stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
رویال رامبل (۲۰۱۳)

رویال رامبل (۲۰۱۳) (به انگلیسی: Royal Rumble (2013)) یک رویداد غیر رایگان (Pay-Per-View) در کشتی حرفه‌ای می‌باشد که توسط کمپانی دبلیودبلیوئی تهیه می‌شود و این دوره اش هم در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳ در مرکز هوایی ایالات متحده شهر فینیکس ایالت آریزونا برگزار گردید. رویال رامبل امسال بیست و ششمین رویال رامبل سالانه بود. آهنگ‌های رسمی این مسابقات هم «قهرمان» با اجرای کلمنت مارفو و د فرونت‌لاین و همچنین «چه چیزی سبب ایجاد مرد خوب می‌شود» با اجرای د هیوی بود.
ماتسونو شیگه‌موتو

در این نام ژاپنی، «ماتسونو» نام خانوادگی است.
ماتسونو شیگه‌موتو (به ژاپنی: 松野 重元 まつの しげもと) (زمان تولد نامشخص - مرگ ۱۶۵۵) یک سامورایی در اواخر دوره سنگوکو و در خدمت خاندان تویوتومی و ملک او در ولایت تانبا بود. در سال ۱۵۹۵ هنگامی که فرزند خوانده کوبایاکاوا تاکاکاگه؛ کوبایاکاوا هیده‌آکی از قلعه کامه‌یاما به قلعه ناجیما در ولایت اچیزن منتقل شد، به امر تویوتومی هیده‌یوشی به خدمت خاندان کوبایاکاوا درآمد.
در نبرد سکیگاهارا ۱۶۰۰ او از فرمان کوبایاکاوا هیده‌آکی برای حمله به سپاه غربی تبعیت نکرد و حاضر نشد به خاندان تویوتومی خیانت کند.
لیونل باریمور

| لیونل باریمور | لیونل باریمور |
| --- | --- |
لیونل باریمور در سال ۱۹۲۳ میلادی: لیونل باریمور در سال ۱۹۲۳ میلادی
نام هنگام تولد: لیونل هربرت بلیت
زادهٔ: ۲۸ آوریل ۱۸۷۸ فیلادلفیا، پنسیلوانیا، ایالات متحده آمریکا
درگذشت: ۱۵ نوامبر ۱۹۵۴ (۷۶ سال) ون نویس، لس آنجلس، ایالات متحده آمریکا
علت مرگ: حملهٔ قلبی
پیشه: هنرپیشه
سال‌های فعالیت: ۱۸۹۳–۱۹۵۴
آثار برجسته: روح آزاد چه زندگی شگفت‌انگیزی Young Dr. Kildare
حزب سیاسی: حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا
لیونل باریمور (به انگلیسی: Lionel Barrymore) هنرپیشهٔ سینما و تئاتر، گویندهٔ رادیو و کارگردان اهل ایالات متحده آمریکا بود
در ۲۸ آوریل ۱۸۷۸ میلادی در فیلادلفیا، پنسیلوانیا زاده شد و در ۱۵ نوامبر ۱۹۵۴ میلادی در سن ۷۶ سالگی درگذشت.
او در سال ۱۹۳۱ میلادی، برای فیلم روح آزاد برندهٔ جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد شد.
گزیده فیلمشناسی

از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به آثار زیر اشاره کرد.
نبرد (فیلم ۱۹۱۱) (۱۹۱۱)
دوستان (فیلم ۱۹۱۲) (۱۹۱۲)
وراثت (فیلم ۱۹۱۲) (۱۹۱۲ فیلم گمشده)
چاه (فیلم ۱۹۱۳) (۱۹۱۳)
آینه (فیلم ۱۹۱۳) (۱۹۱۳)
آتش‌سوزی جنگل (فیلم ۱۹۱۵) (۱۹۱۵)
پنجاه‌پنجاه (فیلم ۱۹۲۵) (۱۹۲۵ فیلم گمشده)
بن هور (فیلم ۱۹۲۵) (۱۹۲۵)
رام‌کنندگان زن (۱۹۲۶)
نمایش (فیلم ۱۹۲۷) (۱۹۲۷)
سیدی تامسون (۱۹۲۸)
جزیره اسرارآمیز (فیلم ۱۹۲۹) (۱۹۲۹)
نمایش هالیوود ۱۹۲۹ (۱۹۲۹)
بی‌قیدوبند (۱۹۳۰)
روح آزاد (۱۹۳۱)
لالایی شکسته (۱۹۳۲)
آرسن لوپن (فیلم ۱۹۳۲) (۱۹۳۲)
گرند هتل (فیلم) (۱۹۳۲)
راسپوتین و امپراتریس (۱۹۳۲)
کارولینا (فیلم ۱۹۳۴) (۱۹۳۴)
جزیره گنج (فیلم ۱۹۳۴) (۱۹۳۴)
دیوید کاپرفیلد (فیلم ۱۹۳۵) (۱۹۳۵)
کمیل (فیلم ۱۹۳۶) (۱۹۳۶)
ناخداهای دلیر (فیلم ۱۹۳۷) (۱۹۳۷)
یک یانکی در آکسفورد (۱۹۳۸)
پرواز آزمایشی (فیلم) (۱۹۳۸)
نمی‌توانی این را با خودت ببری (۱۹۳۸)
تنسی جانسون (۱۹۴۲)
مردی به نام جو (۱۹۴۳)
از وقتی تو رفتی (۱۹۴۴)
دره تصمیم (۱۹۴۵)
چه زندگی شگفت‌انگیزی (۱۹۴۶)
جدال در آفتاب (۱۹۴۶)
کی لارگو (۱۹۴۸)
مادام اکس (۱۹۲۹)
آهنگ سرکش (۱۹۳۰)
نقی‌آباد (اسفراین)

| نقی‌آباد (اسفراین) | نقی‌آباد (اسفراین) |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۷°۲′۰″ شمالی ۵۷°۲۲′۵۰″ شرقی﻿ / ﻿۳۷٫۰۳۳۳۳°شمالی ۵۷٫۳۸۰۵۶°شرقی﻿ / 37.03333; 57.38056: مختصات: ۳۷°۲′۰″ شمالی ۵۷°۲۲′۵۰″ شرقی﻿ / ﻿۳۷٫۰۳۳۳۳°شمالی ۵۷٫۳۸۰۵۶°شرقی﻿ / 37.03333; 57.38056
کشور: ایران
استان: خراسان شمالی
شهرستان: اسفراین
بخش: بخش مرکزی
دهستان: زرق آباد
جمعیت: ۲۸۵ نفر
نقی‌آباد (اسفراین)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اسفراین در استان خراسان شمالی ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان زرق آباد قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۸۵ نفر (۶۷خانوار) بوده‌است.
ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون های

| ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون های  | ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون های  |
| --- | --- |
Entrance is through Kensington Arcade: Entrance is through Kensington Arcade
ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون هایموقعیت ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون های در Central London: ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون هایموقعیت ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون های در Central London
موقعیت: خیابان کنزینگتون های
Local authority: منطقه سلطنتی کنزینگتون و چلسی
مدیریت: متروی لندن
تعداد سکو: ۴
منطقه: ۱
ورود و خروج سالانه متروی لندن: ورود و خروج سالانه متروی لندن
2011:  11.99 میلیون
2012:  12.90 میلیون
2013:  13.46 میلیون
2014:  13.78 میلیون
اطلاعات تاریخی: اطلاعات تاریخی
۱۸۶۸: Opened
۲۵ نوامبر ۱۹۶۳: Goods yard closed
اطلاعات دیگر: اطلاعات دیگر
فهرست ایستگاه‌ها:  دی‌ال‌آر  متروی لندن  نشنال ریل  ترام‌لینک 
ایستگاه متروی خیابان کنزینگتون های (انگلیسی: High Street Kensington tube station) یکی از ایستگاه‌های خط ناحیه و خط سیرکل متروی لندن است.
این ایستگاه که در منطقه سلطنتی کنزینگتون و چلسی قرار دارد در سال ۱۸۶۸ میلادی تأسیس شده است.
نگارخانه

High Street Kensington Roundel
Inside کنزینگتون آرکید
شترمرغ جزیره کینگ

| شترمرغ جزیره کینگ | شترمرغ جزیره کینگ |
| --- | --- |
شترمرغ جزیره کینگ، Dromaius ater: شترمرغ جزیره کینگ، Dromaius ater
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 منقرض‌شده  (IUCN 3.1):  منقرض‌شده  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
بالاراسته:: دیرین‌آروارگان
گونه:: شترمرغ استرالیایی
زیرگونه:: †D. n. minor
شترمرغ جزیره کینگ (نام علمی: Dromaius ater) نام یک گونه منقرض‌شده از رده پرنده است.
سینه‌بادکنک باشکوه

| سینه‌بادکنک باشکوه | سینه‌بادکنک باشکوه |
| --- | --- |
سینه‌بادکنک باشکوه، Fregata magnificens: سینه‌بادکنک باشکوه، Fregata magnificens
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: بوبی‌سانان
تیره:: سینه‌بادکنکان
سرده:: سینه‌بادکنک‌ها
گونه:: F. magnificens
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Fregata magnificens : Fregata magnificens 
سینه‌بادکنک باشکوه (نام علمی: Fregata magnificens) نام یک گونه از سرده سینه‌بادکنک‌ها است.
نگارخانه

Museum specimen - Mexique
لیک ویلسن، مینه‌سوتا

| Lake Wilson, Minnesota | Lake Wilson, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Lake Wilson, Minnesota: Location of Lake Wilson, Minnesota
کشور: ایالات متحده آمریکا
State: مینه‌سوتا
County: Murray
حکومت: حکومت
 • نوع: Mayor - Council
 • شهردار: Neal Gilbertson
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۵۰ مایل مربع (۱٫۲۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۴۲ مایل مربع (۱٫۰۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۸ مایل مربع (۰٫۲۱ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۶۶۰ فوت (۵۰۶ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۲۵۱
 • برآورد (2012): ۲۴۶
 • تراکم: ۵۹۷٫۶/مایل مربع (۲۳۰٫۷/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 56151
کد منطقه: 507
استاندارد پردازش اطلاعات فدرال: 27-35198
GNIS feature ID: 0646403
لیک ویلسن، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Lake Wilson, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در Murray County واقع شده‌است.
خصوصیات

لیک ویلسن ۱٫۲۹ کیلومترمربع مساحت و ۲۵۱ نفر جمعیت دارد و ۵۰۶ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
سبدساز پشت‌رگه‌ای

| سبدساز پشت‌رگه‌ای | سبدساز پشت‌رگه‌ای |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: مرغان تنورساز
سرده:: Asthenes
گونه:: A. wyatti
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Asthenes wyatti (Sclater, PL & Salvin, 1871): Asthenes wyatti (Sclater, PL & Salvin, 1871)
Subspecies: Subspecies
 See text:  See text
سبدساز پشت‌رگه‌ای (نام علمی: Asthenes wyatti) گونه‌ای از پرندگان خانواده مرغان تنورساز است که در بولیوی، کلمبیا، اکوادور، پرو و ونزوئلا یافت می‌شود. زیستگاه طبیعی آن علفزارهای نیمه‌گرمسیری یا گرمسیری در ارتفاعات است. هفت زیرگونه شناخته شده دارد.
ماتواکا، ویرجینیای غربی

| Matoaka, West Virginia | Matoaka, West Virginia |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Matoaka: Matoaka
کشور: ایالات متحده آمریکا
ایالت: ویرجینیای غربی
شهرستان: شهرستان مرسر، ویرجینیای غربی
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۲۶ مایل مربع (۰٫۶۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۲۶ مایل مربع (۰٫۶۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۳۵۹ فوت (۷۱۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۲۲۷
 • برآورد (2012): ۲۲۲
 • تراکم: ۸۷۳٫۱/مایل مربع (۳۳۷٫۱/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 24736
کد منطقه: 304
FIPS code: 54-52420
GNIS feature ID: 1542868
ماتواکا(به انگلیسی: Matoaka) شهری در ایالت ویرجینیای غربی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲۲۷ نفر بوده‌است.
معماری عصر برنز در ایران

در حدود ۳٬۴۰۰–۳٬۳۰۰ سال پیش از میلاد (در عصر برنز)، در سرزمینی که امروزه ایران نامیده می‌شود، شهرهایی بازرگانی برآمدند که احتمالاً در شبکهٔ فرهنگی مشترکی (موسوم به حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی) با هم پیوند داشته‌اند و در مسیر تجاری میان تمدن‌های بین النهرین باستان، تمدن دره رود سند و آسیای مرکزی نقش‌آفرینی کرده اند.

بزرگترین این شهرها ملیان (انشان) بوده‌است که در اواسط عصر برنز دور آن دیوار دفاعی عظیمی کشیده بودند.
شوشِ آغازایلامی نیز از شهرهای مهم این حوزهٔ فرهنگی در جنوب غربی ایران بود که امروزه اثری از معماری آن نمانده‌است. با آغاز دوران ایلام کهن در جنوب غربی ایران، شوش به شهری در قامت شهرهای میانرودان تبدیل شد.
فرمانروایی ایلامی نیز کاخ و آرامگاهی در هفت‌تپه ساخت و در گودین‌تپه در زاگرس مرکزی معابر شهری کوچکی ساخته شد که برخی ارابه‌رو بودند و در دو طرف آن‌ها مغازه یا کارگاه‌هایی قرار داشت.
گودین‌تپه در این زمان حصاری بیضوی شکل داشت و الگوهای معماری آن در این دوره مشابه الگوهای معماری شهرهای جنوب غربی ایران بود.

در این دوران در تپه یحیی در جنوب شرقی ایران ساختمانی بزرگ برای بازرگانان غیربومی ساخته شد.
در همین منطقه شهر سوخته شهری عظیم با بافتی پیچیده بود که به حوزه‌های کارکردی مختلف تقسیم می‌شد.

در عصر برنز در تپهٔ جنوبی سیلک در فلات مرکزی ایران محله‌هایی با خانه‌های مسکونی و کوچه‌هایی در اطراف خانه‌ها ایجاد شده که با خانه‌های روستایی امروزی اطراف کاشان سنخیّت دارد.
در همین دوران یک سوم فضاهای شهری تپه حصار به فعالیت‌های تولیدی اختصاص داشته و ظاهراً مردمان آن ثروتی قابل توجه اندوخته بوده‌اند.
در فلات شمالی ایران هم در تورنگ تپه سازهٔ خشتی بزرگی ساخته شده بوده که با زیگورات بزرگ اور-نامو هماوردی می‌کرده‌است.
همزمان با گسترش حوزهٔ فرهنگی آغازایلامی، شمال غربی ایران حوزه‌ای فرهنگی تشکیل می‌داد که از بقیهٔ ایران متمایز بود و به فرهنگ یانیق‌تپه (کورا-ارس ۱) موسوم است. در شمال دریاچهٔ ارومیه سکونت‌گاه‌ها به الگوی تثبیت‌شده آناتولی و قفقاز جنوبی (خانه‌های گرد از جنس خشت خام) نزدیکند. از سکونت‌گاه‌های جنوب دریاچهٔ ارومیه به علت کاوش‌های محدود الگویی در دست نیست.
همزمان با زوال و فروپاشی تمدن عصر برنز، شهرهای واقع در مسیر تجاری عصر برنز به‌تدریج دچار زوال شدند.
بافتار تاریخی

در ادبیات باستان‌شناختی ایران، عبارت عصر برنز به دوره‌ای گفته می‌شود که با برآمدن شهرهای بازرگانی در حدود ۳٬۴۰۰–۳٬۳۰۰ سال پیش از میلاد آغاز شد و تا ابتدای عصر آهن در ۱٬۴۰۰–۱٬۳۰۰ سال پیش از میلاد ادامه یافت و دوران گذار از فرهنگ‌های عصر حجر (یا به عبارت دقیق‌تر دوران مس‌سنگی) به تمدن‌های عصر آهن بود.
مناطق پیرامون دشت‌های فلات ایران از میانهٔ هزارهٔ چهارم پیش از میلاد تا اوایل هزارهٔ سوم پیش از میلاد شاهد پیدایش مراکزی شهری بود که نتیجهٔ توسعهٔ بازرگانی و روابط تجاری به‌ویژه در زمینهٔ فلزها بودند. این فرایند غالباً شاخه‌ای از پیدایش تمدن در دوران اوروک میانرودان دانسته می‌شود.
آغاز عصر برنز با تحولات عظیم در ساختار جوامع ایران همزمان بود. در این دوره جمعیت فلات ایران به‌شدت افزایش یافت.
در مطالعهٔ معماری و سکونت‌گاه‌های ایران در اوایل قرن برنز، دو حوزهٔ فرهنگی شاخص در ایران پدیدار می‌شود:
حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی (یا نیاایلامی):  در جنوب ایران از شوش در غرب تا شهر سوخته در شرق، و در شمال تا زاگرس مرکزی (تپه سیلک) و فلات مرکزی ایران (تپه حصار)
حوزهٔ فرهنگی یانیق (یا فرهنگ کورا-ارس ۱): مستقر در شمال غرب ایران، و امتداد یافته در جنوب تا زاگرس مرکزی (گودین‌تپه ۴) و دشت قزوین در فلات مرکزی ایران
در اواسط عصر برنز، فلات ایران صحنهٔ شکوفایی گسترده ولی کوتاه‌مدت شهرنشینی بود.
مراکز شهری‌ای چون شهر سوخته، تپه حصار، تپه یحیی، شهداد، و جیرفت بخشی از شبکهٔ بازرگانی‌ای بودند که آسیای مرکزی را به سواحل جنوبی خلیج فارس و دریای عمان، ایلام، و میانرودان وصل می‌کرد.
مهمترین کالاهای تجارتی در این شبکه مس (از مرکز و جنوب‌شرقی ایران و عمان) و لاجورد (از بدخشان در افغانستان و کویته در پاکستان) بود که بخش عمدهٔ آن به سرزمین‌های غربی (به‌ویژه میانرودان) صادر می‌شد و در تزئینات ابنیهٔ اداری و آیینی طبقهٔ حاکم به کار می‌رفت.
بافتار تاریخی > گسترش اوروک

همچنین ببینید: دوره اوروک
تولید همراه با تقسیم کار، که عموماً در همهٔ جوامع کشاورزی اولیه در پی انقلاب نوسنگی روی داد، سبب شد الگوهای اجتماعی و اقتصادی غامض‌تر شوند، و ثبات در تولید غذا افزایش جمعیت را در پی داشت. با تبدیل شدن گروه‌های اجتماعی به طبقه‌ها، سلسله‌مراتبی در این جوامع شکل گرفت که می‌توان از نظر سیاسی ساختار آن‌ها را طایفه‌ای یا پیشاطایفه‌ای دانست. نتیجهٔ همهٔ این فرایندها ظهور سکونت‌گاه‌های بزرگ شهری یا نیاشهری بود، که از اواخر دوران مس‌سنگی آغاز شد و شاخصهٔ مهم عصر برنز است.
با آغاز عصر برنز، دولت‌شهر‌هایی در خاور نزدیک پدید آمدند و سبب آغاز دوران اوروک در میانرودان شدند.
در این دوران گسترهٔ منابع طبیعی موجود، از جمله خاکی که دو یا سه بار در سال قابل کشت بود، مراتع گسترده و همچنین منابع دریایی (مثل ماهی‌گیری) بنیان اقتصادی را ریختند که به گفتهٔ گیرمو آلگز منجر به انقلابی در ساختار اجتماعی شد. علاوه بر این، امکان حمل‌ونقل عمده از طریق مسیرهای آبی به همراه نظامی مدیریتی که «اهلی‌سازی منابع انسانی» (یعنی استثمار نیروی کار) را تأمین می‌کرد از دیگر عوامل تشکیل‌دهندهٔ امری بودند که گیرمو آلگز آن را «مزیت میانرودانی» نامیده‌است.
در نهایت مجموع این عوامل بود که موجب «تیک‌آف سومری» شد، عبارتی که آلگز برای توصیف سازوکارهای اجتماعی و اقتصادی‌ای به کار می‌برد که در این فرایند خودپایدار به سوی پیچیدگی هرچه بیشتر نقش داشتند.
پیدایش طبقه‌ای حاکم از نخبگان از پیامدهای طبیعی این رویداد است، و این عاملی دیگر در تسریع توسعهٔ شهرنشینی بود؛ چراکه افزایش تقاضا برای شاخصه‌های موقعیت اجتماعی و پرستیژ (از جمله اشیاء نادر، فلزات، و سنگ‌های گرانبها، که معادن آن‌ها غالباً نه در دشت‌های آبرفتی میانرودان که در فلات ایران، پاکستان، و آسیای مرکزی بود) منجر به ایجاد روابط و تشکیل شبکه‌ای بازرگانی بین فرهنگ‌ها و تمدن‌های عصر برنز اولیه شد.
از آنجا که تا پیش از فتوحات سارگن بزرگ اکد در مسیرهای طولانی از راه‌های دریایی چندان استفاده‌ای نمی‌شد، راه‌های زمینی بین بازار بزرگ مصرفی اشیاء تزئینی و معادن مواد خام آن (که از فلات ایران می‌گذشت) اهمیتی مضاعف داشتند.
امری که با عنوان «گسترش اوروک» از آن یاد می‌شود، شکل مادی منطقهٔ نفوذ تمدن میانرودان در دوران اوروک در ارتباط با افزایش این رابطه‌ها است.
با این حال، شواهد تأثیر اوروک بر فرهنگ‌های بومی مناطق کوهستانی اطراف به معنای سلطهٔ سیاسی ایشان بر این مناطق نیست.
بافتار تاریخی > متالورژی

همچنین ببینید: مسئلهٔ قلع
پژوهشگران پیدایش متالورژی با کشف سازوکار ذوب مس (که به‌شکل مستقل در چند منطقه روی داد) را آغاز دوران گذار مس‌سنگی می‌دانند که آخرین مرحلهٔ عصر سنگ است.
با کشف برنز، بشر توان ساخت ابزارهایی را پیدا کرد که نسبت به ابزارهای عصر سنگ مزیتی مطلق دارند و این امر آغاز عصر برنز دانسته می‌شود.
در نیمهٔ اول قرن بیستم باور بر این بود که پیشرفت متالورژی امر اساسی در ظهور تمدن و آغاز عصر برنز بوده‌است، به‌این مفهوم که با ایجاد ابزارها و فناوری‌های فلزی، تولیدات کشاورزی توسعه یافت و افرادی که استخراج و تجارت این فلزها را کنترل می‌کردند به طبقهٔ نخبگان در ساختار تازه‌ساز اجتماع بدل شدند. باستان‌شناسان در نیمهٔ دوم قرن بیستم تلاش کردند تا این نظریه را کنار بگذارند. بااین‌حال در قرن بیست و یکم توجه به نظریات متالورژی محور به عنوان یکی از (و نه تنها) دلایل ایجاد تمدن افزایش یافت.
یکی از مهم‌ترین مسائل باستان‌شناسی خاور نزدیک «مسئلهٔ قلع» است و به منبع و مسیر دادوستد فلز قلع به میانرودان می‌پردازد.
برنز آلیاژی است که از ترکیب مس و قلع ساخته می‌شود. قلع فلزی نسبتاً نادر است و به‌دست‌آوردن آن نقشی مهم در تولید ابزار و فناوری‌های عصر برنز داشت.
بنابر شواهد باستان‌شناختی، مسیر حرکت قلع مسیری شرق‌به‌غرب بوده‌است. باستان‌شناسان سه مسیر احتمالی برای انتقال قلع را معین کرده‌اند:
مسیر زمینی شمالی: قلع در آسیای مرکزی استخراج می‌شده و با انتقال از عرض ایران در راستای رشته‌کوه البرز به دشت‌های آبرفتی میان‌رودان می‌رسیده‌است.
مسیر زمینی جنوبی: قلع در افغانستان استخراج می‌شده و با گذر از کویرهای فلات ایران به شوش می‌رسیده و از آنجا به میانرودان صادر می‌شده‌است.
مسیر دریایی: قلع در سرزمین‌های تحت کنترل تمدن دره سند استخراج می‌شده و از طریق خلیج فارس به میانرودان انتقال می‌یافته‌است.
در هزارهٔ سوم پیش از میلاد، فناوری‌های متالورژی به تدریج از غرب به شرق فلات ایران گسترش یافتند. این امر متناظر با گسترش نفوذ افق آغازایلامی است که تا اواخر این هزاره در سراسر ایران نفوذ یافت. متالورژی از این طریق به افغانستان امروزی و مناطق شمالی تمدن دره سند صادر شد.
حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی

شواهدی هست مبنی بر اینکه در اواخر هزارهٔ چهارم پیش از میلاد، سکونت‌گاه‌ها در سراسر ایران در شبکهٔ فرهنگی مشترکی با هم پیوند داشته‌اند. باستان‌شناسان بر این شبکهٔ فرهنگی مشترک نام «حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی» را گذاشته‌اند.
شواهد باستان‌شناسی نشان از حضور و تأثیر آغازایلامی‌ها در فلات مرکزی و جنوب شرق ایران دارند. دلیل این امر به‌نظر مربوط به شرایط پیچیدهٔ منطقه‌ای باشد و برخی پژوهشگران بر این باورند که گونه‌ای از استعمارگری (یا نیاجهانی‌شدن) در این دوران روی داده‌است.
کامل‌ترین یافته‌های قطعات آغازایلامی مربوط به سیلک ۴ و تپه یحیی ۴-سی هستند.
در فاز ۱۰ شهر سوخته و تپه حصار ۲ هم کتیبه‌هایی آغازایلامی یافت شده‌است.
بااین‌وجود برخی محققان، از جمله هالی پیتمن، بر این باورند که فرهنگ آغازایلامی در این زمان جزئی از فرهنگ گسترده‌تر اوروک بوده‌است و حضور آن در مناطق مختلف فلات ایران را باید در امتداد گسترش اوروک دانست.
حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی > غرب ایران

جلگهٔ خوزستان و دشت فارس، به ویژه شوش، سنتاً دروازهٔ بین میانرودان و ایران بوده‌است.
بااین‌حال جوامع این خطه در عصر برنز هویت و شخصیت قومی یا سیاسی معینی نداشتند و عناوینی چون آوان و ایلام نام‌هایی‌اند که دبیران و حکاکان میانرودان بر ایشان گذارده‌اند.
باستان‌شناسان از عبارت «آغازایلامی» برای اشاره به پیشنیان بلاواسطهٔ زبانی مردمانی استفاده می‌کنند که میانرودانی‌ها آنان را ایلامی خوانده بودند.
به‌هرشکل، فرهنگ آغازایلامی در حدود ۳٬۳۰۰ سال پ.م. در حوزهٔ رود کر در دشت داخلی فارس پدید آمد.
تا ۳٬۲۰۰ پ.م. در محوطهٔ شوش، که پس از رها شدن شوش ۲ متروک مانده بود، شهری بر پا شد که با عنوان «شوش ۳» یا «شوش آغازایلامی» شناخته می‌شود. تا ۳٬۰۰۰ پ.م. الواح و مهرهای مدیریتی آغازایلامی به تپه سیلک، تپه یحیی، و شهر سوخته و شاید حتی تپه حصار رسیده بود. شواهدی نیز از ارتباطات بین فرهنگ آغازایلامی و فرهنگ‌های آسیای میانه، جنوب شرقی آناتولی، و حتی مصر هست.
در موطن فرهنگ آغازایلامی، ۲۶ محوطه متعلق به عصر برنز کاوش شده‌است.
حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی > غرب ایران > ملیان (انشان)

همچنین ببینید: انشان
در غرب دشت شوش و در حوضهٔ رود کُر شهر ملیان (انشان) ۵۰ هکتار وسعت داشته‌است که این مساحت در اواخر دوران آغازایلامی (موسوم به دوران بانش) به ۱۵۰ هکتار می‌رسد و دور شهر آن را حصاری می‌سازند.
ملیان بزرگ‌ترین محوطهٔ آغازایلامی کاوش شده تا کنون است.
ملیان از اجتماع چند سکونت‌گاه کوچکتر در اوایل دوران بانش تشکیل شد.
باستان‌شناسان حدس می‌زنند که ملیان آغازایلامی در آغاز شهری کوچک بوده که ساکنان آن شامل مقامات اداری و همچنین صنعتگران نیمه‌وقتی بوده‌است که بسیاری از ایشان کشاورز یا دامدار نیز بوده‌اند.
به باور باستان‌شناسان، نظر به ماهیت دوگانهٔ جامعهٔ آغازایلامی (ترکیبی از کشاورزان یکجانشین و دامداران عشایری)، ملیان ابتدا به عنوان مکان گردهمایی و تراکنش بین یکجانشینان و عشایر تشکیل شده‌است.
تا اواخر دوران آغازایلامی، تهدیدهای خارجی چنان بودند که ساکنان ملیان مجبور شدند فعالیت‌های شاق ساخت دیواری عظیم را به دست بگیرند.
دیوار حصار پنج کیلومتر طول و احتمالاً ۲٫۵ متر ارتفاع داشته‌است و ۲۰۰ هکتار زمین را در خود جای داده‌است. کاوشگران حدس می‌زند برای ساخت این دیوار در یک دورهٔ ۱۴۰ روزه (فصل مناسب برای تهیهٔ خشت خام در سال) حدود ۱٬۰۰۰ کارگر لازم بوده‌است، لذا با توجه به جمعیت حدوداً ۴٬۰۰۰ نفری ملیان در این دوره، احتمالاً افرادی غیر از ساکنان ملیان هم در ساخت آن نقش داشته‌اند. قطع خشت دیوار ۴۴×۲۲×۸ سانتی‌متر است و با گل اندود شده‌است.
دیوار روی شالوده‌ای سنگی ساخته شده بود و احتمالاً به موازات آن در داخل دیوارهای کوچکتری نیز برپا شده بودند.
عملیات کاوش TUV در بخشی جداافتاده در جنوب شرقی ملیان نشانگر سازه‌های خانگی است که در آن‌ها شواهدی نیز از فعالیت‌های صنعت‌گری نیز یافت می‌شود.
ابنیهٔ آن از خشت خام مستطیلی ۴۰×۲۰×۸ و خشت خام مربعی ۲۰×۲۰×۸ ساخته شده‌اند.
اغلب دیوارهای یافت‌شده در کاوش TUV اندود شده بوده‌اند. چهار نوع اندود دیوار نیز در عملیات کاوش TUV یافت شده‌است که معمول‌ترین آن کاهگل است و بقیه عبارتند از اندود سفید (آهک گچی)، اندود رنگی (قرمز و مشکی)، و اندود «سیمانی» (ترکیب ماسه‌های ریز و ملاتی ناشناخته که کف یکی از بناها را اندود کرده‌است).
در عملیات کاوش ABC در شمال غربی ملیان مجموعه‌ای از چهار بنا در مقیاس یادمانی یافت شده‌است. از بالاترین ساختمان (سطح ۲) با وصف انبار بزرگ یاد می‌شود و ساختمان سطح ۳ سازه‌ای بزرگ و خوش‌ساخت است که در آن اتاق‌ها و درها به شکلی رسمی جای گرفته‌اند و با نقش‌های هندسی و الگوهای گلدار تزئین شده‌اند.
در ساختمان سطح ۴ نیز که مربوط به اواخر دوران آغازایلامی است شواهدی از فعالیت‌های خانگی و صنعت‌گری یافت شده‌است.
بر اساس شواهد جدید، احتمالاً در اواخر دوران آغازایلامی سکوی عظیمی از خشت خام نیز در ملیان برپا شده بود.
در ۱۰ کیلومتری غرب ملیان، مجموعه‌ای از محوطه‌ها وجود دارد که در آن شواهد گسترده‌ای از صنعتگری (به‌ویژه تولید سفال) یافت شده‌است.
در دامنهٔ جنوبی کوه کوهنانی نیز مجموعه‌ای از محوطه‌های زیرزمینی یا کوتاه وجود دارد که در مقابل تهاجم قابل دفاع بوده‌اند.
حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی > غرب ایران > گودین‌تپه ۵

شناخته‌شده‌ترین محوطهٔ عصر برنز در بخش مرکزی زاگرس گودین‌تپه در شش کیلومتری شهر کنگاور و کرانهٔ شاخهٔ شمال غربی رودخانهٔ گاماسب است.
این سکونت‌گاه مجموعه‌ای بوده از ابنیه در محوطه‌ای باز که دور آن را حصاری با پلان بیضوی‌شکل کشیده بودند.
از «گودین‌تپهٔ ۵»، که از ۳٬۵۰۰ پ.م. تا ۲٬۹۰۰ پ.م. مسکون بوده‌است، مجموعه‌ای از اتاق‌ها، حیاط‌ها، و انبارهای مربع یا مستطیلی منظم بازمانده که با خشت خام در ابعاد مختلف ساخته و با آهک سفید اندود شده بوده‌اند. در عریض‌ترین قسمتش، حصار گرد محوطه ۱٫۵ متر پهنا داشته‌است.
به‌نظر می‌رسد حصار بیضی‌شکل تنها یک ورودی (از اتاق ۴) داشته‌است و این ورودی به حیاط مرکزی می‌رسیده. احتمالاً روی اتاق ۴ برج مراقبتی ساخته بودند.
درون حیاط سه اتاق شبیه به هم (۶، ۱۸، و ۲۲) قرار داشته است و داخل اتاق‌های ۶ و ۱۸ اجاق‌های مستطیلی وسط دو در ایجاد کرده بودند. داخل این اتاق‌ها با تاقچه‌های متعدد تزئین شده بوده است.
از تیرهای چوبی سوخته کاوش‌شده در گودین‌تپه چنین برمی‌آید که سقف اتاق‌ها مسطح و از جنس چوب و خاک کوبیده بوده‌است.
برخی دیوارها در گودین‌تپه چنان بزرگند که ممکن است برای تحمل بار تراس یا طبقه‌ای دیگر بر پا شده باشند.
گودین در این دوره با اروک و شوش در ارتباط بوده‌است.
پیشتر باور بر این بود که محوطهٔ بیضی‌شکل «جزیره»ای از تاجران شوشی یا جامعه‌ٔ دور از وطن اوروکی بوده باشد، ولی شواهد جدیدتر بر بومی بودن ساکنان آن تأکید دارد.
به‌نظر می‌رسد این ساکنان محوطهٔ بیضوی‌شکل را در حدود ۲٬۹۰۰ پ.م. با عجله رها کرده باشند.
حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی > غرب ایران > شوش در عصر برنز

مقالهٔ اصلی: شوش
تاریخ شوش در عصر برنز شامل دوران ۲ (اوروکی)، ۳ (آغازایلامی)، و ۴ (ایلامی) آن است، کاوش‌ها اطلاعات چندانی دربارهٔ ساختار معماری دوران ۲ و ۳ شوش به دست نمی‌دهد.
شوش اوروکی احتمالاً در اوایل ۵ هکتار وسعت داشت و به باور برخی باستان‌شناسان وسعتش در اوج به ۲۵ هکتار می‌رسید. به‌نظر می‌رسد بخشی از شهر به خانه‌های مسکونی اختصاص داشته‌است و در آن بخش اثری از کارگاه‌های تولیدی نیست.
شوش آغازایلامی حدود ۱۰ هکتار وسعت داشته‌است.
پیر آمیه شوش آغازایلامی را «شوش تقلیل‌یافته» توصیف می‌کند.
در آکروپل ۱، لایهٔ ۱۶ متعلق به شوش آغازایلامی است و به نظر می‌رسد مجموعه‌ای از خانه‌ها بوده باشد.
در یکی از اتاق‌های مستطیل‌شکل این مجموعه اجاقی چهارگوش در وسط دو در قرار گرفته‌است و مشابه اتاق‌های ۶ و ۱۸ در گودین‌تپهٔ ۵ است.
در دیگر جاهای دشت شوش تنها روستاهای کوچک و پراکنده‌ای وجود داشته‌است.
حوزهٔ فرهنگ آغازایلامی > جنوب شرقی ایران

در عصر برنز سکونت‌گاه‌هایی قابل‌توجه در جنوب شرقی ایران تشکیل شدند که از مهمترین‌هایشان می‌توان به تپه یحیی، شهداد، کُنار صندل، و شهر سوخته اشاره کرد.
درحالی‌که ساختارهای سیاسی بین ۳۲۰۰ و ۲۸۰۰ پ.م. ظهور یافتند و در آن‌ها نظام تخصیص وظیفه دیده می‌شود، در مرحلهٔ بعدی (بین ۲۸۰۰ و ۲۴۰۰ پ. م) ساختارهای شهری به وجود آمد که تنها اندکی از سکونت‌گاه‌های نیاشهری بزرگتر بودند.
انزوای جغرافیایی سکونت‌گاه‌های منفرد شرق ایران و دور بودن آن‌ها از منابع آب جلوی توسعهٔ اجتماعی و اقتصادی این جوامع را نگرفت و در حدود ۳٬۰۰۰ پ.م. در این منطقه سکونت‌گاه‌هایی شهری و نیاشهری شکل گرفتند که به پیچیدگی نمونه‌های مشابه در نوارهای آبرفتی میانرودان و نیل بودند و همزمان با آن‌ها توسعه یافتند.
در دوران آغازین عصر برنز، ساختار قلمرویی جوامع نیاشهری در شرق ایران رو به سوی ایجاد تمرکز شدید جمعیتی بود که در دیگر نقاط آسیای غربی نمونه‌ای نداشت.
عدم تعادل بین سکونت‌گاه‌های روستایی و تک‌سکونت‌گاه‌های شهری در نیمهٔ اول هزارهٔ سوم پیش از میلاد افزایش یافت. در این دوران اندازهٔ متوسط سکونت‌گاه‌های روستایی در همان مقدار دوران مس‌سنگی (بین ۰٫۸ و ۱٫۲ هکتار) باقی ماند، ولی مراکز هژمونیک شهری به‌شکلی پرسرعت گسترش یافتند. نمونهٔ معمول این مناطق شهر سوخته است که از ۱۵ تا ۱۷ هکتار در شهر سوختهٔ ۱ (۳۲۰۰–۲۸۰۰ پ. م) به ۱۵۰ هکتار در شهر سوختهٔ ۳ (حدود ۲۴۰۰ پ. م) رسید. رشد مندیگک (در افغانستان امروزی) و شهداد هم به همین اندازه شدید است.
مراکز تمدنی جنوب شرقی ایران و به‌ویژه شهر سوخته را می‌توان دروازهٔ بین فلات ایران در دوران آغازایلامی و تمدن درهٔ سند قلمداد کرد.