stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
پریسا شاهنده

| پریسا شاهنده | پریسا شاهنده |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳۴۵ (۵۷ سال) تهران، ایران
ملیت: ایرانی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۳۷۳–اکنون
پریسا شاهنده زاده ۱۳۴۵ تهران بازیگر سینما و تلویزیون ایران است.
نقش‌آفرینی

وی فارغ‌التحصیل نقاشی از دانشکده هنر در سال ۱۳۷۱ و همچنین فارغ‌التحصیل دوره دو ساله رشته کارگردانی از مرکز اسلامی آموزش فیلمسازی «باغ فردوس» در سال ۱۳۷۴ بوده‌است. حضور در جلوی دوربین را از سال ۱۳۷۳ با فیلم کوتاه «خاطرات یک فرشته» کاری از «سنبل پویان» تجربه کرد. همچنین بازی در سینما را از سال ۱۳۷۳ با فیلم «کیمیا» به کارگردانی احمدرضا درویش آغاز کرد.
فیلم‌شناسی

تنهام نگذار
خفاش
دایره سرخ
برج مینو
روز شیطان
مرضیه (فیلم)
کیمیا (فیلم)
فیلم‌شناسی > مجموعه تلویزیونی

سفر سبز
پس از باران
مرگ تدریجی یک رؤیا
استوریکوسور

| استوریکوسور محدودهٔ زمانی: تریاس | استوریکوسور محدودهٔ زمانی: تریاس |
| --- | --- |
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: سوسماریان
بالاراسته:: دایناسورها
راسته:: خزنده‌وَرَکیان
زیرراسته:: هرراسورید
سرده:: سوسمارهای چلیپا
استوریکوسور (به انگلیسی:Staurikosaurus) دایناسوری گوشتخوار بود در حدود ۲۲۵ میلیون سال پیش در اواسط دورهٔ تریاسه زندگی می‌کرد. از این دایناسور تنها یک سنگواره در سال ۱۹۷۰ میلادی در جنوب برزیل و در شهر ریودوژانیرو توسط ادوین کُلبرت یافته شده است این فسیل شامل ستون فقرات، فک زیرین و استخوان پاهای او بود استوریکوسور یکی از اولین دایناسورها بود
نام استوریکوسور به معنای سوسمار چلیپا است.
توصیف

استوریکوسور از خانوادهٔ هرراسورید به شمار می‌آید که ابتدایی‌ترین دایناسورهای راستهٔ ددپایان هستند. درازای بدن این دایناسور حدود دو متر بود و جثه‌ای لاغر داشت. وزن بدن او را ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم تخمین زده‌اند. او بر روی دو پای عقب خود راه می‌رفت و یک شکارچی سریع بود. استوریکوسور از دم دراز خود برای تغییر مسیر در هنگام دویدن استفاده می‌کرد. فک او پر از دندان‌های ریز بود که با آن از حیوانات کوچک یا تخم خزندگان بزرگ تغذیه می‌کرد.
رود پاخرا

| رود پاخرا | رود پاخرا |
| --- | --- |
نام محلی: خطای {{نام بومی}}: یک برچسب زبان IETF باید در پارامتر {{{1}}} وارد شود (راهنما)
مکان: مکان
کشور: روسیه
ویژگی‌های ظاهری: ویژگی‌های ظاهری
دهانه: رود موسکوا
 • مختصات: ۵۵°۳۲′۱۶″شمالی ۳۷°۵۹′۲۷″شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۵۳۷۷°شمالی ۳۷٫۹۹۰۷°شرقی﻿ / 55.5377; 37.9907
طول: ۱۳۵ کیلومتر (۸۴ مایل)
اندازهٔ حوضه: ۲٬۵۸۰ کیلومتر مربع (۱٬۰۰۰ مایل مربع)
ویژگی‌های حوضه: ویژگی‌های حوضه
توالی: الگو:RMoskva
رود پاخرا (انگلیسی: Pakhra) یک رودخانه در استان مسکو کشور روسیه است..
مارتین کامپانیا

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  Martín Nicolás Campaña Delgado
زادروز:  ۲۹ مهٔ ۱۹۸۹ ‏(۳۵ سال)
زادگاه:  مالدونادو، اروگوئه
قد:  ۱٫۸۷ متر (۶ فوت ۱ ۱⁄۲ اینچ)
پست:  دروازه‌بان
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  باشگاه اتلتیکو ایندپندینته
شمارهٔ پیراهن:  ۲۵
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۲۰۰۶–۲۰۰۷:  Deportivo Maldonado
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۰۸ |  Atenas |  ? |  (?) |
| ۲۰۰۸–۲۰۱۳ |  Cerro Largo |  ۶۹ |  (۰) |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۱ |  ← Racing Club de Montevideo (قرضی) |  ۱ |  (۰) |
| ۲۰۱۳–۲۰۱۵ |  باشگاه ورزشی دفنسور |  ۶۷ |  (۰) |
| ۲۰۱۵– |  باشگاه اتلتیکو ایندپندینته |  ۴۹ |  (۰) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۲۰۱۲ |  Uruguay Olympic |  ۳ |  (۰) |
| ۲۰۱۶– |  تیم ملی فوتبال کنگو |  ۹ |  (۰) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۹ آوریل ۲۰۱۳. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۹ آوریل ۲۰۱۳. 
مارتین کامپانیا (انگلیسی: Martín Campaña؛ زادهٔ ۲۹ مهٔ ۱۹۸۹) بازیکن فوتبال اهل اروگوئه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه ورزشی پرسپولیس ایران و باشگاه اتلتیکو ایندپندینته اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌ ملی فوتبال اروگوئه بازی کرده‌است.
اوکزالایا

| اوکزالایا محدودهٔ زمانی: Early سنومانین، ۹۸ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   | اوکزالایا محدودهٔ زمانی: Early سنومانین، ۹۸ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   |
| --- | --- |
اوکزالایا، Oxalaia: اوکزالایا، Oxalaia
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
بالاشاخه:: دوم‌دهانیان
شاخه:: طنابداران
زیرشاخه:: مهره‌داران
فروشاخه:: آرواره‌داران
بالارده:: چهاراندامان
رده:: خزندگان
بالاراسته:: پولک‌خزندگان
راسته:: پولک‌داران
زیرراسته:: مارمولک
بالاخانواده:: مگالوساروید
تیره:: تیغه‌پشتان
اوکزالایا (نام علمی: Oxalaia) نام یک سرده از تیره تیغه‌پشتان است.
تویوتا های‌آس

Motor vehicle
| تویوتا های‌آس | تویوتا های‌آس |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
شرکت: تویوتا
تولید: Oct 1967-اکنون
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: خودروی اندازه بزرگ ون
شکل بدنه: Pick-up, double cab, van, minibus
سکو: H-series
تویوتا های‌ اِیس (Toyota HiAce) خودرویی است که از سال ۱۹۶۷ تا کنون توسط شرکت تویوتا در ژاپن تولید شده‌است.
اتحادیه پرنده‌شناسان بریتانیا

| 0 | 1 |
| --- | --- |
مخفف: BOU
تشکیل: 1858؛ (166 سال)  (1858) 
هدف: پژوهش‌های پرنده‌شناختی
رئیس جمهور: گریمه بوکانان
معاونان رئیس جمهور: ریچارد برادبری و اما کنینگهام
خزانه دار: گراهام اپلتون
وزیر: مارک ایتون
افراد کلیدی: آلفرد نیوتن (مؤسس)
عضو اصلی: شورای هیئت مدیره
وب سایت: www.bou.org.uk
هدف اتحادیه پرنده‌شناسان بریتانیا (به انگلیسی: British Ornithologists' Union) تشویق به مطالعه پرندگان (پرنده‌شناسی) در سراسر جهان به منظور درک زیست‌شناسی آنها و کمک به حفاظت از آنها است. BOU در سال ۱۸۵۸ توسط پروفسور آلفرد نیوتن، هنری بیکر تریسترام و دیگر دانشمندان بنیان‌گذاری شد. فصلنامه آن، Ibis، از سال ۱۸۵۹ به‌طور مداوم منتشر می‌شود.
کمیته ثبت (BOURC)، کمیته‌ای از BOU است که برای حفظ فهرست بریتانیا، فهرست رسمی پرندگان ثبت‌شده در بریتانیای کبیر، ایجاد شده است.
دفتر مرکزی BOU در پیتربورو قرار دارد و یک موسسه خیریه ثبت‌شده در انگلستان و ولز و اسکاتلند است.
کمیته ثبت

کمیته ثبت اتحادیه پرنده‌شناسان بریتانیا (BOURC) کمیته ثبت ملی ثبت پرندگان برای بریتانیا است. این فهرست از پرندگان در بریتانیا نگهداری می‌کند. یافته‌های آن در Ibis، مجله خانگی بدن مادر آن، اتحادیه پرنده‌شناسان بریتانیا (BOU) منتشر شده است. هر از گاهی، BOURC رکوردهایی را که در گذشته پذیرفته بود، دوباره بررسی می‌کند تا اطمینان حاصل کند که با توجه به دانش بهبودیافته دربارهٔ گونهٔ مورد نظر قابل قبول هستند.
کمیتهٔ ثبت اتحادیهٔ پرنده‌شناسان بریتانیا به‌طور گسترده‌ای به عنوان حفظ معتبرترین فهرست پرندگان در بریتانیا شناخته شده است.
پیت دوهرتی

| پیت دوهرتی | پیت دوهرتی |
| --- | --- |
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
نام تولد: پیت دوهرتی
زاده: ۱۲ مارس ۱۹۷۹ ‏(۴۵ سال)
ژانر: راک، آلترنیتیو راک، ایندی راک
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۷–تاکنون
پیت دوهرتی (به انگلیسی: Pete Doherty) (زادهٔ ۱۲ مارس ۱۹۷۹)، خواننده، ترانه‌سرا و نویسنده بریتانیایی می‌باشد که بیشتر به‌خاطر کار در گروه د لیبرتینز شناخته شده است.
اعتیاد او به مواد مخدر و رابطه عاشقانه اش با کیت ماس او را تبدیل به یک چهره خبرساز در رسانه‌های بریتانیا کرده است.
اوایل زندگی

پیت دوهرتی در یک خانواده کاتولیک بزرگ شد. پدرش در ارتش بریتانیا کار می کرد و مادرش یک پرستار بود.
او کارنامه درخشانی در دوران تحصیل خود به دست آورد اما با این وجود بعد از فارغ التحصیل شدن به شغل قبرکنی روی آورد؛ گرچه اکثر زمان خود را در حین قبر کنی صرف ترانه سرایی که یکی از مهمترین علایقش بود، می کرد.
زندگی شخصی

پیت دوهرتی مدتی طولانی با سوپر مدل مشهور، کیت ماس رابطه عاشقانه داشت. در آوریل ۲۰۰۷ دوهرتی در یکی از کنسرتهای خود در لندن، نامزدی خود را با ماس اعلام کرد و ماس نیز این خبر را تایید کرد. دوهرتی قصد داشت تا تابستان ۲۰۰۷ با ماس ازدواج کند؛ اما در ژولای ۲۰۰۷ رابطه آنها قطع شد.
او یک فرزند پسر از دوست دختر سابق خود، لیزا موریش، دارد.
اعتیاد به مواد مخدر

دوهرتی چندین سال است که به مواد مخدر اعتیاد شدیدی دارد و چند بار هم به این دلیل به زندان افتاد. او برای به دست آوردن پول مواد دست به دزدی و تن‌فروشی زده است.
آلبوم‌ها

Grace/Wastelands 2009
تقسیم امپراتوری مغول

| 0 | 1 |
| --- | --- |
تکه‌تکه شدن امپراتوری مغول: تکه‌تکه شدن امپراتوری مغول
تاریخ: ۱۲۶۰–۱۲۹۴
مکان: امپراتوری مغول
شرکت‌کننده‌ها: ایلخانان، دودمان یوآن، خانات جغتای، اردوی زرین
نتیجه: امپراتوری مغول به چهار خانات تقسیم شد
تقسیم امپراتوری مغول پس از مرگ منگوقاآن در سال ۱۲۵۹ در محاصره قلعه دیائویو بدون هیچ جانشینی آغاز شد و درگیری‌های داخلی بین اعضای خانواده تولی خان برای عنوان خاقان را تشدید کرد که به جنگ داخلی خاندان تولی تبدیل شد. این جنگ داخلی، همراه با جنگ هولاکو و برکه و متعاقب آن جنگ کایدو-قوبلای، اقتدار خان بزرگ را بر کل امپراتوری مغول به شدت تضعیف کرد و امپراتوری به خانات‌های خودمختار تقسیم شد: اردوی زرین در اروپای شرقی، خانات جغتای در آسیای مرکزی، ایلخانان در آسیای جنوب غربی ودودمان یوآن در شرق آسیا به پایتختی پکن امروزی - اگرچه امپراتوران یوان عنوان اسمی خاقان امپراتوری را داشتند. لشکرهای چهارگانه هر کدام به دنبال منافع و اهداف خود بودند و در زمان‌های مختلفی هرکدام از آن‌ها سقوط کردند.
اختلاف بر سر جانشینی

برادر منگوقاآن، هولاکو خان، پیش‌روی موفقیت‌آمیز نظامی خود را به سوریه متوقف کرد و بخش عمده ای از نیروهای خود را از دشت مغان خارج کرد و تنها گروه کوچکی را تحت فرماندهی ژنرال خود کیتبوقا باقی گذاشت. نیروهای دشمن در منطقه، صلیبی‌های مسیحی و مملوک‌های مسلمان، هر دو با درک اینکه مغول‌ها تهدید بزرگتری برای آن‌ها هستند، از وضعیت ضعیف ارتش مغول استفاده کردند و در آتش‌بس غیرعادی غیرعادی با یکدیگر درگیر شدند.
در سال ۱۲۶۰ مملوک‌ها از مصر پیشروی کردند و توانستند که در نزدیکی قلعه مسیحی عکا اردو بزنند و تدارکات لازم را فراهم کنند و در نبرد عین جالوت در شمال جلیل با نیروهای کیتبوقا درگیر شدند. مغول‌ها شکست خوردند و کیتبوقا اعدام شد. این نبرد محوری مرز غربی را برای گسترش مغول‌ها تعیین کرد، زیرا مغول‌ها دیگر هرگز نتوانستند پیش‌روی نظامی فراتر از سوریه داشته باشند.
در بخش جداگانه ای از امپراتوری، برادر دیگر هولاکو و منگوقاآن، قوبلای خان، از مرگ خاقان در رودخانه هوآی در چین مطلع شد. او به جای بازگشت به پایتخت، به پیش‌روی خود به سمت منطقه ووچانگ چین، در نزدیکی رودخانه یانگ‌تسه ادامه داد. برادر کوچک‌تر آن‌ها اریق بوقا از غیبت هولاکو و قوبلای استفاده کرد و از موقعیت خود در پایتخت برای به دست آوردن عنوان خاقان برای خود استفاده کرد و نمایندگان تمام شاخه‌های خانواده او را به عنوان رهبر در قوریلتای در شهر معرفی کردند. قراقروم. هنگامی که قوبلای از این موضوع مطلع شد و قوریلتای خود را در کایپینگ برگزار کرد، در آن‌جا تقریباً همه شاهزادگان ارشد و نویان‌های بزرگ ساکن شمال چین و منچوری از او حمایت کردند.
جنگ داخلی

مقالهٔ اصلی: جنگ هولاکو و برکه
نبردهایی بین ارتش قوبلای و ارتش برادرش اریق بوقا درگرفت که شامل نیروهایی بود که هنوز به دولت قبلی منگوقاآن وفادار بودند. ارتش قوبلای به راحتی حامیان اریق بوقا را از بین برد و کنترل اداره مدنی در جنوب مغولستان را به دست گرفت. چالش‌های بیشتری از سوی پسرعموهایشان، جغتایی‌ها برای آن‌ها پدید آمد. آبیشکا، شاهزاده جغتایی نامه وفاداری به او را فرستاد تا مسئولیت قلمرو جغتایی را بر عهده بگیرد. با این حال، او آبیشکا را دستگیر و سپس اعدام کرد، و به جای آن، الغو را در آنجا به تخت نشاند. دولت جدید قوبلای، اریق بوقا را در مغولستان محاصره کرد تا عرضه مواد غذایی را قطع کند و باعث قحطی شد. قراقروم به سرعت به دست قوبلای افتاد، اما اریق بوقا باز پایتخت را در سال ۱۲۶۱ پس گرفت.[full citation needed]
در جنوب غربی ایلخانان، هولاکو خان به برادرش قوبلای وفادار بود، اما درگیری با پسر عموی آنها برکه خان، حاکم اردوی زرین در بخش شمال غربی امپراتوری، در سال ۱۲۶۲ آغاز شد. مرگ مشکوک شاهزادگان جغتایی در خدمت هولاکو، توزیع نابرابر غنایم جنگی، و قتل‌عام مسلمان‌ها توسط هولاکو، خشم برکه را افزایش داد، او به فکر حمایت از شورش پادشاهی گرجستان علیه حکومت هولاکو در ۱۲۵۹–۱۲۶۰ بود. برکه همچنین با ممالیک مصر علیه هولاکو ائتلاف کرد و از اریق بوقا، حمایت کرد.
هولاکو در ۸ فوریه ۱۲۶۴ درگذشت. برکه به دنبال سودجویی و حمله به قلمرو هولاکو بود، اما در این راه درگذشت و چند ماه بعد، الغو خان از خانات جغتای نیز درگذشت. قوبلای، پسر هولاکو، اباقا را به عنوان ایلخان جدید نامید و اباقا به دنبال اتحادهای خارجی بود، مانند تلاش برای ایجاد اتحاد فرانک و مغول با اروپایی‌ها علیه ممالیک مصر. قوبلای نوه باتو خان منگوقاآن تیمور را برای رهبری اردوی زرین معرفی کرد. اریق بوقا در ۲۱ اوت ۱۲۶۴ به قوبلای در شانگدو تسلیم شد.
جنگ داخلی > تجزیه به چهار خانات

تأسیس دودمان یوآن (۱۲۷۱–۱۳۶۸) در چین توسط قوبلای خان، تجزیه امپراتوری مغول را تسریع بخشید. امپراتوری مغول به چهار خانات تقسیم شد. دو تا از حکومت‌ها، دودمان یوآن و ایلخانان توسط خاندان تولی اداره شدند. اردوی زرین توسط خاندان جوجی تأسیس شد، همین‌طور خانات جغتای توسط جغتای تأسیس شد. در سال ۱۳۰۴، یک معاهده صلح میان خانات‌ها، برتری اسمی سلسله یوآن را بر خانات‌های غربی ایجاد کرد. با این حال، این برتری مانند خاقان‌های پیشین نبود. مسائلی مانند درگیری‌های مرزی بین آن‌ها ادامه یافت. به عنوان مثال می‌توان به جنگ Esen Buqa-Ayurbarwada اشاره کرد که در دهه ۱۳۱۰ رخ داد. چهار خانات به عنوان ایالت‌های جداگانه به فعالیت خود ادامه دادند و در زمان‌های مختلف سقوط کردند.
جنگ داخلی > دودمان یوآن

مقالهٔ اصلی: دودمان یوآن
انتقال پایتخت امپراتوری مغول به خان بالق (دادو، پکن امروزی) توسط قوبلای خان در سال ۱۲۶۴ با مخالفت بسیاری از مغول‌ها مواجه شد؛ بنابراین، مبارزه آریق بوقا برای حفظ مرکز امپراتوری در سرزمین مغول‌ها بود. پس از مرگ آریق بوقا، مبارزه توسط کایدو، نوه اوگدی خان و نایان ادامه یافت.
قوبلای خان با حذف دودمان سونگ، فتح چین را کامل کرد. ناوگان سلسله یوآن در سال‌های ۱۲۷۴ و ۱۲۸۱ تلاش کردند به ژاپن حمله کنند، اما هر دو حمله ناموفق بود و تعداد زیادی از کشتی‌های آن‌ها در طوفان‌های دریایی به نام کامی‌کازه در هر دو حمله نابود شدند. مردم عادی در دوران سلسله یوآن سختی‌هایی را تجربه کردند. از این رو، جنگجویان مغول در سال ۱۲۸۹ علیه قوبلای قیام کردند. قوبلای خان در سال ۱۲۹۴ درگذشت و تیمور خان جانشین وی شد و به مبارزه با کایدو ادامه داد که تا زمان مرگ کایدو در سال ۱۳۰۱ ادامه یافت. آیورباروادا بویانتو خان در سال ۱۳۱۲ به قدرت رسید. سیستم آزمون خدمات کشوری برای سلسله یوآن در سال ۱۳۱۳ تأسیس شد.
شورشی به نام شورش دستار سرخ در سال ۱۳۵۰ در چین آغاز شد و سلسله یوآن توسط دودمان مینگ در سال ۱۳۶۸ سرنگون شد. آخرین امپراتور یوآن، طغون تیمور، به شمال به یینگ‌چانگ گریخت و در سال ۱۳۷۰ در آنجا درگذشت. بقایای یوآن که به استپ مغولستان عقب‌نشینی کرده بودند، به عنوان سلسله یوآن شمالی شناخته می‌شوند و به مقاومت در برابر دودمان مینگ ادامه دادند تا اینکه در سال ۱۶۳۵ توسط دودمان جین به رهبری جورجی (سلف دودمان چینگ) فتح شد.
جنگ داخلی > اردوی زرین

مقالهٔ اصلی: اردوی زرین
اردوی زرین توسط باتو، پسر جوچی، در سال ۱۲۴۳ تأسیس شد. اردوی زرین شامل منطقه ولگا، کوه‌های اورال، استپ‌های شمال دریای سیاه، قفقاز شمالی، سیبری غربی، دریای آرال و حوضه ایرتیش بود و در روابط خراجی، حکومت‌های روسیه را در اختیار داشت.
پایتخت در ابتدا سرای باتو و بعداً سرای برکه بود. این امپراتوری گسترده تحت رقابت نوادگان باتو تضعیف شد و در طول قرن پانزدهم به خانات قزاق، خانات قازان، خانات آستراخان خانات کریمه خانات سیبیر، اردوی بزرگ، اردوی نوقای و اردوی سفید تقسیم شد. روس‌ها خانات قازان را در سال ۱۵۵۲، خانات آستاراخان در سال ۱۵۵۶، خانات سیبری در سال ۱۵۸۲، و امپراتوری روسیه خانات کریمه را در سال ۱۷۸۳ فتح کردند.
جنگ داخلی > خانات جغتای

مقالهٔ اصلی: خانات جغتای
خانات جغتای در سال ۱۲۶۶ جدا شد و آسیای مرکزی، دریاچه بالخاش، کاشغر، افغانستان و ژتیسو را تحت کنترل داشت و به ماوراءالنهر در غرب و خانات مغولستان در شرق تقسیم شد. ادعا می‌شود که بخش‌هایی از آن تا اواخر قرن شانزدهم به زبان مغولی صحبت می‌کردند.
مغولستان در زمان حکومت تیمور (۱۳۹۵–۱۴۰۵)، جنگ سالار خاندان برلاس، قدرت یافت. تیمور در سال ۱۳۹۵ توقتمش خان اردوی طلایی را شکست داد. او ارتش سلطان عثمانی را در نزدیکی آنکارا نابود کرد، رویدادی که فتح امپراتوری بیزانس توسط عثمانی‌ها را برای نیم قرن به تأخیر انداخت. امپراتوری تیموری اندکی پس از مرگ او تکه‌تکه شد.
نوه تیمور الغ‌بیگ (۱۴۰۹–۱۴۴۹) بر ماوراءالنهر فرمانروایی کرد و در دوران حکومت او تجارت و اقتصاد ماوراءالنهر به توسعه چشم‌گیری دست یافت. الغ‌بیگ در سال ۱۴۲۹ یک رصدخانه اخترشناسی در نزدیکی سمرقند ساخت و اثر خود، زیج سلطانی را نوشت که شامل نظریه‌های ستاره‌شناسی و فهرستی از بیش از ۱۰۰۰ ستاره با موقعیت دقیق آنها در کره آسمان است.
رقابت طولانی مغولستان با اویرات‌ها بر سر راه‌های تجاری با شکست آن‌ها توسط اویرات‌ها در سال ۱۵۳۰ پایان یافت. بابر حاکم تیموری کابل در سال ۱۵۲۶ بیشتر هندوستان را فتح کرد و امپراتوری مغولی گورکانی را تأسیس کرد. امپراتوری مغولی گورکانی در قرن ۱۸ و ۱۹ به چندین ایالت کوچک تقسیم شد و بعداً پایتخت امپراتوری توسط امپراتوری بریتانیا در سال ۱۸۵۸ فتح شد.
جنگ داخلی > ایلخانان

مقالهٔ اصلی: ایلخانان
ایلخانان تحت فرمانروایی هولاکو خان از خاندان تولی خان در سال ۱۲۵۶ تشکیل شد و شامل ایران، عراق، قفقاز جنوبی، شرق آناتولی و ترکستان غربی بود. در حالی که فرمانروایان اولیه خانات به‌طور فزاینده بودایی تبتی را پذیرفتند، حاکمان مغول پس از به تخت نشستن ایلخان غازان (۱۲۹۵–۱۳۰۴) به اسلام گرویدند. در سال ۱۳۰۰ رشیدالدین فضل‌الله با همکاری مورخان مغول به دستور غازان نگارش جامع‌التواریخ را آغاز کرد. این کار در سال ۱۳۱۱ در زمان سلطنت ایلخان اولجیتو (۱۳۰۴–۱۳۱۶) به پایان رسید. آلتان دبتر که توسط مورخ مغول بولاد چینسان نوشته شده‌است، مبنایی برای نگارش جامی التواریخ بوده‌است. پس از مرگ ابوسعید بهادرخان (۱۳۱۶–۱۳۳۵) حکومت ایلخانان به سرعت به چندین ایالت تجزیه شد. برجسته‌ترین آنها دودمان جلایریان بود که توسط نوادگان موخالی ایل جلایر اداره می‌شد.
مغول‌ها در حال جنگ
قوبلای خان، نوه چنگیز خان و بنیان‌گذار سلسله یوآن
کمربند یشم متعلق به سلسله یوآن با طرح‌های کنده کاری شده اژدها .
باتوخان اردوی زرین را تأسیس می‌کند.
رصدخانه الغ‌بیگ در سمرقند
گنبد سلطانیه
زبان تایلندی

| تایلندی | تایلندی |
| --- | --- |
تای، تایلندی مرکزی، سیامی: تای، تایلندی مرکزی، سیامی
ภาษาไทย, Phasa Thai: ภาษาไทย, Phasa Thai
«فاسا تای» به معنای «زبان تایلندی» در الفبای تای: «فاسا تای» به معنای «زبان تایلندی» در الفبای تای
زبان بومی در: ناحیه تایلند مرکزی
منطقه:  تایلند  مالزی  کامبوج  میانمار  ویتنام لائوس چین
قومیت: تایلندی‌های مرکزی، چینی‌های تایلند، مالزیایی‌های تایلندی‌تبار
شمار گویشوران: ۲۰–۳۶ میلیون  (۲۰۰۰) ۴۴ میلیون زبان دوم با لانا، ایسان، تایلندی جنوبی، خمر شمالی
تبار: کرا-دای  تایتای جنوب غربیچیانگ سائنتایلندی
سامانه نوشتاری:  الفبای تای  بریل تای  خوم تای (مذهبی) 
وضعیت رسمی: وضعیت رسمی
زبان رسمی در:  تایلند   انجمن ملل آسیای جنوب شرقی
زبان اقلیت شناخته‌شده در:  کامبوج  لائوس  مالزی  میانمار
تنظیم‌شده توسط: انجمن سلطنتی تایلند
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹: th
ایزو ۲–۶۳۹: tha
ایزو ۳–۶۳۹: tha
گلاتولوگ: thai1261
زبان‌شناسی: 47-AAA-b
زبان تایلندی، تای یا تایلندی مرکزی (از نظر تاریخی سیامی؛ تایلندی: ภาษาไทย)، یک زبان تای از خانواده زبان‌های کرا-دای است که توسط مردم مرکزی تای مرکزی صحبت می‌شود. این تنها زبان رسمی تایلند است.
تایلندی بیشترین صحبت را در بین بیش از ۶۰ زبان تایلند از نظر شمار گویشوران بومی و کلی دارد. بیش از نیمی از واژگان آن از پالی، سانسکریت، مون و خمر باستان گرفته شده‌است. این یک زبان نواخت‌بر و تحلیلی است. تایلندی دارای یک املای پیچیده و سیستم نشانگرهای رابطه‌ای است. گفتار تایلندی، بسته به عوامل معیار اجتماعی-زبانی مانند سن، جنسیت، طبقه، مجاورت فضایی، و شکاف شهری/روستایی، تا حدی با لائو، ایسان و برخی از دیگر زبان‌های تای قابل درک است. این زبان‌ها با خط‌های کمی متفاوت نوشته می‌شوند، اما از نظر زبانی مشابه هستند و به‌طور مؤثر یک زنجیره گویشی را تشکیل می‌دهند.
بیش از ۶۹ میلیون نفر به زبان تایلندی صحبت می‌کنند. افزون بر این، بیشتر تایلندی‌ها در نواحی شمالی و شمال شرقی کشور (ایسان) امروزه به دو زبان تایلندی مرکزی و گویش‌های منطقه‌ای مربوط به آن‌ها صحبت می‌کنند، زیرا زبان تایلندی (مرکزی) زبان تلویزیون، آموزش، اخبار و رسانه‌هاست. یک پژوهش اخیر نشان داد که گویشوران زبان تایلندی شمالی (یا خام موئانگ) بسیار کم شده‌اند، زیرا بیشتر مردم شمال تایلند تقریباً همیشه به زبان تایلندی معیار صحبت می‌کنند، به طوری که در حال حاضر بیشتر از واژگان تایلندی مرکزی استفاده می‌کنند و گفتار خود را فقط با لهجه خام موئانگ چاشنی می‌کنند. تایلندی معیار بر اساس گونه‌های طبقه تحصیل‌کرده مردم مرکزی تایلند در بانکوک ایجاد شده‌است.
افزون بر تایلندی مرکزی، تایلند میزبان سایر زبان‌های تای نیز هست. اگرچه برخی از زبان‌شناسان این گویش‌ها را به عنوان زبان‌های مرتبط اما متمایز دسته‌بندی می‌کنند، اما گویشوران بومی اغلب آنها را به عنوان گونه‌های منطقه‌ای یا گویش‌های همان زبان تایلندی یا به عنوان «گونه مختلف تایلندی» معرفی می‌کنند. تایلندی به عنوان یک زبان میانجی در تمام جنبه‌های جامعه در تایلند، در ابتدا شاهد پذیرش تدریجی و بعداً گسترده به عنوان زبان دوم در میان گروه‌های قومی اقلیت این کشور از اواسط اواخر دوره آیوتایا به بعد بود. اقلیت‌های قومی امروزه عمدتاً دو زبانه هستند و در کنار زبان یا گویش مادری خود به تایلندی نیز صحبت می‌کنند.
دسته‌بندی

تایلندی معیار به عنوان یکی از زبان‌های چیانگ سائن طبقه‌بندی می‌شود - سایر زبان‌های تای لانا، تایلندی جنوبی و تعداد زیادی زبان کوچک‌تر، که همراه با زبان‌های تای شمال غربی و لائو-فوتای، شاخه جنوب غربی زبان‌های تای را تشکیل می‌دهند. زبان‌های تای شاخه‌ای از خانواده زبان‌های کرا-دای هستند که شمار فراوانی از زبان‌های بومی را در بر می‌گیرد که به صورت قوسی از هاینان و گوانگشی و جنوب لائوس و ویتنام شمالی تا مرز کامبوج صحبت می‌شوند.
تایلندی معیار زبان اصلی آموزش و دولتی است و در سراسر تایلند صحبت می‌شود. این گویش معیار بر اساس گویش مردم مرکزی تایلند است و به خط تایلندی نوشته می‌شود.
تاریخ

به گفته یک منبع چینی، در دوره یینگیا شنگلان از دودمان مینگ (۱۴۰۵–۱۴۳۳)، ما هوان در مورد زبان هسین لو گزارش داد و گفت که این زبان تا حدودی شبیه گویش محلی است که در گوانگ‌دونگ صحبت می‌شود تایلندی در طول تاریخش دستخوش تغییرات صوتی مختلفی شده‌است. برخی از مهم‌ترین تغییرات در طول تکامل از تایلندی باستان به تایلندی نوین رخ داده‌است. سامانه نوشتاری تایلندی دارای تاریخ هشت سده‌ای است و بسیاری از این تغییرات، به ویژه در حروف صامت و نواخت، در املای نوین مشهود هستند.
اعتقاد بر این است که زبان گفتاری رایج در منطقه‌ای که اکنون مرز میان ویتنام و چین است، سرچشمه زبان کنونی تایلندی است. از نظر ژنتیکی، این زبان با زبان‌هایی که در شرق میانمار، شمال ویتنام، یون‌نان و لائوس صحبت می‌شوند، مرتبط است. تایلندی نوشتاری توسط پادشاه سوکوتای دوره سوم، رام‌خام‌هائنگ، در سال ۱۲۸۳ معرفی شد. این سامانه نوشتاری از زمان معرفی خود دستخوش تغییرات کوچکی شده‌است، به طوری که کتیبه‌های نوشته شده در عصر سوکوتای هنوز توسط خوانندگان تایلندی امروزی قابل خواندن هستند. این نوشته‌ها بر اساس مفاهیم پالی، سانسکریت و هندی بودند.
واج‌شناسی > همخوان‌ها

اگرچه در مجموع ۴۴ همخوان در تایلندی وجود دارد ۲۱ همخوان در آغاز واژگان و ۲۳ همخوان در پایان آن‌ها یافت می‌شوند.
واج‌شناسی > واکه‌ها

هسته واکه‌های تایلندی به شرح زیر است:
|  | پیشین> ناگرد.کوتاه | پیشین> ناگرد.بلند | پسین> ناگرد.کوتاه | پسین> ناگرد.بلند | پسین> گرد.کوتاه | پسین> گرد.بلند |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| بسته | /i/ -ิ | /i:/ -ี | /ɯ/ -ึ | /ɯ:/ -ื- | /u/ -ุ | /u:/ -ู |
| میانه | /e/ เ-ะ | /e:/ เ- | /ɤ/ เ-อะ | /ɤ:/ เ-อ | /o/ โ-ะ | /o:/ โ- |
| باز | /ɛ/ แ-ะ | /ɛ:/ แ- | /a/ -ะ, -ั- | /a:/ -า | /ɔ/ เ-าะ | /ɔ:/ -อ |
واج‌شناسی > نواخت‌ها

تلفظ واج
در ۵ نواخت تایلندی معیار:
پنج نواخت در تایلندی وجود دارد: میانه، پایین، افتان، بالا و خیزان. نواخت به استفاده از زیر و بم در زبان برای تشخیص معنای واژه یا دستور، یعنی برای تشخیص یا تصریف کلمات گفته می‌شود.
زبان فارسی‌زبانی نواخت‌بر نیست اما در آن ویژگی نواخت‌بری به گونه‌ای محدود به‌کار می‌رود. یک نمونه مشهود از خاصیت نواخت‌بری واژگان در فارسی واژهٔ «گویا» است که بسته به نحوه ادای آن می‌توان معنی‌های «روان و سلیس» یا «انگار» را برداشت کرد. زبان چینی و برخی دیگر از زبان‌های شرق و جنوب شرق آسیا از مشهورترین زبان‌های نواخت‌بر هستند.
دستور

از منظر رده‌شناسی زبانی، تایلندی را می‌توان زبانی تحلیلی دانست. ترتیب واژگان به صورت نهاد-فعل-مفعول است، اگرچه نهاد اغلب حذف می‌شود. افزون بر این، تایلندی یک زبان فاقد هر گونه شکل‌شناسی عطفی است. ضمایر تایلندی با توجه به جنسیت و وضعیت نسبی گوینده و مخاطب انتخاب می‌شوند.
مانند بسیاری از زبان‌های آسیایی، به ویژه زبان خمر، یکی از دشواری‌های عمده، کاربرد عبارت‌های مؤدبانه‌ای است که دقیقاً مناسب با شرایط باشد: سن، جنس، نقش اجتماعی مخاطب و نیز میزان احترام نسبت به او در ضمیرها و گاه واژگان تغییراتی ایجاد می‌کند. توجه به تمایز بزرگترها از کوچکترها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
گونه‌ها

مرکزی تایلندی از چندین گونه کاربردی مجزا تشکیل شده‌است که برای زمینه‌های اجتماعی مختلف شکل می‌گیرد:
تایلندی خیابانی یا معمولی (ภาษาพูด، phasa phut): غیررسمی، بدون عبارات مودبانه، همان‌طور که میان خویشاوندان و دوستان نزدیک استفاده می‌شود.
تایلندی برازنده یا رسمی (ภาษาเขียน، phasa khian): نسخه رسمی و مکتوب. به شکل ساده در روزنامه‌ها استفاده می‌شود.
تایلندی بلاغی: برای سخنرانی عمومی استفاده می‌شود.
تایلندی مذهبی: (به شدت تحت تأثیر سانسکریت و پالی) هنگام بحث دربارهٔ بودیسم یا خطاب به راهبان استفاده می‌شود.
تایلندی سلطنتی (ราชาศัพท์، racha sap): تحت تأثیر خمر، هنگام خطاب به اعضای خانواده سلطنتی یا توصیف فعالیت‌های آن‌ها استفاده می‌شود.
بیشتر تایلندی‌ها می‌توانند به تمام این گونه‌ها صحبت کرده و آن‌ها را درک کنند. تایلندی خیابانی و برازنده اساس همه گفتگوهاست. تایلندی بلاغی، مذهبی و سلطنتی به عنوان بخشی از برنامه درسی ملی در مدارس تدریس می‌شود.
همان‌طور که در بالا ذکر شد، تایلندی دارای چندین گونه است که هر کدام کاربردهای خاصی مانند محاوره، رسمی و ادبی دارند؛ بنابراین، واژه «خوردن» مثلاً می‌تواند กิน (kin ; رایج)، แดก (daek ; عامیانه)، ยัด (yat ; عامیانه)، บริโภค (boriphok ; رسمی)، รับประทาน (rapprathan ; رسمی)، ฉัน (chan ; مذهبی)، یا เสวย (sawoei ; سلطنتی) باشد.