زبان فارسی

«فارسی» و «پارسی» به اینجا تغییر مسیر دارند. برای دیگر کاربردهای این دو، فارسی (ابهام‌زدایی) و پارسی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| فارسی | فارسی |
| --- | --- |
پارسی، forsӣ، porsӣ، Fārsi, Pārsi: پارسی، forsӣ، porsӣ، Fārsi, Pārsi
فارسی نوشته شده به خط نستعلیق: فارسی نوشته شده به خط نستعلیق
زبان بومی در: ایران افغانستان تاجیکستان ازبکستان پاکستان بحرین عراق جمهوری آذربایجان
شمار گویشوران: مادری: ۸۱ میلیون  (۲۰۲۱) کل: ۱۲۰–۲۰۰ میلیون
تبار: هندواروپایی  هندوایرانیایرانیایرانی غربیایرانی جنوب‌غربیفارسی
گونه‌های نخستین: پارسی باستان پارسی میانه (پهلوی)فارسی 
گونه‌های معیار: فارسی ایران فارسی افغانستان فارسی تاجیکی   
گویش‌ها: فارسی ایران فارسی افغانستان فارسی تاجیکی بخاری پهلوانی هزارگی ایماقی فارسیهود گویش دهواری یهودی-تاتی تاتی قفقاز ارمنی-تاتی        
سامانه نوشتاری:  الفبای فارسی (ایران و افغانستان)  الفبای تاجیکی (تاجیکستان و ازبکستان)  الفبای عبری  بریل فارسی 
وضعیت رسمی: وضعیت رسمی
زبان رسمی در:   ایران (به عنوان فارسی)   افغانستان (به عنوان دری)   تاجیکستان (به عنوان تاجیکی)   داغستان (به عنوان تاتی)   ازبکستان (به عنوان تاجیکی) در کنار ازبکی :(زبان دوم) در بخارا و سمرقند و… 
تنظیم‌شده توسط:  فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ایران)  آکادمی علوم افغانستان (افغانستان)  انستیتوت زبان و ادبیات رودکی (تاجیکستان) 
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹: fa
ایزو ۲–۶۳۹: per (B)  fas (T)
ایزو ۳–۶۳۹: fas – کد همگانی کدهای اختصاصی:  pes – فارسی ایران  prs – فارسی افغانستان  tgk – فارسی تاجیکی  فارسی تاجیکی (ازبکستان) – گویش ایماقی  bhh – گویش یهودی بخارا  haz – گویش هزارگی  jpr – زبان فارسیهود  phv – گویش پهلوانی  deh – گویش دهواری  jdt – زبان یهودی-تاتی  ttt – زبان تاتی قفقاز
گلاتولوگ: fars1254
مناطقی با بیشینه جمعیت فارسی‌زبان: مناطقی با بیشینه جمعیت فارسی‌زبان
زبان‌سپهر پارسی. Legend   زبان رسمی   بیشتر از ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ سخنور   میان ۵۰۰٬۰۰۰ – ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ سخنور   میان ۱۰۰٬۰۰۰ – ۵۰۰٬۰۰۰ سخنور   میان ۲۵٬۰۰۰ – ۱۰۰٬۰۰۰ سخنور   کمتر از ۲۵٬۰۰۰ سخنور / هیچ: زبان‌سپهر پارسی. Legend   زبان رسمی   بیشتر از ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ سخنور   میان ۵۰۰٬۰۰۰ – ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ سخنور   میان ۱۰۰٬۰۰۰ – ۵۰۰٬۰۰۰ سخنور   میان ۲۵٬۰۰۰ – ۱۰۰٬۰۰۰ سخنور   کمتر از ۲۵٬۰۰۰ سخنور / هیچ
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.: این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
فارسی یا پارسی یکی از زبان‌های ایرانی غربی از زیرگروه ایرانی شاخهٔ هندوایرانیِ خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی است که در کشورهای ایران، افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، پاکستان، عراق، ترکمنستان و آذربایجان به آن سخن می‌گویند. فارسی زبان چندکانونی و فراقومی است و زبان رسمی ایران، تاجیکستان و افغانستان به‌شمار می‌رود. این زبان در ایران و افغانستان به الفبای فارسی، که از خط پهلوی ریشه گرفته، و در تاجیکستان و ازبکستان به الفبای تاجیکی، که از سیریلیک آمده، نوشته می‌شود. زبانِ فارسی در افغانستان به‌طور رسمی دَری (از ۱۳۴۳ خورشیدی) و در تاجیکستان تاجیکی (از دورهٔ شوروی) خوانده می‌شود.
زبان فارسی از زبان کُهن‌تر پارسی میانه (یا پهلوی) آمده که آن نیز خود از پارسی باستان سرچشمه گرفته است. این دو زبان برخاسته از ناحیهٔ باستانی پارس (استان کرمان و فارس و بوشهر و جنوب یزد امروزی در جنوب ایران) هستند. پارسی باستان زبان رسمی شاهنشاهی هخامنشی بود و نوادهٔ آن، پارسی میانه، به‌عنوان زبان رسمی و دینی شاهنشاهی ساسانی درآمد که در این دوران در دیگر سرزمین‌های ایرانی گسترش بسیاری یافت؛ به گونه‌ای که در خراسان جایگزین زبان‌های پارتی و بلخی شد و بخش‌های بزرگی از خوارزمی‌زبانان و سُغدی‌زبانان در خوارزم و فرارود نیز فارسی‌زبان شدند. گویشی از پارسی میانه که با گذشتِ زمان فارسی دری نام گرفت، پس از اسلام به عنوان گویش معیار نوشتاری در خراسان پا گرفت و در سراسر ایران گسترده شد. گویش‌های دیگر پارسی باستان و پارسی میانه مانند مازندرانی در طبرستان، گیلکی در شمال شرقی جبال، بلوچی در مکران جنوب سیستان، آذری در آذربایجان و قفقاز، لری در لرستان، کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری، و خوزی در خوزستان پا گرفتند که همراه با دری نزدیک به یکدیگرند.
فارسی دری، در طولِ تاریخ، زبانِ فرهنگی و ارجمند امپراتوری‌های پرشماری در آسیای غربی، میانه و جنوبی بوده است. این زبان تأثیرات بزرگی را بر زبان‌های همسایه خویش، از جمله دیگر زبان‌های ایرانی، زبان‌های ترکی (به ویژه ازبکی و آذربایجانی)، ارمنی، گرجی و زبان‌های هندوآریایی (به ویژه اردو) گذاشته است. فارسی بر عربی نیز تأثیر گذاشته و از آن تأثیر پذیرفته است. این زبان حتی در میان کسانی که گویشور بومی آن نبوده‌اند، همانند ترکان عثمانی در امپراتوری عثمانی یا پشتون‌ها در افغانستان، و هند در دوره گورکانیان برای دورانی زبان رسمی دیوان‌سالاری بوده است.
در سال ۱۸۷۲ در نشست ادیبان و زبان‌شناسان اروپایی در برلین، زبان‌های یونانی، فارسی، لاتین و سانسکریت به عنوان زبان‌های کلاسیک جهان برگزیده شدند. بر پایهٔ تعریف، زبانی کلاسیک به‌شمار می‌آید که باستانی و دارای ادبیات پرباری باشد و همچنین در واپسین هزارهٔ زندگانی خود دچار دگرگونی‌های اندکی شده باشد. فارسی از نظر آثار ادبی و شمار و گوناگونی واژگان و همچنین ضرب‌المثل‌ها یکی از غنی‌ترین و پرمایه‌ترین زبان‌های جهان است. از شناخته‌شده‌ترین آثار ادبیات فارسی می‌توان شاهنامه فردوسی، آثار مولوی، رباعیات خیام، پنج گنج نظامی، دیوان حافظ، منطق‌الطیر عطار نیشابوری و گلستان و بوستان سعدی را نام برد.
بر پایهٔ برآوردها، ۷۰ میلیون تن در ایران، ۲۵ میلیون تن در افغانستان، ۹ میلیون تن در تاجیکستان و میان ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن در ازبکستان به زبان فارسی دری گفتگو می‌کنند. فارسی همچنین در بحرین، عراق، پاکستان، کویت، امارات متحده عربی، قطر، روسیه، جمهوری آذربایجان، اقلیم کُردستان، قرقیزستان، قزاقستان، ترکمنستان، چین و هند نیز دارای گویشور بومی است. با توجه به رسمی بودن فارسی در ایران، افغانستان و تاجیکستان و تسلط گویشوران دیگر زبان‌ها بِدان در کنار زبان بومی خود، روی‌هم‌رفته می‌توان شمار فارسی‌گویان جهان را بیش از ۱۲۰ میلیون تن برآورد کرد. فارسی همچنین هشتمین زبان پرکاربرد در محتوای وب است.
نمونه صدای یک مرد در زبان فارسی