stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زرنق (تبریز)
تقسیمات

پس از یک دعوای بزرگ در روستای زرنق توسط عهدنو ها که بزرگترین دعوای روستایی لقب گرفت ، این خانواده در مقابل چند طایفه بزرگ که با یکدیگر همکاری کرده بودند درگیر شد و به دعوای بسیار بزرگ تبدیل شد و در پایان  با موفقیت دوباره طایفه عهدنو مشهور به لقب محلی خودشان ( آلایار) بر چند طایفه هم دست زرنق، زرنق به دو بخش تقسیم شد، (اَشاباش) مخصوص آلایار و ( یوخا باش) .دو مسجد پس از دعوا در زرنق ایجاد شد که مسجد جامع اولین و قدیمی ترین مسجد است که در سال ۱۳۶۵  تخریب و بازسازی شد.و مسجد امیرالموئمنین(ع) نیز دومین مسجد زرنق محسوب میشود که پس از دعوا توسط خانواده (عهدنو) ایجاد شد که پس از مسجد جامع ساخته شده است  و در سال ۱۳۸۹ تخریب و بازسازی کردند که این مسجد بزرگترین مسجد زرنق است.
طبق آمار( تقریبی) ۶۳ درصد کل جمعیت زرنق را خانواده عهدنو
تشکیل داده است.
جنگ تحمیلی

در جنگ تحمیلی زرنق ۳ شهید داده است:
شهید محرم اکرمی
شهید هادی عهدنو
شهیدسعیدشعبانی
۱۳۳۸ (خورشیدی)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سده: : سده ۱۳ - سده ۱۴ - سده ۱۵
دهه::  ۱۳۰۰  ۱۳۱۰  ۱۳۲۰  ۱۳۳۰  ۱۳۴۰  ۱۳۵۰  ۱۳۶۰  
سال:: ۱۳۳۵ ۱۳۳۶ ۱۳۳۷ - ۱۳۳۸ - ۱۳۳۹ ۱۳۴۰ ۱۳۴۱
۱۳۳۸ هزار و سیصد و سی و هشتمین سال هجری خورشیدی سالی عادی است.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
گاه‌شماری میلادی: ۱٬۹۵۹ – ۱٬۹۶۰
هجری قمری: ۱٬۳۷۸ – ۱٬۳۷۹
گاه‌شماری گرگوری: 1959   MCMLIX
از تاریخ پیدایش رم: ۲٬۷۱۲
گاه‌شماری ارمنی: ۱٬۲۶۸   ԹՎ
گاه‌شماری بهائی: ۱۱۵ – ۱۱۶
گاه‌شماری بربری: ۲٬۹۰۹
گاه‌شماری بودایی: ۲٬۵۰۳
گاه‌شماری برمه‌ای: ۱٬۳۲۱
گاه‌شماری رومی: ۷٬۴۶۷ – ۷٬۴۶۸
گاهشماری مازندرانی: ۱٬۴۷۰ – ۱٬۴۷۱
گاه‌شماری قبطی: ۱٬۶۷۵ – ۱٬۶۷۶
گاه‌شماری اتیوپیایی: ۱٬۹۵۱ – ۱٬۹۵۲
سال عبری:  ۵٬۷۱۹  –  ۵٬۷۲۰ 
گاه‌شماری هندی: 
 - ویکرم سموت: ۲٬۰۱۴ – ۲٬۰۱۵
 - ساکا سموت: ۱٬۸۸۱ – ۱٬۸۸۲
 - کالی یوگا: ۵٬۰۶۰ – ۵٬۰۶۱
گاه‌شماری هولوسین: ۱۱٬۹۵۹
گاه‌شماری کره‌ای: ۴٬۲۹۲
گاه‌شماری خورشیدی تایلندی: ۲٬۵۰۲
ن ب و: ن ب و
رویدادها

تشکیل شهر شوط در استان آذربایجان غربی
تاسیس دانشگاه بهشتی
زادروزها

۱ فروردین - عطاءالله سلمانیان، بازیگر ایرانی
۱ فروردین - حشمت‌الله طبرزدی، روزنامه‌نگار و فعال دانشجویی و سیاسی
۱ فروردین - سید حسن قاضی‌زاده هاشمی، وزیر بهداشت و درمان ایران در کابینهٔ حسن روحانی
۱ فروردین - سلمان هراتی، شاعر
۱۰ فروردین - یدالله جلالی پندری، استاد دانشگاه یزد، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی
۱۹ فروردین - صادق محصولی، وزیر کشور ایران در دولت نهم و وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در دولت دهم
۵ مهر - کمال تبریزی، کارگردان
۱۸ مهر - مهدی زین‌الدین، نظامی ایرانی
۷ بهمن - سید محمدعلی ابطحی، رئیس دفتر و معاون ریاست‌جمهوری در دورهٔ محمد خاتمی
۴ اسفند - منصور اُسانلو، از رهبران سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه (شرکت واحد)
۱۸ اسفند - لیلی افشار، نوازندهٔ گیتار کلاسیک
۱۸ اسفند - مصطفی پورمحمدی، روحانی و سیاستمدار تندروی ایرانی
تاریخ نامعلوم
محمدرضا اسکندری: وزیر جهاد کشاورزی ایران در دولت اول محمود احمدی‌نژاد
غلامحسین «عصابه‌دست» معروف به غلامحسین الهام: حقوق‌دان و وزیر دادگستری در دولت اول محمود احمدی‌نژاد
شکوفه تقی: نویسنده، روان‌شناس ایرانی
حمیدرضا حاجی‌بابایی: دولتمرد ایرانی
منظر حسینی: نویسنده، شاعر و روان‌شناس ایرانی
عبدالرضا رحمانی فضلی: سیاستمدار ایرانی
مسعود سلطانی‌فر: سیاستمدار اصلاح‌طلب ایرانی
سید عزت‌الله ضرغامی: رئیس پیشین سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران
ایرج طهماسب: مجری تلویزیونی، بازیگر، کارگردان و فیلمنامه‌نویس ایرانی
علیرضا علی‌احمدی: وزیر آموزش و پرورش سابق ایران در دولت محمود احمدی‌نژاد
اکبر گنجی: نویسنده، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی ایرانی
درگذشت‌ها

۲ اردیبهشت - فضل‌الله دهش، ملقب به عطاءالملک، پدرش حاج محمدحسین شیرازی تاجر شیرازی بود. او در سال ۱۳۰۰ نخستین کارخانهٔ نساجی اصفهان را تأسیس کرد
۲۰ اردیبهشت - محمدابراهیم محقق، عالم دینی و مرجع تقلید منطقه‌ای در قزوین
۱۴ مرداد - قمرالملوک وزیری، خوانندهٔ آوازهای موسیقی سنتی ایرانی
۲۷ مهر - ابراهیم حکیمی، سیاستمدار و نخست‌وزیر دورهٔ محمدرضاشاه پهلوی
۱۳ دی - نیما یوشیج، شاعر ایرانی، ملقب به «پدر شعر نوِ فارسی»
| ن ب ودهه‌ها و سالهای هجری خورشیدی | ن ب ودهه‌ها و سالهای هجری خورشیدی |
| --- | --- |
سده ۱۴ هجری خورشیدی: سده ۱۴ هجری خورشیدی
دهه ۱۳۰۰:     ۱۳۰۰    ۱۳۰۱    ۱۳۰۲    ۱۳۰۳    ۱۳۰۴    ۱۳۰۵    ۱۳۰۶    ۱۳۰۷    ۱۳۰۸    ۱۳۰۹
دهه ۱۳۱۰:     ۱۳۱۰    ۱۳۱۱    ۱۳۱۲    ۱۳۱۳    ۱۳۱۴    ۱۳۱۵    ۱۳۱۶    ۱۳۱۷    ۱۳۱۸    ۱۳۱۹
دهه ۱۳۲۰:     ۱۳۲۰    ۱۳۲۱    ۱۳۲۲    ۱۳۲۳    ۱۳۲۴    ۱۳۲۵    ۱۳۲۶    ۱۳۲۷    ۱۳۲۸    ۱۳۲۹
دهه ۱۳۳۰:     ۱۳۳۰    ۱۳۳۱    ۱۳۳۲    ۱۳۳۳    ۱۳۳۴    ۱۳۳۵    ۱۳۳۶    ۱۳۳۷    ۱۳۳۸    ۱۳۳۹
دهه ۱۳۴۰:     ۱۳۴۰    ۱۳۴۱    ۱۳۴۲    ۱۳۴۳    ۱۳۴۴    ۱۳۴۵    ۱۳۴۶    ۱۳۴۷    ۱۳۴۸    ۱۳۴۹
دهه ۱۳۵۰:     ۱۳۵۰    ۱۳۵۱    ۱۳۵۲    ۱۳۵۳    ۱۳۵۴    ۱۳۵۵    ۱۳۵۶    ۱۳۵۷    ۱۳۵۸    ۱۳۵۹
دهه ۱۳۶۰:     ۱۳۶۰    ۱۳۶۱    ۱۳۶۲    ۱۳۶۳    ۱۳۶۴    ۱۳۶۵    ۱۳۶۶    ۱۳۶۷    ۱۳۶۸    ۱۳۶۹
دهه ۱۳۷۰:     ۱۳۷۰    ۱۳۷۱    ۱۳۷۲    ۱۳۷۳    ۱۳۷۴    ۱۳۷۵    ۱۳۷۶    ۱۳۷۷    ۱۳۷۸    ۱۳۷۹
دهه ۱۳۸۰:     ۱۳۸۰    ۱۳۸۱    ۱۳۸۲    ۱۳۸۳    ۱۳۸۴    ۱۳۸۵    ۱۳۸۶    ۱۳۸۷    ۱۳۸۸    ۱۳۸۹
دهه ۱۳۹۰:     ۱۳۹۰    ۱۳۹۱    ۱۳۹۲     ۱۳۹۳    ۱۳۹۴    ۱۳۹۵    ۱۳۹۶    ۱۳۹۷    ۱۳۹۸    ۱۳۹۹
سده ۱۵ هجری خورشیدی: سده ۱۵ هجری خورشیدی
دهه ۱۴۰۰:     ۱۴۰۰    ۱۴۰۱    ۱۴۰۲    ۱۴۰۳    ۱۴۰۴    ۱۴۰۵    ۱۴۰۶    ۱۴۰۷    ۱۴۰۸    ۱۴۰۹
دهه ۱۴۱۰:     ۱۴۱۰    ۱۴۱۱    ۱۴۱۲    ۱۴۱۳    ۱۴۱۴    ۱۴۱۵    ۱۴۱۶    ۱۴۱۷    ۱۴۱۸    ۱۴۱۹
دهه ۱۴۲۰:     ۱۴۲۰    ۱۴۲۱    ۱۴۲۲    ۱۴۲۳    ۱۴۲۴    ۱۴۲۵    ۱۴۲۶    ۱۴۲۷    ۱۴۲۸    ۱۴۲۹
دهه ۱۴۳۰:     ۱۴۳۰    ۱۴۳۱    ۱۴۳۲    ۱۴۳۳    ۱۴۳۴    ۱۴۳۵    ۱۴۳۶    ۱۴۳۷    ۱۴۳۸    ۱۴۳۹
دهه ۱۴۴۰:     ۱۴۴۰    ۱۴۴۱    ۱۴۴۲    ۱۴۴۳    ۱۴۴۴    ۱۴۴۵    ۱۴۴۶    ۱۴۴۷    ۱۴۴۸    ۱۴۴۹
دهه ۱۴۵۰:     ۱۴۵۰    ۱۴۵۱    ۱۴۵۲    ۱۴۵۳    ۱۴۵۴    ۱۴۵۵    ۱۴۵۶    ۱۴۵۷    ۱۴۵۸    ۱۴۵۹
دهه ۱۴۶۰:     ۱۴۶۰    ۱۴۶۱    ۱۴۶۲    ۱۴۶۳    ۱۴۶۴    ۱۴۶۵    ۱۴۶۶    ۱۴۶۷    ۱۴۶۸    ۱۴۶۹
دهه ۱۴۷۰:     ۱۴۷۰    ۱۴۷۱    ۱۴۷۲    ۱۴۷۳    ۱۴۷۴    ۱۴۷۵    ۱۴۷۶    ۱۴۷۷    ۱۴۷۸    ۱۴۷۹
دهه ۱۴۸۰:     ۱۴۸۰    ۱۴۸۱    ۱۴۸۲    ۱۴۸۳    ۱۴۸۴    ۱۴۸۵    ۱۴۸۶    ۱۴۸۷    ۱۴۸۸    ۱۴۸۹
دهه ۱۴۹۰:     ۱۴۹۰    ۱۴۹۱    ۱۴۹۲     ۱۴۹۳    ۱۴۹۴    ۱۴۹۵    ۱۴۹۶    ۱۴۹۷    ۱۴۹۸    ۱۴۹۹
کروشواتس

مکان در 23x15px|border |alt=|link= صربستان
| کروشواس КрушевацKruševac | کروشواس КрушевацKruševac |
| --- | --- |
شهر: شهر
Panoramic view on Kruševac: Panoramic view on Kruševac
  پرچممهر:   پرچممهر
کروشواس: کروشواس
مختصات: ۴۳°۳۵′ شمالی ۲۱°۱۹′ شرقی﻿ / ﻿۴۳٫۵۸۳°شمالی ۲۱٫۳۱۷°شرقی﻿ / 43.583; 21.317: مختصات: ۴۳°۳۵′ شمالی ۲۱°۱۹′ شرقی﻿ / ﻿۴۳٫۵۸۳°شمالی ۲۱٫۳۱۷°شرقی﻿ / 43.583; 21.317
استان: زنتراصربین
ناحیه: Rasina
settlements: ۱۰۱
حکومت: حکومت
 • شهردار: Desimir Pavlović
مساحت: مساحت
 • شهر: ۸۵۴ کیلومتر مربع (۳۳۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۹۱۱): جمعیت (۲۰۰۹۱۱)
 • شهر: ۵۷۶۲۷
 • تراکم: ۶۷/کیلومتر مربع (۱۷۰/مایل مربع)
 • کلان‌شهری: ۱۲۷۴۲۹
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۱+ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۲+ (CEST)
کد پستی: ۳۷۰۰۰
کد منطقه: ۳۷ ۳۸۱
کد پلاک: KŠ
وبگاه: www.krusevac.rs
کروشواس (به صربی: Крушевац) شهری در استان زنتراصربین کشور صربستان است که جمعیت آن در سال ۲۰۰۶ میلادی ۵۶٫۵۸۳ نفر بوده‌است.
ولییه

مکان در 23x15px|border |alt=|link= جمهوری صرب, 23x15px|border |alt=|link= بوسنی و هرزگوین
| ولییه Velije | ولییه Velije |
| --- | --- |
روستا: روستا
Republic:  جمهوری صرب
Municipality: Ribnik
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
ولییه (بوسنیایی: Velije) یک منطقهٔ مسکونی در بوسنی و هرزگوین است که در جمهوری صرب بوسنی واقع شده‌است.
ولینو سلو

Village در 23x15px|border |alt=|link= بوسنی و هرزگوین
| Velino Selo | Velino Selo |
| --- | --- |
Village: Village
مختصات: مختصات: ناتوان در تجزیه عرض جغرافیایی به عنوان یک رقم:N {{#coordinates:}}: عرض جغرافیایی نامعتبر: مختصات: مختصات: ناتوان در تجزیه عرض جغرافیایی به عنوان یک رقم:N {{#coordinates:}}: عرض جغرافیایی نامعتبر
Municipality: بیه‌لینا
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
ولینو سلو (به لاتین: Velino Selo) یک ویکی‌پدیا:ابهام‌زدایی و زیستگاه انسانی در بوسنی و هرزگوین است که در بیه‌لینا واقع شده‌است.
ناصر کنعانی

برای فیزیکدان، ناصر کنعانی (فیزیکدان) را ببینید.
| ناصر کنعانی | ناصر کنعانی |
| --- | --- |
سخنگوی وزارت امور خارجهو رئیس مرکز دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای: سخنگوی وزارت امور خارجهو رئیس مرکز دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای
دوره مسئولیت ۶ تیر ۱۴۰۱ – ۱۱ مهر ۱۴۰۳: دوره مسئولیت ۶ تیر ۱۴۰۱ – ۱۱ مهر ۱۴۰۳
رئیس‌جمهور: سید ابراهیم رئیسی   محمد مخبر (سرپرست)
وزیر: حسین امیرعبداللهیان علی باقری کنی (سرپرست)
پس از: سعید خطیب‌زاده
پیش از: اسماعیل بقایی
سفیر ایران در اردن: سفیر ایران در اردن
دوره مسئولیت ۱۳۸۶ – ۱۳۸۹: دوره مسئولیت ۱۳۸۶ – ۱۳۸۹
رئیس‌جمهور: محمود احمدی‌نژاد
پس از: نصرت‌الله تاجیک
پیش از: احمد دستمالچیان
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ناصر کنعانی چافی  ۱۳۴۹ (۵۴ سال) لنگرود،گیلان، ایران
پیشه: دیپلمات سیاستمدار
تخصص: علوم سیاسیروابط بین‌الملل
ناصر کنعانی (زادهٔ ۱۳۴۹ در تهران) دیپلمات ایرانی است که از تیر سال ۱۴۰۱ تا مهر ۱۴۰۳ به‌عنوان سخنگوی وزارت امور خارجه فعّالیت می‌کرد.
او همچنین رئیس دفتر حفاظت منافع ایران در مصر از سال ۱۳۹۷ تا  ۱۴۰۱ بود. ناصر کنعانی پیشتر ریاست ستاد عراق وزارت امور خارجه، معاون اداره 
خاورمیانه عربی و شمال آفریقا بود و در دولت دوم محمود احمدی‌نژاد از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹ به مدت ۳ سال سمت سفیر جمهوری اسلامی ایران در کشور اردن را برعهده داشت.
بنگالا

مکان در India
| بنگالا ਭੰਗਾਲਾ | بنگالا ਭੰਗਾਲਾ |
| --- | --- |
روستا: روستا
ایالت: پنجاب
شهرستان: Fazilka
حکومت: حکومت
 • نوع: Democratic
 • Sarpanch: Sri. Brij Lal
 • نماینده مجلس: Sri. Brij Lal
 • M.L.A: Gurtej Singh Ghuriana (SAD)
ارتفاع: ۱۹۱ متر (۶۲۷ فوت)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۲۴۵۱
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: پنجابی
 • Dialect: Malwai
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
PIN: ۱۵۲۱۱۷
کد تلفن: +۹۱–۰۱۶۳۴
پلاک خودرو: PB-22
نزدیک‌ترین شهر: آبوهار
بنگالا (به انگلیسی: Bhangala) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در پنجاب (هند) واقع شده‌است.
این روستا در ابوهار بخش فازیلکا در جنوب غربی هند، و ۴۲ کیلومتری مرز هند- پاکستان، و ۶ کیلومتری بزرگراه ملی ۱۰ واقع است. بانگالا از دو بخش، بانگالا پاتی و گیل پاتی تشکیل شده است. گیل پاتی همچنین به یورار پاتی یا یورار گیل نیز معروف است. خانوارهای گیل از گوروسار، در نزدیکی گیدارباها آمده‌اند که با نام گیورسار قاگا نیز شناخته می‌شوند.
خصوصیات

بنگالا ۲٬۴۵۱ نفر جمعیت دارد و ۱۹۱ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ومدلن

مکان
| ومدلن | ومدلن |
| --- | --- |
کلیسای ومدلن در آگوست ۲۰۱۲: کلیسای ومدلن در آگوست ۲۰۱۲
ومدلنموقعیت روی نقشه یمتلاندومدلنموقعیت روی نقشه سوئد: ومدلنموقعیت روی نقشه یمتلاندومدلنموقعیت روی نقشه سوئد
مختصات: ۶۲°۲۷′ شمالی ۱۳°۵۲′ شرقی﻿ / ﻿۶۲٫۴۵۰°شمالی ۱۳٫۸۶۷°شرقی﻿ / 62.450; 13.867: مختصات: ۶۲°۲۷′ شمالی ۱۳°۵۲′ شرقی﻿ / ﻿۶۲٫۴۵۰°شمالی ۱۳٫۸۶۷°شرقی﻿ / 62.450; 13.867
سوئد: هریدالن
استان: شهرستان یمتلاند
شهرداری: بخش هریدالن
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٫۱۹ کیلومتر مربع (۱٫۲۳ مایل مربع)
جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰): جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰)
 • کل: ۵۴۲
 • تراکم: ۱۷۰/کیلومتر مربع (۴۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
ومدلن (به سوئدی: Vemdalen) یک سکونتگاه مسکونی در سوئد است که در بخش هریدالن واقع شده‌است.
خصوصیات

ومدلن ۳٫۱۹ کیلومترمربع مساحت و ۵۴۲ نفر جمعیت دارد.
جنگ بیولوژیک

Use of strategically designed biological weapons
«حمله بیولوژیکی» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای کسب اطلاعات در رابطه با استفادهٔ تروریست‌ها از جنگ‌افزارهای بیولوژیک، بیوتروریسم را ببینید.
جنگ زیستی، بیولوژیک یا میکروبی (به انگلیسی: Biological warfare) به مفهوم استفادهٔ هدف‌مند از عوامل بیولوژیک، اعم از باکتری‌ها، ویروس‌ها، تک‌یاخته‌ها، قارچ‌ها، حشرات و انگل‌ها یا فراورده‌های آن‌ها مانند توکسین‌ها به منظور کشتن یا ناتوان کردن انسان‌ها، جانوران یا گیاهان است. تا کنون حدود ۱۲۰۰ عامل زیستی که بالقوه می‌توانند به عنوان جنگ‌افزار زیستی استفاده شوند مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. بسیاری از آن‌ها در محیط زیست طبیعی که آب، خاک و جانوران حضور دارند به فراوانی یافت می‌شوند. دامنه عوارض این عوامل از آلرژی‌های خفیف تا مرگ را فرا می‌گیرد. دستکاری ژنتیکی می‌تواند میزان کشندگی یا ناتوان‌سازی این عوامل را بیشتر و درمان آن‌ها را سخت‌تر و پیشگیری از آن‌ها را غیرممکن سازد.
کنوانسیون بین‌المللی منع جنگ‌افزارهای شیمیایی مصوب سال ۱۹۷۲ هر گونه تولید و انبار جنگ‌افزارهای بیولوژیک را ممنوع کرده و ۱۷۱ کشور تا فوریهٔ سال ۲۰۱۵ این کنوانسیون را پذیرفته و امضا کرده‌اند. استفاده از جنگ‌افزارهای بیولوژیک بر اساس معاهدات حقوق بین‌الملل بشردوستانه، ممنوع بوده و استفاده از این‌گونه جنگ‌افزارها از مصادیق جنایت جنگی به‌شمار می‌آید.
تاریخچه

شکل‌های قدیمی سلاح‌های بیولوژیک از زمان‌های بسیار قدیم مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند.
تاریخچه > دوران باستان و قرون وسطی

نخستین مستندات تاریخی در مورد استفاده از سلاح‌های بیولوژیک در کتابی به زبان هیتی، مربوط به ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، گزارش شده‌اند. به نوشتهٔ این کتاب، در جنگ‌های آن دوران، بیماران مبتلا به تولارمی به میان نیروهای دشمن فرستاده و باعث شیوع این بیماری، در میان دشمنان خود می‌شدند. آشوری‌ها، کپک‌های سمی ارگوت را در چاه‌های آب دشمن ریخته و موجب مرگ و میر دشمنان خود می‌شدند. سکاها و رومیان نیز با آغشته کردن شمشیرها و تیرهای کمان، به خون قربانیان کزاز، این بیماری را میان نیروهای دشمن منتشر می‌کردند.
در سال ۱۳۴۶ میلادی، طاعون، سپاهیان مغول از اردوی زرین را در حین حمله به کافا در کریمه در هم شکست. حمله‌کنندگان نعش کشته‌ها را در پای دیوارهای شهر رها کردند. در نتیجه این کار و با رفت و آمد مدافعان شهر، همه‌گیری طاعون به تمام منطقه گسترش یافت. احتمال می‌رود برخی از افرادی که به علت طاعون، کافا را ترک کردند باعث همه‌گیری وسیع طاعون در اروپا، خاور نزدیک و شمال آفریقا شدند که بعداً به مرگ سیاه شهرت یافت و موجب مرگ حدود ۲۵ میلیون نفر در اروپا شد.
تاریخچه > تاریخ معاصر

طی جنگ جهانی اول، عوامل آلمانی اسب‌ها و گاوها را قبل از حمل آن‌ها به آمریکا و فرانسه به بیماری آلوده می‌کردند. پروتکل ژنو در سال ۱۹۲۵ استفاده از جنگ‌افزار شیمیایی و بیولوژیک را ممنوع اعلام کرد.
در سال ۱۹۳۷ نیروی زمینی امپراتوری ژاپن برنامه منظمی برای تولید جنگ‌افزارهای بیولوژیک شروع کرد که مرکز آن در ۴۰ مایلی جنوب هاربین در منچوری قرار داشت و به واحد ۷۳۱ معروف بود. تحقیقاتی که ژاپنی‌ها انجام می‌دادند بر روی سیاه‌زخم و طاعون بود. در سال ۱۹۴۵ و در ماه‌های آخر جنگ جهانی دوم، ژاپنی‌ها مقدار ۴۰۰ کیلوگرم از میکروب سیاه‌زخم ذخیره کرده بودند که در بمب‌هایی با طراحی ویژه استفاده می‌شد. قرار بود این سلاح‌ها در عملیات شکوفه‌های گیلاس در شب در ۲۲ سپتامبر ۱۹۴۵ علیه شهروندان آمریکایی در سن دیگو به کار برود که این حمله به علت تسلیم ژاپن در ۱۵ اوت ۱۹۴۵ متوقف شد.
آمریکا در سال ۱۹۴۳ برنامه تحقیقاتی خود را برای استفاده از عوامل بیولوژیک آغاز کرد. این برنامه به‌طور رسمی تا سال ۱۹۶۹ ادامه یافت. در آن سال ریچارد نیکسون رئیس‌جمهور وقت آمریکا به این برنامه پایان داد و مواد تهیه شده در ۱۹۷۱ و ۱۹۷۲ با حضور نمایندگان وزارت‌های مربوط (دفاع و کشاورزی) از بین رفت.
این مواد شامل باسیلوس آنتراسیس (عامل سیاه‌زخم)، سم بوتولینوم عامل ابتلا به بوتولیسم، فرانسیسلا تولارنسیس (عامل تولارمی)، کوکسیلا بورنتی (عامل تب کیو)، ویروس واکسینیا، ویروس انسفالیت ونزوئلایی، بروسلا سوئیس (عامل تب مالت) بود.
به‌طور هم‌زمان با پایان این برنامه، ارتش آمریکا برنامه دفاع میکروبی در جنگ را از سال ۱۹۵۳ شروع کرد که تا الان نیز ادامه دارد.
در سال ۱۹۷۲ کشورهای جهان، همایشی در ژنو با عنوان همایش کمیتهٔ خلع سلاح با هدف عدم تولید، فرآوری و گسترش سلاح‌های بیولوژیکی برگزار کردند که در نهایت منجر به تشکیل کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیک شد. بعضی از کشورهای امضاکننده، از جمله اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی تحقیقات در این زمینه را ادامه دادند. تا سال ۲۰۱۱ تعداد ۱۶۵ کشور در سراسر جهان این کنوانسیون را امضا کردند و تعهد کردند که برنامه‌ای برای استفاده از سلاح‌های بیولوژیک نداشته باشند.
موارد متعددی از استفاده سلاح‌های بیولوژیک در سال‌های اخیر گزارش شده‌است. یکی از این موارد، «باران زرد» در سال ۱۹۷۹ در جنوب شرق آسیا بود که به علت آزاد شدن تصادفی عامل سیاه‌زخم در سوردولوسک روسیه رخ داد. این اتفاق باعث مرگ ۶۵ تا ۱۰۰ نفر شد. مورد بعدی استفاده از عامل ریسین به عنوان وسیله کشنده در لندن در سال ۱۹۸۷ بود.
در ۲ اوت ۱۹۹۱ گزارش شد که عراق در حال انجام تحقیقاتی در مورد باسیلوس آنتراسیس (عامل سیاه‌زخم)، سم بوتولینوم و کلستریدیوم پرفریجنس (عامل گانگرن گازی) است. بسیاری از این تأسیسات در طی جنگ اول خلیج فارس از بین رفت. در سال ۱۹۹۵ و بعد از پناهنده شدن ژنرال حسین کامل المجید به اردن مشخص شد که عراق، تحقیقات بر روی سیاه‌زخم، سم بوتولینوم، کلوستریدیوم پرفرنژنس، آفلاتوکسین‌ها و رایسین را ادامه داده‌است و توانسته‌است از آن‌ها در راکت‌ها، بمب‌های هوایی و تانک‌های اسپری‌کننده استفاده کند. در نهایت عراق صد بمب ۴۰۰ کیلویی را با سم بوتولینوم، ۵۰ بمب را با آنتراکس و ۱۶ بمب را با آفلاتوکسین پر کرده بود. علاوه بر آن ۱۳ موشک الحسین (اسکاد) با سم بوتولینوم، ۱۰ موشک با آنتراکس و ۲ موشک نیز با آفلاتوکسین آماده کرده بود. در کل عراق ۱۹۰۰۰ لیتر از سم تغلیظ شده بوتولینوم، ۸۵۰۰ لیتر آنتراکس تغلیظ شده و ۲۲۰۰ لیتر از آفلاتوکسین دارا بود. با این که این سلاح‌ها آماده بودند ولی در نهایت استفاده‌ای از آن‌ها به عمل نیامد.
عوامل باکتریایی

باکتری‌ها جاندارانی تک‌سلولی هستند که اندازهٔ آن‌ها در مقایسه با هم کاملاً اندازه متغیری دارند؛ از کوکسی‌های کروی به قطر ۰٫۵ تا ۱ میکرون تا باسیل‌های استوانه‌ای از ۱ تا ۵ میکرون. زنجیرهٔ به‌هم پیوستهٔ باسیل‌ها ممکن است گاهی تا ۵۰ میکرون هم طول داشته باشد. شکل سلولی باکتری به وسیلهٔ دیوارهٔ سلولی سخت آن مشخص می‌شود. درون سلول‌ها مواد هسته‌ای (دی‌ان‌ای)، سیتوپلاسم و غشا وجود دارد که اجزای پایه‌ای برای حیات باکتری هستند. بسیاری از باکتری‌ها دارای زنجیره‌های گلیکوپروتئینی بر روی سطح خارجی خود هستند که نقش اساسی در بیماری‌زایی باکتری بازی می‌کنند و همچنین به منظور متصل شدن به سطح سلول‌های میزبان هم به کار می‌روند.
برخی از باکتری‌ها می‌توانند در شرایط خاص به اسپور تبدیل شوند. اسپورهای باکتری‌ها در مقابل سرما، گرما، خشکی، مواد شیمیایی و اشعه خیلی مقاوم‌تر از خود باکتری‌ها هستند. در واقع می‌توان گفت که اسپورها حالت نهفتهٔ باکتری هستند و مثل دانه در گیاهان با به‌وجود آمدن شرایط مناسب، دوباره به باکتری تبدیل می‌شوند و در اصطلاح جوانه می‌زنند.
باکتری‌ها می‌توانند باعث بروز بیماری در انسان‌ها و سایر جانوران شوند. این کار از دو طریق صورت می‌گیرد:
نوع اول از طریق حمله و از بین بردن بافت‌ها است.
نوع دوم از طریق تولید سم (توکسین).
در بسیاری از موارد باکتری‌های بیماری‌زا از هر دو روش بهره می‌برند.
بیماری‌هایی که ایجاد می‌شوند معمولاً به آنتی‌بیوتیک مناسب جواب می‌دهند.
باکتری‌هایی که می‌توانند به عنوان سلاح بیولوژیک به کار بروند، عبارت‌اند از:
باسیلوس آنتراسیس (سیاه‌زخم)
بروسلا سوئیس (تب مالت)
ویبریو کلرا (وبا)
بورخولدریا مالئی (مشمشه)
یرسینیا پستیس (طاعون)
فرانسیسلا تولارنسیس (تولارمی)
کوکسیلا برونتی (تب کیو).
| نام | دورهٔ نهفتگی | علائم و نشانه‌ها | تشخیص بالینی | درمان | واکسن |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| سیاه‌زخم | ۱–۶ روز | تب، گیجی، خستگی، سرفه |   |  |   |
| تب مالت | ۵ تا ۶۰ روز | تب غیرمنظم، سردرد، ضعف و خستگی شدید، لرز، عرق‌کردن، درد مفصل و درد ماهیچه‌ای |   |   |   |
| وبا | ۱–۵ روز | اسهال حجیم |   | Y ' | Y ' |
| مشمشه | ۱۰ تا ۱۴ روز | تب، لرز، عرق‌کردن، درد ماهیچه‌ای، سردرد، درد دیوارهٔ قفسه سینه |   |  |   |
| طاعون | ۲ تا ۱۰ روز | تب بالا، لرز، سردرد |   |   |   |
| تولارمی |  | تب، لرز، سردرد و ضعف ماهیچه‌ای |   |   |   |
| تب کیو | تا ۱۰ روز | تب، سرفه و درد قفسهٔ سینه. | Y ' |   |   |
عوامل باکتریایی > سیاه‌زخم

سیاه زخم زمان نهفتگی ۱–۶ روز دارد. تب، گیجی، خستگی، سرفه و ناراحتی خفیف در سینه که بعداً تنگی نفس شدید و ناتوانی در تنفس، عرق‌ریزش، سوت تنفسی واضح و کبودی عمومی بدن روی می‌دهد. شوک و سپس مرگ در طی ۲۴ تا ۳۶ ساعت بعد از شروع علائم حاد رخ می‌دهد.
یافته‌های بالینی برای تشخیص اختصاصی نیستند. ممکن است در عکس سینه عریض‌شدگی میان‌سینه دیده شود. در مراحل نهایی با رنگ‌آمیزی گرم در خون و کشت خون قابل تشخیص است.
اگرچه مؤثر بودن درمان پس از شروع علائم محدود می‌شود ولی درمان با دوز بالای پنی‌سیلین، سیپروفلوکساسین یا داکسی‌سایکلین باید انجام شود. درمان حمایتی مثل تنفس مصنوعی نیز ممکن است ضروری باشد.
واکسن تأیید شده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا موجود است. مقدار واکسن ۰٫۵ سی‌سی به‌صورت زیرجلدی در زمان‌های صفر، دو و چهار هفته و سپس ماه‌های ۶، ۱۲ و ۱۸ است و دوز یادآور به‌صورت سالانه تزریق می‌گردد. سیپروفلوکساسین یا داکسی‌سایکلین در موارد احتمال مواجهه نیز می‌توانند به کار برده شوند.
انجام توصیه‌های استاندارد برای کارکنان بهداشتی برای پاکسازی توصیه می‌شود. پس از نمونه‌برداری از جسد یا سایر اعمال بر روی بیماران، وسایل و محیط باید به‌وسیلهٔ یک عامل ضد اسپور (مثل کلرین) ضدعفونی گردد.
عوامل باکتریایی > تب مالت

۵ تا ۶۰ روز. به‌طور متوسط ۱ ماه.
تب غیرمنظم، سردرد، ضعف و خستگی شدید، لرز، تعریق، درد مفصلی و درد ماهیچه به‌طور شایع وجود دارد. همچنین ممکن است افسردگی و تغییر خلق وخو نیز رخ دهد. یافته‌های استخوانی و مفصلی مثل استئومیلیت در ستون مهره می‌تواند دیده شود. مرگ بر اثر این بیماری غیرمعمول است.
فرم حاد و تحت حاد به صورت بالینی قابل تفکیک نیستند. کشت خون در دورهٔ حاد نیاز به یک دورهٔ نهفتگی طولانی دارد. کشت مغز استخوان نتیجهٔ تشخیصی خوبی می‌دهد. تست تشخیصی آگلوتیناسیون سرم نیز به‌کار می‌رود. تست الایزا نیز به‌دنبال انجام وسترن بلات نیز کاربرد دارد.
داکسی‌سایکلین همراه با ریفامپین حداقل برای ۶ هفته. افلوکساسین همراه با ریفامپین نیز مؤثر است. در مواردی که کمپلیکاسیون‌هایی مانند اندوکاردیت یا مننگوانسفالیت به وجود آمده‌اند، درمان با ریفامپین با اضافه کردن یک تتراسایکلین و یک آمینوگلیکوزید توصیه می‌شود.
واکسن مشخصی برای انسان وجود ندارد. در موارد طبیعی (ابتلای عادی) اجتناب از شیر و پنیر غیرپاستوریزه مؤثر است.
انجام توصیه‌های استاندارد برای کارکنان بهداشتی . انتقال از طریق تماس جنسی و پیوند بافتی نیز در مواردی گزارش شده‌اند. گندزدایی (ضدعفونی) محیط می‌تواند با محلول هیپوکلریت ۰٫۵٪ انجام شود.
عوامل باکتریایی > وبا

۴ ساعت تا ۵ روز به‌طور متوسط ۳ روز
بدون علامت تا خیلی شدید. با شروع ناگهانی استفراغ، سردرد، کرامپ‌های روده‌ای، با تب خفیف یا بدون تب. درد در اوایل بیماری وجود دارد و به سرعت از بین می‌رود. شاخص‌ترین علامت آن اسهال حجیم است. از دست دادن مایعات بالغ بر ۵ تا ۱۰ لیتر در روز است. بدون درمان مناسب معمولاً مرگ به علت دهیدراتاسیون شدید، کاهش حجم خون و شوک روی می‌دهد.
معیار تشخیص بالینی است. اسهال آبکی دانه‌برنجی و دهیدراتاسیون شدید علامت شاخصی برای تشخیص است. در آزمایش میکروسکوپی نمونه مدفوع معمولاً گلبول قرمز یا گلبول سفید به ندرت دیده می‌شود. اگر نمونهٔ مدفوعی با میکروسکوپ دارک فیلد یا فاز کنتراست دیده شود، ویبریو‌ها قابل دیده شدن هستند.
جایگزینی مایع و الکترولیت‌ها اساسی‌ترین گام درمانی در وبا است. تجویز آنتی‌بیوتیک (تتراسایکلین، سیپروفلوکساسین یا اریترومایسین) ممکن است دورهٔ اسهال را کاهش دهد ولی تأثیر مهم آن‌ها کاهش ورود میکروب به محیط است.
واکسن تهیه‌شده از فرم کشته‌شدهٔ باکتری موجود است ولی فقط در ۵۰٪ موارد ایمنی ایجاد می‌کند و دوام آن هم در حدود ۶ ماه است. واکسیناسیون در هفته‌های صفر و ۴ صورت می‌گیرد و هر ۶ ماه باید دوز یادآور تزریق گردد.
انجام توصیه‌های استاندارد برای کارکنان بهداشتی. تماس‌های شخصی به ندرت باعث انتقال بیماری می‌شوند هر چند آلودگی مدفوعی و شستشوی دقیق دست‌ها باید مدنظر قرار بگیرد. محلول‌های ضدعفونی مثل هیپوکلریت می‌توانند گندزدایی را در حد مورد نیاز انجام دهند.
عوامل باکتریایی > مشمشه

بین ۱۰ تا ۱۴ روز بعد از تنفس عامل
مواجهه از طریق تنفس باعث تب، لرز، تعریق، درد ماهیچه، سردرد، درد دیوارهٔ قفسهٔ سینه، آدنوپاتی گردنی، بزرگ‌طحالی و ضایعات پوستی پاپولوپوسچولار در تمام نواحی می‌شود. در تمام موارد، عدم درمان کشنده است.
رنگ‌آمیزی متیلن بلو انجام شده بر روی اگزودا ممکن است باسیل‌های کوچکی را نشان بدهد. گرافی سینه ضایعات میلیاری، آبسه‌های ریوی کوچک و متعدد یا برونکوپنومونی را نشان می‌دهد. عامل بیماری را می‌توان از کشت ترشحات آلوده، در محیط کشت آبگوشت به‌دست‌آورد.
آنتی‌بیوتیک‌های کمی بر روی بیماران آزمایش شده‌اند. در بعضی موارد سولفادیازین ممکن است مؤثر باشد. سیپروفلوکساسین، داکسی‌سایکلین و ریفامپین در شرایط آزمایشگاهی تأثیر داشته‌اند. برای درمان می‌توان ترکیب کوتریموکسازول و سفتازیدیم با یا بدون جنتامایسین را به کار برد.
واکسن انسانی یا حیوانی وجود ندارد. پس از مواجهه می‌توان با کاربرد کوتریموکسازول از آن پیشگیری کرد.
انجام توصیه‌های استاندارد برای کارکنان بهداشتی . انتقال فرد به فرد از طریق هوا بعید است اگرچه در بعضی موارد انتقال از طریق ترشحات آلوده گزارش شده‌است. گندزدایی محیط با به کار بردن هیپوکلریت ۰٫۵٪ انجام می‌شود.
عوامل باکتریایی > طاعون

در طاعون تنفسی ۲ تا ۳ روز و در طاعون خیارکی ۲ تا ۱۰ روز
در طاعون تنفسی: تب بالا، لرز، سردرد، خلط خونی، توکسمی، پیشرفت سریع به سمت نارسایی تنفسی، سوت تنفسی و کبودی. مرگ به‌خاطر توقف تنفس، کلاپس عروقی و یک دیاتز خون‌ریزی‌دهنده رخ می‌دهد.
در طاعون خیارکی: تب بالا، ضعف ماهیچه‌ای، گره‌های لنفاوی دردناک (خیارک) ممکن است با انتشار به دستگاه عصبی مرکزی، ریه‌ها و سایر اعضای بدن به فرم سپتیسمیک تبدیل شوند.
با رنگ‌آمیزی گرم یا وایون از خلط، مایع مغزی-نخاعی یا مواد آسپیره شده از گره‌های لنفاوی، باسیل طاعون را می‌توان در محیط کشت استاندارد، کشت داد.
تجویز سریع آنتی‌بیوتیک‌ها خیلی مؤثر است. درمان حمایتی نیز مورد نیاز است. درمان انتخابی در این مورد استرپتومایسین است. جنتامایسین و داکسی‌سایکلین نیز کاربرد دارند. برای درمان فرم مننژیت این بیماری کلرامفنیکل تزریقی به کار می‌رود. باز کردن و تخلیهٔ خیارک‌ها شدیداً برای تمام افراد در تماس خطرناک است.
واکسن کشته‌شده برای این بیماری وجود دارد. پس از تزریق دوز اول ۱ تا ۳ ماه بعد دوز دوم و ۵ تا ۶ ماه بعد دوز سوم تزریق می‌گردد. سه دوز یادآور ۶ ماهه بعد از آن تزریق می‌گردد و دوزهای یادآور بعدی هر یک یا دو سال باید تزریق گردند.
ایمنی این واکسن فقط در مقابل فرم خیارکی است و در مقابل فرم تنفسی هیچ نقشی ندارد.
انجام توصیه‌های استاندارد برای کارکنان بهداشتی. مواظبت از ترشحات و قطرک‌های پراکنده شده در افراد در معرض نوع تنفسی. گرما، گندزدایی با هیپوکلریت ۲٪ تا ۵٪ و قرار گرفتن اشیای آلوده در معرض آفتاب خطر باکتری را از میان می‌برد.