stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
یامادا سوبی
زندگی‌نامه

او در کاگا، ایشیکاوا به دنیا آمد. نام او چوزابرو بود. او پسر یامادا مونیمیتسو (?-۱۹۰۸)، یک اسلحه‌ساز نسل نهم، که چکش‌کاری فلز را در استودیو مدرسه میوچین آموخت.
او یک فناوری اختصاصی ابداع کرد که گلدان‌های سه‌بعدی و مجسمه‌های آکیمونو را از یک تکه صفحه آهنی بیرون می‌آورد. او در این فناوری استادکار شد و در نمایشگاه خرید لوئیزیانا در سنت لوئیس در سال ۱۹۰۴ به نمایش گذاشته شد و در آنجا برنده جایزه شد. او قبل از مرگ در سن ۴۴ سالگی نامزد دریافت یک هنرمند خاندان سلطنتی شد.
یکی از شاگردان او سوسی کوروس (۱۹۴۴-۱۸۸۶) و شاگرد او سوکیو یاماشیتا (متوفی ۱۹۷۵) بود که به نوبه خود هیچ شاگردی نداشت. هنر این که یامادا چگونه توانست کارهایش را کامل کند از بین رفت. آثار او قیمت بالایی دارند و توسط موزه‌ها و مالکان خصوصی جمع‌آوری می‌شوند. یک گلدان آهنی تخم‌مرغی با گردن کوتاه برآمده، نقش‌برجسته کم با چکش‌کاری ریز که طرح حواصیل در آب و نی‌زار را داشته و با حدود ۳۸.۷ سانتی‌متر ارتفاع در حراجی توسط کریستیز در آوریل ۲۰۱۶ به قیمت ۳۰۰۰۰ دلار به فروش رسید.
اندروفاگ‌ها

مکان آندروفاگی‌ها که امروزه بخش‌هایی از جنوب اکراین را شامل می‌شود.
آندروفاگی‌ها یک قبیله باستانی از اقوام سکایی بودند که وجود آنها توسط نویسندگان یونانی-رومی باستان نامشان ذکر شده‌است. اندروفاگی‌ها با قبایل ملانکلانی و بودینی ارتباط نزدیک داشتند.
نام آندروفاگی، لاتینی شده نام یونانی باستان آندروفاگوی (یونانی باستان: Ἀνδροφάγοι) است که به معنای «انسان خوار» می‌باشد. این نام یک نام توصیفی است که احتمالاً بر اساس رویه آدم‌خواری این قبیله است و نام قبیله‌ای آنها ناشناخته است.
قبیله آندروفاگی‌ها در ناحیه شرق قسمت میانی رودخانه دنیپرو به ویژه در دره رودخانه سولا و برخی رودخانه‌های کوچکتر اطاف آن زندگی می‌کردند.
همسایگان آندروفاگی‌ها نوری‌ها در غرب و سایر قبایل سکاها در جنوب بودند.
سکاها در منطقه استپ‌های ولگا-اورال آسیای مرکزی، احتمالاً در حدود قرن نهم قبل از میلاد، به عنوان بخشی از جمعیت فرهنگ گورالواری که حاوی عنصر مهمی است که از فرهنگ سیبری آندرونووا سرچشمه می‌گیرد، پدید آمدند. جمعیت فرهنگ سروبنایا (گورالواری) از جمله اولین گروه‌های دامپرور واقعاً عشایری بودند که خود در قرن نهم قبل از میلاد در استپ‌های آسیای مرکزی و سیبری در نتیجه آب و هوای سرد و خشک حاکم بر آن مناطق مهاجرت به این سو را آغاز کردند.
سرطان مرگ

کتاب سرطان مرگ، به قلم مهسا احمدپور، از انتشارات آئی‌سا رمانی است در ژانر اجتماعی، درام، هیجانی و رازآلود که در زمستان 1403 منتشر شد.
مقدمه

مرگ بهار زندگی در لا به لای زمستان زنده به گور شده‌ی تنم که به بیماری لاعلاجی مبتلا بود و به جرم نفرت و بازیگری در صحنه ی انتقام همراه پر سپیدی در پیراهنش قصاص شد. پیچیده در ایدزف تب سرد، سم، چاقو، اسلحه، اغما و سرطانی به نام مرگ. مرگ سرطانی بود که همراه من رشد کرد و هنگام رسیدن به تو، تمام تنم را گرفت. من غرق شده در دریای سرنوشت، فراموش کردم که دریا اوج پرواز من است و آسمان اوج سقوطم.
خلاصه داستان

این کتاب به زندگی "هامون آریامهر" می پردازد. شخصیتی که در کودکی دست به قتل خواهرش می‌زند و پس از هفده سال جست و جو پی هویت خویش ماجرای این قتل تازه می‌شود.
درباره ی نویسنده

مهسا احمدپور نویسنده ی جوانی که با انتشار این اثر به عنوان نخستین کتاب خود، پا به عرصه ی نویسندگی نهاد.
هولوکاست یهودیان اتریش

اخراج یهودیان اتریس
هولوکاست یهودیان اتریش از زمان آنشلوس، الحاق اتریش به آلمان نازی، آغاز و تا پایان جنگ جهانی دوم ادامه یافت. از حدود ۱۸۵,۰۰۰ یهودی که در آستانه آنشلوس در اتریش زندگی می‌کردند، تقریباً ۷۰,۰۰۰ نفر، یعنی نزدیک به ۴۰ درصد، کشته شدند. اکثریت یهودیان ساکن اتریش در زمان آنشلوس پیش از آغاز نسل‌کشی از کشور مهاجرت کردند، بخشی به دلیل سیاست‌های اولیه نازی‌ها که فشار بر یهودیان برای مهاجرت بود. یهودیان اتریشی که مهاجرت نکردند، عمدتاً به اردوگاه‌های کار اجباری و اردوگاه‌ها جمع‌آوری فرستاده شدند، به ویژه به آشویتس و ترزینشتات. سیاست نازی‌ها در اتریش خشونت‌آمیزتر از سیاست‌های آن‌ها در قبال یهودیان آلمان نازی بود، زیرا نگرانی کمتری نسبت به نظر عمومی اتریشی‌ها داشتند.
پس زمینه

در دهه ۱۹۳۰، یهودیان در اتریش شکوفا شدند، با شخصیت‌های برجسته در علوم، هنرها، تجارت، صنعت و حرفه‌های گوناگون. در زمان آنشلوس با آلمان نازی در سال ۱۹۳۸، جمعیت یهودیان اتریش تقریباً ۱۹۲,۰۰۰ نفر بود، عمدتاً در وین.
با این حال، اتریش همچنین یکی از اولین و فعال‌ترین مراکز یهودستیزی نو بود. تلخی و بحران‌های اجتماعی-اقتصادی پس از فروپاشی امپراتوری اتریش-مجارستان، زمین حاصلخیزی برای تبلیغات ضد یهودی فراهم کرده بود که یهودیان شرق اروپا را مقصر تمام نابسامانی‌های اجتماعی می‌دانست. یهودستیزی در اتریش پس از بحران اقتصادی جهانی (۱۹۲۹) شدت گرفت، چرا که در نگاه جامعه عمومی، یهودیان.
اتریش میراث قدرتمندی از یهودستیزی داشت که بیان کامل آن در آدولف هیتلر یافت شد. در سال ۱۸۹۵، کارل لوگر یهودستیز اتریشی، اکثریت کرسی‌ها در شهرداری وین را به دست آورد و به عنوان شهردار پایتخت اتریش منصوب شد. در سال ۱۹۲۲، با قصد استهزا به یهودستیزی خشن در وین که دانشجویان دانشگاه یهودی به طور معمول مورد حمله قرار می‌گرفتند، هوگو بتائور اتریشی رمان آینده‌نگرانه‌ای با عنوان «شهر بدون یهودیان» نوشت که به طرز غم‌انگیزی پیشگویانه از آب درآمد.
آنشلوس

در ۱۱ مارس ۱۹۳۸، ورماخت به اتریش یورش برد و دو روز بعد، الحاق (آنشلوس) اتریش به عنوان بخشی از رایش سوم اعلام شد. آنشلوس در اتریش با استقبال روبرو شد و تقریباً هیچ فعالیت مقاومتی در برابر نازی‌ها ثبت نشد. این امر موجب طغیان گسترده موج یهودستیزی از همان روزهای نخست گشت, امری که در نشانه‌گذاری دکان‌های یهودیان، خشونت، تظاهرات و راهپیمایی‌ها متجلی شد.
خشونت و آزار ضد یهودیت

آزار و اذیت یهودیان بلافاصله پس از الحاق اتریش و به شکلی شگفت‌انگیز خشونت‌بار آغاز شد. قوانین نژادپرستانه آلمان در اتریش نیز اجرا گردید که بر اساس آن یهودیان از حقوق شهروندی محروم شدند. بر اساس این قوانین، ۲۲۰,۰۰۰ نفر در اتریش یهودی محسوب می‌شدند.
سازمان‌دهی اجباری جوامع یهودی تحت رهبری آدولف آیشمن صورت گرفت. بسیاری از اتریشی‌های معمولی به نازی‌ها در آزار و اذیت یهودیان پیوستند. تمامی سازمان‌ها و روزنامه‌های یهودی تعطیل شدند و رهبران و مدیران آنها زندانی شدند. یهودیان دیگر اجازه استفاده از حمل و نقل عمومی را نداشتند. در اقدامات توهین‌آمیز علنی، یهودیان مجبور می‌شدند پیاده‌رو‌ها و سرویس‌های بهداشتی عمومی را گاهی با مسواک یا دست‌های برهنه خود تمیز کنند. در یک مورد، تعدادی از یهودیان در روز شنبه جمع شده و مجبور شدند در پارک تفریحی پراتر وین از چمن‌ها بخورند.
علاوه بر این، نازی‌ها برای آزار احساسات دینی یهودیان متدین که تورات و فرمان‌ها را نگه می‌داشتند تلاش کردند بسیاری از یهودیان مجبور شدند شنبه را بشکنند، موی ریش و پهلوی برخی از آن‌ها به زور تراشیده شد و کلاه‌های سر زنان نیز ربوده شد. تمام این اقدامات با تحقیر و استهزا به سبک زندگی دینی یهودیان اتریش همراه بود.
در شب بلورین ر نوامبر ۱۹۳۸، پوگروم‌های ضد یهودی در سراسر آلمان و اتریش رخ داد. کنیسه‌ها مورد تخریب و سوخت قرار گرفتند، خانه‌ها و مغازه‌های متعلق به یهودیان غارت شدند. در کلاگن‌فورت، تمام محتویات کنیسه تخریب شد، در گراتس گنبد چشمگیر کنیسه منفجر شد و ۳۰۰ مرد به اردوگاه کار اجباری داخائو تبعید شدند. به‌ویژه در اینسبروک آشوب‌ها شدید بود که در آن تمام یهودیان کتک خوردند و برخی از رهبران جامعه کشته شدند. در وین، ۴۲ کنیسه ویران شدند و حدود ۸۰۰۰ یهودی در طول آشوب‌ها دستگیر شدند و ۵۰۰۰ نفر از آن‌ها به داخائو فرستاده شدند. در طی آشوب‌ها، ۲۷ از ۳۳ جامعه های یهودی در اتریش بسته شدند و تمام دارایی‌های آن‌ها توسط آیشمن مصادره و به صندوق مهاجرت وین منتقل شد.
در تاریخ ۸ اوت ۱۹۳۸، اولین اردوگاه کار اجباری اتریش در ماوتهاوزن تأسیس شد.
غارت اموال یهودیان

اموال یهودیان در جریان هولوکاست توسط اتریشی‌ها مصادره شد. انتقال گسترده‌ای از خانه‌ها، کسب‌وکارها، املاک، دارایی‌های مالی و آثار هنری از یهودیان به غیر یهودیان صورت گرفت. یک سیستم خوب سازمان‌دهی شده برای غارت، ذخیره‌سازی و بازفروش، شامل گشتاپو، ووگستا، خانه حراج دوروتئوم، حمل‌کنندگان مختلف و موزه‌ها در وین، آثار هنری و دیگر اموال مصادره شده از یهودیان را به دست غیر یهودیان منتقل کرد.
در ۲۷ آوریل ۱۹۳۸، نازی‌ها یهودیان اتریش را مجبور کردند تا از دارایی‌های خود که بیش از ۵,۰۰۰ رایشمارک ارزش داشت اعلام کنند و برای این منظور «اداره ثبت دارایی‌ها» (Vermögensverkehrsstelle) تأسیس شد که وظیفه‌ آن مصادره بوروکراتیک اموال یهودیان بود.
علاوه بر این، مهاجرانی که کشور را ترک می‌کردند اجازه نداشتند محتویات خانه های خود را ببرند و تمام دارایی‌های آن‌ها توسط نازی‌ها مصادره شد. برای این منظور در سپتامبر ۱۹۴۰ «اداره مدیریت اموال یهودیان تحت نظارت گشتاپو» تاسیس شد. نازی‌ها اموال، کسب‌وکارهای موفق، آثار هنری، اوراق بهادار و غیره را از یهودیان اتریش به زور گرفتند. در سال ۱۹۴۰، ارزش دارایی‌های خصوصی یهودیان در این کشور ۱.۵ میلیارد دلار برآورد شد (که معادل ۱۵ میلیارد دلار امروزی است). پس از جنگ، کل اموالی که از یهودیان اتریش گرفته شده بود، به ارزش ۱۰ میلیارد دلار (معادل ۵۰ میلیارد دلار امروزی) برآورد شد.
مهاجرت اجباری

در سال ۱۹۳۸ سیاست‌های نازی‌ها بر تشویق به مهاجرت و حتی سازماندهی مهاجرت اجباری یهودیان تاکید داشت. در بهار ۱۹۳۸، آدولف ایشمن که افسر ارشد بخش یهودیان در دفتر اصلی امنیت رایش بود، به عنوان رئیس بخش یهودیان در اتریش منصوب شد. در این نقش، او در ۲۶ آگوست ۱۹۳۸ «دفتر مرکزی مهاجرت یهودیان» را تاسیس کرد که مسئولیت مصادره اموال یهودیان و اخراج اجباری آنها بدون هیچ چیز به جز ویزای ورود به کشور مقصد را داشت. روش او شامل سه مرحله بود: ابتدا مصادره دارایی‌های یهودیان، سپس ترساندن از طریق اقدامات ترور و خشونت، و در نهایت اجبار رهبران یهودیان برای همکاری و ترتیب دادن مهاجرت یهودیان ترسیده و بی‌چیز.
ایشمن از جامعه یهودی خواست تا هر روز فهرستی از ۵۰۰ نفر را که برای مهاجرت در نظر گرفته شده‌اند به او ارائه دهند. به این ترتیب، مدت زمان آماده‌سازی مهاجران به کمتر از ۴۸ ساعت کاهش یافت و نرخ مهاجرت به شدت افزایش یافت. علاوه بر این، بسیاری از یهودیان در اردوگاه‌های تمرکز به منظور فشار آوردن بر آنها برای مهاجرت به خارج از کشور بازداشت شدند. پس از آزادی، کسانی که مهاجرت نکرده بودند دوباره بازداشت شدند.
در کنفرانس وانزه در تاریخ ۲۰ ژانویه ۱۹۴۲، داده‌های زیر ارائه شدند: از سال ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۱، ۱۴۷,۰۰۰ یهودی از اتریش مهاجرت کردند و ۴۳,۷۰۰ نفر باقی ماندند.
انزوا، اخراج، و نابودی

در اکتبر ۱۹۳۹، اخراج یهودیان اتریشی به لهستان آغاز شد، بخشی از طرح بزرگ‌تری برای نهایتاً جمع‌آوری و محدود کردن تمام جمعیت یهودی اروپا در یک منطقه.
اخراج یهودیان به اردوگاه‌های مرگ در فوریه ۱۹۴۱ آغاز شد. پس از کنفرانس وانزه، این فرآیند تسریع شد. جامعه یهودی وینی در تاریخ ۱ نوامبر ۱۹۴۲ به طور رسمی منحل شد. اخراجها تا مارس ۱۹۴۵ ادامه یافت.
پس از کنفرانس وانزه در ژانویه ۱۹۴۲، سرعت اخراج های یهودیان افزایش یافت و طی همان سال، ۳۲,۷۲۱ یهودی از وین اخراج شدند. ۳,۲۰۰ یهودی به ریگا، ۸,۵۰۰ به مینسک، ۶,۰۰۰ به منطقه لوبلین و تقریباً ۱۴,۰۰۰ یهودی به ترزینشتات اخراج شدند. اکثریت یهودیانی که در این اخراج ها فرستاده شدند، در نهایت به اردوگاه‌های مرگ و گورهای تیراندازی فرستاده شدند، همراه با جامعه یهودی محلی که به آن رسیده بودند. در ژوئن همان سال، یک محموله مستقیم از وین به اردوگاه مرگ سوبیبور با حدود ۱,۰۰۰ یهودی فرستاده شد. علاوه بر این، از ۲۴,۱۵۰ یهودی که قبل از جنگ به کشورهای دیگر در اروپا (به جز بریتانیا) مهاجرت کرده بودند، ۱۵,۰۰۰ نفر در طول اشغال اروپا توسط نازی‌ها کشته شدند.
بر اساس منابع مختلف، به دنبال هولوکاست، بین ۶۰,۰۰۰ تا ۶۵,۰۰۰ یهودی اتریشی جان خود را از دست دادند - تقریباً تمام کسانی که قبل از جنگ خارج نشده بودند. کمتر از ۸۰۰ یهودی (عمدتاً همسران شهروندان اتریشی) تا زمان آزادی وین توسط نیروهای شوروی در تاریخ ۱۳ آوریل ۱۹۴۵ زنده ماندند.
نازی های اتریشی یهودیان را مجبور به شستن پیاده روها می کنند، مدتی پس از الحاق آنشلوس
اخراج یهودیان از وین، 1942
تمدن ایلام

برای دیگر کاربردها، ایلام (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
نقشه‌ای از سرزمین تمدن ایلام (قرمز) و حکومت‌های همسایه آن. خلیج فارس در عصر برنز گسترش بیشتری رو به شمال‌غربی داشت.: نقشه‌ای از سرزمین تمدن ایلام (قرمز) و حکومت‌های همسایه آن. خلیج فارس در عصر برنز گسترش بیشتری رو به شمال‌غربی داشت.
نام‌های جایگزین: عیلام، سوزیانا
مکان: ایران
دوران: تمدن‌های باستانی فلات ایران
تاریخ‌ها: ۳۲۰۰–۵۳۹ پیش از میلاد
پس از: نیاایلامی
پیش از: شاهنشاهی هخامنشی
تمدن ایلام یا هَتَمتی (به پارسی باستان: اووْجه، هووجه 𐎢𐎺𐎩 (Ūvja)) نام یک تمدن در منطقه‌ای است که بخش بزرگی، در جنوب غربی فلات ایران را در پایان هزارهٔ سوم قبل از میلاد در بر می‌گرفت و در دورهٔ هخامنشیان به منطقه جغرافیایی سوزیانا شوش (Susa) کاهش یافت. ایلامیان کشورشان را «هَتَمتی» (هَ (ل) تَمتی) (Ha(l)tamti/Hatamti) به‌معنی «سرزمین خدا» می‌خواندند، اکدیان بدان «اِلامتو» (Elamtu) می‌گفتند و سومریان آن را با اندیشه‌نگاشت NIM به معنای «بالا و مرتفع» می‌نوشتند. در ۲۷۰۰ پیش از میلاد، نخستین شاهنشاهی ایلامی در شوش «در جنوب غربی ایران» تشکیل شد.
سفالینه‌های نقاشی شده متعلق به حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد در شوش واقع در ایلام بیانگر دوره‌ای پیشرفته از طرح‌های هندسی، ایجاد سبک خاص از انسان و شکل‌هایی از جانوران در آن‌ها می‌باشد.
در حدود ۲۰۹۴ تا ۲۰۴۷ پیش از میلاد ایلام توسط شولگی، دومین پادشاه سلسله سوم اور تسخیر گردید و بعداً در سال ۲۰۰۴ پیش از میلاد سلسله سوم اور توسط ایلام واژگون می‌شود.
در سال ۶۳۹ پیش از میلاد آشوربانیپال، شاه آشور، ایلام را شکست داد و شوش را غارت کرد. پس از این جنگ، ایلام هرگز به عنوان یک قدرت مستقل ظاهر نگردید.
ایلامیان از آغاز دوره پیش ایلامی تا پایان دوره ایلام نو، حدود ۲۶۶۱ سال در جنوب غربی ایران زندگی و حکومت می‌کردند.
نام

ایلامیان کشورشان را «هَلتَمتی» (Ha(l)tamti/Hatamti) به‌معنی «سرزمین خدا» می‌خواندند، اکدیان بدان «اِلامتو» (Elamtu) می‌گفتند و سومریان آن را با اندیشه‌نگاشت NIM به معنای «بالا و مرتفع» می‌نوشتند.
نام دو استان در ایران برگرفته از نام باستانی آنان است. علاوه بر استان ایلام، نام خوزستان نیز از واژه Ūvja آمده که از روی کتیبه نقش رستم و کتیبه‌های داریوش در تخت جمشید و شوش، به معنای ایلام بوده و بنا به گفتهٔ ایرج افشار در «نگاهی به خوزستان: مجموعه‌ای از اوضاع تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی منطقه» در یونانی Uxi تلفظ می‌شده و اگر گفته ژول آپِر را بپذیریم در ایلامی Xus یا Khuz بوده است. سِر هنری راولینسون نیز تلفظ پهلوی Ūvja را Hobui دانسته که ریشه نام اهواز و خوزستان است. این لفظ از حاجوستان و هبوجستان به دست آمده که در مجمل التواریخ و القصص (ابتدای قرن ششم هجری) در اشاره به خوزستان آمده است.
ارفعی با توجه به این‌که کلمهٔ ایلام تلفظ بین‌النهرینی یک کلمهٔ ایلامی است اظهار داشته که ایلام را نباید با «ع» بلکه باید با «الف» نوشت. وی در توضیح می‌گوید ما حرف عین (ع) در شیوه بابلی و ایلامی نداریم بلکه در عبری، عربی و آرامی است که حرف ع موجود است. این از آن‌جا آغاز می‌شود که در ایران وقتی اکثر مترجمان شروع به برگردان یک کلمه می‌کنند بسته به این‌که متن خارجی که در دست دارند به چه زبانی است (آلمانی، فرانسوی، انگلیسی و …) در کارشان تفاوت وجود دارد. این «ع» باعث شده است که به‌خصوص عده‌ای از استادان که تعصب یهودی‌گری آن‌ها بیشتر است به‌جای این‌که بگویند این کلمه برگردانی از کلمهٔ «هَلتامتی» یا «هتامتی» است کلمهٔ ایلام را از ریشهٔ سامی دانسته و گفته‌اند که از «علی یعلو» است و مترادف «اعلی یعلو» به معنای «سرزمین بلند» است و ایلامی‌ها اسمی را که به کشور خود داده‌اند را از سامی‌ها گرفته‌اند. در حالی که این‌ها نتوانسته‌اند بن اسمی از کلمهٔ ایلام را نشان بدهند.
محدودهٔ جغرافیایی

در گذشته ایلام به سرزمینی که از ولایات خوزستان، لرستان، ایلام (کنونی) و کوه‌های بختیاری و کهگیلویه ترکیب یافته بود اطلاق می‌شد. حدود این سرزمین از طرف غرب به دجله، از طرف شرق به قسمتی از پارس، از سمت شمال راهی که از بابل به همدان می‌رفت و از سمت جنوب به خلیج فارس تا بوشهر منتهی می‌شد. شهرهای مهم این سرزمین را چنین نوشته‌اند:
شوش که مهم‌ترین شهر ایلام و چنان‌که معلوم شده از قدیم‌ترین شهرهای عالم بوده.
ماداکتو روی رود کرخه (احتمالاً در ایلام کنونی).
خایدالو که گمان می‌کنند در جای خرم‌آباد امروزی بنا شده باشد.
اهواز.
آوان
همچنین وسعت این تمدن به سرزمین پارس امروزی نیز می‌رسیده است، تا جایی‌که سه نقش‌برجسته از جمله کهن‌ترین نقش برجستهٔ ایلامی، سنگ‌نگارهٔ کورانگون در سرزمین پارس و استان فارس امروزی قرار دارد و دو سنگ‌نگارهٔ دیگر در نقش رستم خودنمایی می‌کند. همچنین جام مشهور به جام نقره‌ای زن ایلامی یا (جام سیمین مرودشت) کهن‌ترین نشانه حضور ایلامیان در نواحی فارس امروزی است.
اهالی ایلام، سرزمین خود را «انزان سوسونکا» می‌نامیدند. کلمه ایلام به معنی کوهستان است و آن به قسمتی اطلاق می‌شد که کوهستان بود.
ایلام در کتاب مقدس

نام ایلام، از سوی همسایگان این تمدن به آن‌ها داده شده است و ایلامی‌ها سرزمین خودشان را هتمتی یا هلتَمتی می‌خواندند، که البته به صورت (هیلتمتی) یا (هیلمتی) به نظر می‌رسد ریشه ای برای واژه (ایلام) بوده باشد. درست مانند امروزه که ما کشورهایی مانند یونان، مجارستان، اتریش و… را به فارسی تلفظ می‌کنیم که بعضی از آن‌ها شبیه نام‌های ملی آن‌ها و برخی مغایر با نام‌های داخلی آن‌ها می‌باشد. در حالی که در جامعه بین‌الملل و در میان خودشان تلفظ درست‌تر آن به‌کار برده می‌شود. پس نام درست این کشورها همان است که خودشان به‌کار می‌برند و تلفظ می‌کنند نه نامی که ما برای آن‌ها انتخاب کرده‌ایم و تلفظ می‌کنیم و در مورد ایلامیان هم به همین صورت مشابه است و نام درست این سرزمین هَلتَمَتی یا هلمتی است نه نام عبری ایلام که صرفاً از سوی دشمن‌های آن‌ها گزینش شده و در کتاب‌های یهودی‌ها آورده شده است که به هیچ وجه علمی نیست؛ ولی بر اساس نظریاتی که در کتاب مقدس یهودی‌ها آمده، ممکن است پسر سام در این منطقه حضور داشته است (سِفر پیدایش ۱:۱۴) کَدُرلاعمر نام یک ایزد ایلامی بوده است و تنها در یک جا آورده شده است و در هیچ‌کجا به عنوان یک شاه یاد نشده است.
ایلامی‌ها همواره با همسایهٔ غربی خود یعنی دولت‌های میانرودان از جمله سومر و اکد و جانشینان آنان یعنی آشور و بابل در حال پیکار بوده و در پاره‌ای از زمان شکست می‌خوردند و زیرنظر بابلی‌ها یا آشوری‌ها درمی‌آمدند و گاهی نیز بر آنان پیروز می‌شدند به گونه‌ای که ایلامی‌ها را قومی دانسته‌اند که یهوه آنان را برای گوشمالی در بابل (اشعیا ۲:۲۱) و اورشلیم (اشعیا ۶:۲۲) به کار گرفت، (ارمیا ۲۵:۲۵؛ ۳۴:۴۹؛ حزقیال ۲۴:۳۲)
دانیال (دانیال ۲:۸) خویشتن را در رؤیایی در دارالسلطنهٔ شوش نزد نهر اولای دید؛ او صدای مردی را نیز از درون نهر اولای شنید (دانیال ۱۶:۸). شوش محل رخ دادن داستان استر در دوران خشایارشا یا اخشورُش بود. در کتاب استر بارها به بیره (دارالسلطنه) شوش اشاره شده است. (۲:۱؛ ۳:۲؛ ۱۵:۳؛ ۱۴:۸؛ ۶:۹؛ ۱۱:۹)
در (عزرا۹:۴) به مردانی از شوش اشاره شده است که آشوربانیپال آنان را به سامره تبعید کرده بود. نحمیا هنگامی که در شوش بود (نحمیا۱:۱) از وضعیت ویرانی حصارهای اورشلیم باخبر شد. هرچند که در کتاب عهد جدید سخنی از شوش در میان نیست؛ زائرانی در روز پنطیکاست- عید پنجاهه که امروزه هم یهودیان پس از عید فصح و هم مسیحیان به مناسبت حلول روح القدس بر حواریون آن را جشن می‌گیرند- از ایلام به اورشلیم رفته بودند. (اعمال رسولان 9:2)
نژاد ایلامیان > ریشه

ایلامیان از مردمان بومی جنوب غرب ایران به حساب می‌آیند و طبق شواهد باستان‌شناسی پیش از آریایی‌ها در ایران کنونی ساکن بوده‌اند.
طبق برخی تحقیقات ژنتیکی گمان می‌رود منشأ برخی ژن‌ها در جهان از ایلامیان منشعب شده باشد که نشان دهنده اهمیت ایلامیان می‌باشد.
کتاب انجیل بیان می‌کند که این منطقه به نام ایلام، پسر سام و نوه نوح نامگذاری شده است. اما این موضوع هیچ پشتوانه ای خارج از روایت انجیل ندارد.
در کتاب تاریخ ماد عنوان شده است که کاسی‌ها و عیلامی‌ها خویشاوند بودند و قبایل کنونی لر از نسل عیلامیان و کاسیان هستند که از لحاظ زبانی ایرانی زبان شده‌اند. در کتاب تاریخ باستان کمبریج چاپ سال ۱۹۷۱ از والتر هینتس نقل شده است که مردمان لر همان ایلامیان هستند. همچنین در این باره، دنیل توماس پاتس با ارائه پرسش‌هایی در نقض سخن والتر هینتس، او را بی احتیاط بیان می‌کند.
سکندر امان‌الهی بهاروند نیز احتمال می‌دهد لرها از نسل کاسی ها و ایلامی ها باشند که با اقوام هندواروپایی آمیخته شده‌اند.
نژاد ایلامیان > ژنتیک

براساس یافته‌های ژنتیک‌باستان‌شناسی و تحقیقات صورت گرفته توسط متخصصان این حوزه، بر اعتبار این مطلب که احتمال نشأت گرفتن هاپلوگروپ R2 و R5 از ایلامی‌ها بوده افزوده شده و گمان می‌رود که این هاپلوگروپ‌ها از ایلامی‌ها به آسیای مرکزی منتقل شده است.
تاریخ سیاسی ایلام > نیا-ایلامی

مقالهٔ اصلی: نیا-ایلامی
نیا-ایلامی دوره‌ای از تاریخ ایلام در بین سال‌های ۳۲۰۰ تا ۲۷۰۰ پیش از میلاد است.
تاریخ سیاسی ایلام > ایلام باستان

در دورهٔ ایلامی باستان، سه سلسله به ترتیب حکومت کردند. شاهان دو سلسلهٔ اول، یعنی سلسله‌های اوان و سیماشکی، در فهرست شاهانی که از شوش دورهٔ بابلی قدیم به‌دست‌آمده، ذکر شده‌اند. در این سند ابتدا دوازده نام ذکرشده و عبارت «دوازده شاه اوان» به‌دنبال آن می‌آید، سپس دوازده نام دیگر ذکرشده و عبارت «دوازده شاه سیماشکی» به دنبال آن می‌آید. برخلاف متون مشابه میان‌رودانی، در این سند ساده نه به سال‌های حکومت شاهان اشاره‌شده و نه نسب ایشان مشخص گردیده؛ و هیچ نشانه‌ای از جامع بودن این دو فهرست در دست نیست. اما هر چند این سند تا حدی ساختگی به نظر می‌رسد، برخی افراد مذکور در آن از طریق منابع دیگر شوش یا میان‌رودان شناخته شده‌اند، در نتیجه معلوم می‌شود که آن‌ها شخصیت‌های تاریخی بوده و تخیّلی نیستند. سلسلهٔ سوم، یعنی اپارتی‌ها، با دورهٔ بابلی قدیم در میان‌رودان هم‌زمان است؛ این سلسلهٔ ایلامی را اغلب «سلسلهٔ سوکل مخ‌ها» می‌نامند زیرا شاهان آن لقب سوکل مخ داشتند.
تاریخ سیاسی ایلام > ایلام باستان > پادشاهی اوان

مقالهٔ اصلی: پادشاهی اوان
پادشاهی اوان تا حدی با سلسلهٔ سارگن اکدی (۲۳۳۴ تا ۲۲۷۹ پیش از میلاد) هم‌زمان بود و گمان می‌رود آخرین پادشاه این سلسله، پوزور اینشوشیناک، در زمان اورنامو (۲۱۱۲ تا ۲۰۹۵ پیش از میلاد) بنیان‌گذار سومین سلسلهٔ پادشاهی اور، سلطنت می‌کرد. در این مرحله اطلاعات راجع به ایلام در منابع میان‌رودان بسیار واضح و روشن می‌شوند، زیرا توجه میان‌رودانی‌ها به ثروت‌های طبیعی فلات ایران (مانند چوب، سنگ و فلزات) که خود فاقد آن بودند، جذب شده‌بود. گزارش لشکرکشی‌های ایشان اطلاعات مهمی برای بازسازی تاریخ و جغرافیای ایلام به‌دست می‌دهد. دربارهٔ هفت پادشاه نخستین مندرج در فهرست شاهان شوش هیچ‌چیز نمی‌دانیم، اما هشتمین و نهمین شاه (به ترتیب معکوس) در گزارش لشکرکشی‌های سارگن اکدی و پسرش ریموش ذکر شده‌اند. هدف اصلی این لشکرکشی‌های اکدی بهره‌برداری اقتصادی از سرزمین ایلام شامل مرخشی (بلوچستان) بود. اما به‌نظر می‌رسد که این لشکرکشی‌ها در حد تاخت‌وتاز برای کسب غنیمت بود نه فتح واقعی آن قلمرو پهناور. منیشتوشو، شاه اکدی، به جنگ در جنوب ادامه داد و یک پیروزی در «شخیروم» در ساحل خلیج فارس به دست آورد، سپس برای مطیع‌کردن اتحادیه‌ای از سی و دو شهر در ساحل عربی خلیج فارس از دریا عبور کرد. در دوران حکومت نارام‌سین اکدی، یک معاهده بین حاکم تابع نارام‌سین که در شوش حکومت می‌کرد و شاه اوان، شاید خیتا، منعقد شد. این قدیمی‌ترین متن شناخته‌شدهٔ ایلامی‌ست که با نشانه‌های خط میخی نوشته‌شده اما ترجمه و تفسیر آن سخت است.
آخرین پادشاه فهرست شاهان شوش، کوتیک اینشوشیناک، ابتدا شوش و سپس انشان را فتح کرد و به‌نظر می‌رسد که با مطیع‌کردن پادشاه سیماشکی توانست وحدت کوتاه‌مدتی در فدراسیون ایلامی به‌وجود آورد؛ اما جانشینان او نتوانستند که شوش را در قلمرو ایلام نگه‌دارند. پوزور اینشوشینک چندین کتیبه با نام خود در شوش باقی گذاشته است. برخی از آنان به اکدی نوشته‌شده‌اند و بقیه به خط ایلامی باستان یا ایلامی خطی؛ ایلامی خطی یک نظام نگارشی است که تنها معدودی از نشانه‌های آن با قطعیت رمزگشایی شده‌اند. شاید نشانه‌های ایلامی خطی از ایلامی ابتدایی گرفته شده باشند. اما سلطهٔ پادشاهان ایلام بر شوش دیری نپایید، چند سال بعد شولگی، پادشاه اور (۲۰۹۴ تا ۲۰۴۷ پیش از میلاد)، این شهر و نواحی اطراف آن را دوباره تصرف کرد، و بار دیگر شهر شوش بخش تابع امپراتوری میان‌رودان شد و تا فروپاشی آن امپراتوری به همین شکل باقی ماند.
تاریخ سیاسی ایلام > ایلام باستان > پادشاهی سیماشکی

مقالهٔ اصلی: پادشاهی سیماشکی
از دوازده پادشاه سیماشکی که نام آنان در فهرست شاهان شوش ذکرشده، نام ۹ نفر در منابع دیگر آمده است. در قسمت اول این دوره مشاهده می‌کنیم که میان‌رودانی‌ها پی‌درپی به فلات ایران حمله می‌کنند؛ به‌نظر می‌رسد که هدف اصلی این حمله‌ها، سیماشکی، موطن پادشاهان ایلامی بود که در ناحیهٔ کرمان امروزی قرار داشت؛ اما حمله‌ها به‌ندرت موفقیت‌آمیز بود. در میان این لشکرکشی‌ها دوره‌هایی از صلح بود که با ازدواج میان خانواده‌های سلطنتی همراه بود. برای مثال، شو سین، پادشاه اور، یکی از دخترانش را به ازدواج شاهزادهٔ انشان درآورد، اما بعداً حداقل دو بار به ساحل جنوب شرقی دریای کاسپین حمله کرد. به‌نظر می‌رسد که میان‌رودانی‌ها برای به‌دست‌آوردن مواد خام مورد نیاز، گاه به روش‌های صلح‌آمیز و گاه به زور توسل می‌جستند. اما قدرت میان‌رودانی‌ها رو به افول بود. ایبی سین، آخرین پادشاه سلسلهٔ اور (۲۰۲۸ تا ۲۰۰۴ پیش از میلاد)، قادر نبود به عمق قلمرو ایلام نفوذ کند و عامل او، ایر ناننا، دیگر بر قسمت عمدهٔ شرق امپراتوری سلطه نداشت و تنها بر سرزمین‌های خط شمال غربی به جنوب شرقی از آربلا به بشیمه در ساحل شمالی خلیج فارس تسلط داشت. در سال ۲۰۰۴ پیش از میلاد، ایلامی‌ها با سوزیانا متحد شدند و به رهبری کینداتو، ششمین پادشاه سیماشکی، اور را فتح کردند و ایبی سین را به‌عنوان زندانی به ایلام بردند.