گرادیوا (داستان)
تفسیر و تحلیلِ فروید

زیگموند فروید اعمال و رویاهای این باستان‌شناسِ جوان را در مطالعهٔ خود در سالِ ۱۹۰۸ با عنوانِ «Der Wahn und die Träume in W. Jensens Gradiva»، تحلیل کرد. مطالعهٔ فروید این رمان را از گمنامی نجات داد و گرادیوا را به شخصیتِ اسطوره‌ایِ مدرن تبدیل کرد. این تحلیل فروید یکی از نخستین تحلیل‌های او از یک اثر ادبی است. فروید صاحب یک نسخه از این نقش‌برجسته بود که در اتاق کارش که اکنون جزوِ موزه فروید محسوب می‌شود آویزان شده است. نامه‌های اخیراً کشف‌شده نشان می‌دهند که فروید با ینسن مکاتبه داشته است.
فروید به صورت کلی این داستان را منطبق بر آراءِ خود یافت. فروید باور داشت انسان در دوران کودکی بهره‌مند از انوعِ اَمیال و کشش‌های متنوعِ جنسی است و در حینِ بزرگ‌شدنْ یکسری سازوکارهای دفاعی‌ای متأثر از فرهنگ و تمدن در ذهن و افکار انسان به وجود می‌آید که بخش عظیمی از این سکسوالیته را سرکوب می‌کنند و در نهایت آنچه از انسان می‌ماند انسانِ شناخته‌شده و مرسومِ دگرجنس‌گرا است. (حالات دیگر را انحراف می‌شمرد) فروید همچنین باور داشت که اَمیالِ جنسی کودکانه پس از یک دورهٔ سرکوب دوباره در دوران بلوغ بازشناسی می‌شوند و در کیفیت و کمیتِ عواطفِ دوران پس از بلوغ تأثیر می‌گذارند. فروید در تفسیرش معتقد است که برای شخصیتِ هانولدِ این داستان هم چنین اتفاقی افتاده. هانولد در کودکی نسبت به زُئی بِرْت‌گانْگ و مخصوصاً شیوهٔ گام‌برداشتنِ او (فَتیش) احساساتِ اروتیکی داشت که عذاب‌وجدانِ ناشی از این افکارِ تابو او را به سرکوبِ علاقه‌اش به زُئی و خاطراتِ او سوق داد و در نهایت از هانولد مَردی ساخت بی‌میل به زنان و احساساتِ اینچنینی که خود را در درس و مطالعه حبس کرده بود. تا اینکه تماشای این نقش‌برجسته فرایندی را آغاز کرد که در نهایت به بیرون‌آمدنِ افکار و خاطراتِ سرکوب‌شده انجامید.
فروید همچنین برخی از عناصر داستان را هم به صورت نمادین حاویِ یک پیام از افکارِ سرکوب‌شدهٔ هانولد می‌دانست و آن‌ها را تفسیر می‌کرد: برای نمونه فروید در شرح وقایعِ خوابِ نخستِ هانولد که «پس از بیدارشدن مشخص می‌شود که سروصدایِ مردم شهر پمپئی درون خواب، صدای مردم خیابان بیرون از خانهٔ هانولد بوده است» به نظریات پیش‌ترش در کتاب «تفسیر خواب» اشاره می‌کند که گفته بود محرک‌های بیرونی می‌توانند وارد خواب شوند و عناصر رؤیا را تشکیل دهند. فامیلیِ زُئی که عبارت است از «بِرْت‌گانْگ» در آلمانی یعنی «خوش‌قدم» که به شکل واژهٔ «گرادیوا» از ناخودآگاه هانولد در افکار متبلور شد. فروید در کتاب «تفسیر خواب» گفته بود افکار سرکوب‌شده، درون رؤیاها به حالت‌های متفاوتی بُروز می‌یابند. تحولِ روانیِ هانولد در این مسیر نیز مورد توجه فروید بوده است. هانولد از انسانی بی‌عاطفه که حالش از دیدن زوج‌های عاشق به هم می‌خورد و «سوسن وحشی» که نماد مرگ است را برای گرادیوا می‌بُرد به مردی تبدیل شد که از متأهل‌بودنِ احتمالی گرادیوا احساس حسادت کرد و نفرتش از زوج‌ها کمتر شد و بعدتر «رُز» که نماد عشق و طراوت است را برای گرادیوا هدیه برد. تفسیرِ فروید از ماجرای خرید سنجاق از هتل‌دار و مشاهدهٔ گلدان سوسن وحشی این است که آن سوسن‌های وحشی همان سوسن‌هایی هستند که روز قبلش هانولد به گرادیوا داده بوده و گرادیوا آن‌ها را آنحا گذاشته بوده است و در آنجایی هانولد با دیدن آن سوسن‌ها نتیجه گرفت که سنجاق‌سر اصل است، سنجاق‌سر استعاره از خود گرادیوا بوده است؛ یعنی هانولد با دیدن سوسن‌هایی که به گرادیوا داده بوده است مطمئن می‌شود که گرادیوا در همان هتل است. اما چون هنوز میل به سرکوبِ امیال در هانولد زنده است او این اطمینان را به صورت استعاره‌ای و غیر مستقیم بیان می‌کند. فروید آن خواب هانولد که بعد از ماجرای هتل دید و در آن گرادیوا را درون خورشید دیده بود را علامتی دیگر از این اطمینان می‌دانست. نام هتل «آلبرگو دلسوله» (به معنای «هتل آفتاب») بود که «سول» یعنی خورشید. گرادیوای درونِ خورشید استعاره‌ای از این است که گرادیوا در هتلِ آفتاب است.
از طرف دیگر فروید در پاسخ به این پرسش که «چطور ممکن است داستانی که ینسن نوشته اینچنین منطبق بر نظریات فروید باشد؟» پاسخ می‌داد که الگویی که برای تبیینِ عملکرد مغز ارائه کرده است، خروجیِ هر ذهنی که آزاد و سَیّال گذاشته شده باشد خواهد بود. طبق ادعای فروید، یک هنرمند یا یک نویسنده هنگامی که ذهنش را در آفرینشِ اثرش آزاد و سَیّال رها کرده باشد، آنچه حاصل می‌شود طبقِ نظریات فروید پدیده‌ای متشکل از عناصر خودآگاه و ناخودآگاه بوده و براساسِ نظریهٔ ناخودآگاهِ فروید قابل تفسیر خواهد بود.
فروید می‌گفت در این داستان، زُئی برت‌گانگ برای هانولد حکمِ روان‌کاو را داشته است تا آن بخش افکار سرکوب‌شده‌اش را حلاجی کند.
فروید در ذکرِ گریزناپذیری از افکار ناخودآگاه و حتمیتِ بازشناسایی افکار سرکوب‌شدهٔ کودکی در بزرگسالی یک جملهٔ معروف لاتینی را می‌گفت که: «طبیعت را شاید بتوان با چنگگ [از ذهن و روان] بیرون کرد اما دوباره باز خواهد گشت» و این نقاشیِ «وسوسه سنت‌آنتونی» (۱۸۷۸) از فلیسین روپس را مثال می‌زد که در آن آنتونی بزرگ هر چه می‌کوشد عیسی را بر صلیب ببیند و توجهش به معنویات باشد، باز هم یک زنِ عُریان جای عیسی را می‌گیرد و شهوت که طبیعت انسان است بر معنویات غلبه می‌یابد.