دین در امپراتوری مغول
دین در زمان چنگیزخان > قوانین یاسا در ارتباط با دین

یاسا اصطلاحی است که از فرمان‌های فردی صادر شده توسط چنگیز خان و جانشینان او و گاه کل مجموعه این فرمان‌ها استفاده می‌شود. با اینکه هیچ طومار مغولی با این نام یافت نشده‌است و نسخه کامل آن وجود ندارد اما در میان بسیاری از تواریخ از جمله تاریخدان مصری تقی‌الدین مقریزی (۱۳۶۴–۱۴۲۲)، مورخ ارمنی وارطان آرولتسی (۱۲۷۱–۱۱۹۸) و ابن بطوطه (۱۳۰۴–۱۳۶۸)، گزیده‌هایی از آن وجود دارد. یاسا، که گمان می‌رود به خط مغولی اویغوری بر روی طومارهایی نوشته شده بوده، در آرشیوهای مخفی نگهداری می‌شده و فقط خانواده سلطنتی آن را می‌خواندند. فراتر از قوانین بودن، یاسا ممکن است شامل عناصر فلسفی، معنوی و عرفانی باشد و بنابراین ممکن است به عنوان متنی شبه مقدس یا جادویی در نظر گرفته شود.
در سال ۲۰۰۷، مؤسسه قانون اساسی و جامعه‌شناسی کلاسیک مغولستان داخلی، کامل‌ترین مجموعه نسخه‌ها را پس از ۱۴ ماه گردآوری و مجدداً منتشر کرد. مواد حقوقی مختلفی در این آیین‌نامه وجود دارد، از جمله مسائل مربوط به منع همجنس‌گرایی، قوانین سختگیرانه در جهت حفاظت از منابع طبیعی مانند علفزارها، حفاظت از حیوان‌های وحشی و غیره.
برخی از قوانین آن عبارتند از:
دستور داده شده‌است که باور داشته باشیم فقط یک خدا وجود دارد، خالق آسمان و زمین، که به تنهایی زندگی، مرگ، ثروت و فقر می‌دهد - و بیش از همه قدرت مطلق دارد، نسخه دیگری بیان می‌کند که آزادی عبادت خدا وجود دارد به هر روش که مناسب شماست. (پلانتاژنه سامرست فرای)
(چنگیز خان) دستور داد که به همه مذاهب احترام گذاشته شود و هیچ ترجیحی به هیچ‌کدام نشان داده نشود. تمام آنچه او دستور داد آن بود که ادیان بهشت را قبول داشته باشند. (مقریزی)
رهبران مذاهب، وکلا، پزشکان، دانشمندان، مبلغان، راهبان، افرادی که وقف اعمال دینی هستند، مؤذنها و افرادی که اجساد را غسل می‌دهند باید از مالیات‌های عمومی معاف باشند. «طبق فرمان چنگیزخان روحانیان بودایی‌ها، مسیحیان، تائوئیست‌ها و مسلمانان از هرگونه مالیات معاف باشند و به درگاه خدا دعا کنند و به ما برکت ادامه دهند… این فرمان را به بزرگ معبد شائولین می‌دهم تا آن را داشته باشد.»
بریدن گلوی حیوان‌های روش محمدی ذبح برای غذا ممنوع است.
کودکانی که از صیغه متولد می‌شوند باید به مشروعیت شناخته شده و سهم خود را از اصل و نصب به دست آورند. یکی از همسران باید همیشه ارشد باشد، که عمدتاً توسط زمان ازدواج تعیین می‌شود. پسر پس از مرگ پدرش به جز مادرش، با همسران دیگر پدرش می‌تواند ازدواج کند یا آنها را به عقد دیگران درآورد.
زناکننده را باید بدون توجه به اینکه آیا ازدواج کرده‌است یا نه، به قتل رساند. یاسا این قوانین را تجویز می‌کند: دوست داشتن یکدیگر، زنا نکردن، دزدی نکردن، شهادت دروغ ندادن، خائن نبودن و احترام به پیر و گدایان. هرکس این دستورهای را نقض کند، به قتل می‌رسد.
هر کس مرتکب لواط شود به قتل می‌رسد (مقریزی)
مردی که اسب دزدی در نزد او یافت می‌شود، باید آن را به صاحبش برگرداند و نه اسب از همین نوع اضافه کند. (مقریزی) ممکن است با پرداخت نه برابر ارزش چیز دزدیده شده از مجازات بدنی جلوگیری شود. مغولان عدد نه را مقدس می‌دانستند و گویا به همین جهت دزدان محکوم بودند، نُه برابر شیء مسروقه را پس دهند.
هر کسی که عمداً دروغ بگوید یا جادوگری کند، یا از رفتار دیگران جاسوسی کند یا در یک مشاجره بین دو طرف برای کمک به یکی در برابر دیگری مداخله کند نیز باید اعدام شود. (مقریزی)
ادرار در آب یا خاکستر مجازات مرگ دارد. _(مقریزی)
برای حفظ ورزش مردان ارتش، هر زمستان باید شکار بزرگی برگزار شود. با این دلیل کشتن آهو، خروس، خرگوش، الاغ وحشی و برخی پرندگان از ماه مارس تا اکتبر برای هر مرد امپراتوری ممنوع است.
کسی دستان خود را در آب فرو نبرد و در عوض باید از یک ظرف برای کشیدن آب استفاده کند. (مقریزی)
همچنین ربودن زنان و تجاوز یا آزار جنسی زنان مغول مجازات اعدام داشت. با این وجود استیون پینکر دانشمند علوم شناختی نوشته‌است در قرن سیزدهم در اوراسیا (آسیا و اروپا)، قتل‌عام مردان و تجاوز به زنان توسط مهاجمان مغول به حدی بود که بر اساس مقاله‌ای که به عنوان «میراث ژنتیکی مغول‌ها» در مجله آمریکایی «ژنتیک انسانی» منتشر شده، امروزه ۰٫۵ درصد از جمعیت مردان جهان و ۸ درصد از مردان در قلمروی امپراتوری مغول سابق دارای دی‌ان‌ای یکسان در کروموزوم‌های Y و از نوادگان چنگیز خان هستند.