الفبای جاوی
رسم الخط جاوی > نوشتن واکه‌ها

معمولا واکه‌ها در الفبای جاوی به اشکال مشروح در جدول زیر نوشته می‌شوند. لازم است گفته شود که استثنائات زیادی در پیروی از این قواعد در نوشتار جاوی وجود دارند.۱ (به لیست نکات پس از جدول زیر رجوع نمایید) همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، وام‌واژگان عربی از این قواعد مستثناء هستند، چرا نوشتار آنها به همان صورتی که در عربی نوشته می‌شوند حفظ می‌شود.
همین‌طور جای دارد اشاره شود که از تفاوت‌ّهای عمده بین الفبای جاوی و الفبای پگون در جزیرهٔ جاوه در نوشتار واکه است، که در پگون تمامی واکه‌ها به‌طور سیستماتیک و با حرکت‌گذاری و استفاده از حروف «ا، و، ي» نشان داده می‌شوند.
| معادل فارسی | آوانگاری |  | حرف اول تکواژ> جاوی | حرف اول تکواژ> رومی | در میان تکواژ، در هجای باز> جاوی | در میان تکواژ، در هجای باز> رومی | در میان تکواژ، در هجای بسته> جاوی | در میان تکواژ، در هجای بسته> رومی | صدای آخر تکواژ> جاوی | صدای آخر تکواژ> رومی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| آ / ـا | /a/ (در واکهٔ باز در آخر تکواژ به صورت [ə] تلفظ می‌شود، همین‌طور در واکهٔ بازی که یکی مانده به آخر است اگر حرف پس از آن «h» باشد، مثل «usaha») | املاء | ا۲ | a | ـا۲، ۳ | a | ـا یا نانوشته۲، ۳ | a | ـا یا نانوشته۲، ۳ | a |
| آ / ـا | /a/ (در واکهٔ باز در آخر تکواژ به صورت [ə] تلفظ می‌شود، همین‌طور در واکهٔ بازی که یکی مانده به آخر است اگر حرف پس از آن «h» باشد، مثل «usaha») | مثال | ابو | abu | چاري | cari | سمڤن, واڠ | sampan, wang | چوبا, هاڽ | cuba, hanya |
| اِ / ـِ | /e/ (در اکثر موارد. در برخی موارد به صورت /ɛ/ تلفظ می شود. این صدا موسوم است به «اِ-تالینگ/e-taling») | املاء | ايـ۲ | e (é)۴ | ـيـ۲ | e (é)۴ | ـيـ۲ | e (é)۴ | ـي۲ | e (é)۴ |
| اِ / ـِ | /e/ (در اکثر موارد. در برخی موارد به صورت /ɛ/ تلفظ می شود. این صدا موسوم است به «اِ-تالینگ/e-taling») | مثال | ايکور | ekor | تيڠوق | tengok | ريندڠ | rendang | ساتي | sate |
| اَ / ـَ | /ə/  (موسوم به «اِ-پِپِت/e-pepet») | املاء | ا۲ | e (ĕ)۴ | ۲(نانوشته) | e  (ĕ)۴ | ۲(نانوشته) | e (ĕ)۴ | ـى۵، ـا۲ | ‌e (ĕ)۴ |
| اَ / ـَ | /ə/  (موسوم به «اِ-پِپِت/e-pepet») | مثال | امڤت | empat | برسيه | bersih | سمڤيت | sempit | ناسيوناليسمى, ممتابوليسماکن | nasionalisme, memetabolismekan |
| ایـ / ی | /i/ (در واکهٔ بسته در آخر تکواژ به صورت [e] تلفظ می‌شود) | املاء | ايـ۲ | i | ـيـ۲ | i | ـيـ۲ | i | ـي | i |
| ایـ / ی | /i/ (در واکهٔ بسته در آخر تکواژ به صورت [e] تلفظ می‌شود) | مثال | ايبو | ibu | تيݢ | tiga | همڤير | hampir | کيري | kiri |
| اُ / ـُ | /o/ (در اکثر موارد. در برخی موارد به صورت /ɔ/ تلفظ می شود.) | املاء | او۲ | o | ـو۲ | o | ـو۲ | o | ـو۲ | o |
| اُ / ـُ | /o/ (در اکثر موارد. در برخی موارد به صورت /ɔ/ تلفظ می شود.) | مثال | اوبور | obor | بولا | bola | ايسوق | esok | سوتو | soto |
| او / و | /u/ (در واکهٔ بسته در آخر تکواژ به صورت [o] تلفظ می‌شود) | املاء | او۲ | u | ـو۲ | u | ـو۲ | u | ـو۲ | u |
| او / و | /u/ (در واکهٔ بسته در آخر تکواژ به صورت [o] تلفظ می‌شود) | مثال | اوبي | ubi | روݢي | rugi | تون | tun | بيرو | biru |
| آی / ـای | /ai̯/ | املاء | اءيـ۶ | ai | ـايـ | ai | ـاءيـ | ai | ـاي | ai |
| آی / ـای | /ai̯/ | مثال | اءيسکريم | aiskrim | بايدوري | baiduri | ساءيت | sait | راماي | ramai |
| آو / ـاو | /au̯/ | املاء | اءو۶ | au | ـاو | au | ـاءو | au | ـاو | au |
| آو / ـاو | /au̯/ | مثال | اءور | aur | ساونا | sauna | تاءون | taun | ڤولاو | pulau |
| اوی / ویـ | /oi̯/ | املاء | اوويـ | oi | ـويـ | oi | ـوءيـ | oi | ـوي | oi |
| اوی / ویـ | /oi̯/ | مثال | اوويديوم | oidium | بويکوت | boikot | ايکسڤلوءيت | eksploit | سڤوي | sepoi |
: 
در واژگان زیادی در مالایی، به دلیل تاریخی بودن رسم الخط واژگان، نوشتن واکه‌هااز تبعیت از قواعد توضیح داده مستثنی هستند. مثال «اد» (ada)،  «د» (di)، «دي» (dia)، «دان» (dan)، «اي» (ia)، «جک» (jika)، «جوݢ» (juga)، «ليم» (lima)، «ک» (ke)، «کيت» (kita)، «مريک» (mereka)، «اين» (ini)، «ايت» (itu)، «ڤد» (pada)، «سوک» (suka)، «تيݢ» (tiga).
به دلیل شباهت نوع نوشتار بعضی واکه‌ها، امکان این‌که واژگانی که به الفبای رومی نوشتار متفاتی از هم دارند، در جاوی هم‌نگاره باشند. مثال «سمبيلن» (sembilan یا sambilan)، «مرکه» (markah یا merekah)، «سيسي» (sesi یا sisi )، «بيرو» (biro یا biru)، «بوروڠ» (borong یا burung)، «ݢولوڠ» (golong یا gulung).
نوشتن «ا / ـا» یا ننوشتن آن برای واکه‌ٔ /a/ در در هجای بستهٔ میان تکواژ و در آخر تکواژ به این صورت است
برای نشان دادن واکه‌ٔ /a/ در هجاهای CVC در بیشتر موارد نوشته نمی‌شود. مثال «سمڤن» (sampan).
در واژه‌های تک‌هجایی [CVC] که حرف اول آنها «و» است، «ا / ـا» نوشته می‌شود. مثال «واڤ» (wap)، «واڠ» (wang).
همین‌طور در دو هجای پشت سر هم که هجای اول باز [CV] و شامل واکهٔ /e/ است، و هجای دوم بسته (CVC) و با حرف «و» شروع می‌شود، به عبارتی،‌ ساختار [Ce-waC]، «ا / ـا» نوشته می‌شود. مثال «ليواه» (lewah)، «ميواه» (mewah)، «ديوان» (dewan)، «تيواس» (tewas)، «ريواڠ» (rewang)، «ݢواڠ» (gewang)، «سيوات» (sewat)، «کليواڠ» (kelewang)، «کديواس» (kedewas)، «ديواڠݢ» (dewangga).
در بیشتر موارد، در آخر واژه، «ا / ـا» برای واکهٔ [a] نوشته می‌شود.
با این استثناء که در تکواژهای دو هجایی اصیل مالایی، با ساختار [Ca-Xa]، که «X» شامل ۱۲ هم‌خوان «ب» (b)، «ت» (t)،  «ڤ» (p)، «س» (s)، «ݢ» (g)، «ن» (n)، «ڽ» (ny)، «چ» (c)، «ک» (k)، «ج» (j)، و «م» (m)، «ی» (y) باشد، «ا / ـا» در آخر واژه نوشته نمی‌شود. مثال «راب» (raba)، «مات» (mata)، «ساڤ» (sapa)، «راس» (rasa)، «راݢ» (raga)، «مان» (mana)، «هاڽ» (hanya)، «باچ» (baca)، «راي» (raya)، «باک» (baka)، «راج» (raja)، «نام» (nama)، «سام» (sama).
در بعضی واژگان اصیل مالایی سه هجایی نیز، که شامل یکی از این ۱۲ هم‌خوان بوده و در آنها هر سه هجا از نوع باز هستند، «ا / ـا» در آخر واژه نوشته نمی‌شود.
در نوشتار استاندارد قدیمی‌تر رومی، موسوم به «نوشتار زعبا‎»، دو صدای /e/ و /ə/ به ترتیب با دو حرف «e / é» و «ĕ» نشان داده ‌می‌شدند. در اصلاحات الفبای رومی مشترک مالزی-اندونزی در سال ۱۹۷۲، به دلیل قابل پیش‌بینی بودن تلفظ /e/ و /ə/ برای مالایی‌زبانان، و به دلیل پیچیدگی و دشواری چاپ حرکات روی حرف «e»، این حرکات حذف شده و امروزه هر دوی این صدا با حرف «e» نشان داده می‌شوند.
با الهام از «الف مقصوره» در رسم الخط عربی (مثال «فتوی / fatwa»)، هرگاه که حرف «e» در آخر واژه، صدای/ə/ بدهد، با حرف «ی / ـی» نوشته می‌شود. اما، در صورتی که به همین واژه،‌پسوندی بچسبد که منجر به این شود که حرف «e» در میان کلمه قرار گیرد، این حرف با «ا / ـا» نوشته می‌شود. مثال «ميتابوليسمى» (metabolisme)، «ممتابوليسماکن» (memetabolismekan).
از همزه برای نوشتن بعضی واکه‌های مرکب کاربرد دارد. در بین مراجع مختلف توافق نظر در مورد نوع استفاده از همزه نیست. برای مثال، برخی همزه را به صورت «ء» می‌نویسند. برخی دیگر، بر این عقیده هستند که همزه به شکل «أ، ؤ، ئ» نوشته شود. بر سر این‌که کدام واکهٔ مرکب نیاز به استفاده از همزه دارد نیز توافق نظر نیست.