زبان قره‌چایی-بالقاری
صرف و دستور زبان > فعل‌ها > صرف افعال

در جدول زیر، بن فعل به رنگ سیاه، ضمائر شخصی مضارع به رنگ قرمز، ضمائر شخصی ماضی به رنگ آبی، و پسوندها و افعال کمکی مربوطهٔ هر زمان به رنگ بنفش نشان داده شده‌اند.
دو فعل، با حروف مصوت مختلف که روی نوشتار و تلفظ پسوندها بر اساس قانون هماهنگی مصوت‌ها اثر دارند، برای نشان دادن در جدول زیر انتخاب شده‌اند.
|  | ачаргъа/ اچارغا  ‌(باز کردن)> ماضی ساده (باز کردم، ...) | ачаргъа/ اچارغا  ‌(باز کردن)> ماضی ساده (باز کردم، ...) | ачаргъа/ اچارغا  ‌(باز کردن)> ماضی نقلی (باز کرده‌ام، ...) | ачаргъа/ اچارغا  ‌(باز کردن)> ماضی نقلی (باز کرده‌ام، ...) | ёлюрге / ۆلۉرگە  ‌(مردن)> ماضی ساده (مردم، ...) | ёлюрге / ۆلۉرگە  ‌(مردن)> ماضی ساده (مردم، ...) | ёлюрге / ۆلۉرگە  ‌(مردن)> ماضی نقلی (مرده‌ام، ...) | ёлюрге / ۆلۉرگە  ‌(مردن)> ماضی نقلی (مرده‌ام، ...) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| мен / مەن | ачдым | اچدىٕم | ачгъанма | اچغانما | ёлдюм | ۆلدۉم | ёлгенме | ۆلگەنمە |
| сен / سەن | ачдынг | اچدىٕڭ | ачгъанса | اچغانسا | ёлдюнг | ۆلدۉڭ | ёлгенсе | ۆلگەنسە |
| ол/  وٓ‬ل | ачды | اچدىٕ | ачгъанды | اچغاندىٕ | ёлдю | ۆلدۉ | ёлгенди | ۆلگەندی |
| биз / بیز | ачдыкъ | اچدىٕق | ачгъанбыз | اچغانبىٕز | ёлдюк | ۆلدۉك | ёлгенбиз | ۆلگەنبیز |
| сиз / سیز | ачдыгъыз | اچدىٕغىٕز | ачгъансыз | اچغانسىٕز | ёлдюгюз | ۆلدۉگۉز | ёлгенсиз | ۆلگەنسیز |
| ала / الا | ачдыла | اچدىٕلا | ачгъандыла | اچغاندىٕلا | ёлдюле | ۆلدۉلە | ёлгендиле | ۆلگەندیلە |
|  | ماضی استمراری (باز می‌کردم، ...) | ماضی استمراری (باز می‌کردم، ...) | ماضی بعید (باز کرده بودم، ...) | ماضی بعید (باز کرده بودم، ...) | ماضی استمراری (می‌مردم، ...) | ماضی استمراری (می‌مردم، ...) | ماضی بعید (مرده بودم، ...) | ماضی بعید (مرده بودم، ...) |
| мен / مەن | ачыб эме | اچىٕب ئەمە | ачгъан эдим | اچغان ئەدیم | ёлюб эме | ۆلۉب ئەمە | ёлген эдим | ۆلگەن ئەدیم |
| сен / سەن | ачыб эсе | اچىٕب ئەسە | ачгъан эдинг | اچغان ئەدیڭ | ёлюб эсе | ۆلۉب ئەسە | ёлген эдинг | ۆلگەن ئەدیڭ |
| ол/  وٓ‬ل | ачыб эди | اچىٕب ئەدی | ачгъан эди | اچغان ئەدی | ёлюб эди | ۆلۉب ئەدی | ёлген эди | ۆلگەن ئەدی |
| биз / بیز | ачыб эбиз | اچىٕب ئەبیز | ачгъан эдик | اچغان ئەدیك | ёлюб эбиз | ۆلۉب ئەبیز | ёлген эдик | ۆلگەن ئەدیك |
| сиз / سیز | ачыб эсиз | اچىٕب ئەسیز | ачгъан эдигиз | اچغان ئەدیگیز | ёлюб эсиз | ۆلۉب ئەسیز | ёлген эдигиз | ۆلگەن ئەدیگیز |
| ала / الا | ачыб эдиле | اچىٕب ئەدیلە | ачгъан эдиле | اچغان ئەدیلە | ёлюб эдиле | ۆلۉب ئەدیلە | ёлген эдиле | ۆلگەن ئەدیلە |
|  | ماضی استمراری (داشتم باز می‌کردم، ...) | ماضی استمراری (داشتم باز می‌کردم، ...) | ماضی تکراری (مکررا باز می‌کردم، ...) | ماضی تکراری (مکررا باز می‌کردم، ...) | ماضی استمراری (داشتم می‌مردم، ...) | ماضی استمراری (داشتم می‌مردم، ...) | ماضی تکراری (مکررا می‌مردم، ...) | ماضی تکراری (مکررا می‌مردم، ...) |
| мен / مەن | ача едим | اچا یەدیم | ачыу́чу еме | اچىٕوچو یەمە | ёле едим | ۆلە یەدیم | ёлюу́чу еме | ۆلۉوچو یەمە |
| сен / سەن | ача единг | اچا یەدیڭ | ачыу́чу есе | اچىٕوچو یەسە | ёлюб енг | ۆلە یەدیڭ | ёлюу́чу есе | ۆلۉوچو یەسە |
| ол/  وٓ‬ل | ача еди | اچا یەدی | ачыу́чу еди | اچىٕوچو یەدی | ёле еди | ۆلە یەدی | ёлюу́чу еди | ۆلۉوچو یەدی |
| биз / بیز | ача едик | اچا یەدیك | ачыу́чу ебиз | اچىٕوچو یەبیز | ёле едик | ۆلە یەدیك | ёлюу́чу ебиз | ۆلۉوچو یەبیز |
| сиз / سیز | ача едигиз | اچا یەدیگیز | ачыу́чу есиз | اچىٕوچو یەسیز | ёле едигиз | ۆلە یەدیگیز | ёлюу́чу есиз | ۆلۉوچو یەسیز |
| ала / الا | ача едиле | اچا یەدیلە | ачыу́чу едиле | اچىٕوچو یەدیلە | ёле едиле | ۆلە یەدیلە | ёлюу́чу едиле | ۆلۉوچو یەدیلە |
|  | مضارع اخباری (باز می‌کنم، ...) | مضارع اخباری (باز می‌کنم، ...) | مستقبل احتمالی (باز می‌کنم، ...) | مستقبل احتمالی (باز می‌کنم، ...) | مضارع اخباری (می‌میرم، ...) | مضارع اخباری (می‌میرم، ...) | مستقبل احتمالی (می‌میرم، ...) | مستقبل احتمالی (می‌میرم، ...) |
| мен / مەن | ачайма | اچایما | ачарма | اچارما | ёлейме | ۆلەیمە | ёлюрме | ۆلۉرمە |
| сен / سەن | ачайса | اچایسا | ачарса | اچارسا | ёлейсе | ۆلەیسە | ёлюрсе | ۆلۉرسە |
| ол/  وٓ‬ل | ачайды | اچایدىٕ | ачарды | اچاردىٕ | ёлейди | ۆلەیدی | ёлюрдю | ۆلۉردۉ |
| биз / بیز | ачайбыз | اچایبىٕز | ачарбыз | اچاربىٕز | ёлейбиз | ۆلەیبیز | ёлюрбюз | ۆلۉربۉز |
| сиз / سیز | ачайгъыз | اچایغىٕز | ачаргъыз | اچارغىٕز | ёлейгиз | ۆلەیگیز | ёлюргюз | ۆلۉرگۉز |
| ала / الا | ачайдыла | اچایدىٕلا | ачардыла | اچاردىٕلا | ёлейдиле | ۆلەیدیلە | ёлюрдюле | ۆلۉردۉلە |
|  | مستقبل مطلق (باز خواهم کرد، ...) | مستقبل مطلق (باز خواهم کرد، ...) | مضارع استمراری (دارم باز می‌کنم، ...) | مضارع استمراری (دارم باز می‌کنم، ...) | مستقبل مطلق (خواهم مرد، ...) | مستقبل مطلق (خواهم مرد، ...) | مضارع استمراری (دارم می‌میرم، ...) | مضارع استمراری (دارم می‌میرم، ...) |
| мен / مەن | ачлыкъма | اچلىٕقما | ачыу́чыма | اچىٕوچىٕما | ёллюкме | ۆللۉكمە | ёлюу́чюме | ۆلۉوچۉمە |
| сен / سەن | ачлыкъса | اچلىٕقسا | ачыу́чыса | اچىٕوچىٕسا | ёллюксе | ۆللۉكسە | ёлюу́чюсе | ۆلۉوچۉسە |
| ол/  وٓ‬ل | ачлыкъды | اچلىٕقدىٕ | ачыу́чыды | اچىٕوچىٕدىٕ | ёллюкдю | ۆللۉكدۉ | ёлюу́чюдю | ۆلۉوچۉدۉ |
| биз / بیز | ачлыкъбыз | اچلىٕقبىٕز | ачыу́чыбыз | اچىٕوچىٕبىٕز | ёллюкбюз | ۆللۉكبۉز | ёлюу́чюбюз | ۆلۉوچۉبۉز |
| сиз / سیز | ачлыкъгъыз | اچلىٕقغىٕز | ачыу́чыгъыз | اچىٕوچىٕغىٕز | ёллюкгюз | ۆللۉكگۉز | ёлюу́чюгюз | ۆلۉوچۉگۉز |
| ала / الا | ачлыкъдыла | اچلىٕقدىٕلا | ачыу́чыдыла | اچىٕوچىٕدىٕلا | ёллюкдюле | ۆللۉكدۉلە | ёлюу́чюдюле | ۆلۉوچۉدۉلە |
|  | مضارع ملموس (مشغول باز کردن هستم، ...) | مضارع ملموس (مشغول باز کردن هستم، ...) | ماضی عادتی (باز می‌کردم، ...) | ماضی عادتی (باز می‌کردم، ...) | مضارع ملموس (مشغول مردن هستم، ...) | مضارع ملموس (مشغول مردن هستم، ...) | مضارع استمراری (می‌مردم، ...) | مضارع استمراری (می‌مردم، ...) |
| мен / مەن | ача турадым | اچا تورادىٕم | ачар эдим | اچار ئەدیم | ёле турадым | ۆلە تورادىٕم | ёлюр эдим | ۆلۉر ئەدیم |
| сен / سەن | ача турадынг | اچا تورادىٕڭ | ачар эдинг | اچار ئەدیڭ | ёле турадынг | ۆلە تورادىٕڭ | ёлюр эдинг | ۆلۉر ئەدیڭ |
| ол/  وٓ‬ل | ача турады | اچا تورادىٕ | ачар эди | اچار ئەدی | ёле турады | ۆلە تورادىٕ | ёлюр эди | ۆلۉر ئەدی |
| биз / بیز | ача турадыкъ | اچا تورادىٕق | ачар эдик | اچار ئەدیك | ёле турадыкъ | ۆلە تورادىٕق | ёлюр эдик | ۆلۉر ئەدیك |
| сиз / سیز | ача турадыгъыз | اچا تورادىٕغىٕز | ачар эдигиз | اچار ئەدیگیز | ёле турадыгъыз | ۆلە تورادىٕغىٕز | ёлюр эдигиз | ۆلۉر ئەدیگیز |
| ала / الا | ача турадыла | اچا تورادىٕلا | ачар эдиле | اچار ئەدیلە | ёле турадыла | ۆلە تورادىٕلا | ёлюр эдиле | ۆلۉر ئەدیلە |
|  | مضارع شرطی (باز بکنم، ...) | مضارع شرطی (باز بکنم، ...) | امری/مضارع التزامی (باز کنم!، ...) | امری/مضارع التزامی (باز کنم!، ...) | مضارع شرطی (بمیرم، ...) | مضارع شرطی (بمیرم، ...) | امری/مضارع التزامی (بمیرم!، ...) | امری/مضارع التزامی (بمیرم!، ...) |
| мен / مەن | ачсам | اچسام | ачайым | اچایىٕم | ёлсем | ۆلسەم | ёлейим | ۆلەییم |
| сен / سەن | ачсанг | اچساڭ | ач / ачайынг | اچ / اچایىٕڭ | ёлсенг | ۆلسەڭ | ёл / ёлейинг | ۆل / ۆلەییڭ |
| ол/  وٓ‬ل | ачса | اچسا | ачсын | اچسىٕن | ёлсе | ۆلسە | ёлсюн | ۆلسۉن |
| биз / بیز | ачсакъ | اچساق | ачайыкъ | اچایىٕق | ёлсек | ۆلسەك | ёлейик | ۆلەییك |
| сиз / سیز | ачсагъыз | اچساغىٕز | ачыгъыз / ачайыгъыз | اچىٕغىٕز / اچایىٕغىٕز | ёлсегиз | ۆلسەگیز | ёлюгюз / ёлейигиз | ۆلۉگۉز / ۆلەییگیز |
| ала / الا | ачсала | اچسالا | ачсынла | اچسىٕنلا | ёлселе | ۆلسەلە | ёлсюнле | ۆلسۉنلە |
فعل‌های منفی با اضافه کردن پسوند منفی‌ساز «-ма / ـما» یا «-ме / ـمە» (بر طبق قانون هماهنگی مصوت‌ها) به بن فعل ساخته می‌شوند. در صرف این بن برای ساختن مصدر یا فعل، حرف «-р / -ـر» مرتبط با زمان مستقبل، به «-з / -ـز» متحول می‌شود.
|  | ачмазгъа/ اچمازغا  ‌(باز کردن)> ماضی ساده (باز نکردم، ...) | ачмазгъа/ اچمازغا  ‌(باز کردن)> ماضی ساده (باز نکردم، ...) | ачмазгъа/ اچمازغا  ‌(باز کردن)> مستقبل (باز نخواهم کرد، ...) | ачмазгъа/ اچمازغا  ‌(باز کردن)> مستقبل (باز نخواهم کرد، ...) | ёлмезге / ۆلمەزگە  ‌(مردن)> ماضی ساده (نمردم، ...) | ёлмезге / ۆلمەزگە  ‌(مردن)> ماضی ساده (نمردم، ...) | ёлмезге / ۆلمەزگە  ‌(مردن)> مستقبل (نخواهم مرد، ...) | ёлмезге / ۆلمەزگە  ‌(مردن)> مستقبل (نخواهم مرد، ...) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
: 
| мен / مەن | ачмадым | اچمادىٕم | ачмазма | اچمازما | ёлмедим | ۆلمەدیم | ёлмезме | ۆلمەزمە |
| сен / سەن | ачмадынг | اچمادىٕڭ | ачмазса | اچمازسا | ёлмединг | ۆلمەدیڭ | ёлмезсе | ۆلمەزسە |
| ол/  وٓ‬ل | ачмады | اچمادىٕ | ачмазды | اچمازدىٕ | ёлмеди | ۆلمەدی | ёлмезди | ۆلمەزدی |
| биз / بیز | ачмадыкъ | اچمادىٕق | ачмазбыз | اچمازبىٕز | ёлмедик | ۆلمەدیك | ёлмезбиз | ۆلمەزبیز |
| сиз / سیز | ачмадыгъыз | اچمادىٕغىٕز | ачмазсыз | اچمازسىٕز | ёлмедигиз | ۆلمەدیگیز | ёлмезсиз | ۆلمەزسیز |
| ала / الا | ачмадыла | اچمادىٕلا | ачмаздыла | اچمازدىٕلا | ёлмедиле | ۆلمەدیلە | ёлмездиле | ۆلمەزدیلە |