اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان
تفاوت بین اقیانوس هند، دریای پارس و خلیج فارس

در زمان‌های قدیم اینگونه می‌پنداشتند که زمین مانند سینی گردی است و در سرتاسر این سینی گرد دریای طولانی به نام فراخگرد یا فراخکرت یا زره (اقیانوس) وجود دارد و از این دریای گرد و طولانی دو دریای بسیار بزرگ به نام‌های دریای پارس و (روم) دریای مدیترانه جدا می‌شود. حتی در قرآن نیز از ۲ دریا (بحرین) یاد شده‌است. در دوره ای جغرافی دانان جهان را ۷ دریا تقسیم کرده‌اند که مهم‌ترین آنها عبارتند از: بحر محیط (اقیانوس)، دریای پارس، دریای مدیترانه، دریای آفریقا (حبشه)، دریای هند، دریای چین و دریای خزر. در قدیم اقیانوس هند و دریای عرب فعلی را از نظر تاریخی و جغرافیایی با نام‌های دیگر یاد می‌کردند، مسلمانان این دریا را بحر فارس می‌نامیدند، هردوت و آگاتارشید و پلینی و همچنین در «سفر نامه رهنامه دریای اریتره در قرن اول، اقیانوس هند را دریای اریترا نامیدند.
دریای اریترا
بر اساس نوشته‌های احمد اقتداری از دریای پارس تا دریای چین ۱۳۶۴، ایرج افشار سیستانی در کتاب جغرافیای تاریخی دریای پارس ۱۳۷۶ و حسین نوربخش در کتاب جزیره قشم و خلیج فارس ۱۳۶۹ کهن‌ترین نام پهنه دریایی بین عمان فعلی و هند، دریای ارترا یا ایرترا یا دریای اریتره بوده‌است این نام چون از منابع مکتوب یونانی به ما رسیده واگویه‌های مختلفی از آن شده‌است. نئارک سردار اسکندر می‌نویسد :" می‌گویند در این جزیره (هرمز، قشم) مقبره یکی از سلاطین بزرگ بنام اریتار وجود دارد. او بدنبال حمله شیرهادر ساحل دریای پارس به گله مادیانش به این جزیره رسید و با آباد کردن آن بر تمام آبهای منطقه مسلط و حاکم شد. هردوت، آگاتارشید ،نئارخوس، آریان (مورخ) ،ویلفرد هاروی شوف، پرسی سایکس و آلفونس گابریل نیز حکایت ارترا شاهزاده ایرانی را کم و بیش بیان کرده‌اند. در پاراگراف ۳۳-۳۴-۳۵ کتاب کهن رهنامه دریای اریتره دریای پارس بیان شده در حالیکه بخشی از دریای اریتره می‌باشد و دریای پارس بخشی از آن است جغرافی دانان یونانی و رومی تا قرن ۱۸ بطور مستمر عبارت دریای اریترا را به کار بردند., این اصطلاح شامل همه ملحقات آن، دریای سرخ و دریای پارس (غیر ازخلیج فارس) و دریای عرب یا دریای عمان امروزی بود. اریترا به معنای سرخ یا قلزم است، اما آگاتارشیدس به ما اطمینان می‌دهد که دریای اریترا به سرخی ربط ندارد، بلکه دریای ارترا از اریتراس که حاکمی ایرانی در جزیره اریتره یا هرمز (دکتر اقتداری اریترا، را میناب و اسماعیل رائئین و حسین نوربخش آنرا قشم می‌دانند) است و یک داستان ایرانی در مورد این پادشاه نزد یونانیان مشهور است و پلینی در تاریخ طبیعی ۶٫۹۶–۱۱۱. (دربارهٔ هند) نوشته‌است: XXVIII.(107) نامی که هموطنان ما به آن داده‌اند دریای سرخ است، در حالی که یونانی‌ها آن را Erythrum می‌نامند، که مربوط به پادشاه اریتراس یک نام ایرانی است. می‌دانیم که در اسناد سومری از ارته -آراتا یا اریته نام برده شده و مربوط به Ṛta یا Erta, Hr̥tás، یکی از ایزدان بنام «حقیقت» و چرخ گردون یا گردونه خورشید است. ارته و اریترا در ادبیات کهن ایران ریشه داشته و مفاهیم بسیار زیادی دارد که یکی از معانی آن سرخی خورشید هنگام پگاه است و شهر ارته شهر هرت و مردمان ارته هم گفته شده‌است به باور دکتر مجید زاده جیرفت کهن همان مرکز گم شده تمدن آراتا یا ارته است. هرودوت نوشته‌است همسایگان پارسها آنها را ارته یان می‌نامیدند". کشور اریتره فعلی نام جدیدی است که سابقه آن به ۱۸۹۰ برمی گردد.  مسلمانان در قرون وسطی معمولاً تمام آب‌های ممالک اسلام را بحر فارس نامیده‌اند یعنی از بصره تا سند و خلیج بنگال و تا حد چین و حد آفریقا. البته بعضی نیز بین این دریاها تمایز قایل شده‌اند. آبهای مرزی ایران امروزی و سواحل پاکستان و هند را بحر فارس و پایین‌تر را بحر هند نامیده‌اند. مسلمانان گاهی بحر مکران و بحر عمان و حتی بحر اریتره را هم بکار برده‌اند. که منظور پهنه آبی امروزی دریای عرب است،
بحر مکران نیز وجه تسمیه کهنی دارد Macran یا Makaran به احتمال زیاد مربوط به ایزد "مکرا "می‌باشد که بشکل مکا هم نوشته شده‌است. جمع فارسی مکرا مکران می‌شود و این حیوان اسطوره ای دوران ریگ ودا همان گاندو در زبان فعلی بلوچی است، در انگلیسی به این کروکودیل Mugger می‌گویند که تغییر یافته مکرا می‌باشد بعضی ریشه واژه مکران را در کلمه فارسی مهیخوران جستجو کرده‌اند.
در کتاب اسناد نام خلیج فارس، صفحات ۶۰ تا ۸۴ شرح دریای پارس را در ۴۰ کتاب مسلمانان از قرن ۱۰ تا ۱۸ قسمت جنوبی توضیح داده‌است. از ایران، شبه قاره هند و شبه جزیره عربستان به صورت دریای فارس، گاهی دریای هند و بندرت مکران یا مکوران، و دریای عمان بیان شده‌است از آن جمله: ابن خردادبه، قدامة بن جعفر، یعقوبی، ابن فقیه همدانی، ابن رسته، سهراب، علی بن حسین مسعودی، اصطخری، بزرگ بن شهریار، مطهر بن طاهر مقدسی، ابوریحان بیرونی، ابن حوقل، مقدسی، ابن بلخی، شریف ادریسی، محمد بن نجیب بکران، زکریای قزوینی، ابوالفدا، شمس‌الدین انصاری دمشقی، شهاب‌الدین نویری، ابن وردی، ابن بطوطه، مصطفی کاتب چلبی قسطنطنی، ابن خلدون، طبری، الماوردی،
استخری، مسعودی، بیرونی، حمدالله مستوفی، یاقوت حموی، حمزه اصفهانی، ناصرخسرو قبادیانی، ابوریحان بیرونی، حافظ ابرو و … عبارت بحر فارس یا بحر عمان یا مکران بکار برده و هیچ‌یک از آنها اصطلاح دریای عرب را به کار نبرده‌اند. در کتاب (صوره ارض) شکل زمین صفحه ۴۲ نوشته ابن حوقل نوشته شده است: «... پس از سرزمین اعراب باید دریای پارس را نام برد، زیرا دریای پارس بیشتر مرزهای اعراب را دربر می‌گیرد. شبه جزیره عرب به این دریا متصل است، دریای پارس به بسیاری از کشورهای اسلامی متصل است. این دریا از قلزم (دریای سرخ) شروع می‌شود و به ابله (خلیج بصره) ختم می‌شود، سپس از سیراف (بوشهر) می‌گذرد و به هرمز و مکران و سواحل مولتان که سواحل سند (پاکستان) است امتداد می‌یابد. و تا آنجا که مرزهای بلاد اسلامی به پایان می‌رسد سپس دریای پارس تا سواحل هند ادامه می‌یابد و سرانجام در شرق به دریای چین متصل می‌شود. حداقل ۴۰ جغرافی‌دان مسلمان دریای پارس را توضیح دادند، آنها جهان را تنها ۷ دریا می‌دانستند و دریای فراخ را دریای پارس و دریای روم می‌دانستند. آنها هیچ‌گاه نامی از دریای عرب نیاورده اند زیرا این نام اولین بار توسط نقشه‌کش‌ها یا کارتوگرافهای اروپایی قرن هفدهم استفاده شد، اما خود مسلمانان آنرا تا قرن بیست هم بکار نبرده‌اند و در قرون معاصر آنرا بحر عمان می‌گفتند تا اینکه سازمان آبنگاری بین‌المللی آنرا در سال ۱۹۳۸ به عنوان نام رسمی تصویب نمود.
.