یهودیت
تاریخ یهودیت > دورهٔ معبد دوم

مقالهٔ اصلی: یهودیت معبد دوم
دوران معبد دوم (حدوداً ۵۲۰ قبل از میلاد تا ۷۰ میلادی) دوره‌ای کلیدی در تاریخ یهودیان است که پس از بازسازی معبد اورشلیم به دستور شاهان هخامنشی آغاز شد و بذرهای یهودیت ربانی و مسیحیت اولیه را کاشت. این عهد شاهد تحولات عمده‌ای در فرهنگ، مذهب و ادبیات یهودیان بود. معبد دوم پس از بازسازی مجدداً به کانون مرکزی پرستش در یهودیت تبدیل شد. قدرت و نفوذ روحانیون معبد در غیاب سلطنت افزایش یافت. کنیسه‌ها نیز برای مطالعه و عبادت گسترش یافتند. تورات و دیگر متون مقدس در این دوره تدوین شدند. جوامع یهودی مهاجر در سراسر مدیترانه و بین‌النهرین رونق گرفتند. فرقه‌ها و جناح‌های جدیدی پدیدار و موجب تنوع آداب و اعتقادات یهودی شدند. انتظارات مسیحایی و آخرالزمانی نیز گهگاه در واکنش به سلطهٔ بیگانگان ظهور می‌کرد. ختنه و شبات به عنوان نشانهٔ عهد اسرائیل با خدا تثبیت شدند. یهودیت ربانی نهایتاً از فرقهٔ فریسیان پس از ویرانی معبد ظهور کرد. این دوره را می‌توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد که بر اساس حکومت خارجی تعریف می‌شوند:
عهد ایرانی (۵۳۹ تا ۳۳۳ قبل از میلاد) — بازگشت از تبعیدِ بابل و بازسازی معبد تحت حکومت هخامنشیان
عهد هلنیستی (۳۳۳ تا ۶۳ قبل از میلاد) — یونانی‌شدن فزاینده و تضاد با فرهنگ یونانی تحت سلطنت بطلمیوسیان و سلوکیان
عهد رومی (۶۳ قبل از میلاد تا ۷۰ میلادی) — تسخیر یهودیه توسط رومیان که به ویرانی معبد در سال ۷۰ میلادی منجر شد
همچنین ببینید: یهود مدیناتا
«عهد ایرانی» در تاریخ یهودیت از سال ۵۳۹ قبل از میلاد و با فتح بابل توسط کوروش بزرگ آغاز می‌شود. او اجازه داد یهودیان به وطن خود سرزمین اسرائیل بازگردند. برخی از یهودیان در بابل ریشه دوانده بودند و بازنگشتند، اما کسانی که بازگشتند این کار را چون برقراری مجدد اسرائیل در ارض موعود می‌یافتند. بازگشت‌کنندگان در یهودا ساکن شدند و بر احیای معبد اورشلیم به عنوان مرکز پیمان خود با خدا تمرکز کردند. آن‌ها معمولاً از نفوذ ملت‌های خارجی اجتناب می‌کردند. بازسازی معبد ابتدا در حدود ۵۳۹ قبل از میلاد پس از فرمان کوروش و تحت رهبری شش‌بزر آغاز شد، اما پیشرفت کار، کند بود. انبیاء اسرائیل مانند حجی و زکریا در حدود ۵۲۰ قبل از میلاد تلاش تازه‌ای را تحت رهبری زروبابل، فرماندار یهودا، و یوشع، کاهن اعظم، آغاز کردند. سرانجام معبد در سال ۵۱۵ قبل از میلاد کامل شد.
عزرا و نحمیا یهودیانی بودند که به عنوان نمایندگان دربار هخامنشی برای اصلاحات کلیدی به یهودا راهی شدند، عزرا ظاهراً حدود ۳۹۸ قبل از میلاد و نحمیا در ۴۴۵ قبل از میلاد به عنوان فرماندار. هر دو مرکزیت احکام توراتی در یهودیت را ترویج می‌کردند، مخالف اختلاط با بیگانگان بودند و رسوم شبات را تقویت کردند. عزرا ممکن است شکلی از تورات را با خود از بابل به یهودا برده و آن را به عنوان قانون سرزمین برپا کرده باشد. تورات در این دوره مرکز پیمان اسرائیل با خدا شد و محور اختلافات فزاینده دربارهٔ تفسیر آن گردید. نحمیا دیوارهای اورشلیم را بازسازی کرد و در پی افزایش خودمختاری شهر در شاهنشاهی هخامنشی برآمد. او با مخالفت سامریان و یهودیانی که از وضع موجود سود می‌بردند روبرو شد. تلاش‌های او برای اصلاحات ارضی به نفع فقرا بر اساس قوانین قبیله‌ای اسرائیل پایدار نماندند. عهد ایرانی دورهٔ اهمیت یهودیان دور از وطن، به ویژه جامعهٔ یهودی بابل، بود که هویت یهودی را حفظ و در یهودا اصلاحاتی اعمال کردند. سایر گروه‌ها مانند یهودیان در الفانتین مصر تنوع و استقلال بیشتری از اصلاحات مرکزی می‌طلبیدند.
تأثیرات به خصوص دین‌های ایرانی بر یهودیت نامشخص است، اما تفکراتی مانند رستاخیز، فرشتگان، دیوها، ثنویت و آخرالزمان غالباً ریشهٔ ایرانی دارند. الگوی کلی همزیستی و تعامل یهودیان با مقامات امپراتوری‌های بیگانه، تحت حکومت هخامنشیان شکل گرفت. این میراث تداوم یافت تا اینکه اسکندر مقدونی ایران و یهودا را فتح کرد و یهودا بخشی از جهان یونانی در اواخر قرن چهارم قبل از میلاد شد.
همچنین ببینید: یهودیت هلنیستی
این دوره سال‌های ۳۳۳ تا ۶۳ قبل از میلاد را در بر می‌گیرد. با فتوحات اسکندر، ارتباط فرهنگ‌های خاور نزدیک با فرهنگ یونانی افزایش یافت که شامل عناصر دینی هم می‌شود. بعد از مرگ اسکندر، نزاعی نزدیک به یک قرن میان جانشینانش—سلوکیان و بطلمیوسیان—بر سر یهودیه وجود داشت. سلوکیان حاکمیت خود را در سال ۲۰۰ ق.م. تثبیت کردند، اما ارتباط جغرافیایی منجر به ظهور جوامع یهودی در مصر شد، به ویژه در اسکندریه. فیلون، فیلسوف مشهور یهودی، نیز اهل همان شهر است. قدیمی‌ترین مکاشفه‌های یهودی—مطالب ادبی که آینده را پیشگویی می‌کنند—محصول این دوره‌اند؛ مثلاً در یکی از آن‌ها به نام کتاب نگهبانان جنگ‌های اسکندر به نیروهای شیطانی منسوب شده است.
حکام یونانی اجازه دادند یهودیان به زندگی خود بر اساس احکام تورات ادامه دهند و کاهن اعظم اورشلیم نیز کماکان از معبد بر یهودیه حکومت می‌کرد. اما در سال ۱۷۵ ق.م. یاسون، برادر کاهن اعظم وقت اونیاس سوم، در ازای مبلغی به آنتیوخوس چهارم سلوکی، منصب برادرش را تصاحب کرد. این قانون مادام العمر بودن کهانت را نقض کرد و منجر به وقایعی که شد که سرانجامش شورش در اورشلیم و لشکرکشی آنتیوخوس به شهر شد. او سنن یهودی را ممنوع و کسانی که فرزندانشان را ختنه کرده بودند را سخت مجازات کرد. بار دیگر شورشی روی داد که به قدرت‌گیری حشمونیان انجامید و موضوع کتب مکابیان است. اینان مخالف سنت‌های هلنی بودند و به همین جهت حسیدی [غیور] نامیده می‌شدند. جشن حنوکا یادبود پیروزی مکابیان و پاکسازی معبد در سال ۱۶۴ ق.م. است. حسمونیان کاهن بودند، ولی چون از سلسلهٔ داوود نبودند، وقتی در سال ۱۰۴ ق.م. میلاد خود را شاه نامیدند، برخی یهودیان به مخالفت با ایشان برخاستند. نهایتاً در سال ۶۳ ق.م. جنگ داخلی منجر به قدرت‌گیری جناح طرفدار رومیان شد و استقلال یهودیان به پایان رسید.
یوسف فلاوی، مورخ یهودی دورهٔ رومیان، یهودیان معاصرش را به چهار گروه فریسی، صدوقی، فلسفهٔ چهارم و اسنی تقسیم کرده است. این گروه‌ها محتملا در دورهٔ یونانی ظهور کرده‌اند. اسنی‌ها معمولاً همان یهودیان ساکن منطقهٔ قمران در نظر گرفته می‌شوند که آثارشان—موسوم به طومارهای دریای مرده—در سال ۱۹۴۷ میلادی کشف شد. ظاهراً اینان مخالفان حشمونیان بوده‌اند و دلیل اصلی اختلافشان، صادوقی نبودن حشمونیان بوده است. رهبر اسنی‌ها مدعی بود خدا تفسیر صحیح تورات را به او نمایانده است و به همین دلیل، پیروانش به کرانه‌های دریای مرده پناه بردند تا بدان شیوه زندگی کنند و منتظر کمک الهی بمانند. آنان منتظر نبردی آخرالزمانی بودند تا با کمک فرشتگان اورشلیم را پس بگیرند. یحیی معمدان احتمالاً از پیروان همین فرقه بوده است.
همچنین ببینید: یهودیه (استان روم)
رومی‌ها سلطهٔ خود بر یهودیه را از طریق اعیان محلی مانند آنتیپاتر ادومی و پسرش هرود بزرگ تثبیت کردند. هرود در سال ۴۰ قبل از میلاد به پادشاهی یهودیه منصوب شد و در عهدی پر آشوب تا سال ۴ قبل از میلاد حکومت کرد. او معبد را بازسازی و قدرت سنهدرین و کهانت را محدود کرد. پس از مرگ او، شورش‌های مسیحایی آغاز شد زیرا برخی یهودیان تصور می‌کردند خدا از این فرصت برای آزادی آنان استفاده خواهد کرد. رومی‌ها شورش را با تصلیب هزاران نفر سرکوب و چند شهر را ویران کردند. روم از سال ۶ میلادی به‌طور مستقیم حکومت را در دست گرفت اما چون جمع‌آوری مالیات نیازمند سرشماری بود، موجب مقاومتی به رهبری یهودای جلیلی شد چون یهودیان سرشماری را نوعی اعمال مالکیت بر خودشان می‌یافتند که نقض حریم خدا بود. با حکومت مستقیم رومیان، سنهدرین و کاهن اعظم اسرائیل برخی از قدرت خود را بازیافتند. پونتیوس پیلاطس که برای مصلوب کردن عیسی معروف است، از سال ۲۶ تا ۳۶ فرماندار بود.
از فریسیان هیچ منبع مکتوبی نمانده است. یوسف فلاوی می‌گوید اینان به سرنوشت و تقدیر، اختیار آزاد و زندگی پس از مرگ باور داشتند و در تفسیر تورات سرآمد بودند. فریسیان تا زمان از دست دادن نفوذشان تحت حکومت هرود در سیاست حضور داشتند. در عهد جدید، آن‌ها به عنوان مخالفان عیسی تصویر شده‌اند که نگران حفظ پاکی آیین‌های مذهب و رعایت شبات بودند. یوسف فلاوی گروه موسوم به «فلسفهٔ چهارم» را مشابه فریسیان اما رادیکال‌تر از آنان در موضوع حکومت خارجیان بر اسرائیل توصیف می‌کند. محتملا، اینان گروه واحدی نبودند. صدوقیان نیز از خود هیچ منبع مکتوبی باقی نگذاشته‌اند. آنان—برخلاف فریسیان که به مردم عادی نزدیک بودند—با کاهنان بلندمرتبه در ارتباط و محافظه‌کارتر بودند. صدوقیان منحصراً به تورات اعتقاد داشتند و اعتقاداتی مانند زندگی پس از مرگ که در تورات وجود ندارد را می‌کردند. یوسف فلاوی آنان را کمتر از فریسیان مطلوب می‌یابد. جنبشی که عیسی—واعظ یهودی اهل جلیل—تبلیغ می‌کرد، حرکتی اصلاح‌گرا و خشونت پرهیز در درون یهودیت با سویه‌های مسیحایی و آخرالزمانی بود که او را با سنهدرین درگیر کرد و سرانجام رومیان به عنوان خطری سیاسی مصلوبش کردند. پس از مرگ او، اختلافات در مورد تورات و پذیرفتن غیر یهودیان منجر به جدایی مسیحیت از یهودیت شد.
در دهه‌های آتی رابطهٔ یهودیان و رومیان بدتر و بدتر می‌شد تا اینکه در دههٔ ۶۰ به جنگ تمام عیار رسید. فادوس، فرماندار رومی یهودیه، قیامی به رهبری شخصیتی پیامبرگونه به نام تیوداس را سرکوب کرد. چندی بعد سربازی رومی به آیین‌های معبد بی‌احترامی کرد که شورشی عمومی را برانگیخت. فلوروس، فرماندار بین سال‌های ۶۴–۶۶، هزاران نفر از مردم یهودیه را مصلوب کرد. سرانجام در سال ۶۶ میلادی، العزار، حاکم معبد، تقدیم قربانی رومی را متوقف کرد—نمادی از پایان تابعیت یهودیان به روم. مردم سربازان رومی مستقر را کشتند. فرماندار سوریه به سرعت وارد عمل شد و اورشلیم را محاصره کرد اما با تلفات بسیار مجبور به عقب‌نشینی شد. تا سال ۶۸ جنبشی مسیحایی یهودی به نام زیلوت‌ها حکومت اورشلیم را در دست گرفته بودند. در همان سال رومیان اورشلیم را محاصره و سرانجام به سال ۷۰ فتح و ویرانش کردند. معبد نیز ویران شد و بعد از هزاران سال موجودیتش به پایان رسید. این ضربه‌ای کلیدی به یهودیت بود و یهودیان در طول تاریخ در ادعیه و آثار مختلفی از آن یاد کرده‌اند. فریسیان، روحانیون و کاتبان در شهر یَونه گرد آمدند تا آیندهٔ یهودیت در سایهٔ نابودی معبد را شکل دهند که منجر به ظهور یهودیت ربانی شد.