دم‌نوش
انواع عمده در کشورهای دیگر

| نام به فارسی | نام علمی | تصویر | قسمت مورد استفاده | توضیح |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| آب‌قاشقی | Centella asiatica |  | برگ | رایج در کشور تایلند و شرق آسیا. این گیاه از دیرباز در کشور چین استفاده می‌شده است. امروزه در کشورهای غربی بخاطر اثرات آرامبخشی و بالا بردن قدرت تمرکز مورد توجه قرار گرفته است. آب قاشقی باعث بهبود جریان خون شده و جهت درمان فشارخون و بیماری کبد بکار برده می‌شود. |
| اوکالیپتوس اکالیپتوس | Eucalyptus globulus |  | برگ | گیاه بومی شرق استرالیا و تاسمانی است. در ایران در اطراف دریای خزر و خوزستان کاشت شده است. ضد التهاب بوده باعث کم شدن علائم حساسیت فصلی می‌شود. ضد باکتری و ویروس بوده در بهبود برونشیت، گلو درد، آبریزش بینی و دیگر اختلالاتی که در دستگاه تنفسی به علت آنفلوآنزا و سرماخوردگی به وجود می‌آید، تأثیر دارد. گردش خون را بهبود بخشیده باعث رفع گرفتگی عضلات گردن و شانه می‌شود. |
| بابا آدم  | Arctium lappa  |  | ریشه | ریشه باید هنگامی که گیاه یکساله است و قبل از آن که گل دهد در فصل زمستان جمع‌آوری شود. از این گیاه به عنوان داروی کمکی در درمان بیماری دیابت نیز استفاده می‌شود. این گیاه اثر مدّر و معرّق نیز دارد. اثرات ریشه باباآدم به پنی سیلین شباهت دارد. خواص ضد باکتری و ضد قارچ دارد. در زدودن اختلالات پوست چرب و جلوگیری از پیدایش جوش توصیه می‌شود. همچنین ریشه بابا آدم جهت پاک کردن خون از سموم توسط تعرق بدن، پیشگیری از آنفلوآنزا و سرماخوردگی نیز کاربرد دارد. |
| بلوبری اروپایی | Vaccinium myrtillus |  | برگ | در غالب نواحی اروپا به‌خصوص در مناطق کوهستانی آن و در آسیای صغیر، قفقاز، سیبری همچنین در آمریکای شمالی می‌روید. در ایران این گیاه یافت نمی‌شود. برگ آن دارای اثر مقوی، ضدعفونی‌کننده و رفع اسهال است و از آن برای رفع سرفه، رفع تهوع احساس چنگ زدگی در معده، بی‌اختیاری دفع ادرار در اطفال، اسهال‌های ساده مزمن، بیماری قند و بیماری‌های پوستی دیر علاج استفاده می‌شود و چون اثر مدر و ضدعفونی‌کننده نیز دارد، برای زیاد کردن ترشح ادرار و ضدعفونی کردن مجاری دستگاه دفع ادرار مورد استفاده قرار می‌گیرد. |
| بولدو | Peumus boldus |  | برگ | رایج در آمریکای جنوبی. محرک و تقویت‌کننده اعمال هضم است. به‌علاوه بر روی سلول‌های کبدی تأثیر کرده باعث افزایش ترشحات صفرا و دفع اوره می‌گردد. بولدو خواب‌آور نیز می‌باشد. |
| پاپایا درخت خربزه انبهٔ هندی | carica papaya |  | برگ | به علت اینکه خاصیت تسریع‌کنندگی هضم غذا را دارد بهتر است بعد از غذا صرف شود. |
| پوست مرکبات یا پوست نارنج | گونهٔ نمونه Citrus aurantium |  | پوست | مرکبات هم دارای طعم شیرین و هم غیرشیرین است. پوست مرکبات غیرشیرین برای نمونه نارنج، از نظر داشتن خواص دارویی ارزش بیشتری از نوع شیرین مرکبات دارد. دمنوش پوست مرکبات اثر آرامبخشی قوی دارد و در رفع بی خوابی مؤثر است. پوست مرکبات در درست کردن چای‌های ترکیبی گیاهی بسیار کاربرد دارد. در تسهیل عمل هضم و بهبود عملکرد معده تأثیر داشته، در رفع اسهال بکار می‌رود. در بهبود سندرم روده تحریک‌پذیر تأثیر دارد. |
| جینسنگ آسیایی (جینسنگ چینی) | Panax ginsing |  | ریشه | جینسنگ نامی عمومی برای هر یک از ۱۱ گونه گیاهان همیشه سبز، از سردهٔ پاناکس از تیره یا خانوادهٔ عشقه‌ایان است. گونهٔ جینسنگ آسیایی در کشور کره و چین رایج است. این گیاه خواص زیادی دارد که عمدتاً مربوط به یکسری از ترکیبات آن به نام «جینسنوزید» هاست. این ترکیبات شبیه استروئیدهای بدن هستند که موجب سازگاری بیشتر بدن می‌شوند و اثرات استرس را در بدن متعادل کرده و با آن مقابله می‌کنند. جینسنوزیدها موجب افزایش فعالیت واسطه‌های شیمیایی در مغز و بهبود حافظه و افزایش قابلیت تمرکز می‌شود. موجب افزایش قدرت جسمانی و بهبود عملکرد بدن می‌شود. در دیابت نوع ۲ می‌تواند موجب کاهش قندخون شود. باعث بالا رفتن سطح استروژن در زنان و بهبود علائم یائسگی می‌گردند. موجب افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن و در نتیجه استفاده از آن در عفونت‌ها می‌شود. اثرات رقیق‌کننده خون دارد. این گیاه خاصیت آنتی‌اکسیدانی (موادی هستند که از تشکیل رادیکال‌های آزاد در سلولها جلوگیری می‌کنند. آنتی‌اکسیدان‌ها نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دارند) دارد که موجب استفاده از آن در سرطان‌ها می‌شود. باعث تنظیم ضربان قلب و کاهش فشارخون می‌شود. هم چنین خواص بی‌شمار دیگری برای آن ذکر شده که خیلی از آن‌ها به‌طور کامل به اثبات نرسیده است. |
| جینسنگ آمریکایی | Panax quinquefolius |  | ریشه | تب بر است. برای از بین بردن خستگی چشم بعد از استفاده طولانی مدت از کامپیوتر مناسب است. برای کم کردن استرس و اضطراب مفید است. |
| تمشک قرمز | Rubus idaeus |  | برگ | تقریباً دو ماه مانده به زمان زایمان نوشیدن چای برگ رزبری قرمز برای تقویت عضلات رحم و لگن خاصره توصیه می‌شود. بعد از زایمان باعث جمع شدن رحم شده و همچنین در افزایش ترشح شیر مادر مؤثر است. به علت خاصیت جمع‌کنندگی رحم در اوایل حاملگی نوشیدن آن منع شده است. در دوران حاملگی باید در مورد نوشیدن آن با پزشک مشورت شود. |
| رویبوس | Aspalathus linearis |  | برگ | نام یک گیاه از تیره یا خانواده باقلاییان و منحصراً بومی آفریقای جنوبی است. یکی از محبوب‌ترین دم‌نوش‌ها در سرتاسر جهان به‌شمار می‌رود. این چای سرشار از انواع ویتامین‌ها، آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد معدنی است. باعث تسریع سوخت و ساز بدن شده در بهبود یبوست تأثیر دارد. خواص ضد آلرژی دارد و در بهبود علائم حساسیت فصلی و دیگر انواع آلرژی مؤثر است. |
| زالزالک خارتیز | Crataegus oxyacantha |  | میوه | بومی اروپا است. برای تنظیم فشار خون، بهبود عضلات قلب، حاوی ویتامین ث، مینرال، تسریع عمل گوارش و بهبود بی‌خوابی مصرف می‌شود. |
| ساسافراس | Sassafras |  | چوب ریشه و اسانس آن | بومی آمریکای شمالی، کانادا تا فلوریدا است. این گیاه در ایران نمی‌روید. اثر معرق و بادشکن دارد. پزشکان آمریکایی چوب آن را در درمان بیماری‌های جلدی، رماتیسم و عوارض سیفلیس‌های کهنه و مزمن مورد استفاده درمانی قرار می‌داده‌اند. همچنین برای آن اثر تصفیه‌کننده خون و رفع نقرس نیز قائل هستند. |
| سرخارگل سرخار گل سر خار گل (سه گونه) یا اکیناسه | Echinacea purpurea Echinacea pallida Echinacea angustifolia |  | ریشه | بومی آمریکای شمالی. عملکرد سیستم ایمنی بدن را بهبود می‌بخشد. چای آن طعم خاصی ندارد. خاصیت ضد ویروسی و ضد میکروبی قوی دارد. بهبود سرماخوردگی و آنفلوآنزا را تسریع می‌کند. این چای به نام «چای سرخ پوستان» نیز شهرت دارد. |
| سویا | Glycine max |  | دانه | مصرف آن برای مبتلایان به دیابت توصیه می‌شود. کلسترول خون را پایین می‌آورد. خون را به صورت سیال‌تری درآورده خطر آنفارکتوس را کاهش می‌دهد. |
| شیرین‌برگ استویا | Stevia rebaudiana |  | برگ | یکی از گیاهان مؤثر جهت رژیم لاغری به‌شمار می‌آید. میزان شیرینی این گیاه ۲۰۰ برابر شکر بوده، در حالیکه میزان کالری آن صفر است. این چای برای کسانی که عادت به خوردن اسنک دارند به عنوان جایگزینی برای شیرینی‌جات توصیه می‌شود. |
| صبر زرد طبی آلوئه‌ورا | Aloe vera |  | برگ | در اصل بومی آفریقا است ولی امروزه در بیشتر نقاط جهان کاشت می‌شود. ماده ژله مانندی بی‌رنگی که از برگ به دست می‌آید اثر ملینی قوی دارد و برای درمان یبوست استفاده می‌شود اما به علت تحریک اندام‌های داخلی بدن توصیه می‌شود که به مدت طولانی استفاده نشود. |
| علف لیمو | Cymbopogon citratus |  | برگ و ساقه | بومی آسیای جنوب شرقی و کشورهایی نظیر هند، سریلانکا، تایلند و هندوچین است. چایی محبوب در سرتاسر جهان است. بسیار خوش طعم بوده و برای ترکیب با دیگر انواع چای گیاهی مناسب است. بدن را در مقابل حمله ویروس‌ها حفظ می‌کند و در بهبود اسهال، شکم درد، سردرد، تب و آنفلوآنزا تأثیر دارد. عمل گوارش را تسریع کرده و موجب دفع گازهای جمع شده در شکم می‌شود. بهتر است در دوران حاملگی از نوشیدن چای آن پرهیز شود. |
| کاوا کاوا-کاوا | Piper methysticum |  | برگ | علائم متوسط یا شدید اضطراب را کاهش می‌دهد. |
| کهن‌دار جینکو | ginkgo biloba |  | برگ | بومی کشور چین است. از چند هزار سال پیش در چین برای درمان سرفه بکار برده می‌شود. در بهبود آلرژی بکار می‌رود. فعال‌کننده گردش خون در شرائین است به همین سبب در بهبود گرفتگی عضلات گردن و شانه، حساسیت به سرما و واریس تأثیر دارد. جریان خون را به مغز افزایش می‌دهد و در نتیجه قدرت تمرکز و حافظه بهبود می‌یابد. امروزه اثر آن در رابطه با آلزایمر تحت بررسی قرار دارد. |
| گل داودی داودی ایندیسوم (دو گونه) | Chrysanthemum morifolium و Chrysanthemum indicum |  | گل | چای گل داودی در کشور چین رایج است و یکی از انواع چای گل به‌شمار می‌آید. آرامبخش و بر طرف‌کنندهٔ خستگی چشم بوده همچنین تب و سردرد ناشی از سرماخوردگی را کاهش می‌دهد. |
| گل عینک چشمک | Euphrasia rostkoviana |  | برگ | از قرون وسطی تا بحال به عنوان داروی مؤثر در ناراحتی‌های چشم بکار برده می‌شود. برای رفع خستگی چشم و رفع خارش چشم که در اثر سرماخوردگی و آنفلوآنزا به وجود می‌آید و همچنین بهبود آبریزش بینی و تخفیف حساسیت فصلی مؤثر است. |
| گل گاوزبان اروپایی | Borago officinalis |  | برگ | برگ‌های جوان این گیاه از نظر داشتن کلسیم و پتاسیم غنی بوده و مدر است. |
| گیمنما | Gymnema sylvestre |  | برگ | بومی مناطق مرکزی و غرب هند، نواحی استوایی آفریقا و همچنین استرالیا محسوب می‌شود. موجب کاهش قند خون و کنترل بیماری قند و چاقی می‌شود. |
| نخلک اره‌ای | Serenoa repens |  | میوه | بومی آمریکای شمالی است. به تازگی نخلک اره‌ای به علت بهبود تکرر ادرار در هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH) مورد توجه قرار گرفته است. همچنین امید می‌رود که در پیشگیری از این بیماری تأثیر داشته باشد. |
| ماته چای پاراگوئه | ilex paraguariensis |  | برگ | گیاهی است بومی آمریکای جنوبی. از نظر داشتن ویتامین، آهن و کلسیم غنی است و به همین جهت نوشیدن چای آن می‌تواند برای زیبایی پوست مفید باشد. به نام «سالاد نوشیدنی» نیز شهرت دارد. باعث کم شدن اشتها شده و برای کسانی که مایل به لاغر شدن هستند می‌تواند مفید واقع شود. |
| یام وحشی | Dioscorea villosa |  | ریشه | گیاه بومی مکزیک و شرق آمریکای شمالی. از نظر تغذیه مقوی بوده و جهت از بین بردن خستگی ناشی از کار شدید مفید است. در کم کردن التهاب و درد ناشی از رماتیسم مؤثر است. |
: