اقتصاد ایران

| 0 | 1 |
| --- | --- |
استان تهران صاحب ۲۵٪ از تولید ناخالص داخلی ایران است.: استان تهران صاحب ۲۵٪ از تولید ناخالص داخلی ایران است.
واحد پول: ریال ایران (IRR,﷼)
سال مالی: ۱ فروردین
سازمان‌های تجاری: اکو، اُپک، سازمان همکاری شانگهای، جیسف، بریکس ...
گروه:  اقتصاد در حال رشد  اقتصاد با درآمد متوسط رو به پایین 
آمارها: آمارها
تولید ناخالص داخلی: اسمی: ۴۶۴٫۱۶۱ میلیارد دلار برابری‌قدرت‌خرید:۱٫۸۵۵ تریلیون دلار (صندوق بین‌المللی پول، ۲۰۲۴ م)
رتبه: ۳۳ ام (اسمی) / ۱۸ ام (برابری‌قدرت‌خرید)
رشد تولید ناخالص داخلی:   ۴٫۵٪-  (تخمین صندوق بین‌المللی پول، ۲۰۱۹)
سرانه تولید ناخالص داخلی: ۵٬۳۰۵ دلار (اسمی، ۱۱۳ ام) ۲۱٬۲۱۹ دلار (برابری‌قدرت‌خرید، ۷۸ ام) (صندوق بین‌المللی پول، ۲۰۲۴ م)
تولید ناخالص داخلی هر بخش: کشاورزی (۱۰٪)، نفت (۲۵٪)، صنعت (۲۰٪)، خدمات (۴۵٪) (۲۰۱۱ م est.)
اجزای  تولید ناخالص داخلی: مصرف خانگی (۵۰٫۲٪) مصرف دولت (۱۳٫۳٪) تولید سرمایه‌گذاری ثابت (۲۱٫۳٪) سرمایه‌گذاری در موجودی (۱۴٫۱٪) صادرات کالا/خدمات (۲۲٫۵٪) واردات کالا/خدمات (−۲۱٫۳٪) (۲۰۱۷ م est.)
تورم (CPI):  ۳۹٫۵ (سپتامبر ۲۰۲۳)
جمعیت زیر خط فقر:  ۷۵٪ جمعیت کشور
شاخص جینی:  ۰٫۳۷ (۲۰۱۵) (فهرست کشورها)
شاخص توسعه انسانی:   ۰٫۷۸۳ بالا (۲۰۱۹) (۷۰ ام)   ۰٫۶۹۳ متوسط IHDI (۲۰۱۹) 
نیروی کار: ۲۳٫۸۳ میلیون (۱۳۹۲);
بی‌کاری:  ۹٫۷ (مارس ۲۰۲۳)
متوسط حقوق خالص: خانوارهای شهری: ماهیانه معادل ۱۹۱ دلار آمریکا (۲۰۲۴) خانوارهای روستایی: ماهیانه معادل ۱۴۱ دلار آمریکا (۲۰۲۴)
صنایع اصلی: صنعت نفت‌وگاز، صنعت پتروشیمی، صنعت باغبانی، صنعت فرش، شیلات و دامداری، فولادسازی، صنایع شیمیایی، ذوب آلومینیوم، صنعت خودروسازی، صنعت قطعه‌سازی، صنعت داروسازی، صنعت انرژی، صنعت نیروی برق، لوازم‌خانگی، صنعت الکترونیک و مخابرات، صنعت چرم، صنایع سلولزی، زیست‌فناوری، کشتی‌سازی، چاپ و نشر، صنایع دستی، گردشگری و هتلداری، صنعت بانکداری و بیمه، صنعت نساجی، ساخت‌وساز، تولید سیمان و دیگر مصالح ساختمانی، فراوری مواد غذایی (به‌ویژه پالایش شکر و تولید روغن)، صنایع جنگ‌افزاری
رتبه آسانی انجام کسب و کار:  ۱۲۷ام (۲۰۲۴ م)
تجارت خارجی: تجارت خارجی
صادرات:  ۸۶٫۹ میلیارد دلار (۲۰۲۴ م est.)
کالاهای صادراتی: نفت‌وگاز (۸۰٪)، فراورده‌های پتروشیمیایی، میوه‌وخشکبار، فرش، فولاد، خودرو
شرکای اصلی صادرات:  چین ۲۸٫۹۵٪  عراق ۱۹٫۱۶٪  امارات متحده عربی ۱۳٫۷۵٪  ترکیه ۸٫۷۵٪  هند ۴٫۵۸٪ (۲۰۲۴ م est.)
واردات:  ۶۶٫۳ میلیارد دلار (۲۰۲۴ م est.)
کالاهای وارداتی: کالاهای واسطه و مواد خام صنعتی (۴۶٪)، کالاهای اساسی (۳۵٪)، مواد غذایی و دیگر کالاهای مصرفی (۱۹٪)، خدمات فنی
شرکای اصلی واردات:  امارات متحده عربی ۳۱٫۳۷٪  چین ۲۷٫۹٪  ترکیه۱۱٫۳۱٪  آلمان ۳٫۳۱٪   هند ۲٫۸۶٪(۲۰۲۴ م est.)
سهم سرمایه‌گذاری خارجی: دریافت:  ۴۱٫۴۵ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ est.) (۵۶ام؛ ۲۰۱۲) در خارج: ۳٫۶۴۵ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ est.) (۶۶ام؛ ۲۰۱۲ م)
استقراض ناخالص خارجی:  ۱۵٫۶۴ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.)
امور مالی عمومی: امور مالی عمومی
بدهی‌های عمومی:  ۱۴٫۲٪ از تولید ناخالص داخلی (۲۰۱۷ م est.); پی‌نوشت: شامل بدهی تضمین‌شدهٔ عمومی 
درآمدها: ۴۷٫۸۴ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.) (بر مبنای نرخ ارز، نه ق‌ب‌خ)
مخارج: ۶۶٫۳۸ میلیارد دلار (۲۰۱۳ م est.) (بر اساس نرخ ارز)
کمک‌های اقتصادی: ۱۲۱ میلیون دلار (۲۰۰۸ م est.)
رتبه اعتباری: واحد اطلاعات اقتصادی: CCC (ریسک حاکمیتی) CCC (ریسک ارزی) CC (ریسک بخش بانک) CC (ریسک سیاسی) B (ریسک ساختار اقتصادی) CC (ریسک کشوری) (بهمن ۱۳۹۳)
ذخایر خارجی:  ۶۸٫۰۶ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ م est.) ۷۴٫۰۶ میلیارد دلار (۲۰۱۲ م) ۱۱۰ میلیارد دلار (۲۰۱۱ م) ۸۰ میلیارد دلار (۲۰۱۰ م) پی‌نوشت: بیشتر ذخیره‌های ارزی ایران در کشورهای دیگر بلوکه شده است
همهٔ مقدارها -مگر موردهای ذکرشده- به دلار آمریکا است: همهٔ مقدارها -مگر موردهای ذکرشده- به دلار آمریکا است
اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود ۶۰ درصد آن به شیوهٔ متمرکز و دستوری اداره می‌شود. بخش عمده‌ای از صادرات در ایران بر پایهٔ صادرات نفت و گاز است. در سال ۲۰۱۰، این نوع صادرات ۶۰٪ درآمد دولت را تشکیل داده است.
اقتصاد ایران از دید برابری اقتصادی، پس از جنگ ایران و عراق به گونه‌ای تنظیم شد که به شکل‌گیری غول‌های اقتصادی حکومتی و فلج‌سازی مردم و به‌ویژه جوانان تحصیل‌کرده انجامید. بر اساس نظر متداول میان اقتصاددانان، فرصت‌های اقتصادی در ایران برای همهٔ مردم آن، برابر نیستند و شمار بسیاری از «فلج بودن» اقتصاد قشرهای ضعیف و جوان ایرانی خبر داده‌اند. قیمت بالای نفت در سال‌های گذشته به دولت ایران این امکان را داده است تا سالیانه بالغ بر ۹۰ میلیارد دلار آمریکا، ارزآوری داشته باشد. اقتصاد تنها رشد متوسط را به خود دیده است. ناکارآمدی اقتصاد و سرمایه‌گذاری ناکافی داخلی و خارجی باعث افزایش تورم در سال‌های گذشته شده است.
ایران از لحاظ تولید ناخالص داخلی بر پایهٔ برابری قدرت خرید، بیست‌ودومین اقتصاد بزرگ جهان است و بر پایهٔ تولید ناخالص اسمی بر اساس فهرست بانک جهانی، اقتصاد ایران، رتبهٔ ۵۰ را در میان کشورهای جهان دارد.
امّا به نسبت جمعیت، یا همان میزان تولید ناخالص داخلی سرانه (GDP per capita) که از اصلی‌ترین معیارهای توسعه‌یافتگی است، ایران در سال ۲۰۲۰ با سرانهٔ ۲٬۴۲۲ دلار آمریکا در رتبهٔ ۱۵۶ جهان از میان ۲۱۳ کشور مورد بررسی بانک جهانی، جای گرفته است. این در حالی است که قبل از انقلاب ۵۷، ایران با سرانهٔ ۷٬۶۲۲ دلار در جایگاه ۳۶ جهان قرار داشت که این موضوع نشان از افت شدید تولید ناخالص داخلی سرانه و گسترش فقر پس از انقلاب ۵۷ است.
همچنین بنابر گزارشی که مؤسسه کردیت سوئیس منتشر کرده است، میانگین دارایی هر فرد در ایران ۴٬۷۷۹ دلار آمریکا به‌ازای هر بزرگسال بالای ۱۸ سال است که از این لحاظ در میان ۱۷۴ کشور مورد بررسی در سال ۲۰۱۸، در رتبهٔ ۱۱۹ جهان قرار گرفته است.
صندوق بین‌المللی پول در ماه مه ۲۰۱۱ نرخ رشد اقتصادی ایران را صفر درصد پیش‌بینی کرد؛ امّا پس از اعتراض ایران این نرخ رشد را به ۲٫۵ درصد افزایش داد که با این وجود هنوز بسیار کمتر از متوسط نرخ رشد جهانی و منطقه‌ای است. به گزارش صندوق بین‌المللی پول تورم ایران در سال ۲۰۱۱ بالاترین تورم منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و به میزان ۲۲٫۵ درصد پیش‌بینی شده است.
ایران دومین تولیدکنندهٔ خاویار، سومین تولیدکنندهٔ پسته، نخستین تولیدکنندهٔ زعفران، زرشک، فیروزه، میوه‌های شفتی (مثل زردآلو) و فرش دستباف در جهان است. این کشور همچنین دارندهٔ بیشترین ذخایر روی و سرب در جهان و پنجمین دارندهٔ ذخایر مس در جهان به‌شمار می‌رود که این فلزات بیشتر به اشکال خام (مانند کنسانتره و پودرهای معدنی) از ایران صادر می‌شوند. ایران همچنین جزو ده کشور اوّل دنیا از نظر جاذبه‌های گردشگری و جزو پنج کشور اوّل جهان از نظر تنوع گردشگری و جزو سه کشور اوّل جهان از نظر تنوع صنایع دستی است.
ایران همچنین هشتمین تولیدکنندهٔ میوه، پنجمین تولیدکنندهٔ خیار و بادمجان، سومین تولیدکنندهٔ زردآلو و سومین تولیدکنندهٔ بادام و گردو، چهارمین تولیدکنندهٔ سیمان، نهمین تولیدکنندهٔ آهن، هشتمین تولیدکنندهٔ لیموترش، دهمین تولیدکنندهٔ انگور، هشتمین تولیدکنندهٔ مرغ، سومین تولیدکنندهٔ گاز طبیعی، ششمین تولیدکنندهٔ نفت، سومین صادرکنندهٔ نفت، ششمین تولیدکنندهٔ پیاز، سومین تولیدکنندهٔ هندوانه، هفتمین تولیدکنندهٔ گوجه فرنگی، هفتمین تولیدکنندهٔ مرکبات، هفتمین تولیدکنندهٔ پشم سیزدهمین تولیدکنندهٔ آهک دومین تولیدکنندهٔ پرلیت و پنجمین تولیدکنندهٔ باریت در جهان است.
در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰ اندیشکده مؤسسه مالی بین‌المللی، مستقر در واشینگتن، اعلام کرد اقتصاد ایران در سال ۲۰۱۹ مالی (تا پایان ماه مارس) ۴٫۶ درصد کوچک شده بود که پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال جاری مالی در ایران (پایان ماه مارس) اقتصاد ایران ۷٫۲ درصد کوچک شود. به گفتهٔ نیک آرنولد اقتصاددان دانشگاه ژنو سوئیس، اگر تورم به همین شکل ادامه پیدا کند، اقتصاد ایران با یک بحران بی‌سابقه مواجه خواهد شد.