stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خنج
پیشینهٔ تاریخی > دوران اسلامی

اتفاق مهم این دوران ظهور شیخ دانیال در این شهر است. شیخ دانیال با پایه‌گذاری سلسهٔ مشایخ دانیالی در خنج تأثیر زیادی بر سرنوشت لارستان و بنادر و جزایر خلیج فارس می‌گذارد. خانقاه شیخ دانیال در قرن هفتم به قدری مشهور بوده که یکی از چهار رکن دراویش جنوب ایران محسوب می‌شده است؛ به گونه‌ای که مریدان او در دربار هرمز از احترام والایی برخوردار بوده‌اند. علاوه بر این موارد حاکمیت جزایر کیش هم به دست خنجی‌ها و مریدان شیخ دانیال می‌رسد.
از سوی دیگر خنج در قرن هشتم هجری و پایه‌گذاری طریقت شمسیه به سرکردگی شیخ محمد ابونجم خنجی از آنچنان شهرت بسزایی برخوردار شد که علما و سیاستمداران عصر خود را متوجه خود ساخت که از آن جمله می‌توان به امیر اصفهان شاه، سید شریف جرجانی و سپهسالار شاه و دیگر علما اشاره نمود.
پیشینهٔ تاریخی > دوران اسلامی > معافیت مالیاتی خنج از سوی دربار ایران

شهرت و محبوبیت مشایخ و علمای این شهر در دربار ایران طی قرون هشتم و نهم به حدی بود که امرای آق قویونلو و تیموری زمین‌های متعلق به ملوک خنج و به ویژه شیخ محمد ابونجم را از مالیات معاف کرده بودند. و در این باره پروفسور اوبن سندی را عنوان می‌کند که متعلق به دربار تیموری در بین سال‌های ۸۳۵ تا ۸۴۷ عنون می‌کند که مضمون این سند آن است که خانقاه کاکا شمس الدین محمد ابونجم را به سیخ الاسلام شیخ محمد واگذار می‌نماید و از سوی دربار تیموری این اتفاق رخ می‌دهد. همچنین سلطان آق قویونلو یعقوب بیگ که امتیازاتی را اوزون حسن به این شهر داده بود تأیید می‌کند و از سوی دیگر شیخ روزبهان خنجی از نظریه پردازان شاخص و دانشمند ایرانی و وزیر دربار که در دربار آق قویونلو می‌زیسته است نصبش از سوی پدر به خنج و از مادر به سلسله خاندان آق قویونلو می‌رسد و دایی آن وزیر ملوک فارس در شیراز بوده و از همین سو شیخ نیز محل تولد آن در شیراز ذکر شده است.
پیشینهٔ تاریخی > دوران اسلامی > معافیت مالیاتی خنج از سوی دربار ایران > خنج در مسیر دریایی ابریشم کهن

خنج به عنوان یکی از شهرهای تاریخی‌در جنوب استان فارس در طول قرون متمادی همواره دستخوش تغییر و تحولات بوده است. موقعیت خاص جغرافیایی این منطقه باعث شکل‌گیری یکسری مناسبات با دیگر مناطق همجوار خود شد که نتیجه آن به وجود آمدن راه‌های تجاری برای ارتباط با دیگر مناطق بوده است. از مهم‌ترین این مناطق سیراف می‌باشد که به عنوان اصلی‌ترین بندر تجاری درمسیر دریایی ابریشم نقش ایفا می‌کرد. مسیر دریایی ابریشم به مسیری گفته می‌شود که از بنادر جنوب چین به اقیانوس هند و از آنجا به خلیج فارس ختم می‌شد که به جاده ادویه نیز معروف است این مسیر پس از رسیدن به مناطق شمالی خلیج فارس از جمله سیراف به جاده ابریشم متصل و به داخل ایران می‌رفت. یکی از مسیرهایی که سیراف را به داخل فلات ایران مرتبط می‌ساخت مسیری بود که از طریق مناطقی مانند «کُران»، «گله دار» و «فال» می‌گذشت و به خنج می رسیدو از آنجا به شیراز و در نهایت به فلات ایران ختم می‌شد.. نقش خنج همانند دیگر مناطق پس کرانه ای نقشی کلیدی و تعیین‌کننده است چرا که خنج پس از آن که در قرون سوم و چهارم در اثر مبادلات تجاری با سیراف به شکوفایی اقتصادی می‌رسد حتی پس از افول سیراف نیز جایگاه خود را حفظ می‌کند و در قرون بعدی به خصوص در قرن هشتم هجری، خنج در اوج مناسبات فکری وفرهنگی با دیگر مناطق به سر می‌برد که وجود تعداد زیادی خانقاه متعلق به این دوره در خنج گواه براین مطلب است. این مسئله تا قرن دهم ادامه پیدا می‌کند.
پیشینهٔ تاریخی > دوران اسلامی > خنج در سفرنامه ابن بطوطه

ابن بطوطه، محمد بن عبدالله، اهل طنجه در مراکش، از علمای معروف حنفی مذهب (از مذاهب چهارگانه بزرگ اهل سنت)و جهانگرد معروف به مارکوپولو جهان اسلام و تاریخ‌نویس در سال ۷۴۸ هجری قمری عبور نموده است و به «خنج» رفته است. وی شرح این رحله در سفرنامه خود که به زبان عربی نوشته شده است و به سفرنامه ابن بطوطه معروف است چنین بیان نموده است:
از راه هندوستان به لار آمدم و به همراه ابو زید عبدالرحمن بن ابودلف حنفی در سال ۷۳۳ هجری قمری به خنج وارد شدم. شنیدم که در همان خنج زاویه دیگری هست (احتمالاً منظور از زاویه شیخ عبدالسلام بوده برابر با سال حیات شیخ) که جمعی از صلحاء و عباد در آن به سر می‌برند. شب به سراغ آنان رفتم. مردی بود بزرگوار که آثار عبادت بر وجناتشان هویدا بود. رنگ‌های زرد و بدن‌های ضعیف و چشمان اشک‌باری داشتند. من که وارد زاویه شدم طعام آوردند. او به پیران قوم بانگ زد که پسرم محمد (اشاره به شیخ حاجی محمد پسر شیخ عبدالسلام) را بگوئید تا بیاید. محمد در گوشه‌ای نشسته بود. وقتی پیش آمد از ضعف عبادت چنان می‌نمود که گوئی از گور برخاسته سلام کرد و نشست. پیر گفت: پسر! با این مهمانان در غذا موافقت کن تا از برکات آنان برخوردار گردی، پسر که روزه‌دار بود با ما بطعام نشست و افطار کرد، این جمع همه شافعی مذهب بودند، پس از طعام مراسم دعا انجام گرفت و ما به منزل خود مراجعت کردیم
آثار تاریخی > مسجد جامع سلجوقی و سردر مسجد

مسجد جامع خنج مجموعه‌ای از معماری و آثار تاریخی متعلق به سدهٔ هشتم هجری است. گفته می‌شود مسجد جامع قدیم خنج مانند مسجد عتیق شیرازاست.سر در مسجد جامع خنج مربوط به سدهٔ ۷ تا ۸ ه‍.ق است و در کنار مسجد جامع سلجوقی واقع شده است و این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار تاریخی > برکه میر شریف

برکه میرشریف مربوط به دوره تیموری است بزرگ‌ترین برکه (آب انبار) سر پوشیده در خنج و حومه است که توسط میرشریف یکی از حکام فارس ساخته شده است باشماره ۱۲۷۰۷ به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.
آثار تاریخی > حمام خانی

این حمام که از آثار دوران قاجاریه است همانند دیگر حمام‌های تاریخی شامل رختکن، تُن و گرمخانه و خزینه می‌باشد. این اثر در سال ۱۳۵۴ به ثبت آثار ملی ایران رسیده است.
آثار تاریخی > قلعه شاه آریا آرین

این قلعه در دامنه کوه قلاتو قرار دارد، قلعه شاه نشین در بلندترین قله ارتفاعات قلاتو بین خنج و سده واقع شده است. اکنون آثاری از حصارهای سنگ و گچ و حوض وآب انبار در سراسر این رشته قلات مشهود است. این بنا مربوط به عصر ساسانی بوده است.
آثار تاریخی > برکه شیخ

این برکه که در مرکز شهر و در کنار یکی از شریان‌های اصلی شهر قرار دارد متعلق به دوره قاجار است و در سال ۱۳۸۴ باشماره ۱۲۶۹۶ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار تاریخی > سنگ‌فرش جاده ابریشم کهن (دیگ اشکن)

با توجه به اهمیت راه ابریشم که از مسیر کاریان به خنج و سیراف می‌رفته است. این مسیر در زمان شاه اُزیر (اُزیروس) قسمت‌هایی از این راه معروف با سنگ و ساروج فرش شده که هنوز آثاری از آن مشهود است.
آثار تاریخی > مجموعه دانیالیه

مجموعه دانیالیه که شامل خانقاه، مناره و آرامگاه شیخ دانیال خنجی است. از بناهای تاریخی و جاذبه‌های گردشگری شهرستان خنج و متعلق به قرن هشتم هجری است که به دستور سلطان قطب الدین تهمتن بن سلغور حاکم هرمز که از مریدان شیخ دانیال بود ساخته شده است. محوطه شیخ دانیال خنج مجموعه ای از معماری قرن هفتم و هشتم هجری همزمان با زمامداری ایلخانان مغول در ایران است. این اثر در تاریخ ۱ مرداد ۱۳۵۳ با شمارهٔ ثبت ۹۷۵ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آثار تاریخی > مقبره امرای سلجوقی

گورستان سلاطین سلجوقی که قبرهای چندتن از پادشاهان در آن وجود دارد، با شماره ۱۲۶۸۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
آثار تاریخی > بقعه شیخ عبدالسلام خنجی

مقبره شاه شیخ عبدالسلام خنجی، از ابنیه باستانی و مذهبی دیرینه شهر خنج است که قدمت این بنا به درستی مشخص نیست اما تعمیرات انجام شده در این بقعه در دوره صفوی نشان از اهمیت این مکان مقدس در ادوار مختلف تاریخی دارد. مدفن شیخ عبدالسلام از بناهای ارزنده در نوع خود محسوب می‌شود که باتوجه به ارزش‌های تاریخی، فرهنگی توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس در تاریخ دی‌ماه ۱۳۵۲ با شماره ۹۶۲ آثار ملی ایران شده است.
آثار تاریخی > بقعه شیخ شمس الدین محمد ابونجم خنجی

آرامگاه شیخ ابونجم خنج، از بناهای دوران اسلامی (قرن هشتم)، می‌باشد. این بنا با مصالح لاشه سنگ و ملاط گچ احداث شده است. وجود این بقعه به مسجد جامع خنج و سردر معروف آن نیز اعتبار خاصی بخشیده است. بقعه شیخ ابونجم خنج در محله حاج شیخ محمد ابونجم واقع است. تبدیل پلان مربع به دایره و سپس گنبد بوسیله فیلپوش از ویژگیهای این بنا است. این بنا توسط یکی از مریدان شیخ امیر صیف الدین نصرت لاری که نشان دهنده ادارت بسیار آن به شیخ است ساخته شد. این اثر در تاریخ ۱۳۷۸/۰۱/۲۳ به شماره ۲۳۱۷ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
آثار تاریخی > بقعه کاکا فخر الدین

این بنا که مدفن یکی از عرفای نامی خنج است دارای معماری ایلخانی است. تزئینات این بقعه از ارزش بسیار زیادی برخوردار است که در سایر بناهای نتبرکه فارس نظیر آن دیده نمی‌شود. این اثر به شماره ۲۱۳۲۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زمین‌شناسی

از جمله پدیده‌های ساختاری می‌توان به گسله‌های اساسی در سامانه گسیختگی‌های گستره نامبرده که در زیر به آن‌ها اشاره می‌کنیم.
زمین‌شناسی > پهنه گسلی خنج

این پهنه گسلی با روندی نزدیک به ۷۰ درجه شمالی باختری دامنه شمالی کوه قره قزلی را متأثر ساخته و پس از شهر خنج دردشت خنج و دامنه جنوبی این دشت ادامه می‌یابد.
این پهنه گسلی شامل دسته‌ای از گسل‌های باراستای نزدیک به ۷۰ درجه شمال باختر است که بخش‌های شمالی شهر خنج را دربرمی گیرد. چنان‌که دربرش ساختاری زیر نقشه نمود دارد این پهنة گسلی درگروه گسله‌های طولی با مولفة اصلی راندگی همراه با حرکات راست بر قرارگرفته است. شیب سطح گسله‌های این پهنه گسلی بگونه‌ای معمول روبه شمال خاور است.
زمین‌شناسی > دسته گسلی خنج

این دسته گسلی دارای خمش‌های ناگهانی درراستای خود می‌باشند، بگونه‌ای که بخش‌هایی از آن دارای روند ۷۰ درجه شمال خاوری، بخش‌هایی دارای روند خاوری – باختری و بخش‌هایی ۵۵ درجه شمال باختری می‌باشد. گسل هفت وان جنوب تاقدیس کوه سیاه و بخش‌هایی جنوبی تر آن را متأثر ساخته است.
دسته گسلی محمله: این گسیختگی‌ها باسازوکار راستالغز تا مورب لغز درگروه گسله‌های مایل تاقدیس کوه تنگ خور را متأثر ساخته است. درشمار بهم ریختگی‌های ساختاری و تغییرات پی آمده از جنبش این گسیختگی درتاقدیس کوه تنگ خور می‌توان به انحراف و جابجائی افقی همراه با حرکات راست بر درمحور تاقدیس یادشده اشاره کرد.
اقلیم

خنج، مرکز شهر ستان خنج در۸۹۰/۲۷ درجه عرض شرقی و ۴۳۷/۵۳ درجه شمالینصف النهار گرینویچ قرار دارد. که از جنوب به شهرستان‌های لامرد و مهر و از شمال به شهرستان قیر و کارزین و جهرم و از شمال شرق به شهرستان لارستان و از شرق به شهرستان اوز محدود می‌شود. خنج در ابتدای دشتی وسیع در کوهپایه‌های زاگرس جنوبی قرار دارد. فاصله آن تا خلیج فارس ۹۰ کیلومتر. ارتفاع آن ۱۰۴۴ متر می‌باشد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | کاریان، جهرم |  | قیر و کارزین، فراشبند |  |
|  | لار، اوز |  | گله دار |  |
|  | لار، اوز |    خنج     | گله دار |  |
|  | لار، اوز |  | گله دار |  |
|  | بستک، کرمستج | لامرد، مهر، گراش | اشکنان، لامرد |  |
خنج در بیشتر روزهای سال با آب و هوای گرم مواجه است. اما در عین حال جزو مناطق پر بارش استان فارس است. پس از بارش باران و آب‌گیری دریاچه فصلی خنج میزبان پرندگان مهاجر در فصل‌های پر بارش به خصوص زمستان می‌باشد.
رهاورد

حلوا مسقطی: یک نوع شیرینی است که مواد اولیه آن نشاسته، روغن، شکر، زعفران، هل و گلاب است و از انواع مغز پسته و بادام برای تزئین آن استفاده می‌گردد.
مهوه: سس محلی است که بر اثر تخمیر طبیعی ماهی ساردین به دست می‌آید و با نان خورده می‌شود. این سس حاوی فسفر، کلسیم و چربی زیاد است.
حلوا ارده: فرآورده‌ای است جامد و یکنواخت با ظاهری نخ‌دار که از پختن شکر، گلوکز مایع، اسید سیتریک و آب و چوبک و سپس مخلوط کردن این شربت با اردههم‌زمان با مالش به دست می‌آید، در تهیه این فرآورده می‌توان از برخی مواد افزودنی نیز استفاده نمود.
خرما بریز (حلوا خرما): نوعی حلوا خرما که از به عمل آوردن خرما و آرد و کنجد بو داده و ادویه‌های مخصوص و مغز پسته و بادام مخلوط می‌شود.
نان رگاگ (لیتک): نوعی نان بسیار نازک و خوشمزه محلی خنج می‌باشد که بامهیاوه، تخم مرغ و پنیر در دو وعده غذایی صبحانه و شام مصرف می‌شود.
افراد سرشناس

دوران معاصر:
محمد رسول شمسی (شاعر خنجی و نویسنده کتاب قافله عمر)
عبدالحمید رنجبر (مخترع و مبتکر خنجی)
داریوش خنجی (فیلم‌بردار هالیوود)
عبدالله اسماعیل‌زاده (سرمایه‌دار و نیکوکار اماراتی)
عبدالله اسد زمانی خنجی (نیکوکار و سرمایه‌دار کویتی)
نظام الدین مقدسی (شاعر و نویسنده معاصر)
عبدالعزیز لطفعلی خنجی(تاجر سرشناس و از فعالین سیاسی در بحرین)
لطفعلی خنجی (اولین گوینده بی‌بی‌سی فارسی، مترجم، ادیب و زبان‌شناس)
عارف دانیالی (مدرس و نویسنده حوزه فلسفه)
محمد ابونجمی (استادیار دانشگاه تهران)
امیرحسین خنجی (تاریخدان، ادیب و شاعر)
محمدامین خنجی (مؤسس مدرسه ایرانیان بحرین، کارشناس مسائل بحرین در دربار پهلوی)
محمدعلی خنجی (حقوقدان، مترجم، جامعه‌شناس)
عبدالواحد خنجی (رئیس فدراسیون کوهنوردی ایران در دوره پهلوی)
مولانا شیخ عبدالرزاق ابونجمی خنجی (مجتهد دینی)
محمدنور نوری (نویسنده و مؤلف)
دوران کهن:
فضل بن روزبهان خنجی (نظریه‌پرداز شاخص)
عُمَر بن عبدالعزیز خنجی (نویسنده اولین کتاب علم ریاضیات به زبان فارسی)
مُجدالدین اسماعیل بن علی خنجی (قاضی القضات شیراز در قرن هفتم و مؤلف کتب متعدد)
شیخ عبدالسلام خنجی (از صوفیان قرن هفتم و بزرگان طرق عرفانی)
شیخ رکن الدین دانیال خنجی (از بزرگان عرفان و اندیشه)
شیخ قاضی حسن خنجی (وزیر خواجه نظام الملک طوسی و مفتی اعظم اهل سنت)
مردم‌شناسی > جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۹٬۲۱۷ نفر بوده است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۵۵ | ۵٬۸۸۳ | —     |
| ۱۳۶۵ | ۱۰٬۳۸۰ | ۷۶٫۴٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۱۲٬۳۶۵ | ۱۹٫۱٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۱۵٬۶۸۰ | ۲۶٫۸٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۱۹٬۳۴۷ | ۲۳٫۴٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۱۸٬۷۹۲ | ۲٫۹٪− |
| ۱۳۹۵ | ۱۹٬۲۱۷ | ۲٫۳٪+ |
مردم‌شناسی > زبان و گویش و شغل

مردم خنج از قومیت اچم‌ها (خودمونی‌ها) هستند. این مردم به زبان اچمی با گویش خنجی سخن می‌گویند. اکثر مردم بومی این شهر به علت مراودت با کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله امارات، کویت، قطر، عمان و بحرین، در این کشورها شاغل هستند.
آموزش عالی > دانشگاه آزاد اسلامی واحد خنج

این دانشگاه نیز توسط عبدالله اسد زمانی خنجی که یکی از تجار خنجی ساکن کویت بود ساخته شد و در سال ۱۳۷۵ افتتاح شد. این دانشگاه اولین دانشگاه آزاد خوابگاه دار کشور بود و دانشجویانی از سراسر ایران در این واحد تحصیل کرده‌اند. این واحد دانشگاه آزاد در رشته‌های مهندسی، عمران، معماری، علوم انسانی، حقوق، علوم تربیتی، دامپزشکی، ریاضیات در مقاطع کاردانی و کارشناسی دانشجو می‌پذیرد.
آموزش عالی > دانشگاه پیام نور واحد خنج

ساختمان این دانشگاه توسط برادران دانیالی ساخته شد و در پی سفر ریاست محترم جمهوری به استان فارس و شهر خنج و تصویب ایجاد یک واحد دانشگاهی در شهرستان خنج در سال ۱۳۸۶ تأسیس گردید. این واحد دانشگاه پیام نور در رشته‌های مهندسی، علوم انسانی در مقطع کاردانی و کارشناسی دانشجو می‌پذیرد.
امکانات شهری > بیمارستان

بیمارستان نبی اکرم (ص) خنج یک بیمارستان دولتی که توسط مردم محلی ساخته شده است. تعداد تخت مصوب بیمارستان ۱۱۳ تخت است. سرویس‌های تخصصی این بیمارستان شامل: جراحی عمومی، زنان و زایمان، داخلی، اطفال و نوزادان، چشم، گوش و حلق و بینی، قلب، اورولوژی، NICU ,Icu، اعصاب و روان، مغز و اعصاب و ارتوپدی است. خدمات پاراکلینیک موجود عبارتند از: آزمایشگاه، رادیولوژی، سونوگرافی، سی تی اسکن، اکوکاردیوگرافی، تست ورزش، نوار مغز، نوار عصب و عضله و ماموگرافی، CT OPG، اندوسکوپی و تغذیه و رژیم درمانی و کلینیک دیابت و فشار خون)نقش مهمی در حفظ و ارتقاء سلامت مراجعین محترم دارد.
امکانات شهری > کتابخانه‌ها > کتابخانه مرکزی پیامبر اعظم (ص)

این کتابخانه در مرکز شهر قرار دارد و دهه ۵۰ ساخته شد. این کتابخانه برای چندین دهه کتابخانه اصلی شهر است.
امکانات شهری > کتابخانه‌ها > کتابخانه صابرین

کتابخانهٔ صابرین نیز بودجه شخصی یک خیر محلی ساخته شده است. این کتابخانه شامل مخزن کتاب با گنجایش بیش از چند هزار جلد، سالن‌های مطالعهٔ آقایان و خانم‌ها است. این کتابخانه در تاریخ۱۳۸۰ به مساحت۲۴۰ مترمربع تأسیس شد.
نمایی از میدان بسیج خنج
درگاه خنج
یک بادگیر قدیمی در خنج
نمایی از معماری داخلی حمام خانی
نمایی از یک گاوچاه قدیمی
سد میر شریف یا دل ابراهیمی (در سده (خنج))
یک برکه (آب انبار) در دشت خنج
نمایی از معماری مسقف بقعه کاکافخرالدین
یک بشقاب حلوا خرمای خنجی
نمایی از ساختمان دانشگاه آزاد
تتیئیف

مکان در 23x15px|border |alt=استان کیف|link=استان کیف کیف, 23x15px|border |alt=|link= اوکراین
| تتیئیف Тетіїв | تتیئیف Тетіїв |
| --- | --- |
شهر: شهر
Church in Tetiiv: Church in Tetiiv
  پرچمنشان:   پرچمنشان
Oblast:  کیف
Raion: Tetiiv Raion
تاسیس‌شده: ۱۱۸۵
جمعیت (۲۰۰۷): جمعیت (۲۰۰۷)
 • کل: ۱۳۵۱۸
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
کد منطقه: +۳۸۰ ۴۵۶۰
وبگاه: www.tetiivrada.org.ua
شهر تتیئیف (به روسی: Тетіїв) در استان کیف در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۴٬۹۴۴ نفر است.
ویکی‌پدیای فارسی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نماگرفت صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی در ۲۰۱۵: نماگرفت صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی در ۲۰۱۵
گونه وبگاه: دانشنامهٔ اینترنتی
در دسترس به زبان: فارسی
مالک: بنیاد ویکی‌مدیا (ناسودبر)
وبگاه: fa.wikipedia.org
تجاری؟: خیر
نیاز به ثبت نام: اختیاری (فقط برای کارهای خاصی مانند ویرایش صفحات محافظت شده، ایجاد صفحات یا آپلود فایل‌ها لازم است)
شمار کاربران: ۱٬۳۷۵٬۴۰۱ کاربر و ۳۵ مدیر، در تاریخ ۶ مارس ۲۰۲۵
راه‌اندازی: ۱۹ دسامبر ۲۰۰۳؛ ۲۱ سال پیش (۲۰۰۳-19}})
پروانه: ارجاع مشترکات خلاقانه/اشتراک همسان ۳٫۰ (بیشتر متن‌های آن پروانه دوگانه تحت GFDL دارد) پروانه‌دهی به رسانه‌ها متفاوت است
ویکی‌پدیای فارسی، نام یک دانشنامه برخط فارسی‌زبان و یکی از نسخه‌های ویکی‌پدیا، از پروژه‌های بنیاد ویکی‌مدیا است. ویکی‌پدیا پروژهٔ بزرگی است که هدف آن ساخت دانشنامه‌هایی با محتوای آزاد با مشارکت همگان و به همهٔ زبان‌های ممکن است.
این دانشنامهٔ فارسی ۲۱ سال پیش فعالیت خود را آغاز کرد و حجم آن در حدود یک‌سالگی به ۱۰۰۰ مقاله، در دوسالگی (بهمن ۱۳۸۴) ― با داشتن رتبهٔ سی‌وهشتم در میان ویکی‌پدیاها ― به ۱۰هزار مقاله و در هفت‌سالگی (شهریور ۱۳۸۹) به ۱۰۰هزار مقاله و در ۲۰ سالگی (اردیبهشت ۱۴۰۳ معادل آوریل ۲۰۲۴) به ۱ میلیون مقاله رسید.
ویکی‌پدیای فارسی تا امروز، ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ خورشیدی برابر با ۶ مارس ۲۰۲۵ میلادی، ۱٬۳۷۵٬۴۰۱ کاربرِ ثبت‌نام‌کرده، ۳۵ مدیر و ۱٬۰۳۰٬۴۸۶ مقاله داشته، که بر این اساس نوزدهمین ویکی‌پدیای بزرگ از نظر تعداد مقالات است و از نظر ژرفای مقالات، ویکی‌پدیای فارسی در رتبه بیست و دوم قرار دارد. ویکی‌فارسی از نظر تعداد مقالات، سومین ویکی‌پدیای دارای سامانه نوشتاری عربی است.
تاریخچه

ویکی‌پدیای فارسی کار خود را در آذر ۱۳۸۲ (دسامبر ۲۰۰۳) با نام «ویکی‌پدیا: دائرةالمعارف آزاد» آغاز کرد. روزبه پورنادر و مسعود علینقیان از پیش‌گامان نسخهٔ فارسی بوده‌اند. در ۱۴ دی ۱۳۸۴ (۴ ژانویهٔ ۲۰۰۶) به «ویکی‌پدیا: دانشنامهٔ آزاد» تغییر نام یافت. در ۱۳ فروردین ۱۳۸۸ (۲ آوریل ۲۰۰۹) صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی تغییر یافت و بخش نوشتارهای برگزیده و یادبودهای برگزیده به آن اضافه شد.
سن ویکی‌پدیای فارسی هم‌اکنون ۲۱ سال، ۲ ماه، ۱۶ روز، ۲۱ ساعت، و ۴۳ دقیقه (بروزرسانی) است.
تاریخچه تعداد مقالات:
۱۹ دسامبر ۲۰۰۳: شروع
۳۰ اکتبر ۲۰۰۸: به ۵۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۲۵ اگوست ۲۰۱۰: به ۱۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۹ ژوئیه ۲۰۱۲: به ۲۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۱۹ فوریه ۲۰۱۳: به ۳۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۱۸ ژوئیه ۲۰۱۴: به ۴۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۲۷ ژوئیه ۲۰۱۶: به ۵۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۲۴ مارس ۲۰۱۸: به ۶۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۸ نوامبر ۲۰۱۹: به ۷۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۲۶ می ۲۰۲۱: به ۸۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۱۴ آوریل ۲۰۲۲: به ۹۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
۲۲ آوریل ۲۰۲۴: به ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید
هم‌اکنون: ۱٬۰۳۰٬۴۸۶
مقاله‌ها > گسترهٔ موضوعات

مقالات آغازین این دانشنامه بیشتر در زمینهٔ عناصر شیمیایی و برخی مباحث تاریخی بودند.
با افزوده شدن مطالب گوناگونی دربارهٔ جغرافیا و ادیان (بیشتر بودیسم و دین زرتشت)، ایران‌شناسی و همچنین زبان و ادب فارسی در ۲۶ آذر سال ۱۳۸۳ (۱۶ دسامبر ۲۰۰۴) شمار مقالات آن از مرز ۱۰۰۰ گذشت.
جامعهٔ کاربری

در یک مقالهٔ تحقیقاتی منتشرشده در سال ۲۰۱۲ در پلاس وان، با بررسی میزان مشارکت کاربران در طول شبانه‌روز سهم مناطق جهان را در ویرایش چند نسخهٔ مختلف ویکی‌پدیا تخمین زده شد. طبق این بررسی‌ها با اینکه ۷۰٪ از فارسی‌زبانان در ایران و بقیه هم در کشورهای همسایه ساکن هستند اما این نسخه جزء ویکی‌پدیاهای با کمترین «عمق خفتگی» (اختلاف بیشینه و کمینهٔ فعالیت کاربران، که بیانگر میزان محلی‌بودن مشارکت‌های آن نسخهٔ ویکی‌پدیا است) است و غالب مشارکت‌های انجام‌شده در ویکی‌پدیای فارسی توسط کاربران ساکن در اروپا و آمریکای شمالی انجام شده است و سهم ایران ۴۵٪ است.
جامعهٔ کاربری > انگیزهٔ مشارکت‌کنندگان

یک پژوهش که در سال ۱۳۹۰ به‌طور مشخص در مورد ویکی‌پدیای فارسی انجام شد نشان داد که انگیزه‌های مالی نقشی در همکاری کاربران با ویکی‌پدیا ندارند. قوی‌ترین انگیزه برای آغاز همکاری کاربران تازه‌وارد، انگیزه‌های فردی از جمله کنجکاوی و یافتن اطلاعات مشخص شد. در مقابل برای کاربران قدیمی‌تر، تولید محتوا و سازندگی ویکی مهم‌ترین انگیزه‌ها هستند. دریافت بازخوردهای مثبت در هر دو گروه نقش مهمی در پایایی فعالیت‌هایشان دارد، به‌طوری‌که بارزترین و قوی‌ترین عامل بازدارندهٔ همکاری کاربران، دریافت بازخورد بد یا رفتار مؤاخذه‌گرانه از سوی کاربران دیگر است.
احساس مفید بودن، حس هویت‌مندی در جامعهٔ ویکی‌پدیا و بازخوردهای دریافتی از جامعهٔ کاربری از مهم‌ترین عوامل تداوم همکاری ویکی‌نویسان با این پروژه است. به غیر از انگیزه‌های اخلاقی، رسیدن به مقام، شهرت و اعتبار نیز ممکن است از انگیزه‌های دست‌اندرکاران باشد.
جامعهٔ کاربری > همایش‌ها

با ایجاد مقالهٔ «راگبی لیگ با ویلچر» در روز چهارشنبه، ۶ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۴۵ (به وقت ایران) - روز ۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۱۶ ساعت ۱۷:۵۹ (UTC) - تعداد نوشتارهای بخش فارسی ویکی‌پدیا به رکورد ۵۰۰ هزار رسید. به همین منظور در ۱۵ مرداد ۱۳۹۵ جشن پانصد هزارمین مقاله ویکی‌پدیا فارسی، در کتابخانهٔ ملی در تهران برگزار شد.
در ۱۳ و ۱۴ آذر ۱۳۹۵ همایش سالیانهٔ ویکی‌پدیای فارسی در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد.
ادعای نفوذ وزارت ارشاد

در سپتامبر سال ۲۰۱۹، سینا ذکاوت در گزارشی با عنوان «ویکی‌پدیای فارسی: منبعی مستقل یا ابزاری در دست دولت ایران؟» در نشریهٔ اوپن دموکراسی و در وبسایت رادیو زمانه نوشت که ویکی‌پدیای فارسی به «وزارت حقیقت در رمان ۱۹۸۴ اورول» تبدیل شده و حکومت ایران از آن «احتمالاً در همین راستا استفاده می‌کند». او مدیران ویکی‌پدیای فارسی را نیز به عضویت در وزارت ارشاد متهم کرد. ذکاوت با بررسی فایل صوتی رویدادی با عنوان «نشست تخصصی کاربرد تکنیک‌های ویکی‌پدیا در ارتباطات»، که در وزارت فرهنگ و ارشاد ایران برگزار شده بود به جملهٔ حمید ضیایی‌پرور، از مسئولان وزارت ارشاد و مجریان برنامه، استناد کرد که گفته بود:
«بگذارید این‌طوری بگوییم، این دوستانی که اینجا حضور دارند نقش وزارت ارشاد را در ویکی‌پدیا بازی می‌کنند؛ یعنی می‌توانند یک حساب کاربری را ببندند، یکی دیگر را باز کنند، اخطار بدهند، و غیره. اما آنها حتی از وزارت ارشاد هم قوی‌تر هستند. آنها کلید را در دست‌شان دارند. درست مثل وقتی که وزارت ارشاد از انتشار یک روزنامه خاص ممانعت به عمل می‌آورد، و بنابراین آن روزنامه به‌طور خودکار منتشر نمی‌شود.»
او با مقایسهٔ نسخه‌های فارسی و انگلیسی مقاله‌های «مداخلهٔ ایران در جنگ داخلی سوریه» و «بشار اسد» نوشت روایت این مقاله‌ها و تعداد بخش‌ها و ارجاعات‌شان در دو زبان فرق می‌کند و نتیجه گرفت نسخهٔ فارسی مقاله به «اظهارات مطولِ انکارگرایانه و مبتنی بر تئوری توطئهٔ مقامات ایرانی» پرداخته است.
ذکاوت به اظهارات ضیایی‌پرور که گفته بود از «ایدهٔ ثبت رسمیِ ویکی‌پدیای فارسی به عنوان یک ان.جی.او. (سازمان غیردولتی) در وزارت ارشاد ابراز حمایت می‌کند» و او می‌تواند برای مدیران ویکی‌پدیا در وزارت ارشاد دفتری تدارک ببیند، ویکی‌پدیای فارسی را به تناقض «بی‌طرفی» و «استقلال» متهم کرد. سازمان عدالت برای ایران روز ۱۷ مهر با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد موارد سانسور و مداخله‌های جانبدارانه از سوی گردانندگان ویکی‌پدیای فارسی را مستند کرده است. در بیانیهٔ این سازمان آمده: «محدودیت‌ها، حذف‌ها و تغییر واقعیات و به دنبال آن، افزودن اطلاعات غلط، بازی به نفع جمهوری اسلامی و ترویج روایت رسمی این حکومت است.»
در نهایت بنیاد ویکی‌مدیا با انتشار بیانیه‌ای از طرف گرگوری وارنوم (Gregory Varnum)، استراتژیست ارتباطات بنیاد ویکی‌مدیا، در بخش فارسی ویکی‌پدیا اعلام کرد: «اتهام مداخلهٔ حکومتی در این مقاله‌های رسانه‌ها از سوی داوطلبان ویکی‌پدیای فارسی و کارمندان ویکی‌مدیا بررسی شده اما تأییدی برایش یافت نشده است».
وضعیت دسترسی در ایران

ویکی‌پدیای فارسی توسط کمیته‌ای متشکل از چندین سازمان با استناد به قانون جرایم رایانه‌ای در نیمه‌شب ۱۱ مهر ۱۳۸۹ (۳ اکتبر ۲۰۱۰) مسدود (فیلتر) شد که تا عصر آن روز فیلتر بود اما پس از آن رفع فیلتر شد. لازم است ذکر شود در اردیبهشت سال ۱۳۸۹ نیز عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی فیلتر شد که آن هم پس از مدتی رفع فیلتر شد.
در ظهر روز یک‌شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۲ اکثر عکس‌های ویکی‌پدیا در ایران مسدود (فیلتر) شد، اما اندکی پس از آن رفع فیلتر گردید. در صبح فردای همان روز، دوباره تمامی عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی و سایر ویکی‌پدیاها تا ۱۴ خرداد ۱۳۹۲ در ایران مسدود شد.
بر اساس یک بررسی در ژوئیهٔ ۲۰۱۳ از میان حدود ۳۳۱هزار مقالهٔ ویکی‌پدیای زبان فارسی، ۹۶۳ مقاله در ایران فیلتر بودند. از این تعداد ۴۰۳ مقاله مربوط به مسائل سیاسی، ۱۸۹ مقاله مربوط به سکس و روابط جنسی، ۱۳۶ مقاله مربوط به مذهب، ۹۳ مقاله پیرامون حقوق بشر، ۵۹ مقاله در ارتباط با هنر، ۵۱ مقاله مربوط به رسانه و روزنامه‌نگاری، ۱۹ مقاله دانشگاهی و ۱۳ مقاله متفرقه بوده است. از این میان، بیشترین حجم به مسایل سیاسی و بیش از همه به «انتخابات ۸۸» و «جنبش سبز» اختصاص داشت.
نمودار تعداد کاربرانی که در هر ماه بیش از ۵ ویرایش در ویکی‌پدیای فارسی داشته‌اند؛ از دسامبر ۲۰۰۳ تا دسامبر ۲۰۱۶
تخمین سهم مناطق مختلف جهان در مشارکت در نسخه‌های مختلف ویکی‌پدیا، از جمله ویکی‌پدیای فارسی
جشن تولد پانزده سالگی ویکی‌پدیای فارسی در تهران
کیک جشن تولد بیست سالگی ویکی‌پدیای فارسی در تهران
عکس یادگاری جشن پانصدهزارگی با شرکت گروهی از ویکی‌نویسان.
نگاره، صفحهٔ اصلی ویکی‌پدیای فارسی را در ایران در تاریخ ۱۹ دسامبر ۲۰۱۰ میلادی، نشان می‌دهد که تصاویر آن فیلتر شده است.