واکنش‌ها به دنیاگیری کووید-۱۹ در ایران
داخلی

سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی «درس خارج فقه» خود در ۴ اسفند ۹۸ هنگامی که به شیوع ویروس کرونا اشاره کرد، گفت این بیماری «بهانه خوبی» بود و بعد اظهار داشت که دشمن یا مخالفان انتخابات قصد داشتند با بهره‌برداری از این فرصت، مشارکت در انتخابات را کاهش دهند. او در ادامه گفت مردم به‌ویژه مردم قم بدون توجه به این موارد، در انتخابات حضور پیدا کردند و این شهر «یکی از شلوغ‌ترین حوزه‌های رأی‌گیری بود». البته برآوردها حاکی از مشارکت ۴۳ درصدی مردم قم بود که نسبت به ده دوره پیشین انتخابات مجلس، در پایین‌ترین سطح قرار داشت. به ادعای رادیو فردا، در این سخنرانی فاصله محل نشستن خامنه‌ای با طلبه‌هایی که در کلاس درس او شرکت می‌کنند، در مقایسه با سایر جلسات او دو برابر حد معمول بود. در واکنش به این خبر باشگاه خبرنگاران جوان با مقایسه تصاویر دوره‌های مختلف درس خارج فقه خامنه‌ای این ادعا را نادرست دانسته و نوشت که «بررسی تصاویر دوره‌های مختلف این جلسه نشان می‌دهد که سبک چینش این رویداد همواره به همین شکل است.» وی در ۲۲ اسفند ۱۳۹۸ با اشاره به احتمال «حمله بیولوژیکی آمریکا» دستور داد نیروهای مسلح ایران قرارگاه کرونا ایجاد کنند. خامنه‌ای بار دیگر این ادعا را در پیام زنده تلویزیونی خود در تاریخ ۳ فروردین ۱۳۹۹ تکرار کرد و گفت: «گفته می‌شود که یک بخش برای ایران بالخصوص تولید شده‌است». او همچنین با رد پیشنهاد کمک ایالات متحده گفت که «صحبتهای آمریکایی‌ها جزو حرف‌های بسیار عجیب است زیرا اولاً خودشان دچار کمبود شدید دارو و تجهیزات پیشگیری از بیماری هستند و برخی مسئولانشان صراحتاً از این کمبودهای وحشت‌آور سخن به میان آورده‌اند، بنابراین آنها اگر امکاناتی دارند به مردم خودشان برسند». وزارت خارجه ایران نیز در تأیید سخنان خامنه ای، پیوند وبگاه گمنام گلوبال ریسرچ را منتشر کرد و نوشت چنانچه اتهام وارده از سوی جهانیان به دولت آمریکا در خصوص ویروس کرونا تئوری‌های توطئه ساخته ایران است، جای دوری نروید فقط به بخشی از سوالات مندرج در گلوبال ریسرچ پاسخ دهید.
روز یکشنبه ۲۴ فروردین مسیح مهاجری، مدیر مسئول روزنامه «جمهوری اسلامی» در سرمقاله‌اش نوشت که اموال نهادهای ستاد اجرایی فرمان امام، بنیاد مستضعفان و آستان قدس رضوی متعلق به مردم است ولی تاکنون کمک چندانی به مردم در دوران شیوع ویروس کرونا نکرده‌اند، چرا که مسئولین این نهادها یا از وضعیت مردم اطلاع درستی ندارند، یا نمی‌خواهند پول‌هایشان را خرج مردم کنند.
حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران با بیان اینکه حتی یک روز در اعلام بیماری کرونا تأخیر نکردیم، گفت: ما در موضوع بیماری کرونا با مردم صریح صحبت کردیم. مردم به صحبت عده‌ای در فضای مجازی توجه نکنند. ما ۳۰ بهمن فهمیدیم کرونا آمده‌است و وقتی تست‌های قم در تهران آزمایش و مشخص شد نتیجه کرونا مثبت است، یک روز در اعلام آن تأخیر نکردیم. می‌توانستیم بعد از انتخابات اعلام کنیم ولی ما با مردم صادقانه صحبت کردیم. وی همچنین پس از نشست با نمایندگان اقتصادی گفت چیزی به نام قرنطینه نه امروز و نه در ایام عید نداریم و خدمات طبق روال به مردم ارائه می‌شود. با این حال او در تاریخ ۲۸ اسفند دستور داد مراکز تراکم جمعیتی تعطیل شوند.
ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضاییه ایران با بیان اینکه جلسه ستاد مقابله با کرونا باید هر روز در عالی‌ترین سطح برگزار شود به حسن روحانی بابت برگزاری هفتگی این جلسه انتقاد کرد. وی همچنین از دولت خواستار سیاست‌های شفاف برای پیشگیری از آثار منفی کرونا بر اقتصاد و مردم شد. او همچنین ضمن تقدیر از حضور بخشی از مردم در انتخابات با وجود انتشار خبر ورود کرونا به کشور گفت: دشمن مدت‌ها تلاش کرد با ایجاد یاس و تردید در جامعه، مردم را نسبت به انتخابات و سازوکار آن دلسرد کند و حتی در شب انتخابات محدودیت‌های مالی و پولی و بانکی را اعمال و تلاش کرد از شیوع یک ویروس برای کاهش حضور مردم سوء استفاده کند اما مردم ما با عزم و اراده جدی وارد صحنه شدند و حضور بامعنا و باصلابت آنها حقیقتاً قابل تقدیر است.
محمد حسین باقری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح بعد از پایان نخستین جلسه قرارگاه بهداشتی و درمانی امام رضا نیروهای مسلح در مصاحبه با خبرنگاران گفت: سامانه نرم‌افزاری قدرتمندی در وزارت بهداشت طراحی شده‌است که با همکاری با سازمان بسیج اجرایی می‌شود و ظرف یک هفته تا ده روز آینده تمام مردم ایران از طریق فضای مجازی، تماس تلفنی و در صورت ضرورت با مراجعه مورد رصد قرار خواهند گرفت. وی همچنین گفت که نیروهای مسلح به همراه وزارت کشور و استانداران روال خلوت کردن فروشگاه‌ها، خیابان‌ها و جاده‌ها را با تصمیم ملی که اتخاذ می‌شود، انجام خواهد داد که این کار هم ظرف ۲۴ آینده انجام خواهد شد.
سعید نمکی وزیر بهداشت ایران در تاریخ ۸ بهمن ۱۳۹۸ ورود کرونا به ایران را تکذیب کرد و گفت دو توریست مشکوک به کرونا در یزد اکنون در قرنطینه به سر می‌برند. وی همچنین پس از اعلام اولین موارد ابتلا گفت: با وجود گستردگی این سیلاب‌ها، هیچ موردی اپیدمی نداشتیم و این امر تحسین سازمان بهداشت جهانی را برانگیخت. نمکی همچین دربارهٔ منشأ ویروس گفت که طبق بررسی‌ها از ناقلین چینی بوده‌است و یکی از فوتی‌ها در قم بازرگانی بود که از طریق پروازهای غیرمستقیم سفرهایی به چین داشته‌است. وی همچنین آمار اعلامی توسط دولت را صادقانه خواند و گفت که از همان روزهای ابتدایی خواستار قطع پروازهای مستقیم از چین شده‌است. نمکی در تاریخ ۱۱ اسفند ایجاد یک طرح جدید به نام بسیج ملی شکست کرونا را اعلام کرد که در آن سیصد هزار اکیپ به صورت تک تک به خانه‌های مردم رفته و موارد پراکنده را شناسایی می‌کنند تا افراد به مراکز درمانی مراجعه کنند. این طرح پس از انتقادات و نگرانیهای گسترده در رابطه با احتمال انتقال ویروس از مراجعه کنندگان به شهروندان یا بلعکس ساعاتی بعد لغو شد و جای خود را به مراجعه غیرحضوری داد.
پنج وزیر بهداشت پیشین جمهوری اسلامی (علیرضا مرندی، مسعود پزشکیان، کامران باقری لنکرانی، مرضیه وحید دستجردی و محمدحسن طریقت منفرد) در نامه‌ای به حسن روحانی با اشاره به شمار بالای موارد بیماری و تلفات ناشی از آن نوشتند: «در صورت عدم کنترل بیماری و چارهجویی مؤثر، افزایش تلفات و خسارات قطعی است.» این افراد مطمئن‌ترین راه کنترل و پیشگیری بیماری را «قطع زنجیره تماس افراد سالم با افراد بیمار و ناقل است که لازمهی آن محدود کردن ترددها و مسافرتها و تعطیلی صنوف زنجیره غیرضروری و مراکز خرید بزرگ و پرازدحام و کنترل مبادی ورودی و خروجی شهرها است» دانستند و هشدار دادند «در صورت استمرار شرایط فعلی زندگی مردم و تداوم رفت‌وآمدهای غیر ضروری» اوضاع وخیم‌تر خواهد شد.
حسن قاضی زاده هاشمی، وزیر پیشین بهداشت با انتشار متنی در اینستاگرام خود گفت که از اواخر آذرماه نگرانی خود دربارهٔ شیوع کرونا در ایران و همچنین نظرات و پیشنهاداش را به اطلاع مسئولان ازجمله رئیس‌جمهور و مدیران وزارت بهداشت رسانده‌است اما اکثر تلاشهایش کم ثمر بوده‌است.
پروانه سلحشوری، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی از عدم اقدام به‌موقع مقامات کشور برای مقابله با ویروس جدید کرونا در استان قم انتقاد کرد و با تأکید بر اینکه تاوان قرنطینه نکردن قم را می‌دهیم، گفت: مسئولان کشور می‌توانستند از همان ابتدا به جای کتمان حقیقت فوراً شهر قم را قرنطینه کنند تا این ویروس به شهرهای دیگر سرایت پیدا نکند.
محمد باقر قالیباف، شهردار پیشین تهران و نماینده منتخب این شهر در مجلس یازدهم از تأخیر دولت در اعمال محدودیت‌ها برای کنترل روند صعودی ویروس کرونا انتقاد کرد. او در توئیتر خود نوشت: دولت به نظرات کارشناسان توجه نمی‌کند و با تشدید بحران دست کمک به سوی دیگران دراز می‌کند.
محمدرضا کلائی، شهردار مشهد در تاریخ ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ با بیان اینکه حاکمیت باید تصمیم کلان بگیرد، از حاد بودن وضعیت این شهر خبر داد و گفت اتفاقات بدی که پیش‌بینی کرده بودیم در حال وقوع است.
سید احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد، ۹ اسفند ۱۳۹۸ از تعطیلی نماز جمعه مرکز استان خراسان رضوی به دلیل شیوع ویروس کرونا انتقاد کرد. وی تأکید کرد: «درحالی‌که شهر و کشور در قرنطینه نیست و اجتماعات در مشهد در فضای باز و صحن‌های حرم مطهر به‌وسیله مسؤولان پزشکی تجویز شده‌است، تعطیلی این فریضه الهی توجیهی ندارد.»
مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان در ۲۵ اسفند رفت‌وآمد طلاب چینی به جامعه المصطفی در قم را عامل شیوع ویروس کرونا در ایران دانست. وی همچنین در رد اعتقادات مذهبی برخی شیعیان گفت: کسانی که ما معتقدیم شفا می‌دهند، کورها را بینا می‌کنند و افراد بدون فرزند را صاحب اولاد می‌کنند، امروز در این کرونا ما را یادی نکردند و کاری هم نمی‌توانند بکنند. زیرا کرونا را خداوند فرستاده و جز خداوند کسی نمی‌تواند آن را رفع بکند. به خود خدا متوسل شوید. ویروس کرونا ثابت کرد که تنها خدا شفا دهنده است.»
سپنتا نیکنام عضو شورای شهر یزد و رئیس انجمن زرتشتیان این شهر وضعیت ابتلای زرتشتیان را بحرانی دانست و گفت شاید اگر زودتر از شیوع مطلع می‌شدیم مراسم ویژه زرتشتیان در ماه بهمن را لغو می‌کردیم تا با جمعیتی کمتر از ۲درصد شهر شاهد ۳۰ درصد آمار فوت کرونا شهر نباشیم.
روز چهارشنبه ۷ اسفند ۱۳۹۸ شورای صنفی ۶۷ دانشگاه ایران در بیانیه‌ای از تمامی دانشجویان خواست، تا در صورت آن که مقامات حکومت و دولت دانشگاه‌ها را تعطیل نکردند، از رفتن به کلاس‌ها خودداری کنند.
امیرحسین رستمی بازیگر سینما و تلویزیون، پس از آن که در برنامه زنده تلویزیونی فرمول یک صداوسیما از عملکرد مسئولان جمهوری اسلامی و پنهان‌کاری آن‌ها در رابطه با شیوع ویروس کرونا در کشور انتقاد کرد، این برنامه متوقف و این بازیگر از برنامه بیرون گذاشته شد.
عباس عبدی، روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب و فعال سیاسی-امنیتی با اعلام اینکه ویروس کرونا کارایی حکمرانی در ایران را به چالشی اساسی کشیده‌است، گفت: پس از رخداد کرونا در چین باید مسئله را جدی می‌گرفتیم و تصمیمات مقتضی برای پیشگیری و تست مبتلایان احتمالی و شناسایی و نیز تحت نظر گرفتن و درمان فراهم می‌کردیم. هیچ‌کدام را در عمل، یا در حد شایسته انجام ندادیم. وی همچنین در مطلب دیگری در کانال تلگرام خود، یکی از دلایل انفعال دولت حسن روحانی در اتخاذ تصمیمات سخت برای کنترل بیماری را فشار بین‌المللی به آمریکا برای لغو تحریم‌ها دانست.
در ۱۰ فروردین ۱۳۹۹، صد استاد و فعالان مدنی و حقوق بشر در ایران با انتشار بیانیه‌ای شخص سید علی خامنه‌ای را «مسئول اول تبدیل اپیدمی کووید ۱۹ به یک فاجعه ملی» خواندند که بجای گوش کردن به رهنمودها و سخنان متخصصان، برعکس تمامی کشورهای جهان این متخصصان و کارشناسان هستند که باید گوش به فرامین و رهنمودهای مقامات سیاسی و نظامی بدهند!
مصطفی معین، رئیس شورای عالی سازمان نظام پزشکی و وزیر پیشین علوم در نامه ای به حسن روحانی ضمن تشکر از اقدامات دولت وی برای مقابله با کرونا، خواستار انجام اقدامات حفاظتی و حمایتی از کادرهای درمانی، فراهم کردن کیت‌های تشخیصی به تعداد لازم و همچنین گزارش شفاف اطلاعات تعداد مبتلایان، تعداد افراد بستری و تعداد افراد فوت شده به صورت دقیق و به تفکیک شهر و استان شد.
تشکل دانشجویان متحد در ایران با صدور بیانیه‌ای دربارهٔ حوادث طبیعی و رویدادهای سیاسی سال ۱۳۹۸ اعلام کرد حکومت ایران در مدیریت بحران‌های این سال بسیار ضعیف، مختل و ناکارآمد عمل کرده‌است. این تشکل در ارتباط با بحران کرونا، عدم توقف پروازها و اجتماعات از جمله راهپیمایی ۲۲ بهمن و قرنطینه نشدن قم را مورد اشاره قرار داده و گسترش بیماری را نتیجه عملکرد حکومت عنوان کرده‌است.
در ۱۷ فروردین ۱۳۹۹ کیانوش جهانپور (سخنگوی وزارت بهداشت) آمار مقام‌های چینی دربارهٔ مرگ و میر این بیماری را «یک شوخی تلخ» نامید و آن‌ها را متهم کرد با سهل جلوه دادن بیماری و ادعای مهار آن در یک ماه، بقیهٔ کشورها را به اشتباه انداخته‌اند. ساعاتی بعد سفیر چین در تهران در واکنشی توییتری به جهانپور توصیه کرد که «با دقت اخبار مربوط به نشست‌های خبری روزانهٔ وزارت بهداشت چین را بخواند و به حقایق و تلاش‌های چین احترام بگذارد». هم‌زمان، عباس موسوی سخنگوی وزارت خارجهٔ ایران در توئیتی که به تلاشی برای دلجویی از مسئولان چین و خاتمه دادن به ماجرا شبیه‌بود از کمک‌های چین به ایران تقدیر کرد و چین را پیشتاز مهار ویروس کرونا و یاری‌دهنده به کشورها در سرتاسر جهان معرفی کرد. مینو محرز، از مقامات وزارت بهداشت و عضو ستاد ملی مبارزه با کرونا و حمید سوری دیگر عضو آن ستاد، در اظهار نظرهایی جداگانه صحبت جهانپور را تایید کردند و آمار و داده‌های مقامات چینی را غیر قابل اعتماد و غیر واقعی دانستند. در نهایت، جهانپور در توییتی از حمایت‌های چین از ایران تقدیر کرد اما شیوهٔ برخورد سفیر چین با او انتقادهایی را در پی داشت. خبرگزاری ایرنا لحن سفیر چین را غیرمحترمانه توصیف کرد و روزنامهٔ همدلی این برخورد را یادآور کاپیتولاسیون دانست.