وسمق (درگزین)
بزرگان و مشاهیر

از مشاهیر وسمق می‌توان از عالم فقیه و مجتهد عالی قدر مرحوم آیت اله حاج میرزا ابوالقاسم ربانی فرزند مرحوم آیت اله حاج ملاطاهر وسمقی نام برد. حاج میرزا ابوالقاسم ربانی بن حاج ملاطاهر عالم فقیه، مجتهد جامع معقول و منقول از افاضل علما و از مشاهیر
مجتهدین همدان است که مراتب علمی او را از باب فضل و کمال اعتراف داشتند و بر بسیاری از علما شهر از نظر تحقیق و فقاهت تقدم داشت و از مدرسین سطوح عالیه و خارج بود. در مدرسه آخوند و هم در منزل خود برای علما و فضلا تدریس می‌کرد و چون تحقیقات و دقت نظر زیادی داشت درسش برای همه مطلوب نبود و بیشتر افراد خوش فهم و دقیق از محضرش استفاده می‌کردند و در مسجد جامع همدان امامت می‌کرد. او در سال ۱۳۰۹ هجری قمری در قریه وسمق بالاتر از قراء درجزین متولد شد و در سایه پدرش که از علما معروف و ادیب بود قسمتی از علوم ابتدایی فارسی و عربی و صرف و نحو را بیاموخت. سپس به همدان منتقل شد و مدت شش سال در همدان از علما شهر استفاده علمی نمود تا سطوح عالیه را فرا گرفت بعد از آن به تهران رفت حدود چهار سال از علنای اعلام آن شهر کسب دانش نمود. در مدرسه خان مروی از حاج شیخ مسیح طالقانی و سید محمد تنکابنی به استفاده فقه و اصول پرداخت. معقول و فلسفه را از آقا میرزا حسن کرمانشاهی و عارف آخوند هیدجی زنجانی آموخت. بعد از طی این مراحل به همدان برگشت تا سال ۱۳۳۸ هجری قمری در همدان در مدرسه بزرگ معروف به مدرسه زنگنه برای طلاب تدریس می‌کرد و خود را برای عزیمت به نجف اشرف آماده می‌کرد. در این سال به زیارت اعتاب مقدسه نائل و اقامت در نجف اشرف را برگزید و به استفاده از بزرگان، علما و مجتهدین پرداخت. در فقه و اصول از آیت اله حاج میرزا حسینی نائینی و علامه و مجتهد اصولی حاج آقا ضیاء عراقی سالها بهره وافی و کافی برد و مدتی هم از فقیه ربانی آقا سید ابوالحسن اصفهانی استفاده علمی کرد و به مراتب عالیه و مدارج کامله علم و دانش نائل شد و به اخذ اجازه اجتهاد از مراجع بزرگ موفق گردید و استادش آقا میرزا حسن نائینی و آقا ضیاء عراقی و حاج محمد حسین اصفهانی و سید ابوالحسن اصفهانی مراتب علمی و اجتهاد او را تصدیق و اجازه مفصلی نوشته‌اند و نیز میرزا سید ابراهیم اصطهباناتی و شیخ محمد کاظم شیرازی و آقا میرزا علی آقای ایروانی از کسانی است که اجازاتی به مترجم له داده‌اند. احب ترجمه بعد از نیل به مراتب عالیه اجتهاد به ایران برگشت و در موطن اصلی خود وسمق سکونت و مدرسه را در آنجا بساخت و مدتی به تربیت و تعلیم طلاب علوم دینی و تدریس پرداخت. ولی پیش آمد و حوادث اجتماعی سبب شد وضع مدرسه بهم خورد و طلاب پراکنده شدند. مرحوم ربانی به همدان منتقل در محله ذوالریاستین ساکن و در مسجد همان محله اقامه جماعت کرد و به تدریس فقه و اصول مشغول شد. عده ای از فضلا و طلاب از محضر او استفاده می‌کردند و گاهی هم تدریس خود را در مدرسه آخوند قرار می‌دادند. ولی پس از آزاد شدن مدرسه بزرگ زنگنه از دست فرهنگیان بعد از شهریور ۱۳۲۰مدرسه را در اختیار صاحب ترجمه قرار گرفت و در آنجا تدریس می ک رد و ریاست مدرسه زنگنه را هم عهده‌دار بود. با این وضع می‌توانم بگویم قدر ایشان در همدان مجهول ماند و این فقیه محقق چنان‌که باید شناخته نشد.
وفات مترجم له:
صاحب ترجمه در اواخر عمر به علت کهولت سن و کسالت به تهران منتقل شد و نزد فرزندان دانشمندش تحت معالجه قرار گرفت و پس از مدتی در سال ۱۳۵۷ شمسی دارفانی را وداع گفت و در قم بخاک سپرده شد.
آثار علمی: صاحب ترجمه، مرحوم ربانی نوشته‌های فراوانی از درس اساتید داشت. از جمله دوره کامل اصول تقریرات درحس حاج آقا ضیاء عراقی کتاب قضا در فقه، رساله در خلل صلوه مسافر، رساله در صلوه مسافر، رساله در قواظه) ظاهراً در قواظع سفر باشد. (رساله در خیارات، رساله در شروط و احکام آن که همه مخلوط است و هیچ‌کدام در جایی به چاپ نرسیده است) منبع: کتاب تاریخ مفصل همدان ج دوم(.