stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
پوینت نوآر

مکان در 25px جمهوری کنگو
| پوینت نوآر | پوینت نوآر |
| --- | --- |
ایستگاه راه‌آهن پوینت نوآر: ایستگاه راه‌آهن پوینت نوآر
Department: پوینت نوآر
Commune: Pointe-Noire
تأسیس‌شده: ۱۸۸۳
حکومت: حکومت
 • شهردار: Roland Bouiti-Viaudo (MAR)
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۱۴۴ کیلومتر مربع (۴۴۲ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۴ متر (۴۶ فوت)
جمعیت (۵ ژانویه ۲۰۱۳): جمعیت (۵ ژانویه ۲۰۱۳)
 • کل: ۷۱۵۳۳۴
 • تراکم: ۶۳۰/کیلومتر مربع (۱۶۰۰/مایل مربع)
کد منطقه: ۲۴۲
وبگاه: www.pointenoireinformation.com
پوینت نوآر (به فرانسوی: Pointe-Noire)، به معنای نقطهٔ سیاه، یک شهر در جمهوری کنگو است. پوینت نوآر ۱٬۱۴۴ کیلومترمربع مساحت و ۷۱۵٬۳۳۴ نفر جمعیت دارد و ۱۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است. با در نظر گرفتن کل منطقه شهری و حومه، جمعیت این شهر به بیش از ۱ میلیون نفر می‌رسد.
پوینت نوآر مرکز اصلی تجاری جمهوری کنگو و دومین شهر بزرگ این کشور، پس از پایتخت آن یعنی برازاویل است. این شهر بر روی اراضی بین خلیج پوینت نوآر و اقیانوس اطلس واقع شده و از سال ۲۰۰۴ به عنوان یک منطقه خودگردان اداره می‌شود.
شهرهای نیواورلئان، لوئیزیانا و لو آور خواهرخوانده‌های پوینت نوآر هستند.
تاریخچه

نام پوینت نوآر ("نقطه سیاه") را دریانوردان پرتغالی بر این منطقه گذاشتند زیرا در سال ۱۴۸۴ پاره‌ای از صخره‌های سیاه را در برآمدگی ساحل سنگی آن دیدند و برای آنان تبدیل به یک نقطه مرجع دریانوردی شد. اصل نام آن به زبان پرتغالی Ponta Negra بود. این محل بعداً، در سال ۱۸۸۳، یک شکل یک دهکده ماهیگیری کوچک درآمد.
پس از امضای معاهده‌ای از سوی فرانسوی‌ها با مردم محلی (لاوئونگوها) در سال ۱۹۱۰، آفریقای استوایی فرانسه ایجاد شد و شرکت‌های فرانسوی اجازه بهره‌برداری از کنگوی میانه (کنگو برازاویل امروزی) را پیدا کردند. به زودی ساخت راه‌آهنی که برازاویل، یعنی پایانه کشتیرانی در رودخانه کنگو و رودخانه اوبانگی، را به ساحل اقیانوس اطلس متصل می‌کرد، ضروری شد.
از آنجایی که وجود تنداب‌ها حرکت در رودخانه کنگو را از کنار برازاویل غیرممکن می‌سازد، و محل پایانه ساحلی راه‌آهن باید امکان ساخت بندری با عمق کافی را فراهم می‌کرد، مقامات بر خلاف تصمیم قبلی، مکان پوینت نوآر را به جای لیبرویل انتخاب کردند.
پوینت نوآر در سال ۱۹۲۳، به عنوان پایانه راه‌آهن کنگو-به اقیانوس (CFCO) انتخاب شد و در سال ۱۹۲۷ برای حدود ۳۰۰۰ نفر سکنه آن زمان شهر، آب آشامیدنی فراهم شد.
اسمیتس استیشن، آلاباما

مکان
| Smiths Station | Smiths Station |
| --- | --- |
شهر: شهر
ایالت: آلاباما
Counties: Lee
حکومت: حکومت
 • Mayor: LaFaye Dellinger
ارتفاع: ۳۷۰ فوت (۱۱۳ متر)
جمعیت: جمعیت
 • کل: ۲۱٬۷۵۶
منطقهٔ زمانی: Eastern (EST)
زیپ‌کدs: 36877
کد منطقه: 334
وبگاه: http://www.smithsstation.us/
اسمیتس استیشن (به انگلیسی: Smiths Station) شهری در شهرستان لی ایالت آلاباما است که مساحت آن ۱۷٫۱۵ کیلومتر مربع است و در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۴٬۹۲۶ نفر جمعیت داشته و تراکم جمعیتی آن، ۲۸۷٫۲۳ نفر در هر کیلومتر مربع بوده است.
نیمه خدا

هراکلس و هیدرا لرنا
نیمه خدا (انگلیسی: Demigod) موجودی فراطبیعی است که نیمه آن خدا و نیمه دیگر آن انسان یا موجودی انسانی یا غیرانسانی است که پس از مرگ مقام الهی به او داده می‌شود یا کسی که به معنویت و روشنگری رسیده‌است. نیمه خدای فناناپذیر اغلب در فرقه مذهبی است، در حالی که نیمه خدای فانی کسی است که سقوط کرده یا مرده است، اما به عنوان یک قهرمان عامی در ادیان مختلف یک چندخداپرستی محسوب می‌شود. به صورت مجازی نیز لقب نیمه خدا، برای توصیف شخصی استفاده می‌شود که استعدادها یا توانایی‌هایش به حدی عالی است که به نظر می‌رسد به خدایی نزدیک می‌شوند.
کلاسیک

در دنیای یونان و روم باستان، مفهوم نیمه خدا تعریف ثابتی نداشت و اصطلاحات مرتبط به ندرت ظاهر می‌شد.
اولین استفاده ثبت شده از این اصطلاح در متون منسوب به شاعران یونان کهن هومر و هزیود وجود دارد. هر دو قهرمانان مرده را به عنوان hemitheoi یا «نیمه خدایان» توصیف می‌کنند. در این موارد، این کلمه به معنای واقعی کلمه به این معنی نبود که این شخصیت‌ها یک پدر و مادر الهی و یکی فانی داشتند. در عوض، کسانی که «قدرت» را نشان می‌دادند خانواده خوب و رفتار خوب را قهرمانها می‌گفتند و پس از مرگ می‌توان آن‌ها را «همیته‌وی» نامید، پیندار نیز اغلب از این اصطلاح به عنوان مترادف برای «قهرمان» استفاده می‌کند.
به گفته نویسنده رومی دیوکاسیوس، سنای روم پس از پیروزی در ۴۶ ق. م در  تاپسوس ژولیوس سزار را نیمه خدا اعلام کرد. با این حال، دیو در قرن سوم پس از میلاد - قرنها پس از مرگ سزار - و مدرن می‌نوشت. منتقدان شک دارند که آیا سنا واقعاً این کار را انجام داده‌است.
اولین رومی که اصطلاح «نیمه خدا» را به کار برد، ممکن است شاعر اووید (۱۷ یا ۱۸ پس از میلاد) باشد که چندین بار در مورد خدایان کوچک از semideus لاتین استفاده کرده‌است. شاعر لوکانوس (۳۹–۶۵) نیز از این اصطلاح برای سخن گفتن از پومپه به الوهیت پس از مرگ استفاده می‌کند. در سال ۴۸ پ. (ش. ۴۱۰–۴۲۰) سلسله مراتبی از خدایان را چنین پیشنهاد کرد:
خدایان مناسب، یا دوازده ایزد المپ‌نشین
جنیوس یا دایمون (اسطوره)
نیمه خداها یا سمون‌ها (که در اتمسفر بالایی ساکن هستند)
manes و ارواح قهرمانان (که در اتمسفر پایین زندگی می‌کنند)
خدایان زمینی دوست دارند فائون و ساتیرها
نیل سفید (ایالت سودان)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= سودان
| نیل سفید النیل الأبیضan-Nil al-Abyad | نیل سفید النیل الأبیضan-Nil al-Abyad |
| --- | --- |
ایالت: ایالت
موقعیت نیل سفید (ایالت سودان) در نقشه: موقعیت نیل سفید (ایالت سودان) در نقشه
منطقه: نیل سفید
مرکز: ربک
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۰٬۴۱۱ کیلومتر مربع (۱۱۷۴۲ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۶ (برآورد)): جمعیت (۲۰۰۶ (برآورد))
 • کل: ۱٬۱۸۸٬۷۰۷
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳ (CAT)
HDI (۲۰۱۷): 0.488 low
ایالت نیل سفید (به عربی: ولایة النیل الأبیض) یک ایالت در سودان می باشد که در جنوب این کشور واقع شده‌است.
خصوصیات

نیل سفید ۳۰٬۴۱۱ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۱۸۸٬۷۰۷ نفر جمعیت دارد.
ایالت شان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= میانمار
| ایالت شان Shan State | ایالت شان Shan State |
| --- | --- |
استان: استان
  پرچم:   پرچم
منطقه: مرکز شرق
مرکز: میتیکینا
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۵۵٬۸۰۱ کیلومتر مربع (۶۰۱۵۵ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۴٬۸۵۱٬۰۰۰
 • تراکم: ۳۱/کیلومتر مربع (۸۱/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۰۶:۳۰+ (MST)
مذاهب: بوداییسم
ایالت شان شرقی‌ترین ایالت میانمار است.
پایتخت این ایالت میتیکینا است
آدنا، کلرادو

Unincorporated community در 23x15px|border |alt=|link= کلرادو, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Adna, Colorado | Adna, Colorado |
| --- | --- |
Unincorporated community: Unincorporated community
State:  کلرادو
Counties: Weld
ارتفاع: ۴۷۲۱ فوت (۱۴۳۹ متر)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۷ (MST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۶ (MDT)
ادنا، کولورادو (به انگلیسی: Adna, Colorado) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در کلرادو واقع شده‌است.
خصوصیات

ادنا ۱٬۴۳۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
بخش سوریاپت

District of تلانگانا
| بخش سوریاپت | بخش سوریاپت |
| --- | --- |
District of تلانگانا: District of تلانگانا
Pillalamarri temple: Pillalamarri temple
موقعیت بخش سوریاپت در نقشه: موقعیت بخش سوریاپت در نقشه
ایالت: تلانگانا
Headquarters: Suryapet
Tehsils: ۲۳
حکومت: حکومت
 • District collector: Vinay Krishna Reddy[IAS]
 • لوک سبها constituencies: Nalgonda and Bhuvanagiri
مساحت: مساحت
 • Total: ۳۶۰۷ کیلومتر مربع (۱۳۹۳ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • Total: ۱۰۹۹۵۶۰
 • تراکم: ۳۰۰/کیلومتر مربع (۷۹۰/مایل مربع)
 • شهری: ۱۵٫۵۶٪
Demographics: Demographics
 • Literacy: ۶۴٫۱۱٪
 • Sex ratio: ۹۹۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۵:۳۰ (زمان استاندارد هند)
پلاک خودرو: TS–29
Major highways: NH-65, NH-365B, NH-365BB and SH-42
وبگاه: suryapet.telangana.gov.in
بخش سوریاپت (به انگلیسی: Suryapet district) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در تلانگانا واقع شده‌است. بخش سوریاپت ۳٬۶۰۷ کیلومتر مربع مساحت و ۱۰٬۹۹٬۵۶۰ نفر جمعیت دارد.
پیاتیخاتکی

مکان
| پیاتیخاتکی П'ятихатки | پیاتیخاتکی П'ятихатки |
| --- | --- |
ایستگاه راه‌آهن پیاتیخاتکی: ایستگاه راه‌آهن پیاتیخاتکی
  پرچمنشان:   پرچمنشان
رایون:  دنیپروپتروفسک
تاسیس‌شده: ۱۸۸۶
City rights: ۱۹۳۸
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۸۳۸ کیلومتر مربع (۷۱۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۳): جمعیت (۲۰۱۳)
 • کل: ۱۸۹۴۴
 • تراکم: ۱۱۱۳/کیلومتر مربع (۲۸۸۰/مایل مربع)
کد پستی: ۵۲۱۰۰–۵۲۱۰۹
کد منطقه: +۳۸۰ ۵۶۵۱
پیاتیخاتکی (به روسی: П'ятихатки) شهری است در استان دنیپروپتروفسک که در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۲۰٬۵۶۳ نفر است.
نگارخانه

یادبود لوکوموتیو
بنای یادبود ملوانان
یادبود هولودومور در پیاتیخاتکی
کلیسای پیاتیخاتکی
یک خیابان در پیاتیخاتکی
ایروان

این مقاله دربارهٔ شهر ایروان است. برای شرکت هواپیمایی، ایر وان را ببینید.
مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| ایروان Երևան YerevanErebuni | ایروان Երևան YerevanErebuni |
| --- | --- |
شهر: شهر
]]: ]]
  پرچممهر:   پرچممهر
نام(های) مستعار: "شهر صورتی" (վարդագույն քաղաք vardaguyn k'aghak'، در واقع "شهر گل‌سرخی"): نام(های) مستعار: "شهر صورتی" (վարդագույն քաղաք vardaguyn k'aghak'، در واقع "شهر گل‌سرخی")
موقعیت شهر ایروان در کشور ارمنستان: موقعیت شهر ایروان در کشور ارمنستان
ایرواننمایش نقشه ارمنستانایرواننمایش نقشه Caucasus mountainsایرواننمایش نقشه آسیاایرواننمایش نقشه اروپا: ایرواننمایش نقشه ارمنستانایرواننمایش نقشه Caucasus mountainsایرواننمایش نقشه آسیاایرواننمایش نقشه اروپا
مختصات: ۴۰°۱۰′۵۳″ شمالی ۴۴°۳۰′۵۲″ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۱۸۱۳۹°شمالی ۴۴٫۵۱۴۴۴°شرقی﻿ / 40.18139; 44.51444: مختصات: ۴۰°۱۰′۵۳″ شمالی ۴۴°۳۰′۵۲″ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۱۸۱۳۹°شمالی ۴۴٫۵۱۴۴۴°شرقی﻿ / 40.18139; 44.51444
بنیانگذاری: ۷۸۲ (پیش از میلاد)
شهر شدن: ۱ اکتبر ۱۸۷۹
بنیان‌گذار: آرگیشتی یکم
حکومت: حکومت
 • شهردار: هایک ماروتیان
مساحت: مساحت
 • شهر: ۲۲۳ کیلومتر مربع (۸۶ مایل مربع)
ارتفاع: ۹۸۹٫۴ متر (۳۲۴۶٫۱ فوت)
جمعیت (آمار ۲۰۱۱): جمعیت (آمار ۲۰۱۱)
 • شهر: ۱۰۶۰۱۳۸
 • برآورد (2020): ۱۰۸۴۰۰۰
 • تراکم: ۴۸۲۴/کیلومتر مربع (۱۲۴۹۰/مایل مربع)
 • کلان‌شهری(2001 estimate): ۱۴۲۰۰۰۰
اهلیت‌نام(ها): ایروانی(ها)، Yerevanite(s)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد پستی: ۰۰۰۱–۰۰۹۹
کد منطقه: ۱۰ ۳۷۴
کد ایزو ۳۱۶۶: AM.ER
زبان رسمی: ارمنی
مذهب: کلیسای حواری ارمنی
وبگاه: www.yerevan.am/am/
ایرَوان (در ارمنی Երևան: یِرِوان) (‎/ˌjɛrəˈvɑːn/‎; [jɛɾɛˈvɑn]، listenپرونده:Audio Yerewan.ogg) پایتخت و بزرگ‌ترین شهر جمهوری ارمنستان است. در امتداد رود هرازدان واقع شده است. ایروان مرکز اداری، فرهنگی و صنعتی این کشور است.
ایروان یکی از زیباترین شهرهای قفقاز می‌باشد.
تاریخ ایروان به سده هشتم پیش از میلاد و پیدایش دژ اربونی در سال ۷۸۲ پیش از میلاد در دورترین نقطه غربی دشت آرارات توسط پادشاه آرگیشتی یکم بازمی‌گردد.
شهر ایروان توسط یونسکو به عنوان پایتخت جهانی کتاب در سال ۲۰۱۲ (میلادی) برگزیده شد. ایروان عضو وابسته به شهرهای اروپا است.
تاریخ

از ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد، انسان‌ها در محدوده ایروان زندگی می‌کرده‌اند. استحکامات عصر برنز شامل شنگاویت، تیشبانی و بردادزور در این منطقه یافت شده‌اند. کاوش‌های باستان‌شناسی قلعهٔ اورارتویی به نام اربونی را که در ۷۸۲ (پیش از میلاد) و بنا به امر شاه آرگیشتی یکم بنا شده بود را نمایان ساخت که در محل ایروان فعلی و برای محافظت از حملات قفقازیان شمالی قرار داشت. کانال‌های آبیاری و مخزن آب اورارتویی نیز در این محل کشف شده است. قلعه تیش‌ابیانی (کارمیربلور) به دست سیت‌ها در ۵۸۵ (پیش از میلاد) تخریب شد.
بین سده‌های ۶ و ۴ پیش از میلاد، ایروان یکی از مراکز مهم قلمرو ساتراپ ارمنی در امپراتوری هخامنشی بود. دوره زمانی بین سده‌های ۴ و ۳ پیش از میلاد نیز به عصر سیاه ایروان معروف است چراکه دانش تاریخی دربارهٔ آنچه در این دوره بر ایروان گذشت در دسترس نیست. نخستین کلیسا در ایروان، کلیسای سنت پیتر و پاول در سده پنجم ساخته شد که در ۱۹۳۱ (میلادی) به دست روس‌ها تخریب گشت تا از زمین آن برای ساختن سینما مسکو استفاده شود.
در دوران عظمت اعراب، ایروان در ۶۵۸ (میلادی) به دست آن‌ها افتاد. از آن زمان به مرکزی استراتژیک به عنوان گذرگاه کاروان‌های بازرگانی اروپا و هند مبدل شد. از سده هفتم به بعد نام ایروان به این شهر اطلاق شد و بین سده‌های ۹ و ۱۱ و بیش از حمله سلجوقیان، ایروان بخش امنی در دودمان باگراتونی بود.
ایروان در ۱۳۸۷ (میلادی) به چنگ تیمور درآمد و به تاراج رفت. شهر به عنوان مرکز اجرایی ایلخانیان درآمد، و به لحاظ اهمیت راهبردی خود در طی قرن‌ها، بارها میان عثمانی‌ها و ایرانیان رد و بدل شد. در اوج جنگ‌های میان ایران و عثمانی در ۱۵۱۳ تا ۱۷۳۷ (میلادی)، شهر ۱۴ بار دست به دست شد. در دوران شاه عباس اول و در ۱۶۰۴ (میلادی)، ده‌ها هزار ارمنی به ایران کوچانده شدند. نخستین نتایج این کوچ‌ها این بود که درصد مسلمانان ساکن در این شهر به ۸۰ درصد رسید در حالیکه جمعیت ارمنیان محلی باقی‌مانده در سرزمین به ۲۰ درصد هم نمی‌رسید.
ژان شاردن، جهانگرد فرانسوی، از ایروان بازدید کرد و در کتابش، شرحی از این شهر را ذکر کرده است. زمین‌لرزه سهمگین ۷ ژوئن ۱۶۷۹ ارمنستان شهر ایروان را تخریب نمود.
در طی جنگ ایران و روس، و در تاریخ ۱ اکتبر ۱۸۲۷ شهر ایروان به دست ارتش روس (تحت ریاست ایوان پاسکویچ) افتاد و در ۱۸۲۸ (میلادی) و بر اساس عهدنامه ترکمانچای رسماً از تسلط ایرانیان خارج شد.
حاجی سیاح در سفرنامه خود می‌نویسد:
«شهری است در نهایت پاکیزگی. روی بازارها نپوشیده. میدان بسیار وسیع. باغچه‌های متعدد به اطراف میدان که برای تفرج مردم ساخته‌اند… روانه قلعه شدم خندق و باره بسیار محکم. داخل شده نزدیکی مسجدی بسیار خوبی بود. در آن قلعه چند سربازخانه برای سربازان و مجلسی برای مقصرین بود. از آنجا گذشتم گفتند جای سیاحت باغ حسن خان است، روانه گشتم باغی دیدم در نهایت صفا و طراوت. در وسط آن کلاه فرنگی به وضع ایران داشت…»
تاریخ > دوره اربونی و اورارتو

مقالهٔ اصلی: دژ اربونی
تاریخ > حکمرانی مادها و هخامنشیان

مقالهٔ اصلی: ارمنستان هخامنشی
تاریخ > پادشاهی ارمنستان باستان

مقالهٔ اصلی: ارمنستان بزرگ
تاریخ > تهاجم اعراب مسلمان

مقالهٔ اصلی: حمله اعراب به ارمنستان
تاریخ > ارمنستان باگراتونی

مقالهٔ اصلی: دودمان باگراتونی
تاریخ > دوره سلجوقی، ارمنستان زاکارید و حکمرانی مغولان

مقالهٔ اصلی: ارمنستان سلجوقی
مقالهٔ اصلی: ارمنستان زاکارید
مقالهٔ اصلی: حمله مغول به ارمنستان
تاریخ > حکمرانی ایرانیان

مقالهٔ اصلی: خانات ایروان
مقالهٔ اصلی: ارمنستان صفویه-افشاریه-قاجاریه
در ۱۵۰۱–۰۲ میلادی، بیشتر قلمروی ارمنستان شرقی به سرعت به دست شاه ایران شاه اسماعیل یکم از دودمان صفویان فتح شد. کوتاه مدتی پس از آن در ۱۵۰۲, ایروان مرکز «بیگلربیگی ایروان» از قلمروهای جدید اداری ایران شد که صفویان آن را ایجاد کردند. در سه قرن بعد، به استثنای وقفه‌های مختصر، در حاکمیت ایران باقی ماند. بر سر ایروان -که عثمانی‌ها آن را «روان» می‌خواندند- در ابتدا به دلیل موقعیت استراتژیکش غالباً جنگ درمی‌گرفت و بین قلمروی امپراتوری‌های رقیب صفوی و عثمانی دست به دست می‌شد، تا این که به‌طور دائم در کنترل دودمان صفویان قرار گرفت. در سال ۱۵۵۵, ایران مالکیت مشروع خود بر ایروان را از طریق پیمان آماسیه با عثمانی تحکیم کرده بود.
جنگ عثمانی و صفوی اندکی پیش از مرگ پدر احمد یکم (محمد سوم) آغاز شده بود. احمد یکم پس از به تخت نشستن، زاده یوسف سنان پاشا را به عنوان رهبر سپاه شرق منصوب کرد. ارتش عثمانی در ۱۵ ژوئن ۱۶۰۴ از قسطنطنیه حرکت کرد اما خیلی دیر شده بود، و زمانی که در ۸ نوامبر ۱۶۰۴ به جبهه شرقی رسید، ارتش صفوی ایروان را تصرف کرد و وارد ایالت قارص شد و فقط قوای عثمانی می‌توانست در آخالتسیخه آنها را متوقف کند. با وجود مساعد بودن شرایط، یوسف سینان پاشا تصمیم گرفت برای زمستان در وان بماند، اما پس از آن به ارزروم لشکر کشید تا از حمله صفویان جلوگیری کند. این امر باعث ناآرامی در سپاه عثمانی شد و آن سال عملاً برای عثمانی‌ها هدر رفت و بی‌نتیجه ماند.
در ۱۵۸۲–۱۵۸۳, عثمانی‌ها به رهبری سردار فرهاد پاشا مختصرا ایروان را گرفتند. فرهادپاشا توانست قلعه ایروان را بر خرابه‌های دژ باستانی هزارساله ارمنی بر کرانه‌های رود هرازدان بسازد. به هر روی سلطه عثمانی در سال ۱۶۰۴ با بازپس‌گیری ایروان به دست ایرانیان در نتیجه جنگ ایران و عثمانی (۱۶۱۸–۱۶۰۳) خاتمه پیدا کرد.
شاه عباس یکم که از ۱۵۸۸ تا ۱۶۲۹ حکومت کرد، دستور اخراج هزاران ارمنی از جمله شهروندان ایروان به درون سرزمین ایران را صادر کرد. در نتیجه ایروان بخش قابل توجهی از جمعیت ارمنی اش را که از دست داد و به ۲۰٪ جمعیت کاهش یافت و مسلمانان از جمله فارسی زبانان، ترک‌ها، کردها و تاتارها با ۸۰٪ از جمعیت شهر تسلط پیدا کردند. مسلمانان یا یکجانشین، شبه یکجانشین، یا کوچ رو بودند. ارامنه عموماً در محله کوند ایروان و حومه روستایی شهر زندگی می‌کردند. به هر روی، ارامنه بر بسیاری از مشاغل و تجارت در شهر سیطره داشتند و اهمیت اقتصادی زیادی برای دستگاه اداری ایرانی داشتند.
تاریخ > حکمرانی روس‌ها

مقالهٔ اصلی: ارمنستان روسیه
مقالهٔ اصلی: ابلاست ارمنستان
در جریان جنگ دوم ایران و روسیه در قرن نوزهم میلادی، جنگ ۱۸۲۶–۱۸۲۸ ایران و روسیه، سربازان روسی به فرماندهی ژنرال ایوان پاسکویچ ایروان را در ۱ اکتبر ۱۸۲۷ فتح کردند
. ایرانی‌ها رسماً در سال ۱۸۲۸ در پی عهدنامه ترکمانچای ایروان را واگذار کردند. پس از ۳ قرن سیطره ایران، ایروان به همراه بقیه ارمنستان شرقی به عنوان «ابلاست ارمنستان» تعیین شد، و ارمنستان روسیه به صورت بخشی از امپراتوری روسیه درآمد، که تا زمان فروپاشی این امپراتوری در سال ۱۹۱۷ برقرار بود. روس‌ها از فرایند مهاجرت معکوس جمعیت ارمنی از ایران و ترکیه حمایت کردند. با اسکان مجدد جمعیت ارمنی، درصد ارامنه در ایروان از ۲۸٪ به ۵۳٬۸٪ افزایش یافت. نیت از اسکان مجدد ایجاد یک سد دفاعی روسی در خاورمیانه بود. در سال ۱۸۲۹, مهاجران ارمنی از ایران در شهر سکنی داده شدند و بخش جدیدی از شهر ساخته شد.
تاریخ > استقلال کوتاه مدت

مقالهٔ اصلی: اولین جمهوری ارمنستان
تاریخ > دوره شوروی

مقالهٔ اصلی: جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی
جغرافیا

ایروان در دامنهٔ کوه آرارات و بر کرانهٔ رود هرازدان بنا شده است و جمعیت آن در سال ۱۹۸۹ (میلادی)، ۱٬۲۰۱٬۵۳۹ نفر سرشماری شده است. این شهر در تقسیمات کشور ارمنستان تابع هیچ استانی نیست و در واقع در مرز چهار استان کوتایک در شمال، آرارات در جنوب، آرماویر در جنوب غربی و آراگاتسوتن در شمال غربی قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا از بین ۹۰۰ متر تا ۱۳۰۰ متر می‌باشد.
شهر ایروان از مراکز مهم اصلی صنعتی، فرهنگی، و علمی منطقهٔ قفقاز است. خطوط راه‌آهن گسترده‌ای از این شهر منشعب شده و شهر مرکز بازرگانی فراورده‌های کشاورزی است. علاوه بر این، کارخانه‌های ایروان در زمینه فراوری فلزات، ماشین‌افزار، لوازم برقی، شیمیایی، بافندگی و غذایی فعالیت دارند.
جغرافیا > آب و هوا

| داده‌های اقلیم ایروان> ماه | داده‌های اقلیم ایروان> ژانویه | داده‌های اقلیم ایروان> فوریه | داده‌های اقلیم ایروان> مارس | داده‌های اقلیم ایروان> آوریل | داده‌های اقلیم ایروان> مه | داده‌های اقلیم ایروان> ژوئن | داده‌های اقلیم ایروان> ژوئیه | داده‌های اقلیم ایروان> اوت | داده‌های اقلیم ایروان> سپتامبر | داده‌های اقلیم ایروان> اکتبر | داده‌های اقلیم ایروان> نوامبر | داده‌های اقلیم ایروان> دسامبر | داده‌های اقلیم ایروان> سال |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) | ۱۹٫۵  (۶۷) | ۱۹٫۶  (۶۷) | ۲۶٫۰  (۷۹) | ۳۵٫۰  (۹۵) | ۳۴٫۲  (۹۴) | ۳۸٫۶  (۱۰۱) | ۴۱٫۶  (۱۰۷) | ۴۱٫۸  (۱۰۷) | ۴۰٫۰  (۱۰۴) | ۳۴٫۱  (۹۳) | ۲۸٫۵  (۸۳) | ۱۸٫۱  (۶۵) | ۴۱٫۸  (۱۰۷) |
| میانگین بیش‌ترین °C (°F) | ۰٫۶  (۳۳) | ۳٫۷  (۳۹) | ۱۱٫۷  (۵۳) | ۱۹٫۵  (۶۷) | ۲۴٫۳  (۷۶) | ۲۹٫۶  (۸۵) | ۳۴٫۰  (۹۳) | ۳۳٫۰  (۹۱) | ۲۹٫۰  (۸۴) | ۲۰٫۷  (۶۹) | ۱۲٫۱  (۵۴) | ۴٫۵  (۴۰) | ۱۸٫۵  (۶۵) |
| میانگین روزانه °C (°F) | −۴٫۱  (۲۵) | −۱٫۳  (۳۰) | ۵٫۶  (۴۲) | ۱۲٫۹  (۵۵) | ۱۷٫۲  (۶۳) | ۲۲٫۰  (۷۲) | ۲۶٫۲  (۷۹) | ۲۵٫۳  (۷۸) | ۲۱٫۱  (۷۰) | ۱۳٫۲  (۵۶) | ۶٫۰  (۴۳) | −۰٫۲  (۳۲) | ۱۲٫۰  (۵۴) |
| میانگین کم‌ترین °C (°F) | −۷٫۸  (۱۸) | −۵٫۳  (۲۲) | ۰٫۳  (۳۳) | ۶٫۹  (۴۴) | ۱۰٫۸  (۵۱) | ۱۴٫۷  (۵۸) | ۱۸٫۸  (۶۶) | ۱۷٫۸  (۶۴) | ۱۳٫۳  (۵۶) | ۷٫۰  (۴۵) | ۱٫۴  (۳۵) | −۳٫۶  (۲۶) | ۶٫۲  (۴۳) |
| سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) | −۲۷٫۶  (−۱۸) | −۲۶  (−۱۵) | −۱۹٫۱  (−۲) | −۶٫۸  (۲۰) | −۰٫۶  (۳۱) | ۳٫۷  (۳۹) | ۷٫۵  (۴۶) | ۷٫۹  (۴۶) | ۰٫۱  (۳۲) | −۶٫۵  (۲۰) | −۱۴٫۴  (۶) | −۲۷٫۱  (−۱۷) | −۲۷٫۶  (−۱۸) |
| بارندگی میلی‌متر (اینچ) | ۲۲  (۰٫۸۷) | ۲۵  (۰٫۹۸) | ۳۰  (۱٫۱۸) | ۳۷  (۱٫۴۶) | ۴۴  (۱٫۷۳) | ۲۱  (۰٫۸۳) | ۹  (۰٫۳۵) | ۸  (۰٫۳۱) | ۸  (۰٫۳۱) | ۲۷  (۱٫۰۶) | ۲۳  (۰٫۹۱) | ۲۳  (۰٫۹۱) | ۲۷۷  (۱۰٫۹۱) |
| میانگین روزهای بارندگی (≥ ۹۲) | ۹ | ۹ | ۸ | ۱۱ | ۱۳ | ۸ | ۵ | ۳ | ۴ | ۷ | ۷ | ۸ | ۹۲ |
| میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب | ۹۳٫۰ | ۱۱۳٫۱ | ۱۶۱٫۲ | ۱۷۷٫۰ | ۲۴۱٫۸ | ۲۹۷٫۰ | ۳۴۴٫۱ | ۳۳۱٫۷ | ۲۷۹٫۰ | ۲۱۰٫۸ | ۱۳۸٫۰ | ۹۳٫۰ | ۲٬۴۷۹٫۷ |
منبع: سازمان جهانی هواشناسی (UN),: منبع: سازمان جهانی هواشناسی (UN),
دولت و سیاست > تقسیمات شهری

مقالهٔ اصلی: ناحیه‌های ایروان
شهر ایروان به دوازده ناحیه شهری (ارمنی: վարչական շրջան، varčakan šrĵan) تقسیم شده است. مجموع مساحت دوازده ناحیه ایروان ۲۲۳ کیلومتر مربع (۸۶ مایل مربع) می‌باشد.
| نام | نام به ارمنی | جمعیت  (آمار ۲۰۱۱) | جمعیت  (آمار ۲۰۱۶) | مساحت (km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ناحیه آجاپنیاک | Աջափնյակ | ۱۰۸٬۲۸۲ | ۱۰۹٬۱۰۰ | ۲۵ |
| ناحیه آرابکیر | Արաբկիր | ۱۱۷٬۷۰۴ | ۱۱۵٬۸۰۰ | ۱۲ |
| ناحیه آوان | Ավան | ۵۳٬۲۳۱ | ۵۳٬۱۰۰ | ۸ |
| ناحیه داوتاشن | Դավթաշեն | ۴۲٬۳۸۰ | ۴۲٬۵۰۰ | ۶ |
| ناحیه اربونی | Էրեբունի | ۱۲۳٬۰۹۲ | ۱۲۶٬۵۰۰ | ۴۸ |
| ناحیه کاناکر زیتون | Քանաքեր-Զեյթուն | ۷۳٬۸۸۶ | ۷۴٬۱۰۰ | ۸ |
| ناحیه کنترون | Կենտրոն | ۱۲۵٬۴۵۳ | ۱۲۵٬۷۰۰ | ۱۴ |
| ناحیه مالاتیا سباستیا | Մալաթիա-Սեբաստիա | ۱۳۲٬۹۰۰ | ۱۳۵٬۹۰۰ | ۲۶ |
| ناحیه نورک ماراش | Նորք-Մարաշ | ۱۲٬۰۴۹ | ۱۱٬۸۰۰ | ۴ |
| ناحیه نور نورک | Նոր Նորք | ۱۲۶٬۰۶۵ | ۱۳۰٬۳۰۰ | ۱۴ |
| ناحیه نوباراشن | Նուբարաշեն | ۹٬۵۶۱ | ۹٬۸۰۰ | ۱۸ |
| ناحیه شنگاویت | Շենգավիթ | ۱۳۵٬۵۳۵ | ۱۳۹٬۱۰۰ | ۴۰ |
جمعیت‌شناسی (ساختار جمعیتی)

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
ترکیب تاریخی جمعیت ایروان (بجز دژ ایروان): ترکیب تاریخی جمعیت ایروان (بجز دژ ایروان)
| سال | ارمنی | ارمنی | آذربایجانی | آذربایجانی | روس | روس | دیگر | دیگر | کل |
| ح. ۱۶۵۰ | اکثریت مطلق | اکثریت مطلق | — | — | — | — | — | — | — |
| ح. ۱۷۲۵ | اکثریت مطلق  | اکثریت مطلق  | — | — | — | — | — | — | ~۲۰٬۰۰۰ |
| ۱۸۳۰ | ۳٬۹۳۷ | ۳۴٬۳٪ | ۷٬۳۳۱ | ۶۳٫۹٪ | — | — | ۱۹۵ | ۱٫۷٪ | ۱۱٬۴۶۳ |
| ۱۸۷۳ | ۵٬۹۵۹ | ۴۹٫۹٪ | ۵٬۸۰۵ | ۴۸٫۶٪ | ۱۵۰ | ۱٫۳٪ | ۲۴ | ۰٫۲٪ | ۱۱٬۹۳۸ |
| ۱۸۹۷ | ۱۲٬۵۲۳ | ۴۳٫۲٪ | ۱۲٬۳۵۹ | ۴۲٫۶٪ | ۲٬۷۶۵ | ۹٫۵٪ | ۱٬۳۵۹ | ۴٫۷٪ | ۲۹٬۰۰۶ |
| ۱۹۲۶ | ۵۹٬۸۳۸ | ۸۹٫۲٪ | ۵٬۲۱۶ | ۷٫۸٪ | ۱٬۴۰۱ | ۲٫۱٪ | ۶۶۶ | ۱٪ | ۶۷٬۱۲۱ |
| ۱۹۳۹ | ۱۷۴٬۴۸۴ | ۸۷٫۱٪ | ۶٬۵۶۹ | ۳٫۳٪ | ۱۵٬۰۴۳ | ۷٫۵٪ | ۴٬۳۰۰ | ۲٫۱٪ | ۲۰۰٬۳۹۶ |
| ۱۹۵۹ | ۴۷۳٬۷۴۲ | ۹۳٪ | ۳٬۴۱۳ | ۰٫۷٪ | ۲۲٬۵۷۲ | ۴٫۴٪ | ۹٬۶۱۳ | ۱٫۹٪ | ۵۰۹٬۳۴۰ |
| ۱۹۷۹ | ۹۷۴٬۱۲۶ | ۹۵٫۸٪ | ۲٬۳۴۱ | ۰٫۲٪ | ۲۶٬۱۴۱ | ۲٫۶٪ | ۱۴٬۶۸۱ | ۱٫۴٪ | ۱٬۰۱۷٬۲۸۹ |
| ۲۰۰۱ | ۱٬۰۸۸٬۳۸۹ | ۹۸٫۶٪ | — | — | ۶٬۶۸۴ | ۰٫۶٪ | ۸٬۴۱۵ | ۰٫۸٪ | ۱٬۱۰۳٬۴۸۸ |
^ : ^ 
ایروان در اصل شهر کوچکی بود تا آنکه پایتخت ارمنستان شد و به جمعیت یک میلیونی رسید. تا زمان فروپاشی اتحاد شوروی، ایروان شهری با بیشینه جمعیت ارمنی و کمینه جمعیت روسی، آذری، کرد و ایرانی بود؛ ولی پس از فروپاشی شوروی و جنگ قره‌باغ، جمعیت آذری این شهر در تبادل جمعیت میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان در میانه سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۴ (میلادی) از کشور رانده شدند. همچنین بخش بزرگی از روس‌ها نیز در بحران اقتصادی سال ۱۹۹۰ (میلادی) از کشور مهاجرت کردند و هم‌اکنون اکثریت جمعیت شهر ارمنی است.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به دلیل مشکلات و بحران‌های اقتصادی هزاران نفر اغلب به روسیه، آمریکای شمالی و اروپا مهاجرت کرده‌اند. جمعیت ایروان از ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ در سال ۱۹۸۹ به ۱٬۱۰۳٬۴۸۸ در سال ۲۰۰۱ (میلادی) و ۱٬۰۹۱٬۲۳۵ در سال ۲۰۰۳ کاهش پیدا کرد. با این حال جمعیت ایروان از سال ۲۰۰۷ رشد داشته است و هم‌اکنون به ۱٬۱۰۷٬۸۰۰ رسیده است.
جمعیت‌شناسی (ساختار جمعیتی) > گروه‌های قومی

ایروان نخستین بار توسط ارمنیان مورد سکونت قرار گرفت و تا سده ۱۵ (میلادی) مردم از لحاظ ژنتیکی همسان بودند. مردم دژ ایروان که در سال ۱۵۸۰ میلادی ایجاد شد سربازهای مسلمان بودند که تقریباً دو تا سه هزار نفر را شامل می‌شدند. جهانگرد فرانسوی ژان باتیست تاورنیه که احتمالاً شش بار در میان سال‌های ۱۶۳۱ تا ۱۶۶۸ میلادی از ایروان بازدید کرده است می‌گوید که شهر انحصارا از جمعیت ارمنی است. در میان جنگ‌های ایران و عثمانی در سال ۱۷۲۰ (میلادی) اکثریت مطلق جمعیت ارمنی بودند. ترکیب جمعیتی ایروان به خاطر مجموعه‌ای از رویدادهای میان ایران و روسیه و عثمانی دگرگون شد و در سده ۱۹ (میلادی) اکثریت جمعیت مسلمانان شدند.
اقلیتی از کردهای ایزدی در ایروان زندگی می‌کنند.
تا زمان پیوستن ارمنستان به اتحاد شوروی، ایروان یک شهر چند فرهنگی و ترکیبی از ارمنیان و تاتارهای قفقاز (آذربایجانی‌های امروز) بود. پس از نسل‌کشی ارمنی‌ها، بسیاری از ارمنیان آواره از ارمنستان غربی (ترکیه امروزی) به ارمنستان شرقی گریختند. در ۱۹۱۹ (میلادی) حدود ۷۵۰۰۰ ارمنی عمدتاً از واسپوراکان از امپراتوری عثمانی به ایروان رسیدند. بخش قابل توجهی از این آوارگان به خاطر تیفوس و دیگر بیماری‌ها جان خود را از دست دادند.
از ۱۹۲۱–۱۹۳۶ حدود ۴۲٬۰۰۰ هزار نفر از ارمنیان عراق، ترکیه، ایران، یونان، سوریه، فرانسه، بلغارستان و غیره به ارمنستان شوروی آمدند و در ایروان ساکن شدند. موج دوم بازگشت‌ها از ۱۹۴۶–۱۹۴۸ با بازگشت ۱۰۰ هزار تن از ارمنیان کشورهای ایران، سوریه، لبنان، یونان، بلغارستان، رومانی، قبرس، فلسطین، عراق، مصر، فرانسه، ایالات متحده آمریکا و غیره به ارمنستان شوروی بازگشتند و دوباره در ایروان ساکن شدند؛ بنابراین در طول سه دهه در شوروی برای نخستین بار ایروان از نظر قومی همگن تر شد. در اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ (میلادی) ۲٬۰۰۰ تن آذری باقی مانده در ایروان نیز به دلیل جنگ‌های قره‌باغ ایروان را ترک کردند..
جمعیت‌شناسی (ساختار جمعیتی) > شاعران ایرانی اهل ایروان

از شاعران پارسی‌گوی این شهر می‌توان به این شاعران اشاره کرد:
آشفته ایروانی، آشوب ایروانی، بیدل ایروانی، چشمه ایروانی، حجت ایروانی، حریف ایروانی، دلیل ایروانی، شاکر ایروانی، شهاب ایروانی، فخری ایروانی، قابل ایروانی، قدسی ایروانی، ناظم ایروانی
فرهنگ > موزه‌ها

موزه تاریخ ایروان
فرهنگ > کتابخانه‌ها

ماتناداران
آرشیوهای ملی ارمنستان
فرهنگ > هنری

سینما مسکو
مرکز خرید دالما گاردن
مرکز خرید ایروان
جشنواره بین‌المللی فیلم زردآلوی طلایی ایروان
تالار اپرای ایروان
تئاتر عروسکی هوهانس تومانیان ایروان
فرهنگ > بناهای یادبود

مقالهٔ اصلی: فهرست مجسمه‌های ایروان
دژ اربونی
مسجد کبود، ایروان
پل سرخ، ایروان
تالار اپرای ایروان
پانتئون کومیتاس
سینما مسکو
مام ارمنستان
ماتناداران
دریاچه ایروان
یادمان نسل‌کشی ارمنی‌ها
ورنیساژ ایروان
یرابلور
کاسکاد ایروان
کلیسای جامع سنت گریگور روشنگر