stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فرهنگ در جمهوری آذربایجان
فلات ایران و آناتولی > موسیقی > موسیقی همدان

مقالهٔ اصلی: موسیقی شمال استان همدان
عاشیق در استان همدان عموماً به شخصی گفته می‌شود که نوازنده چگور است و در حین نواختن، به خواندن و نقل داستان می‌پردازد. غیر از نوازندگان چگور که غالب عاشق‌های این استان را تشکیل می‌دهند، به نوازندگان تار که داستان نقل می‌کنند نیز عاشق گفته می‌شود.
عاشیق‌های همدان از دیرباز در زنده نگاه داشتن موسیقی بومی این ناحیه کوشیده‌اند. ساز اصلی عاشیقها چگور است که بازمانده ساز کهن «چونگور» است. تعدادی انگشت شمار نیز در نواختن کمانچه مهارت دارند و در دهه‌های اخیر تعدادی نیز به نواختن تار فارسی و ویولون روی آورده‌اند. بالابان و نی فلزی نیز کمابیش در میان نوازندگان محلی رایج بوده‌است. بیشترین کاربرد موسیقی ترکی همدان در نقل داستان بوده‌است.
فلات ایران و آناتولی > دین

مقالهٔ اصلی: دین مردم آذری § ایران
مردم آذری در ایران که عمدتاً سکونتگاه آنان منطقه شمالغرب کشور شامل آذربایجان و زنجان می‌باشد، پیرو دین اسلام و مذهب شیعه اثنی عشری می‌باشند، قوم آذری در ایران از متعصب‌ترین پیروان مذهب تشیع به‌شمار می‌رود. قمه‌زنی نیز توسط ترک‌های آذربایجانی به سایر اقوام و بلاد منتقل شده‌است
در تمامی شهرهای آذری‌های ایرانی مراسمی چون طشت‌گذاری، سینه‌زنی، زنجیرزنی، شام غریبان، شبیه خوانی و مرثیه، روضه، نوحه خوانی به زبان ترکی رواج دارد، مردم آذری در ایران به هنگام مهاجرت به سایر کلانشهرهای بزرگ کشور نظیر تهران و مشهد پایبندی خود به مذهب تشیع و برپایی منظم عزاداری‌های منحصر به فردشان را فراموش نمی‌کنند.
فلات ایران و آناتولی > تئاتر

مقالهٔ اصلی: تئاتر آذربایجانی
تئاتر آذربایجانی عنصر خلاقیت و از هنرهای مردمان آذربایجانی به‌شمار می‌رود. تئاتر ملی آذربایجانی در نیمه دوم قرن ۱۹اُم، بر اساس یک کمدی توسط میرزا فتحعلی آخوندزاده، اولین نمایشنامه نویس، متفکر برجسته و فیلسوف آذربایجانی سرچشمه گرفته بود. از دیرباز معروف‌ترین گروه‌های تئاتر در تبریز اجرا می‌شده‌است. امروزه سرشناس‌ترین گروه‌های هنری تئاتر آذربایجانی متعلق به گروه هنری بابک توسط بابک نهرین انجام می‌گیرد. آرشین مال آلان از مهم‌ترین گونه‌های تئاتر آذربایجانی است که در ایران اجرا شده‌است.
فلات ایران و آناتولی > رقص

مقالهٔ اصلی: رقص‌های آذربایجانی
رقص‌های آذربایجانی، رقص فولکلور، قدیمی و ملودیک مردم آذربایجانی است. که در انواع گوناگون توسط رقاص‌های مرد و زن در مجالس و جشنواره‌های مختلفی چون عروسی در میان آذربایجانی‌های ایران رواج دارد.
فلات ایران و آناتولی > آشپزی

مقالهٔ اصلی: آشپزی آذربایجانی
آشپزی آذربایجانی یکی از بهترین و خوش طعم‌ترین نوع آشپزی در ایران به‌شمار می‌رود، در آشپزی آذربایجانی غذاهایی چون کوفته تبریزی، قورمه سبزی، دلمه، پیتی، انواع خورش، کله‌پاچه، باسترما، کباب، کباب چنجه، تخم‌مرغ سیب‌زمینی، قابلی، خورش آذربایجان، جئز بئز، کباب مخصوص بناب، خورش هویج، سایر خوراک‌ها و چاشنی‌هایی نظیر آش‌های تبریزی، خشیل، دویمه نج، باسلوق، قرابیه، نوقا، راحت‌الحلقوم، ترخینه، باقلوا، رشته‌ختایی، باقلا پخته، قورقا، اریس، نخود پخته و آش دوغ رایج است.
پارک ملی قبوستان با قدمت ۱۰،۰۰۰ ساله در جمهوری آذربایجان، نشان از عمق رونق فرهنگی در این منطقه می‌باشد.
نقشه آلبانیای قفقاز (مشخص شده با حاشیه قرمز خال خال).
شاه عباس اول صفوی در ضیافت.
محمدامین رسولزاده اولین رئیس جمهور و مؤسس جمهوری دمکراتیک آذربایجان در سال ۱۹۱۸
پرچم جمهوری آذربایجان اولین رئیس جمهور و مؤسس جمهوری دمکراتیک آذربایجان از سال ۱۹۱۸ تاکنون
جشن نوروز در میان ایرانیان آذری در آمریکا
جهانشاه قراقویونلو فرمانروای مقتدر قراقویونلو با تخلص حقیقی از شاعران نامی عصر کلاسیک ادبیات آذربایجانی می‌باشد.
چای‌خانهٔ سنتی به سبک آذری ایرانی.
نمای داخلی گنبد سلطانیه از مشهورترین معماری‌های ایرانی به شیوه آذری
نمای بیرونی ارگ تبریز از مشهورترین معماری‌های ایرانی به شیوه آذری
قالی اردبیل از بهترین و نفیس‌ترین قالی‌های ایرانی
دخترانی از ایل شاهسون با لباس آذربایجانی؛ قرن ۱۹ در ایران
حسینیه اعظم زنجان یکی از بزرگترین مراکز مذهبی جهان تشیع
کوفته تبریزی یکی از بهترین، خوش طعم‌ترین و مشهورترین گونه‌های آشپزی آذربایجانی
گمینا واژسکا

| گمینا واژسکا Łaziska Commune | گمینا واژسکا Łaziska Commune |
| --- | --- |
گمینا: گمینا
  پرچمنشان:   پرچمنشان
fa (in English: Expected satiety): fa
کشور:  لهستان
استان: استان لوبلین
شهرستان: شهرستان اوپوله لوبلسکیه
کرسی: Łaziska
مساحت: مساحت
 • مجموع: ۱۰۹٫۳۲ کیلومتر مربع (۴۲٫۲۱ مایل مربع)
جمعیت (2015): جمعیت (2015)
 • مجموع: ۴٬۹۹۶
 • تراکم: ۴۶/کیلومتر مربع (۱۲۰/مایل مربع)
وبگاه: http://www.gminalaziska.pl/
گمینا واژسکا (به لهستانی:  Gmina Łaziska) یک گمینا در لهستان است که در شهرستان اوپوله لوبلسکیه واقع شده‌است. گمینا واژسکا ۱۰۹٫۳۲ کیلومتر مربع مساحت و ۴٬۹۹۶ نفر جمعیت دارد.
شیبویا تنما

در این نام ژاپنی، «شیبویا» نام خانوادگی است.
| شیبویا تنما | شیبویا تنما |
| --- | --- |
渋谷 天馬: 渋谷 天馬
زادهٔ: ۱۳ ژانویهٔ ۱۹۶۹ ‏(۵۶ سال) سایتاما
ملیت: ژاپن
دیگر نام‌ها: 渋谷天馬 / 澀谷天馬，Shibuya Tenma, Segu Tianma
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۳–اکنون
شیبویا تنما (به ژاپنی: 渋谷 天馬 Tenma Shibuya)؛ زادهٔ ۱۳ ژانویهٔ ۱۹۶۹) بازیگر اهل ژاپن است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به ییپ من اشاره کرد.
واج‌شناسی فارسی

در تعریف کلی، در زبان فارسی ۲۹ واج وجود دارد که به دو دستهٔ واکه (مصوت) (۶ واج) و همخوان (صامت) (۲۳ واج) تقسیم می‌شوند.
مصوت‌ها: /-َ/، /-ِ/، /-ُ و و/، /آ/، /ای/، /و و او/
صامت‌ها: /ء و ع/، /ب/، /پ/، /ت و ط/، ث، س و ص/، /ج/، /چ/، ح و ه/، /خ/، /د/، /ذ، ز، ض و ظ/، /ر/، ژ/، /ش/، /غ و ق/، /ف/، /ک/، /گ/، /ل/، /م/، /ن/، /و/، /ی/.
پیرامون واکه‌ها نیز باید گفت که در فارسی افغانی، فارسی ایرانی و فارسی تاجیکی اختلافاتی هست؛ یعنی فارسی افغانی هشت واکه، و فارسی ایرانی و تاجیکی شش واکه دارد.
البته به شرطی که هجاهای مرکب را به‌حساب نیاوریم این‌گونه است، چون این سی لفظ در واقع شالودهٔ ناب زبان فارسی است.
واج‌ها و آواها > واکه‌ها

همچنین ببینید: معروف و مجهول
زبان فارسی گویش غربی (ایرانی) دارای شش واکه است که سه‌به‌سه در برابر هم است: سه واکهٔ کوتاه و سه واکهٔ کشیده. به لحاظ گونه‌ای هرکدام از این واکه‌ها می‌تواند به صورت کشیده یا کوتاه تلفظ شود که دوازده گونه را به وجود می‌آورد.
واج‌ها و آواها > واکه‌ها > جدول واکه‌های فارسی ایران

گویش معیار فارسی شش واکه دارد که از این قرار است:
| دبیره | آوانگاری بین‌المللی | لاتین | نمونه |
| --- | --- | --- | --- |
| ـَ | æ | a | برده /bæɾde/ |
| ـَا | ɒ: | ā, aa | تاب /tɒ:b/ |
| ـِ | e | e | زرشک /zeɾeʃk/ |
| ـِی | i: | ī, i | تیر /ti:ɾ/ |
| ـُ | o | o | بُت /bot/ |
| ـُوْ | u: | ū, u, oo | نوش /nu:ʃ/ |
| دبیره | آوانگاری بین‌المللی | لاتین | نمونه |
| --- | --- | --- | --- |
| ـَه | æ | a | نَه /næ/ |
| ـِه | e | e | چِه /tʃe/ |
| و | o | o | تو /to/ |
واج‌ها و آواها > واکه‌ها > واکه‌های کوتاهِ دراز

در فارسی، گاهی واکه‌های /ـُ/ و /ـِ/ به صورت /ـُوْ/ و /ـِیْ/ کوتاه تلفظ می‌شود:
اگر یکی از بخش (هجا)های واژه، دوواجی درست‌شده از همخوان و واکهٔ /o/، و نیز واجِ دوم بخش بعدی /u:/ باشد، می‌توان /o/ بخش نخست را به /u/ تبدیل کرد؛ همانند نُمودن، گشوده، بی‌سکون، درود، شگون، ورودی، شکوفه، شلوغ و….
همچنین، در بسیاری از واژه‌ها، اگر بخش (هجا)های واژه، دوواجی درست‌شده از همخوان و واکهٔ /e/، و نیز واجِ دوم بخش پسین /i:/ باشد، می‌توان /e/ بخش نخست را به /i/ تبدیل کرد؛ مانند بِبین، پرینتر (چاپگر)، کلید، سریشم (ژلاتین)، دویست و ….
و نیز در بعضی از واژه‌ها اگر بخش (هجا)های واژه، دوواجی درست‌شده از همخوان و واکهٔ /æ/، و نیز واجِ دوم بخش بعد /ɒ:/ باشد، می‌توان /æ/ بخش نخست را به /ɒ/ تبدیل کرد؛ همچون نهار (ناهار، غذای ظهر)، چهار و ….
| دبیره | آوانگاری بین‌المللی | شرایط | نمونه |
| --- | --- | --- | --- |
| ـَ | ɒ یا æ | پیروی از الگوی …ـَـَا… | چَهَار /tʃɒhɒ:ɾ/ یا /tʃæhɒ:ɾ/ |
| ـِ | i یا e | پیروی از الگوی …ـِـِی… | کِلِید /kili:d/ یا /keli:d/ |
| ـُ | u یا o | پیروی از الگوی …ـُـُوْ… | سُرُود /suɾu:d/ یا /soɾu:d/ |
واج‌ها و آواها > واکه‌ها > واکه‌های کوتاه کشیده

گاهی واکه‌های کوتاه فارسی، می‌تواند کشیده تلفظ شود.
اگر در بخش (هجای) پایانی واژه یا تک‌واژ، پس از واکهٔ کوتاه دو همخوان آمده‌باشد، می‌توان واکه را کشیده تلفظ کرد. در واقع هنگامی که واکه پیش از دو همخوان چسبیده (دو حرف ساکن‌دار) آید.
مثلاً /سَرْد/ را می‌توان به صورت /sæ:ɾd/ یا /sæɾd/ گفت.
| دبیره | آوانگاری بین‌المللی | شرایط | نمونه |
| --- | --- | --- | --- |
| ـَ | æ: | پیروی از الگوی ـَـْـْ | سَبز /sæ:bz/ |
| ـِ | e: | پیروی از الگوی ـِـْـْ | زرشک /zere:ʃk/ |
| ـُ | u: | پیروی از الگوی ـُـْـْ | کوشک /ku:ʃk/ |
واج‌ها و آواها > واکه‌ها > واکه‌های کشیدهٔ کوتاه

اگر واکه‌های کشیده پیش از /ن/ بیاید، کوتاه تلفظ می‌گردد. همچنین در دیگر موارد نیز معمولاً می‌توان این کار را کرد.
| دبیره | آوانگاری بین‌المللی | نمونه |
| --- | --- | --- |
| ا | ɒ | نان /nɒn/ |
| ی | i | ببین /bebin/ |
| و | u | بیرون /bi:ɾun/ |
واج‌ها و آواها > واکه‌ها > استثناها

همچنین استثناهایی هست که از این قرار است:
اگر ترکیب ـَی /ay/، در حالتی بیاید که ساکن داشته باشد، می‌گوییم «زبر بر «ی» سنگین است»، یعنی باید به صورت /ey/ خوانده می‌شود. مانند پَیاپَی /payaapey/ که پَی نخست به خاطر داشتن زبر، /pay/ خوانده شده و پِی دوم به خاطر زبر پشت «ی» ساکن، /pey/ خوانده می‌شود.
البته در حالت ـَیّـ استثنا است، مانند صَیّاد /sayyaad/.

زبر پشت «ی» ای که حرکت دارد، گاهی جای /ay/, /ey/ خوانده می‌گردد، مانند ترکیب «مَیِ انگوری» /mey e anguri/.
اگر ترکیب ـَو /av/ (/aw/)، در حالتی بیاید که ساکن داشته باشد، می‌گوییم «زبر بر «و» سنگین است»، یعنی باید به صورت /o/ (گاهی هم /ow/ و /ō/) خوانده می‌شود. مانند سَواره‌رو /savaare-ro/ که سَوار به خاطر داشتن زبر، /savaar/ خوانده شده و رو به خاطر زبر پشت واو ساکن، /ro/ خوانده می‌شود.
البته در حالت ـَوّـ استثنا است، مانند جَوّ /javv/.

زبر پشت واوی که حرکت دارد، گاهی جای /av/, /ov/ خوانده می‌شود، مانند نَوین /novin/.
همچنین واکه‌های بلند نیز در واقع با واکه‌های کوتاه نوشته می‌شوند که غالباً آن‌ها را نمی‌نویسند. الگوهای آن‌ها چنین است:
ـَا = aa
ـِی = i
ـُو = u
پس، بیت (کوچک‌ترین حافظهٔ رایانه) /bit/ را باید نوشت «بِیت»، و بیت (هر سطر در شعر) /beit/ را باید نوشت «بَیت».
واج‌ها و آواها > واکه‌ها > تفاوت واکه‌ها در سه گویش

در درازای تاریخ، واکه‌های e (ـِ معمولی)، i (ای کوتاه)، ī (ای معمولی)، ē (ـِ کشیده)، u (او کوتاه)، ū (او معمولی)، ō (ـُ کشیده)، a (ـَ معمولی)، ā (آ معمولی)، o (ـُ معمولی) و ø (واکهٔ مخصوص تاجکی) در میان گویش‌های فارسی (افغانی (شرقی)، ایرانی (غربی) و تاجیکی (فرارودی)) تغییر کردند. جدول زیر این تغییر را نشان می‌دهد:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| املا | ِ | ی | ی | ُ | و | و | َ | ا |
| شکل ابتدایی | i | ī | ē | u | ū | ō | a | ā |
| شرقی (افغانی) | i | ī | ē | u | ū | ō | a | ā |
| غربی (ایرانی) | e | ī | ī | o | ū | ū | a | ā |
| فرارودی (تاجیکی) | i | i | e | u | u | ø | a | o |
واج‌ها و آواها > همخوان‌ها

زبان فارسی بیست‌و دو نماینده واجی اصلی دارد.
واج ق نیز در برخی از گویشهای زبان فارسی وجود دارد، اما در فارسی ایران با کمی تفاوت با ق عربی و مانند غ تلفظ می‌شود (ق عربی بی‌واک و ق فارسی واک‌دار است).
در استان‌های فارسی زبان کشور، بین تلفظ ق و غ هیچ تفاوتی قایل نیستند اما در برخی مناطق این دو واج را کمی از یکدیگر متمایز می‌دانند همچون استان‌های فارس، کرمان، بوشهر، خوزستان که در ارتباط با گویشوران زبانهای ترکی و عربی بوده‌اند و طوایف دیگر ایرانی از جمله کرد، لر، لک، بلوچ که زبان مادریشان فارسی نیست، ق و غ را به‌خوبی می‌توانند تلفظ کنند.
واج‌ها و آواها > همخوان‌ها > جدول همخوان‌ها

در زیر همخوان‌های فارسی معیار را می‌بینید. این همخوان‌ها در فراز و نشیب زمان دگرگون شده و به شکل امروزی درآمده است. فارسی همخوان غیرشُشی ندارد.
بر اساس جدول آوانگاری بین‌المللی، آواهای فارسی این‌گونه است:
| ششی | ششی | لبی | لثه‌ای | پس‌لثه‌ای | کامی | نرم‌کامی | زبان کوچکی (ملازی) | چاکنایی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| خیشومی | خیشومی | م m | ن n |  |  | ن ŋ |  |  |
| انسدادی | واک‌دار | ب b | د d |  |  | گ g | ق q~ɢ |  |
| انسدادی | بی‌واک | پ p | ت t |  |  | ک k |  | ء ʔ |
| انسایشی | واک‌دار |  |  | ج dʒ |  |  |  |  |
| انسایشی | بی‌واک |  |  | چ tʃ |  |  |  |  |
| سایشی | واک‌دار | و v | ز z | ژ ʒ |  | غ ɣ |  |  |
| سایشی | بی‌واک | ف f | س s | ش ʃ |  | خ x |  | ه h |
| تک‌ضربی | تک‌ضربی |  | ر ɾ |  |  |  |  |  |
| لرزشی | لرزشی |  | ر r |  |  |  |  |  |
| ناسوده | ناسوده | و w | ل l |  | ی j |  |  |  |
واج‌ها و آواها > همخوان‌ها > جدول دبیره‌ها

زبان فارسی ۳۲ دبیره دارد. از این ۳۲ دبیره، ۲۴ دبیره نمایندهٔ ۲۶ واج همخوان‌اند. البته در درازنای تاریخ دبیره‌هایی به فارسی افزوده یا از آن کم شدند، واج‌ها نیز این‌گونه است.
| واک | آوای بین‌المللی | دبیره | نماینده | نمونه |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| /p/ | [p] | پ | پ | تپ /tæp/ |
| /b/ | [b] | ب | ب | برادر /bærɒ:dær/ |
| /t/ | [t] | ت، ط | ت | تا /tɒ:/ |
| /d/ | [d] | د | د | دوست /du:st/ |
| /k/ | [k] | ک | ک | کُرد /koɾd/ |
| /ɡ/ | [ɡ] | گ | گ | گروه /ɡoru:h/ |
| /ʔ/ | [ʔ] | ا (ء)، ع | ا (ء) | معنا /mæʔnɒ:/ |
| /tʃ/ | [t͡ʃ] | چ | چ | چوب /tʃu:b/ |
| /dʒ/ | [d͡ʒ] | ج | ج | جوان /dʒævɒ:n/ |
| /f/ | [f] | ف | ف | فشار /feʃɒ:ɾ/ |
| /v/ | [v] | و | و | ویژه /vi:ʒe/ |
| /w/ | [w] | و | و | ویژه /wi:ʒe/ |
| /s/ | [s] | س، ص، ث | س | سایه /sɒ:je/ |
| /z/ | [z] | ز، ذ، ض، ظ | ز | آزاد /ɒ:zɒ:d/ |
| /ʃ/ | [ʃ] | ش | ش | شاه /ʃɒ:h/ |
| /ʒ/ | [ʒ] | ژ | ژ | ژاله /ʒɒ:le/ |
| /χ/ | [χ] | خ | خ | خانه /χɒ:ne/ |
| /ʁ/ | [ʁ] | غ، ق | غ | باغ /bɒ:ʁ/ |
| /ɢ/ | [ɢ] | غ، ق | ق | قلم [ɢælæm] |
| /h/ | [h] | ه، ح | ه | هفت /hæft/ |
| /m/ | [m] | م | م | مادر /mɒ:dær/ |
| /n/ | [n] | ن | ن | نان /nɒ:n/ |
| /ŋ/ | [ŋ] | ن | ن | رنگ /ɾæŋɡ/ |
| /l/ | [l] | ل | ل | لب /læb/ |
| /ɾ/ | [ɾ] | ر | ر | ایران /i:ɾɒ:n/ |
| /r/ | [r] | ر | ر | ترش /torʃ/ |
| /j/ | [j] | ی | ی | یا /jɒ:/ |
:
واج‌ها و آواها > همخوان‌ها > واج /ذ/

همچنین ببینید: ذال معجم
در فارسی دری، واجی بوده با نشان /ذ/ که امروزه اغلب به ز یا د بدل گشته است. در گویش معیار کنونی فارسی، /ذ/ = /ز/ = /z/.
قاعدهٔ /ذ/ در دری این بوده که هرگاه /د/ در میان دو واکه باشد، به صورت /ذ/ تلفظ می‌شود، حتیٰ اگر بعدش واکه‌ای نباشد و نیز همخوانی نیاید (\س از واکه، /ذ/ دارای ساکن باشد.
| واک یا آوای بین‌المللی | شرایط احتمالی | دبیره | نماینده | نمونه |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| [ð] | در گذشته، هرگاه پیش و پس از /د/ همخوانی نیاید | ذ | ذ | گنبذ (تلفظ گذشتهٔ گُنبد) /gonbæð/ |
واج‌ها و آواها > همخوان‌ها > واج /و/

واج /و/ در فارسی دری غربی (اغلب ایران) با تلفظ /v/ ادا می‌شود، ولی در فارسی دری شرقی (اغلب افغانستان) به صورت سنتی یعنی /w/ ادا می‌شود.
| واک یا آوای بین‌المللی | شرایط احتمالی | دبیره | نماینده | نمونه |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| [w] | همیشه، در افغانستان | و | و | گواه /gowɒ:h/ |
| [v] | به جز حالت ـَوْ مانند «نَوروز» همیشه، در ایران | و | و | گواه /govɒ:h/ |
واج‌ها و آواها > همخوان‌ها > هم‌نشینی

برخی از واج‌ها برای راحتی تلفظ کنار هم نمی‌آید.
واج‌ها /ن/ و /ک/ کنار هم نمی‌آید. پس در پارسی /nk/ نداریم بلکه /ng/ داریم. اگر واژه‌ای در فارسی «نْک» داشت، یعنی فارسی نیست یا اشتباه است، مثلاً «بانک» انگلیسی، «انکار» عربی و «پنکه» هندی است. در فارسی واژه‌های «بانگ» و «انگار» و «پنگ» (خوشهٔ خرما) داریم
نیز واج‌های /ش/ و /گ/ کنار هم نیایند. پس در فارسی /ʃg/ نداریم؛ که /ʃk/ داریم. در ضمن /ژ/ و /ک/ نیز کنار هم نمی‌آید که در پارسی /ʒk/ نداریم که /ʒg/ داریم. پس «پزشک»، «رشک»، «لشکر» و «اشکنه» درست است و پزشگ و رشگ و لشکر و اشگنه غلط است. در ضمن «مژگان» (/moʒgɒ:n/) درست و «مژکان» غلط است.
/چ/ و /ج/ کنار هم نمی‌آیند، هم‌جنین است /ب/ و /پ/، /ش/ و /ژ/ و هر دو واجی که واجگاه مشترک داشته‌باشد.
واج /ن/ پیش از /ب/ و /پ/ می‌شود /م/، مانند «انبار» و «تن‌پوش» که می‌شود امبار و تم‌پوش.
واج /چ/ اگر پیش از /ت/ یا /د/ بیاید می‌شود /ش/ و /ج/ اگر پیش از /ت/ یا /د/ بیاید می‌شود /ژ/. پس «اجتماع» می‌شود اژتماع و «وجدان» می‌شود وژدان. «اچ‌تی‌ام‌ال» می‌شود اش‌تی‌ام‌ال و «اچ‌دی» می‌شود اش‌دی.
/ژ/ پیش از /د/ و /ش/ پیش از /ت/ می‌آید. در پارسی «اژدها» و «تشت» داریم. «هشدار» می‌شود هشتار.
اگر /د/ پیش از /ژ/ آمد می‌شود /ج/ و اگر /ت/ پیش از /ش/ آمد می‌شود /چ/. /ت/ پیش از /ژ/ و /د/ پیش از /ش/ نمی‌آید.
واج‌آرایی

(مواردی درون پرانتزها توضیح داده شد که نیاز به بررسی دارد).
آرایش واجی‌ای که در زبان فارسی حاکم است، یکی از بهترین و آسوده‌ترین‌ها است. این واج‌آرایی کم‌نظیر و شاید بی‌نظیر، از نظر تلفظ آسان است و حاصل یک دگرش تاریخی در روند ساده‌سازی زبان است. این آرایش قوانینی دارد، از جمله:
هر هجا با یک همخوان (صامت) آغاز شده، آن‌گاه یک واکه (مصوت) در پی می‌آید؛ پس از آن می‌تواند با یک همخوان دیگر، یا دو همخوان دیگر (فقط در هجاهای پایانی) ادامه یابد؛ پس در هر تکواژ:
هر هجای آغازی یا میانی، دو یا سه واج دارد. هر هجای پایانی نیز میان دو تا چهار واج دارد.
هر هجا باید با همخوان (صامت) آغاز گردد (توجه کنید که واژه‌ای چون «آباد» با واج /ء و ع/ شروع می‌شود و واجِ دوم آن /ا/ است).
واج دوم هر هجا باید واکه (مصوت) باشد.
وجودِ واج سوم در هجا اختیاری است و این واج باید همخوان (صامت) باشد.
در هجای پایانی، واج چهارم نیز می‌تواند وجود داشته باشد و همیشه همخوان (صامت) است.
هیچ‌گاه دو واکه پشت هم نمی‌آید (در یک هجا بیش از یک واکه نمی‌آید).
هیچ‌گاه سه همخوان در پی هم نمی‌آید. در واژه‌های مرکب نیز معمولاً با حذف یک هجا تلفظ می‌شود، مانند زیست‌شناسی /zistʃenɒ:si/ ← زیس‌شناسی /zisʃenɒ:si/؛ رقیق می‌گردد، مانند پرتگاه /pærtɡɣɒ:h/ (البته واج /ɡɣ/ را نمی‌دانم هنوز آمده یا نه، ولی تعریفش «واکدار کامی انسایشی» یا»voiced velar affricates «است) یا چندین حالت دیگر که نگارنده ازش ناآگاه است (قواعدی که ذکر شد دربارهٔ یک واژه صدق می‌کند و کلمات مرکب از این قواعد پیروی نمی‌کنند مانند قاعدهٔ تشدید که در کلمات مرکب صدق نمی‌کند مثل بررسی).
هجاهای فارسی در هر تکواژ:
| هجا/واج | نخست | دوم | سوم | چهارم |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| آغازی | /ه/ | /و/ | (/ه/) | - |
| میانی | /ه/ | /و/ | (/ه/) | - |
| فرجامی | /ه/ | /و/ | (/ه/) | (/ه/) |
همچنین قوانین خاصی برای هم‌نشینی واج‌های فارسی هست. در فارسی، واج‌های همانندو با واجگاه (مخرج تلفظ) نزدیک به هم، نمی‌تواند در کنار هم‌آید؛ مثلاً در زبان فارسی هیچ‌گاه در یک هجا و شاید تکواژه، واجِ /چ/ پیش از /ر/، و /ب/ پیش و پس از /پ/ و /د/ پیش از /ز/ نمی‌آید. در واژه‌های مرکب نیز معمولاً ادغامی تلفظ می‌شود. واج‌های فارسی قوانین سختی دارد که البته به راحت شدن زبان می‌انجامد.
هنگام ترکیب تکواژها، هر واژه
تشدید

هم‌خوان‌ها ممکن است مشدّد باشد، البته این ویژگی اغلب مربوط به واژه‌های دخیل از عربی است. این دبیره‌ها را در آوانگاری بین‌المللی با دو بار نوشتن [sejjed]، یا با نماد کشیدگی (/:/)، [sejːed] نشان می‌دهند.
واژه‌های فارسی‌ای مانند امّید و درّه نیز در فارسی هست که تشدید دارد، ولی باید دربارهٔ پیشینیهٔ‌شان پژوهید که آیا ما از پیش و در پارسی میانه یا پارسی باستان تشدید داشته‌ایم یا نه.
| نشانهٔ آوایی | نشانهٔ فارسی | نمونه |
| --- | --- | --- |
| /:/ یا دو بار نوشتن | ـّ | ارّه /æɾɾe/ یا /æɾ:e/ درّه /dæɾɾe/ یا /dæɾ:e/ پلّه /pelle/ یا /pel:e/ کُرّه /koɾɾe/ یا /koɾ:e/ |
واژه‌های هم‌آوا

در زبان فارسی، واژه‌های بسیاری هست که چندجور نوشته و یک‌جور خوانده می‌شود. غالب این‌ها عربی است.
مثلاً واژهٔ فارسی گذاشتن با گزاشتن (گزاردن) هم‌آوا است، نیز واژه‌های عربی حیاط و حیات (زیستن) نیز این‌چنین‌اند.
پی‌نوشت و منابع

↑  کمالی‌پناه (پزش)، غلامرضا: «تأملی در واج» در: مجلهٔ رشد آموزش زبان و ادب فارسی، شمارهٔ ۶۷، پاییز ۱۳۸۲، صص۵۸–۶۰).
↑  همان.
↑  Windfuhr, Gernot (1987). "Persian". In Bernard Comrie. The World's Major Languages. Oxford: Oxford University Press. p. 543. ISBN 978-0-19-506511-4.
↑  فرهنگ شش‌جلدی معین، ج 1؛ انتشارات امیرکبیر، توضیحات پیش از آغاز فرهنگ
↑  نگاه کنید به فرهنگ شش‌جلدی معین، درآمد (مدخل) «ذ»
| ن ب وزبان فارسی | ن ب وزبان فارسی |
| --- | --- |
پیشینه:  زبان نیاهندواروپایی (~۳۰۰۰ پیش از میلاد)  زبان نیاهندوایرانی (~۲۰۰۰ پیش از میلاد)  زبان نیاایرانی (~۱۵۰۰ پیش از میلاد)  زبان پارسی باستان (~۵۲۵ – ۳۰۰ پیش از میلاد)  زبان پارسی میانه (~ ۳۰۰ پیش از میلاد – ۸۰۰ میلادی)  زبان فارسی نو (از ۸۰۰ میلادی) 
گویش‌ها:  فارسی معیار  ایرانی اصفهانی  بندری  تهرانی  سیستانی  شیرازی  خراسانی  افغانستانی ایماقی  بلخی  پنجشیری  کابلی  هراتی  هزارگی  تاجیکی بخاری  بدخشانی  خوارزمی  خجندی  دوشنبه‌ای  سمرقندی  فرغانه‌ای  تاتی جهوری  بحرینی  کویتی  کربلایی  دهواری 
ویژگی‌ها:  واژگان اسم  فعل  واج‌شناسی  دستور زبان فارسی فارسی تاجیکی 
نوشتار:  خط میخی هخامنشی  خط پهلوی  الفبای فارسی خوشنویسی ایرانی  الفبای تاجیکی  لاتین‌نویسی فارسی فنگیلیش  بریل فارسی 
ادبیات:  پارسی باستان  پارسی میانه  فارسی نو معاصر ایران  معاصر افغانستان  معاصر تاجیکستان  فارسیهود  در فرهنگ غربی 
نهادها:  فرهنگستان زبان و ادب فارسی  بنیاد سعدی  آکادمی علوم افغانستان  انستیتوت زبان و ادبیات رودکی  مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان 
وابسته:  فارسی‌زبانان  جوامع پارسی‌مآب  کشورهای فارسی‌زبان بر پایه جمعیت  بر پایه رسمیت  سامفا  آمفا 
نمودار واکه‌های فارسی ایران
ماشین رویا

| ماشین رویا | ماشین رویا |
| --- | --- |
کارگردان: ساتوشی کن
تهیه‌کننده: ماسائو مارویاما
نویسنده: ساتوشی کن
موسیقی: سوسومو هیراساوا
فیلم‌بردار: کِنجی ایتوسو
تدوین‌گر: ساتوشی کن
شرکت تولید: مدهاوس (استودیو) ماپا
توزیع‌کننده: مدهاوس
تاریخ‌های انتشار: ناتمام مانده
کشور: ژاپن
زبان: ژاپنی
ماشین رؤیا (به ژاپنی: 夢みる機械, Yume Miru Kikai) یک فیلم انیمه‌ای ناتمام مانده در ژانر فانتزی-ماجراجویی ژاپنی به کارگردانی ساتوشی کن است. این پنجمین فیلم بلند کارگردان پس از ساختِ انیمه‌های آبی تمام‌عیار، بازیگر هزاره، پدرخوانده‌های توکیو، و پاپریکا بود.
Unfinished film directed by Satoshi Kon
ساخت

پس از مرگ ساتوشی کن در ۲۴ اوت ۲۰۱۰، تولید در استودیوی مدهاوس ادامه یافت، جایی که تیم سازنده از نوار ویدیوهای کارگردانی شده و یادداشت‌های ساتوشی کن در تکمیل فیلم استفاده کردند. کار اصلی فیلم مانند طراحی صفحه و فیلمنامه قبلاً توسط کارگردان و تیم تکمیل شده بود. در آگوست ۲۰۱۱، ماسائو مارویاما، بنیانگذار مدهاوس اطلاع داد که تولید فیلم به دلیل کمبود مالی لغو شده‌است. تنها تعداد ۶۰۰ عکس از ۱۵۰۰ عکس متحرک شده‌است. او افزود که با وجود کمبود بودجه، قصد به پایان رساندن فیلم وجود دارد. در اوت ۲۰۱۸، مارویاما گفت: که فیلم در آینده‌ای قابل پیش‌بینی کامل یا اکران نخواهد شد، زیرا هیچ کارگردان انیمیشن ژاپنی وجود ندارد که بتواند با سطح توانایی کُن مطابقت داشته باشد، اگر چه او احتمال اجرای پروژه را رد نکرد و در آینده تحت نظر یک کارگردان با استعداد خارجی، پروژه احیا خواهد شد.
شخصیت‌ها

هیچ شخصیت انسانی در فیلم وجود نخواهد داشت و همه شخصیت‌های آن ربات هستند. انیمه بر روی سه شخصیت اصلی ریریکو، رابین و کینگ متمرکز خواهد بود.
ریریکو (Ririco): شخصیتی باهوش و رهبر که یادآور پاپریکا است.
رابین (Robin): یک ربات کوچک زرد رنگ، پسر بچه ای کوچک که به مردی جوان تبدیل خواهد شد.
کینگ (King): یک ربات بزرگ، وفادار و آبی رنگ.
آندری مارکوف

| آندری آندریویچ مارکوف | آندری آندریویچ مارکوف |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۴ ژوئن ۱۸۵۶ جدید ریازان، امپراتوری روسیه
درگذشت: ۲۰ ژوئیهٔ ۱۹۲۲ (۶۶ سال) سن پترزبورگ، جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی
ملیت: مردم روس
محل تحصیل: دانشگاه دولتی سن پترزبورگ
شناخته‌شده برای: زنجیره مارکوف، فرایند تصادفی
فرزندان: Andrey Markov Jr.
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): ریاضیات، به خصوص نظریه احتمالات و آمار
محل کار: دانشگاه دولتی سن پترزبورگ
استاد راهنما: پافنوتی چبیشف
دانشجویان دکتری:  Abram Besicovitch  Nikolai Günther  Veniamin Kagan  V. I. Romanovsky  Jacob Tamarkin  J. V. Uspensky  Georgy Voronoy 
 :  
آندری آندریویچ مارکوف (روسی: Андре́й Андре́евич Ма́рков؛ زاده ۱۴ ژوئن ۱۸۵۶ – درگذشته ۲۰ ژوئیهٔ ۱۹۲۲) ریاضی‌دان اهل روسیه در زمینه نظریه احتمالات بود.
در ابتدا تمرکزش بر روی نظریه اعداد بود و بعداً توجهش به نظریه احتمالات جلب شد و تا پس از بازنشستگی و تا آخر عمر مشغول به تدریس بود. از دستاوردهای وی تدوین قانون اعداد بزرگ وقضیه حد مرکزی جهت کاربرد در دنباله‌های معینی از متغیرهای تصادفی وابسته بود که بعدها به عنوان زنجیره مارکوف شناخته شد. از زنجیره مارکوف در بسیاری از علوم از جمله فیزیک، اقتصاد، آمار، زیست‌شناسی استفاده می‌شود و مسائلی مانند حرکت براونی، گشت تصادفی و پیج‌رنک از مشهورترین موارد کاربردهای زنجیره مارکوف هستند.
وی به خاطر کارش در فرآیندهای تصادفی مشهور است. موضوع اصلی تحقیقات او بعدها به عنوان زنجیره مارکوف و فرایند مارکوف شناخته شد.
مارکوف و برادر کوچک‌ترش، ولادیمیر مارکوف (۱۸۷۱–۱۸۹۷)، نابرابری برادران مارکوف را ثابت کردند. پسرش آندری مارکوف کوچک (۱۹۰۳–۱۹۷۹) نیز یک ریاضیدان برجسته بود که به برساختگی و نظریه توابع بازگشتی کمک می‌کرد.
زندگی‌نامه

آندره مارکوف در ۱۴ ژوئن ۱۸۵۶ در روسیه متولد شد. او به دستور زبان پترزبورگ، جایی که در آنجا به عنوان یک دانش‌آموز یاغی توسط تعدادی از معلمان انتخاب شده‌بود، شرکت کرد. او در رشته دانشگاهی خود در بسیاری از موضوعات به جز ریاضیات خیلی ضعیف عمل کرد. بعداً در دانشگاه پترزبورگ تحصیل کرد؛ او تحصیلاتش را در دانشگاه به پایان رساند و بعدها از وی درخواست شد به عنوان یک ریاضیدان مشغول به کار شود. بعدها در دبیرستان تدریس کرد و مطالعات ریاضی خود را ادامه داد. در این زمان برای مهارت‌های ریاضی خود یک کاربرد عملی پیدا کرد و به این نتیجه رسید که می‌تواند از زنجیر برای مدلسازی حروف صدادار و بی‌صدا در ادبیات روسی استفاده کند. وی در سن ۶۶ سالگی در ۲۰ ژوییه ۱۹۲۲ درگذشت.
طی زمان

در سال ۱۸۷۷ مدال طلا برای راه حل برجسته حل مسئله به وی اهدا شد. سال بعد در آزمون‌های نامزدی برای استادی قبول شد و در دانشگاه ماند تا برای سمت استادیاری آماده شود. در آوریل ۱۸۸۰، مارکوف از رساله فوق لیسانسش در «اشکال مربع دودویی با تعریف مثبت» دفاع کرد که مورد تشویق قرار گرفت. چهار سال بعد در سال ۱۸۸۴، از تز دکترای خود با عنوان «کاربرد خاص جبری بخش متوالی» دفاع کرد.
شغل استادی او پس از دفاع از پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد در پاییز سال ۱۸۸۰ آغاز شد. وی در زمینه دیفرانسیل و انتگرال به تدریس پرداخت. بعدها به‌طور متناوب دربارهٔ «معرفی تحلیل»، نظریه احتمال و ریاضیات تفاوت‌ها تدریس کرد. از ۱۸۹۵ تا ۱۹۰۵ نیز محاسبات دیفرانسیل را تدریس کرد.