جبرگرایی فناورانه
جبرگرایی فناورانه و رکاب

یکی از مباحث در جبرگرایی فناورانه مربوط به رکاب و تأثیر آن بر ایجاد جامعهٔ فئودال در اواخر قرن ۱۸ اوایل قرن ۱۹ اروپا متمرکز شده‌است. لین وایت اولین کسی بود که این توازن را میان فئودالیسم و رکاب در رمان فناوری قرون وسطی و تغییرات اجتماعی مطرح کرد. به گفتهٔ وی از آنجایی که رکاب "نبرد سواره نظام را ممکن ساخت" شکل و فرم جدید جنگ سبب شد که سربازان در پشتیبانی از شهرهای فئودال بسیار موفق‌تر عمل کنند. (وایت، ۲) بنا به گفته وایت، برتری رکاب در نبرد، هنگام حمل نیزه بیشتر به چشم آمد. "علی‌رغم آنکه به منظور دیگری طراحی و ساخته شده بود، رکاب امکان حملات موثرتری را فراهم کرد: حالا سوارکار می‌تواند نیزهٔ خود را پایین آورده، بین بازو و بدن در حالت استراحت نگاه دارد. سپس هنگام ضربه به دشمن، آن را نه با فشار به عضلات خودش، بلکه با ترکیبی از وزن خود و اسب جنگیش به بدن دشمن وارد کند (وایت، ۲). وایت با استناد به یک پایگاه تحقیقاتی برجسته، مخصوصاً نظریات هنریک برونر"Der Reiterdienst und die Anfänge des Lehnwesens" ادعای خود مبنی بر ظهور فئودالیسم را ثابت می‌کند. با تمرکز بر سیر تحول جنگ، به خصوص "انحراف بخش قابل توجهی از ارتش ارزشمند کلیسا از پیاده‌نظام به سواره نظام" مربوط به چارلز مارتل، و همچنین با بهره‌گیری از تحقیقات برونر، وایت رکاب را به عنوان عامل پشت پرده در تغییرات بخش نظامی و متعاقباً ظهور فئودالیسم معرفی می‌کند (وایت، ۴). با تکیه بر خط مشی نوین جنگ که نتیجهٔ به‌کارگیری رکاب بود، وایت جبرگرایی فناورانه به عنوان ابزار ایجاد فئودالیسم در نظر می‌گیرد.
البته رمان تکنولوژی قرون وسطی و تغییرات اجتماعی وایت، علی‌رغم تکمیل شدن، همواره زیر تیغ موشکافی و انتقادات سنگین قرار داشت. در زمان انتشار لطیف‌ترین نقدها به استدلال وایت، کار را ماجراجویی گمراه‌کننده‌ای تلقی کردند که به سبک شعارهای کلیشه‌ای قدیمی با زنجیره از استدلال‌های مبهم و نامفهوم از شواهد اندک در مورد پیشرفت فناوری" تلقی کرده‌اند. (Sawyer and Hilton, 90) آن‌ها سپس روش او و همچنین اعتبار جبرگرایی فناورانه را را محکوم کردند: " اگر آقای وایت می‌پذیرفت که تاکتیک‌های جنگی انگلستان و نرماندی در قرن یازدهم تفاوت چندانی نداشتند، شاید ضعف استدلال او کمتر به چشم می‌آمد؛ اما ضعف اصلی باقی خواهد ماند: رکاب به تنهایی قادر به توضیح تمامی تغییرات نیست (Sawyer and Hilton, 91)". هرچند برای ساویر و هیلتون رکاب در اجرای فئودالیسم مفید واقع شده بود، اما نمی‌تواند به تنهایی اعتبار ایجاد فئودالیسم را به دوش بکشد.
علیرغم نقد بی‌رحمانهٔ ادعای وایت، جنبه جبرگرایی فناورانه رکاب همچنان موضوع بحث است. الکس رولند، مؤلف " یکبار دیگر به سوی رکاب؛ لین وایت کوچک، تکنولوژی قرون وسطایی و تغییرات اجتماعی" موضعی میانجی‌گرایانه به وجود میاورد: او الزاماً ادعای وایت را تحسین نمی‌کند، اما در برابر اتهامات بزرگ قصور فکری ساویر و هیلتون اندکی به دفاع از او برمی‌خیزد. رولند تمرکز وایت روی تکنولوژی را مرتبط¬¬ترین و مهم‌ترین جنبه تکنولوژی قرون وسطی و تغییرات اجتماعی می‌بیند و به جزئیات اجرایی آن توجه چندانی ندارد: "اما آیا این فضایل بسیار، این ابزار مورخان فناوری، سنگین تر از اساسی‌ترین معیارهای تخصصی است؟" آیا مورخان فناوری قادر به ادامهٔ خواندن و ارجاع کتابی مانند این، که به گفتهٔ یکی از منتقدان اخیر " بیش از حد ساده به موضوع پرداخته باشد، و با اصلاح ارتباطات اشتباه میان علت و معلول، و با شواهد منتخب ارائه شده که با ایده‌های پیش‌فرض (وایت) همخوانی داشته باشند"، هستند؟ به نظر من، پاسخ مثبت است. حداقل یک بلهٔ کیفی(Roland, 574-575)". ، رولند به‌طور عینی تکنولوژی قرون وسطی و تغییرات اجتماعی را موفقیتی بی ثبات می‌داند. به نظر او حداقل "بخش اعظم استدلال وایت به نظر این‌گونه می‌رسد … و سایر حرف‌هایش راه را برای تحقیقات بیشتر روشن کرده‌اند (Roland, 584)" این پذیرش جبرگرایی فناورانه در بهترین حالت مبهم و گیج‌کننده است. رولند جبرگرایی فناورانه را نه کاملاً مسلط بر تاریخ می‌داند، و نه آن را غایب در تاریخ می‌انگارد. در تطابق با معیار ساختار جبرگرایی فناورانه که به آن اشاره شد، می‌توان رولند را در گروه جبرگرایان نرم قرار داد.