stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نقض حقوق مسیحیان در جمهوری اسلامی ایران
ترور و اعدام > آمار قتل‌ها و ترورها

در برخی از منابع رسمی، آمار کشته‌شدگان در پروژه قتل‌های زنجیره‌ای ایران را از ۳۰۰ (سیصد) تا بیش از ۱۰۰۰ (هزار) تن دانسته‌اند که ۱۸۰ تن از آن‌ها فقط از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۷ ترور و کشته شده‌اند.
احضار، بازداشت، زندان و شکنجه

«شلاق می‌زدند که نماز بخوانیم».
عفت ماهباز، زندانی سیاسی در دهه ۱۳۶۰
احضار، بازداشت، زندان و شکنجه > مردان

سه نوکیش مسیحی به نام‌های بابک حسین‌زاده، بهنام اخلاقی و صاحب فدایی، به دلیل مسیحی شدن، توسط حکومت جمهوری اسلامی به حبس‌های بلندمدت محکوم شده‌اند.
آقای م. صفری مقدم، در سال ۸۳ در دادگاهی در استان اصفهان، محاکمه شد و حکم صادره از دادگاه به دلیل ارتباط با کلیساهای خارج از ایران و تبلیغ علیه نظام، در سایه بی‌خبری و نبودن وکیل و سازمان حقوق بشری، محکوم به هشتاد و دو ضربه شلاق و نیز چهار سال تبعید شد.
حمید پورمند، مسلمان‌زاده‌ای بود که به مسیحیت گروید و به دلیل ارتداد، بازداشت و زندانی شد.
یوسف ندرخانی در سال ۱۳۸۸ بازداشت و به اتهام ارتداد (گرویدن از اسلام به مسیحیت) به اعدام محکوم شد؛ هر چند بر اثر فشار و واکنش‌های بین‌المللی، حکمش کاهش یافت.
سعید عابدینی؛ نوکیش مسیحی و کشیش.
در ۲۷ بهمن ۱۴۰۰ هادی رحیمی، نوکیش مسیحی که به ۴ سال زندان محکوم شد.
احضار، بازداشت، زندان و شکنجه > مردان > بانوان

مریم رستم‌پور و مرضیه امیرزاده، در ایران، به تاریخ ۱۵ اسفند ماه ۱۳۸۷ (۵ مارس ۲۰۰۹) به دلیل ارتداد، بازداشت شدند که با فشار جامعه بین‌المللی، پس از ۲۵۹ روز حبس، آزاد شدند.
در ۲۷ بهمن ۱۴۰۰ سکینه بهجتی، یک نوکیش مسیحی که صرفاً به دلیل عقیده‌اش به ۲ سال زندان محکوم شد. ه تحمل چهار سال زندان و به اتهام «عضویت در گروه یا دسته‌ها با هدف برهم زدن امنیت کشور» محکوم شدند.
احضار، بازداشت، زندان و شکنجه > وادار کردن زندانیان ارمنی‌زاده به نماز خواندن

مهرداد نشاطی ملکیانس، زندانی عقیدتی-سیاسی که ارمنی بود؛ ولی بعدها کمونیست (عضو سازمان چریک‌های فدایی خلق) شد می‌گوید که با شلاق، شکنجه می‌شد تا نماز بخواند.
ممنوعیت‌ها و آزارهای کلی

جمهوری اسلامی ازدواج نوکیشان مسیحی را به رسمیت شناخته نمی‌شود، مگر اینکه بر پایه شریعت اسلام و به شیوه اسلامی انجام شود. فهرست برخی دیگر از ممنوعیت‌های کلی مسیحیان و نیز آزارهای حکومت جمهوری اسلامی به آن‌ها چنین است:
ممنوع شدن انتشار کتاب دینی مسیحی به زبان فارسی؛
تعطیل شدن بسیاری از کلیساها؛
جلوگیری از انجام مراسم کلیسایی؛
مصادره شماری از ساختمان‌ها و دارایی‌های مسیحیان (از جمله، مصادره بیمارستان مسیحیان شیراز و تغییر نامش به انقلاب اسلامی)؛
زندانی کردن نوکیشان مسیحی؛
ترور برخی از مبلغان مسیحی.
شیوه‌های نقض حقوق

برای آگاهی ازاین بخش، روش‌ها و ابزارهای نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران را ببینید.
واکنش‌ها به نقض حقوق مسیحیان

سازمان‌های بین‌المللی بارها در مورد نقض حقوق بشر، از جمله، حقوق مسیحیان ایران بیانیه داده‌اند.
نماینده ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران در ۱۹۹۴ میلادی و نیز سازمان عفو بین‌الملل در سال ۱۹۹۵ نیز در گزارش خود نوشته‌اند که کشیش‌های مسیحی به دلیل مخالفت با حکومت جمهوری اسلامی کشته می‌شوند.
پس از ترور برخی از کشیشان، سازمان بین‌المللی «میدل‌ایست کانسرن» در گزارش مستند اعلام کرد: «شکی وجود ندارد که ترورهای مزبور توسط یک جوخه اعدام، که در چارچوب سرویس‌های امنیتی ایران فعالیت می‌نماید، انجام گرفته‌است؛ جوخه مزبور، دستورهای خود را از بلندپایه‌ترین مقامات حکومتی دریافت می‌کند».
حسین سودمند نوکیش مسیحی‌ای که در زندان مشهد، به اتهام ارتداد، اعدام شد.
مهدی دیباج به دلیل گرویدن به مسیحیت، به دست برخی از مأموران جمهوری اسلامی، کشته شد.
قربان دردی تورانی به دلیل گرویدن به مسیحیت، توسط حکومت جمهوری اسلامی، کشته شد.
محمد نور اکبری

| محمد نور اکبری | محمد نور اکبری |
| --- | --- |
نمایندهٔ دوره‌ پانزدهم پارلمان افغانستان: نمایندهٔ دوره‌ پانزدهم پارلمان افغانستان
دوره مسئولیت ۱۳۸۴ – ۱۳۸۹: دوره مسئولیت ۱۳۸۴ – ۱۳۸۹
حوزه انتخاباتی: ولایت دایکندی
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۳۴۲ ولسوالی خدیر - ولایت دایکندی
ملیت: افغانستان
پیشه: سیاستمدار
محمد نور اکبری (زاده: ۱۳۴۲ ولسوالی خدیر، ولایت دایکندی) سیاست‌مدار افغانستانی و نماینده مردم دایکندی در دوره پانزدهم مجلس نمایندگان افغانستان است.
زندگی‌نامه

محمد نور اکبری متولد ۱۳۴۲ از ولسوالی خدیر ولایت دایکندی افغانستان است. وی دارای مدرک ماستر از جامعه عالیه اسلامیه دهلی نو هندوستان است.
دیگر فعالیت‌ها

معلم.
سکرتر اول سفارت افغانستان در هند.
شارژدافیر/کاردار، وزیر مختار و معاون سفارت افغانستان در ژاپن.
معاون ریاست تشریفات وزارت امور خارجه.
مسئول انجمن محصلین افغانستان در هند.
مدیر مسئول نشریه فرهنگی- سیاسی تفاهم.
قزلقاش (تفرش)

مکان
| قزلقاش (تفرش) قزلقاش | قزلقاش (تفرش) قزلقاش |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۵°۱۶′۴۹″ شمالی ۴۹°۴۴′۲۴″ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۸۰۲۸°شمالی ۴۹٫۷۴۰۰۰°شرقی﻿ / 35.28028; 49.74000: مختصات: ۳۵°۱۶′۴۹″ شمالی ۴۹°۴۴′۲۴″ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۸۰۲۸°شمالی ۴۹٫۷۴۰۰۰°شرقی﻿ / 35.28028; 49.74000
استان: مرکزی
شهرستان: تفرش
بخش: بخش مرکزی
دهستان: رودبار
بنیان‌گذاری: ۰
جمعیت: ۷۵ نفر (سرشماری ۹۵)
وبگاه: instagram.com/qezelqash_village
قزلقاش (تفرش)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان تفرش در استان مرکزی ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان رودبار قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۰۷ نفر (۲۶خانوار) بوده‌است.
فوستر ویکنر ویکو

| فوستر ویکنر ویکو | فوستر ویکنر ویکو |
| --- | --- |
کاربری: تک باله
تولیدکننده: Foster Wikner Aircraft
طراح: Geoffrey N Wikner
نخستین پرواز: ۱۹۳۶
کاربر اصلی: Royal Air Force
تعداد ساخته‌شده: ۱۰
هزینه هر فروند: £۶۵۰
فوستر ویکنر ویکو (به انگلیسی: Foster_Wikner_Wicko) یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع تک باله ساخت شرکت Foster Wikner Aircraft است. هواگرد فوستر ویکنر ویکو نخستین پروازش را در ۱۹۳۶ میلادی انجام داد. در مجموع، تعداد ۱۰ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
طراح این هواگرد، Geoffrey N Wikner بود.
علی‌اصغر عاشوری

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  علی‌اصغر عاشوری
زادروز:  ۱۷ آذر ۱۳۶۷
قد:  ۱٫۷۴ متر (۵ فوت ۸ ۱⁄۲ اینچ)
پست:  هافبک
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  گل‌گهر
شمارهٔ پیراهن:  ۸
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۴ |  الوند همدان |  ؟ |  (؟) |
| ۲۰۱۴–۲۰۱۵ |  فولاد نوین خوزستان |  ۲۱ |  (۷) |
| ۲۰۱۵–۲۰۱۷ |  استقلال خوزستان |  ۴۴ |  (۷) |
| ۲۰۱۷–۲۰۱۸ |  فولاد خوزستان |  ۲۶ |  (۴) |
| ۲۰۱۸–۲۰۲۰ |  نساجی مازندران |  ۴۰ |  (۴) |
| ۲۰۲۰- |  گل گهر سیرجان |  ۱۲۱ |  (۸) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۵ مارس ۲۰۲۴. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۵ مارس ۲۰۲۴. 
علی‌اصغر عاشوری (زادهٔ ۱۷ آذر ۱۳۶۷) بازیکن فوتبال اهل ایران است که‌ برای باشگاه فوتبال گل گهر سیرجان در لیگ برتر خلیج فارس بازی می‌کند
لیگ برتر فوتسال زنان ایران

با سوپرلیگ فوتسال زنان ایران اشتباه نشود.
لیگ فوتبال
| 0 | 1 |
| --- | --- |
بنیان‌گذاری: ۱۳۸۴
کشور: ایران
کنفدراسیون: کنفدراسیون فوتبال آسیا
قهرمان کنونی: پالایش نفت آبادان
وبگاه: https://www.iranfutsal.com/
فصل جاری:   لیگ برتر فوتسال زنان ایران ۰۴-۱۴۰۳'': فصل جاری:   لیگ برتر فوتسال زنان ایران ۰۴-۱۴۰۳''
مسابقات لیگ برتر فوتسال زنان ایران دومین سطح مسابقات باشگاهی فوتسال زنان در کشور ایران است. اولین دوره لیگ برتر فوتسال زنان در سال ۱۳۸۴ برگزار شده‌است. پیش از آن، ابتدا مسابقات فوتسال زنان با تلاش‌های مهناز امیرشقاقی، نظرعلی، صالح و کرمزاده بین سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۷۷ در سطح استان تهران برگزار می‌شد و اولین لیگ کشوری در سال ۱۳۷۹ و یکسال پس از تأسیس انجمن فوتسال برگزار شد.
لیگ دسته اول فوتبال زنان کشور با حضور ۸ تیم از نیمه دوم سال ۱۳۸۲ برنامه‌ریزی شده بود. پیش از آن مسابقات فوتسال زنان کشور برگزار می‌شد. در مسابقات فوتسال زنان کشور سال ۱۳۸۲، چهار تیم استقلال تهران، دیهیم شهرداری اهواز، پیام نوآوران نوشهر و تجارتخانه جنوب، برای کسب عنوان قهرمانی، در مرحله نهایی در اردیبهشت ۱۳۸۲ در سالن ورزشی زنان مجموعه آزادی به صورت دوره‌ای باهم دیدار کردند.
پیشینه لیگ فوتسال زنان ایران > پیش از آغاز لیگ برتر فوتسال

در نخستین مرحله مسابقات فوتبال داخل سالن زنان باشگاه‌های دسته یک کشور در فروردین ۱۳۸۲، تیم تجارتخانه جنوب هرمزگان قهرمان شد. این مسابقات با شرکت ۴ تیم پیکان تهران، تجارتخانه جنوب، شهرداری اهواز و صنعت کرمانشاه در سالن علوم پزشکی بندر عباس برگزار شد. تیم تجارتخانه بر تمام دیگر تیم‌ها پیروز شد.
پیشینه لیگ فوتسال زنان ایران > لیگ برتر فوتسال زنان

| دوره | فصل | قهرمان | نایب‌قهرمان | جایگاه سوم |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | ۱۳۸۴ | راه‌آهن تهران | پیام نوآوران نوشهر | دیهیم اهواز |
| ۲ | ۱۳۸۵ | تجارتخانه جنوب هرمزگان | استقلال‌جنوب دزفول | دانشگاه آزاد |
| ۳ | ۱۳۸۶ | استقلال جنوب دزفول | تجارتخانه جنوب هرمزگان |  |
| ۴ | ۱۳۸۷ | راه‌آهن | تجارتخانه جنوب هرمزگان | پرسپولیس تهران |
| ۵ | ۱۳۸۸ | تجارتخانه جنوب هرمزگان | آرش بندرعباس | ملوان جوان رشت |
| ۶ | ۱۳۸۹ | تجارتخانه جنوب هرمزگان | ملی حفاری اهواز | حجاب قزوین |
| ۷ | ۱۳۹۰ | ایثار پرسپولیس تهران | حجاب قزوین | ملی حفاری اهواز |
| ۸ | ۱۳۹۱ | ملی حفاری اهواز | پرسپولیس تهران | متین ورامین |
| ۹ | ۱۳۹۲ | ملی حفاری اهواز | پالایشگاه نفت آبادان | پرسپولیس تهران |
| ۱۰ | ۱۳۹۳ | ملی حفاری اهواز | سپیدرود رشت | دانشگاه آزاد |
| ۱۱ | ۱۳۹۴ | دانشگاه آزاد | ملی حفاری اهواز | تعاونی احرار رشت |
| ۱۲ | ۱۳۹۵ | ملی حفاری اهواز | دانشگاه آزاد | پالایشگاه نفت آبادان |
| ۱۳ | ۱۳۹۶ | پالایش نفت آبادان | ملی حفاری اهواز | دانشگاه آزاد |
| ۱۴ | ۱۳۹۷ | نامی نو اصفهان | مس رفسنجان | ملی حفاری اهواز |
| ۱۵ | ۱۳۹۸ | مس رفسنجان | سایپا تهران | ملی حفاری اهواز / هیات فوتبال خراسان رضوی |
| ۱۶ | ۱۳۹۹ | پالایش نفت آبادان | سایپا تهران | هیات فوتبال خراسان رضوی |
| ۱۷ | ۱۴۰۰ | پیکان تهران | نصر فردیس کرج | ملی حفاری اهواز / مس رفسنجان |
| ۱۸ | ۱۴۰۱(لیگ دسته اول) |  |  |  |
| ۱۹ | ۱۴۰۲ (لیگ دسته اول) | فولاد هرمزگان | نفت امیدیه | مس کرمان  |
تغییر سطوح لیگ برتر

سازمان لیگ فوتسال بعد از ۳ سال ساختار برگزاری لیگ بانوان را مجددا تغییر داد.
به گزارش فارس، سازمان لیگ فوتسال در سال ۱۴۰۱ در برگزاری مسابقات لیگ بانوان تغییراتی به وجود آورد و با تغییر لیگ برتر به سوپر لیگ فوتسال بانوان این مسابقات را برگزار کرد اما حالا مجددا سازمان لیگ ساختار فصل مسابقاتی لیگ فوتسال در سال ۱۴۰۳ را تغییر داده‌است.
بر این اساس مسابقات سطح سوپرلیگ به صورت لیگ برتر و سطح لیگ برتر به عنوان لیگ دسته یک برگزار خواهد شد.
شنیده شده در جلسه ای که بین مدیران باشگاه‌ها با سازمان لیگ برگزار شده باشگاه‌ها مخالف این تصمیم سازمان لیگ بودند اما در نهایت این تصمیم اجرای شد.
پس از این تغییر سطح  مجددريال جدول به شکل زیر ادامه خواهد داشت:
| دوره | فصل | قهرمان | نایب‌قهرمان | جایگاه سوم | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۸ | ۱۴۰۱ | پیکان تهران | نصر فردیس کرج | پالایش نفت آبادان |   |
| ۱۹ | ۱۴۰۲ | پالایش نفت آبادان | شاهین نطنز | مس رفسنجان |  |
| ۲۰ | ۱۴۰۳ |  |  |  |  |
نوردستروم

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: شرکت سهامی عام
ISIN: US6556641008 
صنعت: خرده‌فروشی
بنا نهاده: ۱۹۰۱
بنیانگذاران: جان دبلیو. نوردستروم
دفتر مرکزی:  سیاتل، واشینگتن، ایالات متحده آمریکا
مدیر عامل اجرایی: بلیک نوردستروم
رئیس هیئت مدیره: انریکه هرناندز جونیور
محصولات: پوشاک کالاهای لوکس جواهرات
درآمد:  ۱۵٫۸ $ میلیارد دلار (۲۰۱۹)
سود خالص:  ۵۶۸ $ میلیون دلار (۲۰۱۹)
مجموع دارایی:  ۷٫۸ $ میلیارد دلار (۲۰۱۹)
تعداد کارکنان: ۷۴٫۰۰۰ نفر (۲۰۱۹)
شرکت‌های وابسته: نوردستروم رَک هَوت‌لوک
وبگاه: www.Nordstrom.com
شعبه‌ای از نوردستروم، در شهر سلت‌لیک‌سیتی، یوتا (درب ورودی غربی)
نوردْسْتروم (به انگلیسی: Nordstrom) فروشگاه زنجیره‌ای پوشاک و شرکت خرده‌فروشی آمریکایی است، که مالک شبکه‌ای از ۲۶۰ مرکز خرید در ایالات متحده می‌باشد و در زمینه فروش انواع لباس، کفش، کالاهای لوکس، لوازم آرایشی و جواهرات فعالیت می‌کند. این شرکت در سال ۲۰۱۲ به‌عنوان پنجمین فروشگاه زنجیره‌ای آمریکا شناخته شد، همچنین در سال ۲۰۱۳ در رتبه ۳۴ از بزرگترین شرکت‌های خرده‌فروشی این کشور قرار گرفت.
شرکت نوردستروم در سال ۱۹۰۱ توسط جان دبلیو. نوردستروم و با مشارکت کارل وافین، در قالب یک مغازه کفش‌فروشی تأسیس شد. این شرکت در طول بیش از یکصد سال فعالیت در حوزه فروش پوشاک، توسعه پیدا کرد و امروزه به‌عنوان یکی از مجلل‌ترین فروشگاه‌های زنجیره‌ای پوشاک و کالای لوکس، در آمریکا شناخته می‌شود. دفتر مرکزی این شرکت در شهر سیاتل، واشینگتن قرار دارد و بخشی از سهام آن در بازار بورس نیویورک معامله می‌شود. از رقبای اصلی نوردستروم می‌توان به میسیز، جی سی پنی، بلومینگدیل و نیمان مارکوس اشاره کرد.
ماروتیان

ماروتیان (زبان ارمنی: Մարության), یکی از نام‌های خانوادگی رایج در میان ارمنیان می‌باشد.
آرائیک ماروتیان
سیمون ماروتیان
کستاندین ماروتیان
مانوئل ماروتیان
هایک ماروتیان
هایک ماروتیان (موسیقی‌دان)
درنیک ماروتیان
ایرج امینی افشار

ایرج امینی افشار سرلشکر ارتش شاهنشاهی و فرمانده نظامی نجف آباد و فرمانده پایگاه پشتیبانی هوانیروز اصفهان بود. او در دادگاه انقلاب به ریاست صادق خلخالی محاکمه شده و اتهام فساد فی الارض به اعدام محکوم و در روز ۱۷ فروردین ۱۳۵۸ این حکم اجرا شد.
وی متهم بود در مقابله با تظاهرات‌های محرم سال ۱۳۵۷ دستور تیراندازی داده که منجر به کشته شدن ۲۵ نفر و زحمی شدن ۳۰۰ تن گشته است. در مدت فرمانداری نظامی وی ۳۸ نفر در نجف آباد کشته شدند. وی با پذیرش این موضوع بیان کرد که وی تحت دستور سرلشکر ناجی بوده و مطابق با دستورهای وی عمل کرده است.
دو برادر وی سرلشکر پرویز امینی‌افشار (آخرین رئیس اداره دوم ستاد بزرگ‌ارتشتاران و از امضا کنندگان اعلامیه بی‌طرفی ارتش در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷) و سپهبد بیوک امینی‌افشار (آخرین رئیس ستاد ژاندارمری) پس از انقلاب اعدام شدند.
وستلند والاس

| وستلند والاس | وستلند والاس |
| --- | --- |
کاربری: دو سرنشینه و دوباله با کاربرد عمومی
تولیدکننده: هواگردسازی وست‌لند
نخستین پرواز: ۳۱ اکتبر ۱۹۳۱
معرفی‌شده در: ۱۹۳۳
بازنشستگی: ۱۹۴۳
کاربر اصلی: نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا
ساخته‌شده: ۱۹۳۳–۱۹۳۶
تعداد ساخته‌شده: 104 + 68 conversions from Wapitis
وستلند والاس (به انگلیسی: Westland_Wallace) یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع دو سرنشینه و دوباله با کاربرد عمومی ساخت شرکت هواگردسازی وست‌لند است. هواگرد وستلند والاس نخستین پروازش را در ۳۱ اکتبر ۱۹۳۱ میلادی انجام داد. این هواگرد در سال ۱۹۳۳ میلادی رسماً معرفی گردید و در سال‌های ۱۹۳۳–۱۹۳۶ تولید شده‌است. در مجموع، تعداد ۱۷۲ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
لیدوما

| محوطهٔ باستانی لیدوما | محوطهٔ باستانی لیدوما |
| --- | --- |
مکان: ممسنی، فارس
لیدوما یک محوطهٔ باستانی است که در شهرستان ممسنی در استان فارس قرار دارد. لیدوما همچنین نام یکی از شهرهایی است که در نوشته‌های هخامنشی از آن نام برده شده‌است و در راه شاهی بین تخت جمشید و شوش قرار داشته‌است. در گل‌نوشته‌های تخت جمشید از ۲۶ شهر میان تخت جمشید تا شوش نام برده شده‌است. این اثر تاریخی احتمالاً مربوط به ۵۵۰ سال پیش از میلاد است. مساحت این محوطه باستانی در حدود یک‌هزار متر در ۵۰۰ متر مربع است که در بیش‌تر نقاط آن آثار باستانی یافت می‌شود و حتی شواهد به دست آمده در آن نشان از وجود تمدن تا پنج هزار سال پیش را نیز دارد. همچنین در غرب کاخ لیدوما و در ۳۵۰ متری آن تپه‌ای باستانی واقع شده که بر روی آن کتیبه‌ای سنگی وجود دارد.
بر اساس کاوش‌های باستان‌شناسی که در سال ۱۳۸۵ توسط یک گروه باستان‌شناسی به سرپرستی علیرضا عسکری چاوردی از ایران و پروفسور دانیل پاتس از دانشگاه سیدنی انجام شد محل شهر لیدوما در منطقهٔ فهلیان فارس در شهرستان نورآباد ممسنی در مجاورت روستای سروان (سورون)، در زیر تپه‌ای که در گفتار محلی از آن به قلعه کلی و در زمین خانواده میرزایی یاد می‌کنند، کشف شد.
هیئت مشترک باستان‌شناسی پژوهشکده باستان‌شناسی و دانشگاه سیدنی نخستین مرحله از پژوهش‌های مشترک را در سال‌های ۱۳۸۱–۱۳۸۳ در منطقه نورآباد ممسنی فارس انجام داد. حاصل مرحله یکم، شناسایی ۵۱ محوطه باستانی در دو دشت رستم یک و دو، لایه نگاری ۲۵ متر نهشته‌های باستانی در تل نورآباد و نیز ۱۶ متر در تل اسپید بود. عمده یافته‌ها علاوه بر تاریخ‌گذاری نسبی، با آزمایش رادیو آکتیو (۳۳ نمونه از تل اسپید و ۱۹ مورد تل نورآباد) تاریخ‌گذاری مطلق شد. در نتیجه توالی استقراری مناسبی از سکونت‌های هزاره ششم پیش از میلاد تا ۵۰ میلادی از مرحله یکم در آن منطقه حاصل شد.
در همین راستا، دومین مرحله از پژوهش‌های مشترک با دیدگاهی وسیع‌تر و نگرشی عمیق‌تر در زمستان ۱۳۸۵ در منطقه نور آباد ممسنی انجام شد. بخشی از اهداف در تداوم همان برنامهٔ فصل یکم طرح‌ریزی شد و بخش دیگر در روند نتایج مطالعات حاصل از آن مرحله، در این فصل انجام شد.
در این مرحله عمده پژوهش‌ها بر شناخت یکی از محوطه‌های هخامنشی تمرکز یافت. این محوطه با نام‌های محلی نظیر قلعه کَلی یا سورون، جنجان شناخته شده‌است. محوطه قلعه کَلی سورون در کوه پایه بخش غربی دشت رستم یک (فهلیان) واقع شده‌است. با کاوش این محوطه چشم‌انداز وسیع و دیدگاهی نوین در ارتباط با مطالعات هخامنشی جنوب و جنوب غرب ایران طرح شد.
این بنا از نظر ابعاد ساختمانی چهارمین بنای بزرگ هخامنشی پس از بناهای شوش، پاسارگاد و تخت جمشید (پارسه) است. این شهر که در کتیبه‌های تخت جمشید (پارسه) با عنوان لیدوما از آن نام برده شده یکی از بناهای مهم حکومتی زمان هخامنشیان به‌شمار می‌رود.
در لیدوما بقایای یک کاخ کوچک هخامنشی یافت شده که کاخ سروان( سورون ) نام گرفته‌است.
لیدوما در نوشته‌های تاریخی

در منابع نوشتاری دوره هخامنشی، به وجود جشن‌های بسیار و برگزاری آن‌ها در مکان‌های مختلف اشاره شده و وجود چنین مکان‌هایی در فارس در گل‌نوشته‌های تخت جمشید تأیید شده‌است؛ مانند آنچه هالوک دربارهٔ گوبریاس، از سرشناسانی که داریوش را در رسیدن به قدرت یاری کرد، که جیره غذایی خود را در دو مکان بسیتمه و لیدوما دریافت می‌کرد، مطرح کرده‌است.
هرتسفلد نخستین بار این محوطه را در سال ۱۹۲۴ بررسی و این محوطه را به نام جین جان به ثبت رساند.
در سال ۱۹۳۵، اورل اشتایناز روستاهای این قسمت به نام جن جان نام برده و اشاره به وجود دوپایه ستون در ویرانه‌های یک قلعه قدیمی دارد.
در سال ۱۹۵۹، هیئت باستان‌شناسی ایرانی و ژاپنی چند گمانه آزمایشی در طی پنج روز در این محوطه حفر کردند که بعداً نتایج آن را دانشگاه توکیو به نام سُروان منتشر کرد. در این زمان که این هیئت محوطه را کاوش کردند تمام آثار ویرانه‌های قلعه‌ای که در سطح آن وجود داشت و هرتسفلد از آن‌ها عکسبرداری کرده بود، از بین رفته بود.
مطرح شدن نام لیدوما برای اولین بار

در سال ۱۳۱۲ و ۱۳۱۶ در صُفه شمالی تخت جمشید حدود ۳۰هزار لوحه گلی پیدا شد که برای انجام تحقیقات به دانشگاه شیکاگوی آمریکا فرستاده شد و قسمتی از این الواح را پروفسور جورج کامرون و پروفسور هیکس مطالعه کردند که طبق مطالعات انجام شده بر این لوح سیزده شهر از شهرهای هخامنشی در منطقه ممسنی واقع شده بودند که یکی از این شهرها شهر لیدوما می‌باشد و بعداً هیئت باستان‌شناسی ژاپنی به ریاست کیکیو آتارشی و دکتر هاوارجی در سال ۱۳۳۸ موردکاوش‌های باستان‌شناسی قرار دادند و بنای ساختمان هخامنشی را در این قسمت کشف نمودند و بعداً معماری این بناها را با کاخ‌های داریوش، خشایار شاه و اردشیر هخامنشی در شوش و تخت جمشید مقایسه کردند و با این قیاس‌ها و مطالعات دریافتند که این‌ها آثار به جا مانده از دوران هخامنشی می‌باشد، پس لیدوما یکی از شهرهای بین راهی دوران هخامنشی بوده که بر سر راه شاهی پاسارگاد و تخت جمشید به شوش قرار داشته و شاهان و فرمانروایانی که در این فاصله رفت و آمد می‌کردند در این شهرها و کاخ‌های بین راهی استراحت نموده و بعد به راه خود ادامه می‌دادند.
از دیگر کاخ‌های به جا مانده از دوران هخامنشی در منطقه ممسنی، یکی در گچگران واقع شده که اکنون به اسم تُل کاخداداد مشهور است، دومی همین لیدوما بوده و دیگری در روستای کرم آباد رستم است که اگر توجه کنیم به علت عبور حدود ۹۰ الی ۱۰۰ کیلومتر از راه شاهی هخامنشیان در منطقه ممسنی، این شهر بر سر این راه ارتباطی واقع شده و از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود و هنوز قسمتی از راه سنگفرشی هخامنشی‌ها در منطقه گل سرخی عالیوند بجای مانده‌است که پروفسور پاتس از دانشگاه سیدنی استرالیا احتمال داده‌است که این جاده ساخته دست اسیران رومی زمان شاپور اول ساسانی باشد.
نخستین اکتشافات

نخستین اثر مشهود در کاوش‌های مربوط به این اثر یک پایه ستون به رنگ خاکستری با نقش شیارهای هندسی نخلی شکل و مشبّک و گل‌های هشت پر که دور تا دور بخش بالای پایه ستون را مزّین کرده، است. ارتفاع پایه ستون ۰۸/ ۷۵سانتی‌متر قطر بخش پایین ۰۴/ ۱۲۵سانتی‌متر قطر بخش بالا ۰۴/ ۷۹ سانتی‌متر است. این پایه ستون در بخش مرکزی گمانه در عمق ۲۰ سانتی‌متری از سطح نمایان شد.
دومین پایه ستون خاکستری رنگ مزّین به نقوش هندسی گیاهی به ویژه شیارهای برگ نخلی و گل‌های هشت پر به هم پیوسته در بخش بالای پایه ستون است. ارتفاع آن ۸۰/ ۷۵ سانتی‌متر قطر بخش پایین ۴/۱۲۵ سانتی‌متر و قطر بخش بالا ۰۶/۹۲ سانتی‌متر است. این پایه ستون در بخش غربی گمانه واقع است. پیش‌تر هیئت ژاپنی هر دو این‌ها را گزارش کرده بود.
هر دوپایه ستون مزین به نقوش هندسی و گیاهی است. جنس و رنگ سنگ خاکستری مایل به سیاه و سطح آن به خوبی پرداخت شده‌است.
در نخستین مرحله سکونتی بنایی با ستون‌های رفیع وجود داشته که ضخامت پایه ستون‌های آن بیش از یک متر است. سبک پایه ستون‌ها برابر سبک هنری به کار رفته در تخت جمشید است. از نظر ابعاد، این پایه ستون‌ها با پایه ستون‌های تالار صد ستون تخت جمشید قابل مقایسه است. پایه ستون مزیّن به گل‌های هشت پر (لوتوس) و شیارهای برگ نخلی شکل است. رنگ پایه ستون‌ها مشابه تخت جمشید به رنگ خاکستری است. در سه گمانه کاوش در این محوطه، ساختارهای معماری هم سطح با سطح سنگفرش پایه ستون‌ها در گمانه شماره ۱ بدست آمد. به همین دلیل، با توجه به محدوده کاوش و یافته‌های به دست آمده به نظر می‌رسد در این محل بنایی ستون‌دار وجود داشته‌است. اما، وجود ظرف‌های ارزشمند سنگی در این محوطه که با بهترین ظروف خزانه تخت جمشید و مورد استفاده عالی‌رتبه‌گان درباری برابری می‌کند، پرسش‌هایی برای کارکرد این محوطه مطرح می‌کند. آیا واقعاً بنابه گفته هردوت راه شاهی در این مسیر وجود داشته‌است؟ یا به نظر باستان‌شناسان نظیری هرتسفلد و اشتاین این محوطه یکی از پایگاه‌های راه شاهی در مسیر تخت جمشید به شوش بوده‌است؟
سبک معماری در لیدوما

thumb|نقوش برجسته گل‌های هشت پر «لوتوس» در کاخ لیدوما واقع در شهرستان ممسنی
بنای هخامنشی به دست آمده در فهلیان، ایوانی به طول ۴۰ متر دارد و به نظر می‌رسد که ۸ ستون در این ایوان جای می‌گرفته‌است. از این میان ۳ ستون در جای خود قرار گرفته و یک ستون نیز در بخش بالایی ایوان افتاده‌است. دو ستون دیگر نیز جابجا شده و در تپه‌های اطراف این بنا پیدا شده‌است.
جالبی این بنا در آن است که سه راه پله داشته که دو راه پله در گوشه‌ها و یک راه پله در وسط قرار گرفته‌است. سنگ‌های افتاده در کنار این راه پله‌ها به ایوان تعلق دارد. روی این سنگ‌ها کنگره‌های به سبک تخت جمشید قرار گرفته بوده که در هر یک متر یک کنگره قرار داشته‌است. با این حساب ۱۵ کنگره در این ایوان سوار بوده‌است. بخشی از شمالی ستون‌ها در فصل پیش به دست آمده‌است و قطر این پایه ستون‌ها بیش از یک متر است. به این ترتیب ستونی که روی این پایه ستون‌ها قرار می‌گرفته بین ۱۲ تا ۱۴ متر بوده‌است. «بر اساس سبک معماری هخامنشی زمانی که شما از بخش مرکزی وارد می‌شدید به تالار می‌رسیدید. در حال حاضر بخش شمالی بنا دیوار قطوری کشف شده که احتمالاً گوشه‌ای از این تالار است. اما در این میان دیوار دیگری نیز دیده می‌شود که حدود ۳ متر ضخامت دارد. دیوار کاخ آپادانا به دلیل ارتفاع ۲۰ متری ستون‌ها ۵ متر ضخامت دارد. به این ترتیب وقتی ما در این‌جا احتمالاً ستون‌های ۱۲ تا ۱۴ متری داشتیم، منطقی است که از دیواری با ضخامت ۳ متر استفاده شده باشد. نکته جالب دیگر آنکه دیوارها اندود گچ داشته‌است؛ یعنی از خشت خام برای ساخت دیوار استفاده شده و سپس با اندود گچ آن را تزئین کرده‌اند.»
هرآنچه در تخت جمشید به عنوان سبک هنری پارسی دیده‌ایم در این‌جا هم می‌بینیم و سبک کار کاملاً به بناهای تخت جمشید شباهت دارد. احتمال می‌دهیم این بنا همزمان با تخت جمشید ساخته شده باشد و بین این بنا با تخت جمشید و شوش ارتباطی وجود داشته‌است. امامشخص نیست جنس سنگی که برای پایه ستون‌ها استفاده شده از کجا آورده شده‌است.» در الواح تخت جمشید از دو شهر "لیدوماً و "بسیتمه" یاد شده‌است. احتمالی وجود دارد که شهر نورآباد کنونی همان شهر لیدوما باشد و ریچارد هلک نیز احتمال می‌دهد که برازجان باید شهر بسیتمه باشد.
از دیگر بخش‌های به دست آمده از این کاخ قوس‌ها و طاق‌های درگاه‌ها است که با بست‌های فلزی چفت و بست می‌شدند. اما یکی از نکات مهم ساخت این بنای هخامنشی سه پلکانی بودن آن است که تا کنون در هیچ‌یک از بناهای تخت جمشید نمونه آن دیده نشده‌است.
سبک گل‌های لوتوس و نوع تکنیکی که در پایه ستون‌ها به کار رفته به پایه ستون‌های برزن جنوبی تخت جمشید شباهت دارد. اما ابعاد و اندازه‌ها با ابعاد پایه ستون‌های صد ستون تخت جمشید برابری می‌کند. نکته جالب آن که این سبک شاید شبیه پایه ستون‌های تخت جمشید باشد اما در نهایت تفاوت‌هایی نیز دارد که آن را به لحاظ سبکی مختص به خود می‌کند.
زمان ساخت بنا

نمی‌توان به درستی تشخیص داد که این بنا در زمان کدام پادشاه هخامنشی ساخته شده‌است، با توجه به یافته‌های باستان‌شناسی به نظر می‌رسد در زمان شاهان اول هخامنشی یعنی داریوش یا خشایارشاه این بنا ساخته شده‌است. از آن جا که این دو پادشاه بلافاصله و پس از هم به قدرت رسیدند، احتمال دارد که در اواخر دوره داریوش و اوایل دوره خشایارشاه این بنا ساخته شده باشد.
با توجه به آوار سطحی بنا به نظر می‌رسد که کمی ناگهانی این مکان ترک شده‌است. کنگره‌ها در زیر ایوان فرو ریخته بعضی از آن‌ها شکسته شده و روی سطح سنگفرش ریخته شده‌است. اما به هر حال یک مرحله پس از دوره هخامنشی از این‌جا استفاده شده‌است. ما در این‌جا یک لایه سکونتی داریم که نشان می‌دهد از بخشی از سنگ‌های این بنا دوباره مورد استفاده قرار گرفته‌است و احتمالاً این اتفاق در قرن دوم پیش از میلاد رخ داده‌است.»
حدود ۲۰۰ یا ۳۰۰ سال پیش و در زمان قاجار بار دیگر قلعه‌ای روی این بنای هخامنشی ایجاد می‌شود که مدارک دوره دوم ما را از بین برده‌است. این قلعه قاجاری به قلعه «کَلی» یا قلعه کهنه شهرت داشته‌است.» نکته جالب آن که ۷۰ سال پیش و زمانی که هرتسفلد از این‌جا دیدن می‌کند این قلعه وجود داشته‌است. ساخت این قلعه روی محوطه باعث تخریب بیشتر آن شده‌است.
هرآنچه در تخت جمشید به عنوان سبک هنری پارسی دیده‌ایم در این‌جا هم می‌بینیم و سبک کار کاملاً به بناهای تخت جمشید شباهت دارد. احتمال می‌دهیم این بنا همزمان با تخت جمشید ساخته شده باشد و بین این بنا با تخت جمشید و شوش ارتباطی وجود داشته‌است. امامشخص نیست جنس سنگی که برای پایه ستون‌ها استفاده شده از کجا آورده شده‌است.»
وشاره

| وشاره وِشاره | وشاره وِشاره |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: قم
شهرستان: قم
بخش: خلجستان
حکومت: حکومت
 • دهیار: رسول زینلی
جمعیت: ۱۷۵ نفر (سرشماری ۹۵)
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۲۵
وشاره، روستایی است از توابع بخش خلجستان در استان قم ایران.