تئوتیئواکان
تاریخ

اینطور فرض می‌شود که ساخت این شهر حدود ۱۰۰ سال قبل از میلاد شروع شده و تا حدود ۲۵۰ سال بعد از میلاد ادامه داشته‌است. ساخت این شهر تا حدود قرن هفتم یا هشتم میلادی به طول انجامید، اما آثار تاریخی اصلی آن غارت شدند و به‌طور ناخودآگاه ۵۵۰ سال بعد از میلاد کل شهر در آتش سوخت. شاید بهتر باشد اینطور بگوئیم که در اولین نیمه از هزاره اول بعد از میلاد و در زمان اوج شهر تئوتی وکان، آن شهر جزو بزرگترین شهرهای آمریکایی ـ کلمبیایی قدیم با جمعیتی حدود ۱۲۵ هزار نفر یا حتی بیشتر بوده‌است که این امر حداقل آن را در بین ۶ شهر بزرگ دنیا در آن دهه قرار داده بود. دولتمردان این شهر در منطقه کوهستانی مکزیک و حول و حوش اولین قرن بعد از میلاد کانون مذهبی جدیدی را پایه‌گذاری کردند. در نتیجه شهر تئوتی وکان به عنوان بزرگترین و معروفترین مرکز مذهبی در دنیای جدید عصر خود معرفی شد. شهر مذکور حتی دارای خانه‌های چند طبقه بود تا بدین وسیله بتواند جمعیت عظیمی را در خود جای دهد. تمدن و فرهنگ پیچیده آن که مرتبط با موقعیت خاص آن زمین بود همچنین به نام‌های تئوتی واکان و تئوتی واکانو نیز خوانده می‌شد.
همچنین یکی از صحبت‌های بحث‌برانگیز آن دوران مذاکره بر سر این مطلب بود که آیا تئوتی وکان مرکز ایالت امپراطوری قرار بگیرد یا نه! که پیامد آن خبر در کل آمریکای میانه همچون شهر وراکروز مایا به خوبی ثبت شده‌است.
آزتک‌ها بسیار تحت تأثیر این شهر قرار گرفتند. همچنین اقوام مختلف ساکن در شهر تئوتی وکان موضوع بحث محافل قرار گرفتند. برخی از اقوام ساکن در آن شهر بزرگ اقوامی همچون: ناحوا، اوتومی، یا توتوناک بوده‌اند. پژوهشگران همچنین بیان کرده‌اند که تئوتی وکان دولتی چند ملیتی بوده‌است.
شهر اصلی تئوتی وکان و آثار تاریخی معروف آن در حال حاضر در شهرداری سان جوان آن شهر که یکی از ایالات مکزیک می‌باشد، و تقریباً در ۴۵کیلومتری (۲۵ مایلی) شمالی‌ترین شهر مکزیک قرار گرفته، واقع شده‌اند. زمین‌های آن ناحیه حدود ۸۳ کیلومتر مربع (۳۲ مایل مربع) از سطحی صاف و مسطح را دربر گرفته‌اند؛ که در سال ۱۹۸۷ میلادی قسمتی از آن ناحیه به عنوان میراث جهانی سازمان یونسکو قرار داده شد. این منطقه پربیننده‌ترین منطقه باستان‌شناسی در میان مناطق مکزیک می‌باشد.
نام تئوتی واکان به وسیلهٔ آزتک‌های ناحواتی زبان قرن‌ها بعد از سقوط شهر به این شهر داده شد. این نام با معنی «محل تولد خدایان» متبلور می‌شود. این بازتاب اسطوره خلقت ناحواها می‌باشد که طبق نظریه آن‌ها در تئوتی وکان رخ داده‌است. تئوتی وکان یک اسم ناحواتی یا آزتکی به معنای «محل استقرار کسانیکه جاده خدایان در دست آنهاست» می‌باشد.
این بدان دلیل است که آزتک‌ها معتقد بودند که خدایان تمام دنیا را در آن محل خلق کرده‌اند. نام انتخاب شده آن‌ها به صورت تئوتی واکان در زبان ناحواتی با لهجه هجایی «وا» تلفظ می‌شود.
با کنوانسیون‌های املایی نرمال لهجه ناحواتی، ما نمی‌توانیم در اینجا لهجه مورد نظر را برای شما به نگارش درآوریم. هر دوی این تلفظات و تلفظ اسپانیایی (تئوتی واکان) استفاده می‌شوند و هر دو حالت هجایی در این نام‌ها دیده می‌شوند.
در کل نام اصلی شهر نامعلوم می‌باشد. اما در متون هیروگلیف از ناحیه مایا بنام پوح یا «مکان آلات موسیقی» آمده‌است. این نشان می‌دهد که مایا از دوره کلاسیک با نام تئوتی وکان یا همان منطقه آلات موسیقی همچون دیگر شهرهای کلاسیک آن دوران در مکزیک مرکزی شناخته می‌شده‌است. مثل اسامی شهرهای تولان قابل سکونت همچون: تولان، تولاـ هیدالگو و کولولا.
این نامگذاری در اوایل قرن بیستم ایجاد سردرگمی‌کرد. در حالیکه دانشمندان در مذاکره بودند که آیا تئوتی واکان یا تولا هیدالگو همان تولان توصیف شده در وقایع قرن شانزدهم می‌باشد. در حال حاضر این کاملاً مبرم و مشخص به نظر می‌رسد که شهر تولان می‌تواند به عنوان یک عبارت عمومی ناحوایی شناخته شود تا در هر توافق کلی بکار گرفته شود. در مفهوم آمریکای میانه از شهرسازی، تولان و دیگر معادل‌های زبانی که در ارتباط با بسته‌های نی و خیزران می‌باشند و بخشی از محیط زیستی دریاچه‌ها را از دره مکزیک و جمع کثیری از مردم آن شهر را پوشش می‌دهند، تنها به عنوان یک استعاره بکار گرفته می‌شوند.