stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
جمعیت کردها

نگاره‌ای از یک دخترک کرد و مادربزرگش در جشن نوروز روستای بیساران.
مردم کُرد که در منطقه جغرافیایی به نام کردستان زندگی می‌کنند که امروزه بین ایران، عراق، ترکیه و سوریه قرار گرفته است البته نام کردستان در کشور ایران به یکی از استان‌های آن و در کشور عراق به یک اقلیم فدرال که در قانون اساسی کشور عراق تثبیت شده است و اما تاکنون در کشورهای ترکیه و سوریه این نام (کردستان) مورد قبول حکومت‌های ترکیه و سوریه قرار نگرفته است، جمعیت تخمینی کردها ۳۲ تا ۴۱ میلیون نفر برآورد می‌شود.
| کل جمعیت | کل جمعیت |
| --- | --- |
۳۲ تا۴۱ میلیون: ۳۲ تا۴۱ میلیون
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
   ترکیه: ۱۶–۱۸ میلیون ۱۸٪–‌‌‌۲۰
   ایران: ۸–۹ میلیون ۷–۱۰٪
   عراق: ۶–۹ میلیون ۲۳٪یا ۳۰٪
   سوریه: ۳_۴ میلیون ۹–۱۵٪
   آذربایجان: ۱۵۰٬۰۰۰–۱۸۰٬۰۰۰
   روسیه: ۶۳٬۸۱۸
   گرجستان: ۲۰٬۸۴۳
   آلمان: ۷۵۰٬۰۰۰
   فرانسه: ۱۳۵٬۰۰۰
   سوئد: ۹۰٬۰۰۰
   هلند: ۷۵٬۰۰۰
   سوئیس: ۶۵٬۰۰۰
   بلژیک: ۶۰٬۰۰۰
   اتریش: ۵۵٬۰۰۰
   ترکمنستان: ۵۰٬۰۰۰
   بریتانیا: ۴۹٬۹۲۱
   قزاقستان: ۳۸٬۳۲۵
   اردن: ۳۰٬۰۰۰
   یونان: ۲۶٬۰۰۰
   دانمارک: ۲۵٬۰۰۰
   ایالات متحده آمریکا: ۱۵٬۳۶۱
   قرقیزستان: ۱۳٬۱۷۱
   کانادا: ۱۱٬۶۸۵
   فنلاند: ۹٬۲۸۰
زبان‌ها: زبان‌ها
کردی: کردی
دین: دین
 •  اکثریت: سنی، شیعه، علوی  •  اقلیت: یارسان، ایزدی، شبک، تصوف، دادارباوری، ندانم‌گرایی، مزدیسنا:  •  اکثریت: سنی، شیعه، علوی  •  اقلیت: یارسان، ایزدی، شبک، تصوف، دادارباوری، ندانم‌گرایی، مزدیسنا
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
دیگر اقوام ایرانی‌تبار  (اچم •  تالش •  لر •  فارس •  بلوچ •  تات •  گیلک •  مازندرانی) : دیگر اقوام ایرانی‌تبار  (اچم •  تالش •  لر •  فارس •  بلوچ •  تات •  گیلک •  مازندرانی) 
جمعیت کردهای ایران، ترکیه و سوریه تخمینی است، زیرا آمار دقیقی توسط این کشورها ارائه نمی‌شود.: جمعیت کردهای ایران، ترکیه و سوریه تخمینی است، زیرا آمار دقیقی توسط این کشورها ارائه نمی‌شود.
مناطق کرد نشین
مردم کُرد، قوم ایرانی هستند که در کردستانات در منطقه ای به وسعت تقریبی ۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع یعنی بخش‌هایی از خاورمیانه به ویژه در ترکیه، عراق و سوریه و قفقاز و آسیای مرکزی (به ویژه در قزاقستان و ترکمنستان) و در ایران به‌طور عمده در غرب کشور، منطقه جنوب غربی آذربایجان و منطقه شمال خراسان زندگی می‌کنند. علاوه بر این در سال‌های اخیر جمعیت زیادی از کردها به اروپا مهاجرت کردند که بیشترین آن در کشورهای آلمان، فرانسه و سوئد می‌باشد.
پراکنش > روسیه

مقالهٔ اصلی: کردهای روسیه
طبق سرشماری ۲۰۱۰ روسیه ۶۳٬۸۱۸ کرد در روسیه زندگی می‌کنند. روسیه برای مدت طولانی روابط گرم خود را با کردها حفظ کرده است. در اوایل قرن نوزدهم، هدف اصلی امپراتوری روسیه اطمینان از بی‌طرفی کردها در جنگ‌های علیه ایران و امپراتوری عثمانی بود. در آغاز قرن نوزدهم، هنگامی که ماورای قفقاز به روسیه پیوست، کردها در ماورای قفقاز مستقر شدند. در قرن ۲۰، کردها توسط ترک‌ها و ایرانیان مورد آزار و اذیت و نسل‌کشی قرار گرفتند، این وضعیت باعث شد کردها به روسیه بروند.
پراکنش > لبنان

مقالهٔ اصلی: کردهای لبنان
وجود جامعه حداقل ۱۲۵٬۰۰۰ نفری از کردها محصول چندین موج مهاجرت است، اولین موج مهم مربوط به دوره ۱۹۲۵–۱۹۵۰ بود که هزاران کرد از خشونت و فقر در ترکیه فرار کردند. حضور کردها در لبنان به قرن دوازدهم میلادی هنگامی که ایوبیان به آنجا رسیدند، برمی‌گردد. در طی چند قرن بعدی، چندین خانواده کرد دیگر توسط تعدادی از قدرت‌ها برای حفظ حاکمیت در این مناطق به لبنان اعزام شدند، و بقیه آنها در نتیجه فقر و خشونت به کردستان نقل مکان کردند. این گروه‌های کرد مستقر شدند و برای مدت طولانی بسیاری از مناطق لبنان را اداره می‌کردند. کردهای لبنان به دلیل جامعه چند فرهنگی لبنان در لبنان مستقر شدند.
پراکنش > اتحادیه اروپا

مقاله‌های اصلی: کردهای آلمان، کردهای فرانسه، کردهای سوئد، کردهای فنلاند، کردهای هلند، و کردهای بریتانیا
پراکنش کردها در اتحادیه اروپا جمعیت قابل توجهی را در آلمان، فرانسه، سوئد، بلژیک و هلند تشکیل می‌دهد. کردها از ترکیه در دهه ۱۹۶۰ به عنوان کارگر مهاجر به آلمان و فرانسه رفتند. هزاران پناهنده کرد و پناهنده سیاسی در طول دهه ۱۹۷۰ به بعد از ترکیه و در طی دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ از عراق به سوئد فرار کردند.
در فرانسه، کردهای ایران اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند. با این حال، هزاران نفر از کردهای عراق نیز در اواسط دهه ۱۹۹۰ وارد این کشور شدند. اخیراً کردهای سوریه به‌طور غیرقانونی وارد فرانسه می‌شوند.
در بریتانیا، کردها برای اولین بار از سال ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۵ با سرکوب شورش کردهای عراق توسط دولت عراق، مهاجرت خود را آغاز کردند. دولت عراق شروع به تخریب روستاهای کردنشین کرد و بسیاری از کردها را مجبور به کوچ به زمین‌های بایر در جنوب کرد. این حوادث منجر به فرار بسیاری از کردها به بریتانیا شد؛ بنابراین، کردهای عراق بخش عمده‌ای از جامعه را تشکیل می‌دهند. در سال ۱۹۷۹، آیت‌الله خمینی در ایران به قدرت رسید و قوانین اسلامی را تصویب کرد. ستم و آزار و اذیت سیاسی گسترده‌ای نسبت به جامعه کرد وجود داشت. از اواخر دهه ۱۹۷۰ تعداد افراد پناهنده از ایران در بریتانیا همچنان زیاد است. در سال ۱۹۸۸، صدام حسین عملیات انفال را در شمال عراق آغاز کرد. این شامل اعدام‌های دسته جمعی و نسل‌کشی کردن جامعه کرد بود. استفاده از سلاح شیمیایی علیه هزاران شهر و روستای منطقه و همچنین شهر حلبچه تعداد کردهای عراق در بریتانیا را افزایش داد. تعداد زیادی از کردها نیز پس از کودتای نظامی ۱۹۸۰ در ترکیه به بریتانیا آمدند. اخیراً، مهاجرت به دلیل ادامه ستم سیاسی و سرکوب اقلیت‌های قومی و مذهبی در عراق و ایران بوده است. برآورد جمعیت کردها در بریتانیا به ۲۰۰ تا ۲۵۰٬۰۰۰ تن می‌رسد.
در دانمارک تعداد قابل توجهی پناهنده سیاسی عراقی وجود دارد که بسیاری از آنها کرد هستند.
در فنلاند، بیشتر کردها در دهه ۱۹۹۰ به عنوان پناهنده عراقی وارد این کشور شدند. کردهای فنلاند به دلیل موقعیت خود به عنوان اقلیتی تحت تعقیب، وابستگی زیادی به دولت عراق ندارند؛ بنابراین، آنها در فنلاند احساس پذیرش و راحتی بیشتری می‌کنند، بسیاری از آنها می‌خواهند از تابعیت عراقی خود خلاص شوند.
از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۹، ۴۳٬۷۵۹ کرد به‌طور غیرقانونی وارد یونان شده‌اند و از ۹٬۷۹۷ متقاضی پناهندگی ۵۲۴ مورد از آنها پذیرش شده‌اند.
پراکنش > آمریکای شمالی

مقاله‌های اصلی: کردهای کانادا و کردهای آمریکا
در ایالات متحده اعتقاد بر این است که جمعیت کردها بین ۱۵٬۰۰۰ تا ۲۰٬۰۰۰ نفر می‌باشد، منابع دیگر ادعا می‌کنند که تقریباً ۵۸٬۰۰۰ نفر هستند که اکثریت آنها از ایران می‌آیند. تخمین زده می‌شود که حدود ۲۳٬۰۰۰ کرد ایرانی در ایالات متحده زندگی می‌کنند. در طول جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، حدود ۱۰ هزار پناهنده عراقی در ایالات متحده پذیرفته شدند که بیشتر آنها کرد و شیعه بودند که به جنگ ائتلاف آمریکا کمک کرده‌بودند یا طرفدار آنها بودند. نشویل، تنسی با حدود ۸٬۰۰۰ تا ۱۱٬۰۰۰ نفر بیشترین جمعیت مردم کرد را دارد. در جنوب کالیفرنیا، لس آنجلس، سن دیگو و دالاس، تگزاس نیز کرد وجود دارد.
در کانادا، جمعیت کردها بر اساس سرشماری ۲۰۱۱ کانادا ۱۱٬۶۸۵ نفر است که در این میان کردهای عراق بزرگ‌ترین گروه کردهای کانادا را تشکیل می‌دهند و از تعداد کردهای ترکیه، ایران و سوریه بیشتر هستند. مهاجرت کردها عمدتاً نتیجه جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس و جنگ داخلی سوریه بود؛ بنابراین بسیاری از کردهای عراق به دلیل جنگ‌های مداوم و سرکوب کردها و شیعیان توسط دولت عراق به کانادا مهاجرت کردند.
کردستان

اکثر کُردها در کردستان مسلمان سنی هستند (بیشتر از مکتب شافعی)، اما اقلیت‌های قابل توجهی نیز به اسلام شیعه علویت، یزیدیسم، یارسانیسم، مسیحیت و یهودیت پایبند هستند.
کردستان > ترکیه

بر اساس گزارش آژانس ترکیه‌ای KONDA، در سال ۲۰۰۶، از کل جمعیت ۷۳ میلیون نفری ترکیه، ۱۱٫۴ میلیون کُرد و زازا در ترکیه زندگی می‌کردند (نزدیک به ۱۵٫۶۸ درصد از کل جمعیت کشور ترکیه). روزنامه ترکی ملیت در سال ۲۰۰۸ گزارش داد که جمعیت کُردها در ترکیه ۱۲٫۶ میلیون نفر است. بر اساس کتاب حقایق جهانی، کردها ۱۸ درصد از جمعیت ترکیه (حدود ۱۴ میلیون نفر از ۷۷٫۸ میلیون نفر) را تشکیل می‌دهند. منابع کُردی این رقم را ۱۰ تا ۱۵ میلیون کُرد در ترکیه ذکر کرده‌اند.
کردها بیشتر در شمال کردستان، در جنوب شرقی و شرق آناتولی زندگی می‌کنند. اما جمعیت کثیری از کُردها را می‌توان در غرب ترکیه به دلیل مهاجرت داخلی یافت. به گفته رستم ارکان، استانبول استانی است که بیشترین جمعیت کُرد را در ترکیه دارد.
کردستان > ایران

جمعیت کُردها در ایران به ۷ میلیون نفر می‌رسد که اکثریت آنها سنی هستند. کُردهای شیعه در ایران اکثر ساکن استان‌های کرمانشاه و ایلام هستند. همچنین کُردهای استان خراسان در شمال شرق ایران نیز پیرو مذهب شیعه هستند. در جریان انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ در ایران، احزاب سیاسی کُرد در جذب کُردهای شیعه که در آن دوره هیچ علاقه‌ای به خودمختاری نداشتند، ناموفق بودند. با این حال، از دهه ۱۹۹۰، ملی‌گرایی کردی تا حدودی به دلیل خشم و سرکوب خشونت‌آمیز کُردها در کردستان ایران، به مناطق کُردنشین شیعه نیز نفوذ کرده است.
کردستان > عراق

در کشور عراق کُردها تقریباً ۱۷ درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دهند. آنها اکثریت سه استان در شمال عراق را تشکیل می‌دهند که با هم به عنوان اقلیم کردستان عراق شناخته می‌شوند. همچنین کُردها در کرکوک، موصل، خانقین و بغداد نیز حضور پررنگی دارند. حدود ۳۰۰٬۰۰۰ کُرد در بغداد پایتخت عراق، ۵۰٬۰۰۰ نفر در شهر موصل و حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در جاهای دیگر در جنوب عراق زندگی می‌کنند.
کُردها به رهبری ملا مصطفی بارزانی از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۵ درگیر نبردهای سنگین علیه رژیم‌های متوالی عراق بودند. در مارس ۱۹۷۰، عراق طرح صلحی را برای خودمختاری کُردها اعلام کرد. این طرح قرار بود چهار سال دیگر اجرا شود. با این حال، در همان زمان، رژیم عراق برنامه عرب‌سازی را در مناطق نفت خیز کرکوک و خانقین آغاز کرد. قرارداد صلح دیری نپایید و در سال ۱۹۷۴، دولت عراق تهاجم جدیدی را علیه کُردها آغاز کرد. علاوه بر این، در مارس ۱۹۷۵، عراق و ایران معاهده الجزیره را امضا کردند که بر اساس آن ایران ارائه خدمات به کُردهای عراق را قطع کرد. عراق موج دیگری از عرب‌سازی را با انتقال اعراب به میادین نفتی کُردستان، به ویژه مناطق اطراف کرکوک آغاز کرد. بین سالهای ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۸، تعداد ۲۰۰٬۰۰۰ کُرد به دیگر مناطق عراق تبعید شدند.
کردستان > سوریه

کُردها بزرگ‌ترین اقلیت قومی در سوریه هستند و ۹ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند. کُردهای سوریه همواره با تبعیض و آزار و اذیت دولت مواجه شده‌اند.
کردستان سوریه(روژآوا) نامی غیررسمی است که برخی برای توصیف مناطق کُردنشین شمال و شمال شرق سوریه استفاده می‌کنند. منطقه کُردنشین شمال شرقی بخش بزرگی از استان حسکه را در بر می‌گیرد. شهرهای اصلی این منطقه قامشلی و حسکه است.
بسیاری از کُردها به دنبال خودمختاری سیاسی برای مناطق کُردنشین سوریه، مشابه کردستان عراق در عراق، یا استقلال کامل به عنوان بخشی از کردستان بزرگ هستند. نام «کُردستان غربی» (کردی: Rojavayê Kurdistanê) نیز توسط کُردها برای نامگذاری مناطق دارای جمعیت کُرد در سوریه در رابطه با کردستان به کار می‌رود. از زمان جنگ داخلی سوریه، نیروهای دولتی سوریه بسیاری از مناطق کُردنشین را رها کرده‌اند تا کُردها خلاء قدرت را پر کنند و این مناطق را به‌طور خودمختار اداره کنند.
ماوراء قفقاز (قفقاز جنوبی) > ارمنستان

بر اساس سرشماری ارمنستان در سال ۲۰۱۱، جمعیت کُردها در ارمنستان به ۳۷٬۴۷۰ نفر می‌رسد. آنها عمدتاً در نواحی غربی ارمنستان زندگی می‌کنند. کُردهای اتحاد جماهیر شوروی سابق ابتدا در دهه ۱۹۲۰ شروع به نوشتن کُردی با الفبای ارمنی کردند و به دنبال آن در سال ۱۹۲۷ به زبان لاتین و سپس در سال ۱۹۴۵ سیریلیک و اکنون به دو خط سیریلیک و لاتین شروع کردند. کردهای ارمنستان رادیوی کُردی را از ایروان و اولین روزنامه کُردی در ریا تزه تأسیس کردند. در انستیتوی شرق‌شناسی دولتی ایروان دپارتمان کُردی وجود دارد. کُردهای ارمنستان اولین کشور تبعیدی بودند که به رسانه‌هایی مانند رادیو، آموزش و مطبوعات به زبان مادری خود دسترسی داشتند اما بسیاری از کُردها از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۵۹ به عنوان جمعیت آذری یا حتی ارمنی نام برده شدند.
ماوراء قفقاز (قفقاز جنوبی) > گرجستان

بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۲ گرجستان، ۲۰٬۸۴۳ کُرد در گرجستان زندگی می‌کنند کُردهای گرجستان عمدتاً در پایتخت تفلیس و روستاوی زندگی می‌کنند. بر اساس گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان در سال ۱۹۹۸، حدود ۸۰ درصد از جمعیت کُرد در گرجستان را کُردهای آسیمیله شده تشکیل می‌دهند.
تظاهرات کردها علیه داعش، وین، اتریش، ۱۰ اکتبر ۲۰۱۴
تظاهرات در حمایت از استقلال کردستان عراق در شومان، بروکسل، ۲۵ اکتبر ۲۰۱۷
تظاهرات کردها علیه داعش در نروژ، ۱۲ مه ۲۰۱۶
دختر کُرد در استان ماردین
خانواده کرد در بیساران، کردستان ایران
زیارت ایزدی‌ها به معبد لالش، کردستان عراق
رپین (لهستان)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= لهستان
| رپین | رپین |
| --- | --- |
Main Square in Rypin: Main Square in Rypin
  پرچمنشان:   پرچمنشان
رپین: رپین
مختصات: ۵۳°۴′ شمالی ۱۹°۲۷′ شرقی﻿ / ﻿۵۳٫۰۶۷°شمالی ۱۹٫۴۵۰°شرقی﻿ / 53.067; 19.450: مختصات: ۵۳°۴′ شمالی ۱۹°۲۷′ شرقی﻿ / ﻿۵۳٫۰۶۷°شمالی ۱۹٫۴۵۰°شرقی﻿ / 53.067; 19.450
استان: استان کویافسکو-پومورسکی
شهرستان: شهرستان رپین
گمینا: Rypin (urban gmina)
حکومت: حکومت
 • شهردار: Pawel Grzybowski
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۰٫۹۶ کیلومتر مربع (۴٫۲۳ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۹): جمعیت (۲۰۰۹)
 • کل: ۱۶۹۵۰
 • تراکم: ۱۵۰۰/کیلومتر مربع (۴۰۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
کد پستی: ۸۷–۵۰۰
Car plates: CRY
وبگاه: http://www.rypin.eu/
ریپین (به لاتین: Rypin) یک شهرک در لهستان است که در شهرستان رپین واقع شده‌است.
خصوصیات

رپین ۱۰٫۹۶ کیلومترمربع مساحت و ۱۶٬۹۵۰ نفر جمعیت دارد.
خواهرخوانده

شهرهای ونچتسا و باوسکا خواهرخوانده‌های ریپین هستند.
آلیونا ساوچنکو

آلیونا ساوچنکو (اوکراینی: Олена Валентинівна Савченко؛ زادهٔ ۱۹ ژانویهٔ ۱۹۸۴) اسکیت‌باز نمایشی اوکراینی‌تبار اهل آلمان است.
خانواده دکتر ارنست

| خانواده دکتر ارنست | خانواده دکتر ارنست |
| --- | --- |
 تصور لوگو:  تصور لوگو
家族ロビンソン漂流記ふしぎな島のフローネ (‏The Swiss Family Robinson: Flone of the Mysterious Island‏): 家族ロビンソン漂流記ふしぎな島のフローネ (‏The Swiss Family Robinson: Flone of the Mysterious Island‏)
ژانر: ماجراجویی
 مجموعه تلویزیونی :  مجموعه تلویزیونی 
کارگردان: یوشیو کورودا
نویسنده: شوزو ماتسودا
آهنگ‌ساز: کوئیچی ساکاتا
استودیو: نیپون انیمیشن
شبکه: فوجی تلویژن
پخش اصلی: ۴ ژانویه ۱۹۸۱ – ۲۷ دسامبر ۱۹۸۱
قسمت‌ها: ۵۰
 درگاه انیمه و مانگا:  درگاه انیمه و مانگا
خانواده دکتر ارنست با نام اصلی خانواده سوئیسی رابینسون: جزیره اسرارآمیز فلون (به ژاپنی: 家族ロビンソン漂流記ふしぎな島のフローネ Kazoku Robinson Hyōryūki Fushigi na Shima no Furōne) (به انگلیسی: The Swiss Family Robinson: Flone of the Mysterious Island) یک مجموعه انیمهٔ ۵۰ قسمتی است که توسط استودیو نیپون انیمیشن ساخته شده‌است. پخش آن از ۴ ژانویه ۱۹۸۱ در شبکه فوجی تلویژن آغاز شده و تا ۲۷ دسامبر ۱۹۸۱ ادامه داشته‌است.
این انیمه بر اساس رمان خانواده سوئیسی رابینسون که در سال ۱۸۱۲ توسط نویسنده‌ای سوئیسی به نام یوهان داوید ویس به زبان آلمانی نوشته شده ساخته شده‌است. همچنین شخصیت فلون در رمان اصلی موجود نیست، در رمان اصلی خانواده رابینسون فقط شامل پدر، مادر و چهار پسر (بدون دختر) است. احتمالاً فلون توسط نیپون انیمیشن به عنوان شخصیت جدیدی برای نسخه انیمه معرفی شده‌است تا دختران بیشتری را به عنوان بیننده جذب کند. همچنین در نسخه انیمه، بزرگ‌ترین فرزند خانواده رابینسون، فرانس، نامگذاری شده‌است و شخصیت جک یک شخصیت سه ساله است در حالی که در رمان یک شخصیت ده ساله است.
صداپیشگان نسخهٔ فارسی

مدیر دوبلاژ: مهدی علیمحمدی
فلون: ناهید امیریان شمس‌آبادی
جک: نوشابه امیری و مریم شیرزاد
دکتر ارنست: حسین معمارزاده
آنا (همسر دکتر ارنست): شهلا ناظریان
فرانس: محمد بهره‌مندی - آرشاک قوکاسیان
تام تام: فریبا شاهین‌مقدم
آقای مورتون: ولی‌الله مؤمنی
مایک آدام

مایک آدام (انگلیسی: Mike Adam) یک ورزشکار و قهرمان المپیک زمستانه است.
سامی طه

| سامی طه | سامی طه |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹۱۱ عَرّابه، ولایت بیروت، امپراتوری عثمانی
درگذشت: ۱۱ سپتامبر ۱۹۴۷ (۳۶ سال) حیفا، ناحیهٔ لیدا، سرپرستی فلسطین
ملیت: عثمانی-فلسطینی
شهروندی: امپراتوری عثمانی (۱۹۱۱–۱۹۱۸)  سرپرستی فلسطین (۱۹۲۰–۱۹۴۷)
پیشه: سیاستمدار
سامی طه (۱۹۱۱ – ۱۱ سپتامبر ۱۹۴۷) سیاستمدار فلسطینی بود. یکی از پیشگامان جنبش اتحادیهٔ کارگری عرب در فلسطین و دبیرکل انجمن کارگران عرب فلسطین در حیفا از اوایل ۱۹۴۴ تا پاییز ۱۹۴۷ بود.
زندگی و پیشه

سامی طه حمران در سال ۱۹۱۱ در روستای عَرّابه در ناحیهٔ جنین، سنجق نابلس، ولایت بیروت، امپراتوری عثمانی، در یک خانواده روستایی فقیر به دنیا آمد. تا کلاس پنجم ابتدایی در مدرسهٔ روستایش درس خواند، پس از مرگ پدرش در اوایل دهه ۱۹۳۰ مجبور شد برای یافتن شغلی به شهر حیفا برود، به این امید به دفتر انجمن عربی کارگران فلسطین رفت تا بتواند به او کمک کنند تا شغلی پیدا کند. در آن زمان انجمن به یک کارمند کم‌سن برای نظارت بر اجرای شرایط کاری که بین آنها (از سوی کارگران) و صاحبان برخی از معادن معدن در حومهٔ حیفا توافق شده بود، نیاز داشت. او را با حقوق کمی برای این کار استخدام کردند. از راه این کار و تماس پیوسته با رهبران جنبش سندیکایی، مطالعهٔ شرایط و قوانین امور کارگری را آغاز کرد. در عین حال با مطالعهٔ مستمر به آموزش خود ادامه داد. زبان انگلیسی را هم خواند تا اینکه به‌طور کامل به آن مسلط شد.
سامی طه به تدریج در انجمن عربی کارگران فلسطین مسئولیت‌هایی را بر عهده گرفت تا اینکه به مقام اول اتحادیهٔ کارگری در آن رسید و رئیس آن شد. در دومین همایش انجمن که بین ۲۹ تا ۳۰ اوت ۱۹۴۶ در حیفا برگزار شد، عبدالحمید حیمور، بنیانگذار جنبش کارگری در فلسطین، به عنوان رئیس کنفرانس و سامی طه به عنوان دبیرکل آن انتخاب شدند. در این همایش نمایندگان ۴۲ شعبه و اتحادیه حضور داشتند. تصمیمات آن همایش حاکی از این بود که سوسیالیسم، هدف کارگران عرب فلسطینی است و جنبش سندیکایی راه درستی برای رسیدن به سوسیالیسم است؛ بر استقلال شخصیت ملی عربی و عدم وابستگی یا ارتباط آن را به جنبش‌های بین‌المللی تأکید کردند. کمیته عالی عرب، اهمیت این انجمن را تشخیص داد و سامی طه را به عنوان بخشی از هیئت خود به لندن برای گفتگو در مورد مسئلهٔ فلسطین در اوایل سال ۱۹۴۷ انتخاب کرد.
او در همایش‌های فدراسیون عمومی اتحادیه‌های کارگری در لندن (۶ تا ۲۲ فوریه ۱۹۴۵) و پاریس (۲۵ سپتامبر تا ۸ اکتبر ۱۹۴۵) شرکت کرد. سومین همایش انجمن عربی کارگران فلسطین در ۱۸ اوت ۱۹۴۷ در حیفا برگزار شد و ۱۲۰ نماینده به نمایندگی از ۱۲۰٬۰۰۰ کارگر سازمان‌یافتهٔ محلی و ملی در آن شرکت کردند. فلسطین در آن زمان کانون توجه بحث‌هایی بود که در سازمان ملل دربارهٔ تقسیم‌بندی آن در جریان داشت. همایش تصمیم گرفت اصل پروژهٔ تقسیم فلسطین را رد کند. همچنین تصمیم گرفتند که یک کشور عربی دموکراتیک فلسطینی ایجاد کنند، یهودیان عرب را که قبل از ۱۹۱۸ در فلسطین زندگی می‌کردند و فرزندان آنها را شهروندانی با همهٔ حقوق و وظایف در قبال وطن بدانند و همهٔ کسانی را که بدون ارادهٔ خانواده وارد آن سرزمین شده‌اند را از وطن اخراج کنند. همایش، تلگرامی در این زمینه برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد.
کمیته عالی عرب به همایش و تصمیمات آن حمله کرد و رئیس انجمن کارگران عرب فلسطین (شورای اتحادیه کارگری)، سامی طه را به تلاش برای صهیونیسم و استعمار متهم کرد. به سامی طه بیش از یک اخطار داده شد تا برای حفظ جان خود اقدامات احتیاطی انجام دهد اما او آن‌ها را رد کرد. وی در عصر ۱۱ سپتامبر ۱۹۴۷ در برابر خانهٔ خود در حیفا به ضرب گلوله کشته شد. ترور او موجی از خشم و کینه را در پی داشت و کارگران در سراسر فلسطین در اعتراض به این جنایت دست به اعتصاب زدند. تشییع جنازهٔ بزرگ سامی طه در حیفا با حضور ده‌ها هزار نفر برگزار شد و پیکرش در روستای بلد الشیخ در نزدیکی حیفا به خاک سپرده شد.
خاقانی

| خاقانی شِروانی | خاقانی شِروانی |
| --- | --- |
تندیس خاقانی واقع در بوستان خاقانی در شهر تبریز: تندیس خاقانی واقع در بوستان خاقانی در شهر تبریز
زاده: ۵۲۰ (قمری) ۱۱۲۰ (میلادی) شروان
درگذشته: ۵۹۵ (قمری) ۱۱۹۰ (۶۹−۷۰ سال) تبریز،
آرامگاه: مقبرةالشعرای تبریز
لقب: حَسّان العجم
پیشه: شاعر
ملیت: ایرانی
افضل‌الدّین بدیل بن علی خاقانی شروانی، متخلّص به خاقانی (۵۲۰ قمری در شَروان – ۵۹۵ قمری در تبریز) از جملهٔ نامدارترین شاعران ایرانی و بزرگ‌ترین قصیده سرایان تاریخ شعر و ادب فارسی به‌شمار می‌آید. از القاب مهم وی حَسّان العجم است. آرامگاه وی واقع در شهر تبریز ایران است.
زندگی

افضل‌الدین بدیل بن علی خاقانی حقایقی شَروانی در سال ۵۲۰ (قمری) در شهر شَروان به دنیا آمد. وی در تحفةالعراقین به صراحت خود را تُرک معرفی می‌کند و در اشعار وی نیز کلمات و اصطلاحات ترکی فراوان هستند که به‌کار بردن آنها توسط یک غیرترک غیرمنطقی به‌نظر می‌رسد.  تاریخ تولد او از اشاره‌های موجود در دیوان به‌دست آمده است. پدرش نجیب‌الدین علی مروی درودگر (نجار) بود. مادر او مسیحی نسطوری بود که به اسلام گرویده بود. عمویش کافی‌الدین عمر، طبیب و فیلسوف بود و خاقانی تا بیست‌وپنج سالگی در سایهٔ حمایت او بود و در نزد او انواع علوم ادبی و حکمی را فرا گرفت. چندی نیز در خدمت ابوالعلاء گنجه‌ای شاعر بزرگ معاصر خود که در دستگاه شروانشاهان به‌سر می‌برد، کسب فنون شاعری کرد. پس از آنکه ابوالعلاء وی را به خدمت خاقان منوچهر شروانشاه معرفی کرد لقب «خاقانی» بر او نهاد (پیش از آن متخلص به «حقایقی» بود) از آن پس خاقانی نزدیک به چهل سال وابسته به دربار شروانشاهان و در خدمت منوچهر شروانشاه، و پسر و جانشین او اخستان شروانشاه بود.
در حدود سال ۵۵۰ به امید دیدار استادان خراسان و دربارهای مشرق روی به عراق نهاد و تا ری رفت. در آنجا بیمار شد، و والی ری او را از ادامه سفر بازداشت و خاقانی مجبور به بازگشت به «حبسگاه شروان» گشت. پس از مدتی توقف در شروان به قصد حج و دیدن امرای عراقین از شروانشاه اجازهٔ سفر گرفت و در زیارت مکه و مدینه چندین قصیده سرود. در حدود سال ۵۵۱ یا ۵۵۲ سرگرم سرودن مثنوی تحفةالعراقین بود. در راه سفر به بغداد، از ایوان مدائن گذر کرد و قصیدهٔ غرای خود را دربارهٔ آن ساخت.
در بازگشت به شروان باز خاقانی به دربار شروانشاه پیوست. لیکن میان او و شروانشاه به علت نامعلومی کدورت ایجاد شد، و آنچنان‌که از قصیده‌های حبسیه که در دیوانش ثبت است برمی‌آید یک‌سالی را در حبس گذراند. بعد از چندی در حدود سال ۵۶۹ قمری به سفر حج رفت و بعد از بازگشت به شروان در سال ۵۷۱ فرزند بیست‌سالهٔ خود رشیدالدین را از دست داد و بعد از آن مصیبت مرگ همسر و مصائب دیگر بر او وارد شد. از آن پس میل به عزلت یافت و از خدمت دربار شروانشاهان کناره گرفت. در اواخر عمر در تبریز به سر می‌برد و در همان شهر درگذشت و در مقبرةالشعرا در محله سرخاب تبریز مدفون شد. سال وفات او را ۵۹۵ و هم ۵۸۲ نوشته‌اند.
شَروان، زادگاه خاقانی

وی در تحفةالعراقین به صراحت خود را تُرک معرفی می‌کند و در اشعار وی نیز کلمات و اصطلاحات ترکی فراوان هستند که به‌کار بردن آنها توسط یک غیرترک غیرمنطقی به‌نظر می‌رسد. 
ابن حوقل می‌گوید: «مردم بردعه (مرکز قدیم اران) به ارّانی سخن می‌گویند». مقدسی در احسن‌التقاسیم توضیح بیشتر در بارهٔ آن زبان دارد و می‌گوید: «در ارّان به ارّانی سخن می‌گویند و فارسی ایشان قابل فهم است، و در پاره‌ای حرف‌ها به زبان خراسانی نزدیک است.» آمیزش لهجه‌ها و زبان‌های نواحی مختلف ایران، و رواج سخن خاقانی و نظامی به‌مدت هشتصد سال در سراسر ایران، موجب شد که بسیاری از تعبیرهای خاص آنان وارد فرهنگ‌ها یا زبان شاعران و نویسندگان دیگر درآید.
اما مهم‌ترین ویژگی نزهةالمجالس تا آنجا که به تاریخ ادبیات ایران مربوط می‌شود، ضبط و حفظ آثاری از حدود ۱۱۵ شاعر از شمال‌غرب ایران، از ارّان، شَروان و آذربایجان است که دیوان‌های آن‌ها از بین رفته است. از این رو، نزهةالمجالس آیینه‌ای از محیط ذوقی و ادبی و فرهنگی آن نواحی در قرن هفتم، و نموداری از حوزهٔ گستردهٔ زبان فارسی و فرهنگ ایرانی است. کاربرد فراوان تعبیرهای گفتاری در رباعی‌های نزهةالمجالس، موجب شده که تأثیر زبان پهلوی شمال‌غربی که زبان گفتاری مردم بوده است به‌روشنی قابل مشاهده باشد.
برخلاف شاعران اهل دیگر مناطق ایران در آن دوران که غالباً از طبقات بالای جامعه چون ادیبان، دیوانیان و دبیران بودند، در نواحی شمال غرب ایران بسیاری از شاعران از مردم عادی و پیشه‌وران و کارگران بودند و نام‌های آن‌ها چون سقّا، عصفوری (گنجشک‌فروش)، سرّاج، جاندار، لحافی و نظایر آن گواه این امر است. این شاعران غالباً تعبیرهای محاوره‌ای را در شعر خود به کار می‌بردند و از این طریق بسیاری از لغات و اصطلاحات فارسی خاص آن سامان را در اشعار خود به یادگار گذاشته‌اند. علاوه بر این، وجود آگاهی‌هایی از آداب و رسوم، زندگی روزمره، پوشاک، بازی‌ها و سرگرمی‌های مردم در آن دوران از جمله فواید جانبی نزهةالمجالس است.
شروان در زمان خاقانی، زیر نظر شروانشاهان بوده است. نیاکان شروانشاهان، عرب‌تبار بودند، اما با وصلت با خاندان‌های محلی، از قرن دهم میلادی به بعد، شروانشاهانه هویت ایرانی گرفتند و اصلیت خود را به ساسانیان می‌رساندند.
خاقانی شروانی (۵۸۲–۵۲۰ هجری قمری)، از بزرگ‌ترین شاعران ایران در قرن ششم است. وی به‌خصوص در قصیده، صاحب سبک و از قوت اندیشه و مهارت کم‌نظیری در ترکیب‌سازی و مضمون‌پردازی برخوردار است. خاقانی علاوه بر دیوان، صاحب منظومه‌ای به نام تحفةالعراقین و نیز اثر دیگری به نام منشآت است که در برگیرندهٔ نامه‌های اوست.
زادگاه خاقانی آنچنانکه از موارد بسیار در دیوان او و به عبارت‌های مختلف برمی‌آید، شهر شَروان از بلاد قفقاز در شمال رود کُر است و در بسیاری از کتاب‌های تاریخی و جغرافیایی و تذکره‌ها نیز شروان به عنوان موطن خاقانی ذکر شده است، و اینکه بعضی از تذکره‌نویسان متأخر زادگاه او را به‌صورت «شیروان» ذکر کرده‌اند نادرست است. از موارد متعدد در دیوان او این ابیات را می‌توان به‌عنوان شاهد نقل کرد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| عیب شروان مکن که خاقانی |  | هست از آن شهر کابتداش شر است |
| عیب شهری چرا کنی بدو حرف |  | کاوّل شرع و آخر بشر است |
شروان کهن بعد از انقراض آخرین سلسلهٔ شروانشاهان و استیلای صفویه بر آن شهر، و دست به دست گشتن‌های آن میان ایران و عثمانی ظاهراً ویران شده است و جهانگردان در اواخر عصر صفویه ویرانه‌های خالی از سکنهٔ آن را دیده‌اند. اما شیروان وطن زین‌العابدین شیروانی و بهار شیروانی نام جدید آن ناحیه و ولایت است و شهر مرکز آن شماخی است.
آثار خاقانی

قصاید و غزلیات خاقانی شروانی با تصحیح عزیزالله علیزاده در نشر فردوس تهران در سال ۱۳۹۰ در ۸۸۰ صفحه منتشر شده است. این اثر شامل ۹۴۴۷ بیت قصیده و ۳۸۵۳ بیت غزل است. کشف الابیات و واژه‌نامه نیز بدان پیوست شده است.
دیوان، شامل قصاید، ترجیعات، مقطعات، غزلها و رباعیات است. دیوان خاقانی به تصحیح سید ضیاءالدین سجادی در سال ۱۳۳۸ در تهران به چاپ رسیده بود.
تحفةالعراقین، مثنوی در سه هزار و دویست بیت است که در سال ۵۵۱ تألیف شده است. تحفةالعراقین در شرح نخستین سفر خاقانی به مکه و «عراقین» است و در ذکر هر شهر از رجال و معاریف آن نیز یاد کرده و در آخر هم ابیاتی در حسب حال خود آورده است. تحفةالعراقین به تصحیح یحیی قریب در سال ۱۳۳۰ در تهران به چاپ رسید. پس از آن، چندین نسخه معتبر از تحفةالعراقین شناسایی شد که در این میان نسخه وین (با عنوان ختم‌الغرایب) تاریخ ۵۹۳ هجری را دارد.
منشآت خاقانی، چند نامه از خاقانی است که به بزرگان زمان خود نوشته، و غالباً مشحون از کلمات و جملات عربی دشوار و مترادف و گاهی از اشعار خود خاقانی در آن‌ها هست.
قصاید خاقانی به نسبت در مرتبه‌ای بالا قرار دارد. از او قطعات بسیار خوبی نیز دردست است، اما غزلیاتش در سطح قصاید او نیستند.
شعر خاقانی سبکی دیریاب و بغرنج دارد و بیشتر، نظمی است هنرمندانه با گرایش‌های سخنوری و دقایق لفظی.