جنایات جنگی روسیه
چچن

پس از انحلال اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، چچن استقلال خود را از فدراسیون روسیه اعلام کرد. مقامات روسی اعلامیهٔ خودمختاری چچن را رد کردند که این اقدام، باعث تنش شد. این تنش‌ها در نهایت با عبور ۲۵٬۰۰۰ سرباز روسی به چچن در ۱۱ دسامبر ۱۹۹۴ به یک جنگ کامل تبدیل شد. جنگ با استقلال عملی چچن و خروج نیروهای روسیه در سال ۱۹۹۶ پایان یافت. درگیری دوم دوباره در سال ۱۹۹۹ تشدید شد و تا سال ۲۰۰۹ ادامه داشت و روسیه کنترل کامل چچن را به‌دست گرفت و یک دولت طرفدار روسیه را روی کار آورد. در این دوره جنایات جنگی متعددی، عمدتاً توسط نیروهای مسلح روسیه، ثبت شد.
در طول دو جنگ، چچنی‌ها توسط پروپاگاندای روسیه با عنوان‌هایی همچون «سیاهان»، «راهزنان»، «تروریست‌ها»، «سوسک‌ها» و «ساس‌ها» معرفی شدند. نیروهای مسلح روسیه جنایات جنگی متعددی را در چچن مرتکب شدند.
این جنایات شامل موارد زیر بود:
استفاده از بمب‌های خوشه‌ای ممنوع در حمله بمب خوشه‌ای شالی در سال ۱۹۹۵، که یک بازار، یک پمپ بنزین و یک بیمارستان را هدف قرار داد. کشتار سامشکی در آوریل ۱۹۹۵، که در آن بیش از ۱۰۰ غیرنظامی چچنی توسط نیروهای پلیس اومون کشته شدند. در طول نبرد اول گروزنی، حملات هوایی و بمباران توپخانه‌ای روسیه به‌عنوان سنگین‌ترین عملیات بمباران در اروپا از زمان ویرانی درسدن توصیف شد. کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد در گزارشی که در ۲۶ مارس ۱۹۹۶ منتشر کرد، نیروهای روسی را به تیراندازی و کشتن غیرنظامیان در ایست‌های بازرسی و اعدام خودسرانهٔ مردان چچنی اسیر شده اعم از غیرنظامی و جنگجو متهم کرد. دو مورد از این اعدام‌ها مربوط به قتل کارکنان کمک‌های بشردوستانه بود که سعی داشتند یک غیرنظامی را از اعدام در خیابانی در گروزنی نجات دهند. افسران نیروهای وزارت کشور روسیه نیز به‌سوی گروهی از سربازان روسی که حاضر به کشتن غیرنظامیان نبودند شلیک کردند. جنگ باعث آوارگی ۴۵۰٬۰۰۰ نفر و به عبارتی ۴۵ درصد از جمعیت چچن شد و ۲٬۰۰۰ کودک جان خود را از دست دادند.
جنگ دوم چچن به دور دیگری از جنایات جنگی و حملات علیه غیرنظامیان منجر شد. یکی از این موارد، بمباران خوشه‌ای الیستانزی در سال ۱۹۹۹ علیه غیرنظامیان بود ۲۹ حملهٔ موشکی بالستیک یک بازار شلوغ در گروزنی را هدف قرار داد که بیش از صد غیرنظامی کشته شدند. نیروی هوایی روسیه حملات راکتی را به کاروان پناهجویان که قصد ورود به اینگوشتیا را داشتند، انجام داد. این اقدامات در دسامبر ۱۹۹۹ تکرار شد که سربازان روسی به پناهجویان فراری گروزنی شلیک کردند. کشتار آلخان یورت و کشتار نویه آلدی شامل قتل، غارت و تجاوز به چچنی‌ها توسط سربازان روسی بود. کشتار استاروپرومیسلووسکی در ژانویهٔ ۲۰۰۰ رخ داد. بمباران کاتیر–یورت در ۴–۶ فوریهٔ ۲۰۰۰ رخ داد. محاصره و بمباران گروزنی از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۰ باعث شد هزاران غیرنظامی کشته شوند.
در ۱۷ دسامبر ۱۹۹۶، شش نمایندهٔ کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در حملهٔ افراد مسلح نقابدار به بیمارستان صلیب سرخ در نوویه آتاگی در نزدیکی گروزنی کشته شدند. در سال ۲۰۱۰، افسر نیروهای ویژهٔ روسیه، سرگرد الکسی پوتیومکین، ادعا کرد که این قتل‌ها توسط مأموران سرویس امنیت فدرال روسیه انجام شده‌است. گزارشی در سال ۲۰۰۴ نشان می‌دهد که سربازان روسی از تجاوز جنسی به‌عنوان ابزاری برای شکنجه علیه چچنی‌ها استفاده می‌کنند. از ۴۲۸ روستا در چچن، ۳۸۰ روستا در درگیری‌ها بمباران شدند و ۷۰ درصد از خانه‌ها نابود شدند.
عفو بین‌الملل برآورد کرده‌است که بین ۲۰۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ غیرنظامی تنها در جنگ اول چچن کشته شده‌اند که عمدتاً در اثر حملات بی‌رویهٔ نیروهای روسی به مناطق پرجمعیت بوده‌است و ۲۵۰۰۰ غیرنظامی دیگر در جنگ دوم چچن کشته شدند. منبع دیگری فرض می‌کند که ۴۰۰۰۰ تا ۴۵۰۰۰ غیرنظامی در درگیری دوم کشته شدند. در سال ۱۹۹۶، الکساندر لبد، رئیس وقت امنیت ملی روسیه گفت که ۸۰۰۰۰ نفر در جنگ اول کشته شدند. مقامات و اتباع چچن می‌گویند که از مجموع یک میلیون شهروند چچنی، ۲۰۰۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰۰ نفر در دو جنگ کشته شدند. از زمان آغاز درگیری‌ها، ۵۷ گور دسته‌جمعی در چچن ثبت شده‌است.
به باور برخی پژوهشگران، حملات روسیه به چنین گروه قومی کوچکی یک جنایت نسل‌کشی است. سازمان غیردولتی «جامعه برای مردمان در معرض تهدید» مستقر در آلمان در گزارش سال ۲۰۰۵ خود در مورد چچن، مقامات روسیه را به نسل‌کشی متهم کرد.
دیده‌بان حقوق بشر همچنین بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ ناپدید شدن اجباری در چچن را بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۵ ثبت کرده و آن را به‌عنوان جنایت علیه بشریت دسته‌بندی کرده‌است.