stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ایرج میرزا
یادواره

برخی از دوستان و شاعران هم‌دوره با ایرج میرزا مانند محمدحسین شهریار و وحید دستگردی، در سوگ او اشعاری سروده‌اند. قطعه زیر یکی از دو قطعه‌ای است که محمّدتقی بهار به یاد ایرج سروده است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ایرجا رفتی و اشعار تو ماند |  | کوچ کردی تو و آثار تو ماند |
| بعد عمری دل یاران بردن  |  |  دل ما سوختی از این مردن |
| قلم شاعری از کار افتاد |  | ادبیات ز مقدار افتاد |
| بی تو رندی و نظربازی مُرد |  | راستی سعدی شیرازی مُرد |
همچنین قمرالملوک وزیری در رثای ایرج میرزا ترانه «امان از این دل» را در دستگاه سه‌گاه خوانده است. به گفته مرتضی نی‌داوود، ایرج میرزا چندی در جوانی واله قمر بود. بولواری در شهر مشهد به نام ایرج میرزا نام‌گذاری شده بود که در سال ۱۳۸۸ به دلیل آنچه «ادبیات مستهجن» ایرج خوانده شد، به جلال آل احمد تغییر نام یافت.
نمونه خط نستعلیق ایرج میرزا
دیوان
آرامگاه ایرج میرزا
سن-سولپیس، کبک

Parish municipality در 23x15px|border |alt=|link= استان کبک, 23x15px|border |alt=|link= کانادا
| سَن-سولپیس | سَن-سولپیس |
| --- | --- |
Parish municipality: Parish municipality
Saint-Sulpice: Saint-Sulpice
سَن-سولپیس: سَن-سولپیس
مختصات: ۴۵°۵۰′ شمالی ۷۳°۲۱′ غربی﻿ / ﻿۴۵٫۸۳۳°شمالی ۷۳٫۳۵۰°غربی﻿ / 45.833; -73.350: مختصات: ۴۵°۵۰′ شمالی ۷۳°۲۱′ غربی﻿ / ﻿۴۵٫۸۳۳°شمالی ۷۳٫۳۵۰°غربی﻿ / 45.833; -73.350
استان:  استان کبک
ناحیه: لانودییر
منطقه شهری: L'Assomption
Settled: ۱۶۸۰
Constituted: July 1, 1855
حکومت: حکومت
 • Mayor: Poste vacant
 • Federal riding: Repentigny
 • Prov. riding: Repentigny
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۲٫۸۰ کیلومتر مربع (۲۰٫۳۹ مایل مربع)
 • خشکی: ۳۶٫۳۸ کیلومتر مربع (۱۴٫۰۵ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۳۲۷۳
 • تراکم: ۹۰٫۰/کیلومتر مربع (۲۳۳/مایل مربع)
 • Change (۲۰۰۶–۱۱): کاهش۱٫۸%
 • Dwellings: ۱۳۷۵
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی −۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی −۴ (EDT)
Postal code(s): J5W 1G1
کد(های) منطقه: 450 and 579
وبگاه: www.municipalitesaintsulpice.com
سَن-سولپیس (به فرانسوی: Saint-Sulpice) قصبه‌ای در منطقه شهری لسومپسیون ناحیه لانودییر در استان کبک کانادا است. در سرشماری سال ۲۰۱۱ این قصبه ۳٬۳۹۷ نفر جمعیت داشته‌است و مساحت آن ۳۷ کیلومتر مربع است.
التیندیر، ساسون

Village در 23x15px|border |alt=|link= ترکیه
| Altındere | Altındere |
| --- | --- |
Village: Village
استان: استان باتمان
District: ساسون (شهر)
جمعیت (2011): جمعیت (2011)
 • کل: ۲۶۷
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
التیندیر، ساسون (به لاتین: Altındere, Sason) یک منطقهٔ مسکونی در ترکیه است که در استان باتمان واقع شده‌است.
خصوصیات

التیندیر ۲۶۷ نفر جمعیت دارد.
خداحافظ بچه

| خداحافظ بچه | خداحافظ بچه |
| --- | --- |
نویسنده: سجاد ابوالحسنی
کارگردان: منوچهر هادی
بازیگران: شهرام حقیقت‌دوست مهراوه شریفی‌نیا بهاره رهنما آتیلا پسیانی بهنوش بختیاری مهدی صبایی حدیث میرامینی مائده طهماسبی
آهنگ آغاز: علی لهراسبی
کشور سازنده: ایران
زبان اصلی: فارسی
شمار قسمت‌ها: ۲۷ قسمت
تولید: تولید
تهیه‌کننده: داوود هاشمی
فیلم‌برداری: داریوش حکمت
مدت: ۴۵ دقیقه
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: شبکه سه
خداحافظ بچه یک مجموعه تلویزیونی ایرانی به کارگردانی منوچهر هادی، نویسندگی سجاد ابوالحسنی و تهیه‌کنندگی داوود هاشمی است که در رمضان ۱۳۹۱ از شبکه سه سیما پخش شده است.
خلاصه داستان

مرتضی (شهرام حقیقت‌دوست) و لیلا (مهراوه شریفی‌نیا) بچه‌دار نمی‌شوند و تصمیم می‌گیرند بچه‌ای را به فرزندی قبول کنند اما به‌خاطر سابقهٔ زندان مرتضی، تصمیم می‌گیرند بچه‌ای را بدزدند و این کار را انجام می‌دهند ولی در خانه صاحب بچه یادداشتی می‌گذارند این یادداشت مدرکی می‌شود تا پدر بچه دنبال آن‌ها بگردد.
بازیگران

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بازیگر | نقش | توضحات |
| شهرام حقیقت‌دوست | مرتضی | همسر لیلا، پسر عباس و منیژه |
| مهراوه شریفی‌نیا | لیلا | همسر مرتضی، دختر جعفر و ثریا |
| آتیلا پسیانی | خسرو | همسر نازنین |
| بهنوش بختیاری | گیتی | همسر احمد، دوست لیلا |
| مهدی صبایی | احمد | همسر گیتی، دوست مرتضی |
| بهاره رهنما | نازنین | همسر دوم خسرو |
| حدیث میرامینی | رعنا | خواهر لیلا، دختر جعفر و ثریا |
| پوراندخت مهیمن | ثریا | مادر لیلا و رعنا، مادرزن مرتضی، همسر جعفر |
| شهین تسلیمی | منیژه | مادر مرتضی، مادر شوهر لیلا |
| ناصر گیتی جاه | عباس | پدر مرتضی، همسر منیژه، پدرشوهر لیلا |
| محمدرضا حقگو | جعفر | پدر لیلا و رعنا، همسر ثریا، پدرزن مرتضی |
| مائده طهماسبی |  | همسر اول خسرو |
| سیروس همتی | مجتبی | راننده خسرو |
| ایمان صفا | بهروز | دوست مرتضی |
:
حواشی

این مجموعه مورد انتقاد بهزیستی قرارگرفته است. همچنین چند سکانس از قسمت‌های پایانی این سریال را بهروز افخمی کارگردانی کرده‌است.
جوایز و نامزدها

| سال | جایزه | رده | دریافت‌کننده | نتیجه |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۹۳ |  چهاردهمین جشن حافظ | بهترین بازیگر مرد درام تلویزیونی | شهرام حقیقت دوست | نامزدشده |
| ۱۳۹۳ |  چهاردهمین جشن حافظ | بهترین بازیگر زن درام تلویزیونی | مهراوه شریفی نیا | برنده |
نورواک، اوهایو

مکان
| Norwalk, Ohio | Norwalk, Ohio |
| --- | --- |
شهر: شهر
Uptown Norwalk, looking east on West Main Street: Uptown Norwalk, looking east on West Main Street
نام مستعار: The Maple City: نام مستعار: The Maple City
Location of Norwalk, Ohio: Location of Norwalk, Ohio
ایالت: اوهایو
شهرستان: Huron
بنیان‌گذاری‌شده: 1817
حکومت: حکومت
 • شهردار: Rob Duncan
مساحت: مساحت
 • کل: ۸٫۶ مایل مربع (۲۲٫۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۸٫۳ مایل مربع (۲۱٫۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۲ مایل مربع (۰٫۶ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۱۹ فوت (۲۱۹ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۱۷٬۰۱۲
 • تراکم: ۱۹۵۰٫۳/مایل مربع (۷۵۳٫۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 44857
کد(های) منطقه: 419, 567
FIPS code: 39-57302
GNIS feature ID: 1044003
وبگاه: http://www.norwalkoh.com/
نورواک(به انگلیسی: Norwalk) شهری در ایالت اوهایو کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۷٬۰۱۲ نفر بوده‌است.
نورمتال، کبک

مکان در 23x15px|border |alt=|link= استان کبک, 23x15px|border |alt=|link= کانادا
| Normétal | Normétal |
| --- | --- |
شهرداری: شهرداری
Normétal: Normétal
مختصات (59, 1re Rue): ۴۹°۰۰′ شمالی ۷۹°۲۲′ غربی﻿ / ﻿۴۹٫۰۰۰°شمالی ۷۹٫۳۶۷°غربی﻿ / 49.000; -79.367: مختصات (59, 1re Rue): ۴۹°۰۰′ شمالی ۷۹°۲۲′ غربی﻿ / ﻿۴۹٫۰۰۰°شمالی ۷۹٫۳۶۷°غربی﻿ / 49.000; -79.367
استان:  استان کبک
ناحیه: ابیتیبی-تمیسگامینتو
منطقه شهری: Abitibi-Ouest
Settled: 1925
Constituted: January 1, 1945
حکومت: حکومت
 • Mayor: Jocelyn Trottier
 • Federal riding: Abitibi—Témiscamingue
 • Prov. riding: Abitibi—Témiscamingue
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۴٫۹۰ کیلومتر مربع (۲۱٫۲۰ مایل مربع)
 • خشکی: ۵۷٫۳۰ کیلومتر مربع (۲۲٫۱۲ مایل مربع)
 : There is an apparent contradiction between two authoritative sources
جمعیت (2011): جمعیت (2011)
 • کل: ۸۵۶
 • تراکم: ۱۴٫۹/کیلومتر مربع (۳۹/مایل مربع)
 • Change (2006–11): کاهش۳٫۴%
 • Dwellings: ۳۹۷
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی −۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی −۴ (EDT)
Postal code(s): J0Z 3A0
کد منطقه: 819
وبگاه: www.normetal.ao.ca
نورمتال (به فرانسوی: Normétal) شهری در منطقه شهری آبیتیبی-وست ناحیه آبیتیبی-تمیسکامنگ در استان کبک کانادا است. در سرشماری سال ۲۰۱۱ این شهر ۹۶۱ نفر جمعیت داشته‌است و مساحت آن ۵۵٫۸۹ کیلومتر مربع است.
دهستان لاشار شمالی

| اطلاعات کلی | اطلاعات کلی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: سیستان و بلوچستان
شهرستان: لاشار
بخش: مرکزی
مرکز دهستان: اسپکه
سال تأسیس: ۱۳۶۵ خورشیدی
جمعیت: ۸٬۲۷۴ نفر (۱۳۹۵)
تعداد آبادی: ۱۷
پیش‌شمارهٔتلفنی مرکز: ۰۵۴
دهستان لاشار شمالی، یکی از دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان لاشار در استان سیستان و بلوچستان ایران است. مرکز این دهستان، شهر اسپکه است.
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت دهستان لاشار شمالی برابر با ۸٬۲۷۴ نفر بوده‌است.
آلبرت لانگن

ناشر آلمانی آلبرت لانگن (1869-1909) با نسخه ای از سیمپلیکیسیموس
آلبرت لانگن (به آلمانی: Albert Langen) (۸ ژوئیه ۱۸۶۹ - ۳۰ آوریل ۱۹۰۹) ناشر آلمانی بود که بیشتر به خاطر تأسیس مجلهٔ طنز «سیمپلیکیسیموس» شناخته می‌شود. او نقش مهمی در ترویج ادبیات و هنر مدرن در آلمان ایفا کرد.
زندگی و حرفه

لانگن در بورسن، راینلاند متولد شد. پس از اتمام تحصیلاتش، در صنعت نشر مشغول به کار شد. در سال ۱۸۹۴، او شرکت انتشاراتی خود را در پاریس تأسیس کرد و سپس آن را به مونیخ منتقل کرد. در سال ۱۸۹۶، مجلهٔ طنز «سیمپلیکیسیموس» را تأسیس کرد که به سرعت به یکی از مهم‌ترین نشریات طنز در آلمان تبدیل شد.
سیمپلیکیسیموس

«سیمپلیکیسیموس» به خاطر طنز گزنده، کاریکاتورهای انتقادی و مقالات سیاسی‌اش شناخته می‌شد. این مجله نقش مهمی در شکل‌دهی به افکار عمومی در آلمان در اوایل قرن بیستم ایفا کرد و هنرمندان و نویسندگان برجسته‌ای مانند توماس تئودور هاینه، اولاف گولبراسسون و هاینریش مان با آن همکاری داشتند.
استان سیونیک

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| استان سیونیک Սյունիք մարզ | استان سیونیک Սյունիք մարզ |
| --- | --- |
استان: استان
استان سیونیک ارمنستان: استان سیونیک ارمنستان
مختصات: ۳۹°۱۵′ شمالی ۴۶°۱۵′ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۲۵۰°شمالی ۴۶٫۲۵۰°شرقی﻿ / 39.250; 46.250: مختصات: ۳۹°۱۵′ شمالی ۴۶°۱۵′ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۲۵۰°شمالی ۴۶٫۲۵۰°شرقی﻿ / 39.250; 46.250
مرکز: کاپان
حکومت: حکومت
 • فرماندار: روبرت قوکاسیان
مساحت: مساحت
 • کل: ۴۵۰۶ کیلومتر مربع (۱۷۴۰ مایل مربع)
 • رتبه: ۲ام
جمعیت (۲۰۲۰): جمعیت (۲۰۲۰)
 • کل: ۱۳۵․۸۰۰
 • رتبه: ۸ام
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۴+ (UTC)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۵+ (DST)
کد پستی: ۳۲۰۱–۳۵۱۹
کد ایزو ۳۱۶۶: AM-SU
زبان رسمی: ارمنی
مذهب: کلیسای حواری ارمنی
وبگاه: syunik.gov.am
سیونیک (ارمنی: Սյունիք , Armenian pronunciation: [sjuˈnikʰ] (شنیدنپرونده:Hye-Syunik.ogg)) (تلفظ: سی‌یوونیک) استانی از کشور جمهوری ارمنستان است با مرکزیت شهر کاپان که هم‌مرز با ایران است، این استان علاوه بر ایران با جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان نیز هم‌مرز است.
سرکنسولگری ایران در کاپان تنها کنسولگری در استان سیونیک است.
مغری

شهر مرزی استان سیونیک با ایران شهر مغری است. این شهر گرم‌ترین نقطهٔ ارمنستان است و آب و هوایی خشک دارد؛ ولی آب رود مغری باعث سرسبزی شهر و مناطق پیرامونش شده است.
برروی تپه‌ای در شمال شرقی شهر دژی قرار دارد به‌نام دژ مغری‌برد که در سدهٔ ۱۰ میلادی ساخته شده و در اوایل سدهٔ ۱۸ بدست داویت بک بازسازی شد. این دژ تنها دژ در ارمنستان است که برای کاربرد تفنگ و اسلحهٔ گرم طراحی شده است.
داویت بک فرماندهٔ نیروهای آزادی‌بخش سیونیک ارمنی بود که با امپراتوری عثمانی می‌جنگیدند. در این‌جا در سال ۱۷۲۷ میلادی ۴۰۰ تن از افراد داویت بک توانستند ۵ روز تمام در برابر نیروی عثمانی که شمارشان چندین برابر بود و از غرب آمده بودند ایستادگی نمایند تا این‌که نیروی کمکی رسید.
در مغری و پیرامونش کلیساهای تاریخی و خانه‌های قدیمی نیز وجود دارد. فعالیت اصلی صنعتی این منطقه وجود کارخانهٔ مس و مولیبدن زانگزور و کارخانهٔ مس و مولیبدن آگاراک است.
زانگزور

کوهستان زانگزور نام رشته‌کوهی در این استان و نام کهن آن منطقه نیز است.
متس ایشخاناسار - ۳۵۵۲ متر - فلات قره‌باغ
خوستوپ - ۳٬۲۰۱ متر -
کوه کاپودچوغ - ۳٬۹۰۵ متر - در مرز مشترک با جمهوری خودمختار نخجوان
رود واچاگان
رودخانه وروتان
تقسیمات استانی

استان سیونیک شامل موارد زیر است ۱۰۹ جوامع (hamaynkner), of which 7 are considered urban و ۱۰۲ ناحیه روستایی.
تقسیمات استانی > شهرک‌ها یا جوامع شهری

| تصویر | شهر (شهرک) | استان | بنیانگذاری | مساحت (کیلومترمربع) | جمعیت (سرشماری ۲۰۱۱) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | آگاراک | سیونیک | ۱۹۴۹ | ۲٫۵ | ۴٬۴۲۹ |
|  | داستاکرت | سیونیک | سده ۱۲ام (نخستین اشاره) | ۰٫۵ | ۳۲۳ |
|  | گوریس | سیونیک | ۱۸۷۰ | ۸ | ۲۰٬۵۹۱ |
|  | کاجاران | سیونیک | ۱۹۵۸ | ۲٫۸ | ۷٬۱۶۳ |
|  | کاپان | سیونیک | سده ۱۰ام میلادی | ۳۶ | ۴۳٬۱۹۰ |
|  | مغری | سیونیک | سده ۱۷ام میلادی | ۳ | ۴٬۵۸۰ |
|  | سیسیان | سیونیک | سده ۸ام پیش از میلاد (نخستین اشاره) | ۹ | ۱۴٬۸۹۴ |
تقسیمات استانی > روستاها یا جوامع روستایی

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  آچانان  آگاراک  آغیتو  آغوانی  آخلاتیان  آکنر  آلوانک  آنگغاکوت  آنتاراشات  آراجادزور  آراووس  آرویس  آرتسوانیک  آشوتاوان  بالاک  باردزراوان  بنونیس  برناکوت  چاکاتن  چاپنی  دارباس  داویت بک  جوراستان  گغانوش  گغی  گورایک  گتاتاغ  گودمنیس  هالیدزور  هارژیس  هارتاشن  هاتساوان  ایشخاناسار  کاغنوت |  کاجاران  کاراهونج  کاراشن  کارچوان  کاشونی  خدرانتس  خناتساخ  خندزورسک  خوت  خوزناوار  کورنیدزور  کوریس  لهواز  لرنادزور  لیچک  لور  لتسن  موتسک  نرکین هاند  نرکین خندزورسک  نرکین خوتانان  نور آستغابرد  نوراشنیک  نوراوان  نرنادزور  نژده  اوختار  سالوارد  سارناکونک  سواکار  شاغات  شاکی  شناتاغ  شیکاهوغ  |  شینوهایر  شورنوخ  شرونانتز  شوانیدزور  اسپانداریان  سراشن  سوارانتس  سیونیک  تاناهات  تاندزاتاپ  تاندزاور  واشتون  تاسیک  تاتو  تاوروس  تغ  تولورس  تورونیک  تساو  تسغوک  اویتس  اوژانیس  واغاتین  واغاتور  واهراوار  وانک  واردانیدزر  وارداوانک  ورین خوتانان  وریشن  وروتان  وروتان  یغگ  یغوارد   |
تقسیمات استانی > روستاها یا جوامع روستایی > روستاهای بدون جوامع

| 0 | 1 |
| --- | --- |
 آجاباج متعلق به ناحیه نور آستغابرد.  آیگدزورمتعلق به ناحیه واردانیدزر  بارگوشات متعلق به ناحیه سیونیک  دیتسمایری متعلق به ناحیه سیونیک  گتیشن متعلق به ناحیه نور آستغابرد  گوماران متعلق به ناحیه گغانوش  کاتنارات متعلق به ناحیه لرنادزور  کاوچوت متعلق به ناحیه لرنادزور:  خوردزور متعلق به ناحیه سیونیک  موسالام متعلق به ناحیه لرنادزور  پخروت متعلق به ناحیه لرنادزور  شامب متعلق به ناحیه دارباس  شیشکرت متعلق به ناحیه تساو  سزناک متعلق به ناحیه سیونیک  تخکوت متعلق به ناحیه واردانیدزر  تسغونی متعلق به ناحیه نژده
تقسیمات استانی > روستاها یا جوامع روستایی > روستاهای پیشین

آغبولاغ متعلق به ناحیه شورنوخ
دزوراک متعلق به ناحیه شورنوخ
گغاوانک متعلق به ناحیه گغی
کارد متعلق به ناحیه گغی
کاروت متعلق به ناحیه گغی
کیتسک متعلق به ناحیه گغی
نرکین گیراتاغ متعلق به ناحیه لرنادزور
واناند متعلق به ناحیه شورنوخ
ورین گیراتاق لرنادزور
ورین گقاوانک متعلق به ناحیه گغی
وچتی متعلق به ناحیه نور آستغابرد
استانداران

هونان بوغوسیان
اماکن گردشگری، مذهبی و تاریخی

سازه‌های تاریخی، گردشگری و مذهبی این استان عبارتنداز:
استادیوم گاندزاسار
تاتوی آناپات
دژ هالیدزور
زوراتس کارر
صومعه تاتو
پارک ملی آرئویک
پارک ملی دریاچه آرپی
بغنو-نوراوانک
آبشار شکی
وروتناوانک
بال‌های تاتو
سیونیک
زوراتس کارر (Karahunj Observatory) archaeological site near Sisian, 7000 years old
صومعه تاتو،  سده هشتم میلادی
"هرم‌های سنگی" گوریس
جاده گوریس-کاپان
کوهستان زنگه‌زور
آبشار شکی
آخوند خراسانی

| آخوند خراسانی آخوند خراسانی | آخوند خراسانی آخوند خراسانی |
| --- | --- |
عنوان(ها): آخوند خراسانی
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ملا محمد کاظم خراسانی ۱۲۱۸ ه.خ ۱۲۵۵ ه.ق مشهد، ایران
درگذشته: ۲۰ آذر ۱۲۹۰ ه.خ ۲۰ ذیحجه ۱۳۲۹ ه.ق (۷۱–۷۲ سال) نجف، عراق
محل دفن: حرم علی بن ابی‌طالب
آثار برجسته: کفایة الاصول
استادان: میرزای شیرازیملا هادی سبزواریمرتضی انصاریملا حسین خویی
محمد کاظم خراسانی (زادهٔ ۱۲۱۸ – درگذشتهٔ ۲۰ آذر ۱۲۹۰ ه‍.خ) مشهور به آخوند خراسانی و صاحب کفایه، فقیه، اصولی، سیاستمدار و مرجع تقلید شیعهٔ امامیه ایرانی عصر خود بود. وی پس از درگذشت میرزای شیرازی در سال ۱۲۷۳،  مرجعیت عامه شیعه را بر عهده داشت.
آخوند خراسانی در کنار شیخ عبدالله مازندرانی و میرزا حسین خلیلی تهرانی سه مرجع تقلید حامی مشروطیت در ایران بودند. این سه تن را به مراجع ثلاث می‌شناسند.
از راست به چپ:شیخ عبدالله مازندرانی، میرزا حسین خلیلی تهرانی، آخوند خراسانی
تولد و تحصیلات

محمدکاظم در سال ۱۲۵۵ ه‍.ق در شهر مشهد متولد شد. پدرش ملا حسین (غلام نبی) هروی زادهٔ شهر هرات و از هزاره‌های ورزگان (ارزگان شهری در افغانستان) بود که به مشهد مهاجرت کرد. وی در مشهد علوم مقدماتی و سطوح را فرا گرفت. سپس در بیست‌ودوسالگی به سال ۱۲۷۷ ه‍.ق در سبزوار مدتی کوتاه از حاج ملا هادی سبزواری فلسفهٔ اسلامی آموخت. سپس در همان سال، به تهران رفت و نزد ملا حسین خویی این تحصیلات را ادامه داد. سپس عازم نجف شد و دو سال و نیم پیش از مرگ شیخ مرتضی انصاری شوشتری به آنجا رسید و از درس او بهره برد. پس از آن نزد میرزای شیرازی به آموختن فقه و اصول پرداخت. در هجرت میرزای شیرازی به سامرا آخوند او را همراهی نکرد و در نجف ماند؛ اما با حمایتی که از او دریافت می‌کرد توانست استادی خود را در فقه و اصول به اثبات رساند.
فعالیت‌های سیاسی

اولین فعالیت سیاسی آخوند خراسانی مربوط به فعالیت‌های ضدحکومتی وی در برابر دو وام روسیه به مظفرالدین‌شاه قاجار است. او با بریتانیا و روسیه، به یک اندازه مخالفت می‌ورزید.
فعالیت‌های سیاسی > آیات ثلاث نجف و مشروطه‌خواهی

سال‌شمار آخوند خراسانی
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   | ۱۲۵۵ | تولد در مشهد |
|   | ۱۲۷۷ | تحصیل علوم عقلی |
|   | ۱۲۸۰ | هجرت به نجف |
|   |  | حضور در مشروطیت |
|   | ۱۳۲۹ | درگذشت در نجف |
آخوند خراسانی به همراه شیخ عبدالله مازندرانی (۱۲۵۶–۱۳۳۰ه‍.ق) و میرزا حسین خلیلی تهرانی (۱۲۳۰–۱۳۲۶ه‍.ق) سه مرجع امضاءکننده مشروطه بودند که به آیات ثلاث نجف و مراجع ثلاثهٔ مشروطه‌خواه مشهور شده‌اند. در بین اینان، تهرانی خلیلی زودتر از همه درگذشت و سپس خراسانی و سرانجام مازندرانی وفات یافت؛ ولی بیشترین تأثیر در سیاست مشروطیت از جانب مراجع تقلید را آخوند خراسانی دارا بود. این سه تن -چنان‌که از تلگراف‌هایشان هویداست- تا پایان زندگانی به مشروطیت وفادار ماندند. آخوند خراسانی در جریان مشروطیت تلگراف‌ها و پیام‌هایی از نجف به ایران می‌فرستاد و در آن‌ها مردم را به مبارزه ترغیب می‌کرد. خراسانی به همراه دو مرجع دیگر در زمان استبداد صغیر شاه ایران را تکفیر و از سلطنت خلع کردند. وی هم چنین در مشروطیت دوم (شکست دادن و برکناری محمدعلی شاه) نیز دارای فعالیت سیاسی فراوان بود. رضاشاه در توجیه کار خود برای درافتادن با روحانیت و خلع لباس آن‌ها، در مورد آخوند خراسانی و مشروطیت‌طلبی وی می‌گوید: «او عمامهٔ طلبه‌ها را برداشت.» البته این قضیه با این پیش‌فرض صحیح است که بگوییم مشروطه توسط انگلیس و برای ضربه زدن به دیانت مردم ایران ایجاد شده‌است، در حالی که اسناد و مدارک فراوانی ضد این موضوع شهادت داده و نشان می‌دهد مشروطیت یک نهضت ایرانی و با دخالت علما، روشن‌فکران و مردم بوده‌است و انگلیس بعد از روشن شدن آتش انقلاب، خود را مشروطه‌خواه جلوه داد.[دیدگاه جانبدارانه] بعدها نیز به مانند قرارداد ۱۹۰۷ به ضدیت با دولت مشروطه دست زد.
آخوند خراسانی بر این باور بود که مشروطیت بهترین حالت ممکن برای ادارهٔ حکومت در غیاب امام است. وی انقلاب مشروطیت را نوعی جهاد می‌دانست که می‌بایست همهٔ مسلمانان در آن شرکت کنند.
دیدگاه‌ها

آخوند خراسانی معتقد بود که علما می‌توانند به عنوان صداهای هشداردهندهٔ جامعه باشند و از مسئولان به‌دلیل درست انجام ندادن وظایفشان انتقاد کنند. او نقش علما را مانند «نمکِ زمین» توصیف می‌کرد به این معنا که آن‌ها مانع بروز فساد قدرت می‌شوند و می‌بایست در برابر بی‌عدالتی مبارزه کنند و در برابر خودکامگی بایستند.
آخوند خراسانی از لحاظ لزوم پرداختن به اندیشه‌های نوین و افکار جدید دانشمندی پیشرو در میان روحانیان به‌شمار می‌رود. وی تأکید داشت که برای جبران عقب‌ماندگی ممالک اسلامی باید علوم نوین و فنون جدید رواج یابد و نهادهای لازم تمدنی ایجاد شود. شیوه‌های فراگیری دانش توسط کودکان را در مکاتب و مدارس اصلاح نمود و انواع مورد نیاز زبان خارجه فراگرفته شود. وی در زمینهٔ اقتصاد نیز بر اقتصاد داخلی و تقویت آن اهمیت می‌داد و شرکت اسلامیه را با شدت تمام تأیید نمود. به علاوه از دید خراسانی، کشور نباید حالت بسته داشته باشد و افکار گوناگون باید مطرح شوند. وی همچنین می‌گفت که در قبال مراودات متقابل سیاسی-اجتماعی بین کشورهای مختلف روابط دوستانه برقرار گردد. او برای دفع مشکلات ایران با امپراتور روس نامه‌نگاری داشت و حتی در زمانی برای دفاع از حق مظلومان استبدادزدهٔ ایران شکایتی به دادگاه لاهه هلند ارسال می‌دارد. در رابطه با اتحاد مذاهب نیز، می‌توان وی را در جهاتی حتی برتر از سید جمال‌الدین اسدآبادی برشمرد. پاره‌ای از اقدامات وی در این زمینه را جرجی زیدان مسیحی در مجلهٔ الهلال آورده‌است.
دیدگاه‌ها > اقتصادی

آخوند خراسانی و ملا عبدالله مازندرانی در سال ۱۳۲۹ ه‍.ق اعلامیه‌ای با مضمون مفاهیم اقتصادی صادر کردند. در این اعلامیه که علیه استفاده از کالاهای خارجی صادر شده‌است، هدف از این اقدام را جلوگیری از خروج ثروت مملکت و منابع داخلی بیان کرده‌اند.
دیدگاه‌ها > آموزشی

وی معتقد به بازنگری در زمینهٔ سخت‌افزارها و ساختار نهادهای آموزشی و بهره بردن از تحولات ساختاری و محتوایی آموزشی در غرب و شرق بود. در این زمینه، از تأسیس مدرسه‌های نوین در ایران حمایت می‌کرد و خود نیز در نجف و بغداد به تأسیس مدرسه با سبک آموزشی نوین دست زد.
دیدگاه‌ها > سیاسی

آخوند خراسانی مخالف نظام استبدادی حاکم بر ایران بود و در نوشته‌های خویش به بیان آسیب‌های استبداد در جامعه پرداخته است. فعالیت‌های وی در راستای تحقق نظام مشروطه بیش از همه ناظر به نفی استبداد داخلی و طرد استعمار خارجی بوده است.
دیدگاه‌ها > کرامت انسانی

بر اساس دیدگاه سید مصطفی محقق‌داماد، آخوند خراسانی با استناد به اندیشه‌های مکتوب و دیدگاه‌های عملی‌اش معتقد به اصل کرامت انسانی در رویکرد برخورد با انسان بوده و این در منظومه اجتهادی وی مشهود است.
ارتباط با مشاهیر علمی و سیاسی

آخوند خراسانی ضمن نامه‌نگاری‌های متعددی که با نهادهای سیاسی و فرمانروایان روزگار خود از جمله دادگاه لاهه]، حاکم ماوراءالنهر (بخارا)، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه، سلطان عبدالحمید، امپراتور روس، شیخ الاسلام عثمانی و… داشته، با اندیشمندان و سیاستمداران و نویسندگانی چون اوژن اوبن (سفیر فرانسه در ایران)، جرجی زیدان، ادوارد براون و… نیز نشست حضوری یا نامه نگاری داشته‌است.
حواشی

یکی از مهم‌ترین آثار منسوب به آخوند خراسانی که منعکس‌کننده دیدگاه‌های سیاسی اوست گفتگوی آخوند با میرزای نائینی پیرامون حکومت دینی می‌باشد. در صحت این اثر تشکیک وجود دارد. اکبر ثبوت معتقد است این گفتگو روی‌داده‌است ولی برخی دیگر چون عبدالکریم موسوی اردبیلی، سید علی سیستانی، ذبیح‌الله نعیمیان، محمدعلی نجفی کرمانشاهی، محمدصادق مزینانی و غیره آن را جعلی می‌دانند.[نیازمند منبع].
کتاب اکبر ثبوت اجازه انتشار نیافت اما به صورت غیر رسمی و الکترونیک نسخه های زیادی از آن منتشر شده و در آغاز این نسخه ها، نوشته ها و نامه های متعددی از بزرگان علمی و دینی در تایید انتساب مطالب کتاب به آخوند خراسانی آمده از جمله نوشته های آیت الله محمد علی گرامی از مراجع بزرگ معاصر و محمد رضا حکیمی و آیت الله عزیزالله عطاردی و آیت الله مرتضی تهرانی. محمد رضا حکیمی در کتاب مرزبان توحید و در مقاله خود درباره کفایه نیز بارها انتساب انتقادات مزبور به آخوند خراسانی را تایید کرده اند. همچنین آیت الله عبدالرضا کفایی نواده آخوند خراسانی در یک مقاله مبسوط و یک مصاحبه مفصل با محسن دریابیگی که در کتاب محسن دریابیگی چاپ شده (چاپ اول ۱۳۸۶ و دوم ۱۳۸۷) خلاصه ای از ایرادات آخوند خراسانی به حکومت اسلامی را آورده است. محسن دریابیگی در این کتاب گزیده هایی از گفتگوی آخوند با میرزای نائینی پیرامون حکومت دینی را آورده است. همچنین آیت الله کفایی پس از مطالعه کتاب اکبر ثبوت (دیدگاه های آخوند خراسانی) در ضمن نامه مفصلی تصریح کرده اند که تمام آن چه در این کتاب درباره آرای سیاسی و اجتماعی آخوند خراسانی آمده، با اطلاعات خانوادگی ایشان که از طریق پدرشان آیت الله العظمی میرزا احمد کفایی به ایشان رسیده تطبیق می کند و بالاخره اینکه عده ای معتقدند حتی اگر این گفتگو (مابین نایینی و آخوند خراسانی) انجام هم نشده باشد باز هم نقطه نظرات بسیار جالب توجه و مهمی مطرح گردیده‌است که اینک در عصر حاضر و پس از تشکیل حکومت اسلامی در ایران اکثر نظرات مطرح در آن گفتگو ظهور یافته‌است.[نیازمند منبع]
اساتید

حاج ملا هادی سبزواری (در حکمت و فلسفه)
میرزای شیرازی (در فقه و اصول)
شیخ مرتضی انصاری
ملا حسین خویی (در حکمت و فلسفه)
فرزندان

نسل آخوند خراسانی به علت انتساب به کتاب کفایه الاصول وی اغلب به کِفایی معروف می‌باشند. از مشاهیر خاندان وی می‌توان به افراد ذیل اشاره داشت:
میرزا مهدی خراسانی (فرزند)
میرزا محمد آقازاده خراسانی (فرزند)
میرزا احمد کفایی  (فرزند)
زهرا کفائی (فرزند)
حسین کفائی (فرزند) درگذشته به سال ۱۳۵۶ش از شاگردان نایینی
حسن کفائی (فرزند) سناتور مجلس
‌جعفر کفائی  (نوه) فرزند میرزا احمد کفایی، نماینده مجلس شورای ملی
حمید کفائی (نوه) فرزند میرزا احمد کفایی، نماینده مجلس شورای ملی
عبدالرضا کفایی (نوه) فرزند میرزا احمد کفایی، روحانی
شاگردان

آخوند خراسانی بیش از ۴۰ سال در مشهد، تهران، کربلا و نجف تدریس نموده‌است. وی هزاران شاگرد پرورش داده و صدها مجتهد نزد وی درس خوانده‌اند. شاگردان او را تا سه هزار تن گفته‌اند. برخی از شاگردان وی عبارتند از:
محسن علاء المحدثین
میرزا ابوالحسن مشکینی اردبیلی
سیدابوالحسن اصفهانی
محمدرضا تنکابنی
میرزا حسین فقیه سبزواری
عبدالکریم خوئینی زنجانی
سید حسین میرپور طهرانی
سیدحسن مدرس
سید ابوالقاسم کاشانی
سید حسین بروجردی
سید عبدالهادی شیرازی
سید حسین طباطبایی قمی
سید احمد خوانساری
سید محمدتقی خوانساری
سید هبه الدین شهرستانی
سید محمد موسوی زنجانی
سید محسن امین
علی اصغر مازندرانی
میرزا موسی فقیه سبزواری
سید عبدالحسین شرف‌الدین عاملی
آقابزرگ تهرانی
سید علی بهبهانی
اسماعیل آیت‌الله‌زاده رشتی
آقا نجفی قوچانی
محمدعلی شاه آبادی
محمد عصار لواسانی
آقا ضیاءالدین عراقی
محمدحسین غروی اصفهانی
محمد حسین اشنی،
آقا نورالدین عراقی
سیّدمحسن نبوی اشرفی
میرزا احمدخان عمارلویی
میرمحمد لطیف رضاتوفیقی
محمدرضا غراوی
ابوالمجد اصفهانی
تالیفات

آخوند خراسانی تألیفات بسیاری داشت از جمله حاشیه‌ای بر مکاسب استادش شیخ انصاری، شرح و تعلیقه‌ای بر منظومهٔ دیگر استادش ملا هادی سبزواری، حاشیه بر اسفار صدرالمتالهین شیرازی که می‌گویند نسخه اش در آستان قدس رضوی وجود دارد، رسالهٔ دماء ثلاثه، چندین رسالهٔ فقهی و اخلاقی و عقیدتی، البته مهم‌ترین تألیفات او همانا کفایةالاصول است که اکنون در دوره‌های عالی حوزه تدریس می‌شود. صدها نفر از شاگردان آخوند تقریرات فقه و اصول ایشان را نوشته‌اند که بسیاری از آن‌ها هنوز موجود است.
درگذشت

آخوند خراسانی هنگامی که برای مقابله با اولتیماتوم روس علما و مردم عراق را مهیای حرکت به سوی ایران کرده بود، در روز سه‌شنبه ۲۰ ذی‌حجه ۱۳۲۹ ه.ق (مطابق با ۲۰ آذر ۱۲۹۰ ه.خ) درگذشت. برخی مرگ وی را ناشی از مسمومیت توسط ایادی روسیه تزاری می‌دانند. مکان دفن وی در حرم علی بن ابی‌طالب است.