ژاپن در جنگ جهانی دوم
وضعیت ژاپن پیش از جنگ جهانی > سیاسی-نظامی > توسعه‌طلبی

در دوره باکوماتسو (۱۸۵۳ تا ۱۸۶۹)، هنگامی که نیروی دریایی ایالات متحده به سیاست انزوا در ژاپن پایان داد، ژاپنی‌ها خود را در برابر فشار نظامی و بهره‌کشی اقتصادی قدرت‌های غربی بی‌دفاع یافتند. به نظر می‌رسید اگر ژاپن قصد داشت از دوران فئودالی بیرون بیاید و همچون دیگر کشورهای آسیایی به یکی از مستعمرات اروپایی‌ها بدل نشود، لازم بود که پایه‌های یک استقلال ملی واقعی را بنا گذارد.
پس از امضای قراردادهای پنج قدرت آنسی (۱۸۵۸) و دیگر قراردادهای نابرابر ژاپن در برابر دنیای غرب که آگاهی به ضعف ژاپن همه مردم را در موضعی دفاعی در برابر غرب نهاده بود، باز کسانی مانند یوشیدا شوئین، داشتن پایگاهی در خاک آسیا را لازمهٔ ادامه بقای ژاپن می‌دانستند. گروهی از رهبران اصلاحات میجی هم با این نظر موافق بودند و تلاش‌های سایگو تاکاموری برای حمله به کُره این گروه را در اعتقاد خود استوارتر کرد. سال ۱۸۸۱ بازماندگان قیام سایگو و دیگر هواداران آن یک انجمن میهنی به نام گِن‌یُوشا برای پیشبرد هدف خود تشکیل دادند و از هر فرصتی برای تحت فشار گذاشتن دولت میجی و برانگیختن احساسات عمومی بهره‌برداری می‌کردند. در نتیجه کره هم مانند قضیه پیمان‌های نابرابر موضوع بحث عام شد و مردم از هر دسته و گروه اجتماعی با فکر مداخله در کره همراه شدند. چه با این انتظار که باید کره را به انجام اصلاحات و قرار گرفتن در راه تجدد به الگوی ژاپن وادشت تا متحد ارزنده‌ای در برابر سلطه‌جویی غرب در منطقه شود یا با اعتقاد به رسالت ژاپن برای ایجاد یک اتحاد ضد غربی که چین و کره باید خواه ناخواه در آن باشند تا ژاپن به این وسیله خود و همسایگانش را از مطامع اروپاییان حفظ کند.
تغییرات عظیم در ژاپن با دوره اصلاحات میجی و نوسازی بنیادین از سال ۱۸۶۸ آغاز شد و میل به داشتن ثروت، قدرت و اعتبار جهانی به عنوان راهی برای جبران معاهدات نابرابری شناخته می‌شد که قدرت‌های غربی به ژاپن تحمیل کرده بودند.
آریتومو یاماگاتا، نخست‌وزیر ژاپن (۱۸۳۸–۱۹۲۲) که به عنوان پدر نظامی‌گری ژاپن شناخته می‌شود، عقیده داشت جهت حفظ استقلال ژاپن نباید تنها به دفاع از خط حاکمیت آن قناعت کرد. اگر کشورهای آسیای شرقی زیر سلطه خارجی دربیایند چون شمشیری خواهد بود که بر فراز سر ژاپن نگاه داشته شود. او نمی‌خواست آسیا اسیر استعمار خارجی غربی شود اما این را هم نمی‌خواست که چین که بالقوه برای ژاپن خطرناک بود، بر آسیا مسلط گردد. یاماگاتا خواستار امنیت بود اما آسیب‌شناسی امنیت او را به جایی رساند که بگوید اگر قدرت تهاجمی فرا مرزی وجود نداشته باشد، قدرت دفاعی هم نمی‌تواند وجود داشته باشد. یاماگاتا پیوسته محیط این اعمال را وسیع‌تر می‌کرد؛ ابتدا تسلط بر کره نمایندهٔ خط مصالح و منافع ژاپن بود و بعد هم تسلط بر تایوان (فورمز) و شبه‌جزیره لیائودونگ چین برای امنیت ژاپن لازم شناخته شد. سپس در زمان جنگ جهانی اول، بیان کرد که منچوری برای ژاپن، تنها ناحیه‌ای است که باید به آن دست یافت زیرا برای حل مشکلات ژاپن از حیث جمعیت و دفاع از خود تسخیر این منطقه ضروری است. بدین ترتیب یاماگاتا سخن خود را از امنیت آغاز کرد و با تحقق گسترده‌تر و بلندپروازی در آسیای شرقی به پایان رساند.
یوکیچی فوکوزاوا (۱۸۳۵ – ۱۹۰۱) که به عنوان یکی از بنیانگذاران ژاپن نوین شناخته می‌شود، با نگرانی به جهان‌گشایی غربی می‌نگریست و عقیده داشت لبهٔ تیز غرب پیشرفته، متوجه شرقِ عقب‌افتاده است. او عقیده داشت که ژاپن باید به قدرت نظامی خود سازمان بخشد و همسایه‌های خود را به اصلاحات تشویق کند. فوکوزاوا می‌نویسد در حالی که ژاپن در زمینه تمدن و روشنفکری در حال پیشرفت است، نزدیکترین همسایه‌هایش، چین و کره ابداً در فکر اصلاحات نیستند. پس چگونه می‌توان از این دو کشور انتظار استقلال داشت و اگر چین سقوط کند ژاپن نیز در خطر می‌افتد. بنابر این چون در میان کشورهای مشرق فقط ژاپن می‌توانست به عنوان مرکز تمدن در برابر غرب ادعایی داشته باشد، بایستی مسئولیت پشتیبانی از آسیای شرقی را هم برعهده بگیرد. فوکوزاوا از جنگ بین ژاپن و چین جانبداری می‌کرد و نوشته‌است که این «جنگی است میان کشوری که می‌خواهد تمدن را بسط دهد و کشوری که در راه بسط تمدن اخلال می‌کند… جنگ ملتی با ملت دیگر نیست، جنگ کشوری با کشور دیگر هم نیست، بلکه نوعی جنگ مذهبی است». پس از شکست اصلاحات کانگ یووی در سال ۱۸۹۷ فوکوزاوا اظهار کرد چین سال‌های درازی معلم ژاپن بوده‌است اما ژاپن که تمدن غربی را پذیرفته و در جنگی با چین پیروز شده‌است دیگر نمی‌تواند به چین به چشم یک معلم بنگرد یا از فرهنگ مشترک سخن گوید. فوکوزاوا عقیده داشت که زندگی به صورتی مرموزی، تنازع بقاء داروینی و وحشیانه است. از این رو هر ملتی چه شرقی و چه غربی که گذشته را به دور افکند، می‌تواند زنده بماند و پیش برود.