طرح دفاعی شوروی پیش از آغاز جنگ با آلمان
طرح دفاعی > اقدامات دیگر

استالین امیدوار بود با پایبندی تام به توافقات اقتصادی با آلمان از طریق تأمین مواد اولیه حیاتی برای اقتصاد آن، خطر یک مخاصمه در کوتاه مدت را دفع کند. بدین ترتیب در هجده ماه منتهی به جنگ، شوروی قریب به دو میلیون تن محصولات نفتی، ۱۴۰ هزار تن منگنز، ۲۶ هزار تن کروم و مقادیر زیادی از سایر اقلام به آلمان صادر نمود. با ابراز نگرانی عناصر اطلاعاتی و دیگران از تقویت تهدید نظامی آلمان بدین طریق، استالین اصرار بیشتری بر این پایبندی نشان داد. او در تلاش بود از این راه در ظاهر به هیتلر القا کند به او سو ظن پیدا نکرده‌است چرا که می‌پنداشت اگر پیشوای آلمان خلاف آن تصور نماید، کشورش را مورد حمله قرار خواهد داد. به هر روی، شوروی با تمرکز نیروهایش در مناطق مرزی سعی داشت حالتی بازدارنده در مقابل آلمان ایجاد کند. هنگامی که ماه آوریل سال ۱۹۴۱ سرویس اطلاعاتی شوروی خبر از استقرار ۷۲ لشکر آلمانی در مناطق مرزی داد، استالین به اتکای بیش از ۳۰۰ لشکر ارتش سرخ در این سوی مرز گفت: «بگذار تلاششان را بکنند.» مولوتف، وزیرخارجه شوروی نیز در اظهار نظری مشابه اذعان داشت: «تنها یک احمق به ما حمله می‌کند.» با توجه به چنین سخنانی می‌توان متوجه شد رهبران شوروی با وجود آگاهی از آماده‌سازی نظامی آلمان، کشورشان را در جایگاه قدرت می‌دیدند و توانش را بیش از مهاجمان فرض می‌کردند.
پس از جلسه شورای عالی نظامی ارتش سرخ در اواخر ماه فوریه و اوایل ماه مارس، با وجود مخالفت شدید ژوکوف و تیموشنکو، شوروی با رهاسازی تقریباً کامل استحکامات دفاعی خط استالین در مرز پیش از سال ۱۹۳۹ با لهستان و برچیدن آن، سعی در ایجاد استحکامات دفاعی دیگری در غرب مناطق ویژه نظامی در مرزهای جدید خود داشت. تجربه ارتش سرخ نشان از مؤثر بودن این گونه خط دفاعی‌های ثابت در هنگام به‌کارگیری آن توسط فنلاندی‌ها در جنگ زمستان علیه این کشور داشت. از این رو، آن‌ها شکست خط دفاعی ماژینو را در اثر ضعف فرانسوی‌ها می‌دیدند. در هر صورت با وجود اقدامات فراوان، کار ساخت این استحکامات جدید در اثر اختلالات حاصل از مخارج بالا، به کندی پیش رفت و در هنگام آغاز تهاجم آلمان کمتر از پنجاه درصد از آن به اتمام رسید. بسیاری از این استحکامات به جای تمرکز بر محتمل‌ترین مسیرهای پیشروی دشمن، به صورت همگونی در طول مرز پخش شده بودند. از طرفی ساخت استحکامات کاملا در دید آلمانی‌ها در آن سوی مرز صورت گرفت و هیچ استتاری بر آن‌ها اعمال نشد. ارتباطات تلفنی نیز بین این نقاط ناقص بود و تنها ۳۲ درصد از آن تکمیل گشت. بیشتر نقاط مستحکم تنها مجهز به مسلسل بود و صرفا ۲۵ درصد آن‌ها دارای تسلیحات ضد تانک لازم شدند.
به ابتکار ژوکوف برای جلوگیری از نابودی یا به غنیمت درآمدن آن‌ها، تجهیزاتی همچون توپ‌ها، کشنده آن‌ها و پل‌های معلق یگان‌های مهندسی در قالب «ماموریت‌های آموزشی» به فواصل دوری در مناطق شرقی منتقل شدند. با این وجود از انتقال زره‌پوش‌ها به منظور جلوگیری از تحریک آلمانی‌ها که مداوما بر فراز این مناطق پرواز شناسایی انجام می‌دادند و آشوب و هرج و مرج در میان نیروهای مرزی در اثر از دست دادن پشتیبانی این تجهیزات، خودداری گشت. با این حال ادوات زرهی این نیروها اغلب تسلیحات منسوخ از جمله تانک‌های تی-۲۶ و بی‌تی بودند و تصمیم بر این گرفته شد که تانک‌های جدیدتر تی-۳۴ و کی‌وی-۱ به نیروهای ذخیره راهبردی تعلق بگیرد. در این زمان شوروی که از کمبود افسران با تجربه رنج می‌برد، اقدام به بازگرداندن ۴ هزار تن از افسران قربانی پاکسازی بزرگ به خدمت فعال کرد.
تیموشنکو ماه مه با ارسال فرمانی به مناطق نظامی به تشریح کلیات وظایف آن‌ها در صورت تهاجم غافلگیرانه آلمان پرداخت. او آمادگی رزمی مناطق نظامی مرزی غربی را افزایش داد. بر اساس طرح تیموشنکو، سپاه‌های تفنگ‌دار می‌بایست لایه نخست و سپاه‌های مکانیزه لایه دوم را تشکیل می‌دادند. میانه ماه مه ستاد کل به مناطق نظامی غربی دستور داد به سرعت شروع به آماده‌سازی قرارگاه‌های فرماندهی کنند. میانه ماه ژوئن فرمان به انتقال عناصر فرماندهی به این قرارگاه‌ها تا ۲۱-۲۵ ژوئن داده شد.
ژوکوف درحالیکه فرماندهان محلی را از اقدامات یک‌جانبه بازمی داشت، آن‌ها را به دست یافتن به بالاترین میزان آمادگی که موجب برآشفتگی استالین نشود، تشویق کرد. جهت کاهش زمان رساندن نیروهای پوششی به آمادگی رزمی در صورت جنگ، به فرماندهان محلی توصیه شد ادوات و مهمات را به منظور جنگ آماده کنند. نیمی از گلوله‌ها و نارنجک‌های دستی می‌بایست از بسته‌بندی خارج و بین یگان‌های توپخانه و نیروهای پوششی که باید در آمادگی کامل می‌بودند، توزیع می‌شدند. به نیمی از یگان‌های تانک دستور داده شد سوخت‌گیری کرده و آماده اقدامات رزمی باشند. زمان هشدار جنگی برای لشکرهای تفنگ‌دار به دو ساعت و برای لشکرهای موتوریزه و توپخانه به سه ساعت کاهش یافت. روز ۱۹ ژوکوف با صدور فرامین اضطراری، دستور به استتار تاسیسات نظامی داد. به هر صورت این امر به خوبی اجرا نشد.