stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فانتوسمی

فانتوسمی (انگلیسی: Phantosmia) یا توهم بویایی به معنای استشمام بویی است که در واقع وجود ندارد. این اتفاق ممکن است در یک سوراخ بینی یا هر دو رخ دهد. فانتوسمی با بوی نامطبوع که کاکوسمیا نامیده می‌شود، بیشتر دیده می‌شود. اغلب به عنوان بوییدن چیزی که سوخته، کثیف، خراب یا فاسد شده‌است توصیف می‌شود. تجربه بوهای فانتوسمی از دتی تا مدت دیگر طبیعی است و معمولاً خود به خود از بین می‌رود. هنگامی که به نظر می‌رسد توهمات از این نوع از بین نمی‌روند یا زمانی که دوباره عود می‌کنند، می‌تواند بسیار ناراحت‌کننده باشد و می‌تواند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد.
بیماری‌های شایع پزشکی مانند عفونت بینی، پولیپ بینی یا مشکلات دندانی می‌توانند باعث ایجاد بوی فانتوسمی شوند. بوی شبح همچنین می‌تواند ناشی از شرایط عصبی مانند میگرن، آسیب‌های سر، سکته مغزی، بیماری پارکینسون، تشنج، یا تومورهای مغزی باشد. همچنین می‌تواند نشانه‌ای از برخی اختلالات روانی مانند افسردگی، اختلال دوقطبی، مسمومیت یا کناره‌گیری از مواد مخدر و الکل، یا اختلالات روان‌پریشی باشد. برخی از مواد موجود در محیط نیز می‌توانند باعث ایجاد بوی فانتوسمی شوند. اینها شامل دود تنباکو، انواع خاصی از مواد شیمیایی (مانند حشره‌کش‌ها یا حلال‌ها)، یا پرتو درمانی برای سرطان سر یا گردن است.
یک پزشک می‌تواند تشخیص دهد که آیا مشکل مربوط به حس بویایی (سیستم بویایی) یا چشایی (سیستم چشایی) است یا اینکه ناشی از یک اختلال عصبی یا روان‌پزشکی است. فانتوسمی معمولاً خود به خود از بین می‌رود. گاهی این مرحله به مرحله رخ می‌دهد. این روند می‌تواند چندین سال طول بکشد. وقتی بوی شبح ناشی از یک بیماری باشد (مثلاً سینوزیت)، باید با بیماری از بین برود. اگر مشکل ادامه یابد یا باعث ناراحتی قابل توجهی شود، پزشک ممکن است قطره‌های نمک بینی، داروهای ضد افسردگی یا ضد تشنج، بیهوشی بخش‌هایی از بینی، یا در شرایط بسیار نادر، روش‌های جراحی برای برداشتن اعصاب بویایی یا پیاز را توصیه کند.
فقیر نبی

| فقیر نبی | فقیر نبی |
| --- | --- |
تصویر فقیر نبی هنرپیشه افغان، در شهر بمبئی هندوستان، سال ۱۳۸۵: تصویر فقیر نبی هنرپیشه افغان، در شهر بمبئی هندوستان، سال ۱۳۸۵
زادهٔ: ۱۳۳۱ خورشیدی کابل
درگذشت: ۶ تیر ۱۳۹۹ کابل افغانستان
ملیت: افغانستان
پیشه: بازیگر
فقیر نبی، بازیگر دهه‌های پنجاه و شصت افغانستان بود. او نخستین نقش‌اش را در فیلم «سیاه مو و جلالی» ایفا نمود.
فقیر نبی، در سال ۱۳۳۱ خورشیدی در شهر کابل زاده شد و تحصیلات متوسطه خود را در دبیرستان نادریه در همان شهر به پایان رساند. در سال ۱۳۴۹ هـ.ش. برای ادامه تحصیلات عالی عازم کشور هند شد و در انستیتوی پونا بازیگری سینما آموخت.
در سال ۱۳۵۵ هـ.ش. به افغانستان بازگشت و به فعالیت‌های هنری در عرصه تئاتر و سینما پرداخت. او از سال ۱۹۹۲ در کشور هند زندگی می‌کند.
وی در تاریخ ۶ تیر ۱۳۹۹ به علت بیماری کرونا در بیمارستان واقع در کابل درگذشت.
زندگی هنری

(۱۳۵۶ هـ. ش) به کارگردانی عباس شبان بازی کرد. این فیلم، نخستین فیلم به‌گونه رنگی در عرصهٔ سینمای افغانستان بود.
البته بازی‌های او در فیلم‌های دیگری همچون «اختر مسخره» (۱۳۶۰ هـ. ش)، به کارگردانی انجینر لطیف که فیلمنامه آن کار نویسندگی رهنورد زریاب بود، جزو شاهکارهای تاریخ سینما افغانستان محسوب می‌شود.
علاوه بر بازیگری، در میان کارگردانان افغانستان، نیز از او نام برده می‌شود که از جمله آثار او می‌توان به فیلم‌های «دختر با پیراهن سپید» و «سر بند» اشاره کرد.
بورشفا

| Borsfa | Borsfa |
| --- | --- |
  پرچمنشان:   پرچمنشان
BorsfaLocation of Borsfa: BorsfaLocation of Borsfa
مختصات: ۴۶°۳۰′۳۴″شمالی ۱۶°۴۶′۴۷″شرقی﻿ / ﻿۴۶٫۵۰۹۳۸°شمالی ۱۶٫۷۷۹۸۰°شرقی﻿ / 46.50938; 16.77980: مختصات: ۴۶°۳۰′۳۴″شمالی ۱۶°۴۶′۴۷″شرقی﻿ / ﻿۴۶٫۵۰۹۳۸°شمالی ۱۶٫۷۷۹۸۰°شرقی﻿ / 46.50938; 16.77980
کشور:  مجارستان
استان: زالا
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۱٫۸۳ کیلومتر مربع (۴٫۵۷ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۴): جمعیت (۲۰۰۴)
 • کل: ۷۶۸
 • تراکم: ۶۴٫۹۱/کیلومتر مربع (۱۶۸٫۱/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
کد پستی: ۸۸۸۵
کد منطقه: ۹۳
بورشفا (به مجاری:  Borsfa) یک شهرداری در مجارستان است که در زالا واقع شده‌است. بورشفا ۱۱٫۸۳ کیلومتر مربع مساحت و ۷۶۸ نفر جمعیت دارد.
فورت کولویل

| فورت کولویل | فورت کولویل |
| --- | --- |
پاسگاه تجارت خز: پاسگاه تجارت خز
اردوگاه سرخ‌پوستان در فورت کولویل پل کین: اردوگاه سرخ‌پوستان در فورت کولویل پل کین
فورت کولویل: فورت کولویل
مختصات: ۴۸°۳۷′۴۲″ شمالی ۱۱۸°۵′۳۱″ غربی﻿ / ﻿۴۸٫۶۲۸۳۳°شمالی ۱۱۸٫۰۹۱۹۴°غربی﻿ / 48.62833; -118.09194: مختصات: ۴۸°۳۷′۴۲″ شمالی ۱۱۸°۵′۳۱″ غربی﻿ / ﻿۴۸٫۶۲۸۳۳°شمالی ۱۱۸٫۰۹۱۹۴°غربی﻿ / 48.62833; -118.09194
کشور: ایالات متحده
ایالت: واشینگتن
مکان: آبشار کتل
ساخته شده‌است: ۱۸۲۵
بنیان‌گذار: هادسونز بی کمپانی
رها شده‌است: ۱۸۷۱
فورت کولویل (به انگلیسی: Fort Colvile) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در کتل فالز، واشینگتن واقع شده‌است.
این مرکز تجاری در سال ۱۸۲۵ توسط شرکت خلیج هادسون (HBC) در آبشار کتل در رود کلمبیا ساخته شد و در منطقه خز کلمبیا این شرکت فعالیتش را آغاز کرد. در قلعه این مکان به نام اندرو کولویل، فرماندار لندن شرکت HBC به سر می‌برد، در چند مایلی غرب محل فعلی کولویل، واشینگتن قرار داشت. این یک ایستگاه مهم در مسیر تجاری یورک فکتوری اکسپرس به لندن بود که از طریق خلیج هادسون صورت می‌گرفت. شرکت خلیج هادسون HBC مدتی فورت کولویل را از نظر اهمیت تا زمان تأسیس فورت ویکتوریا در رتبه بعد از فورت ونکوور که در نزدیکی دهانه کلمبیا است قرار می‌داد.
مجسمه آشورنصیرپال دوم

| مجسمه آشورنصیرپال دوم | مجسمه آشورنصیرپال دوم |
| --- | --- |
کپی مجسمه آشورنصیرپال 2 در موزه بریتانیا: کپی مجسمه آشورنصیرپال 2 در موزه بریتانیا
مواد: منیزیت
ارتفاع: 113 cm
عرض: 32 cm
عمق: 15 cm
خلق‌شده: 883-859 قبل از میلاد
دوره/فرهنگ: دوره آشوری جدید
مکان کنونی: موزه بریتیش، لندن
شناسه: ME 118871
دوره: عصر آهن
فرهنگ: آشوری
مجسمه آشورنصیرپال دوم نمونه نادری از مجسمه‌های آشوری است که در اواسط قرن نوزدهم در محوطه باستانی کلهو (که اکنون به نام نمرود شناخته می‌شود) توسط باستان‌شناس معروف آستن هنری لایارد پیدا شد. قدمت این مجسمه از ۸۸۳ تا ۸۵۹ قبل از میلاد، به دلیل وضعیت بی عیب و نقص و کیفیت بالای ساخت آن مورد تحسین قرار گرفته‌است. از سال ۱۸۵۱ بخشی از مجموعه موزه بریتانیا بوده‌است
کشف

این مجسمه در ابتدا در معبد ایشتار قرار گرفت تا به پارسایی پادشاه، خدا را یادآوری کند. این مجسمه از منیزیت و پایه اصلی که روی آن قرار گرفته، از سنگی قرمز رنگ ساخته شده‌است. هر دوی این مواد در محل کشف، یافت نمی‌شوند، بنابراین احتمالاً پس از یک لشکرکشی به خارج از کشور به نمرود آورده شده‌اند. لایارد مجسمه و پایه را در محل اصلی خود در سال ۱۸۵۰ پیدا کرد. ظرف یک سال پس از کشف، مجسمه به لندن فرستاده شد.
شرح

این مجسمه، آشورنصیرپال را بدون تاج پادشاهی آشوری نشان می‌دهد که به بیننده اجازه می‌دهد مو و ریش پادشاه را که در آن زمان به صورت بلند متداول بوده‌است، ببیند. مفسران خاطرنشان می‌کنند که ریش مجسمه از آن چیزی که یک شهروند آشوری معمولی می‌توانست داشته باشد، چشمگیرتر است. نیم تنه پادشاه با تونیک آستین کوتاه و شال پوشیده شده‌است. به نظر می‌رسد که در دست راستش نوعی داس است. در آیین آشوری گاهی خدایان را با استفاده از داس، به عنوان سلاحی برای مبارزه با دیوها نشان می‌دادند. در دست چپ شاه گرزی بسته شده که نماد قدرتی است که به عنوان نایب السلطنه خدای عالی آشور به او داده شده‌است.
سنگ نوشته

در بالای سینه شاه، کتیبه ای به خط میخی هشت خطی وجود دارد که القاب و شجره نامه او را اعلام می‌کند و به لشکرکشی که او از رود دجله تا کوه لبنان و «دریای بزرگ» (که مدیترانه فرض می‌شود)، اشاره می‌کند.
فانتوم (فیلم ۱۹۳۱)

| فانتوم | فانتوم |
| --- | --- |
کارگردان: آلن جیمز
تهیه‌کننده: کنت تیلور
نویسنده: آلن جیمز (داستان و دیالوگ)
بازیگران: بابی دان
فیلم‌بردار: جک دریپر
تدوین‌گر: اثل دیوی
تاریخ‌های انتشار:  ۱۹۳۱ (۱۹۳۱)  
مدت زمان: ۶۲ دقیقه
کشور: آمریکا
«فانتوم» (انگلیسی: The Phantom) فیلمی در ژانر ترسناک به کارگردانی آلن جیمز است که در سال ۱۹۳۱ منتشر شد.
فلات کارست

گستره تقریبی منطقه کارست
فلات کارست (انگلیسی: Karst Plateau) یا منطقه کارست که به‌طور خلاصه کارست نیز خوانده می‌شود، یک فلات سنگ‌آهکی است که در امتداد مرز جنوب غربی اسلوونی و شمال شرق ایتالیا گسترده شده‌است.
این منطقه میان دره ویپاوا، تپه‌های کم‌ارتفاع پیرامون دره، انتهای غربی تپه‌های برکینی، شمال ایستریا و خلیج تریست قرار دارد. لبه غربی این فلات به‌طور سنتی مرز مردم ایتالیا و اسلونی‌ها به‌شمار می‌رود. نام پدیده زمین‌شناختی کارست از این منطقه گرفته شده‌است و از همین رو به نام کارست کلاسیک نیز نامیده می‌شود.
بولوت بیشنعلیف

| بولوت بیشنعلیف | بولوت بیشنعلیف |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۵ ژوئن ۱۹۳۷
درگذشت: ۱۸ نوامبر ۲۰۰۲ (۶۵ سال) بیشکک
ملیت: اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۵۷–۲۰۰۲
بولوت بیشنعلیف (روسی: Болот Бейшеналиев؛ ۲۵ ژوئن ۱۹۳۷ – ۱۸ نوامبر ۲۰۰۲) بازیگر اهل کشور اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (قرقیزستان) بود.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به آزادی، اندره روبلوف، سرخ و سفید و برف داغ اشاره کرد.
آشوت یغیازاریان

| آشوت یغیازاریان | آشوت یغیازاریان |
| --- | --- |
سفیر فوق‌العاده و تام‌الاختیار جمهوری ارمنستان در برزیل: سفیر فوق‌العاده و تام‌الاختیار جمهوری ارمنستان در برزیل
دوره مسئولیت ۱۵ ژوئن ۲۰۱۰ – ۲۵ ژانویه ۲۰۱۴: دوره مسئولیت ۱۵ ژوئن ۲۰۱۰ – ۲۵ ژانویه ۲۰۱۴
رئیس‌جمهور: سرژ سرکیسیان
پس از: تشکیل سمت
پیش از: آشوت گالویان
وزیر امور خارجه ارمنستان(کفیل): وزیر امور خارجه ارمنستان(کفیل)
دوره مسئولیت ۱۹۹۱ – ۱۹۹۱: دوره مسئولیت ۱۹۹۱ – ۱۹۹۱
پس از: آناتولی مکرتچیان (ارمنستان شوروی)
پیش از: رافی هووانیسیان (ارمنستان)
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۶ ژوئن ۱۹۴۳ ایروان، ارمنستان
درگذشته: ۲۶ دسامبر ۲۰۱۶ (۷۳ سال) ایروان،
ملیت: ارمنستان
پیشه: دیپلمات و سیاست‌مدار
جایزه‌ها: 
آشوت یرمی یغیازاریان (ارمنی: Աշոտ Երեմի Եղիազարյան؛ ۱۶ ژوئن ۱۹۴۳ – ۲۶ دسامبر ۲۰۱۶) یک دیپلمات و سیاست‌مدار اهل ارمنستان بود. وی بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ سفیر فوق‌العاده و تام‌الاختیار جمهوری ارمنستان در برزیل بود. یغیازاریان در سال ۱۹۹۱ کفالت وزارت امور خارجه ارمنستان را نیز برعهده داشت.
زندگی‌نامه

وی در ۱۶ ژوئن ۱۹۴۳ در ایروان به دنیا آمد و از دانشکده زبان‌شناسی، زبان و ادبیات دانشگاه دولتی ایروان فارغ‌التحصیل گشت. وی به زبان‌های روسی انگلیسی پرتغال و اسپانیایی تسلط داشت. یغیازاریان متأهل و صاحب یک دختر بود. وی در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۶ در سن ۷۳ سالگی در ایروان درگذشت.
یادداشت

↑  Արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնակատար
سولفاسالازین

| 0 | 1 |
| --- | --- |
داده‌های بالینی: داده‌های بالینی
نام‌های تجاری: Azulfidine, Salazopyrin, Sulazine, others
AHFS/Drugs.com: monograph
مدلاین پلاس: a682204
رده‌بندی داروهایبارداری:  B 
روش مصرف دارو: by mouth
کد ATC: A07EC01 
داده‌های فارماکوکینتیک: داده‌های فارماکوکینتیک
زیست فراهمی: <۱۵٪
نیمه‌عمر حذف: 5-10 hours
شناسه‌ها: شناسه‌ها
 نام آیوپاک 2-hydroxy-5-[(E)-2-{4-[(pyridin-2-yl)sulfamoyl]phenyl}diazen-1-yl]benzoic acid :  نام آیوپاک 2-hydroxy-5-[(E)-2-{4-[(pyridin-2-yl)sulfamoyl]phenyl}diazen-1-yl]benzoic acid 
شمارهٔ سی‌ای‌اس: ۵۹۹-۷۹-۱ Y
پاب‌کم CID: ۵۳۸۴۰۰۱
دراگ‌بنک: DB00795 Y
کم‌اسپایدر: ۱۰۴۸۱۹۰۰ Y
UNII: 3XC8GUZ6CB
KEGG: D00448 Y
ChEMBL: ChEMBL۴۲۱ N
CompTox Dashboard (EPA): DTXSID0021256 
ECHA InfoCard: 100.009.069 
داده‌های فیزیکی و شیمیایی: داده‌های فیزیکی و شیمیایی
فرمول شیمیایی: C18H14N4O5S۱
جرم مولی: 398.394 g/mol g·mol−1
مدل سه بعدی (جی‌مول): Interactive image
 SMILES O=S(=O)(Nc1ccccn1)c3ccc(/N=N/c2cc(C(O)=O)c(O)cc2)cc3 :  SMILES O=S(=O)(Nc1ccccn1)c3ccc(/N=N/c2cc(C(O)=O)c(O)cc2)cc3 
 InChI InChI=1S/C18H14N4O5S/c23-16-9-6-13(11-15(16)18(24)25)21-20-12-4-7-14(8-5-12)28(26,27)22-17-3-1-2-10-19-17/h1-11,23H,(H,19,22)(H,۲۴٬۲۵) Y Key:NCEXYHBECQHGNR-UHFFFAOYSA-N Y :  InChI InChI=1S/C18H14N4O5S/c23-16-9-6-13(11-15(16)18(24)25)21-20-12-4-7-14(8-5-12)28(26,27)22-17-3-1-2-10-19-17/h1-11,23H,(H,19,22)(H,۲۴٬۲۵) Y Key:NCEXYHBECQHGNR-UHFFFAOYSA-N Y 
 NY (این چیست؟)  (صحت‌سنجی):  NY (این چیست؟)  (صحت‌سنجی)
سولفاسالازین (به انگلیسی: Sulfasalazine)
رده درمانی: داروهای ضدالتهابی گوارشی.
اشکال دارویی: قرص، شربت و انما
موارد مصرف

سولفاسالازین جزء داروهای ضدالتهابی می‌باشد. این دارو معمولاً برای درمان بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی روده (کولیت اولسرو (ulcerative colitis) و کرون(Crohn’s)) استفاده می‌شود. سولفاسالازین برای درمان آرتریت روماتوئید نیز استفاده شده‌است.
مکانیسم اثر

سولفاسالازین داروی ترکیبی از داروهای ضد باکتری (سولفانامید) و ضدالتهاب (۵ـآمینوسالیسیلیک اسید) است که توسط باکتریهای روده به‌سولفاپیریدن و مزالازین (۵-ASA) تجزیه می‌شود. ظاهراً جزء ضدالتهابی یعنی مزالازین (Mesalazine) یا(۵-ASA) نقش مهمتری دارد.
عوارض جانبی

تهوع، بی اشتهایی، ناراحتی معده، اسهال، سردرد، عقیمی قابل برگشت در مردان و ناراحتی‌های عمومی مانند ضعف و خستگی، رنگ پریدگی، مشکل در بلع، واکنشهای آلرژیک از قبیل تب و راش پوستی.
سعی کنید حین درمان با سولفاسالازین از قرار گرفتن غیرضروری در برابر نور آفتاب پرهیز کرده، لباس مناسب بپوشید و از عینک آفتابی و کرم‌های ضدآفتاب استفاده نمایید. سولفاسالازین ممکن است باعث حساسیت پوست شما به آفتاب گردد.
تداخلات دارویی

سولفاسالازین ممکن است متابولیسم کبدی داروهای خوراکی ضد انعقاد را مهار کند و موجب جابه‌جایی آنها از محل‌های اتصال به پروتئین شود و در نتیجه، اثر ضد انعقادی این داروها را افزایش دهد.
مصرف همزمان با داروهای خوراکی پایین‌آورنده قند خون (سولفونیل اوره‌ها)، اثر کاهنده قند خون را افزایش می‌دهد. این عمل احتمالاً از طریق جابه‌جایی سولفونیل اوره‌ها از محل‌های اتصال به پروتئین صورت می‌گیرد.
سولفاسالازین ممکن است جذب گوارشی دیگوکسین و اسید فولیک را کاهش دهد.
مصرف همزمان با داروهای اسیدی‌کننده ادرار (مانند کلرید آمونیم، اسید آسکوربیک) pH ادرار و حلالیت سولفونامید را کاهش داده و در نتیجه خطر بروز کریستالوری را افزایش می‌دهد.
مصرف همزمان با آنتی‌بیوتیک‌هایی که فلور روده را تغییر می‌دهند، ممکن است در تبدیل سولفاسالازین به سولفاپیریدین و ۵- آمینوسالیسیلیک اسید تداخل کند و اثربخشی آن را کاهش دهد.
مصرف همزمان با آنتی اسیدها ممکن است موجب حل شدن زودرس قرص‌های پوشش‌دار شده و در نتیجه، جذب سیستمیک و خطر مسمومیت دارو افزایش یابد. (قرص‌های پوشش‌دار برای حل شدن در روده ساخته شده‌اند).
سولفاسالازین می‌تواند جایگزین متوترکسات از محل اتصال دارو به پروتئین شده و کلیرانس کلیوی کاهش پیدا کند. لازم است بیماران از نظر سمیت خونی و عوارض جانبی گوارشی، به‌ویژه تهوع، کنترل شوند.
کودکان و زنان باردار یا شیرده

سولفاسالازین نباید در کودکان کوچک‌تر از ۲ سال مصرف شود. در صورت بارداری یا قصد باردار شدن، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. سولفاسالازین نباید در اواخر حاملگی استفاده شود. سولفاسالازین نباید در دوران شیردهی مصرف شود.
آلفا-آمینو آدیپیک اسید

| α-Aminoadipic acid | α-Aminoadipic acid |
| --- | --- |
نام‌گذاری آیوپاک2-aminohexanedioic acid: نام‌گذاری آیوپاک2-aminohexanedioic acid
شناساگرها: شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس: 542-32-5
پاب‌کم: 469
کم‌اسپایدر: 456 Y
MeSH: 2-Aminoadipic+Acid
ChEBI: CHEBI:37024 Y
ChEMBL: CHEMBL433238 Y
جی‌مول-تصاویر سه بعدی: Image 1 Image 2
 SMILES C(CC(C(=O)O)N)CC(=O)OO=C(O)CCCC(N)C(=O)O :  SMILES C(CC(C(=O)O)N)CC(=O)OO=C(O)CCCC(N)C(=O)O 
 InChI InChI=1S/C6H11NO4/c7-4(6(10)11)2-1-3-5(8)9/h4H,1-3,7H2,(H,8,9)(H,10,11) Y Key: OYIFNHCXNCRBQI-UHFFFAOYSA-N YInChI=1/C6H11NO4/c7-4(6(10)11)2-1-3-5(8)9/h4H,1-3,7H2,(H,8,9)(H,10,11) Key: OYIFNHCXNCRBQI-UHFFFAOYAC :  InChI InChI=1S/C6H11NO4/c7-4(6(10)11)2-1-3-5(8)9/h4H,1-3,7H2,(H,8,9)(H,10,11) Y Key: OYIFNHCXNCRBQI-UHFFFAOYSA-N YInChI=1/C6H11NO4/c7-4(6(10)11)2-1-3-5(8)9/h4H,1-3,7H2,(H,8,9)(H,10,11) Key: OYIFNHCXNCRBQI-UHFFFAOYAC 
خصوصیات: خصوصیات
فرمول مولکولی: C6H11NO4
جرم مولی: 161.156 g/mol
شکل ظاهری: Crystalline
چگالی: 1.333 g/mL
دمای ذوب:  ۱۹۶ درجه سلسیوس (۳۸۵ درجه فارنهایت؛ ۴۶۹ کلوین) 
دمای جوش:  ۳۶۴ درجه سلسیوس (۶۸۷ درجه فارنهایت؛ ۶۳۷ کلوین) 
خطرات: خطرات
خطرات اصلی: Irritant
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa): به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 Y (بررسی) (چیست: Y/N؟):  Y (بررسی) (چیست: Y/N؟)
Infobox references: Infobox references
:   
آلفا-آمینو آدیپیک اسید (به انگلیسی: Alpha-Aminoadipic acid) با فرمول شیمیایی C6H11NO4 یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم 6209 است. که جرم مولی آن ۱۶۱٫۱۵۶ گرم بر مول می‌باشد.
بلخ (در منابع)

این مقاله به واژه بلخ در نوشتارها و واژه‌نامه‌های فارسی می‌پردازد.
از لغتنامهٔ دهخدا

باختر (بلخ) یا باختریش یا بلخ نام پایتخت مملکتی است که بدین نام نامیده می‌شده و در پای کوه پاراپامیز واقعست و رود بلخاب (باختروس یا باکتروس) از این شهر می‌گذرد و نام ایالت و شهر از اسم این رود گرفته شده‌است.
بلخ را دوازده نهر بوده‌است و هر نهری رستاقی، و از جملهٔ دوازده نهر یا رستاق، نهر غربنکی است که قریهٔ شامستیان مولد ابوزید بلخی بدانجاست.
از فرهنگ فارسی معین

در قدیم ایالت معروف و بزرگی بوده در خراسان، بر سر راه خراسان به ماوراءالنهر. اکنون شهری کوچک است  و در شمال افغانستان واقع است، و قسمتی از آن ایالت جزو خاک افغانستان و قسمت دیگر جزو ترکستان شوروی است. و آن را باختر یا باختریش نیز می‌نامیدند.
از حدود العالم

شهری بزرگ است  به خراسان  و خرم و مستقر خسروان بوده‌است اندر قدیم، و اندر وی بناهای خسروان است با نقش‌ها و کارکردهای عجیب و ویران گشته، آن را آتشکده نوبهار خوانند و جای بازرگانان است و جائی بسیار نعمت است و آبادان، و بارکدهٔ هندوستان است و او را رودیست بزرگ از حدود بامیان برود، و به نزدیک بلخ به دوازده قسم گردد و به شهر فرود آید، و همه اندر کشت و برز روستاهای او بکار شود، و از آنجا ترنج و نارنج و نیشکر و نیلوفر خیزد، و او را شهرستانی است با بارهٔ محکم و اندر ربض او بازارهای بسیار است.
از برهان

نام شهری است مشهور از خراسان و آن از شهرهای قدیم است و همچو استخر فارس و آن را قبّةالاسلام خوانند و لقب آن بامی است، گویند خاندان برمکیان از آنجا بوده‌اند.
از آنندراج

شهری است مشهور که از بناهای سلاطین قدیم عجم بوده و سال‌ها لهراسب و گشتاسب در آنجا زیستند و در آنجا آتشکده ساخته بوده‌اند. و آن را آتشکده نوبهار خوانده‌اند. و همچنان که مرو را مرو شاهیجان گویند، آن را بلخ بامیان گفتند.
از معجم البلدان

شهری است مشهور در خراسان، و در کتاب ملحمة منسوب به بطلمیوس چنین آمده‌است:  اولین سازندهٔ آن را لهراسبشاه نوشته‌اند. و برخی سازندهٔ آن را اسکندر دانند و گویند در قدیم اسکندریه نامیده می‌شد. بلخ تا ترمذ دوازده فرسخ فاصله دارد و رود جیحون را نهر بلخ نیز نامیده‌اند. بلخ را احنف بن قیس از جانب عبدالله بن عامر بن کریز، در عهد عثمان بن عفان فتح کرد.
از ناظم الاطباء

باختریش. باکتریان. بلخ. آسیای علیا. در قدیم به این اسم مملکت وسیعی را می‌نامیدند که شامل بود همهٔ جزء شرقی ایران را و محدود بود در شمال بواسطهٔ سغدیان و رود آمو و در مشرق بواسطهٔ سیتی و در جنوب بواسطهٔ هندوستان و جبال هند و کوه و پایتخت آن شهر باختر بوده که اکنون بلخ می‌گویند.
از دایره المعارف فارسی

دهکده‌ایست در دل افغانستان کنونی که در ایام باستانی و در قرون وسطی شهری مهم و مرکز ناحیهٔ بلخ (مطابق باکتریا) و بر رود بلخ که اکنون خشک است، واقع بود. در زمان‌های پیش از اسلام بلخ از مراکز دین بودائی و محل معبد نوبهار بود، و در دین زردشتی نیز اهمیت داشت. اولین حملهٔ مسلمانان به بلخ در سال ۳۲ ه‍. ق. بسرکردگی احنف بن قیس بود. در سال ۴۳ ه‍. ق. دگر بار بتصرف مسلمانان درآمد ولی در زمان قتیبه بن مسلم (متوفی بسال ۹۶ ه‍. ق.) بود که کاملاً مقهور آنان شد. در سال ۱۱۸ ه‍. ق. اسد بن عبدالله قسری کرسی خراسان را از مرو به بلخ منتقل کرد و این شهر رونق یافت. در سال ۲۵۶ ه‍. ق. این شهر بتصرف یعقوب لیث صفاری درآمد. در سال ۲۸۷ ه‍. ق. عمر و لیث صفاری نزدیک بلخ مغلوب اسماعیل بن احمد سامانی شد و بقتل رسید و بلخ تحت حکومت سامانی درآمد. در سال ۴۵۱ ه‍. ق. سلجوقیان تصرفش کردند و در سال ۵۵۰ ه‍. ق. بدست ترکان غز ویران شد. در سال ۶۱۷ ه‍. ق. با وجود اینکه بلخ تسلیم چنگیز خان مغول شد، مغولان آن را ویران کردند و مردمش را قتل‌عام نمودند. در دورهٔ تیموریان تا اندازه‌ای شکوه گذشته را بازیافت ولی پس از بنای مزارشریف در بیست کیلومتری آن، بلخ رو به انحطاط گذاشت. در اواسط قرن هیجدهم میلادی بلخ بتصرف افغان‌ها افتاد و از سال ۱۸۴۱ میلادی در تصرف آن‌ها مانده‌است. خرابه‌های بلخ قدیم اکنون ناحیهٔ وسیعی را اشغال کرده‌است.
از ایران باستان > جدا شدن باختر از دولت سلوکی

در سال ۲۵۶ پیش از میلاد  باختر با سغد و مرو متحد گشته، از دولت سلوکی جدا شد. رهبری این کار با دیودوت یکم یونانی بود که در این قسمت ایران دولتی تشکیل داد و این دولت از ۲۵۰ تا ۱۲۵ پیش از میلاد دوام یافته، به دولت یونانی بلخ معروف گردید و بعد جزء دولت پارت شد. سلوکی‌ها در ابتدا متعرض این دولت نشدند و بعد که خواستند آن را باطاعت درآورند، بنای آن محکم گشته بود. بعد از دیودوت یکم، دیودوت دوم بتخت نشست و سپس  اوتی‌دموس جانشین دیودوت دوم شد. در زمان  پادشاهی اوتی‌دموس و پسرش دمتریوس یکم باختر از طرف جنوب پاراپامیز و مغرب و شمال توسعه یافت و دولتی بزرگ گردید، چنانکه از سغد تا رخج و از هریرود تا دهنهٔ رود سند و پنجاب هند عرض و طول این مملکت بود.
از ایران باستان > تجزیه دولت یونانی بلخ

وسعت مملکت باختر دوام نیافت زیرا در زمان دمتریوس یکم، اوکراتید نامی در باختر بالاخص قوت یافت و قیام کرد. بعد از چندی اِوکراتید به خیال تصرف رخج و زرنگ (سیستان) و پنجاب هند افتاد و کارهای باختر و صفحات شمالی آن را رها کرده، تمامی حواس خود را به تسخیر این ممالک مصروف داشت. بعد با دمتریوس، که پنجاب هند را در اختیار داشت در جنگ شد و او را شکست داده، پنجاب هند را به مملکت خود ضمیمه کرد. چنانکه ژوستن گوید (کتاب ۴۱ بند ۶) پسر اوکراتید که در اداره کردن مملکت شریک اوکراتید بود، پدرش را در راه کشت (۱۴۷ پ.م.) و بی‌اینکه پدرکشی خود را پنهان دارد، چرخهای ارابه‌اش را با خون پدر رنگین کرد، مثل اینکه دشمنی را کشته باشد و حتی جسد پدر را دفن نکرد.
معلوم است که تقسیم دولت باختر بدو قسمت و جنگ‌های خانگی در دولت یونانی و باختری، مبانی این دولت را سست کرد و از طرف دیگر مردمان شمالی که سغد را گرفته همواره به باختر هجوم می‌آوردند، از موقع استفاده کرده، باختر را در فشار گذاردند. حتی ظن قوی این است که این مردمان سکائی بعض ولایات شمالی دولت یونانی بلخ را در آن طرف جیحون در تصرف خود داشتند. (استرابون، کتاب ۱۱ فصل ۸ بند ۲). این بود احوال باختر در زمان اوکراتید، که بقول ژوستن (کتاب ۴۱ بند ۶) معاصر مهرداد یکم پارت بود و حتی هر دو موافق نوشتهٔ مورخ مزبور، در یک وقت به تخت باختر و پارت نشسته بودند. موافق آنچه که از وقایع این دولت برمی‌آید، اینجا از ابتدا مرکزیتی چنانکه در پارت وجود داشت، دیده نمی‌شود و از سکه‌های باختری معلوم است که شاهزادگانی نیز حکومت می‌کردند و سکه بنام خود می‌زدند مثلاً در زمان دیودوت دوم اسم دو پادشاه دیگر را می‌یابیم، یکی آنتیماخوس است و دیگری آگاتوکل، این‌ها در ابتدا دست‌نشانده ولی بعد مستقل بوده‌اند. چنین بود احوال باختر، در زمان مهرداد یکم (پادشاه اشکان). اکنون باید دید که این شاه چگونه از اوضاع همسایگان خود، یعنی دولت سلوکی و یونانی و باختری استفاده کرده‌است.
از ایران باستان > حملهٔ مهرداد یکم به دولت یونانی بلخی

از شرحی که راجع باحوال دولت سلوکی و باختر گفته شد، معلوم است که در سلطنت مهرداد یکم موقع برای توسعهٔ پارت از طرف مغرب و مشرق مناسب بود. مهرداد چنانکه وقایع می‌نماید، از این موقع استفاده کرد و بدواً توجهٔ خود را به طرف باختر معطوف داشت.  در زمانی که اِوکراتید مشغول تسخیر پنجاب بود و بدست پسرش نابود می‌شد، مهرداد به باختر تاخته، این مملکت را به پارت ضمیمه کرد. استرابون گوید که دو ایالت را ضمیمه کرد. اولی را نویسندهٔ مزبور توریئوآ و دومی را آسپیونوس می‌نامد (کتاب ۱۱ فصل ۱۱ بند ۲) ولی محققاً معلوم نیست که این دو ایالت در کجا واقع بوده. حدس می‌زنند که مقصود از توریئوآ، تورانست و از آسپیونوس، مردمی موسوم به آسپاسیاک و مساکن آن‌ها بین جیحون و سیحون بوده‌است. بعید نیست که این حدس صحیح باشد، زیرا معلوم است که مردمان شمالی را که در زمان ساسانیان به ایران حمله می‌کردند، ایرانیها، تورانی می‌نامیدند و شاید درین زمان هم به مردمان سکائی و غیره که از طرف سغد، یا ماوراء سیحون بباختر حمله می‌کردند، همین اسم را می‌داده‌اند، ولی از جهت اجمال مدارک چیزی که محقق باشد، درین باب نمی‌توان گفت.
از ایران باستان > جنگ دوم مهرداد یکم با باختر

چون پسر اوکراتید، هلیوکل در اداره کردن دولت باختر با پدرش شریک بود او را کشت. بعضی تصور کرده‌اند که جهت پدرکشی از عدم رضایت او و یونانی‌ها از سستی اِوکراتید نسبت به پارتی‌ها و واگذاردن چند ایالت بدولت پارت بوده. از کلمات ژوستن (کتاب ۴۱ بند ۶) این ظن تأیید می‌شود، زیرا مورخ مزبور گوید که هِلیوکل پدرش را علانیه کشت و چرخهای ارابه‌اش را بخون او رنگین کرده، جسدش را از دفن محروم ساخت. چنین عملی که شاید در تاریخ از حیث وحشیگری و سبعیت نظیر ندارد، ممکن نبود روی دهد، مگر اینکه یونانی‌های باختر اِوکراتید را دشمن خود و مملکت دانسته باشند. به‌هرحال پس از اینکه هِلیوکل بتخت نشست و کلیهٔ اقتدارات را بدست گرفت، خواست ایالات ازدست‌رفتهٔ دولت باختر را برگرداند. از طرف دیگر مهرداد، که بعد از صلح با اوکراتید دوست او به‌شمار می‌رفت، ازین پدرکشی کینهٔ هِلیوکل را سخت در دل گرفت و با لشکری نیرومند بقصد او بیرون رفته بآسانی او را شکست داد و قسمتی بزرگ از مملکت باختر را صاحب شد. (ژوستن، کتاب ۴۱ بند ۶). 
دیودور گوید که مهرداد باین بهره‌مندی اکتفا نکرده به‌طرف مشرق راند و به هند درآمد تا رود هیداسپ (جلم کنونی که در پنجاب است.) راند (قطعه‌ای از کتاب ۳۳)، ولی نظر باینکه سکه‌هائی از شاهان پارت در هند نیافته‌اند و نیز ازین لحاظ، که دولت یونانی و باختری تا ۱۲۶ پ.م. در کابل و حوالی آن وجود داشت، نویسندگان جدید تصور می‌کنند که حتی اگر مهرداد تا هند رانده، ممالکی را در هند تسخیر نکرده و سرحد دولت پارت را کوه‌هائی قرار داده که از طرف مغرب وادی سند را محدود می‌سازد. از چنین حدسی اگر هم صحیح باشد، باز باین نتیجه می‌رسیم، که تمامی مملکت باختر و پاراپامیزاد (شمال افغانستان) و رخج و سیستان درین زمان جزء دولت پارت گردیده‌است.
باختر در زمان سلطه یونانیان، در حدود سال ۱۸۰ پیش از میلاد، برای دیدن تصویر بزرگتر روی تصویر کلیک کنید.
استان بلخ در افغانستان
باختر در دورهٔ داریوش بزرگ هخامنشی یکی از ساتراپی‌های هخامنشیان بود.
حملهٔ تیمور به بلخ
سکه با تصویر دیودوت یکم
سکه با تصویر اوکراتید