انقلاب ۱۹۵۲ مصر
مقدمات و بروز انقلاب

در زمستان ۱۹۵۱–۱۹۵۲ افسران پلیس ملی‌گرا شروع به محافظت و ترویج حملات فدائیان (مقاومت مصر) به مقامات انگلیسی در قاهره، اسکندریه و کانال سوئز کردند. پس از دفع حمله ویرانگر ویژه حمل و نقل و تأسیسات بریتانیایی در نزدیکی اسماعیلیه که منجر به کشته شدن چندین سرباز انگلیسی شد، سربازان انگلیسی فداییان را در شهر ردیابی کردند. در ۲۵ ژانویه ۱۹۵۲، نیروهای انگلیسی متوجه شدند که فدائیان در پادگان پلیس محلی عقب‌نشینی کرده‌اند. هنگامی که پلیس از تسلیم فداییان امتناع ورزید، افسر انگلیسی سعی در مذاکره در مورد تسلیم پلیس و فداییان داشت. هنگامی که مذاکره کننده آنها توسط فدائیان در پارک کشته شد، نیروهای انگلیسی به پادگان پلیس مصر در اسماعیلیه حمله کردند. پنجاه افسر پلیس مصر کشته و صد نفر زخمی شدند. مصر با خشم فوران کرد.
متعاقباً، سلول‌های جنبش افسران آزاد در قاهره شورش‌هایی را آغاز کردند که منجر به آتش‌سوزی شد. بدون سرکوب نیروهای آتش‌نشانی محلی، این حملات آتش‌سوزی شورش‌های بیشتری را بیشتر القا کرد. روزنامه‌های آمریکایی و شوروی این حادثه را در شبکه‌های جهانی سیم با عنوان «آتش‌سوزی قاهره» تبلیغ کردند و اظهار داشتند که آنها به عنوان مدرک دیگری از آغاز پایان سلطنت دیده می‌شوند.
روز بعد، ۲۶ ژانویه ۱۹۵۲ ("شنبه سیاه")، آنچه بسیاری از مردم مصر آن را «دومین انقلاب» می‌نامند، رخ داد (اولین انقلاب مصر در سال ۱۹۱۹). ملک فاروق دولت مصطفی النحاس را برکنار کرد و در همان روز حکومت نظامی اعلام کرد.
در ماه‌های بعد، به سه سیاستمدار دستور داده شد که دولتهایی را تشکیل دهند، که هر کدام عمر کوتاهی را نشان می‌دهد: علی ماهر (۲۷ ژانویه - ۱ مارس)، احمد نقیب الهلالی (۲ مارس - ۲۹ ژوئن و ۲۲ تا ۲۳ ژوئیه) و حسین سیری (۲ تا ۲۰ ژوئیه). به گفته آنها این «وزارتخانه‌های نجات» نتوانستند روند نزولی کشور را متوقف کنند. با وجود تلاش نخست وزیران پی در پی برای نظم بخشیدن به خانه‌های سیاسی خود، فساد در همه جا وجود داشت.
جنجال نارضایتی در ارتش احساس شد و در ژانویه ۱۹۵۲ افسران مخالف با پشتیبانی افسران آزاد تحت کنترل هیئت مدیره باشگاه افسران درآمدند. در ۱۶ ژوئیه، پادشاه این انتخابات را لغو کرد و به جای آن هواداران خود را منصوب کرد تا دوباره کنترل ارتش را به‌دست‌آورد.
کودتا در ابتدا برای ۵ اوت برنامه‌ریزی شده بود، اما رهبران کودتا پس از ژنرال نجیب - یکی از افسران آزاد و جانشین موقت ژنرال پاشا به عنوان فرمانده و رئیس نیروهای مسلح - برنامه‌های خود را تا شب ۲۲ ژوئیه پیش بردند. در ۱۹ ژوئیه به آن گروه اطلاع داد که فرماندهی عالی ارتش سلطنتی مصر لیستی از نام آنها را در اختیار دارد.
اواخر صبح روز ۲۵ ژوئیه، کاخی که ملک فاروق در آن اقامت کرده بود توسط نیروهای وفادار به افسران آزاد محاصره شد. آن‌ها سعی کردند به آن یورش ببرند اما گارد سودانی وفادار به فاروق حمله را دفع کرد. فاروق که خود یک تیرانداز خبره بود، با اسلحه شکاری خود چهار نفر از مهاجمان را که به محوطه کاخ آمده بودند کشت. پس از چندین ساعت درگیری، سرانجام طرفین آتش‌بس کردند.
ژنرال نجیب در تاریخ ۲۶ ژوئیه خطاب به فاروق اطلاعیه‌ای هشدارآمیز صادر کرد و خلاصه‌ای از دلایل کودتا را ارائه داد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| « | با توجه به آنچه که اخیراً کشور متحمل شده‌است، خلاء کامل در نتیجه رفتار نادرست شما، بازی با قانون اساسی و بی اعتنایی به خواسته‌های مردم، هیچ‌کس از زندگی، معاش و افتخار مطمئن نیست. شهرت مصر در جهان به دلیل افراط و تفریط شما تنزل یافته‌است تا حدی که خیانتکاران و رشوه خواران، به هزینه مردم گرسنه و فقیر، ثروت بیش از حد جمع کرده و اسراف بسیاری انجام می‌دهند. شما این را در جریان جنگ فلسطین و پس از آن در رسوائی‌های اسلحه و دخالت آشکار خود در دادگاه‌ها به قصد جعل واقعیت پرونده‌ها، آشکار کردید و در نتیجه ایمان به عدالت را متزلزل نموده‌اید؛ بنابراین، ارتش به نمایندگی از قدرت مردم، مرا قادر ساخته که اعلیحضرت را از تخت سلطنت کنار بگذارم و ولیعهد احمد فؤاد را به تخت بنشانم. مشروط بر اینکه این امر در زمان معین ساعت ۱۲ ظهر امروز (شنبه، ۲۶ ژوئیه ۱۹۵۲، چهارم ذوالقعده، ۱۳۷۱) انجام شود و اینکه شما قبل از ساعت ۶ عصر همین روز کشور را ترک کنید. ارتش مسئولیت هر چیزی را که می‌تواند ناشی از عدم استعفا از سلطنت مطابق با خواسته مردم باشد بر دوش اعلیحضرت می‌گذارد. |  » |
در این زمان که تانک‌ها و توپخانه‌ها نیز به اطراف کاخ رسید، فاروق موافقت کرد که از سلطنت کناره‌گیری کند. حدود ساعت ۱۲:۳۰ بعد از ظهر، فاروق در حضور قاضی دیوان عالی کشور و عده‌ای دیگر، هنگام امضای سند استعفا به گریه افتاد. حدود ساعت ۵:۳۰ بعدازظهر فاروق از کاخ خارج شد و در اسکله سوار بر قایق سلطنتی ماهروسا (El Mahrousa) مصر را ترک کرد. ماهروسا همان قایق تفریحی بود که اسماعیل اعظم را هنگام خلع ید در سال ۱۸۷۹ به ایتالیا برده بود. فاروق مجبور به کناره‌گیری شد و به موناکو و ایتالیا تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا زندگی کرد. او در ۲۹ ژوئیه ۱۹۵۲ به ناپل رسید. بلافاصله پس از کناره‌گیری وی، فرزند پسر فاروق، احمد فؤاد، به عنوان پادشاه فؤاد دوم اعلام شد اما در واقع مصر اکنون توسط نجیب، ناصر و افسران آزاد اداره می‌شد. سرانجام در ۱۸ ژوئن ۱۹۵۳ دولت انقلابی به‌طور رسمی سلطنت را لغو کرد و به ۱۵۰ سال حکومت خاندان محمدعلی پایان داد و در مصر جمهوری اعلام شد.