stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
راهگذر شمال به جنوب از مسیر سرخس
ویژگی‌ها > مزایای اقتصادی

این مسیر مهم‌ترین حلقهٔ تجارت بین آسیا و اروپا است که مسافت ۱۶ هزار کیلومتری حمل بار از طریق کانال سوئز را با یک مسیر ۷ هزار کیلومتری جایگزین کرده و در مقایسه با مسیرهای سنتی از نظر مسافت و زمان تا ۴۰ درصد کوتاه‌تر و از نظر هزینه تا ۳۰ درصد ارزان‌تر است. راه‌گذر شمال - جنوب یکی از مسیرهای مهم ترانزیتی در آسیای میانه است و کشورهای در مسیر این راه‌گذر هر یک با تشکیل اتحادیه و انعقاد قراردادهای همکاری در رقابتی همه‌جانبه به توسعه و تجهیز بنادر، جاده‌ها، ترمینال و مسیرهای ریلی خود می‌پردازند.
این راه‌گذر ارتباط ترانزیتی کشورهای شمال اروپا و روسیه از طریق ایران و منطقه ویژه اقتصادی سرخس به کشورهای حوزهٔ اقیانوس هند، خلیج فارس و جنوب آسیا برقرار می‌سازد. در این میان اتصال خلیج عمان و بندر چابهار در ساحل شرق دریای مکران یا دریای عرب به عنوان بندری استراتژیک به این راه‌گذر در مبادلهٔ کالا به شرق کشور و همسایه‌های شرقی و آسیای میانه نقش مهمی ایفاد خواهد کرد.
این پروژه یک ترانزیت چندوجهی است؛ بدین معنا که حمل دریایی، جاده ای و ریلی را شامل می‌شود و توسط یک بارنامه سراسری از طریق ترکیب خشکی و دریا انجام و کالا به مقصد می‌رسد. کاهش هزینه‌های حمل شامل هزینه بنادر و گمرک، کاهش مدت‌زمان ماندگاری کانتینرها، سرعت در تحویل کالا؛ حذف خطر صاحبان کالا در حمل داخلی کانتینر پر و خالی، سند حمل معتبر جهت مسائل حقوقی و جبران خسارت احتمالی، تسریع در عملیات بانکی و افزایش اعتبار تجاری از مزایای بارنامه سراسری است.
از دیگر مزایای این کریدور می‌توان به: امنیت بیشتر هزینه کمتر، صرفه جویی در زمان است، قطار ترانزیت کانتینری از ایستگاه چخوف روسیه واقع در استان مسکو از مسیری به طول ۳۸۰۰ کیلومتر از روسیه، قزاقستان، ترکمنستان وارد ایران می‌شود و از مسیر ریلی به طول ۱۶۰۰ کیلومتر به بندر عباس یا بندر چابهار رسیده و در نهایت از طریق دریا امکان ارسال به کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان، شرق آفریقا و اقیانوس هند را دارد.
ویژگی‌ها > مزایای اجتماعی

حمل هر ۱۰۰ تن بار ۱۰ شغل مستقیم و حدود ۵۰ شغل غیرمستقیم ایجاد می‌کند. این امر موجب کاهش فقر و کاهش مشکلات اجتماعی در کشورهای این مسیر خواهد شد.
چشم‌اندازها

پیشنهاد راه اندازی قطارهای باری پرسرعت از طریق قزاقستان به ایران
یکی از تازه‌ترین پیشنهادها برای رونق بیشتر خط ریلی کریدور شمال – جنوب در شرق دریای خزر را رئیس‌جمهور قزاقستان در جلسه سران اتحادیه اقتصادی اوراسیا در مسکو مطرح کرده است.
قاسم جومارت توکایف در این نشست، از نیاز به تقویت پتانسیل حمل و نقل و ترانزیت اتحادیه اقتصادی اوراسیا سخن گفت و به عنوان یک ابتکار اساسی، راه اندازی قطارهای باری پرسرعت در امتداد راه‌آهن چلیابینسک (روسیه)- بولاشک (قزاقستان) -ایران را پیشنهاد کرد.
وی اظهار داشت: برای این منظور می‌توان از زیرساخت‌های کریدور حمل و نقل شمال-جنوب با ایجاد مرکز تجمیع بار در چلیابینسک استفاده کرد.
رئیس‌جمهور قزاقستان تأکید کرد: ما آماده بازسازی تنگناها در شبکه راه‌آهن و نیز بخش بزرگراه هستیم.
توکایف خاطرنشان کرد: می‌توان امکان سرمایه‌گذاری مشترک در ساخت زیرساخت‌ها در بنادر دریایی و خشک ایران و ترکمنستان را در نظر گرفت که این امر جغرافیای صادرات کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا را به‌طور چشمگیری گسترش می‌دهد و توانایی‌های لجستیکی ما را تقویت می‌کند.
سفیر ایران در مسکو پیش از این با اشاره به اینکه یکی از بخش‌های کریدور شرقی مسیر ایران از روسیه و قزاقستان عبور می‌کند و پس از مرزهای سرخس و اینچه برون وارد ایران می‌شود و به خلیج فارس می‌رسد، گفت: زمینه انتقال کالا از این مسیر فراهم است و بخش‌هایی از راه‌آهن این مسیر نیازمند تقویت است که این موضوع در دستور کار قرار دارد.
کاظم جلالی افزود: بخشی از راه‌آهن این مسیر از اینچه برون تا گرمسار در ایران باید برقی شود که به عنوان پروژه مشترک ایران و روسیه دنبال می‌شود.
منطقه ویژه اقتصادی سرخس

منطقه ویژه اقتصادی سرخس یکی از ۳۴ مناطق ویژه اقتصادی ایران است که در استان خراسان رضوی قرار دارد. تمرکز اصلی در این مناطق بر ساده‌سازی فرآیندهای تجاری است، به همین دلیل در این مناطق قوانین مبادلاتی آزادانه‌تر، معافیت‌های گوناگون در تعرفه‌ها و عوارض گمرکی و تشریفات ارزی ساده‌تری نسبت به سرزمین اصلی حاکم است.
فعالیت این منطقه ویژه اقتصادی در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۷۵، همزمان با افتتاح راه‌آهن مشهد - سرخس - تجن با حضور رهبران و نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور جهان آغاز شد.
مناطق ویژه اقتصادی محدوده‌های جغرافیایی مشخصی در مبادی ورودی و خروجی کشور هستند که به منظور جذب سرمایه‌های خارجی و داخلی و همچنین ایجاد بستر مناسب برای فعالیت‌های صنعتی، تولیدی و تجاری، با هدف افزایش صادرات کالا و ارائه بهینه خدمات جهت حضور فعال در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاد می‌شوند.
منطقه ویژه اقتصادی سرخس > موقعیت مکانی

این منطقه در منتهی الیه شمال شرق ایران در استان خراسان رضوی و در فاصله ۱۵۰کیلومتری شرق شهر مشهد مقدس و ۱۵ کیلومتری شهرستان سرخس واقع شده است و از شمال و شرق با کشور ترکمنستان هم‌مرز است. (به طول ۶۱٫۱۰ شرقی و عرض۳۶٫۳۲ شمالی با ارتفاع ۲۳۵ متری از سطح دریا)
منطقه ویژه اقتصادی سرخس > موقعیت مکانی > فعالیت‌ها

نگهداری امانی کالا
تسریع و تسهیل در دستیابی به کالا برای نزدیک کردن صحنه فعالیت صاحبان کالا اعم از مواد اولیه، ماشین آلات و سایر کالاهای ساخته شده با مصرف‌کنندگان داخلی به منظور پشتیبانی از تولید داخلی کشور
پردازش کالا یا ایجاد تغییرات در آن برای تحصیل ارزش افزوده با استفاده از امکانات بالقوه
فراهم نمودن تسهیلات لازم جهت دستیابی خریداران عمده داخلی به کالاهای مورد نیاز خود در این مناطق، نزدیک کردن بازارهای تجاری منطقه ای و بسط و توسعه تجارت خارجی
ایجاد عرصه فعالیت‌های تجاری منطقه ای با توجه به بازارهای کشورهای آسیای میانه، قفقاز و ماوراء قفقاز
ارتباط با کشورهای آسیایی و اروپایی و سایر نقاط و بهره‌برداری مفید از این بازارها با استفاده از تسهیلات ترانزیت داخلی و خارجی صادرات و صادرات مجدد
جذب سرمایه و امکانات داخلی و خارجی برای موارد فوق‌الذکر به منظور نیل به اهداف مورد نظر با رعایت قوانین و مقررات مربوط
فرودگاه بین‌المللی با برخورداری از امکانات حمل و نقل و ترابری هوایی در مناطق آزاد و مناطق ویژه اقتصادی
ادغام عمودی

ادغام عمودی یا یکپارچگی عمودی (به انگلیسی: Vertical Integration) در اقتصاد خرد و مدیریت کسب‌وکار، فرآیندی است که در آن یک شرکت، شرکت‌های پخش محصولات خود را، تحت تملک خود در می‌آورد تا پس از مرحله تولید، کنترل خود را بر این بخش‌ها افزایش دهد.
مانند هنری فورد که علاوه‌بر شرکت‌های خودروسازی زیرمجموعۀ شرکت فورد، یک ناوگان کشتی و یک راه‌آهن را خریداری کرده بود و حتی یک کارخانه لاستیک‌سازی را در برزیل خرید تا عرضه تایرهای خود را در آن منطقه تضمین کند.
از سوی دیگر، روش ادغام عمودی یکی از راه‌های مدیریت شبکه تأمین نیز به‌شمار می‌آید، که عبارتند از: افزایش میزان مالکیت اجزای شبکه تأمین به وسیله یک شرکت؛ به‌گونه‌ای که برخی از تأمین‌کنندگان یا پخش‌کنندگان شبکه تأمین خود را خریداری کند.
گونه‌ها

ادغام عمودی ترکیب دو فعالیت تجاری است که در دو سطح متفاوت از تولید قرار دارند. برای مثال یک شرکت تولیدکننده مواد غذایی و یک فروشگاه زنجیره‌ای. ترکیب در این روش با فراهم‌نمودن چیزی برای چرخه تولید (که به مصرف‌کننده پایانی نزدیک‌تر است) به‌عنوان ادغام عمودی رو به جلو شناخته می‌شود.
ادغام عمودی می‌تواند با ادغام افقی که همانا ترکیب فعالیت‌های تجاری که در یک سطح تولید قرار دارند (مانند دو سوپر مارکت یا دو کارخانه تولید مواد غذایی) مقابله کند. ترکیب با چیزی که چرخه را تقویت می‌کند (به‌طور مثال اگر یک شرکت تولیدکننده مواد غذایی با یک مجتمع کشت و صنعت ترکیب شود) به‌عنوان ادغام عمودی رو به عقب شناخته می‌شود.
گاهی ادغام دو سازمان که در دو مسیر تجاری کاملاً متفاوت قرار دارند بر ادغام اختلاطی شرکت‌ها ارجحیت دارد.
فعالیت‌های تجاری بسته به این که به مصرف‌کننده پایانی دور یا نزدیک هستند، بالادستی یا پایین‌دستی محسوب می‌شوند. مزایای ادغام عمودی از ظرفیت بیشتری که برای کنترل دستیابی به ورودی‌ها (و کنترل هزینه‌ها، کیفیت و زمان‌های تحول این ورودی‌ها) به سازمان می‌دهد، ناشی می‌شود. هر چند در مسیر تغییر ساختار سازمانی پایان قرن بیستم این منطق کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
نمونه

برخی از بهترین مثال‌ها از ادغام عمودی در شرکت‌های نفتی وجود داشته‌است. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ بسیاری از شرکت‌هایی که پیشتاز اکتشاف و استخراج نفت بودند، تصمیم گرفتند پالایشگاه‌های پایین‌دستی و شبکه پخش را به دست آورند. شرکت‌هایی نظیر رویال داچ شل و بی‌پی اقدام به کنترل تمام مراحل پیچیده آوردن یک قطره نفت از محل استخراج (دریای شمال یا آلاسکا) به باک سوخت خودروها نمودند. ایده ادغام عمودی از شعار یک گام جلوتر شرکت رایانه‌ای دل یکی از موفق‌ترین شرکت‌های دهه ۱۹۹۰ گرفته شده‌است.
برای شرکت‌ها اجرای موفقیت آمیز ادغام عمودی یک استراتژی دشوار است. اجرای این استراتژی غالباً پرهزینه و مشکل می‌باشد. در بسیاری از مواقع تولیدکنندگان بالادستی به منظور حفظ بازار محصولاتشان با پخش‌کننده‌های پایین‌دستی ادغام می‌شوند. این موضوع در شرایط مناسب خوب است، اما وقتی تقاضا کاهش می‌یابد، بسیاری از شرکت‌ها تفاوت قیمت فاحشی با پخش‌کنندگان پایین‌دستی دارند و تنها می‌توانند هزینه تولید را، در نقطه سربه‌سر حفظ کنند.
هنگامی که در پایان دهه ۱۹۷۰ شرکت اپل شبکه‌ای از متخصصان غیروابسته را تشکیل داد، تا ماشین‌هایی تولید کند، که کارآیی آن‌ها بیشتر از آنچه همه غول‌های رایانه‌ای انجام داده‌اند، باشد، برای غول‌های صنایع رایانه‌ای همچون آی‌بی‌ام، با مشکل مواجه شدند.
پل جیاماتی

| پل جیاماتی | پل جیاماتی |
| --- | --- |
جیاماتی در ۲۰۱۰: جیاماتی در ۲۰۱۰
نام هنگام تولد: پل ادوارد ولنتاین جیاماتی
زادهٔ: ۶ ژوئن ۱۹۶۷ ‏(۵۷ سال) نیوهیون، کنتیکت، ایالات متحده
تحصیلات: دانشگاه ییل (بی‌ای؛ کارشناسی ارشد هنرهای زیبا)
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۸۹–اکنون
همسر: الیزابت کوهن (ا. ۱۹۹۷)
فرزندان: ۱
والدین: ای. بارتلت جیاماتی (پدر)
خویشاوندان: مارکوس جیاماتی (برادر)
پل ادوارد ولنتاین جیاماتی (انگلیسی: Paul Edward Valentine Giamatti؛ زاده ۶ ژوئن ۱۹۶۷) بازیگر آمریکایی است. او کارش را با حضور در تبلیغات و نقش مکمل در چند فیلم دهه ۱۹۹۰ آغاز کرد. نقش سینمایی برجستهٔ جیاماتی در بخش‌های شخصی (۱۹۹۷) بود که منجر به ایفای نقش‌های مکملی در عروسی بهترین دوست من (۱۹۹۷)، نجات سرباز رایان (۱۹۹۸) و مرد روی ماه (۱۹۹۹) شد. او نقش اصلی راه‌های فرعی (۲۰۰۴)، بازی برد-برد (۲۰۱۱) و زندگی شخصی (۲۰۱۸) را بازی کرد. دیگر فیلم‌های قابل توجه او شامل شعبده‌باز (۲۰۰۶)، فرد کلاوس (۲۰۰۷)، نیمه ماه مارس (۲۰۱۱)، ۱۲ سال بردگی (۲۰۱۳)، نجات آقای بنکس (۲۰۱۳) و مستقیم از کامپتن (۲۰۱۵) می‌شود.
جیاماتی برای بازی در نقش جو گولد در مرد سیندرلایی (۲۰۰۵) نامزد جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد و برای بازی در نقش آموزگاری بداخلاق در جاماندگان (۲۰۲۳) نامزد جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد شد. او همچنین برای بازی در نسخه بارنی (۲۰۱۰) برندهٔ جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد – فیلم موزیکال یا کمدی شد. او در سال ۲۰۰۸ برای بازی در مینی‌سریال جان آدامز برندهٔ جایزه امی ساعات پربیننده شد.
زندگی‌نامه

پل در نیوهون زاده شد. پدرش در دانشگاه ییل پروفسور بود که بعدها ریاست دانشگاه را به عهده گرفت. مادرش خانه‌دار و معلم زبان انگلیسی بود. مادر پل دارای زمینه ایرلندی و پدربزرگ پدریش پسر یک مهاجر ایتالیایی و مادربزرگ پدریش انگلیسی بود.
پدر و مادرش صاحب سه فرزند هستند که پل از همه کوچکتر است. برادرش مارکوس نیز یک بازیگر است. خواهرش الینا، طراح جواهرات است. او سال ۱۹۸۵ از دبیرستان فارغ‌التحصیل شد و برای ادامه تحصیل به دانشگاه ییل رفت. او در تئاتر صحنه‌ای بچه‌های دوره کاردانی، در کنار بازیگرانی چون ادوارد نورتون و رون لیوینگستون، که خود در دانشگاه ییل درس می‌خواندند، بازی کرد. او در سال ۱۹۸۹ با مدرک کارشناسی زبان انگلیسی فارغ‌التحصیل شد. او تصمیم داشت در رشته هنرهای زیبا از دانشکده هنر دانشگاه ییل، دکترا بگیرد.
شغل

اولین نقش طولانی خود را در فیلم قسمت‌های خصوصی بازی کرد که کارگردان این فیلم بارها در برنامه‌های رادیویی خود گفته بود که پل بخاطر این بازی، جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل را دریافت خواهد کرد. او سپس نقش مکمل در کارهای پرفروشی مانند «نجات سرباز رایان»، «نمایش ترومن» و «مذاکره‌کننده» که همگی ساخت ۱۹۹۸ بودند، شد.
او بعد از بازی در «شکوه آمریکایی» نظر مثبت منتقدان را به خود جلب کرد. او شهرتش را بخاطر بازی در کمدی-رمانتیک «پیاده‌رو» (۲۰۰۴) به‌دست‌آورد. همچنین نامزد گولدن گلوب و جایزه روح مستقل شد. بعد موفقیت تبلیغاتی «شکوه آمریکایی» او در فیلم مرد سیندرلایی ظاهر شد که باعث نامزد شدنش درجوایز اسکار و گولدن گلوب شد.
در ۲۰۰۶ او نقش اصلی فیلم «زنی در زمستان»، یک فیلم ترسناک فوق بشری بازی کرد و به دنبال آن در «مورچه بولی» و در درام نیل برگر به نام شعبده‌باز (فیلم ۲۰۰۶) در کنار ادوارد نورتون نقش ایفا کرد. او در بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸ برای ۴۵ جایزه نامزد شد و ۲۶ تا از آن‌ها را برنده شد که شامل جایزه امی و گولدن گلوب برای جان آدامز (مجموعه تلویزیونی) بود. تمام جوایزش به غیر از یکی بخاطر فیلم‌های «شکوه آمریکایی»، «پیاده‌رو»، «مرد سیندرلایی» و «جان آدامز» بود. آن یکی که بخاطرش جایزه نگرفت فیلم «خانه مامان بزرگ» بود که بسیار پرفروش شد.
زندگی شخصی

او در بروکلین هایتس زندگی می‌کند و با الیزابت کوهن ازدواج کرده‌است. آن‌ها صاحب پسری شدند به نام ساموئل که در آیین یهودیت مادرش پرورش یافت. پل خداناباور است.
فیلم‌شناسی > فیلم

| سال | عنوان | توضیحات |
| --- | --- | --- |
| ۱۹۹۱ | نیمه‌شب گذشته |  |
| ۱۹۹۲ | مجردها |  |
| ۱۹۹۵ | آفرودیت توانا |  |
| ۱۹۹۵ | سابرینا |  |
| ۱۹۹۶ | Breathing Room |  |
| ۱۹۹۶ | پیش و پس | بدون درج نام |
| ۱۹۹۷ | Arresting Gena |  |
| ۱۹۹۷ | دانی براسکو |  |
| ۱۹۹۷ | Private Parts |  |
| ۱۹۹۷ | عروسی بهترین دوست من |  |
| ۱۹۹۷ | هری ساختارشکن |  |
| ۱۹۹۷ | A Further Gesture |  |
| ۱۹۹۸ | The Truman Show |  |
| ۱۹۹۸ | دکتر دولیتل | بدون درج نام |
| ۱۹۹۸ | نجات سرباز رایان |  |
| ۱۹۹۸ | مذاکره‌کننده |  |
| ۱۹۹۸ | مردان امن |  |
| ۱۹۹۹ | گهواره خواهد جنبید |  |
| ۱۹۹۹ | مرد روی ماه |  |
| ۲۰۰۰ | خانه مامان بزرگ |  |
| ۲۰۰۰ | دوئت |  |
| ۲۰۰۱ | قصه‌گویی |  |
| ۲۰۰۱ | سیاره میمون‌ها |  |
| ۲۰۰۲ | دروغگوی چاق گنده |  |
| ۲۰۰۲ | رعد و برق |  |
| ۲۰۰۳ | American Splendor |  |
| ۲۰۰۳ | دستمزد |  |
| ۲۰۰۳ | اعتماد |  |
| ۲۰۰۴ | راه‌های فرعی |  |
| ۲۰۰۵ | ربات‌ها | صداپیشه |
| ۲۰۰۵ | The Fan and the Flower | صداپیشه |
| ۲۰۰۵ | مرد سیندرلایی |  |
| ۲۰۰۶ | Asterix and the Vikings | صداپیشه |
| ۲۰۰۶ | The Hawk Is Dying |  |
| ۲۰۰۶ | The Illusionist |  |
| ۲۰۰۶ | بانوی در آب |  |
| ۲۰۰۶ | The Ant Bully | صداپیشه |
| ۲۰۰۷ | The Nanny Diaries |  |
| ۲۰۰۷ | شلیک نهایی |  |
| ۲۰۰۷ | تنهایی پرهیاهو | صداپیشه |
| ۲۰۰۷ | فرد کلاوس |  |
| ۲۰۰۸ | Pretty Bird | همچنین تهیه‌کننده |
| ۲۰۰۹ | دورویی |  |
| ۲۰۰۹ | روح‌های سرد |  |
| ۲۰۰۹ | The Haunted World of El Superbeasto | صداپیشه |
| ۲۰۰۹ | The Last Station |  |
| ۲۰۱۰ | نسخه بارنی |  |
| ۲۰۱۱ | بازی برد-برد |  |
| ۲۰۱۱ | آیرونکلاد |  |
| ۲۰۱۱ | The Hangover Part II |  |
| ۲۰۱۱ | The Ides of March |  |
| ۲۰۱۲ | دوران راک |  |
| ۲۰۱۲ | جهان‌شهر |  |
| ۲۰۱۲ | John Dies at the End | همچنین تهیه‌کننده |
| ۲۰۱۳ | توربو | صداپیشه |
| ۲۰۱۳ | The Congress |  |
| ۲۰۱۳ | رومئو و ژولیت |  |
| ۲۰۱۳ | پارکلند |  |
| ۲۰۱۳ | ۱۲ سال بردگی |  |
| ۲۰۱۳ | All Is Bright | همچنین تهیه‌کننده |
| ۲۰۱۳ | نجات آقای بنکس |  |
| ۲۰۱۴ | ارنست و سلستین | دوبلهٔ انگلیسی |
| ۲۰۱۴ | رودخانه بنیاد |  |
| ۲۰۱۴ | مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز ۲ |  |
| ۲۰۱۴ | مادام بوواری |  |
| ۲۰۱۵ | Giant Sloth | صداپیشه |
| ۲۰۱۵ | عشق و بخشش |  |
| ۲۰۱۵ | شازده کوچولو | صداپیشه |
| ۲۰۱۵ | سن آندریاس |  |
| ۲۰۱۵ | مستقیم از کامپتن |  |
| ۲۰۱۶ | رچت و کلنک | صداپیشه |
| ۲۰۱۶ | آوریل و جهان شگفت‌انگیز | صداپیشه |
| ۲۰۱۶ | پدیده |  |
| ۲۰۱۶ | مورگان |  |
| ۲۰۱۸ | فکر کنم حالا تنهاییم |  |
| ۲۰۱۸ | زندگی شخصی |  |
| ۲۰۱۸ | دریافت‌کننده جاسوس بود |  |
| ۲۰۱۸ | White Fang | صداپیشه |
| ۲۰۲۱ | میلک شیک باروتی |  |
| ۲۰۲۱ | گشت‌وگذار در جنگل |  |
| ۲۰۲۱ | A Mouthful of Air |  |
| ۲۰۲۳ | جاماندگان |  |
امیرعباس هویدا

«هویدا» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، هویدا (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| امیرعبّاس هویدا | امیرعبّاس هویدا |
| --- | --- |
وزیر دربار: وزیر دربار
دوره مسئولیت ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ – ۱۵ آبان ۱۳۵۷: دوره مسئولیت ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ – ۱۵ آبان ۱۳۵۷
پادشاه: محمدرضا پهلوی
پس از: اسدالله علم
پیش از: علیقلی اردلان
سی و هفتمین نخست‌وزیر ایران: سی و هفتمین نخست‌وزیر ایران
دوره مسئولیت ۶ بهمن ۱۳۴۳ – ۱۵ مرداد ۱۳۵۶سرپرست: ۶–۱ بهمن ۱۳۴۳: دوره مسئولیت ۶ بهمن ۱۳۴۳ – ۱۵ مرداد ۱۳۵۶سرپرست: ۶–۱ بهمن ۱۳۴۳
پادشاه: محمدرضا پهلوی
پس از: حسنعلی منصور
پیش از: جمشید آموزگار
وزیر دارایی: وزیر دارایی
دوره مسئولیت ۱۷ اسفند ۱۳۴۲ – ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۴: دوره مسئولیت ۱۷ اسفند ۱۳۴۲ – ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۴
پادشاه: محمدرضا پهلوی
نخست‌وزیر: حسنعلی منصورخودش
معاون کل: فرهنگ مهر
پس از: غلامرضا برزگر (سرپرست)
پیش از: جمشید آموزگار
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۲۸ بهمن ۱۲۹۷ تهران، ایران
درگذشته: ۱۸ فروردین ۱۳۵۸ (۶۰ سال) تهران، ایران
علت مرگ: تیرباران
آرامگاه: بهشت زهرا، تهران
حزب سیاسی: حزب رستاخیز (۱۳۵۷–۱۳۵۳)حزب ایران نوین (۱۳۵۳–۱۳۴۲)
همسر(ان): لیلا امامی (ا. ۱۳۴۵–ج. ۱۳۵۰)
پدر: حبیب‌الله عین‌الملک
خویشاوندان: فریدون هویدا (برادر)
محل تحصیل: دانشگاه لیبر بروکسل
هیئت دولت: دولت منصوردولت نخست هویدادولت دوم هویدادولت سوم هویدادولت چهارم هویدا
امضا: 
امیرعبّاس هویدا (۲۸ بهمن ۱۲۹۷ – ۱۸ فروردین ۱۳۵۸) سیاستمدار ایرانی بود که از ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۶ به‌عنوان سی و هفتمین نخست‌وزیر ایران خدمت کرد. نخست‌وزیری ۱۲ سال و شش‌ماههٔ او، طولانی‌ترین نخست‌وزیری در تاریخ ایران است. همچنین، کابینه او پر وزیرترین کابینه در طول تاریخ مشروطیت (قبل از انقلاب) بود.
هویدا فرزند حبیب‌الله عین‌الملک، سفیر ایران در لبنان، بود و برای همین، کودکی و نوجوانیش در لبنان سپری شد. او پس از تحصیل در مدرسهٔ فرانسوی بیروت، برای ادامه تحصیل به اروپا رفت و پس از گرفتن مدرک در رشتهٔ علوم سیاسی از دانشگاه آزاد بروکسل، به ایران بازگشت. چند ماه پس‌از بازگشت به ایران وارد دانشکده افسری شد و هشت ماه بعد، ۱۳۲۲، درخواستش برای کار در وزارت خارجه پذیرفته‌شد. هویدا مرداد ۱۳۲۴ به‌عنوان وابستهٔ سفارت راهی فرانسه و چندی بعد آلمان شد. سالِ ۱۳۲۹ به ایران بازگشت و، در دورهٔ وزارت عبدالله انتظام، منشی وزیر خارجه شد. او چند ماه بعد به خدمت کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد درآمد و پنج سال در این سازمان کار کرد. ۱۳۳۵، او در سفارت ایران در ترکیه مشغول به کار شد و مدتی پس‌از انتصاب سرلشکر حسن ارفع به سفارت ایران در ترکیه، به تهران منتقل شد.
هویدا پس از انتقال به تهران، در شرکت ملی نفت مشغول به کار شد و مراتب ترقی را به‌سرعت طی کرد و ۱۳۳۷، عضو هیئت‌مدیره این شرکت شد. ۱۳۴۲، او وزیر دارایی شد و پس از آنکه نخست‌وزیر وقت، حسن‌علی منصور، از سوی فداییان اسلام ترور شد، هویدا از سوی شاه، مسئول تشکیل کابینه شد و به نخست‌وزیری رسید. او نزدیک به ۱۳ سال در این جایگاه ماند، تااین‌که مرداد ۱۳۵۶، برکنار و وزیر دربار شد. با بالا گرفتن تظاهرات علیه حکومت پهلوی، شاه در تلاش برای آرام‌کردن اوضاع، دستور به بازداشت هویدا داد.
به‌دنبال انقلاب ۱۳۵۷، هویدا خود را به انقلابیون تسلیم کرد و در دادگاه‌های اسلامی حاضر شد. اتهامات او، «افساد فی الارض» و «محاربه با خدا» بود و از سوی صادق خلخالی به اعدام محکوم شد. اما در حین تنفس دادگاه، از سوی یک روحانی — صادق خلخالی یا هادی غفاری — به ضرب گلوله کشته شد. جسد هویدا سه ماه در سردخانه نگهداری و سپس، گمنام به خاک سپرده‌شد.
علاقه به تولیدات ملی

تولید اولین خودرو پیکان در ایران در سال ۱۳۴۶ صورت گرفت. هویدا در خرداد همین سال یک دستگاه پیکان برای خود خریداری نمود. نخست‌وزیر وقت ایران در ساعت‌های غیر اداری سفرهای شهری‌اش را با پیکان انجام می‌داد که به گفته یکی از مجلات آن زمان این کار نخست‌وزیر باعث دلگرمی تولیدکنندگان پیکان شده بود چون یک مقام مسئول در کشور به جای اینکه سوار خودروهای خارجی شود از خودروی ایرانی استفاده می‌کند.
پست‌ها

کارمند دولت
کارمند وزارت خارجه
کاردار کنسولگری ایران در فرانسه - آلمان - هلند - بلژیک
منشی دولت
نخست‌وزیر
وزیر دربار
کابینه

نخست‌وزیر امیرعباس هویدا و کابینه‌اش. هویدا عصا در دست، هنگام دست تکان دادن
محمدرضا پهلوی واپسین پادشاه ایران به همراه امیرعباس هویدا و کابینه‌اش در سال ۱۳۵۳
دیدگاه‌های دینی

مقالهٔ اصلی: نگرشِ مذهبیِ امیرعبّاس هویدا
زندگیِ خصوصی

امیرعباس هویدا چندی پس از مرگ منصور با خواهرزن او لیلا امامی که نوهٔ دختری وثوق‌الدوله بود، ازدواج کرد ولی این ازدواج در اوج اقتدار وی به طلاق انجامید؛ ولی دوستی او و همسرش تا پایان عمر هویدا پابرجا بود.
در مجلس شورای ملی کریم بخش سعیدی عضو فراکسیون پارلمانی حزب مردم و نمایندهٔ مردم بلوچستان در اظهارات انتقادی دلیل طلاق هویدا با همسرش را عمل لواط می‌داند
بازداشت در دوره پهلوی

هویدا پس از ۱۲ سال و ۶ ماه تصدی پست نخست‌وزیری، در ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ از سمت نخست‌وزیری برکنار شد. پس از هویدا، جمشید آموزگار عهده‌دار مقام نخست‌وزیری شد. در کابینه جمشید آموزگار، هویدا به عنوان وزیر دربار منصوب شد. هجدهم شهریور ۱۳۵۷، یک روز پس از وقایع میدان ژاله تهران، هویدا از وزارت دربار استعفا کرد. در ۱۷ آبان ۱۳۵۷ خورشیدی، محمدرضا پهلوی چند نفر از مشاورانش را به جلسه‌ای احضار کرد. در این جلسه فرح پهلوی هم حضور داشت. مهدی پیراسته، جواد شهرستانی، هوشنگ نهاوندی، رضا قطبی، حسن پاکروان و علیقلی اردلان که تازه به وزارت دربار منصوب شده بود نیز در جلسه شرکت داشتند.
موضوع جلسه نوسازی تشکیلات بنیاد پهلوی و در ادامه فعالیت اقتصادی خاندان سلطنتی بود. در میانه جلسه به ناگاه شاه ناگهان دستور جلسه را تغییر داده و می‌گوید: مدتی است مشاورانش به خصوص فرماندهان ارتش خواستار بازداشت هویدا شده‌اند. آنگاه از حاضران می‌خواهد که در این‌باره بحث و رایزنی کنند. در گرماگرم صحبت، تلفن زنگ می‌زند و شاه گوشی را برمی‌دارد و برای چند لحظه سکوت می‌شود. محمدرضا پهلوی حرفی نمی‌زند و فقط گوش می‌دهد. سپس پاسخ می‌دهد: «اتفاقاً گروهی اینجا جمع‌اند و دربارهٔ همین موضوع صحبت می‌کنند.»
هوشنگ نهاوندی می‌گوید که ناصر مقدم، رئیس ساواک پشت خط تلفن بود. محمدرضا پهلوی پس از چند لحظه سکوت در حالی که لبخندی تلخ بر گوشه لبانش نشسته بود، دست روی دهانی تلفن گذاشته و می‌گوید: «او هم فکر می‌کند بازداشت هویدا از شام شب واجب‌تر است.» دقایقی بعد، محمدرضا پهلوی از مشاورانش می‌خواهد که هر یک در مورد پیشنهاد بازداشت هویدا نظر خود را اعلام کنند. نهاوندی می‌گوید که دیدگاه‌های مختلفی در جمع وجود داشت؛ از جمله علیقلی اردلان می‌گفت: «چطور می‌شود نخست‌وزیر ۱۳ سالهٔ اعلی‌حضرت را به زندان انداخت.»
با این همه رأی اکثریت، بازداشت هویدا بود. این روایت نشان می‌دهد که تصمیم بازداشت هویدا در جریان رأی‌گیری مشاوران محمدرضا پهلوی انجام شد، اما عباس میلانی بر اساس سندی به آن دست یافته نشان می‌دهد که محمدرضا پهلوی، از مدتی پیش تصمیم به بازداشت امیرعباس هویدا و نعمت‌الله نصیری رئیس پیشین ساواک گرفته بود. این سند، محتوای نامه‌ای است که اخیراً از آنتونی پارسونز سفیر وقت بریتانیا به دست آمده است. عباس میلانی می‌گوید: محمدرضا پهلوی تصمیم خودش را گرفته بود و جلسه‌ای که برای تصمیم‌گیری دربارهٔ وضعیت هویدا برگزار کرد، تنها یک صحنه‌سازی بود.
هویدا نمی‌دانست که بازداشتش تا پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ادامه خواهد داشت. با اعلام بی‌طرفی ارتش به دستور ارتشبد عباس قره‌باغی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ خورشیدی، به نگهبانان زندان که همگی عضو ساواک بودند دستور داد هویدا را از زندان آزاد کنند و به هویدا هم توصیه کنند که فرار کند و برای کمک به هویدا، کلید یک اتومبیل و یک قبضه هفت‌تیر در اختیارش قرار دادند. هویدا توصیه قره باغی را نادیده گرفته و با دخترخاله‌اش خانم دکتر فرشته انشاء تماس گرفته و می‌گوید: می‌خواهد خود را تسلیم مقام‌های دولت جدید کند. فرشته انشاء نیز بنابر درخواست هویدا، با داریوش فروهر تماس می‌گیرد. سپس گروهی متشکل از یک روحانی، یک گارد مسلح و یک نماینده وزارت دادگستری و خانم فرشته انشاء، هویدا را از ویلای ساواک با یک آمبولانس به دفتر مرکزی جبهه‌ملی منتقل می‌کنند. فروهر به استقبال هویدا رفته و با او رفتاری محترمانه می‌کند. سپس هویدا را به مدرسه رفاه (محل اقامت روح‌الله خمینی) انتقال می‌دهند.
محاکمه و مرگ

هویدا تنها مقام بلندپایه رژیم پهلوی بود که به‌رغم داشتن امکان فرار، از ایران نگریخت و از طریق داریوش فروهر، خود را تسلیم دولت موقت مهدی بازرگان کرد. به گفته مسعود بهنود، او در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ پس از فرار نگهبان‌ها از زندان بیرون آمد و به خانهٔ محمود طالقانی تلفن زد و از آن طریق خود را تسلیم کرد. او سپس به دادگاه انقلاب تحویل داده شد و به روایتی با حکم صادق خلخالی قاضی دادگاه اعدام شد و با روایتی دیگر او قبل از اتمام دادگاه در وقت تنفس به قتل رسید. برادر او فریدون هویدا و بسیاری از سیاست‌مداران برجسته جهان تلاش بسیاری برای فرار، آزادی یا حداقل محاکمه آرام‌تر او در یک دادگاه دیگر نمودند، ولی هیچ نتیجه‌ای نداشت.
سیاستمدار علی‌اکبر ناطق نوری در خاطراتش نوشته است «زمانی که برای رسیدگی پرونده اقتصادی هویدا شروع به تحقیق کردیم تا اموال وی را مصادره کنیم، هرچه گشتیم و تلاش کردیم نتوانستیم چیزی پیدا کنیم زیرا هویدا مال و اموالی نداشت!!!»
محل دفن هویدا

در مورد محل دفن امیرعباس هویدا، عباس میلانی در کتاب معمای هویدا چنین می‌نویسد:
دکتر گرمان (دکتر پزشکی قانونی) می‌گفت: دو راه حل پیشنهاد می‌کنم، می‌توانم جسد را بسوزانم … یا جسد را مدتی در سردخانه پزشکی قانونی، در جایی امن، حفظ کنم و وقتی آب‌ها از آسیاب افتاد، با شما (دکتر فرشته انشاء) تماس خواهم گرفت …
جسد هویدا به راستی سه ماه در سردخانه ماند … بعد از این مدت دکتر گرمان با خانوادهٔ انشاء تماس گرفت و از آن‌ها خواست که برای بردن جسد مراجعه کنند … خانوادهٔ انشاء مراسم کفن و دفن را به سرعت انجام دادند … چند ماه بعد بالاخره سنگی بر گور هویدا گذاشتند. تازه در آن زمان هم نام واقعی اش را بر سنگ ننوشتند و تنها به اشارهٔ غیر مستقیم به هویت کسی که آن جا در خاک خفته بسنده کرده‌اند فرشته انشاء استاد وقت دانشگاه تهران و از نزدیکان هویدا در گفتگویی که اسفند سال ۱۳۶۴ با پروژه تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد انجام داد بیان کرد پیکر هویدا سه ماه پس از مرگ، در بهشت‌زهرا در مقبره‌ای که نشانه‌ای دارد دفن شده است.
بر ادعای عبدالله عبدی در روز ۳۱ خرداد ۱۳۵۸ برابر با مبعث پیامبر اسلام هویدا در بهشت زهرا با نام حاج عباس وحداد فرزند حبیب‌الله و در شماره ردیف و قطعه، ۸۲-۴۹-۳۷ دفن شده و در سنگ قبر او تاریخ تدفین اول تیر ماه ۱۳۵۸ ذکر شده است.
کتاب‌ها

هویدا چندین کتاب به زبان‌های فرانسوی و انگلیسی نوشت که بیش‌تر آن‌ها به فارسی برگردان شده‌اند. این برگردان‌ها عبارتند از:
چهل و یکمین
در سرزمین غریبه
برف در صحرای سینا
شب‌های فئودال
سیف‌الاسلام
اعراب چه می‌خواهند
کاریکاتورهای هویدا

هویدا شخصیتی آرام داشت و به‌نرمی با منتقدان برخورد می‌کرد. شاید به همین دلیل همواره از سوی روزنامه‌نگاران هدف نقد قرار می‌گرفت. هویدا پای ثابت کاریکاتورهای نشریاتی همچون توفیق بود.