اردوگاه کار اجباری برگن-بلزن
آزادی

هنگامی که بریتانیایی‌ها و کانادایی‌ها در سال ۱۹۴۵ به برگن-بلزن پیشروی کردند، ارتش آلمان برای جلوگیری از گسترش تیفوس، آتش‌بس و منطقه‌ای استثنایی در اطراف اردوگاه مذاکره کرد. در ۱۱ آوریل ۱۹۴۵ هاینریش هیملر موافقت کرد که اردوگاه بدون درگیری تحویل داده شود. نگهبانان اس‌اس به زندانیان دستور دادند که برخی از مردگان را دفن کنند. روز بعد، نمایندگان ورماخت به بریتانیایی‌ها در پل وینسن نزدیک شدند و به سپاه هشتم آورده شدند. حدود ساعت ۱ بامداد در ۱۳ آوریل، توافقی امضا شد که منطقه‌ای در اطراف اردوگاه را به عنوان منطقه بی‌طرف تعیین می‌کرد.
بیشتر اعضای اس‌اس اجازه یافتند که اردوگاه را ترک کنند. تنها تعداد کمی از مردان و زنان اس‌اس، از جمله فرمانده اردوگاه کرامر، باقی ماندند تا «نظم را در داخل اردوگاه حفظ کنند». خارج از اردوگاه توسط نیروهای مجارستانی و آلمانی عادی که به زودی توسط بریتانیایی‌ها به خطوط مقدم آلمان بازگردانده شدند، محافظت می‌شد. به دلیل درگیری‌های سنگین در نزدیکی وینسن و واله، بریتانیایی‌ها نتوانستند در ۱۴ آوریل به برگن-بلزن برسند، همانطور که در ابتدا برنامه‌ریزی شده بود. اردوگاه در بعد از ظهر ۱۵ آوریل ۱۹۴۵ آزاد شد. اولین دو نفری که به اردوگاه رسیدند، یک افسر نیروی ویژه بریتانیا، ستوان جان رندال، و راننده جیپ او بودند که در یک مأموریت شناسایی بودند و به طور تصادفی اردوگاه را کشف کردند. سربازان آمریکایی که به نیروهای بریتانیایی پیوسته بودند نیز در آزادسازی اردوگاه کمک کردند.
هنگامی که نیروهای بریتانیایی و کانادایی سرانجام وارد شدند، بیش از ۱۳,۰۰۰ جسد دفن نشده (شامل در اردوگاه‌های فرعی) و حدود ۶۰,۰۰۰ زندانی را یافتند که بیشتر آنها به شدت بیمار و گرسنه بودند. قبل از ورود متفقین زندانیان برای روزها بدون غذا و آب بودند، تا حدی به دلیل بمباران متفقین. بلافاصله قبل و بعد از آزادی، زندانیان با نرخ حدود ۵۰۰ نفر در روز می‌مردند، بیشتر از تیفوس. صحنه‌هایی که نیروهای بریتانیایی با آن مواجه شدند توسط ریچارد دیمبلبی از بی‌بی‌سی که آنها را همراهی می‌کرد، توصیف شد:
«... اینجا در مساحتی بیش از یک جریب، مردگان و در حال مرگ افتاده بودند. نمی‌توانستید تشخیص دهید کدام کدام است... زنده‌ها سرشان را به اجساد تکیه داده بودند و اطرافشان صف وحشتناک و شبح‌وار آدم‌های لاغر و بی‌هدف در حرکت بود، آدم‌هایی که کاری برای انجام دادن نداشتند و امیدی به زندگی نداشتند، نمی‌توانستند از سر راه شما کنار بروند، نمی‌توانستند به صحنه‌های وحشتناک اطرافشان نگاه کنند... نوزادانی در اینجا به دنیا آمده بودند، موجودات کوچک و چروکیده‌ای که نمی‌توانستند زنده بمانند... مادری که دیوانه شده بود، بر سر سرباز بریتانیایی فریاد می‌زد که به فرزندش شیر بدهد، و بچه ریزنقش را در آغوش او انداخت، سپس با گریه‌ای وحشتناک دور شد. او بسته را باز کرد و متوجه شد که نوزاد روزها پیش مرده بوده است. این روز در بلزن وحشتناک‌ترین روز زندگی من بود.»
در ابتدا به دلیل کمبود نیروی انسانی کافی، بریتانیایی‌ها اجازه دادند که مجارها مسئولیت را بر عهده بگیرند و تنها فرمانده کرامر دستگیر شد. متعاقباً، نگهبانان اس‌اس و مجارستانی برخی از زندانیان گرسنه را که سعی در دسترسی به مواد غذایی از انبارها داشتند، تیراندازی و کشتند. بریتانیایی‌ها شروع به ارائه مراقبت‌های پزشکی اضطراری، لباس و غذا کردند. بلافاصله پس از آزادی، قتل‌های انتقامی در اردوگاه فرعی که اس‌اس در منطقه پادگان ارتش ایجاد کرده بود و بعداً به کمپ هوهنه تبدیل شد، رخ داد. حدود ۱۵,۰۰۰ زندانی از اردوگاه کار اجباری میتلباو-دورا در اوایل آوریل به آنجا منتقل شده بودند. این زندانیان از نظر جسمی در وضعیت بسیار بهتری نسبت به بیشتر دیگران بودند. برخی از این مردان به کسانی که در میتل‌باو ناظر آنها بودند، حمله کردند. حدود ۱۷۰ نفر از این «کاپوها» در ۱۵ آوریل ۱۹۴۵ کشته شدند. در ۲۰ آوریل، چهار هواپیمای جنگنده آلمانی به اردوگاه حمله کردند، منبع آب را آسیب رساندند و سه پرستار پزشکی بریتانیایی را کشتند.
بریتانیایی‌ها پرسنل سابق اردوگاه اس‌اس را مجبور کردند که هزاران جسد را در گورهای دسته‌جمعی دفن کنند. پرسنل با جیره‌های گرسنگی تغذیه می‌شدند، اجازه استفاده از دستکش یا لباس محافظ دیگر را نداشتند و به طور مداوم فریاد زده و تهدید می‌شدند تا مطمئن شوند که کار را متوقف نمی‌کنند. برخی از اجساد به قدری پوسیده بودند که دست‌ها و پاها از تنه جدا می‌شدند.
برخی از کارمندان دولتی از سل به بلزن آورده شدند و با جنایات انجام شده در آستانه خود مواجه شدند. عکاسان و فیلمبرداران نظامی واحد فیلم و عکاسی ارتش شماره ۵ شرایط اردوگاه و اقدامهای ارتش بریتانیا برای بهبود آنها را مستند کردند. بسیاری از عکس‌هایی که گرفتند و فیلم‌هایی که از ۱۵ آوریل تا ۹ ژوئن ۱۹۴۵ ساختند، در خارج از کشور منتشر یا نمایش داده شدند. امروزه، نسخه‌های اصلی در موزه سلطنتی جنگ قرار دارند. این اسناد تأثیر ماندگاری بر درک و حافظه بین‌المللی از اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها تا به امروز داشته‌اند. به گفته هابو کناخ، رئیس مؤسسه‌ای که امروز یادبود را اداره می‌کند: «برگن-بلزن [...] به یک مترادف جهانی برای جنایات آلمان در زمان حکومت نازی تبدیل شد.»
اردوگاه کار اجباری برگن-بلزن سپس به دلیل اپیدمی تیفوس و آلودگی به شپش توسط حامل‌های شعله‌افکن "Bren gun" و تانک‌های کروکودیل چرچیل به آتش کشیده شد. از آنجا که اردوگاه کار اجباری در این نقطه دیگر وجود نداشت، نام بلزن پس از این زمان به رویدادهای اردوگاه آوارگان برگن-بلزن اشاره دارد.
تلاش‌های گسترده‌ای برای کمک به بازماندگان با غذا و درمان پزشکی انجام شد، به رهبری بریگادیر گلین هیوز، معاون مدیر خدمات پزشکی ارتش دوم، و جیمز جانستون، افسر ارشد پزشکی. با وجود تلاش‌های آنها، حدود ۹,۰۰۰ نفر دیگر در آوریل مردند و تا پایان ژوئن ۱۹۴۵ حدود ۴,۰۰۰ نفر دیگر مردند.