stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اعاده دادرسی
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > جهات اعاده‌دادرسی کیفری

اعاده‌دادرسی کیفری - خواه حکم اجرا شده باشد خواه اجرا نشده باشد - در موارد زیر پذیرفته می‌شود:
کسی به اتهام قتل شخصی محکوم شود و سپس زنده بودن وی محرز گردد؛
چند نفر به اتهام ارتکاب جرمی محکوم شوند و ارتکاب آن جرم به گونه‌ای باشد که نتوان بیش از یک مرتکب برای آن قائل شد؛
شخصی به علت انتساب جرمی محکوم شود و فرد دیگری نیز به موجب حکمی از مرجع قضایی به علت انتساب همان جرم محکوم شده باشد، به طوری که از تعارض و تضاد مفاد دو حکم، بی گناهی یکی از آنان احراز گردد؛
دربارهٔ شخصی به اتهام واحد، احکام متفاوتی صادر شود؛
در دادگاه صالح ثابت شود که اسناد جعلی یا شهادت خلاف واقع گواهان، مبنای حکم بوده‌است؛
پس از صدور حکم قطعی، واقعه جدیدی حادث یا ظاهر یا ادله جدیدی ارائه شود که موجب اثبات بی‌گناهی محکومٌ‌علیه یا عدم تقصیر وی باشد؛
عمل ارتکابی جرم نباشد یا مجازات مورد حکم بیش از مجازات مقرر قانونی باشد.
علاوه بر موارد فوق، ماده ۴۸۳ همان قانون نیز دارای حکمی است که ماهیتاً اعاده‌دادرسی تلقی نمی‌گردد اما به دلیل شباهت به آثار اعاده‌دادرسی، در ذیل مبحث اعاده‌دادرسی بیان گردیده‌است. به موجب این ماده: «هرگاه شاکی یا مدعی خصوصی در جرائم غیرقابل گذشت، پس از قطعی شدن حکم از شکایت خود صرف نظر کند، محکومٌ علیه می‌تواند از دادگاه صادرکننده حکم قطعی، درخواست کند در میزان مجازات او تجدیدنظر شود. در این صورت، دادگاه به درخواست محکومٌ علیه در وقت فوق‌العاده و با حضور دادستان یا نماینده او با رعایت مقررات ماده ۳۰۰ این قانون، رسیدگی می‌کند و مجازات را در صورت اقتضاء در حدود قانون تخفیف می‌دهد یا به مجازاتی که مناسب تر به حال محکومٌ علیه باشد، تبدیل می‌کند. این رأی قطعی است.»
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > مهلت درخواست و ابتدای مهلت

اعاده‌دادرسی کیفری با توجه به طبع حکم مورد درخواست (محکومیت به تحمل مجازات)، فاقد مهلت درخواست می‌باشد و در هر زمان قابل طرح می‌باشد، برخلاف اعاده‌دادرسی مدنی که مقید به طرح در مهلت‌های بیست روزه یا دوماهه مقرر در قانون می‌بود.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > درخواست‌کنندگان اعاده‌دادرسی

اشخاص ذیل می‌توانند درخواست اعاده‌دادرسی از حکم محکومیت کیفری را بنمایند:
محکوم‌علیه یا نماینده قانونی او؛
همسر و وراث قانونی و وصی محکوم‌علیه، در صورت فوت یا غیبت محکوم‌علیه؛
دادستان کل کشور؛
دادستان مجری حکم.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > تشریفات رسیدگی

درخواست اعاده‌دادسی و ادله ابرازی، از طریق دادگاه صادرکننده حکم قطعی یا قطعیت یافته، به دیوان عالی کشور ارسال می‌گردد. دیوان عالی کشور در وقت فوق‌العاده و بدون احضار طرفین، پرونده را بررسی می‌نماید و قبل از آنکه وارد رسیدگی ماهیتی شود، نسبت به اساس درخواست (شکل) اظهارنظر می‌کند. این اظهارنظر در قالب یکی از دو قرار ذیل است:
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > تشریفات رسیدگی > قرار تجویز اعاده‌دادرسی

در صورتی که دیوان عالی کشور، موضوع و ادله ابرازی را منطبق با یکی از جهات مندرج در ماده ۴۷۴ ق.آ.د.ک. تشخیص دهد، قرار تجویز اعاده‌دادرسی را صادر و پرونده را برای رسیدگی ماهیتی به دادگاه هم‌عرض دادگاه صادرکننده حکم قطعی ارجاع می‌دهد. در این صورت پس از وصول پرونده به دادگاه هم‌عرض، پرونده از حالت مختومه خارج و مجدداً در مسیر رسیدگی قرار می‌گیرد: برای آن وقت رسیدگی تعیین می‌شود و طرفین (محکوم‌علیه و شاکی خصوصی و دادستان) احضار می‌گردند و از آن پس همانند سایر پرونده‌های جریانی با آن برخورد می‌شود.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > تشریفات رسیدگی > قرار رد اعاده‌دادرسی

در صورتی که دیوان عالی کشور، موضوع یا ادله ابرازی را منطبق با جهات مندرج در ماده ۴۷۴ ق.آ.د.ک. تشخیص ندهد، قرار رد اعاده‌دادرسی را صادر می‌کند و پرونده مختومه و بلااقدام باقی می‌ماند.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > وضعیت اجرای حکم

در اعاده‌دادرسی کیفری، وضعیت توقف اجرای حکم کمی متفاوت و رابطه مستقیم با مجازات مندرج در حکم دادگاه دارد، به این شرح که:
در صورتی که مجازات مندرج در حکم، از نوع مجازات سالب حیات یا سایر مجازات‌های بدنی یا قلع و قمع بنا باشد، بلافاصله با وصول تقاضای اعاده‌دادرسی و قبل از اتخاذ تصمیم دربارهٔ تقاضا (قبل از صدور قرار تجویز یا رد اعاده‌دادرسی) دستور توقت اجرای حکم صادر می‌گردد؛
در سایر موارد، چنانچه قرار تجویز اعاده‌دادرسی صادر شده باشد، اجرای حکم تا صدور حکم مجدد به تعویق می‌افتد و چنانچه از محکوم‌علیه تأمین اخذ نشده یا تأمین منتفی شده باشد، دادگاهی که پس از تجویز اعاده‌دادرسی به موضوع رسیدگی می‌کند، تأمین لازم را اخذ می‌نماید.
همچنین بعد از صدور قرار قبولی اعاده‌دادرسی، در صورتی که ادلهٔ اقامه‌شده از نظر دادگاه قوی باشد، فوراً قرار توقف آثار و تبعات حکم اولی نیز صادر می‌گرددکه این قرار، متفاوت از قرار توقف اجرای حکم می‌باشد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > نتیجه دادرسی

پس از صدور قرار تجویز اعاده‌دادرسی و تشکیل جلسه رسیدگی، دادگاه هم‌عرض به ماهیت دعوا و ادله ابرازی اعاده‌دادرسی و ادله موجود در پرونده رسیدگی می‌نماید؛ در صورتی که در ماهیت نیز درخواست اعاده‌دادرسی را وارد تشخیص دهد، اقدام به نقض دادنامه مورد اعاده‌دادرسی و صدور حکم به نفع متقاضی می‌کند. اما در صورتی که در ماهیت، اعاده دادرسی را وارد تشخیص ندهد، حکم به تأیید دادنامه مورد اعاده‌دادرسی صادر می‌نماید. این حکم از حیث تجدیدنظرخواهی یا فرجام خواهی، تابع مقررات مربوط خواهد بود.
در صورتی که جهت اعاده دادرسی، مغایرت دو حکم باشد، دادگاه پس از صدور قرار قبول اعاده‌دادرسی، هر یک را از دو حکم صادره را که صحیح تشخیص دهد، تأیید و رای دیگر را نقض می‌کند. در اعاده‌دادرسی کیفری این احتمال نیز وجود دارد که دادگاه، با توجه به محتویات پرونده، هیچ‌کدام از آراء صادره را صحیح تشخیص ندهد، در این صورد هردو رای را نقض و پس از رسیدگی مبادرت به صدور رای مقتضی می‌نماید.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام > اعتراض به رای

حکمی که در مرحله اعاده‌دادرسی صادر می‌گردد، از حیث تجدیدنظر و فرجام خواهی تابع مقررات مربوط خواهد بود. به این معنا که اگر مطابق مقررات مربوط به تجدیدنظرخواهی یا فرجام‌خواهی، این حکم قابل اعتراض باشد، محکوم‌علیه می‌تواند نسبت به آن اعتراض نماید. در غیر این صورت، حکم قطعی خواهد بود. همچنین نسبت به حکمی که پس از اعاده‌دادرسی صادر می‌گردد، دیگر اعاده‌دادرسی از همان جهت پذیرفته نخواهد شد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به قرار منع تعقیب (درخواست تعقیب مجدد)

ماده ۲۷۸ قانون آیین دادرسی کیفری مقرره‌ای دارد که از نظر ساختار و کارکرد، گونه‌ای اعاده‌دادرسی تلقی می‌گردد اما در آن قانون ذیل مقررات «اعاده‌دادرسی» قرار نگرفته‌است.
به‌طور کلی مقام تحقیق در دادسرا (اعم از دادیار و بازپرس) در دو حالت، مبادرت به صدور «قرار منع تعقیب» می‌نمایند:
در صورتی که عمل مورد شکایت، جرم نباشد؛
در صورتی که عمل مورد شکایت، جرم باشد اما اساساً دلیلی برای اثبات آن وجود نداشته باشد (فقد دلیل) یا دلایل ابزاری برای اثبات آن جرم کافی نباشد (عدم کفایت دلیل).
در موارد فوق، بعد از قطعیت قرار منع تعقیب - به دلیل شمول اعتبار امر مختوم بر موضوع - نمی‌توان مجدداً شخص را به دلیل ارتکاب همان رفتار مورد شکایت، مورد تعقیب کیفری قرار داد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به قرار منع تعقیب (درخواست تعقیب مجدد) > جهت درخواست تعقیب مجدد

در صورتی که بعد از قطعی شدن قرار منع تعقیب، دلیل جدیدی کشف شود، می‌توان مجدداً شخص را مورد تعقیب کیفری قرار داد. دلیل جدید باید در تحقیقات مقدماتی منتهی به صدور قرار منع تعقیب، ارائه و مورد بررسی قرار نگرفته باشد. با توجه به اطلاق «دلیل جدید» به نظر می‌رسد این دلیل، می‌تواند اعم از سند یا شهادت شهود باشد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به قرار منع تعقیب (درخواست تعقیب مجدد) > مهلت درخواست

با توجه به اینکه کشف دلیل جدید، ماهیتاً رویدادی است که نمی‌توان برای آن زمان تعیین نمود، لذا این درخواست فاقد مهلت می‌باشد و در هر زمان قابل طرح می‌باشد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به قرار منع تعقیب (درخواست تعقیب مجدد) > درخواست‌کنندگان و مرجع درخواست

برخلاف اعاده‌دادرسی از احکام کیفری که فقط اختصاص به محکوم‌علیه داشت، این مورد فقط اختصاص به شاکی دارد صرفاً از ناحیه شاکی قابل طرح می‌باشد. مع‌الوصف در صورتی که قرار منع تعقیب در دادسرا قطعی شده باشد، شاکی مستقیماً درخواست خود را تسلیم دادستان می‌نماید. اما در صورتی که قرار منع تعقیب، در دادگاه قطعی شده باشد، شاکی مکلف است درخواست خود را تسلیم دادستان نماید و سپس، دادستان - به عنوان مقام تعقیب - از دادگاهی که قرار منع تعقیب نزد آن قطعی شده‌است، درخواست تجویز تعقیب مجدد را می‌نماید.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به قرار منع تعقیب (درخواست تعقیب مجدد) > تشریفات درخواست

با وصول درخواست تعقیب مجدد، در صورتی که قرار در دادسرا قطعی شده باشد، دادستان مکلف به اظهارنظر می‌باشد و در صورتی که دلیل ارائه شده را «جدید» تلقی نماید (احراز کند که در تحقیقات قبلی این دلیل ارائه نشده بود) دستور تعقیب مجدد را صادر و پرونده را جهت انجام تحقیقات مقدماتی به بازپرسی یا دادیاری ارجاع می‌نماید. در غیر این صورت، درخواست را با دستور اداری، بایگانی می‌نماید. در فرضی که قرار در دادگاه قطعی شده باشد، دادگاه مکلف به اظهارنظر می‌باشد و اگر دلیل ارائه شده را «جدید» تلقی نماید، مبادرت به صدور «قرار تجویز تعقیب مجدد» می‌نماید و پرونده را جهت انجام تحقیقات مقدماتی به دادسرا اعاده می‌نماید.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به قرار منع تعقیب (درخواست تعقیب مجدد) > نتیجه درخواست

با صدور دستور یا قرار تعقیب مجدد، پرونده بر اساس دلیل جدید مجدداً در مسیر تحقیقات مقدماتی قرار می‌گیرد و کلیه قواعد مربوط به تحقیقات مقدماتی (تحقیق - صدور قرار نهایی - اظهارنظر- اعتراض احتمالی - غیره) نسبت به آن اعمال می‌گردد؛ بنابراین تعقیب مجدد مشتکی‌عنه، لزوماً به معنای صدور قرار جلب به دادرسی و صدور کیفرخواست علیه متهم نمی‌باشد.
اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضاییه

این اعاده‌دادرسی، نوع ویژه ای از اعاده‌دادرسی و جزو اختیارات انحصاری رئیس قوه قضاییه است و مقررات آن در ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری و همچنین دستورالعمل اجرایی ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری مورخ ۱۳۹۸/۰۹/۰۹ (ابلاغی توسط رئیس وقت قوه قضاییه حجت الاسلام رئیسی) تبیین شده‌است.
در صورتی که رئیس قوه قضاییه رای قطعی صادره از هر یک از مراجع قضایی را خلاف شرع بیّن تشخیص دهد، با تجویز اعاده‌دادرسی، پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال تا در شعبی خاص که توسط رئیس قوه قضاییه برای این امر تخصیص می‌یابد، رسیدگی و رای قطعی صادر نماید. شعب خاص مذکور مبنیّاً بر خلاف شرع بیّن اعلام شده، رای قطعی قبلی را نقض و رسیدگی مجدد اعم از شکلی و ماهوی به عمل می‌آورند و رای مقتضی صادر می‌نمایند.
این اعاده‌دادرسی ریشه در ماده ۹ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب ۱۳۸۱دارد که یک ماده به عنوان ماده ۱۸ به قانون «تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب» مصوب ۱۳۷۳/۰۴/۱۵ الحاق نمود و بر همین اساس به عنوان «اعاده‌دادرسی ماده ۱۸» شناخته می‌شد. به موجب این ماده: «... درمورد آرای قطعی، جز از طریق اعاده دادرسی و اعتراض ثالث به نحوی که در قوانین مربوط مقرر است، نمی‌توان رسیدگی مجدد نمود مگر اینکه رأی، خلاف بیّن قانون یا شرع باشد که در آن صورت به درخواست محکوم‌علیه (چه در امور مدنی و چه در امور کیفری) یا دادستان مربوط (در امور کیفری) ممکن است موردتجدیدنظر واقع شود.»
اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضاییه > جهت اعاده‌دادرسی

این نوع اعاده‌دادرسی صرفاً بر جهت مخالفت رای صادره با شرع بیِن قابل طرح است. در صورتی که به تشخیص رئیس قوه قضاییه، رای صادره با قواعد شرعی بیَن (آشکار) مغایرت داشته باشد، می‌تواند دستور تجویز اعاده‌دادرسی را صادر نماید. (ماده ۴۷۷ ق.آ.د. ک) بنابراین برای تجویز این اعاده‌دادرسی احراز دو امر ضروری است:
رای صادر شده با آموزه ای شرعی مخالف باشد؛
آن آموزه شرعی جزو بیَنات شرعی باشد.
در خصوص اینکه منظور از «خلاف بیِن شرع» چیست، تبصره ۱ ماده ۱۸ قانون اصلاحی تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب ۸۱/۱۰/۲۴ مقرر می‌نمود: «مراد از خلاف بیِن شرع، مغایرت رای صادره با مسلَمات فقهی یا مشهور فقها خواهد بود.» از آنجا که اظهارنظر در این خصوص، نیازمند دانش فقهی است که صرفاً توسط مجتهد قابل بررسی است، لذا این مورد صرفاً در صلاحیت رئیس قوه قضاییه قرار گرفته‌است زیرا به موجب اصل ۱۵۷ قانون اساسی، از جمله شرایط انتصاب ریاست قوه قضاییه آن است که «مجتهد عادل و آگاه به امور قضایی» باشد.
در ماده ۴۸۲ قانون آیین دادرسی کیفری نیز ضمن ارجاع به ماده ۴۷۷، از تعبیر «مغایرت رای صادره با مسلمات فقهی» استفاده شده‌است. به موجب این ماده: «نسبت به حکمی که پس از اعاده دادرسی صادر می‌شود، دیگر اعاده دادرسی از همان جهت پذیرفته نمی‌شود. مگر اینکه اعاده دادرسی از مصادیق ۴۷۷ بوده و مغایرت رای صادره با مسلمات فقهی به جهات دیگری غیر از جهت قبلی باشد یا رای جدید مجدداً همانند رای قبلی مغایر با مسلمات فقهی صادر شده باشد.»
منظور از مسلمات فقهی، اموری است که یا ضروری دین یا ضروری مذهب یا ضروری فقه است و احدی از مسلمانان و علمای شیعه در آن اختلافی ندارند، حتی مواردی که اجماع علماء بر آن باشد نیز از مسلمات محسوب می‌شود…»
اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضاییه > آرا و تصمیمات قابل اعاده‌دادرسی

برخلاف اعاده‌دادرسی مدنی و کیفری - که صرفاً نسبت به احکام قطعی قابل درخواست است - اعاده‌دادرسی رئیس قوه دامنه گسترده‌تری داشته و شامل هر نوع رای اعم از حکم یا قرار می‌شود که توسط یک مرجع قضایی صادر شده باشد؛ از قبیل محاکم بدوی و تجدیدنظر و دیوان عالی کشور، سازمان قضایی نیروهای مسلح، شورای حل اختلاف. علاوه بر آراء اصلی، این اعاده‌دادرسی قرارهای دیوان عالی کشور در باب تجویز اعاده‌دادرسی [قرار تجویز اعاده‌دادرسی یا قرار رد اعاده‌دادرسی]و همچنین دستور موقت دادگاه‌ها را نیز در بر می‌گیرد.
اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضاییه > اشخاص درخواست‌کننده

اشخاص زیر حق درخواست تجویز اعاده‌دادرسی را از رئیس قوه قضاییه دارند:
شخصی که از رای صادره متضرر گردیده‌است و نماینده قانونی او؛
رئیس دیوان عالی کشور؛
دادستان کل کشور؛
رئیس سازمان قضایی نیروهای مسلح؛
رئیس کل دادگستری هر استان.
اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضاییه > تشریفات درخواست

با وصول درخواست تجویز اعاده‌دادرسی، موضوع به حوزه معاونت قضایی یا قضات و مشاورین رئیس قوه ارجاع می‌گردد و آنان با مطالبه پرونده محاکماتی و مطالعه آن، مبادرت به تنظیم گزارشی دقیق و مستند و مستدل در خصوص پرونده و جهات خلاف شرع بیَن بودن رای صادره می‌نمایند و درخواست تجویز اعاده دادرسی و گزارش تنظیمی را در حداقل زمان ممکن به ضمیمه پرونده به دفتر ریاست قوه قضاییه ارسال می‌نمایند. نهایتاْ رئیس قوه قضاییه با احراز خلاف شرع بیَن بودن رای صادره بر اساس گزارش تنظیم شده، دستور تجویز اعاده‌دادرسی را صادر می‌کند. رئیس قوه قضاییه همچنین می‌تواند ضمن صدور دستور تجویز اعاده‌دادرسی، دستور توقف اجرای حکم را نیز صادر نماید.
اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضاییه > وضعیت اجرای حکم

با تجویز اعاده‌دادرسی توسط رئیس قوه قضاییه، اجرای حکم تا حصول نتیجه قطعی به تعویق می‌افتد. اما چنانچه رئیس قوه قضاییه در زمان بازنگری، دستور توقف اجرای حکم را صادر نماید، در صورت ردٌ اعاده‌دادرسی، مراتب لغو توقف توسط معاون قضایی به مرجع قضایی اعلام می‌گردد تا مطابق حکم صادره اقدام نماید. لذا رئیس قوه قضایی، حتی قبل از صدور دستور تجویز اعاده‌دادرسی - در مرحله بازنگری رای - نیز می‌تواند دستور توقف اجرای حکم موضوع درخواست اعاده‌دادرسی را صادر نماید، اختیاری که در ماده ۴۷۷ از قانون آیین دادرسی کیفری و تبصره‌های ذیل آن پیش‌بینی نشده‌است.
اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضاییه > تشریفات رسیدگی

با صدور دستور تجویز اعاده‌دادرسی توسط رئیس قوه قضاییه، پرونده با ذکر دلیل مغایرت رای با شرع، به شعب خاص تعیین شده برای این نوع رسیدگی در دیوان عالی کشور ارجاع می‌گردد و شعبه مرجوعٌ‌الیه بر اساس نظر اعلامی رئیس قوه (مبنی بر خلاف شرع بین بودن) رای مورد درخواست اعاده‌دادرسی را نقض و به پرونده به صورت شکلی یا ماهوی رسیدگی‌می‌کند و نهایتاْ مبادرت به صدور رای مقتضی می‌نمایند.
در زمان حکومت ماده ۱۸ قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب، شعبی از دیوان عالی کشور که وظیفه رسیدگی به این نوع اعاده‌دادرسی را بر عهده داشتند، «شعب تشخیص» نامیده می‌شدند. اما قانون فعلی و دستورالعمل اجرایی آن دیگر از این نام استفاده ننموده‌است؛ بنابراین می‌توان این نام را در فرهنگ حقوقی کشور منسوخ دانست.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری

اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری است که از حیث جهت و صلاحیت، به سه نوع تقسیم می‌گردد:
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده‌دادرسی عادی

این نوع اعاده‌دادرسی که ذیل بخشی به همین نام در قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۹۳/۰۳/۲۵(اختصاراً قانون دیوان عدالت اداری یا ق.د.ع. ا) قرار گرفته و مواد ۹۸ الی ۱۰۶ آن به این موضوع اختصاص دارد، مقررات حالت عادی اعاده‌دادرسی از احکام را وضع نموده‌است:
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده‌دادرسی عادی > جهات اعاده‌دادرسی

در مورد احکام قطعی صادره از شعب دیوان می‌توان بنا به جهات ذیل درخواست اعاده‌دادرسی تقدیم نمود:
حکم، خارج از موضوع شکایت صادر شده باشد؛
حکم به میزان بیشتر از خواسته صادر شده باشد؛
در مفاد حکم، تضاد وجود داشته باشد؛
حکم صادر شده با حکم دیگری در خصوص همان دعوی و اصحاب آن، که قبلاً توسط همان شعبه یا شعبه دیگر صادر شده‌است، متعارض بوده بدون آن که سبب قانونی موجب این تعارض باشد؛
حکم مستند به اسنادی باشد که پس از صدور، جعلی بودن یا عدم اعتبار آنها به موجب حکم مراجع صالح قانونی ثابت شده باشد؛
پس از صدور حکم، اسناد و دلایلی به دست آید که دلیل حقانیت درخواست‌کننده اعاده‌دادرسی باشد و ثابت شود اسناد و دلایل یادشده در جریان دادرسی در اختیار وی نبوده‌است.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده‌دادرسی عادی > تشریفات درخواست

تشریفات عمومی درخواست اعاده‌دادرسی به همان ترتیب مقرر در تشریفات تقدیم دادخواست به دیوان عدالت اداری است، اما به‌طور اختصاصی متقاضی باید جهت درخواست اعاده دادرسی را مشخصاُ در درخواست تعیین نماید.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده‌دادرسی عادی > مهلت درخواست و ابتدای شروع آن

درخواست اعاده‌دادرسی باید ظرف مدت بیست روز تقدیم دیوان عدالت اداری گردد. مبدأ محاسبه این مهلت، بستگی به جهت اعاده‌دادرسی دارد، به این شرح که:
اگر جهت اعاده‌دادرسی، صدور حکم خارج از موضوع شکایت باشد (بند الف) یا حکم به میزان بیشتر از خواسته صادر شده باشد (بند ب) یا در مفاد حکم، تضاد وجود داشته باشد (بند پ)، ابتدای مهلت از تاریخ آخرین ابلاغ رای شعبه می‌باشد؛
اگر جهت اعاده‌دادرسی، مغایرت دو حکم با یکدیگر (بند ت) یا اثبات جعل یا بی‌اعتبار بودن اسناد (بند ث) یا تحصیل اسناد مکتوم بوده باشد (بند ج)، ابتدای مهلت از زمان حصول سبب اعاده‌دادرسی می‌باشد.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده‌دادرسی عادی > وضعیت اجرای حکم

شعبه رسیدگی‌کننده به درخواست اعاده‌دادرسی می‌تواند قبل یا بعد از صدور قرار قبولی اعاده‌دادرسی، در صورت احراز ضرورت دستور توقف اجرای حکم موضوع درخواست اعاده‌دادرسی را صادر نماید.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده‌دادرسی عادی > تشریفات رسیدگی و نتیجه دادرسی

درخواست اعاده‌دادسی به همراه ادله اثبات جهت درخواست، به دادگاه صادر کننده حکم قطعی ارجاع می‌گردد. با وصول درخواست، دادگاه ابتدا قبل از آنکه وارد رسیدگی ماهیتی شود، نسبت به اساس درخواست (شکل) اظهارنظر می‌نماید. این اظهارنظر در قالب «قرار قبولی اعاده‌دادرسی» یا «قرار رد اعاده‌دادرسی» صورت می‌گیرد. ادامه فرایند نیز مشابه رویه اعاده‌دادرسی مدنی صورت می‌گیرد.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده دادرسی ویژه

ماده ۷۹ ق.د.ع. ا نوع ویژه‌ای از اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری را معرفی نموده که فقط جزو اختیارات انحصاری رئیس دیوان عدالت اداری و رئیس قوه قضاییه شناخته‌می‌شود.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده دادرسی ویژه > جهات اعاده‌دادرسی

این نوع اعاده‌دادرسی اختصاصاً بر دو جهت استوار است: مخالفت رای صادره با بیِن شرع یا مخالفت رای صادره با قانون. در صورتی که به تشخیص رئیس دیوان عدالت اداری یا رئیس قوه قضاییه، رای صادره با قواعد بیَن شرع یا قانون مغایرت داشته باشد، می‌تواند دستور تجویز اعاده دادرسی را صادر نماید.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده دادرسی ویژه > آرا و تصمیمات قابل اعاده دادرسی

این نوع از اعاده‌دادرسی در خصوص هر نوع رای صادره از شعب بدوی یا تجدیدنظر دیوان عدالت اداری اعم از حکم یا قرار قابل اعمال است.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > اعاده دادرسی ویژه > تشریفات رسیدگی

پس از تجویز اعاده‌دادرسی، بر حسب اینکه رای مورد اعاده دادرسی از چه شعبه‌ای از دیوان صادر گردیده‌است، پرونده با ذکر دلیل مغایرت رای با شرع یا قانون، به یکی از دو مرجع ارجاع می‌گردد: در صورتی که رای مورد اعاده‌دادرسی، از شعبه بدوی دیوان صادر شده باشد، پرونده برای صدور حکم ماهیتی به شعبه تجدیدنظر دیوان ارجاع می‌گردد. در غیر این صورت، پرونده برای صدور حکم ماهیتی به شعبه هم‌عرض ارجاع می‌شود و در نهایت شعبه مرجوعٌ‌الیه بر اساس نظر رئیس دیوان، رای ماهیتی مقتضی صادر می‌نماید.
اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری > تجدیدنظر در آرای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، مجموعه‌ای متشکل از قضات دیوان عدالت اداری‌است که در موارد ذیل، نسبت به موضوع با یکدیگر مشورت نموده و نظر قضایی اکثریت اعضای هیئت عمومی، به عنوان رای هیئت عمومی اعلام می‌گردد و از آن پس، این رای در کلیه موارد مشابه، برای شعب دیوان و سایر مراجع اداری لازم‌الاتباع است:
هرگاه در موارد مشابه، آراء متعارض از یک یا چند شعبه دیوان صادر شده باشد؛
هرگاه در موضوع واحد، حداقل پنج رای مشابه از دو یا چند شعبه دیوان صادر شده باشد.
با تکیه بر این مقدمه، ماده ۹۴ ق.د.ع.ا. حکمی دارد که از حیث ماهیت و کارکرد، نوعی اعاده‌دادرسی است و می‌توان آن را «اعاده‌دادرسی از آراء هیئت عمومی» نام نهاد، اما ماده مربوطه از چنین تعبیری استفاده ننموده و به جای آن از عبارت «تجدیدنظر در رای هیئت عمومی» استفاده کرده‌است. ماده مرقوم اشعار می‌دارد: «در صورتی که آراء هیئت عمومی دیوان از سوی رئیس قوه قضاییه خلاف موازین شرع تشخیص داده شود، هیئت عمومی با توجه به نظر رئیس قوه قضاییه تجدیدنظر می‌نماید.» حکم این ماده دقیقاً کارکرد اعاده‌دادرسی موضوع ماده ۴۷۷ از ق.آ.د.ک. را دارد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه ویژه روحانیت

در آیین‌نامه دادسرا و دادگاه‌های ویژه روحانیت مصوب ۶۹/۰۵/۱۴(به اختصار آ.د.و. ر) نیز گونه‌ای اعاده‌دادرسی وجود دارد که مقررات خاص آن به موجب تبصره‌های ذیل ماده ۴۸ الحاقی و ماده ۵۱ آن وضع گردیده‌است.
اعاده‌دادرسی در دادگاه ویژه روحانیت > جهت اعاده‌دادرسی

این نوع اعاده‌دادرسی اختصاصاً بر دو جهت استوار است: مخالفت رای صادره با شرع یا مخالفت رای صادره با قانون.
اعاده‌دادرسی در دادگاه ویژه روحانیت > آرا قابل درخواست اعاده دادرسی

این اعاده‌دادرسی صرفاً احکام قطعی صادره از دادگاه ویژه روحانیت را در برمی‌گیرد و بنابراین قرارهای صادره قابلیت اعاده دادرسی ندارند.
اعاده‌دادرسی در دادگاه ویژه روحانیت > درخواست کنندگان اعاده دادرسی

اشخاص ذیل می‌توانند نسبت به حکم صادره درخواست اعاده‌دادرسی نمایند:
محکوم‌علیه یا قائم‌مقام قانونی او؛
دادستان کل ویژه روحانیت؛
دادستان مجری حکم.
اعاده‌دادرسی در دادگاه ویژه روحانیت > تشریفات رسیدگی

پس از درخواست اعاده‌دادرسی و صدور قرار قبولی اعاده‌دادرسی، پرونده به دادگاه تجدیدنظر ویژه روحانیت ارجاع می‌گردد و مانند سایر پرونده‌های جریانی برای آن وقت رسیدگی تعیین می‌گردد و به دادستان منصوب و محکوم‌علیه ابلاغ می‌شود. دادستان منصوب یا نماینده وی می‌تواند در جلسه رسیدگی حضور یابد و نسبت به موضوع اظهارنظر کند. نهایتاً دادگاه ویژه مطابق مقررات حکم صادر می‌نماید.
اعاده‌دادرسی در دادگاه نظامی

بخش هشتم از قانون آیین دادرسی کیفری (به اختصار ق.آ.د. ک) اختصاص به «آیین دادرسی جرایم نیروهای مسلح» دارد و مقررات این نوع اعاده‌دادرسی در ذیل آنان وضع شده‌است. به موجب قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح اشخاص ذیل «نظامی» بوده و رسیدگی به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی آنان در صلاحیت دادگاه نظامی قرار دارد:
الف - کارکنان ستادکل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران وسازمانهای وابسته
ب - کارکنان ارتش جمهوری اسلامی ایران و سازمانهای وابسته
ج - کارکنان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و سازمانهای وابسته و اعضای‌بسیج و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
د - کارکنان وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمانهای وابسته
هـ - کارکنان مشمول قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
و - کارکنان وظیفه از تاریخ شروع خدمت تا پایان آن
ز - محصلان - موضوع قوانین استخدامی نیروهای مسلح - مراکز آموزش نظامی وانتظامی در داخل و خارج از کشور و نیز مراکز آموزش وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای‌مسلح
ح - کسانی که به‌طور موقت در خدمت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران‌هستند و طبق قوانین استخدامی نیروهای مسلح در مدت مزبور از اعضاء نیروهای مسلح‌محسوب می‌شوند.
جرایم نظامی، آن دسته از جرایمی هستند که صرفاً اشخاص نظامی می‌توانند مرتکب شوند و اشخاص عادی (غیرنظامی) اساساً توانایی ارتکاب آن را ندارند، مانند فرار از جنگ، خواب در هنگام نگهبانی، عدم رعایت دستور مافوق و غیره.
اعاده‌دادرسی در دادگاه نظامی > جهت اعاده‌دادرسی در دادگاه نظامی

در بخش هشتم از قانون آیین دادرسی کیفری، اشاره‌ای به جهات خاص اعاده‌دادرسی نظامی نشده‌است، لذا موضوع تابع ماده ۶۴۸ ق.آ.د. ک است که اشعار می‌دارد: «مواردی که مقررات ویژه‌ای برای دادرسی جرایم نیروهای مسلح مقرر نگردیده‌است، تابع مقررات عمومی آیین دادرسی کیفری است.» بنابراین جهات اعاده‌دادرسی از احکام دادگاه نظامی نیز مشمول جهات عام اعاده‌دادرسی کیفری مندرج در ماده ۴۷۴ آن قانون می‌باشد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه نظامی > آراء قابل درخواست اعاده‌دادرسی

این اعاده دادرسی نسبت به آراء قطعی صادره از دادگاه‌های نظامی قابل انجام می‌باشد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه نظامی > درخواست‌کنندگان اعاده‌دادرسی در دادگاه نظامی

علاوه بر اشخاص مندرج در ماده ۴۷۵ قانون آیین دادرسی کیفری، رئیس سازمان قضایی نیروهای مسلح نیز می‌تواند نسبت به احکام قطعی دادگاه‌های نظامی درخواست اعاده‌دادرسی نماید.
اعاده‌دادرسی در دادگاه نظامی > تشریفات رسیدگی

از آنجا که در خصوص تشریفات رسیدگی به اعاده‌دادرسی نظامی، در بخش هشتم از قانون آیین دادرسی کیفری، اشاره‌ای به تشریفات خاص آن نگردیده‌است، لذا موضوع از این حیثت نیز تابع همان ماده ۶۴۸ ق.آ.د. ک است و تبعاْ مقررات مندرج در مواد ۴۷۴ به بعد قانون آیین دادرسی کیفری (قواعد عام اعاده دادرسی کیفری) می‌باشد.