اژدهای کومودو

| اژدهای کومودو محدودهٔ زمانی: پلیوسن میانه تا دوران اخیر، ۳٫۸ تا ۰ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   | اژدهای کومودو محدودهٔ زمانی: پلیوسن میانه تا دوران اخیر، ۳٫۸ تا ۰ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   |
| --- | --- |
: 
یک اژدهای کومودو در باغ‌وحش سینسینتی: یک اژدهای کومودو در باغ‌وحش سینسینتی
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 در خطر انقراض  (IUCN 3.1):  در خطر انقراض  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: خزندگان
راسته:: پولک‌داران
تیره:: بزمجه‌ایان
سرده:: بزمجه‌ها
گونه:: V. komodoensis
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Varanus komodoensis (اوونز، ۱۹۱۲): Varanus komodoensis (اوونز، ۱۹۱۲)
: 
: 
گستره پراکندگی اژدهای کومودو: گستره پراکندگی اژدهای کومودو
اژدهای کومودو (نام علمی: Varanus komodoensis) یک گونهٔ بزرگ مارمولک است که در جزایر کومودو، رینکا، گیلی موتانگ، پادار و فلورس در کشور اندونزی یافت می‌شود. این گونه که به تیرهٔ بزمجه‌ایان تعلق دارد، بزرگ‌ترین گونهٔ بزمجه است که در موارد نادری تا ۳ متر هم رشد می‌کند و وزن آن به حدود ۷۰ کیلوگرم نیز می‌رسد. اژدهای کومودو به خاطر اندازه و وزن عظیم، دندان‌های ویژه پاره کردن گوشت، توانایی حرکت با سرعت بالا، و عادت‌های تهاجمی غیرمعمول از جمله درندگان استثنایی به‌شمار می‌رود.
اندازهٔ غیرمعمول اژدهای کومودو به پدیدهٔ غول‌پیکری جزیره‌ای نسبت داده شده است، چرا که هیچ جانور گوشت‌خوار دیگری که بتواند رقیب غذایی آن‌ها باشد در این جزایر حضور ندارد. با این حال پژوهش‌های تازه نشان داده‌اند که اندازهٔ بزرگ اژدهای کومودو را می‌توان به صورت بهتری به این شکل توضیح داد که آن‌ها صرفاً باقی‌ماندهٔ بزمجه‌مارمولک‌هایی بسیار بزرگ‌جثه هستند که روزگاری در اندونزی و استرالیا زندگی می‌کرده‌اند، ولی بیشترشان – به همراه دیگر بزرگ‌زیاگان – پس از دوران پلیستوسن منقرض شده‌اند. سنگواره‌هایی بسیار شبیه به اژدهای کومودو در استرالیا پیدا شده که تاریخ آن‌ها مربوط به ۳٫۸ میلیون سال پیش است. در جزیره فلورس اندازهٔ بدن آن‌ها کمابیش در طی ۹۰۰٬۰۰۰ سال اخیر به همان شکل پیشین باقی مانده است. این دوره‌ای است که با دگرگونی‌های زیاد در زیاگان جزیره و انقراض بزرگ‌زیاگان آن، و آمدن نخستین انسان‌سانان در ۸۸۰ هزار سال پیش شناخته می‌شود.
به خاطر داشتن چنین اندازهٔ بزرگی، این مارمولک‌ها بر بوم‌سازگانی که در آن زندگی می‌کنند، چیره هستند. اژدهای کومودو طعمه‌هایی همچون بی‌مهرگان، پرندگان و پستانداران را شکار می‌کند. در گذشته باور بر این می‌رفت که گاز اژدها دارای باکتری‌های کشنده‌ای است که طعمه‌ها را از پای درمی‌آورد؛ با این حال امروزه یافته‌های پیشین مورد تردید قرار گرفته‌اند. با این حال دو غده در آروارهٔ پایینی این جانور قرار دارد که چندین پروتئین سمی در آن‌ها تولید می‌شود ولی به تنهایی به عنوان عامل کشنده از سوی اژدها به کار گرفته نمی‌شوند. رفتار گروهی اژدهای کومودو در غذا خوردن، در بین خزندگان، استثنائی است. رژیم غذایی کومودوهای بزرگ عمدتاً از گوزن تشکیل می‌شود، هرچند که آن‌ها به مقدار زیادی از گوشت مردار تغذیه می‌کنند. اژدهای کومودو همچنین گاه به انسان‌ها نیز حمله می‌کند.
جفت‌گیری میان آن‌ها در بین ماه‌های اردیبهشت و مرداد آغاز می‌شود و تخم‌ها در شهریور گذاشته می‌شوند. حدود ۲۰ تخم در آشیانه‌های متروکهٔ مرغ پابزرگ یا در حفره‌های خودحفرکرده، گذاشته می‌شوند. ماده برای هفت تا هشت ماه بر روی تخم‌ها می‌خوابد و در ماه فروردین، هنگامی که حشره‌ها فراوان هستند، جوجه‌ها سر برمی‌آورند. کومودوهای جوان آسیب‌پذیر هستند و در نتیجه در درختان سکنی می‌گزینند تا از گزند شکارچی‌ها و کومودوهای بالغ که ممکن است هم‌نوع‌خواری کنند، دور بمانند. میانگین عمر آن‌ها در طبیعت ۸ تا ۹ سال است.
نخستین گزارش‌ها از اژدهای کومودو توسط دانشمندان غربی، در سال ۱۹۱۰ منتشر شد. اندازهٔ بزرگ آن‌ها و آوازهٔ ترسناک‌شان، این جانوران را تبدیل به خزندگانی محبوب در باغ وحش‌ها کرده است. در حیات وحش، گسترهٔ پراکندگی آن‌ها به علت فعالیت‌های انسانی کاهش پیدا کرده است و آن‌ها توسط اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت به عنوان یک گونهٔ آسیب‌پذیر شناخته شده‌اند. قوانین اندونزی از آن‌ها حمایت می‌کند و اجازهٔ شکار آن‌ها را نمی‌دهد. پارکی تحت نام پارک ملی کومودو برای کمک به محافظت از این گونه جانوری ایجاد شده است.