هومبابا
هومبابا و گیلگمش > حماسه گیلگمش > نسخه بابلی معیار

پس از دوره بابلی باستان، نسخه جدیدی از حماسه به نام «بابلی معیار» یا «نسخه دوازده لوحی» پدیدار شد. منابع نئوآشوری این نسخه از حماسه را به کاتبی به نام سین لقا-اونینی نسبت می‌دهند که احتمالاً در دوره کاسی می‌زیسته است. تاریخ‌گذاری دقیق‌تر به دلیل تعداد کمی از قطعه‌های شناخته‌شده مربوط به زمان بین حماسه بابلی باستان و نسخه استاندارد جدید دشوار است، اگرچه می‌توان در نظر گرفت که به دلیل عدم ارجاع به مردوک یا آشور (خدایان اصلی بین‌النهرین در هزاره اول) نمی‌تواند از ۱۱۵۰ پیش از دوران مشترک جدیدتر باشد.
روایت هومبابا لوح پنجم را دربرمی‌گیرد و این وضعیت در رونوشت‌هایی که از نینوا (نئوآشوری) و اوروک (بابلی متاخر) به دست آمده، برقرار است. علاوه بر این، در سال  ۲۰۱۱ موزه سلیمانیه نمونه دیگری را به دست آورد که مربوط به دوره نئوبابلی است و توسط فاروق الراوی به عنوان قطعه‌ای از حماسه گیلگمش  شناسایی شد، که متعاقباً ترجمه‌ای را با همکاری اندرو آر. جورج و با کمک کمال رشید رحیم (مدیر آثار باستانی سلیمانیه)، هاشم حما عبدالله، مدیر موزه سلیمانیه و دیگر کارکنان مؤسسه اخیر تهیه کرد.
در نسخه معیار بابلی، نام هومبابا برای اولین بار زمانی ذکر می‌شود که گیلگمش پیشنهاد سفر به جنگل سدر را به انکیدو می‌دهد (مشابه روایت‌های قدیمی‌تر). انکیدو در ابتدا تمایلی ندارد و هومبابا را فردی ترسناک توصیف می‌کند که توسط انلیل به سمت خود گماشته شده‌است:
برای ایمن نگه داشتن سدرها، 

انلیل سرنوشت او را وحشت مردمان قرار داد.

سفری برای انجام نیست،

انسانی برای دیدن نیست.

او که نگاهبان جنگل سدر است، (...) ش وسیع است،

هومبابا، صدای او طوفان است، 

گفتارش آتش، و نفسش مرگ است.

نجوای جنگل را شصت فرسخ می‌شنود؛

چه کسی را یارای مخاطرهٔ جنگل اوست؟
با این حال، در نهایت این دو قهرمان تصمیم می‌گیرند که به این سفر اقدام کنند. گیلگمش هنگام خروج، زمانی که برنامه‌های خود را به ساکنان اوروک اعلام می‌کند، از هومبابا یاد می‌کند:
در روزهایی که به آنجا رویم و برگردیم،

تا رسیدن به جنگل سدر،

تا کشتن هومبابای ژیان،

و نابود کردن

سرزمین آن شریر که شمش از آن بیزار است
گیلگمش و انکیدو پس از یک سفر طولانی به جنگل سدر می‌رسند. پس از ورود به آن، صدای غرش هومبابا را می‌شنوند که با صدای ادد، خدای آب‌وهوای بین‌النهرین مقایسه می‌شود.
شرح مفصلی از محل سکونت او در نسخه سلیمانیه حفظ شده‌است و یکی از تنها قطعه‌های شناخته‌شده در ادبیات بین‌النهرین است که بر منظره متمرکز شده‌است. این توصیف، زیبایی درختان درهم‌تنیده را برجسته و بیان می‌کند که کل منطقه با صمغ سدر معطر شده‌است. الراوی و جرج خاطرنشان می‌کنند که با توجه به متن زیر، خود هومبابا نه به عنوان یک «غول بربر»، بلکه به عنوان یک فرمانروای خارجی که از موسیقی در دربار خود لذت می‌برد، تصویر شده‌است. این صحنه، بسیار شبیه آنچه که یک پادشاه بابلی از آن لذت می‌برد، به تصویر کشیده شده‌است، هرچند نوازندگانی که او را سرگرم می‌کنند، حیوانات هستند و نه انسان، و منعکس‌کننده بن‌مایه‌ای است که در هنر بین‌النهرین به خوبی گواهی شده‌است:
در سراسر جنگل پرنده‌ای آغاز به آواز خواندن کرد:

[...] به یکدیگر پاسخ می‌دادند، غوغای دائم سروصدا بود،

یک جیرجیرک درختی تنها(؟) یک گروه کُر پر سروصدا راه انداخت،

[...] آهنگی می‌خواندند، برمی‌آوردند [...] صدای نای را.

کبوتر جنگلی ناله می‌کرد، قمری خاوری پاسخش را می‌داد.

به صدای لک‌لک، جنگل به طرب می‌آمد،

به صدای دراج‌های سیاه، جنگل بسیار به طرب می‌آمد.

میمون مادران بلند می‌خواندند، میمون نوجوان جیغ می‌کشید:

مانند گروهی (؟) از نوازندگان و طبال‌ها (؟)،

هر روز ضرب‌آهنگی می‌کردند در پیش هومبابا.
در یک بخش که شکسته است، هومبابا از ورود مزاحمان به جنگل خود مطلع می‌شود، ظاهراً حدس می‌زند یکی از آنها باید انکیدو باشد که در گذشته با او ملاقات کرده‌است و احتمالاً از دیدار مجدد او ابراز خوشحالی می‌کند. پس از یک افتادگی، داستان پس از شروع رویارویی بین قهرمانان داستان و هومبابا از سر گرفته م‌یشود. هومبابا از گیلگمش به خاطر آمدن به جنگلش انتقاد و اعلام می‌کند که او از «مشورت یک فرد احمق» پیروی کرده‌است. او همچنین به انکیدو توهین می‌کند و او را «تخم ماهی‌ای که پدر نمی‌شناسد، جوجه سر از تخم‌درآوردهٔ لاک‌پشت و لاک‌پشت آبزی» می‌خواند و تأکید می‌کند که او «شیر مادری را نمکیده است». اینها اشاره به شرایط غیرعادی تولد و زندگی اولیه انکیدو است؛ توهین دوم، هدف توهین اول را روشن می‌کند، زیرا حیوانات ذکر شده پستاندار نیستند و در دوران شیرخوارگی شیر مصرف نمی‌کنند. او یک بار دیگر خاطرنشان می‌کند که قبلاً انکیدو را ملاقات کرده‌است، به اشاره می‌گوید که آوردن گیلگمش به جنگلش، خیانت است و قول می‌دهد که گیلگمش را بکشد و به پرندگان مردار غذا دهد. ناتان واسرمن اشاره می‌کند از آنجایی که رویارویی بین قهرمانان و هومبابا پس از نزدیک شدن انکیدو به گیلگمش و پذیرفته شدن به فرزندی توسط نینسون اتفاق می‌افتد، توهینها علاوه بر هدف قرار دادن نقطه آسیب‌پذیر او، وضعیت تازه به دست آمده او را (به عنوان عضوی از خانواده گیلگمش) نیز ندیده می‌گیرد. پس از سخنرانی هومبابا، گیلگمش لاف دلیری خود را کنار می‌گذارد و شک می‌کند که آیا می‌تواند موفق شود، اما انکیدو او را تشویق می‌کند که تسلیم نشود و نبرد آغاز می‌شود، درنده‌خویی هر سه نفر منجر به شکاف کوه می‌شود. نبرد ادامه می‌یابد تا اینکه شمش سیزده باد می‌فرستد تا ترازو را به نفع گیلگمش کج کند. او قبلاً آنها را به درخواست مادر گیلگمش، نینسون آماده کرده بود. هومبابا بی‌حرکت و نابینا می‌شود و شروع به التماس برای جانش می‌کند. او گیلگمش را می‌ستاید و تبارش را از نینسون یادآوری و پیشنهاد می‌کند که اگر زنده بماند، از طرف گیلگمش از جنگل محافظت خواهد کرد. با این حال، انکیدو از او می‌خواهد که به درخواست‌هایش توجهی نکند. واسرمن استدلال می‌کند که اگرچه او به توهین‌های هومبابا در بخش قبلی متن پاسخی نداد، می‌توان فرض کرد که انتخاب او در این قسمت احتمالاً به خاطر توهین‌ها بوده‌است. هومبابا سعی می‌کند از او بخواهد نظرش را تغییر دهد، اما بار دیگر نادیده گرفته می‌شود. انکیدو در عوض از گیلگمش می‌خواهد که سریعاً او را بکشد تا از خشم خدایان که ممکن است در مورد اعمال آنها بشنوند دوری کند و به ویژه انلیل و شمش را نام می‌برد. واکنش هومبابا به طور کامل حفظ نشده‌است، اما ظاهرا انکیدو را عصبانی می‌کند، که یک بار دیگر به گیلگمش می‌گوید او را بکشد. هومبابا در پاسخ اسیرکنندگان خود را نفرین می‌کند:
باشد که نگردند [...]

باشد که جفت آنها با هم پیر نشوند،

دور از دوستش گیلگمش، باشد که انکیدو کسی را برای دفنش نداشته باشد!
این امر باعث می‌شود انکیدو بار دیگر از گیلگمش بخواهد او را بکشد و موفق می‌شود. گیلگمش خنجر را بیرون می‌کشد و به گردن هومبابا می‌زند. سپس انکیدو شکمش را می‌درد و دندان‌هایش را بیرون می‌کشد. پیشنهاد شده‌است که این قطعه، از تصویرسازی مربوط به شکار فیل الهام گرفته شده‌است که به شکل تاریخی در سوریه توسط حاکمان بین‌النهرین و مصر انجام میشده‌است، و دندانها ممکن است به طور خاص عاج‌های فیل‌مانند باشند. الراوی و جرج خاطرنشان می‌کنند در حالی که پیش از کشف رونوشت سلیمانیه معلوم شده بود که قهرمانان می‌دانند که کشتن هومبابا بی‌حرمتی به خدایان است (که احتمالاً نشاندهنده غیراخلاقی بودن آن از نظر گردآورندگان است)، قطعه‌ای که این موضوع را برجسته می‌کند در رونوشت سلیمانیه بهتر حفظ شده‌است، و نشان می‌دهد که پس از مرگ هومبابا، انکیدو ناگهان زاری می‌کند که اقدامات آنها «جنگل را به یک زمین بایر تبدیل کرده‌است» و با ترس تصور می‌کند انلیل از آنها بازخواست می‌کند. همین لوح نشان می‌دهد که پس از آن قهرمانان تصمیم می‌گیرند از شر تنها شاهدان نبرد، یعنی هفت پسر هومبابا خلاص شوند، که ظاهراً تجسمی ذکرنشده از هاله‌های او هستند و بخشی درخت‌مانند و بخشی شبیه به شیاطین هستند. الراوی و جرج به شباهت بین این قطعه و هفت پسر انمشارا (خدایی آغازینی که به طور مشابه در کنار فرزندانش کشته شد) اشاره می‌کنند. کشتن پسران انمشارا احتمالاً برای تضمین آفرینش شرایط مطلوب برای بشر بوده‌است. این صحنه ظاهراً منعکس‌کننده تلقی هومبابا به عنوان یک نیروی شیطانی است که باید از بین برود و در بخش دیگری از حماسه وجود دارد؛ و بازتاب سخنرانیِ دقیقا پیش از آن نیست که مترجمان آن را با اعمال قاتلی مقایسه می‌کنند که شتابزده به دنبال توجیه عمل خود (با سرزنش قربانی) است. به نظر مترجمان، این مساله «به شهرت شعر به بینش به شرایط انسانی» می‌افزاید و شاعر پشت آن را به عنوان «ناظر زیرک ذهن انسان» نشان می‌دهد.
متعاقباً انکیدو به گیلگمش پیشنهاد می‌کند که دری بزرگ از سدرها بسازند و آن را به انلیل پیشکش کنند تا از خشم او جلوگیری کنند. آنها تصمیم می‌گیرند آن را به نیپور منتقل کنند و در معبدش اکور به این خدا عرضه کنند. سر هومبابا را هم با خود می‌برند. فرانس ویگرمن پیشنهاد می‌کند که در جایی از اکور به عنوان یک غنیمت چسبانده شده‌است. دانیل شومر در تحقیقی جدیدتر اشاره می‌کند که غیرممکن نیست این تفسیر درست باشد، اما بیان می‌کند که ردیابی قطعه‌ای که باید به این رویداد اشاره کند، چنین بازیابی‌ای از متن حماسه را تأیید نمی‌کند و تشخیص سرنوشت سر هومبابا غیرممکن است. هومبابا دیگر نقشی در روایت ندارد. با این وجود، دوباره به هومبابا اشاره می‌شود: زمانی که انکیدو رویایی را بیان میکند که دیده، در رویا خدایان اعمال او را قضاوت می‌کنند و علیرغم تقاضای شمش، اعلام می‌کنند که انکیدو باید بمیرد (به دلیل نقشی که در مرگ نگهبان جنگل سدر و نرگاو آسمان بازی کرد و ظاهراً این رویداد به سرعت اتفاق می‌افتد. بدین ترتیب نفرین هومبابا به حقیقت می‌پیوندد. گیلگمش هنگام معرفی خود به ایل‌زن سیدوری نیز از مرگ هومبابا یاد می‌کند.