مهاراشترا
اقتصاد

اقتصاد مهاراشترا تحت تأثیر تولید، تجارت بین‌المللی، رسانه‌های جمعی (تلویزیون، سینما، بازی‌های ویدئویی، موسیقی ضبط شده)، هوافضا، فناوری، نفت، مد، پوشاک و گردشگری است. مهاراشترا صنعتی‌ترین ایالت هند است و موقعیت پیشرو خود را در بخش صنعت حفظ کرده است. این ایالت در صنایع کوچک پیشگام است. بمبئی، مرکز ایالت و پایتخت مالی هند، محل استقرار دفتر مرکزی اکثر مؤسسات بزرگ شرکتی و مالی است. بورس اصلی هند و بازار سرمایه و مبادلات کالا در بمبئی قرار دارند. این ایالت همچنان به جذب سرمایه‌گذاری‌های صنعتی از موسسات داخلی و خارجی ادامه می‌دهد. مهاراشترا بیشترین نسبت مالیات دهندگان را در هند دارد و بازارهای سهام آن تقریباً ۷۰ درصد از سهام کشور را معامله می‌کنند.
بخش خدمات بر اقتصاد مهاراشترا تسلط دارد و ۶۱٫۴ درصد از ارزش افزوده و ۶۹٫۳ درصد از ارزش تولید در این ایالت را تشکیل می‌دهد. درآمد سرانه این ایالت در سال ۲۰۱۴، ۴۰ درصد بیشتر از میانگین کل هند در همان سال بود. تولید ناخالص داخلی ایالت (GSDP) به قیمت‌های جاری برای سال ۲۰۲۱–۲۰۲۲، ۴۲۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود و حدود ۱۴٫۲ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد. بخش کشاورزی و فعالیت‌های وابسته به آن ۱۳٫۲ درصد به درآمد ایالت کمک می‌کند. در سال ۲۰۱۲، مهاراشترا مازاد درآمد ۱۵۲۴٫۹ میلیون روپیه (۲۴ میلیون دلار آمریکا) را با درآمد کل ۱۳۶۷۱۱۷ میلیون روپیه (۲۲ میلیارد دلار آمریکا) و هزینه ۱۳۶۵۵۹۲٫۱ میلیون روپیه (۲۲ میلیارد دلار آمریکا) گزارش کرد. مهاراشترا بزرگ‌ترین مقصد سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) هند است. جریان ورودی FDI در ایالت از آوریل ۲۰۰۰ تا سپتامبر ۲۰۲۱، ۹٬۵۹٬۷۴۶ کرور روپیه بود که ۲۸٫۲ درصد از کل جریان ورودی FDI در سطح کل هند بود. مهاراشترا با مجموع ۱۱۳۰۸ شرکت نوپا، بیشترین تعداد استارت‌آپ‌های شناخته‌شده را دارد.
بمبئی سهم عمده‌ای در اقتصاد مهاراشترا دارد. مهاراشترا ۲۵ درصد از تولید صنعتی کشور را به خود اختصاص داده است و بدهکارترین ایالت این کشور است. فعالیت صنعتی در ایالت در هفت ناحیه متمرکز شده است: شهر بمبئی، حومه بمبئی، تانه، اورنگ‌آباد، پونا، ناگپور و ناشیک. بمبئی بیشترین سهم را در GSDP (19.5 درصد) دارد، هر دو ناحیه تانه و پونه تقریباً به یک اندازه در بخش صنعت مشارکت دارند، ناحیه پونه در بخش کشاورزی و فعالیت‌های وابسته به آن بیشتر مشارکت دارد، در حالی که ناحیه تانه در بخش خدمات مشارکت بیشتری دارد. سهم ناحیه ناشیک در بخش کشاورزی و فعالیت‌های وابسته به آن بیشترین میزان را دارد، اما در مقایسه با ناحیه‌های تانه و پونه در بخش‌های صنعت و خدمات عقب‌تر است. صنایع در مهاراشترا شامل مواد شیمیایی و محصولات شیمیایی (۱۷٫۶ درصد)، مواد غذایی و محصولات غذایی (۱۶٫۱ درصد)، محصولات پتروشیمی تصفیه‌شده (۱۲٫۹ درصد)، ماشین‌آلات و تجهیزات (۸ درصد)، منسوجات (۶٫۹ درصد)، فلزات پایه (۵٫۸ درصد)، وسایل نقلیه موتوری (۴٫۷ درصد) و مبلمان (۴٫۳ درصد) است. مهاراشترا قطب تولید برخی از بزرگ‌ترین صنایع دولتی در هند، از جمله شرکت نفت هندوستان، تاتا پتروداین و شرکت نفت هند است.
مهاراشترا ایالت پیشرو هند برای بسیاری از صنایع خلاق از جمله تبلیغات، معماری، هنر، صنایع دستی، طراحی، مد، فیلم، موسیقی، هنرهای نمایشی، چاپ و نشر، تحقیق و توسعه، نرم‌افزار، اسباب‌بازی و بازی، تلویزیون و رادیو و بازی‌های ویدئویی است.
مهاراشترا دارای یک صنعت دانش بالاتر از حد متوسط در هند است، و منطقه شهری پونا مرکز پیشرو فناوری اطلاعات در ایالت است. تقریباً ۲۵ درصد از ۵۰۰ شرکت برتر در بخش فناوری اطلاعات در مهاراشترا مستقر هستند. این ایالت ۲۸ درصد از صادرات نرم‌افزار هند را به خود اختصاص داده است.
مهاراشترا و به ویژه بمبئی مکان برجسته‌ای برای صنعت سرگرمی هند است و بسیاری از فیلم‌ها، سریال‌های تلویزیونی، کتاب‌ها و رسانه‌های دیگر در آنجا ساخته می‌شوند. بمبئی بزرگ‌ترین مرکز تولید فیلم و تلویزیون است و یک سوم کل فیلم‌های هندی در این ایالت تولید می‌شود. تولیدات چند میلیون دلاری بالیوود، که گران‌ترین آنها تا ۱٫۵ میلیارد روپیه (۱۸ میلیون دلار آمریکا) هزینه دارد، در آنجا فیلمبرداری می‌شود. فیلم‌های مراتی قبلاً عمدتاً در کولاپور ساخته می‌شدند، اما اکنون در بمبئی تولید می‌شوند.
این ایالت دارای بنگاه‌های مالی مهمی مانند بانک مرکزی هند، بورس اوراق بهادار بمبئی، بورس ملی هند، SEBI و دفتر مرکزی شرکت‌های متعدد هندی و شرکت‌های چندملیتی است. همچنین محل استقرار برخی از مؤسسات علمی و هسته‌ای برتر هند مانند BARC, NPCL, IREL, TIFR, AERB, AECI و وزارت انرژی اتمی است.
با بیش از نیمی از جمعیت روستایی، کشاورزی و صنایع وابسته نقش مهمی در اقتصاد ایالت و منبع درآمد برای جمعیت روستایی ایفا می‌کنند. بخش کشاورزی و فعالیت‌های وابسته ۱۲٫۹ درصد به درآمد ایالت کمک می‌کند. محصولات اصلی مانند برنج و ارزن محصولات اصلی فصل باران‌های موسمی هستند. محصولات نقدی مهم عبارتند از نیشکر، پنبه، دانه‌های روغنی، تنباکو، میوه، سبزیجات و ادویه‌جاتی مانند زردچوبه. دامداری یک فعالیت مهم مرتبط با کشاورزی است. سهم این ایالت در جمعیت دام و طیور در هند به ترتیب حدود ۷ درصد و ۱۰ درصد است. مهاراشترا پس از استقلال، پیشگام توسعه جوامع تعاونی کشاورزی بود. این بخش جدایی‌ناپذیر از چشم‌انداز «توسعه روستایی با ابتکار محلی» حزب کنگره آن زمان بود. وضعیت «ویژه» به تعاونی‌های شکر اعطا شد و دولت با ایفای نقش مربی، ضامن و تنظیم‌کننده، نقش مربی را بر عهده گرفت. جدای از شکر، تعاونی‌ها نقش مهمی در صنایع لبنیات، پنبه و کود دارند.
بخش بانکی شامل بانک‌های زمان‌بندی شده و زمان‌بندی نشده است. بانک‌های زمان‌بندی شده دو نوع هستند، تجاری و تعاونی. بانک‌های تجاری زمان‌بندی شده (SCB) در هند به پنج نوع طبقه‌بندی می‌شوند: بانک دولتی هند و همکارانش، بانک‌های ملی‌شده، بانک‌های بخش خصوصی، بانک‌های روستایی منطقه‌ای و سایر (بانک‌های خارجی). در سال ۲۰۱۲، ۹۰۵۳ دفتر بانکی در این ایالت وجود داشت که حدود ۲۶ درصد از آنها در مناطق روستایی و ۵۴ درصد در مناطق شهری بودند. مهاراشترا دارای یک سیستم تأمین مالی خرد است که به خدمات مالی در مقیاس کوچک به فقرا در مناطق روستایی و شهری اشاره دارد. این شامل ابزارهای مالی مختلفی مانند وام، پس‌انداز، بیمه عمر و بیمه محصولات کشاورزی می‌شود. سه بانک تعاونی شهری بزرگ هند همگی در مهاراشترا مستقر هستند.