ایل خزل
خزل (تیسفون و دماوند)

آن لمبتن در کتابش اشاره دارد به منطقه خزل در غرب کوهستان دماوند که روستاهای آن در هجوم دشمنان ویران گشته و مردمانش کشتار شدند عزالدوله بختیار (دیلمی - آل بویه) پادشاه وقت ایران به یاری آنان شتافت گندم و خوراک به آنان رسانید. مرشتاوندها در به قدرت رسیدن آل کیا و اسحاقوندان مؤثر بودند و در دربار ایشان رتبه و مقام یافتند.سکونتگاه آنان اشکورات بود بازماندگان مرشتاوند  شهرستان تنکابن سکونت دارند.
فاتک یا پاتیگ، نامی است که در منابع برای پدرِ مانی پیامبر ذکر شده. او اهل شهر نهاوند بود. او به همراه همسرش مریم کمسرگانی به تیسفون مرکز حکومت اشکانی کوچیده بود(۴۲۱سال پیش از جنگ قادسیه) پس از تولد مانی، پدر و مادرش از هم جدا شدند. پاتک (فتک یا فتق به عربی) به یکی از فرقه‌های مغتسله گرایش افراطی پیدا کرد و مانی را پس از سه یا چهار سالگی با خود به دیر (بدره) می‌برد. مانی از کودکی در میان فرقهٔ مَندایی خزایی (به رومی کسایی و به عربی الخزایی) پرورش یافت. در روایات اسلامی از قول فتک یا پاتک، پدر مانی، گفته می‌شود که او سه روز تمام در آن «بتکده»[؟؟] می‌رفت و این صداها را می‌شنوید: «ای فتک، گوشت مخور، شراب ننوش، و با زنان میامیز» مانی پس از پشت سر نهادن دوران نوجوانی‌اش مخالفت‌های خود را با فرقه‌اش آغاز کرد. بحث اصلی مانی با فرقه‌اش (خزایی) بر سر غسل‌های تعمید و سایر مراسم تطهیر بود. دکره دو جنبه کیش الخزایی را که در ظاهر متضاد هستند را با ارجاع به نظر اپیفانوس بیان می‌کند"نوعی از اجتناب از مناسک ظاهری از یک سو و از سوی دیگر توسل به تعمید یا مراسم تتقدیس به منظور تزکیه به وسیلهٔ یک عنصر مادی یعنی آب که در تماس مستقیم و بی واسطه با بدن شخص مورد تقدیس قرار می‌گیرد دکره معتقد است که اگرچه مانی با مناسک تعمید به شدت مخالف بود اما متقابلا به شدت تحت تاثیر مکاشفات پیشوای مغتسله نیز قرار داشت. مانی که خود را درگیر کیهان‌شناسی و پزشکی کرده بود، تلاش می‌کرد فرقهٔ خود را قانع کند که با «شست و شو» نمی‌توان به «پاکی» [درونی] رسید. «او به بولس حواری ایمان داشت که نوشته بود: کیست تا من را از این تن رها کند؟ در واقع مانی عقیده داشت که تن، زندانی بیش نیست و انتظار بهشت برای این جامهٔ مندرس جسمانی را مردود می‌دانست. و اما روان، نه با «تبرک» مادی، نه با آب تعمید، بلکه تنها با نور معرفت رستگار خواهد شد.» نوشتهٔ روی سکه ای از خاراسین در جنوب بابل به دست آمده و به زبان مَندایی است. می‌گوید: مانی منصوب شدهٔ میترا است.
دانشنامه ایرانیکا از ثبت نام خزاییه در بند دهم سنگ‌نوشته کرتیر در کعبه زرتشت با نام فرقه «مکتک» (mktk-y) از ریشه ایرانی «مک»، نام برده‌است صدها سال بعد ابن الندیم، مغتسله، فرقه ای از مندایی را در صحرا یافت که احتمالاً الخاسایی (Ḥasīḥ) را به عنوان بنیانگذار خود می‌شمردند. نام فرقه به صورت‌های الچسایی (Elchasai)، الکسای(ksai) ذکر شده‌است و در قرن هشتم میلادی تئودور برکونی این فرقه را به نام لکس (Lks) یاد کرده و در کتاب مانویان پارتی به صورت لکسِس (Lxs) آمده‌است نسخه‌های خطی مانوی کلن که در مصر کشف گردید نام این فرقه را به صورت ال کسای (El Ksai) بر گرفته از کاسیا (Kasyā - Kəsē) نشان می‌دهد. زهد این فرقه خوردن گوشت را حرام و حرمت ازدواج را حفظ می‌کرد. در ۲۵۰ میلادی قدیسان الکسائی دو زن به نام‌های مَرسا (Martha) و مَرسانا (Marthana) بوده‌اند. الکِسائیت ها(Elkesaites) در دل ایرانشهر(Erech) زندگی می‌کردند . دانیل خولسن الکسائیت ها(Elkesaites)را کسانی می‌داند که به نام مندایی نیز شناخته می‌شدند و بازماندگان آنها درمیان باتلاق‌های فرات پایین و دجله زندگی می‌کنند. زکریا بشیر اعتقادات گنوسی (عرفان صوفی)کسایی را مؤثر بر باورهای صائبین می‌داند. زکریا بشیر در کتاب War And Peace In The Life Of The Prophet Muhammad آورده‌است: نظریه تاردیو بدون شک درست است و پیامبر اسلام محمد فرقه خاصی در ذهن داشت. شواهدی برای هر یک از نامزدهای مختلف، از جمله فرقه‌های عرفانی مانند الکسائیان یا «صبا حسامیم» وجود دارد الکسایی‌ها به سبب باورهایشان مندایی گفته می‌شدند. مَن (مَنو-مانو) در زبان کردی به معنای اندیشه و دانایی و «دا» به معنای خدا بکار می‌رود.مندا به زبان آرامی به معنای «دانش» است، مانند گنوسیس یونانی. رگه‌هایی از عرفان الکسایی (مندایی) در آیین اهل حق دیده می‌شود مانند مظهریت که در عرفان اسلامی وحدت وجود گفته می‌شود.
کاسایی‌ها(Cossaei-Cassaei)، ساکنین آمادای در غرب همدان و استان کرمانشاه. گزنفون کاسایی‌ها را کاردوخی (Καρδοῦχοι) می گویدکه مسکن آنان در میان کوه‌ها و مردمی جنگجو بودند و تابع پادشاه نبودند.به گفتهٔ دیودوروس کاسایی‌ها خودمختار بودند و هرگز فرمانروای خارجی را نپذیرفتند.پادشاهان پارسی هرگز نتوانستند آنان را تسخیر کنند. گزنفون می‌گوید: یک بار ارتش سلطنتی صد و بیست هزار نفری به آنها حمله کرده بود و به دلیل ناهمواری سرزمین، مردی از این تعداد نیز برنگشت. آنان در امتداد کوهستان اکباتانا مستقر بودند. استرابون کاسایی‌ها را قبیلهٔ کوه نشین جسور و جنگجو در کوهستان ماد ذکر کرده‌است و از شاخه ای از کاسایی که در شمال ماد زندگی می‌کنند نام می‌برد. استرابون کاسایی‌ها را راهزن و یاغی می‌خواند. پادشاهان هخامنشی که سالانه دربار خود را از اکباتانا به بابل منتقل می‌کردند تا زمستان خود را در بابل بگذرانند در مسیر اکباتانا به بابل هدایایی به کاسایی‌ها تقدیم می‌کردند. کاسایی‌ها جناح چپ لشکر داریوش سوم در نبرد گوگمل بودند و در نهایت اسکندر در آخرین نبرد برای فتح پارس در زمستان ۳۲۳ پیش از میلاد به سرزمین آنان حمله کرد. هفایستیون دوست صمیمی اسکندر در این زمان می‌میرد. پلوتارک می‌گوید که اسکندر یکی از شهرهای قبیله «کوسایی» را قتل‌عام کرد"او در چهل روز بیشتر سرزمین کاسایی‌ها را تسخیر و ویران ساخت. پس از مرگ اسکندر، به زودی استقلال خود را به دست آوردند. در کتاب لرستان و تاریخ قوم کاسی به نقل از راولینسون آمده «واژهٔ کاسی به شکل کوسایورلیی بوده و در زمان اسکندر یونانیان آن را به مردم زاگرس و درهٔ سیمره اطلاق می‌کرده‌اند» جان کمپبل در کتابی هیتی ها کاسایی را برابر با کاسی دانسته است.
هوزکی (Hozki) در تلمود از  مردمانی کوه نشین با شهرت هوزکی نام برده شده است که آدولف نوبائر آنان را با کاسایی ها یکی دانسته است.
کزویی (Ḵezuʾi- Kezûyî) در ترکیه و در آذربایجان غربی با نام خزویی یکی از سه طایفه خلکانی ایل میلان را تشکیل می‌دهند. در کتاب ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان‌غربی تالیف ابراهیم اسکندری‌نیا آمده است: طایفه خزویی که خزایی نیز گفته می شود، از ایل میلان عمدتا در روستاهای قره آغاج، دمدم، ممه شیری، قارنجه و بلسور بالا ساکن هستند. در سلماس و ارومیه خزایی بخشی از ایل شکاک بشمار می‌رود. در خورخوره، دیزج در نزدیکی کسیان(Kasian) و منطقهٔ ممکان ارومیه تا نیچالان به صورت پراکنده سکونت دارند. بخشی از این طایفه در شهر مراغه و دهستان هولاسو در شهرستان شاهین دژ زندگی می کنند.غلامحسین افضل الملک خواجه‌وندان مازندران را از سراوندِ سیلاخور گفته‌است که آقامحمّدخان قاجار آنها را کوچانیده و به کلاردشت آورده و عقیدة خواجه‌وندها این است که از نسل خواجه عزیز خزایی هستند. وجود واژگان کرمانجی همچون "زاروک" به معنای فرزند و نیز تاریخ شفاهی،  گویای آنست که خزاییان مازندران با کزوئی و خزویی و خزایی های ایل میلان ، شکاک و مکریان و گروس بیجار پیوند داشته اند.  حسین حُزنی مکریانی از طایفه ی پیر خزایی اهل شهرستان سقز در کردستان بود. او نخستین محقق تاریخ کردستان و مبتکر صنعت چاپ کردستان است. حسین حُزنی مکریانی الفبای کردی را برای چاپ طرح ریزی کرد و اقدام به چاپ و نشر کتاب و نشریه کردی  از جمله ی روزنامه ای با عنوان "روزنامه کردستان" نمود.مکریانی ۱۸ کتاب در حوزه های مختلف تالیف و به چاپ رسانید که ۱۱ کتاب آن درباره تاریخ و فرهنگ کردستان است.
کاردونیاش(Karduniaš) یا کُردونیاش (Kurduniash)  این نام در تلمود بابلی به صورت کاردونیا (Kardunya) آمده‌است. و در متون آشوری از آن به عنوان کاردو (Kardu) یاد شده‌است. پس از حملات اقوام آشوری و بابلی برای نابودی زاگرس نشینان، کاکریمه معرف به آگوم دوم شاه کاسی فرزند اورزیگوروماش(Urzigurumaš)، بهترین راه برای دفع تجاوزات همسایگان غربی را تصرف سرزمین آنها و تسلط مطلق بر آنها دانست. او خلاف قاعده زمان خویش که رزم و نبرد بود، جنگ فیزیکی را پیش نگرفت. وی بهترین دانشمندان، رزم آوران، ومفرغ کاران (در اصطلاح یونانیان آکاسیها) را به عنوان فراری روانه بابل کرد. این سیاست و ترفند کارساز شد و طی مدتی کوتاه کاسیها توانستند تمام زمام امورات دولتی، اقتصادی، جنگی بابل را به دست گیرند. آنان در این راه برای نفوذ بیشتر به دین بابلی‌ها گرویدند و بدون خونریزی و جنگ به‌طور نامحسوسی بابل را به کنترل خویش درآوردند. بابلیان که به حفظ ارزشهای دینیشان اهمیت می‌دادند و می دیدندکه کاسیها به مسائل مذهبی آنها حرمت می‌نهند و آبادانی پدیدآوردند در خصوص سرنگونگی حکومتشان ایستادگی و مقاومت زیادی نکردند به فرمان کاکریمه پادشاه کاردونیاش، مجسمه مردوک (خدای بابلی‌ها) به بابل بازگردانده شد. کاردونیاش طولانی‌ترین حکومت در میان سایر سلسله‌ها بر بابل. ۳۶ پادشاه به مدت ۵۷۶ سال و نه ماه، تا آنکه در ۱۱۵۰ ق. م دودمان شوتروکی عیلامی بابل را فتح کردند و مجسمه مردوک را بردند. آخرین پادشاه کاردونیاش، انلیل ندین اخی به شوش برده و در آنجا زندانی شد و درگذشت.محمد امین زکی در تاریخ کرد و کردستان می نویسد: «نام آگوم کاکریم در زبان کُردی  آگوم کاکه ریم  است» و کاردونیاش نام کاسایی شهر بابل بوده است. به نظر نمی رسد حکومت کاسایی بر اثر تعرض عیلامی ها منقرض شده باشد، بلکه پس از غلبه آشور دان آشوری بر «زامما» ی کاسایی محتمل است که مردم شهر بابل شورش کرده و حکومت کاسایی را منقرض کرده باشند. در سالنامه پادشاه آشور سناخریب به تفصیل آمده‌است که در دومین لشکرکشی خود به شرق در سال ۷۰۲ قبل از میلاد، او علیه سرزمین کاسی‌ها، که در امتداد رودخانه دیاله بین جبل حمرین و دربند خان قرار داشت، لشکرکشی کرد. کاسی‌ها به کوه‌ها پناه بردند. آرنو فورنه زبان‌شناس هندو-اروپایی گفتار کاسی و هوری‌ها را یک زبان دانسته‌است. در بخشی از مقالهٔ تاریخ کورد نوشتهٔ پروفسور مهرداد ایزدی در کوردستانیکا آمده‌است: چهار مرکز تجاری افسانه ای، آراپها، ملیدی، آراتا و واشوکانی در تجارت بین منطقه ای خود با اقتصادهای خارج از کوهستان محصولات خود را با نام هوری ارائه کردند. با قطعیت، آراپها در کرکوک مدرن، ملیدی با ملطیه، در حالی که آراتا و واشوکان به ترتیب با مکان‌های باستانی غنی گودین تپه (نزدیک کنگاور در جنوب شرقی کردستان، ایران) و تل فخاریا شناسایی می‌شوند. (غرب قامشلی، در غرب - مرکزی کردستان، سوریه). در اواسط هزاره دوم قبل از میلاد، به نظر می‌رسد که فرهنگ و مردم کردستان تحت یک هویت هوری متحد شده‌است. سامرفلد شرق‌شناس آلمانی: اسامی متعدد نسبت داده شده به خدای کاسی فقط به نام‌های شخصی شاهان کاسی گواهی می‌شوند. رودیگر بارتلموس الهی دان آلمانی :اغلب دشوار است که بگوییم کدام یک از نام‌های آنها باید به عنوان نام خدایان؟ تفسیر شوند، و کدام یک از نظر زبانی واقعاً کاسیت هستند (به جای اینکه به‌طور قابل تشخیص بابلی نباشند) علاوه بر این، برخی از کلماتی که به عنوان نام خدایان منفرد شناسایی می‌شوند نیز ممکن است القاب باشند. در حالی که در گذشته استدلال شده بود که همه نام‌های حاکمان اولیه کاسی تئوفوریک بوده‌است، این نظریه اکنون غیرقابل قبول تلقی می‌شود. کاسی‌ها صفات متعددی را به خدای خود نسبت می‌دادند ازجمله سروش (Surosh) مطابقت دارد با سروش امشاسپندان زرتشتی و رشنو(Rashnu) مطابقت دارد با رشن در اوستا زرتشت. گیریشمن گزارش می‌دهد در میان برنزهای لرستان دو تصویر وجود دارد که وی آنها را تصاویر ایزد سروش و الهه اشی مکتوب در کتاب اوستا و دین زردشت می‌داند. این برنزها قدیمی‌ترین تصاویر دینی ایرانیان را می‌رساند که متعلق به دورانی است که یشت‌ها کهن‌ترین قسمت‌های کتاب اوستا شفاهاً به وجود آمده‌است و این امر نشان می‌دهد عقاید اولیه دین زردشت پیش از پیدایی زرتشت در میان کاسی‌ها وجود داشته‌است. بگاش(Bagas) به معنای بزرگ از دیگر صفات منتسب به خدا توسط کاسی‌ها است که در کتیبه‌های هخامنشی به صورت بَگ(Baga) در اشاره به خدا به کار رفته‌است. سوریاش (SuriAsh) کاسی مطابقت دارد با سوریا (Surya) سنسکریت (ایزد خورشید) که معادل میترا دانسته شده‌است. در فرهنگ انگلیسی آکسفورد هم ریشه بودن اسورا با اهورا در دین مزدیسنا به رسمیت شناخته شده‌است.
لورنس وادل مترجم کتیبه‌های آشور و سومر باستان در کتاب خاستگاه فنیقیِ بریتانیایی‌ها، اسکاتلندی‌ها و آنگلوساکسون‌ها وجود مردمانی را یادآور می‌شود به نام کاست در جغرافیای زاگرس شمالی در قلمرو هیتی‌ها. او کاست‌ها را کاسی و قبیله ای جنگجو می‌خواند که رومیان بارها با آنان جنگیدند و آنان را «آته کوتی» می‌گفتند اولین گزارش شناخته شده از فنیقی‌ها به فتوحات فرعون تحوتموس سوم (۱۴۷۹–۱۴۲۵ پ. م) مربوط می‌شود. لورنس وادل نخستین پادشاهی فنیقیه به نام کاسی (Kassi) را متصل و مربوط به پادشاهی کاسی بابل (کاردونیاش) دانسته‌است و نام کاسی را معادل کاتی یا کتی(Catti) برگرفته از گوت(Goth) دارای نژاد و زبان آریایی ذکر نموده‌است که از سرزمین هیتی-فنقیه به خاک اروپا مهاجرت کردند و نخستین پادشاهی خود در جزایر کاسی ایجاد نمودند. فرانسیس هاورفلد مورخ و باستان‌شناس انگلیسی با بیان اینکه جزایر کاسی در جغرافیای باستان نام جزایری است که در جایی نزدیک به سواحل غربی اروپا واقع شده‌اند. هرودوت (۴۳۰ قبل از میلاد) کم از آنها شنیده بود. نویسندگان بعدی، پوزیدونیوس، دیودوروس، استرابون و دیگران، آنها را جزایر کوچکی در سواحل شمال غربی اسپانیا می‌نامندبا این حال هیچگونه منابع فلز قلع در این جزایر یافت نمی‌شود وادل قلع را فلزی می‌داند که کاسی‌های بابل از آن استفاده می‌کردند و تجارت آن را در دست داشتند از این رو واژه‌های یونانی «کاسی تروس»، هندوآریایی‌های باستان «کاس تیرا» و عربی «قصدیر» به معنای قلع املایی دیالکتیک متفاوتی از کاسی است. ویلیام هاج میل منشأ کتیبهٔ سنگ نیوتن را فنیقی دانسته‌است در حالی که بسیاری از باستان شناسان آن را خطی ناشناخته توصیف کردند اما لورنس وادل بر اساس شباهت این خط با کتیبه اوگاموئید هیتی بر روی شیر مرعش در گورگوم کردستان شهری که پیش تر به نام مرکاسی یا مَلکشی شناخته می‌شد، آن را هیتی آریایی دانسته‌است وادل دربارهٔ واژهٔ پرات در کتیبهٔ سنگ نیوتن کشف شده در آبردین شایر می‌نویسد: گذشتگان عنوان «پارت» یا «پرات» و همان‌طور که خواهیم دید، «بارات» یا «بریتان» را بر سرزمینی که در آن سکنی گزیدند نهادند این نام از ریشهٔ پرات و بارات در زبان هیتی‌ها و یکی از قبایل فنقیه است. در آغاز فصل هشتم کتاب «پارتولان پادشاه ایرلند "ایرین Eireann" و نخستین شاه اسکاتلند در ۴۰۰ پ. م حاکم کاسیِ فنقی‌تبار که خود را هیتی معرفی کرد» یاد می‌شود عنوان «کازی» (Kazzi) به وضوح نوعی املای دیالکتیکی «کاسی» است. عنوانی که قبیله هیتی بارات به خود نسبت می‌دادند
راولنسون سکونتگاه پارت‌ها (اکوس Ancient Greek: Ὧχος) در اطراف کوهی که استرابو در کتاب یازدهم خود از آن به نام پراو کوه (paráú koh) یاد کرده بود را حدود کپه داغ در قوچان می‌داند با این وجود پیر لوکوک می‌گوید در منابع ایرانی شواهد روشنی از وجود قبیلهٔ پارنی یا پرنی (در خراسان) وجود ندارد و مطمئناً مسکن آنان جنوب روسیه بوده‌است جایی که سکاها بودند یارشاطر: وجود زبان پرنی مستقیماً تأیید نشده‌است زبان پارتی یا پهلوی اشکانی یک زبان منقرض شده از خانواده زبان‌های ایرانی شمال غربی بوده‌است.
شواهد کتیبه‌ای برای حضور هیتی‌های اولیه با صلیب خورشیدی کاسی در منطقه اورکنی‌ها، در واقع برای تأیید تاریخی بودن این سنت دیدار کتی‌های اولیه از «جزایر اورکنی» وجود دارد. یادبود بارتولان در دهکده باستانی با نام «بارتل» یا «کلیسای بارتول» است که در حدود نه مایلی شمال بورتی (Bourtie) واقع شده و در شرق آن وارتل و وارت هیل قرار دارد. قدمت کلیسای بارتول به بین سال‌های ۱۱۸۹ و ۱۱۹۹ پس از میلاد برمی‌گردد. تغییر نام سنتی «پارت اولون» توسط راهبان به «بارتل» و «سنت بارتولمیوس» به راحتی از حقایق شناخته شده در تاریخ اولیه کلیسای مسیحی قابل توضیح است. نویسندهٔ «انجیل بارتولمیوس» به دلیل گنجاندن برخی از عقاید خورشیدپرستی آریایی بدعت آمیز (کفر) تلقی شد. به ویژه در ارتباط با فیلیپ که او نیز مانند بارتولان و اندرو نامی غیر یهودی و غیر عبری داشت. و طبق شهادت رومی‌ها، بومی پارس (Persia) بود. وادل از پیچیدگی متناقض و ناامیدکننده‌ای که ناشی از تلاش‌های متضاد متقابل باستان شناسان قبلی که به جای کمک به رمزگشایی، مانعی برای رمزگشایی بود ابراز ناراحتی می‌کند. او می‌گوید: در نتیجه چنین تلاش‌های آشتی‌ناپذیری برای رمزگشایی و ترجمه این کتیبه‌ها، و در عین حال تصور می‌شد که محتوای مفروض آن‌ها اهمیت تاریخی کمی دارد یا اصلاً اهمیتی ندارد، این بنای کتیبه‌ای باستانی با چنین اهمیت منحصر به فردی برای تاریخ اولیه بریتانیا سقوط کرده‌است. عملاً به فراموشی سپرده شد؛ بنابراین در متن «تاریخ شهرستان اسکاتلند» برای آبردین شایر، نه در «بریتانیا اولیه» در مجموعه داستان ملل، نه در «بریتانیای سلتیک» اثر ریس و نه در شهرستان و ناحیه مدرن به آن اشاره نشده‌است. لورنس وادل می‌گوید:
هیتی‌ها و همسایگانشان در شرق، در ایران باستان، میتانی‌ها (که من یافتم، مادهای باستان بودند که به آریایی نیز معروف بودند و خود را «آریا» می‌نامیدند). کار حاضر اولین قسمت از نتایجی است که با استفاده از اکتشافات من در تاریخ گمشده نژاد آریایی و تألیف آنها از تمدن عالی جهان فاش شده‌است. نتایجی را در رابطه با تاریخ گمشده اجداد آریایی خودمان در بریتانیا ارائه می‌دهد. و آشکار می‌کند که آنها، بریتانیایی‌های اولیه، اسکاتلندی‌ها و آنگلوساکسون‌ها، شاخه ای پیشرو از پیشروترین پیشگامان تمدن جهان، یعنی آریایی- فنیقی‌ها بوده‌اند.
-
Hittites and their kinsmen neighbours on the east, in Ancient Persia, the Mitani (who, I had found, were the ancient Medes, who also were famous Aryans and called themselves "Arriya"). The present work is the first instalment of the results disclosed by the use of my new-found keys to the Lost History of the Aryan Race and their authorship of the World's Higher Civilization. It offers the results in regard to the lost history of our own Aryan ancestors in Britain; and discloses them, the Early Britons and Scots and Anglo-Saxons, to have been a leading branch of the foremost world-pioneers of Civilization, the Aryan-Phoenicians.
اِکوسای(Ecossais): اصطلاحی فرانسوی -اسکاتلندی که به کازی ها(Kazzi) نسبت داده می‌شود در صفحه ۲۱۵ کتاب وادل، او قبایل یا طوایف منشعب از کازی (کاسی) را نام می‌برد: طوایف اسکاتلندی چتان(Chattan)، کیس(Case)، گیولن(Gioln)، آلائون(Alaun)، آلان(Allan)، گیلان(Gillan)، کلونی(Cluny)، بویدن(Boyden) و مورای(Murray) و… ارتباط چتان کازی با چَتی(Chatti) یا هَتی(Hatti) قبیله ای ژرمنی نامشخص است. چَتی‌ها در هِسِن (به آلمانی: Hassi,Hessen) مکانی که نام آن برگرفته از نام چَتی یا هَتی است، سکونت داشتند.تاسیتوس چَتی‌ها را مردمانی با پیکر مقاوم، اندام‌های به هم چسبیده، چهره‌های خشن، و شجاعت بسیار، و می‌گوید برای آلمانی‌ها، آنها هوش و خردمندی زیادی دارند. او سکونت گاه چَتی‌ها را جنگل‌های هرسینی از کوه‌های کارپات در اروپای مرکزی تا جنگل سیاه در دره راین به سمت شرق می‌داند.دو قبیلهٔ باتاوی و ماتیاس منشعب از چَتی می‌باشند که باتاویان به سبب اختلافات داخلی از هسن کاسل به نواحی غربی کوچ کردند. این قبایل در سال ۶۹–۷۰ بعد از میلاد متحد و علیه امپراتوری روم قیام کردند. باتاوی‌ها در هلند به نام بتوه (Betuwe) در دلتای رود راین شناخته شده‌اند که رومیان آن سرزمین را باتاویا(Batavia)گفتند. نام این قبیله برگرفته از سرزمین باتآوه(batawe) است. در زبان ژرمنی بات(Bat) به معنای خوب و عالی آورده شده. در این زبان آوه(uwe) به معنای آب می‌باشد و باتآوه در ژرمنی به سرزمینی در نزدیک آب گفته می‌شود.
پلینی، در تاریخ طبیعی خود (نوشته ۷۷–۷۹ پس از میلاد)، چاتی‌ها، سوبی‌ها، هرموندوری‌ها و چروسکی‌ها را گروه‌بندی کرد، این گروه را ایرمینون(Irminones), هرمینون(Herminones) می‌نامند که ملتی از قبایل ژرمنی هستند و توسط تاسیتوس به عنوان ساکنان داخلی آلمان ذکر شده‌اند. تاسیتوس در زمان خودش چَتی هارا قبیله ای بیش از اندازه صلح طلب گفته‌است. آخرین گزارش از وجود قبیلهٔ چَتی در آلمان به قرن ششم میلادی بازمی‌گردد و پس آن این قبیله ناپدید می‌شود. برخی محققان بر این باورند که چَتی‌ها در قبیلهٔ فرانک ادغام شدند.  چاتوآری(Chattuarii) مردمانی غیر کوچ نشین در قرن چهارم به عنوان بخشی از قبیله ی فرانک توسط امپراتور جولیان در روهر(تورینگن) ذکر شده اند. چاسوآری(Chasuarii) قبیله ای مستقل از چاتو آری درهِسِن کاسِل که بطلمیوس در جغرافیای خود، چاسواری (Κασουάροι) را در شرق کوه‌های تنکتری و آبنوبا که از شمال به جنوب و موازی با رود راین ، و در غرب کوه‌های هارتز قرار می‌دهد. علی‌رغم وجود نام خانوادگی هزل(Hezela, Hzeel, Hezle, Heezl، اHezel)در بادن بادن و هسن آلمان نمی‌توان ارتباط روشنی میان ایل خزل و قبیله چَتی در آلمان یافت. همچنین این قبیله متمایز از قبیله هَزل یا هازل در فرانسه و انگلستان می‌باشد.هزل(hazel) در ۱۰۶۶ میلادی از نرماندی فرانسه به انگلستان مهاجرت کردند و در انگلستان به نام هَزل (Hazel, Hazell, Hasel, Hasell, Haisel) به معنای سکونت گاهی در نزدیکی درخت فندق یا بیشه شناخته می‌شوند. هزیلو (Hezilo) که با نام هِزِلو و هِتیلو یا اِسیلو (Hezelo, Hettilo or Ethilo) شناخته شده‌است از قبیله ی فرانک بود و احتمالاً آموزش الهیات خود را در بامبرگ گذرانده‌است. در زمان امپراتور هنری سوم، او در سال ۱۰۵۱/۵۲، ابتدا به عنوان استاد کلیسای جامع گوسلار در شمال گوتینگن(Göttingen) و سپس در سال ۱۰۵۳ به عنوان صدراعظم ایتالیا، عضو هیئت روحانی دربار (هوفکاپل) بود. در سال ۱۰۵۴، او جانشین آزلین به عنوان اسقف هیلدسهایم شد. المار شورتهایم مورخ و باستان شناس آلمانی: یک کاهن رومی که در سده چهارم میلادی میزیسته است می نویسد که به گمان او بایستی میهن ایزد مهر در نواحی دور دست بابل باشد.اما هردوت و گزنفون جایگاه آغازین مهر را ایران می انگارند و کتاب های مقدس هندوان و ایرانیان به نام اوستا و وداها به یک ایزد اشاره می کنند.از دیدگاه تاریخی مهر نخستین بار در ۱۴۰۰پیش از میلاد با نام میترا در کتیبه ی هیتی که پیمانی میان پادشاهی میتانی و هیتی است، ذکر شده است.شورتهایم اعتقادات باستانی آلمان ها را مؤثر بر آیین های بعدی از جمله مسیحیت می داند و متنی از اوستای زرتشت را با سخنی از مسیح مطابقت می دهد. و آثار باستانی میترایی متعلق به آلمان از سنگ نگاره ی آیینی مهر ناین‌هایم در هایدلبرگ واقع در بادن-وورتمبرگ،مهراب میترایی کشف شده در شهر بن (نگهداری در موزه ی ایالتی راین)، سنگ نگاره ی آیینی شهر استربورگ (موزه ایالتی بادن) شهر کارلسروهه، تندیس سنگی تولد مهر از سنگ در موزه ی ژرمن -رومی شهر کلن، سنگ نگاره ی زادن مهر از سنگ در شهر هدرنهایم (موزه پیش از تاریخ فرانکفورت)، سنگ نگاره ی آیینی مهر از شهر روکینگن باواریا(موزه شهر هاناو)، نگاره ی سنگی مهرابه ی دوم شهر هدرنهایم (موزه ی ویسبادن)، سنگ نگاره ی یک مهربان میترایی در ویسبادن و اثر باستانی زادن مهر از سنگ که با برج های دوازده گانه احاطه شده است (موزه ایالتی راین -شهر تریر)، ظرف آیینی مهر از شهر کلن، نگاره ی سنگی مهر یافت شده در هایدلبرگ مهرابه ی شهر ریگل در نزدیکی اتریش، اثر سنگی مهر در چهره ی مرکور یافت شده در اشتوک اشتادت (موزه هاناو)، کتیبه ی اهدائی به مهر از شهر ویسبادن، لوح برجسته سفالین با صحنه ی قربانی گاو از شهر تریر، شیر با ابزاری آتشین در دست از مهرابه های هدر نهایم (نگهداری در موزه فرانکفورت)،  نیم تنه ی شیر از شهر هدر نهایم .سنگ نگاره ی آیینی میترایی از دیبورگ(موزه ی دیبورگ)، سنگ نگاره ی معجزه ی آب از استروبورگ، کتیبه ی دیبورگ و سنگ نگاره ی بزیگهایم و آثار بسیار دیگر در آلمان و نیز آثار مهرپرستی کشف شده در ایرلند را نام می برد  رنان(F.Renan) فرانسونی از درگیری سخت میان میترایی ها و مسیحیان در سده ی دوم میلادی خبر می دهد.او می گوید: هرگاه مسیحیت در دوران بالندگی خود به یکی از عوارض مرگ اور دچار گشته بود.جهان یک پارچه میترائیست شده بود. نام خانوادگی کِسِل (Kessel) شناخته شده در هسن و به صورت ون کِسِل(van Kessel) شهرتی خانوادگی در هلند می باشد.کِسل(Kessel) در اسامی برخی از نواحی و شهر های آلمان دیده می شود از جمله :کسل (گوچ) در نوردراین-وستفالن، کِسل (کولباخ) در باواریا، کِسل رودخانه ای در باواریا که به دانوب می ریزد، کِسل ناحیه ای کوهستانی در آلپ باواریا، کِسل قلمرو قرون وسطایی  شامل لیمبورگ هلند و نوردراین-وستفالن آلمان. سرشناس ترین افراد طایفه ی کِسِل(Kessel): مورتیمِر ون کِسِل(Mortimer von Kessel) از خاندان اشرافی کِسِل در گوتا واقع در کِزیل آری(Kezzilari) زاده شد. به سبب موفقیت هایش در جنگ جهانی به او نشان صلیب شوالیه و صلیب آهنین اهدا شد.مورتیمِر ون کِسِل آخرین ژنرال نیروهای زرهی آلمان در جنگ جهانی دوم بود.کارل کِسِل(Karl Kessel) فرمانده نیروی هوایی آلمان نازی در جنگ جهانی و یکی از 27 فرماندهی بود که نشان صلیب آهنین را از هیتلر دریافت کرد.در فوریه 1944 تا  آوریل 1944 سمت فرماندهی کل نیروی هوای رایش راه عهده دار بود. آلبرت کِسلرینگ(Albert  Kesselring)مهندس و خلبان آلمانی در باواریا زاده شد. افسرستاد کل در جنگ جهانی اول و فرماندهی ناوگان دوم هوایی لوفت‌وافه در تهاجم لهستان.فرماندهی حمله فرانسه و پیروزی و دریافت درجه فیلد مارشال1940.فرماندهی نیروی هوای در تهاجم به روسیه و فرماندهی کل جبهه جنوب و تامین کننده تدارکات برای سپهبد رومل در شمال آفریقا بود.با تسلیم ایتالیا و تهاجم متفقین به بدنه اصلی خاک این کشور، فرماندهی واقعی کِسِلرینگ بر جبهه جنوبی از ماه ژوئیه سال ۱۹۴۳ آغاز شدمقر او در شهر رم قرار داشت.او تا 1945 پیشروی متفقین (کانادا آمریکا و انگلیس) را به تأخیر انداختند.
پالان ها(Palan) مردمانی هیتی در جغرافیای ترکیه کنونی، در ۱۶۰۰ پیش از میلاد با نام پاله در شمال هاتوسا(بغازکوی)، موقعیت دره و دلتای رود قزل ایرماق ساکن و ایزدی به نام زی-پر-وآ (Zi-par-wa) را پرستش می‌کردند. در ایلیاد با نام پیله مِن (Pylémène) یاد شدند در کتیبهٔ هیتی هاتوسا به زبان پالائی به عنوان گفتار مردم پاله اشاره شده‌است. رومیان این سرزمین را پهله گونیه (Paphlagonie) گفتند. مهرداد یکم(Mithridates Ctistes - Mιθριδάτης Kτίστης) و دودمان او مهردادیان در پهله گونیه مستقر بودند. بریتانیکا پایان فرهنگ و تمدن پاله را قرن شانزدهم، در دوران حکومت عثمانیان می‌داند.
الکسایی(Elkesai) پس از فتح تیسفون، بدره و مندلی بدست اعراب گفتار آنان از پهلوی اشکانی به عربی و نام الکسایی به الخزاعی یا خزاعی تغییر یافت. در سال ۱۵۰ قمری جمعیتی از مردمان تیسفون به خراسان منتقل گشتند که در کتاب اقوام و عشایر خراسان نوشته میرنیا، به اعراب خراسان شهرت یافتند از جمله این قبایل سالاری، خزاعی و زنگویی می‌باشند. پاسازیه الخزاعی والی آذربایجان در سال ۳۵ هجری از دودمان الخزاییه می‌باشد. (پاسازیه نامی ایرانی است)  ارتباط دودمان طاهریان خزاعی با دودمان کُرد تبار خزایی در خراسان به درستی مشخص نمی‌باشد. بر اساس برخی منابع طاهریان دارای‌تبار ایرانی بودند و لقب خزاعی را به سبب این که از موالی قبیلهٔ خزاعه بودند به دست آورده‌اند. البته به همین سبب، نسب خود را به قبیلهٔ خزاعه که در دوران دعوت پیامبر از قبایل بزرگ مکه بودند، می‌رساندند. عده‌ای از راویان از جمله ریچارد فرای و باسورث و زرینکوب و مورخان دیگر از یک سو و طاهریان خود نیز از سمتی دیگر خاندان طاهری را منسوب به رستم، پهلوان ایرانی و منوچهر (از تبار فریدون و نوهٔ ایرج)، پادشاه ایرانی می‌دانستند. مورخان بر این عقیده‌اند که علت این نسب سازی‌ها، اهمیت نسب و ریشه هر خاندان در آن دوره بوده‌است که طاهریان و به‌طور ویژه طاهر با تلاش‌های هوادارانشان، توانستند از این راه حمایت و دوستی خاندان‌های محلی (خزایی‌ها) را جلب کرده و از این طریق نفوذ و قدرت خویش را افزایش دهند. شاعر عرب زبان دعبل الخوزاعی تلاش طاهریان برای اثبات اصالت خزاعی طاهریان را مورد هجو و به مسخره می‌گیرد.