لهجه اصفهانی
آواشناسی و دستگاه آوایی

دستگاه آوایی لهجه اصفهانی در برخی موارد با فارسی معیار تفاوت‌هایی دارد که در ادامه به‌شماری از آن‌ها اشاره می‌شود:
واک ج dʒ در زیرلهجه برخی محله‌های اصفهان به صورت غلیظ dʒ یا واکی میان ج و ز zdʒ ادا می‌شود. این آوا در لهجه اصفهان به سرعت در حال از بین رفتن است.
در فارسی اصفهانی، گاهی زبر æ به زیر ə دگرگون می‌شود. نمونه‌هایی از آن در جدول زیر آمده است:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی | آوانگاری |
| --- | --- | --- |
| از | اِز | əz |
| پدر | پِدِر | pədər |
| پسر | پِسِر | pəsər |
| گنبد | گُمبِز | gombəz |
| مگس | مَگِز یا مِگِز | mægəz یا məgəz |
| قفس | قَفِس | qæfəs |
| بِزَن | بِزِن | bəzən |
| نمک | نَمِک یا نِمِک | næmək یا nəmək |
| نَفَس | نَفِس یا نِفِس | næfəs یا nəfəs |
| آدم | آدِم |  |
| کَباب | کِباب |  |
دگرگونی a بهā:
حاجی←حَجی
دگرگونی o به u: : نمونه‌هایی از آن در جدول زیر آمده است:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی | آوانگاری |
| --- | --- | --- |
| دکان | دکون | dokku:n |
| شما | شوما | u:ma∫ |
| کجا | کوجا | ku:dʒʒa |
| مَردُم | مَردوم |  |
دگرگونی æ به o : نمونه‌هایی از آن در جدول زیر آمده است:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی | آوانگاری |
| --- | --- | --- |
| مَغازه | مُغازه | moqaze |
| مناره | مُنار | monar |
کارواژه (فعل) کمکی است در بیشتر موارد (همچنین در کارواژه‌های گذشته نقلی) به –ِس əs دگرگونی و فرسایش یافته است:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی | آوانگاری |
| --- | --- | --- |
| خورده است. | خوردِس | xordəs |
| گفته است. | گفتِس | goftəs |
| چه خَبَر است؟ | چه خَبِرِس؟ | t∫e xæberəs |
| درست است. | دُرُسِس | doros(t)əs |
| بهتر است. | بهتِرِس یا بِیْتِرس | beyterəs |
| بس است. | بَسِس | bæsəs |
| خوب است. | خُبِس |  |
شناسه دوم شخص یکان (مفرد) در کارواژه‌های گذشته نقلی به ey فرسایش یافته است:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی | آوانگاری |
| --- | --- | --- |
| رفته‌ای | رفتِیْ | ræftey |
| خورده‌ای | خوردِیْ | xordey |
| خوانده‌ای | خوندِیْ | xundey |
| گفته‌ای | گفتِیْ | goftey |
اجزای ترکیب‌های اضافی و وصفی در فارسی با یک –ِ é به هم پیوند داده می‌شوند. در فارسی اصفهانی این پیوند گاهی با i: انجام می‌شود:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی | آوانگاری |
| --- | --- | --- |
| درِ باغ | دری باغ | dær-i: baq |
| گلِ قشنگ | گلی قشنگ | gol-i: qæ∫æng |
| آدمِ خوب | آدِمی خُب | adəm-i: xob |
| چطوری | چیطوری |  |
آوایش پیوندواژه (حرف ربط) و، در بیشتر موارد به آ دگرگون می‌شود.
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی |
| --- | --- |
گل و بلبل و سنبل: گلا بلبلا سنبل
خوبی و بدی: خُبیا بدی
شیرین و فرهاد: شیرینا فرهاد
آوایش پیوندواژه پس، در بیشتر موارد به پَ فرسایش می‌یابد.
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی |
| --- | --- |
پس کجایید؟: پَ کوجایْن؟
پس چرا نمی‌آیی؟: پَ چرا نیمییَیْ؟
حرف نشانه مفعولی را ، اگر بعد از ضمیر ملکی چسبان بیاید، به ا دگرگون می‌شود
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی |
| --- | --- |
کتابت را بخوان: کتابدا بوخون
غذایت را بخور: غِذادا بخور
میوه‌ها را بشور: میوارا بشور
نشانه جمع (ها)، در بیشتر موارد به ا فرسایش می‌یابد. اگر واژه‌ای به ه پایان یابد، این ه، پیش از جمع بستن با ا، حذف می‌شود
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی |
| --- | --- |
درخت‌ها: درختا
بچه‌ها: بِچا
گربه‌ها: گربا
آدمها: آدِما
در ساخت کارواژه امری، گاهی به جای افزودن بِ پیش از ستاک، بی یا بو افزوده می‌شود:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی |
| --- | --- |
بنشین: بیشین
بریز: بیریز
بگیر: بیگیر
ببین: بیبین
بخوان: بوخون
بگو: بوگو
بخور: بُخور
دگرگونی ت به د. برخی نمونه‌ها در جدول زیر آمده است:
| فارسی معیار | فارسی اصفهانی |
| --- | --- |
گُفته بودم: گُفدِه بودم
لباسهایت: لباساد
درسهایت: دَرساد