stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ساب ۳۲ لانسن

| ساب ۳۲ لانسن | ساب ۳۲ لانسن |
| --- | --- |
ساب جی۳۲دی در نمایشگاه هوایی ایر-تاتو در سال ۲۰۲۲: ساب جی۳۲دی در نمایشگاه هوایی ایر-تاتو در سال ۲۰۲۲
کاربری: هواگرد تهاجمی، هواپیمای جنگنده، هواگرد شناسایی
تولیدکننده: گروه ساب
نخستین پرواز: ۳ نوامبر ۱۹۵۲
معرفی: ۱۹۵۶
بازنشستگی: ۱۹۹۷
کاربر اصلی:  نیروی هوایی سوئد
ساخته‌شده: ۱۹۵۴–۱۹۶۰
تعداد ساخته‌شده: ۴۵۰
ساب ۳۲ لانسن (به سوئدی: Saab 32 Lansen) (به معنای نیزه))
یک هواپیمای نظامی دو سرنشینه تراصوتی ساختِ کارخانهٔ گروه ساب در کشور سوئد است که در سال ۱۹۵۴ ساخته شد.
توسعه لانسن در اواخر پاییز ۱۹۴۶ به عنوان جانشین هواپیمای تهاجمی ساب بی۱۸/اس۱۸ آغاز شد، اگرچه قرارداد اولیه برای طراحی و مدل طرح پیشنهادی ساب پی ۱۱۵۰ تا دسامبر ۱۹۴۸ صادر نشد. برنامه‌های استفاده از موتور توربوجت بومی STAL Dovern به دلیل مشکلات فنی کنار گذاشته شد و از موتور توربوجت رولزرویس اون که تحت امتیاز در سوئد تولید می‌شد در این هواپیما استفاده شد. در ۳ نوامبر ۱۹۵۲، نمونه اولیه این هواپیماپرواز اولیه خود را انجام داد. پس از انجام آزمایش‌های پروازی و اصلاحات متعدد، تولید انبوه این هواپیما در سال بعد آغاز شد.
تحویل لانسن به نیروی هوایی سوئد (Flygvapnet) بین سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۰ انجام شد. این هواپیما اولین هواپیمای جت دو سرنشینه آن نیرو و همچنین اولین هواپیمای نیروی هوایی سوئد بود که مجهز به رادار جستجوی یکپارچه بود. سه گونه اصلی از لانسن تولید شد که به ماموریت‌های آفندی (ای ۳۲ای)، جنگنده (جِی۳۲بی) و شناسایی (اس۳۲سی) اختصاص داده شده بودند. هواپیماهایی که بعداً ساخته شدند به گونه‌های قدرتمندتری از موتور اون و تجهیزات الکترونیکی با قابلیت فزاینده مجهز بودند. لانسن در طول عمر عملیاتی طولانی خود، در ماموریت‌های مختلفی از جمله پلت فرم جنگ الکترونیک، یدک‌کش هدف و هواپیمای تحقیقاتی نیز ایفای نقش نمود. اکثراین هواپیماها در طول دهه ۱۹۹۰ پس از پایان جنگ سرد بازنشسته شدند.
توسعه

در پاییز ۱۹۴۶، شرکت ساب مطالعات داخلی را با هدف توسعه یک هواپیمای جایگزین برای ساب بی۱۸/اس۱۸ به عنوان هواپیمای آفندی استاندارد سوئد آغاز نمود.در طول سال ۱۹۴۸، دولت سوئد به‌طور رسمی با ساب تماس گرفت و درخواست تحقیق در مورد توسعه یک هواپیمای آفندی با موتور توربوجت برای جایگزینی یک سری از هواپیماهای تهاجمی، شناسایی و جنگنده شبانه قدیمی دهه ۱۹۴۰ را در نیروی هوایی سوئد Flygvapnet از جمله بی۱۸/اس۱۸، جی-۲۱آر/ای۲۱آر و جی-۳۰ (دی هاویلند موسکیتو) داشت. چندین مطالعه طراحی متفاوت انجام شده، از جمله یک هواپیمای دو موتوره که قرار بود با یک جفت موتور توربوجت
دی هاویلند گاوست نیرو بگیرد، درنهایت طرح پیشنهادی ساب یک هواپیمای تک موتوره بود که در ابتدا پی ۱۱۵۰ نامگذاری شد.
طراحی اولیه این هواپیما همچنین بر اساس داده‌ها و نقشه‌های مختلفی که از سوئیس به دست آمده بود، از جمله نقشه‌های پروژه‌های مسراشمبت پی. ۱۱۰۱، پی۱۱۱۰، پی ۱۱۱۱ و
پی ۱۱۱۲ بود. مدیر پروژه ساب فرید وَنستروم (به سوئدی: Frid Wänström)، این اسناد محرمانه را در سال ۱۹۴۵ از سوئیس به سوئد بازیابی و ارسال نمود. این اسناد از مهندسین مسرشمیت که در پایان جنگ جهانی دوم به سوئیس گریختند، نشات گرفته بود. در میان این افراد مهند و متخصص آیرودینامیک، هرمان بِربوم (به آلمانی: Hermann Behrbohm) بود که به عنوان بخشی از هسته تیم ساب در ساب ۲۹ تونان و انواع هواپیماهای آینده مانند ساب ۳۲ لانسن و ساب ۳۵ دراکن حضور داشت.
مشخصات (جی ۳۲بی)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
 Footage of a SAAB J32 B Lansen of the Swedish Airforce Historic Flight:  Footage of a SAAB J32 B Lansen of the Swedish Airforce Historic Flight
 Documentary on the J32 Lansen:  Documentary on the J32 Lansen
داده‌ها از The Great Book of Fighters, Combat Aircraft since 1945
ویژگی‌های عمومی
خدمه: ۲
طول: ۱۴٫۹۴ متر (۴۹ فوت ۰ اینچ)
پهنای بال: ۱۳ متر (۴۲ فوت ۸ اینچ)
ارتفاع: ۴٫۶۵ متر (۱۵ فوت ۳ اینچ)
مساحت بال‌ها: ۳۷٫۴ متر مربع (۴۰۳ فوت مربع)
ایرفویل: NACA 64A010
وزن خالی: ۷٬۵۰۰ کیلوگرم (۱۶٬۵۳۵ پوند)
بیشترین وزن برخاست: ۱۳٬۵۰۰ کیلوگرم (۲۹٬۷۶۲ پوند)
پیشرانه: ۱ عدد توربوجت مجهزبه پس سوز Svenska Flygmotor RM6A, ۴۷ کیلونیوتن (۱۱٬۰۰۰ پوند-نیرو) thrust dry, ۶۵٫۳ کیلونیوتن (۱۴٬۷۰۰ پوند-نیرو) با پس‌سوز
عملکرد
حداکثر سرعت: ۱٬۲۰۰ کیلومتر بر ساعت (۷۵۰ مایل بر ساعت، ۶۵۰ گره)
بُرد: ۲٬۰۰۰ کیلومتر (۱٬۲۰۰ مایل، ۱٬۱۰۰ مایل دریایی)
حداکثر ارتفاع: ۱۵٬۰۰۰ متر (۴۹٬۰۰۰ فوت)
نرخ صعود: ۱۰۰ متر بر ثانیه (۲۰٬۰۰۰ فوت بر دقیقه)
تسلیحات
اسلحه‌ها: ۴ توپ ۳۰ میلی‌متری آدن
راکت‌ها: ۴ × 75 mm air-to-air rocket pods
موشک‌ها: ۴ موشک هوابه‌هوای آربی ۲۴
طرح سه نمای جنگنده ساب جِی-۳۲ لانسن
موشک ضدکشتی آر. بی ۰۴در زیربال A32 A Lansen
پشتون زرغون (هرات)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= افغانستان
| پشت زرغون پشت زیرغون | پشت زرغون پشت زیرغون |
| --- | --- |
پشت زرغونLocation in Afghanistan: پشت زرغونLocation in Afghanistan
مختصات: ۳۴°۱۷′۰″ شمالی ۶۲°۳۷′۰″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۲۸۳۳۳°شمالی ۶۲٫۶۱۶۶۷°شرقی﻿ / 34.28333; 62.61667: مختصات: ۳۴°۱۷′۰″ شمالی ۶۲°۳۷′۰″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۲۸۳۳۳°شمالی ۶۲٫۶۱۶۶۷°شرقی﻿ / 34.28333; 62.61667
ولایت: ولایت هرات
منطقه: ولسوالی پشتون زرغون
ارتفاع: ۱۰۴۲ متر (۳۴۱۹ فوت)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۴:۳۰+
پشت زیرغون  یک ولسوالی در ولایت هرات است. پشت زیرغون ۱٬۰۴۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
بخش کانپور ناگار

District of Uttar Pradesh
| بخش کانپور ناگار | بخش کانپور ناگار |
| --- | --- |
District of Uttar Pradesh: District of Uttar Pradesh
موقعیت بخش کانپور ناگار در نقشه: موقعیت بخش کانپور ناگار در نقشه
ایالت: اوتار پرادش
تقسیمات اداری هند: بخش کانپور
Headquarters: کان‌پور
Tehsils: کان‌پور، Bilhaur, Ghatampur,
حکومت: حکومت
 • لوک سبها: 1. Kanpur (Lok Sabha constituency)- Kidwai Nagar, Cantt. , Sishamau, Arya Nagar, Govindnagar Misrikh (Lok Sabha constituency)- Bilhaur  Akbarpur (Lok Sabha constituency)- Ghatampur, Kalyanpur, Maharajpur, Bithoor 
 • ودهان سبها: 1. Kanpur (Lok Sabha constituency)- Kidwai Nagar, Cantt. , Sishamau, Arya Nagar, Govindnagar Misrikh (Lok Sabha constituency)- Bilhaur  Akbarpur (Lok Sabha constituency)- Ghatampur, Kalyanpur, Maharajpur, Bithoor 
مساحت: مساحت
 • Total: ۳۱۵۵ کیلومتر مربع (۱۲۱۸ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • Total: ۴۵۸۱۲۶۸
 • تراکم: ۱۵۰۰/کیلومتر مربع (۳۸۰۰/مایل مربع)
Demographics: Demographics
 • Literacy: ۷۰٫۷۸٪
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۵:۳۰ (زمان استاندارد هند)
Major highways: NH 2
وبگاه: http://kanpurnagar.nic.in/
بخش کانپور ناگار (به انگلیسی: Kanpur Nagar district) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در بخش کانپور واقع شده‌است. بخش کانپور ناگار ۳٬۱۵۵ کیلومتر مربع مساحت و ۴٬۵۸۱٬۲۶۸ نفر جمعیت دارد.
پادشاه هولهه

پادشاه هولهه (به کره‌ای: 흘해왕)، (سلطنت: ۳۱۰~۳۵۶ میلادی)؛ شانزدهمین پادشاه شیلا یکی از سه پادشاهی کره بود. به گفته سامگوک ساگی او پسر ژنرال سوک اورو و نوه پادشاه نه‌هه بود. درمورد سال تولد او اختلاف است.
| هولهه 흘해 | هولهه 흘해 |
| --- | --- |
ایساگوم : ایساگوم 
پادشاه شیلا: پادشاه شیلا
سلطنت: ژوئن ۳۱۰ ~ آوریل ۳۵۶ میلادی
تاج‌گذاری: ژوئن ۳۱۰ میلادی
پیشین: گیریم
جانشین: نه‌مول
نایب السلطنه: سوک اورو
زاده: سوک هولهه/اوگ ۲۴۹ یا ۲۵۳ میلادی سورابول، شیلا
درگذشته: آوریل ۳۵۶ میلادی سورابول، شیلا
خاندان: سوک
دودمان: شیلا
پدر: سوک اورو
مادر: بانو میونگوون
پیشه: پادشاه
| 0 | 1 |
| --- | --- |
پادشاه هولهه: پادشاه هولهه
هانگول: 흘해 이사금
هانجا: 訖解尼師今
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Heulhae Isageum
مک‌کیون–ریشاور: Hŭrhae Isagŭm
سامگوک ساگی همچنین به اتحادی از طریق ازدواج با وا اشاره می کند که در سال ۳۱۳ میلادی بسته شد اما در سال ۳۴۶ میلادی شکست. در سال ۳۴۷ تهاجم بزرگی رخ داد و نیروهای ژاپنی سورابول را محاصره کردند. او آخرین عضو خاندان سوک بود که بر شیلا حکومت کرد.
آرامگاه عیسی خان

| آرامگاه عیسی خان | آرامگاه عیسی خان |
| --- | --- |
آرامگاه عیسی خان: آرامگاه عیسی خان
مکان: آرامگاه همایون، دهلی، هند
مختصات: ۲۸°۳۵′۳۲″شمالی ۷۷°۱۴′۴۶″شرقی﻿ / ﻿۲۸٫۵۹۲۲°شمالی ۷۷٫۲۴۶۲°شرقی﻿ / 28.5922; 77.2462
ساخته‌شده: ۱۵۴۷–۱۵۴۸
 سایت میراث جهانی یونسکو:  سایت میراث جهانی یونسکو
نوع: فرهنگی
معیار: (ii), (iv)
تعیین: ۱۹۹۳ (۱۷ام کمیته میراث جهانی یونسکو)
بخشی از: آرامگاه همایون
ناحیه: فهرست میراث جهانی یونسکو در هند
 :  
آرامگاه عیسی خان نیازی در مجموعه آرامگاه‌های همایون در دهلی هند واقع شده است. مقبره، به شکل هشت ضلعی و عمدتاً از ماسه سنگ قرمز، در سالهای ۱۵۴۷–۱۵۴۸ در زمان سلطنت شیرشاه سوری ساخته شد. مسجد عیسی خان در غرب مقبره قرار دارد که به همراه سایر ساختمانها از مجموعه مقبره‌های همایون را تشکیل می‌دهند که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند.
تاریخ

آرامگاه در جنوب باغ بو حلیمه در مجموعه آرامگاه‌های همایون قرار دارد. کتیبه ای در مقبره ذکر می‌کند که در سال ۱۵۴۷ تا ۱۵۴۸ ساخته شده است. همچنین در این کتیبه نوشته شده است که مقبره که در زمان سلطنت شیرشاه ساخته شده است.  مسجد واقع در غرب مقبره، در سال ۱۵۴۷ ساخته شده است.
کار مرمت و بازسازی جامع از طریق امانت آقاخان برای فرهنگ (AKTC) با همکاری سازمان تحقیقات باستان‌شناسی هند (ASI) در سالهای ۲۰۱۱–۲۰۱۵ انجام شد.
معماری > آرامگاه بزرگ

آرامگاه بزرگ به سبک معماری لودی ساخته شده است. شکل هشت ضلعی آن، مشخصه بارز دوران لدی، در یک ستون کم ارتفاع قرار دارد. ایوان‌ها محفظه مرکزی را احاطه کرده است. هر طرف محفظه از سه قوس تشکیل شده است که یک چاجا (سقف) در حال حاضر روی هر یک قرار دارد. سبک معماری مقبره شبیه به سبک‌های معماری شاهان سلسله سید مبارک شاه و محمد شاه، خان جهان تیلانگانی و سیکندر لدی است.
مقبره عمدتاً با کوارتزیت خاکستری با ماسه‌سنگ قرمز ساخته شده است که برای تزئین استفاده می‌شود. گچ کاری‌های بنا سنگ‌تراشی خشن را پوشانده است. کاشی‌های رنگی مختلف برای تزئین از دیوارها استفاده شده است. دروازه مقبره بر روی یک لژ یک متر بلندی قرار دارد که به پله‌ها رسیده است. در سر مربع محفظه دروازه به سبک معماری هندو ساخته شده است.
معماری > مسجد

گنبد مرکزی شباهت زیادی به مسجد کیلای کوهنا در دژ پورانا دارد. گنبدهای جانبی بر روی ستونها ساخته شده و به پاویونها شباهت دارند. اتاق نماز به سه بخش تقسیم می‌شود.  بخش مرکزی مسجد از ماسه سنگ قرمز، و بخش‌های کناری از سنگ خاکستری ساخته شده است. هر بخش یک دروازه چهار قوسی به مسجد دارد که مرزهای آن با کاشی‌های سبز و آبی تزئین شده است. گوشه‌های قسمت مرکزی با قلاب‌هایی تزئین شده است.  مطابق بررسی باستان‌شناسی هند، این مسجد در مقایسه با مقبره ساده‌تر بنا شده است.
نگارخانه

مسجد عیسی خان
در مقبره
آویز گنبد مرکزی
سنوات داخل محفظه مقبره مرکزی
بازسازی آرامگاه در سال ۲۰۱۱
کولغان تومان عبدالله

مکان
| کولغان تومان عبدالله کولیان | کولغان تومان عبدالله کولیان |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۲۷°۱۳′۰۵″شمالی ۵۶°۳۸′۲۱″شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۲۱۸۱۱۲۰°شمالی ۵۶٫۶۳۹۰۷۲۹°شرقی﻿ / 27.2181120; 56.6390729: مختصات: ۲۷°۱۳′۰۵″شمالی ۵۶°۳۸′۲۱″شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۲۱۸۱۱۲۰°شمالی ۵۶٫۶۳۹۰۷۲۹°شرقی﻿ / 27.2181120; 56.6390729
استان: هرمزگان
شهرستان: بندرعباس
بخش: قلعه قاضی
دهستان: دهنو
جمعیت: ۱۴۹ نفر (سرشماری ۹۵)
کولغان تومان عبدالله، روستایی در دهستان دهنو بخش قلعه قاضی شهرستان بندرعباس در استان هرمزگان ایران است.
نان روستا برگرفته از عبدالله ارچنگ ملقب به (عبدالله شتر) که بنیان‌گذار مقام نبی خضر زنده و مالک اصلی اغلب زمینهای کولغان که کل قریشیها یا اغلب آنها نسلشان به این بزرگ مرد کولغان برمیگردد.
این روستا در کشاورزی و دامداری امرار معاش میکردند تا اینکه در چند سال اخیر و با بی اطلاعی مالکان اصلی زمینهای کولغان قرار و مداری با چند شخص که نه مالک زمینی در روستا هستند و نه صاحب قرار و به دور از چشم همه در یک مراسمی و با گرفتن هدایای هنگفتی زمینهای آن روستا به چند شرکت که در آنجا تا به امروز به‌عنوان فعالیت در حوزه پرورش میگو فعال میباشند و آن وجهه طبیعی و اصلی روستا را به‌طور چشمگیر دگرگون کردند.
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با ۱۴۹ نفر (۳۸ خانوار) بوده‌است.
نژاد آریایی

توزیع زبان‌های هندو اروپایی کنونی در اوراسیا
نژاد آریایی، یک دسته‌بندی نژادی منسوخ است که در دوره زمانی اواخر قرن ۱۹ میلادی تا اواسط قرن ۲۰ میلادی، برای توصیف بخشی از مردمان اروپایی و آسیای غربی استفاده می‌شد.
اصطلاح «آریایی» نام قومی مردمان هندوایرانی باستان بود که ریشه واژهٔ «ایران» است. از آنجا که تفاوت‌های ژنتیکی انسان به تفاوت‌های نژادی نمی‌انجامد؛ امروزه لغت نژاد در دسته‌بندی گروه‌های انسان مدرن در تحقیقات علمی منسوخ شده و برخلاف گذشته عنوان نژاد آریایی کاربرد ندارد. در نوشته‌های آکادمیک سال‌های اخیر آریایی برای اشاره به زبان‌های هندو-ایرانی و هندو-اروپایی بکار می‌رود. در شرق، آریایی صرفاً مفهومی زبان‌شناسی بود برای مشخص کردن زبان‌های ایرانی و هندی-آریایی، اما همین واژه در غرب، از قرن نوزدهم در ترکیب نژاد آریایی به نژادی فرضی گفته شد که به یکی از زبان‌های هند و اروپایی سخن می‌گفتند، اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم مفهوم نژادپرستانه این اصطلاح پر رنگ‌تر شد و در نهایت در قالب «نژاد برتر» در ایدئولوژی آلمان نازی نمود پیدا کرد. نازی‌ها معتقد بودند که نژاد نوردیک (Nordic race) خالص‌ترین گونه یک گله انسانی اولیه به نام هندو-اروپایی—آغازین (Proto-Indo-Europeans) است.
مدت‌هاست آریایی‌گری در غرب، چه به عنوان یک فرضیه علمی و چه به عنوان یک جهان‌بینی سیاسی کنار گذاشته شده‌است (به استثنای گروه به حاشیه رانده شده‌ای از راست‌گراهای افراطی).
واژه‌شناسی

مقالهٔ اصلی: آریایی
واژهٔ انگلیسی "Aryan" از لغت سانسکریتی "ārya", به معنای نجیب و در مفهوم پرستندگان خدای ودیکی ایندرا، مشتق شده‌است. البته واژه Ariāna به عنوان معادل کلمه لاتینی Ariānus—قسمت شرقی امپراتوری ایران—برای مدتی طولانی در زبان انگلیسی استفاده شده‌است. در زبان ارمنی واژه‌های (արի ari) و (այր ayr) به ترتیب «شجاع» و «انسان» معنی می‌دهند، که بنابر نظر بعضی محققان با تئوری یونانی-آریایی (Graeco-Aryan) منشأ مردمان هندو-اروپایی تطبیق می‌کند.
در انگلیسی محاوره‌ای کلمه آریایی، در مطابقت با تحریف واژه در آلمان نازی، به افرادی گفته می‌شود که موهای بور و چشمان آبی دارند. این گونه از کاربرد واژگان آریایی در اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم گسترش یافت. مثالی از کتاب‌های پر فروشی که این‌گونه استعمال لغوی را جا انداختند، «طرحی از تاریخ» (The Outline of History) نوشته ولز است. ولز توضیح داد چگونه، در حالی که آشوری‌ها با بابلی‌ها، سومری‌ها و مصریان در جنگ بودند، مردمان آریایی «روشهای تمدن را یادمی‌گرفتند»، و بدینگونه بود که دست آخر همه جهان باستان را زیر سلطه درآوردند. در ویرایش ۱۹۴۴ اطلس جهانی راند مکنالی نژاد آریایی به عنوان یکی از نژادهای دهگانه بشری نمایانده می‌شود. استفاده از کلمه «آریایی» به عنوان مترادف «هندو-اروپایی» در محافل سیاسی امروزی نادرست شمرده می‌شود.[؟]
واژه‌شناسی > واژه آریایی در نوشته‌های ایران باستان

واژهٔ آریا در نوشته‌های ایرانی، برخلاف نوشته‌های سانسکریتی، از زمان باستان همواره یک پس‌زمینهٔ «قومی» داشته‌است.
در دورهٔ باستان، واژهٔ airya همواره به معنی ایران یا ایرانی، و کلمه anairya به معنی غیرایرانی استفاده شده‌اند (جفت واژه متضاد ایران-انیران). بدین ترتیب نام «ایران» به معنی «سرزمین آریایی‌ها» از زمان ساسانیان به کار رفته‌است. اوستا airya/airyan را در عباراتی مانند airyāfi به معنی «سرزمین‌ها و مردم ایران» استفاده کرده‌است. اصطلاح آریا یا آریایی در سنگ نوشته‌های قدیمی ایران در سه زمینه متفاوت به کار رفته‌اند:
به عنوان زبانی که کتیبه داریوش بزرگ در بیستون به آن نوشته شده‌است.
به عنوان مفهومی دارای زمینه قومی در نوشته‌های نقش رستم، شوش و پرسپولیس منتسب به داریوش بزرگ و خشایارشا.
در تعریف اهورا مزدا، خدای مردم آریایی، در نسخه عیلامی کتیبه بیستون.
واژه‌شناسی > کاربرد واژهٔ آریایی در دورهٔ هخامنشی

داریوش‌شاه در بند دوّم از کتیبهٔ نقش رستم خود را چنین معرّفی می‌نماید:
«من داریوش شاهِ بزرگ، شاهِ شاهان، شاهِ کشورهای همه‌گونه مردم، شاه در این زمینِ بزرگِ دورودراز، پسرِ ویشتاسپَ، هخامنشی، پارسی، پسرِ پارسی، یک آریایی، دارای اصل‌ونسبِ آریایی.»
در کتیبه داریوش بزرگ در کاخ آپادانای شوش نیز چنین آمده‌است: «یک هخامنشی، یک پارسی، پسرِ یک پارسی و یک آریایی، از نسلِ آریایی». هر چند داریوش زبان خود را آریایی نامید، محققان امروزی آن را به نام پارسی باستان می‌شناسند چرا که جدّ زبان فارسی کنونی است. منابع یونانی گفته‌های داریوش را تأیید می‌کنند. هرودوت در اشارات تاریخی خود در رابطه با مادها می‌نویسد، «همه این مادها را در قدیم آریایی می‌نامیدند.» در منابع ارمنی، پارتها، مادها و پارس‌ها یکجا آریایی نامیده می‌شوند. استرابو (Strabo)، در کتاب جغرافی خود، یکی بودن مادها، پارس‌ها، باختری‌ها و سغدیها را یادآوری می‌کند.
واژه‌شناسی > ایران و آریانا

در کتیبهٔ سه‌زبانه‌ای که به‌دستور شاپور نوشته شده، آمده‌است:
«من پادشاهِ آریایی‌ها هستم».
در دورهٔ پس از اسلام استفاده از اصطلاح آریایی (ایران) را در نوشتهٔ حمزه اصفهانی، تاریخ‌نگار قرن دهم، می‌توان به وضوح دید، «آریایی‌ها که پارس نیز نامیده می‌شوند در میان این ممالک قرار دارند…». تمام این‌ها بر این نکته دلالت درد که در گذشته نام ایران توصیفی بود از مردمانی که خود را به گروه قومی خاص با زبان و خدای مشترک منتسب می‌کردند.
واژه‌شناسی > واژه آریایی در نوشته‌های لاتین

کلمه آریانوس (Arianus) منطقه شرقی امپراتوری ایران، آریانا، را مشخص می‌کرد. در ۱۶۰۱، فیلمون هلند (Philemon Holland) واژه Arianes را در ترجمه آریانوس به انگلیسی به مفهوم ساکنان آریانا بکار برد. این نخستین باری بود که واژه آریایی (Arian) در زبان انگلیسی مورد استفاده قرار می‌گرفت. در ۱۸۴۴ جیمز کولس پریکارد (James Cowles Prichard) هندی‌ها و ایرانیان را آریایی نامید، با این فرض اشتباه که آن‌ها خود از کلمه آریا بری اشاره به خودشان استفاده می‌کنند.
واژه‌شناسی > واژه آریایی در زبان‌های اروپایی

واژه آریایی در زبان‌های اروپایی به معنی زبان‌های هندواروپایی و در نهایت به معنی سخن‌گویان به این زبان‌ها به کار رفته‌است. در سده نوزدهم، زبان یکی از ویژگی‌های نژادی به‌شمار می‌آمد. در نتیجه، سخنگویان به زبان‌های هندواروپایی نژاد آریایی نام گرفتند و بدین نحو از سخنگویان به زبان‌های سامی جدا شدند. در اواخر سده نوزدهم، مبحث نژاد آریایی به مبحث «برتری نژادی مردم شمال اروپا (Nordic)» وصل شد. این ایدئال «نژاد برتر» نطفه‌ای شد بر برنامه «آریایی‌سازی» آلمان نازی و به تلاش برای حذف یهودی‌ها انجامید. پس از آغاز جنگ جهانی دوم تا کنون، کلمه «آریایی» با نظریه‌های نژادی و جنایات آلمان نازی درآمیخته است.[؟]
فلسفه رمزی (Occultism)

جنبش تئوسفی (Theosophical movement)، که توسط مادام بلاواتسکی (Madame Blavatsky) و هنری اولکوت (Henry Olcott) در آخر قرن نوزدهم ایجاد شد، از فرهنگ هند، احتمالاً جنبش آریا-سماج (Arya Samaj)، الهام گرفته بود. بلاواتسکی استدلال کرد که بشریت از یک سری نژادهای ریشه‌ای نشات گرفته‌است. او نژاد آریایی را بدینسان توصیف کرد: «نژاد آریایی … از یک ریشه است، .. که گفته می‌شود ۱۸ میلیون سال پیش، شاید هم ۸۵۰۰۰۰ سال پیش، در زمان غرق شدن قاره بزرگ آتلانتیس می‌زیسته‌است.» او، همچنین، ادعا کرد که مردمانی غیر-آریایی نیز وجود دارند که از آریایی‌ها پست ترند. او اغلب فرهنگ آریایی را با فرهنگ سامی مقایسه می‌کرد، تا ثابت کند که سامی‌ها شاخه‌ای از آریایی‌ها بودند که در طی زمان از نظر روحی پست شدند ولی از نظر مادی جلو رفتند. او، به‌علاوه، بیان کرد که بعضی مردم فرهنگ نیمه-حیوانی دارند. علی‌رغم این، مریدان بلاواتسکی ادعا می‌کنند که افکار او به ایده‌های نژادی و فاشیستی مربوط نمی‌شود، بلکه هدف او برادری جهانی بود. مشکل آنجاست که بلاواتسکی در نوشته‌هایش نژاد فیزیکی را با مشخصات روحی مخلوط می‌کند و روزی را مژده می‌دهد که با سربلند کردن "نژاد برتر" "انحراف طبیعت" تصحیح خواهد شد. تئوسفیست‌ها ادعا می‌کنند که حدود ۳۰۰۰۰ سال پیش یهودها در سرزمین یمن از ریشه نژاد آریایی جدا شدند. آنها، نخست به سومالی و بعد به مصر مهاجرت کرده و تا زمان موسی آنجا ساکن بودند.
گویدو فون لیست (Guido von List) برخی از عقاید بلاواتسکی را با ایده‌های فاشیستی و نژاد پرستانه مخلوط کرده و یک سیستم فکری به نام آریوسوفی (Ariosophy) به وجود آورد. در این سیستم اعتقاد بر آن است که مردم آلمان از مردم دیگر برترند چرا که آلمان‌ها و نژاد نوردیک آخرین گروهی هستند که از نژاد آریایی نشأت گرفته‌اند. چنین دیدی از نژادهای انسانی منجر به ایدئولوژی نازی‌ها شد.
مهاجرت هندواروپایی

مدل‌های مهاجرت هندواروپایی سناریوهای مختلف مهاجرت ماقبل تاریخ هندواروپاییان اولیه به مناطق استقرار در شمال غربی شبه قاره هند و از آنجا به شمال هند را بررسی می‌کنند. ادعای مهاجرت هندواروپاییان عمدتاً مبنا در ملاحظات زبان شناختی بود.
آریایی گرایی

آریایی گرایی با اعتقاد به برتری نژاد آریایی مترادف است.
آریایی گرایی > نازیسم

ایدئولوژی نازیسم بر مبنای برتری نژاد آریایی بنا شده‌است. برداشت نازی‌ها از نژاد آریایی بر اساس نوشته‌های آرتور ده گوبینو (Arthur de Gobineau) و هوستن استوارت چمبرلین (Houston Stewart Chamberlain) می‌باشد.
تئوریسین نازی هانس گونتر (Hans F. K. Günther) نژاد آریایی در اروپا را به پنج گروه طبقه‌بندی کرد: نژاد نوردیک، مدیترانه‌ای، دینریک(Dinaric race)، آلپی، و بالتیک شرقی. از نظر گونتر نوردیک‌ها در میان این پنج گروه بالاترین مقام را داشتند. او آلمانی‌ها را ترکیبی از هر پنج گروه در نظر گرفت، اما بر برجسته‌تر بودن جنبه نوردیک در آلمانی‌ها تأکید کرد. گونتر، زیر شاخه‌ها را از حسب ظواهر فیزیکی و روانشناختی مشخص کرده، جزییاتی دربارهٔ رنگ مو، چشم، چهره، و ساختار صورت ارائه داد. آدولف هیتلر از کتاب گونتر الهام گرفت. او در سال ۱۹۳۲ در مراسم شروع تدریس گونتر در دپارتمان باستانشناسی دانشگاه ینا شرکت کرد
برداشت هیتلر از نژاد برتر آریایی به‌طور صریح اکثریت اسلاوها را از دایره این نژاد بیرون می‌گذاشت، چرا که آن‌ها را مخلوط شده با نژاد جهود و نژادهای شرقی می‌دانست. البته، در مورد اقلیتی از اسلاوها، که فکر می‌شد از بازماندگان مهاجرین آلمانی هستند، استثنا وجود داشت. هیتلر اسلاوها را «جمعیتی برده به دنیا آمده می‌پنداشت که نیاز به ارباب دارند». او اسلاوها را «خانواده خرگوشی» خطاب کرد که ذاتاً تنبل و بی‌نظم هستند. جوزف گوبلز، وزیر تبلیغات نازی‌ها رسانه‌ها را مجبور کرده بود تا از اسلاوها به عنوان حیواناتی اسم ببرند که، مانند موجی از فضولات، از توندرای سیبری آمده بودند.
آریایی گرایی > فاشیسم در ایتالیا

در یک سخنرانی در سال ۱۹۲۱، موسولینی گفت، «فاشیسم … از نیازهای همیشگی نژاد آریایی مدیترانه‌ای متولد شد». فاشیسم ایتالیائی تأکید می‌کرد که نژاد به پایه‌های روحی و فرهنگی وابسته است، و بر همین اساس یک سلسله مراتب نژادی بر مبنای عوامل فرهنگی مشخص کرد. ِموسولینی صریحاً وجود نژاد خالص بیولوژیکی را انکار کرد. در اوایل دهه ۱۹۳۰، با صعود حزب نازی در آلمان تنش شدیدی بین فاشیست‌ها و نازی‌ها در رابطه با مسئله نژادی بروز کرد. در سال ۱۹۳۴، بعد از قتل صدر اعظم اتریش به دست نازی‌ها، موسولینی خشمگین شده و نازیسم را محکوم کرد. تا ۱۹۳۶، تنش‌ها کاهش یافت، و روابط فاشیست‌های ایتالیا و نازی‌های آلمان دوستانه شد. در ۱۹۳۶، موسولینی تصمیم گرفت که برنامه نژادی را در ایتالیا راه بیندازد.| فاشیست‌ها انتشار مجله نژاد پرستانه (La Difesa della Razza) را در سال ۱۹۳۸ آغاز کردند. در ۱۹۴۱ فاشیست‌ها تعریفی جمع از نژاد ایتالیایی را ارائه کردند.
آریایی گرایی > تعریف نئونازیسم از آینده

از زمان شکست نظامی آلمان نازی در سال ۱۹۴۵ میلادی، نئونازی‌ها تعریفی از نژاد آریایی داده‌اند که تمام مردم اروپای غربی را شامل می‌شود. بسیاری از نئونازی‌ها به‌دنبال برقراری یک حکومت خودکامه طبق الگوی آلمان نازی هستند که مپریوم غربی نام داشت. انتظار بر آن است که این حکومت با ترکیب زرادخانه هسته‌ای چهار دولت آریایی بتواند دنیا را تحت انقیاد درآورد. کشور مورد ذکر توسط یک رهبر پیشواگون، که به عنوان ویندکس (Vindex) شناخته می‌شود، اداره خواهد شد و تمام سرزمین‌های مسکون توسط آریائیان را در بر می‌گیرد. تنها آریائیان شهروندی کامل این کشور را خواهند داشت.
آریاگرایی در ایران در دوره‌ای روی داد که رضا شاه پهلوی سلطهٔ خود را با تکیه بر «میراث ایران باستان» و سرچشمه‌های اصیل ملت ایران تحکیم می‌کرد. رضا شاه که می‌کوشید پروژهٔ نوسازی کشور را بدون دخالت استعمارگران پیش ببرد، در آلمان نازی متحدی یافت که می‌توانست به رشد ایران کمک کند، و چه بهتر که این متحد خود را از «نژاد آریا» نیز می‌دانست. وزارت تبلیغات آلمان نازی به رهبری گوبلز می‌کوشید با برنامه‌ای سنجیده، نظریات برتری نژادی و عقاید ضدسامی را در ایران گسترش دهد. فرستندهٔ فارسی‌زبان «رادیو برلین» تبلیغ می‌کرد که آلمانی‌ها و ایرانیان از یک نژاد هستند و باید در جبهه‌ای متحد علیه استعمار مبارزه کنند. بسیاری از عوام باور داشتند که آلمانی‌ها یا اهالی قوم «ژرمن» در اصل اهل استان کرمان بوده‌اند. هر چند گفتمان آریایی و هندو-اروپایی توسط رضا شاه در ایران نهادینه شد ولی این محمدرضا پهلوی بود که آن را به کانون مشروعیت سلطنت سلسله پهلوی تبدیل نمود. در سال ۱۹۶۵ مجلس شورای ملی لقب آریامهر، به معنی لفظی خورشید آریایی‌ها، را به شاه اعطا کرد. بدین ترتیب شاه برای خود نوعی رهبری معنوی، بسی فراتر از رهبری فکری، قائل شد و نقش خود را بخشی مهم از جریان پیوسته ایران بر اساس دیدگاه اسطوره آریایی تلقی کرد. در این راستا، برای مثال، شاه پیشنهاد کرد که، اخوت آریایی بین ایران، هند، پاکستان، و افغانستان برای تضمین صلح و امنیت منطقه تجدید شود. طبیعی بود که سازمان‌های دولتی خود را با دیدگاه شاه هماهنگ کردند. به عنوان نمونه، کتاب انگلیسی زبان راهنمای سفربه ایران، که توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر شده بود، در صفحه ۱۵ چنین نوشته بود، ایران سرزمین مادری مردمان آریایی است که اسلاف نژاد هندو-اروپایی می‌باشند. مخلوطی ازخون ترکی-مغولی در شمال شرق و خون عربی در جنوب غرب، که از زمان حمله این نژادها قابل توجه بوده، به تدریج با غلبه [نژاد] پارسی خالص در حال کاهش است.
حزب سومکا نمونه‌ای از نژادگرایی آریایی است. هارون یشایایی، تهیه‌کننده ایرانی، در مصاحبه‌ای در گفتگو با «تاریخ ایرانی» از گرایش‌ها و اقدام‌های ضدّ یهودی این حزب یاد کرده‌است.
آریایی گرایی > شیوع آریایی‌گرایی در ایران

معمار آریایی‌گرایی در ایران میرزا فتحعلی آخوندزاده (آخوندوف)، یکی از روشنفکران آذربایجانی بود. در راستای دیدگاه خاورشناسان مبنی بر برتری نژاد آریایی، آخوندزاده امپراتوری‌های پیش از اسلام ایران را به‌عنوان جامعهٔ آرمانی مطرح کرد که توسط اعراب به قهقرا رفت. این ایدئالیسم توسط پادشاهان دودمان پهلوی به اجرا گذاشته شد. حسن تقی‌زاده، مؤسس انجمن ایران در برلین، نیز در ایجاد ناسیونالیسم ایرانی نقشی بارز داشت. از سال ۱۹۱۶ او در مجله «کاوه» مقالاتی را دربارهٔ هم‌نژادی ایرانی‌ها و آلمانی‌ها چاپ می‌کرد.
واژه آریا برای نخستین بار در سده ششم پیش از میلاد در کتیبه بیستون داریوش یکم استفاده شده‌است، که اشاره به زبان نگارش متن (آریایی) دارد.
فرهنگ‌نامه مایر (۹۰–۱۸۸۵).


نژاد سفید:  نژاد آریایی  نژاد سامی  نژاد حامی
نژاد سیاه:  سیاه‌پوست  خوی‌خوی  ملانزی  نگریتو  سیاه استرالیا
نامعلوم:  قوم دراویدی و قوم سینهالینژاد زرد:  مغول و ترک  چینی و هندوچین  ژاپنی و کره‌ای  تبتی  مالایی  پلی‌نزی  مائوری  میکرونزی  اسکیمو  سرخ‌پوست
مادام بلاواتسکی و هنری اوکلوت.
صبحدم زندگی--آریایی‌ها وارد هند می‌شوند.
آدولف هیتلر.
سمبل نژاد آریائی که توسط نئونازی‌ها استفاده می‌شود.
گوبینو دو بار، جمعاً پنج سال، درایران اقامت داشته‌است. .