الفبای ولوفال
الفبا > واکه‌ها

ولوفال مانند عربی و فارسی، الفبای از نوع به اصطلاح «ابجد» می‌باشد، به این معنی که حروف فقط نشان‌دهندهٔ هم‌خوان‌ها هستند. واکه‌ها با حرکت رو یا زیر حروف نشان داده می‌شوند. در ولوفال نوشتن تمامی حرکات منجمله حرکت سکون «◌ْ» و تشدید «◌ّ» اجباری می‌باشد.
در زبان عربی سه صدای واکه‌ای وجود دارد و به همین دلیل، سه حرکت واکه نیز وجود دارد. (در عربی «ا»، «و»، و «ي» نشان‌دهندهٔ کشیده‌دار بودن واکه‌های سه‌گانه می‌باشد.) اما در ولوف، ۹ صدای واکه‌ای و به همین دلیل، ۶ حرکت واکه‌ای نوین علاوه بر سه حرکت گرفته شده از عربی وجود دارد.
| واکه | آوانگاری | معادل لاتین | نمونه> ولوفال | نمونه> لاتین | نکته |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ◌َ‎ | [a] | a | مَگْ‎ | mag |  |
| ◌ࣵ‎ | [a] | à | مࣵگّ‎ | màgg |  این حرکت در عربی وجود ندارد.  تنها پیش از هم‌خوان‌های پیش‌دماغی یا هم‌خوان‌های با تشدید.  حرکت معادل منسوخ شده: ◌َ‎ |
| ◌ࣴ‎ | [ə] | ë | بࣴتْ‎ | bët |  |
| ◌ࣹ‎ | [ɛ] | e | کࣹݒّ‎ | kepp |  این حرکت در عربی وجود ندارد.  حرکت معادل منسوخ شده: ◌ٜ‎ |
| ◌ࣺ‎ | [e] | é | کࣺݒّ‎ | képp |  این حرکت در عربی وجود ندارد.  حرکت معادل منسوخ شده: ◌ٜ‎ |
| ◌ِ‎ | [i] | i | اِتَمْ‎ | itam |  |
| ◌ࣷ‎ | [ɔ] | o | سࣷقْ‎ | soq |  این حرکت در عربی وجود ندارد.  حرکت معادل منسوخ شده: ◌ٝ‎ |
| ◌ࣸ‎ | [o] | ó | نࣸبْ‎ | nób |  این حرکت در عربی وجود ندارد.  حرکت معادل منسوخ شده: ◌ُ‎ |
| ◌ُ‎ | [u] | u | دُگُبْ‎ | dugub |  |
واکه‌ها در صورتی که در ابتدای واژه باشند، با «الف» نوشته می‌شوند.
| A | À | Ë | E | É | I | O | Ó | U |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اَ‎ | اࣵ‎ | اࣴ‎ | اࣹ‎ | اࣺ‎ | اِ‎ | اࣷ‎ | اࣸ‎ | اُ‎ |
در ولوف، واکه‌ها می‌توانند کوتاه باشند یا کشیده. واکه‌های کوتاه تنها با حرکت‌گذاری نشان داده می‌شوند. اما واکه‌های کشیده، مانند عربی با «الف»،‌‌ «و»، یا «ي» نشان داده می‌شوند. اما بر خلاف عربی، به دلیل این‌که در ولوف ۹ واکه وجود دارد، حرکت‌گذاری پیش از یکی از این سه حرف، هنوز اجباری می‌باشد. همین‌طور، در مواردی که حروف «و» و «ي» برای نشان دادن واکهٔ کشیده به کار می‌روند، بر روی آن‌ها هیچ حرکتی گذاشته نمی‌شود. همین مورد است که واکهٔ کشیده را از واکهٔ کوتاه و هم‌خوان‌های [w] یا [j] متمیز می‌کند.
برای واکهٔ [a]، از «الف» برای نشان دادن واکه‌ٔ کشیدهٔ [aa] استفاده می‌شود.
برای واکه‌های [e]، [é]، و [i]، از «ي» برای نشان دادن واکه‌های کشیدهٔ [ee]، [ée]، و [ii] استفاده می‌شود.
برای واکه‌های [o]، [ó]، و [u]، از «و» برای نشان دادن واکه‌های کشیدهٔ [oo]، [óo]، و [uu] استفاده می‌شود.
واکهٔ [ë] استثناء است، به این معنی که واکهٔ کشیدهٔ [ëe] با حرف «عین» و با حرکت [ë] هم بر روی هم‌خوان هم بر روی «عین»
(عࣴـ) نوشته می‌شود.
| واکه | معادل لاتین | نمونه> ولوفال | نمونه> لاتین |
| --- | --- | --- | --- |
| ◌َا‎ | aa | بَاتْ‎ | baat |
| ◌ࣴعࣴـ / ◌ࣴعࣴ‎ | ëe | دࣴعࣴلْ‎‎ | dëel |
| ◌ࣹيـ / ◌ࣹي‎ | ee | لࣹينْ‎ | leen |
| ◌ࣺيـ / ◌ࣺي‎ | ée | لࣺينْ‎ | léen |
| ◌ِيـ / ◌ِي‎ | ii | نجِيتْ‎ | njiit |
| ◌ࣷو‎ | oo | وࣷورْ‎ | woor |
| ◌ࣸو‎ | óo | وࣸورْ‎ | wóor |
| ◌ُو‎ | uu | بُورْ‎ | buur |
همین اصول برای واژه‌هایی که با واکهٔ کشیده شروع می‌شوند نیز صدق می‌کنند. واکه‌های کشیده در ابتدای واژه با الف به عنوان حامل حرکت شروع می‌شوند، و پس از «الف»، بسته به نوع واکه، یا «و» و یا «ي» می‌آیند. تنها استثناء واژگانیست که با [Aa] شروع می‌شوند. در این صورت، از «آ» استفاده می‌شود. نوشتن آن به صورت «اَا» غلط است.
| Aa | Ëe | Ee | Ée | Ii | Oo | Óo | Uu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| آ‎ | اࣴعࣴـ / اࣴعࣴ‎ | اࣹيـ / اࣹي‎ | اࣺيـ / اࣺي‎ | اِيـ / اِي‎ | اࣷو‎ | اࣸو‎ | اُو‎ |