آرایه‌شناسی گیاهی
روند کلی مطالعه مورفولوژی و تشریح گیاهان در آرایه‌شناسی

الف) مشخصات عمومی یا کلی هر خانواده مه در این مشخصات عمومی باید موارد زیر را بدانیم: ۱- فرم رویش گیاهان: درخت، درختچه، بوته یا علفی. ۲- نوع گل آذین. ۳-نوع میوه. ۴- قطعات گل: تعداد گلبرگ، تعداد کاسبرگ، تعداد پرچم، تعداد برچه، نوع تخمدان و… ۵- وضعیت برگها:ساده یا مرکب، متناوب، متقابل یا فراهم. ۶- وضعیت نهنج: برآمده Talami flores، بشقابی Dsci.f یا فرورفته Clasci.f. 7- رویشگاه گیاهان این تیره.
ب) گیاهان مهم تیره. بازدانگان "Gymnospermes " مشخصات کلی یا برجسته بازدانگان: ۱- دانه بر روی یک مخروط cone آشکار قرار گرفته و تخمک Ovule آشکار است. ۲- سوزنی برگ Conifer می‌باشند. سوزنی برگ‌ها دارای یک رگبرگند و برگ، باریک و کشیده‌است. ۳- گل آذین نر و ماده جدا از هم و به صورت مخروط است به همین خاطر به این شاخه مخروط داران هم می‌گویند. ۴- همیشه سبز یا Ever green هستند. معمولاً سرعت ریزش برگ خیلی کمتر از سرعت تولید برگ است. ۵- سیستم آوندی آن‌ها نسبت به نهاندانگان تکامل کمتری یافته‌است به‌طوری‌که در بافت آبکش به جای سلول‌های همراه، آلبومینویید و در بافت چوب به جای Vesel، تراکیید دارند. از دیدگاه کشاورزی و ایجاد فضای سبز و جنگل کاری، خانواده‌های زیر در بازدانگان از اهمیت بیشتری برخوردارند: ۱- کاج‌ها Pinaceae 2- سروها Cupressaceae 3- سرخدار Taxaceae نهاندانگان " Angiospermes" همان‌طور که از اسم این شاخه مشخص است دانه در درون یک پوسته بن نام تخمدان پنهان است و در واقع مادگی یا همان تخمدان از چندین برچه Carpel تشکیل شده‌است. گاهی گیاه ممکن است مادگی Pistel آن فقط یک برچه داشته باشد مانند بقولات. از نظر رده‌بندی نهندانگان به دو کلاس یا رده تک لپه‌ای Monocotyledon و دو لپه‌ای Dicotyledon تقسیم می‌شوند. مشخصه مورد نظر تک لپه دو لپه قطعات گل تریمر یا مضربی از آن است. تترامر یا پنتامر و مضربی ازآن است جام گل petale "corolla» کاسه گل Septale "calyx» همرنگ می‌باشند. در تک لپه ای‌ها به جای petales و Tepales,sepales وجود دارد که حدواسط کاسبرگ و گلبرگ است. جام گل رنگی می‌باشد و کاسه گل سبز رنگ. برگ Leaf رگبرگ Vein موازی، کشیده، باریک و بی دمبرگ Sessele هستند. غلاف برگ دارند. دارای رگبرگ منشعب از نوع پنجه‌ای و پری (شانه‌ای) و دارای اشکال مختلف هستند. رشد ساقه اولیه و غیر قطبی و فاقد چوب اولیه و ثانویه (رشد قطری دارند) ریشه ریشه افشان یا Fibrous root ریشه راست یا Tap root دو لپه ای‌ها Dicotyledones از نظر جام گل یا به عبارتی وضع ساختمان گل سه زیر رده مهم تقسیم می‌شوند: ۱- بی گلبرگان Apetales 2- جدا گلبرگان Dialypetales: که اینها خود از نظر وضع نهنج به سه راسته مهم تقسیم می‌شوند:
الف) نهنج محدب Convex receptacle و Talami flores ب) نهنج بشقابی یا دیسکی یا مسطح Flat receptacle یا Pither receptacle ج) نهنج کوزه‌ای یا مقعر یا فرورفته Retuse teceptacle یا Pither receptacle 3- پیوسته گلبرگان Gamopetales بی گلبرگان Apetales در این زیر رده جام به معنی واقعی وجود ندارد و به جای آن پوشش ساده‌ای به جای جام گل وجود دارد که به آن Perigone گفته می‌شود که به هر کدام از اجزای آن یک Perianth گفته می‌شود. مهم‌ترین گیاهان (خانواده‌ها یا تیره‌های گیاهی) بی گلبرگ که از نظر کشاورزی دارای اهمیت هستند عبارتند از: ۱۱ ۱- دارواش Loranthaceae 2- راش (پیاله داران) Fagaceae(Cupliferae) 3- غان (توس) Betulaceae 4- فندق Corylaceae 5- بید Salicaceae 6- گردو Juglandaceae 7- نارون Ulmaceae 8- توت Moraceae 9- شاهدانه Cannabaceae 10- گزنه Urticaceae 11- ترشک (علف هفت بند) Polygonaceae 12- اسفنجیان (چغندریان) Chenopodiaceae 13- میخک Cayophyllaceae (میخک کاسبرگ گلبرگ نما Sepalpetaloied دارد) جدا گلبرگان Dialypetale الف: جداگلبرگان نهنج محدب Dialypetale talami flores 1- آلاله Ranunculaceae 2- زرشک Berberidaceae 3- ماگنولیا Magnoliaceae 4- شقایق (خشخاش) Papaveraceae 5- گل یخ Calycanthaceae 6- شب بو (صلیبیان) Cruciferae 7- بنفشه Violaceae 8- چای یا کاملیا Theeaceae 9- گز Tamaricaceae 10- پنیرک Malvaceae 11- فرفیون (شیرسگ) Euphorbiaceae 12- شمشاد Buxaceae ب: جداگلبرگان بشقابی Dialypetales dsci flores 1- شمعدانی (ژرانیوم) Geraniaceae 2- لادن Tropaeolaceae 3- کتان Linaceae 4- سراب یا مرکبات Rutaceae or Citruaceae 5- سماق Anacardiaceae 6- افرا Aceraceae 7- مو Vitaceae جدا گلبرگان مقعر Dialypetale clasci flores 1- نیام داران Leguminosae 2- گل سرخ Rosaceae 3- گل ناز (نازک) Crassulaceae 4- چنار Platanaceae 5- کاکتوس Cactaceae 6- چتریان (جعفری) Umbeliferae 7- عشقه Araliaceae پیوسته گلبرگان Gamopetales جام گل آن‌ها پیوسته و لوله‌ای شکل است. قطعات گل روی دو پیراهن قرار گرفته‌اند. معمولاً مادگی آن‌ها دو برچه‌ای است. اصولاً پرچم‌های آن‌ها طوری هستند که نصف میله پرچم‌ها بلند، و مابقی کوتاه است. تیره‌های مهم آن عبارتند از: ۱- زیتون Oleaceae 2- خرزهره Apocynaceae 3- گل گاوزبان Boraginaceae 4- پیچک Convolvulaceae 5- سیب زمینی Solanaceae 6- گل میمونی Scrophulariaceae 7- گل جالیز Orobanchaceae 1- نعناع Labiatae 2- شاه پسند Verbenaceae 3- گل استکانی Campanulaceae 4- کدوئیان Cucurbitaceae 5- کاسنی Compositae