stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گلپایگان
جغرافیا

گلپایگان در فاصله ۳۴۰ کیلومتری تهران قرار گرفته و فاصله آن از مرکز استان نیز حدود ۲۰۰ کیلومتر است.
گلپایگان از طرف شمال، به خمین و قسمت کوچکی از غرب به رشته کوه زاگرس از طرف جنوب به خوانسار و از طرف مشرق به میمه و کوه صالح پیغمبر محدود است.
گلپایگان در زمان تقسیمات کشوری صفویه، قاجار و … یکی از ولایت‌های ایران بوده است که مناطق خمین و خوانسار نیز جزو گلپایگان بوده‌اند. همچنین گلپایگان پیش تر جزو استان مرکزی بود که طی تقسیمات کشوری حدود ۶۰ سال قبل به استان اصفهان الحاق شد.
ارتفاع آن از سطح دریا ۱۸۳۰ متر است. (مبنای ارتفاع = سطح متوسط آب خلیج فارس در منطقه فاو که مبنای مسطحات اروپائی می‌باشد)
تغییر شکل سطح زمین در دشت گلپایگان که برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی یکی از عوامل اصلی آن است، دارد خودش را نشان می‌دهد. فرونشست زمین می‌تواند باعث آسیب‌های جبران‌ناپذیری به ساختمان‌ها، چاه‌ها، زمین‌های کشاورزی و شریان‌های حیاتی گردد. فرونشست زمین، یکی از پدیده‌های زمین‌شناسی است که در اثر زیاده روی‌های آدمی در بسیاری از نقاطِ جهان از جمله در گلپایگان، در حال وقوع است.
گلپایگان بر سر مسیر ارتباطی همدان - اراک به اصفهان و همچنین مسیر کرمانشاه - اراک به اصفهان قرار گرفته است.
روستاهای گلپایگان بر اساس بانک جامع روستاهای کشور بدین شرح است:
آرجان، ابلولان، اسفاجرد، اسفرنجان، تیکن، حاجیله، دُرّ، درب امامزاده ابراهیم، دستجرده، دم آسمان، رباط پیر علی، رباط سرخ علیا، رباط قالقان، رباط محمود، رباط ملکی، رکابدار، زرنجان، سراور، سعیدآباد، شادگان، شرکت سهامی زراعی، شیدآباد، ضامن آباد، علی‌آباد، عباس‌آباد، غرقه، فاویان، فرج آباد، فقستان، قالقان، قرغن، کلوچان، کوچری، مزرعه، ملازجان، ماکوله، نیوان سوق، نیوان نار، مَرغ، وانشان، هنده، هرستانه، غرقاب و وداغ
شهرهای دیگر در گلپایگان:
گوگد
گلشهر
جغرافیا > ارتفاعات شهرستان گلپایگان

مقالهٔ اصلی: ارتفاعات شهرستان گلپایگان
ارتفاعات شهرستان گلپایگان که دنباله شرقی سلسله جبال زاگرس و غالباً از کوه‌های اطراف اصفهان جدا شده، متعلق به دوران دوم زمین‌شناسی بوده و به صورت چندین رشته موازی از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد می‌یابد. بلندترین قله این شهرستان کوه ویلو در روستای هنده به ارتفاع ۳۲۷۸ متر از سطح دریاهای آزاد است. دومین قله مرتفع شهرستان کوه صالح پیغمبر که زیارت گاه نیز بر قله آن است می‌باشد.
قله الوند گلپایگان یکی از مهم‌ترین و مرتفع‌ترین قله‌های شهرستان گلپایگان است و بلندترین قله آن ۳۱۱۰ متر ارتفاع دارد.
جغرافیا > منابع آب > رودخانه گلپایگان

مقالهٔ اصلی: رودخانه گلپایگان
رودخانه گلپایگان که از ارتفاعات زاگرس در مجاورت سرشاخه‌های زاینده رود و دز در کوه‌های بختیاری سرچشمه می‌گیرد اصلی‌ترین شبکه زهکش منطقه را تشکیل می‌دهد. اصلی‌ترین شاخه این رود از کوه‌های مرتفع اطراف روستاهای فرسش و فهره در شهرستان الیگودرز لرستان سرچشمه می‌گیرد و در ادامه با دریافت شاخه‌های دیگری از روستاهای شهرستان بویین و میاندشت، در منطقه روستای هنده وارد شهرستان گلپایگان می‌شود و به سد قدیم گلپایگان (احداث ۱۳۳۶) می‌ریزد.
جغرافیا > منابع آب > هرانگ (هرهنج)

{{بخش|منبع}
در فرهنگ بهدینان، هرانگ یا هرهنج (هُرَنگ در گویش زرتشتیان یزد و ترنگ در گویش زرتشتیان کرمانی) به معنای آبی است که در مجرایی شیبدار تند حرکت کند و بالاخره در لغت‌نامه دهخدا به آن قسمت از قنات که رویش باز است و پوشیده نیست معنی شده است.
در بین مردم بختیاری نیز واژه هُر (فعل آن به صورت هر بستن یا هر دادن به کار می‌رود) به معنی جریان شدید آب است و بنا بر یک رسم محلی هنگام خشکسالی و طلب باران، طی مراسمی شعری دسته جمعی توسط کودکان خوانده می‌شود که برخی از ابیات آن به این شکل است: هُر، هُر، هُرانَگ / ای خدا بزن بارونَک / گَندما به زیر خاکَن / اِز تشنه ای هلاکَن …
در گلپایگان نزدیک کوه قلعه جمال هرانگ جاری است. در برخی روستاهای گلپایگان مانند فاویان تنها به بخشی از مسیر قنات هرانگ گویند که دارای زه آب باشد. وجود هرانگ بیشتر در قنات‌هایی پیش می‌آید که به خاطر نرمی زمین در محل مظهر و چاه‌های نزدیک به آن و همچنین کول‌گذاری نشدن آن‌ها مظهر و چاه‌های نزدیک به آن به تدریج ریزش می‌کند، مظهر به طرف مادر چاه عقب‌نشینی می‌کند و در نتیجه اختلاف سطح آب مظهر تا کناره‌های زمین پیوسته افزایش می‌یابد.
گاه نیز ممکن است این ریزش طی قرن‌ها تا مادر چاه ادامه پیدا کند و بدین ترتیب هرنگ ممکن است در مظهر چند متر ژرفا داشته باشد و در ازای آن به چند کیلومتر برسد و نیز ممکن است اصولاً قنات از نوع قنات روباز و تمام آفتابی باشد که در زمین‌های زه دار کنده می‌شوند. (منبع: کتاب فرهنگ یاریگری در ایران – تألیف مرتضی فرهادی)
جغرافیا > منابع آب > سد گلپایگان

مقالهٔ اصلی: سد گلپایگان
سد گلپایگان نخستین سد مخزنی خاکی و نخستین سد مدرن ایران است که در روستای عباس‌آباد قرار دارد و در ادامه آب این سد، به سد کوچری می‌ریزد. در حال حاضر آب این سد به شهر قم منتقل می‌شود. قبل از بهره‌برداری سد کوچری، روستایی باهمین نام در آن جا بود که به زیر آب رفت. برای همین است که بعضی سد کوچری را خطرناک می‌دانند.
مردم

مردم این شهر از نژاد آریایی اصیل بوده و یکی از خالص ترین آریایی های ایران می باشند.این مردم از قوم ماد هستند و بر اساس تحقیقات فراوان مورخان و شباهت نام آترپادگان به گلپادگان به اثبات رسیده است که این مردم بازمانده ی آذری هایی هستند که واژگان کمتری وارد زبان آن‌ها که همان زبان خوانساری بوده است شده است. پوشش محلی آنها نیز گواه این نظریه است.
جمعیت و مذهب > جایگاه جمعیتی

این شهرستان سه دهستان (جلگه، کنار رودخانه و نیوان)، سه شهر (گلپایگان، گوگد و گلشهر) و ۵۲ روستا دارد.
تعداد افراد جمعیت گروه سنی ۱۰–۴۹ ساله ۸۹۷۲۰ نفر
تعداد بی سواد در گروه سنی ۱۰–۴۹ ساله ۵۲۷۴ نفر
درصد باسوادی درگروه سنی ۱۰–۴۹ ساله ۹۸ در صد
طبق آمار سال ۱۳۸۹، (در گروه سنی بین ده و ۴۹ سال) تعداد افراد بیسواد گلپایگان (با احتساب جلگه، کنار رودخانه، نیوان، گوگد، گلشهر و همه ۵۲ روستای گلپایگان) حدود ۱۳ هزار نفر بوده است. (۴۵۷۴ مرد، و ۸۳۴۸ زن)
آمار افراد باسواد گلپایگان (به نسبت جمعیت)، از دیگر شهرهای استان اصفهان بیشتر است.
تاریخ و سنت > زبان و لهجه گلپایگان

| ترکیب زبانی در گلپایگان بر پایه مطالعه ایران اطلس | ترکیب زبانی در گلپایگان بر پایه مطالعه ایران اطلس | ترکیب زبانی در گلپایگان بر پایه مطالعه ایران اطلس | ترکیب زبانی در گلپایگان بر پایه مطالعه ایران اطلس | ترکیب زبانی در گلپایگان بر پایه مطالعه ایران اطلس |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| قومیت | قومیت |  | درصد | درصد |
| لهجه گلپایگانی | لهجه گلپایگانی |   | ۶۰٪ | ۶۰٪ |
| زبان فارسی معیار | زبان فارسی معیار |   | ۴۰٪ | ۴۰٪ |
مقالهٔ اصلی: زبان و لهجه گلپایگان
زبان و لهجه گلپایگان: در گلپایگان مردم اکثراً به زبان فارسی با لهجه محلی صحبت می‌کنند. لهجه گلپایگانی از زیر مجموعه‌های لهجه‌های جنوب غربی ایران به حساب می‌آید.
گرچه شیرین است لفظ کُرد و لُر یا اصفهانی
هست شیرین تر از آنها لهجه گلپایگانی
تاریخ و سنت > تاریخ > پیشینه زندگی در گلپایگان

پیشینه زندگی در گلپایگان این کهن شهر دوران کیانی، به دوران پارینه سنگی میانه و نوسنگی می‌رسد. این ادعا را همچون می‌توان از سنگ نگاره‌هایی که بیانگر اشیایی مانند چماق و تیر و کمان و کمند و کهن‌ترین سازه‌های ایرانی است، اثبات کرد.[نیازمند منبع] همچنین بنا بر گفته مورخین سنگ بنا این شهر در اواسط دوران هخامنشی بخصوص اردشیر دوم هخامنشی گذاشته شد،
زلزله هولناکی حدود ۷۰۰ سال پیش (۷۱۵ هجری/۱۳۱۶ میلادی) گلپایگان را به ویرانی کشید
تاریخ و سنت > کشاورزی و دامداری

شهرستان گلپایگان یک قطب مهم کشاورزی و دامپروری کشور محسوب می‌شود. اراضی آن بالغ بر سی هزارهکتار (با بیش از دوازده هزار بهره‌بردار) است که بیشتر به صورت اراضی زراعی می‌باشد. [نیازمند منبع] اکثریت مردم این شهرستان کشاورز و دامدار بوده و غیر مستقیم به عنوان شغل دوم به کشاورزی و دامداری اشتغال دارند نژاد دام‌های گلپایگان اصلاح شده است و اغلب از نژاد گاوهای هلشتاین و براون سویس می‌باشد غالب کشاورزی منطقه گندم و جو و علوفه حیوانات می‌باشد، ضمناً انگور گلپایگان نیز جزو محصولات باکیفیت به‌شمار می‌رود. [نیازمند منبع]
خاک منطقه برای کشت زعفران مناسب است که تاکنون اقدام جدی در این زمینه صورت نگرفته است.
لبنیات شهرستان گلپایگان به واسطه رونق دامپروری در دشتهای حاصلخیز شهره عام و خاص است به ویژه ماست و دوغ گلپایگان که از دیر باز شهره است. از طرفی کباب گلپایگان نیز بسیار با کیفیت و معروف است. تعداد کبابی‌های شهر گلپایگان به نسبت جمعیت بسیار بالاست چرا که گردشگران بسیار زیادی را از سراسر ایران جذب نموده است.
تاریخ و سنت > مراسم عروسی قنات

مقالهٔ اصلی: مراسم عروسی قنات در گلپایگان
مراسم عروسی قنات در گلپایگان در زمان‌های دور برگزار می‌شده است. در روستاها وقتی آب قنات کم یا خشک می‌شد، برایش عروسی می‌گرفتند. این جشن هم اوایل بهار و تقریباً اواخر اسفند وقتی که اهالی دیگر از آمدن آب قنات ناامید می‌شدند صورت می‌گرفت.
تاریخ و سنت > منبت کاری و قالی بافی

صنایع دستی مهم گلپایگان قالی بافی، نمد بافی، گلیم بافی، منبت کاری، خطاطی، نقاشی… است.
هنر منبت در دوران معاصر از فنون و نقوش متنوعی بهره گرفته و پیشینه فرهنگی، هنری و اقلیمی در این مناطق بارز و آشکار است. در اصفهان نقش بومی و هویت ملی شامل طرح‌های صفوی و قاجاری و نیز به تبع توریستی بودن آن، تأثیر جهانگردان در طول زمان انکارناپذیر است. در جوار آن، عناصر ریزنقش گلپایگان با استفاده از عناصر محلی، نقوش ساده و گیاهان استیلیزه شده بر زمینه بافتدار و گل‌ها با طراحی قاجاری و ابزاری ساده منبت شده‌اند. اساتید معروف منبت کاری نیکنام و مقدسی هستند
تأمین آب از سد گلپایگان

آب مصرفی (شرب، صنعتی، کشاورزی) مورد نیاز شهرهای خوانسار محلات، خمین، نیم ور، سلفچگان و قم و دلیجان و … از سد دوم گلپایگان (سد جدید) تاُمین می‌شود. به گفته فتاح وزیر وقت نیرو این آب یکی از بهترین آب‌های دنیا است.
آثار تاریخی گلپایگان > تخریب حمام حاجی و تپه ۷ هزار ساله لهرامش

در سال‌های گذشته آثار بسیار زیادی از این شهر به بهانه‌های گوناگون تخریب شد مانند حمام حاجی که به شماره ۱۴۴۲۶ در ۱۶ اسفندماه سال ۸۴ در فهرست آثار ملی ثبت شده بود در زمستان ۸۹ تخریب شد.
تپه لهرامش نیز که ۷ هزار ساله بوده و به دوره میان سنگی تعلق دارد و هجده ماه بیشتر از ثبت ملی آن نمی‌گذشت به دلیل حفاظت نشدن تخریب شد.
پارک‌ها و بوستان‌ها

پارک ساحلی
پارک هفده تن
پارک شهرداری
پارک جنگلی گلپایگان
بوستان هنرمندان
بوستان نبوت
پارک بانوان
و …
سازمان‌ها > دانشگاه‌ها

دانشگاه فنی و مهندسی گلپایگان
دانشکده فنی شهدا
دانشگاه پیام نور واحد گلپایگان
دانشگاه علمی کاربردی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد گلپایگان
موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی پیام
مدرسه علمیه آیت‌الله گلپایگانی
حوزه علمیه آیت‌الله خمینی گلپایگان
حوزه علمیه خواهران
دانشکده پیراپزشکی گلپایگان[۱۴]
دانشگاه فرهنگیان (به زودی افتتاح خواهد شد)
سازمان‌ها > مراکز صنعتی

صنعت پژوهان کیا
خودروسازی سایپا
خودروسازی دیار
شرکت گلپا ساب
شهرک صنعتی گلپایگان با مساحت ۹۵ هکتار دارای ۳۲ واحد تولیدی، این شهرک در فاصله ۳ کیلومتری مرکز شهرستان واقع شده است. (شهرک صنعتی شماره یک)
شهرک صنعتی سایپا (نیوان ابتکار) با مساحت ۷۲ هکتار دارای ۱۴ واحد تولیدی (شهرک صنعتی شماره دو)
ناحیه صنعتی سعیدآباد (روستایی) با مساحت ۳۰ هکتار دارای ۲۵ واحد تولیدی (شهرک صنعتی شماره سه)
دو شهرک صنعتی جدید نیز برای شهرستان پیش‌بینی شده است.
شهرک صنایع غذایی در نیوان
شهرک صنایع پایین دست پتروشیمی
کارخانه پتروشیمی قائد بصیر هم در سال ۱۳۸۲ با هدف تولید ABS و SAN افتتاح شده است.
شرکت فناوری ذوب گلپایگان
شرکت لوله گستر گلپایگان گروه تولیدی لوله گستر گلپایگان با بیش از ۲ دهه سابقه درخشان، پیشرو در زمینه تولید لوله و اتصالات پی وی سی و پلی اتیلن، مقصد خود را رشد و بهبود تأسیسات صنعت ساختمان و بخش کشاورزی برای ایران عزیزمان انتخاب نموده است. تولیدی لوله گستر گلپایگان در سال ۱۳۷۲در زمینی به مساحت ۲۵۰۰۰ متر مربع واقع در شهرک صنعتی گلپایگان احداث گردید.
از صنایع مهم شهرستان می‌توان به کارخانه بزرگ لبنیات پگاه گلپایگان، تولید دانه طیور، پتروشیمی قائد بصیر، سازه‌های خودروی دیار (دیار خودرو)، زرفنرسایپا، بهران محور سایپا، شرکت گلپا ساب، صابر لاستیک، خودرو سازان سپهر، سردساز خودرو، شرکت لوله گستر گلپایگان ، لوله و پروفیل گلپایگان، پلیمر گلپایگان، پلی اتیلن گلپایگان، پویا صنعت، نصیر ماشین، سایپا پلوس، صنعت پژوهان کیا، فناوری ذوب، روان فن آور، تولید پولیکا، موزاییک سازی، سنگ بری و تولید گچ و سایپا پلوس و سایپا پیستون اشاره کرد.
با توجه به گسترش معادن سنگ و طلا در اطراف محدوده شهرستان گلپایگان، صنعت تراشکاری و قالب‌سازی و متالورژی رونق فراوان یافته است.
سپیده سحر و طبیعت گلپایگان
رودخانه اناربار گلپایگان
سّد گلپایگان، نخستین سّد مدرن ایران
سنگ نگاره‌های تیمره گلپایگان
مناره سلجوقی گلپایگان


کبوترخانه گلپایگان
بوم‌شناسی فرگشتی

درخت فیلوژنتیک موجودات زنده
بوم‌شناسی فرگشتی در تقاطع بوم‌شناسی و زیست‌شناسی فرگشتی قرار دارد. این روش به مطالعه اکولوژی به روشی نزدیک می‌شود که صریحا تاریخچه تکاملی گونه‌ها و تعاملات یا فعل و انفعالات بین آن‌ها را در نظر می‌گیرد. ​
تعریف

در مقابل، می توان آن را به عنوان رویکردی برای مطالعه تکامل در نظر گرفت که شامل درک تعاملات بین گونه‌های تحت بررسی است. ​زیر شاخه‌های اصلی اکولوژی تکاملی عبارتند از: تکامل(تحول) تاریخ زندگی، جامعه‌شناسی (‏تکامل رفتار اجتماعی) ،​تحول کنش‌های بین گونه‌ای . (‏به عنوان مثال هم‌کاری، فعل و انفعالات طعمه - شکارچی، انگلی شدن، جهش گرایی)‏و تکامل تنوع زیستی و جوامع اکولوژیکی. ​
اکولوژی تکاملی به طور کلی دو چیز را در نظر می‌گیرد: چگونگی تعامل (‏هم در میان گونه‌ها و هم بین گونه‌ها و محیط فیزیکی آن‌ها) ، شکل‌گیری گونه‌ها از طریق گزینش و سازگاری و پیامدهای تغییر تکاملی حاصل از آن. ​
ارکواز

| ارکواز | ارکواز |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: ایلام
شهرستان: ملکشاهی
بخش: مرکزی
نام(های) پیشین: ارکواز ملکشاهی
مردم: مردم
جمعیت: ۱۱٬۹۹۸ نفر براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی
وبگاه: http://www.arkavaz.ir
  ارکواز  روی نقشه ایران ۳۳°۱۴′شمالی ۴۶°۲۲′شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۲۳°شمالی ۴۶٫۳۶°شرقی﻿ / 33.23; 46.36   :   ارکواز  روی نقشه ایران ۳۳°۱۴′شمالی ۴۶°۲۲′شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۲۳°شمالی ۴۶٫۳۶°شرقی﻿ / 33.23; 46.36   
 :  
ارکواز (به کردی: ئەرکواز) مرکز شهرستان ملکشاهی در استان ایلام است.
ارکواز با ارتفاع ۱٬۳۲۰ متر، در ۴۹ کیلومتری شمال شرقی مهران، سرراه ایلام به میمه و ایلام به مهران، واقع است.
نام‌گذاری

آنچه که امروزه به نام شهر ارکواز ملکشاهی نامیده می‌شود، مجموعه ای از نه محله جداگانه است که در مجاورت هم و در حاشیه مسیر اصلی در دره‌ها و تپه ماهورها به وجود آمده‌اند. بزرگ‌ترین محله و هسته اولیه شهر ارکواز ملکشاهی، قلعه دره است که از قدیمی‌ترین محلات این شهر است. در گذشته این شهر با اسم‌های ارکواز، ارکواز ملکشاهی، قلعه دره و قلعه درهٔ ملکشاهی نامیده شده بوده است. شهر ارکواز همچنین از ادغام ۷ روستا به نام‌های قلعه‌دره، ورکبود، خوشنام‌آباد، شهرک، بان باباخان، منصورآباد و داراب آباد پدید آمده است.
نام‌گذاری > گسترش شهر

شهر ارکواز در دامنه رشته کوه کبیرکوه قرار دارد و جایگاه بسیار مناسبی از لحاظ آب و هوایی و پوشش گیاهی دارد. در زمان سلطنت سلطان ملکشاه سلجوقی در این ناحیه ارگ نظامی برپا بوده است. ارگ (قلعه و بارو) + واز (وسیع). نخستین بار حاج فرامرز اسدی با بنای خانه در این مکان، حدود سال ۱۳۱۵ هجری قمری مطابق با ۱۲۷۶ هجری شمسی و نخستین مسجد - مسجد حاج فرامرز اسدی - بنای مسجد به سال ۱۳۳۲ هجری قمری مطابق با ۱۲۹۲ هجری شمسی که از قدیمی‌ترین مساجد استان ایلام محسوب می‌شود، محلی برای تجمع مردمان ایل ملکشاهی بنا نمود، و به تدریج سایر طایفه‌های ایل ملکشاهی در این مکان متمرکز گردیدند. با این احتساب ایل ملکشاهی از معدود ایل‌های ایران است که قبل از تخته قاپو کردن و اجبار عشایر توسط رضا شاه یکجانشین شده‌اند.
پیشینه

ایلات ملکشاه در اصل از نوادگان امیر کرد ملکشاه می‌باشند یکی از نوادگان ملکشاه یا ملکیش که امیر عالیجاه شه میر نام داشت دارای ۱۲ فرزند بود که ۳ نفر از آن‌ها بچه دار نشدند اما ۹ فرزند دیگر شه میر که به خاطر استفاده از گرزهای سنگین در جنگ‌هایشان و به خصوص نبرد با متجاوزان امپراتوری عثمانی با دیگر طوایف به گرزینوند (گرزدین وند) مشهورند اصالت ملکشاهی دارند که شامل‌طوایف خمیس، روسگه، نقی، شکربگ، خداداد، کاظم بگ، حسین بگ، ملگه و شیه وردی (شاهوردی) هستند و دیگر طوایف که به هوردکو مشهورند. تمامی طوایف شهرستان ملکشاهی دارای شیر مردان بزرگ و شاخصی بوده‌اند که تا ابد در یاد مردم، زنده هستند. از بزرگان این ایل می‌توان به عالیجاه افتخار الحاج توشمال فرامرز اسدی از مشاهیر استان ایلام، ریاست ایل ملکشاهی و اولین فرماندار ملکشاهی، پهلوان موسی خمیس و ملگه پهلوانان ایران زمین در دربار فتحعلی شاه قاجار و سرداران سپاه شاهزاده محمد علی میرزا دولتشاه در نبرد با امپراتوری عثمانی و شاه محمد یاری رهبر قیام مردم ایلام در عصر رضا شاه اشاره نمود. توشمال حاج فرامرز اسدی در سال ۱۳۲۰ و بعد از جنگ جهانی دوم که کشور ما تحت تسلط بیگانگان بود از سوی دولت مرکزی به عنوان رئیس‌العشایر و حاکم کل پشتکوه منصوب شد. در این زمان منطقه پشتکوه و استان ایلام که قسمتی از استان کرمانشاهان بود از امن‌ترین مناطق کشور محسوب می‌شد و حاج فرامرز در کل استان حکمیت داشتند. از دیگر بزرگان این ایل می‌توان از توشمال نامدار، توشمال شهباز، توشمال صحبت، حسن خان ملکشاهی اولین نماینده مردم استان قبل از انقلاب، موسی اسدی اولین رئیس فرهنگ ملکشاهی، کدخدا دارابگ اکبری از طایفه رسولوند، کدخدا قنبربگ از طایفه کاظم بگ، حاج عباس عزیزیان، شیرخان تاب از طایفه خمیس، کدخدا دارابگ فاضلی از طایفه روسگه، کدخدا ولد بگ از طایفه کاظم بگ، توشمال مامگه و توشمال عبدالحسین حاجی زاده از طایفه خیرشه گچی، کدخدا میرزا حسین سلیمانی از طایفه کوکی گچی، سهیل بگ کدخدای طایفه شیره میر، عزیز الحاج نماینده دولت عراق در سازمان بین‌المللی یونسکو از طایفه قیطول قیطاس، میرزا محمد تقی قیطاسی، محمد علی و عبد از طایفه شکر بگ، کدخدا منصوربگ از طایفه جمعه، کدخدا قیسی رحیمی، کدخدا کرم از طایفه خلیل وند، میر بهرام از طایفه خرزینوند، محمد علی لت ور، توشمال کاظم، توشمال محمد علی خان خمیس، توشمال کریم خان، محمد کریم از طایفه حسین بگ، کدخدا موخان از دو قرصه، کدخدا علی خان از طایفه خلف گچی، داراخان داراخانی و علی پاشا داراخانی، حاج شیرمحمد از طایفه باباهای پیر محمد اشاره کرد.
یکی از بزرگ مردان شهرستان شاه محمد یاری بوده است. او مورد اعتماد مردم ملکشاهی بوده و توانست مقابل رضاخان پهلوی قد علم کند. عبارت -هورده کو - در ادبیات کردی - به معنی کم جمعیت یا به چیزی کم حجم گفته می‌شود که به طوایف کم جمعیت گفته می‌شود و به طوایف خاصی گفته نمی‌شود.
موقعیت جغرافیایی

شهر ارکواز از شمال و شمال شرقی و مشرق به دامنه کبیر کوه از جنوب و جنوب شرقی به کوه بیوره و از جنوب غربی به کوه کلک محدود می‌شود منظره شهر به صورت دره وسیع سرسبز با پستی و بلندی‌های است که ساختمان‌ها و محلات آن بین فضای سبز و در دامنه‌ها و کنار جویبارها بین رشته کوه‌های یادشده جلب توجه می‌کند کبیر کوه باارتفاع نسبتاً بیشتر از دورشته کوه دیگر باخط الراس شکسته و خشن، جبهه شمالی شهر رامی پوشاند و دامنه طبیعی آن پوشیده از بوته‌های خار و رُستنی‌ها با شیب گاهی تند و گاه آرام به طرف شهر کشیده شده است. در منتهی‌الیه این دامنه سرانجام شهر ارکواز نمایان می‌شود که در شرق و غرب نیز با کوهپایه‌های کوتاهتر احاطه شده است. ارکواز ملکشاهی در میان دو رشته ارتفاعات کبیرکوه و چهارزبر قرار گرفته و قبلاً یکی از غنی‌ترین زیستگاه‌های وحش بوده و مراتعی پربار داشته است بر همین مبنا شکار در میان جوانان فراگیر بوده و بعداً پرورش دام‌ها جایگزین آن گردیده است، بنابراین کارد (بگده) و سلاح گرم عموماً یک وسیله لازم محسوب می‌شوند که هنوز هم در میان ایل از احترام خاصی برخوردار بوده و هستند.
شهر ارکواز ملکشاهی درقسمت جنوب شرقی شهرستان ایلام واقع و با وسعتی بالغ بر۲۸۴ هکتار و آب وهوای مطبوع کوهستانی است.
موقعیت جغرافیایی > رودخانه‌ها

ارکواز دو رودخانه فصلی دارد. رودخانه پیرمحمد (گاوی) که از کبیر کوه سرچشمه می‌گیرد و از میان شهر می‌گذرد. رودخانه پالشک آب نیز از جنوب شهر عبور می‌کند. نام تنگ به عنوان يكی از زيباترين رودخانه های ملكشاهی و استان ايلام منشا آبادانی ، سبزينه و زيبايی شهر اركواز ملكشاهی بود.
چندين رشته آب كه از ارتفاعات كور (کبیرکوه) سرچشمه می گيرد با تجميع در بستری واحد به نام رودخانه نام تنگ راه خود را از پايين دست شهر اركواز به سوی رودخانه گاوی مهران و بعد از آن عراق گشوده است.
موقعیت جغرافیایی > آب و هوا

آب و هوای شهر ارکواز ملکشاهی معتدل نیمه مرطوب (اقلیم مدیترانه‌ای) که دارای زمستانی ملایم و مرطوب و تابستانی نه چندان گرم ولی خشک است. متوسط میزان بارندگی شهر ارکواز همچون شهر ایلام در سال، حدود ۵۰۰ میلی‌متر است.
مردم

مردم این شهر از قوم کرد هستند.
زبان
زبان مردم ملکشاهی کردیو لهجه ملکشاهی است که به علت عدم استفاده از لغات بیگانه همچنان این زبان اصیل و پایدار باقی‌مانده است. زبان مردم ملکشاهی زیر شاخه‌ای از کردی جنوبی می‌باشد. در بسیاری از واژه‌های این گویش می‌توان اثری از گویش پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی مشاهده نمود. علیرضا اسدی در کتاب خود چنین می‌آورد: «از مقایسهٔ واژگان ایرانی میانه (پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی) با واژگان کردی ایلامی [ملکشاهی] به این نتیجه می‌توان رسید که بسیاری از واژگان پهلوی اشکانی و ساسانی با این واژگان کردی هم ریشه‌اند. این هم آوایی در بسیاری از افعال، مفاهیم سیاسی، دینی، اجتماعی، مشاغل، اسامی خاص، اسامی عام و حتی اصطلاحات عامیانه دیده می‌شود»
مردم > قومیت

ایل ملکشاهی به دو قسمت چمزی و گچی تقسیم‌بندی می‌شود و هرکدام دارای چندین طایفه است.
ملکشاهی چمزی: ۱- خمیس ۲- روسگه (رستم بگ) ۳- نظربگ (نقی) ۴- کاظم بگ ۵- خداداد ۶- ملگه ۷- شکربگ ۸- حسین بگ ۹- شیه وردی (شاهوردی) ۱۰- کلگه ۱۱-خرزینوند ۱۲- قیطولی ۱۳- گلان ۱۴- کله وند ۱۵- کینیانه ۱۶- خلیل وند ۱۷- کناری وند ۱۸- گراوندی ۱۹- سرایلوند ۲۰- شهره میر (شیره میر) ۲۱- کل کل ۲۲- باباهای پیرمحمد ۲۳- کوگر ۲۴- سیه گه ۲۵- جمعه ۲۶- حمانه و کول
ملکشاهی گچی: ۲۷- رسولوند ۲۸- باولگ ۲۹- خیرشه ۳۰- کوکی ۳۱- دوقرصه ۳۲- قیطول و حلاج ۳۳- خلف مهر ۳۴- قطره سیه ۳۵-سیرانه
مردم > مذهب

دین مردم ملکشاهی اسلام و مذهب آنان شیعه اثنی عشری است.
فرهنگ

ایرج افشار سیستانی خصلت‌های آنان را اینچنین بیان کرده است: "مردم ایل ملکشاهی صادق، ساده، متدین، سلحشور، باگذشت و مهمان نوازند و در عین حال تندخو، کم حوصله و جنگاورند.
حس وطن دوستی مردم ملکشاهی برای همه و مخصوصاً مردمان استان ایلام شناخته شده است. نمونه‌ای از حس وطن دوستی مردم ملکشاهی صحنه‌های جاودانه و به یاد ماندنی جنگ تحمیلی است که مردمان این خطه با سلاح هایی که اغلب نیمه خودکار بودند همراه با جوانان دیگر ایلات استان همچون خزل ارکوازی، شوهان، دهبالایی و… توانستند در برابر ارتش تا بن دندان مسلح دشمن بعثی صف آرایی و آنان را شکست داده و از سرزمین خود دفاع کنند
دشمن پس از آگاهی از قدرت آنان توسط جنگنده بمب افکن‌های خود شهر ارکواز ملکشاهی و… را آماج بمب و راکت قرار داد.
شعر درمیان مردم ملکشاهی رواج بسیاری دارد به‌طوری‌که شاعران بسیاری در این ایل به پا خاسته‌اند البته لازم است ذکر شود که این شاعران ذاتی و خدادادی شاعر بودند که از جمله آنان می‌توان به زنده یادان حاتم عباسی، ولد چتر بسر، جمشید بگ، سلیم دیواشی اشاره کرد.
نمونه اشعاری که در گذشته راجع به((
)) پهلوان نامدار ملکشاهی سروده شده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| موسای دڵاوه‌ر دیاری وه خاتِر  |  |  په‌ڵه‌وانی بۊ ده ده‌رگای قاجر |
| په‌ڵه‌وان ده‌ربار شاهه‌نشای قاجار |  |  چِنگ خسه‌ڵ گیانێ هه جوور که‌فتار |
| په‌ڵه‌وان موسی وه زیه‌م و زیخاو  |  |  کوتایێ زه‌مین کردێ سه‌د تیکاو |
| په‌ڵه‌وان ده‌ربار شاهه‌نشای قاجار  |  |  بۊ وه سه‌ردار ده سپاه قاجار |
| یه‌ڵ گورزدین وه‌ند رسته‌م سانی  |  |  کرد وه خوڵه‌کو سپاه ئوسمانی |
نمونه اشعاری که در گذشته راجع به قیام شاه‌محمد یاری از طایفه نقی که به مخالفت با رضاخان پهلوی برخاست در عصر رضاشاه سروده شده در زیر می‌آید:
شامه‌حمه‌د چۊ شێر ده فێر فه‌ت بۊ  هه‌زار نیروی ئاماده خه‌ت بۊ
کی چۊ شامگه ده تاریخ نام برد؟  ده سپای میرپنج له شکر که شی کرد؟
شامگهٔ نه‌قی ده‌و ده‌سه شێره‌یل  هه‌یف تا سه‌ر نه‌ما ده‌ور ده‌لیره‌یل
ده‌ور ده‌لیره‌یل هه‌یف نه‌ما تا سه‌ر  شامگه نه‌قی ده ته‌خت مه‌مبه‌ر
شاهی شامگه چۊ نادر ئه‌فشار  سه‌فته ده تاریخ سه‌د ده‌ور روژگار
شاعر معاصر لرستانی غلامعباس ریاحی اشعاری را در مدح ایل بزرگ ملکشاهی به چاپ رسانده است:
کنون خوانمت من زایلی دلیر  که دارم ملک شاهی اش نام ویر
دلیر و نژاده به ایران زمین  نشیمن به سنندج، ایلام، عراقش چنین
همه گُرد و رزمی، دلیر، با نژاد  چنین مردمی کم ندارم به یاد
کنون گویم از بخش‌بندی به ایل  که دشمن کشیدند، همه‌شان به میل
نخست طایفه آید و پس بنه مال و مال  سرانی که به تاریخ ندارند هَمال
بزرگی که ایلش کند فرّهی  که حاجی فرامرز و کنیه اش بود اسدی
طوایف که خوانم من از نام آن  همه مهربان؛ سربلند در جهان
خَمیس و رسول وند، نقی و گُلان  در آنجا فراوان بود پهلوان
خلیل وند و روسگه، خلف مهر شاد  که میهمان نوازند و بر دوست یاد
دوبگ دارد آن قوم در این دو بین  یکی کاظم و آن دگر هم حسین
زقیطول و کَلوند و باولگ گُرد  زچه؛ کس چو نامی از اینها نبرد؟
سپس کل کل و قطره سیه آیدش  بلندی ایران زآن بایدش
چو کوکی و خیرشه برم نامشان  خداوند، جانم نگهدارشان
شکربگ، سپس هم علی را نظر  که بودند همه در پی صد خطر
دو قرصه، کناری وند دل پاک و جان  همه گفتمی از دلیر مردمان
فرهنگ > آداب و رسوم

هوره:
نوعی آواز بلند است که می‌توان آن را تراژدی نامید که نمودار خواندن و بازگو کردن واقعهٔ جدی از وقایع تاریخی است و انسان را سخت متأثر می‌کند. کردها در گذشته در هنگام جنگ با بیگانگان این نوع آواز را می‌خواندند و به هیجان می‌آمدند.
این شهرستان در زمان جنگ با دادن بیش از سیصد شهید، برگ دیگری در تاریخ خود رقم زده است.
چمری:
از منسجم‌ترین و ماندگارترین رسوم عزاداری مردم ملکشاهی مراسم چمر است که معمولاً برای افراد سرشناس و بزرگان انجام می‌گیرد و غالباً در این مراسم از عموم ایلات و طوایف استان دعوت می‌شود و گروه‌هایی از شعرا در مدح بزرگان و خصایص نیک متوفی اشعاری بر زبان می‌رانند و برخی دیگر هم این اشعار را همخوانی می‌کنند.
زنان در یک گروه و شانه به شانه دز حالی‌که پارچه سیاه بلندی به طول ده‌ها متر در مقابل گرفته‌اند و مردان هم در حالی‌که علم‌هایی که بر روی آن‌ها اسامی امامان و معصومین نگاشته شده و پس از مدتی آن را به شخص دیگری می‌رسانند دایرهٔ میدان چمر را تشکیل می‌دهند.
در قسمتی از محل این مراسم تفنگ، دوربین، وسایل شکار و… شخص متوفی بر روی مادیان زیبایی که با پارچه‌های رنگارنگ تزئین شده قرار می‌دهند.
رقص :
رقص کردی (ئه‌لپه‌رگه) که در میان مردم این منطقه رایج است از روزگاران قدیم وجود داشته است. رقص در این خطه دارای اقسام متفاوتی است که برخی از آن‌ها منسوخ شده‌اند. برخی از رقص‌های مرسوم عبارتند از:
چه پی، فه تای، قلای، پشت پا، دوجار الپر، ژنانه و… که از این میان «فه تای» دارای حرکاتی سریع و زیباتر است و جوانان به آن علاقه‌مند هستند.
هم چنین مردان ایل در بافتن جامه و پای پوش هنرمند بوده‌اند.