فیات جی.۹۱
تاریخچه کاربری > پرتغال

از سال ۱۹۶۱، پرتغال درگیر مبارزه با جنبش‌های ملی‌گرایانه در مستعمرات آفریقایی خود شد که این سلسله درگیری‌ها به عنوان جنگ استعماری پرتغال شناخته شده‌اند. پرتغال در اوت ۱۹۶۱ و قبل از فراگیرشدن درگیری‌ها، یک گروه از جنگنده‌های اف-۸۶ سیبر را در گینه پرتغال مستقر نموده بود، اما به دلیل فشارهای ایالات متحده و سازمان ملل، که تحریم تسلیحاتی را بر آن کشور اعمال نمودند. مجبور به بازگرداندن جت‌های جنگنده مذکور به اروپا شد. این موضوع باعث ایجاد یک شکاف در پوشش هوایی چه برای پشتیبانی هوایی نزدیک و چه در نقش دفاع هوایی، در مستعمرات آفریقایی پرتغال شد.
در سال ۱۹۶۵، همزمان با گسترش درگیری‌ها، پرتغال، در تلاش بود تا ۱۰۰ فروند اف-۸۶ ام. کا-۶ مازاد کانادایی را از آلمان غربی خریداری نماید، اما در عوض، پیشنهادی برای ۴۰ فروند فیات جی. ۹۱-آر/۴ را که در اصل برای ترکیه و یونان ساخته شده بود را دریافت نمود. این هواپیماها که با کل ناوگان جی. ۹۱ لوفت‌وافه متفاوت بوده، مشکلاتی را در تعمیر و نگهداری برای آلمان به وجود آورده بودند. پیشنهاد آلمان واگذاری این هواپیماها به پرتغال در ازای کسب اجازه به آلمان برای استفاده و ساختن پایگاهی آموزشی در پایگاه هوایی بیجا بود.
جی. ۹۱‌ها در سال ۱۹۶۶ وارد گینه پرتغال شده و گُردان هوایی ۱۲۱ «ببرها» (به پرتغالی: Tigres) مستقر در بیسائو را تجهیز نمودند و این هواپیماها برای ماموریت‌های شناسایی و پشتیبانی نزدیک با راکت‌ها، ناپالم و بمب‌ها علیه شورشیان PAIGC استفاده شدند. وقتی در اوایل سال ۱۹۷۳، نیروهای PAIGC به
سامانه پدافند هوایی همراه (MANPADS) از نوع استرلا ۲ (نام ناتو SA-7 Grail) ساخت شوروی دست یافتند، این موضوع فوراً، به تهدیدی برای برتری هوایی پرتغال تبدیل شد. در فاصله تنها سه روز (۲۵ تا ۲۸ مارس ۱۹۷۳)، دو فروند جی. ۹۱ پرتغالی توسط این نوع موشک سرنگون شدند و دو فروند دیگر در اثر شلیک توپهای پدافند زمینی در اواخر همان سال از دست رفتند. (برای مقایسه، نیروی هوایی پرتغال تنها دو فروند جی. ۹۱ را در طی سالهای ۱۹۶۶ تا ۱۹۷۳ در گینه از دست داده بود.) آخرین فروند جی. ۹۱ در ۳۱ ژانویه ۱۹۷۴ بر اثر موشک شلیک موشک استرلا از دست رفت، در حالی که این نوع از موشک‌ها باعث سقوط یک فروند تی-۶ تگزان و دو فروند دورنیر دو-۲۷-کی-۲ نیز شده بود.
جی. ۹۱‌های نیروی هوایی پرتغال در پایان سال ۱۹۶۸ در موزامبیک مستقر شدند و گردان هوایی ۵۰۲ «جگوارها» (پرتغالی: Jaguares) را ابتدا در بیرا تجهیز نمودند و بعداً این گردان هوایی به ناکالا منتقل شد. گُردان هوایی دوم به شماره ۷۰۲ «عقرب‌ها» (به پرتغالی: Escorpiões) در سپتامبر ۱۹۷۰ در تته شکل گرفت و این هواپمیاها علیه نیروهای موزامبیک به کار گرفته شدند. در سال ۱۹۷۳ نیروهای FRELIMO نیز با حمایت دولت چین به موشک‌های استرلا ۲، مسلح شدند، اما در موزامبیک، پرتغالی‌ها هیچ هواپیمایی را در برابر موشک‌های استرلا از دست ندادند، اگرچه خلبانان پرتغالی مجبور به تغییر تاکتیک‌های خود شدند. تنها هواپیمای جی-۹۱ که در نبرد در موزامبیک سرنگون شد، دارای شماره سریال ۵۴۲۹ بوده و با ستوان امیلیو لورنسو (به پرتغالی: Emilio Lourenço) پرواز می‌کرد: هواپیمای او در ۱۵ مارس ۱۹۷۳ در حین پرواز به مواضع شورشیان در اثر انفجار زودتر از موقع بمب‌هایش، سرنگون شده و خلبان آن کشته شد.
در سال ۱۹۷۳، با تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه پرتغال، نیروی هوایی برای خرید تعداد بیشتری از هواپیماهای پشتیبانی نزدیک هوایی با مشکلاتی مواجه شد. سپس تلاش شد تا فیات جی. ۹۱‌های بیشتری را از آلمان خریداری نمایند، به این صورت که دورنیر هواپیما را به صورت قطعات مجزا نموده و سپس آنها را به عنوان قطعات یدکی به سوئیس و اسپانیا فروخته و بعداً این قطعات به پرتغال فروخته شده و در محلی با شماره سریال‌های مختلف مونتاژ گردند. با این حال، این توافق اجرا نشد زیرا دولت آلمان آن را وتو نمود.
در آوریل ۱۹۷۴، دولت پرتغال در اثر انقلاب میخک سقوط کرد و دولت جدید در پی اعطای استقلال به مستعمرات خود بود. پرتغال در سال ۱۹۷۴ و در طی استقلال گینه، هواپیماهای جی-۹۱ خود را از آن کشور خارج کرده و همچنین نیروهای پرتغالی موزامبیک را تخلیه نمودند. یکی از گردان‌های هوایی جی. ۹۱ در اواخر سال ۱۹۷۴ برای جلوگیری از درگیری بین نیروهای رقیب جبهه آزادیبخش ملی آنگولا (FNLA) و اتحادیه ملی برای استقلال کامل آنگولا (UNITA) برای مدت کوتاهی به آنگولا اعزام شده و در نهایت از آن کشور نیز خارج شده و در ژانویه ۱۹۷۵ به پرتغال بازگشت.
در سال ۱۹۷۶، دومین خرید هواپیماهای جی. ۹۱ شامل، ۱۴ فروند جی. ۹۱-آر/۳ و ۷ فروند مدل آموزشی جی. ۹۱-تی/۳ از آلمان انجام شد، با خروج ناوگان جی-۹۱ از خدمت لوفت‌وافه در سال ۱۹۸۰، هواپیماهای بیشتری به پرتغال واگذار شدند، تا سال ۱۹۸۲، در مجموع ۷۰ فروند مدل آر/۳ و ۲۶ فروند از مدل تی/۳ به نیروی هوایی پرتغال منتقل شدند، اگرچه همه آنها وارد خدمت نشده، و بسیاری از آنها برای استفاده از قطعات آن اوراق شدند. پرتغال سرانجام آخرین جی. ۹۱ خود را در سال ۱۹۹۳ از خدمت خارج نمود.