آنتی‌بیوتیک
چشم‌انداز

آنتی‌بیوتیک‌ها از شایع‌ترین داروهای مورد استفادهٔ نابه‌جا هستند. نتیجه کاربرد وسیع آنتی‌بیوتیک‌ها به وجود آمدن عوامل بیماری‌زای مقاوم بوده که خود نیاز به تولید همیشگی گونه‌های جدیدتر آنتی‌بیوتیک‌ها را ایجاد کرده. سرعت توسعهٔ داروهای جدیدتر، کاهش قابل‌توجهی یافته‌است؛ لذا لازم است در آینده از تجویز غیرضروری این داروها توسط پزشکان پرهیز شود. این تجویزها که به‌طور گسترده و معمولاً توسط درخواست شدید بیماران و کمبود وقت پزشکان در اقدامات تشخیصی صورت می‌گیرد لازم است به سمت تجویز محتاطانه و دقیق آنتی‌بیوتیک‌ها پیش برود. مطابق آمارهای وزارت بهداشت ایران، مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور روند بالایی یافته به‌طوری‌که در بیش از نیمی از نسخه‌های پزشکی که تجویز می‌شود حداقل یک آنتی‌بیوتیک وجود دارد.
برخی متخصصان، عوارض دیگری را نیز برای استفاده بیش از حد آنتی‌بیوتیک‌ها بر می‌شمرند. آن‌ها اعتقاد دارند که مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها به عنوان یکی از دلایل معضل چاقی بشر است.
علاقه شدید برخی از افراد به مصرف آنتی‌بیوتیک را بعضی از پزشکان نیز تأکید می‌کنند؛ همان‌ها که مثلا برای یک سرماخوردگی ساده راهی مراکز درمانی می‌شوند و در زمان ویزیت نیز اصرار دارند که حتما برای آن‌ها آنتی‌بیوتیک نوشته شود؛ چراکه تنها راه درمان خود را مصرف این نوع از داروها می‌دانند؛ این درحالی است که به اذعان بسیاری از پزشکان این باور غلط است.
پزشکی که روزانه با چنین بیمارهایی سروکار دارد، به «اصفهان زیبا» می‌گوید: «برخی از بیماران فکر می‌کنند که تنها راه درمان آن‌ها آنتی‌بیوتیک است و به همین خاطر هم‌زمان مراجعه به پزشک برای تجویز این دارو بسیار اصرار می‌کنند؛ درحالی‌که در برخی مواقع مثل سرماخوردگی معمولی اصلا نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک وجود ندارد. در این میان، بعضی از پزشکان هم به خاطر اصرار بیماران، چاره‌ای جز تجویز آنتی‌بیوتیک نمی‌بینند؛ درحالی‌ که این مسئله پیامدهای زیادی را به همراه دارد.»
با وجود این اما گوش بعضی از بیماران شنوا نیست و اطلاعات نادرست باعث شده تا آن‌ها به‌صورت خودسرانه آنتی‌بیوتیک مصرف کنند. همین هم شده که آمار مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور بالا رفته است. سازمان بهداشت جهانی (who)، کشورهایی که بیشترین آنتی‌بیوتیک‌ها را مصرف می‌کنند اعلام کرده است.
این آمار بر اساس «دوزهای تعیین‌شده روزانه در هر هزار نفر» مشخص شده و جدیدترین داده‌هایی است که از کشورها ارائه شده است.
تفاوت زیاد در استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها در سراسر جهان نشان می‌دهد که بسیاری از کشورها بیشتر از میانگین جهانی از آنتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌کنند و این در حالی است که برخی از کشورها ممکن است دسترسی کافی به این داروها برای نجات‌‌دادن زندگی بیماران خود نداشته باشند.
آمار و ارقام‌های ارائه‌شده از سوی وزارت بهداشت نیز از شیفتگی ایرانی‌ها به مصرف آنتی‌بیوتیک خبر می‌دهد؛ آماری که می‌گوید ایران دومین مصرف‌کننده آنتی‌بیوتیک در جهان است و حدود ۳۰درصد آنتی‌بیوتیک‌هایی که تجویز می‌شود غیرضروری هستند.
همچنین طبق اظهارات رئیس سازمان غذا و دارو آموکسی‌سیلین پرمصرف‌ترین آنتی‌بیوتیک در سطح کشور است؛ این درحالی است که سالانه ۷۵۰هزار نفر به علت مقاومت دارویی جان خود را از دست می‌دهند؛ همچنین مرگ ۵۰ میلیون انسان تا سال ۲۰۵۰ به علت مقاومت دارویی تخمین زده شده است.
این موضوع را چندی پیش نوشین محمد حسینی که مدیرکل پایش مصرف فراورده‌های سلامت‌محور سازمان غذا و دارو است نیز در گفت‌وگو با رسانه‌ها به آن اشاره کرده؛ آنجا که گفته: «مصرف خودسرانه و قاچاق آنتی‌بیوتیک‌ها در کشور باعث شده میزان استفاده از آن‌ها بالاتر از آمار فروش داروهای دیگر باشد. برخلاف تصور عموم، آنتی‌بیوتیک‌ها بر عفونت‌های ویروسی بی‌تأثیر هستند و منجر به بهبود نمی‌شوند؛ به همین دلیل هنگامی‌که سرما می‌خوریم، به هر میزان نیز آنتی‌بیوتیک مصرف کنیم بازهم بهتر نمی‌شویم و کار اشتباه این است که دائم از آنتی‌بیوتیک‌های متنوع استفاده کنیم. برخلاف تصور عموم، آنتی‌بیوتیک‌ها بر عفونت‌های ویروسی بی‌تأثیر هستند و منجر به بهبود نمی‌شوند. تشخیص اینکه عفونت ویروسی است یا باکتریایی فقط بر عهده پزشک است؛ یک سری علائم و شاخص‌ها وجود دارد که به پزشک در تشخیص کمک می‌کند که متناسب با آن، داروی مناسب را تجویز کند یا حتی هیچ دارویی تجویز نکند.»