stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شبنم مقدمی
کودکی و تحصیلات

شبنم مقدمی سوم فروردین ماه سال ۱۳۵۱ در تهران در خانواده‌ای اهل فرهنگ، هنر و ادب متولد شد. پدر او مهندس برق و مادرش کارمند عالی‌رتبهٔ دانشگاه تهران بوده‌اند و یک برادر کوچک‌تر به نام بهنام دارد. او در سال ۱۳۸۳ با علیرضا آرا که تا به امروز شریک زندگی اوست ازدواج می‌کند.
مقدمی از همان دوران کودکی در کلاس‌های بازیگری ثبت‌نام می‌کند و در سال‌های دبیرستان با گروه کودک رادیو آشنا می‌شود و کارهای پراکنده‌ای را نیز تجربه می‌کند. با این حال مقدمی تحصیلات متوسطه را در رشته علوم تجربی به پایان می‌رساند و در دانشگاه نیز از رشته ادبیات فارسی در مقطع کارشناسی فارغ‌التحصیل می‌شود.
اما در نهایت علاقه خود به بازیگری را با شرکت در مدرسه فیلمنامه‌نویسی حوزه هنری زیر نظر اساتید مطرح پی می‌گیرد و پس از آن با گذراندن دوره‌های آموزشی در مدرسهٔ بازیگری امین تارخ فصل جدیدی را در زندگی خود آغاز می‌کند.
زندگی حرفه‌ای > اولین تجربه‌های بازیگری

مقدمی از میانهٔ دههٔ هفتاد شمسی با عضویت در «گروه تئاتر شایا» فعالیت در فضای حرفه‌ای تئاتر را با بازی در نمایش خانهٔ کاغذی به کارگردانی شهرام کرمی آغاز کرد و پس از آن بازیگری حرفه‌ای تئاتر را در کنار کارگردان‌های سرشناسی چون حمید امجد، محمد رحمانیان، مسعود رایگان و کیومرث مرادی ادامه داده است.
از اجراهای او می‌توان به نمایش‌هایی چون «زائر»، «پل»، «بی‌شیر و شکر»، «سکوت میراث من است»، «ترمینال»، «باغ مرگ»، «نامه‌هایی به تِب»، «قاتل بی رحم، هسه کارلسون»، «شرق شرق است!»، «تونل» و «مرغ دریایی من»اشاره کرد. او در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۷ به عنوان بهترین بازیگر زن سال از سوی خانهٔ تئاتر ایران معرفی شده است.
زندگی حرفه‌ای > فعالیت هنری با رادیو

مقدمی هم‌زمان با بازیگری تئاتر به عنوان گوینده و مجری-بازیگر در رادیو نیز فعال بوده. او به دلیل تحصیل در رشته ادبیات فارسی و علاقه‌اش به ادبیات، در اجرای برنامه‌های ادبی مستعد بوده است. مقدمی در رادیو جوان، رادیو ایران و رادیو فرهنگ فعالیت داشته و از میان برنامه‌های رادیویی‌اش می‌توان به «هفت شنبه»، «سه‌شنبه خط‌خطی»، «صدای عبرت» و «هفت ترانه» اشاره کرد که برنامه‌های نام آشنایی برای مخاطبان رادیو هستند. علاوه بر این مقدمی با «رادیو سوینا» (سینمای ویژهٔ نابینایان) نیز همکاری داشته است.
زندگی حرفه‌ای > بر پردهٔ سینما

مقدمی فعالیت در سینما را نیز از اواسط دههٔ هفتاد شمسی با فیلم زخمی به کارگردانی کامران قدکچیان آغازکرد. اما می‌توان گفت فعالیت‌های سینمایی مقدمی با حضور در فیلم به نام پدر به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا جدی‌تر شد و در این فیلم کیفیت بازی او مورد توجه واقع شد و راه را برای بازی در نقش‌های چالش برانگیزتر برای او هموار ساخت.
او تا به امروز با کارگردان‌های سرشناسی از جمله اصغر فرهادی، ایرج کریمی، سیروس مقدم، رضا میرکریمی، مازیار میری، حمید امجد، جعفر پناهی، ابراهیم حاتمی‌کیا، کمال تبریزی، سعید روستایی و عباس کیارستمی همکاری داشته است.
کارنامهٔ بازیگری شبنم مقدمی بسیار متنوع است. تجربهٔ نقش آفرینی در ژانرهای گوناگون (درام، کمدی، تاریخی و غیره) حکایت از قابلیت تطبیق‌پذیری و توان بازیگری او دارد. علاوه بر این، او از اعضای دائمی انجمن بازیگران جامعهٔ اصناف سینمای ایران (خانه سینمای ایران) است.
از میان فیلم‌هایی که شبنم مقدمی در آن‌ها بازی کرده است، می‌توان به فرش‌ایرانی، گزارش یک جشن، پاداش سکوت، فرزند خاک، همیشه پای یک زن در میان است، کودک و فرشته، زیر آب، امروز، نفس، زاپاس، ابد و یک روز، آباجان، خجالت نکش، شبی که ماه کامل شد، و شیرین اشاره کرد.
زندگی حرفه‌ای > حضور در تلویزیون

شبنم مقدمی پس از چندین تجربه سینمایی، در دههٔ ۸۰ مجدداً به تلویزیون بازمی‌گردد. در سال ۸۵ در سریال محبوب زیر تیغ ایفای نقش می‌کند و در کنار بازیگران سرشناسی چون پرویز پرستویی، فاطمه معتمدآریا و آتیلا پسیانی بازی در این سریال را تجربه می‌کند. او همچنین در سال ۸۷ در مجموعهٔ تلوزیونی پس از سال‌ها حضور می‌یابد.
مقدمی در سال ۹۳ (یکسال پس از دریافت اولین سیمرغ خود) هیچ کار سینمایی‌ای را قبول نمی‌کند و به‌جای آن در سه سریال حضور می‌یابد و سریال‌های پر مخاطب هفت سنگ و مدینه را برای تلویزیون و سریال ابله ساخته کمال تبریزی را در شبکه خانگی بازی می‌کند.
از دیگر سریال‌های او می‌توان به هیولا، خاتون، بی‌گناه، مردم معمولی و شبکه مخفی زنان اشاره کرد.
زندگی حرفه‌ای > صداپیشگی

با سالیان سال فعالیت در رادیو و اجرای نمایشنامه‌های رادیویی می‌توان گفت که کارنامهٔ حرفه‌ای مقدمی با صداپیشگی عجین شده است. او در مجموعه تلویزیونی «یکی بود یکی نبود» به کارگردانی رضا فیاضی نیز که برای صدا و سیمای مرکز خوزستان به ۱۳۸۴ تهیه شد، صداپیشهٔ عروسک بوده است و در اپیزود سوم پویانمایی چهار قسمتی نام‌ها به کارگردانی رضا میرکریمی، صداپیشهٔ پروین داعی‌پور همسر حسن باقری است.
مقدمی در سال‌های اخیر، فعالیت خود در این زمینه را گسترش داده و اینبار صداپیشگی را در راستای تهیهٔ نسخه‌های صوتی آثار شاخصی چون «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» اثر زویا پیرزاد و کتاب قصه‌های شیخ عطار اثر مهدی آذر یزدی (از مجموعهٔ قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب) به کار گرفته است. علاوه بر این او فیلم کلاسیک «بربادرفته» اثر مارگارت میچل، ساختهٔ ویکتور فلمینگ و فیلم سینمایی «دلشدگان» ساختهٔ علی حاتمی را برای رادیو سوینا (سینمای ویژه نابینایان که هر ماه، ۲ فیلم سینمایی کلاسیک خاطره‌انگیز را با همراهی هنرمندان توضیح‌دار می‌کند) پرده‌خوانی کرده است.
زندگی حرفه‌ای > درخشش و شکوفایی

علیرغم حضور مستمر شبنم مقدمی بر صحنهٔ تئاتر و دریافت جوایز متعدد در این مدیوم در دو دههٔ ۷۰ و ۸۰، دههٔ ۹۰ را می‌توان اوج شکوفایی شبنم مقدمی در نظر گرفت. او در سال ۱۳۹۲ اولین سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن را از سی و دومین جشنواره فجر برای بازی در فیلم سینمایی امروز دریافت می‌کند و در سال ۱۳۹۴ دومین سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن را برای بازی در دو فیلم سینمایی نفس و زاپاس در سی و چهارمین جشنواره فجر کسب می‌کند.
بانوی هزار چهرهٔ سینمای ایران در سال۱۳۹۵ برای بازی در فیلم آباجان نامزد دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن از سی و پنجمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم فجر شد و به سال ۱۳۹۶ نامزد دریافت سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول زن برای فیلم خجالت نکش شد. در سال ۱۳۹۸ اینبار نامزد بهترین بازیگر نقش مکمل زن از بیست و یکمین جشن خانه سینما برای فیلم شبی که ماه کامل شد می‌شود. علاوه بر اینها جوایز متعدد دیگری نیز در همین دهه از جشن انجمن منتقدان سینما، جشنواره بین‌المللی جام‌جم و جشن حافظ دریافت می‌کند.
فعالیت‌های دیگر و کنشگری اجتماعی

شبنم مقدمی علاوه بر بازیگری در عرصه اجتماع نیز فعال است. او در زمره هنرمندانی است که اجرای نمایشنامه خوانی را به نفع زنان بی‌سرپرست، کودکان سرطانی و زلزله زدگان به کار گرفته است. مقدمی عضو بنیاد خیریه برکت است و در این زمینه نیز به نفع نیازمندان به اجرای نمایشنامه خوانی پرداخته.
مقدمی سخنرانی تأثیرگذاری نیز در بخش «تداکس» زیر مجموعهٔ همایش‌های «تِد» دارد که در آن تجربیات چالش‌برانگیز زندگی خود را با دیگران به اشتراک می‌گذارد و به این تجربیات همچون راهی برای مواجهه با مشکلات و موانع پیش رو در زندگی می‌نگرد. سخنرانی او تلاشی است صادقانه برای گسترش امید و یافتن مسیری معنادار در زندگی.
علاوه بر این او همواره از پلتفرم پرمخاطبش برای آگاهی بخشی دربارهٔ مسائل مهم اجتماعی استفاده کرده است.
چالش‌ها

شهرت مقدمی دردسرهایی نیز برای او در پی داشته است. برای مثال سال ۱۳۹۹در برنامهٔ هم‌رفیق پیشنهاد بداههٔ مقدمی برای حضور در کنار گروه موسیقی بمرانی و همخوانی با آنها (که باعث شد برنامه شکل جذاب‌تری به خود بگیرد) واکنش برانگیز شد و موجب شد که ناگهان برنامهٔ او از آرشیو بن سازه ی(پلتفرم) نماوا بدون هیچ توضیحی حذف شود.
علاوه بر این در سال ۱۴۰۱ طلاب قم از ۱۵ بازیگر زن ایرانی از جمله شبنم مقدمی شکایت کردند. اتهام این بازیگران جریحه‌دار کردن عفت عمومی بواسطه نوع پوشش در معابر و مجالس عمومی و صفحات شخصی اینستاگرام ذکر شده بود. این طرح شکایت موجب واکنش‌های گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها شد و در نهایت در مرداد ۱۴۰۱ از طرف قوه قضائیه عدم صلاحیت برای این شکایت و قرار منع تعقیب برای این بازیگران صادر شد.
جوایز و نامزدی‌ها

| جشنواره/جشن | سال | عنوان اثر | دسته | نتیجه | منابع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان همدان | ۱۳۷۹ | نمایش نمکی | جایزه اول بهترین بازیگر زن | برنده |  |
| جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آئینی سنتی | ۱۳۸۲ | نمایش زائر | بهترین بازیگر زن | دیپلم افتخار |  |
| جشنواره تئاتر ماه | ۱۳۸۳ | نمایش کسی که هیچ‌کس نمی‌دانست کیست | جایزه اول بهترین بازیگر زن | برنده |  |
| جشن خانه تئاتر ایران | ۱۳۸۴ | نمایش کبوتری ناگهان | بهترین بازیگر زن سال | برنده |  |
| جشن خانه تئاتر ایران | ۱۳۸۷ | کوکوی کبوتران حرم | بهترین بازیگر زن سال | برنده |  |
| جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (دورهٔ سی‌ام) | ۱۳۹۰ | بوسیدن روی ماه | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | نامزدشده |  |
| جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (دورهٔ سی و دوم) | ۱۳۹۲ | امروز | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | برنده |  |
| جشنواره تلویزیونی جام‌جم (دورهٔ سوم) | ۱۳۹۲ | قصه‌های من و دوچرخه بابام | بهترین بازیگر زن | برنده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینما (دوره هشتم) | ۱۳۹۳ | امروز | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | نامزدشده |  |
| جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (دورهٔ سی وچهارم) | ۱۳۹۴ | نفس و زاپاس | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | برنده |  |
| جشن حافظ (دورهٔ پانزدهم) | ۱۳۹۴ | هفت سنگ | بهترین بازیگر زن کمدی | نامزدشده |  |
| جشن حافظ (دورهٔ پانزدهم) | ۱۳۹۴ | مدینه | بهترین بازیگر زن درام | برنده |  |
| جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (دورهٔ سی و پنجم) | ۱۳۹۵ | آباجان | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | نامزدشده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینما (دوره دهم) | ۱۳۹۵ | ابد و یک روز | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | نامزدشده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینما (دوره دهم) | ۱۳۹۵ | نفس | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | برنده |  |
| جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (دورهٔ سی ششم) | ۱۳۹۶ | خجالت نکش | بهترین بازیگر نقش اول زن | نامزدشده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینما (دورهٔ یازدهم) | ۱۳۹۶ | آباجان | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | نامزدشده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینما (دورهٔ دوازدهم) | ۱۳۹۷ | خجالت نکش | بهترین بازیگر نقش اول زن | نامزدشده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینما (دورهٔ سیزدهم) | ۱۳۹۸ | شبی که ماه کامل شد | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | نامزدشده |  |
| جشن حافظ (دورهٔ نوزدهم) | ۱۳۹۸ | خجالت نکش | بهترین بازیگر زن کمدی | برنده |  |
| جشن حافظ (دورهٔ بیستم) | ۱۳۹۹ | هیولا | بهترین بازیگر زن کمدی | برنده |  |
| جشن حافظ (دورهٔ بیست و سوم) | ۱۴۰۳ | شبکه مخفی زنان | بهترین بازیگر زن کمدی | نامزدشده |  |
شبنم مقدمی، تماشاخانه آو، ۱۳۹۱
شبنم مقدمی، پشت صحنه
شبنم مقدمی در کنار فاطمه معتمدآریا در سی و پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر
آلیس تالیونی

| آلیس تالیونی | آلیس تالیونی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۶ ژوئیهٔ ۱۹۷۶ ‏(۴۸ سال) ارمون، ول-دوآز، فرانسه
ملیت: فرانسوی
پیشه: بازیگر
همسر: ژوسلین کیورین
آلیس تالیونی (فرانسوی: Alice Taglioni‎؛ زادهٔ ۲۶ ژوئیهٔ ۱۹۷۶) هنرپیشه اهل فرانسه است. از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به جنگجویان آسمان، پورتوریکویی‌ها در پاریس و بدل اشاره کرد.
ناصر مؤذن

ناصر مؤذن نویسنده، مترجم و ناشر معاصر است. وی از نویسندگان پیشروی دهه چهل و پنجاه در جنوب کشور بود. او از نویسندگان نوگرای دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ است و به همراه نویسندگان دیگری از جمله عدنان غریفی، ناصر تقوایی، احمد محمود، احمد آقایی، منصور خاکسار، پرویز مسجدی، حسین رحمت، علی گلزاده، مسعود میناوی، بهرام حیدری، محمد ایوبی، پرویز زاهدی و نسیم خاکسار از شکل‌دهندگان داستان‌نویسی جنوب است.
ناصر مؤذن، یکی از اعضای هیئت نمایندگی حزب توده ایران بود. همچنین «نشر صلح» را نیز در ایران سرپرستی می‌کرد.
ادبیات کارگری جنوب

مهم‌ترین بخش ادبیات اقلیمی تلاش نویسندگان جنوب کشور است، داستان‌هایی که دربارهٔ فرهنگ و طبیعت جنوب نوشته شده‌است. غالب این نویسندگان برخاسته از طبقهٔ متوسط شهری هستند و بدین ترتیب مکتب قصه‌نویسی خوزستان پدید می‌آید. قصه‌های ناصر تقوایی، احمد محمود، مسعود میناوی، ناصر مؤذن، محمد ایوبی، پرویز زاهدی، پرویز مسجدی، عدنان غریفی، نسیم خاکسار و بهرام حیدری دنیای داستان‌های فاکنر، همینگوی و کالدول را پیش چشم ما می‌گذارد.
پرداختن به زندگی کارگران غربت‌زده و باربران اسکله و تشریح فقر و محرومیت آن‌ها در داستان‌های جنوبی نمود خاصی دارد؛ وجود تأسیسات نفتی، پالایشگاه‌ها و کارخانه‌ها، بسیاری را از شهرها و روستاهای اطراف فریفت و به سمت خود جذب نمود، اما این کارگران سرگردان، با بی‌مهری کارفرمایان خارجی و داخلی مواجه می‌شدند و سرانجام در غربتی جان‌کاه زندگی طاقت‌فرسای خود را در کافه‌ها و بارها سپری می‌کردند. بیشترین نمود این گرایش را در آثار نویسندگان مکتب داستان‌نویسی خوزستان می‌بینیم. نویسندگانی چون احمد محمود، ناصر مؤذن، ناصر تقوایی، اغلب شخصیت‌هایشان را کارگران تشکیل می‌دهند که اغلب‌شان سرانجام به آوارگی و بی‌خانمانی و بی‌کاری تن می‌دهند و با فروش خون خویش به زندگی ادامه می‌دهند.
ناصر مؤذن نخستین داستان‌هایش را در سال ۱۳۴۷ ه‍.ش در مجلهٔ «خوشه» چاپ می‌کند. سبک نگارش مؤذن شبیه نوشته‌های ماکسیم گورکی است. از جمله آثار او می‌توان به داستان «شب‌های دوبه‌چی» (انتشار در سال ۱۳۵۰ ه‍. ش) اشاره کرد که به جامعهٔ جنوب، خارجی‌ها و کارمندان و کارگران شرکت نفت می‌پردازد. از دیگر آثار وی مجموعه داستان‌های «رقص در انبار» در سال ۱۳۵۲ ه‍.ش و داستان «آفتابگردان» در سال ۱۳۵۵ ه‍.ش است.[نیازمند منبع]
از بیادماندنی ترین کارهای غیر داستانی ناصر موذن همتش در جمع آوری مجموعه مشهور ده شب است.
آثار > تألیف > داستانی

شب‌های دوبه‌چی، تهران: بهرنگ، ۱۳۵۰
رق‍ص در ان‍ب‍ار: م‍ج‍م‍وع‍ه‍. ق‍ص‍ه، ت‍ه‍ران: [بی‌نا]، ۱۳۵۲
آف‍ت‍اب‍گ‍ردان، ت‍ه‍ران: ن‍ی‍ل، ۱۳۵۷
آخ‍ری‍ن ن‍گ‍اه از پ‍ل خ‍رم‍ش‍ه‍ر، [بی‌جا]: ج‍ه‍ان‌س‍و، ۱۳۶۰
آثار > تألیف > مقالات

«مسائل هنر معاصر» در ده شب: شبهای شاعران و نویسندگان در انجمن فرهنگی ایران−آلمان، ب‍ه ک‍وش‍ش: ن‍اص‍ر م‍ؤذن، ت‍ه‍ران: امیرکبیر، ۱۳۵۷
ناصر مؤذن علاوه بر نویسندگی مترجم آثاری از نویسندگان روسی و غیره نیز است.
آثار > ترجمه

س‍رگ‍ی ی‍س‍ه‌ن‍ی‍ن، ال‍ک‍س‍ان‍در ف‍اده‌ی‍ف، ک‍ن‍س‍ت‍ان‍ت‍ی‍ن ف‍دی‍ن و ن‍ام‍ه‌ای از ی‍ل‍ی‍ن‍س‍ک‍ی ب‍ه گ‍وگ‍ول؛ ک. زل‍ی‍ن‍س‍ک‍ی، ت‍ه‍ران: [بی‌نا]، ۱۳۵۲
ب‍ازخ‍وان‍ی داس‍ت‍ای‍وس‍ک‍ی ب‍راس‍اس ن‍ق‍د ج‍ن‍ای‍ت و م‍ک‍اف‍ات، یوری فدوروویچ ک‍اری‍اک‍ی‍ن، ت‍ه‍ران: پیام ۱۳۵۳
ه‍ن‍ر وص‍ف واق‍ع‍ی‍ت در ی‍ادداش‍ت‌ه‍ایی ب‍ر ک‍اره‍ای آن‍ت‍وان چ‍خ‍وف، س‍رگ‍ی زال‍ی‍گ‍ی‍ن، ت‍ه‍ران: [بی‌نا]، ۱۳۵۳
زن‍دگ‍ی ح‍م‍اس‍ی ن‍ی‍ک‍لای آس‍ت‍روف‍س‍ک‍ی، س‍م‍ی‍ون ت‍رگ‍اب، تهران: صلح، ۱۳۵۷
لنین در مخفیگاه: دفترچه آبی، ایمانوئل کازاکه‌ویچ، تهران: صلح، ۱۳۵۸
دربارهٔ ادبیات و فرهنگ ملی، اگوستینونتو، [بی جا]: پیک ایران، ۱۳۵۹
ه‍م‍زاد، ف‍ئ‍ودور داس‍ت‍ای‍وس‍ک‍ی، ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر ت‍ن‍در، ۱۳۶۸
آم‍وخ‍ت‍ن ب‍رای زی‍س‍ت‍ن، آن‍ت‍وان س‍م‍ی‍ون‍ووی‍چ م‍اک‍ارن‍کو، ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر ج‍وان، ۱۳۶۹
اش‍ع‍هٔ م‍رگ، ال‍ک‍س‍ی ت‍ول‍س‍ت‍وی، ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر ت‍ن‍در، ۱۳۷۰
پادشاهی یونانی باختری

پادشاهی یونانی بلخ یا پادشاهی یونانی‌ها و باختری‌ها، شرقی‌ترین بخش جهان یونانی در آسیای میانه، یک دولت باستانی بود که از سال ۲۵۰ تا ۱۲۵ پ.م. بر بیشتر افغانستان، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان و مناطقی از ایران، پاکستان و هند امروزی فرمان می‌راند. و توسط ساتراپ سلوکی دیودوتوس اول سوتر تأسیس شد. پایتخت این دولت، شهر بلخ بود که بزرگ‌ترین و غنی‌ترین شهر دوران باستان به‌شمار می‌رفت. پادشاهی باکتریا با عنوان «امپراتوری هزارشهر طلایی» معروف است.
استقلال از امپراتوری سلوکی

دیودوتس ساتراپ باکتریا و مناطق اطراف، در حدود سال‌های دویست و پنجاه پ.م. از سلوکیان اعلام استقلال کرد و به عنوان شاه دیودوتس یکم برتخت نشست. در منابع باستانی، تاریخ دقیق استقلال باکتریا مشخص نیست. معمولاً تاریخی میان ۲۵۵ پ.م. تا ۲۴۶ پ.م. را به عنوان سال استقلال آن‌ها در نظر می‌گیرند. پیدا شدن تعداد کمی از سکه‌های آنتیوخوس دوم در باکتریا در ۲۵۵ پ.م. احتمال دقیق‌تر بودن این تاریخ را بیشتر می‌کند.
در پادشاهی باکتریا، از آنجایی که بیشتر مردم باکتریا شهرنشین بودند، به عنوان یکی از ثروتمندترین پادشاهی‌های خاورزمین در نظر گرفته می‌شود. ژوستینوس، تاریخ‌نگار رومی آن را پادشاهی هزار شهر باکتریا توصیف می‌کند.
در سال ۲۴۷ پ.م. بطلمیوسیان مصر، پایتخت سلوکیان، انطاکیه را تصرف کردند. با توجه به وضعیت نابه سامان سلوکیان، آندراگوراس، ساتراپ پارت اعلام استقلال کرده و خود را پادشاه اعلام کرد. با این حال، ده سال بعد، ارشک یکم، بنیان‌گذار شاهنشاهی اشکانی، پارت را تصرف کرد. این مسئله باعث شد تا ارتباط سلوکی‌ها با باکتریا قطع شود.
قدرت یونانیانی که رهبر شورش مردم باکتریا شدند، به لطف ثروتمند بودن منطقه به سرعت فزونی یافت و آن‌ها نه تنها ارباب آریانا شدند که هند نیز تحت فرمان آن‌ها درآمد. همان‌گونه آپولودوروس می‌گوید، به‌زودی مردمی که زیر فرمان آنان بودند، از مردم تحت فرمان اسکندر بیشتر شدند.
دیودوتس در سال ۲۴۰ پ.م. درگذشت و دیودوتس دوم، فرزند او، به جایش برتخت نشست. او با ارشک یکم علیه سلوکیان متحد شد:
مدت کوتاهی پس از مرگ دیودوتس، ارشک با پسر او پیمان صلح و اتحاد بست. اندکی بعد، سلوکوس برای سرکوب شورشیان به آن منطقه حمله کرد، اما شکست خورد. ایرانیان این روز به عنوان روز آزادیشان جشن می‌گیرند.
سقوط دیودوت‌ها

مطابق نوشته‌های پولیبیوس، اوتیدموس یکم از یونانی‌های ماگنزیا و ساتراپ سغد بود که بعد از شکست دادن دیودوتس دوم، حکمرانی خاندان دیودوت را به‌پایان رسانیده و دودمان جدیدی را تأسیس کرد که با حکمرانی خودش شروع می‌شد. او از ۲۲۲ تا ۱۹۰ پ.م. سلطنت کرد و ساتراپی سغد و اسکندریه اسخاته را به باکتریا افزود.
و آن‌ها همچنین سغد، واقع در شمال باکتریا که میان دو رود اکسوس، و لاکزارت قرار داشت، را بدست آوردند. اکسوس مرز سغد با باکتریا و لاکزارت مرز سغد با کوچ‌نشین‌های تخاری را نیز تشکیل می‌داد.
سقوط دیودوت‌ها > حمله سلوکیان

در ۲۱۰ پ.م. اوتیدموس توسط آنتیوخوس سوم سلوکی مورد حمله قرار گرفت، او با ۱۰ هزار سوار به مقابله با آنتیوخوس رفته و در نزدیک هریرود مقابل لشکر سلوکیان رسید اما در نبرد شکست خورد و مجبور به عقب‌نشینی شد؛ اوتیدموس به‌مدت سه سال در شهر مستحکم باکتریا به دفاع پرداخت و با موفقیت در برابر محاصره سلوکیان مقاومت کرد. سرانجام آنتیوخوس تصمیم گرفت اوتیدموس را به رسمیت بشناسد و در ۲۰۶ پ.م. یکی از دختران خود را به عقد دیمیتریوس پسر وی درآورد. اوتیدموس با زیرکی در مذاکره با آنتیوخوس و با بیان این‌که دیودوتس بر علیه سلوکی‌ها شوریده بود نه او، همچنین این‌که وجود او می‌تواند، مانند سدی در برابر تهدید کوچ‌نشین‌های آسیای میانه باشد، توانست نظر آنتیوخوس را برای پذیرش صلح جلب کند:
… زیرا اگر آنتیوخوس به این خواسته تن نمی‌داد، هیچ‌یک از دو طرف در امان نمی‌بودند: کوچ‌نشین‌های آسیای میانه قطعاً وحشی بودند، که اگر وارد کشور می‌شدند تهدیدی برای حکومت و مردم بود و خطری برای هر دو طرف به‌شمار می‌رفت.
به دنبال خروج ارتش سلوکی، قلمرو باکتریا نیز گسترش یافت. در غرب، مناطق پارت‌ها که ارتش‌شان توسط آنتیوخوس بزرگ تارومار شده‌بود، همراه با چند ساتراپی اطراف باکتریا به‌دست اوتیدموس افتاد.
گسترش پادشاهی > فتوحات دمتریوس

پسر اوتیدموس، دیمتریوس بنای جهان‌گشایی را در این قسمت از آسیا گذارد. از طرف شمال از سُغد گذشته به فونیان رسید و به سرزمین تخارها در آن طرف سیردریا دست انداخت و بعد به راهی که از تاریم و سزرمین تاتارها می‌گذشت چیرگی یافت. در جنوب هم یونانی‌های هند را تا سندوپتاله رانده و مملکتی وسیع بدست آورد. مقصود یونانی‌های باکتریا این بود که بین اقیانوس هندوچینی‌ها میانجی دادوستد بازرگانی باشند. در این زمان رشد و ترقی باکتریا فوق‌العاده بود.
گسترش پادشاهی > فتوحات دمتریوس > تسخیر شبه‌قاره هند (پس از ۱۸۰ م)

دیمیتروس، پسر آیتیدیوم، از سال ۱۸۰ پ.م. چند سال پس از سرنگونی امپراتوری موریا توسط خاندان شونگا، حمله به شبه‌قاره را آغاز کرد. مورخان دربارهٔ انگیزه‌های این حمله اختلاف نظر دارند. برخی از مورخان اظهار داشتند که حمله به شبه‌قاره برای نشان دادن حمایت آنها از امپراتوری موریا و محافظت از ایمان بودایی در برابر آزار و اذیت‌های مذهبی شانگاها بود که توسط کتاب مقدس بودایی (تارن) ادعا شده است.
دیری نگذشت که برای دمتریوس یک نفر مدعی اِوکراتید نام پیدا شد. او ضد دمتریوس قیام کرده، تاج و تخت باختر را غصب کرد. این شخص هم خیلی کاری بود، ولی بدست پسرش هلی‌اُکُل کشته شد. بعد مقارن این احوال مهرداد یکم اشکانی، نظری به باکتریا انداخته، در صدد برآمد، که آن را مانند زمان قبل از اسکندر به پارت ضمیمه کند. چنین هم شد، زیرا یونانی‌ها مجبور گشتند باختر را به اشکانیان داده و خودشان به‌طرف جنوب رفته، در کابل برقرار شوند. (۱۳۹ ق. م).
گسترش پادشاهی > سنگ‌نبشته کولاب

در کتیبه‌ای که در منطقه کولاب تاجیکستان، به‌زبان یونان باکتریای شرقی یافت شده و مربوط به سالهای ۲۰۰–۱۹۵ پ.م. است. در این کتیبه یونانی‌ای به نام هلیودوتوس، که محراب آتش را به حستیا اختصاص داده است، از آیتیدیوم بعنوان بزرگ‌ترین پادشاه نام می‌برد و پسرش دیمیتریوس اول به عنوان «دیمیتریوس کالینیکوس» را «دیمیتریوس، فاتح باشکوه» یادکرده است:
| برگردان متن (فارسی) | !متن اصلی (یونانی) |
| --- | --- |
 هلیودوتوس این محراب معطر را برای درختی زیبا، با نام درخشان خدا الهه زئوس، و در میان نخل‌ها، برای حستیا تقدیم کرد. او آزادی‌ها و فداکاری‌ها را انجام داد تا بزرگ تمام پادشاهان، آیتیدیوم و همچنین پسر با شکوه و پیروزش، دمیتریوس، با کمک چشمگیر اندیشه‌های الهی از همه دردها حفظ شود."— کتیبه کولاب، ۲۰۰–۱۹۵ق. م.:  τόνδε σοι βωμὸν θυώδη, πρέσβα κυδίστη θεῶν  Ἑστία, Διὸς κ(α)τ᾽ ἄλσος καλλίδενδρον ἔκτισεν  καὶ κλυταῖς ἤσκησε λοιβαῖς ἐμπύροις Ἡλιόδοτος  ὄφρα τὸμ πάντων μέγιστον Εὐθύδημον βασιλέων  τοῦ τε παῖδα καλλίνικον ἐκπρεπῆ Δημήτριον  πρευμενὴς σώιζηις ἐκηδεῖ(ς) σὺν τύχαι θεόφρον[ι] 
سنگ‌نبشته کولاب، تاجیکستان: سنگ‌نبشته کولاب، تاجیکستان
شاهان > خاندان دیودوت

فرمانروایان باکتریا، سغد، فرغانه، آراخوزیا
دیودوتس یکم (سوتر اول)؛ [۲۳۵-۲۵۵ پ.م]
دیودوتس دوم (سوتر دوم)؛ [۲۲۵-۲۳۵ پ.م.]
شاهان > خاندان آیتیدیوم

فرمانروایان باکتریا، سغدیانه، فرغانه، اراکوزیا
آیتیدیوم اول (سوتر سوم)؛ [۱۹۰-۲۲۰ پ.م]
دیمتریوس اول (سوتر چهارم)؛ [۱۸۱-۱۹۰ پ.م.]
آیتیدیوم دوم (سوتر پنجم)؛ [۱۷۵-۱۸۱ پ.م.]
دیمتریوس دوم (سوتر ششم)؛ [۱۷۰-۱۷۵ پ.م.]
آنتی‌ماخوس اول (سوتر هفتم)؛ [۱۶۵-۱۷۵ پ.م.]
شاهان > خاندان ایوکراتید

فرمانروایان باکتریا و سغد
ایوکراتید اول (سوتر هشتم)؛ [۱۵۰-۱۶۵ پ.م.]
ایوکراتید دوم (سوتر نهم)؛ [۱۴۵-۱۵۵ پ.م.]
هلی‌اکل اول (سوتر دهم)؛ [۱۳۰-۱۴۵ پ.م.]
ارتش

قبل از فتح باکتریا توسط یونان، ارتش‌های باکتریا اکثراً از سواران تشکیل شده‌بودند و به عنوان سربازان مٶثر شناخته می‌شدند که بخش‌های زیادی از درگیری‌های سواره نظام هخامنشیان را تشکیل داده‌بودند. ۲۰۰۰ سوار باکتریای تحت فرماندهی بسوس علیه اسکندر و ۹۰۰۰ نفر در نبرد گوگمل در جناح چپ ارتش داریوش جنگیدند. هرودوت همچنین به استفاده گسترده از ارابه در میان باکتریای‌ها اشاره می‌کند. پس از فتح باکتریا توسط اسکندر، یگان‌های سواره نظام باکتریای در حمله به هندوستان و پس از لشکرکشی هند در ارتش وی خدمت کردند. اسکندر با افزودن باکتریای‌ها، سغدی‌ها و سایر سواران سوار آریانا، ارتش نخبه خود را بزرگ کرد. هم آشیلوس و هم کورتیوس اشاره می‌کنند که باکتریا می‌توانست ۳۰۰۰۰ سوارکار بفرستد. بیشتر این سوارکاران سبک مسلح بودند، قبل از استفاده از شمشیر و نیزه از تیر و کمان استفاده می‌کردند.
اسکندر و سلوکوس اول هر دو یونانی‌های را در باکتریا ساکن کردند، در حالی که ترجیح می‌دادند مهاجران مقدونی خود را در غرب نگه‌دارند. پادگان‌های یونان در ساتراپی باکتریا در قلعه‌هایی با نام فروریا و در شهرهای بزرگ اسکان می‌دادند.
ارتش پادشاهی باکتریا یک نیروی چند قومی بود که بازوی اول آنرا واحدهای فالانژی پیاده‌نظام مسلح به نیزه شکل می‌داد. بازوی دوم ارتش سواره‌نظام بود که برای ارتش یونانی بسیار بزرگ بود و بیشتر از باکتریای‌های بومی، سغدی‌ها و سوارکاران دیگر تکیل شده‌بودند. در ۲۰۸ پ.م. پولیبیوس از ۱۰ هزار اسب در جنگ هریرود نام می‌برد. ارتشهای یونانی باکتریا همچنین شامل واحدهایی از کاتافراکت‌های زرهی سنگین و واحدهای کوچک نخبه سواره نظام همراه بود. بازوی سوم ارتش یونانی باکتریا فیل‌های جنگی هند بود که در برخی سکه‌ها با مردان مسلح با کمان و نیزه در برج آن به‌تصویر کشیده شده است. این نیروها با گسترش پادشاهی باکتریا به هند رشد کردند و به‌طور گسترده‌ای در سکه‌های یونانی باکتریا به تصویر کشیده شده‌اند. واحدهای دیگر در ارتش باختریان شامل مزدوران مردم مختلف اطراف مانند سکاها، داها، هندی‌ها و اشکانیان بود.
انقراض دولت باکتریا

این احوال تا ۱۲۷ پ.م. پائید، و در این زمان سکاها زیر فشار یوئه‌چیها به باختر ریختند. جهت این نهضت، هونها بودند. آن‌ها به سر یوئه‌چی‌ها ریخته، سرزمینشان را اشغال کردند. این‌ها هم بنوبت خود به سکاها فشار آورده آن‌ها را از سرزمینشان راندند و سکاها هم چاره نداشتند، جز اینکه به‌طرف جنوب بروند؛ ولی چون ایران پارتی سدّی محکم بود، ناچار به جای اینکه به خراسان بریزند، به‌طرف باختر رفتند، و در افغانستان کنونی برقرار شدند (تقریباً ۱۲۷ ق. م) یونانی‌های باختر هم چاره را در این دیدند که به‌طرف جنوب شرقی رفته در کابل و وادی سند محکم‌تر بنشینند. در ابتداء، در این کار بهره‌مند بودند، چنان‌که در سلطنت مناندر نامی حکمرانی آن‌ها در اینجا بسط یافت (بعد از ۱۲۶ ق. م) و دولتی تأسیس گشت که در تاریخ موسوم است به دولت هندویونانی. پایتخت آن در چاکله بود که به یونانی اِوتی‌دِمیا می‌نامیدند.
طولی نکشید که دولت هندویونانی هم تابع همان سکاها گشت و سکاها در اینجا دولتی تأسیس کردند که در تاریخ معروف به دولت هندوسکائی است. این واقعه در سلطنت جانشین مناندر، هِرمِس نامی وقوع یافت. از این زمان یونانی‌ها ضعیف گشته، بمرور تحلیل رفتند و تمدن یونانی خاموش گردید.
جنگ‌های اشکانیان و یونانی‌های باختر در تضعیف پادشاهی باکتریا و انقراض آن مؤثر بود.