حمله مغول به ایران
منبع‌شناسی

یاقوت حموی (۶۲۶–۵۷۵ ه‍.ق) از نظر زمانی و مکانی از نزدیک‌ترین نویسندگان و گزارش‌گران دههٔ نخست حملهٔ مغولان به ماوراءالنهر و خراسان است. او تا یکسال قبل از حملهٔ مغول در مرو زندگی می‌کرد. یاقوت بعد از حمله نخست به شهر موصل و سپس به حلب رفت و تا پایان عمر همان‌جا ماند. او در کتاب معجم‌البلدان شرحی از چگونگی تاریخ و کشتار مردم نیشابور در سال ۶۱۸ به دست سپاهیان چنگیز داده‌است.
ابن اثیر (۶۳۰–۵۵۵ ه‍.ق) مورخ نامدار آغاز عصر مغول که غالب اوقات را در موصل می‌زیسته‌است. بخشی از کتاب الکامل فی التاریخ نوشتهٔ ابن اثیر به وقایع این دوران ارتباط دارد.
شهاب‌الدین زیدری نسوی (مرگ ۶۴۷ ه‍.ق) منشی جلال‌الدین خوارزمشاه و نویسندهٔ کتاب سیرت جلال‌الدینِ مِنکُبِرنی. او بیشتر عمر را در متن زمان و مکان حملهٔ مغول به سر برده و بسیاری از این وقایع را به چشم دیده‌است. پس از قتل جلال‌الدین چندی متواری بود تا آنکه به میافارقین و به دربار سلاطین کرد ایوبی راه یافت و سپس به حلب رفت و تا پایان عمر همان‌جا ماند.
ابن ابی الحدید (۶۵۶–۵۸۶ ه‍.ق) از مورخان معتزلی معروف است. در شرح نهج البلاغه شرح نسبتاً مفصلی بر حمله مغول نوشته و حاوی اطلاعات مهمی مخصوصاً دربارهٔ استیلای مغول بر اصفهان است.
منهاج سراج (نیمه دوم قرن هفتم–۵۸۹ ه‍.ق) از نویسندگان فارسی‌زبان و نویسنده تاریخ طبقات ناصری است. این کتاب دربارهٔ استیلای مغول یکی از معتبرترین کتاب‌هاست.
عطاملک جوینی (۶۸۱–۶۲۳ ه‍.ق) با آنکه سال‌ها خود و خاندانش در عهد فرزندان و نوادگان چنگیز، خاصه به روزگار هلاکوخان، وزارت و امارت داشتند، در کتاب تاریخ جهانگشای از رسالت تاریخ‌نگاری روی نگردانیده‌است و شرحی از وقایع آن روزگار را در کتاب خود آورده‌است.
رشیدالدین فضل‌الله همدانی (۷۱۷–۶۴۸ ه‍.ق) وزارت سه تن از ایلخانان مغول را برعهده داشت. جلد اول کتاب او به نام جامع‌التواریخ چکیده‌ای از تاریخ تیره‌های مغول و ترک و تاریخ فرمانروایی چنگیزخان و جانشینان اوست.
شرف‌الدین عبداللّه شیرازی (۷۳۰–۶۶۳ ه‍.ق) از عاملان دیوانی دولت ایلخانی در فارس بود. در کتاب تاریخ وصاف آغاز قدرت گرفتن چنگیزخان و پیروزی‌های او در خراسان را آورده‌است. به گفته وصاف، کتاب او دنبالهٔ کتاب تاریخ جهانگشای عطاملک جوینی‌است.
حافظ ابرو (درگذشتهٔ ۸۳۳ ه‍.ق) اثر وی ذیل جامع التواریخ یا ذیل تاریخ رشیدی نام دارد و دنبالهٔ کتاب جامع‌التواریخ رشیدالدین فضل‌الله همدانی به شمار می‌آید. کتابی است ساده که بیشتر جنبهٔ سیاسی وقایع مورد توجه بوده‌است و از نظر ارزش قابل قیاس با رشیدالدین نیست.
نقشه خوارزمشاهیان. قبل از حمله مغول‌ها. خواندن حروف نقشه تنها با کلیک کردن و بزرگنمایی حداکثر نقشه میسراست.
قلمرو دودمان تاجیک-ایرانی غوریان در (۱۲۱۳–۱۲۰۱ میلادی) مطابق با (۶۰۹–۵۹۷ ه‍.ق). موقعیت شهرهای طالقان خراسان، بلخ، هرات، پروان، بامیان در این نقشه نشان داده شده‌است. برای بزرگ شدن تصویر دو بار بر روی آن کلیک کنید.
نقشهٔ قلمرو قراختاییان در پیرامون ۱۲۰۰ میلادی ۵۹۶ ه‍. ق
نقشه امروزی از منطقه فرارود (یا ماوراءالنهر). این منطقه مابین دو رود جیحون و سیحون قرار گرفته‌است.
گرگانج مرکز خوارزم و پایتخت خوارزمشاهیان در جنوب دریاچه آرال در کشور ترکمنستان کنونی
تصویر سبتای بهادر از یک نقاشی چینی مربوط به سدهٔ شانزدهم میلادی
مسیر لشکرکشی سرداران مغول به ایران. مسیر بازگشت جبه و سبتای از ایران با رنگ بنفش کمرنگ نشان داده شده‌است. خواندن حروف نقشه تنها با کلیک کردن و بزرگنمایی حداکثر نقشه میسراست.
یک اثر نقاشی مربوط به سدهٔ شانزدهم میلادی از جنگ سند. در این تصویر چنگیز و سپاهیانش در حال نظارهٔ جلال‌الدین و گذشت او از رود سند هستند.
وسعت امپراتوری مغول در زمان مرگ چنگیز خان در سال ۶۲۴ ه‍. ق
هلاکو و همسرش دوقوز خاتون
محاصره قلعه الموت توسط هلاکو
وسعت حکومت ایلخانان در سال ۷۳۵ ه‍.ق مطابق با ۱۳۳۵ (میلادی)
آنچه از نیشابور (شهر کهن) باقی مانده است، منطقه‌ای به نام کُهَندِژ به وسعت ۳۵۰۰ هکتار، در جنوب شهر کنونی نیشابور است؛ کهندژ اکنون یکی از مراکز باستان‌شناسی در نیشابوراست.
منارهٔ قوتلوغ تیمور و آرامگاه علاءالدین تکش از معدود بناهایی هستند که از کهنه گرگانج پایتخت خوارزمشاهیان باقی‌مانده‌اند. این دو اثر تاریخی امروزه در شمال غربی کشور ترکمنستان واقع شده‌اند.