اوستا
گاهشماری اوستا > اوستای ساسانی

در سدهٔ سوم میلادی شاهنشاه ساسانیان، اردشیر اول (۲۲۶ تا ۲۴۱ میلادی) به موبد بزرگ خود تَنسَر فرمان داد که متون دینی را جمع‌آوری کند. بنابر دینکرد نتایج کار تنسر یک مجموعهٔ ۲۱ جلدی به زبان اوستایی (نه به زبان اوستایی گاتایی اصلی) به نام «نسک» ها بود که از ۳۴۸ فَرگَرد (فصل) و تقریباً ۳۵۰هزار واژه تشکیل می‌شد. آخرین ویرایش در زمان شاپور دوم (۳۰۹ تا ۳۷۹) انجام شد.
بیست و یک نسک اوستای ساسانی بر پایهٔ کتاب‌های هشتم و نهم دینکرد به گزارش زیر است:
سوتْکَر نَسْک (از بخش‌های گاسانیک): دارای ۲۲ فَرگَرد و دربارهٔ پرهیزگاری و دینداری بوده است. از نوشته‌های باارزش این نسک پیرامون «کرشاسب»، «کی‌خسرو» و «کی‌کاووس» بوده است. گمان می‌رود که رسالهٔ پهلوی «زندِ وُهومَن یسن» یا «بهمن یشت» برگرفته از فَرگَردِ هفتم «سوتکر نسک» باشد.
وَرْشْتْ مانْسَر (از بخش‌های گاسانیک): دارای ۲۲ فرگرد و دربارهٔ کارهای دینی و نیایش‌ها بوده است.
بَغْ نَسْک (از بخش‌های گاسانیک): دارای ۲۲ فرگرد و دربارهٔ دین زرتشتی و آموزه‌های اشوزرتشت بوده است، که چکیدهٔ آن در «دینْکَرد» آمده است. سه فرگرد این نسک تاکنون مانده است (یسنا، هات‌های ۱۹، ۲۰ و ۲۱) که تفسیر سه نماز «یَتااَهو وَئیرو»، «اَشِمْ وُهو» و «یِنگْهِ‌هاتامْ» را دربر می‌گیرد.
دامدات نَسْک (از بخش‌های هاتَک مانسَریک): دارای ۳۲ فرگرد و دربارهٔ جهانِ پسین و رستاخیز بوده است. این نسک به «دوازده هاماسْتْ» نیز نامور است.
ناتَرْ نَسْک (از بخش‌های هاتَک مانسَریک): دارای ۳۵ فرگرد و دربارهٔ ستاره‌شناسی بوده است.
پاجَگ نَسْک (از بخش‌های هاتَک مانسَریک): دارای ۲۲ فرگرد و دربارهٔ آیین‌ها و کارهای دینی بوده است.
رُودُ داد آئیتیگ نَسْک (از بخش‌های هاتَک مانسَریک): دارای ۱۳ فرگرد و دربارهٔ کارهای سیاسی، نظامی و اجتماعی بوده است.
بَریش نَسْک (از بخش‌های هاتَک مانسَریک): دارای ۱۲ فرگرد و دربارهٔ حقوق و قانون بوده است.
کَشْسْرُب نَسْک (از بخش‌های هاتَک مانسَریک): دارای ۱۵ فرگرد و دربارهٔ کارهای دینی و نیایش‌ها بوده است.
ویشتاسْپ ساسْت نَسْک (از بخش‌های هاتَک مانسَریک): دارای۱۰ فرگرد و دربارهٔ «ویشتاسب شاه»، پشتیبان اشوزرتشت و گسترشِ دینِ بهی بوده است.
وَشْتَگ نَسْک (از بخش‌های گاسانیک): دارای ۶ فرگرد و دربارهٔ رفتار و کردارِ دینی بوده است.
چیترادات نَسْک (از بخش‌های داتیک): دارای ۲۲ فرگرد و دو موضوع ارزشمند را دربرداشته است: یکی؛ پزشکی، انواع و شیوه‌ها و مسایل وابسته به آن و دیگری مسایلی که از آغاز آفرینش تا زندگی اشوزرتشت را شامل می‌شده است. که موضوع دوم به نژادها، قبیله‌ها وآیین‌هایشان و زندگی‌نامهٔ شاهان پیشدادی و کیانی می‌پرداخته است. و بی‌گمان این رساله بنیان «شاهنامه» ها و «سِیَرُالمُلوک» ها بوده است.
سْپِنْد نَسْک (از بخش‌های گاسانیک): دارای ۶۰ فرگرد و دربارهٔ اخلاق، شیوه‌های نیکوکاری و داستان کودکی اشوزرتشت بوده است.
بَغان یَشْت نَسْک (از بخش‌های داتیک): دارای ۱۷ فرگرد و دربارهٔ اهورامزدا، ایزدان و اَمِشاسْپَندان و شیوه‌های ستایش و نیایش آنان بوده است.
نیکاتوم نَسْک (از بخش‌های داتیک): دارای ۵۴ فرگرد و دربارهٔ راستی و چگونگی داد و به‌جای آوردن حقوق مردم (روش‌های محاکمه و دادرسی و گوناگونی کیفرها) و همچنین چگونگی اوزان و مقادیر بوده است.
گَنباسَرْنی جَت نَسْک (از بخش‌های داتیک): دارای ۶۵ فرگرد و دربارهٔ پیوند زناشویی، پایهٔ ایمان و قانون‌های حقوقی و قضایی بوده است.
هوسْپارَم نَسْک (از بخش‌های داتیک): دارای ۶۴ فرگرد و دربارهٔ جهانِ پسین و همچنین دستورهایی دربارهٔ کشاورزان و حقوق آنان بوده است.
سَکاتوم نَسْک (از بخش‌های داتیک): دارای ۵۲ فرگرد و موضوع‌های گوناگونی چون دادِ شاهان، رخدادهای رستاخیز، بایسته بودن مبارزه با بدی و گناه، چگونگی داوری، طبقه‌های داوران و قانون‌هایی دربارهٔ مالکیت را شامل می‌شده است.
وَنْدیداد نَسْک (از بخش‌های داتیک): دارای ۲۲ فرگرد و تنها نسک اوستایی ساسانی است که متن اوستایی و تفسیر پهلوی آن برجای مانده است. جغرافیا، داستان جمشید، رخدادهای رستاخیز، آداب پاکی، آداب بَرِشْنوم و دخمه کردن مردگان، دستورهای دینی را شامل می‌شود.
هاتُخْت نَسْک (از بخش‌های گاسانیک): دارای ۳۰ فرگرد و دربارهٔ ایزدان و فرشتگان بوده است. بخشی از این نسک در پیوستِ یَشت‌ها جای دارد که دارای سه فرگرد می‌باشد.
سْتوت یَشْت نَسْک (از بخش‌های گاسانیک): دارای ۳۳ فرگرد و دربارهٔ ستایش اهورامزدا و امشاسپندان بوده است. در اوستای کنونی این نسک به نام سْتوتْ یَسْن به معنای یسناهای ستایش نام دارد.
در روزگار ساسانیان هفت بخش ۱-۲-۳-۱۱-۱۳-۲۰-۲۱ را «گاسانیک» یا ادبیات مینوی (آن‌جهانی)، هفت بخش ۴-۵-۶-۷-۸-۹-۱۰ را «هاتَک‌مانْسَریک» یا ادبیاتی میان نوع ادبیات مینوی و این‌جهانی (آن‌جهانی و این‌جهانی) و هفت بخش ۱۲-۱۴-۱۵-۱۶-۱۷-۱۸-۱۹ را «داتیک» یا ادبیاتِ این‌جهانی نامیده می‌شد.