stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
غوریان
امرای غوری > امرای اولیه

بنجی بن نهاران
او از امرای قدرتمند غور و معاصر با هارون الرشید بود او و شیش بن بهرام مدعی حکومت بر غور بودند. آن دو با همدیگر نزاع کردند و نتوانستند اختلافات خود را حل کنند. پس پیش هارون الرشید رفتند. هارون الرشید منشور حکومت غور را به بنجی بن نهاران داد تا این‌که حکومت غور در فرزندانش تداوم یافت.
سوری بن محمد
سوری از نسل امیر بنجی و معاصر یعقوب لیث صفاری بود، ممالک غور بیشتر در اختیار او بود. در این زمان مسلمانان و مشرکان با همدیگر اختلاف داشتند و صفاریان و سامانیان در تلاش برای فتح قلاع غور بودند.
محمد بن سوری
از نسل سوری بن محمد بوده است. بخشی از زندگی سیاسی و نظامی محمد سوری رابطهٔ او با سلطان محمود غزنوی است. وی سرزمین غور را تحت اختیار خویش درآورده بود. او که هوای استقلال در سر داشت سرانجام با تکیه بر استعداد نظامی خویش و اعتماد به قلاع مستحکم غور، عَلَم استقلال برافراشت. سرانجام محمود غزنوی با حیلهٔ جنگی توانست او را شکست دهد.
ابوعلی محمد بن سوری
سلطان محمود پس از غلبه بر محمد سوری حکومت غور را به فرزند او ابوعلی داد. ابوعلی به سبب رابطهٔ حسنه با دربار غزنین، مشکل خارجی نداشت. غوریان در دورهٔ فرمانروایی او در رفاه و امنیت به‌سر می‌بردند. در این زمان مسعود غزنوی در هند بوده و به غور توجهی نداشت. تا این‌که عباس بن شیث توانست او را اسیر کند و خود را به‌عنوان جانشین وی معرفی کند.
عباس بن شیث
عباس از ضعف و هرج‌ومرجی که بعد از شکست سلطان مسعود از سلجوقیان در نبرد دندانقان در سال ۴۳۱ق عارض دربار غزنین شد، برای قطع رابطهٔ غور از غزنین کوشید و با زندانی کردن عمویش امور غور را بر عهده گرفت.
محمد بن عباس
سلطان ابراهیم پس از دستگیر کردن او، فرزندش را به فرمانروایی رساند.
قطب‌الدین حسن
از انتقال فرمانروایی غور به قطب‌الدین حسن که به احتمال زیاد فرزند محمد بن عباس بود اطلاعات دقیقی در دست نیست. وی مانند پدرش به دین‌داری، عدالت و رعیت‌پروری شهرت داشته است. در دورهٔ فرمانروایی وی غور گرفتار جنگ‌های داخلی بوده است چنان‌که مشغلهٔ اصلی قطب‌الدین حسن فرونشاندن شورش‌ها بود و در همین راه به قتل رسید.
عزالدین حسین
به حکم مسعود بن ابراهیم غزنوی به فرمانروایی غور رسید. با مرگ مسعود بن ابراهیم در سال ۵۰۹ق و اختلاف فرزندانش برسر جانشینی او، غزنویان خود تحت سلطهٔ سلطان سنجر سلجوقی قرار گرفته و خراج‌گزار وی شدند.
میراث

غوریان بنیان پادشاهان مسلمان همد را گذاشتند که به مدت ۵۰۰ سال بر هندوستان فرمانروایی کردند. سلطنت دهلی زبان فارسی را به عنوان زبان رسمی درباری منطقه معرفی کرد که تای حمله انگلیس بر هندوستان نفوذ داشت.
از آنجایی که سربازان برده ترک پیشتاز لشکریان غوری را تشکیل می‌دادند، حضور مردم ترک و افغان میان غوریان وجود داشت. تا پایان قرن سیزدهم سلطنت مملوک‌های ترک و افغان‌ها خبج و لودین در هند حکومت کردند و ویژگی‌های قومی خود را حفظ کردند.
غوریان از زبان فارسی درباری، دری حمایت‌های گسترده کردند و آنرا الی بنگال گسترش دادند. غوریان معماری اسلامی را در هند گسترش دادند چنانچه قطب منار به اقتباس از منار جام ساخته شده است.
روابط سیاسی

سلطان شهاب‌الدین زمانی به قتل رسید که اهداف نظامی او در هندوستان و خراسان ناتمام مانده بود و وضع داخلی نیز برای انتقال قدرت نا آرام بود؛ بنابراین وزیر او مؤیدالملک برای جلوگیری از اغتشاشات داخلی و حفظ وحدت امپراتوری، مرگ سلطان را آشکار نکرد ولی در این زمان ارکان سپاه باهم اختلاف پیدا کردند. غوریان به هواخواهی بهاءالدین سام حاکم بامیان قیام خود را آشکار کردند و مؤیدالملک و ترکان هواخواه غیاث‌الدین محمود شدند. سرانجام توفیق نصیب مؤیدالملک و ترکان شد اما آن‌ها برای تحقق هدف خود به تاج‌الدین یلدوز، از امرای ترک و سلطان شهاب‌الدین روی آوردند؛ بنابراین به دلیل تعدد مدعیان سلطنت، قلمرو غوریان تجزیه شد.
روابط سیاسی > روابط با خلفای عباسی

از منابع به دست آمده چنین برداشت می‌شود که غوریان مانند سایر پادشاهی‌های مسلمان روابط خوبی با خلافتِ بغداد نداشتند و از آن‌ها، حتی در ظاهر، اطاعت نمی‌کردند.
روابط سیاسی > روابط با حکومت‌های همجوار

غوریان در مدت کوتاهی توانستند حکومت مقتدری در بخش‌های وسیعی از سرزمین‌های اسلامی تشکیل دهند. جد اعلای غوریان «شنسب» نام داشت که وی در زمان علی اسلام آورده بود اما پذیرش آیین اسلامی از طرف مردم غور در زمان سلطان محمود غزنوی بوده است. اوج اقتدار این سلسله در زمان سلطان غیاث‌الدین محمد و برادرش شهاب‌الدین محمد بوده است. معاصر بودن غوریان با حکومت‌هایی چون غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان همواره موجب برخوردهای سیاسی و نظامی این خاندان با حکومت‌های یادشده بود. در دوران سلطان غیاث‌الدین و شهاب‌الدین نبردهایی با سلطان محمد خوارزمشاه انجام شد که آن‌ها در برابر سلطهٔ خوارزمشاهیان ایستاده و آن‌ها را شکست می‌دادند اما با مرگ سلطان شهاب‌الدین غوری غوریان اقتدار خود را از دست دادند. حاکمان محلی دم از استقلال زدند و سلطان محمد خوارزمشاه از فرصت استفاده کرده و غوریان را در خراسان و ماوراءالنهر نابود ساخت.
امور اداری و نظامی

امور اداری غوریان تاحدی برگرفته از امور اداری غزنویان بود و سلطان ضرورتاً باید از خاندان شنسبانی باشد. مشروعیت سلطنت نه تنها منوط به دریافت منشور حکومت از خلیفهٔ عباسی بود، بلکه حمایت اشراف نیز نقش مهمی را ایفا می‌کرد. نشانه‌های سلطنت، خطبه، سکه و چتر سلطنتی بود و سلاطین غوری دارای چتر بودند و گاه از طرف خود به والیانی که مقام بالایی داشتند، لقب سلطان عطا می‌کردند. دیوان‌سالاری سلالهٔ ایران، مانند سامانیان و غزنویان برگرفته از خلفای عباسی در بغداد بود. پس شکی نیست که دیوان‌سالاری غوریان نیز شبیه دیوان‌سالاری موجود در خراسان و غزنین بوده است که شامل دیوان‌های عرض، دیوان اشراف، وزیر و غیره بوده است.
امور اداری و نظامی > سپاه و اسلحه

هستهٔ مرکزی سپاه غور از مردم سرزمین غور تأمین می‌شده ولی با توسعهٔ قلمرو غوریان به تدریج اقوام دیگری مانند ترکان ،تاجیکان و هندیان به سپاه پیوستند. سپاه غور متشکل از سواره‌نظام و پیاده‌نظام بود. سپاهیان غور زره‌پوش بودند و با سنان می‌جنگیدند. با توجه به کوهستانی بودن غور آموزش‌های سوارکاری و وجود اسب‌های تندرو، بخش اعظم سواره‌نظام غوریان را تشکیل می‌داد.
امور مردمی > وضعیت اجتماعی

اوضاع اجتماعی غوریان به دلیل سختی زندگی در سرزمین کوهستانی به خودی خود در پرورش انسان‌های توانمند از نظر روانی و جسمی اثرگذار بود. زندگی در دیاری کوهستانی باعث خشونت طبع غوریان شده بود.
امور مردمی > وضعیت اقتصادی

اوضاع اقتصادی غوریان به دلیل وجود معادن فلز و تخصص و مهارت آن‌ها در استخراج و ساخت اسلحه و نیز زمین‌های کشاورزی غنی و غنیمت‌هایی که از هند وارد می‌شد و همچنین صادرات اسلحه باعث رونق اقتصادی غوریان شده بود.
امور مردمی > وضعیت دینی

مذهب غالب غوریان و سلاطین تا عهد غیاث‌الدین ۵۹۹ ه‍.ق مذهب کرامیه بوده است و حتی غیاث‌الدین محمد و برادرش شهاب‌الدین محمد، پیرو مذهب کرامیه بوده‌اند. نفوذ علمای کرامیه در غور چنان بود که وقتی غیاث‌الدین تغییر مذهب داد و به مذهب شافعی گروید مورد اعتراض قرار گرفت. تغییر مذهب غوریان به مذهب شافعی به دلیل سختگیری کرامیه در انجام عبادات و عقیدهٔ خرافه‌آمیز نسبت به خدا موجب رویگردانی مردم غور از این مذهب شده و به دنبال آن غیاث‌الدین برای همسو شدن با مردم، تغییر مذهب داده و به شافعی گروید. غیاث‌الدین به سبب سیاست تساهل مذهبی مورد تمجید مردم قرار گرفت. به همین سبب در غور شورشی علیه او گزارش نشده است چون او تعصب در مذهب را دور از شأن سلطانی می‌دانست و امتیازی برای شافعیان قائل نمی‌شد. او به سادات و علویان احترام می‌گذاشت و برای شافعیان در خراسان و غور مساجد و مدارس ساخته بود.
ولایت غور در افغانستان
دژ و طاق قلعه بست که بر روی بانک‌نوت‌های افغانی چاپ می‌شود.
سکه‌های امیر بختیار خلجی، فرمانده غوریان در بنگال که نام سلطان اعظم معزالدین محمد غوری روی آن دیده می‌شود.
آخرین مقاومت راجپوت‌ها در برابر معزالدین محمد غوری در سال ۱۱۹۳
نمونه از کاشیکاری و آیات قرآن به خط کوفی در منار جام.
تالاب گاوخونی

«گاوخونی» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، گاوخونی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| تالاب گاوخونی | تالاب گاوخونی |
| --- | --- |
گاوخونی: گاوخونی
fa (in English: Expected satiety): fa
نقشه از حوضه زاینده‌رود/گاوخونی: نقشه از حوضه زاینده‌رود/گاوخونی
موقعیت: ایران، استان اصفهان
مختصات: ۳۰°۳۸′۵۸″ شمالی ۴۸°۳۹′۵۲″ شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۶۴۹۴۴°شمالی ۴۸٫۶۶۴۴۴°شرقی﻿ / 30.64944; 48.66444
گونه: آب ش‍ی‍ری‍ن
درون‌شارش‌های کلان: زاینده‌رود (۴۰۰ کیلومتر)
برون‌شارش‌های کلان: تبخیر
کشورهای حوضه: ایران
مساحتِ رو: ۴۷۶ کیلومتر مربع (خشک)
بیشترین ژرفا: ۱٫۵ متر (۴٫۹ فوت)
| منطقه حفاظت‌شده تالاب گاوخونی | منطقه حفاظت‌شده تالاب گاوخونی |
| --- | --- |
جایگاه در نقشه ایران: جایگاه در نقشه ایران
مکان: ایران، استان اصفهان، شهرستان ورزنه
مساحت: ۶۳۰ کیلومتر مربع (۲۴۰ مایل مربع)
تاسیس‌شده: ۱۴۰۳
هیئت حاکمه: سازمان حفاظت محیط زیست ایران
تالاب بین‌المللی گاوخونی، نام تالابی است در جنوب شرقی استان اصفهان که در شرق شهرستان ورزنه استان اصفهان جای گرفته است و رودخانه زاینده‌رود به آنجا می‌ریزد.
تالاب گاوخونی یکی از تالاب‌های مشهور در جلگهٔ مرتفع مرکزی ایران به‌شمار می‌آید. این تالاب حیاتی منطقه‌ای به وسعت ۴۷۶ کیلومتر مربع را پوشانده و در ۱۳۷ کیلومتری جنوب شرق اصفهان در ۳۰ کیلومتری مرکز شهرستان ورزنه و در مجاورت تپه‌های شنی واقع شده است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۴۷۰ متر و بیشینهٔ عمق آن ۱۵۰ سانتیمتر می‌باشد. باتلاق مذکور منابع زیستی غنی ای دارد البته به انضمام فعالیت‌های دیگری که نسبت به محیط دارد. این باتلاق همچنین پناهگاهی برای پرنده‌های مهاجر است که با همهٔ این ویژگی‌ها یکی از جاذبه‌های گردشگری است.
نوسانات و تغییراتی در مواقع ترسالی و خشکسالی و شرایط مدیریتی متفاوت، بر وضعیت آبی تالاب سیطره دارد.
این فضا فاقد فعالیت و سکونت انسان می‌باشد. نزدیک‌ترین آبادی به گاوخونی همان شهر توریستی ورزنه است که در حدود ۲۳ کیلومتر تا دهانه مرداب فاصله دارد. در بقیه مناطق، روستاهای دستجرد، مالواجرد، حسن‌آباد و خارا از دهستان جرقویه علیا در جنوب تپه شنی حاشیه مرداب واقع‌اند که این روستاها به جز از طریق روستای خارا دسترسی به مرداب گاوخونی ندارند.
نام‌شناسی

در فرهنگ آنندراج گاو را به معنی بزرگ و خان را به معنی چاه آورده است و آن را چاه بزرگ می‌داند. دهخدا گمان می‌برد که گاوخانه باشد زیرا در گذشته روستاییان گاوهای خود را برای چرا به اینجا می‌آوردند.
واژه گاوخونی مرکب است از گاو (Gabae یا Gavae) که استرابو در جغرافیای معروف خویش اصفهان را بدان نامیده و این واژه بعداً به گبی، گی و جی تبدیل گردیده است. و خانی (خانیک Xanik پهلوی) که به معنی چشمه، حوض و آبگیر است و در آثار قدمای زبان فراوان به کار رفته است. بر بنیاد این احتمال گاوخانی به معنای آبگیر جی (اصفهان) است.
مشخصات جغرافیایی مرداب

مرداب گاوخونی در شمال شرقی دهستان جرقویه (سفلی و علیا) و جنوب غربی شهرستان نائین و غرب منطقه ندوشن از استان یزد و شمال غربی کویر ابرقو و شرق دهستان رودشتین واقع شده است و در وسیع‌ترین قسمت عرض آن حدود ۴۵ و طولش ۲۵ کیلومتر است.
آب مرداب در زمستان بیشتر است، اما در تابستان چون زاینده رود به مصرف آبیاری اراضی مسیر می‌رسد و نسبت آبهای ورودی نیز کمتر است از وسعت مرداب کاسته می‌شود. اطراف مرداب خشک و به‌طور کلی در شعاع ده کیلومتر خالی از سکنه است.
در میانه مرداب چاله فرورفته وجود دارد که علی القاعده تاکنون (زمان نویسنده در ۱۳۶۱) خشک نشده است و دریاچه اصلی آن را تشکیل می‌دهد.
اقلیم

در یک تقسیم‌بندی، تالاب گاوخونی با ناهمواری‌های پیرامونی در حاکمیت اقلیم «منطقهٔ گرم و خشک و بادی» عنوان شده است.
زمین باستان‌شناسی

تالاب گاوخونی به عنوان یکی از دریاچه‌های بارانی و چاله‌های تراکمی پلیو-کواترنر از جایگاه ویژه‌ای در میان قلمروهای دوران چهارم ایران برخوردار بوده و در حال حاضر به عنوان یک حوضهٔ انتهایی و مصب اصلی زاینده رود قلمداد می‌شود. تنوع انواع فرم‌های کاوشی و تراکمی واقع در پیرامون گاوخونی و قلمرو رودخانه زاینده رود، نشان از تعویض تناوبی سیستم‌های شکل‌زایی درطی فازهای سرد و گرم کواترنر دارد. نخستین اثر علمی که محدودهٔ دریاچهٔ گاوخونی را در دوران چهارم بر اساس شواهد زمین‌ریخت‌شناسی بازسازی کرده است، مربوط به ۱۷۱ شمسی است. در این اثر به استناد شواهد ژئومورفیک ساحلی محدودهٔ گاوخونی در دوران چهارم را تراز ۱۵۵۰ متری شناسایی کرده و عمق دریاچه را نزدیک به ۷۰ متر تخمین زده است. بر اساس موارد مندرج در تحقیق نامبرده می‌توان نتیجه گرفت که در حاکمیت دوره‌های یخبندان (آناگلیشیال) در ایران که به‌واسطهٔ تغذیهٔ مناسب و برودت بیشتر محیطی زبانه‌های یخچالی شیرکوه تا دروازه‌های شهر مهریز پیشروی می‌کرده است، سطح آب دریاچهٔ گاوخونی به بالاترین حد خود می‌رسیده است. به استناد تاریخ‌نگاری با روش کربن ۱۴ در غرب ایران که وان زیست (Vanzist) و بروکس انجام دادند، و بر اساس تحقیقات جدید زمین باستان‌شناسی، رقوم ۳۳ هزار سال را برای این دوره پیشنهاد کرده است. از اینرو، کویر گاوخونی به عنوان یکی از دریاچه‌های بارانی کواترنر مقارن با دوره‌های یخچالی از شرایط بارانی و بیلان آبی مثبتی برخوردار بوده، به عبارت دیگر تحت این شرایط اقلیمی، با کاهش تبخیر و برودت محیطی و نیز افزایش بارش، سطح آب در دریاچه گاوخونی بالا رفته و یک فاز پیشروی را تجربه نموده است. با حاکمیت دوره‌های میان‌یخچالی ضمن افزایش دما و تبخیر و کاهش بارندگی، دریاچه‌های بارانی و از آن جمله گاوخونی در شرایط پسروی و کوچک‌شدن قرار می‌گرفته است. رودخانه زاینده‌رود نیز به عنوان مهم‌ترین جریان متمرکز آبی منتهی به گاوخونی از رفتار آبی این دریاچه متأثر گردیده و دلتاهای آن در موقعیت‌های مختلف مکانی به دنبال تغییر موقعیت دریاچه گاوخونی شکل گرفته است. از اینرو، وسعت این پلایا درکنترل سیکل‌های اقلیمی کواترنر و بیلان آبی رودخانه‌های ورودی به آن بوده است. بزرگ‌ترین قلمرو (با دو دلتا، یکی در محور نجف‌آباد-اصفهان به عنوان بزرگ‌ترین دلتای دیرینه و دیگری در شمال اصفهان و اطراف کویر سگزی) با مساحت ۱۵۵۷۸ کیلومتر مربع متعلق به قدیمی‌ترین فاز می‌باشد و کمترین مساحت به سطح فعلی گاوخونی که معادل ۴۸۷ کیلومتر مربع است، تعلق دارد. هر چه که از قدیمی‌ترین یا اولین فاز به سمت فاز فعلی پیش می‌رویم قلمروهای پیشین کوچک‌تر و محدودتر می‌گردد.
پوشش گیاهی

گونه‌های گیاهی این محدوده متأثر از برخی عوامل خاکی (بافت و سطح ایستابی) بسیار متغیر است. گونه‌های شورپسند تالابی در حاشیهٔ تالاب، گونه‌های شن‌دوست بر روی ناهمواری‌های ماسه‌ای، گونه‌های گچ‌دوست بر روی تپه ماهورهای جنوب تالاب و گونه‌های صخره‌دوست در مناطق مختلف آن دیده می‌شوند. گرما، تابش و خشکی شدید با تأثیر وزش بادها، شرایط دشواری را برای رستنی‌های این محدوده پدیدآورده است. این شرایط باعث گسترش گونه‌های مقاوم، خانواده اسفنجیان (Chenopodiaceae) شده است. مهم‌ترین گونه‌های گیاهی منطقه به ترتیب وسعت اجتماعات آنان عبارتند از: Artemisia sieberi, Ephedra sp. , Zygophyllum atripilicoides, Salsola spp. , Anabasis aphylla.
بحران در تالاب

با تخصیص بی‌رویه آب به صنایع و باغ‌ها، آب ورودی این تالاب مدتهاست به صفر رسیده و عملاً این تالاب نابود شده است. این در حالی است که کشور ایران عضو کنوانسیون بین‌المللی رامسر است و طبق آن حق ندارد قوانینی تصویب کند که بر اثر آن قوانین، تالاب‌ها خشک شوند.
به گفته معاون سازمان محیط‌زیست، با وجود اینکه سد زاینده‌رود در سال 1402 نسبت به سال قبل با افزایش ذخیره ۸۸درصدی روبرو بوده است، اما این افزایش سطح آب برای تالاب گاوخونی رهاسازی نشده است و در حال حاضر این میراث طبیعی کشور در حال انقراض می باشد و ۹۹درصد سطح آن خشک می باشد.
تالاب بین‌المللی گاوخونی با وسعت ۴۷۰۰۰ هکتار که در نزدیکی کانون بحران گرد و غبار شرق اصفهان به وسعت ۲۲۵۰ هزار هکتار قرار دارد، درصورت عدم احیاء می‌تواند خود به کانون بحران دیگری تبدیل شود.
بحران در تالاب > زنده‌شدن گاوخونی پس از ۱۰ سال

در اوایل تیر ماه سال ۱۳۹۴ آب رودخانه زاینده‌رود ضمن عبور از بند شاخ کنار به تالاب بین‌المللی گاوخونی رسید و پس از ۱۰سال باعث خوشحالی مردم، کشاورزان و دوستداران محیط زیست شد.
با انتقال آب به تالاب گاوخونی در هفته‌های اخیر کشاورزان مردم شرق اصفهان اقدام به لایروبی بخشی از مسیر رودخانه برای جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز آب در مسیر رودخانه کردند.
بحران در تالاب > خشکیِ کاملِ تالاب: ۱۴۰۱

معاون اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان در روز جهانی تالاب‌ها خبر از خشکی ۹۹ تا ۱۰۰درصدی تالاب گاوخونی داد. گفته شده فقط بخشی از نیمهٔ شمالیِ آن در لایه‌هایِ زیرینِ خاک، مرطوب باقی مانده است.
ارتقاء به منطقه حفاظت‌شده

در ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ با تصویب شورای عالی محیط زیست، تالاب گاوخونی با مساحت حدود ۶۳ هزار هکتار با نگاه پیشگیری از هر گونه تغییر کاربری و آسیب به پوشش گیاهی آن منطقه و همچنین حفاظت از تالاب و پرندگانی که در مواقع خاص و زمان آبدار شدن تالاب حضور دارند، به منطقه حفاظت‌شده ارتقا یافت. در این ارتقا سایر کارکردهای تالاب هم مد نظر بوده است، بر این اساس با پیگیری فراوان و موافقت دستگاه‌های ذیربط و تصویب در شورای عالی محیط زیست، تالاب گاوخونی به مناطق تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست ایران افزوده شد.
نقش مهم تالاب بر اکوسیستم گیاهی و جانوری

یکی از انواع اکوسیستم‌ها در جهان تالاب‌ها هستند و به خاطر اهمیت فوق‌العاده آن‌ها در محیط‌زیست در سال 1349 کنوانسیونی در رامسر شکل گرفت و معاهده‌ای با حضور نمایندگان 18 کشور جهان امضا شد که موضوع آن حفاظت از تالاب‌ها و مدیریت صحیح آن‌ها بود. در حال حاضر 171 کشور جهان عضو این پیمان بوده و 25 تالاب از ایران نیز تاکنون ثبت بین‌المللی شده‌اند که گاوخونی نیز یکی از آن‌هاست.
تالاب‌ها علاوه بر آنکه یکی از غنی‌ترین اکوسیستم‌ها از لحاظ گونه‌های گیاهی و جانوری هستند نقش‌های متنوعی در حفاظت محیط‌زیست دارند که ازجمله آن‌ها می‌توان به تصفیه آب، جلوگیری از بروز سیلاب و مهار آب‌های سطحی، تغذیه سفره‌های آب‌های زیرزمینی و جلوگیری از ایجاد ریزگردها اشاره کرد.
حتی در زمان‌هایی که آب پشت سد زاینده‌رود به‌صورت مقطعی باز می‌شود صرفا جهت مصارف کشاورزی بوده و زنده کردن تالاب در برنامه قرار نمی‌گیرد. تنها در مقاطعی پس از بارش‌هایی که منجر به سیلاب می‌شود بخش‌هایی از تالاب آب را به چشم می‌بینند که معمولا چند روزی بیشتر دوام نمی‌آورد.
تصویری از گاوخونی خشکیده
رپ فارسی

| رپ فارسی (رپ ایرانی) | رپ فارسی (رپ ایرانی) |
| --- | --- |
ریشه‌های سبکی: موسیقی فانک، دکلمه، تکنیک معنی بخشیدن، مشاعره، موسیقی الکترونیک، بحر طویل.
سازهای معمول: صدای خواننده، نمونه بردار، کیبورد، گیتار، سازهای زهی، پیانو.
زیرژانرها: زیرژانرها
دیس، گنگ، کل، لاو، دیس لاو: دیس، گنگ، کل، لاو، دیس لاو
ژانرهای درهم‌آمیخته: ژانرهای درهم‌آمیخته
پاپ رپ، رپ راک، رپ متال: پاپ رپ، رپ راک، رپ متال
سایر مطالب: سایر مطالب
محبوبیت: اواخر دهه ۷۰ خورشیدی در ایران و رو به پیشرفت مداوم: محبوبیت: اواخر دهه ۷۰ خورشیدی در ایران و رو به پیشرفت مداوم
| موسیقی در ایران> تاریخ | موسیقی در ایران> تاریخ |
| --- | --- |
پیش از اسلام: هخامنشیان •  ساسانیان
پس از اسلام: صدر اسلام • مروگی
معاصر: قاجار • پهلوی • لس‌آنجلسی • زیرزمینی
موسیقی سنتی ایرانی: موسیقی سنتی ایرانی
مقام‌ها • نظریهٔ ادوار • دستگاه‌ها • تحول مقام به دستگاه • ردیف • فواصل موسیقی ایرانی • گوشه • آوازها • سازها • فرم‌ها: مقام‌ها • نظریهٔ ادوار • دستگاه‌ها • تحول مقام به دستگاه • ردیف • فواصل موسیقی ایرانی • گوشه • آوازها • سازها • فرم‌ها
دیگر سبک‌ها: دیگر سبک‌ها
پاپ • رپ • راک • سمفونیک • جاز • متال • کرال: پاپ • رپ • راک • سمفونیک • جاز • متال • کرال
نواحی: نواحی
آذربایجانی • شوشتری • ایلامی • جنوبی • مازندرانی • بختیاری • سیستانی • بخشی‌های خراسان شمالی • بلوچی • بندری • ترکمنی • خراسانی • علوانیه • کردی • کرمانی • گیلکی • لری: آذربایجانی • شوشتری • ایلامی • جنوبی • مازندرانی • بختیاری • سیستانی • بخشی‌های خراسان شمالی • بلوچی • بندری • ترکمنی • خراسانی • علوانیه • کردی • کرمانی • گیلکی • لری
مناسبتی: مناسبتی
زرتشتی • نوروزخوانی • تعزیه • رمضان • صلوات‌خوانی • مداحی: زرتشتی • نوروزخوانی • تعزیه • رمضان • صلوات‌خوانی • مداحی
ن ب و: ن ب و
رَپِ فارسی به گونه‌ای از ژانر موسیقی به نام رَپ گفته می‌شود که به زبان فارسی خوانده می‌شود. این سبک موسیقی اگرچه بیشتر اثر گرفته از سبک رپ در آمریکا است، اما همهٔ ویژگی‌های آن را ندارد و همچنین برخی ویژگی‌های آن نیز در رپ آمریکایی وجود ندارد. رپ فارسی در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ خورشیدی در ایران شکل گرفته‌است و خواننده‌های زیادی به‌طور زیرزمینی و غیرمجاز در این سبک فعال هستند. در ایران، خوانندگان رپ از این ابزار برای اعتراض به مشکلات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی خود بهره می‌برند؛ اگرچه هنرمندان با هدف‌های گوناگونی مشغول به نوشتن شعر در چنین قالبی می‌شوند. این زیرسبک از موسیقی این فرم با به‌کارگیری تکنیک‌های غربی و بهره‌گیری از منابع بومی موجود به وجود آمده، موضوعی که که در ایران گاهی به سوی موسیقی عامه‌پسند گرایش یافته‌است؛ به‌گونه‌ای که امروزه جوانان ایرانی خیلی رواج دارد و در ایران به عنوان یک موسیقی دلنشین و آموزنده توسط مردم تأیید می‌شود. بیشتر خوانندگان رپ فارسی مجبور به مهاجرت شده‌اند و با نظام حاضر مخالف هستند.
موسیقی رپ فارسی به‌طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شود:
دسته اول رپرهای مین‌استریم که بیشتر از موضوع‌هایی مانند زندگی و افکار خود، خوشگذرانی، عشق و مسائل روزمره و عادی ترانه‌های‌ خود را می‌نویسند و تولید می‌کنند و ترویج زندگی‌ای آزاد و دور از قوانین را می‌دهند.
دسته دوم رپرهای زیرزمینی که از نظر آرایه و قافیه‌ها پیچیده‌تر از مین‌استریم‌ها هستند و معمولاً معترض‌تر از خوانندگان مین استریم هستند؛ اما مطلقاً جنبه سیاسی اجتماعی ویژگی اصلی این سبک نیست و هر موضوعی که مربوط به اعتراض باشد الزاماً زیرزمینی نیست چرا که بسیاری از تکنیک‌های نوشتاری در کارهای بعضی رپرهای اعتراضی رعایت نمی‌شود و در کنار کارهایشان به خوانندگی راک و پاپ و سبک‌های مین استریم دیگری می‌پردازند.
تاریخچه > پیشینه غربی

موسیقی رپ در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی و از میان موسیقی سیاه پوستان فقیر در ایالات متحده متولد شد. رپ در واقع یک نوع موسیقی اعتراض‌آمیز خیابانی است. این موسیقی از پیش‌ پا افتاده‌ترین، سهل‌ترین و خیابانی‌ترین کلمات استفاده می‌کند؛ بدون این که از حیث ادبی بتوان این نوع استفاده را نقد کرد. در نوشتن متن ترانه‌های رپ، هیچ الزامی برای رعایت قوانین ادبی وجود ندارد. موسیقی رپ به موضوعاتی از جمله: اختلافات طبقاتی، ریاکاری، دعواهای خیابانی، فرهنگ غالب جهانی و همچنین بحران‌های سیاسی می‌پردازد. کلام آن اگرچه قافیه‌هایی ضعیف دارد و در نگاه بسیاری شعر ناب به حساب نمی‌آید اما با همین سادگی و بی پیرایگی خود می‌کوشد تا معنایی دیگر از زندگی اجتماعی را به ما یادآوری کند، که بعدی از زندگی مردم کوچه و خیابان است. به نحوی می‌توان گفت چارچوب تعیین شدهٔ موسیقی را که دارای قوانین سخت و مشخص است را خرد می‌کند تا موسیقی در دسترس عامی‌ترین افراد جامعه قرار گیرد.
تاریخچه > شکل‌گیری رپ فارسی

با وجود این که اولین اجرای موسیقی رپ در ایران، در اواسط دهه ۱۹۶۰ میلادی و توسط حسن شماعی‌زاده خوانده شده‌است؛ اما موسیقی رپ در ایران در دههٔ ۱۹۹۰ میلادی متولد شد؛ به‌طوری‌که جوانان ایرانی ابتدا تنها با رقص هیپ هاپ آشنا شدند و سپس با موسیقی و رشته‌های ورزشی دیگر مانند اسکیت‌بورد و به مرور، نقاشی گرافیتی نیز در ایران ظهور کرد. این سبک موسیقی پس از ترور توپاک شکور (۱۹۹۶) و رسانه‌ای شدن نکات مثبت و معضلات این فرهنگ به صورت گسترده‌تری به نسل جدید جوانان ایران معرفی شد.
در اوایل دهه ۷۰ شمسی، گروه سندی با آهنگ‌های مشهور «برو بابا»، «پری» و چند آهنگ دیگر این نوع موسیقی را به گونه‌ای مؤثرتر در دسترس طرفداران ایرانی قرار داد.  متعاقباً در اواخر دهه ۱۳۷۰ خورشیدی موسیقی با این حال و هوا در یک برنامهٔ تلویزیونی به نام «اکسیژن» در ایران پخش شد. این قطعه توسط شهاب حسینی مجری برنامه خوانده شد و تا حدودی مورد توجه قرار گرفت. تقریباً دو سال بعد از این رخداد، اولین آلبوم رسمی رپ فارسی در ایران توسط شاهکار بینش‌پژوه با نام اسکناس منتشر شد. این آلبوم که در سبک رپ طنز بود، اولین آلبوم رپ فارسی بود که در ایران با مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شد.
در مورد فعالیت گروه‌های زیرزمینی رپ فارسی در ایران به دلیل پیچیدگی شرایط و تحت فشار بودن هنرمندان این سبک از موسیقی زیرزمینی، منابع دقیق و موثقی دال بر تاریخچهٔ اصلی، برنامه‌های ملاقات و نحوه شکل‌گیری گروه‌های ابتدائی منتشر نشده‌است. در اواخر دههٔ هفتاد خورشیدی رپ فارسی شکل جدی‌تری به خود گرفت، گروه زدبازی (در ابتدا شامل سامان رضا پور و مهراد مستوفی راد و سهراب مصطفوی)، گروه دونفرهٔ یاشار و شایان و سروش لشکری با نام مستعار «هیچ‌کس»، یاسر بختیاری با نام مستعار «یاس»، بهنام مهرخوان با نام مستعار «دیو سپید» در آمریکا از اولین خوانندگان و سپس بهرام نورایی، عرفان، حسین رحمتی، رضا ناصری آزاد، از اولین گروه‌ها یا اشخاصی هستند که به رپ فارسی پرداختند.
موقعیت در ایران

در سال‌های اخیر به تعداد گروه‌ها و خوانندگان رپ در داخل ایران افزوده شده‌است. همچنین آثار گروه‌ها و خوانندگان رپ فارسی در خارج از ایران نیز از طریق اینترنت و شبکه‌های ماهواره‌ای در ایران منتشر می‌شود. با توجه به این که اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای توزیع قانونی تولیدات موسیقی، برای این افراد عملاً امکان‌پذیر نبوده‌است و با توجه به فقدان قوانین انتشار الکترونیک و حق تکثیر در ایران، پخش این آثار از طریق اینترنت و معمولاً به صورت رایگان انجام می‌گیرد. اغلب گروه‌های زیرزمینی ایرانی نیز آثار خود را از طریق شبکه‌های اجتماعی، وبگاه‌ها و وب‌نوشت‌های شخصی به گوش شنوندگان می‌رسانند.
تصویری که از موسیقی رپ در ایران ترویج می‌شد گاهی آن را مرتبط با شیطان‌پرستی قرار می‌داد. در ۲۵ مهرماه ۱۳۸۷ برنامه‌ای از یکی از شبکه‌های تلویزیونی ایران پخش شد که به گفته سازندهٔ آن، به بینندگان نشان می‌داد که شیطان‌پرستی رابطه‌ای با رپ ندارد. با این حال، به نظر برخی منتقدان این برنامه در عمل تأثیر عکس روی بینندگانش می‌گذاشت.
گسترش رپ فارسی به‌طور زیرزمینی و از طریق اینترنت، به ویژه با توجه به این که برخی از آثار زیرزمینی شامل فحش و ناسزا بود، باعث شد که دفتر موسیقی وزارت ارشاد در مورد اعطای مجوز به آثار این سبک سخت‌گیرانه عمل کند. مدتی پس از این که قطعه‌ای در سبک «رپ-پاپ» فارسی در عنوان‌بندی مجموعهٔ تلویزیونی «خانه به دوش» از یکی از شبکه‌های تلویزیونی ایران پخش شد، دفتر موسیقی وزارت ارشاد در نامه‌ای به سازمان صدا و سیما از پخش ترانه‌ای با این سبک از رسانه‌ای مانند تلویزیون گلایه کرد. در سال ۱۳۸۴ نیز اولین موزیک «رپ-پاپ» فارسی آهنگ منو ببین با هنرمندی داریا منتصر و عماد و بهمن فرجی ساخته شد و از رادیو بی‌بی‌سی نیز پخش شد. با این حال، در اواخر سال ۱۳۸۵ خورشیدی آلبومی ۸ قطعه‌ای از مجید غفوری با نام «نگو دیره» منتشر شد که در یکی از قطعه‌های آن بخش‌هایی به سبک رپ توسط یاس خوانده شده بود. شایعاتی در مورد مجوز نداشتن این آلبوم یا مجاز شدن موسیقی رپ شکل گرفت که در نهایت با تأیید رسمی مجاز بودن این آلبوم توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، برطرف شد.
موقعیت در ایران > ممنوعیت‌ها

در آبان ۱۴۰۱ خبری مبنی بر حکم اعدام فردی به نام سامان یاسین که بر مبنای اجرا ترانه‌های سیاسی با مضمون رپ فارسی با حکم قاضی کل پرونده محکوم به اعدام شده‌است در فضای مجازی پخش شد.
ممنوعیت رپ فارسی در جمهوری اسلامی منجر به زندانی شدن بسیاری از رپر های ساکن ایران و مهاجرت آنها به خارج از ایران شده است، با گذشت زمان و بازتاب رپ در همه عناصر جامعه  اینطور به نظر می‌آید که حساسیت های حکومتی در این باب کم رنگ تر شده است.