نبرد کورسون–چرکاسی
اقدام نیروهای آلمانی برای خروج از محاصره

سپاه ۴۲ ورماخت با تمرکز بر حرکت به سمت جنوب، وادار به تضعیف خطوط مقدم شمالی و غربی خود شد؛ این مسئله موجب عقب‌نشینی آهسته این قسمت‌ها گشت. این تحولات در کنار عقب‌نشینی سپاه ۱۱ ورماخت، باعث کاهش تدریجی مساحت ناحیه تحت محاصره و متمرکز شدن هر چه بیشتر نیروهای داخل آن گردید. در جریان چند هفته رزم دفاعی، نیروهای داخل محاصره با از دست دادن روزانه حدود ۳۰۰ نفر، تلفات زیادی دادند و به وضوح به تنهایی توانایی شکستن حلقه محاصره را نداشتند؛ از این رو، کاملاً عیان بود که نیرویی خارج از منطقه تحت محاصره می‌بایست در این امر به آن‌ها یاری می‌رساند. بر این اساس، به یگان‌های داخل محاصره اطلاع داده شد سپاه ۳ زرهی ورماخت که در ۴۰ کیلومتری جنوب غربی این ناحیه قرار داشت، حمله‌ای به سمت مورنتسی صورت خواهد داد تا موضع نجات پیشینی برقرار سازد. جز چهار لشکر زرهی یکم، شانزدهم و هفدهم پیاده‌نظام و یکم زرهی اس‌اس لایب‌اشتاندارته اس‌اس آدولف هیتلر، «برگ برنده» سپاه ۳ زرهی ورماخت در هنگ زرهی سنگین بِکه با ۳۴ تانک تیگر و ۴۶ تانک پنتر، بود که عملکرد درخشانی در شکستن محاصره اومان داشت و توانست در عرض یک هفته با از دست دادن تنها ۴ تانک خود، ۲۶۸ تانک دشمن را از بین ببرد. همزمان، سپاه زرهی ۴۸ ورماخت، در فاصله مشابهی در جنوب، نیز می‌بایست حمله‌ای به جانب شمال به طرف اولشانا به انجام می‌رساند.
روز ۶ فوریه، در پیامی از جانب ارتش هشتم ورماخت، موعد آغاز عملیات خروج و نجات روز ۱۰ فوریه تعیین گردید. در اثر آغاز یک‌باره فصل گل‌آلود شدن راه‌ها (راسپوتیتسا)، به درخواست نیروهای در محاصره جهت تکمیل آماده‌سازی، این تاریخ تقریباً یک هفته به تعویق افتاد. گِل راه‌ها اثر بسیار بدی بر ظرفیت نیروی‌های زرهی ورماخت گذاشت؛ به وجهی یک تانک پنتر با مصرف تمام ۷۳۰ لیتر سوخت خود تنها قادر به پوشش مسافت ۳٫۵ کیلومتری بود.
جهت ایجاد یگانگی فرماندهی در درون منطقه تحت محاصره، دو سپاه محاصره‌شده ورماخت تحت امر سپهبد ویلهلم اشتمرمان، فرمانده سپاه ۱۱ ورماخت، قرار گرفتند و گروه اشتمرمان نامیده شدند. تعدادی از افسران ورماخت توسط هواگرد ترابری که قادر به فرود درون منطقه تحت محاصره شده بود، از آن خارج شدند. طبق اعلام لوفت‌وافه، بین ۹ تا ۱۴ فوریه روزانه تا ۱۸۵ تن تدارکات به محاصره‌شدگان ارسال گردید. شرایط جوی زمستانی موجب توقف این تدارکات‌رسانی شد. در همین حال، ارتش دوم هوایی شوروی به منظور انهدام مدافعان پیش از رسیدن کمک برای آن‌ها، برای از بین بردن پناهگاه نیروهای آلمانی، نواحی مسکونی را با بمب‌های آتش‌زا بمباران می‌کرد. حملات مداوم نیروهای شوروی از جنوب شرقی به سمت کورسون و شندروفکا و از غرب به سمت استبلف، ناحیه تحت محاصره را در خطر تقسیم شدن قرار داده بود. با وجود این که تمامی این حملات دفع شدند اما میزان نیروهای در دسترس برای عملیات خروج از محاصره را هر چه بیشتر کاهش دادند و تأثیر خسارت‌باری بر روحیه آن‌ها گذاشتند. روز ۹ فوریه نماینده‌ای از جانب ارتش سرخ نزد آلمانی‌های در محاصره فرستاده شد تا از آن بخواهد تسلیم شوند. با وجود برخورد و پذیرایی مناسب از این نماینده، هیچ پاسخی به خواسته او داده نشد. سپهبد والتر فون زایدلیتس-کورتسباخ که پیش از این خود در استالینگراد تسلیم دشمن شده بود و با آن همکاری سیاسی می‌کرد، با نوشتن نامه‌ای مفصل از فرماندهان نیروهای در محاصره خواست خود و نیروهایشان را تسلیم کنند. به این درخواست هم پاسخی نگرفت.
عملیات نجات ورماخت از روز ۱۱ فوریه با ۱۴۹ تانک و توپ تهاجمی آغاز شد. گل‌آلود بودن راه‌ها، مسائل تدارکاتی از جمله کمبود سوخت و دفاع شوروی، مشکلات فراوانی برای آلمانی‌ها در فاصله ۳۰ کیلومتری بین گذرگاه رود گنیلوی تیکیک و ناحیه تحت محاصره ایجاد کرد. در این درگیری‌ها هر دو طرف متحمل تلفات سنگین شدند. تنها در روز ۱۳ فوریه آلمانی‌ها حدود ۱۰۰ تانک و توپ خودکششی شوروی را منهدم نمودند. تا روز ۱۵ فوریه از توان لشکر یکم زرهی اس‌اس تنها سه تانک و یک توپ تهاجمی باقی ماند.
روز ۱۴ فوریه عناصر سپاه ۴۲ ورماخت موفق به تصرف خیلکی و کوماروفکا، در ۳ تا ۵ کیلومتری غرب شندروفکا، شدند تا نقطه مناسبی برای رخنه نهایی و شکستن محاصره به دست آورند. به هر صورت کوچک‌تر شدن ناحیه تحت محاصره تمامی آن را در برد توپخانه شوروی قرار داده بود و تراکم بالای نیروهای ورماخت در آن برای آلمانی‌ها بسیار خطر آفرین بود. به هر حال، کولاک زمستانی و شرایط بد راه‌ها عملیات قوای ارتش سرخ را نیز با اختلال مواجه می‌ساخت و امکان بهره‌گیری کامل از مزیت توپخانه را از آن‌ها می‌گرفت. نیروهای در محاصره که در سه ستون در جهت جنوب غربی عمل می‌کردند، موظف بودند خود را به موضع نجات پیشین در لیسیانکا و اوکتیابر در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شندروفکا برسانند. روز ۱۵ فوریه به نیروهای درون محاصره و لشکر یکم زرهی که نقش سرنیزه سپاه ۳ زرهی ورماخت را بر عهده داشت، اعلام شد تخلیه منطقه شب ۱۶/۱۷ فوریه صورت خواهد گرفت. همان روز گردان ۱ هنگ ۱ زرهی و گردان ۲ هنگ ۱۱۳ پنتسرگرندیر ورماخت، با وجود دفاع شدید شوروی، وارد لیسیانکا شدند. یگان‌های ورماخت تا این زمان بسیار تضعیف شده بودند. در گروهان‌های گردان ۲ هنگ ۱۱۳ پنتسرگرندیر تنها ۱۰ تا ۱۲ نفر و برای گردان ۱ هنگ ۱ زرهی ورماخت تنها ۱۲ تانک پنتر وجود داشت. نیروهای درون محاصره پس از از بین بردن تسلیحات سنگین خود، ساعت ۱۱ روز ۱۶ فوریه رو به غرب حرکت کردند تا از محاصره خارج شوند. صبح روز ۱۷ فوریه تپه ۲۳۹ به کمک هنگ زرهی سنگین بکه با تنها ۶ تانک تیگر و ۸ تانک پنتر عملیاتی، توسط آلمانی‌ها تسخیر و اتصال با نیروهای درون محاصره برقرار گشت. در نهایت بیش از ۳۶ هزار نفر از نیروهای آلمانی موفق به گریز از حلقه محاصره شدند. به هر صورت، خود اشتمرمان در جریان درگیری‌ها کشته شد. در جهت تقدیر از اقدامات او در این زمینه، پس از مرگ برگ‌های بلوط به نشان صلیب شوالیه صلیب آهنین او افزوده گشت.