stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
انقراض نئاندرتال‌ها
جایگزینی نئاندرتال‌ها با انسان‌های مدرن > نظریه جایگزینی رقابتی > نسل‌کشی

یووال نوح هراری استدلال می‌کند که انسان‌های خردمند بر نئاندرتال‌ها در نتیجه اولین نسل‌کشی بشر چیره شدند. نظریه جایگزینی نشان می‌دهد که انسان‌های خردمند با پیشی گرفتن در رقابت و احتمالاً با نسل‌کشی، نئاندرتال‌ها را به سمت انقراض سوق دادند. در کتاب انسان خردمند: تاریخ مختصر بشر نوشته هراری آمده است که در حالی که هومو ساپینس‌ها در کل مغز کوچک‌تری داشتند، لوب پیشانی آنها کمی بزرگتر از نئاندرتال‌ها بود که می‌توانست قدرت نهایی انسان خردمند یعنی تخیل را تقویت کند. تخیل موجب تقویت نیازهای اساسی مانند زبان و مذهب است و به هومو ساپینس در توانایی سازماندهی گروه‌های کوچکتر به گروه‌های بزرگ‌تر مزیت بزرگی داد. شواهدی مبنی بر تجارت اقلام لوکس در میان هومو ساپینس‌ها مانند صدف و سنگ وجود دارد. معامله کردن به این معنی است که باید اعتماد کرد؛ به این معنی که باید برخی از باورهای مشترک وجود داشته باشد که به این گروه‌های مختلف اجازه تعامل بدهد. هیچ مدرکی مبنی بر این که نئاندرتال‌ها به این شکل معامله می‌کردند، وجود ندارد. در مبارزه تن به تن، نئاندرتال‌ها برتری عظیمی نسبت به انسان خردمند داشتند. با این حال، با توانایی انسان خردمند برای سازماندهی، به احتمال زیاد، هرگز یک مبارزه به شکل تن به تن با نئاندرتال‌ها انجام نمی‌شد. از آنجایی که نئاندرتال‌ها به‌طور فعال به‌صورت گروهی مبارزه نمی‌کردند، توانایی سازماندهی تعداد قابل توجهی از هومو ساپینس به آنها مزیت فوق‌العاده‌ای در دستیابی به منابع می‌داد. نظریه جایگزینی نشان می‌دهد که انسان‌های خردمند نسبت به هیچ نوع انسانی متفاوتی مدارا نمی‌کردند و اقدام‌های آنها (به‌طور فعال) نئاندرتال‌ها را به سمت انقراض سوق داد.
ابزارهای نئاندرتال
ابزارهای انسان اولیه مدرن
مقایسه جمجمه انسان خردمند (سمت چپ) با جمجمه نئاندرتال (سمت راست)
بازسازی یک شکارچی نئاندرتال (موزه نئاندرتال در متمان در آلمان)
ولینی

village در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Vellayani | Vellayani |
| --- | --- |
village: village
ایالت: کرالا
District: Thiruvananthapuram
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: زبان مالایالم, زبان انگلیسی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
کد تلفن: 0471
پلاک خودرو: KL-01, KL-
Coastline: ۰ کیلومتر (۰ مایل)
نزدیک‌ترین شهر: تریواندروم
Climate: Tropical monsoon (سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن)
Avg. summer temperature: ۳۵ درجه سلسیوس (۹۵ درجه فارنهایت)
Avg. winter temperature: ۲۰ درجه سلسیوس (۶۸ درجه فارنهایت)
ولینی (به انگلیسی: Vellayani) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در Thiruvananthapuram district واقع شده‌است.
ویتامین کا

| ویتامین کا | ویتامین کا |
| --- | --- |
کلاس دارویی: کلاس دارویی
شناسه‌های دسته‌بندی: شناسه‌های دسته‌بندی
موارد مصرف: Vitamin K deficiency
کد ای‌تی‌سی: B02BA
داده‌های بالینی: داده‌های بالینی
در وبگاه دراگز: Medical Encyclopedia
پیوند به بیرونی: پیوند به بیرونی
سمپ: D014812
در ویکی‌داده: در ویکی‌داده
ساختار شیمیایی ویتامین K1
ساختار شیمیایی ویتامین K2
ویتامین کا (K) به گروهی از ویتامین‌های محلول در چربی گفته می‌شود که در روده و کبد ساخته شده و در لختگی خون نقش دارند. نام ویتامین K از حرف نخست واژه Koagulation در زبان آلمانی یا Coagulation در زبان دانمارکی گرفته شده است.
کشف

در سال ۱۹۳۵ میلادی، دانشمندی دانمارکی بنام هنریک دام متوجه وجود ماده‌ای در بدن مرغ شد که باعث لخته شدن خون می‌شد. وی این ماده را «ویتامین کا» نام‌گذاری کرد.[نیازمند منبع]
عملکرد

نیاز به صفرا دارد. این ویتامین در برابر گرما پایدار است اما در مقابل نور خورشید و یخ زدگی از بین می‌رود. هر چه هوا گرمتر شود نیاز بدن به ویتامین K بیشتر می‌شود.
گونه‌ها

ویتامین K نامی عمومی برای دو گروه کوچک از ویتامین‌های کا۱ (فیلوکینون) و کا۲ (مناکینون) است که تفاوت اندکی در ساختار مولکولی با یکدیگر دارند. هر دو، کارکردی همانند دارند هر چند هنوز پژوهشهای بسیاری لازم است تا تفاوت میان این دو به درستی دریافته شود. ویتامین کا۲ نسبت به کا۱ بهتر جذب می‌شود و مدت زمان طولانی‌تری در بدن ذخیره می‌ماند. بدن می‌تواند مقداری از ویتامین کا۱ را به کا۲ تبدیل کند.
وظیفه ویتامین کا۲ یا k2 در اصل انتقال کلسیم از خون به داخل استخوان و دندان می‌باشد و همچنین مانع از رسوب کلسیم در رگها و بافتهای بدن و ایجاد سنگ کلیه می‌شود.
فواید

مهم‌ترین فایده ویتامین K جلوگیری از خونریزی است. این ویتامین برای کنترل و درمان خون‌ریزی ناشی از بیماری‌های هموفیلی، کبد، زردی و زخم معده سودمند است و همچنین خونریزی‌های ناشی از استفاده طولانی مدت از آسپرین‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها را درمان می‌کند. به‌علاوه ویتامین K در درمان خون‌ریزی شدید در دوران قاعدگی و بهبود وضعیت استخوان‌ها و قلب مفید است. به نوزادان زودرس که امکان خون‌ریزی در آن‌ها زیاد است هم بعد از تولد ویتامین کا تزریق می‌کنند. همچنین این ویتامین در پیشگیری از سنگ کلیه، پوسیدگی (پوکی) استخوان، دیابت و بیماری‌های کبدی سودمند است. نوع مصنوعی آن که محلول در آب است در درمان زخم‌های پوستی مفید است.
کمبود

فقر ویتامین K در انسان شایع نیست. معمولاً مقادیر کافی آن از طریق رژیم غذایی تأمین می‌شود.
با این حال کمبود ویتامین کا باعث خونریزی در گرما می‌شود. عواملی مانند عدم جذب چربی در روده، بیماری‌های کبد، و مصرف آنتی‌بیوتیک باعث از بین بردن باکتری‌های روده ممکن است باعث کمبود ویتامین کا در بدن شوند. باید به شیر نوزادانی که با شیر مصنوعی تغذیه می‌شوند، آب پرتقال، آب گوجه‌فرنگی و آب حبوبات سبز را (در صورتی که زیاد دچار خون‌ریزی می‌شوند) افزود. در نوزادانی که به وسیلهٔ شیر مادر تغذیه می‌شوند ویتامین کا به وسیلهٔ شیر مادر به آنان منتقل می‌شود. در کودکانی که فقط از شیر مادر تغذیه می‌کنند نیز احتمال کمبود ویتامین کا وجود دارد. پرتوزایی (مانند پرتو ایکس) و همچنین آلودگی هوا این ویتامین را در بدن از بین می‌برند.
منابع ویتامین

نیمی از ویتامین کا مورد نیاز بدن توسط باکتری‌ها در رودهٔ خود انسان ساخته می‌شود. افزون‌بر آن مواد غذایی شامل جعفری، کلم، اسفناج، گل کلم، زردهٔ تخم مرغ، کاهو، چای سبز، گوجه‌فرنگی، مارچوبه، کرفس، لوبیا سبز، شاهی، شلغم، روغن سویا، روغن جگر ماهی و برگ سبز و نخود فرنگی پخته از منابع ویتامین کا هستند. در شیر، گوشت و میوه نیز به مقدار کم ویتامین کا وجود دارد. میزان نیاز روزانهٔ انسان به این ویتامین در مردان ۸۰ میکروگرم و در زنان ۶۵ میکروگرم است. مقداری از این ویتامین در کبد ذخیره می‌شود که پاسخگوی نیاز یک هفتهٔ بدن انسان است. خوردن سبزیهای پربرگ و تیره‌برگ برای دریافت این ویتامین سودمند است. همچنین چون این ویتامین محلول در چربی است، خوردن سس با سالاد باعث افزایش جذب این ویتامین می‌شود.
پنیرهای پرچربی و کهنه میزان بیشتری ویتامین کا۲ دارند. پنیر کامامبر، گودا و ادامر مقدار زیادی ویتامین کا۲ دارند. زرده تخم مرغ، شیر پرچرب، روغن حیوانی هم مقادیر زیادی ویتامین کا۲ دارند.
مشکلات

در افرادی که از داروهای ضد انعقاد خون مانند وارفارین که بیشتر برای بیماران قلبی-عروقی تجویز می‌شود، استفاده می‌کنند، مصرف زیاد غذاهای حاوی ویتامین کا می‌تواند تداخل ایجاد کند؛ بنابراین در این گونه افراد، مصرف غذاهای حاوی ویتامین کا باید متعادل و کم باشد و با مشورت پزشک معالج، میزان آن‌ها مشخص شود.
مقدار زیاد ویتامین کا به بدن آسیب می‌رساند؛ بنابراین در مصرف مکمل‌های غذایی ویتامین کا باید احتیاط کرد.
کرونا

پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند که افراد با کمبود ویتامین کا در برابر بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ آسیب‌پذیرتر هستند؛ زیرا ویتامین کا از بافت‌های کشسان موجود در شش‌ها که ویروس به آن حمله می‌کند، محافظت می‌کند. از سوی دیگر، ممکن است واکنش سیستم ایمنی بدن به کرونا چنان شدید باشد که باعث ایجاد لختهٔ خونی شود. از آنجا که ویتامین کا باعث ایجاد لخته می‌شود این ویتامین می‌تواند به بدن، آسیب برساند.
کاهو سرشار از ویتامین کا است.
خواجه غلام فرید

| خواجه غلام فرید | خواجه غلام فرید |
| --- | --- |
مقبره خواجه غلام فرید در چاچران شریف: مقبره خواجه غلام فرید در چاچران شریف
زاده: ۱۲۲۴ پنجاب
۲ مرداد ۱۲۸۰ چاچران شریف: ۲ مرداد ۱۲۸۰ چاچران شریف
لقب: بابا فرید
ملیت: پاکستانی هند
سبک(های) نوشتاری: شعر صوفیانه
والدین: خواجه خدابخش
خواجه غلام فرید، شاعر صوفی چشتیه، از اهالی پنجاب بوده که در قرن دوازدهم هجری می‌زیسته است. وی در چهارسالگی مادرش را از دست داد و در دوازده سالگی پدرش خواجه خدابخش نیز مرد و وی نزد برادرش خواجه فخرالدین پرورش یافت. هنگامیکه بیست هشت ساله بود برادر بزرگش، خواجه فخرالدین نیز مرد و خواجه غلام فرید به بیابان چولستان هجرت نمود. خواجه غلام فرید با تخلص بابا فرید به زبانهای فارسی، اردو، پنجابی، سرائیکی، سندی، عربی و زبان برج تسلط داشته‌است.
پارک ویو، آیووا

CDP در 23x15px|border |alt=|link= آیووا, USA
| Park View, Iowa | Park View, Iowa |
| --- | --- |
CDP: CDP
Location of Park View, Iowa: Location of Park View, Iowa
ایالت:  آیووا
شهرستان: شهرستان اسکات، آیووا
مساحت: مساحت
 • CDP: ۱٫۱ مایل مربع (۲٫۸ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۱ مایل مربع (۲٫۸ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۸۴ فوت (۲۳۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • CDP: ۲٬۳۸۸
 • تراکم: ۲۰۰۶٫۵/مایل مربع (۷۷۴٫۷/کیلومتر مربع)
 • کلان‌شهری: ۳۸۲٬۶۳۰ (۱۳۵th)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 52748
کد منطقه: 563
FIPS code: 19-61725
GNIS feature ID: 0465979
پارک ویو (به انگلیسی: Park View) شهری در ایالت آیووا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۳۸۹ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
پارک‌ریج، ایلینوی

مکان در Illinois, United States
| Park Ridge | Park Ridge |
| --- | --- |
شهر: شهر
The City of Park Ridge, Illinois: The City of Park Ridge, Illinois
State: Illinois
شهرستان در آمریکا: Cook
Township: Maine
Incorporated: 1873
حکومت: حکومت
 • نوع: Council-manager
 • شهردار: David F. Schmidt
 • Budget: $$47,684,900 (2004-2005) (fiscal year: 2006-07)
مساحت: مساحت
 • کل: ۷٫۱۳ مایل مربع (۱۸٫۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۷٫۰۹ مایل مربع (۱۸٫۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۴ مایل مربع (۰٫۱ کیلومتر مربع)  ۰٫۵۶٪
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۳۷٬۴۸۰
 • تراکم: ۵۲۸۶٫۳/مایل مربع (۲۰۴۱٫۱/کیلومتر مربع)
 : Down 0.8% from 2000
اهلیت‌نام: Park Ridgian
Standard of living (2009-11): Standard of living (2009-11)
 • درآمد سرانه: $41,814
 • Median home value: $421,400
زیپ‌کد: 60068
Area code(s): 847, 224
وبگاه: www.parkridge.us
پارک‌ریج، ایلینوی (به انگلیسی: Park Ridge, Illinois) یک شهر در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۳۷٬۴۸۰ نفر است که در ایلی‌نوی واقع شده‌است.
سامتر جنوبی، کارولینای جنوبی

CDP
| South Sumter, South Carolina | South Sumter, South Carolina |
| --- | --- |
CDP: CDP
Location of South Sumter, South Carolina: Location of South Sumter, South Carolina
ایالت: کارولینای جنوبی
شهرستان: Sumter
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۷ مایل مربع (۶٫۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲٫۷ مایل مربع (۶٫۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۶۱ فوت (۴۹ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۳٬۳۶۵
 • تراکم: ۱۲۶۶٫۰/مایل مربع (۴۸۸٫۸/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
FIPS code: 45-68177
GNIS feature ID: 1244702
سامتر جنوبی(به انگلیسی: South Sumter) شهری در ایالت کارولینای جنوبی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۴۱۱ نفر بوده‌است.
گرگ یال‌دار

| گرگ یالدار | گرگ یالدار |
| --- | --- |
یک گرگ یالدار اسیر شده در باغ وحش: یک گرگ یالدار اسیر شده در باغ وحش
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 نزدیک تهدید  (IUCN 3.1):  نزدیک تهدید  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: Chordata
رده:: پستانداران
راسته:: گوشت‌خوارسانان
زیرراسته:: سگ‌سانیان
تیره:: سگان
سرده:: Chrysocyon C. E. H. Smith, ۱۸۳۹
گونه:: C. brachyurus
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Chrysocyon brachyurus (Illiger, ۱۸۱۵): Chrysocyon brachyurus (Illiger, ۱۸۱۵)
Maned wolf range: Maned wolf range
مترادف: مترادف
 Canis brachyurus, C. campestris, C. isodactylus, C. jubatus, Vulpes cancrosa:  Canis brachyurus, C. campestris, C. isodactylus, C. jubatus, Vulpes cancrosa
گرگ یال‌دار بزرگ‌ترین گونهٔ سگ‌سانان در آمریکای جنوبی است. این گونهٔ گرگ همه‌چیزخوار است.
این گرگ متخصص در شکار حیوانات کوچک و متوسط، از جمله پستانداران کوچک (معمولا جوندگان و خرگوش)، پرندگان و تخم‌هایشان، خزندگان و حتی ماهی‌ها، گاستروپودها وسایر نرم تنان زمینی و حشرات است، اما بخش بزرگی از رژیم غذایی آن (بیش از ۵۰٪ بر اساس برخی مطالعات) مواد گیاهی از جمله نیشکر، پیاز، ریشه و میوه است.
محل سکونت این پستاندار محیط‌های باز و نیمه باز به خصوص چمنزار هاست.
توصیف

اگرچه این جانور شباهت‌هایی به روباه قرمز دارد، لکن باید توجه داشت که از دستهٔ متفاوتی است. گونهٔ بالغ این حیوان ۶۷ تا ۱۰۷ سانتی‌متر قد دارد.
ریخت‌شناسی

ساختار بدن گرگ یال‌دار برای زندگی در ساوانا یا چمن‌زارهای بلند تکامل یافته است. این جانور دارای پوست قرمز ضخیم، پاهای سیاه بلند، و گوش‌های دراز و تیز است، و در حالت ایستاده ۹۰ سانتیمتر ارتفاع و ۲۳ کیلوگرم وزن دارد.
زیستگاه

گرگ یال‌دار بومی آمریکای جنوبی مرکزی و شرقی است، و در آرژانتین شمالی، جنوب و مرکز برزیل، پاراگوئه، بولیوی، و جنوب پرو یافت می‌شود. این جانور در «سِرادو»، بزرگ‌ترین زیست‌بوم آمریکای جنوبی زندگی می‌کند، که پوشیده از جنگل‌های خشک و مرطوب، چمن‌زارها، ساواناها، باتلاق‌ها و تالاب‌هاست.
گرگ یالدار اسیر شده در باغ وحش اونو، ژاپن (video)
ولز (آلاسکا)

مکان در آمریکا
| Wales Kiŋigin | Wales Kiŋigin |
| --- | --- |
آلاسکا: آلاسکا
نام مستعار: Kingegan: نام مستعار: Kingegan
ایالات آمریکا: آلاسکا
Census Area: Nome
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۸ مایل مربع (۷٫۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲٫۸ مایل مربع (۷٫۳ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۶ فوت (۸ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۱۴۵
 • تراکم: ۵۳٫۹/مایل مربع (۲۰٫۸/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۹ (Alaska (AKST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۸ (AKDT)
زیپ‌کد: 99783
Area code: 907
FIPS code: 02-82860
ولز (به انگلیسی: Wales) شهری در ناحیه سرشماری نوم، آلاسکا ایالت آلاسکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۰۰ میلادی ۱۵۲ نفر بوده‌است.
مسیحیت

| مسیحیت | مسیحیت |
| --- | --- |
Χρῑστῐᾱνισμός: Χρῑστῐᾱνισμός
کلیسای مقبره مقدس، محله مسیحیان شهر قدیم، اورشلیم: کلیسای مقبره مقدس، محله مسیحیان شهر قدیم، اورشلیم
نوع: دین جهانی
طبقه‌بندی: ابراهیمی
کتاب مقدس: کتاب مقدس
الهیات: «توحیدی-تثلیثی» ، «یکتاپرستی-تثلیثی»
منطقه: جهانی
زبان: یونانی کوینه، لاتین، عبری، سریانی، قبطی، اسلاوی، آرامی، انگلیسی، امهری، زبان محلی
مقرها: رم، پاتریارک، اسکندریه، انطاکیه، اورشلیم، موسکو، کانتربری، ژنو و دیگر
قلمرو: جهان مسیحیت
بنیان‌گذار: عیسی مسیح طبق تقلید مقدس
خاستگاه: سده نخست پس از میلاد  یهودیه، امپراتوری روم
انشقاق از: یهودیت معبد دوم و یهودیت هلنیستی
جداشده(ها):  فهرست ببینید گنوسیسم (سدهٔ نخست) آیین مانوی (سدهٔ سوم) جهان‌گرایی توحیدگرا (سدهٔ بیستم)  
اعضا: ح. بیش از۲ میلیارد (به‌عنوان مسیحی)
مسیحیت یک دین یکتاپرستی است که بر محور زندگی و تعالیم عیسی مسیح، که به عنوان پسر خدا و مسیح موعود پیش‌بینی شده در عهد قدیم شناخته می‌شود، متمرکز است. این دین بزرگ‌ترین دین جهان است و با بیش از ۲.۴ میلیارد نفر پیرو (بیشترین تعداد پیروان در بین ادیان)، که به آن‌ها مسیحی گفته می‌شود، در سرتاسر جهان پراکنده‌اند. مسیحیت در قرن اول میلادی در منطقه شام در خاورمیانه شکل گرفت و از یهودیت نشأت گرفت و به سرعت در سرتاسر امپراتوری روم و فراتر از آن گسترش یافت.
اصول مسیحیت عبارت است از «ایمان به خدای یگانه در قالب تثلیث که شامل ایمان به عیسی‌مسیح به عنوان نمود/رکن/شخص/اقنوم دوم خدای یگانه است»، «ایمان به کشته شدن و رستاخیز عیسی‌مسیح پس از ۳ روز و اهمیت آن برای رستگاری بشریت» و «ایمان به کتاب‌مقدس به عنوان نوشته‌های مقدس» است. عهد جدید، که شامل انجیل‌های چهارگانه (انجیل‌متی، انجیل‌مرقس، انجیل‌لوقا، انجیل‌یوحنا)، نامه‌ها و نوشته‌های دیگر است، بنیادین‌ترین متن برای دکترین مسیحی به شمار می‌رود و زندگی عیسی و تعالیم کلیسای اولیه را توصیف می‌کند.
مسیحیت تنوع زیادی دارد و شامل طیف وسیعی از فرقه‌ها و تفسیرهای الهیاتی است. سه شاخه اصلی آن کاتولیک‌های رومی، پروتستانتیسم و ارتدوکسی شرقی هستند که هر یک باورها، شیوه‌ها و سنت‌های خاص خود را دارند. از جمله شیوه‌های کلیدی در مسیحیت می‌توان به دعا، عبادت و مراسمی مانند تعمید و عشای ربانی اشاره کرد.
در طول تاریخ، مسیحیت نقش مهمی در شکل‌دهی به تمدن غرب ایفا کرده و بر هنر، فرهنگ، قانون و اخلاق تأثیر گذاشته است. همچنین، منبعی برای جنبش‌های اجتماعی و سیاسی بوده است که هم عدالت را ترویج کرده و هم در برخی موارد به درگیری‌ها دامن زده است. امروزه، مسیحیت همچنان در حال تحول است و با مسائل معاصر درگیر است و گفت‌وگوی بین‌دینی را ترویج می‌دهد در حالی که باورهای بنیادی خود را حفظ می‌کند.
پیشینه

مسیحیت، یکی از ادیان بزرگ جهان، ریشه‌ در قرن اول میلادی در استان رومی یهودا دارد. این دین از تعالیم عیسی ناصری، یک موعظه‌گر یهودی که زندگی و پیامش بر محبت، بخشش و ظهور پادشاهی خدا تأکید داشت، نشأت گرفت. پس از مصلوب شدن عیسی در حدود ۳۰–۳۳ میلادی، پیروان او، که به عنوان شاگردان شناخته می‌شوند، شروع به گسترش تعالیم او کردند و به تأسیس جوامع مسیحی اولیه پرداختند. رسول پولس رسول نقش مهمی در این گسترش ایفا کرد و به‌طور گسترده سفر کرد و نامه‌هایی نوشت که به متون بنیادی برای الهیات مسیحی تبدیل شدند.
تا پایان قرن اول، مسیحیت در سرتاسر امپراتوری روم گسترش یافته بود، با وجود اینکه در دوره‌هایی با آزار و اذیت مواجه شد. در سال ۳۸۰ میلادی، مسیحیت به دین رسمی امپراتوری روم تحت امپراتور تئودوسیوس اول تبدیل شد و تأثیر آن را بیشتر تقویت کرد.
در طول قرون وسطی، مسیحیت به شاخه‌های مختلفی تکامل یافت، که مهم‌ترین آن‌ها کاتولیکیسیم رومی و ارتدوکسی شرقی بود. اصلاحات پروتستانی در قرن شانزدهم، که توسط شخصیت‌هایی مانند مارتین لوتر و ژان کالون آغاز شد، به چالش کشیدن شیوه‌ها و آموزه‌های کلیسای کاتولیک پرداخت و منجر به شکل‌گیری بسیاری از فرقه‌های پروتستان شد.
در دوران مدرن، مسیحیت به رشد و تنوع خود ادامه داده و جنبش‌های مهمی مانند انجیلی‌گری و پنطیکاستیسم در قرن نوزدهم و بیستم ظهور کردند. امروزه، مسیحیت یک دین جهانی با بیش از دو میلیارد پیرو است که شامل دامنه وسیعی از باورها و شیوه‌ها می‌باشد و نقش حیاتی در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در سراسر جهان ایفا می‌کند.
پیشینه > گسترش مسیحیت

مؤسسهٔ Business Insider گاهشماری تصویری از گسترش مسیحیت را در سال ۲۰۱۵ منتشر کرد. (تماشای ویدئو)
پیشینه > پیشینهٔ مسیحیت اولیه

شالودهٔ مسیحیت به قرن یکم میلادی و یهودیت برمی‌گردد که از سوی عیسی ناصری (مسیح) پایه‌گذاری شد. مسیحیت آغازین به سه دوران عیسی و رسالت (Jesus and Apostolic period) پدران اولیهٔ کلیسا (Apostolic Fathers period) و دفاعیات (Apology) تقسیم می‌شود. این سه دوره، بازهٔ زمانی ۴۰۰ ساله‌ای را در بر می‌گیرند که از ۳۰ میلادی با پیامبری مسیح آغاز شده و در اواخر قرن ۴ میلادی به پایان می‌رسد.
در قرن نخست مسیحی و در نخستین دهه‌های پس از مسیح، کشمکش الهیاتی میان مسیحیان درگرفت، که پایان نیافت و در سده‌های دوم و سوم بیشتر فرقه‌ای شد. در میان طرف‌های درگیر، برخی پولس و نظام الهیاتی او را از بنیان قبول نداشتند؛ مانند ابیونی‌ها و ناصریان که همچنان به یهودیت (دین موسی) پای‌بند بودند.
پیشینه > پیشینهٔ مسیحیت اولیه > عیسی

این دوره، ۷۰ سال نخست سده میلادی و پیامبری عیسی از ۳۰ میلادی را در بر می‌گیرد. پس از به صلیب کشیده شدن عیسی در ۳۳ میلادی به‌دست پنطیوس پیلاطس، حواریون وی از جمله پطرس، متی و یوحنا به مژده و گسترش این دین پرداختند. از جمله آثاری که در این زمانه به‌نگارش درآمده‌اند، انجیل‌های متی، مرقس، لوقا و یوحنا و رساله‌های حواریون هستند که در روزگار دفاعیات مسیحی (۱۵۰–۴۰۰ میلادی) به صورت یک گروه و با فرنام عهد جدید گردآوری شدند. این گِردایه با نام انجیل نیز شناخته می‌شود.
پیشینه > پیشینهٔ مسیحیت اولیه > روزگار پدران نخستین کلیسا

پدر کلیسای نخستین، بیشتر کسانی به‌شمار می‌آیند که در روزگار پیامبری زیسته و پس از مرگ پیام‌آوران (حواریون) رسیدگی به کلیسا و رهبری آن را بردوش گرفته‌اند. این پدران، قدیس کلمنت که به‌عنوان پلی میان روزگار رسولی و پدران نخستین کلیسا برشمرده می‌شود، ایگناتویس شهید (میانه‌های سده ۱ تا آغاز سده ۲ م) اسقف انطاکیه و شاگرد یوحنای حواری، پلیکارپ شهید (۶۹–۱۵۵ م) شاگرد یوحنای رسول، و کشیش هرماس هستند. کهن‌ترین نوشته از این روزگار رسالهٔ نخست کلمنت است. همچنین هفت رسالهٔ ایگناتیوس، رسالهٔ پلیکاپ به فیلیپیان، رساله دوم کلمنت و رسالهٔ کشیش هرماس از دیگر آثار این زمانه هستند.
پیشینه > پیشینهٔ مسیحیت اولیه > ناهم‌سویان

از دیدگاه پاگان‌ها (بت‌پرستان و کسانی که خدایان بیشمار را می‌پرستیدند)، نخستین گروه مسیحیان، دودل بودند. فرنود این مسئله آن بود که آنان گمان می‌کردند مسیحیان برای برگزاری «جشن‌های دوستی» و آدم‌خواری، نشست‌های نهانی برپا می‌سازند. چرا که گوشت جانوران قربانی در پرستش‌گاه پاگان‌ها (کافران بت‌پرست) را نمی‌خریدند و در شادمانی‌های همگانی ددمنشانه، انبازی (مشارکت) نمی‌کردند. یهودیان و به‌ویژه آیین‌مداران یهودی، از ناهم‌سویان رده نخست مسیحیت و گسترش آن به‌شمار می‌رفتند. آیین‌مداران یهودی در بخش یهودیه و دیگر سرزمین‌های یهودی‌نشین آن زمان، تنها نیروهای آیین‌مند و پذیرفته سیاسی به‌شمار می‌آمدند، که تعالیم مسیح و کارهای او در آغاز، آن‌ها را شگفت‌زده می‌کرد. این آموزه‌ها، در مذهب پذیرفته‌ای که سال‌ها میان مردم آن منطقه رواج داشت و از پایه‌های نیروی سیاسی آیین‌مداران به‌شمار می‌آمد، کلی و ریشه‌ای، تردید می‌کرد. همچنین این آموزه‌ها، بسیاری از آیین‌ها و قوانینی را که روحانیان یهودی تنها برای نگهداری و استوار کردن نیروی‌شان و درست‌انگاری نیاز به روحانیان، با آیین یهود آمیخته بودند، از ارزش می‌انداخت. نگرانی‌هایی که این‌ها در میان قدرت‌مندان یهود برانگیخت، دست‌آویزی شد که به رویارویی با آموزه‌های مسیح برخیزند. دولت آن سرزمین، که به‌دست قیصر روم گماشته می‌شد، به‌سبب نفوذ داشتن بیشتر در میان مردم، نگه‌بانی از یک‌پارچگی منطقه و جلوگیری از آشوب، با روحانیون یهود که قدرت سیاسی و معنوی داشتند، رابطه‌ای دوسویه و هم‌دلانه داشت. مأموران دولتی برای حفظ امنیت، با مشورت روحانیان، گه‌گاه مسیحیان را آزار می‌دادند. بسیاری از مسیحیان شکنجه شده و مردند. اما، برخلاف شکنجه و آزار فراوان، مسیحیت به گسترش ادامه داد.
پیشینه > کنستانتین

۳۱۲ میلادی، کنستانتین، که به‌سوی روم می‌رفت تا آن را از رقیب پس بگیرد، اعلام کرد که نشان مسیحی را در خورشید دیده است و جملهٔ «شما با این نشان پیروز خواهید شد»، را به لاتین روی آن خوانده است. ارتش کنستانتین، روی پل میلویان روی رودخانهٔ تیبر پیروز شد. کنسنتانتین در نهایت دین مسیحیت را از ممنوعیت خارج و آن را در کنار سایر مذاهب رومی، آزاد اعلام کرد. کنستانتین، در سال ۳۲۵ م. شورایی را در ننقیه بنا نهاد که در آن نزدیک به ۳۰۰ اسقف شرکت کردند. در این شورا، روی کتاب مقدس (عهد عتیق و عهد جدید{انجیل}) بررسی جامعی شد. تلاش‌های این شورا سرانجام به بیرون آمدن مفاهیم پایه‌ای «ایمان مسیحی» انجامید. این مفاهیم پایه با عنوان «اعتقادنامه نیقیه» در دست‌رس همگان قرار گرفت.
پیشینه > مسیحیت در اروپا و امپراتوری روم

مسیحیت به تدریج در اروپا محبوبیت و گسترش یافت. در ابتدا حضور پطرس و پولس در زندان رُم و برخی دیگر از همراهان ایشان می‌توانسته بسیار تأثیرگذار باشد، تا حدی که تعداد مسیحیان تا دههٔ ۶۰ میلادی در رُم به تعداد قابل توجهی بود که نرون، قیصر روم، پس از فاجعهٔ آتش‌سوزی شهر رُم، مسیحیان را به عنوان مقصرین آتش‌سوزی شهر معرفی کرد و پس از آن دست به اعدام گروهی بسیاری از مسیحیان شهر زد و احتمالاً در همان زمان نیز بود که پطرس و پولس نیز توسط نرون اعدام شدند. تعقیب و دستگیری مسیحیان به مدت سه قرن ادامه یافت که در همین مدت بر شمار مسیحیان افزوده می‌شد. نهایتاً در قرن چهارم میلادی در سال ۳۱۳ میلادی، کنستانتین، امپراتور روم، دین مسیحیت را به عنوان یک دین مجاز در مملکت روم آزاد اعلام کرد.
پیشینه > مسیحیت در اروپا و امپراتوری روم > پس از سقوط امپراتوری روم غربی

مقالهٔ اصلی: امپراتوری روم غربی
پس از سقوط امپراتوری روم غربی به‌دست قبایل وحشی ژرمن در ۴۷۶ میلادی، برخی مردمان، به وحشی‌گری‌های اطراف‌شان تن نداده، از آن کنار کشیدند و جداگانه صومعه‌هایی تشکیل دادند. گویا اقوام وحشی که کم‌وبیش به دین‌داری این مردمان احترام می‌گذاشتند، آن‌ها را به حال خود رها کردند. این صومعه‌ها در دنیای پراضطراب اطراف‌شان، جزایر آرام و بی‌دغدغه‌ای بودند که در میانه دریایی پرخروش بودند. این مسیحیان، در جامعه‌ای که پر از خشونت شده‌بود، روزگار را به اندیشه می‌گذراندند. باور بر این بود که دعای آنان به حال مردمان سراسر جهان سودمند است و طرز زندگی آنها کافی است که مردمان خودسر و شرور را شرم‌گین سازد. در واقع کلیسا بود که مردم نامتمدن را به زندگی بهتر رهنمون شد و مردم وحشی اروپا از راه کلیسا قدم در شاه‌راه تمدن گذاشتند.
اسقف‌ها، سران دِیر و رُهبانان، همگی، رم را محترم می‌شمردند زیرا در آنجا بود که پطرس، اولین حواری عیسی، کشته شد. همچنین، چون امپراتوری روم غربی دیگر نبود، اسقف رم دولت و خدمات عمومی را در دست گرفت؛ بنابراین، هیچ دولت یا نیرویی بر اسقف این شهر، که بر مسیحیان برتری داشت، ناظر و حاکم نبود. اما در امپراتوری روم شرقی، بطریق‌ها زیر نفوذ امپراتور روم شرقی بودند و بنابراین رسم شد که امپراتور را هم خلیفهٔ روحانی بشمرند و هم عالی‌ترین مرجع در امور دنیوی؛ اما در دنیای غرب، استقلال اسقف رم به اصلی انجامید که آن را عموم روحانیون غرب پذیرفتند و آن جدایی نهاد دینی از نهاد دولت و امور دنیوی بود. این‌گونه، پایه قدرت پاپ ریخته‌شد.
پیشینه > مسیحیت در اروپا و امپراتوری روم > تأثیر مذهب مسیح بر تمدن رومی-غربی

عیسی پایهٔ دین خود را بر اخلاق شخصی و اهمیت فرد گذاشت و هدف بهبود جامعه از راه اصلاح افرادش را تعقیب کرد. تا آن‌زمان، فرد در جامعه تحت‌الشعاعِ و محوِ دولت بود؛ از این‌رو، فکر مسیح که هریک از افراد مردم ممکن است باعث نجات خویش گردد تازگی داشت. تأکید او در مهربانی و همدردی و فداکاری و برادری تمام بشر مسئلهٔ ملیت را از بین برد؛ تعلیم ایمان به بازگشت و رستاخیز و زندگی واپسین موجب شد که همه متوجه عالم عقبی و بی‌اعتنا بدین دنیا شوند و، در نتیجه، نفوذ و اهمیت دولت و جامعه درنظرشان تقلیل یابد. دین مسیح فکر یگانگی خدا را از یهودیت گرفت و به‌واسطهٔ محدود نکردن خدای یکتا به طایفه و عشیرهٔ معینی همه‌کس توانست او را قبول کند و ابتدا به تمام امپراتوری روم غربی و از آنجا به روسیه و نقاطی که بعدها جزئی از قلمرو اسلام شد و سپس آمریکا رسید. فکر رستاخیز مردم را به‌فکر زندگانی آینده انداخت و این اندیشه را، که تا آن زمان معمول نبود، رواج داد. در نتیجه، امیدواری برای بشر پیدا شد و همین امیدواری و نیرومندی در قرن پنجم، که هجوم قبایل ژرمن آغاز گردید، مانع محو شدن تمدن و خرابی کامل غرب شد و در قرون تاریک وسطی مایهٔ روشنایی و موجب تحریک به‌کار و ادامهٔ حیات بود. سازمان دین مسیح نیز باعث شد که کلیسا جای دولت‌ها و حکومت‌ها قرار گیرد و به‌واسطهٔ نفوذ روحانی و معنوی‌اش در مقابل طوایف وحشی و مهاجم سدی باشد.