مصطفی کمال آتاترک

| هلاسکارغازی مارشال مصطفی کمال آتاترک | هلاسکارغازی مارشال مصطفی کمال آتاترک |
| --- | --- |
Mustafa Kemal Atatürk: Mustafa Kemal Atatürk
آتاترک در سال ۱۹۳۲: آتاترک در سال ۱۹۳۲
: 
نخستین رئیس‌جمهور ترکیه: نخستین رئیس‌جمهور ترکیه
دوره مسئولیت ۲۹ اکتبر ۱۹۲۳ – ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸: دوره مسئولیت ۲۹ اکتبر ۱۹۲۳ – ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸
نخست‌وزیر: عصمت اینونو علی فتحی اوکیار جلال بایار
پیش از: عصمت اینونو
نخستین نخست‌وزیر مجلس ملی کبیر ترکیه: نخستین نخست‌وزیر مجلس ملی کبیر ترکیه
دوره مسئولیت ۳ مهٔ ۱۹۲۰ – ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۲۱: دوره مسئولیت ۳ مهٔ ۱۹۲۰ – ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۲۱
پس از: سرنگونی امپراتوری عثمانی
پیش از: فوزی پاشا
نخستین رئیس مجلس ملی کبیر ترکیه: نخستین رئیس مجلس ملی کبیر ترکیه
دوره مسئولیت ۲۴ آوریل ۱۹۲۰ – ۲۹ اکتبر ۱۹۲۳: دوره مسئولیت ۲۴ آوریل ۱۹۲۰ – ۲۹ اکتبر ۱۹۲۳
پس از: انحلال عثمانی
پیش از: علی فتحی اوکیار
نخستین رهبر حزب جمهوری‌خواه خلق: نخستین رهبر حزب جمهوری‌خواه خلق
دوره مسئولیت ۹ سپتامبر ۱۹۲۳ – ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸: دوره مسئولیت ۹ سپتامبر ۱۹۲۳ – ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸
پس از: مقام ایجاد شد
پیش از: عصمت اینونو
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: مصطفی پسر علی‌رضا حدود ۱۸۸۱ سالونیک، امپراتوری عثمانی
درگذشته: ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ (۵۷ سال) کاخ دلمه‌باغچه، استانبول، ترکیه
آرامگاه: آنیت‌کابیر، آنکارا
حزب سیاسی: حزب جمهوری خلق
همسر(ان): لطیفه خانم
پیشه: نظامی و سیاست‌مدار
امضا: 
خدمات نظامی: خدمات نظامی
لقب(ها): مصطفی کمال پاشا
وفاداری:  امپراتوری عثمانی (۱۹۱۹–۱۸۹۳)  ترکیه (۱۹۲۷–۱۹۱۹)
خدمت/شاخه:  امپراتوری عثمانی  نیروی زمینی ترکیه
مصطفی کمال آتاترک (به ترکی استانبولی: Mustafa Kemal Atatürk؛ حدود ۱۸۸۱ – ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸) یا مصطفی کمال پاشا تا ۱۹۲۱ و غازی کمال پاشا، فیلد مارشال، دولت‌مرد انقلابی، مؤلف و بنیان‌گذار جمهوری ترکیه بود که از ۱۹۲۳ تا زمان مرگش در ۱۹۳۸ به‌عنوان نخستین رئیس‌جمهور این کشور فعالیت کرد. او اصلاحات مترقی همه‌جانبه‌ای را به اجرا درآورد که ترکیه را به کشوری سکولار و صنعتی مدرن‌سازی کرد.  آتاترک از نظر ایدئولوژی سکولاریست و ملی‌گرا بود، و سیاست‌ها و نظریه‌های سیاسی-اجتماعی او، به کمالیسم معروف شد. آتاترک به‌واسطهٔ دستاوردهای نظامی و سیاسی خود، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رهبران سیاسی سدهٔ بیستم شناخته می‌شود.
آتاترک بابت نقشش در تضمین پیروزی ترکیهٔ عثمانی در نبرد گالیپولی (سال ۱۹۱۵) طی جنگ جهانی اول به شهرت رسید. به‌دنبال سرنگونی امپراتوری عثمانی، او نهضت ملی ترکیه را رهبری کرد که باعث ایستادگی در برابر تجزیهٔ سرزمین ترکیه میان قدرت‌های متفقینِ فاتح شد. ظهور ملی‌گرایی ترک شاهد ارتکاب نسل‌کشی امپراتوری عثمانی علیه اتباع یونانی، ارمنی و آشوری در امپراتوری بود؛ نقش آتاترک در عواقب پس از این رخداد، در حالی که مستقیماً در آن دخالتی نداشت، بحث‌برانگیز بوده‌است. با تشکیل دولت موقت در آنکارا، پایتخت کنونی ترکیه، او نیروهای اعزامی متفقین را شکست داد و به این ترتیب در آنچه که بعداً جنگ استقلال ترکیه یاد می‌شود، پیروز شد. او سپس به انحلال امپراتوری عثمانیِ ضعیف اقدام و به‌جای آن، جمهوری ترکیه را به‌طور علنی اعلام کرد.
به‌عنوان رئیس‌جمهور جمهوری تازه‌تاسیس ترکیه،  آتاترک یک برنامهٔ جامع اصلاحات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را با هدف نهایی ساخت یک دولتِ ملی مدرن، مترقی و سکولار آغاز کرد. او آموزش ابتدایی را رایگان و اجباری کرد و هزاران مدرسهٔ جدید را در سراسر کشور افتتاح کرد. او همچنین الفبای ترکی مبتنی بر لاتین را مرسوم کرد که جایگزین الفبای قدیمی ترکی عثمانی شد. زنان ترک در دوران ریاست‌جمهوری  آتاترک از حقوق مدنی و سیاسی برابر برخوردار شدند. خصوصاً، به زنان در انتخابات محلی با قانون شماره ۱۵۸۰ در ۳ آوریل ۱۹۳۰ و چند سال بعد، در سال ۱۹۳۴، حق رای همگانی کامل داده شد.
دولت آتاترک سیاست ترک‌سازی را در پیش گرفت که در تلاش برای ایجاد همگون‌سازی بود؛ یعنی ملتی متحد و از همه مهم‌تر، ملتی سکولار تحت پرچم ترکیه. تحت ریاست آتاترک، اقلیت‌ها در ترکیه تحت فشار قرار گرفتند یا مجبور شدند در انظار عمومی به ترکی صحبت کنند، اما اجازه داشتند زبان خود را در خفا حفظ کنند. جای‌نام‌های غیر ترکی تعویض شدند و به اقلیت‌ها دستور داده شد که نام خانوادگی ترکی بگیرند. در سال ۱۹۳۴، به‌پاسِ نقشی که او در ساخت جمهوری ترکیهٔ مدرن ایفا کرد، نام خانوادگی  آتاترک به معنای «پدر ترک‌ها» از سوی پارلمان ترکیه به او داده شد. او در ۵۷ سالگی در کاخ دلمه‌باغچه استانبول درگذشت و با تشییع‌جنازهٔ دولتی از وی تجلیل شد. نخست‌وزیر دیرینه‌اش عصمت اینونو جانشین او به‌عنوان رئیس‌جمهور شد.
سال ۱۹۸۱ میلادی مصادف با صدمین سالگرد زادروز آتاترک، یاد و خاطرهٔ او توسط سازمان ملل متحد و یونسکو گرامی داشته شد. یونسکو سال ۱۹۸۱ را «سال  آتاترک در جهان» اعلام و قطعنامه‌ای را در مورد صدمین سالگرد او تصویب کرد. یونسکو او را «رهبر نخستین مبارزه علیه استعمار و امپریالیسم» و «مروج برجستهٔ حس تفاهم بین مردم و صلح پایدار بین ملت‌های جهان و اینکه او تمام عمر خود را بدون تمایز برای ایجاد یکپارچگی و همکاری بین مردم کار کرد» توصیف کرد.  آتاترک بابت آرامش و صلح در سیاست خارجیِ جهان‌محور و دوستی با کشورهای همسایه مانند ایران، یوگسلاوی، عراق و یونان و به‌علاوه ابداع پیمان بالکان—که در برابر تهاجمات سرزمینی توسعه‌طلبانهٔ ایتالیای فاشیستی و بلغارستان تزاری مقاومت می‌کرد—اعتبار دارد.