روابط ایران و روسیه
صادرات خدمات فنی مهندسی > فرصت ها، تهدیدها و موانع تجاری

۱. حوزه بانکی
در حوزه بانکی و مالی چند مشکل عمده بر سر راه افزایش مبادلات ایران و روسیه وجود دارد. اولین مورد تأمین مالی پرهزینه برای صادرکنندگان ایرانی است، به نحوی که صادر کننده و تولیدکننده ایرانی، برای تأمین مالی در بهترین شرایط از نرخ‌های ۱۴، ۱۸ و ۲۲ درصد استفاده می‌کنند که حاشیه سود آن‌ها را محدود می‌کند؛ لذا بسیاری از صادرکنندگان و تولیدکنندگان ایرانی را در ابتدای کار از ایده مبادله تجاری با این کشور منصرف می‌کند. از سوی دیگر در ایران، نه تنها میزان و کیفیت بسته‌های تشویقی و حمایتی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان کارآمد و راهگشا نیست، بلکه در مواردی همچون سودهای بالای تسهیلات بانکی، به عنوان مانعی جدی در مسیر فعالیت صادرکنندگان قرار می‌گیرد، چرا که تجارت خارجی با کشوری چون روسیه، نیاز به تأمین مالی بالایی دارد. از سوی دیگر به دلیل نوسانات ارزی در ایران، بانک‌ها کمتر متمایل به پرداخت تسهیلات بلندمدت به صادرکنندگان و تولیدکنندگان دارد و این نیز خود از قدرت مانور تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی می‌کاهد.
۲. حوزه گمرکی
یکی دیگر از مشکلات جدی بر سر راه افزایش مبادلات تجاری ایران و روسیه، از یک سو تعرفه‌ها و عوارض گمرکی بالای روسیه و از سوی دیگر نبود پروتکل مشترک بین گمرک ایران و روسیه است که کار را برای صادرکنندگان دو طرف و به ویژه ایران دشوار می‌کند. همچنین عدم تابعیت گمرک آستاراخان از قوانین بین‌المللی نیز یکی دیگر از محدودیت‌ها بر سر راه افزایش مبادلات تجاری ایران و روسیه است.
۳. ضعف‌های ساختاری اقتصاد ایران
یکی از سیاست‌های کلان پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ ایران، تأکید بر تولید داخلی و جایگزینی واردات بوده‌است و به همین دلیل اغلب بازار تولید داخلی مدنظر سیاست‌گذاری‌های کلان بوده‌است؛ بنابراین هیچ‌گاه مقدار تولید و کیفیت کالاها را بر اساس بازارهای صادراتی طراحی نشده‌است و در برخی از موارد حتی صادرات محصولات غذایی محدودیت‌های جدی برای مصرف‌کنندگان داخلی ایران ایجاد می‌کند. همچنین کمبود حمایت‌های دولتی از صادرات بخش خصوصی ایران، نبود استراتژی و برنامه‌ریزی صادراتی، ضعف بخش خصوصی و دولتی بودن بخش جدی اقتصاد ایران از جمله موارد دیگری در رابطه با معضلات افزایش مبادلات تجاری ایران و روسیه است.
۴. موانع فرهنگی و زمینه‌ای
یکی دیگر از چالش‌های پیش روی گسترش مناسبات اقتصادی ایران و روسیه، نبود مناسبات بین مردم دو کشور است. لازمهٔ گسترش مناسبات دو یا چند ملت، افزایش ارتباطات مردمی اعم از مردم عادی و تجار و کسب شناخت متقابل از ظرفیت‌های دوجانبه است. این معظل خود نتیجه شکل نگرفتن صحیح صنعت گردشگری بین دو کشور است که برای مرتفع ساختن آن، اراده‌ای جدی از سوی دو کشور نیاز است. لازم است ذکر شود که صنعت گردشگری نیز ظرفیتی مغفول مانده در رابطه با دو کشور است که می‌تواند مورد بهره‌برداری دوجانبه قرار گیرد.
۵. مشکلات زیرساخت‌های ارتباطی دو کشور
قطعاً بدون توسعه حمل و نقل ایران و روسیه، نمی‌توان از توسعه مبادلات اقتصادی این دو کشور سخن گفت. این توسعه هم باید در مرز زمینی و هم دریای خزر صورت پذیرد و یک ارتباط مؤثر بین شرکت‌های حمل و نقل دو کشور ایجاد شود؛ لذا در صورتی که روسیه بتواند پنجره ورود ایران به بازار اوراسیا و کشورهای حوزه CIS شود، این می‌تواند خود در افزایش مبادلات تجاری دو کشور نقشی جدی ایفا کند. لازم است ذکر شود که در حال حاضر بیشترین مشکلات ایران مربوط به حمل و نقل زمینی و ریلی است و حمل و نقل ریلی کشور متناسب با نیازهای کشور توسعه نیافته‌است. از سوی دیگر وسایط حمل و نقبل جاده ای از قبیل کامیون‌ها دچار فرسودگی شده‌اند و بنادر و اسکله‌ها نیز رشد شایانی نداشته‌اند. در حال حاضر دو خط آهن سرخس-تجن و خط آهن گرگان-اینچه برون توان ارسال کالا به مقصد روسیه از طریق ترکمنستان و قزاقستان را دارد. احداث راه‌آهن رشت-آستارا (ایران)-آستارا (جمهوری آذربایجان)، مهم‌ترین پروژه حمل و نقل ریلی میان ایران و روسیه است که می‌تواند مناسبات این دو کشور را به‌طور چشم‌گیری افزایش دهد و تکمیل کننده کریدور شمال به جنوب است.
خط قطار ترانزیتی از مبدأ روسیه و از مسیر کریدور ریلی ایران به‌ مقصد هندوستان راه اندازی شد. کالاها و محصولات روسی به صورت تمام ریلی از شمال شرق روسیه وارد مرز سرخس شده و از مرز سرخس تا بندرعباس که طول مسیر حدود ۱۶۰۰ کیلومتر است ظرف مدت کمتر از ۳ روز طی شده و سپس با کشتی به کشور هند حمل می‌شود. این مسیر تقریباً یک سوم مسیر قبلی است که از مسیر دریای سیاه از روسیه به هند طی می‌شد.
۶. ضعف در بازاریابی
یکی دیگر از چالش‌ها و تهدیدهای پیش روی گسترش مبادلات تجاری ایران و روسیه، ضعف هر دو طرف در کسب شناخت از ظرفیت‌ها، نیازمندی‌ها، ذائقه و استانداردهای طرف مقابل در حوزه کالا و خدمات است که در دسترس نبودن اطلاعات جامع کاربردی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان هر دو کشور، مانعی جدی برای افزایش مراودات اقتصادی است. ضعف نهادهای مسئول در شناسایی این ظرفیت‌ها نیز بر این بی‌اطلاعی افزوده‌است به نحوی مثلاً از سمت ایران تنها یک رایزن بازرگانی فعال است، در حالی که کشوری چون ترکیه نفرات بسیاری برای انجام این مهم فعال هستند و حتی رایزنی بازرگانی این کشور در روسیه، با تجار خویش جلسات هفتگی برگزار می‌کند و جدیدترین اطلاعات تجاری را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد. همچنین غفلت از ظرفیت‌هایی چون نمایشگاه‌های کالا و خدمات و ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای در کشور مقصد، می‌تواند همکاری‌های این دو کشور را تسهیل کند و دسترسی به بازار دوجانبه را افزایش دهد. به ویژه در محیط رقابتی روسیه، این کار می‌تواند برای تجار و تولیدکنندگان ایرانی بسیار راهگشا باشد.