مارکوس یونیوس بروتوس
بروتوس در نگاه دیگران > در دوران امپراتوری روم

با تأسیس امپراتوری روم به‌دست آگوستوس در ۲۷ ق.م، آثار ادبی‌ای که بروتوس را نکوهش کنند وجود نداشت، و حتی خود دولتمردان امپراتوری نیز آثار بروتوس را مطالعه می‌کردند؛ چنان‌که آگوستوس در دوران پیری‌اش یکی از آثار او را که درباره‌ی ستایش کاتو بود خواند و در پاسخ به آن رساله‌ی پاسخ‌هایی به بروتوس درباب کاتو را نگاشت. آگوستوس حرمت بروتوس را نگاه داشت، و اجازه داد تا یکی از تندیس‌هایش در شهر مدیولانوم، که به پاس دوران فرمانداری بروتوس بر آن شهر ساخته شده بود، بر سر جایش باقی بماند، و دوستان قدیمی بروتوس را ــ هرچند به آن سزارکُش وفادار بودند ــ ستود و آنان را دوستان خودش قرار داد. بدین‌سان، آگوستوس توانست مخالفت جمهوری‌خواهان با امپراتور شدن خود را دور بزند، جمهوری‌خواهانی که پس از نبرد فیلیپی نیز گِرد خاطرات کاتو و بروتوس و کاسیوس و نوشته‌های سیسرون جمع آمده بودند. با حرمت نهادن به نهادهای جمهوری و نام بروتوس، آگوستوس توانست جمهوری‌خواهان برجسته را در روند اصلاحات سیاسی‌اش و در تغییر شکل جمهوری به امپراتوری مشارکت بدهد.
با بازگشت صلح و امنیت در دوران آگوستوس، موجی از نگارش زندگی‌نامه‌ها و داستانک‌هایی درباره‌ی زندگی بروتوس به راه افتاد، چنان‌که کرموتیوس کوردوس می‌گوید که هیچ اثری سزارکُشیِ شجاعانه‌ی بروتوس و کاسیوس را روایت نکرد مگر اینکه تحسینشان کرده باشد؛ تیتوس لیویوس، نویسنده‌ی کتاب از پیدایش روم، آنان را مردانی فاضل می‌داند؛ آسینیوس پولیو از آنان با احترام یاد می‌کند و مسالا کوروینوس کاسیوس را رهبر خود نامید. نیکولاس دمشقی، از فداییان آگوستوس، در کتابش، که راوی زندگی آگوستوس است، به اعتبار بروتوس اذعان دارد. لوکیوس کالپورنیوس بیبولوس، که فرزند پورکیا و فرزندخوانده‌ی بروتوس بود، داستانی کوتاه در باب عشق بروتوس و پورکیا نوشت. سخنور یونانی، امپیلوسِ رودسی، دوست صمیمی بروتوس، اثر کوچکی در باب ترور سزار به نام بروتوس نوشت.
تیبریوس، دومین امپراتور روم، از سلف خود کمتر روادار بود، چنان‌که در ۲۲ میلادی وقتی ترتولا، بیوه‌ی کاسیوس و خواهر ناتنی بروتوس، درگذشت، نمادها و تصاویر بروتوس و کاسیوس در مراسم تشییع‌جنازه غایب بودند. در ۲۵ میلادی، کرموتیوس کوردوسِ مؤرخ به‌اتهام اینکه بروتوس را ستوده و کاسیوس را «آخرینِ رومیان» نامیده است محاکمه شد. او پیش از اجرای حکمش خودکشی کرد و سنا فرمود تا کتاب‌هایش را بسوزانند.
ولیئوس پاترکولوس، مؤرخ، با تلخکامی شرح می‌دهد که چطور رحم و شفقت سزار برضد خودش به‌کار رفت، و در مورد بروتوس و کاسیوس نیز می‌گوید که هرچقدر بروتوس آدمِ بهتری بود، کاسیوس سرباز بهتری بود، و باید از میان آن دو بروتوس را به دوستی برگزید، چه کاسیوس دشمن وحشتناک‌تری بود، و اگر جمهوری‌خواهان در جنگ داخلی پیروز می‌شدند، برای روم بهتر بود بروتوس را رهبر خود داشته باشد نه کاسیوس را. والریوس ماکسیموس از قتل سزار با عناوین «ترور فجیع» و «پدرکُشی ملی» یاد می‌کند که باید پاسخش داده می‌شد. او قویاً بروتوس را می‌نکوهد که با این پدرکُشی تمام فضیلت و اعتبار خویش را زیر سؤال برد.
در زمان امپراتوری نرون (۵۴ تا ۶۸ میلادی) یکی از دولتمردان عالیرتبه به‌نام تراسئا پتوس، که عادت داشت هرساله برای کاسیوس و بروتوس جشن تولد بگیرد، از سوی دادگاه «مقلد بروتوس» نامیده شد. سنکا پس از آنکه تبعید شد، برای دلداری دادن به مادرش جملاتی از کتاب بروتوس به‌نام درباب فضیلت نقل کرد، و در جزوه‌اش در باب منافع این سؤال کهنه را پرسید که آیا بروتوس، که سزار را لایق کشته شدن می‌دانسته، باید بخشش و عفو سزار پس از نبرد فارسال را می‌پذیرفت یا نه. به‌عقیده‌ی سنکا، هرچند بروتوس در دیگر موارد به‌سان یک مرد کامل عمل کرده، در ماجرای سزارکُشی خطا کرده و مطابق اصول فلسفه‌ی رواقی عمل نکرده است، چرا که نمی‌توان بدون داشتن یک پادشاه خوب و عادل نظام سیاسی درستی به کشور داد. همچنین، سنکا برآن بود که اوضاع سیاسی و اجتماعی جمهوری روم در آن دوران دیگر همان اوضاعِ دورانِ اجدادش نبود، و بروتوس به‌اشتباه خیال می‌کرد که می‌تواند اوضاع دوران اولیه‌ی جمهوری را احیا کند و جمهوری بیمار را نجات دهد.
لوکانوس در شعر حماسی-تاریخی ناتمامش به‌نام فارسالیا داستانی تخیلی وصف می‌کند که در آن، در طول جنگ فارسال، بروتوس به‌سان یک سرباز معمولی لباس پوشیده است و می‌کوشد سزار را بکشد. این شاعر از قهرمانش می‌خواهد در انجام این کار تهورآمیز شتاب نکند، او را «فخر امپراتوری، آخرین امید سنا و آخرین نامِ بزرگِ خاندان خاندان یونیا» می‌نامد. تیتینیوس کاپیتو، که در دوران امپراتوری دومیتیانوس و نروا و ترایانوس مناصب گوناگون دولتی داشت و رفیق پلینی جوان بود، خانه‌اش را با تندیس‌های بروتوس و کاسیوس و کاتو آراسته بود. جوونال بروتوس و کاتو را نمونه‌های مردان خوب می‌داند.
پلوتارک، مؤرخ یونانی، در کتاب حیات مردان نامی خود زندگی‌نامه‌ی بروتوس را با جانبداری‌ از این سزارکُش نگاشته و او را قهرمانی در برابر آن جبار نمایانده و فضیلت و حکمتش را ستوده است. او در کتابش زندگی‌نامه‌ی بروتوس را موازی با آنِ دیون سیراکوز نگاشته است. مارکوس آئورلیوس، امپراتور روم از ۱۶۱ تا ۱۸۰ میلادی، در فصل نخست کتابش، تأملات، از فردی ناشناس به‌نام سوروس یاد کرده که به او عشق ورزیدن به خویشاوند و حقیقت و عدالت را آموخته و به‌واسطه‌ی او با تراسئا پتوس، هلویدیوس پریسکوس، دیون، کاتو و بروتوس آشنا شده و از او ایده‌ی «سیاست مبتنی‌بر برابری قوانین، برابری حقوق همگان، برابری آزادی بیان» و «حکومتی مونارشی که اولویت را به آزادی اتباع می‌دهد» را فراگرفته است.
آپیان، مؤرخ اسکندرانی، در کتاب جنگ‌های داخلی قویاً بروتوس را به‌سبب کشتن سزار محکوم می‌کند و آن را «بی‌حرمتیی بزرگ به مردی مقدس و محترم» می‌داند که ناشی از حسد و ناشکری بود، لیکن معترف به حکمت و وقار بروتوس نیز هست. دیوکاسیوس می‌گوید که در حاسدان سزار و در کسانی که عقده‌ی محبوبیتش را داشتند نوعی جنون وجود داشت که ایشان را به چنین قتل قبیحی واداشت. البته او کمی بعد می‌گوید که نفرتی که سزار برضد خودش برانگیخته بود تماماً بی‌علت هم نبود و برخی مردم از خلاصی یافتن از آن جبار خرسند بودند. همچنین، چون حاکمیتی پهناور و ثروتمند مانند جمهوری روم دیگر نمی‌توانست با دموکراسی اداره گردد، سیستم پادشاهی اجتناب‌ناپذیر بود، و اگر بروتوس و کاسیوس در اینباره می‌اندیشیدند، آن پاسدار و صاحب جمهوری را نمی‌کشتند و محکوم به نفرین‌های بی‌امانی که نصیب خودشان و معاصرانشان شد نمی‌شدند. او نیز معترف به فضایل بروتوس است.