دودمان باگراتونی
نبرد با اعراب

در حدود سال ۸۵۰ میلادی باگراتونی‌ها دانستند که دیگر هنگام آن فرا رسیده‌است تا خویشتن را از آخرین آثار سلطهٔ اعراب برهانند این بود که شاهزاده سمبات یکم باگراتونی علیه اعراب قد برافراشت. چندین لشکر عرب درهم شکسته شدند و یکی از آن‌ها به وسیلهٔ کوه‌نشینان داوید ساسونی بکلی نابود گردید. لیکن خلفای بغداد موفق شدند لشکر بزرگی برای مقابله با سمبات اعزام دارند، و این لشکر به کمک امرای مسلمان کشورهای همجوار ارمنستان (آذربایجان و کردستان) توانست مقاومت سمبات را درهم بشکند. سمبات باگراتونی دستگیر و به بغداد فرستاده شد.
این شکست نخستین نتوانست انقلابی را متوقف سازد که عوامل خارجی آن را ناگزیر می‌کردند. در برابر امیران مسلمان مناطق همجوار که بیش از پیش نسبت به خلفای بغداد نافرمان می‌شدند و تنها کمک امیران ارمنی طی سال‌ها گذشته موجب شده بود که شکست بخورند اینک خلفا احساس می‌کردند که نیازی مبرم به یک سپر بلا دارند. از طرف دیگر بیزانس نیز که تحت فرمانروایی امپراتوران ارمنی نژاد (باسیلیوس یکم) سلسلهٔ مقدونی تعادل و نیروی دیرین خود را بازمی‌یافت به صورت خطر بزرگی برای خلفای بغداد باقی‌مانده بود. بنابرین می‌بایست از انداختن ارمنیان به دامان بیزانس پرهیز نمود، و برعکس بایستی از تمایلات آنان به کسب استقلال استفاده کرد و بدین وسیله دولت نیرومندی به صورت سپر بلا به وجود آورد تا مرزهای شمالی امپراتوری عرب را که بر اثر کشمکش‌های داخلی ضعیف شده بود ایمن نگاه دارد.
تعادل میان غرب و شرق که در طول سده‌ها به سبب انحطاط قدرت امپراتوری بیزانس و اعتلای قدرت ایران ساسانیان و سپس نهضت اسلام به سود شرق بهم خورده بود اکنون تهدید می‌کرد به اینکه نه تنها دوباره برقرار شود بلکه در جهت عکس یعنی به زیان شرق بهم بخورد، زیرا قدرت امپراتوری بیزانس رو به احیاشدن می‌رفت و حال آنکه در امپراتوری عرب به سبب قیام امرای محلی مسلمان که اعلام استقلال می‌کردند و خلافت بغداد که با نگهبانان خود رو به فساد و تباهی می‌رفت، نشانه‌های ضعف و فتور آشکار می‌گردید.
در برابر نیروی احیاء شونده باگراتونی‌ها که بزودی توانستند سربازان بیشماری برای جنگ مجهز کنند خلفای بغداد تصمیم گرفتند به یک امر اجتناب ناپذیر تن در دهند. این بود که آشوت یکم به عنوان امیرالامرای ارمنستان دادند و خودمختاری ارمنستان تحت حمایت امپراتوری اعراب به رسمیت شناختند؛ و چون پذیرفتند که عنوان این حکومت به‌طور موروثی در خانوادهٔ باگراتونی‌ها بماند می‌توان گفت که نخستین گام به سوی احیای دوبارهٔ یک ارمنستان مستقل برداشته شده بود.
امرای مسلمانی که بر مناطق همجوار ارمنستان حکومت می‌کردند، از جمله امرای ماناوازکرت (ملازگرد) و یرزنکا (ارزنجان) فریب این پیشامد را نخوردند، و خشمگین از این شناسایی و از خطری که تشکیل یک ارمنستان مستقل برای آنان در برمی‌داشت زیرا در مقابله خلفای بغداد با آنان احیاناً متحد بغداد می‌بود، بی‌درنگ و به ابتکار خود به او حمله‌ور شدند لیکن در شاهزادهٔ ارمنی و در سپاه او حریفی همسنگ و هماورد خود و سپاه خود یافتند.
آشوت یکم با سپاهیان خود که چهل هزار نفر بودند به مقابله لشکر دشمن که بالغ بر هشتاد هزار نفر می‌شد شتافت و در کرانه‌های ارس شکست سختی بر آنان وارد آورد. ارمنیان آن میدان جنگ را «میدان چله» یا نبرد چله نامیدند، زیرا در آنجا یک لشکر چهل هزار نفری از پس لشکری دو برابر خود برآمده بود.
آشوت تنها به تحکیم بنیان مستملکات خود بسنده نکرد، بلکه برای جلوگیری از استفادهٔ احتمالی دشمنانش از دو امیرنشین باقی‌ماندهٔ ارمنی یعنی آرتسرونی‌ها در واسپوراکان و سیونی‌ها در زنگه زور ضد خود با ازدواج دو دخترش با یک امیر آرتسرونی و یک امیر سیونی (از خانواده‌های نجبای بزرگ ارمنی) دوستی آنان را بدست آورد.
کامیابی شاهزاده آشوت باگراتونی، قدرت روزافزون او و ترقی سریع امپراتوری بیزانس با کوشش مجدانهٔ امپراتور باسیلیوس یکم خلفای بغداد را بر آن داشت تا به دنبال گام اول گام دومی بردارند، این بود که در سال ۸۸۵ میلادی تاج پادشاهی برای شاهزاده آشوت باگراتونی فرستادند و او بنیان‌گذار سلسلهٔ باگراتونی و احیاءکنندهٔ کشور مستقل ارمنستان بود عنوان آشوت یکم شاهنشاه ارمنستان و به قول اعراب لقب (سلطان السلاطین) یافت.
باسیلیوس یکم نیز همینکه از این خیر آگاه شد به نوبهٔ خود یک تاج پادشاهی برای آشوت فرستاد و بدین گونه آشوت یکم به جای یک تاج دارای دو تاج گردید.
این وضع مسلماً از موقعیت جغرافیایی ارمنستان ناشی می‌شد، چه هر دو ابرقدرت هم‌مرز با این کشور می‌خواستند دوستی او را که تازه به صورت یک دولت مستقل پا گرفته بود بدست بیاورند. بعلاوه رقابت میان امپراتوری عرب از یک طرف و امپراتوری بیزانس از طرف دیگر در احیای ارمنستان مستقل سهمی داشت و حتی تضمین دوام آن نیز به‌شمار می‌رفت.