stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سازمان مجاهدین خلق ایران
سایر فعّالیت‌ها > تظاهرات سیاسی

سازمان مجاهدین خلق اجتماعات و تظاهراتی‌هایی را در مخالف با جمهوری اسلامی ایران برگزار می‌کند و در آن‌ها اغلب از افراد غیر ایرانی با پرداخت هزینه سفر، اقامت، غذا و .. استفاده می‌کند. در برخی موارد رسانه‌ها گزارش داده‌اند که برخی از شرکت کنندگان در تظاهرات از ماهیت این سازمان یا اهداف تظاهرات بی‌خبر هستند و گاه حتی از اینکه موضوع اجتماع ایران است بی‌خبر بوده و تصور می‌کردند در مورد عراق اجتماع کرده‌اند. هرچند شاهین قبادی سخنگوی این سازمان این مطلب را رد کرده و به حکومت ایران نسبت می‌دهد، اما برخی گزارش‌ها از سوی گاردین و چند رسانه دیگر در اینباره منتشر شده است.
سایر فعّالیت‌ها > کانون‌های شورشی

کانون‌های شورشی واحدهای هوادار مجاهدین در داخل ایران هستند که در شبکه‌هایی خودکفا به عنوان جرقه و آتش‌زنه حرکت‌های اعتراضی و شکل‌دهی و استمرار اعتراضات وارد عمل می‌شوند. کانون‌های شورشی هدفشان شکستن جو اختناق و گسترش اعتراضات علیه حکومت ایران است. واحدهای کانون شورشی در اعتراضات، اعتصاب‌ها و کمپین‌های عملی ضد حکومت ایران فعالیت دارند.
سایر فعّالیت‌ها > طرح تروریستی علیه گردهمایی مقاومت ایران

در گردهمایی سالانه مقاومت ایران در سال ۱۳۹۷ (۲۰۱۸) حکومت ایران قصد انفجار این گردهمایی را داشت. در این گردهمایی مریم رجوی و صدها تن از سیاستمداران و دولتمردان بین‌المللی و هیئت‌های قانونگذاری از ۵ قاره جهان و همچنین یکصد هزار نفر شرکت داشتند.
در طراحی تروریستی فاش‌شده زمان بسیار کمی مانده به شروع گردهمایی، بمبی که دیپلمات سفارت جمهوری اسلامی در اتریش به‌نام اسدالله اسدی در اختیار یک تیم خفته در بلژیک قرار داده بود، قبل از اینکه به محل انفجار برسد؛ در همکاری تنگاتنگ بین پلیس‌های فرانسه و آلمان و بلژیک کشف و اسدی و ۳ فرد مأمور به انجام این طرح تروریستی دستگیر شدند. اتهام دیپلمات ایرانی مقیم وین، در پرونده‌ای که توجهات زیادی را به خود جلب کرد هدف قرار دادن اجتماع ایرانیان به رهبری مریم رجوی بود.
افشای برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی

سازمان مجاهدین خلق ایران در کنفرانسی در سال ۲۰۰۲ میلادی اطلاعاتی پیرامون سایت نطنز ارائه کرده و مدعی افشای برنامه هسته‌ای ایران برای اولین بار شد. اما منابع آمریکایی و اسراییلی چندی بعد افشا کردند که این اطلاعات تماماً از منابع دیگر از جمله دستگاه اطلاعاتی اسراییل به‌دست آنان رسیده بوده است و همچنین پیش از این کنفرانس تصاویر ماهواره‌ای نطنز از سوی برخی سازمان‌های دیگر در آمریکا ارائه شده بود.
همچنین در سال ۲۰۰۹ میلادی، این سازمان ادعاهای تازه‌ای پیرامون برنامهٔ هسته‌ای ایران ارائه داد که صحت آن را هنوز ثابت نکردند.
افشای برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی > اتهام ترور دانشمندان هسته‌ای ایران

مقاله‌های اصلی: ترور دو دانشمند هسته‌ای ایران و آدم‌کشی‌های هدفمند اسرائیل § ترور دانشمندان هسته‌ای ایران
روزنامه گاردین سال ۲۰۱۸ در مقاله ای که به سابقه این گروه می‌پردازد و ضمن آن به شواهد دست داشتن این گروه در ترور دانشمندان هسته‌ای ایران، به عنوان دلایلی برخلاف غیر تروریستی خواندن این گروه اشاره می‌کند.
برخی از رسانه‌های معتبر آمریکا از جمله ان‌بی‌سی، نیویورک تایمز و نشریه نیویورکر در گزارش‌هایی در سال ۲۰۱۲ میلادی، با استناد به دو مقام آمریکایی مدعی شدند که دولت اسرائیل با همکاری سازمان مجاهدین خلق در ترور دانشمندان هسته‌ای در ایران دست داشته است. در واکنش، مقام‌های وابسته به سازمان مجاهدین این موضوع را همواره تکذیب کرده‌اند و آن را «کاملاً دروغ» خوانده‌اند.
افشای برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی > انقلاب ایدئولوژیک

پس از شکست در عرصه جنگ با ایران مسعود رجوی دستور انقلاب ایدئولوژیک را صادر کرد. در انقلاب ایدئولوژیک جدایی اجباری اعضای متأهل، فرستادن فرزندان این افراد به اروپا و برگزاری جلسات اعتراف به گناهان در حضور جمع به اعضای سازمان تحمیل شد. در این فرایند به اعضای سازمان گفته می‌شده که آن‌ها در صورت تبعیت از رجوی مسئولیتی در برابر خدا نخواهند داشت زیرا رجوی مسئولیت پیروانش را بر عهده خواهد گرفت.[نیازمند منبع] یرواند آبراهامیان بر این عقیده است که در اوایل سال ۱۳۶۷(۱۹۸۷ میلادی) سازمان مجاهدین خلق همه ویژگی‌های اصلی یک فرقه مذهبی - سیاسی را دارا بود. رهبری ستایش شده که عنوان رسمی رهبر یا مسئول اول و به‌طور غیررسمی امام نامیده می‌شد. لقب امام حال شباهت زیادی به لقب امام زمان منجی مورد انتظار شیعیان دارد. رجوی با اشاره قلم شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق را منحل کرد و شورایی پانصد نفره را جایگزین آن کرد. مجاهدین سلسله مراتبی خشک خلق کرد که در آن دستورات از بالا میِآمد و افراد رده پایین سازمان وظیفه‌ای جز اطاعت کردن بدون پرسش زیاد ندارند. سازمان کتابچه‌های راهنمای خاص خودش، فهرست سانسور و البته یک ایدائولوژی منقرض را تولید کرد. ایدائولوژی سازمان به رغم اینکه این موضوع را تکذیب می‌کرد عبارت بود از ترکیب پیام‌های مذهب تشیع با علوم اجتماعی مارکسیستی.
در فاز بعدی از آنچه رجوی انقلاب ایدئولوژیک می‌نامید در سال ۱۹۹۰ و پس از پایان جنگ ایران و عراق و شکست سازمان در برابر ایران، همه اعضا متأهل ملزم شدند که طلاق بگیرند و یکسال بعد وی فرزندان اعضا را از پایگاه اشرف به اروپا منتقل کرد و از خانواده‌ها جدا نمود. حدود ۸۰۰ کودک از خانواده‌ها جدا شده و اروپا انتقال یافتند تا تحت نظر سازمان بزرگ شوند.
انتقادات > جنگ داخلی سوریه

خبرگزاری ایرنا نیز به نقل از سایت الحدث نیوز گفته است که ویکی لیکس اسنادی منتشر کرده که «اعضای گروهک تروریستی منافقین در سال ۲۰۱۱ وارد سوریه شدند تا با کشتار مردم و معارضان دولت این کشور، مسئولیت این کشتارها را به گردن ایران بیندازند.»
سایت «اینتر لینک» از سایت‌های مخالف این سازمان نیز مدعی اعزام دو تن از اعضای این سازمان به سوریه و کشته شدن آنان در آن کشور است. رضا تقی‌زاده در تحلیلی در بخش فارسی رادیو فرانسه معتقد است که «محتوای این گزارش با اطلاعات رسمی انتشاریافته توسط دولت بریتانیا مبنی بر «حضور اتباع اروپایی در جنگ داخلی سوریه» و همچنین گزارش رسمی اخضر ابراهیمی نماینده سازمان ملل در این زمینه کاملاً همسو و قابل توجیه بنظر می‌رسد.» Georges Malbrunot خبرنگار روزنامه فیگارو در سال ۲۰۱۳ مدعی شد که برخی اعضای این سازمان در درگیری‌های ادلب کشته شده‌اند. یکی از نمایندگان پارلمان عراق نیز مدعی حضور این سازمان در سوریه شده است. عبدالله البشیر النعیمی از رهبران ارتش آزاد سوریه نیز در سال ۲۰۱۴ در اجتماعی از مجاهدین خلق در پاریس حضور یافت و سخنرانی کرد.
انشعابات > سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر

مقالهٔ اصلی: سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر
عناصری که در بیرون از زندان به مارکسیسم گرایش پیدا کرده بودند، بعد از انقلاب ۱۳۵۷ از نام مجاهدین دست کشیده و تحت عنوان سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر به فعّالیت خود ادامه دادند، پس از انقلاب نیز رفته رفته به مخالفت با نظام جمهوری اسلامی پرداختند. تقی شهرام اوایل انقلاب ایران توسط دادگاه انقلاب اسلامی اعدام شد.
انشعابات > مجاهدین خلق ایران: راه موسی

بعد از انقلاب ایدئولوژیک در این سازمان گروهی از افراد در اعتراض به این موضوع در پاریس گرد هم آمده و ضمن وفاداری به ارمان مجاهدین اولیه و موسی خیابانی اعلام گروهی بنام مجاهدین خلق ایران: راه موسی خواندند.
انشعابات > مجاهدین خلق ایران

گروه دیگری که از این مجموعه جدا شدند افرادی به رهبری پرویز یعقوبی همسر سابق مینا ربیعی (خواهر اشرف ربیعی و باجناغ سابق مسعود رجوی) بودند. پرویز یعقوبی که از گروه مجاهدین اولیه بوده و از سال ۱۳۴۷ در این مجموعه فعّالیت داشت.
یادداشت

↑  از سال ۱۹۹۳، آن‌ها در رهبری با هم برابرند با این حال مسعود رجوی در سال ۲۰۰۳ ناپدید شد و رهبری گروه عملاً به همسرش مریم رجوی رسید.
دیدار مسعود رجوی و موسی خیابانی با روح‌الله خمینی
تلگراف سازمان مجاهدین خلق ایران به روح‌الله موسوی خمینی
اعدام نوجوانان بدون اینکه اسمشان مشخص باشد
استقبال رسمی از مسعود رجوی (راست) توسط رئیس‌جمهور سابق عراق صدام حسین (چپ)
تصویری از چند فرد کشته‌شده وابسته به سازمان مجاهدین خلق طی عملیاتی که سازمان مجاهدین از آن با عنوان «فروغ جاویدان» و دولت ایران از آن با عنوان «مرصاد» یاد می‌کند.
مریم رجوی
مسجد سوسای

| مسجد سوسای | مسجد سوسای |
| --- | --- |
ترکی آذربایجانی: Susay məscidi: ترکی آذربایجانی: Susay məscidi
نمایی از مسجد در سال ۲۰۲۳: نمایی از مسجد در سال ۲۰۲۳
دین: دین
وابستگی: اسلام (former)
وضعیت سازمانی یا کلیسایی: مسجد (ح. 19th century–1928) Profane use (1928–1991) Religion (unspecific)
مکان: مکان
مکان: سوسای، شهرستان قبه
کشور: جمهوری آذربایجان
جایگاه مسجد در جمهوری آذربایجان: جایگاه مسجد در جمهوری آذربایجان
مختصات: ۴۱°۱۸′۳۳″شمالی ۴۸°۱۷′۳۰″شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۳۰۹۲°شمالی ۴۸٫۲۹۱۸°شرقی﻿ / 41.3092; 48.2918
معماری: معماری
گونه: معماری اسلامی
ویژگی‌ها: ویژگی‌ها
گنبد(ها): One
مصالح ساختمانی: سنگ، آجر، چوب
مسجد سوسای (انگلیسی: Susay Mosque) یک مسجد قدیمی و یک بنای تاریخی است که در روستای سوسای شهرستان قبه و در کشور جمهوری آذربایجان واقع شده است.
این مسجد بنا بر ابلاغیه شماره ۱۳۲ کابینه وزیران جمهوری آذربایجان در تاریخ ۲ اوت ۲۰۰۱، در فهرست آثار تاریخی و فرهنگی مهم بومی قرار گرفت.
اسکی‌شهر

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ترکیه
| اسکی‌شهر | اسکی‌شهر |
| --- | --- |
شهر: شهر
ناحیه: آناتولی مرکزی
استان: اسکی‌شهر
 • شهردار: (حزب جمهوری‌خواه خلق)
مساحت: مساحت
 • شهر: ۲۶۷۸٫۰۰ کیلومتر مربع (۱۰۳۳٫۹۸ مایل مربع)
ارتفاع: ۷۸۸ متر (۲۵۸۵ فوت)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • تراکم: ۲۳۶/کیلومتر مربع (۶۱۰/مایل مربع)
 • کلان‌شهری: ۶۴۸٫۳۹۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳ (زمان در ترکیه)
کد پستی: ۲۶xxx
کد منطقه: ۲۲۲ (۹۰)+
کد پلاک: ۲۶
وبگاه: www.eskisehir-bld.gov.tr/ebb.php
اِسکی‌شَهر (به ترکی: Eskişehir) مرکز استان اسکی‌شهر ترکیه است. این شهر به خاطر دو دانشگاه آناتولی و عثمان‌قاضی یک شهر دانشجویی شده‌است. رود پُرسوک از میان این شهر می‌گذرد.
اسکی‌شهر به این خاطر که میان دو شهر بزرگ ترکیه یعنی آنکارا و استانبول واقع شده‌است از موقعیت راهبردی و اقتصادی خوبی بهره‌مند است؛ از این‌رو کارخانه‌ها و شرکت‌های بزرگی در محدوده شهر و در قالب شهرک صنعتی مستقر شده‌اند. به علت موقعیت اقتصادی آن خط قطار تندرو آنکارا و استانبول از اسکی‌شهر می‌گذرد و مدت سفر بین آنکارا و اسکی‌شهر را که با اتوبوس ۳ ساعت است به یک ساعت و ۲۰ دقیقه کاهش داده‌است.
مرکز تست هوش ترکیه در تحقیقاتی مدعی شد که در سال ۲۰۲۴، اهالی این شهر، از بالاترین میانگین سطح آی‌کیو در میان شهرهای ترکیه برخوردار هستند.
تاریخچه

نام این شهر از واژه ترکی «اسکی» به معنی قدیمی به اضافه شهر فارسی تشکیل شده و به معنی شهر کهن است. این شهر را فریگی‌های هندواروپایی در حدود دست‌کم هزار سال پیش از میلاد مسیح بنیاد کردند. گرچه دیرینگی آن تا ۴ هزار سال پیش نیز برآورد شده‌است.
شهر کنونی در حدود یک مایل از شهر باستانی فریگی (دوریلیوم) قرار دارد. بسیاری از آثار و تندیس‌های فریگیه‌ای هنوز در موزه باستان‌شناسی شهر یافت می‌شود. اسکی‌شهر از تولیدکنندگان اصلی سنگ کف دریا است و موزه‌ای مربوط به این سنگ در این شهر قرار دارد. سنگ کف دریا برای ساخت لوله‌های مرغوب با کیفیت بالا استفاده می‌شود.
در قرن چهارم پس از میلاد، شهر حدود ده کیلومتر به سمت شمال شرقی جابه‌جا شد، یعنی از محلی به نام جدید قراجه‌حصار به شهرهویوق.
بسیاری از جغرافی‌دانان باستان دوریلیوم را یکی از زیباترین شهرهای آناتولی توصیف می‌کردند. مانند بسیاری از شهرهای آناتولی، مسیحیت پس از قانونی شدن این دین در امپراتوری روم توسط کنستانتین بزرگ وارد منطقه شد. از آغاز قرن چهارم، نوشته‌هایی در مورد اسقف‌های این شهر وجود دارد و یکی از این اسقف‌ها، یوسبیوس، در شکل‌گیری عقاید در حال تکامل جزم‌اندیشی دینی کلیسای مسیحی نقش برجسته‌ای داشته‌است. این شهر در دوره یونانی همچنان دوریلیوم نام داشت و در زمان سلجوقیان به آن سلطان‌اُنو گفتند.
در سال ۱۰۹۷ در این محل نبردی رخ داد که طی آن صلیبیون در جنگ اول خود قلج ارسلان یکم را شکست دادند. این شهر بعداً در سال ۱۱۷۶ یا قرن سیزدهم به دست ترک‌ها افتاد.
فرهنگ

این شهر دارای جمعیت قابل توجهی از تاتارهای کریمه است. همچنین ترک‌تباران مهاجر از کشورهای بالکان مانند بلغارستان، رومانی، بوسنی، مقدونیه شمالی و منطقه سنجاک صربستان را که در دوره‌ای به توسعه صنایع فلزکاری شهر کمک کردند، به خود جذب کرده‌است.
اسکی‌شهر همچنین میزبان اولین مسابقه آواز ترکویزیون در سال ۲۰۱۳ بود که هدف آن برجسته کردن موسیقی و هنرمندان از مناطق مختلف ترک‌زبان است. این شهر همچنین محل موزه موزه‌های جهان است. موزه‌های دیگر این شهر عبارتند از: موزه باستان‌شناسی اِتی، موزه هوانوردی، موزه سنگ کف دریا، موزه استقلال، موزه هنر شیشه‌ای معاصر، موزه ماشین تحریر تیفون طالب‌اغلو، موزه موم یلماز بویوک‌اَرشن و موزه معاصر اودون‌پازاری.
در اسکی‌شهر سه دانشگاه وجود دارد: دانشگاه آنادولو، دانشگاه عثمان‌غازی اسکی‌شهر و دانشگاه فنی اسکی‌شهر. دانشگاه آنادولو علاوه بر تحصیل حضوری در پردیس‌های خود، دوره‌های دانشگاه آزاد را از طریق پخش تلویزیونی در دهه ۱۹۸۰ آغاز کرد.
باشگاه فوتبال اسکی‌شهراسپور که در سال ۱۹۶۵ تأسیس شده در لیگ دسته اول فوتبال ترکیه بازی می‌کند. مقر این باشگاه، ورزشگاه آتاترک اسکی‌شهر است.
اقتصاد

اقتصاد این شهر که به‌طور سنتی به آسیاب کردن آرد و آجرپزی وابسته بود، با ساخت کارگاه‌های راه‌آهن در سال ۱۸۹۴ برای کار در راه‌آهن برلین–بغداد اقتصاد شهر نیز گسترش یافت. از سال ۱۹۲۰، اسکی‌شهر یکی از مکان‌های اصلی برای استخراج سنگ کف دریا بود. در آن زمان، بیشتر کانسارهای منطقه در اختیار دولت بود.
دوریم (Devrim)، اولین خودروی ترکیه‌ای، در سال ۱۹۶۱ در کارخانه تولومساش در اسکی‌شهر تولید شد. دوریم هرگز به تولید انبوه نرسید و در سطح بررسی‌های اولیه باقی ماند و نمونه‌های آن را می‌توان در کارخانه تولومساش این شهر مشاهده کرد. علاوه بر این، اولین لوکوموتیو بخار ترکیه به نام کاراکورت نیز در سال ۱۹۶۱ در کارخانه تولومساش تولید شد. اسکی‌شهر همچنین محل اولین صنعت هوانوردی ترکیه (مرکز تعمیر و نگهداری تجهیزات هوانوردی) بود و پایگاه هوایی آن مرکز فرماندهی اولین نیروی هوایی تاکتیکی ترکیه در جناح جنوبی ناتو در طول جنگ سرد بود.
اسکی‌شهر امروزه کامیون، لوازم خانگی، لوکوموتیو، موتورهای هواپیماهای جنگنده، تجهیزات کشاورزی، منسوجات، آجر، سیمان، مواد شیمیایی، سنگ فرآوری شده کف دریا و شکر تصفیه‌شده تولید می‌کند. اتی، یکی از بزرگترین برندهای مواد غذایی ترکیه (بیشتر تولیدکننده انواع بیسکویت، شکلات و آب نبات) در اسکی‌شهر مستقر است. آرچلیک، از تولیدکنندگان عمده لوازم خانگی و لوازم الکترونیکی مصرفی ترکیه، یکی از کارخانه‌های تولید خود را در اسکی‌شهر مستقر کرده‌است.
اسکی‌شهر اولین بخش از راه‌آهن سریع‌السیر در ترکیه از سمت آنکارا بود. حدمات این مسیر به خاطر کاهش زمان سفر، مسافرت و تجارت بین اسکی‌شهر و آنکارا را بهبود بخشیده‌است. جی‌کی‌ان، از تأمین‌کنندگان بزرگ جهانی قطعات خودرو و سیستم‌های انتقال قدرت خودروهای سواری و تجاری، کارخانه‌ای در اسکی‌شهر دارد. این شهر توسط فرودگاه آنادولو پوشش خطوط هوایی دارد.
دیدنی‌ها

بیشتر اسکی‌شهر امروزی پس از جنگ استقلال ترکیه (۱۹۱۹–۱۹۲۳) بازسازی شد، اما تعدادی از بناهای تاریخی مانند مسجد کورشونلو در آن باقی مانده‌است. مکان باستان‌شناختی شهر باستانی فریگی دوریلیوم نزدیک به اسکی‌شهر است. اسکی‌شهر به خاطر چشمه‌های گوگردی طبیعی خود مورد توجه است.
یکی از ۵ مسجد قدیمی ترکیه که در فهرست میراث جهانی قرار گرفته است،‌در این شهر قرار دارد.
آب و هوا

اسکی‌شهر دارای آب و هوای سرد نیمه‌خشک است و اقلیم آن جزو آب و هوای قاره‌ای معتدل رده‌بندی می‌شود. این شهر دارای زمستان‌های سرد، برفی و تابستان‌های گرم و خشک است. بارندگی بیشتر در فصول بهار و پاییز اتفاق می‌افتد. به دلیل ارتفاع زیاد اسکی‌شهر و تابستان‌های خشک آن، دمای شبانه در ماه‌های تابستان پایین است. میزان بارندگی کم است، اما بارندگی پراکنده را می‌توان در طول سال مشاهده کرد.
یادمان اولوس (مردم)، نمادی به یادبود آتاترک.
هامبورگ، داکوتای شمالی

مکان
| Hamberg, North Dakota | Hamberg, North Dakota |
| --- | --- |
شهر: شهر
موقعیت هامبورگ، داکوتای شمالی: موقعیت هامبورگ، داکوتای شمالی
مختصات: ۴۷°۴۵′۴۱″ شمالی ۹۹°۳۰′۵۰″ غربی﻿ / ﻿۴۷٫۷۶۱۳۹°شمالی ۹۹٫۵۱۳۸۹°غربی﻿ / 47.76139; -99.51389: مختصات: ۴۷°۴۵′۴۱″ شمالی ۹۹°۳۰′۵۰″ غربی﻿ / ﻿۴۷٫۷۶۱۳۹°شمالی ۹۹٫۵۱۳۸۹°غربی﻿ / 47.76139; -99.51389
ایالت: داکوتای شمالی
شهرستان: ولز
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۴۰ مایل مربع (۱٫۰۴ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۴۰ مایل مربع (۱٫۰۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۷۱۵۴۹ فوت (۴۷۲ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۲۱
 • برآورد (۲۰۱۱): ۲۱
 • تراکم: ۵۲٫۵/مایل مربع (۲۰٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: ۵۸۳۳۷
کد منطقه: 701
FIPS code: ۳۸-۳۴۴۶۰
GNIS feature ID: ۱۰۲۹۲۸۷
هامبورگ(به انگلیسی: Hamberg) شهری در ایالت داکوتای شمالی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲۱ نفر بوده‌است.
اورارتو

اورارتو (به عبرانی آرارات-אֲרָרָט به ارمنی اورارتو-Urartu به آشوری māt Urarṭu به بابلی اوراشتو-Urashtu) که بر پایه انجیل به آن پادشاهی وان و نیز پادشاهی آرارات نیز گفته می‌شود، نام تمدّنی در عصر آهن است. از نقطه نظر گستره جغرافیایی، این تمدن در شمال غرب و غرب ایران، اطراف دریاچه ارومیه، دریاچه وان، سرزمین کوهستانی ارمنستان، مناطقی از گرجستان و ناحیه آناتولی شرقی ترکیه امروزی قرار داشته است. مردم اورارتو از نیاکان ارمنی‌های باستان منطقه بوده‌اند و از حدود سال ۸۶۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد بر این منطقه حکمرانی داشته‌اند.
قلمرو اورارتورها (گستره زرد) در بزرگ‌ترین زمانش در ۷۴۳ سال قبل از میلاد در زمان ساردوری دوم
اورارتو وارث پادشاهی میتانی بوده است.
قلمرو اورارتو ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح
ریشه اصطلاح

اصطلاح اورارتو، ریشه‌ای آشوری یا میان‌رودانی دارد. اصل این اصطلاح، «آرا - لوت» بوده و اکنون آرارات واژهٔ جایگزین آن است. شلمنسر یکم پادشاه آشور - ۱۲۶۳–۱۲۴۳ پیش از میلاد - پیکاری را گزارش کرده است که در آن سرزمین «اوروآتری» به زیر فرمان او درآمده بود.
شلمنسر یکم از اورارتو به عنوان یک منطقهٔ جغرافیایی یاد کرده نه یک پادشاهی»؛ هشت سرزمین را درون اورارتو نام می‌برد. در زمان لشکرکشی‌های پادشاه آشوری این سرزمین‌ها از هم جدا بوده‌اند و در آن زمان شاه اورارتو بیاینِلی نام داشته است.
از لوح نبشتهٔ نمرود چنین مستفاد می‌گردد که آشوریان در سال -۸۰۲ پ.م. - مدعی فرمانروایی بر الی پی، خارخار، آرازیاش و مسو و کشور مادها و سراسر گیزیل بوندا و مَنا و پارسوآ و آلابریا و آبدادان تا آندیا و دریای کاسپی (خزر) بودند. همهٔ این سرزمین‌ها در این لوح و نوشتهٔ شمشی-آداد پنجم تحت عنوان نائیری تسمیه شده‌اند.
دانشمندان باور دارند که اورارتو گونهٔ اکدی نام آرارات در کتاب عهد عتیق می‌باشد. کوه‌های آرارات نیز از نواحی باستانی اورارتو و نزدیک به ۱۲۰ کیلومتر دورتر از شمال پایتخت پیشین اورارتو قرار داشت. افزون بر این که آن‌ها همان کوه‌های مشهور کتاب مقدس می‌باشند، نام آرارات نام یک پادشاهی در «یرمیه» است که منائیان و اشکناز به آن اشاره کرده‌اند.
دانشمندانی چون لهمان هاپوت باور داشتند که مردم اورارتو خودشان را دنباله‌رو از خدای خود خالدی (خالدینی) می‌دانستند. گاهی تمدن نائیری را که تمدن مردم وان در عصر آهن هست، با آن‌ها اورارتو یکسان می‌پندارند.
در گونهٔ بابلی سنگ نبشته سه زبانهٔ بیستون که سال ۵۲۱ پیش از میلاد به فرمان داریوش بزرگ نقر شده است، این کشور را اورارتو نوشته‌اند. شوبریا بخشی از اتحاد اورارتویی بود که پس از زمانی به بخشی گفته می‌شد که در منطقه‌ای به نام اورمی قرار داشت. هرودوت تاریخدان یونانی آنان را آلارودیان نامیده و از آنان، جزء سپاهیان خشایارشا در لشکرکشی به یونان نام می‌برد.
جهان‌گشایی ایشپوئینی

قبل از سال - ۸۲۳ پ.م. - و به هنگام جنگ‌های داخلی آشور، ایشپوعینی پادشاه اورارتو به کرانه‌های دریاچه ارومیه آمد و پادشاهی گیلزان را به اورارتو منضم ساخت و ظاهراً شکست سختی به پادشاه ماننا وارد کرد. در دههٔ دوم قرن نهم پ.م. به جای پادشاه ماننایی، شارسینا پسر مک تیارا فرمانروای پادشاهی پیرامون دریاچهٔ ارومیه بوده است
جهان‌گشایی منوآ

دوران حکومت آداد نراری سوم پادشاه آشور، با آغاز تهاجم منوآ پادشاه اورارتو به پیرامون دریاچه ارومیه مصادف بود. به احتمال قوی سمیرامیس و آداد نراری سوم با منوآ دو بار در ماننا و پنج بار در خوبوشکیه در جنوب دریاچه وان و یک بار در درّهٔ علیای فرات پیکار کردند.
شلمنسر چهارم جانشین آداد نراری سوم نیز از سال -۷۸۱ تا ۷۷۸ پ.م. - با اورارتو در جنگ بود، ولی ظاهراً کامیاب نگردید. در آن زمان اورارتو برای آشور خطری جدّی به‌شمار می‌رفت. حتی در پایان قرن نهم پ.م. اورارتوییان موساسیر را در بخش علیای زاب بزرگ اشغال کردند و مستقیماً مرکز خاک آشور را مورد تهدید قرار دادند و در آغاز قرن هشتم وارد قسمت علیای فرات گشتند. محتملا این لشکرکشی‌ها کمتر از دو نبود. پادشاه اورارتو قلعه‌ای در خاک ماننا احداث یا احیا کرد و لوحی از وی در آنجا باقی است که حاکی از آن می‌باشد.
در اوضاع و احوال زندگی شرق قدیم عادهً ساختمان قلعه گواه بر آن بود که سرزمین مورد نظر مبدّل به «حاکم نشین» شده است. مع‌هذا در قرن‌های هشتم و نهم پ.م. در آشور و اورارتو هنوز رسم بود که حاکم یا جانشین پادشاه را برای حکومت بر ناحیه‌ای معین می‌کردند ولی پادشاهان محلّی را هم محفوظ و بر قرار می‌داشتند. ظاهراً چنین وضعی در عهد مینوآ در ماننا پیش‌آمد، زیرا از مدارکی که زین پس یاد می‌شود معلوم خواهد شد که دولت ماننایی کماکان وجود داشته است.
جهان‌گشایی آرگیشتی یکم

ماننا در زمان حکومت آرگیشتی یکم هنوز تابع اورارتو بود. طبق آنچه اصطلاحاً سالنامهٔ خورخور آرگیشتی یکم نامیده می‌شود وی در نقطه‌ای واقع در جنوب ماننا یعنی در همین سرزمین سه بار پیکار کرد و با لشکریان آشور تلاقی نمود و حتی وارد درّهٔ رود دیاله و نامار که منابع اورارتو بابیلو می‌خوانند شد. از جنگ آشور «علیه اورارتو و نامار» در فهرست مردان سال آشوری در ذیل وقایع سال - ۷۷۴ پ.م. یاد شده است؛ بنابراین در آن دوره ماننا هنوز در دست اورارتوییان بود زیرا ایشان در پارسوآ و نامار جنگ می‌کردند و ناگزیر می‌بایست در اراضی ماننا پایگاه داشته باشند. ضمناً این نکته را هم باید تذکر داد که در سال نامه‌های آرگیشتی یکم پادشاه اورارتو تا آن تاریخ از انقیاد دولت ماننا سخنی در میان نیست.
با این وجود اندکی بعد منائیان از اورارتو جدا شدند. ظاهراً وحدت دولت و کشور منائیان که به تمام نواحی مجاور دریاچه ارومیه به استثنای کرانهٔ غربی و شمالی آن بسط یافته بود، در مبارزه با اورارتو استحکام و قوام یافت. دولت منائیان (ماننا) در برابر شاهان اورارتو مقاومت شدیدی ابراز داشت. برغم لشکرکشی‌های خانمان بر باد ده آرگیشتی یکم و دو لشکرکشی جانشین وی ساردوری دوم اورارتوییان دیگر نتوانستند منائیان را قطعاً مطیع و منقاد خویش سازند.
با این حال گاهی موفقیت‌های جزئی نصیب ایشان می‌شد؛ مثلاً در سال - ۷۷۵ پ.م. - آرگیشتی یکم موفق به تصرف بوشتو شد و در سال - ۷۷۱ پ.م. - نواحی چندی در مشرق دریاچهّ ارومیه و در سال - ۷۶۸ پ.م. شهر شاهی شیمری خادیر (شاید همان شوردیره که در منابع آشوری آمده است باشد) را مسخر کرد. اما این فتوحات آرگیشتی یکم موقتی بود و منجر به اشغال دایمی ماننا نگشت؛ ولی ماننا در پایان دوران آرگیشتی یکم کاملاً تابع اورارتو شد زیرا که ساردوری دوم پسر آرگیشتی یکم باری دیگر به نامار لشکر کشید. شاید نیرومندی مجدد ماننا با ضعف موقعیت اورارتو و تقویت آشور که مقارن با سلطنت تیگلات-پیلسر سوم پادشاه آشور بود مربوط باشد. این پادشاه، چنان‌که بعد شرح آن خواهد آمد، ظاهراً در طی نخستین لشکرکشی خویش علیه ماد با ماننا تماس عملیاتی داشت.
به نظر می‌رسد که ساردوری دوم در همان سال ناگزیر با ماننا - در خاک ماننا - پیکار کرد و چنان‌که در سال‌نامه مذکور است پس از اشغال دژ داربو در کرانهٔ شرقی دریاچه ارومیه آن سرزمین را به خاک خویش منضم ساخت. بعد خواهیم دید که نفوذ ماننا به هر تقدیر در نقاط دور دست جنوب و محتملاً به ماوراء ناحیهٔ مسیر رود جغتو بسط یافته بوده است؛ و اینکه ساردوری دوم لشکرکشی به نامار را رسماً لشکرکشی به ماننا خوانده شده نیز حاکی از همین موضوع است. لشکر کشی‌های اورارتوییان علیه ماننا، بعدها بر اثر شکستی که از طرف تیگلات-پیلسر سوم شاه آشور در سال - ۷۴۳ پ.م. - به اورارتوییان وارد آمد متوقف گشت.
پادشاهان اورارتو

آرام پادشاه اورارتو (از ۸۵۸ تا ۸۴۴ پیش از میلاد)
لوتیپری (از ۸۴۴ تا ۸۳۴ پیش از میلاد)
ساردوری یکم (۸۳۴ تا ۸۲۸ پیش از میلاد)
ایشپوئینی (۸۲۵ تا ۸۱۰ پیش از میلاد)
منوآ (۸۱۰ تا ۷۸۵ پیش از میلاد)
آرگیشتی یکم (۷۸۵ تا ۷۵۳ پیش از میلاد)
ساردوری دوم (۷۵۳ تا ۷۳۵ پیش از میلاد)
روسای یکم (۷۳۵ تا ۷۱۴ پیش از میلاد)
آرگیشتی دوم (۷۱۴ تا ۶۸۰ پیش از میلاد)
روسای دوم (۶۸۰ تا ۶۳۹ پیش از میلاد)
ساردوری سوم (۶۳۹ تا ۶۳۵ پیش از میلاد)
اریمنا (۶۳۵ تا ۶۲۹ پیش از میلاد)
روسای سوم (۶۲۹ تا ۶۱۵ پیش از میلاد)
ساردوری چهارم (۶۱۵ تا ۵۹۵ پیش از میلاد)
روسای چهارم (۵۹۵ تا ۵۸۵ پیش از میلاد)
موقعیت‌های استقرار

منشأ دولت اورارتو اطراف دریاچه وان بود و پایتخت آنان شهر توشپا که در ساحل شرقی این دریاچه قرار داشت.
رازلیق
دهستان رازلیق
قلعه رازلیق
دیگر آگاهی‌ها

بیشتر اطلاعات ما از تمدن اورارتو، از نوشته‌های آشوری است. قدرت اورارتو آن‌ها را قادر به در اختیار گرفتن تجارت قفقاز و حوزه اطراف دریای خزر می‌کرده است. شهرهای اورارتو معماری خاص و شاهانه‌ای دارند که باقی‌مانده بعضی از آن‌ها در شمال کردستان، حکایت از پیشرفته بودن آن و تأثیرش بر معماری ماد و هخامنشی می‌کند. زبان اورارتو احتمالاً از زبان‌های هورانی بوده (که از زبان‌های مرده، قفقازی هستند) و نزدیکترین زبان مدرن به آنها، زبان گرجی است.
پادشاهان اورارتو در زمان فترت آشور، با گسترش حوزه قدرت خود به شمال بین‌النهرین و شرق سوریه، عملاً نبض تجارت در منطقه آناتولی و بین‌النهرین را در دست گرفتند و قدرت‌گیری آن‌ها تا حدی سبب کاهش قدرت امپراتوری مقتدر و جنگجوی «هیتی» در مرکز آناتولی شد. کلمه اورارتو، ریشهٔ نام کوه آرارات است.
سلطنت اورارتو بعد از سال‌ها جنگ و رقابت با آشور و بعد از حمله کیمری‌ها، در اثر حمله قوم ایرانی اسکیت‌های اشکودا در قرن ششم قبل از میلاد، از بین رفت و باقی‌ماندهٔ آن، به انقیاد پادشاهی ماد درآمد.
دانش‌پژوهی‌ها نشان می‌دهد که گویش اورارتویی به زبان هوریانی شبیه است و زبان کوتی به عنوان زیرگروه زبان هوریانی شناخته شده و زبان ماننایی نیز از زبان هوریانی انشقاق یافته است.
نقاشی فرسکو یک اسب مربوط به هنر تمدن اورارتو در موزه‌ای در ایروان، ارمنستان
آرگیشتی یکم
کلاه خود اورارتویی در موزه رضا عباسی
اسپانداریان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| اسپانداریان Սպանդարյան | اسپانداریان Սպանդարյան |
| --- | --- |
استان: شیراک
جمعیت (2008): جمعیت (2008)
 • کل: ۱٬۳۳۲
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد منطقه: ؟؟؟ (۳۷۴)
اسپانداریان (به ارمنی: Սպանդարյան) یک روستا در ارمنستان است که در استان شیراک واقع شده‌است.  در  کیلومتری شمال گیومری، مرکز استان شیراک واقع شده است.
خصوصیات

اسپانداریان ۱٬۳۳۲ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.