stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خواجه علی سیاهپوش
علت ملقب بودن سلطان علی به سیاه پوش

عنوان سیاه پوش در مورد سلطان علی هم که ظاهراً تعدادی از پیروان، وی را به التزام همان شعار تشویق می‌کرد؛ مبنی بر غلبه تدریجی احساسات ضد سنّی در آنها بود. از همان ایام گرایش عقیدتی، آنها را به مخالفت با اهل تسنن وامی‌داشت و چنان می‌نماید که با التزام این شعار، پیروان خواجه علی سیاه پوش، خود را در مقابل ظالمان و قدرتمندان اهل تسنن، طالب یا مدعی خونخواهی مظلومان آل علی می‌دانستند و تولی نسبت به اهل بیت رسول و تبری از «دشمنان» آنها را اساس دعوت و مبنای طریقت خود می‌شمردند. کسانی هم که دعوت آنها را اجابت می‌کردند، غالباً با عنوان تولاییان و تبراییان، در کوی و بازار و در شهر و روستا در اطراف خانقاه به نشر این اعتقاد می‌پرداختند. مرشد خانقاه خود را نیز که سرکرده خاندان شیخ بزرگ صوفی بود، مرشد کامل و صوفی اعظم می‌خواند. به نظر می‌رسد که هواداران و پیروان نیز، مدتها پیش از اقدام آنها به «خروج» بر پادشاهان اهل سنت عصر، نسبت به این مشایخ، همه گونه مراسم جانسپاری و جان نثاری را به جا می‌آورده‌اند.
از همین ایام خواجه علی، که در آذربایجان تمایلات افراطی شیعه به وسیله ترکمانان قراقویونلو مجال ظهور پیدا کرد، طوایف ترکمان نواحی شرقی آناتولی نیز که با تمایلات شیعی، گرایش صوفیانه مشابه با عقاید غلات داشتند، در نواحی مجاور مرزهای ایران به زندگی شبانکارگی سر می‌کردند. اینها با گله‌های خویش در ییلاق و قشلاق در اطراف مرزهای ایران، با وجود طول اقامت غالباً خود را از هر گونه تأثیرپذیری از سنتهای ایرانی دور نگه داشته بودند، مع‌هذا اندیشه درگیری با طوایف مسیحی گرجی و ارمنی و رومی‌را به عنوان غزوه و جهاد در خاطر می‌پروراندند و مشایخ صوفی را هم به این اقدام ترغیب می‌کردند.
ترکمانان آق قویونلو که در این ایام در آذربایجان کسب قدرت کردند، تحریکات شیعی را چندان با نظر موافق نمی‌نگریستند؛ اما از سوی دیگر، اشتغال مشایخ اردبیل و مریدان آنها را به اینگونه جنگهای «مقدس» با نصارای اطراف، موجب تخفیف فشار آنها به حکومت خود می‌دانستند. در عین حال درگیری اقوام به جنگهای دینی، سبب انصراف آنها از اعمال تضییق و تهدید به «ثغر» های خویش می‌دیدند و از اینکه شیوخ اردبیل و مریدان آنها را در حوالی گرجستان، ارمنستان، و طرابوزان به اینگونه فعالیتهای مذهبی و نظامی‌مشغول می‌دیدند، تا حدی احساس خرسندی می‌کردند.
خروج و ظهور دین حق آرزویی بزرگ و عمری کوتاه

در اردبیل که از عهد حیات شیخ صفی، بعضی امرای طالش و اکابر روم به خانقاه صوفی تردد می‌کردند و به ویژه از زمان خواجه علی که یک عده اسیران آزاد شده تیمور به مریدان خانقاه ملحق شدند، محله‌ای به نام «رومیان» به وجود آمد که اهالی آن در ارادت به خاندان صفوی تعصب و علاقه بسیار نشان می‌دادند و خود را آزاد کرده صفویه و صوفیان روملو می‌خواندند. خواجه علی هم آنها و ترکمانان دیگر نواحی را که نیز شیعی و دارای عقاید غلات بودند، و از دور و نزدیک به خانقاه وی می‌آمدند، در ضمن موعظه‌ها، برای اقدام به «خروج و ظهور دین حق» بشارت می‌داد و آماده می‌کرد؛ برای این منظور، عده‌ای خلیفه و پیره هم برای تعلیم و ارشاد آنها منصوب و تعیین می‌نمود. شیخ خانقاه در نزد این مریدان و سایر طالبان طریقت، رشد کامل و صاحب مرتبه ولایت و صوفی اعظم بود؛ بعد از وی نیز بر وفق وصیت یا رسم معهود، پسر وی سجاده نشین، ولی عهد و صوفی اعظم خوانده می‌شد. در خانقاه هم که تحت نظارت وی بود، همواره از محل اوقاف و نذورات، مسافران و فقیران با سایر مریدان اطعام و ضیافت می‌شدند.
در هر صورت «خروج دین حق» در عهد خواجه علی اتفاق نیفتاد و عمر او را یاری نکرد که بتواند این واقعه و ابعاد آن را مشاهده کند. خواجه علی در ۸۳۰ ق / ۱۴۲۷ م چشم از جهان فروبست و داعیه سلطنت شیعه، ظاهراً به پسرش سلطان ابراهیم سپرده شد.
لاوچکین لا-۱۱

| ال‌ای-۱۱ | ال‌ای-۱۱ |
| --- | --- |
کاربری: جنگنده
تولیدکننده: لاوچکین
نخستین پرواز: مه ۱۹۴۷
معرفی‌شده در: آوریل ۱۹۵۰
بازنشستگی: 1966 (PLAAF)
کاربر اصلی: نیروی هوایی شوروی
ساخته‌شده: ۱۹۴۷–۱۹۵۱
تعداد ساخته‌شده: ۱٬۲۳۲
ال‌ای-۱۱ (به انگلیسی: Lavochkin_La-11) یک هواگرد از نوع جنگنده ساخت شرکت لاوچکین است. هواگرد ال‌ای-۱۱ نخستین پروازش را در مه ۱۹۴۷ میلادی انجام داد. این هواگرد در سال آوریل ۱۹۵۰ میلادی رسماً معرفی گردید و در سال‌های ۱۹۴۷–۱۹۵۱ تولید شده‌است. در مجموع، تعداد ۱٬۲۳۲ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
سیستم‌عامل امنیتی پارروت

| 0 | 1 |
| --- | --- |
توسعه‌دهنده: لورنزو فالترا، لیزتا فررو، فرانچسکو بونانو، شبکه فروزن‌باکس
خانواده: پازیکس بر اساس دبیان
وضعیت توسعه: جاری
مدل منبع: متن‌باز
تاریخ اولین انتشار: ۱۰ آوریل ۲۰۱۳ (۲۰۱۳-04-۱۰)
انتشار پایدار: ۲٫۲   ۲۵ فوریه ۲۰۱۶؛ ۸ سال پیش (۲۰۱۶-25}})
روش روزآمدسازی: انتشار غلطان
مدیر بسته: اپت
بن‌سازه رایانش: i386 (x86), amd64 (x۸۶–۶۴), آرم
گونه هسته: دبیان
پیش فرض واسط کاربر: MATE DE
 پروانه: نرم‌افزار آزاد، به طور عمده از پروانه عمومی همگانی گنو استفاده می‌کند
وبگاه رسمی: parrotlinux.org
توزیع پارروت (به انگلیسی: Parrot OS) و توزیع امنیتی  ParrotSec دو نسخه گنو/لینوکس مبتنی بر دبیان است. این دو  سیستم‌عامل به منظور استفاده خانگی و نسخه امنیتی برای  انجام تست نفوذ (ٰامنیت رایانه)، ارزیابی آسیب‌پذیری و کاهش، افراد ناشناس و خارجی به کامپیوتر ساخته شده‌است. این سیستم توسط تیم فروزن‌باکس توسعه داده شده‌است.
هدف

روی پارروت فکر شده‌است که یک محیط روشن و بسیار سازگار و کامل باشد. این سیستم محتویات بسیاری در مورد وب و تجزیه و تحلیل سیستم‌های کامپیوتری، با ابزارهای قانونی به رسمیت شناخته شده در اختیار شما قرار می‌دهد. فرصتی برای کار با رمزنگاری، ارائه مجموعهٔ بزرگ از امکانات در اختیار شما قرار می‌دهد. علاوه بر این، به شما اجازه می‌دهد که به گشت گذار و کار افراد ناشناس بررسی کنید.
هسته

پارروت مبتنی بر دبیان نسخه پایدار (جسی)، و سفارشی سخت شده یا لینوکس کرنل ۴٫۱ با یک وصله جی آر سیکیورتی در دسترس است.
محیط دسکتاپ ماته، انشعاب یافته گنوم ۲ است؛ و مدیریت نمایش به صورت پیش‌فرض لایت‌دی‌ام است.
فرکانس انتشار

تیم توسعه دهندگان هنوز هیچ نسخه نهایی را منتشر نکرده‌اند، اما بر روی سیستم تغییراتی گسترده انجام می‌شود که به صورت ماهیانه آن را ارائه می‌دهند.
فرکانس انتشار > منتشر شده

| تاریخ | نسخه | نام‌کد |
| --- | --- | --- |
| ۲۰۱۳-۰۶-۱۰ | این پروژه به دنیا آمد |  |
| ۲۰۱۳-۰۶-۱۷ | پارروت ۰٫۱ | پیش‌آلفا |
| ۲۰۱۳-۰۶-۲۲ | پارروت ۰٫۲ | پیش‌آلفا |
| ۲۰۱۳-۰۶-۳۰ | پارروت ۰٫۳ | پیش‌آلفا |
| ۲۰۱۳-۰۷-۱۰ | پارروت ۰٫۴ | پیش‌آلفا |
| ۲۰۱۳-۰۸-۲۲ | پارروت ۰٫۵ | آلفا |
| ۲۰۱۳-۱۰-۲۱ | پارروت ۰٫۶ | آلفا |
| ۲۰۱۳-۱۱-۱۲ | پارروت ۰٫۶٫۵ | آلفا |
| ۲۰۱۳-۱۲-۰۶ | پارروت ۰٫۷ | پیش‌بتا |
| ۲۰۱۴-۰۱-۱۲ | پارروت ۰٫۸ | بتا |
| ۲۰۱۴-۰۱-۲۴ | پارروت ۰٫۸٫۱ | بتا |
| ۲۰۱۴-۰۳-۰۵ | پارروت ۰٫۸٫۲ | بتا |
| ۲۰۱۴-۰۴-۱۷ | پارروت ۰٫۸٫۴ | بتا |
| ۲۰۱۴-۰۶-۲۵ | پارروت ۰٫۹ | بتا نهایی |
| ۲۰۱۴-۰۷-۲۱ | پارروت ۱٫۰ | هیدروژن |
| ۲۰۱۴-۰۹-۰۲ | پارروت ۱٫۱ | آسفالت اژدها |
| ۲۰۱۴-۰۹-۱۱ | پارروت ۱٫۲ | آسفالت اژدها |
| ۲۰۱۴-۱۰-۲۲ | پارروت ۱٫۴ | پرنده‌محبوس |
| ۲۰۱۴-۱۱-۰۶ | پارروت ۱٫۴٫۲ | پرنده‌محبوس |
| ۲۰۱۴-۱۲-۱۲ | پارروت ۱٫۶ | پرنده‌محبوس |
| ۲۰۱۵-۰۲-۰۵ | پارروت ۱٫۷ | مارمولک‌سایبر |
| ۲۰۱۵-۰۲-۲۱ | پارروت ۱٫۸ | مارمولک‌سایبر |
| ۲۰۱۵-۰۴-۰۴ | پارروت ۱٫۹ | مارمولک‌سایبر |
| ۲۰۱۵-۰۹-۱۲ | پارروت ۲٫۰ | هلیوم |
| ۲۰۱۵-۰۹-۱۵ | پارروت ۲٫۰٫۱ | هلیوم |
| ۲۰۱۵-۱۰-۰۶ | پارروت ۲٫۰٫۴ | هلیوم |
| ۲۰۱۵-۱۰-۱۷ | پارروت ۲٫۰٫۵ | هلیوم |
| ۲۰۱۶-۰۱-۱۶ | پارروت ۲٫۱ | مورداک |
| ۲۰۱۶-۰۲-۲۵ | پارروت ۲٫۲ | قطعی |
یک بلای طبیعی

یک بلای طبیعی (به انگلیسی: A Natural Disaster) نام یک آلبوم استودیویی از گروه موسیقی راک بریتانیایی، آناتما، است. این آلبوم در ۳ نوامبر ۲۰۰۳ توسط Music For Nations منتشر شده است.
لیست آهنگ‌ها

Harmonium
Balance
Closer
Are You There?
Childhood Dream
Pulled Under at 2000 Metres a Second
A Natural Disaster
Flying
Electricity
Violence
اعضای مشارکت کننده در این آلبوم

وینسنت کاوانا — خواننده (به جز در آهنگ‌های چهارم، هفتم و نهم), گیتار
دنییل کاوانا — گیتار، کیبورد، خواننده در آهنگ چهارم و نهم
لس اسمیت — کیبورد، برنامه ریز
جیمی کاوانا — گیتار بیس، برنامه ریز
جان داگلاس — درامر
آنا لایوینستون - اضافه خواننده در آهنگ چهارم
لی داگلاس - خواننده در آهنگ همنام آلبوم
کاموف-۱۱۸

| کاموف کا-۱۱۸ | کاموف کا-۱۱۸ |
| --- | --- |
کاربری: light multirole بالگرد with NOTAR
تولیدکننده: کاموف
وضعیت: Design in research
کاموف کا-۱۱۸ (به انگلیسی: Kamov Ka-118) یک بالگرد ساختِ کارخانهٔ کاموف است.
کورتیوس (مورخ)

| کوینتوس کورتیوس روفوس | کوینتوس کورتیوس روفوس |
| --- | --- |
تاریخ اسکندر بزرگ اثر کوینتوس کورتیوس: تاریخ اسکندر بزرگ اثر کوینتوس کورتیوس
پیشه: تاریخ‌نگار
شهروندی: امپراتوری روم
دوره: سده یکم میلادی
سبک نوشتاری: زندگی‌نامه، تاریخ
برگی از تاریخ کوینتوس کورتیوس
کوینتوس کورتیوس روفوس (به لاتین: Quintus Curtius Rufus) مورخ رومی است که به احتمال قریب به یقین در قرن اول میلادی می‌زیسته، مهم‌ترین تألیفات وی تاریخ اسکندر است که مشتمل بر ده کتاب بوده، لیکن تعدادی از این کتاب‌ها مفقود گردیده‌است. این مؤلف مباحثی از کتاب خود را اختصاص به آداب و سنن و اخلاق مقدونی‌ها داده که همین قسمت برای تاریخ ایران قدیم، می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
ورزن

روستایی است از توابع بخش آسارا شهرستان کرج در استان البرز ایران و از روستاهای جاده چالوس است.
معنی ورزن

احتمالاً به معنی در کنار زر می‌باشد.
رودخانه این روستا از کوه کاهار سرچشمه می‌گیرد.
موقعیت جغرافیایی

روستایی است از توابع بخش آسارا شهرستان کرج در استان البرز ایران و از روستاهای جاده چالوس است. کیلومتر ۳۵ مسیر کرج به سمت چالوس در البرز مرکزی.
این روستا بعد از روستای نشترود قرار دارد.
این روستا هم جوار با روستاهای نشترود، کلوان، لیلستان، آیگان، کلها، اویزر و سیرا است.
جمعیت

این روستا در دهستان آدران قرار داشته و براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۲۸۷نفر (۸۳خانوار) بوده‌است.
زبان

تاتی زبان اهالی روستای ورزن است.
شیبه اس‌اف ۳۶

| شیبه اس‌اف ۳۶ | شیبه اس‌اف ۳۶ |
| --- | --- |
کاربری: بادپر
تولیدکننده: شیبه ایرکرفت
شیبه اس‌اف ۳۶ (به انگلیسی: Scheibe_SF_36) یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع بادپر ساخت شرکت شیبه ایرکرفت است.
مجتبی پیرزاده

| مجتبی پیرزاده | مجتبی پیرزاده |
| --- | --- |
پیرزاده در جشنوارهٔ فیلم فجر ۱۳۹۷: پیرزاده در جشنوارهٔ فیلم فجر ۱۳۹۷
زادهٔ: ۱۱ دی ۱۳۶۴ ‏(۳۹ سال) شهر ری، تهران، ایران
محل تحصیل: دانشگاه سوره
پیشه: بازیگر
مجتبی پیرزاده (زادهٔ ۱۱ دی ۱۳۶۴) بازیگر ایرانی است. او دارای مدرک لیسانس بازیگری از دانشگاه سوره است. پیرزاده برای بازی در مجموعهٔ سایه‌بان (۱۳۹۶) نامزد جایزهٔ حافظ و برای بازی در فیلم تومان (۱۳۹۸) نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشنواره فیلم فجر شد.
فیلم‌شناسی > سینما

| سال | عنوان | نقش | کارگردان | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۴۰۱ | سینما متروپل |  | محمدعلی باشه‌آهنگر |  |
| ۱۴۰۰ | کلاغ ها |  | شیوا سرمست | فیلم کوتاه |
| ۱۳۹۹ | عوارض خروج |  | سعید حسنلو | فیلم کوتاه |
| ۱۳۹۸ | تومان | عزیز | مرتضی فرشباف |  |
| ۱۳۹۸ | مجبوریم | مجتبی | رضا درمیشیان |  |
| ۱۳۹۷ | غلامرضا تختی | دوست غلامرضا تختی | بهرام توکلی |  |
| ۱۳۹۶ | گلدن تایم | فراز سرابی | پوریا کاکاوند |  |
| ۱۳۹۶ | شکستن همزمان بیست استخوان | فاروق | جمشید محمودی |  |
| ۱۳۹۵ | دریاچه ماهی | رحمان | مریم دوستی |  |
| ۱۳۹۴ | فروشنده | مجید | اصغر فرهادی |  |
| ۱۳۹۴ | یک روز بخصوص | بهروز | همایون اسعدیان |  |
| ۱۳۹۳ | پل خواب | راننده‌ی آژانس | اکتای براهنی |  |
فیلم‌شناسی > تلویزیون

| سال | عنوان | نقش | کارگردان | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۹۹ | آرمیتا |  | محمدحسین امانی |  |
| ۱۳۹۶ | سایه‌بان | سهراب اقبالی | جمشید محمودی، نوید محمودی |  |
فیلم‌شناسی > نمایش خانگی

| سال | عنوان | نقش | کارگردان | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۴۰۳ | جان سخت | اشکان | مصطفی تقی‌زاده | پخش در پلتفرم فیلم‌نت |
| ۱۴۰۲ | مرداب | کوهیار | برزو نیک‌نژاد | پخش در پلتفرم فیلم‌نت |
| ۱۴۰۲ | قهوه ترک | پرهام پاشایی | علیرضا امینی | پخش در پلتفرم فیلم‌نت |
| ۱۴۰۲ | آمستردام | شجاع | مسعود قراگزلو | پخش در پلتفرم تماشاخونه |
| ۱۴۰۱ | مترجم | داوود | بهرام توکلی | پخش در پلتفرم نماوا |
| ۱۴۰۱ | پوست شیر | منصور باجِلان | جمشید محمودی | پخش در پلتفرم فیلم‌نت |
| ۱۴۰۰ | آنها | مازیار | مهدی آقاجانی، میلاد جرموز | پخش در پلتفرم فیلم‌نت |
| ۱۳۹۱ | قلب یخی |  | محمدحسین لطیفی، سامان مقدم | پخش در شبکه نمایش خانگی |
فیلم‌شناسی > تئاتر

| سال | نمایش | نقش | کارگردان | مکان |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۴۰۱ | سوم ماه می |  |  |  |
| ۱۳۹۸ | سوختن |  |  |  |
| ۱۳۹۸ | پروانه الجزایری |  |  |  |
| ۱۳۹۶ | صبحانه در غروب |  |  |  |
| ۱۳۹۶ | عاالیزناب |  |  |  |
| ۱۳۹۵ | سقراط |  |  |  |
| ۱۳۹۵ | به گزارش باروت |  |  |  |
| ۱۳۹۴ | سفر به نهایت دور |  |  |  |
| ۱۳۹۴ | شب بخیر جناب کنت |  |  |  |
| ۱۳۹۴ | B5_6 |  |  |  |
| ۱۳۹۳ | آن‌چه می‌شنوی سازِ کجِ کوکِ سکوت است |  |  |  |
| ۱۳۹۳ | مونولوگ پینتر |  |  |  |
| ۱۳۹۳ | مرگ فروشنده |  |  |  |
| ۱۳۹۲ | باغ آرزوها |  |  |  |
جوایز و نامزدی‌ها

| سال | جشنواره | رده | کار نامزد شده | نتیجه | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۹۸ | جشنواره فیلم فجر | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | تومان | نامزدشده |  |
| ۱۳۹۷ | جشن حافظ | بهترین بازیگر مرد درام تلویزیونی | سایه‌بان | نامزدشده |  |
| ۱۳۹۷ | جشنواره جام جم | بهترین بازیگر مرد | سایه‌بان | نامزدشده |  |
بمب‌افکن سبک دو موتوره گونه ۹۹

| بمب‌افکن سبک دو موتوره گونه ۹۹ | بمب‌افکن سبک دو موتوره گونه ۹۹ |
| --- | --- |
کاربری: بمب‌افکن سبک
تولیدکننده: کاواساکی
معرفی: ۱۹۴۰
بازنشستگی: ۱۹۴۵
کاربر اصلی: نیروی هوایی نیروی زمینی امپراتوری ژاپن
تعداد ساخته‌شده: ۱٬۹۹۷ فروند
بمب‌افکن سبک دو موتوره گونه ۹۹ (به ژاپنی: 九九式雙發輕爆擊機) (عنوان طراحی: کی-۴۸) یک هواگرد تک‌باله دوموتوره ژاپنی بود که در جریان جنگ جهانی دوم در نیروی هوایی نیروی زمینی امپراتوری ژاپن خدمت کرد.
مشخصات فنی

گونه ۹۵–۲:
خدمه: ۴ نفر
طول: ۱۲٫۷۵ متر
طول بال: ۱۷٫۴۵ متر
ارتفاع: ۳٫۸ متر
وزن بارگذاری‌شده: ۶٬۵۰۰ کیلوگرم
نیرومحرکه: ۲ × موتور شعاعی ناکاجیما ها-۱۱۵: ۱٬۱۳۰ اسب بخار
حداکثر سرعت: ۵۰۵ کیلومتر بر ساعت در ۵٬۶۰۰ متری
سقف پروازی: ۱۰٬۱۰۰ متر
برد: ۲٬۴۰۰ کیلومتر
۳ × مسلسل ۷٫۷ م‌م در جایگاه‌های دماغه، سقف و کف
۸۰۰ کیلوگرم بمب
وام‌واژه‌های قرآن

مقالهٔ اصلی: قرآن
وام‌واژه‌های قرآن یا الفاظ دخیل در قرآن اشاره به وام‌واژه‌ها یعنی کلمات غیر عربی دارد که منشأ آن‌ها به زبان‌های دیگر نظیر زبان فارسی، زبان آرامی، زبان عبری و چند زبان دیگر برمی‌گردد و در قرآن به کار رفته‌است. بسیاری از این وام واژه‌ها معرب شده‌اند.
از سدهٔ دوم هجری، بین اهل حدیث از اهل سنت که قرآن را قدیم می‌دانستند و در نتیجه نمی‌توانستند وجود الفاظ دخیل را بپذیرند و دیگر مسلمانان، اعم از معتزله و شیعه و دیگران که چنین باوری نداشتند، نزاع بروز کرد. اما، آنچه روشن است، وجود الفاظ دخیل فراوان در قرآن است.
وام‌واژگان قرآنی از گسترهٔ وسیعی از زبان‌ها که قوم عرب در طی حدود ۲۰۰۰ هزار سال با آن‌ها مجاورت داشته‌است، اخذ شده که از
امپراتوری آشور تا امپرتوری روم شرقی (بیزانس) را شامل می‌شود. این زبان‌ها شامل زبان‌های اکدی، آرامی، عبری، سُریانی، اتیوپیایی (حبشی)، نَبَطی، عربی جنوبی، یونانی باستان، لاتین و فارسی میانه می‌شود. در خصوص زبان‌های سامی (همهٔ موارد جز سه مورد آخر) به دلیل اشتراک ریشهٔ زبانی، تشخیص وام‌واژه بودن قدری دشوار است. به نوشتهٔ ریپین، بیش از ۳۰۰ لغت در قرآن، از زبان‌های عبری، سُریانی، آرامی و نَبَطی، فارسی، قبطی، لاتین و یونانی باستان و اتوپیایی وام گرفته شده‌است.
پیش‌زمینه

زبان اتیوپیایی یا حبشی قرابت زیادی با زبان عربی دارد و هر دو جزو زبان‌های سامی جنوبی هستند. به علاوه، در دوره امپراتوری اکسوم، حبشیان  مدتی بر عربستان جنوبی مسلط بودند. همچنین بردگان و مزدوران حبشی در میان قبایل عرب وجود داشتند. همه این عوامل سبب می‌شود که تبادل واژگانی زیادی بین عربی و حبشی در آن دوره رخ داده باشد.
هرچند در زمان هخامنشیان گسترهٔ این امپراتوری شامل سرزمین‌های شام و عراق نیز می‌شود، اما نشانه‌ای در دست نیست که کلماتی مستقیماً از فارسی باستان به عربی باستان یا عربی کلاسیک راه یافته باشد. اگر موردی هم باشد، از طریق زبان آرامی، که زبان میانجی آن امپراتوری بوده‌است، می‌باشد. اما در دورهٔ شاهنشاهی ساسانیان از سدهٔ پنجم میلادی، به دلیل ارتباط نزدیک سیاسی بین ساسانیان و دولت عرب دست‌نشاندهٔ آنها، یعنی لخمیان مستقر در حیره، واژگانی منتقل شده‌است. همچنین، سرزمین بحرین و یمن در سدهٔ ششم میلادی تحت سلطهٔ ساسانیان بوده‌است و خاندان‌های ایرانی در آن می‌زیسته‌اند. به این ترتیب، وام‌واژگانی از فارسی میانه به عربی کلاسیک وارد شده‌است.
آرتور جفری می گوید زبان یونانی باستان ارتباط کمی با زبان عربی کلاسیک داشته‌است و در سده هفتم میلادی، عرب‌ها با زبان یونانی بیزانسی در ناحیه شام در ارتباط بوده اند، که غسانیان جایگاه ویژه‌ای در برقراری این ارتباط داشته‌اند. علی‌رغم این تماس، در قرآن واژگان یونانی جز مواردی که از طریق زبان سریانی منتقل شده، یافت نمی شود.
زبان سریانی مهم‌ترین منشأ اخذ وام واژگان قرآنی بوده‌است. این زبان در سده هفتم، زبان رایج جوامع مسیحی در شام بوده‌است. هرچند که زبان ادبی آن‌ها یونانی بیزانس بوده‌است. اما این زبان در میان رودان رواج بیشتری داشته، به‌طوری‌که هم زبان محاوره و هم زبان ادبی بوده‌است. سریانی از طریق مسیحیان حیره و مناطق اطرافش بیشترین تأثیر را بر عربی گذاشته است. همچنین بسیاری از شعرای عرب پیش از اسلام از این ناحیه یا مرتبط با آن بوده و از مسیحیت نسطوری یا تک اقنومی (Monophysitism) رایج در این ناحیه متأثر بوده‌اند. بدین ترتیب واژگان فراوانی از این منطقه به عربی وارد شده‌است. علاوه برآن، شام و عراق از مسیرهای اصلی تجاری بوده‌است که قوم عرب را با جهان خارج از شبه جزیره عربستان مرتبط می‌کرده‌است. همچنین این منطقه، در سده‌های اول و دوم هجری، منشأ شکل‌گیری رسم الخط عربی (خط کوفی) و نظام نگارش حروف مصوت بر پایه رسم الخط سریانی می‌شود.
رویکرد مسلمانان

از یک سو نخستین مفسران و نیز نحویون مسلمان بر وجود وام واژگان برگرفته از زبان‌های غیرعربی در قرآن تصریح کرده و مواردی از آن را برشمرده‌اند. از سوی دیگر، در میان مسلمانان از سده دوم هجری نزاعی کلامی در خصوص قدیم و حادث بودن قرآن درگرفت. طرفداران نظریه قدیم بودن قرآن معتقد بودند که هیچ کلمه غیرعربی نیم تواند در قرآن وجود داشته باشد، چراکه قرآن بمثابه کلام خدا پیش از تشکیل جهان بوده‌است. در این صورت، چطور ممکن است در بردارندهٔ کلمه‌ای باشد که در زمان و مکان معین از قوم دیگری به عرب رسیده باشد. از جمله شافعی، محمد بن جریر طبری، ابوعبیده معمر بن مثنی، ابوبکر باقلانی و ابن فارس طرفدار عدم وجود کلمات غیرعربی در قرآن مجید بوده‌اند و به آیاتی استناد می‌کرده‌اند که قرآن به زبان عربی (عربی مبین) است. (یوسف، ۲؛ نحل ۱۰۳؛ شعراء، ۱۹۵؛ فصلت، ۴۴) در مقابل، گروهی از جمله شیعه معتقد بودند که قرآن قدیم نیست و برخورداری از چند کلمه غیرعربی آن را از عربی بودن نمی‌اندازد. بلکه خداوند قرآن را برطبق زبان رایج قوم عرب ساکن حجاز در سده هفتم میلادی با همه اسباب و لوازم آن از جمله ساختار صرفی، نحوی، معنایی، واژگانی، ادبی و بلاغی نازل کرده‌است.
جلال‌الدین سیوطی ( ۱۴۴۵- ۱۵۰۵ میلادی)، شرحی از مواضع هر دو گروه ارائه کرده‌است و خود فهرستی از بیش از 150 وام واژه و منشأ احتمالی آن‌ها را برشمرده است. پژوهش وی کاملترین اثری است که توسط مسلمانان پیش از دوره معاصر در این عرصه تألیف شده‌است.
دیدگاه‌های مستشرقان

مستشرقان نظیر تئودور نلدکه و بخصوص آرتور جفری با رویکرد نقد تاریخی به تاریخ قرآن کوشیدند نشان دهند که قرآن برگرفته از آرا و اندیشه‌های یهودی مسیحی مجاور عربستان در سده هفتم است. به نوشته کاترین پناکیو، این مستشرقان، عمدتا راهبان و ربیان مسیحی و یهودی بودند یا آنکه بر اساس سنت یهودی ارتدوکس پرورش یافته بودند. آن‌ها قرآن را به عنوان متنی تاریخی در بافت مقایسه‌های میان مذهبی می دیدند. ایده، نخست توسط آبراهام گیگر در 1833 طرح شد و سپس توسط تئودور نلدکه در 1860 پرورش یافت. سپس، افرادی دیگر نظیر ایگناس گلدزیهر و هنری لمنس آن را بسط دادند.
آرتور جفری در کتاب «واژگان‌ دخیل‌ در قرآن‌» (1938)، از موضوع وام واژگان قرآن در راستای تثبیت ادعای تأثیر فرهنگ و ادیان پیشین بر شکل‌گیری قرآن بهره گرفت. در واقع، این رویکرد این وام واژگان را صرفا کلماتی برگرفته از اقوام و زبان‌های همسایه با زبان عربی که در هر متنی از آن زمان ممکن است وارد شود نمی داند، بلکه تلاشی بناچار عامدانه از سوی محمد برای تولید متنی دینی برپایه اصلاح معارف دینی یهودی-مسیحی می‌داند. چرا که هم وی را متأثر از آن آموزه‌ها می‌داند و هم زبان عربی وقت را ناکارآمد برای بیان آن دیدگاه ها. با توجه به جامعیت نسبی کتاب جفری، این اثر تا سال‌ها بر مطالعات قرآن پژوهی در این حوزه حاکم بوده‌است و تا مدت‌ها هیچ پژوهش جدیدی در این حوزه انجام نشده‌است.
در دهه‌های اخیر رویکرد مستشرقان و بخصوص جفری در این حوزه از دو جهت نقادی شده‌است. نخست، برخی زبان شناسی همچون کاترین پناکیو بوده‌اند. یک جهت این نقد، اعمال یافته‌های زبان‌شناسی جدید بخصوص دربارهٔ زبان اوگاریتی و سنگ نوشته‌های به زبان عربی شمالی و جنوبی بوده‌است. وجه دیگر آن، قرار دادن مسائل زبان شناختی در زمینه تاریخی فرهنگی-اجتماعی بر اساس دانش امروز می‌باشد. گروه دیگر مسلمانان نظیر مظفر اقبال و محمد مهر علی بوده‌اند که از منظری دینی و با فرض اصالت اسلام و وحیانیت قرآن، رویکرد مستشرقان در خصوص منشأ یهودی-مسیحی قرآن را نقد کرده‌اند.
در اینجا واژگانی از نص قرآن آورده می‌شوند که ریشه از زبان‌های غیر سامی داشته‌اند.
از فارسی میانه و باستان

سیوطی، آرتور جفری و ادی شیر آن را برگرفته از فارسی می‌دانند. به نظر جفری و ادی شیر معرب «آبریز» است و ویدن گرن آن را معرب «آبریغ» می‌داند.
لغت جزیه (قرآن، ۹:۲۹) به احتمال بالا وام واژه عربی از گَزیتَک پارسی میانه است که ساسانیان از طبقه پائین جامعه می‌گرفتند که طبقه اشراف‌زاده، روحانیون، دبیران و املاک داران (دهقان) از دادن آن معاف بودند.
مجوس برگرفته از پارسی باستان مگوش، اکدی مگوشو، سریانی مگوشا، یونانی μάϒος است که به زرتشتیان اختصاص دارد. به نوشته احسان یارشاطر، کلمه مجوس برگرفته از فارسی باستان maguš، فارسی میانه muv، پهلوی اشکانی mug و در نهایت از طریق کلمه سریانی mgwš وام گرفته است.
فردوس برگرفته از پَیرَیدَئیزَ زبان اوستایی که به زبان یونانی و بیشتر زبانهای خاورمیانه رفته و به احتمال زیاد از طریق مسیحیان عراق وارد زبان عربی شده است.
در قرآن سوره ۱۰۵، آیه ۳ ابابیل جمع «اَبله مرغان» است.
کلمه رزق، از طریق زبان سریانی، از ریشه فارسی میانه rōzīg برگرفته شده است.
کلمه عربی استبرق (۱۸:۳۱ و ۴۴:۵۳)، برگرفته از فارسی به معنی حریر است.
نماریق عربی (قرآن ۸۸:۱۵)، برگرفته از فارسی است.
جبت عربی (قرآن ۴:۵۱) وام‌واژه فارسی است.
رحیق عربی (قرآن ۸۳:۲۵) وام‌واژه فارسی است.
زنجبیل عربی (قرآن ۷۶:۱۷) وام‌واژه فارسی است.
بلد
بلد عربی (قرآن ۳:۱۹۶؛ ۲:۱۲۶؛ ۷:۵۷) وام‌واژه لاتین و مشتق از Palatium است.
دینار
دینار عربی (قرآن ۳:۷۵) وام‌واژه لاتین و مشتق از Denarius است.
صراط
صراط عربی (قرآن ۱:۶؛ ۲:۲۱۳) وام‌واژه لاتین و مشتق از strata است.
عتیق
عتیق عربی (۲۲:۲۹) وام‌واژه لاتین و مشتق از antiquus به‌معنای «قدیمی، باستانی» است.
قصر
قصر عربی (۷:۷۴؛ ۲۲:۴۵) وام‌واژه لاتین و مشتق از castrum به‌معنای «دژ، پادگان» است.
قنطار
قنطار عربی (۳:۱۴) وام‌واژه لاتین و مشتق از centenarium است.
از فارسی میانه و باستان > مسجد

مسجد عربی وام‌واژه فارسی از واژه «مزگت» است که از آرامی وارد زبان عربی شده است. به گزارش فرهنگنامه قرآنی در بسیاری از برگردن‌های نخستین قرآن به فارسی، این واژه به همان مزگت برگشته است.
ابد: آ+پاد
ازل: آ+سر
بستان: بوستان
سراج: چراغ
جند: گند
قاضی: خدیو
از ترکی باستان

غلام: قل (دست)+ ام (پسوند ابزار ساز)
برای مطالعهٔ بیشتر

قرآن و واژگان بیگانه
THE FOREIGN VOCABULARY OF THE QUR'AN، اثر آرتور جفری
خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۸۹)، قرآن‌پژوهی (۱)، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
توداران

| توداران | توداران |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: قزوین
شهرستان: آبیک
بخش: بخش مرکزی
دهستان: کوهپایه شرقی
جمعیت: ۹۵ نفر (سرشماری ۹۵)
توداران روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان آبیک در استان قزوین ایران است. مردم توداران تات‌زبان هستند.
جمعیت

این روستا در دهستان کوهپایه شرقی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۵۰ نفر (۵۴خانوار) بوده است.
روچ علیا

| روچ علیا | روچ علیا |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: قزوین
شهرستان: قزوین
بخش: بخش رودبارالموت
دهستان: الموت پایین
جمعیت: ۱۹۷ نفر (سرشماری ۹۵)
روچ علیا یا بالاروچ، روستایی از توابع بخش رودبارالموت شهرستان قزوین در استان قزوین ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان الموت پایین قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۱۸ نفر (۵۷خانوار) بوده‌است.
مردم

سکنهٔ الموت به گویش الموتی  که گویشی از زبان تاتی است  صحبت می‌کنند.
تات‌ها ساکنین روستای روچ علیا هستند که به زبان تاتی سخن می‌گویند.
دربارۀ روستا

این روستا آبشارها و چشمه‌های متعددی دارد و غرب و شرق این روستا به دو دره عمیق متصل می‌شود. عمق این دره‌ها آنقدر است که رودخانه انتهای دره همچون نخی مارپیچ دیده می‌شود؛ که بعد از این دره‌ها از طرف شرق به روستای ورک و از غرب به روستای پایین روچ می‌رسیم. این سه روستا موازی با هم در سه دامنه قرینه یک کوه قرار گرفته‌اند و شباهت زیادی با هم دارند اما هیچ‌کدام به اندازه بالاروچ از آب فراوان برخوردار نیستند. بالاروچ از شمال با شیب نسبتاً تندی به رودخانه شاهرود می‌رسد و در کنار رودخانه به روستاهای خوبان و زوارک و نسا و سیلیکان می‌رسیم. از سمت جنوب به قلل البرز و در پشت آنها به منطقه طالقان منتهی می‌شود. فاصله تقریبی بالا روچ از قزوین ۱۳۰ کیلومتر است. مرقد امازادگان ایوب و ذکریا هم در این روستا قرار دارد. ضمناً قسمتی از داستان تاریخی عزیز و نگار هم در بالاروچ اتفاق افتاده که کل احمد بالاروچی هم یکی از شخصیتهای این داستان عاشقانه منطقه الموت و طالقان است. بالاروچ روستاییست تقریباً ییلاقی چون زمستانهای سختی دارد. در تابستان جمعیت این روستا به بالای ۱۰۰ خانوار می‌رسد اما در زمستان حدود ۲ خانواده در آن ساکن هستند و همین امر باعث تداخل فرهنگ شهرنشینی در این روستا شده و بافت روستایی و طبیعی این روستا در حال تخریب است.