پندار خدا
واکنش‌ها

این کتاب واکنش موافقان و مخالفان بسیاری را در پی داشت. به دنبال وارد شدن داوکینز به حوزهٔ فلسفه و الهیات، گروهی از متفکران به او انتقادهایی را وارد نمودند. این افراد، الهی‌دانان مسیحی، فیلسوفان، و بعضاً برخی از خداناباوران و شک‌گرایان بودند.
وب سایت علمی متاکریتیک گزارش داد که این کتاب دارای نمرهٔ متوسط ۵۹ از ۱۰۰ است.
مجله پراسپکت که سال قبل از انتشار کتاب پندار خدا، داوکینز را در زمره سه شخصیت روشنفکر برتر معرفی کرده بود، در تغییر موضعی قابل توجه در مقاله‌ای به قلم اندرو براون این کتاب را بی‌دقت و غیرمنسجم خواند.
دیوید بنتلی هارت، دین‌شناس ارتدوکس شرقی می‌گوید: «داوکینز چندین صفحه از کتابش را به استدلال‌های توماس آکویناس اختصاص داده‌است اما هرگز فکر نکرده‌است که از آثار برخی از محققان و فیلسوفان برجستهٔ دیگر که استدلال‌هایی از این دست آورده‌اند بهره ببرد.»
ژورنال فلسفه فرگشتی، در مقاله‌ای به قلم رابرت استوارت، داوکینز را متهم به این می‌کند که مفاهیم سؤال‌برانگیز را با واژه‌های علمی می‌پوشاند تا به آن‌ها چهره موجه بدهد. او به این مسئله اشاره می‌کند که داوکینز مبحث «تکامل کیهانی» را در لوای تکامل زیست‌شناسی به خواننده القا می‌نماید؛ بدون اینکه ذره‌ای دلیل برای اثبات آن بیاورد.
آلیستر مک گراث، دین‌شناس دانشگاه آکسفورد (نویسنده کتاب توهم داوکینز؟ و خدای داوکینز) استدلال می‌کند که داوکینز از الهیات بی اطلاع است پس نمی‌تواند با این شجاعت دین و ایمان را به چالش بکشد.
الوین پلانتینگا، در مقاله‌ای در نقد کتاب پندار خدا با تأیید این امر که داوکینز یک نویسنده با استعداد در زمینه‌های علمی است می‌نویسد: «با وجود اینکه این کتاب پندار خدا در اصل فلسفی است، داوکینز فیلسوف نیست. او یک زیست‌شناس است. واقعیت این است که بسیاری از استدلال‌های او در کلاس درس فلسفه نمره قبولی نمی‌گیرند.» او در ادامه به یکی از این نوع استدلال‌های اشتباه داوکینز اشاره می‌کند:
ما هیچ ایراد انکار ناپذیری در مورد امکان پذیر بودن p نمی دانیم؛ بنابراین p درست است!
بسیاری از مدافعان داوکینز اما، می‌گویند که منتقدان عموماً منظور واقعی او را اشتباه فهمیده‌اند. داوکینز استدلال می کند که «وجود خدا یک فرضیه علمی است مانند دیگر فرضیه‌ها».
دیوید نیکولز، نویسنده و رئیس بنیاد "آتئیسم استرالیا" طی مناظره ای در رادیو۳ هنگ کنگ، عقاید داوکینز مبنی بر اینکه «مذهب جنبه‌ای "غیرضروری" از مشکلات جهانی است» را تکرار کرد.
داوکینز همچنین در مصاحبه‌ای با مجله تایم گفت:
من فکر می‌کنم که اصل استفان جی گولد یک ترفند کاملاً سیاسی برای جذب مذهبی‌های میانه‌رو به میدان علم بود. اما این یک ایده بسیار پوچ است. مکان‌ های زیادی وجود دارد که دین از میدان علمی دوری می‌کنند. هر گونه اعتقاد به معجزه نه تنها با حقایق علم بلکه با روح علم در تضاد آشکار است.
مارتین ریس، اخترفیزیکدان، عنوان کرده بود که حمله داوکینز به جریان اصلی دین مفید نیست. داوکینز در دفاع از خود، با توجه به ادعای او در کتابش «سکوتگاه کیهانی ما»، مبنی بر اینکه «چنین پرسش‌هایی فراتر از علم است؛ با این حال، آنها از فلسفه دینی و روحانیون هستند» می‌پرسد: «روحانیون چه تخصص‌هایی می‌توانند برای پرسش‌های عمیق کیهان‌شناختی بیاورند که دانشمندان نمی‌توانند؟»
در جای دیگر، داوکینز می‌گوید:
«این تفاوت‌ها در تمام جهان وجود دارد؛ تفاوت بین اعتقادی که فرد آماده دفاع از آن با استناد به شواهد و منطق است، و اعتقاد فردی که چیزی جز سنت، مرجعیت یا وحی از آن پشتیبانی نمی‌کند!»
چندین کتاب هم در مخالفت و یا در پاسخ به «توهم خدا» نوشته شده‌است. از جمله کتاب آلیستر مک‌گراث با نام «پندار داوکینز؟» و کتاب «خدا توهم نیست» نوشتهٔ توماس کرین.

لیست کتاب‌ها:
الوین پلانتینگا The Dawkins Confusion
Anthony Kenny Knowledge Belief and Faith
تامس نیگل The Fear of Religion
مایکل روس Chicago Journals Review
ریچارد سوئین‌برن Response to Richard Dawkins
John Cornwell A Question of Respect
آلیستر مکگرات The Dawkins Delusion
H. Allen Orr A Mission to Convert
تری ایگلتون London Review of Books Lunging, Flailing, Mispunching:
آنتونی فلو The God Delusion Review - Dawkins response
Murrough O'Brien of ایندیپندنت Our Teapot which art in heaven Dawkins responds:
مارلین رابینسون The God Delusion Review, Harper's Magazine 2006
تصویر نسخهٔ ترکی کتاب پندار خدا
تصویر نسخهٔ فارسی کتاب پندار خدا