تاریخ نیشابور
جدول رویدادهای مهم

رخدادهای مهم و تأثیرگذار بر تاریخ شهر نیشابور، شهرستان نیشابور، ربع نیشابور و ابرشهر
| رخداد | سده (میلادی-هجری قمری) | سال | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- |
| الحاق ابرشهر به قلمرو اردشیر | سده ۳ میلادی | سال ۲۳۷ میلادی | مناطق سیستان، نیشابور، بلخ، مرو و خوارزم به قلمرو اردشیر افزوده شده، مرز شمالی قلمرو ساسانیان در زمان او او به رود جیحون رسید. |
| تأسیس شهر | سده ۳ میلادی | ۲۵۰ میلادی | به عنوان پایگاهی برای نبردهای جبهه‌های شرق به فرمان شاپور اول تأسیس شد. |
| بازسازی و گسترش شهر | سده ۴ میلادی | ؟ | به دستور شاپور دوم |
| فتح نیشابور توسط مسلمانان | سده ۷ میلادی -سده ۱ قمری | ۶۴۳میلادی - ۲۳ قمری | عمر بن خطاب خلیفه دوم احنف بن قیس را برای فتح خراسان فرستاد |
| نهضت ابومسلم | سده ۸ میلادی سده ۲ قمری | ۱۳۱ ه‍.ق | ابومسلم حاکم نیشابور می‌شود. |
| ورود المهدی، خلیفه عباسی به نیشابور | سده ۸ میلادی سده ۲ قمری | ۱۵۹ هـ ق | المهدی خلیفه عباسی برای دفع شورش المقنع خود شخصاً به نیشابور آمد. |
| ورود هارون الرشید خلیفه عباسی | سده ۸ میلادی سده ۲ قمری | ۱۹۲ هـ ق | ورود هارون الرشید و اقامت او در قصر تلاجرد نیشابور، خلیفه در این‌جا دستور دستگیری و فرستادن والی خراسان، علی بن عیسی، را به بغداد می‌دهد. |
| ورود علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان | سده ۹ میلادی -سده ۳ قمری | سال ۸۱۵ میلادی-۲۰۰ قمری | علی بن موسی، در سفر از مدینه به مرو، فقط در نیشابور توقف می‌کند و در این شهر به گسترش تشیع می‌پردازد. |
| مقر طاهریان | سده ۹ میلادی -سده ۳ قمری | سال ۸۲۰ میلادی-۲۰۵ قمری | طاهر ذوالیمینین در خراسان دولتی نیمه مستقل به پایتختی نیشابور؛ به نام طاهریان، تشکیل داد |
| ورود ابوتمام حبیب بن اوس الطایی | سده ۹ میلادی-سده ۳ قمری | سال ۲۲۰ قمری | ابوتمام، مأمور ویژه خلیفه عباسی، معتصم بالله در نیشابور، مأموریت خود را شروع می‌کند. |
| تصرف نیشابور توسط یعقوب لیث | سده ۹ میلادی- سده ۳ قمری | ۸۷۲ میلادی -۲۵۹ قمری | یعقوب لیث صفاری، نیشابور را به تصرف درآورد |
| ورود صاحب بن عباد | سده ۴ قمری | ۳۸۳ هـ ق | صاحب تا ۳۸۶ ق حاکم نیشابور بود. |
| تصرف نیشابور توسط طغرل سلجوقی | سده ۱۱ میلادی-سده ۵ قمری | سال ۱۰۳۷یا ۱۰۳۸ میلادی-۴۲۹ قمری | طغرل‌بیک شهر را بدون درگیری گرفت و پایتخت‌خود قرار داد. شروع پادشاهی طغرل سلجوقی |
| ورود ناصرخسرو به نیشابور | سده ۱۱ میلادی-سده ۵ قمری | ۱۰۴۵ میلادی- ۴۳۷ قمری | ناصر خسرو با بزرگان نیشابور دیدار می‌کند. |
| درگذشت عمر خیام |  | ۴ دسامبر ۱۱۳۱ میلادی- ۵ محرم ۵۲۶ قمری-۱۲ آذر ۵۱۰ شمسی | درگذشت عمر خیام، شاعر و ریاضیدان بزرگ در نیشابور و دفن او در گورستان تلاجرد علیا |
| زلزله | سده ۱۲ میلادی -سده ۶ قمری | ۱۱۳۵ میلادی-۵۳۰ قمری | شهر ویران می‌شود. |
| آتش‌سوزی | سده ۱۲ میلادی-سده ۶ قمری | ۱۱۴۳ میلادی-۵۳۸ قمری | شهر طعمه حریق می‌شود. |
| حمله غُز به نیشابور | سده ۱۲ میلادی-سده ۶ قمری | ۱۱۵۳میلادی-۵۴۸ قمری | خراب کردن شهر و ساختمان‌های مهم |
| زلزله | سده ۱۲ میلادی-سده ۶ قمری | ۱۱۶۰میلادی -۵۵۵ قمری | شهر را به کلی خراب کرد و مردمی که باقی‌ماندند به شادیاخ رفتند. |
| زلزله | سده ۱۳ میلادی-سده ۷ هجری | ۱۲۰۹میلادی- ۶۰۵ قمری | زمین‌لرزه نیشابور. در سال ۶۰۵ ق زمین‌لرزه فاجعه‌باری، که در سرتاسر بخش بزرگی از خراسان باختری حس شد، منطقه نیشابور را تقریباً به کلی ویران کرد. شمار بسیار اندکی از ساختمان‌ها در نیشابور توانستند در برابر لرزه ایستادگی کنند. در مجموع، پیرامون ۱۰ هزار تن کشته شدند. |
| حمله مغول به نیشابور | سده ۱۳ میلادی-سده ۷ قمری | ۱۲۲۱ میلادی-۶۱۸ قمری | شهر ویران می‌شود. |
| زلزله | سده ۱۳ میلادی-سده ۷ هجری | ۱۲۵۱ میلادی- ۶۴۹ هجری | زمین لرزه‌ای در نیشابور در سال ۶۴۹ ق بخشی از شادیاخ را به کلی ویران کرد. |
| زلزله | سده ۱۳ میلادی-سده ۷ قمری | ۱۲۶۷ میلادی- ۶۶۶ قمری | در اثر آن از جمعیت نیشابور تنها هفتاد نفر که در صحرا بودند زنده ماندند. |
| زلزله | سده ۱۳ میلادی-سده ۷ قمری | ۱۲۸۰ میلادی- ۶۷۷ یا ۶۷۸ قمری | ویرانی شهر نیشابور در اثر زلزله |
| آبادانی نسبی | سده ۱۴ میلادی سده ۸ قمری | ۱۳۳۹ میلادی ۷۴۰قمری | آبادانی دوباره شهر |
| ورود ابن بطوطه | سده ۱۴ میلادی سده ۸ قمری |  |  |
| ورود فرستاده ویژه هانری سوم پادشاه اسپانیا، به نیشابور | سده ۱۵ میلادی-سده ۹ قمری | ۱۴۰۴ میلادی-۸۰۷قمری | فرستاده ویژه هانری سوم؛ کلاویخو به نیشابور وارد می‌شود. |
| زلزله شدید | سده ۱۵ میلادی-سده ۹ قمری | ۱۴۹۳ میلادی-۸۹۹ قمری | اندر سه زمان سه زلزله واقع گشت/بر پانصد و اند آنک شد شهر چو دشت/شش سال فزون دوم و ره از ششصد و شصت/از زلزله بار سوم هشتصد و هشت. |
| ساخت مسجد جامع کنونی نیشابور | سده ۱۵ میلادی - سده ۹ قمری | ۱۴۹۳ میلادی -۸۹۹ قمری | مسجد جامع نیشابور با تلاش پهلوان علی کرخی ساخته شد. |
| تصرف نیشابور توسط احمدخان ابدالی | سده ۱۸ میلادی-سده ۱۲ قمری | ۱۷۴۸ میلادی -۱۱۶۱ قمری | هجوم احمدخان شهر را چنان ویران ساخت که در درون دیوار نیشابور یک خانه مسکونی نماند |
| ورود کرزن به نیشابور | سده ۱۹ میلادی-سده ۱۴ قمری | ۱۸۵۵ میلادی-۱۳۱۰ قمری-۱۲۷۲ شمسی |  |
| ورود ناصرالدین شاه | سده ۱۹ میلادی-سده ۱۳ قمری | ۱۸۶۶ میلادی -۱۲۸۳ قمری | سخنرانی ناصرالدین شاه در نیشابور. در روز پنجم صفر/۱۶ July این سال ناصرالدین شاه به نیشابور وارد می‌شود و ششم صفر در این شهر زادروز خویش را جشن می‌گیرد. قاجار بارعام می‌دهد. |
| ورود محمدتقی‌میرزا حسام‌السلطنه | سده ۱۹ میلادی | ۱۸۸۸ میلادی-۱۲۶۶ شمسی | آرام کردن فتنه‌ها |
| ورود ویلیام جکسون آمریکایی | سده ۲۰ میلادی-سده ۱۴ قمری | ۱۹۰۸ میلادی - ۱۳۳۵ قمری -۱۲۸۷ شمسی |  |
| درگذشت کمال‌الملک | سده ۲۰ میلادی-سده ۱۴ قمری | ۱۸ اوت ۱۹۴۰ میلادی-۱۴ رجب ۱۳۵۹ قمری -۲۷ مرداد ۱۳۱۹ خورشیدی | درگذشت کمال‌الملک پس از مدت‌ها زندگی در روستای حسین‌آباد کمال در نیشابور؛ دفن او در کنار آرامگاه شیخ عطار |
| افتتاح ایستگاه راه‌آهن | سده ۲۰ میلادی-سده ۱۴ قمری | ۲۳ ژوئیه ۱۹۵۶- ذیحجه ۱۴ ۱۳۷۵ قمری- ۱ امرداد ۱۳۳۵ شمسی | در مراسم افتتاح را آهن نیشابور محمدرضا پهلوی شخصاً حضور می‌یابد. همچنین اعضای دولت و سازمان پیشاهنگی حضور بزرگی در این مراسم داشتند. |
| رونمایی از آرامگاه خیام و کمال الملک | سده ۲۰ میلادی-سده ۱۴ قمری | ۱ آوریل۱۹۶۳–۷ ذیقعده ۱۳۸۲ قمری-۱۲فروردین ۱۳۴۲ خورشیدی | رونمایی و افتتاح آرامگاه‌های عمر خیام، کمال الملک و آرامگاه مرمت شده شیخ عطار در نیشابور با حضور فرح پهلوی. |
| تخریب آرامگاه یحیی بن معاذ | سده ۲۰ میلادی-سده ۱۴ قمری | ۱۹۷۶–۱۳۵۵ خورشیدی | آرامگاه صوفی ایرانی یحیی بن معاذ، توسط انقلابیون، در این سال تخریب شد و مکانی جدید به نام «امام زاده قاسم» به جای ساخته شد. |
| سیل بوژان | سده ۲۰ میلادی | ۱۹۸۷میلادی - ۱۳۹۹ شمسی | سیل بوژان در مرداد ۱۳۶۶ رخ داد و بر اثر آن حدود ۴۰۰ نفر کشته شدند. |
| اعتراض به تقسیم استان خراسان | سده ۲۰ میلادی -سده ۱۵ قمری قرن حاضر | آوریل ۱۹۹۸-فروردین ۱۳۷۷ | طوماری به طول ۱۲۰ متر و قریب به سی هزار امضا، اعتراض مردم نیشابور نسبت به طرح تقسیم استان خراسان به وزارت کشور ارسال شد. |
| ورود سید محمد خاتمی به نیشابور | قرن حاضر/سده ۲۱ میلادی-سده ۱۵ قمری | ۲۰۰۰ میلادی-خرداد ۱۳۷۹ شمسی-۱۴۲۱ قمری | سید محمد خاتمی، اولین رئیس‌جمهور ایران است که به نیشابور آمد. عبدالجواد غرویان، استقبال مردم نیشابور از خاتمی را، در تاریخ بی‌سابقه معرفی کرد و گفت که «شور و نشاط مردم برای دیدن آقای خاتمی یادآور استقبال از موکب امام هشتم (ع) است.» |
| فاجعه قطار نیشابور | سده ۲۱ میلادی (قرن حاضر) | February۱۸ ۲۰۰۴ - - بهمن ۲۹ سال ۱۳۸۲ | فاجعه قطار نیشابور بزرگ‌ترین سانحه راه‌آهن در ایران در نزدیکی ایستگاه خیام در ۱۷ کیلومتری نیشابور رخ داد که در آن ۲۹۵ نفر کشته و ۴۶۰ نفر زخمی شدند. علت انفجار این قطار از سوی مسئولان به صورت ابهام آمیزی تعریف شده است. |
| تخریب مدرسه تاریخی گلشن | سده ۲۱ میلادی (قرن حاضر) | -فروردین ۱۳۸۸شمسی-مارج ۲۰۰۹ | این مدرسه با قدمتی تاریخی که در واقع حوزه علمیه نیشابور بوده و بارها در معرض تخریب قرار گرفته به‌طوری‌که فروردین سال گذشته بخش وسیعی از آن کاملاً تخریب شد.خبرگزای مهر بایگانی‌شده  در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine |