stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مریوان
جغرافیا > پوشش گیاهی و مراتع > پوشش گیاهی

تنوع گیاهی و پوشش جنگلی یکی از جاذبه‌ها و ویژگی‌های بارز شهرستان مریوان است. پوشش گیاهی تابع عواملی چون آب، خاک و شرایط آب و هوایی می‌باشد. بارش عمده‌ترین عامل متغیر در تعیین نوع پوشش گیاهی مریوان است. اشکال ناهمواری‌ها و تغییرات بارندگی سبب شکل‌گیری انواع پوشش گیاهی در مریوان شده است که این تغییرات از غرب به شرق نمود بیشتری دارد. به‌طوری‌که منطقه دارای مراتع خوب و جنگل‌های انبوه بلوط می‌باشد.
پوشش گیاهی علاوه بر حفاظت از خاک، سبب کند شدن حرکت روان آب‌های ناشی از بارندگی شده و عامل عمده در کنترل سیلاب بوده است؛ هم چنین امکان نفوذ تدریجی آب را به سفره‌های آب زیر زمینی فراهم کرده است.
پوشش گیاهی مریوان را می‌توان در دو بخش «جنگل‌ها» و «مراتع» بررسی کرد:
جنگل‌ها:
مساحت جنگل‌های طبیعی شهرستان مریوان ۱۰۸٬۸۶۶ هکتار، پراکندگی مراتع ۱۳۷٬۱۱۲ هکتار، ذخیره گاه‌های جنگلی ۱۱۱٬۳۰۱ هکتار و مساحت جنگل‌های در دست کاشت هم ۷۲ هکتار می‌باشد. جنگل‌های شهرستان، بخش عظیمی از جنگل‌های بلوط غرب استان را تشکیل می‌دهند که در حوضهٔ آبریز رودخانه‌های سیروان و زاب گسترش پیدا کرده است. از نظر قدمت بر اساس بررسی‌های دیرینه‌شناسی، این جنگل‌ها حدود ۱۵ هزار سال قدمت دارند که مهم‌ترین و اصلی‌ترین جامعهٔ جنگلی منطقهٔ مریوان به‌شمار می‌روند.
وجود درختان گوناگونی چون «بید وحشی، صنوبر، چنار و سپیدار، بلوط ایرانی، وی ول، دارمازو، گلابی وحشی، زالزالک، انواع گونه‌های بادام، بنه و …» که نشان مشخصهٔ این منطقه است، در حاشیهٔ رودخانه‌ها و آب‌های سطحی در مسیر دره‌ها و مناظر چشم‌انداز دلپذیری را تشکیل داده‌اند. این پوشش در پیوند با دریاچهٔ زریبار منظرهٔ بسیار بکر و بدیعی را به شهر مریوان بخشیده‌اند. در مریوان جنگل‌های نسبتاً انبوه شکل گرفته و با کاهش بارندگی از غرب به شرق ابتدا تُنک شده و سپس به‌طور کلی از بین رفته و جای خود را به پوشش بوته ایی و گیاهان چند ساله داده است.
جنگل‌های مریوان از نظر جنگل‌شناسی جزء تیپ «مدیترانه‌ای و مناطق نیمه مرطوب» بوده و دانه‌دار و شاخه‌زا هستند. انواع جنگل‌های مریوان را عواملی چون «بلوط ۸۳ درصد، بنه – (پسته وحشی) ۷ درصد، گلابی وحشی ۴ درصد، افرا ۳ درصد و سایر گونه‌ها حدود ۳ درصد» تشکیل می‌دهد.
در حال حاضر از میوه و سایر محصولات فرعی «شیره سقز، گز علفی، مازوج و غیره …» بهره‌برداری می‌گردد.
مراتع:
مساحت پراکندگی مراتع در شهرستان مریوان ۱۳۷٬۱۱۲ هکتار، زمین‌های کشاورزی ۴۸٬۰۸۷ هکتار و فضاهای سبز ۲٬۳۸۵ هکتار می‌باشد. شهرستان مریوان از نظر مراتع دامی نیز غنی است. ظرفیت مجاز مراتع دامی شهرستان ۲۵۸٬۵۷۲ واحد دامی بوده و با احتساب دام موجود ۱۰۳۰۰۶ واحد دامی به عنوان مازاد بر ظرفیت در شهرستان تعلیف می‌شوند.
پوشش گیاهی در مریوان بسیار متنوع و غنی است؛ زیرا از یک طرف از میکروکلیماهای خاصی برخوردار است و از طرف دیگر در ابتدای پیش کوه‌های داخلی زاگرس واقع شده است و با ناهمواری‌های متعدد و بهره‌مندی از آب و هوای مدیترانه‌ای با خصوصیات ویژه ایی برخوردار است.
گسترش دامنهٔ پوشش گیاهی، از شمال غربی تا جنوب شرقی به‌طور پراکنده تا شرق مریوان را در بر می‌گیرد. بخش عمدهٔ این مراتع، مراتع ییلاقی است. پوشش گیاهی عمدهٔ این مراتع را گیاهانی از تیرهٔ چتریان (که ما، لو، جاشیر)، گندمیان، جو وحشی، گَوَن‌ها، اسپند و سایر گونه‌های علفی و خاردار (خارزرد، کنگر، فرفیون) تشکیل می‌دهد.
جغرافیا > مسائل زیست‌محیطی > آلودگی هوا

با توجه به کوهستانی بودن منطقه و واقع شدن محل سکونتی در مجاورت محیط‌های طبیعی مانند کوه‌ها، رودها و دره‌های وسیع، همواره نسیمی در این دره‌ها جریان دارد که به تهویهٔ هوا کمک می‌کند. هم چنین گستردگی جنگل‌های شخرستان، عامل مهم‌تری در پاک‌سازی هوای شهرستان است. ضمناً وجود محیط‌های نسبتاً طبیعی مجاور شهرستان از قبیل زمین‌های دارای پوشش گیاهی و نیز دریاچه زریبار سبب ایجاد جریان‌های هوا بین محیط شهری و محیط طبیعی هم جوار می‌شود به تهویه هوای شهر کمک مؤثری می‌کند. در حال حاضر شرایط طبیعی در شهرستان مناسب است، منابع آلوده‌کننده هوا نیز به‌طور کلی در حد قابل تحمل اند بنابراین می‌توان گفت در مریوان مشکل آلودگی وجود ندارد.
با این حال، عامل اصلی از عوامل موجب آلودگی هوای شهرستان؛ عوامل طبیعی (گرد و خاک) می‌باشد. هوای مریوان در فصل خشکسالی، به‌طور متناوب تحت تأثیر پدیدهٔ گرد و خاک قرار می‌گیرد. در یک دههٔ گذشته، پدیدهٔ گرد و خاک بارها در مریوان اتفاق افتاده و هر بار ۳ تا ۵ روز پایدار بوده است. در چنین شرایطی غلظت گرد و خاک و آلودگی هوا ده‌ها برابر حد استاندارد طبیعی افزایش پیدا کرده و شعاع دید را تا فاصلهٔ ۱۰۰ متری کاهش داده است.
لازم است ذکر شود که گرد و غبار دههٔ دوم تیر ماه ۱۳۸۸ در هوای مریوان تاکنون بی‌سابقه بوده و بر اساس گزارش اداره کل حفاظت محیط زیست استان، در روز چهاردهم تیر ماه سال ۱۳۸۸ به بیش از ۳۰ برابر حد استاندارد طبیعی خود رسیده است، که بسیار خطرناک اعلام شد.
جغرافیا > مسائل زیست‌محیطی > آلودگی صوتی

آلودگی صوتی به نوعی با آلودگی هوا ارتباط دارد؛ زیرا صوت از طریق هوا پخش می‌شود. منابع آلودگی صوتی در مریوان، وجود شهرک‌های کارگاهی، تعمیرگاهی و کارگاه‌های آهنگری و جوش کاری داخل محدودهٔ شهر (به ویژه محلات حاشیه‌ای) و وسایل نقلیهٔ موتوری به ویژه تردد کامیون‌های ترانزیتی متعدد از خیابان‌های کمربندی که اکنون داخل محدودهٔ شهری قرار گرفته‌اند، می‌باشد.
جغرافیا > مسائل زیست‌محیطی > آلودگی آب

مراکز سکونتی شهر و روستایی، فعالیت کشاورزی و دامداری از منابع آلوده‌کننده‌های آب‌ها در شهرستان‌اند. آلودگی آب‌های سطحی را می‌توان به دو دسته «آلودگی آب‌های جاری یا رودخانه و آلودگی دریاچه زریبار» تقسیم نمود.
آلودگی آب‌های جاری یا روها:
در واقع می‌توان گفت که آب‌های جاری یا رودخانه‌ها در شهرستان و مریوان و حومه اش بسیار اندک می‌باشد، فقط می‌توان به رودخانه کلین کبود و نیز رودخانه ایی که از کنار روستای «هجرت» می‌گذرد، نام برد آن هم که فاضلاب روستای نام برده به آن می‌ریزد.
آلودگی دریاچه زریبار:
یکی از منابع مهم آلوده‌کنندهٔ دریاچه د سال‌های گذشته ورود بخشی از آب‌های آلوده «سطح شهر» بود که از طریق کانال‌های روباز به سمت دریاچه جریان می‌یافت و وارد باتلاق‌های شرقی دریاچه می‌شد. هم چنین وجود ۱۱ پارچه «آبادی» در حاشیه تالاب دریاچه که در هر یک از آن‌ها تعداد قابل ملاحظه ایی دام نگهداری می‌شد. به نظر می‌رسید بخش عمده ایی از فضولات دامی و فعالیت‌های «کشاورزی» این روستاها که با به‌کارگیری کود و سموم شیمیایی همراه بود از راه جریانات سطحی به دریاچه راه پیدا می‌کرد باعث آلودگی دریاچه و رشد نیزارهای داخل دریاچه شده است.
خوشبختانه امسال تصفیه خانهٔ شهرستان مریوان در ۵/۵/۱۳۹۲ افتتاح و به بهره‌برداری رسید. این تصفیه خانه نه تنها از ورود فاضلاب به دریاچه زریبار جلوگیری می‌کند بلکه پساب آن بعد از تصفیه در بخش‌های کشاورزی، باغداری، آبزی پروری و صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
جغرافیا > مسائل زیست‌محیطی > آلودگی محیط‌های شهری و روستایی

منابع مختلفی ممکن است در آلودگی محیط‌های انسانی نقش داشته باشد اما مهم‌ترین این منابع در مریوان، انباشت زباله (پسماند) است که از راه‌های مختلف تولید و وارد محیط می‌شود. مراکز مسکونی شهری و روستایی، پایانه‌های مسافربری، میدان‌های میوه و تره بار، بیمارستان‌ها و … از مهم‌ترین تولیدکنندگان پسماند محسوب می‌شوند. افزایش جمعیت، مصرف بی‌رویه، شیوهٔ عرضهٔ کالا و عدم مدیریت مناسب مواد زائد نیز از دلایل اصلی ازدیاد پس ماند به‌شمار می‌روند.
نابسامانی در جمع‌آوری زباله‌های شهری در برخی محله‌های شهرها به دلیل کمبود وسایل و ناکافی بودن نیروی انسانی (به ویژه در محلات حاشیه‌ای) نیز یکی از معضلات است. هم چنین حمل زباله در شهرها به وسیلهٔ کامیون‌های روباز صورت می‌گیرد که در بعضی موارد باعث پخش آلودگی در معابر می‌شود.
جامعه > زبان

زبان مردم شهرستان مریوان کردی سورانی بابانی می‌باشد.
جامعه > خط و نوشتار

گرچه امروزه خط و نوشتار تمام مردم ایران زمین «فارسی» می‌باشد اما خط و نوشتار «کردی» که خود خط و نوشتاری جدا گانه می‌باشد نیز در این شهرستان به کار می‌رود. خط و نوشتار کردی با اعراب عربی می‌باشد که البته بیشتر فارسی نوشته می‌شود. برای نوشتن زبان کردی، غالباً از الفبای عربی – که خود بازماندهٔ خط سریانی آرامی است - استفاده می‌شود.
زبان کردی دارای ۳۴ حرف است:
ئـ، ا، ب، پ، ت، ج، چ، ح، خ، د، ر، ڕ، ز، ژ، س، ش، ع، غ، ف، ڤ، ق، ک، گ، ل، ڵ، م، ن، و، وو، ۆ، ه، ی، ێ
حروف الفبای کردی به دو دستهٔ حروف بیصدا و حروف صدادار تقسیم می‌شوند:
حروف بیصدا
ئـ، ب، پ، ت، ج، چ، ح، خ، د، ر، ڕ، ز، ژ، س، ش، ع، غ، ف، ڤ، ق، ک، گ، ل، ڵ، م، ن، و، ه، ی
حروف صدادار
ا، وو، ۆ، ه، ی، ێ
جامعه > جامه و لباس

اگر چه عمدهٔ زیادی از مردم شهر تحت تأثیر فرهنگ جدید در سراسر ایران قرار گرفته‌اند اما اکثریت روستاهای حومهٔ شهر؛ سنت محلی خود را حفظ کرده‌اند. لباس مردم منطقه؛ کردی و به علت کوهستانی بودن، پوشش ساکنان منطقه ویژگی‌های خاص خود را دارد.
پوشش مردم منطقهٔ مریوان عمدتاً همان لباس محلی کردی می‌باشد که این لباس یکی از زیباترین، متنوع‌ترین و پوشیده‌ترین پوشش‌هایی است که به نوشتهٔ سیاحان در سفرنامه‌هایشان در سطح فرهنگ مردم دنیا کم‌نظیر است، به‌طوری‌که این لباس در چندین جشنوارهٔ مختلف بین‌المللی مقام اول را کسب نموده است. این لباس همانند زبان کردی دارای تنوع خاص، در مناطق مختلف می‌باشد. لباس زنان کرد نیز از پیراهن‌هایی با رنگ شاد و نسبتاً گشاد «که از شانه تا پا دوخته می‌شود» استفاده می‌کنند.
پوشاک مردان و زنان کرد شامل تن‌پوش، سرپوش و پای‌افزار است. ساخت و کاربرد هریک از این اجزاء، بسته به فصل، نوع کار و معیشت و مراسم و جشن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد. هرچند پوشاک نواحی مختلف کردستان مانند اورامان، سقز، بانه، گروس، سنندج، مریوان و… متفاوت است، اما از نظر پوشش کامل بدن، همه با هم یکسان هستند. پیش از ورود پارچه، کفش‌های خارجی و سایر محصولات داخلی به کردستان، بیشتر پارچه‌ها و نیز پای‌افزار مورد نیاز توسط بافندگان و دوزندگان محلی بافته و ساخته می‌شد. از نظر بافت پارچه، منطقهٔ سقز و از نظر ساخت پای‌افزار «گیوه» یا «کلاش» و «کالی» اورامانات و آبادی‌های پیرامون کوهستان شاهو مانند هجیج، نودشه و آبادی‌های منطقهٔ نوسود و شهرستان پاوه چون میریه، خانه‌دره، مژگان، مزوی و وزلی از عمده‌ترین نواحی بافت و صدور پارچه و پای‌افزار در استان به‌شمار می‌رفتند. «جولایی» و «بافت پارچه» و انواع منسوجات مانند «بوزو، برمال، جاجم، بره، پوشمین، موج، جوراب، دستکش، زنگال و کلاه» به عنوان حرفه یا کار جنبی بخشی از آبادی نشینان مناطق مختلف کردستان محسوب می‌شد.
جامعه > جامه و لباس > لباس زنان

لباس زنان عبارت است از:
جافی:
یا «پاپوش» که با آن «در په» نیز می‌گویند؛ شلواری همانند شلوار مردان است. این شلوار را زنان کرد، به ویژه زنان روستایی، هنگام کار می‌پوشند. در سایر مواقع، زنان شلوار گشاد از جنس حریر به پا می‌کنند.
کُلُنجِه:
سوخمه یا سه لته نیم‌تنه‌ای است که روی پیراهن بلند می‌پوشند و از پارچهٔ زری، مخمل یا ابریشم ضخیم دوخته می‌شود.
شال:
از پارچه‌ای زیبا بر روی لباس در ناحیهٔ کمر بسته می‌شود.
کلاو:
یا کلاه که از جنس مقوا و به شکل استوانه‌ای کوتاه است که آن را با پولک‌هایی رنگین به صورت بسیار زیبایی تزیین می‌کنند.
کُلکه:
روسری یا دستاری است که به جای کلاه مورد استفاده زنان قرار می‌گیرد. کلکه دارای رشتهٔ بلندی از ابریشم سیاه و سفید با ملیله‌دوزی است.
لباس زیبای زنانه نیز از قسمت‌های زیر تشکیل می‌شود:
۱. که وا:
که وا که عین کت مردانه است با این تفاوت که اولاً پارچهٔ آن را رنگین انتخاب می‌کنند و ثانیاً خیلی کوتاه‌تر می‌دوزند؛ به‌طوری‌که حداکثر تا کمر آ ن‌ها پایین می‌آید و نیز جیب‌های کت مردانه در آن دیده نمی‌شود.
۲. کراس-گجی:
کراس یا گجی، پیراهن زنانه دارای دوختی ساده با بدنی بلند و دامنی گشاده و دراز است. به‌طوری‌که دامن پیراهن روی پای آن‌ها قرار می‌گیرد و معمولاً آن را از پارچه‌های بسیار زیبا، نفیس و گران‌قیمت تهیه می‌کنند.
۳. پشت بند:
پشت بند که همان پشت بند مردانه است ولی زن‌ها اغلب از نوع رنگارنگ آن استفاده می‌کنند. زن‌ها وقتی پشت بند را می‌بندند کمی از پیراهن خود را بالا می‌کشند به‌طوری‌که انتهای دامن از مچ پای آن‌ها پایین‌تر نمی‌رود.
۴. دستمال یا روسری:
دستمال زنان پارچه‌ای است بسیار نازک و سه گوش که تارهایی در اطراف آن ایجاد می‌کنند و بدین وسیله بر زیبایی آن می‌افزایند، اغلب؛ پولک‌هایی نیز با آن تارها می‌دوزند تا زیبایی آن را چند برابر کنند. هر چند در مراسم عروسی و فولکلور اکثراً روسری نمی‌بندند.
۵. درپه:
به جای شلوار پوشیده می‌شود و با دهانه‌ای تنگ روی مچ پای آ ن‌ها قرار می‌گیرد ولی پوشش ساق‌های آن بسیار گشاد می‌باشد.
۶. کلاو:
کلاو یا کلاه زنان کُرد و منطقه اورامان بسیار قشنگ و زیباست، این کلاه را از مقوا و به شکل استوانه کوتاهی درست می‌کنند و روی آن را با پارچه مخملی رنگین «معمولاً گلی یا سبز سیر» می‌پوشانند و بعد روی آن را با پولک‌هایی رنگین یا طلایی و گلابیون‌های زرین، مزین می‌سازند. این کلاه را به وسیلهٔ یک رشته طلا که لیره یا نیم پهلوی‌هایی به آن می‌آویزند و از زیر چانه عبور می‌دهند، روی سر نگاه می‌دارند و دستمال را روی آن می‌بندند، رشته‌ای که کلاه را به آن صورت نگاه می‌دارد «قطاره» نام دارد و اغلب آن‌هایی که قدرت مالی بیشتری دارند از آن استفاده می‌کنند و در دو طرف، در محل اتصال ان با کلاه یک گل طلائی آویزان می‌نمایند. خان م‌های متشخص کُرد اغلب به جای کلاو از «گلگله» استفاده می‌کنند.
گلگله رشته طویلی از ابریشم سیاه و سفید است که آویزه‌های ابریشمی دارد و از روی روسری به شکل جالبی بسته می‌شود.
لازم به توضیح است که پسران جوان امروزی به ندرت پیچ می‌بندند؛ و دختران نیز به ندرت کلاوه یا گلگله بر سر می‌کنند. لباس زن‌های مریوانی برخلاف لباس سایر مناطق کردستان، فاقد شال است. البته این لباس در مناطق گوناگون منطقه کردنشین متفاوت می‌باشد، به‌طور مثال در مناطق «پیرانشهر و مهاباد، سقز و بوکان» این لباس اجزای اضافی چون «فیس، شال و لچکه» دارد که نوع دوخت آن با سایر لباس‌های کردی و اورامی متفاوت می‌باشد و موسوم به «لباس سقزی» می‌باشد..
جامعه > آداب و رسوم

مردم منطقهٔ مریوان از لحاظ آداب و رسوم تفاوت چندانی با کردهای دیگر مناطق ندارند، رسوم مختلف مناطق کردنشین به یکی از مراحل یا پدیده‌های تاریخی پیوند دارد. مردمان مناطق مختلف شهرستان مریوان از نژاد سومری، زبان آنان کردی، دین اسلام و سنی مذهب شافعی می‌باشند جشن‌هایی که در میان آنان مرسوم است در برگیرندهٔ جشن‌های مذهبی، ملی و باستانی است که ریشه در باورهای کهن مردم داشته و اغلب تاریخی و پاره‌ای اسطوره‌ای است؛ از مراسم رایج در میان کردان و مخصوصاً منطقهٔ مریوان می‌توان به مراسم تولد، مراسم فوت، عزاداری، مراسم عقد و تعیین مهریه، مراسم عروسی «که مراسمی بی‌نظیر است» با رقص و کردی محلی «هه‌لپه‌رکی» اشاره کرد.
هم چنین مراسمی نظیر «شوبراتی، جشن آغاز سال – (جه ژنی سه رسال)، چهارشنبه‌سوری، بوکه‌بارانی (عروس باران)» و اعیاد مذهبی نظیر «جه ژنی رمه زان (عید فطر)، عید قربان «جه ژنی قوربان (عید قربان) و جشن مولودی‌خوانی - (به مناسبت میلاد پیامبر اسلام)» که همگی از شکوه خاصی برخوردار و با شادی و سرور زایدالوصفی برگزار می‌گردد.
جامعه > جمعیت

شهرستان مریوان از جمله شهرستان‌هایی در استان کردستان است که در دههٔ ۶۰ به دلیل جنگ تحمیلی و حوادث ناشی از آن و در دههٔ ۷۰ به دلیل «دستیابی و خرید و فروش کالاهای خارجی و داخلی و دایر شدن بازارچه مرزی» تغییرات جمعیتی چشمگیری داشته است. این تغییرات جمعیتی مشتمل بر مهاجرت ساکنان روستاهای مرزی و شهر مریوان به سایر نقاط شهرستان و استان در زمان جنگ تحمیلی و برگشت آنان و نیز مهاجرت عدهٔ بسیاری از شهرها و استان‌های همجوار به شهر مریوان «رشهر کانی‌دینار و جوجه‌سازی و روستاهای حاشیهٔ دریاچه زریبار» به دلیل مبادلات مرزی مجاز و غیرمجاز و پتانسیل‌های گردشگری می‌باشد.
در سال ۱۳۸۱ بخش «سروآباد مریوان» بر اساس مصوبه هیئت دولت به شهرستان ارتقاء و از مریوان منتزع شد و هم چنین در خرداد ماه سال ۱۳۸۸ شهرک «کانی دینار و هجرت» پس از تجمیع با روستای «هجرت» و بر اساس مصوبه هیئت وزیران دولت به شهر تبدیل شد.
در شهرستان مریوان تمرکز جمعیت عمدتاً در دشت‌ها و اراضی کم ارتفاع است، در حالی که در حومه‌های اطراف شهرستان تمرکز تراکم جمعیت در نواحی کوهستانه و کوهپایه‌ها بیشتر است. در جامعهٔ روستایی نیز پراکندگی جمعیت با امکانات و تولیدات کشاورزی رابطه چندانی ندارد. برای مثال تراکم نسبی جمعیت در شهرستان‌های «قروه، سقز و بیجار» با توجه به امکانات و منابع کشاورزی کمتر است در حالی که در شهرستان مریوان به دلیل وجود فراوانی امکانات و منابع کشاورزی بیشتر، جمعیت بیشتری استقرار یافته‌اند.
شهرستان مریوان به دلیل جاذبه‌های گردشگری، نواحی دیدنی و … هر ساله گردشگرهای زیادی را به خود جلب می‌کند و مردم این شهرستان هر ساله به‌خصوص در فصل تابستان گردشگران بسیاری را مهمان خود می‌کنند.
در حال حاضر براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ خورشیدی:
جمعیت کل شهرستان به ۱۶۸٬۷۷۴ نفر، جمعیت نقاط شهری ۱۲۲٬۰۶۳ نفر و جمعیت نقاط روستایی ۴۶٬۷۱۱ نفر می‌باشد؛ که بعد از شهرهای سنندج و سقز سومین شهر استان کردستان به‌شمار می‌رود.
از جمعیت ۱۶۸٬۷۷۴ نفری کل شهرستان مریوان تعداد ۸۵٬۷۱۱ نفر را مردان و تعداد ۸۳٬۰۶۳ نفر را زنان تشکیل می‌دهند.
| مردان | سن | زنان |
| --- | --- | --- |
| ۲۴  | +۱۰۰ |  ۱۷ |
| ۱۲  | ۹۵–۹۹ |  ۱۱ |
| ۳۰  | ۹۰–۹۴ |  ۳۱ |
| ۱۳۲  | ۸۵–۸۹ |  ۱۰۷ |
| ۶۵۷  | ۸۰–۸۴ |  ۴۷۳ |
| ۹۵۳  | ۷۵–۷۹ |  ۶۷۶ |
| ۸۲۸  | ۷۰–۷۴ |  ۷۷۰ |
| ۱٬۱۸۲  | ۶۵–۶۹ |  ۱٬۰۷۵ |
| ۱٬۶۴۹  | ۶۰–۶۴ |  ۱٬۹۵۶ |
| ۲٬۳۹۱  | ۵۵–۵۹ |  ۲٬۳۳۷ |
| ۲٬۶۴۵  | ۵۰–۵۴ |  ۲٬۷۴۸ |
| ۳٬۵۲۵  | ۴۵–۴۹ |  ۳٬۴۷۸ |
| ۵٬۶۲۲  | ۴۰–۴۴ |  ۵٬۴۴۸ |
| ۶٬۹۱۵  | ۳۵–۳۹ |  ۶٬۴۵۱ |
| ۸٬۲۸۸  | ۳۰–۳۴ |  ۷٬۲۰۶ |
| ۹٬۴۴۹  | ۲۵–۲۹ |  ۹٬۲۸۹ |
| ۹٬۶۴۶  | ۲۰–۲۴ |  ۱۰٬۲۱۴ |
| ۸٬۹۵۱  | ۱۵–۱۹ |  ۸٬۷۸۷ |
| ۶٬۹۴۳  | ۱۰–۱۴ |  ۶٬۷۲۷ |
| ۷٬۵۶۷  | ۵–۹ |  ۷٬۳۲۸ |
| ۸٬۲۹۸  | ۰–۴ |  ۷٬۹۳۲ |
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری

شهرستان مریوان یکی از جاذبه‌های طبیعی و گردشگری استان کردستان است که هر ساله گردشگران داخلی و خارجی زیادی از آن بازدید کرده و از زیبایی‌های آن لذت می‌برند.
این جاذبه‌ها را می‌توان به دو دستهٔ «طبیعی - تفریحی» و «فرهنگی – تاریخی» تقسیم کرد:
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های طبیعی - تفریحی

این جاذبه‌ها عبارتند از:
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های طبیعی - تفریحی > ۳. دشت بیلو

دشت بیلو در ۱۵ کیلومتری شهر مریوان قرار دارد. این دشت با پوشش گیاهی مناسب و چشمه‌های آب و هم چنین جنگل‌های اطراف آن پذیرایی تعداد زیادی از اهالی شهر و روستاهای اطراف می‌باشد. مردم در دامن طبیعت زیبا و سرسبز دشت به ویژه در طول روز و ایام تعطیلات ساعت‌ها وقت خود را به تفرج در آن جا سپری می‌کنند. زمین‌های اطراف این دشت در گذشته جهت برنج کاری استفاده می‌شده است.
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های طبیعی - تفریحی > ۴. منطقهٔ قمچیان

یکی دیگر از نقاط زیبا و دل‌انگیز این شهرستان، حواشی جاده «مریوان - سقز» و منطقه تفریحی قمچیان است که هر مسافری را شیفته طبیعت زیبا و سرسبز خود می‌کند. در کنار جاده جوی بارهای، کوه‌های سر به فلک کشیده، درختان و طبیعت زیبا دیده می‌شود که جلوه‌ای خاص به این محل بخشیده است. مکان تفریحی قمچیان نیز در حد فاصل جاده مریوان و سقز واقع شده است. جایگاهی با صفا و سر سبز بوده که علاوه بر سرسبزی، گیاهان خوراکی زیادی در فصل بهار مانند «قارچ، پیچک و ریواس» می‌توان یافت. هم چنین در کوه‌ها و دره‌های اطراف آن حیوانات وحشی از قبیل «خرس، روباه، خرگوش، گرگ و انواع پرندگان مخصوصاً کبک» وجود دارد که تعدادی از مردم برای شکار به محل مذکور می‌روند.
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های طبیعی - تفریحی > ۵. ناوطاق گاران

ناوطاق گاران در ۴۰ کیلومتری شهر مریوان و مابین بخش‌های «سرشیو» و «مرکزی» قرار دارد. این دشت در فصل بهار به واسطه سرسبزی و طبیعت زیبا و چشمه‌های آب، پذیرای گردشگران زیادی می‌باشد. در اطراف این دشت کوه‌های بلندی سر به فلک کشیده‌اند و زیبایی خاصی به این منطقه داده در این محل علاوه بر گونه‌های مختلف، گیاهان خوراکی زیادی مانند «ریواس، پیچک، کنگر و قارچ خوراکی» وجود دارد که در فصل بهار روزانه تعداد قابل ملاحظه‌ای از اهالی روستاهای اطراف آن‌ها را جمع‌آوری و در شهر به مشتریان عرضه می‌نمایند.
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های طبیعی - تفریحی > ۶. ملاقوبی

ملاقوبی در ۳ کیلومتری مریوان در شمال اراضی روستاهای «هجرت» و جنوب شرقی روستای «برقلعه» قرار گرفته و از قدیم‌الایام تاکنون به عنوان زیارتگاه و تفریح گاه مردم منطقه بوده است. در این مکان درختان جنگلی زیادی وجود دارد نام این محل به واسطهٔ وجود زیارتگاه شخصی به نام «ملا قوبی» نامگذاری شده و علاوه بر آن وجود طبیعت سرسبز و چشمه‌های آب و درختان جنگلی جزء مناطق دیدنی مریوان می‌باشد.
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های طبیعی - تفریحی > ۷. آبشارهای گویله و سلور

این آبشارها یکی از مناطق دیدنی شهرستان مریوان به‌شمار می‌روند که در مسیر «مریوان – سقز» قرار گرفته‌اند و در فصل بهار از مکان‌های دیدنی و زیبای منطقه محسوب می‌شوند.
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های طبیعی - تفریحی > ۸. کوه‌های اطراف

کوه‌های حومه مریوان یکی از بی نظیرترین تفریح گاه‌های استان به‌شمار می‌روند که از امتیازات ویژه ایی برخوردارند. کوه‌های حومه مریوان هر ساله به دلیل سر سبزی و مناظر بکر و طبیعی گردشگران زیادی را به خود جلب می‌کند.
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های فرهنگی - تاریخی

در شهرستان مریوان مریوان تعداد ۲۵۴ باب مسجد، ۱۸۵ باب در روستاها و ۶۹ باب در شهرها، ۲۰ باب تکیه (۱۳ باب در روستا ۷ باب در شهر) و ۱ باب حسینیه در شهر مریوان وجود دارد.
جاذبه‌های «فرهنگی – تاریخی» را در این شهرستان می‌توان به ۲ بخش «مذهبی» و «تاریخی» تقسیم‌بندی نمود:
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های فرهنگی - تاریخی > ۱. اماکن مذهبی

این اماکن عبارتند از:
مرقد سید محمد ظهرالدین (پیرخضرشاهو) واقع در روستای پیرخضران.
مرقد پیر توکل واقع در بلکر.
مرقد شیخ محمد نژمار واقع در روستای نژمار.
مرقد ملا ابوبکر منصف چوری واقع در روستای چور.
مرقد شیخ ذکریا واقع در روستای کاکوذکریا.
مرقد پیریونس انجیران واقع در انجیران.
مرقد ملا قطب‌الدین واقع در روستای هجرت.
مرقد پیر یوسف واقع در روستای نشکاش.
جاذبه‌های دیدنی و گردشگری > جاذبه‌های فرهنگی - تاریخی > ۲. اماکن تاریخی

این اماکن عبارتند از:
قلعهٔ هلو خان (مریوان) «از دوران صفوی».
مسجد سرخ (مریوان) «از دوران صفوی».
قبرستان قدیمی قلعه هلو خان (مریوان) «از دوران صفوی».
قلعه فیلقوس (مریوان) «از دوران مادها».
قلعه خاو (مریوان) «از دوران تاریخی».
قلعه میرزا میرشه (مریوان) «از دوران تاریخی».
قلعه توراخ تپه (توراخ تپه) «از دوران تاریخی».
منطقه وله گه ور (مریوان) «از دوران تاریخی».
غار ریواس (سیاه نو) «از دوران پیش از تاریخ».
تپه آبسلان (مولینان) «از دوره تاریخی».
پل گاران – کردلان (مریوان) «از دوران صفویه».
تپه ترخان آباد (مریوان) «ار دوران اسلامی».
تپه‌گری کلن کوک (گلین کبود) «از دوران تاریخی».
تپه میر ویس (بالک) «از دوران تاریخی».
تپه چخماق آوی (بالک) «از دوران تاریخی».
قبرستان قدیمی (بالک) «از دوران پارینه سنگی».
تپه برده (پیله) «از دوران تاریخی».
تپه جنوبی پیله (پیله) «از دوران کالکولتیک – (مس و سنگ)».
قبرستان قدیمی (پیله) «از دوران پارینه سنگی».
تپه آسنگران (نی) «از دوران تاریخی».
تپه دولاش (نی) «از دوران اشکانی – (پارت)».
تپه گوان (نی) «از دوران اشکانی – (پارت)».
تپه ده کن (وله ژیر) «از دوران تاریخی».
تپه گرده کهٔ عه به صوفی (وله ژیر) «از دوران تاریخی».
تپه ژیژوان (گوزه کوره) «از دوران تاریخی».
تپه ماله کونان (کلکه جان) «از دوران تاریخی».
تپه سلیمان (دری) از دوران اشکانی – (پارت)».
تپه عه به فه تول (مریوان) «از دوران تاریخی».
تپه کانی زرده (مریوان) «از دوران تاریخی».
تپه لاچین (مریوان) «از دوران پارینه سنگی».
ته هان الیاس (درزیان) «از دوران هزارهٔ دوم قبل از میلاد».
تپه و قلعه ننه (ننه) «از دوران اشکانی و ساسانی».
محوطه کچکه (گاور) «از دوران اشکانی».
تپه هواره دومان (کولان) «از دوران تاریخی».
به رده بووکان
صنایع دستی

مریوان یکی از غنی‌ترین مکان صنایع دست‌ساز است
از لباس کردی گرفته تا کلاش که نوع کفش کردی هست که کف ان با پارچه فشرده ساخته شده و به غیر ان فرش دست باف و سبدها چوبی و ابزار چوبی یکی دیگر از هنرهای این منطقه ه که محبوبیت بالای دارد ست
کارخانه‌ها
شزوع کارخانه‌ها و صنعت مدرن مریوان با تأسیس کارخانه یخ سازی حدود۲۰سال پیش توسط صلاح مبارکی در مسیر مریوان جوجه سازی شروع شد و این اقدام شروع کارخانه‌ها مریوان شد و بعد ان تعداد مرغ داری تأسیس شد و بعدها کارخانه لبنیاتی ریمیا و تازه‌ترین ان ژینا نوش ایستک می‌باشد
قلمرو حکومت اردلان حوالی سال ۱۲۱۴ خورشیدی
خان‌های مریوان
مریوان در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی
مریوان در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی
مریوان در دهه ۱۳۶۰ خورشیدی

کوچ تاریخی مردم مریوان در ۳۰ تیر ماه سال ۱۳۵۸ خورشیدی
نمای مریوان در شب
نمای مریوان در روز
نقشه سیاسی استان کردستان
مسیر مریوان - سنندج
مسیر مریوان - سقز
مسیر مریوان - بانه از طریق عراق
مسیر مریوان - کامیاران از طریق روستایی دگاگا
مسیر مریوان - پاوه - گردنهٔ تته
مسیر مریوان - سروآباد
مسیر مریوان - هورامان
مسیر مریوان - بازارچه مرزی باشماق
ارتفاعات تته در منطقه
رشته کوه چهل چشمه
دشت جنوبی مریوان
دشت ساوا
نمایی از دشت بیلو
میانگین دما و بارش مریوان
مشخصات آب و هوایی مریوان
وضعیت آب‌های منطقه
رودخانه گاران
رودخانه نگل
سد گاران در زمستان
نمای بیرونی سد گاران
نمایی از سد دریاچه زریبار
تالاب جلوی سد
سراسرنمای دریاچه زریبار در بخش جنوبی
زیستگاه دریاچه زریبار
پرندگان دریاچه زریبار
زیستگاه قله برد
حیات وحش منطقه گاران
وضعیت خاک منطقه
پوشش گیاهی منطقه
جنگل‌های بلوط مریوان
مراتع مریوان
گرد و غبار شدید در منطقه
آلودگی حاشیهٔ دریاچه زریبار
نمایی از دشت بیلو
هنر و معماری ابتدای مسیحیت
نگارخانه

تصویر یک حکاکی مسیحی باستانی در موزه ملی گرجستان
نقاشی تاریخی دو قدیس در موزه ملی گرجستان
الپان، آذربایجان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= جمهوری آذربایجان
| الپان | الپان |
| --- | --- |
شهرستان: شهرستان
بخش: شهرستان قوبا
جمعیت[نیازمند منبع]: جمعیت[نیازمند منبع]
 • کل: ۳٬۰۷۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AZT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AZT)
الپان (به لاتین: Alpan) یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در شهرستان قوبا واقع شده‌است.
خصوصیات

الپان ۳٬۰۷۰ نفر جمعیت دارد.
رابرت فیسک

| رابرت فیسک | رابرت فیسک |
| --- | --- |
در همایش شبکه الجزیره (مه ۲۰۱۰): در همایش شبکه الجزیره (مه ۲۰۱۰)
زادهٔ: ۱۲ ژوئیهٔ ۱۹۴۴ میدستون، کنت، انگلستان، بریتانیا
درگذشت: ۳۰ اکتبر ۲۰۲۰ (۷۶ سال) دوبلین، جمهوری ایرلند
علت مرگ: سکته قلبی
پیشه: روزنامه‌نگار
منصب: روزنامه‌نگار بخش خاور میانه در روزنامه ایندیپندنت
رابرت فیسک (به انگلیسی: Robert Fisk)ِ؛ (زاده ۱۲ ژوئیهٔ ۱۹۴۴ در میدستون – درگذشته ۳۰ اکتبر ۲۰۲۰ در دوبلین) نویسنده و روزنامه‌نگار انگلیسی- ایرلندی بود. وی خبرنگار بین‌المللی بود که به جنگ‌های داخلی لبنان، الجزایر و سوریه، جنگ ایران و عراق، جنگ‌های بوسنی و کوزوو، جنگ شوروی در افغانستان، انقلاب ۱۳۵۷، حمله صدام حسین به کویت (جنگ خلیج فارس) و اشغال عراق پوشش داد.
آغاز زندگی و خانواده

رابرت فیسک به عنوان تک فرزند در میدستون، کنت در جنوب غربی انگلستان زاده شد. پدر وی، ویلیام فیسک (۱۸۹۹–۱۹۹۲) بود و در جنگ جهانی اول جنگیده بود.
رابرت فیسک در یاردلی کورت، یک مدرسه مقدماتی، تحصیل کرد. سپس در مدرسه ساتن والانس و دانشگاه لنکستر درس خواند و در آنجا در مجله دانشجویی جان اوگانتلت کار کرد. وی دکترای علوم سیاسی را از کالج ترینیتی دوبلین در سال ۱۹۸۳ دریافت کرد. عنوان پایان‌نامه دکترای او وضعیت جنگ محدود بود.
او بعدها شهروند جمهوری ایرلند شد و در دوبلین زندگی می کرد.