stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فرانسیسلا تولارنسیس
آرایه‌شناسی

سه زیرگونه (بیووار) از فرانسیسلا تولارنسیس شناخته شده‌است.
F. t. tularensis (یا نوع A)، که عمدتاً در آمریکای شمالی یافت می‌شود، خطرناک‌ترین زیرگونهٔ شناخته شده‌است و با عفونت‌های ریوی کشنده مرتبط است که شامل سویهٔ آزمایشگاهی اولیهٔ نوع A, SCHUS4 است.
F. t. holarctica (که با عنوان بیووار F. t. palearctica یا نوع B نیز شناخته می‌شود) عمدتاً در اروپا و آسیا یافت می‌شود، اما به ندرت منجر به بیماری کشنده می‌شود. یک سویه واکسن زنده ضعیف شده از زیرگونه F. t. holarctica توصیف شده‌است، اگرچه هنوز به‌طور کامل توسط سازمان غذا و دارو به‌عنوان واکسن مجوز ندارد. این زیرگونه فاقد فعالیت سیترولین اورهیداز است.
F. t. mediasiatica، عمدتاً در آسیای مرکزی یافت می‌شود. در حال حاضر اطلاعات کمی در مورد این زیرگونه یا توانایی آن در آلوده کردن انسان‌ها وجود دارد.
به‌عنوان سلاح بیولوژیک

هنگامی که برنامهٔ جنگ بیولوژیکی ایالات متحده در سال ۱۹۶۹ به پایان رسید، فرانسیسلا تولارنسیس یکی از هفت سلاح بیولوژیکی استاندارد بود که به‌عنوان بخشی از همکاری آلمان و آمریکا در دههٔ ۱۹۲۰–۱۹۳۰ ساخته شده بود.
کلنی‌های فرانسیسلا تولارنسیس در یک پلیت آگار
مامادو ساخو

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 ساخو در حال بازی برای لیورپول در سال ۲۰۱۴:  ساخو در حال بازی برای لیورپول در سال ۲۰۱۴
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  مامادو ساخو
زادروز:  ۱۳ فوریهٔ ۱۹۹۰ ‏(۳۵ سال)
زادگاه:  پاریس، فرانسه
قد:  ۱٫۸۷ متر (۶ فوت ۲ اینچ)
پست:  مدافع میانی
شمارهٔ پیراهن:  ۱۲
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۱۹۹۶–۲۰۰۲:  پاریس
۲۰۰۲–۲۰۰۷:  پاری سن ژرمن
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۰۷–۲۰۱۳ |  پاری سن ژرمن |  ۱۵۱ |  (۷) |
| ۲۰۱۳–۲۰۱۷ |  لیورپول |  ۵۶ |  (۲) |
| ۲۰۱۷ |  ← کریستال پالاس (قرضی) |  ۸ |  (۰) |
| ۲۰۱۷–۲۰۲۱ |  کریستال پالاس |  ۶۴ |  (۱) |
| ۲۰۲۱–۲۰۲۳ |  مون‌پلیه |  ۴۵ |  (۱) |
| ۲۰۲۴– |  Torpedo Kutaisi |  ۰ |  (۰) |
تیم ملی‡: تیم ملی‡
| ۲۰۰۵–۲۰۰۶ |  زیر ۱۶ سال فانسه |  ۷ |  (۱) |
| ۲۰۰۶–۲۰۰۷ |  زیر ۱۷ سال فرانسه |  ۵ |  (۰) |
| ۲۰۰۷–۲۰۰۸ |  زیر ۱۸ سال فرانسه |  ۳ |  (۰) |
| ۲۰۰۸–۲۰۰۹ |  زیر ۱۹ سال فرانسه |  ۴ |  (۰) |
| ۲۰۰۸–۲۰۱۰ |  زیر ۲۱ سال فرانسه |  ۱۵ |  (۱) |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۸ |  فرانسه |  ۲۹ |  (۲) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۲:۰۳, ۲۶ آوریل ۲۰۱۷ (UTC).   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۲۹ مارس ۲۰۱۶:  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۲:۰۳, ۲۶ آوریل ۲۰۱۷ (UTC).   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۲۹ مارس ۲۰۱۶
ممادو ساخو (فرانسوی: Mamadou Sakho‎؛ زاده ۱۳ فوریهٔ ۱۹۹۰) یک بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
وی در سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳ در باشگاه پاری سن ژرمن حضور داشت و بازی‌های قابل توجه‌ای را از خود به نمایش گذاشت.
ساخو در ۲ سپتامبر ۲۰۱۳ از پاری سن ژرمن به لیورپول با مبلغ ۱۸ میلیون پوند پیوست.
شندی (سودان)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= سودان
| شندی شندی | شندی شندی |
| --- | --- |
شهر: شهر
Shendi: Shendi
استان: رود نیل
جمعیت (۲۰۰۷): جمعیت (۲۰۰۷)
 • کل: ۵۵۵۱۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۳+ (EAT)
پیش‌شماره تلفن: ۲۴۹+
شندی (به عربی: شندی) شهری در استان رود نیل کشور سودان است که جمعیت آن در سرشماری سال ۱۹۹۳ میلادی k.A. نفر بوده و در سال ۲۰۰۷ میلادی ۵۵٫۵۱۶ نفر تخمین زده شده است.
جمهوری کارلیا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= روسیه
| جمهوری کارلیا (روسی) Республика Карелия (کارلیایی) Karjalan tašavalta | جمهوری کارلیا (روسی) Республика Карелия (کارلیایی) Karjalan tašavalta |
| --- | --- |
جمهوری: جمهوری
پل راه آهن در گذر از رود شویا، کارلیا: پل راه آهن در گذر از رود شویا، کارلیا
  پرچممهر:   پرچممهر
سرود: سرود جمهوری کارلیا: سرود: سرود جمهوری کارلیا
جایگاه جمهوری کارلیا بر روی نقشه فدراسیون روسیه: جایگاه جمهوری کارلیا بر روی نقشه فدراسیون روسیه
منطقه فدرالی: شمال غربی
منطقه اقتصادی: شمالی
بزرگترین شهر: Petrozavodsk
تاسیس: ۱۶ ژوئیه ۱۹۵۶
مرکز: پتروزاودسک
حکومت: حکومت
 • نوع: جمهوری
 • رئیس جمهور نخست وزیر: سرگئی کاتاناندوف ندارد
مساحت: مساحت
 • جمهوری: ۱۷۲۴۰۰ کیلومتر مربع (۶۶۶۰۰ مایل مربع)
 • رتبه: ۲۰ ام
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • جمهوری: ۶۴۳۵۴۸
 • رتبه: ۶۸ام
 • تراکم: ۳٫۷/کیلومتر مربع (۹٫۷/مایل مربع)
 • شهری: ۷۸٫۰٪
 • روستایی: ۲۲٫۰٪
نژاد: نژاد
 • روسی کارلیایی Belarus غیره: ٪۷۷ ۹٪ ۵٪ ۹٪
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۴+ (MSD)
کد ایزو ۳۱۶۶: RU-KR
پلاک خودرو: ۱۰
زبان های رسمی: روسی
واحد پول: روبل
وبگاه: www.gov.karelia.ru
جمهوری کارلیا در نقشهٔ روسیه.
جمهوری کارلیا (به روسی: Респу́блика Каре́лия)(به کارلیایی: Karjalan tašavalta) یکی از جمهوری‌های روسیه است که در سال ۲۰۱۰ میلادی ۶۴۳٬۵۴۸ نفر جمعیت داشته‌است. پایتخت این جمهوری، شهر پتروزاودسک است.
شهرها

Olonets
بلومورسک
پودوژ
پیتکیارانتا
سگژا
سوئویاروی
سورتاوالا
کِم
کوستوموکشا
کوندوپوگا
Lakhdenpokhya
مدوژیه‌گورسک
شمال شرقی انگلستان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= انگلستان
| شمال شرقی انگلستان North East England | شمال شرقی انگلستان North East England |
| --- | --- |
ناحیه: ناحیه
شهرها: نورتومبرلاند، دورهام، تاین، ویر، تیس، الی
مرکز: نیوکاسل
مساحت: مساحت
 • کل: ۸٬۵۹۲ کیلومتر مربع (۳۳۱۷ مایل مربع)
 • رتبه: ۸ام
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۲٬۵۹۷٬۰۰۰
 • رتبه: ۹ام
 • تراکم: ۳۰۰/کیلومتر مربع (۷۸۰/مایل مربع)
وبگاه: www.northeastcouncils.gov.uk
شمال شرقی انگلستان  (به انگلیسی: North East England) یکی از ۹ ناحیه در کشور انگلستان می‌باشد که شهرهای نورث‌آمبرلند، دورام، تاین، ویر، تیس و الی در این ناحیه قرار دارند.
نام تاریخی این ناحیه نورتومبریا بود و در حالی که بعضی از نهادها از این نام استفاده می‌کنند ولی در محاوره روزانه مردم کاربرد ندارد. همچنین شهرهای این ناحیه عبارتند از : نیوکاسل آپون تاین، ساندرلند، دورهام، میدلزبورو، استوکتون آن تیس، هارتلپول و دارلینگتون.
به‌طور کلی در شمال و غرب این ناحیه تپه‌های فراوان وجود دارد. بلندترین نقطه این ناحیه ۸۱۵ متر ارتفاع دارد.
تقسیمات محلی

The Association of North East Councils, and before 2009 the North East Assembly, is based in central Newcastle upon Tyne.
منبع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «North East England». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۰۹.
| ن ب و ناحیه‌های انگلستان | ن ب و ناحیه‌های انگلستان |
| --- | --- |
   ناحیه‌های انگلستان:  یورک‌شر و هامبر • جنوب شرقی انگلستان •   جنوب غربی انگلستان • شرق انگلستان •     شمال شرقی انگلستان •   شمال غربی انگلستان •    لندن بزرگ •  میدلندز شرقی •  میدلندز غربی :    ناحیه‌های انگلستان:  یورک‌شر و هامبر • جنوب شرقی انگلستان •   جنوب غربی انگلستان • شرق انگلستان •     شمال شرقی انگلستان •   شمال غربی انگلستان •    لندن بزرگ •  میدلندز شرقی •  میدلندز غربی
کاردیومیوپاتی متسع

Medical condition
| کاردیومیوپاتی متسع | کاردیومیوپاتی متسع |
| --- | --- |
نام‌های دیگر: Congestive cardiomyopathy, idiopathic cardiomyopathy, primary cardiomyopathy
Mouse heart slice showing dilated cardiomyopathy: Mouse heart slice showing dilated cardiomyopathy
تخصص: کاردیولوژی
نشانه‌ها: Feeling tired, خیز، تنگی نفس، درد قفسه سینه، سنکوپ
عوارض: نارسایی قلب، نارسایی دریچه قلب، آریتمی قلب
دورهٔ معمول آغاز: Middle age
گونه‌ها: Tachycardia-induced, others
علت: ژنتیک، الکل، کوکائین، certain toxins, complications of pregnancy, in many cases the cause remains unclear, certain عفونت
روش تشخیص: Supported by نوار قلب، رادیوگرافی قفسه سینه، اکوکاردیوگرافی
تشخیص افتراقی: بیماری سرخرگ کرونری، نارسایی دریچه قلب، آمبولی ریه، other بیماری ماهیچه قلب
درمان: Lifestyle changes, medications, implantable cardioverter defibrillator, cardiac resynchronization therapy (CRT), پیوند قلب
دارو: بازدارنده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین، بتا بلاکر، ادرارآور، ضدانعقاد
پیش‌آگهی: Five-year survival rate ~50%
فراوانی: 1 in 2500
طبقه‌بندی و منابع بیرونی: طبقه‌بندی و منابع بیرونی
[ویرایش در ویکی‌داده]: [ویرایش در ویکی‌داده]
کاردیومیوپاتی متسع (انگلیسی: Dilated cardiomyopathy) (DCM) وضعیتی است که در آن قلب بزرگ می‌شود و نمی‌تواند خون را به‌طور مؤثر پمپاژ کند. علائم این وضعیت می‌تواند از عدم وجود هیچ علامتی تا احساس خستگی، تورم پا و تنگی نفس متفاوت باشد. بیمار همچنین ممکن است منجر به درد قفسه سینه یا غش شود. عوارض می‌تواند شامل نارسایی قلبی، بیماری دریچه قلب، یا ضربان قلب نامنظم باشد.
علل آن عبارتند از ژنتیک، الکل، کوکائین، سموم خاص، عوارض بارداری، و عفونت‌های خاص. بیماری عروق کرونر و فشار خون بالا ممکن است نقش داشته باشند، اما علت اصلی نیستند. در بسیاری از موارد هم علت نامشخص است. این یک نوع کاردیومیوپاتی است، گروهی از بیماری‌ها که عمدتاً عضله قلب را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تشخیص ممکن است توسط الکتروکاردیوگرام، اشعه ایکس قفسه سینه، یا اکوکاردیوگرام پشتیبانی شود.
در افراد مبتلا به نارسایی قلبی، درمان ممکن است شامل داروهایی در خانواده مهارکننده‌های ACE، مسدودکننده‌های بتا و دیورتیک‌ها باشد.
ویتا (خواننده)

| ویتا | ویتا |
| --- | --- |
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
زاده: ۱۴ مارس ۱۹۸۳ ‏(۴۱ سال) مولوز، فرانسه
ژانر: پاپ، آراندبی
پیشه(ها): حواننده
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۲–اکنون
ناشر(ان): موتاون، یونیورسال
وبگاه: vitaa.fr
شارلوت گونین (به فرانسوی: Charlotte Gonin؛ زادهٔ ۱۴ مارس ۱۹۸۳)، که با نام هنری ویتا (به انگلیسی: Vitaa) شناخته می‌شود، یک خواننده فرانسوی است.
زندگی‌نامه

وی توسط دی جی کوست کشف شد که او با دادو یک دوگانگی ترتیب داد. آنها آهنگ "Pas à pas" ("گام به گام") را اجرا کردند، در این رویداد بود که ابتدا وی را "ویتاً نامیدند.
ویتا چند سال در همکاری با هنرمندان مختلف هیپ هاپ و آراندبی و سرانجام با دیامز و Pit Baccardi در Oublie بود و با آن‌ها کار کرد، سپس یک سولو در آلبوم Première classe RnB با آهنگ «Ma sœur» («خواهر من») اجرا کرد. او دوئت (دو نفره خوانی) دوم، «Sur ta» («در راه شما»)را نیز با دادو انجام داد، سپس چندین آهنگ دیگر را با خوانندگان مختلف دیگر از جمله "میتو" با مافیا K'1 Fry, "Bol d'air" با روف و جاسمین ساخت. ویتا بعداً با ترانه «اعترافات شبانه» با دیام همکاری کرد، که با آن آهنگ برای عموم مردم فرانسه شناخته شد.
از آن زمان، ویتا در آهنگ "Peur d'aimer" ("ترس از عشق") با Nessbeal و آهنگ "Ne dis jamais" با Sinik ظاهر شد.
او نخستین هنرمندی بود که به برچسب و لقب Motown France رسید، ویتا اولین آلبوم انفرادی خود A fleur de toi را در ۵ فوریه ۲۰۰۷ منتشر کرد که در فرانسه به رتبه شماره یک دست یافت. موزیک ویدئو برای آهنگ آلبوم وی در مونترال، کبک کانادا فیلمبرداری شد.
ویتا خوانندهٔ افتتاح‌کننده در کنسرت‌های آخرین دختر روی زمین ریانا در پاریس بود.
ترانه‌شناسی

| سال | آلبوم | بالاترین موقعیت> FR  | بالاترین موقعیت> BEL (وا)  | بالاترین موقعیت> SWI  | واحدها |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007 | À fleur de toi | 1 | 6 | 16 |  |
| 2010 | Celle que je vois | 10 | 53 |  –  |  |
| 2013 | ایسی و نگهدارنده | 16 | 44 |  –  |  |
| 2015 | لا منم | 27 | 28 |  –  |  |
| 2017 | J4M | 12  | 14 |  –  |  |
| 2019 | VersuS (with Slimane) | 1  | 1 | 4 |  FRA: 301،896 |
تک‌آهنگ‌ها
* در جدول‌های رسمی Ultratop 50 بلژیکی قرار نگرفت، بلکه در جدول‌های Ultratip ظاهر شد.
سایر تک‌آهنگ‌ها
2007: "Ma soeur"
۲۰۰۷: "تو"
2007: "Pourquoi les hommes؟"
۲۰۰۸: "راز پاریس دوشنبه"
2009: "Une fille pas comme les autres"
۲۰۱۰: "استراحت کنید"
برجسته در
| سال | تک‌آهنگ | بالاترین موقعیت> FR  | بالاترین موقعیت> BEL (وا) اولتراپ  | بالاترین موقعیت> SWI  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2002 | "Pas à pas (La plus bonne de tes copines)" (شاهکار دادو ویتا) | 46 |  –  |  –  |
| 2006 | "شبانه اعترافات" (دیام با ویتا) |  –  | 8 * (Ultratip) |  –  |
| 2006 | "Ne dis jamais" </nowiki> (Sinik feat. ویتا) |  –  | 38 * (Ultratip) |  –  |
| 2018 | " بلا سیائو " (Naestro feat. Maître Gims, Vitaa, Dadju & Slimane) | 1 | 13 | 41 |
* در جدول‌های رسمی Ultratop 50 بلژیکی قرار نگرفت، بلکه در جدول‌های Ultratip حباب ظاهر شد.
ترانه‌شناسی > همکاری‌ها

"Pas à Pas" با دادو
"افسانه" با مافیا K'1 Fry
"Bol d'air" با روف
"اووبلی" با پیت باکاردی و دیام
"مسیر رفت‌وآمد" با دادو
"Fille Facile" با دادو
"CB" با کاسوس بل
"اعتراف شبانه" با Diam's; (این توسط Fatal Bazooka با ویتو به عنوان "Mauvaise foi nocturne" پارود شد) (Pascal Obispo ویتو است))
"Ne dis jamais" با سینک
"La gomme" با Diam's
"Peur d'aimer" با نسب
ریمیکس "Ma sœur" با مک تایر
ریمیکس "Ma sœur" با دیام
"Tu Peux Choisir" با گاج
ماژیک

ماژیک مارکر یا علامت گذار.
ماژیک نام تجارتی نوعی قلم است که دارای محفظهٔ مرکب روغنی و نوک نمدی است که بیشتر برای نوشتن خط درشت یا نقاشی و طراحی به کار برده می‌شود. نوعی از آن به نام مارکر برای نشانه گذاری مطالب مهم استفاده می‌شود.
انواع ماژیک

ماژیک ها از نظر جوهر،قطر،رنگ با یکدیگر متفاوت اند اما اینجا کاربرد بعضی ماژیک ها نوشته شده است.
ماژیک وایت‌برد ،برای نوشتن روی تخته سفید زیرا به‌راحتی پاک می‌شود.
هایلایتر یا علامتگذار، برای علامت گذاری مطالب مهم.
ماژیک پرمنتر یا معمولی، برای علامت گذاری روی اجناس مختلف مانند چوب و نوشتن روی کاغذ، و به‌سختی پاک می‌شود.
تاریخچه نام

احتمالا این نام در ایران از نام مژیک در انگلیسی به معنی جادو، نام گداری شده که نام تجاری محصول اولیه که به ایران صادر شده است بوده است.
تسانداره

مکان در Ialomiţa County, 23x15px|border |alt=|link= رومانی
| Ţăndărei | Ţăndărei |
| --- | --- |
شهر: شهر
  نشان:   نشان
ŢăndăreiLocation of Ţăndărei: ŢăndăreiLocation of Ţăndărei
مختصات: ۴۴°۳۸′۲۵″ شمالی ۲۷°۳۹′۳۱″ شرقی﻿ / ﻿۴۴٫۶۴۰۲۸°شمالی ۲۷٫۶۵۸۶۱°شرقی﻿ / 44.64028; 27.65861: مختصات: ۴۴°۳۸′۲۵″ شمالی ۲۷°۳۹′۳۱″ شرقی﻿ / ﻿۴۴٫۶۴۰۲۸°شمالی ۲۷٫۶۵۸۶۱°شرقی﻿ / 44.64028; 27.65861
شهرستان: Ialomiţa County
Status: Town
حکومت: حکومت
 • شهردار: Sava Vasile (Social Democratic Party)
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۱۳٫۲۵ کیلومتر مربع (۴۳٫۷۳ مایل مربع)
جمعیت (2004): جمعیت (2004)
 • کل: ۱۲٬۷۹۱
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
وبگاه: http://www.primaria-tandarei.ro/
شهر تسانداره (به رومانیایی: Ţăndărei) در شهرستان یلومیتسا در کشور رومانی واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۴٬۵۹۱ نفر  است.
شناوان (لوری)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| شناوان Շենավան | شناوان Շենավան |
| --- | --- |
شناوانموقعیت روی نقشه ارمنستانشناوانموقعیت روی نقشه استان لوری: شناوانموقعیت روی نقشه ارمنستانشناوانموقعیت روی نقشه استان لوری
مختصات: ۴۰°۵۲′ شمالی ۴۴°۱۴′ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۸۶۷°شمالی ۴۴٫۲۳۳°شرقی﻿ / 40.867; 44.233: مختصات: ۴۰°۵۲′ شمالی ۴۴°۱۴′ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۸۶۷°شمالی ۴۴٫۲۳۳°شرقی﻿ / 40.867; 44.233
استان: لوری
جمعیت (۲۰۰۱): جمعیت (۲۰۰۱)
 • کل: ۴۷۵
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد منطقه: ؟؟؟ (۳۷۴)
شناوان (به ارمنی: Շենավան) یک شهر در ارمنستان است که در استان لوری واقع شده‌است.  در  کیلومتری شمال وانادزور، مرکز استان لوری واقع شده است.
خصوصیات

شناوان ۴۷۵ نفر 
جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
گیدران

| 0 | 1 |
| --- | --- |
ویژگی‌ها: نژاد کمیاب
خاستگاه: مجارستان
گیدران یا انگلیسی-عربی مجارستانی یک نژاد اسب پرورش‌یافته در مجارستان از خونی که شامل اسب عربی می‌شود، است. تمام نمونه‌های این نژاد، کرنگ هستند. این گونه با داشتن تنها ۲۰۰ نمونهٔ زنده، در خطر انقراض است.
شهرستان ورزقان

| شهرستان ورزقان | شهرستان ورزقان |
| --- | --- |
موقعیت شهرستان ورزقان در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی: موقعیت شهرستان ورزقان در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی
اطلاعات کلی: اطلاعات کلی
کشور:  ایران
استان: آذربایجان شرقی
مرکز شهرستان: ورزقان
سایر شهرها: ورزقان، خاروانا
بخش‌ها: مرکزی، خاروانا
سال تأسیس: ۱۳۸۰ خورشیدی
اداره: اداره
فرماندار: محمدباقر خانی
مردم: مردم
جمعیت: ۵۲٬۶۰۰ (۱۳۹۵)
مذهب: شیعه
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
مساحت: ۴٬۵۷۰٫۸ کیلومتر مربع کیلومتر مربع
داده‌های دیگر: داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۴۱
شهرستان ورزقان یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است. مرکز آن شهر ورزقان است. این شهر در فاصله ۷۰ کیلومتری تبریز۳۵ کیلومتری اهر، ۶۵ کیلومتری بخش خاروانا، ۱۳۵ کیلومتری جلفا و ۹۰ کیلومتری مرز یعنی پایانه مرزی نوردوز قرار گرفته. این شهرستان از دو بخش مرکزی و بخش خاروانا تشکیل شده‌است. جمعیت این شهرستان در سرشماری سال ۱۳۸۵، ۴۸٬۱۱۲ برآورد شده‌است که ۴٬۰۸۸ نفر از آن یعنی ۸٫۵ درصد در مرکز شهرستان ساکن‌اند. این شهرستان از سمت شرق به شهرستان اهر، از سمت غرب به شهرستان مرند. از سمت شمال غرب به شهرستان جلفا و از شمال شرق به شهرستان کلیبر و از سمت جنوب به شهرستان تبریز محدود شده‌است. این شهرستان پیش‌تر یکی از بخش‌های شهرستان اهر بوده‌است. امروزه قسمتی از قدیمی‌ترین منطقهٔ قره‌داغ که به دیزمار ارسباران موسوم است تحت عنوان دیزمار مرکزی «(بخش خاروانا)» تابع این شهرستان می‌باشد. این شهرستان که به علت بخش بودن زیاد مورد توجه قرار نمی‌گرفت و در محرومیت به سر می‌برد. پس از جدا کردن بخش مواضع خان (خواجه) از ورزقان و الحاق آن به شهرستان هریس، بخش دیزمار شرقی (مردانقم) از خاروانا و الحاق آن به شهرستان خداآفرین، دیزمار غربی (سیه رود) از خاروانا و الحاق آن به شهرستان جلفا و … به‌موجب جلسهٔ مورخ ۱۳۸۰٫۷٫۱ هیئت وزیران و بنا به پیشنهاد شمارهٔ ۱٫۴٫۹۰۰۷۴ مورخ ۱۳۷۹٫۱۲٫۲۳ وزارت کشور و به استناد ماده (۱۳) قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری، مصوب ۱۳۶۲، اصلاحات تقسیماتی زیر را در استان آذربایجان شرقی تصویب نمود:
بخش‌های ورزقان و خاروانا از شهرستان اهر منتزع و به شهرستان تبدیل و به عنوان «شهرستان ورزقان » شناخته شود. مرکزیت شهرستان درشهر ورزقان خواهد بود این شهرستان شامل بخش‌های زیر می‌باشد:
الف: بخش مرکزی به مرکزیت شهر ورزقان مشتمل بر دهستان‌های:
۱ـ ازومدل شمالی ۲ـ ازومدل جنوبی ۳ـ بکرآباد ۴ـ سینا.
ب: بخش خاروانا به مرکزیت شهر خاروانا مشتمل بر دهستان‌های:
۱ـ ارزیل ۲ـ جوشین ۳ـ دیزمار مرکزی.
در سال ۱۳۸۰ با پیگیری‌های شبانه‌روزی مسئولان وقت، به شهرستان ارتقاء یافت و در تاریخ ۱۱/۱۰/۱۳۸۰ مراسم افتتاح با حضور استاندار وقت و سایر مسئولان استانی و محلی برگزار گردید. در این مراسم مردم شریف و انتظار کشیده منطقهٔ ورزقان به شادمانی‌ها پرداختند و گوسفند و گاو قربانی کرده و نماز شکر به جای آوردند از آن تاریخ چهرهٔ سیاسی و اقتصادی شهرستان تغییر یافت ادارات و نهادها مستقل گردیدند و آرزوی دیرینهٔ مردم دیار ستارخان، علامه جعفری، آیت‌الله علیاری ,  میرزا محمد بخشی و چندین رجال خوشنام این سامان برآورده گردید. لازم به یادآوری است که این بخش با منطقه کرج به بخش تبدیل شده و به علل کم توجهی رژیم گذشته در محرومیت مانده بود. شهرستان ورزقان منطقهٔ معدن‌خیز بوده و انواع عناصر قیمتی و با ارزش در این دیار یافت شده و کشف خواهد گردید و از نظر سوق‌الجیشی و اقتصادی مهم‌ترین و غنی‌ترین منطقهٔ کشور محسوب می‌شود.
زبان

مردم این شهرستان به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند.
مس سونگون ورزقان

اکتشافات اصولی مس سونگون از سال ۱۳۶۶ آغاز و پس از طی مراحل مختلف اکتشافی به همت مهندسان جوان و با انگیزهٔ کشور و همت مسئولان منطقه‌ای و کشوری این کانسار به عنوان معدن پرذخیره شناخته شد و از سال ۱۳۷۵ در بودجهٔ کشور دارای ردیف اعتباری شد و  توجه دولت باعث پیشرفت مناسب عملیات اجرائی گردید. کارخانهٔ مس سونگون ورزقان که در سال ۱۳۸۶ هجری خورشیدی فعالیت خود را آغاز کرده‌است، پس از کارخانهٔ مس سرچشمه (کرمان) دومین کارخانهٔ تولید مس در ایران است و این به دلیل قرار گرفتن معدن مس در این منطقه است. در این معدن بیش از ۴٬۰۰۰ میلیارد ریال اعتبار ریالی و ارزی هزینه شده و برای تکمیل پروژه‌های موجود و اجرای پروژه‌های جانبی هزاران میلیارد بودجهٔ ریالی و ارزی نیاز می‌باشد از جمله آن پروژه‌ها ذوب مس و پالایش آن، تولید مولیبدن، استحصال طلا و نقره و … می‌باشد. این معدن دارای بیش از یک میلیارد تن ذخیرهٔ کان سنگ مس می‌باشد و عناصر همراه آن مولیبدن، طلا، نقره، رینیوم و … است. در این شهرستان مناطق دیگری مثل: خوینرود، بالوجه، طویل، کالیجان، شرف‌آباد، اندریان، آستامال، آوان، گوتلر، اوزی و … دارای کانسارهای متنوعی مثل مس، طلا، نقره … می‌باشد. از این میان معدن طلای اندریان به بخش خصوصی فروخته شده و در واقع از اختیار مردم خارج طرح مس سونگون با هدف استخراج معدن به روش نوین و تولید کنسانترهٔ مس با عیار ۳۰٪، جهت تغذیهٔ صنایع مولد کشور و رسیدن به ارزش افزوده بالاتر انجام می‌گیرد. از دیگر دستاوردهای مهم این طرح انتقال دانش فنی، صرفه‌جویی ارزی و اشتغال‌زایی است.
موقعیت جغرافیایی معدن مس سونگون

معدن مس سونگون در شمال غرب ایران، در استان آذربایجان شرقی، ۱۳۰ کیلومتری شمال تبریز، ۷۵ کیلومتری شمال غرب اهر و ۳۰ کیلومتری شمال ورزقان در همسایگی جمهوری‌های آذربایجان و ارمنستان قرار دارد.
مختصات جغرافیایی منطقه، ۴۶ درجه و ۴۳ دقیقه طول شرقی و ۳۸ درجه و ۴۲ دقیقه عرض شمالی می‌باشد.
کانسار مس سونگون به‌طور متوسط نسبت به سطح دریا دارای ارتفاع متوسط ۲٬۰۰۰ متر، حداکثر ارتفاع در کانسار مس سونگون (چراغلو) ۲٬۷۰۰ متر از سطح دریا و عمیق‌ترین ارتفاع ۱٬۶۲۵ متر نسبت به سطح دریا می‌باشد.
محدود کننده‌های کانسار مس سونگون شامل: رودخانه سونگون چای در شرق کانسار و رودخانهٔ پخیر در شمال کانسار می‌باشد، که پس از پیوستن به هم در میان کافه به رودخانهٔ ایلگینه چای می‌پیوندد که نهایتاً به رودخانهٔ ارس می‌ریزد.
راه دسترسی اصلی معدن از طریق جادهٔ آسفالته تبریز-ورزقان-سونگون و راه دسترسی دوم از طریق جادهٔ تبریز-سیه رود-ملک قضات - خاروانا- ورزقان-سونگون میسر است.
شرایط آب و هوایی منطقه

به‌خاطر اینکه معدن در منطقهٔ کوهستانی واقع شده‌است، در این مکان شاهد زمستان‌هایی سرد و یخبندان و تابستان‌های معتدل هستیم.
میانگین حداکثر درجهٔ حرارت در تابستان ۳۳ درجهٔ سانتی‌گراد و در زمستان ۲۲ درجهٔ سانتی‌گراد ثبت شده‌است. مقدار حداکثر بارندگی در محل حدود ۳۵۰ میلی‌متر در سال می‌باشد و مقدار رطوبت نسبی در سال میان ۵۲ تا ۸۲ درصد متغیر است، جهت غالب وزش باد، جنوب غربی است. اکثر روزهای بهار و تابستان، معدن مه‌آلود دیده می‌شود.
تاریخچهٔ معدن مس سونگون

پیشینهٔ معدنکاری در سونگون به دو قرن پیش (دورهٔ قاجاریه) بر می‌گردد. آثار فعالیت‌های قدیمی به صورت استخراج زیر زمینی در امتداد طول رودخانه سونگون در محدودهٔ پرعیار بوده‌است. بهره‌برداری از سنگ‌های پرعیار مس تا سال ۱۳۵۱ متناوباً انجام گرفته‌است.
عملیات اکتشافی با استفاده از روش‌های نوین و وسایل و تجهیزات نو از سال ۱۳۲۵ آغاز و تا سال ۱۳۵۶ ادامه داشته‌است. در سال ۱۳۵۶ وجود ذخایر مس از نوع پرفیری توسط کارشناسان زمین‌شناسی کشور محرز گردید. به‌طوری که در سال ۱۳۷۰ طبق عملیات اکتشافی، ژئو شیمی و ژئو فیزیکی توسط شرکت اولنگ و ایتوک، وجود آنومالی‌های قوی مس و مولیبدین قطعی شد. مطالعات امکان‌پذیری مقدماتی در سال ۱۳۷۰ توسط شرکت SNC کانادا و در سال ۱۳۷۴ توسط شرکت ایتوک انجام شد.
نخستین گمانهٔ کانسار در سال ۱۳۶۸ حفر شد و از سال ۱۳۶۸ تا سال ۱۳۷۱ اکتشافات نیمه تفضیلی توسط شرکت معدنکاری اولنگ و یک شرکت انگلیسی با حفر ۷ دهنه تونل اکتشافی با سطح مقطع ۴ مربع و متراژ کل ۲۵/۲۲۲۴ متر عملیات اکتشافی را ادامه و نیز گمانه‌هایی طی سال‌های ۱۳۷۰ تا سال ۱۳۷۱ در بخش شرقی و شمال شرقی توده کانسار تا اسکارن شمالی ۳۰ حلقه گمانه به عمق ۳٬۰۰۰ متر حفر گردید، تا پارامترهای لازم برای تخمین و برآورد ذخیره، توسط شرکت‌های مزبور فراهم شد.
عملیات پیش باطله نیز از سال ۱۳۷۲ توسط شرکت ترانشه معدن، آغاز و همزمان با انجام اکتشافات تکمیلی و تفضیلی به کمک شرکت‌های مشاور پارس اولنگ و شرکت Rıo tıntı در سال ۱۳۷۸ به پایان رسید.
پارامترهای اکتشافی مس سونگون

۱. حجم کل ذخیرهٔ قطعی: ۷۹۶ میلیون تن
۲. حجم پیش باطله برداری: ۱۰۵ میلیون تن
۳. حجم کل باطله برداری: ۷۶۷ میلیون تن
۴. حجم کل ذخیرهٔ اکسید: ۷٫۶ میلیون تن
۵. حجم مواد قابل استخراج: ۳۸۸ میلیون تن
۶. طول گمانه‌های حفر شده: ۶۰ هزارمتر
۷. تعداد تونل‌های اکتشافی: ۷ دهنه
۸. سطح مقطع تونل‌ها: ۴ متر مربع
زمین‌شناسی کانسار مس سونگون

به‌طور کلی کانسار مس سونگون در زون آتشفشان ارومیه-دختر که بخشی از کمربند متالوژنی آلپ-هیمالیا، قرار دارد. این کانسار پرفیری مونزونیتی است که در یک کمربند تکتونیکی زون فرو رانش حاشیه قاره‌ای به سن ترشیاری قرار گرفته‌است. سطح توده کانسار در شبکه اکتشافات تفضیلی حدود یک کیلومتر مربع می‌باشد. این کانسار از نوع نهشته‌های پرفیری مس بوده و رگچه‌های درهم پر عیار در توده نیمه عمیق مونزونیت پر فیری متمرکز شده‌اند. سنگ‌های درونگیر این توده مونزونیتی را واحدهای آهکی کرتاسه بالا و سری‌های ولکانیکی آندزیتی-لاتیتی تشکیل داده‌اند.
درطی فرآیندهای کانی زایی انواع کانیهای سولفیدی، فلزات اصلی و اکسیدها بوجود آمده‌اند. کانیهای سولفیدی موجود شامل: پیریت، مولیبدنیت، گالن، اسفالریت، مارکازیت پیرتیت و سولفیدهای مس (کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت و کوولیت) می‌باشد. فلزات اصلی شامل: طلا و نقره و اکسیدها شامل: ایلمنیت، روتیل، مگنتیت و گوتیت می‌باشد. همانند سایر معادن پورفیری، سه زون(zone): فروشست (leached)، سوپرژن (supergene) و هیپوژن (hypogene) در معدن مس سونگون قابل رویت است.
ضخامت زون فروشست ار ۲۰ تا ۱۵۰ متر در نوسان بوده و زون سوپرژن دارای ضخامت متغیر از صفر تا ۲۰۰ متر می‌باشد. ضخامت بخش هیپوژن تا حدود ۶۰۰ متر برآورد شده‌است؛ که کانی زایی سونگون به دو بخش سوپرژن و هیپوژن محدود می‌باشد.
به دلیل توپوگرافی شدید و خشن موجود در منطقه و ارتباط تنگاتنگ سطح فوقانی زون سوپرژن با سطح آب زیر زمینی کمر بالای زون سوپرژن در منطقه، سطحی بسیار نا هموار دارد. از زون‌های دگر سانی موجود در کانسار سونگون می‌توان به زون پتاسیک، پروپلیتیک، کوارتز، سیریسیت و آرژیلیک اشاره نمود. دگر سانی غالب در توده معدنی، کوارتز-سیریسیتی است و بعد از آن آلتراسیون آرژیلیتی عمدتاً در قسمت‌های بالای مواد معدنی و حواشی توده کانسار مشاهده شده‌است.
استخراج معدن مس سونگون

با توجه به مشخصات کانسار و به دلیل تولید بالا و لزوم استفاده از ماشین‌آلات عظیم‌الجثه استخراج معدن به روش روباز (open_pit) طراحی شده‌است.
این روش نسبت به سایر روش‌های استخراج، دارای مزایای: تولید بالا، ایمنی بالا، امکان استخراج مواد معدنی با عیار پایین و پایین بودن ضایعات مواد معدنی می‌باشد.
عملیات حفاری چالها، بارگیری مواد استخراج شده و حمل آن‌ها به دامپ‌های باطله و ماده معدنی و همین‌طور سنگ‌شکن، توسط شرکت‌های پیمانکاری انجام می‌شود. پس از حفر چالهای انفجاری توسط دستگاه‌های حفاری عملیات خرج گذاری و انفجار چالها با استفاده از آنفو، دینامیت، نانل، فتیله کرتکس، فتیله کند سوز و چاشنی معمولی صورت می‌پذیرد.
پس از عملیات انفجار چالها، بارگیری مواد استخراج شده توسط شاول و لودر انجام می‌گیرد.
بولدوزر و گریدر نیز برای تمیز کردن اطراف شاول و سطح پله‌ها استفاده می‌شود. حمل مواد استخراجی نیز توسط دامپتراکهای ۳۰ تا ۱۰۰ تنی انجام می‌شود. باطله‌ها از پله‌های عملیاتی به طرف دامپ‌های باطله که در دره پخیر چای واقعند حمل می‌گردند. مواد معدنی نیز به سنگ‌شکن یا دامپ‌های سولفور واقع در جنوب و شمال معدن حمل می‌گردند.
ذکر این نکته بسیار حائز اهمیت است که شهرستان ورزقان روی کمربند مس جهانی قرار گرفته و بزرگترین نقش را در محرومیت زدائی آن ایفا کرده و انشاالله در آینده نیز ایفا خواهد نمود.