سیاره
تاریخچه > اخترشناسی یونانی-رومی

همچنین ببینید: اخترشناسی یونان باستان
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ ماه  | ۲ تیر  | ۳ زهره  | ۴ خورشید  | ۵ بهرام  | ۶ مشتری  | ۷ کیوان  |
یونانیان باستان در ابتدا به اندازه بابلیان به سیاره‌ها توجه ویژه‌ای نداشتند. فیثاغوری‌ها در سده ششم و پنجم پیش از میلاد نظریهٔ سیاره‌ای مستقل خود را ارائه داده بودند، که متشکل از زمین، خورشید، ماه و سیاراتی بود که به دور یک آتش مرکزی واقع در مرکز جهان در گردش هستند. گفته می‌شود که فیثاغورث یا پارمنیدس از نخستین افرادی بودند که فهمیدند ستارهٔ عصر(هسپروس) و ستارهٔ صبح(فسفروس) یکی هستند(آفرودیته که متناظری یونانی برای ونوس رومی است).
در سده سوم پیش از میلاد، آریستارخوس ساموسی یک سامانه خورشید مرکزی پیشنهاد نمود که مطابق آن، زمین و سایر سیارات به دور خورشید می‌گشتند. نظریه زمین مرکزی تا قبل از انقلاب علمی، نظریه پیشتاز بود.
در سده نخست پیش از میلاد، در دوران هلنیستی، یونانی‌ها شروع به ابداع مدل‌های ریاضی خود برای پیش‌بینی موقعیت سیارات نمودند. بر خلاف بابلی‌ها که بر روش‌های محاسباتی متکی بودند، این مدل‌ها بیشتر هندسی بودند و در نهایت نظریات بابلی‌ها را در سایه جامعیت و پیچیدگی خود قرار دادند. این نظریات در سده دوم عصر حاضر کتب المجسطی نوشته بطلمیوس به اوج می‌رسد. مدل بطلمیوس آنقدر کامل بود که جایگزین تمام نظریات پیشین شد و به مدت ۱۳ سده به عنوان متن مرجع جامع اخترشناسی در دنیای غرب باقی ماند.
برای یونانی‌ها و رومی‌ها هفت سیاره شناخته‌شده وجود داشت که همگی بر اساس قوانین پیچیده‌ای که بطلمیوس مطرح کرده بود، به دور زمین می‌چرخیدند. این سیارات به ترتیب فاصله از زمین (به ترتیب بطلمیوسی اما با نامهای امروزی) عبارتند از: ماه، تیر، زهره، خورشید، بهرام، مشتری و کیوان.
سیسرون در کتاب «درباره طبیعت خدایان»، سیاره‌های شناخته‌شده در سده نخست پیش از میلاد را با نامهایی که در آن زمان داشتند، برمی‌شمرد:
اما بیشترین حیرت در حرکتهای پنج ستاره است که به اشتباه سرگردان خوانده می‌شوند؛ به اشتباه، زیرا هیچ چیزی نیست که سرگردان باشد و در سراسر ابدیت، دوره‌های پس‌رو و پیش‌رو و سایر حرکاتش را ثابت و بدون تغییر نگه دارد. … مثلاً ستاره‌ای که دورترین از زمین است و با نام ستاره ساترن شناخته می‌شود و یونانی‌ها آن را Φαίνων (فاینون) نامیده بودند، دوره‌اش را در طول ۳۰ سال تکمیل می‌کند و با وجود اینکه در طول این دوره حرکاتی شگفت‌انگیز می‌کند، مثلاً نخست از خورشید پیشی می‌گیرد و سپس سرعت آن کاهش می‌یابد، در شب ناپدید می‌شود و در روز باز پدیدار می‌شود، اما هرگز در خلال سالهای بی‌پایان زمان تغییری نمی‌کند و همان حرکتها را در همان زمانها تکرار می‌کند. زیر آن و نزدیکتر به زمین، سیاره ژوپیتر حرکت می‌کند که در زبان یونانی به آن Φαέθων (فایتون) می‌گویند. این سیاره نیز همان دور دوازده نشانه‌ای را در دوازده سال انجام می‌دهد و در طول دوره خود تغییراتش شبیه به ساترن است. دایره زیری بعدی توسط Πυρόεις (پایروئیس) اشغال شده که سیاره مارس نامیده می‌شود و ماننده دو سیاره بالایی خود همان دور را در چهار و بیست ماه تمام و به نظر من منهای شش روز طی می‌کند. زیر آن سیاره مرکوری است که یونانی‌ها به آن Στίλβων (استیلبون) می‌گفتند؛ مرکوری مسیر زودیاک را در زمانی برابر با انقلاب سال انجام می‌دهد و هرگز بیش از یک نشانه فاصله از خورشید نمی‌گیرد و یکبار از جلوی آن و بار دیگر از عقب آن حرکت می‌کند. پایین‌ترین ستاره از میان پنج ستاره سرگردان، سیاره ونوس است که وقتی از خورشید پیشی می‌گیرد، در یونانی Φωσϕόρος (فسفروس) و در لاتین لوسیفر نامیده می‌شود و در و وقتی در پی خورشید می‌رود به آن Ἕσπερος (هسپروس) می‌گویند. دوره خود را در یکسال به پایان می‌برد و زودیاک را مانند سیاره‌های بالای خود، هم عرضی و هم طولی طی می‌کند و در هر سمتی از خورشید که باشد بیشتر از دو نشانه از آن فاصله ندارد.