مارکوس یونیوس بروتوس
بروتوس در نگاه دیگران > در سده‌های شانزدهم تا هجدهم

مهم‌ترین اثر تئاتری در باب نیمه‌ی مارس (قتل سزار) همانا نمایشنامه‌ی ژولیوس سزار اثر ویلیام شکسپیر، منتشره به‌سال ۱۵۹۹ میلادی، است. منبع مورد استفاده‌ی شکسپیر در نگارش این نمایشنامه کتاب پلوتارک به‌نام حیات مردان نامی (بخش‌های مربوط به زندگانی سزار و بروتوس و آنتونیوس) بود. در این اثر، شخصیت بروتوس، که غالباً برمبنای مدل پلوتارکیِ بروتوس پرداخته شده، چنان جایگاه ممتازی دارد که حتی نقش قیصر نیز نسبت‌به او درجه‌ی دوم محسوب می‌شود. در این اثر، بروتوسِ رواقی به ابهت قیصر رشک نمی‌ورزد، بلکه از قدرت بی‌حدوحصر بیمناک است، حتی اگر این قدرت را شخصی مسئول چون سزار در دست گیرد. در این اثر، سزار در آخرین کلماتش به بروتوس می‌گوید «تو هم، بروتوس؟» روایات این اثر از نیمه مارس تا نبرد فیلیپی بسط می‌یابد و بروتوس خیلی بیش از سزار ــ غایبِ اکثرِ صحنه‌های کتاب ــ قهرمان داستان است. صحنه‌‌ای که در آن آنتونیوس و بروتوس در فروم رم در برابر توده‌ها به‌نوبت نطق می‌کنند یکی از موفق‌ترین صحنه‌های نمایشنامه است و شکسپیر نطقشان را خودش و با دقت در تفاوت شخصیتی آن دو سخنور ــ بر طبق نوشته‌های پلوتارک ــ نگاشته است (در منابع باستانی اشاره‌ای بدین نطق نشده است.) در پایان این نمایشنامه، پس از مرگ بروتوس، آنتونیوس او را چنین ستود: «او از تمامی روميان شريف‌تر بود. تمام توطئه‌گران، به‌جز او، از سر حسد به قيصر بزرگ عمل کردند؛ تنها او بود که خير و صلاح مردم را درنظر داشت. زندگی او با نرمی و محبت همراه بود. عناصر گوناگون چنان در وی آميخته شده بود که طبيعت روزی از جا برخواهد خاست و خواهد گفت: ’او یک مرد بود.‘»
در ۱۶۰۹ میلادی، ویلیام الکساندر اسکاتلندی تراژدی ژولیوس سزار را منتشر کرد و احتمالاً از کار شکسپیر بی‌اطلاع بوده است. این اثر بیشتر تعلیمی است تا تئاتری، و حاوی پیامی سیاسی نیست.
جان میلتون در دفاع از مردم انگلیسی نوشته که سزار به‌سبب مستبد بودنش کشته شد و قاتلانش از بافضیلت‌ترین انسان‌های زمان خویش و مورد ستایش سیسرون بودند، هرچند آرزو می‌کند که کاش سزار زنده می‌ماند. او به اشتباه بروتوس و کاسیوس اشاره می‌کند که فکر می‌کردند میهن را آزاد می‌کنند، اما متوجه نبودند که میهنشان هنوز برای آزادی بالغ نیست.
در ۱۶۵۳، مرگ سزار اثر ژرژ دو سکودری منتشر و به کاردینال ریشلیو تقدیم شد. نکته‌ی این درام در اینست که قیصر را ستوده و قاتلانش، خاصه بروتوس، را نکوهیده است. نویسنده برای اجتناب از انتقاداتی که دوستداران بروتوس ممکن بود نثارش کنند، تأکید می‌کند که اگر بروتوس واقعاً خود را وقف آزادی میهن می‌کرد، باید پس از نبرد فارسال (۴۸ ق.م.) می‌مرد، نه اینکه تملق سزار را بگوید و سپس قاتلش شود. شخصیت بروتوس در این اثر کاملاً عاری از جذابیت و یک متملق غیرقابل اعتماد سزار است.
در ۱۷۳۱، ولتر نمایشنامه‌ی سه پرده‌ای مرگ سزار را نگاشت که نخست در ۱۷۳۵ چاپ شد. ولتر پس از خواندن تراژدی ژولیوس سزارِ شکسپیر به فکر نگارش چنین اثری افتاد، شکسپیری که او را نابغه‌ای در دوره‌ی بربریت می‌دانست. او پس از ترجمه‌ی نطق ستایشگرانه‌ی مارکوس آنتونیوس در برابر جنازه‌ی سزار بر آن شد تا به‌دست خود نمایشنامه‌ی تازه‌ای برپایه‌ی آنِ شکسپیر بنویسد و ترجمه‌ی نطق آنتونیوس، تنها عنصرِ شکسپیریِ اثر، را بدان علاوه کند. این نمایشنامه حول محور رابطه‌ی بروتوس و سزار می‌چرخد و یکی از تفاوت‌هایش با آنِ شکسپیر اینست که سزار به بروتوس ثابت می‌کند که پدر اوست، و امیدوارست با این کار او را به تغییر دیدگاه‌های سیاسی سرسخت محافظه‌کارانه و جمهوری‌خواهانه‌اش برانگیزد. تا آنموقع، بروتوس با توطئه‌گران بر سر کشتن سزار به توافق رسیده بود و، پس از اطلاع از آن راز، از سزار خواست که اگر واقعاً پدرش است، قدرت مطلقه‌اش را رها کند که البته سزار نپذیرفت. بروتوس، که میان احساسات فرزندگونه‌اش به سزار و احساس مسئولیتش نسبت‌به جمهوری در نوسان بود، بقیه‌ی توطئه‌گران را از این احساس دوگانه و تردید پرفشارش خبر کرد، لیکن ایشان را اطمینان داد که در اجرای نقشه‌ی توطئه مصمم است. در یکی از صحنه‌ها، پدر و پسر از یکدیگر می‌خواهند که از مواضعشان کوتاه بیایند؛ این صحنه در حالی به‌پایان می‌رسد که بروتوس گریان دور می‌شود و دیگر در صحنه‌ دیده نمی‌شود. در نهایت، کاسیوس است که خبر مرگ سزار را به توده‌ها اعلام می‌کند.
یک دناریوس که بروتوس ضرب کرده بود تا دو تن از اجدادش را نشان دهد: در یکسو لوکیوس یونیوس بروتوس، بانی جمهوری روم، و در سوی دیگرش سرویلیوس آهالا.
بروتوس و پورکیا، اثر اِرکوله دِ روبرتی
سردیس بروتوس اثر میکل‌آنجلو (میکل‌آنژ) که در آن لورنتسینو د مدیچی به‌سان بروتوس نمایانده می‌شود.