stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان برنامه‌نویسی
کاربرد

هزاران زبان مختلف برنامه‌نویسی، به‌طور عمده در زمینهٔ محاسبات ایجاد شده‌اند. پروژه‌های نرم‌افزاری انفرادی معمولاً از پنج زبان برنامه‌نویسی یا بیشتر استفاده می‌کنند.
زبان‌های برنامه‌نویسی با بسیاری از اشکال دیگر بیان انسان متفاوتند زیرا نیاز به درجهٔ دقت و صحت بیشتری دارند. هنگام استفاده از یک زبان طبیعی برای برقراری ارتباط با افراد دیگر، نویسندگان و گویندگان بشر می‌توانند مبهم باشند و خطاهای کوچکی مرتکب شوند و همچنان انتظار دارند که هدف آنها درک شود. با این حال، به‌طور تصویری، رایانه‌ها «دقیقاً کاری را که به آنها گفته می‌شود انجام دهند» انجام می‌دهند و نمی‌توانند «بفهمند» چه برنامه‌ای را برای برنامه‌نویسی برنامه‌نویس نوشته است. ترکیب تعریف زبان، یک برنامه و ورودی‌های برنامه باید به‌طور کامل رفتارهای خارجی را که هنگام اجرای برنامه رخ می‌دهد، در دامنه کنترل آن برنامه مشخص کند. از طرف دیگر، ایده‌های مربوط به یک الگوریتم را می‌توان بدون استفاده از دقت مورد نیاز برای اجرای با استفاده از pseudocode که به زبان طبیعی با کد نوشته شده با یک زبان برنامه‌نویسی متصل می‌شود، به انسان‌ها انتقال داد.
یک زبان برنامه‌نویسی یک مکانیسم ساختاری برای تعریف بخش‌هایی از داده‌ها و عملیات یا تحولاتی که ممکن است به‌طور خودکار بر روی آن داده‌ها انجام شود فراهم می‌کند. یک برنامه‌نویس از انتزاعات موجود در زبان برای نشان دادن مفاهیم درگیر در یک محاسبه استفاده می‌کند. این مفاهیم به عنوان مجموعه ای از ساده‌ترین عناصر موجود (به نام ابتدایی) ارائه می‌شوند. برنامه‌نویسی فرایندی است که توسط آن برنامه‌نویسان این اولیه را برای تهیه برنامه‌های جدید ترکیب می‌کنند، یا برنامه‌های موجود را با کاربردهای جدید یا یک محیط در حال تغییر تطبیق می‌دهند.
برنامه‌های رایانه ممکن است در یک فرایند دسته ای بدون تعامل انسان اجرا شود، یا ممکن است یک کاربر دستورالعمل‌ها را در یک جلسه تعاملی یک مترجم تایپ کند. در این حالت «دستورها» صرفاً برنامه‌هایی هستند که اجرای آنها با هم زنجیر شده است. هنگامی‌که یک زبان می‌تواند دستورها خود را از طریق یک مترجم اجرا کند (مانند پوسته یونیکس یا دیگر رابط خط فرمان)، بدون تدوین، به آن اسکریپت می‌گویند.
کاربرد > اندازه‌گیری میزان استفاده از زبان

مشکل است که مشخص کنیم کدام زبان برنامه‌نویسی بیشتر مورد استفاده است، و اینکه کاربرد چه معنی می‌دهد با توجه به زمینه تغییر می‌کند. یک زبان ممکن است زمان بیشتری از برنامه‌نویس بگیرد، زبان دیگر ممکن است خطوط بیشتری داشته باشد، و دیگری ممکن است زمان بیشتری از پردازنده را مصرف کند. برخی زبان‌ها برای کاربردهای خاص بسیار محبوبند. برای مثال: کوبول همچنان در مراکز داده متحد، غالباً روی رایانه‌های بزرگ توانا است؛ fortran در مهندسی برنامه‌های کاربردی، Ada در هوا و فضا، حمل و نقل، نظامی، برنامه‌های واقعی و جاسازی شده در زمان واقعی؛ و C در برنامه‌های تعبیه شده و سیستم‌های عامل؛ و بقیه برنامه‌ها معمولاً برای نوشتن انواع دیگر برنامه‌ها کاربرد دارند..
روش‌های مختلفی برای سنجش محبوبیت زبان‌ها، هر یک متناسب یا یک ویژگی محوری متفاوت پیشنهاد شده است:
شمارش تعداد آگهی‌های شغلی که زبان را ذکر می‌کنند
تعداد کتابهای فروخته شده که زبان را آموزش می‌دهد یا توصیف می‌کند
تخمین تعداد خطوط موجود کد که به زبان نوشته شده‌اند - که ممکن است زبان‌هایی را که غالباً در جستجوی عمومی یافت نمی‌شوند دست کم بگیرند
شمارش ارجاع‌های زبان (برای مثال، به اسم زبان) در موتورهای جستجوهای اینترنت.
در اکتبر 2024 گیت‌هاب یک گزارش کامل از وضعیت پروژه های متن باز منتشر کرد. مطابق امار گیت‌هاب بیشتر پروژه های آزاد در سال 2024 از زبان پایتون استفاده می‌کردند در حالی که در تمامی سال های گذشته جاوااسکریپت رتبه اول را در بین زبان های استفاده شده در پروژه های آزاد را داشت. این به‌خاطر این است که در همین سال پروژه های مربوط به یادگیری ماشین و یادگیری عمیق در گیت‌هاب آمار بیشتری داشتند.
همچنین زبان تایپ اسکریپت با رشد بی سابقه اس به عنوان رتبه سوم و زبان های جاوا، سی‌شارپ، سی‌پلاس‌پلاس، پی‌اچ‌پی، شِل‌اسکریپت، سی و Go در رتبه های چهارم تا دهم بیشترین استفاده در پروژه های آزاد قرار دارند
وب سایت stackify.com با تلفیق و میانگین اطلاعات از سایت‌های مختلف اینترنتی، ده زبان محبوب برنامه‌نویسی را به صورت زیر گزارش داد:
Ruby
Java
C
++C
Python
#C
JavaScript
VB
NET. (زبان برنامه‌نویسی نیست، مگر اینکه منظور زبان های زیرمجموعه این فریمورک بوده باشد!)
R
PHP
MATLAB
HTML (مطابق RFC 1866 زبان HTML زبان برنامه‌نویسی نیست!)
CSS (مطابق RFC 2318 زبان برنامه‌نویسی نیست!)
SSAS
گویشها، طعم دهنده‌ها و پیاده‌سازی‌ها

گویش یک زبان برنامه‌نویسی یا یک زبان تبادل اطلاعات یک تغییر یا گسترش زبان (نسبتاً کوچک) است که ماهیت ذاتی آن را تغییر نمی‌دهد. با زبان‌هایی مانند Scheme و Forth، ممکن است استانداردها توسط مجریان ناکافی، ناکافی یا نامشروع تلقی شوند، بنابراین آنها در بیشتر موارد با ایجاد یک گویش جدید از استاندارد منحرف می‌شوند. در موارد دیگر، یک گویش برای استفاده در یک زبان خاص دامنه، بیشتر زیر مجموعه ایجاد می‌شود. در دنیای Lisp، بیشتر زبان‌هایی که از اصطلاحات اصطلاحاتی اصطلاحات S و اصطلاحات شبیه به Lisp استفاده می‌کنند، لهجه‌های Lisp در نظر گرفته می‌شوند، گرچه تفاوت‌های وحشیانه‌ای دارند، به عنوان مثال، راکت و کلوژ. از آنجا که معمول است که یک زبان چند لهجه داشته باشد، پیدا کردن اسناد مناسب برای یک برنامه‌نویس بی‌تجربه بسیار دشوار است. زبان برنامه‌نویسی BASIC گویش‌های زیادی دارد.
انفجار گویش‌های چهارم منجر به این جمله شد که «اگر یک مورد دیگر را دیده‌اید … یکی دیگر را دیده‌اید.»
طبقه‌بندی‌ها

هیچ برنامهٔ غالبی برای دسته‌بندی زبان‌های برنامه‌نویسی وجود ندارد. یک زبان مشخص معمولاً یک زبان اجدادی واحدی ندارد. زبان‌ها معمولاً با ترکیب عنصرهای چند زبان پیشینه به وجود می‌آیند که هر بار ایده‌های جدید در گردشند. ایده‌هایی که در یک زبان ایجاد می‌شوند در یک خانواده از زبان‌های مرتبط پخش می‌شوند، و سپس از بین خلأهای بین خانواده‌ها منتقل شده و در خانواده‌های دیگر ظاهر می‌شوند.
این حقیقت که این دسته‌بندی ممکن است در راستای محورهای مختلف انجام شوند، این وظیفه را پیچیده‌تر می‌کند؛ برای مثال، جاوا هم یک زبان شیءگرا (چون به برنامه‌نویسی شیءگرا تشویق می‌کند) و هم یک زبان هم‌زمان (چون ساختارهای داخلی برای اجرای چندین جریان موازی دارد) است. پایتون یک زبان اسکریپتی شیءگرا است.
در نگاه کلی، زبان‌های برنامه‌نویسی به مثال‌های برنامه‌نویسی و یک دسته‌بندی بر اساس محدودهٔ استفاده تقسیم می‌شوند. مثال‌ها شامل برنامه‌نویسی رویه‌ای، برنامه‌نویسی شیءگرا، برنامه‌نویسی کاربردی، و برنامه‌نویسی منطقی؛ برخی زبان‌ها ترکیب چند مثالند. یک زبان اسمبلی مثالی از یک مدل مستقیم متضمن معماری ماشین نیست. با توجه به هدف، زبان‌های برنامه‌نویسی ممکن است همه منظوره باشند، زبان‌های برنامه‌نویسی سیستمی، زبان‌های اسکریپتی، زبان‌های خاص دامنه، زبان‌های همزمان/ گسترده (و یا ترکیب اینها). برخی زبان‌های همه منظوره تا حد زیادی برای اهداف آموزشی طراحی شده‌اند.
یک زبان برنامه‌نویسی ممکن است با فاکتورهای غیر مرتبط به مثال‌های برنامه‌نویسی دسته‌بندی شود. برای مثال، بیشتر زبان‌های برنامه‌نویسی کلمات کلیدی زبان انگلیسی را استفاده می‌کنند، درحالی‌که تعداد کمی این کار را نمی‌کنند. سایر زبان‌ها ممکن است براساس داخلی بودن یا نبودن دسته‌بندی شوند.
بخش فالون

مکان
| بخش فالون | بخش فالون |
| --- | --- |
ناحیه شهری: ناحیه شهری
  نشان:   نشان
موقعیت بخش فالون در نقشه: موقعیت بخش فالون در نقشه
شهرستان‌های سوئد: شهرستان دالارنا
Seat: فالون
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٬۲۸۸٫۳۱۹۴۳۶ کیلومتر مربع (۸۸۳٫۵۲۵۰۷۴ مایل مربع)
 • خشکی: ۲٬۰۵۱٫۸۹۹۴۳۶ کیلومتر مربع (۷۹۲٫۲۴۲۸۰۱ مایل مربع)
 • آب: ۲۳۶٫۴۲ کیلومتر مربع (۹۱٫۲۸ مایل مربع)
 : Area as of January 1, 2010.
جمعیت (June 30, 2012): جمعیت (June 30, 2012)
 • کل: ۵۵٬۷۷۵
 • تراکم: ۲۴/کیلومتر مربع (۶۳/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
کد ایزو ۳۱۶۶: ISO 3166-2:SE
استان: دالارنا
Municipal code: ۲۰۸۰
وبگاه: www.falun.se
Density is calculated using land area only.: Density is calculated using land area only.
بخش فالون (به سوئدی: Falu kommun) یک ناحیه شهری در سوئد است که در شهرستان دالارنا واقع شده‌است.
خواهرخوانده

شهر گوترسلوه خواهرخواندهٔ بخش فالون هست.
پیمان ماه

|  نام کامل:  توافق کنترل فعالیت کشورها بر ماه و دیگر اجرام آسمانی   |  نام کامل:  توافق کنترل فعالیت کشورها بر ماه و دیگر اجرام آسمانی   |
| --- | --- |
  کشورهای عضو   کشورهایی که پیمان ماه را امضا کرده ولی در داخل کشور خود تصویب نکرده‌اند   کشورهای غیر عضو:   کشورهای عضو   کشورهایی که پیمان ماه را امضا کرده ولی در داخل کشور خود تصویب نکرده‌اند   کشورهای غیر عضو
تاریخ امضا: ۱۸ دسامبر ۱۹۷۹
مکان امضا:  ایالات متحده آمریکا، نیویورک
تاریخ اجرا: ۱۱ جولای ۱۹۸۴
شرط اجرا: ۵ کشور این پیمان را امضا کرده ولی در داخل کشور خود تصویب نکرده‌اند
امضاکنندگان: ۱۱
گروه‌ها: ۱۶ (تا ماه می ۲۰۱۴)
ضامن: دبیرکل سازمان ملل متحد
زبان‌ها: انگلیسی، فرانسوی، روسی، اسپانیایی، چینی و عربی
 [[wikisource:Moon Treaty}|Moon Treaty}]] در ویکی‌نبشته:  [[wikisource:Moon Treaty}|Moon Treaty}]] در ویکی‌نبشته
توافق کنترل فعالیت کشورها بر ماه و دیگر اجرام آسمانی (به انگلیسی: Agreement Governing the Activities of States on the Moon and Other Celestial Bodies) یا به نام معمول پیمان ماه (به انگلیسی: Moon Treaty) یا توافق ماه (به انگلیسی: Moon Agreement))، یک پیمان بین‌المللی است که حدود حقوقی میان کشورها در مورد ماه و همچنین هر جرم آسمانی دیگر (و نیز اجرام چرخنده به دور آنها)؛ به غیر از زمین، را در جامعه بین‌المللی تعیین می‌کند؛ بنابراین تمام فعالیت‌های فضایی در جهت دستیابی به اجرام آسمانی و فعالیت‌هایی که بر روی آن‌ها انجام می‌شود باید با اساس قوانین بین‌الملل؛ که شامل منشور ملل متحد نیز می‌شود، سازگار باشند. نظارت بر اجرای این پیمان بر عهدهٔ کمیته سازمان ملل در امور استفاده صلح‌آمیز از فضا است.
این پیمان در عمل، پیمان ناموفقی بوده‌است، زیرا از زمان پیدایش آن در سال ۱۹۷۹ هیچ‌یک از کشورهایی که دارای فناوری فرستادن انسان به فضا هستند یا برنامه‌ای در این راستا دارند؛ (مانند آمریکا، آژانس فضایی اروپا، روسیه، چین، ژاپن و هند)، عضو آن نیستند و بنابراین نقش ناچیزی در پروازهای فضایی دارد. تا نوامبر سال ۲۰۱۶، تنها ۱۷ کشور به این پیمان پیوسته‌اند.
مفاد

در ادامه پیمان فضای بیرونی، هدف از پیدایش پیمان ماه، ایجاد رژیمی برای استفاده از ماه و دیگر اجرام آسمانی مانند پیمان کف دریا بود که توسط کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها تصویب شده بود. این پیمان عنوان می‌کند که منابع طبیعی ماه باید در اختیار تمام کشورها و مردم جهان باشد. همچنین این معاهده، کشورها را از استفاده از ماه به عنوان عاملی برای ایجاد مناقشه‌های بین‌المللی منع می‌کند.
برخی از مفاد اصلی این معاهده شامل موارد زیر می‌شوند:
از هرگونه استفاده نظامی مانند آزمایش سلاح یا ایجاد پایگاه نظامی بر سطح اجرام نظامی منع می‌کند.
از هرگونه اکتشاف اجرام آسمانی منع می‌کند. مگر اینکه بر اساس اصول میراث مشترک بشری تأیید شود که منافع آن به سود تمام کشورهای جهان است. (ماده ۱۱)
تمام فعالیت‌ها در اجرام آسمانی و اکتشافات بدست آمده باید به اطلاع دبیرکل سازمان ملل متحد برسند.
تمام کشورها برای تحقیق بر روی اجرام آسمانی، حق برابر دارند.
هر کشوری نمونه‌ای را برای آزمایش بدست می‌آورد باید حداقل بخشی از آن را در اختیار دیگر کشورها یا مراکز تحقیقاتی بگذارد.
از ایجاد هرگونه تغییر در اجرام آسمانی منع می‌کند و اعضا را ملزم می‌کند که با ارائه معیارهایی، از ایجاد آلودگی اتفاقی خودداری کنند.
از هرگونه ادعای حاکمیت بر هر جرم آسمانی منع می‌کند.
از هرگونه ادعای مالکیت بر اجسام فرازمینی توسط هر فرد حقیقی یا سازمان منع می‌کند حتی اگر آن سازمان، بین‌المللی یا دولتی باشد.
اعضا را ملزم به تنظیم یک رژیم بین‌المللی برای اطمینان از توسعه پایدار و مدیریت منابع و تقسیم منافع حاصل از اکتشافات اجرام آسمانی می‌کند.
پذیرش بین‌المللی

این معاهده در سال ۱۹۷۹ نهایی و در سال ۱۹۸۴ به اجرا گذاشته شد. تا ماه مه سال ۲۰۱۳، ۱۶ کشور عضو پیمان هستند. ۷ کشور از این ۱۶ کشور عضو رسمی هستند و باقی موافقت خود را با آن اعلام کرده‌اند. ۴ کشور دیگر آن را امضا کرده ولی در داخل کشور خود آن را تصویب نکرده‌اند. اعضای این پیمان، کشورهای استرالیا، اتریش، بلژیک، شیلی، قزاقستان، کویت، لبنان، مکزیک، مراکش، هلند، پاکستان، پرو، فیلیپین، عربستان سعودی، ترکیه و اروگوئه هستند. چهار کشور فرانسه، گواتمالا، هند و رومانی نیز آن را امضا کرده‌اند.
انجمن L5 و دیگر سازمان‌ها به‌طور موفقیت آمیزی با تصویب این پیمان در کنگره ایالات متحده آمریکا مخالفت کرده‌اند.
به نظر می‌آید علت مخالفت با این معاهده و کشورهای صاحب فناوری فضایی، الزام به، به اشتراک گذاری فناوری و منابع موجود در دیگر اجرام آسمانی باشد.
کاستلسانتانجلو

مکان
| کاستلسانتانجلو | کاستلسانتانجلو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
کاستلسانتانجلو: کاستلسانتانجلو
ناحیه: مارکه
استان / شهرستان: استان ماچه‌راتا (MC)
حکومت: حکومت
 • شهردار: Mauro Falcucci
مساحت: مساحت
 • کل: ۷۱٫۲ کیلومتر مربع (۲۷٫۵ مایل مربع)
ارتفاع: ۷۶۰ متر (۲۴۹۰ فوت)
جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰): جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰)
 • کل: ۳۱۸
 • تراکم: ۴٫۵/کیلومتر مربع (۱۲/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Castellani
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۶۲۰۳۰
پیش‌شماره تلفن: ۰۷۳۷
روز قدیس: ۲۶ دسامبر
کاستلسانتانجلو (به ایتالیایی: Castelsantangelo sul Nera) یک کومونه در ایتالیا است که در استان ماچه‌راتا واقع شده‌است.
خصوصیات

کاستلسانتانجلو ۷۱٫۲ کیلومترمربع مساحت و ۳۱۸ نفر جمعیت دارد و ۷۶۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
نظریه خلق‌الساعه

خلق‌ُالسّاعه (Spontaneous generation) در فلسفه یعنی مادهٔ زنده خودبه‌خود به وجود بیاید. نظریهٔ خلق‌الساعه توسط ارسطو مطرح شد که به پیدایش خودبه‌خودی جانداران از ماده گفته می‌شود. برخی از دانشمندان از زمان ارسطو تا ون هلمونت به این نظریه اعتقاد داشتند و سرانجام، فرانچسکو ردی با انجام آزمایش‌هایی آن را رد کرد.
اصطلاح خلق‌الساعه حداقل از زمان ارسطو که در سال‌های ۳۸۴ تا ۳۲۲ پیش از میلاد می‌زیست، وجود داشت. نظریه خلق الساعه به‌لحاظ علمی رد شده است.
در قرن ۱۷ دانشمندی به نام فرانچسکو ردی با روش علمی سعی کرد نظریه خلق‌الساعه را رد کند:
ردی، پزشک و دانشمند ایتالیایی، تصمیم گرفت با روش علمی به این پرسش پاسخ دهد که آیا ممکن است مگس‌های دیگر، بدون دخالت مگسی دیگر به وجود آیند. او نخست مقداری گوشت را در هوای آزاد گذاشت. چند روز بعد جانوران کرمی شکل در گوشت پیدا شدند. این جانوران چند روز بعد به پیله و سپس به مگسی تبدیل شدند. ردی متوجه شد که از پیله‌هایی که شکل آنها متفاوت بود، مگس‌های متفاوتی خارج می‌شود.
ردی، پس از آن، گوشت‌های جانوران مختلف را با این روش آزمایش کرد. او این بار پیله‌های مشابه را جدا کرد و هر گروه از آنها را در ظرف جداگانه‌ای، روی گوشت پرورش داد و مشاهدهٔ مگس‌های هر گروه، مشابه یکدیگر، اما با گروه دیگر متفاوت اند.
ردی مشاهده کرد که مگس‌ها ذرات بسیار کوچکی روی گوشت فاسد بر جای می‌گذارند. در این هنگام، فرضیهٔ او چنین بود:
«نوزادان کرمی شکل، از ذرات ریزی که مگس‌ها روی گوشت فاسد برجای می‌گذارند به وجود می‌آیند.» ...
وزارت آموزش و پرورش

| 0 | 1 |
| --- | --- |
وزارت سازمان: وزارت سازمان
بنیان‌گذاری: ۱۳۴۳
گونهٔ سازمان: وزارت‌خانه
حوزهٔ قدرت: ایران
ستاد: تهران، خیابان سپهبد قرنی
کارکنان: ۹۵۵٬۲۹۱ (۲۰۱۹)
وزیر مسئول: علیرضا کاظمی
گروه بالادست: دولت جمهوری اسلامی ایران
سازمان‌های زیردست: سازمان دانش‌آموزی سازمان نهضت سوادآموزی سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان سازمان آموزش و پرورش استثنایی دانشگاه فرهنگیان دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی
وبگاه: medu.ir
وزارت آموزش و پرورش سازمان آموزش کشوری ایران است که مسئولیت آموزش کودکان و نوجوانان و نیز تربیت معلّم را در این کشور برعهده دارد.
در ایران این وزارتخانه از سال ۱۳۴۳ که از وزارت فرهنگ جدا گردید، مسئولیت آموزش عالی (دانشگاه‌ها) را نیز عهده‌دار بوده است؛ امّا پس از تشکیل وزارت علوم، برای ادارهٔ امور دانشگاه‌ها و امور پژوهشی در سطوح عالی، وزارت آموزش و پرورش وظیفهٔ آموزش رایگان همهٔ افراد در مقاطع پیش دبستان، دبستان، دورهٔ اول متوسطه، دورهٔ دوم متوسطه و همچنین ادارهٔ دانشگاه فرهنگیان برای تربیت معلّم و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی را بر عهده دارد. همچنین تمامی مهد کودک‌ها باید برای فعالیت خود از وزارت آموزش و پرورش مجوز بگیرند. وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، دارای جداسازی جنسیتی از پایین‌ترین مقطع است و آموزش آن، مفاهیم مذهبی (دین رسمی کشور) را به همراه دارد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، آموزش در ایران به شکل کلّی، «اسلامی‌سازی» شد؛ به‌طوری‌که تعلیم خرافات مذهبی و تربیت دین‌بنیاد، به محور راهبردی نظام آموزشی ایران تبدیل شد و محتوای علمی در حاشیه قرار گرفت.
پیشینه > کشور شاهنشاهی ایران

سیر تکوین نظام آموزش رسمی ایران، به لحاظ جریان‌های فکری که در آن مؤثر بوده‌اند، در چهار دوره قابل بررسی است:
دورهٔ اوّل از ابتدای اعزام محصل به خارج آغاز می‌شود و تا پایان سلطنت ناصرالدین‌شاه که همان دیدگاه‌ها، اهداف و کارکردها دنبال می‌شد، ادامه می‌یابد. در این دوره هدف عمدهٔ دست‌اندرکاران آموزش جدید، دستیابی به علوم و فنون نوین برای رفع نیازهای جامعه بود؛ امّا در عمل، تأثیر فرهنگی اعزام‌شدگان و محصلان دارالفنون در جامعه بیشتر از تأثیر تکنولوژیکی شد.
در دورهٔ دوم که از سلطنت مظفرالدین‌شاه آغاز می‌شود و تا انقلاب مشروطه ادامه می‌یابد، تجددگرایان دست‌اندرکار توسعه آموزش جدید بودند. آن‌ها با تشکیل انجمن معارف و تأسیس آموزش ابتدایی و متوسطه امیدوار بودند از طریق توسعهٔ آموزش همگانی زمینهٔ ایجاد حکومت دموکراسی و پارلمانی را فراهم آورند.
در دورهٔ سوم که از انقلاب مشروطه تا آغاز حکومت رضاشاه به طول انجامید، بنابر ضرورتی که برای تأسیس نهادهای نوین به سبک غربی احساس می‌شد، قوانین آموزشی با تقلید از الگوهای غربی به تصویب می‌رسید.
دورهٔ پایانی در سیر تکوین آموزش رسمی که از سلطنت رضاشاه آغاز شد و به تشکیل وزارت آموزش و پرورش انجامید، توسعهٔ آموزش و پرورش هم‌راستا با سیاست‌های شبه‌مدرنیستی رضاشاه صورت می‌گرفت.
گسترش نظام آموزشی در این دوره بر محور آموزش متوسطه و عالی و تأسیس دانشگاه‌ها بود که با سیاست‌های شبه‌مدرنیستی حکومت هم‌خوانی داشت. این شیوه تا تشکیل وزارت مستقل آموزش و پرورش و تفکیک وظایف آن از امور مطبوعات، اوقاف و… ادامه یافت و کمتر دگرگونی یا تغییری در آن مشاهده شد.
در نظام آموزش قدیم زیر نظر علما و روحانیون، هدف از تعلیم، خواندن قرآن بود، در حالی که در نظام آموزش جدید در زمان پهلوی اوّل، خواندن قرآن در مدارس محدود گردید. آموزش دختران در نظام قدیم به صورت بسیار محدود انجام می‌شد، ولی در زمان پهلوی اوّل، داشتن حجاب در مدارس برای آموزگاران زن و دانش‌آموزان دختر ممنوع شد و بسیاری از دگرگونی‌های دیگری که در جامعه ایران رخ داد.
پیشینه > جمهوری اسلامی ایران

در دوران جمهوری اسلامی، آموزش در ایران با زیرساخت‌های پهلوی ادامه یافت و دولت انقلابی جدید تصمیمی بر توقف آموزش عالی در کشور نگرفت. با این حال، تغییراتی نیز رخ داد. مهم‌ترین دگرگونی، «اسلامی‌سازی» سیستم آموزش ایران و دگرگونی وزارت آموزش و پرورش بود. همهٔ دانش‌آموزان از نظر جنسیتی جدا شدند و جداسازی جنسیتی، وارد آموزش در این کشور شد. کتاب‌ها و نوشتار آموزشی نیز کم‌کم بر اساس نظریات کارشناسان جمهوری اسلامی، تغییر کردند و در طی شش‌ماه پس از انقلاب ۱۳۵۷، مطالب آموزشی مبتنی بر اسلام به آموزشگاه‌های ابتدایی این کشور وارد شد.
بر اساس گزارشی از رادیو فردا، سوگیری‌های اصلی وزارت آموزش و پرورش نمایان‌گر آن است که مقابله با «تهاجم فرضی فرهنگی غرب»، به دغدغهٔ اصلی مسئولان این تشکیلات وزارتی و سایر متولیان فرهنگی ایران، تبدیل شده است. این رسانه، در ۲۱ مرداد ۱۳۸۹ به شواهدی دست یافت که وزارت آموزش و پرورش در تدارک سری تازه‌ای از اقدامات تبلیغی ایدئولوژیک و سیاسی برای سال‌های تحصیلی آینده بوده و از فشار روحانیون برای این کار، خبر داد.
در اواخر دههٔ ۱۳۹۰، تصویر دختران از روی جلد کتاب درسی سوم ابتدایی حذف و خبرساز شد. منتقدان این عمل، حذف تصویر را نشانه‌ای از تبعیض جنسیتی ساختاری علیه زنان و تمایل‌داشتن به حذف زنان از صحنه اجتماع ایران، عنوان کردند. ریش‌دار کردن مردان نیز در کتاب‌های درسی رسمی کشور، در این دوران انجام شد. آموزش ایدئولوژیک کودکان نیز در دوران جمهوری اسلامی مورد توجه بوده است؛ وجود قابل‌توجه مناسک مذهبی در کتاب‌های درسی، همچون آموزش ریاضی با تصاویر «وضو گرفتن»، به اعتراضات دربارهٔ «آموزش ایدئولوژیک کودکان در ایران» دامن زده است.
سعید پیوندی در رادیو فردا اعلام کرده که آموزش در دوران جمهوری اسلامی با هدف اصلی تحمیل یک نظام ارزشی و فرهنگ دینی خاص به نسل جوان ایران انجام می‌شود. او دلیل فقر کیفیتی آموزش رسمی ایران در این دوران را کمبودها و مشکلات مربوط به امکانات آموزشگاه‌ها، روش‌های سنتی آموزشی، توانایی‌ها و مهارت‌های آموزگاران برای کاربرد روش‌های تازه و متحول کردن آموزش و یادگیری می‌داند.
در سال ۱۳۹۹، گزارش‌های فراوانی از خودکشی دانش‌آموزان ایرانی منتشر شد. در آبان ۱۳۹۹ اعلام شد که تنها در یک ماه گذشته، شش دانش‌آموز ایرانی تنها در شهر رامهرمز خودکشی کرده‌اند. چرایی برخی از این خودکشی‌ها بر اساس اعلام‌های رسمی، مربوط به مشکلات مالی تهیه تلفن همراه هوشمند برای حضور در کلاس‌های آنلاین وزارت آموزش و پرورش (پس از دنیاگیری کروناویروس در ایران) بوده‌اند. پس از این گزارش‌ها، انتشار هرگونه گزارش مشابه، ممنوع شد.
در بهمن ۱۳۹۹، وزیر آموزش و پرورش ایران رسماً اعلام کرد که «از هر دانش‌آموز می‌توان یک خمینی تولید کرد.» در دوران همین وزیر بود که مشخص شد ۴ هزار مدرسهٔ کانکسی در ایران وجود دارد. کمی بعد نیز در پی رخ دادن یک آتش‌سوزی در یک مدرسهٔ کانکسی در استان خوزستان ایران، که باعث سوختگی سه آموزگار و چند دانش‌آموز شده بود، یکی از دانش‌آموزان، جان باخت. در دوران همین وزیر همچنین معاون وزیر آموزش و پرورش ایران، اعلام داشت که ۳۰ درصد دانش‌آموزان ایرانی در دوران کرونا از ادامهٔ تحصیل محروم و بازمانده‌اند.
پیشینه > جمهوری اسلامی ایران > اعتصاب سراسری معلّمان ایران و استخدام روحانیان به‌عنوان آموزگار

مقاله‌های اصلی: اعتصاب سراسری معلمان ایران و روحانی‌گرایی در ایران
در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰)، در هنگامی که در این دوره آموزگاران و فرهنگیان ایرانی چند اعتصاب سراسری را برای اعتراض به نقض حقوقشان، تأمین نشدن روزی‌شان و … برگزار کرده بودند، استخدام طلاب (روحانی شیعه) در آموزش در دستور کار وزارت آموزش و پرورش قرار گرفت. وزارت آموزش و پرورش، استخدام ۲۵ هزار طلبه به عنوان آموزگار را برای اسلامی‌سازی آموزشگاه‌ها دانست و چنین کاری را قانونی و بر پایهٔ مصوبات مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام کرد. قانون مصوب سال ۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی در مورد به‌خدمت‌گیری روحانیان در آموزش، مورد اشارهٔ این وزارت بود. همزمان با این نیز، ستاد همکاری حوزه‌های علمیه و آموزش و پرورش از چنین طرحی دفاع کرده و استخدام شدن ۲۵ هزار طلبهٔ جدید در آموزش و پرورش را درست دانست و اعلام کرد که در طول تنها یک سال گذشته، ۴۴۰ طلبهٔ دیگر به عنوان آموزگار استخدام شده بودند، امّا باز هم شمارشان کم بود. از چنین کارهایی، با عنوان «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» یاد شده است. این سند، با تأکید علی خامنه‌ای نیز همراه بوده است. ستاد، همچنین اعلام کرد: «پیشینه تعلیم و تربیت در ایران قرن‌ها در اختیار حوزه‌های علمیه بوده (تا پیش از دوران رضاشاه) و اکنون سند تحول بنیادین آموزش و پرورش احیای ارزش‌های معرفتی و دینی است.»
در اعتراض به این موارد، کانون صنفی معلمان ایران در بیانیه‌ای به پایین بودن حقوق آموزگاران، نبود امنیت شغلی و حق بیمه و همچنین «جذب طلاب به عنوان معلم در مدارس» اعتراض کرد. کانون صنفی آموزگاران، درخواست آزادی آموزگاران زندانی را نیز کرد؛ کسانی که از چند سال پیش از این، پس از شرکت در اعتصاب سراسری معلّمان در زندان به‌سر برده‌اند. این کانون، پایان یافتن برخوردهای سرکوبگرانه با آموزگاران را نیز خواستار شد.
«نکتهٔ قابل تأمّل و نگران‌کننده این است که به طلبه‌ها اجازه داده می‌شود، نه‌تنها در رشته‌های علوم تربیتی و دینی بلکه در هشت رشتهٔ متنوع دیگر دبیری و آموزگاری از جمله آموزگاری ابتدایی، دبیری ادبیات فارسی، دبیری علوم اجتماعی، دبیری تاریخ و دبیری فلسفه در آزمون استخدامی شرکت کنند.» بخشی از بیانیهٔ کانون صنفی معلّمان ایران
کانون صنفی معلّمان ایران استخدام آخوندها را «پیش و بیش از هر چیز بیانگر نگاهی غیرتخصصی به موضوع آموزش و پرورش» و «بی‌اعتمادی به علم و نهادهای علمی جدید و نفوذ و سیطرهٔ هرچه بیشتر حوزه‌های علوم دینی بر آن‌ها» شمرد. این بیانیه همچنین به تغییرات گسترده در کتاب‌های درسی ایران اعتراض کرد و نوشت: «علم جدید را به بهانهٔ سکولار بودن تخطئه می‌کنند؛ امّا به‌جز نفرت‌پراکنی در مورد آنچه غیرخودی می‌دانند، هیچ بدیل مناسبی برای عرضه ندارند.»
علیرضا حاجیان‌زاده نیز به‌عنوان مشاور عالی وزیر و دبیر ستاد همکاری حوزه‌های علمیه و آموزش و پرورش همچنین اعلام کرد، «مدارس علوم و معارف اسلامی» که به حوزه‌های علمیه وابستگی خواهند داشت، در استان‌های ایران گشایش خواهند یافت. وی در این مورد نیز افزود: «حضور مبلغین ثابت در مدارس بهترین کار تبلیغی است.» این مقام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی، همچنین رسماً اعلام داشت: «پس از یک دهه فعالیت مشترک حوزه علمیه و آموزش و پرورش، اکنون حوزه‌های علمیه به صورت رسمی وارد حوزهٔ تألیف کتب درسی شده‌اند و در تمامی گروه‌های درسی در این بخش نماینده دارند.»