stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
تحریم‌های آمریکا علیه ایران
دولت روحانی > تحریم افراد دخیل در صنایع مخابرات ایران

روز سه‌شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۹، ایالات متحده آمریکا، چهار شخصیت حقیقی و شش شخصیت حقوقی را تحریم کرد:
سید محمد بنی‌هاشمی چهرم (ایران)
محمد سلطان‌محمدی (ایران)
سان شی مئی (تایوان)
هوانگ چین هوا (تایوان)
آرتین صنعت تابان
هدا تریدینگ
ناز تکنولوژی
دس اینترنشنال
پروما اینداستری
سولتک اینداستری
این افراد و شرکت‌ها متهم شده‌اند که شبکه‌ای برای تأمین کالاهای حساس مورد نیاز بخش نظامی ایران از جمله قطعات الکترونیکی ساخت آمریکا برای شرکت «صنایع مخابرات ایران»، که تحت تحریم ایالات متحده است، ایجاد کرده‌اند. شرکت صنایع مخابرات ایران سامانه‌های ارتباطات نظامی، قطعات الکترونیکی و پرتابگرهای موشک تولید می‌کند.
دولت روحانی > تحریم‌های ۲۸ آبان ۱۳۹۹

حکومت ایالات متحده آمریکا در ۲۸ آبان ۱۳۹۹، ده‌ها شخص، نهاد و شرکت را تحریم کرد.
الف) افراد تحریم‌شده:
پرویز فتاح، رئیس بنیاد مستضعفان؛
سید محمود علوی، وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی؛
محسن علیخانی، شرکت مادر تخصصی و سرمایه‌گذاری سینا وابسته به بنیاد مستضعفان؛
سید محمد اتابک، مدیرعامل هلدینگ گسترش صنایع معدنی کاوه پارس وابسته به بنیاد مستضعفان؛
امیر منصور برقعی، قائم مقام پرویز فتاح در بنیاد مستضعفان؛
محمدعلی یزدان‌جو، معاون امور اقتصادی؛
محمد اسکندری، مدیر عامل و عضو هیئت مدیره شرکت مالی و سرمایه‌گذاری سینا وابسته به بنیاد مستضعفان؛
جواد قناعت، معاون امور اداری و پشتیبانی بنیاد مستضعفان؛
سیدضیاء ایمانی، مدیرعامل بانک سینا وابسته به بنیاد مستضعفان؛
خسرو مختاری، معاون برنامه‌ریزی و امور مجامع بنیاد مستضعفان؛
جواد اوجی، مدیرعامل هلدینگ انرژی‌گستر سینا وابسته به بنیاد مستضعفان.
ب) نهادها و شرکت‌های تحریم‌شده:
بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی؛
شرکت آلومینیوم کاوه خوزستان؛
شرکت گسترش صنایع معدنی کاوه پارس؛
شرکت صرافی سینا؛
شرکت انرژی‌گستر سینا؛
شرکت مادر تخصصی مالی و سرمایه‌گذاری سینا؛
شرکت گسترش پایاصنعت سینا؛
شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا؛
شرکت حمل و نقل سینا ریل پارس سهامی خاص؛
شرکت صنایع کاشی و سرامیک سینا؛
شرکت مهندسی و مدیریت فناوران سامیک؛
شرکت صنایع شیمیایی تابکم؛
شرکت تالون؛
سیمان تهران؛
شرکت ترابری بین‌المللی تهران؛
شرکت سهامی الیاف؛
شرکت فولاد شرق کاوه؛
شرکت ملی ساختمان؛
شرکت فولاد کاوه اروند؛
شرکت حفاری و اکتشاف انرژی‌گستر پارس؛
شرکت صنایع تجهیزات پارس سارایه؛
شرکت به تام روانکار؛
شرکت نفت بهران؛
شرکت بازرگانی بهران؛
شرکت راه‌آهن شرقی بنیاد سهامی خاص؛
شرکت نمایندگیهای کشتیرانی بنیاد؛
شرکت پالایش قطران زغال‌سنگ؛
معدن دماوند؛
شرکت دی؛
شرکت نساجی حجاب شهرکرد؛
شرکت گسترش الکترونیک ایران؛
شرکت تولیدی ایران تایر؛
شرکت حفاری شمال؛
شرکت صنعت چوب شمال؛
شرکت عمران و مسکن ایران؛
شرکت کاشی پارس؛
شرکت سیاحتی و مراکز تفریحی پارسیان؛
شرکت پایا سامان پارس؛
شرکت پایندان؛
شرکت پیوند تجارت آتیه ایرانیان؛
شرکت بازرگانی پیشگامان گسترش افق تجارت ایرانیان؛
شرکت مالی و سرمایه‌گذاری پیشرو ایران؛
شرکت ره‌نگار خوار میانه پارس؛
شرکت رامان؛
شرکت صنعتی دوده فام؛
شرکت تولیدی کارخانجات ریسندگی و بافندگی سلک‌باف؛
گروه صنایع شیشه و گاز.
دولت روحانی > تحریم‌های ۱۳ آذر ۱۳۹۹

روز پنجشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۹ وزارت خزانه‌داری آمریکا با صدور بیانیه‌ای «گروه شهید میثمی» و مدیرعامل آن نام برد که در ارتباط با تحقیقات سلاح شیمیایی و سازمان نوآوری و پژوهش‌های دفاعی جمهوری اسلامی هستند را مورد تحریم قرار داد، بر اساس تحریم روز پنجشنبه، تمام دارایی‌ها این دو شخص حقیقی و حقوقی در آمریکا مسدود خواهد شد و از شهروندان آمریکایی خواسته شده از هر گونه معامله به آنها اجتناب ورزند.
دولت روحانی > تحریم‌های ۱۶ دی ۱۳۹۹

در ۱۶ دی ۱۳۹۹، وزیر امور خارجه آمریکا موارد تحریم‌های نو را اعلام کرد:
مجتمع صنعتی ذوب آهن پاسارگاد
مجتمع فولاد گیلان
توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه (میدکو)
صنایع فولاد سیرجان
صنایع فولاد زرند
مجتمع ذوب آهن فولاد خزر
مجتمع فولاد ویان
مجتمع فولاد روهینا جنوب
شرکت نورد فولاد صنعتی و ساختمانی یزد
مجتمع فولاد البرز غرب
مجتمع صنعتی اسفراین
صنایع فولاد بناب
شرکت چینی «کایفنگ پینگمی» (Kaifeng Pingmei)
مجید سجده، یکی از مدیران ارشد شرکت کشتیرانی حافظ دریای آریا.
دولت روحانی > تحریم نهادهای زیر نظر خامنه‌ای (۲۴ دی ۱۳۹۹)

روز ۲۴ دی ۱۳۹۹ وزارت خزانه‌داری آمریکا ۲ شخصیت حقیقی و ۱۶ نهاد ایرانی از جمله رؤسای ستاد اجرایی فرمان امام و آستان قدس رضوی را تحریم کرد:
همچنین چند شرکت از زیرمجموعه‌های ستاد اجرایی فرمان امام نیز تحریم شدند:
شرکت دانش‌بنیان «برکت» (به نوشته رادیوفردا این شرکت انحصار تولید ماسک در کشور را در دست گرفته و مدعی تولید واکسن «کو ایران برکت» است)
شرکت «گسترش الکترونیک مبین» وابسته به ستاد اجرایی فرمان امام
برخی از شرکت‌های زیرمجموعه آستان قدس رضوی از جمله این موارد تحریم شدند:
«کمباین‌سازی ایران»
«مؤسسه حسابرسی مفید راهبر»
«مسکن و عمران قدس رضوی»
«شرکت معادن قدس رضوی»
شرکت «کاشی سنتی قدس»
شرکت «کارگزاری بورس اوراق بهادار رضوی»
«سازمان اقتصادی رضوی»
شرکت «فناوری اطلاعات و ارتباطات رضوی»
شرکت «توسعه نفت‌وگاز»
شرکت «مدیریت زنجیره»
شرکت «شهاب خودرو رضوی»
شرکت «توسعه حفاری تدبیر»
شرکت «تولید نیروی برق آبادان»
افراد:
احمد مروی، تولیت آستان قدس رضوی
محمد مخبر، رئیس ستاد اجرایی فرمان امام
استیون منوچین وزیر خزانه‌داری آمریکا گفت که که بنیادهای تحریم شده زیر نظر علی خامنه ای از جمله بنیاد مستضعفان، آستان قدس رضوی و ستاد اجرایی فرمان امام، نیمی از اقتصاد ایران را در دست دارند و باعث فساد مالی گسترده در جمهوری اسلامی شده‌اند.
دولت روحانی > تحریم‌های ۲۶ دی ۱۳۹۹

در ۲۶ دی ۱۳۹۹ ایالات متحده، سازمان‌های هوایی، دریایی، هوافضا و نیز نهادهای مرتبط به کشتیرانی نظام جمهوری اسلامی ایران را تحریم کرد.
سازمان‌ها و شرکت‌ها:
کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران
شرکت فولاد ژیانگیین مسکات اسپشال (با مسئولیت محدود، مستقر در چین)؛
شرکت ایران ترانسفو؛
شرکت ترانسفورماتور توزیع زنگان؛
شرکت اکسنچر بیلدینگ متریالز (مستقر در امارات متحده عربی)؛
شرکت فولاد مبارکه؛
شرکت کشتیرانی ساپید؛
شرکت کشتیرانی هوپاد دریا.
افراد:
محمدرضا مدرس خیابانی؛ مدیرعامل کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران؛
حمیدرضا عظیمیان؛ مدیرعامل شرکت فولاد مبارکه.
دولت‌های رئیسی و پزشکیان > نخستین تحریم دولت بایدن

با آمدن دولت جو بایدن امیدها به لغو تحریم و بازگشت به برجام افزایش یافته بود ولی در ۱۹ اسفند ۱۳۹۹، وزارت خارجه آمریکا از تحریم دو بازجوی سپاه پاسداران به اتهام «نقض حقوق بشر» علیه زندانیان سیاسی خبر داد. این افراد به اسم «علی همتیان» و «مسعود صفدری»، در شکنجه، تحقیر و ضرب‌وشتم فعالان سیاسی و معترضانی که در جریان اعتراضات دو سال گذشته در ایران بازداشت شده بودند، نقش داشتند. مهدیه گلرو در اینترنت از دیدار «جمعی از دانشجویان و دانش‌آموزان» با علی خامنه‌ای برخورده بود و در میان آن‌ها بازجوی خود به اسم «علی همتیان» معروف به «رئوف» را شناسایی کرده بود. کاربران، عکس دیگر از نشست «مدیران و محققان سازمان اسناد انقلاب اسلامی» با خامنه‌ای گرفته شده بود که قربانیان نام واقعی او به اسم «مسعود صفدری» معروف به «ستار» را شناسایی کردند.
رئیس‌جمهور ایالات متحده، جو بایدن، در ۸ بهمن ۱۳۹۹ اعلام کرد که تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را تا زمانی که این کشور به تعهدات توافق هسته‌ای برجام ۲۰۱۵ پایبند نباشد، لغو نخواهد کرد. رهبر ایران، علی خامنه‌ای، پیش‌تر گفته بود که تهران تنها در صورتی به اجرای توافق بازخواهد گشت که ایالات متحده ابتدا تمامی تحریم‌های اقتصادی را لغو کند. از سوی دیگر، ایران اعلام کرد که اگر سایر طرف‌های توافق هسته‌ای ۱۳۹۳ تا ۳ اسفند ۱۳۹۹ به تعهدات خود عمل نکنند، اجرای پروتکل الحاقی را متوقف خواهد کرد.
در ۳۱ شهریور ۱۴۰۱، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا تحریم‌هایی علیه وزارت ارشاد ایران و همچنین هفت تن از رهبران ارشد سازمان‌های امنیتی مختلف ایران به دلیل «خشونت علیه معترضان و مرگ مهسا امینی» اعلام کرد. این افراد شامل محمد رستمی چشم‌گچی، رئیس وزارت ارشاد، و کیومرث حیدری، فرمانده نیروی زمینی ارتش ایران، علاوه‌بر وزیر اطلاعات ایران، اسماعیل خطیب، حاج احمد میرزایی، رئیس گشت ارشاد، سالار آبنوش، معاون فرماندهی بسیج و دو فرمانده نیروی انتظامی، منوچهر امان‌اللهی و قاسم رضایی از نیروی انتظامی استان چهارمحال و بختیاری بودند. این تحریم‌ها شامل مسدود کردن هرگونه دارایی یا منافع در دارایی‌های تحت صلاحیت ایالات متحده و گزارش آن‌ها به وزارت خزانه‌داری ایالات متحده بود. همچنین مجازات‌هایی برای هر طرفی که به تسهیل معاملات یا ارائهٔ خدمات به نهادهای تحریم‌شده کمک کند، اعمال می‌شد.
در ۱۶ خرداد ۱۴۰۲، ایالات متحده شبکه‌ای از تأمین‌کنندگان شامل هفت فرد و شش نهاد در ایران و چین را به دلیل حمایت از فعالیت‌های وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، صنایع شیمیایی پارچین و ب پ. صدر، به عنوان بازیگران کلیدی در برنامه موشک‌های بالستیک ایران، تحریم کرد.
در ۲۸ شهریور ۱۴۰۳، ایالات متحده تحریم‌هایی را علیه ۱۲ مقام ایرانی به دلیل نقض حقوق بشر اعمال کرد. این تحریم‌ها شامل اعضای نیروهای امنیتی ایران که در سرکوب اعتراضات دست داشتند، مقامات زندان که به شکنجه و اعدام‌ها مرتبط بودند و افرادی که در هدف قرار دادن مخالفان در خارج از کشور نقش داشتند، بود. وزارت خزانه‌داری ایالات متحده سرکوب‌های مداوم را برجسته کرد و به نقض سیستماتیک حقوق بشر توسط رژیم ایران، از جمله سرکوب معترضان مسالمت‌آمیز و فعالان سیاسی، اشاره کرد.
اقدامات ایران

مقالهٔ اصلی: خروج_آمریکا_از_برجام § کاهش_تعهدات_ایران
در تاریخ ۱۸ اردیبهشت سال ۱۳۹۸ روحانی رئیس‌جمهور ایران در اقدامی اعلام کرد که در صورت بد عهدی اروپا و آمریکا در اجرای تعهدات خود، ایران سه گام اساسی در جهت کاهش تعهدات برجامی خود خواهد برداشت.
در این بیانیه روحانی رئیس شورای عالی امنیت ملی به سران ۵+۱ اعلام کرد: به کشورهای باقیمانده در برجام ۶۰ روز برای اجرای تعهدات خود به‌ویژه در حوزه‌های بانکی و نفتی فرصت داده شده، و تأکید شده است: «در هر زمان که خواسته‌های ما تأمین شود؛ ما نیز به همان میزان اجرای مجدد تعهدات متوقف شده را از سر خواهیم گرفت، اما در غیر این صورت، جمهوری اسلامی ایران مرحله به مرحله تعهدات دیگری را متوقف خواهد کرد» این برنامه شامل سه گام اساسی می‌باشد.
گام اول: در گام اول کاهش تعهدات برجامی، توقف فروش آب سنگین و اورانیوم غنی شده و نیز عدم تعهد به تولید و نگه داری اورانیوم غنی شده ۳٫۶۷ درصد تا سقف ۳۰۰ کیلوگرم و آب سنگین تا سقف ۱۳۰ تن را در دستور کار قرار می‌دهد. در صورت عدم اقدام از طرف مقابل پس از ۶۰ روز ایران وارد گام دوم خواهد شد.
گام دوم: توقف رعایت محدودیت‌های مربوط به سطح غنی‌سازی اورانیوم بیش از ۳٫۶۷ درصد و مدرن‌سازی رآکتور آب سنگین اراک به منظور بازگشت به حالت رآکتور پیشین این مرکز، رئیس‌جمهور اعلام کرد که بعد از یک فرصت ۶۰ روزه دیگر در صورت عدم اجرای تعهد، ایران وارد گام سوم خواهد شد.
گام سوم:همه محدودیت‌ها دربارهٔ تحقیق و توسعه برداشته شود و سازمان انرژی اتمی تحقیق و توسعه را گسترش داده و بر روی انواع سانتریفیوژهای جدید کار کند.
گام چهارم: رونمایی از زنجیره ۳۰تایی سانتریفیوژ IR6، راه‌اندازی قسمت ثانویه رآکتور آب سنگین اراک، نصب ماشین جابه‌جایی سوخت رآکتور اراک عدم تحرک اروپا در راستای اجرای تعهداتش، موجب شد که ایران گام چهارم کاهش تعهدات برجامی را بردارد.
در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ ایران گام نخست در کاهش تعهدات برجامی خود برداشته، در تاریخ ۱۶ تیر نیز گام دوم در ۱۴ شهریور گام سوم را عملیاتی کرده و در ۱۴ آبان گام چهارم عملیاتی شد.
رئیس‌جمهوری ایران نیز اعلام کرد در راستای کاهش تعهدات برجامی در گام چهارم از فردا چهارشنبه تزریق گاز به سانتریفیوژها در فردو آغاز خواهد شد. وی دربارهٔ بازگشت‌پذیر بودن اقدامات نیز اشاره کرد در گفتگویی که انجام می‌دهیم؛ معیار را از اول ژانویه ۲۰۱۷ گذاشتیم گفتیم آنها به اول ژانویه ۲۰۱۷ برگردند؛ ما هم که از اول ژانویه ۲۰۱۷ برمی‌گردیم، بنابراین این گام هم‌گامی قابل بازگشت مثل گام‌های قبلی هست که آنها هم قابل بازگشت است.
گروه «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» و اثرات بر تحریم

گروه موسوم به «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» یوآنی به عنوان یک سازمان لابی‌گر مستقر در آمریکا کارزاری مخفیانه برای نفوذ به نمایشگاه‌های تجاری در ایران و آشکار کردن نام شرکت‌هایی کرده که در حال ادامه تجارت با ایران هستند. وآنی توانسته شرکت بیمه پارتنر ری (PartnerRe) مستقر در «برمودا»، گروه بانکداری چند ملیتی «سانتاندر»، مستقر در اسپانیا، شرکت پتروشیمی «دالیم» در کره جنوبی، شرکت :حمل و نقل دریایی «یانگ مینگ» در تایوان، و شرکت کشتی‌رانی «سی‌ام‌ای سی‌جی‌ام» در فرانسه را از مراوده با ایران منصرف کرده است.
اسناد داخلی «یوآنی» نشان می‌دهند سال ۲۰۱۸ که ۶۰۰ شرکت از ۳۸ کشور خارجی برای شرکت در نمایشگاه بین‌المللی صنعت نفت ایران ثبت نام کرده بودند، این سازمان اقدام به گردآوری اطلاعات از این شرکت‌ها کرده است اما ماه مه ۲۰۱۹ (اردیبهشت سال جاری) که این نمایشگاه دوباره برگزار شد فقط ۴۴ شرکت در آن حضور پیدا کردند که معادل ۹۰ درصد کاهش بوده است. یوآنی با ارسال نامه به مدیران شرکت‌ها یا چاپ تبلیغات تمام‌صفحه در روزنامه‌ها به آنها هشدار می‌دهد تعاملات آنها با ایران را زیر نظر دارد. شرکت‌هایی که در اروپا مستقر هستند از جمله شرکت آلمانی «زیمنس» و چندین شرکت دیگر در هلند، روسیه و فرانسه توسط گروه «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» تهدید شده‌اند. فری‌بیکن مدعی شده که این گروه موفقیت‌های مشابهی در اهدافش در سراسر اروپا داشته است.
اثرات و انتقادات

پژوهش هاشم پسران منتشر شده در سال ۲۰۲۱ بیان می‌کند که تحریم‌ها مسبب ۲۰ درصد از مشکلات اقتصادی ایران هستند و مابقی ناشی از بوروکراسی کُند، خودتحریمی بخش بانکی و نهادهای حکومتی است. بر اساس این پژوهش، ۸۰ درصد از نوسانات نرخ ارز و ۸۳ درصد از تغییرات رشد تولید را نمی‌توان با تحریم‌ها توضیح داد. پژوهش جواد صالحی اصفهانی بیان می‌کند تحریم‌ها از سال ۲۰۱۱ ضربهٔ بزرگی به اقتصاد ایران زده است و با توجّه به بزرگی و شوک خارجی ناشی از آن‌ها، هیچ سیاستی نمی‌توانسته جلوی یک بحران اقتصادی یا سقوط استانداردهای عادّی زندگی مردم ایران را به‌طور کامل بگیرد. بر اساس این پژوهش از زمان تنگ‌تر شدن تحریم‌های آمریکا در سال ۲۰۱۱، سرانه مصرف سقوط کرده و در سال ۲۰۱۹، ۱۷٫۷ درصد نسبت به سال ۲۰۱۰ کاهش یافته و به سطوح سال ۲۰۰۲ رسیده است. ضربه به مصرف بیش از همه به مناطق روستایی و سپس مناطق شهری، به جز تهران، وارد شده است. مصرف در مناطق روستایی ۳۰ درصد و در مناطق شهری ۲۲٫۶ درصد نسبت به سال ۲۰۱۰ کاهش یافته در حالی که در تهران ۹ درصد افزایش پیدا کرده است. نرخ فقر در هر سه منطقه افزایش پیدا کرده و در سطح ملّی تقریباً دو برابر شده است. شدّت اثر بحران اقتصادی بر بیکاری کمتر از مصرف بوده است. دلیل آن صلبی اشتغال در ایران و عدم پاسخ سریع آن و نیز اجازه دادن دولت برای افزایش قیمت‌ها و افت ارزش پول است که تولید در برخی بخش‌های تولیدی را رقابتی‌تر کرده است. با اینکه اشتغال نسبت به شوک تحریم‌ها تاب‌آوری نسبی داشته، ولی نتوانسته است از سقوط درآمدهای واقعی جلوگیری کند.
آمریکا از شرکت فروش هواپیما توسّط شرکت هواپیماسازی بوئینگ به شرکت‌های هواپیمایی ایرانی جلوگیری می‌کند. به هر روی مجوزهایی برای صادرات قطعات هواپیمایی غیرنظامی به ایران وقتی آن قطعات برای ایمنی هواپیماهای تجاری لازم بوده وجود داشته. یک تحلیلی انجام شده توسّط جروزالم پست دریافت یک سوم ۱۱۷ هواپیمای تحت تحریم آمریکا دچار سانحه یا سقوط شده‌اند.
یک گزارش منتشر شده در سال ۲۰۰۵، که در ۳۶مین نشست سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری ارائه شد، گزارش کرد که تحریم‌های آمریکا ایمنی هوانوردی غیرنظامی در ایران را به مخاطره انداخته؛ چرا که ایران را از دستیابی به قطعات و پشتیبانی لازم برای ایمنی هوانوردی بازداشته است. این گزارش همچنین اظهار داشت که تحریم‌ها مغایر ماده ۴۴ معاهده هوانوردی غیرنظامی بین‌المللی (که آمریکا عضو آن است) هستند. گزارش ایکائو گفت که ایمنی هوانوردی بر جان انسان‌ها و حقوق بشر اثر می‌گذارد، فراتر از اختلافات سیاسی است و مجمع باید به آمریکا فشار عمومی وارد کند تا تحریم‌ها را از روی ایران بردارد.
دولت آمریکا در دسامبر ۲۰۰۸ خواستار ۴۰ درصد سهام ۶۵۰ خیابان پنجم در حاشیه مرکز راکفلر شد که گفته می‌شد بانک ملّی یکی از مالکانش است.
تظاهرات علیه محمود احمدی‌نژاد در نیویورک. بر روی پلاکاردها نوشته شده: «جلوی ایران را بگیرید!» در صورت پیروزی در انتخابات ۲۰۰۸ آمریکا، شهردار سابق نیویورک وعده تشدید تحریم‌های اقتصادی و سیاسی هر چه بیشتر علیه ایران را داده بود. وی در اواخر ژانویه ۲۰۰۸ از ادامه مبارزات انتخاباتی انصراف داد.
سند مربوط به لغو بعضی از تحریم‌های مربوط به وسایل الکترونیکی و خدمات اینترنتی
تورم سالانه ریال ایران. به تاریخ سال ۲۰۲۰, تحریم‌های اقتصادی آمریکا در کنار سوءمدیریت و بحران کرونا به تورم و نرخ بالای بیکاری منجر شده‌اند.
تغییر در تولید نفت ایران در پاسخ به تحریم‌ها، ۲۰۱۱–۲۰۱۸
قلعه‌نو علیا

| علیا شهر | علیا شهر |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: خراسان رضوی
شهرستان: باخرز
بخش: بخش بالا ولایت
نام(های) دیگر: قلعه‌نو بالا، قلعه نو علیا
سال شهرشدن: ۱۳۹۹
مردم: مردم
جمعیت: ۲٬۴۲۳ نفر
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
ارتفاع: ۱۴۲۹
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
ره‌آورد: زعفران
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۵۱۵
  علیا شهر  روی نقشه ایران ۳۵°۰۵′۵۳″شمالی ۶۰°۰۹′۲۹″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۰۹۸°شمالی ۶۰٫۱۵۸°شرقی﻿ / 35.098; 60.158   :   علیا شهر  روی نقشه ایران ۳۵°۰۵′۵۳″شمالی ۶۰°۰۹′۲۹″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۰۹۸°شمالی ۶۰٫۱۵۸°شرقی﻿ / 35.098; 60.158   
 :  
علیا شهر شهری از توابع شهرستان باخرز در استان خراسان رضوی ایران و مرکز بخش بالاولایت است و بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲٬۴۲۳ نفر (در ۴۹۴ خانوار) بوده است. و در شمال شهرستان باخرز واقع شده است و فاصله آن با مرکز شهرستان باخرز ۲۲ کیلومتر است. تا قبل از بیست وهفتم مهرماه ۸۹ مرکز دهستان بالا ولایت به‌شمار می‌رفت که پس از ارتقاء بخش باخرز به شهرستان باخرز این روستا نیز از مرکز دهستان بالا ولایت به مرکز بخش بالا ولایت ارتقاء یافت.[نیازمند منبع] این شهر در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه کوهسرخ قرار دارد.
وضعیت جغرافیایی

میزان بارندگی متوسط سالانه در علیا شهر ۲۵۸ میلی‌متر می‌باشد، از نظر ارتفاعی ۱۴۲۹ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.[نیازمند منبع]
شفیقه گاسپیرالی

| شفیقه گاسپیرالی | شفیقه گاسپیرالی |
| --- | --- |
Şefiqa Gaspıralı: Şefiqa Gaspıralı
زادهٔ: ۱۴ اکتبر ۱۸۸۶ باغچه‌سرای, استان تائوریدا, امپراتوری روسیه (اکنون کریمه)
درگذشت: ۳۱ اوت ۱۹۷۵ (۸۸ سال) استانبول, ترکیه
مدفن: گورستان زنجیرلی‌کویو
ملیت: تاتار کریمه
پیشه(ها): روزنامه‌نگار، آموزگار و سیاست‌مدار حقوق زنان
همسر: نصیب بیگ یوسف بیگلی
فرزندان: زهره  نیازی
پدر: اسماعیل غصپرینسکی
شفیقه گاسپیرالی ( روسی: Шефика Исмаиловна Гаспринская، ت. «Shefika Ismailovna Gasprinskaya» )
(۱۴ اکتبر ۱۸۸۶ – ۳۱ اوت ۱۹۷۵) یک رهبر فمینیست تاتار کریمه که سردبیر و ناشر اولین مجله زنان آنجا ، عضو شورای ریاست کورولتای و دو دوره معاون در جمهوری خلق کریمه بود. او همچنین معلم مهدکودک بود.
سالهای اولیه

شفیقه گاسپیرالی در خانواده اسماعیل گاسپرینسکی (1851-1914)، متفکر، ناشر، معلم، سیاستمدار و اصلاح‌طلبان تاتار کریمه ، یکی از رهبران بیداری فرهنگی و سیاسی ترکی در اوایل قرن بیستم، در باعچه سرای کریمه ( استان تائوریدا روسیه ) در ۱۴ اکتبر ۱۸۸۶، متولد شد. مادرش زهره گاسپیرالی از خاندان آکچورا بود.  شفیقه  چهار برادر به نام های رفعت، دانیال، منصور، حیدر و سه خواهر به نام های بهیه، لیلا، نگار داشت.
گاسپیرالی خواندن و نوشتن را از پدرش آموخت. سپس تحصیلات خود را در مدرسه «Usûl-ü Cedit» (روش جدید) پدرش در کریمه ادامه داد. پدرش او را از میان خواهر و برادرانش انتخاب و تربیت کرد و به تحصیل او اهمیت ویژه ای داد. مادرش هنگامی که او ۱۷ سال سن داشت فوت کرد. او مسئولیت خانه را بر عهده گرفت.
حرفه خبرنگاری

او علیرغم وظایف خانه‌داری، مهمترین دستیار پدرش در مدیریت نشریات روزنامه ترجمان (ترجمه)، مکاتبات و ترجمه از زبان روسی و همچنین امور پستی و توزیعی شد. در سال ۱۹۰۳، او نخستین مقاله خود را در ترجمان نوشت.
او در این مدت با نصیب بیگ یوسف بیلی از گنجه ، جوان آذربایجانی آشنا شد که اغلب به دیدار پدرش می رفت. مکاتبات او در مورد مسائل سیاسی با یوسف‌بیلی به صمیمیت تبدیل شد که در سال ۱۹۰۶ ازدواج کردند.
اسماعیل گاسپیرالی مجله Alem-i Nisvan ("دنیای زنان") را در سال ۱۹۰۶ پس از اینکه متوجه شد ترجمان در زمینه بهبود وضعیت اجتماعی ضعیف زنان در روسیه، تحصیل و اشتغال زنان ناکافی است را تأسیس کرد. شفیقه به ریاست مجله منصوب شد. مقالات منتشر شده به آگاهی رسانی، هدایت، تشویق و سازماندهی زنان ترک، ارائه اطلاعات دقیق در مورد زن و جنبش های زنان در جهان ترک و اسلام.
او در سال ۱۹۰۸ یک دختر بنام زهره و یک سال بعد یک پسر بنام نیازی به دنیا آورد. در این دوره، او به همراه همسرش نجیپ و برادر بزرگترش رفعت، تمام مسوولیت ترجمان را بر عهده گرفتند.
در سال ۱۹۱۲ شفیقه و همسرش یوسف‌بیلی به گنجه آذربایجان رفتند و پس از بسته شدن مجله عالم نسوان در آنجا ساکن شدند. در پایان آن سال، او به خانه بازگشت، زیرا کسی برای رسیدگی به روزنامه ترجمان پیدا  نشد. پدرش اسماعیل گاسپیرالی در ۱۱ سپتامبر ۱۹۱۴ درگذشت.
فعال حقوق زنان و سیاستمدار

زنان ترک ساکن در امپراتوری روسیه از زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کنار گذاشته شدند، مورد بی توجهی قرار گرفتند و از تحصیل محروم شدند. شفیقه یکی از پیشگامانی بود که در این شرایط نامطلوب جنبش زنان را راه اندازی کرد. شفیقه گاسپیرالی در تمام زندگی خود از طریق مدارس، سازمان ها و مشوق مشارکت سیاسی برای بیداری زنان ترک مبارزه کرد، که بسیاری از مردم به آن اهمیت نمی دادند.
شفیقه یکی از اولین معاونان اولین کنگره کریمه جمهوری خلق کریمه در سال ۱۹۱۷ بود که عمر کوتاهی داشت،  با  شناخته شدن وی در سردبیری مجله عالم نسوان . او همچنین در کنگره همه مسلمانان روسیه در چارچوب هیئت کریمه که در مسکو تشکیل شده بود، شرکت کرد.
هدف شفیقا گاسپیرالی برابری  زنان ترک  از نظر قانونی، اجتماعی و فرهنگی در یک درک مردسالار از اداره و جامعه در همه جهات بود.
کریمه برای توسعه اجتماعی-فرهنگی و سیاسی زنان ترک دو مزیت نسبت به سایر مناطق داشت: اول اینکه زادگاه جنبش نوآوری و نوسازی بود که توسط اسماعیل گاسپیرالی آغاز شد. دوم در مقایسه با قفقاز و ترکستان ، زنان کریمه کمتر از چند همسری و حجاب رنج می بردند. با این حال، هنگامی که انقلاب ۱۹۱۷ آغاز شد، به دلیل عدم وجود یک رهبر زن متحد، هیچ سازمان زنان دیگری به جز Taze Hayat Cemiyet ("انجمن زندگی تازه") در یالتا وجود نداشت. تلاش اسماعیل گاسپیرالی علیه مردم تنگ نظر که مخالف مشارکت همه جانبه و برابری زنان در زندگی اجتماعی و سیاسی بودند، هرچند به کندی نتیجه داد، اما برای رسیدن به موفقیت واقعی با حمایت جامعه،او نیاز به یک رهبر زن و حتی رهبرانی داشت که بتواند بر توده‌ها در راه «سازمان زنان» تأثیر بگذارد.
مراجع

| داده‌های کتابخانه‌ای  | داده‌های کتابخانه‌ای  |
| --- | --- |
عمومی:  ISNI 1  ویاف 1  ورلدکت (از طریق ویاف) 
کتابخانه‌های ملی:  اوکراین  آلمان  ایالات متحده آمریکا  هلند 
سایر:  کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی 
جلد مجله عالم نیسوان («دنیای زنان») (1906–1912)
شهر نخجوان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= جمهوری خودمختار نخجوان, 23x15px|border |alt=|link= جمهوری آذربایجان
| نخجوان Naxçıvan | نخجوان Naxçıvan |
| --- | --- |
شهر: شهر
تقسیمات کشوری:  جمهوری خودمختار نخجوان
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۵ کیلومتر مربع (۶ مایل مربع)
 • خشکی: ۱۴٫۲ کیلومتر مربع (۵٫۵ مایل مربع)
 • آب: ۰٫۸ کیلومتر مربع (۰٫۳ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۷)سرشماری: جمعیت (۲۰۱۷)سرشماری
 • کل: ۹۲۱۰۷
اهلیت‌نام: Naxçıvanli
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (ساعت گرینویچ)
نخچوان (تلفظ با حرف «چ»، نخجوان کنونی) در استان آذربایجان در دوره خلفای عباسی
نخجوان (ترکی آذربایجانی: Naxçıvan)؛ ناخیجوان یکی از برون‌بوم‌های جمهوری آذربایجان است که از توابع جمهوری خودمختار نخجوان است. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۲۰۱۷ میلادی، ۹۲۱۰۷ نفر بود. نخجوان تا پیش از پیمان ترکمنچای در سال ۱۸۲۸ میلادی بخشی از خاک ایران بود.
تاریخچه

این کشور در سده‌های ۹ و ۸ پیش از میلاد زیر سلطه دولت «اورارتو» قرارگرفت. در زمان پادشاهی «منوئه» (۸۱۰–۷۷۸ پیش از میلاد مسیح) لشکریان «اورارتو» با گذشتن از رود ارس به سوی شمال و جلگه ایروان تاختند؛ و قسمت‌هایی از این سرزمین را به تصرف خود درآوردند. «منوئه» برای حفظ نواحی تسخیر شده، در ساحل راست شمالی رود ارس نزدیک روستایی که اکنون به نام ترکی «داش‌بورون» معروف است مرکز اداری تأسیس کرد و آن را «منوآهینیلی» نامید.
در سده هفتم پیش از میلاد، بخشی از اراضی تابع دولتهای «ماننا» و ماد بود؛ ولی در سده هشتم پیش از میلاد بخشی از شاهنشاهی (امپراتوری) هخامنشیان شد. از آن پس فرمانروایان ارمنی از دودمان اَروَندی بر نخجوان حکم راندند.
اولیاء چلبی دربارهٔ نخجوان می‌گوید: «رعایا و مردم آن به زبان دهقانی گفتگو می‌کنند، اما عارفان و شاعران و ندیمان ظریفشان با ظرافت و نزاکت به زبان پهلوی و مغولی که زبانهای قدیمی است سخن می‌گویند. شهرنشینان‌شان نیز به زبان‌های دهقانی، دری، فارسی، غازی (تازی ؟) و پهلوی گفتگو می‌کنند… ترکمانانی که در نواحی مختلف آن ساکنند، لهجه‌های مختلف مغولی دارند».
ترابری > ترابری عمومی

نخجوان دارای ۳ خط اتوبوس ترولی بود که از سال ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۴ فعالیت می‌کرد.
ترابری > هوایی

فرودگاه نخجوان تنها فرودگاه تجاری است که به نخجوان خدمات رسانی می‌کند. فرودگاه با اتوبوس به مرکز شهر متصل است. پروازهای داخلی به باکو و پروازهای بین‌المللی به روسیه و ترکیه در جریان است.
ترابری > ریلی

هم‌اکنون خط ریلی سبک از جنوب شرقی نخجوان تا اردوباد و از شمال غربی به شرور متصل است
ورزش

یک مدرسه شطرنج، یک مجموعه ورزشی و استادیوم کمیته «دینامو» و یک مجموعه ورزشی المپیک در این شهر مشغول فعالیت می باشند. فوتبال، فوتسال، کشتی، شطرنج ورزش های دلنواز و گسترش پیدا کرده نخجوان می باشند. باشگاه فوتسال آراز نخجوان این شهر، که یکی از قدرتمند ترین باشگاه های فوتسال اروپا می باشد، بارها و بارها با پیروزی برای جام فوتسال یوفا مبارزه نموده است.<ref>795109.html "باشگاه فوتبال "آراز" حریفان خود را برای حضور در دور الیت جام قهرمانان مشخص کرد" (به روسی). capital.trendaz.com. 12 آبان 1385. Archived from [http:/ /capital.trendaz.com/news/sports/795109.html the original] on 2012-07-07. Retrieved خرداد 12, 2018. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help); Check date values in: |accessdate= و |date= (help)< /ref>
نگارخانه

Khan Palace of Nakhchivan
Face Pattern of the مقبره مؤمنه خاتون
The aerial view of the city 2006
Monument for the native (زبان ترکی آذربایجانی
فرودگاه نخجوان