stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فدراسیون انقلابی ارمنی
چگونگی ورود این حزب به ایران

مقالهٔ اصلی: فدراسیون انقلابی ارمنی در ایران
در دوره جنگ‌های روسیه و عثمانی، وضعیت ارمنی‌های ساکن در آذربایجان به شدت رقت بار شد. عثمانی‌ها هنگام عبور از روستاهای ارمنی‌نشین به قتل و غارت می‌پرداختند. از سوی دیگر کُردها که برای کمک به قشون عثمانی به سوی مرز ایران و ترکیه حرکت کرده بودند، روستائیان ارمنی را غارت می‌کردند.
از سویی آذربایجان ایران راهی بود برای دستیابی به استان واسپوراکان که یکی از حساسترین نواحی بود که در دست عثمانی قرار داشت و امید داشناکسوتیون بر این بیشتر متمرکز بود که از طریق این استان تمام خاک ارمنستان غربی را رهایی بخشند و جریان‌های مشروطه خواهی شکل گرفته در ایران، که با حکومت‌های استبدادی قبل مخالفت می‌کرد و درصدد ایجاد اصول مشروطیت در این سرزمین بود عاملی مؤثر برای همکاری با این حزب برای رسیدن به نیات آزادی‌خواهی آن به حساب می‌آمد.
داشناک‌ها در جستجوی پایگاهی مطمئن در ایران بودند تا پیکارگران دو ملت ایرانی و ارمنی در کنار هم و در برابر سوداگران بیگانه قرار بگیرند. بر این اساس از دهه ۸۰ سده نوزدهم شکل‌گیری گروه‌هایی در ایران، به ویژه در ناحیه سلماس آغاز شد. گروه‌هایی که هدف آن‌ها مبارزه با مقاصد ترکیه عثمانی در ارمنستان غربی بود. این امر نخستین هسته شکل‌گیری حزب داشناک در ایران است، زیرا پس از ورود این حزب به داخل کشور، این گروه‌ها جذب آرا و اندیشه‌های داشناکسوتیون شدند.
بعدها فعالیت داشناک‌ها گسترش یافت و شهرهای تبریز و خوی را نیز فرا گرفت. تبریز مرکز نگهداری تجهیزات نظامی این حزب شد. بخش نظامی حزب در تبریز مستقر گردید و آموزش نظامی نیز محدود به این شهر شد. در گسترش عقاید حزب در داخل ایران دو نفر یعنی رُستوم و هونان داودیان سهم بسزایی داشتند.
توافقات مقدماتی حزب با آزادی‌خواهان ایران

مقالهٔ اصلی: ارمنی‌ها در جنبش مشروطه ایران
کنگره داشناکسوتیون پس از تصویب درخواست همکاری با جنبش مشروطه ایران، به استپان زوریان معروف به رُستوم که خود یکی از پایه گذاران حزب بود، مأموریت داد تا برای مذاکرات رسمی به ایران بیاید. در اواخر ماه دسامبر ۱۹۰۷ میلادی رُستوم به تهران رسید. قصد او بررسی اوضاع و احوال تهران بود و یافتن افراد یا گروه‌هایی که حاضر به همکاری با حزب داشناکسوتیون باشند. در این سفر یکی از اعضای دیگر به نام «هوسپ میرزایان» او را همراهی می‌کرد که کاملاً با موقعیت ایران به ویژه تهران آشنا بود.
رُستوم با عده‌ای از آزادی خواهان ایران وارد مذاکره شد. از سوی ایرانیان افرادی همچون حسن وثوق، یوسف مستشارالدوله، محمدحسین امین‌الضرب، «حاج معین التجار» (از ثروتمندان بزرگ) امور مالی مشروطه خواهان را اداره می‌کرد؛ و میرزا ابراهیم تبریزی و سید حسن تقی‌زاده در این مذاکرات شرکت داشتند. به این هسته مرکزی دو تن از مجتهدان طراز اول تهران، یعنی آقایان سید عبدالله بهبهانی و سید محمد طباطبائی همکاری داشتند.
در هر مذاکره‌ای که صورت می‌گرفت، سه تن ارمنی مقیم ایران نیز شرکت داشتند. این افراد عبارت بودند از  «استپانیان»، «آلکسان تومانیان»، نماینده تجارتخانه تومانیان بود و «آلک جلالیان» که همگی از افراد مطلع و آشنا با روحیه ایرانیان بودند.
اولین جلسه مذاکرات در ۳۰ دسامبر ۱۹۰۷ میلادی به وقوع پیوست. جلسات بعدی در ۳۱ دسامبر و روزهای دوم، سوم، چهارم ژانویه سال ۱۹۰۸ میلادی. تشکیل شد.
موضوعات مذاکرات از قبیل:
تا چه اندازه رشد و تکامل نهضت مشروطه در برابر اقدامات آتی شاه تأمین شده‌است؟
چه اقداماتی ضد توافقات انگلیس و روسیه به عمل آمده‌است، تا استقلال تمامیت ارضی ایران حفظ شود؟
آیا امید است که کمیسیون مرزی بتواند باعث شود که نیروهای عثمانی خاک ایران را ترک کنند؟
نیروهای ایرانی با چه قوایی می‌تواند ترکان را وادار به تخلیه ایران کنند؟
کمک حزب در چه زمینه‌هایی باید صورت گیرد؟
ایرانی‌ها چگونه و با چه تسهیلاتی به اعضای مبارز حزب کمک خواهند کرد؟
گروه مذاکره‌کننده ایرانی در برابر این سئوالات پاسخ‌های مناسب داد.
سرانجام مذاکرات شش روزه بین حزب داشناک و گروه مذاکره‌کننده ایرانی پایان پذیرفت. رُستوم نماینده اصلی حزب در این مذاکرات، رونوشت صورت جلسات را به سازمان مرکزی حزب ارسال شد. همراه این رونوشت نامه نمایندگان گروه ایرانی که در مذاکرات شرکت کرده بودند نیز وجود داشت.
رُستوم قرارداد تاریخی همکاری انقلابیون ایرانی و ارمنی را امضاء کرد که به موجب آن، تهیه و ارسال اسلحه‌سازی در محل، تشکیل و اعزام گروه‌های رزمی، در کشورهای اروپایی به سود نهضت مشروطه و علیه نفوذ روس و انگلیس، جلب همکاری و همرزمی انقلابیون بلغار، مقدونی، گرجی، قفقاز با مبارزان ارمنی از جمله وظایف داشناکسوتیون بود.
تشکیلات حزب داشناکسوتیون در آذربایجان

اعضای حزب در آذربایجان در سه ناحیه تبریز، خوی و سلماس فعالیت بیشتری داشتند. بیشتر آن‌ها درجه تحصیلی بالا و اغلب آموزگار یا مدیر مدارس ارمنی در آذربایجان بودند، این افراد تلاش بسیاری برای پیشبرد نهضت ارمنیان در آذربایجان و ایران کردند. بیشتر اعضای نظامی داشناک‌ها از ناحیه قارص به ایران می‌رساندند. نیروهایی از باکو که بعد از تفلیس مهم‌ترین مرکز نظامی داشناک‌ها بود نیز وارد آذربایجان شدند. یکی از چهره‌های بارز حزب در آذربایجان نیکول دومان بود که در سال ۱۸۹۱ میلادی در تبریز و سلماس فعالیت‌های بسیاری کرد. در تبریز یک کارگاه اسلحه‌سازی ایجاد شد که سلاح مورد نیاز را در داخل کشور تهیه می‌کرد. مواد مورد نیاز از این کارگاه‌های واقع در قفقاز و به ویژه تفلیس به تبریز آورده می‌شد.
پزشک «کریستاپور اوهانیان» که از فارغ‌التحصیل دانشگاه پزشکی ژنو بود از اعضای حزب بود و کار مداوای زخمیان را به عهده داشت.
در تبریز خانه حزب در محله لیل آباد (لیلاوا) واقع شده بود و این خانه مرکز فعالیت فداییان و رزمندگان حزب و در عین حال محل کارگاه اسلحه‌سازی حزب نیز بود که به دست فردی به نام «گالوست آلویان» اداره می‌شد. از زنان عضو می‌توان دوشیزه «ساتنیک ماتینیان» را نام برد.
«هوسپ آرغوتیان» به عنوان سفیر کبیر ارمنستان در ایران بود وی نیز از اعضای فعال حزب بود. سلاح‌هایی که به ایران می‌رسید، از نواحی دور دست روسیه خریداری می‌گردید و از طریق قفقاز به ایران وارد می‌شد عمده این تسلیحات به صورت قطعات سلاح‌های سبک بود و در کارگاه اسلحه‌سازی تبریز جمع‌آوری می‌شد و سپس به سلماس انتقال می‌یافت.
جنگ ارمنستان–ترکیه

مقالهٔ اصلی: جنگ ارمنستان–ترکیه
جنگ ارمنستان–ترکیه اشاره به جنگی است که از ۲۴ سپتامبر تا ۲۳ دسامبر ۱۹۲۰ میلادی بین اولین جمهوری ارمنستان و دولت موقت جنبش ملی ترکیه بوده‌است.
ارتش ترکیه قفقاز که به ارزروم پس نشسته بود از آغاز سال ۱۹۱۹ به ابتکار فرمانده خود ژنرال کاظم قره‌بکر تبدیل به کانونی برای پرورش فکر انتقام جویی می‌شد. چیزی نگذشت که مصطفی کمال آتاترک نیز، که پس از آن رهبر نهضت ملی (ناسیونالیست) شد، به او پیوست. این نهضت زمینه‌های به‌طور کامل آماده‌ای در میان اعضای سابق حزب (اتحاد و ترقی) پیدا کرد.
در کنگره‌های حزبی ارزروم (ژوئیه ۱۹۱۹) و سپس سیواس (سپتامبر همان سال) نهضت کمالی مرام ملی‌گرایی افراطی و نژادپرستی خود را که ترکیه جدید به ارث برده بود پیاده کرد. طرفداران نهضت کمالی در آنکارا نخستین دولت دیکتاتوری ناشی از جنگ را در مخالفت با دولت ترکیه مستقر در قسطنطنیه تشکیل دادند.
آنگاه که زمامداران دولت قسطنطنیه (داماد فرید پاشا و سپس مارشال عزت پاشا) آمادگی خود را برای قبول واگذاری مناطق باسن (روستای ارمنستان) و وان به دولت اولین جمهوری ارمنستان اعلام کرده بودند، ولی دولت ناسیونالیستی آنکارا نه تنها از قبول هر گونه واگذاری ارضی استنکاف ورزیدند بلکه مدعی اشغال مجدد قارص و اردهان نیز شدند.
دولت آنکارا در آغاز مبارزه برای قطع نسل ارمنیان در ترکیه و برای ضمیمه کردن جمهوری‌های قفقاز جنوبی به خاک خود اندک تردیدی به خود راه نداد. معمولاً دیپلماسی همه دولت‌ها همواره هدف مهمش این بوده‌است که همسایگانش دولتهایی باشند از خودش کوچکتر و ضعیف تر، لیکن دیپلماسی تُرک و ارتش ترکیه انگار با این مبارزه خودشان داده‌اند که داشتن همسایه نیرومندی چون روسیه را بر همسایگانی چون سه جمهوری ماورای قفقاز ترجیح می‌داده‌اند.
اولین جمهوری ارمنستان (۱۹۲۰–۱۹۱۸)

مقالهٔ اصلی: اولین جمهوری ارمنستان
اولین جمهوری ارمنستان(به لاتینFirst Republic of Armenia به ارمنی Հայաստանի Հանրապետութիւն) در ۲۸ مه ۱۹۱۸اولین مجلس جمهوری مستقل ارمنستان اعلام شد و در اول اوت همان سال گشایش یافت. دولتی تشکیل گردید که در دست حزب داشناکسوتیون قرار داشت. هوهانس کاچازنونی به عنوان نخست‌وزیر، آلکساندر خاتیسیان به عنوان وزیر امور خارجه و آرام مانوکیان به عنوان وزیر کشور تعیین شدند، و ترکیب دولت بعداً دچار تغییراتی گردید.
جمهوری ارمنستان به مساحت یازده هزار کیلومتر مربع، که جمعیت آن در ۱۹۱۴ سیصد هزار نفر بود، ولی در ۱۹۱۸ به دلیل حضور صدها هزار پناهنده از یک میلیون متجاوز بود دولت ارمنستان ناگزیر بود با مشکلات بزرگی دست و پنجه نرم کند.
در اثر مبارزات ارمنیان آنان موفق شدند پس از نبرد سارداراباد و نبرد قره کلیسا بسال ۱۹۱۸ میلادی نخستین دولت ارمنی که از دوران دودمان باگراتونی بر فلات مرتفع ارمنستان وجود پیدا می‌کرد در ایروان تشکیل یافت.
قحطی و تیفوس قربانیان زیادی گرفت تا وقتی که نخستین محمولات گندم از آمریکا رسید و از بهار سال ۱۹۱۹ زندگی کشور کوچکی را که جمعیتش بیش از حد بود تأمین کرد.
دولت با کمال جدیت شروع به کار کرد و به آرامش بخشی و سازماندهی و نوسازی کشور پرداخت. اداراتی دایر گردید، ارتش تجدید سازمان یافت، دانشگاهی افتتاح شد و نخستین پایه‌های گسترش اقتصادی ریخته شد.
از ۱۹۹۰ میلادی تاکنون

دفتر سیاسی داشناکسوتیون در ۸ اوت ۱۹۹۰ میلادی، طی اعلامیه‌ای حضور خود را در ارمنستان اعلام نمود. در دسامبر ۱۹۹۰ میلادی نیز داشناکسوتیون طی پلاتفرمی که برای صدمین سالگرد تأسیس خود انتشار داد، اصول اهداف و برنامه‌های حزب را تشریح نمود. در بخش اقتصادی پلاتفرم، بر روابط اقتصادی ارمنستان با ایران و گرجستان و همچنین بر مالکیت محدود شخصی تأکید شد. در بخش پایانی پلاتفرم نیز به مسئله ارمنستان عثمانی و دستیابی به شش ولایت ارمنی توجه خاصی شده‌است.
شروع فعالیت داشناکسوتیون می‌توان به دو بعد نظامی و سیاسی تقسیم نمود. حزب توانست در آرتساخ، شعبه‌ای تأسیس کند و با اعزام نیروهای داوطلب به منطقه در جنگ با جمهوری آذربایجان شرکت نماید و علاوه بر آن با ارسال تسلیحات، غذا و دارو به پشتیبانی از نیروهای ارمنی حاضر در منطقه بپردازد. شامل باسایف فرمانده نیروهای شبه نظامی چچنی در جنگ قره باغ در رابطه با نقش و تأثیر داشناکسوتیون معتقد بود که نیروهای داوطلب تحت فرماندهی وی تنها یک بار در صحنه قره باغ شکست خوردند و آن زمانی بود که با نیروهای داوطلب داشناک جنگیدند. در بعد سیاسی نیز داشناک در سال ۱۹۹۰ میلادی توانست در انتخابات پارلمانی ارمنستان بیش از ۱۲ کرسی را از آن خود کند و اقدام به انتشار روزنامه «یرگیر» و ماهنامه «آزادامارد» به عنوان ارگان‌های داشناک در داخل ارمنستان نماید.
از ۱۹۹۰ میلادی تاکنون > ممنوعیت فعالیت حزب

دامنه تنش‌ها میان داشناکسوتیون و کنگره ملی ارمنی که حزب حاکم بر دولت محسوب می‌شد، منجر به این شد که لوون تر-پتروسیان رئیس‌جمهور ارمنستان در ۲۹ ژوئن ۱۹۹۲ میلادی در یک مصاحبه تلویزیونی و طی سخنانی که از تلویزیون پخش شد، «هرایر ماروخیان»، مسئول دفتر سیاسی داشناک را از ارمنستان اخراج نماید. اختلافات داشناکسوتیون و جنبش ملی ارمنیان در سال ۱۹۹۴ میلادی بر سر دو موضوع صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان و اعلام آتش‌بس در جنگ قره باغ و همچنین پیش‌نویس قانون اساسی ارمنستان به اوج خود رسید.
از ۱۹۹۰ میلادی تاکنون > لغو ممنوعیت

ممنوعیت داشناسوتیون بیش از چهار سال ادامه یافت و تنها پس از بحران سیاسی ۱۹۹۸ میلادی که استعفای ترپطروسیان، اعلام حالت فوق‌العاده و برگزاری انتخابات سومین دوره ریاست جمهوری را در پی داشت، ممنوعیت فعالیت حزب داشناکسوتیون از سوی رئیس‌جمهور جدید یعنی روبرت کوچاریان (رهبر جنبش آرتساخ)، لغو شد و حزب توانست بار دیگر فعالیت خود را در صحنه سیاسی ارمنستان از سر بگیرد.
در نخستین گام مهم پس از رفع ممنوعیت، داشناکسوتیون در انتخابات پارلمانی ۳۰ می ۱۹۹۹ میلادی شرکت نمود، اما تنها با کسب ۷/۸ درصد کل آرا توانست ۸ کرسی پارلمان ارمنستان را از آن خود کند. داشناک در جریان انتخابات ریاست جمهوری ۵ مارس ۲۰۰۳ میلادی کاندیدایی را معرفی نکرد، اما رسماً از کاندیداتوری مجدد روبرت کوچاریان حمایت کرد. در انتخابات پارلمانی ۲۵ می ۲۰۰۳ میلادی داشناک‌ها با معرفی ۱۰۱ کاندیدا حضوری بسیار پررنگ داشت و توانست با ۱۱/۴ درصد آرا، ۱۱ کرسی پارلمان را از آن خود کند. در همان سال داشناکسوتیون به عضویت کامل سوسیالیست بین‌الملل درآمد و بدین ترتیب به تنها عضو رسمی سازمان بین‌الملل سوسیالیست از میان احزاب کشورهای تازه استقلال یافته شد.
از ۱۹۹۰ میلادی تاکنون > مواضع و دیدگاه‌های حزب

| موضوعات مهم سیاست خارجی ارمنستان | مواضع و دیدگاه‌های فدراسیون انقلابی ارمنی |
| --- | --- |
مسئله آرتساخ: پس از سال ۱۹۸۸ میلادی، آرتساخ یک انگیزه غیرقابل پیش‌بینی را نه تنها در این منطقه بلکه در میان تمامی ارمنیان جهان به وجود آورده‌است. در حقیقت آن را به یک جنبش ملی لیبرال تبدیل نمود. حزب در این روند شرکت نموده و در آینده نیز با تمام قوا در این جنبش حضور خواهد داشت. حق تعیین سرنوشت به عنوان بخشی از منشور سازمان ملل متحد منطقاً و قانوناً باید در مورد ملت ارمنی این منطقه به اجرا گذاشته شود.
نسل‌کشی ارمنیان: بابت نسل‌کشی هنوز از سوی ترکیه غرامتی پرداخت نشده‌است. امروزه نیز نسل‌کشی در جریان است چرا که با ممانعت از بازگشت جماعت ارمنیان پراکنده به سرزمین مادری شان، این بخش از جامعه ارمنی با خطر همسان‌سازی مواجه هستند. حل و فصل مسئله دادخواهی ارمنی نه تنها یک جنبه عملی عدالت، مجرمیت و مجازات نسل‌کشی است بلکه یک موضوع حقوق بین‌الملل و بر مبنای اصل غیرقابل انکار حق تعیین سرنوشت ملی است.
جماعت ارمنیان پراکنده: حزب از تقویت روابط و همکاری مؤثر ارمنستان با این جامعه حمایت می‌کند و انسجام جماعت ارمنیان پراکنده را یکی از مهم‌ترین اهداف خود می‌داند. در این راستا، حزب به دنبال تقویت هویت ملی جماعت ارمنیان پراکنده و سازماندهی نقش سیاسی آن و هدایت ظرفیت جماعت ارمنیان پراکنده به سمت شکوفایی کشور ارمنستان و پیگیری مسئله دادخواهی ارمنی است.
روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان: محور اصلی در روابط با جمهوری آذربایجان، مسئله آرتساخ است. حزب خواهان گفتگوی سه جانبه با مشارکت آن جمهوری، ارمنستان و آرتساخ است؛ چرا که آرتساخ طرف اصلی مناقشه است و دولت ارمنستان نیز ضامن استقلال و امنیت آن است.
روابط ارمنستان و ترکیه: حزب معتقد است بن‌بست روابط ارمنستان و ترکیه به دلیل سیاست‌های خصمانه دولت ترکیه علیه ارمنستان و تعیین پیش شرط‌هایی برای برقراری روابط دیپلماتیک و بازگشایی مرزهای دو کشور، همچنان باقی مانده‌است. این شیوه روابط دو جانبه مورد پذیرش ارمنستان نیست.
مشارکت ارمنستان در منطقه: همگرایی در اقتصاد منطقه‌ای و جهانی نباید منجر به آسیب منافع ملی، ویژگی‌های فرهنگی و هویت مردم ارمنستان شود.
روابط ارمنستان و روسیه: همکاری با روسیه در حوزه‌های سیاسی و اقتصادی و نیز زمینه‌های دیگر ضروری است.
جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع: همکاری با جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع باید حول منافع مشترک شکل گیرد.
همگرایی اروپایی: هدف باید عضویت در اتحادیه اروپا باشد.
پیمان آتلانتیک شمال (ناتو): همکاری با ناتو در راستای ارتقای امنیت منطقه‌ای ضروری است.
روابط ارمنستان و آمریکا: همکاری با آمریکا در حوزه‌های سیاسی و اقتصادی و نیز زمینه‌های دیگر ضروری است.
روابط ارمنستان و ایران: حزب معتقد است ایران شریک استراتژیک ارمنستان در منطقه است. هدف ما ارتقاء روابط نزدیک و دوستانه و نیز گسترش همکاری با این کشور است.
روابط ارمنستان و گرجستان: حزب معتقد است که روابط با گرجستان در گرو حل مشکلات ارمنیان ساکن در منطقه جاواختی است. حزب از یکپارچگی سرزمین گرجستان و نیز حضور مؤثر و قدرتمند جاواخت به عنوان یک نقش مستقیم در تعیین سرنوشت خود در قانون اساسی مورد نظرشان قویاً حمایت می‌کند.
برای مطالعهٔ بیشتر

کتاب جریان‌های سیاسی جمهوری ارمنستان، نویسنده: ولی کوزه‌گر کالجی، انتشارات:آشیان، سال: ۱۳۹۳ تهران. شابک: ۴–۰۳–۷۲۹۳–۶۰۰–۹۷۸
درو و نیروهایش مراسم ادای سوگند. در جنگ جهانی اول
گارگین نژده
از چپ به راست:استپان زوریان، کریستاپور میکائلیان، سیمون زاواریان
نیکول دومان
سربازان فدایی ارمنی
یپرم خان ارمنی و جعفر قلی سردار اسعد بختیاری در لباس رزم به اتفاق گروهی از مجاهدین مسلح ارمنی و بختیاری.
غیر نظامیان ارمنی در حال ترک شهر قارص
موقعیت جغرافیائی اولین جمهوری ارمنستان (رنگ نارنجی)
کلم مرداب

| کلم مرداب | کلم مرداب |
| --- | --- |
جوانهٔ گل کلم مرداب: جوانهٔ گل کلم مرداب
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
دسته:: گیاهان گلدار
رده:: تک‌لپه‌ای‌ها
راسته:: آلیسماتالس
تیره:: گل‌شیپوریان
سرده:: Symplocarpus
گونه:: S. foetidus
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Symplocarpus foetidus Salisb.: Symplocarpus foetidus Salisb.
کَلَم مُرداب گیاهی است گرمازا از تیرهٔ گل‌شیپوریان (Araceae).
گل‌آذین این گیاه خاصیت گرمازایی دارد که با تولید و تابش اشعه مادون قرمز ( IR  ) برف اطراف خود را آب میکند و ارتفاع آن به ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر می‌رسد. این گیاه بوی گندآلودی از خود منتشر می‌کند.
سمیت

کلم مرداب حاوی کلسیم اگزالات است و به‌همین سبب دارای سمیت متوسطی برای انسان است. این سمیت را می‌توان با روش‌های دقیق آماده‌سازی (جهت مصرف) برطرف ساخت.
فرانک بانکر گیلبرث

| فرانکلین بانکر گیلبرث | فرانکلین بانکر گیلبرث |
| --- | --- |
زادهٔ: ۷ ژوئیهٔ ۱۸۶۸ فیرفیلد، مین
درگذشت: ۱۴ ژوئن ۱۹۲۴ (۵۵ سال) مونتکلیر، نیوجرسی
پیشه‌ها: پیمان‌کار عمومی مهندسی صنایع
شناخته‌شده برای: مطالعه زمان و حرکت
همسر: لیلین مولر گیلبرث
فرانک بانکر گیلبرث (به انگلیسی: Frank Bunker Gilbreth Sr.) نظریه‌پرداز و مهندس صنایع اهل آمریکا بود، که با مشارکت همسرش لیلین مولر گیلبرث، از متخصصان بهره‌وری محسوب می شدند و در مطالعه روان‌شناسی صنعتی در رشته‌هایی همچون مطالعه زمان و حرکت و ارگونومی مشارکت داشتند.
آمریکای شمالی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
مساحت: ۲۴٬۷۰۹٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۹٬۵۴۰٬۰۰۰ مایل مربع) (قاره)
جمعیت: ۵۷۹٬۰۲۴٬۰۰۰ (۲۰۱۶؛ فهرست قاره‌ها براساس جمعیت)
ترکم جمعیت: ۲۵٫۷ بر کیلومتر مربع (۲۰۲۱)
تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید): ۲۵٫۰ تریلیون دلار (۲۰۱۸؛ سوم)
تولید ناخالص داخلی (اسمی): ۲۳٫۵ تریلیون دلار (۲۰۱۸؛ دوم)
سرانه تولید ناخالص داخلی: ۴۷٬۷۵۰ دلار (۲۰۱۸؛ دوم)
نام اهلیت: آمریکای شمالی
کشورها: ۲۳ کشور مستقل
متعلقات: فهرست کشورهای مستقل و مناطق غیرمستقل در آمریکای شمالی
زبان‌ها: زبان انگلیسی، زبان اسپانیایی، زبان فرانسوی و زبان‌های دیگر
منطقه‌های زمانی: یوتی‌سی ۱۰:۰۰- تا یوتی‌سی ۰۰:۰۰±
بزرگ‌ترین {{# if:|مناطق مسکونی|شهرها}}: بزرگ‌ترین مناطق شهری: منطقه کلان‌شهری نیویورک مکزیکو سیتی لس‌آنجلس بزرگ واشینگتن منطقه کلان‌شهری شیکاگو بوستون کلان‌شهر تورنتو دالاس‌فورت وورث منطقه خلیج سان‌فرانسیسکو هیوستون منطقه کلان‌شهری میامی فیلادلفیا
کد UN M49: 003 – آمریکای شمالی 019 – قاره آمریکا 001 – جهان
آمریکای شمالی
آمریکای شمالی قاره‌ای در نیمکرهٔ شمالی و تقریباً به‌طور کامل در نیمکرهٔ غربی است. همچنین می‌توان آن را به عنوان شبه‌قارهٔ شمالی یک قارهٔ واحد، آمریکا توصیف کرد. از شمال با اقیانوس منجمد شمالی، از شرق با اقیانوس اطلس، از جنوب‌شرقی با آمریکای جنوبی و دریای کارائیب و از غرب و جنوب با اقیانوس آرام همسایه است. از آنجا که گرینلند در صفحهٔ تکتونیکی آمریکای شمالی قرار دارد، از نظر جغرافیایی بخشی از آمریکای شمالی است.
آمریکای شمالی مساحتی در حدود ۲۴٬۷۰۹٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۹٬۵۴۰٬۰۰۰ مایل مربع)، حدود ۱۶٫۵ درصد از مساحت زمین و حدود ۴٫۸ درصد از سطح کل آن را پوشش می‌دهد. آمریکای شمالی پس از آسیا و آفریقا سومین قارهٔ بزرگ از نظر مساحت و چهارمین قاره از نظر جمعیت پس از آسیا، آفریقا و اروپا است. در سال ۲۰۱۳، جمعیت آن نزدیک به ۵۷۹ میلیون نفر در ۲۳ کشور مستقل یا حدود ۷٫۵ درصد از جمعیت جهان برآورد شده است.
اولین انسان‌ها در طول آخرین دورهٔ یخبندان، از طریق عبور از پل خشکی برینگ، تقریباً ۴۰٬۰۰۰ تا ۱۷٬۰۰۰ سال پیش به آمریکای شمالی رسیدند. دوره موسوم به سرخ‌پوستان دیرین تا حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش (آغاز دورهٔ باستانی آمریکا) ادامه داشته است. مرحلهٔ کلاسیک تقریباً از قرن ۶ تا ۱۳ را در بر می‌گیرد. اولین اروپایی‌های ثبت‌شده‌ای که از آمریکای شمالی (به غیر از گرینلند) بازدید کردند، اسکاندیناوی‌ها در حدود سال ۱٬۰۰۰ پس از میلاد بودند. ورود کریستف کلمب در سال ۱۴۹۲ جرقه یک تبادل بین اقیانوس اطلس را زد که شامل مهاجرت مهاجران اروپایی در دوران اکتشاف و اوایل دورهٔ مدرن بود. الگوهای فرهنگی و قومی امروزی منعکس کننده تعاملات بین استعمارگران اروپایی، مردمان بومی، بردگان آفریقایی، مهاجران از اروپا، آسیا و جنوب آسیا و فرزندان این گروه‌ها هستند.
به دلیل استعمار اروپا در قارهٔ آمریکا، اکثر مردم آمریکای شمالی به زبان‌های اروپایی مانند انگلیسی، اسپانیایی یا فرانسوی صحبت می‌کنند و فرهنگ آن‌ها معمولاً منعکس‌کنندهٔ سنت‌های غربی است. با این حال، در بخش‌هایی از کانادا، ایالات متحده، مکزیک و آمریکای مرکزی، جمعیت‌های بومی وجود دارند که به سنت‌های فرهنگی خود ادامه می‌دهند و به زبان‌های خود صحبت می‌کنند.
جغرافیا

آمریکای شمالی شامل بخشی از خشکسار که به‌طور کلی به آن به عنوان جهان نو، نیمکره غربی، یا آمریکا نامیده می‌شود است. نامی که کمتر برای آن به کار برده می‌شود قاره آمریکای شمالی است. تنها راه ارتباطی خشکی آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی کشور پاناما است.
بخش بزرگی از آمریکای شمالی، بر روی صفحه آمریکای شمالی جا گرفته است بخش‌هایی از کالیفرنیا و غرب  مکزیکو روی بخش‌هایی از لبهٔ صفحه آرام است که این دو صفحه در گسل دریای آندرسون به یکدیگر برخورد می‌کنند.
قاره می‌تواند به چهار ناحیه بزرگ تقسیم شود. ناحیه دشت‌های بزرگ از خلیج مکزیک تا مدار قطبی کانادا کشیده شده است، از نگر زمین‌شناسی جوان شامل گرت بیسین (حوضه‌های آبریز داخلی) کالیفرنیا و آلاسکا رشته کوه‌های غربی مانند راکی است. در شمال سپر کانادا که بالا رفته ولی نسبتاً همواره است و ناحیه‌های گوناگون در شرق مانند کوه‌های آپالاش نواحی ساحلی اقیانوس اطلس و شبه جزیره فلوریدا، مکزیکو است.

آمریکای شمالی وسعتی معادل با ۲۴٬۷۰۹٬۰۰۰ کیلومتر مربع دارد. ۴/۸ درصد سطح زمین و دارای ۵۲۹ میلیون نفر جمعیت در سال ۲۰۰۸ بوده است.
نگاره هوایی از قسمت اعظم آمریکای شمالی توسط ناسا
کنترل‌گر (کمیک)

Comics character
| کنترل‌گر | کنترل‌گر |
| --- | --- |
کنترل‌گر: کنترل‌گر
اطلاعات انتشاراتی: اطلاعات انتشاراتی
ناشر: مارول کامیکس
نخستین حضور: مرد آهنی نسخهٔ اول شماره ۱۲ام (آوریل ۱۹۶۹)
پدیدآور: آرچی گودوین جورج توسکا
اطلاعات داستانی: اطلاعات داستانی
نام کامل: باسیل سندهرست
وابستگی به تیم: مجریان جدید
توانایی‌ها: زور و استقامت ابرانسانی، دورجابه‌جایی و دورآگاهی، پخش‌کردن نیروهای ذهنی به کمک کلاه‌خودش، پرواز به کمک چکمهٔ جت‌دار، مهندس شیمی و مکانیک توانا، شستشوی مغزی
کنترل‌گر (به انگلیسی: Controller) (باسیل سندهرست ) یک شخصیت تخیلی و ابرتبه‌کارانه در کتاب‌های کامیک می‌باشد. این کاراکتر به دست آرچی گودوین و جورج توسکا خلق شده و در مرد آهنی نسخهٔ اول شماره ۱۲ام (آوریل ۱۹۶۹) معرفی شد.
وی همچنین عضو گروه‌های خلافکارانه‌ای چون مجریان جدید است.
جدا از کتاب‌های کامیک، شرکت مارول از کنترل‌گر در دیگر کالاهای خود از جمله پوشاک، اسباب‌بازی، ورق بازی، انیمیشن‌های تلویزیونی و بازی‌های رایانه‌ای استفاده کرده است.
چارلز راکت

| چارلز راکت | چارلز راکت |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۸ اوت ۱۹۴۹ بنگر، مین
درگذشت: ۷ اکتبر ۲۰۰۵ (۵۶ سال)
ملیت:  ایالات متحده آمریکا
پیشه: بازیگر
چارلز راکت (به انگلیسی: Charles Rocket) (زاده ۲۴ اوت ۱۹۴۹-درگذشته ۷ اکتبر ۲۰۰۵) بازیگر آمریکایی بود.
از فیلم‌های معروف او می‌توان به فیلم احمق و احمق‌تر، شعبده‌بازی و روز پدر اشاره کرد.
پای بلوبری

| 0 | 1 |
| --- | --- |
گونه: پای
بخش: دسر
خاستگاه:  ایالات متحده آمریکا  کانادا
دمای سرو: گرم یا سرد
مواد اصلی: بلوبری، پوسته پای، شکر، نشاسته ذرت
  رسانه: پای بلوبری:   رسانه: پای بلوبری
| ارزش غذایی به ازای هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس) | ارزش غذایی به ازای هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس) |
| --- | --- |
انرژی: ۲۳۲ کیلوژول (۵۵ کیلوکالری)
کربوهیدرات: 35 g
 :  
چربی: 10 g
 :  
پروتئین: 1.8 g
 :  
ویتامین‌ها: درصد ارزش روزانه
برابر ویتامین آ: ۶٪ 44 میکروگرم
ویتامین (B۱): ۱٪ 0.01 میلی‌گرم
 (B۲): ۳٪ 0.03 میلی‌گرم
نیاسین (B۳): ۲٪ 0.3 میلی‌گرم
پانتوتنیک اسید (B۵): ۳٪ 0.14 میلی‌گرم
ویتامین ب۶: ۳٪ 0.04 میلی‌گرم
فولیک (B۹): ۷٪ 27 میکروگرم
ویتامین ث: ۴٪ 3 میلی‌گرم
ویتامین ئی: ۷٪ 1 میلی‌گرم
ویتامین کا: ۱۰٪ 10.5 میکروگرم
 :  
مواد معدنی: مقدار درصد ارزش روزانه
کلسیم: ۱٪ 8 میلی‌گرم
آهن: ۲٪ 0.3 میلی‌گرم
منیزیم: ۱٪ 5 میلی‌گرم
منگنز: ۹٪ 0.18 میلی‌گرم
فسفر: ۳٪ 23 میلی‌گرم
پتاسیم: ۱٪ 50 میلی‌گرم
روی: ۲٪ 0.16 میلی‌گرم
 :  
دیگر اجزاء: مقدار
آب: 52.5 g
 :  
Link to USDA Database entry: Link to USDA Database entry
 یکاها  μg = میکروگرم • mg = میلی‌گرم  IU = یکاهای بین‌المللی :  یکاها  μg = میکروگرم • mg = میلی‌گرم  IU = یکاهای بین‌المللی 
†درصدهای تقریبی ارائه شده برای افراد بزرگسال از روی مرجع مصرف رژیم غذایی هستند.  منبع: مرکز داده غذای وزارت کشاورزی آمریکا: †درصدهای تقریبی ارائه شده برای افراد بزرگسال از روی مرجع مصرف رژیم غذایی هستند.  منبع: مرکز داده غذای وزارت کشاورزی آمریکا
پای بلوبری یا پای سیاه گیله (انگلیسی: Blueberry pie)، پایی است که با بلوبری پر شده است. پای بلوبری به راحتی درست می‌شود زیرا نیازی به پوسته زدن یا پوست کندن میوه ندارد. معمولاً پوسته بالایی و پایینی دارد. پوسته رویی می‌تواند دایره ای باشد، اما پای همچنین می‌تواند دارای پوسته کرامبل یا بدون پوسته باشد. پای بلوبری اغلب در فصل تابستان که بلوبری در نیم‌کره شمالی محصول می‌دهد، خورده می‌شود.
نگارخانه

پای بلوبری درپوسته تردک گراهام
پای بلوبری مینیاتوری
برف و بوران ۱۳۵۰ ایران

| 0 | 1 |
| --- | --- |
عده‌ای از مردم در حال کمک رسانی به یک خودروی حادثه دیده در جریان برف و بوران ۱۳۵۰ در ایران: عده‌ای از مردم در حال کمک رسانی به یک خودروی حادثه دیده در جریان برف و بوران ۱۳۵۰ در ایران
تاریخ: بهمن ۱۳۵۰
مدت: ۱۴ روز
مکان: ایران
کشته‌ها: بیش از ۴۰۰۰ نفر
آسیب مالی: مدفون شدن ۲۰۰ روستا زیر برف
برف و بوران ۱۳۵۰ ایران کولاک و بورانی بود که در اواسط بهمن، بخش وسیعی از ایران را به گونه‌ای در برف و یخبندان فروبرد که سرانجام منجر به مرگ بیش از ۴۰۰۰ نفر شد و به خشکسالی سیزده ساله کشور پایان داد. برخی معتقدند، این رویداد به عنوان سخت‌ترین و مصیبت‌بارترین بوران در تاریخ نوشته‌شدهٔ بشر بوده‌است. همچنین در این مدت برخی از شهرهای کشور به دمای منفی ۳۷ درجه رسید (سرد تر از کمترین دمای قطب شمال) که این حادثه در کتاب گینس نیز ثبت شده‌است.
آغاز و گسترش

دوره‌ای از سرمای خیلی شدید و یخبندان گسترده بود که از چهاردهم بهمن سال ۱۳۵۰ آغاز شد. تلفات جانی یا مرگ ناشی از گرسنگی دیده نشد و در بعضی شهرها تا ۳۶ ساعت بارید و در تمامی مناطق روستایی شمال غرب تا مرکز ایران به ارتفاع ۳ متر و در برخی نقاط جنوبی‌تر ارتفاع آن به ۸ متر رسید. دمای فیروزکوه به منفی ۳۶ و خراسان نیز به منفی ۳۷ درجه رسید. سه شنبه ۱۹ بهمن ماه ۱۳۵۰ وضع کشور به شکل کاملاً بحرانی درآمد و در بسیاری از شهرها وضع فوق‌العاده اعلام شد.