جنگ‌های گالی
نبردها > سال ۵۲ قبل از میلاد: شورش وِرسَنژِتوریک > پیروزی کمرنگ ورسنژتوریک در جِرگوویا

با پایان یافتن زمستانِ ۵۲ قبل از میلاد، قیصر که از دو دستگی پدید آمده میان قبیله متحدش ادوئی‌ها مطلع شده‌بود بر آن شد جبهه جنگ را پی گیرد تا بالاخره به شکلی قاطع به جنگ پایان دهد. در میان ادوئی‌ها اوضاع بسیار خراب می‌نمود و ضروری بود پروکنسول رومی شخصاً وارد مداخله شده تا از وقوع جنگی داخلی میان ادوئی‌ها جلوگیری شود. سزار نقل می‌کند که در دولت ادوئی‌ها ـ برخلاف سنت پیشین آنان ـ نه یک بلکه دو کلانتر عالیرتبه (به نام‌های کونویکتولیتاویس و کوتوس) با اختیارات متساوی منصوب شده‌بودند. این کلانتری دوگانه بدان معنا بود که کل خلق ادوئی‌ها مسلح شده، مجلس سنا و نیز شهروندانش دو دسته شده، و هر یک از این دو جناح متخاصم طرفداران و حامیان خود را دارند.
با آنکه قیصر شخصاً بر این باور بود که معلق گذاشتن عملیات‌های نظامی و دور شدن از دشمن کاری نادرست است با اینحال نمی‌توانست این حقیقت را نادیده بگیرد که یکی از قبایل متحد او در جنگ گالی (که خواه در رساندن نیروهای نظامی خواه در تأمین آذوقه لشکریان) به او کمک می‌رسانده در لبهٔ یک جنگ خانگی قرار دارد. برای همین بر آن شد شخصاً به میان ادوئی‌ها رفته یک نشست سنا در دسیز (شهری در فرانسه کنونی) ترتیب دهد. در اینجا او به کوتوس حکم کرد از قدرت کناره گرفته آنرا به کونویکتولیتاویس واگذار نماید، نیز ادوئی‌ها را فرمان داد در اسرع وقت کل سواره‌نظام‌شان را و ده‌هزار پیاده برای او بفرستند تا گاردی جهت حفاظت از آذوقه خود تأسیس کند.
بعد ارتش خود را دو قسم نمود: چهار لژیون را به تیتوس لابینوس سپرده مأمورش کرد به مرکز گالیا رفته شورش سنون‌ها و پاریسی‌ها (در نقشه: PARISII و SENONES به رنگ سبز) را ساکت کند، خود با باقی شش لژیون در طول رود الیه به سمت جنوب عازم پایتخت آرورن‌ها یعنی جِرگوویا (در نقشه Gergovia؛ امروزه واقع در کلرمون-فران، فرانسه) شد. ورسنژتوریک با شنیدن خبر پیشروی سزار جملگی پل‌های روی آن رود را منهدم ساخته در طول کرانه مخالف آن راه افتاد. در این میان او ادوئی‌ها را، که از متحدان سنتی روم بودند، نیز با خود همراه و همدم ساخت. ژنرال رومی ناچار گردید موقتاً از جرگوویا عقب کشیده کنترل ادوئی‌ها را به دست گیرد، بعد بازگشته در پای دیوارهای جرگوویا حاضر شد. در اینجا او شکستی جزئی یافته، برای دو روز تلاش نمود نیروهایش را چنان بیاراید که رهبر شورشیان گالی را به دادن مصاف نهایی و سرنوشت‌ساز وادار کند، مصافی که برای همیشه داستان جبهه گالیا را تمام کند. اما ورسنژتوریک با وجود کامیابی کوچکی که تحصیل کرده‌بود از مصاف دادن با سزار امتناع ورزید.
بعد از این دو روز، قیصر بر آن شد محاصره جرگوویا را رها کرده شش لژیون خود را با چهار لژیونی که به لابینوس سپرده بود یکی کند: او لازم می‌دید پیش از آنکه خیانت ادوئی‌ها به سرتاسر قبایل گالیا گسترش یابد نیروهایش را متراکم کرده با ورسنژتوریک مصاف دهد. خودِ ادوئی‌ها هم شوریدند: وقتی رومیان درگیر محاصره جرگوویا بودند دو تن از سرکردگان ادوئی‌ها به نام ویریدوماروس و اِپوردوریکس که به سزار وفادار بودند به او پشت کرده، به شهر نوویودونوم (در نقشه: Noviodunum به رنگ سیاه) رفته پادگان رومی کوچک آنجا را به همراه بازرگانان رومی مقتول ساخته، غنایم آن شهر را میان خود قسمت کرده بعد شهر را طعمه حریق نموده تا اغذیه و خواربار آن به‌دست قیصر نیفتد، آنگاه به ورسنژتوریک پیوسته، از ترس کینه‌جویی سزار شروع به جذب نیرو از میان شهرهای حوالی کردند تا پادگان و گاردی حفاظتی بر روی کرانه رود لوآر مستقر ساخته از سزار جلوگیری کنند. اکنون قیصر می‌دانست که دیگر نمی‌تواند روی وفاداری قبیله خاصی در گالیا حساب کند مگر رِمی‌ها (در نقشه: REMI) و لینگون‌ها (در نقشه: LINGONES)؛ برای همین صلاح دید صبر کند ابتدا لابینوس به او ملحق شود بعد با ورسنژتوریک مصاف نهایی را بدهد. چه می‌دانست در وضعی به سر میبَرَد که از حیث عده نیروها نسبت‌به ورسنژتوریک در مضیقه بوده و ناچار است تنها به نبوغ نظامی خود و دیسیپلین برتر ارتشش متکی باشد.
در این میان لابینوس موفق شد نه تنها ائتلافی از گالیایی‌های شورشی شمال رود لوآر را مغلوب سازد بلکه از دام محاصره‌ای که بِلُواک‌ها و ادوئی‌ها برای او چیده‌بودند گریخته، خود و چهار لژیونش را به سزار ملحق کند. در این حال که دو ارتش رومیان توفیق یافتند به یکدیگر جوش بخورند ورسنژتوریک در نشستی پان‌گالی در شهر بیبراکته (در نقشه: Bibracte پایتخت ادوئی‌ها) رسماً فرماندهی عالی جنگ را به نیابت از تمامی قبایل گالی (به‌استثنای ترورها، لینگون‌ها و رِمی‌ها که در شورش شرکت نداشتند) برعهده گرفت. او به قبایل گالیا امر می‌کند گروگان‌هایی به او تسلیم کرده سریعاً ۱۵۰۰۰ سواره بدو بدهند. به آنان اطلاع داد که نمی‌خواهد در میدان باز با سزار مصاف دهد بلکه استراتژی‌اش اینست که گالی‌ها گندم و غلات خود را امحا و خانه‌های خود را طعمه حریق کنند تا از تأمین غذایی قشون قیصر ممانعت کرده‌باشند و اینچنین سرزمین گالیا را از اسارت رومیان خلاصی دهند.
قیصر که اکنون در آجندیکوم (در نقشه: Agedincum به رنگ سیاه) افراد لابینوس را پیوسته به قشون خود می‌دید بر آن شد در میان لینگون‌های وفادار باقی‌مانده تجدید قوا کند، نیز با استخدام یک اسکادران سواره مزدور ژرمن نیروهایش را تقویت کرد. بعد حرکت خود را به‌سوی جنوب پی گرفت تا اینکه در شمال‌شرقی دیژون لژیون‌هایش (که محتملاً یازده تا بودند) مورد پاتکی از سوی قشون ورسنژتوریک واقع شدند (آخر سپتامبر ۵۲ ق. م). با این حال حملهٔ مزبور را لژیون‌ها و سواره‌نظام ژرمنی دفع کردند. اعتماد بنفس مهاجمان نزول کرده ورسنژتوریک بر آن شد در آلزیا تجدید قوا نماید، درست در همین‌جا بود که پس از رسیدن سزار، رومیان شهر را محاصره نموده تمامی منافذ فرار را بر گالی‌ها بستند و سرنوشت‌سازترین نبرد جبهه گالیا به وقوع پیوست.