stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
میل بادامک
موتورهای پیستونی

در موتورهای پیستونی، میل‌بادامک برای راه‌اندازی سوپاپ‌های ورودی و خروجی استفاده می‌شود. میل‌بادامک از یک میله استوانه‌ای تشکیل شده است که در طول سیلندر حرکت می‌کند و تعدادی بادامک (دیسک‌هایی با لوب‌های بادامک بیرون زده) در طول آن قرار دارد که برای هر سوپاپ یک بادامک وجود دارد. با چرخش بادامک، لوب روی سوپاپ (یا یک سازوکار میانی) فشار می‌آورد و آن را به بیرون هل می‌دهد. به‌طور معمول، از یک فنر سوپاپ برای هل دادن سوپاپ در جهت مخالف استفاده می‌شود، بنابراین هنگامی که بادامک از بالاترین نقطه لوب خود می‌چرخد، سوپاپ بسته می‌شود.
میل سوپاپ توسط دنده‌ای که به وسیلهٔ زنجیر یا تسمه زمان‌بندی به میل‌لنگ متصل می‌شود می‌چرخد. در موتورهای چهار زمانه به ازای هر دو دور میل لنگ میل سوپاپ یک دور می‌چرخد.
عواملی که می‌تواند به میل سوپاپ آسیب برساند، اُفت فشار روغن یا کمبود روغن در موتور می‌باشد.
ساختار

میل‌بادامک‌ها از فلز ساخته شده‌اند و معمولاً توپر هستند، اگرچه گاهی اوقات از میل‌بادامک‌های توخالی نیز استفاده می‌شود. مواد مورد استفاده برای میل‌بادامک معمولاً عبارتند از:
چدن: معمولاً در تولید انبوه استفاده می‌شود، میل‌بادامک‌های چدنی مقاومت سایشی خوبی دارند زیرا فرایند سرد کردن آنها را سخت می‌کند.
فولاد: برای موتورهای با بازدهی بالا (های پرفورمنس High Performance ) یا میل‌بادامک‌های تولید شده در مقادیر کم، گاهی اوقات از شمش فولادی استفاده می‌شود. این فرایند بسیار زمان‌برتر است و معمولاً گران‌تر از سایر روش‌ها است. روش ساخت معمولاً  آهنگری، ماشین‌کاری، ریخته‌گری یا هیدروفرمینگ است.
محل قرارگیری در موتور

بسیاری از موتورهای اولیه درون‌سوز از طرح بادامک در بلوک استفاده می‌کردند (مانند طرح‌های موتور سر تخت، IOE یا T-head) که در آن میل‌بادامک در داخل بلوک موتور در نزدیکی پایین موتور قرار دارد. موتورهای اولیه سر تخت، سوپاپ‌ها را در بلوک قرار می‌دهند و بادامک مستقیماً روی آن سوپاپ‌ها عمل می‌کند. در یک موتور سوپاپ بالاسری که بعداً آمد، تپت روی یک اسبک فشار می‌آورد که حرکت را به بالای موتور منتقل می‌کند، جایی که یک الاکلنگ سوپاپ ورودی/خروجی را باز می‌کند. اگرچه طرح قدیمی‌تر سوپاپ بالاسری عمدتاً با طرح‌های SOHC و DOHC در موتورهای مدرن خودرو جایگزین شده است، اما به دلیل اندازه کوچکتر و هزینه کمتر، هنوز در بسیاری از موتورهای صنعتی استفاده می‌شود.
با افزایش سرعت موتورها در طول قرن بیستم، موتورهای تک میل‌سوپاپ بالاسری (SOHC) که در آن میل‌بادامک در سرسیلندر در نزدیکی بالای موتور قرار دارد، به‌طور فزاینده‌ای رایج شدند و به دنبال آن موتورهای دو میل‌سوپاپ بالاسری (DOHC) در سال‌های اخیر رایج‌تر شدند. برای موتورهای OHC و DOHC، میل‌بادامک مستقیماً یا از طریق یک بازوی الاکلنگ کوتاه، سوپاپ را به کار می‌اندازد.
طرح‌بندی قطار سوپاپ با توجه به تعداد میل‌بادامک‌ها در هر سیلندر تعریف می‌شود؛ بنابراین، یک موتور V6 با مجموع چهار میل‌بادامک - دو میل‌بادامک در هر سیلندر - معمولاً به عنوان یک موتور دو میل‌بادامک بالاسری شناخته می‌شود (اگرچه در زبان محاوره گاهی اوقات به آنها موتورهای «چهار بادامک» گفته می‌شود).
سیستم‌های محرک

کنترل دقیق موقعیت و سرعت میل‌بادامک برای عملکرد صحیح موتور بسیار مهم است. میل‌بادامک معمولاً یا مستقیماً از طریق تسمه تایم لاستیکی دندانه‌دار یا از طریق یک زنجیر تایم فولادی غلتکی هدایت می‌شود. گاهی اوقات از چرخ‌دنده‌ها برای به حرکت درآوردن میل‌بادامک استفاده شده است. در برخی از طرح‌ها، میل‌بادامک، دلکو، پمپ روغن، پمپ سوخت و گاهی اوقات پمپ فرمان برقی را نیز به حرکت درمی‌آورد.
سیستم‌های محرک جایگزین مورد استفاده در گذشته شامل یک شفت عمودی با چرخ دنده‌های مخروطی در هر انتها (به عنوان مثال، خودروهای پژو و مرسدس گرند پریکس قبل از جنگ جهانی اول و موتورسیکلت کاوازاکی W800) یا یک خارج از مرکز سه‌گانه با میله‌های اتصال (به عنوان مثال، خودروی Leyland Eight) بود.
در یک موتور دوزمانه که از میل‌بادامک استفاده می‌کند، هر سوپاپ یک بار در هر چرخش میل‌لنگ باز می‌شود. در این موتورها، میل‌بادامک با همان سرعت میل لنگ می‌چرخد. در یک موتور چهارزمانه، سوپاپ‌ها تنها نصف این مقدار باز می‌شوند، بنابراین چرخ‌دنده میل‌بادامک طوری تنظیم می‌شود که با نصف سرعت میل لنگ بچرخد.
مشخصات عملکرد > زمان باز بودن سوپاپ

زمان باز بودن سوپاپ (دیورِیشن) تعیین می‌کند که سوپاپ‌های ورودی/خروجی برای چه مدت باز هستند، بنابراین این یک عامل کلیدی در میزان قدرتی است که یک موتور تولید می‌کند. مدت زمان باز بودن طولانی‌تر می‌تواند قدرت را در دور موتور بالا (RPM) افزایش دهد، اما این می‌تواند با کاهش گشتاور تولید شده در دور پایین موتور همراه باشد.
اندازه‌گیری مدت زمان باز بودن سوپاپ برای یک میل‌بادامک تحت تأثیر مقدار بالابری (لیفت) یا همان گشودگی، انتخاب شده به عنوان نقطه شروع و پایان اندازه‌گیری است. مقدار گشودگی ۰٫۰۵۰ اینچ (۱٫۳ میلی‌متر) اغلب به عنوان یک روش اندازه‌گیری استاندارد استفاده می‌شود، زیرا این مقدار بیشترین مقدار گشودگی را نشان می‌دهد که محدوده RPM را تعریف می‌کند که در آن موتور به اوج قدرت خود می‌رسد. مشخصات قدرت و دور آرام یک میل‌بادامک با همان زمان باز بودن سوپاپ که با استفاده از نقاط گشودگی متفاوت تعیین شده است (به عنوان مثال ۰٫۰۰۶ یا ۰٫۰۰۲ اینچ) می‌تواند بسیار متفاوت از یک میل‌بادامک با زمان باز بودن سوپاپ باشد که با استفاده از نقاط گشودگی ۰٫۰۵ اینچ ارزیابی شده است.
یک اثر ثانویه از افزایش مدت زمان باز بودن سوپاپ می‌تواند افزایش همپوشانی باشد، که مدت زمانی را که هر دو سوپاپ ورودی و خروجی باز هستند، تعیین می‌کند. این همپوشانی است که بیشترین تأثیر را بر کیفیت دور آرام می‌گذارد، زیرا «عبور» هوای ورودی بلافاصله از طریق سوپاپ اگزوز که در طول همپوشانی رخ می‌دهد، بازده موتور را کاهش می‌دهد و در طول عملیات دور پایین موتور بیشترین است. به‌طور کلی، افزایش مدت زمان باز بودن سوپاپ میل‌بادامک معمولاً همپوشانی را افزایش می‌دهد، مگر اینکه زاویه جداسازی لوب برای جبران افزایش یابد.
یک فرد عادی می‌تواند به راحتی یک میل‌بادامک با مدت زمان باز بودن سوپاپ طولانی را با مشاهده سطح وسیع لوب، جایی که بادامک سوپاپ را برای تعداد زیادی درجه چرخش میل لنگ باز می‌کند، تشخیص دهد. این به وضوح بزرگتر از برآمدگی لوب میل‌بادامک نوک‌تیزتر است که در میل‌بادامک‌های با زمان باز بودن سوپاپ کوتاه‌تر مشاهده می‌شود.
مشخصات عملکرد > میزان باز شدن سوپاپ

گشودگی (لیفت) میل‌بادامک فاصله بین سوپاپ و نشیمنگاه سوپاپ را تعیین می‌کند (یعنی میزان باز بودن سوپاپ). هر چه سوپاپ از جای خود بیشتر بلند شود، جریان هوای بیشتری می‌تواند ایجاد شود و در نتیجه قدرت تولید شده افزایش می‌یابد. گشودگی سوپاپ بالاتر می‌تواند همان اثر افزایش توان اوج را به عنوان افزایش مدت زمان باز بودن داشته باشد، بدون معایبی که در اثر افزایش همپوشانی سوپاپ ایجاد می‌شود. اکثر موتورهای سوپاپ بالاسری دارای نسبت الاکلنگی بیش از یک هستند، بنابراین فاصله‌ای که سوپاپ باز می‌شود (گشودگی سوپاپ) بیشتر از فاصله از بالای لوب میل‌بادامک تا دایره پایه (گشودگی میل‌بادامک) است.
چندین عامل وجود دارد که حداکثر میزان گشودگی ممکن را برای یک موتور معین محدود می‌کند. اولاً، افزایش گشودگی، سوپاپ‌ها را به پیستون نزدیک‌تر می‌کند، بنابراین گشودگی بیش از حد می‌تواند باعث برخورد و آسیب دیدن سوپاپ‌ها توسط پیستون شود. ثانیاً، افزایش گشودگی به این معنی است که به یک پروفیل میل‌بادامک شیب‌دارتر نیاز است که نیروهای لازم برای باز کردن سوپاپ را افزایش می‌دهد. یک مشکل مرتبط، شناور شدن سوپاپ در دور موتور بالا است، جایی که کشش فنر نیروی کافی برای نگه داشتن سوپاپ در بالای بادامک یا جلوگیری از برگشت سوپاپ هنگام بازگشت به نشیمنگاه سوپاپ را فراهم نمی‌کند. این می‌تواند نتیجه یک افزایش بسیار تند لوب باشد، که در آن تپت از لوب بادامک جدا می‌شود (به دلیل اینکه لختی قطار سوپاپ بیشتر از نیروی بسته شدن فنر سوپاپ است) و سوپاپ را بیشتر از زمان مورد نظر بازمی‌گذارد. شناور شدن سوپاپ باعث کاهش قدرت در دور موتور بالا می‌شود و در موقعیت‌های شدید می‌تواند منجر به خم شدن سوپاپ در صورت برخورد با پیستون شود.
زمان‌بندی

زمان‌بندی (زاویه فاز) میل‌بادامک نسبت به میل‌لنگ می‌تواند برای تغییر باند قدرت موتور به محدوده RPM متفاوت تنظیم شود. جلو انداختن میل‌بادامک (تغییر آن به جلوتر از زمان‌بندی میل‌لنگ) گشتاور دور موتور پایین را افزایش می‌دهد، در حالی که عقب انداختن میل‌بادامک (تغییر آن به بعد از میل‌لنگ) قدرت دور موتور بالا را افزایش می‌دهد. تغییرات مورد نیاز نسبتاً کوچک هستند، اغلب در حدود ۵ درجه.
موتورهای مدرن که دارای زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها هستند، اغلب می‌توانند زمان‌بندی میل‌بادامک را برای مطابقت با دور موتور در هر زمان تنظیم کنند. این کار باعث می‌شود که سازش ذکر شده در بالا که هنگام انتخاب زمان‌بندی ثابت بادامک برای استفاده در هر دو دور موتور بالا و پایین لازم بود، از بین برود.
زاویه جدایی لوب

زاویه جدایی لوب (LSA که زاویه خط مرکزی لوب نیز نامیده می‌شود) زاویه بین خط مرکزی لوب‌های ورودی و خط مرکزی لوب‌های خروجی است. LSA بالاتر همپوشانی را کاهش می‌دهد، که کیفیت دور آرام و مکش ورودی را بهبود می‌بخشد، با این حال، استفاده از LSA وسیع‌تر برای جبران مدت زمان باز بودن بیش از حد سوپاپ می‌تواند قدرت و گشتاور خروجی را کاهش دهد. به‌طور کلی، LSA بهینه برای یک موتور معین به نسبت حجم سیلندر به سطح سوپاپ ورودی مربوط می‌شود.
عملکرد

میل‌بادامک‌ها اجزای جدایی‌ناپذیر موتورهای احتراق داخلی هستند که وظیفه کنترل باز و بسته شدن سوپاپ‌های ورودی و خروجی موتور را بر عهده دارند. با چرخش میل‌بادامک، لوب‌های آن سوپاپ‌ها را فشار می‌دهند و اجازه ورود هوا و سوخت و خروج گازهای خروجی را می‌دهند. این فرایند هماهنگ برای بهینه‌سازی عملکرد موتور، بهره‌وری سوخت و کنترل انتشار گازهای آلاینده بسیار مهم است. بدون میل‌بادامک‌های دقیق مهندسی شده، عملکرد روان و کارآمد موتور به خطر می‌افتد.
جایگزین‌ها

رایج‌ترین روش‌های فعال‌سازی سوپاپ شامل میل‌بادامک و فنرهای سوپاپ است، اما گاهی اوقات سیستم‌های جایگزین در موتورهای احتراق داخلی استفاده می‌شوند:
سوپاپ‌های دسمودرومیک، که در آن سوپاپ‌ها به جای فنرها، توسط یک بادامک و سیستم اهرمی بسته می‌شوند. این سیستم در موتورسیکلت‌های مسابقه‌ای و جاده‌ای مختلف دوکاتی از زمان معرفی آن در موتورسیکلت مسابقه‌ای Ducati 125 Desmo در سال ۱۹۵۶ استفاده شده است.
موتور پیستونی بدون بادامک، که از محرک‌های الکترومغناطیسی، هیدرولیک یا پنوماتیک استفاده می‌کنند. برای اولین بار در موتورهای توربوشارژ فرمول ۱ رنو در اواسط دهه ۱۹۸۰ استفاده شد و برای استفاده در خودروهای جاده‌ای در Koenigsegg Gemera برنامه‌ریزی شده است.
موتور وانکل، یک موتور چرخشی است که نه از پیستون استفاده می‌کند و نه از سوپاپ. مزدا از سال ۱۹۶۷ تا زمانی که مزدا RX-8 در سال ۲۰۱۲ متوقف شد، به‌طور قابل توجهی از آن استفاده کرد.
کنترل‌کننده‌های سرعت موتور الکتریکی

قبل از ظهور الکترونیک حالت جامد، از کنترل‌کننده‌های میل‌بادامک برای کنترل سرعت موتورهای الکتریکی استفاده می‌شد. یک میل‌بادامک که توسط یک موتور الکتریکی یا یک موتور پنوماتیک به حرکت درمی‌آمد، برای راه‌اندازی کنتاکتورها به صورت متوالی استفاده می‌شد. به این ترتیب، مقاومت‌ها یا تغییردهنده‌های تپ (tap changers) برای تغییر سرعت موتور اصلی در مدار روشن یا خاموش می‌شدند. این سیستم عمدتاً در موتورهای قطارهای برقی (یعنی EMUها و لوکوموتیوها) استفاده می‌شد.
اصطلاحات

در جدول زیر اصطلاحات مربوط به میل‌بادامک که فرهنگستان زبان فارسی آن‌ها را تصویب کرده آمده است:
| اصطلاح فارسی | اصطلاح انگلیسی | تعریف |
| --- | --- | --- |
| میل‌بادامک | Camshaft | محوری با زائده‌های بادامک‌شکل که به‌وسیلهٔ میل‌لنگ به گردش درمی‌آید و با زائده‌های خود سوپاپ‌های سیلندر را در زمان‌های معین باز و بسته می‌کند |
| چرخ‌تسمه میل‌بادامک | Camshaft pulley, camshaft gear | چرخ‌تسمه‌ای که در انتهای میل‌بادامک قرار دارد و تسمهٔ زمان‌بندی را می‌چرخاند |
| چرخ‌زنجیر میل‌بادامک | Camshaft sprocket | چرخ‌زنجیری که بر روی میل‌بادامک نصب می‌شود و ازطریق چرخ‌زنجیر میل‌لنگ به چرخش درمی‌آید |
| زمان‌بندی میل‌بادامک | Camshaft timing | هماهنگ‌کردن زمان حرکت میل‌بادامک با زمان حرکت پیستون‌ها به‌طوری‌که بتواند سوپاپ‌ها را به‌موقع باز و بسته کند |
| زنجیر زمان‌بندی | Timing chain, camshaft timing chain, camshaft chain, cam chain, valve operating chain | زنجیری که برای هماهنگ‌کردن زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها حرکت میل‌لنگ را به میل‌بادامک منتقل می‌کند |
| محفظهٔ میل‌بادامک | Camshaft housing | بخشی از موتور که میل‌بادامک و برخی از اجزای دیگر موتور، نظیر اسبک‌ها و میل‌اسبک و میل رابط سوپاپ، را در خود جای می‌دهد |
| خلاصی میل‌بادامک | camshaft endplay | میزان حرکت جانبی میل‌بادامک پس از نصب |
| میل‌بادامک‌ران | camshaft drive | سامانهٔ انتقال حرکت میل‌لنگ به میل‌بادامک |
| میل‌بادامک هوا | Intake camshaft, intake cam | میل‌بادامکی که در موتورهای دومیل‌بادامک‌بالا (DOHC)، سوپاپ‌های هوا را باز و بسته می‌کند |
| میل‌بادامک دود | Exhaust camshaft, exhaust cam, exhaust valve cam | در موتورهای دومیل‌بادامک‌بالا (DOHC)، میل‌بادامکی که سوپاپ‌های دود را باز و بسته می‌کند |
| میل‌اسبک | Rocker arm shaft, rocker shaft | محوری که اسبک‌ها را بر روی آن سوار می‌کنند تا حرکت الاکلنگی اسبک‌ها امکان‌پذیر شود |
| یاتاقان میل‌بادامک | Camshaft bearing | یاتاقان لغزشی که میل‌بادامک را در محل خود نگه می‌دارد |
| یاتاقان‌گرد میل‌بادامک | Camshaft journal | قسمتی از میل‌بادامک که در یاتاقان میل‌بادامک می‌چرخد |
| میل‌بادامک مسابقه‌ای | Race camshaft | میل‌بادامکی که منحنی بادامک آن را برای افزایش توان موتور تغییر داده‌اند |
| موتور دومیل‌رو | double overhead camshaft, DOHC, double overhead cam, twin overhead camshaft, twin overhead cam, TOC, dual overhead camshaft | موتور میل‌بادامک‌روی که دو میل‌بادامک در بالای سیلندرها دارد |
| موتور میان‌میل | camshaft-in-head engine, CIH engine, cams-in-head engine | موتوری از خانوادهٔ موتورهای میل‌بادامک‌زیر که در آن میل‌بادامک در داخل سرسیلندر نصب شده است |
| موتور میل‌بادامک‌رو | overhead camshaft engine, OHC engine, overhead camshaft | موتوری که میل‌بادامک آن در بالای سیلندرها قرار دارد و فاصلهٔ بین بادامک و سوپاپ‌های آن خیلی کوتاه است |
| موتور تک‌میل‌رو | single-overhead camshaft, SOHC | موتور میل‌بادامک‌روی که یک میل‌بادامک برای باز و بسته کردن سوپاپ‌ها دارد |
| موتور میل‌رابط‌کوتاه | high camshaft engine, HC engine | نوعی موتور میل‌بادامک‌زیر که در آن میل‌بادامک بسیار نزدیک به سرسیلندر قرار می‌گیرد و به ‌این ‌ترتیب، از میل‌رابط سوپاپ کوتاه‌تری استفاده می‌شود |
:
دونگ‌پیو

| دونگ‌پیو | دونگ‌پیو |
| --- | --- |
سون در اکتبر ۲۰۲۲: سون در اکتبر ۲۰۲۲
زادهٔ: ۹ سپتامبر ۲۰۰۲ ‏(۲۲ سال) گیونگ‌سانگ شمالی، کره جنوبی
محل تحصیل: مدرسه هنر هانلیم
پیشه‌ها: خواننده بازیگر
پیشه موسیقی: پیشه موسیقی
ژانر: کی-پاپ
ساز(ها): وکال
سال‌های فعالیت: ۲۰۱۹–اکنون
ناشر(ان): دی‌اس‌پی مدیا
عضو پیشینِ: اکس‌وان
 :  
نام کره‌ای: نام کره‌ای
هانگول: 손동표
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Son Dongpyo
مک‌کیون–ریشاور: Son Tongp'yo
 :  
سون دونگ پیو (کره‌ای: 손동표؛ زادهٔ ۹ سپتامبر ۲۰۰۲) که با نام دونگ‌پیو (انگلیسی: Dongpyo) شناخته می‌شود، خواننده و بازیگر اهل کره جنوبی است. او بیشتر به خاطر حضور در برنامه رقابتی پرودوس اکس ۱۰۱ و پیوستن به گروه پسرانه اکس‌وان شناخته می‌شود که از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰ فعالیت داشت.
اوایل زندگی

سون دونگ پیو زادهٔ ۹ سپتامبر ۲۰۰۲ در گیونگ‌سانگ شمالی، کره جنوبی است. او از مدرسه هنر هانلیم فارغ‌التحصیل شده است.
شکست اتحادیه

نگهبانان پینکرتون اعتصاب شکنان را در بوچتل، اوهایو در سال ۱۸۸۴ اسکورت می‌کنند.
شکست اتحادیه مجموعه فعالیت‌هایی است که برای برهم زدن یا تضعیف قدرت اتحادیه‌های کارگری یا جلوگیری از افزایش عضویت آنها در محل کار انجام شود.
تاکتیک‌های شکست اتحادیه می‌تواند به فعالیت‌های قانونی و غیرقانونی اشاره داشته باشد و می‌تواند شامل اقدامات مسالمت‌آمیز یا خشونت‌آمیز باشد. قوانین کار از کشوری به کشور دیگر در سطح و نوع مقررات از نظر حمایت از اتحادیه‌ها، فعالیت‌های سازماندهی آن‌ها و همچنین جنبه‌های دیگر تفاوت زیادی دارد. این قوانین می‌توانند بر موضوعاتی مانند ارسال اعلان‌ها، ساماندهی دارایی‌های کارفرمایی یا خارج از آن، درخواست‌ها، امضای کارت، حقوق اتحادیه، توقف کار، اعتصاب یا شکستن اعتصاب، تعطیلی کار و … را شامل شود.
ماده ۲۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر اعلام می‌دارد که هر کس حق دارد یک اتحادیه صنفی تشکیل دهد یا به آن بپیوندد.
شراگا واینبرگ

شراگا واینبرگ (انگلیسی: Shraga Weinberg؛ زاده ۱۰ مارس ۱۹۶۶) یک تنیس‌باز اهل اسرائیل است.
جرارات، آرماویر

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| جرارات Ջրառատ | جرارات Ջրառատ |
| --- | --- |
استان: آرماویر
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۲۹۸۱
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد منطقه: ؟؟؟ (۳۷۴)
جرارات (به ارمنی: Ջրառատ) یک روستا در ارمنستان است که در استان آرماویر واقع شده‌است.  در  کیلومتری شمال آرماویر، مرکز استان آرماویر واقع شده است.
خصوصیات

جرارات  ۲٬۹۸۱ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
دانشنامه ایرانیکا

«ایرانیکا» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، ایرانیکا (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
جلد یکم دانشنامهٔ ایرانیکا: جلد یکم دانشنامهٔ ایرانیکا
ویراستار(ها): سرویراستار: تورج دریایی تیم ویراستار: احمد اشرف نیکلاس سیمز-ویلیامز کریستوفر برونر محسن آشتیانی منوچهر کاشف کیومرث قرقلو ستی رضوی حورا یاوری حبیب برجیان داگمار ریدل
نویسنده(ها): ۱۲۰۰ مشارکت‌کننده
عنوان اصلی: Encyclopædia Iranica
زبان: انگلیسی
موضوع(ها): ایران‌شناسی
گونه(های) ادبی: دانشنامه
ناشر: Persica Press
تاریخ نشر: ۱۹۸۵ تاکنون
شابک: شابک ‎۱۵۶۸۵۹۰۵۰۴
شماره اوسی‌ال‌سی: ۵۹۶۰۵۲۰۰
وبگاه: http://www.iranicaonline.org
دانشنامهٔ ایرانیکا (به انگلیسی: Encyclopædia Iranica) یک پروژهٔ گروهیِ بین‌المللی و بزرگ‌ترین و جامع‌ترین پروژهٔ ایران‌شناختی است که در دانشگاه کلمبیا در نیویورک، ایالات متحدهٔ آمریکا، در حال انتشار است. از ابتدای فعالیت این دانشنامه احسان یارشاطر سردبیر این دانشنامه بود ولی از ابتدای سال ۲۰۱۷ میلادی، التون دانیل به جای او منصوب شد و پس از او، از نوامبر ۲۰۲۴، تورج دریایی سرویراستار ایرانیکا است. شورای ویراستاران متشکل از ۳۸ پژوهشگر برجستهٔ بین‌المللی از دانشگاه‌ها و مراکز علمی مختلف است که در زمینهٔ خاصی از مطالعات ایرانی صاحب‌نظرند و وظیفهٔ آن‌ها کمک به سردبیر برای انتخاب عنوان مدخل‌ها، گزینش نویسندگان هر مدخل و تهیهٔ اصول کلی برای نوشتن مدخل‌ها در زمینهٔ مورد تخصص‌شان است.
این دانشنامه به بررسی تاریخ و تمدن ایران در خاورمیانه، قفقاز، آسیای مرکزی و شبه‌قارهٔ هند می‌پردازد و همهٔ جنبه‌های تاریخ و فرهنگ ایران از جمله ادبیات و زبان‌های ایرانی را پوشش می‌دهد. بنیاد دانشنامهٔ ایرانیکا در سال ۱۹۹۰ با هدف تضمین استقلال فکری دانشنامهٔ ایرانیکا و همچنین اطمینان انتشار مداوم آن در نسخه‌های دیجیتال و چاپی تأسیس شد.
پیشینه

مقاله‌های اصلی: احسان یارشاطر، دانشنامه اسلام، و دانشنامه ایران و اسلام
هنگامی که ویرایش دوم دانشنامهٔ اسلام منتشر شد، احسان یارشاطر از برنارد لوئیس (یکی از ویراستاران ویرایش دوم دانشنامهٔ اسلام) پرسیده بود که «چرا مدخل‌های دانشنامهٔ اسلام در رابطه با ایران (مثل مدخل احمدشاه قاجار) این قدر کم محتوا است؟» و لوئیس پاسخ داد که با نظر یارشاطر موافق بوده و علت آن‌ها مخالفت با ایران‌شناسی نیست بلکه کمبود پژوهشگر در زمینهٔ موضوعات ایران‌شناسی است. یارشاطر می‌گوید به همین خاطر ایدهٔ نوشتن دانشنامه‌ای برای خود ایرانی‌ها به ذهنش خطور کرد تا مطالبی که برای خود ایرانی‌ها مهم است، در این دانشنامه ثبت گردد.
یارشاطر در سال ۱۹۶۹ میلادی کوشید تا دانشنامهٔ اسلام به زبان فارسی ترجمه شود و از آنجا که پرداختن به موضوعات مختلف مربوط به ایران در دانشنامهٔ اسلام ناکافی تلقی می‌شد، ترجمهٔ پیشنهادی قرار بود شامل مقالات جدید تکمیلی نیز برای جبران این کاستی‌ها باشد، تا حدودی به سبک دانشنامهٔ تُرک اسلام. ولی به‌دلیل آنکه در مورد بسیاری از موضوعات مربوط به ایران، اطلاعات این دانشنامه را ناکافی می‌دانست، در سال ۱۹۷۵ میلادی دانشنامه‌ای جدید را که ترجمه‌ای از دانشنامهٔ اسلام به‌همراه مدخل‌هایی تألیفی بود تحت عنوان دانشنامهٔ ایران و اسلام منتشر کرد که فعالیت آن تا جلد دهم ادامه یافت ولی با پیروزی انقلاب اسلامی ایران ادامهٔ کار متوقف شد و آخرین جلد آن را در سال ۱۹۸۰ میلادی منتشر کرد.
یارشاطر پیش‌تر در سال ۱۹۷۲ میلادی تصمیم گرفته‌بود تا دانشنامه‌ای دربارهٔ ایران و به زبان انگلیسی منتشر کند و به همین منظور با اختصاص ۲ میلیون دلار بودجه توسط امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر وقت ایران، کار دانشنامه را آغاز کرد و آن را دانشنامهٔ ایرانیکا نام نهاد که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ادامهٔ تدوین آن در ایالات متحده آمریکا دنبال گردید.
اثر جدید، دانشنامهٔ ایرانیکا، کاملاً از دانشنامهٔ اسلام متمایز می‌شد زیرا کاملاً از مقالات جدید تشکیل می‌شد. انقلاب ۱۳۵۷ عملاً به دانشنامه پایان داد، اگرچه در سال ۱۹۹۲ با شکلی کاملاً متفاوت انتشار آن از سر گرفته شد. با این حال، یارشاطر توانست ترتیبات دیگری اتخاذ کند تا پروژهٔ موازی دانشنامهٔ ایرانیکا را ادامه دهد. اولین جزوه در سال ۱۹۸۲ و اولین جلد صحافی‌شده در سال ۱۹۸۵، تحت سردبیری یارشاطر و با کمک یک هیئت تحریریه و یک هیئت مشورتی منتشر شد. تا اوت ۲۰۲۰، ۱۶ جلد صحافی‌شده و تقریباً ۹۰۰۰ مقاله به صورت چاپی و آنلاین منتشر شده است. چهار جلد اول توسط انتشارات روتلج و جلدهای پنج، شش و هفت توسط انتشارات مزدا، جلدهای هشت، نه و ده توسط انتشارات کتابخانهٔ پرسیکا و جلدهای یازده تا شانزده توسط بنیاد دانشنامهٔ ایرانیکا منتشر شده است.
اهداف

هدف و اصول دانشنامهٔ ایرانیکا به طور مختصر در مقدمه توسط سردبیر، احسان یارشاطر (جلد اول، صفحات ۱-۳) بیان شده است: «دانشنامهٔ ایرانیکا به عنوان ابزاری پژوهشی طراحی شده است که به نیازهای محققان، متخصصان و دانشجویان در مطالعات ایرانی و زمینه‌های مرتبط پاسخ می‌دهد. هدف آن پر کردن شکاف مهمی در محدودهٔ منابع مرجع موجود است که به تاریخ و فرهنگ خاورمیانه می‌پردازند». برای رسیدن به این هدف، دانشنامهٔ ایرانیکا قصد دارد مقالات علمی مرتبط با «فرهنگ ایرانی و تأثیرات متقابل بین ایران و همسایگانش» را در دوره‌ای که «از دوران پیش از تاریخ تا به امروز» امتداد دارد، در بر بگیرد.
حامیان و ویراستاران

در سال ۱۳۴۷ به پیشنهاد یارشاطر و با بودجه ۲ میلیون دلاری سازمان برنامه و بودجهٔ ایران کار تدوین دانشنامهٔ ایرانیکا آغاز شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ بودجهٔ دانشنامه قطع شد و با تلاش‌های یارشاطر بنیاد ملی علوم انسانی آمریکا عهده‌دار هزینه‌های ایرانیکا شد. احسان یارشاطر برای تأمین هزینه‌های ایرانیکا بخشی از مجموعهٔ آثار تاریخی خود را به ارزش ۳ میلیون دلار آمریکا به فروش رساند که بعضی از این آثار اکنون در موزهٔ متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شوند.
احسان یارشاطر تا پایان سال ۲۰۱۷ میلادی سرویراستار ایرانیکا بود، و پس از او التون دانیل جانشین وی شد. از سال ۲۰۲۴ نیز تورج دریایی سرویراستار جدید این دانشنامه است. هیئت ویراستاران و بیش از ۴۰ ویراستار و ۱۶۵۰ پژوهنده، در تکمیل این دانشنامهٔ بزرگ مشارکت دارند.
دانشنامهٔ ایرانیکا در چهار سال آماده‌سازی اولیه توسط سازمان برنامه و بودجه از طریق کمک مالی به مؤسسه ترجمه و نشر کتاب (بنگاه ترجمه و نشر کتاب) پشتیبانی می‌شد. از زمان انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ میلادی) تا سال ۲۰۱۶ میلادی، بنیاد ملی علوم انسانی، یک آژانس فدرال مستقل آمریکایی، حمایت مالی ارائه کرد. از زمان تأسیس آن در سال ۱۹۹۰، بنیاد دانشنامهٔ ایرانیکا بیشترین بخش هزینه‌های عملیاتی دانشنامه را از طریق وجوه جمع‌آوری شده از ایرانیان خارج از کشور، سایر اهداکنندگان خصوصی و بنیادها تأمین کرده است.
واکنش منتقدان به دانشنامهٔ ایرانیکا بسیار مثبت بوده است. ستایش ویژه‌ای برای تنوع موضوعات گنجانده شده؛ برخورد متعادل با دوره‌های باستان، قرون وسطی و مدرن؛ کیفیت مقالات فردی؛ و ویرایش دقیق و مستندسازی گسترده منعکس شده در مقالات وجود داشته است. انتقادات عمدتاً بر حذف‌های اجتناب‌ناپذیر و خطاهای جزئی که در چنین اثر مرجع وسیعی رخ می‌دهند، متمرکز بوده است. تقریباً همه منتقدان موافقند که دانشنامهٔ ایرانیکا در تعریف هویت متمایز خود موفق بوده و اکنون معتبرترین و کاملاً ضروری‌ترین اثر مرجع در زمینه خود است.
مجلدها

نخستین دفتر از دانشنامه در سال ۱۹۸۲ میلادی منتشر شد و نخستین جلد آن شامل ۸ دفتر در سال ۱۹۸۵ انتشار یافت. ۱۶ جلد دانشنامهٔ ایرانیکا تا سال ۲۰۱۲ منتشر شد. ۵ جلدِ اولِ دانشنامه هرکدام دارای ۸ دفتر (به انگلیسی: fascicle) بودند، ولی از جلد ۶ به‌بعد، هر جلد دارای ۶ دفتر است که هر ۴ ماه یک دفتر و هر ۱۸ ماه یک جلد از دانشنامه انتشار می‌یابد. همهٔ مدخل‌های چاپ‌شده به‌صورت آنلاین از طریق وبگاه www.iranicaonline.org در دسترس‌اند و افزون بر آن، حدود ۹۰۰ مدخلِ چاپ‌نشده -که در جلدهای بعدیِ دانشنامه چاپ خواهند شد- نیز به‌صورت آنلاین قابل دریافت‌اند.
دانشنامهٔ ایرانیکا، با هدف بیشترین دسترسی برای خوانندگان در سطح جهانی، به زبان انگلیسی منتشر می‌شود و احتمالاً تا زمانی که دانشنامه به پایان حرف Z برسد، تعداد جلدهای آن ۴۵ جلد خواهد بود.
| جدول مجلدات> حرف (آغاز و انجام مدخل‌ها) | جدول مجلدات> سال انتشار | جدول مجلدات> شمارهٔ جلد (رومی) | جدول مجلدات> شمارهٔ جلد (عددی) |
| --- | --- | --- | --- |
| ĀB – ANĀHID | ۱۹۸۵ | I | ۱ |
| ANĀMAKA – ĀṮĀR AL-WOZARĀʾ | ۱۹۸۷ | II | ۲ |
| ĀTAŠ – BEYHAQI | ۱۹۸۹ | III | ۳ |
| BĀYJU – CARPETS | ۱۹۹۰ | IV | ۴ |
| CARPETS – COFFEE | ۱۹۹۲ | V | ۵ |
| COFFEEHOUSE – DĀRĀ | ۱۹۹۳ | VI | ۶ |
| DĀRĀ(B) – EBN AL-AṮIR | ۱۹۹۶ | VII | ۷ |
| EBN ʿAYYĀŠ – EʿTEŻĀD-AL-SALṬANA | ۱۹۹۸ | VIII | ۸ |
| ETHÉ – FISH | ۱۹۹۹ | IX | ۹ |
| FISHERIES – GINDAROS | ۲۰۰۱ | X | ۱۰ |
| GIŌNI – HAREM I | ۲۰۰۳ | XI | ۱۱ |
| HAREM I – ILLUMINATIONISM | ۲۰۰۴ | XII | ۱۲ |
| ILLUMINATIONISM – ISFAHAN | ۲۰۰۶ | XIII | ۱۳ |
| ISFAHAN IX – JOBBĀʾI | ۲۰۰۸ | XIV | ۱۴ |
| KAŠḠARI, SAʿD-AL-DIN | ۲۰۱۱ | XV | ۱۵ |
| KASHAN – KAŠŠI, ABU ʿAMR KASHAN–KEŠAʾI DIALECT | ۲۰۲۰ | XVI | ۱۶ |
دعوای حقوقی

در اوت ۲۰۱۹، دانشگاه کلمبیا در یک دعوای حقوقی در دادگاه فدرال خواهان آن شد که مالکیت حق تکثیر دانشنامهٔ ایرانیکا برای دانشگاه کلمبیا به رسمیت شناخته شود و نه برای بنیاد دانشنامهٔ ایرانیکا. بنیاد دانشنامهٔ ایرانیکا که توسط یارشاطر تأسیس شده پس از مرگ او تلاش به اعمال حق مالکیت تکثیر خود بر این دانشنامه را کرد که با شکایت دانشگاه کلمبیا مواجه شد. این دانشگاه در شکایت خود ادعای این بنیاد نسبت به حق تکثیر ایرانیکا را دروغین خواند. بنیاد دانشنامهٔ ایرانیکا هم در سپتامبر ۲۰۱۹ شکایتی علیه التون دنیل رئیس مرکز ایرانشناسی احسان یارشاطر در دانشگاه کلمبیا و انتشارات بریل به دادگاه تقدیم کرد. این بنیاد دانشگاه را متهم به محروم کردن آن از دسترسی به اسناد و دارایی‌های آن که در محدودهٔ این دانشگاه قرار دارد کرده است.
برای مطالعهٔ بیشتر

Daniel, Elton L (1998). "The "Encyclopaedia Iranica" and the Encyclopedic Tradition". Iranian Studies (به انگلیسی). 31 (3/4): 377–387. Retrieved 1 February 2025.
دانشگاه کلمبیا، نیویورک
گاه‌شمار تاریخ ایران از ظهور طاهریان تا سقوط خوارزمشاهیان

گاه‌شمار از سال ۸۲۰ میلادی یعنی ظهور طاهریان تا سال ۱۲۲۰ میلادی که نخستین حمله مغول‌ها به ایران و باژگونی خوارزمشاهیان توسط چنگیزخان است را در بر می‌گیرد.