stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
حافظه نهان (رایانش)
نمونه‌هایی از حافظه‌های نهان سخت‌افزاری > ترجمه در بافر

یک واحد مدیریت حافظه (MMU) که ورودی‌های جدول صفحه را از حافظه اصلی دریافت می‌کند، دارای حافظه نهان ویژه ای است که برای ثبت نتایج ترجمه آدرس مجازی به آدرس‌های فیزیکی استفاده می‌شود. این حافظه نهان ویژه، یک Buffer Lookaside)TLB) نامیده می‌شود.
حافظه‌های نرم‌افزاری > حافظه نهان دیسک

در حالی که حافظه‌های نهان CPU به‌طور کلی توسط سخت‌افزار مدیریت می‌شود، نرم‌افزارهای مختلفی سایر حافظه‌های پنهان را مدیریت می‌کنند. صفحه حافظه نهان در حافظه اصلی، که نمونه ای از حافظه پنهان دیسک است، توسط هسته سیستم عامل مدیریت می‌شود.
در حالی که بافر دیسک، که بخشی یکپارچه از درایو هارد دیسک است، که گاهی به صورت گمراه‌کننده به عنوان «حافظه نهان دیسک» به آن اشاره می‌شود، توابع اصلی آن نوشتن ترتیبی و خواندن پیش فرض است. با توجه به اندازه کوچک بافر در مقایسه با ظرفیت درایو، عملیات تکراری موفق در حافظه نهان نسبتاً نادر هستند. با این حال، کنترلرهای دیسک سطح بالا اغلب دارای حافظه نهان درونی در بلوک داده‌های هارد دیسک خود هستند.
در نهایت، یک هارد دیسک محلی سریع، همچنین می‌تواند اطلاعات ذخیره شده بر روی دستگاه‌های ذخیره‌سازی اطلاعات با سرعت‌های پایین‌تر از قبیل سرورهای از راه دور (حافظه داخلی وب) یا درایوهای نوار محلی یا دستگاه‌های جیبی نوری را ذخیره کند؛ این طرح مفهوم اصلی مدیریت ذخیره‌سازی سلسله مراتبی است. همچنین، درایوهای حالت جامد فوری (SSD) سریع، می‌تواند به عنوان حافظه‌های نهان برای هارد دیسک‌های رسانه ای کوچکتر در حال چرخش استفاده شود، که به عنوان درایوهای ترکیبی یا درایوهای هیبریدی حالت جامد (SSHD) کار می‌کنند.
حافظه‌های نرم‌افزاری > حافظه نهان در وب

مرورگرهای وب و سرورهای پروکسی وب از حافظه نهان در وب برای ذخیره پاسخ‌های قبلی از سرورهای وب مانند صفحات وب و تصاویر استفاده می‌کنند. حافظه نهان در وب میزان اطلاعاتی را که باید در سراسر شبکه منتقل شود را کاهش می‌دهد، زیرا اطلاعاتی که قبلاً در حافظه پنهان ذخیره شده‌است، اغلب می‌توانند دوباره استفاده شوند. این کار باعث کاهش پهنای باند و پردازش‌های الزامای وب سرور می‌شود و به بهبود پاسخگویی برای کاربران وب کمک می‌کند.
مرورگرهای وب یک درج حافظه داخلی را استفاده می‌کنند، اما برخی از ارائه دهندگان خدمات اینترنتی (ISPها) یا سازمان‌ها نیز از یک پروکسی سرور ذخیره‌سازی استفاده می‌کنند که یک حافظهٔ وب است که بین همه کاربران آن شبکه به اشتراک گذاشته شده‌است.
یکی دیگر از انواع حافظه پنهان، حافظه نهان از نوع P2P است، جایی که فایل‌های مورد نظر توسط برنامه‌های peer to peer در حافظه نهان یک ISP ذخیره می‌شوند تا سرعت انتقال P2P را افزایش دهند. به‌طور مشابه، معادلات غیر متمرکز وجود دارد که اجازه می‌دهد مجموعه‌ها یک کار مشابه برای ترافیک P2P انجام دهند، به عنوان مثال، Corelli.
حافظه‌های نرم‌افزاری > تکنیک Memoization

یک حافظه پنهان می‌تواند داده‌ها را که بر اساس تقاضا محاسبه می‌شود ذخیره کند تا از یک حافظه پشتیبان بازیابی شود. Memoization یک تکنیک بهینه‌سازی است که نتایج رویه‌های منابع مصرفی را در یک جدول جستجو ذخیره می‌کند، اجازه می‌دهد تا درخواست‌های بعدی از نتایج ذخیره شده مجدداً استفاده کنند و از محاسبات تکراری جلوگیری می‌کند. این تکنیک مربوط به روش طراحی الگوریتم برنامه‌ریزی پویا است که می‌تواند به عنوان یک روش ذخیره‌سازی نیز مورد توجه قرار گیرد.
حافظه‌های نرم‌افزاری > انواع دیگر حافظه نهان

BIND DNS daemon یک نگاشت از نام دامنه به آدرس‌های IP را ذخیره می‌کند، مانند یک کتابخانه حل‌کننده عمل می‌کند.
عملیات Write-through در هنگام استفاده از شبکه‌های غیرقابل اعتماد (مثل شبکه اترنت) رایج است، زیرا پیچیدگی بسیار زیاد پروتکل انسجام بین تعدادی از حافظه‌های نهان از نوع write-back که ارتباطشان نامعتبر است، مورد نیاز است. به عنوان مثال، حافظه‌های نهان صفحه وب و سمت سرویس گیرنده سیستم فایل شبکه (مانند حافظه‌هایی که در NFS یا SMB هستند) معمولاً فقط خواندنی یا به‌طور ویژه write-through هستند که پروتکل شبکه را ساده و قابل اعتماد نگه می‌دارد.
موتورهای جستجو نیز غالباً صفحات وب خود را از طریق حافظه پنهان خود نشان می‌دهند. به عنوان مثال، Google یک پیوند "Cached" در کنار هر نتیجه جستجو ایجاد می‌کند. زمانی که صفحات وب از یک سرور وب به صورت موقت یا دائمی غیرقابل دسترسی هستند، این کار می‌تواند مفید باشد.
نوع دیگری از ذخیره‌سازی، ذخیره نتایج محاسبه شده‌است که به احتمال زیاد دوباره مورد نیاز است یا برای memoization استفاده می‌شود. به عنوان مثال، cacache یک برنامه است که خروجی اجرای برنامه را مخفی می‌کند تا سرعت اجرا شدن را کم کند.
ذخیره‌سازی پایگاه داده می‌تواند به‌طور قابل ملاحظه ای توانایی گسترش برنامه‌های پایگاه داده را بهبود بخشد، به عنوان مثال در پردازش شاخص‌ها، لغات داده‌ها و زیر مجموعه‌های متداول از داده‌ها، می‌تواند مفید باشد.
حافظه‌های نهان توزیع شده از میزبان‌های شبکه برای فراهم کردن مقیاس پذیری، قابلیت اطمینان و کارایی اسفاده می‌کنند. میزبان‌ها می‌توانند در مناطق مختلف جغرافیایی قرار بگیرند.
اطلاعات بیشتر

"آنچه هر برنامه نویس باید در مورد حافظه بدانند" توسط Ulrich Drepper
"ذخیره سازی در محیط توزیع شده"
how cpu works
نوشتن در حافظه نهان بدون فضای اختصاصی
نوشتن در حافظه نهان با استفاده از فضای اختصاصی
خفاش‌های شانه‌زرد

| خفاش‌های شانه‌زرد | خفاش‌های شانه‌زرد |
| --- | --- |
خفاش‌های شانه‌زرد، Sturnira: خفاش‌های شانه‌زرد، Sturnira
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: خفاش
تیره:: خفاش برگ‌بینی
سرده:: Sturnira
خفاش‌های شانه‌زرد (نام علمی: Sturnira) نام یک سرده از تیره خفاش برگ‌بینی است.
خفاش‌های سپیدمو

| خفاش‌های سپیدمو | خفاش‌های سپیدمو |
| --- | --- |
خفاش‌های سپیدمو، Aeorestes: خفاش‌های سپیدمو، Aeorestes
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
زیرشاخه:: مهره‌داران
فروشاخه:: آرواره‌داران
بالارده:: چهاراندامان
رده:: پستانداران
راسته:: خفاش
تیره:: خفاش‌ناهیدی
خفاش‌های سپیدمو (نام علمی: Aeorestes) نام یک سرده از خانواده خفاش‌ناهیدی است.
زیردریایی ارگونات (اس۶۳۶)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
پیشینه: پیشینه
مالک: 
نام‌گذاری::  آرگونوت‌ها
آغاز کار::  ۲۳ اکتبر ۱۹۵۸
مشخصات اصلی: مشخصات اصلی
وزن::  543 tons surfaced
درازا::  ۴۹٫۶ متر (۱۶۲ فوت ۹ اینچ)
پهنا::  ۵٫۸ متر (۱۹ فوت ۰ اینچ)
آبخور::  ۴ متر (۱۳ فوت ۱ اینچ)
سرعت::  ۱۲٫۵ گره (۲۳٫۲ کیلومتر بر ساعت)
زیردریایی ارگونات (اس۶۳۶) (به انگلیسی: French submarine Argonaute (S636)) یک زیردریایی بود که طول آن ۴۹٫۶ متر (۱۶۲ فوت ۹ اینچ) بود. این زیردریایی در سال ۱۹۵۸ ساخته شد.
خدایان پگانا

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نویسنده(ها): ادوارد پلانکت
عنوان اصلی: The Gods of Pegāna
تصویرگر(ها): Sidney Sime
طراح جلد: Sidney Sime
کشور: بریتانیا
زبان: English
گونه(های) ادبی: خیال‌پردازی داستان کوتاه
ناشر: Elkin Mathews, ۱۹۰۵, Pegana Press, ۱۹۱۱
تاریخ نشر: ۱۹۰۵
گونه رسانه: چاپی (hardback)
شمار صفحات: 94 صفحه
پیش از: Time and the Gods 
خدایان پگانا (به انگلیسی: The Gods of Pegāna) اولین کتابی بود که توسط نویسندهٔ خیال‌پردازی ایرلندی، لرد دانسنی با بودجهٔ شخصی خودش در سال ۱۹۰۵ میلادی به چاپ رسید. این کتاب تأثیر عمیقی بر آثار جی. آر. آر. تالکین، اچ. پی. لاوکرافت، اورسولا لوگویین و دیگران گذاشته‌است.
این کتاب مجموعه‌ای است از داستان‌های کوتاه که ماجراهایش توسط ابتکار دانسنی به‌کمک خدایانی که در پگانا ساکن شده‌اند، بهم متصل شده‌است.
داستان‌های شاهنامه (کتاب)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نویسنده(ها): احسان یارشاطر
کشور: تهران
زبان: فارسی
موضوع(ها): داستان فارسی
ناشر: بنگاه ترجمه و نشر کتاب
تاریخ نشر: ۱۳۳۶
داستان‌های شاهنامه کتابی از احسان یارشاطر است که در سال ۱۳۳۶ منتشر و برندهٔ جایزه کتاب سال سلطنتی شد.
خدایان‌باغ

| خدایان‌باغ محدودهٔ زمانی: کرتاسه پیشین, ۱۱۲ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   | خدایان‌باغ محدودهٔ زمانی: کرتاسه پیشین, ۱۱۲ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   |
| --- | --- |
خدایان‌باغ، ': خدایان‌باغ، '
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
راسته:: پرنده‌کفلان
سرده:: خدایان‌باغ
خدایان‌باغ (نام علمی: Theiophytalia) نام یک سرده از راسته پرنده‌کفلان است.
خونیک پائین (قائنات)

| خونیک پائین | خونیک پائین |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۳°۴۶′۱۷″ شمالی ۵۹°۲۱′۵۵″ شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۷۷۱۳۹°شمالی ۵۹٫۳۶۵۲۸°شرقی﻿ / 33.77139; 59.36528: مختصات: ۳۳°۴۶′۱۷″ شمالی ۵۹°۲۱′۵۵″ شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۷۷۱۳۹°شمالی ۵۹٫۳۶۵۲۸°شرقی﻿ / 33.77139; 59.36528
کشور: ایران
استان: خراسان جنوبی
شهرستان: قائنات
بخش: مرکزی
دهستان: قائن
جمعیت: ۳۷۶ نفر (سرشماری ۹۵)
خونیک پائین روستایی در شهرستان قائن بخش مرکزی شهرستان قائنات استان خراسان جنوبی ایران است. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ جمعیت این روستا ۳۷۳ نفر (در ۱۰۷ خانوار) بوده‌است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۸۵ | ۳۹۹ | —     |
| ۱۳۹۰ | ۳۷۳ | ۶٫۵٪− |
زینک

زینک ورقی فلزی، پلاستیکی یا کاغذی با ابعاد مشخص است، که در لیتوگرافی طرح مورد نظر برای چاپ را روی آن کپی می‌کنند و در چاپ افست از آن استفاده می‌شود. زینک نام مصطلحی در صنعت چاپ در ایران برای معادل Printing Plate یا به‌طور خلاصه Plate از زبان انگلیسی است. در انگلیسی زینک (به انگلیسی:Zinc) به معنای فلز «روی» است.
انواع زینک‌ها (پلیت)

پلیت‌های دیازو
پلیت‌های فتوپلیمر
این دو نوع پلیت با لایه‌ای از ترکیبات مواد آلی پوشش داده می‌شوند و عموماً برای تیراژهای
چاپی بالا بکار گرفته می‌شوند.
پلیت‌های هالید نقره
که بنا به نوع پوشش و مورد مصرف به سه دسته تقسیم می‌شوند:
پلیت‌های دو فلزی
که دارای یک لایهٔ پلیمری از قبل حساس شده هستند. دو نوع شناخته شده تر آن عبارتند از:
پلیت‌های الکترواستاتیکی
پلیت‌های الکترواستاتیکی نیز بر دو نوع هستند:
پلیت‌های افست خشک (بدون آب)
که فقط در ماشین چاپ افست خشک (بدون آب) استفاده می‌شوند. استفاده از این نوع پلیت‌ها نیاز به مرکب ویژه دارد.
پلیت‌های زدودنی
که به صورت دیجیتالی حساس می‌شوند (نیازی به طی مراحل شیمیایی ندارد) و در دو نوع پایهٔ فلزی و پلی استری عرضه می‌شوند.
پلیت‌های حساس به حرارت
مراحل حساس نمودن و ظاهر کردن این پلیت‌ها کاملاً شبیه به تهیه فیلم لیتوگرافی با دستگاه ایمیج ستر می‌باشد.
خورخه تیلیر

| خورخه تیلیر | خورخه تیلیر |
| --- | --- |
خورخه اوکتاویو تیلیر ساندووال: خورخه اوکتاویو تیلیر ساندووال
نام اصلی: خورخه اوکتاویو تیلیر ساندووال
زاده: ۲۴ ژوئن ۱۹۳۵ لائوتارو
درگذشته: ۲۲ آوریل ۱۹۹۶ (۶۰ سال) وینیا دل مار
پیشه: شاعر
زمینه کاری: شعر
ملیت: شیلیایی
امضا: 
خورخه اوکتاویو تیلیر ساندووال (اسپانیایی: Jorge Octavio Teillier Sandoval‎؛ ۲۴ ژوئن ۱۹۳۵ – ۲۲ آوریل ۱۹۹۶) شاعر اهل شیلی بود. او در شهر لائوتارو به دنیا آمد و در سن ۶۰ سالگی در وینیا دل مار درگذشت. او بنیانگذار و بیانگر شعر لارا یا لارس (Poesía lárica) بود که سبکی مبتنی بر اخلاقیات و زیبایی‌شناسی است. این سبک در درک و آفرینش شعر با بازگشت به گذشته تشریح می‌شود، بهشتی گم‌گشته که همه مناسبات در آن با مدرنیته حاکم بر عصر حاضر در تضاد است.
او از دوازده سالگی شروع به نوشتن کرد و بعدها تحت تأثیر شاعران نوگرای هیسپانیک آمریکا همچون ویسنته اوییدوبرو و شاعران جهان‌شمول از جمله راینر ماریا ریلکه (شاعر آلمانی زبان قرن بیستم)، فرانسوا ویون (شاعر فرانسوی قرن پانزدهم) و خورخه مانریکه (شاعر اسپانیایی قرن پانزدهم) قرار گرفت. او به آثار شاعرانی همچون گئورگ تراکل و فریدریش هولدرلین نیز علاقه‌مند بود.
سانتانام (بازیگر)

| سانتانام | سانتانام |
| --- | --- |
 :  
زمینه فعالیت: سینما
تولد: پولیچلار، تامیل نادو، هند
ملیت: هندی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۲-حال
صفحه در وبگاه IMDb: صفحه در وبگاه IMDb
سانتانام (به انگلیسی: Santhanam) بازیگر هندی است.
از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به سینگام ۲ اشاره کردد.
فیلم‌شناسی

فهرست برخی از فیلم‌هایی که سانتانام در آنها به ایفای نقش پرداخته‌است:
سینگام ۲
دختر خدا
پادشاه ملکه
بهار طلایی
دعوا
معامله‌گر
بین من و تو
کوسلان
آسمان
ساگونی
رقص
الکس پاندیان
موج
پسر تامیلی دوست‌داشتنی
همه پادشاه خوش‌تیپ
بازی با درگیری
ساچین
سانتوش سوبرامانیام
عشق گذشته
پلنگ
تو باید با آتیش کار کنی کومار
مسکو کاوری
پانصد و پنجاه و پنج
عزیز
واسو و سراوانان
پاک‌کننده
عشقم را پیدا کردم
ردیف (موسیقی)

«ردیف موسیقی ایران» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای کتابی به همین نام، ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی را ببینید.
| موسیقی اصیل ایرانی | موسیقی اصیل ایرانی |
| --- | --- |
میراث فرهنگی ناملموس یونسکو: میراث فرهنگی ناملموس یونسکو
کشور:  ایران
معیار: R.1 R.2 2.3 2.4.R.5
منبع: ۰۰۲۷۹
منطقه: آسیا و اقیانوسیه
اطلاعات ثبت: اطلاعات ثبت
ثبت: ۲۰۰۹
میراث فرهنگی: میراث فرهنگی
| موسیقی در ایران> تاریخ | موسیقی در ایران> تاریخ |
| --- | --- |
پیش از اسلام: هخامنشیان •  ساسانیان
پس از اسلام: صدر اسلام • مروگی
معاصر: قاجار • پهلوی • لس‌آنجلسی • زیرزمینی
موسیقی سنتی ایرانی: موسیقی سنتی ایرانی
مقام‌ها • نظریهٔ ادوار • دستگاه‌ها • تحول مقام به دستگاه • ردیف • فواصل موسیقی ایرانی • گوشه • آوازها • سازها • فرم‌ها: مقام‌ها • نظریهٔ ادوار • دستگاه‌ها • تحول مقام به دستگاه • ردیف • فواصل موسیقی ایرانی • گوشه • آوازها • سازها • فرم‌ها
دیگر سبک‌ها: دیگر سبک‌ها
پاپ • رپ • راک • سمفونیک • جاز • متال • کرال: پاپ • رپ • راک • سمفونیک • جاز • متال • کرال
نواحی: نواحی
آذربایجانی • شوشتری • ایلامی • جنوبی • باصری • مازندرانی • بختیاری • سیستانی • بخشی‌های خراسان شمالی • بلوچی • بندری • ترکمنی • خراسانی • علوانیه • کردی • کرمانی • گیلکی • لری: آذربایجانی • شوشتری • ایلامی • جنوبی • باصری • مازندرانی • بختیاری • سیستانی • بخشی‌های خراسان شمالی • بلوچی • بندری • ترکمنی • خراسانی • علوانیه • کردی • کرمانی • گیلکی • لری
مناسبتی: مناسبتی
زرتشتی • نوروزخوانی • تعزیه • رمضان • صلوات‌خوانی • مداحی: زرتشتی • نوروزخوانی • تعزیه • رمضان • صلوات‌خوانی • مداحی
ن ب و: ن ب و
ردیف، در تئوری موسیقی ایرانی، به طرز قرار گرفتن آهنگ‌ها و نغمات موسیقی گفته می‌شود. هر یک از این آهنگ‌ها، که به آن یک گوشه گفته می‌شود، جزئی از یک دستگاه یا آواز دانسته می‌شوند که بر اساس روند گسترش ملودی و موقعیت مکانی در دانگ‌های یک دستگاه یا آواز، مرتب می‌شوند. ردیف موسیقی ایرانی نقش مهمی در فرهنگ موسیقی سنتی ایران در دورهٔ معاصر ایفا کرده‌است و اهمیت آن در فرهنگ جهان تا جایی است که به عنوان میراث فرهنگی ناملموس نزد یونسکو به ثبت رسیده‌است.
شکل‌گیری ردیف موسیقی ایرانی به علی‌اکبر فراهانی و فرزندانش میرزاعبدالله و آقاحسینقلی که از موسیقی‌دانان دربار قاجار بودند نسبت داده می‌شود. برخی از تحلیلگران معتقدند که شکل‌گیری ردیف به نوعی منعکس‌کنندهٔ تحولات فرهنگی ایران در این دوره نیز بوده‌است. اگر چه نسخه‌های اصلی ردیف‌های میرزاعبدالله و آقاحسینقلی ضبط یا مکتوب نشده‌اند؛ اما ردیف شاگردان آن‌ها به صورت ضبط شده یا مکتوب باقی مانده‌است.
ردیف به دو شکل سازی و آوازی اجرا می‌شود که ردیفِ سازی گستردگی بیشتری از ردیف آوازی دارد. از جمله ردیف‌های سازی می‌توان ردیف میرزاعبدالله و ردیف آقاحسینقلی و از جمله ردیف‌های آوازی می‌توان ردیف دوامی و ردیف طاهرزاده را نام برد. اولین شخصی که ردیف را به نت درآورد، علینقی وزیری و اولین شخصی که ردیف را از دربار به میان توده‌ها برد، درویش‌خان بود.
تحلیل ردیف موضوع کتاب‌های بسیاری به فارسی و انگلیسی بوده‌است و برخی از این آثار به ردیف موسیقی ایرانی نقدهایی نیز وارد کرده‌اند. منتقدان ردیف، آن را بدعتی می‌دانند که در دوران قاجاریه رخ داده و از ظرافت‌های نظری موسیقی ایرانی غافل مانده‌است؛ در مقابل، مدافعان ردیف، شکل‌گیری آن را نشانه‌ای از پویایی موسیقی ایرانی می‌دانند.
تعریف

ردیف مجموعه‌ایست از ملودیهای سنتی موسیقی ایرانی که در روایت‌های مختلف سازی و آوازی، با نظم و ترتیب خاصی در قالب دستگاه‌ها و آوازهای مختلف تقسیم‌بندی شده‌اند. به بیان دیگر ردیف موسیقی روشی برای تقسیم‌بندی گوشه‌ها است تا آموزش این گوشه‌ها را از طریق تکرار میسر کند.
ردیف فقط یک مجموعه از گوشه‌ها نیست، بلکه (همچنان که از نامش بر می‌آید) به ترتیب این گوشه‌ها نیز اشاره دارد. در هر دستگاه، گوشه‌ای که وسعت صوتی‌اش از همه پایین‌تر است، معمولاً به عنوان اولین گوشه انتخاب و درآمد نامیده می‌شود و گوشه‌های دیگر به دنبال آن آورده می‌شوند. گوشه‌ها بنا به ذوق و سلیقه استادان موسیقی دستگاهی ایران جمع‌آوری شده و در مقامات موسیقی ایرانی با نظم و ترتیب خاصی ردیف شده‌اند. به گفتهٔ مجید کیانی، هرگاه نغمه‌ها و آهنگ‌ها (گوشه‌ها) به ترتیبی «متناسب با منطق هنری و ذوق زیبایی شناسانه فرهنگ ایران»، به همراه هماهنگی نسبت‌های فواصل، گردش نغمات، وزن و تزئین‌های ویژه این موسیقی به اجرا در آیند، حاصل کار را ردیف می‌نامند. هر استاد موسیقی سنتی از تسلسل گوشه‌ها با سلیقه، تفکر و احساس خود ردیفی به وجود می‌آورد و هر نوازندهٔ خلاق به هنگام اجرای آن ردیفی نو می‌آفریند که اساسش بر تک‌نوازی و بدیهه‌سرایی است.
تاریخچه > پیش‌زمینه

مقالهٔ اصلی: تحول مقام به دستگاه
تا پیش از تحول مقام به دستگاه، موسیقی ایران با کمک مقامها آموزش داده می‌شد. بعد از تحول به دستگاه، گوشه‌های موسیقی نیز ذیل دستگاه‌های هفت‌گانه تعریف شدند و برخی مقام‌ها، در قالب گوشه‌هایی محفوظ ماندند. شروع جدایی موسیقی ایران از روش مبتنی بر مقام، احتمالاً به دورهٔ تیموریان (معادل قرن چهاردهم و پانزدهم میلادی) بر می‌گردد. با این حال، دربارهٔ این‌که موسیقی در این دوره، به چه شکل آموزش داده می‌شده اختلاف نظر وجود دارد. رافائل کیزوتر معتقد است که شکل‌گیری ردیف در همین دوران رخ داده و هدف از آن، آموزش اجزای موسیقی ایرانی به صورت تک‌تک بوده‌است. برونو نتل هم معتقد است که پیشینهٔ ردیف دست کم به قرن هجدهم میلادی بر می‌گردد. اما داریوش طلایی معتقد است که نظم و ترتیب یافتن ملودیهای ایرانی به صورت ردیف، تنها از قرن سیزدهم هجری خورشیدی (معادل قرن نوزدهم میلادی) شروع شده‌است. به هر روی بین نظریه‌پردازان اتفاق نظر وجود دارد که هدف از ایجاد ردیف‌ها، آموزش آسان‌تر دستگاه‌ها، آوازها و گوشه‌های موسیقی ایرانی بوده‌است و روش تعلیم هم چنین بوده که شاگردان باید تمام ملودی‌ها را حفظ می‌کرده‌اند. این در حالی است که هرمز فرهت حدس می‌زند که این تحول، ناشی از افتی است که در مهارت موسیقی‌دانان دورهٔ صفویه رخ داد چنان‌که قادر به آهنگ‌سازی و نوآفرینی در یک مقام یا گام ثابت نبودند، و در نتیجه به ترکیب گوشه‌هایی از مقام‌های مختلف رو آوردند که در نتیجهٔ آن، آموزش جداگانهٔ این گوشه‌ها و طبقه‌بندی‌شان در یک دستگاه که گام مشترکی ندارد را اجتناب‌ناپذیر کرد.
از دید والتر فلدمن، محقق برجستهٔ موسیقی عثمانی، زمانی که موسیقی ترکیه مشغول تمرکز بر اصول موسیقی (از طریق گسترش مقام‌ها) بود، موسیقی ایرانی به سمت قالبی شدن رفت (به معنای تمرکز روی قالب موسیقایی) و سهم موسیقی آوازی از سازی در ایران بیشتر شد و همچنین مقام‌های موسیقی (و متعاقب آن، دستگاه‌ها) به قطعات کوچکتری تقسیم شدند به شکلی که می‌شد هر کدام را جداگانه تعلیم داد (شکل‌گیری ردیف موسیقی ایرانی). در مقابل برخی دیگر از محققان شکل‌گیری ردیف در ایران را با نفوذ فرهنگ غرب که در دورهٔ قاجاریه شدت گرفته بود مرتبط می‌دانند. به عقیدهٔ برونو نتل، شکل‌گیری ردیف موسیقی ایرانی در قرن بیستم با جنبش‌های ملی‌گرایانهٔ ایران در آن دوره رابطه دارد و یک نمونه از تلاش ایرانیان برای اعلام استقلال موسیقی ایرانی از موسیقی ترکی و عربی (که ریشهٔ مشترکی دارند) است. داریوش طلایی نیز معتقد است هدف اصلی بنیانگذاران ردیف، تدوین مجموعه‌ای مرتبط و منظم از ملودی‌های سنتی بود؛ آن‌ها لزوماً به دنبال نظم دادن به سیستم مُدال نبودند و بنابراین رابطهٔ ردیف‌ها با مدها مشخص نشده‌است و نظام آموزشی ردیف دربرگیرندهٔ هیچ تئوری روشنگری نیست.
اگر چه تحول مقام به دستگاه تدریجاً از اواسط صفویه تا اواخر قاجاریه رخ داده، اما واژهٔ ردیف تنها در اواخر قاجاریه به کار گرفته شده و در نسخ خطی قدیمی‌تر دیده نمی‌شود. برای نمونه کتاب بحورالالحان، که در دورهٔ قاجاریه نوشته شده و از اولین آثاری است که به موسیقی دستگاهی پرداخته، به شکل دقیق از هفت دستگاه و گوشه‌های مربوط نام می‌برد، اما از لفظ ردیف استفاده نمی‌کند.
تاریخچه > شکل‌گیری ردیف

شکل‌گیری ردیف عموماً به علی‌اکبر فراهانی نسبت داده می‌شود. فراهانی نوازنده‌ای چیره‌دست در دربار ناصرالدین شاه قاجار بود که به کمک موقعیت ویژه‌ای که داشت و به دلیل علاقه‌ای که در حفظ موسیقی ایرانی (علی‌رغم افول فرهنگی دوران خودش) داشت، دست به طبقه‌بندی موسیقی ایرانی زد. ردیف فراهانی امروز به جای نمانده اما آثار آن را در تمام ردیف‌های بعدی (که به خصوص از طریق فرزندانش میرزاعبدالله و آقاحسینقلی منتقل شدند) می‌توان یافت. میرزاعبدالله و آقاحسینقلی خود نیز جزو نوازندگان سرشناس تار در دورهٔ قاجاریه بودند که تمام عمرشان را به تدوین و تدریس ردیف‌هایشان گذراندند. از این میان ردیف میرزاعبدالله مهم‌ترین ردیف دانسته می‌شود، چرا که میرزاعبدالله با تعلیم آن به شاگردان زیادی که داشت توانست میراث هنری دوران قبل از قاجار را تا به امروز زنده نگاه دارد. برخی منابع، غیر از این دو برادر، از محمدصادق‌خان نیز (از موسیقی‌دانان دربار ناصرالدین شاه) به عنوان یکی از اولین شخصیت‌های ردیف‌نواز نام برده‌اند و نیز ساخت اولین تصنیفهای مبتنی بر ردیف را به زنان دربار از جمله سلطان خانم (موسیقی‌دان دربار) و تاج السلطنه (شاهزاده) نسبت داده‌اند.
تاریخچه > تحولات

محتوای ردیف، در طول زمان، تغییراتی داشته‌است. برای مثال، برونو نتل با بررسی دو نسخه از ردیف آوازی محمود کریمی، شامل نسخه‌ای که توسط یکی از شاگردان کریمی در دههٔ ۱۹۶۰ به‌طور مستقل ضبط و مستندسازی شده بود و نسخه‌ای که خود نتل در سال‌های پایانی دههٔ ۱۹۷۰ به‌طور مستقل و به همراه کریمی ضبط کرد، میزان پایداری ردیف در طول تاریخ را ارزیابی کرد و نتیجه گرفت که تغییر محتوای موسیقایی در ردیف‌ها اندک است اما تغییر در نامگذاری گوشه‌ها چندان نادر نیست. مشابه این وضع برای ردیف نورعلی برومند هم وجود داشت و نتل با مقایسهٔ نسخه‌هایی که در سال‌های مختلف ضبط شده بودند نتیجه گرفت که میزان تفاوت محتوا در ردیف برومند بیشتر بوده تا در ردیف کریمی.
همچنین ردیف‌هایی که در مناطق مختلف ایران تکوین یافته‌اند نیز با هم تفاوت دارند. حجاریان از دست کم چهار ردیف عمده نام می‌برد که شامل ردیف اصفهان، ردیف شیراز، ردیف قزوین و ردیف تهران هستند (تمامی این شهرها در دوره‌ای پایتخت ایران بوده‌اند) و اشاره می‌کند که هر کدام از این مکاتب، استادان خاص خود را دارند (مثلاً وی از حسن کسائی به عنوان نمایندهٔ مکتب اصفهان یاد می‌کند). وی همچنین با مقایسهٔ ردیف میرزاعبدالله، کسائی و کریمی نشان می‌دهد که تعداد و نام گوشه‌های آواز ابوعطا در این سه ردیف متفاوت است (به ترتیب، ۷ گوشه شامل یک درآمد، ۲۱ گوشه شامل شش درآمد، و ۹ گوشه شامل یک درآمد) اگر چه پس از حذف موارد تکراری، مشابه یا غیر اصلی، گوشه‌های اصلی در هر سهٔ این ردیف‌ها یکسان هستند: درآمد، گبری و حجاز.
تاریخچه > ثبت نزد یونسکو

در اکتبر ۲۰۰۹، ردیف موسیقی سنتی ایرانی به عنوان میراث فرهنگی ناملموس نزد یونسکو به ثبت رسید. سید محمد موسوی، مدیر مسوول مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور پس از ثبت ردیف نزد یونسکو، از این که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (به عنوان متولی اصلی موسیقی در ایران) در این امر هیچ نقشی نداشت ابراز تأسف کرد. به گفتهٔ او، ایدهٔ ثبت جهانی ردیف نزد یونسکو اولین بار توسط هومان اسعدی مطرح شد و در نهایت نیز خود او اجرایش را مدیریت کرد. اسعدی ابتدا این ایده را به خانه موسیقی ایران پیشنهاد کرد اما از آنجا که برای ثبت نزد یونسکو لازم بود که یک فیلم کوتاه و یک فیلم بلند مستند راجع به ردیف ساخته شود و خانهٔ موسیقی بودجهٔ لازم برای این کار را نداشت، این پیشنهاد پیگیری نشد. در نهایت، سازمان میراث فرهنگی بودجه را تقبل کرد و اسعدی هم بر ساخت فیلم نظارت کرد و هم گزارش‌های علمی لازم را برای یونسکو تهیه کرد. موسوی این که ثبت ردیف نزد یونسکو سال‌ها پس از ثبت «شش مقام» تاجیکی و «موقام» آذربایجانی رخ داد را «دردناک» توصیف کرد.
گستردگی

ردیف میرزاعبدالله شامل ۲۵۰ گوشه است که در هفت دستگاه و پنج آواز تنظیم شده‌اند. این نظم و ترتیب در ردیف‌های بعدی نیز کمابیش یکسان است و تفاوت ردیف‌ها در تعداد گوشه‌ها و نامگذاری آن‌هاست. ردیف‌های سازی (مانند ردیف میرزاعبدالله که برای تار و سه‌تار تدوین شده‌است) گستردگی بیشتری از ردیف‌های آوازی دارند زیرا گوشه‌های مخصوص ساز (نظیر چهار مضرابها، رِنگها و گوشه‌هایی همچون بسته‌نگار، مجلس‌افروز و غیره) را نیز شامل می‌شوند. گسترده‌ترین ردیف آوازی به جای مانده، ردیفی از محمود کریمی است که ۱۴۵ گوشه در آن وجود دارد. به عنوان مثالی دیگر، ردیف آقاحسینقلی از ردیف میرزاعبدالله کوتاه‌تر و پرکارتر است، احتمالاً به‌این دلیل که میرزاعبدالله بیشتر به تعلیم می‌پرداخته و آقاحسینقلی بیشتر به نوازندگی. با این حال، برخی گوشه‌ها هم فقط در ردیف‌های آوازی دیده می‌شوند؛ برای مثال گوشهٔ درآمد خارا فقط در ردیف آوازی دستگاه شور دیده می‌شود، چرا که این گوشه در فواصل پایین‌تر از نت پایه دستگاه شور قرار دارد که در سازهایی نظیر تار و سه‌تار عملاً غیرقابل دستیابی هستند اما در آواز چنین محدودیتی برایشان وجود ندارد.
داریوش صفوت نیز به اختلاف بین تعداد گوشه‌ها اشاره کرده و گفته که در کتاب شرح ردیف موسیقی ایران از مهدی برکشلی، تعداد گوشه‌ها ۲۲۸ ذکر شده اما در همان کتاب طبق فهرستی از موسی معروفی، تعداد کل گوشه‌ها ۴۷۱ عدد ذکر شده‌است. او قسمتی از این تفاوت را ناشی از گوشه‌های تکراری دانسته (مثلاً ذکر کرده که گوشهٔ بیداد از دستگاه همایون چند بار ذکر شده) اما تعداد گوشه‌ها را بعد از حذف موارد تکراری کماکان ۴۵۲ عدد برشمرده‌است. همچنین وی تعداد گوشه‌های ذکر شده در بحورالالحان را ۲۸۰، و تعداد گوشه‌های ردیف مهدی صلحی را بر اساس نسخه‌ای خطی که مهدیقلی هدایت تهیه کرده، ۳۹۲ گوشه ذکر کرده‌است. محسن حجاریان نیز از ردیف معروفی که توسط برکشلی جمع‌آوری شده به عنوان «بزرگ‌ترین» ردیف موسیقی ایرانی با بیش از ۴۰۰ گوشه یاد می‌کند اما اشاره می‌کند که این ردیف مورد تأیید بیشتر موسیقی‌دانان ایرانی نیست و تعداد و ترتیب گوشه‌های آن مورد نقد است.
ردیف‌های موسیقی ایرانی در طول زمان ثابت نمانده‌اند بلکه گسترش یافته‌اند. به عنوان نمونه ابوالحسن صبا که خود شاگرد میرزاعبدالله بود، در ردیف موسیقی که خودش تدوین کرد گوشه‌هایی مانند «دیلمان» و «امیری» را بر اساس موسیقی نواحی شمال ایران اضافه کرد و یک مثنوی از آوازهای دراویش را نیز با نام «صدری» به ردیف افزود. همچنین محمود کریمی، گوشهٔ «بیات شیراز» را تحت تأثیر موسیقی آذربایجانی به آواز بیات اصفهان اضافه کرد، حسن کسایی استاد ردیف نی، گوشهٔ «هداوندی» را به ردیف نی افزود و به زادگاه خود (اصفهان) منسوب کرد، و عبدالله دوامی استاد ردیف آواز یک روایت آوازی از دستگاه راست‌پنج‌گاه به ردیف خویش افزود. همچنین استادان مختلف موسیقی ردیف‌های اصلی را که برای سازهای زخمه‌ای نوشته شده بودند، برای سازهای دیگر نظیر ویولن، کمانچه، سنتور و نی و نیز برای آواز بازنویسی کردند.