کعبه زرتشت

| کعبهٔ زرتشت | کعبهٔ زرتشت |
| --- | --- |
نمای روبه‌روی کعبهٔ زرتشت: نمای روبه‌روی کعبهٔ زرتشت
fa (in English: Expected satiety)داخل «نقش رستم» قرار دارد.: faداخل «نقش رستم» قرار دارد.
نام: کعبهٔ زرتشت
کشور: ایران
استان: فارس
شهرستان: مرودشت
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
نام‌های دیگر: کُرنای‌خانه نقاره‌خانه
نام‌های قدیمی: بُن‌خانک (در دورهٔ ساسانی)
نوع بنا: بُرج و اتاقک سنگی
کاربری: نامشخص
کاربری کنونی: گردشگری
دیرینگی: نیمهٔ اول قرن ششم قبل از میلاد
دورهٔ ساخت اثر: هخامنشی
بانی اثر: نامشخص
مالک فعلی اثر: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۲۱
تاریخ ثبت ملی: ۲۴ شهریور ۱۳۱۰
اطلاعات بازدید: اطلاعات بازدید
امکان بازدید: همه‌روزه از ساعت ۸ تا ۱۸:۳۰
آدرس: پایگاه میراث جهانی پارسه پاسارگاد
  کعبهٔ زرتشت  روی نقشه ایران ۲۹°۵۹′۲۰″شمالی ۵۲°۵۲′۲۹″شرقی﻿ / ﻿۲۹٫۹۸۸۸۸۹°شمالی ۵۲٫۸۷۴۷۲۲°شرقی﻿ / 29.988889; 52.874722   :   کعبهٔ زرتشت  روی نقشه ایران ۲۹°۵۹′۲۰″شمالی ۵۲°۵۲′۲۹″شرقی﻿ / ﻿۲۹٫۹۸۸۸۸۹°شمالی ۵۲٫۸۷۴۷۲۲°شرقی﻿ / 29.988889; 52.874722   
کعبهٔ زرتشت یک بنای سنگی چهارگوش و پله‌داری در محوطهٔ نقش رستم در کنار روستای زنگی‌آباد شهرستان مرودشت استان فارس در ایران است. محوطهٔ نقش رستم علاوه بر بنای مذکور، یادمان‌هایی از ایلامیان، هخامنشیان و ساسانیان را نیز در خود جای داده است.
فاصلهٔ کعبهٔ زرتشت تا کوه، ۴۶ متر است و دقیقاً روبه‌روی آرامگاه داریوش دوم قرار دارد و شکلش مکعب مستطیل است و تنها یک در ورودی دارد. جنس مصالح این بنا از سنگ آهک سفید است و بلندی آن حدود ۱۲ متر، که با احتساب پله‌های سه‌گانه به ۱۴٫۱۲ متر می‌رسد و ضلع هر قاعدهٔ آن، حدود ۷٫۳۰ متر درازا دارد. در ورودی آن به وسیلهٔ پلکانی سی پله‌ای از جنس سنگ به درون اتاقک آن راه می‌یابد. قطعه سنگ‌ها به صورت مستطیلی شکل است و بدون استفاده از ملات، روی هم گذاشته شده‌اند که اندازهٔ سنگ‌ها از ۰٫۴۸×۲٫۱۰×۲٫۹۰ متر تا ۰٫۵۶×۱٫۰۸×۱٫۱۰ متر متفاوت است و با بست‌های دُم‌چلچله‌ای به هم وصل شده‌اند. این بنا در دورهٔ هخامنشی ساخته شده و از نام بنا در آن دوران اطلاعی در دست نیست، اما در دورهٔ ساسانی آن را بُن خانک می‌نامیدند؛ نام محلی این بنا نیز، کُرنای‌خانه یا نقاره‌خانه بوده و اصطلاح کعبهٔ زرتشت در دوران اخیر و از حدود قرن چهاردهم میلادی به این بنا اطلاق شده است.
دربارهٔ کاربرد این اتاقک، دیدگاه‌ها و تفسیرهای متفاوتی ارائه شده است و نمی‌توان هیچ‌کدام از آن‌ها را به قطعیت پذیرفت؛ چنان‌که برخی این برج را آتشگاه و آتشکده می‌دانند و معتقدند که این بنا، مکان روشن کردن آتش مقدس و محلی برای عبادت بوده است اما عده‌ای دیگر با ردّ آتشگاه بودن آن، این بنا را به دلیل شباهتش به آرامگاه کورش بزرگ و زندان سلیمان (پاسارگاد)و برخی از آرامگاه‌های لیکیه و کاریا، آرامگاه یکی از شاهان یا بزرگان هخامنشی می‌دانند و برخی دیگر از ایران‌شناسان این اتاقک سنگی را بنایی برای نگهداری اسناد و کتاب‌های مقدس دانسته‌اند اگرچه اتاقک کوچک کعبهٔ زرتشت برای نگاهداری کتابهای دینی و اسناد شاهی بسیار کوچک به نظر می‌رسد. البته نظریات دیگری همچون معبدی برای ایزد آناهیتا یا تقویم آفتابی هم ذکر شده است که کمتر مورد توجه هستند.
بر بدنهٔ شمالی، جنوبی و خاوری این برج، سه کتیبه به سه زبان پهلوی ساسانی، پهلوی اشکانی و یونانی در دورهٔ ساسانیان نوشته شده است که یکی به شاپور اول ساسانی و دیگری به موبد کرتیر تعلق دارند و چنان‌که والتر هنینگ گفته است، «این کتیبه‌ها مهم‌ترین سند تاریخی از دورهٔ ساسانی می‌باشند.» ساختمان کعبهٔ زرتشت از نظر تناسب اندازه‌ها، خطوط و زیبایی خارجی، بنای زیبایی است که از نظر اصول معماری نمی‌تواند مورد ایراد قرار گیرد.
این بنا امروزه بخشی از محوطهٔ نقش رستم است و در اختیار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران قرار دارد که از طریق جادهٔ شیراز به اصفهان قابل دسترسی است و دسترسی محلی آن از طریق جادهٔ قدیمی حاجی‌آباد-زنگی‌آباد و جادهٔ تخت جمشید-نقش رستم امکان‌پذیر است.