stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
آل اینجو
تاریخچه

نخستین فرد نام‌آور این خانواده شرف‌الدین محمودشاه بود که در ایام اولجایتو به فارس فرستاده شد تا املاک خصوصی او را اداره کند. محمود شاه در ایام ابوسعید نیز بر این شغل باقی‌ماند و قدرتش را افزایش داد تا جایی که پیش از ۷۲۵ق (۱۳۲۵م) در شیراز و کم و بیش تمام ایلات فارس، فروانروایی مستقل یافت. در سال ۷۳۴ق محمود از مقام خود برکنار شد و چون جانشین او آرپاخان پنهانی علیه او دسیسه می‌چید، پس از مدتی به اعدام محکوم گردید.
در همان سال ۷۳۴ق آرپاخان از فرمانروایی برکنار شد و به فرزندان محمود شاه تسلیم گردید و آنها نیز او را به قصاص پدرشان کشتند. در دوران نابودی ایلخانیان، جلال‌الدین مسعودشاه، پسر بزرگ محمود شاه، سرزمین فارس را تصرف کرد؛ در همین زمان برادرش ابواسحاق جمال‌الدین به سوی مبارزالدین محمد مظفری در یزد می‌رفت.
در سال ۷۴۰ق پیر حسین پسر محمد چوپانی پسر عموی حسن ملا، همراه با مبارزالدین محمد به شیراز حمله برد و مسعود شاه مجبور شد به حسن بزرگ در بغداد پناهنده شود. پیر حسین پس از پیروزی در شیراز، مبارزالدین را در تصرف کرمان نیز یاری کرد، ولی پس از گسستن پیوند دوستی بین پیر حسین و مبارزالدین در سال ۷۴۲ق، ابواسحاق از سوی پیر حسین به ولایت اصفهان منصوب شد ولی ابواسحاق از دوستی با پیر حسین خودداری نمود و با اشرف چوپانی هم‌پیمان گردید و توانست با یاری او شیراز را تصرف کند. در پایان ابواسحاق به اشرف اجازه نداد وارد شیراز شود و او را واداشت تا به آذربایجان بازگردد.
در سال ۷۴۳ق حسن بزرگ، لشکری به فرماندهی یاغی‌باستی برادر اشرف، با مسعود شاه همراه کرد تا به سوی شیراز روند. پس از رسیدن سپاه به شیراز، ابواسحاق به سود برادرش از فرمانروایی کنار رفت ولی یاغی‌باستی که از کار خشنود نبود در همان سال ۷۴۳ق به قتل مسعود فرمان داد و باعث شد تا جنگی شدید بین یاغی‌باستی و یاران و پیروان ابواسحاق در داخل شهر رخ دهد. نبرد با پیروزی یاران ابواسحاق پایان یافت و او تا پیروزی مبارزالدین محمد در سال ۷۵۴ق به فرمانروایی ادامه داد.
در سال ۷۵۷ ق (۱۳۵۶م) ابواسحاق به دست مبارزالدین کشته شد و دولت آل اینجو با استیلای مظفریان از میان رفت.
بنیادلی

بنیادلی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
بنیادلی (بیلقان) ، جمهوری آذربایجان
بنیادلی (خواجه‌وند) (کارمراکار) ، جمهوری آذربایجان
بنیادلی (صابرآباد) ، جمهوری آذربایجان
شاهدخت ماری باتنبرگ

| شاهدخت ماری باتنبرگ | شاهدخت ماری باتنبرگ |
| --- | --- |
شاهدخت ارباخ شونبرگ : شاهدخت ارباخ شونبرگ 
زاده: ۱۵ فوریهٔ ۱۸۵۲ استراسبورگ
درگذشته: ۲۰ ژوئن ۱۹۲۳ (۷۱ سال)
همسر(ان): شاهزاده گوستاو ارباخ شونبرگ
فرزند(ان): شاهزاده الکساندر ارباخ شونبرگ کنت ماکسیمیلیان ارباخ شونبرگ شاهزاده ویکتور ارباخ شونبرگ شاهزاده ماری ارباخ شونبرگ
خاندان: خاندان باتنبرگ
پدر: شاهزاده الکساندر هسن و راین
مادر: شاهدخت جولیای باتنبرگ
شاهدخت ماری باتنبرگ (به آلمانی: Prinzessin Marie Karoline von Battenberg) (۱۵ فوریه ۱۸۵۲ – ۲۰ ژوئن ۱۹۲۳) فرزند نخست شاهزاده الکساندر هسن و راین و همسرش شاهدخت جولیای باتنبرگ بود که سه ماه بعد از ازدواج آن دو متولد شد. با توجه به ناهم‌ترازی ازدواج پدر و مادر ماری، فرزندانشان از حق جانشینی در دوک‌نشین هسن محروم بودند.
ماری در ۱۹ آوریل ۱۸۷۱ در دارمشتات با شاهزاده گوستاو ارباخ شونبرگ ازدواج کرد و از این ازدواج صاحب چهار فرزند به نام‌های الکساندر، ماکسیمیلیان، ویکتور و ماری الیزابت شد.
شاهدخت ماری در ۲۰ ژوئن ۱۹۲۳ در سن ۷۱ سالگی در کرونبرگ ایم تانوس درگذشت.
فرودگاه داخلی شهر کابانکالان

فرودگاه داخلی شهر کابانکالان  یک فرودگاه همگانی است . این فرودگاه در شهر کابانکالان کشور فیلیپین قرار دارد و در ارتفاع ۳۵ متری از سطح دریا واقع شده است.
قاسم‌زامل

| قاسم‌زامل | قاسم‌زامل |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: : مختصات: 
کشور: ایران
استان: خوزستان
شهرستان: اهواز
بخش: بخش حمیدیه
دهستان: کرخه
جمعیت: ۵۸۶ نفر (سرشماری ۹۵)
قاسم‌زامل، روستایی از توابع بخش حمیدیه شهرستان اهواز در استان خوزستان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان کرخه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۸۷ نفر (۴۰خانوار) بوده‌است.
آلا-تیلگا

| آلا-تیلگا | آلا-تیلگا |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور:  استونی
شهرستان: شهرستان وورو
دهستان: دهستان روگه
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (زمان اروپای شرقی)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (ساعت تابستانی اروپای شرقی)
آلا-تیلگا (به لاتین: Ala-Tilga) یک منطقهٔ مسکونی در استونی است که در دهستان هانیا واقع شده‌است.
به دخترمدرسه‌ای

الی تلمیذه نام یکی از آلبوم‌های کاظم الساهر، خواننده، شاعر و آهنگساز عراقی است. این آلبوم که مشتمل بر ۱۳ آهنگ می‌باشد در سال ۲۰۰۴ میلادی و توسط شرکت عربستانی روتانا منتشر شد.
آهنگ‌ها

«احبيني بلا عقد» - ۷:۱۰
«اشكو اياماً» - ۶:۲۰ به همراه هنرمند مغربی أسماء المنور
«إلى تلميذة» - ۴:۰۱
«امشي بهداوة» - ۵:۰۰
«ايش صار ايش دعوي» - ۳:۲۵
«ايه يعني» - ۴:۵۴
«سيدة عمري» - ۶:۴۰
«صايغين الذهب» - ۴:۳۳
«غرفه المكياج» - موال - ۲:۳۰
«فرشت رمل البحر» - ۴:۵۶
«كبري عقلك» - ۶:۰۴
«ماي ورد» - ۳:۳۴
«والله دنيا» - ۵:۱۲
آرنگو بالا

| آرنگو بالا | آرنگو بالا |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۲۶°۴۹′۱۳″شمالی ۵۷°۲۶′۰۷″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۸۲۰۲۰۱۲°شمالی ۵۷٫۴۳۵۳۱۳۸°شرقی﻿ / 26.8202012; 57.4353138: مختصات: ۲۶°۴۹′۱۳″شمالی ۵۷°۲۶′۰۷″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۸۲۰۲۰۱۲°شمالی ۵۷٫۴۳۵۳۱۳۸°شرقی﻿ / 26.8202012; 57.4353138
کشور: ایران
استان: هرمزگان
شهرستان: میناب
بخش: سندرک
دهستان: سندرک
جمعیت: ۷۷۷ نفر (سرشماری ۹۵)
آرنگو بالا، روستایی در دهستان سندرک بخش سندرک شهرستان میناب در استان هرمزگان ایران است.
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با ۷۷۷ نفر (۲۰۳ خانوار) بوده‌است.
شاهدخت ماری گاسپارین

پرنسس ماری گاسپارین ساکس آلتنبورگ (ماری گاسپارین آمالی آنتوانت کارولین الیزابت لوئیز؛ ۲۸ ژوئن ۱۸۴۵ – ۵ ژوئیه ۱۹۳۰) دختر شاهزاده ادوارد ساکس آلتنبورگ و همسرش پرنسس لوئیز کارولین روس از گریز بود. او همسر چارلز گونتیه، شاهزاده شوارتسبورگ-زوندرزهاوزن بود.
ازدواج

ماری در ابتدا به عنوان همسر بالقوه آلبرت ادوارد، شاهزاده ولز، پسر بزرگ و وارث ملکه ویکتوریا در نظر گرفته شد. یک روزنامه لندن حدس زد (گویا از «منابع معتبر») که انتخاب‌های شاهزاده فقط به هفت زن محدود شده بود که همگی از خون سلطنتی کافی برخوردار بودندهمچنین پیروان آیین پروتستان و همسن وی یا کوچکتر از او بودند. برخی از نامزدهای دیگر عبارتند از: ماری هلند، الیزابت وید، آنا از هسه-دارمشتات، الکساندرین پروس، الکساندرای دانمارک، ویلهلمین از وورتمبرگ، کاترین اولدنبورگ و آگوستا از شلسویگ-هولشتاین. با این حال ماری از این لیست حذف شد، زیرا او «به‌طور تکان دهنده ای لباس پوشیده و همیشه با ناپسند ترینمادرش بود» و شاهزاده ولز سرانجام در سال ۱۸۶۳ با الکساندرا از دانمارک ازدواج کرد.
در ۱۲ ژوئن ۱۸۶۹، ماری با چارلز گونتیه، شاهزاده موروثی شوارتسبورگ-سوندرسهاوزن در آلتنبورگ ازدواج کرد. چارلز در ۱۷ ژوئیه ۱۸۸۰ جانشین پدر شد و ماری شاهزاده خانم شوارتزبورگ-زوندرزهاوزن شد. عدم موفقیت آنها در بچه دار شدن به معنای پایان یافتن خاندان شوارتسبورگ-سوندرسهاوزن بود. پسر عموی چارلز گونتیه، ویکتور در سال ۱۹۰۹ جانشین وی شد.
ماری گاسپارین در ۵ ژوئیه ۱۹۳۰ در زوندرهاوزن، جمهوری ویمار درگذشت.
شارلوت مورچیسون

| شارلوت مورچیسون | شارلوت مورچیسون |
| --- | --- |
مورچیسون در ۱۸۶۰: مورچیسون در ۱۸۶۰
نام هنگام تولد: شارلوت هیوگونین
زادهٔ: ۱۸ آوریل ۱۷۸۸ نززدیکی پیترسفیلد،
درگذشت: ۹ فوریهٔ ۱۸۶۹ (۸۰ سال) بلگریویا، لندن، انگلستان
همسر: رودریک مورچیسون (ا. ۱۸۱۵)
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): زمین‌شناسی
 :  
شارلوت، لیدی مورچیسون (انگلیسی: Charlotte, Lady Murchison؛ ۱۸ آوریل ۱۷۸۸ – ۹ فوریهٔ ۱۸۶۹) زمین‌شناس بریتانیایی بود که در همپشر انگلستان زاده شد. او با رودریک مورچیسون، زمین‌شناس سدهٔ نوزدهم، ازدواج کرد.
چندین بار در طول زندگی او، این زوج در سراسر قاره اروپا سفر کردند و از مکان‌هایی مانند فرانسه، آلپ و ایتالیا دیدن کردند. او همچنین طرح‌های هنری متعددی از ویژگی‌های زمین‌شناسی، مانند صخره‌ها و فسیل‌ها، در انگلستان طی سفرهای خود در سراسر کشور (از جمله سواحل یورک‌شر در سال ۱۸۲۶) ایجاد کرد.
شارلوت مجموعه قابل‌توجهی از فسیل‌ها را طی سفرهایش و همچنین با مطالعه و نقاشی به عنوان یک کار مادام العمر ساخت. او با استفاده از آنچه که از سوی نقاش پل سندبی آموخته بود، طرح‌های زمین‌شناسی از ویژگی‌های مهم را ایجاد کرد. او در بسیاری از طرح‌های خود، اغلب بر ویژگی‌های زمین‌شناسی با جزئیات تمرکز نمی‌کرد، اما در عوض تصویری احساسی‌تر از مناظر طبیعی پدیدآورد.
او همچنین از طریق کار خود به شوهرش کمک کرد تا بسیاری از نشریاتش را گسترش دهد. بسیاری از تصاویر او، مانند «دره گوسائو»، در آثاری که همسرش منتشر کرد گنجانده شد. شارلوت همچنین اغلب به‌عنوان منبع تأثیر قابل توجه در کار همسرش شناخته می‌شود. او در یکی از سفرهایی که با همسرش داشت به مالاریا مبتلا شد و تا پایان عمر دچار عوارض این بیماری بود تا اینکه در ۸۰ سالگی در بلگریو اسکوئر لندن درگذشت. جنازهٔ او در گورستان برومپتون لندن دفن شد.
در رسانه

مورچیسون توسط بازیگر ایرلندی سرشه رونان در فیلم درام رمانتیک آمونیت (۲۰۲۰) به تصویر کشیده شده‌است. این فیلم او را در رابطه عاشقانهٔ حدس و گمانی با ماری انینگ به تصویر می‌کشد.
یادمان

در روز جهانی زن در سال ۲۰۲۳، دانشگاه ادینبرو به پاس مشارکت مورچیسون در علوم زمین، نام یک سالن سخنرانی در پردیس کینگز بیلدنز را به نام شارلوت تغییر داد.
سیمون جووردانو

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
نام کامل:  Simone Giordano
زادروز:  ۲۱ دسامبر ۲۰۰۱ ‏(۲۲ سال)
زادگاه:  جنوآ، Italy
پست:  مدافع
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  باشگاه فوتبال پیاچنزا (on loan from باشگاه فوتبال سمپدوریا)
شمارهٔ پیراهن:  ۲۱
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۲۰۰۹–۲۰۲۱:  باشگاه فوتبال سمپدوریا
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۲۱– |  ← باشگاه فوتبال پیاچنزا (قرضی) |  ۲۷ |  (۱) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۲۱. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۲۱. 
سیمون جووردانو (انگلیسی: Simone Giordano؛ زادهٔ ۲۱ دسامبر ۲۰۰۱) بازیکن فوتبال است.
فرودگاه نیوتوک

فرودگاه نیوتوک (به انگلیسی: Newtok Airport) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا WWT است که یک باند فرود شن دارد و طول باند آن ۶۷۱ متر است. این فرودگاه در شهر نیوتوک، آلاسکا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۸ متری از سطح دریا واقع شده است.
سیارک ۲۴۱۲۳

سیارک ۲۴۱۲۳ (به انگلیسی: 24123 Timothychang، نامگذاری:1999VU35) بیست و چهار هزار و صد و بیست و سومین سیارک کشف شده‌است که در ۳ نوامبر ۱۹۹۹ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۶.۲ است.
بنیادلی (بیلقان)

| بنیادلی | بنیادلی |
| --- | --- |
شهرستان: شهرستان
بنیادلی: بنیادلی
مختصات: ۳۹°۴۵′۴۵″ شمالی ۴۷°۴۹′۲۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۷۶۲۵۰°شمالی ۴۷٫۸۲۴۷۲°شرقی﻿ / 39.76250; 47.82472: مختصات: ۳۹°۴۵′۴۵″ شمالی ۴۷°۴۹′۲۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۷۶۲۵۰°شمالی ۴۷٫۸۲۴۷۲°شرقی﻿ / 39.76250; 47.82472
کشور:  جمهوری آذربایجان
تقسیمات کشوری جمهوری آذربایجان: شهرستان بیلقان
جمعیت[نیازمند منبع]: جمعیت[نیازمند منبع]
 • کل: ۲۲۷۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AZT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AZT)
بنیادلی (به ترکی آذربایجانی: Bünyadlı) یک منطقه مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در شهرستان بیلقان واقع شده است. بنیادلی ۲۲۷۰ نفر جمعیت دارد.
کریستال لیکس، نیوجرسی

| کریستال لیکس، نیوجرسی | کریستال لیکس، نیوجرسی |
| --- | --- |
محدوده ثبت‌نشده: محدوده ثبت‌نشده
کریستال لیکس، نیوجرسیموقعیت کریستال لیکس در شهرستان برگن در ایالت نیوجرسینمایش نقشه شهرستان برگن، نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسی (نیوجرسی)نمایش نقشه نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسی (ایالات متحده آمریکا)نمایش نقشه ایالات متحده آمریکا: کریستال لیکس، نیوجرسیموقعیت کریستال لیکس در شهرستان برگن در ایالت نیوجرسینمایش نقشه شهرستان برگن، نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسی (نیوجرسی)نمایش نقشه نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسیکریستال لیکس، نیوجرسی (ایالات متحده آمریکا)نمایش نقشه ایالات متحده آمریکا
مختصات: ۴۱°۰۱′۰۸″ شمالی ۷۴°۱۲′۴۵″ غربی﻿ / ﻿۴۱٫۰۱۸۸۹°شمالی ۷۴٫۲۱۲۵۰°غربی﻿ / 41.01889; -74.21250: مختصات: ۴۱°۰۱′۰۸″ شمالی ۷۴°۱۲′۴۵″ غربی﻿ / ﻿۴۱٫۰۱۸۸۹°شمالی ۷۴٫۲۱۲۵۰°غربی﻿ / 41.01889; -74.21250
کشور:  ایالات متحده آمریکا
ایالت آمریکا:  نیوجرسی
فهرست شهرستان‌های نیوجرسی: شهرستان برگن، نیوجرسی
فهرست شهرهای نیوجرسی: فرانکلین لیکس، نیوجرسی
ارتفاع: ۳۷۷ فوت (۱۱۵ متر)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (منطقه زمانی شرقی)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
سامانه اطلاعات نام‌های جغرافیایی مشخصات: ۸۷۵۷۶۱
کریستال لیکس (به انگلیسی: Crystal Lakes) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در فرانکلین لیکس، نیوجرسی واقع شده‌است. کریستال لیکس ۱۱۴٫۹۱ متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد.
آلفرد دابس

| آلفرد دابس | آلفرد دابس |
| --- | --- |
سفیر ایالات متحده آمریکا در افغانستان: سفیر ایالات متحده آمریکا در افغانستان
دوره مسئولیت ۲۷ ژوئن ۱۹۷۸ – ۱۴ فوریه ۱۹۷۹: دوره مسئولیت ۲۷ ژوئن ۱۹۷۸ – ۱۴ فوریه ۱۹۷۹
رئیس‌جمهور: جیمی کارتر
پس از: Theodore L. Eliot, Jr.
پیش از: J. Bruce Amstutz (به عنوان کاردار) Robert Finn (به عنوان سفیر, ۲۰۰۲)
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۴ اوت ۱۹۲۰ شیکاگو، ایلینوی
درگذشته: ۱۴ فوریهٔ ۱۹۷۹ (۵۸ سال) کابل
آرامگاه: آرامستان ملی آرلینگتون
ملیت: ایالات متحده آمریکا
خدمات نظامی: خدمات نظامی
وفاداری: ایالات متحده آمریکا
خدمت/شاخه: نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا
درجه: Lieutenant commander
جنگ‌ها/عملیات‌: جنگ جهانی دوم
آلفرد دابس (انگلیسی: Adolph Dubs; ۴ اوت ۱۹۲۰ – ۱۴ فوریهٔ ۱۹۷۹) دیپلمات، و سیاستمدار اهل ایالات متحده آمریکا و سفیر این کشور در افغانستان که در ۱۴ فوریه ۱۹۷۹ توسط افراد ناشناسی ربوده شد. دابس در جریان درگیری بین گروگان‌گیران و نیروهای امنیتی افغان کشته شد.
دابس در آرامستان ملی آرلینگتون به خاک سپرده شده است.
پهناور (بابل)

| پهناور | پهناور |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۶°۳۲′۵۷″ شمالی ۵۲°۳۲′۴۱″ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۵۴۹۱۷°شمالی ۵۲٫۵۴۴۷۲°شرقی﻿ / 36.54917; 52.54472: مختصات: ۳۶°۳۲′۵۷″ شمالی ۵۲°۳۲′۴۱″ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۵۴۹۱۷°شمالی ۵۲٫۵۴۴۷۲°شرقی﻿ / 36.54917; 52.54472
کشور: ایران
استان: مازندران
شهرستان: بابل
بخش: لاله آباد
دهستان: کاری‌پی
جمعیت: ۲۷۲ نفر (سرشماری ۹۵)
پهناور، روستایی است از توابع بخش لاله‌آباد شهرستان بابل در استان مازندران ایران.
جمعیت

این روستا در دهستان کاری‌پی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۳۸ نفر (۵۴خانوار) بوده‌است.
فراغول

هم‌سنجی اندازهٔ ستارهٔ وی‌وای سگ بزرگ (یک ابرغول که بزرگ‌ترین ستارهٔ شناخته‌شده نیست. استفنسون ۱۸-۲ بزرگ‌ترین ستارهٔ شناخته‌شده می‌باشد) با خورشید.
نمودار هرتسپرونگ راسل
رده‌بندی طیفی
کوتوله‌های قهوه‌ای
کوتوله‌های سفید
کوتوله‌های سرخ
زیرکوتوله‌ها
رشته اصلی("کوتوله‌ها")
زیرغول‌ها
غول‌ها
غول‌های تابناک
ابرغول‌ها
فراغول‌ها
قدر
مطلق
(MV)
فراغول (به انگلیسی: Hypergiant)، در میان ستارگان از همه درخشان‌تر است. درخشش این نوع از ستاره‌ها چندصدهزار برابر خورشید است.
برقراری ارتباط میان گروه‌های ستارگان

بررسی فراغول‌ها علاوه بر آن‌که دانش ما را دربارهٔ مسیر زندگی ستاره‌ها گسترش می‌دهد میان سه گروهِ به‌ظاهر متمایز ستاره‌ها هم ارتباط برقرار می‌کند. این سه گروه عبارتند از: ستاره‌های ولف رایت، ستارگان متغیر آبی درخشان و فراغول‌های سرد. برخی از تفاوت‌های این ستارگان ناشی از اختلاف جرم آنهاست. سایر تفاوت‌ها از آنجا ناشی می‌شوند که ما ستاره‌ها را در مراحل گوناگون سیر تحوّلشان می‌بینیم.
تعداد فراغول‌ها

تعداد فراغول‌ها در کهکشان راه شیری چندان زیاد نیست. بیشتر ستاره‌های کهکشان راه شیری کوتوله‌های قرمز کوچک و سرد هستند. در این کهکشان حدود ده درصد از ستاره‌ها شبیه خورشیدند. کمتر از یک‌میلیونیم آن‌ها ابرغول و بازهم کمتر از آن فراغول هستند. ازآن‌جایی‌که در تلسکوپ‌های نوری، فراغول‌ها همانند سایر ستاره‌ها دیده می‌شوند، کلید شناسایی آن‌ها طیفشان است.
آشناترین فراغول‌ها

اگر چه همهٔ ستارگان فراغول کهکشان راه شیری بسیار دورند و انگشت‌شمار هم هستند، امّا این ستاره‌ها آن‌چنان درخشانند که حتّی با چشم غیرمسلّح هم می‌توان برخی از آن‌ها را مشاهده کرد؛ مثلاً اگر با دوربین شکاری، ستارهٔ نارسنگ را نگاه کنید، رنگ سرخ آن به‌راحتی قابل تشخیص است. این ستاره یکی از بزرگ‌ترین ستاره‌های شناخته‌شده است، به‌طوری‌که اگر به‌جای خورشید قرار گیرد، لبه‌هایش به مدار کیوان می‌رسد.
آشناترین فراغول‌ها > رو ذات‌الکرسی و اچ‌آر ۸۷۵۲

دو فراغول در نزدیکی مو قیفاووس در غرب ذات‌الکرسی وجود دارند: رو ذات الکرسی و اچ آر۸۷۵۲. این دو فراغول، از مو قیفاووس داغ‌تر و درخشان‌ترند و در رده‌های طیفی F و G قرار می‌گیرند.
آشناترین فراغول‌ها > درخشان‌ترین فراغول‌های کهکشان راه شیری > دجاجه OB۲#۱۲

در کهکشان راه شیری ستارهٔ دجاجه OB۲#۱۲ فراغولی است با کمترین قدر مطلق شناخته شده یعنی در حدود ۱۰- در آسمان نیم کره شمالی.
آشناترین فراغول‌ها > درخشان‌ترین فراغول‌های کهکشان راه شیری > اتا شاه تخته

مقالهٔ اصلی: اتا شاه‌تخته
درخشان‌ترین فراغول شناخته شده، در آسمان نیم کره جنوبی و در صورت فلکی کشتی قرار دارد. ستارهٔ اتا شاه‌تخته کاملاً شبیه پی ماکیان به نظر می‌رسد. قدر ظاهری این ستاره در قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ میلادی میان ۲ و ۴ بود. سپس در حدود سال ۱۲۱۹/۱۸۴۰ درخشانتر شد و تا سال ۱۲۲۷/۱۸۴۸ به قدر ۱- رسید. بعد از آن، روشناییش به شدّت افت کرد به‌طوری‌که تا سال ۱۲۵۹/۱۸۸۰ آن چنان کم نور شد که دیگر با چشم غیر مسلّح قابل مشاهده نبود. بر اساس طیفی که در سال ۱۲۷۲/۱۸۹۳ از اتا کشتی گرفته شد، این ستاره در آن زمان ابرغولی از ردهٔ F بوده است. سپس قدرش به ۶ رسید و طیف نشری ابرهای گاز و غبار اطراف آن، جایگزین طیف ستاره شد. در حال حاضر فقط تابش فروسرخ ستاره می‌تواند از این گرد و غبارها عبور کند.
آشناترین فراغول‌ها > درخشان‌ترین فراغول‌های کهکشان راه شیری > اتا شاه تخته > اتا شاه‌تخته، مجموعه‌ای از چند ستاره

مشاهدات اخیر نشان می‌دهند که اتا شاه تخته در اصل مجموعه‌ای است از چندین ستارهٔ بسیار سنگین. اخترشناسان تخمین می‌زنند که بزرگ‌ترین عضو این مجموعه، با جرم ۱۰۰ جرم خورشید، احتمالاً سنگین‌ترین ستارهٔ کهکشان راه شیری است.
آشناترین فراغول‌ها > کشف متغیرهای آبی درخشان

بررسی فراغول‌ها، تنها به کهکشان راه شیری محدود نمی‌شود. فراغول‌ها آن قدر پرنورند که شناسایی آن‌ها در کهکشان‌های دیگر به آسانی میسّر است. در اوایل دهه ۱۹۵۰/۱۳۳۰ ادوین هابل و آلن ساندیج در کهکشان زن برزنجیر و کهکشان مسیه ۳۳، چندین فراغول با رنگ‌های آبی مایل به سفید کشف کردند که درخشششان تغییر می‌کرد. در بین ستاره‌های درخشان نزدیک‌ترین کهکشان اقماری کهکشان راه شیری به کهکشان راه شیری هم فراغولی متغیّر و درخشان به نام اس ماهی طلایی وجود دارد. هابل و ساندیج معتقد بودند که این فراغول‌ها و همین‌طور اتا کشتی همه از یک نوعند. اخترشناسان اکنون آن‌ها را متغیرهای آبی درخشان می‌نامند.
آشناترین فراغول‌ها > کشف متغیرهای آبی درخشان > کاهش جرم متغیرهای آبی درخشان

مقالهٔ اصلی: متغیرهای آبی درخشان § سرگذشت متغیرهای آبی درخشان
ویژگی مشترکی که میان متغیرهای آبی درخشان وجود دارد، کاهش جرم غیر عادّی آن‌هاست؛ بادهایی شدید، قسمت اعظم لایه‌های خارجی این ستاره‌ها را راهی فضا می‌کند. وجود یک سحابی در اطراف اتا کشتی، به‌طور غیر مستقیم، دلیلی برای این کاهش جرم است. هم چنین طیف پی ماکیان که متفاوت با طیف هر ستاره قابل مشاهده با چشم غیر مسلّح است، حکایت از این کاهش جرم دارد. پی ماکیان به جای آن که خطوط تاریک جذبی معمولی داشته باشد، خطوط نشری درخشانی دارد که کمی به سوی بخش آبی طیف، جابه‌جا شده‌اند. اتم‌های موجود در پوسته گازی داغ اطراف ستاره پس از جذب نور با گسیل دوباره آن، خطوط روشنی را پدیدمی‌آورند. قسمتی از پوسته که در راستای دید ما قرار دارد و به طرف ما حرکت می‌کند با جذب نور ستاره، در طیف آن خطوط جذبی به وجود می‌آورد. چون این قسمت از پوسته به سمت ما در حال حرکت است، طول موج نور گسیل شده از اتم‌های این ناحیه بر اثر پدیده دوپلر کمی به سمت آبی طیف جابه‌جا می‌شود. به این ترتیب اخترشناسان بر همین پایه هر گاه خطوطی کاملاً مشابه خطوط پی ماکیان مشاهده می‌کنند، نتیجه می‌گیرند که در سطح ستاره بادهای شدیدی می‌وزد.
سرعت بادهای پی ماکیان چند صد کیلومتر بر ثانیه است. وجود چنین بادهایی سبب می‌شود که جرم ستاره با آهنگی میان چند صدم تا چند هزارم جرم خورشید در هر سال، کم شود. هر چند ممکن است این آهنگ کاهش جرم بسیار کم به نظر برسد، امّا میلیاردها برابر مقداری است که خورشید در هر سال از دست می‌دهد. اخترشناسان معتقدند که اتا کشتی در بیش‌ترین فعّالیّتش به مدّت ۲۵ سال، با آهنگی معادل یک دهم جرم خورشید در هر سال، از جرمش کم می‌شد و بدین ترتیب در آن مدّت میان ۲ و ۳ جرم خورشید از دست داد. فرایند کاهش جرم منحصر به متغیرهای آبی درخشان نمی‌شود؛ در واقع همه فراغول‌ها جرم از دست می‌دهند؛ بنابراین فراغول‌ها دو ویژگی اساسی دارند: کاهش جرم زیاد و درخشندگی شدید.
سرگذشت فراغول‌ها

تفاوت‌هایی که فراغول‌ها با هم دارند، به مسیر تحوّلی آن‌ها مربوط می‌شود و آن هم مستقیماً به جرمشان بستگی دارد. نقطهٔ آغاز زندگی ستاره‌ها، رشته اصلی است. جرم ستاره‌ها در این مرحله، در محدوده‌ای میان یک دهم و ۱۰۰ جرم خورشیدی است. هر چه جرم بیشتر باشد، جاذبه گرانشی و دمای درونی بیشتر است، و در نتیجه، ستاره درخشانتر خواهد بود. امّا اگر گرانش تنها منبع درخشش ستاره بود، ستاره‌ای مانند خورشید در کم‌تر از چند میلیون سال مرگش فرا می‌رسید. در حقیقت، عمر ستاره‌های رشته اصلی خیلی بیش از این هاست؛ مثلاً عمر ستاره‌ای با جرم خورشید، حدود ۱۰ میلیارد سال است. در مرکز این گونه ستاره‌ها دما به بیش از ۱۰ میلیون درجه کلوین می‌رسد و در چنین دمایی، از به هم پیوستن هسته‌های هیدروژن علاوه بر این که هسته‌های هلیم تشکیل می‌شود، مقادیر زیادی انرژی هم آزاد می‌شود.
سرگذشت فراغول‌ها > نخستین جدایی سرنوشت ستارگان

مقالهٔ اصلی: حد چاندراسخار
وقتی سوخت هیدروژن در هستهٔ ستاره‌ای مانند خورشید به پایان برسد، هسته تحت اثر گرانشش می‌رمبد. این فشردگی گرانشی، دمای هسته را افزایش می‌دهد و ستاره موقّتاً درخشان تر می‌شود. این افزایش درخشش، لوایای خارجی ستاره را به سمت بیرون می‌راند؛ در نتیجه این لایه‌ها سرد می‌شوند و ستاره که تاکنون از نوع کوتوله بود، به غولی سرخ تبدیل می‌شود. کوتوله‌هایی که جرمشان زیاد است، یعنی جرمی میان ۱۰ و ۴۰ جرم خورشید دارند، در طیّ‌گذار از این مرحله درخشان تر نمی‌شوند؛ بلکه در حالی که درخشششان ثابت است، بزرگ‌تر و سردتر می‌شوند. این ستاره‌ها ابرغول‌های آینده خواهند بود.
سرگذشت فراغول‌ها > غول‌ها و ابرغول‌ها

مقاله‌های اصلی: ستاره غول، غول سرخ، و ابرغول
غول‌های سرخ با همجوشی هلیم به کربن، و ابرغول‌ها با فرایندهای گداخت بیش تر، مدّتی به زندگی خود ادامه می‌دهند؛ ولی هلیم سوختی کوتاه مدّت است. از این رو، زندگی غول‌های سرخ دیری نمی‌پاید؛ و امّا ستاره‌های ابرغول؛ منابع تولید درخشش این ستارگان که درخشان تر از غول‌ها هستند، از این هم سریع تر مصرف می‌شود.
سرگذشت فراغول‌ها > فراغول‌ها

فراغول‌ها هم دقیقاً مانند ابرغول‌ها تحوّل می‌یابند، با این تفاوت که محدودیّتی در این که تا چه حد بزرگ و درخشان شوند، ندارند. در ستاره‌های معمولی میان نیروی گرانش به سمت داخل و فشار گازها به سمت بیرون، همیشه تعادل وجود دارد. امّا در فراغول‌ها، به جای فشار گازها فشار تابشی اهمّیّت دارد. نخستین بار آرتر استانلی ادینگتن، اخترفیزیکدان انگلیسی، متوجّه این موضوع شد. حد ادینگتون مشخّص می‌کند که درخشش هر ستاره پیش از آن که فشار تابشی از فشار گرانشی اش بیشتر شود، حدّاکثر چه قدر می‌تواند باشد.
سرگذشت فراغول‌ها > اثبات تجربی حد ادینگتون

هر چند حد ادینگون نتیجهٔ مباحث نظری است، امّا تجربه نیز آن را اثبات کرده است. روبرتا هامفریس و کریس دیویدسن از دانشگاه مینه‌سوتا کشف کردند که ستاره‌هایی با جرمی بیش از ۴۰ جرم خورشیدی، فراغول سرد نمی‌شوند.
سرگذشت فراغول‌ها > اعمال حدّ هامفریس دیویدسن

برای آن که ببینید حدّ هامفریس دیویدسن یا حدّ HD چگونه بر مسیر تحوّل ستاره‌ها با جرم‌های متفاوت اثر می‌گذارد، دو ستاره، یکی با ۴۰ جرم خورشید و دیگری با ۶۰ جرم خورشید را در نظر بگیرید. هر دو ستاره در رشته اصلی زندگی خود را آغاز می‌کنند. آن‌ها پس از اتمام سوختشان، به تدریج منبسط و سرد می‌شوند. در این مرحله سیر زندگی این دو ستاره از هم جدا می‌شود و هر کدام، در یک گروه از فراغول‌ها جای می‌گیرند.
سرگذشت فراغول‌ها > اعمال حدّ هامفریس دیویدسن > فراغول‌های سرد

آن یکی که جرمش ۴۰ جرم خورشید بود، زیر حدّ HD باقی می‌ماند و به فراغول سرد تبدیل می‌شود؛ مانند رو ذات الکرسی و HR8752.
سرگذشت فراغول‌ها > اعمال حدّ هامفریس دیویدسن > ستارگان پرجرم تر > متغیرهای آبی درخشان

مقالهٔ اصلی: متغیرهای آبی درخشان
امّا ستارهٔ دیگر با ۶۰ جرم خورشید، نمی‌تواند یک فراغول سرد شود. تحوّل آن همچنان که به حدّ HD نزدیک می‌شود، متوقّف می‌ماند. چنین ستاره‌ای تا پیش از آن که به حدّ HD برسد، احتمالاً نیمی از جرم اوّلیّه‌اش را از دست می‌دهد و به یک متغیّر آبی درخشان که ناپایدار است، تبدیل می‌شود. معمولاً بادهای یک متغیّر آبی درخشان، در هر سال در حدود یک صد هزارم جرم خورشید از جرم آن را راهی فضا می‌کند. پی ماکیان چنین ستاره‌ای است که در قسمت پایدار حدّ HD قرار دارد.
سرگذشت فراغول‌ها > اعمال حدّ هامفریس دیویدسن > ستارگان پرجرم تر > ولف رایت‌ها

مقالهٔ اصلی: ولف رایت
در یک ستارهٔ فوق‌العاده سنگین، بادها تمام لایهٔ هیدروژنی آن را به فضا پرتاب می‌کنند و تنها لایه‌های داخلی ستاره بر جای می‌ماند. در این لایه‌ها، محصولات فرایند گداخت هسته‌ای ستاره در طی میلیون‌ها سال، فراوان وجود دارد. اخترشناسان چنین ستاره‌ای را ولف رایت می‌نامند. این اجرام عجیب هنوز هم به شدّت جرم از دست می‌دهند. در طیف آنان خطوط کربن و نیتروژن زیادی وجود دارد، امّا اصلاً خطّ هیدروژن وجود ندارد. ستارگان ولف رایت هنوز هم در ردهٔ درخشان‌ترین ستاره‌های شناخته شده به‌شمار می‌روند.
سرگذشت فراغول‌ها > سرنوشت پایانی فراغول‌ها

یک ستارهٔ رشتهٔ اصلی فوق‌العاده پرجرم، چه به یک فراغول سرد و چه به یک متغیّر آبی درخشان، و بعد هم یک ستارهٔ ولف رایت تبدیل شود، سرنوشت نهایی اش، انفجار ابرنواختری است. در یک لحظه، هستهٔ ستاره می‌رمبد و انرژی ناشی از این رمبش، لایه‌های خارجی آن را در فضا پراکنده می‌کند. این هستهٔ رمبیده حالا احتمالاً ستاره‌ای نوترونی یا حتّا سیاهچاله است؛ و بدین ترتیب زندگی ستاره‌ای که یکی از بزرگ‌ترین و درخشان‌ترین ستاره‌های کهکشان صاحبش بود، اکنون به صورت یکی از کوچک‌ترین و کم نورترین اجرام آن پایان می‌یابد.
انفجار ستاره فراغول
پریوش

| پریوش (سرده) | پریوش (سرده) |
| --- | --- |
پریوش (سرده)، Catharanthus: پریوش (سرده)، Catharanthus
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده):: گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده):: دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده):: آستریدها
راسته:: گل‌سپاسی‌سانان
تیره:: خرزهره‌ایان
سرده:: Catharanthus
پریوش (نام علمی: Catharanthus) نام یک سرده از تیره خرزهره‌ایان است.
گونه‌ها

کاتارانتوس لانسئوس پیچون Catharanthus lanceus
گل پریوش Catharanthus roseus
Catharanthus coriaceus
Catharanthus longifolius
Catharanthus ovalis
Catharanthus pusillus
Catharanthus scitulus
Catharanthus trichophyllus