لارستان کهن و فرهنگ لارستانی
درون‌مایه > کتاب اول: لارستان کهن

| 0 | 1 |
| --- | --- |
: 
موضوع(ها): جغرافیای تاریخی
ناشر: چاپخانهٔ رنگین
تاریخ نشر: آذر ۱۳۳۴
شمار صفحات: ۲۲۱
کتاب لارستان کهن با زیرعنوان تحقیقی دربارهٔ لارستان قدیم نخستین اثری است که تلاش می‌کند لار را از لابلای نوشته‌های پیشین، معرفی کند. این کتاب در واقع تحقیقی است دربارهٔ چگونگی ظهور لارستان در عرصهٔ تاریخ و از زمان مهاجرت آریایی‌ها به فلات ایران به این سو را در زمینه‌های فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی، بر اساس کتاب‌های جغرافیایی و اسناد تاریخی مورد بحث قرار داده‌است. اقتداری در ابتدا مقدمه‌ای که خود بر لارستان کهن نوشته‌است را ذکر کرده که در آن، مشخصات و مطالب کتاب و نیز هدف خود از نگارش کتاب را شرح می‌دهد. در صفحات ابتدایی این کتاب نام خریداران قبض‌های پیش‌فروش دو کتاب اقتداری درج شده‌است. نویسنده در نخستین بخش این کتاب، به معرفی روستاها و آبادی‌های لارستان می‌پردازد که برای آن از دو منبع جلد هفتم فرهنگ جغرافیایی ستاد ارتش و نیز اسامی دهات کشور، چاپ وزارت کشور استفاده کرده‌است. با این حال، اقتداری به این دو اثر نقدهایی هم وارد می‌کند و آن‌ها را به خصوص در ضبط تلفظ نام‌ها، دارای نقص می‌بیند. دومین بخش کتاب، «تحقیقات دربارهٔ تاریخ و جغرافیای تاریخی لارستان» نام دارد. این بخش با ترجمهٔ مدخل «لار» در دانشنامهٔ اسلام لیدن که ولادیمیر مینورسکی آن را نوشته‌است، آغاز می‌شود. این متن بر مبنای سفرنامهٔ ابن بطوطه، تاریخ جهان‌آرا نوشتهٔ قاضی احمد غفاری و چند کتاب دیگر نوشته شده‌است. در ادامه، مباحثی در چگونگی تغییر شکل واژهٔ لار، موقعیت جغرافیایی شهر «خوجران» و نام کنونی آن آمده‌است. سپس اقتداری حاشیه‌هایی بر مقالهٔ مینورسکی نوشته‌است. پس از آن ترجمهٔ مدخل «لارین» در دانشنامهٔ اسلام لیدن آمده‌است که نوشتهٔ جان آلان، سکه‌شناس بریتانیایی، می‌باشد. مقالهٔ بعدی، ترجمه‌ای است از مقاله‌ای به زبان روسی نوشتهٔ الکساندر روماسکویچ، ایران‌شناس روس، با عنوان «لار و لهجهٔ لاری» که حاصل مطالعات نویسنده در سال ۱۹۱۴ میلادی است و نخستین بار در ۱۹۴۲ به چاپ رسیده‌است. این مقاله به توصیف وضعیت آب‌وهوایی و جغرافیای طبیعی منطقهٔ لارستان پرداخته‌است. اشتباهاتی هم در این مقاله وجود دارد که اقتداری به تصحیح آن‌ها در پانویس اقدام کرده‌است. توصیف ابن بطوطه از لار و خنج در سفرنامه‌اش، بخش دیگر لارستان کهن را تشکیل می‌دهد. در بخش‌های بعدی، فهرست‌هایی از حاکمان لارستان در دوره‌های مختلف، بر اساس گزارش قاضی احمد غفاری در تاریخ جهان‌آرا ارائه شده‌است. گزارش‌هایی از صحائف‌الاخبار منجم‌باشی و ادوارد فون زامباور، سکه‌شناس اتریشی، بخش دیگر کتاب لارستان کهن است. شرح تسخیر لار که اقتداری آن را از کتاب عالم‌آرای عباسی نوشتهٔ اسکندر بیگ منشی استخراج کرده‌است در صفحات بعدی قرار دارد. در این نوشته، اشاره‌ای نیز به سلسله‌حکام محلی لار شده‌است. چگونگی اخراج پرتغالی‌ها از جزیرهٔ هرمز و نقش حکام لار در آن ماجرا، از کتاب خلیج فارس نوشتهٔ آرنولد ویلسون نقل شده‌است. اقتداری بر این مقاله حاشیه‌نویسی کرده و در آن از نقش نظامیان لارستانی در بازپس‌گیری هرمز سخن گفته‌است. با این حال او برای این ادعا به هیچ منبعی استناد نمی‌کند. نقش مردم لار در قلع و قمع سپاه اشرف افغان که در حال فرار از دست نادرشاه بود، موضوع بخش بعدی کتاب لارستان کهن است که از تاریخ حزین، نوشتهٔ محمدعلی حزین لاهیجی اقتباس شده‌است. گزارش‌هایی از تاریخ گیتی‌گشا نوشتهٔ محمدصادق نامی که ناظر بر حوادث لارستان در دورهٔ کریم‌خان زند و کشمکش‌های او با نصیرخان لاری است، در ادامه آمده‌است. پس از آن اقتداری بخش‌هایی از سفرنامه‌های تاورنیه و شاردن که مربوط به لارستان بوده‌اند را نقل کرده و توضیحاتی هم بر آن‌ها افزوده‌است. شرحی که حسن حسینی فسایی دربارهٔ لار در فارس‌نامهٔ ناصری نوشته‌است در بخش بعدی لارستان کهن ارائه شده‌است و پس از آن نیز اقتداری یادداشت‌هایی در معرفی رجال و شاعران گذشتهٔ لارستان، به قلم محمدامین خنجی آورده‌است. در قسمت‌های انتهایی کتاب، مقالهٔ دیگری دربارهٔ سکهٔ لارین و مشخصات آن به قلم عبدالله عقیلی به چاپ رسیده‌است.