حسین وحید خراسانی
موضع‌گیری‌ها > موضع در مقابل فلسفه و عرفان و تصوف

وی مانند بسیاری از مراجع و فقهای شیعه منتقد فلسفه و عرفان و تصوف مصطلح متداول در بین برخی علمای شیعه است و گاه انتقادهایی تند دارد بگونه‌ای که در حاشیه درس خارجش، خطاب به طلبه‌ای که در مورد عرفان و فلسفه از وی پرسیده بود، گفت: «عرفان پیش من است، همهٔ مولوی را می‌خواهید پیش من است، هرجا را می‌خواهید برایت می‌گویم، فلسفه را بخواهید از اول اسفار تا آخر از هرجا بگی، از اول مفهوم وجود تا آخر مباحث طبیعیات برایت می‌گویم، اما همه‌اش کشک است. هرچه هست در قرآن و روایات است.»
حسن رمضانی از استادان فلسفه و عرفان این برداشت و مخالفت وی با فلسفه را نامناسب، جسورانه و خلاف انصاف و عدالت دانست.
محمد حسن وکیلی از استادان جوان حوزه علمیه مشهد و از مدافعان فلسفه و عرفان اسلامی در نقد از مواضع وی ادعا کرده وحید خراسانی ۴ یا ۵ سال بیشتر فلسفه ندیده و از جوانی تحت تأثیر میرزای اصفهانی بوده و از نظر علمی فتوای فقیه در غیر از مسائل حوزه تخصّصی فقهی اعتبار ندارد. این در حالی است که گزارشهایی از تخصص در تدریس قوی حسین وحید در فلسفه و منطق در ایام جوانی وجود دارد. بنا بر این گزارش‌ها او به تصدیق استادان بزرگ فلسفه مانند میرزا مهدی آشتیانی و محمد تقی آملی نایل به فهم عمیقی از مسائل فلسفی بوده‌است. برخی نیز انقلاب فکری استاد بزرگ فلسفه میرزا محمد تقی آملی در مخالفت با ملاصدرا را نتیجه بحث‌های وحید خراسانی با او می‌دانند. از این رو محمد حسن وکیلی باید مستنداتی برای اثبات ادعای عدم اشراف وحید خراسانی بر فلسفه بیاورد. این طلبه جوان همچنین باید مدرکی برای اثبات تخصص خود در فلسفه ارائه دهد تا اظهار نظرش در این زمینه مورد اعتنا واقع شود.
او همچنین مدعی است: "همین بزرگوار در زندگی علمی‌شان شاید حداکثر ۴ یا ۵ سال درس فلسفه ثبت شده‌است. اگر کسی ۴، ۵ سال اصول بخواند بعد بگوید همه اصول در سینه من است ولی همه‌اش کشک است باور می‌کنید یا می‌گویید سوء تفاهم شده‌است؟" این ادعا نیز با اشراف وحید خراسانی بر مبانی فلسفی ناسازگار است و نیاز به بررسی دارد.
محمدحسن وکیلی در ادامه در نقد وحید خراسانی می‌گوید: "همین بزرگوار در جای دیگری دربارهٔ کمپانی به این مضمون می‌فرمایند که «گوشتان را در فاطمیه به آن کسی بدهید که مثل میلانی و خوئی به ریزه‌خواری خوان شاگردی او افتخار می‌کردند.» کمپانی کسی است که فهمیدن حاشیه‌اش بر کفایه (نهایة الدرایه فی شرح الکفایة) نشانه علم و فضل است و نابغه بوده‌است. خب همین کمپانی را مظفر در مقدمه اسفار می‌فرماید به فهم اسفار ملاصدرا افتخار می‌کرده و می‌فرمود اگر کسی پیدا شود که اسفار را بفهمد، از نجف نزد وی می‌روم تا شاگردی کنم.
آیا می‌شود اسفار کشک باشد و کمپانی که نابغه شیعه است و به قول همین بزرگوار، آقای میلانی و آقای خوئی افتخار می‌کنند که ریزه‌خوار خوان شاگردی او هستند، دربارهٔ کشک چنین حرفی بزند؟! می‌شود بزرگ‌ترین و خوش‌استعدادترین فقهای شیعه عمر خود را سال‌ها سر کشک صرف کنند و اسفار درس بدهند و درس بگیرند؟ کمپانی حاشیه‌اش بر کفایه را در حدود ۲۵ تا ۳۰ سالگی نوشته و آخوند خراسانی زنده بوده‌اند. آن وقت در آخر عمر که موقع پختگی وی است کتاب می‌نویسد و با اینکه اول مخالف بوده در آخر عمر از وحدت وجود دفاع می‌کند. اگر حاشیه جوانی‌اش مایه افتخار فقهاست باید بفهمیم وحدت وجود چقدر عالی است که ایشان در سنین ۴۰ یا ۵۰ سالگی آن را فهمیده و از آن دفاع کرده‌است. معلوم است که کشک نیست و بلکه حقایقی است عالی که افرادی مثل کمپانی بدان رسیده‌اند. وقتی می‌بینیم یک بزرگواری ۴ یا ۵ سال بیشتر فلسفه ندیده‌اند و از جوانی هم تحت تأثیر میرزای اصفهانی بوده‌اند و می‌گویند کشک است ولی ده‌ها نابغه دیگر که ۱۵–۲۰ سال این علوم را نزد استاد فن خوانده‌اند، می‌گویند اینها درّ و جواهر است، خب هر منصفی می‌فهمد که باید به حرف کدام یک تمسّک کند. البته این فقهای بزرگوار روی غیرت دینی این مطالب را می‌گویند ولی سوء تفاهم است. اگر کسی می‌خواهد بگوید اینها کفر است یا کشک است یا هر چه، اول باید چند صفحه‌ای در فلسفه تألیف کند تا تخصّصش اثبات شود بعد تازه به عنوان یک متخصّص در مقابل صد متخصًص نظر بدهند. فعلاً تعارض حرف این بزرگان با موافقان فلسفه تعارض غیر متخصّص با متخصّص است؛ چون هیچ اثر تخصّصی در این مسائل ندارند. این در حالی است که بسیاری از متخصصان مانند دکتر یحیی یثربی در فلسفه بعد از سالها تتبع از فلسفه ملاصدرا رویگردان شده‌اند.
اینگونه ادعاها در حالی است که بسیاری از فقها و علمای شیعه مانند وحید خراسانی بر فلسفه و عرفان متداول در حوزه‌های شیعی نقدهای اساسی دارند و موضع‌گیری وحید خراسانی در راستای انتقادات فقهای بزرگی همچون علامه مجلسی، میرزای قمی، شیخ جعفر کاشف الغطاء، سید محمد کاظم یزدی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید حسین بروجردی، سید ابوالقاسم خویی و سید علی سیستانی است. از این می‌توان مخالفت با فلسفه و عرفان و بیگانه دانستن آن نسبت به معارف اسلامی را یک سنت دیرین غالب در حوزه‌های شیعی دانست.