ایران‌شناسی
ایران‌شناسی در کشورهای مختلف جهان > فرانسه

تا حدودی به دلیل سنت طولانی مطالعات لغت‌شناسی در فرانسه که منجر به ظهور مجموعه‌ای از پژوهشگران برجسته بین‌المللی شد و تا حدودی به دلیل ارتباطات تاریخی و نهادی نزدیک از طریق دو هیئت باستان‌شناسی فرانسوی که در ایران و افغانستان تأسیس شدند، سهم فرانسه در مطالعات ایرانی پیش از اسلام، هم در مطالعات لغت‌شناسی و هم در باستان‌شناسی، قابل توجه بوده است. این مقاله توسعه این ارتباطات آکادمیک را از آغاز آن در قرن هجدهم تا به امروز با بررسی مختصر تاریخی دستاوردهای پژوهشگران منفرد در هر دو زمینه، که بسیاری از آنها مدخل‌های جداگانه‌ای از خود دارند که اطلاعات دقیق‌تری ارائه می‌دهند، دنبال می‌کند. علاوه بر این، یکی از ویژگی‌های اصلی دانش فرانسه در دو قرن گذشته، سهمی است که در مطالعات ایرانی، به ویژه در زمینه‌های لغت‌شناسی، تاریخی و مذهبی، توسط پژوهشگرانی با طیف وسیعی از علایق که مطالعات ایرانی تنها بخشی از آن را تشکیل می‌دهد، انجام شده است. یک رویکرد تاریخی به جای رویکرد موضوعی، ما را قادر می‌سازد تا سهم‌های فردی آنها را واضح‌تر مشخص کنیم.
آبراهام یاسنت آنکتیل دوپرون (۱۷۳۱-۱۸۰۵) عموماً به عنوان پیشگام مطالعات فارسی پیش از اسلام شناخته می‌شود که موفق به جمع‌آوری ۱۸۰ نسخه خطی، از جمله نسخه‌هایی از اوستا و نمونه‌هایی از اکثر زبان‌های هندی در طول اقامت خود در هند شد. او این نسخه‌ها را در کتابخانه پادشاه (کتابخانه ملی آینده) قرار داد و بدین ترتیب مواد اولیه‌ای را برای تحقیقات آینده فراهم کرد.
ترجمه اوستا که توسط آنکتیل دوپرون در سال ۱۷۶۰ تکمیل شد، به دلیل دانش ناکافی از زبان سانسکریت و لغت‌شناسی تطبیقی ​​خدشه‌دار شد. این وظیفه به اوژن بورنوف (۱۸۰۱-۱۸۵۲)، بنیانگذار زبان‌شناسی ایرانی، سپرده شد تا اساس مطالعه علمی اوستا را بنا نهد. او تفسیر یاسنا (۲ جلد، پاریس، ۱۸۳۳-۱۸۳۵) را بر اساس چهار نسخه خطی از اوستا، ترجمه تفسیر پهلوی توسط آنکتیل دو پرون (زند-اوستا، پاریس، ۱۷۷۱) و نسخه ویرایش نشده سانسکریت نریوسنگ از همان تفسیر نوشت. او همچنین اولین کسی بود که از زبان ودایی برای مقایسه لغت‌شناسی استفاده کرد. او نشان داد که فارسی باستان ارتباط نزدیکی با اوستایی دارد و جایگاه ایرانی باستان را در دستور زبان تطبیقی ​​مشخص کرد.
جیمز دارمستتر (۱۸۴۹-۱۸۹۴) در زندگی کوتاه خود دستاوردهای زیادی هم در مطالعات زرتشتی و هم در لغت‌شناسی ایرانی داشت. تک نگاری برنده جایزه او در مورد امشا سپنتاها، هوروتات و امرتات: رساله‌ای در اساطیر اوستا (پاریس، ۱۸۷۵؛ گینو، ۱۹۹۴، صفحات ۲۷-۴۰) که پایان‌نامه فارغ‌التحصیلی او نیز به عنوان دانش‌آموخته ممتاز مدرسه مطالعات عالی بود، ویژگی‌های مادی این جفت از خدایان را که حمایت آنها مربوط به آب و گیاهان است و رابطه آنها با ارزش‌های انتزاعی‌شان: سلامتی و جاودانگی، در ارتباط با اساطیر هند و ایرانی توصیف می‌کند. دارمستتر همچنین نشان داد که هفت امشا سپنتا با هفت آفرینش اهورا مزدا مطابقت دارند. در یک اثر گسترده‌تر که به خاطر آن مدرک دکترای ادبیات را دریافت کرد، اورمزد و اهریمن: منشأ و تاریخ آنها (پاریس، ۱۸۷۷)، او روش تطبیقی ​​مورد استفاده در تاریخ زبان‌ها را برای تاریخ دین به کار برد و گذشته هند و ایرانی مفهوم مزدایی خدا را بازسازی کرد. او مفهوم طبیعت‌گرایانه دین هند و ایرانی را که در قرن نوزدهم بسط داده شده و به افراطی‌ترین شکل توسط ماکس مولر مطرح شده بود، دنبال کرد و تکامل از آن به مزدائیسم را از نظر پیشرفتی بی‌وقفه دید.
در زمینه لغت‌شناسی ایرانی، دارمستتر سهم مهمی در مطالعات و واژه‌نگاری پهلوی داشت. زند اوستا او در مجموعه کتاب‌های مقدس شرق که توسط مولر ویرایش شده بود (۲ جلد، آکسفورد، ۱۸۸۰-۱۸۸۳، چاپ‌های متعدد) منتشر شد. شاهکار او، مطالعات ایرانی (۲ جلد، پاریس، ۱۸۸۳، تجدید چاپ ۱۹۷۱)، کل تاریخ زبان فارسی را از فارسی باستان کتیبه‌های هخامنشی تا فارسی مدرن بررسی می‌کند، موضوعی که محقق معاصر فرانسوی، گیلبرت لازارد، نیز بینش‌های جدیدی را به آن آورده است.
کار پیشگامانه دارمستتر در مورد گویش‌ها در رابطه با مطالعات لغت‌شناسی به طور کلی نیز قابل توجه است. او جایگاه زبان پشتو را در میان زبان‌های هند و ایرانی، به لطف متون جمع‌آوری شده در افغانستان، که آنها را در کتاب عظیم خود، آوازهای مردمی افغان‌ها (۲ جلد، پاریس، ۱۸۸۸-۱۸۹۰؛ تجدید چاپ آمستردام، ۱۹۷۰) منتشر کرد، تثبیت کرد. یکی دیگر از دستاوردهای بزرگ، ترجمه فرانسوی او از اوستا، زند-اوستا (اوستا، ترجمه دارمستتر) بود که در آن نشان داد که رویکردهای به ظاهر متضاد زبان‌شناسی تطبیقی ​​با استفاده از سانسکریت ودایی، از یک سو، و از سوی دیگر، تکیه بر سنت تفاسیر پهلوی، می‌تواند به عنوان ابزارهای مکمل مورد استفاده قرار گیرد و اشاره کرد که، "وداها و سنت‌ها نمی‌توانند منجر به نتایج متناقضی شوند اگر آنها را با توجه به ارتباط مربوطه‌شان بررسی کنیم. وداها باید برای قدیمی‌ترین بخش ایده‌های اوستایی، سنت برای وضعیت فعلی آنها در نظر گرفته شوند".
حفاری‌های باستان‌شناسی فرانسوی در ایران با مارسل-آگوست دیولافوی (۱۸۴۴-۱۹۲۰)، یک مهندس عمران دولتی، آغاز شد که علاقه اولیه او به معماری و باستان‌شناسی قرون وسطی و به ویژه منشأ گنبدها و طاق‌ها، او را بر آن داشت که به همراه همسر مشهورش، جین هنریت ماگر دیولافوی (۱۸۵۱-۱۹۱۶) به ایران سفر کند. آنها دو سفر اکتشافی (۱۸۸۱-۱۸۸۲ و ۱۸۸۴-۱۸۸۶) انجام دادند. اولین سفر آنها را از تهران به شیراز، از طریق تخت جمشید و شوش برد. در محل دوم، که سی سال قبل توسط ویلیام کنت لفتوس کاوش شده بود، دیولافوی طاق‌های معروف کمانداران و شیرها (اکنون در موزه لوور) و سرستون با نیم‌تنه گاوهای دوقلو را کشف کرد و کار کاشی‌کاری هخامنشیان را آشکار کرد. او کتاب پر زرق و برق هنر باستان ایران: هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان (۵ جلد، پاریس، ۱۸۸۴-۱۸۸۹) و آکروپل شوش را پس از حفاری‌های انجام شده در سال‌های ۱۸۸۴، ۱۸۸۵، ۱۸۸۶، زیر نظر موزه لوور (پاریس، ۱۸۹۳) منتشر کرد. جین دیولافوی نیز چندین کتاب از جمله ایران، کلده، شوشان، گزارش سفر (پاریس، ۱۸۸۷) و در شوش: دفترچه خاطرات حفاری‌ها، ۱۸۸۴-۱۸۸۶ (پاریس، ۱۸۸۸) نوشت. نسخه جدیدی از این دو کتاب در سه جلد در سال ۱۹۸۹ در پاریس منتشر شد. عکس‌ها و تصاویر موجود در آثار هر دو دیولافوی شواهد مستند ارزشمندی برای زندگی معاصر در قرن نوزدهم و همچنین برای بناهای تاریخی پیش از اسلام با توجه به آنچه از آن زمان آسیب دیده یا از بین رفته است (به عنوان مثال، عکس آنها از ایوان کسری، قبل از آسیب‌های جبران‌ناپذیر ناشی از سیلاب‌های سال ۱۸۸۸) ارائه می‌دهد.
سهم‌های فراوان ژاک دو مورگان (۱۸۵۷-۱۹۲۴)، مهندس، زمین‌شناس، باستان‌شناس و اولین مدیر هیئت باستان‌شناسی فرانسه در ایران (به هیئت‌های باستان‌شناسی فرانسه مراجعه کنید) به تفصیل در مدخل جداگانه او آمده است و دامنه علایق او، از مطالعات زمین‌شناسی و باستان‌شناسی گرفته تا گویش‌های ایرانی و متون مندایی، در اثر یادبود او، مأموریت علمی در ایران (۵ بخش شامل ۱۰ جلد، پاریس، ۱۸۹۴-۱۹۰۵) مشهود است. کار میدانی او در فرانسه، مصر و قفقاز و همچنین در ایران و رویکرد چند رشته‌ای او به عنوان یک مورخ و زمین‌شناس در یکی دیگر از آثار عظیم او، پیش از تاریخ شرقی (۳ جلد، پاریس، ۱۹۲۵-۲۷)، یک اثر مهم ترکیبی که مفاهیم او را در مورد باستان‌شناسی تطبیقی ​​تعریف می‌کند، آشکار است. به طور بحث‌برانگیزتر، او روش چینه نگاری را در تپه آکروپل در شوش پیشگام کرد. این روش که به طرز تحسین‌برانگیزی برای سایت‌های پیش از تاریخ مناسب است، زمانی که بدون توجه به زمینه باستان‌شناسی، همانطور که توسط دو مورگان انجام شد، به یک سایت تاریخی مانند شوش اعمال شود، مشکل‌ساز می‌شود و با حذف مقادیر زیادی خاک، آن را به طور ریشه‌ای تغییر می‌دهد. زیرا اگرچه آثار باستانی زیادی از جمله شاهکارهایی از تمدن بابل و ایلام کشف شد، بقایای معماری در شوش، یعنی منشأ این آثار، برای همیشه نابود شد. دو مورگان در سال ۱۹۱۲، پس از آنکه به ناحق به سوء مدیریت مالی و سهل‌انگاری متهم شد، استعفا داد. حفاری‌ها در شوش توسط پدر ونسان شیل و روبر دو مکونم که مشترکاً مأموریت را رهبری می‌کردند، ادامه یافت. از سال ۱۹۱۴ تا ۱۹۲۰، حفاری‌ها به دلیل جنگ متوقف شد.
ژان ونسان شیل (۱۸۵۸-۱۹۴۰)، آشوری‌شناس، که مدیر مطالعات در مدرسه عملی مطالعات عالی (EPHE) بود، اولین کسی بود که زبان ایلامی را به عنوان غیر سامی شناسایی کرد. او همچنین لوحی حاوی مجموعه قوانین حمورابی را در زمستان ۱۹۰۱-۲ در شوش حفاری و آنها را رونویسی کرد. همکارش، روبر دو مکونم (۱۸۷۷-۱۹۵۷)، از سال ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۴ و از سال ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۷، مأموریت فرانسه در شوش را رهبری کرد، اگرچه حفاری‌های واقعی در سال ۱۹۳۸ به پایان رسید. او منحصراً بر شوشان تمرکز داشت و مقالات متعددی در مورد فرهنگ ایلامی منتشر کرد.
رومن گیرشمن (۱۸۹۵-۱۹۷۹)، متولد اوکراین، در یک حرفه طولانی و پرحادثه، کارهای باستان‌شناسی مهمی را در بسیاری از سایت‌ها در ایران و افغانستان انجام داد. به عنوان مدیر مأموریت باستان‌شناسی فرانسه در ایران از سال ۱۹۴۶، او توسط موزه لوور مأمور شد تا سایت‌های پیش از تاریخ فلات ایران را بررسی کند. او در تپه گیان در نزدیکی نهاوند و تپه سیلک، در نزدیکی کاشان حفاری کرد. در سال ۱۹۳۶، او یک زیگورات را در چغازنبیل کشف کرد. سپس او توسط ژوزف هاکین دعوت شد تا سایت پیش از تاریخ نادعلی در افغانستان را حفاری کند و از سال ۱۹۴۱ مدیر هیئت باستان‌شناسی فرانسه در افغانستان شد. در سال ۱۹۴۶، او دو مأموریت را در ایران رهبری کرد و از طریق بررسی چینه نگاری سایت وسیع شوش، بقایای تمدن‌های پی در پی در این سایت را مورد مطالعه قرار داد و به میراث دوره‌های بعدی که تاکنون توسط باستان‌شناسان نادیده گرفته شده بود، توجه کرد و تاریخ سایت را از طریق پانزده قرن تا حمله مغول‌ها ترسیم کرد. یکی دیگر از حفاری‌های مهم او، حفاری سایت بیشاپور بود که به طور متناوب بین سال‌های ۱۹۳۵ تا ۱۹۴۱ انجام شد. گیرشمن علاوه بر انتشار گزارش‌های حفاری‌های متعدد خود و همکاری در ویرایش مجله ایرانیکا آنتیکا با لوئی واندنبرگ، راهنماهای کلی مهمی نیز برای تاریخ ایران نوشت، از جمله ایران از آغاز تا اسلام، (پاریس، ۱۹۵۱)، که به فارسی و انگلیسی ترجمه شد و به طور گسترده‌ای خوانده شد، و دو اثر دقیق‌تر در مورد هنر و فرهنگ ایرانی، ایران: اشکانیان و ساسانیان (پاریس، ۱۹۶۲) و پارس: پروتو-ایرانیان. مادها. هخامنشیان (پاریس، ۱۹۶۳). نمایشگاه برجسته هنر ایرانی، با عنوان هفت هزار سال هنر در ایران، که در پتی پالاس در پاریس (۱۹۶۱-۶۲) برگزار شد، مدیون توانایی‌های اداری و سازماندهی او بود.
آندره گدار (۱۸۸۱-۱۹۶۵)، مورخ هنر، معمار و مرمت‌کننده بناهای تاریخی و باستانی در ایران، از سال ۱۹۲۸ تا ۱۹۵۳ و ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۰ مدیر خدمات باستان‌شناسی ایران بود. او در تشکیل دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران نقش بسزایی داشت و تا سال ۱۹۴۹ رئیس آن بود. مشارکت‌های او در مطالعات پیش از اسلام شامل کار او در طراحی و تأسیس موزه ایران باستان (موزه آثار باستانی در تهران) و کار او به عنوان مشارکت‌کننده و سردبیر منظم آثار ایران: سالنامه خدمات باستان‌شناسی ایران (۴ جلد، ۱۹۳۶-۴۹) است. او یک تک نگاری پیشگام در مورد برنزهای لرستان (پاریس، ۱۹۳۱) نوشت و با همکاری همسرش، مادام یدا آ. گدار، فهرست مجموعه برنزهای ا. گرافه (برنزهای لرستان، پاریس، ۱۹۵۱) را تهیه کرد. آخرین کتاب او، هنر ایران (۱۹۶۲)، مجموعه‌ای از آثار متعدد او در مورد معماری، مجسمه‌سازی، جواهرسازی و سکه‌شناسی ایرانی است.
هم آنتوان میه (۱۸۶۶-۱۹۳۶) و هم جانشین او امیل بنونیست (۱۹۰۲-۱۹۷۶) در دامنه آثار علمی برجسته بسیار خود، پرکار بودند (برای کتاب‌شناسی آثار میه به بنونیست، ۱۹۳۷). میه ابتدا به زبان ارمنی علاقه داشت و در کتاب خود طرحی از دستور زبان تطبیقی ​​ارمنی کلاسیک (وین، ۱۹۰۳؛ چاپ دوم با اصلاحات توسط لوئی ماریه و بنونیست، وین، ۱۹۳۶)، ساختار زبان و منشأ تاریخی آن را بررسی کرد. از آنجا که زبان ارمنی حاوی بسیاری از وام‌واژه‌های پارتی است، میه نیز مقالات متعددی در این زمینه منتشر کرد، از جمله، "درباره تأثیر پارتی بر زبان ارمنی" و چندین مقاله دیگر در Mémoires de la Société de linguistique (10-18، ۱۸۹۷-۱۹۱۴). دستور زبان فارسی باستان میه (پاریس، ۱۹۱۵)، که توسط بنونیست در نسخه جدیدی (پاریس، ۱۹۳۱) کاملاً تجدید نظر و بزرگ شد، اولین دستور زبان علمی فارسی باستان بود که بر اساس کتیبه‌های سلطنتی منتشر شده توسط فرانتس هاینریش وایزباخ در سال ۱۹۱۱ بود. سه سخنرانی معروف او درباره گاثاهای اوستا (پاریس، ۱۹۲۵) و همچنین مقالاتش در مورد متن اوستایی  گواه توانایی او در تشخیص گویش گاثایی از اوستایی جوان است. او نتیجه گرفت که برای زبان‌شناس و همچنین مورخ دین زرتشتی، ارزیابی مجدد کامل متن اوستایی باید قبل از استفاده از آن به عنوان شواهد علمی انجام شود. اما میه، بالاتر از همه، مانند استاد بزرگش فردیناند دو سوسور (۱۸۵۷-۱۹۱۳)، پیشگام در زمینه زبان‌شناسی عمومی بود (Vendryes). در سال ۱۹۰۸ او کتاب گویش‌های هند و اروپایی خود را منتشر کرد (چاپ دوم، با مقدمه جدید، ۱۹۲۲) و در سال ۱۹۲۱، زبان‌شناسی تاریخی و زبان‌شناسی عمومی (چاپ دوم، ۱۹۲۶) و دایره‌المعارف ارزشمند زبان‌های جهان که آن را با مارسل کوهن (۲ جلد، پاریس، ۱۹۲۴) ویرایش کرد. با استفاده از دانش قابل توجه خود از گروه‌های مختلف زبان‌ها (از جمله زبان‌های اسلاوی و ژرمنی، که او نیز تک‌نگاری‌های مهمی در مورد آنها نوشت)، این آثار تسلط او را در ترکیب لغت‌شناسی تطبیقی ​​با زبان‌شناسی و حمایت از مشاهدات نوآورانه در مورد ارتباط بین زبان‌ها با دانش دقیق هر زبان مورد بحث نشان می‌دهد. از جمله شاگردان بسیاری که در دوره‌های او در پاریس شرکت کردند، می‌توان به محقق مشهور ولادیمیر مینورسکی (۱۸۷۷-۱۹۶۶)، محقق شعر شفاهی و حماسی میلمن پری و نظریه‌پرداز تأثیرگذار زبان دانمارکی لوئیس یلمسلف (Vendryes) اشاره کرد.
به توصیه میه، شاگرد و همکارش، روبر گوتیو (۱۸۷۶-۱۹۱۶)، از سال ۱۹۱۰ تا زمان مرگ زودهنگامش در جریان جنگ جهانی اول (۱۹۱۶) خود را وقف مطالعه متون بودایی سغدی کرد. این متون در تورفان و دون‌هوانگ کشف و توسط مأموریت پلیو به پاریس آورده شدند (طرحی از دستور زبان سغدی I: آواشناسی، پاریس، ۱۹۱۴-۲۳) و پس از مرگ گوتیو توسط میه منتشر شدند. جلد دوم، مورفولوژی، نحو و واژه‌نامه، توسط بنونیست ویرایش و بسیار گسترش یافت (پاریس، ۱۹۲۹). همانطور که میه، خود باورمند جدی به روش‌های تطبیقی ​​(Vendryes)، در آگهی ترحیم گوتیو اشاره کرد، او یک زبان‌شناس تطبیقی ​​ذاتی ("یک مقایسه‌گر ذاتی") بود که اگرچه در تحقیقات دقیق در زبان‌شناسی تاریخی غرق بود، هرگز ارتباط آن را با پیشرفت زبان‌شناسی عمومی از دست نداد.
ژرژ دومزیل (۱۸۹۸-۱۹۸۶)، نویسنده‌ای پرکار، حدود شصت کتاب از خود به جای گذاشته است (Bellier). از جمله آنها، مجموعه چهار کتاب ژوپیتر مارس کویرینوس (ژوپیتر مارس کویرینوس، ۱۹۴۱؛ تولد روم، ژوپیتر مارس کویرینوس II، ۱۹۴۴؛ تولد فرشتگان: رساله‌ای در شکل‌گیری الهیات زرتشتی، ژوپیتر مارس کویرینوس III، ۱۹۴۵؛ ژوپیتر، مارس، کویرینوس IV، ۱۹۴۸، همگی در پاریس منتشر شده‌اند) اولین بسط نظریه معروف خود در مورد ساختار سه گانه یا سه وظیفه‌ای جامعه هند و اروپایی را تشکیل می‌دهند که در مجموعه کتاب‌های با عنوان اسطوره و حماسه (۳ جلد، پاریس، ۱۹۶۸-۷۳) به اوج خود می‌رسد. دیدگاه‌های او همچنان موضوع بحث و تحلیل بسیاری از محققان اساطیر تطبیقی ​​در سراسر جهان است (برای خلاصه نظریه‌های مختلف، به Baldick، مراجعه کنید). با این حال، دومزیل به عنوان یک زبان‌شناس بسیار با استعداد که به زبان‌های باستانی و مدرن آشنا بود، تحقیقات خود را به دین تطبیقی ​​محدود نکرد و مطالعات ارزشمندی را در زمینه قفقاز در مورد زبان اوبیخ و ادبیات آسی (Légendes sur les Nartes، پاریس، ۱۹۳۰؛ Le Livre des Héros، پاریس، ۱۹۶۵؛ Romans de Scythie et d’alentour، پاریس، ۱۹۷۸) منتشر کرد. یکی از آخرین کتاب‌های او، خدایان حاکم هند و اروپایی‌ها (پاریس، ۱۹۷۷) را می‌توان به عنوان جمع‌بندی تحقیقات مادام‌العمر او در مورد توسعه نظریه سه گانه در نظر گرفت.
مانند استاد و پیشین خود، آنتوان میه، تأثیر امیل بنونیست (۱۹۰۲-۱۹۷۶) بر زبان‌شناسی عمومی و همچنین مطالعات ایرانی عمیق و بنیادین بوده است. از آنجا که دستاوردهای او در زمینه‌های مختلف به طور مختصر در مدخل او توسط گیلبرت لازارد ارائه شده است، فقط خلاصه کوتاهی از مشارکت‌های او در مطالعه لغت‌شناسی ایرانی، دستور زبان تطبیقی ​​زبان‌های هند و اروپایی و زبان‌شناسی عمومی در اینجا ارائه خواهد شد.
لغت‌شناسی ایرانی:
فارسی باستان. همانطور که قبلاً ذکر شد، بنونیست سهم قابل توجهی در تجدید نظرهای چاپ دوم دستور زبان فارسی باستان (پاریس، ۱۹۳۱؛ O. Szemerényi، E. Benveniste aujourd’hui، جلد ۱، پاریس، ۱۹۸۴، صفحه ۱۶۷) داشت. بعدها او نیز مقالات متعددی در این زمینه منتشر کرد (Moïnfar، صفحات ix-liii).
اوستایی:
بنونیست در کتاب مصدرهای اوستایی خود (پاریس، ۱۹۳۵)، نظم و ترتیبی به اشکال بسیاری که توسط کریستین بارتولومه (۱۸۵۵-۱۹۲۵) به عنوان مصدر طبقه‌بندی شده بود، بخشید. او همچنین تعدادی مقاله در مورد جنبه‌های دستوری یا ریشه‌شناسی اصطلاحات اوستایی نوشت.
سغدی:
اکتشافات در تورفان و دون‌هوانگ و متونی که توسط مأموریت پلیو به پاریس آورده شده بود، زمینه تحقیقاتی غنی جدیدی را برای بنونیست فراهم کرد که او مشارکت‌های ارزشمندی در آن داشت. همانطور که در بالا اشاره شد، او کار باقی‌مانده از مرگ زودهنگام گوتیو در جنگ را تکمیل کرد. او به انتشار نسخه‌های خطی سغدی در مجموعه پلیو ادامه داد تا اینکه کل پیکره اسناد پاریس در دسترس عموم قرار گرفت.
ایران میانه:
در مقایسه با کار بنونیست روی زبان سغدی، سهم او در مطالعات پارتی و فارسی میانه اندک بود، به ویژه به این دلیل که متون مانوی تازه کشف‌شده در مجموعه‌های برلین و سن پترزبورگ به راحتی در دسترس نبودند. با این حال، او در عروض پهلوی مشارکت داشت و اصول هجایی حاکم بر سیستم وزن شعر آن را نشان داد (متن درخت آسوریگ و وزن شعر پهلوی). کتاب او عنوان‌ها و نام‌های خاص در ایرانی باستان (پاریس، 1966) مطالعه‌ای پیشگام در مسائل عنوان‌ها و نام‌شناسی بود که بعدها توسط فیلیپ ژینیو، ریکا گیزلن و رودریگر اشمیت مورد مطالعه قرار گرفت.
دستور زبان تطبیقی زبان‌های هند و اروپایی: در این زمینه وسیع، مهم‌ترین مشارکت‌های بنونیست عبارتند از خاستگاه شکل‌گیری نام‌ها در هند و اروپایی (پاریس، 1935)، هیتی و هند و اروپایی (پاریس، 1962) و واژگان نهادهای هند و اروپایی (2 جلد، پاریس، 1969، ترجمه الیزابت پالمر به عنوان زبان و جامعه هند و اروپایی، لندن، 1973). این آثار تأثیر بین‌المللی شدیدی نه تنها بر مطالعه زبان‌شناسی عمومی، بلکه بر مفاهیم کلی فرهنگ و جامعه و نظریه‌های ساختارگرایی که در دهه 1970 رایج شده بودند، داشتند.
زبان‌شناسی عمومی:
در سنت بنیانگذاری شده توسط سوسور، بنونیست به بسیاری از مسائل نظری دشوار با ترکیبی از تخیل جسورانه و شفافیت پرداخت. ماهیت علامت زبانی، طبقه‌بندی زبان‌ها، رابطه زبان با جامعه و شرایط "تبدیل زبان به گفتمان" همگی در مجموعه مقالات او، مشکلات زبان‌شناسی عمومی (2 جلد، پاریس، 1966) مورد بررسی قرار گرفته‌اند که به چندین زبان اروپایی ترجمه شده و به یک اثر کلاسیک در زبان‌شناسی مدرن تبدیل شده است.
در نهایت، در زمینه تاریخ ادیان، بنونیست مجموعه‌ای از چهار سخنرانی را در مجموعه بنیاد راتانبای کاترک ارائه کرد که بعدها به عنوان دین ایرانیان بر اساس متون اصلی یونانی (پاریس، 1929) منتشر شد. نتیجه‌گیری او در کتاب مبنی بر اینکه "نه یونانی‌ها، نه سوری‌ها و نه ارمنی‌ها چیزی از زرتشت اوستایی و نه از آموزه‌های او که در گاثاها بیان شده است، نمی‌دانستند. این واقعیت باید محکم تثبیت شود" احتمالاً هنوز معتبر است. کتاب او مغ‌ها در ایران باستان (پاریس، 1938) مطالعه‌ای درباره کلمه "مگا" در همه کاربردها و مشتقات آن است. کتاب او ورتره و ورثراگنا (با همکاری لوئی رنو، پاریس، 1934) مطالعه‌ای در مورد دین تطبیقی هند و ایرانی است که در آن سیستم سه جانبه دومزیلیان مورد تأیید قرار گرفته است.
ژان پیر دو مناس، او.پی.، (1902-73)، اولین دارنده کرسی ادیان ایران باستان بود که در سال 1948 در مدرسه عملی مطالعات عالی تأسیس شد. یک سال قبل از آن، او چهار سخنرانی درباره دینکرد در بنیاد راتانبای کاترک ارائه کرد. این سخنرانی‌ها بعدها گسترش یافت و در سال 1958 با عنوان دانشنامه‌ای مزدایی: دینکرد منتشر شد. این کتاب تیزبینی زیادی در تحلیل بخش‌های مختلف این خلاصه عظیم قرن دهم پهلوی از دین زرتشتی نشان می‌دهد و ابعاد فلسفی و الهیاتی آن و همچنین جنبه‌های اخلاقی و دفاعی آن را برجسته می‌کند. دومین اثر مهم او ترجمه‌ای از شکند گمانیک ویچار (فریبورگ، 1945)، متنی جدلی پازند-پهلوی بود که با یادداشت‌های عالمانه او ارائه شده و نشان دهنده دانش عمیق فلسفه مسیحی و اسلامی بود. سومین کتاب مهم او، کتاب سوم دینکرد (آثار مؤسسه مطالعات ایرانی 5، پاریس، 1973)، اندکی پس از مرگش منتشر شد. او همچنین به سنگ‌نبشته‌های ساسانی علاقه داشت که مقالات متعددی در این زمینه و مجموعه‌ای از استراکاهای و پاپیروس‌های پهلوی (Corpus Inscr. Iran.، 1957) منتشر کرد.
هانری-شارل پوئش (1902-86)، متخصص آیین پدران، گنوسیس و مانوی‌گرایی، دارنده کرسی تاریخ ادیان در کلژ دو فرانس (1952-72) بود. او تأثیر عمیقی بر پژوهش‌های کنونی در مورد دوره شکل‌گیری الهیات مسیحی و استادان مکتب اسکندریه (کلمنت، اوریجن) و محیطی که این الهیات در آن توسعه یافت و با گنوسیس‌های مختلف، به ویژه مانوی‌گرایی، تعامل داشت، گذاشت. در تحقیقات خود از مطالب کشفیات اخیر پاپیروس‌های مانوی از فیوم (1930)، پاپیروس‌های یونانی در قاهره جنوبی (1941) و سیزده کدکس گنوسی از ناگ حمادی (1945) استفاده کرد. از جمله نشریات متعدد او می‌توان به مقدمه مختصر او درباره مانوی‌گرایی، مانوی‌گرایی: بنیانگذار آن، آموزه آن (پاریس، 1949)؛ در جستجوی گنوسیس (2 جلد، پاریس 1978) و مجموعه مقالات او، درباره مانوی‌گرایی و سایر مقالات (پاریس، 1979) اشاره کرد. اگرچه سخنرانی‌های او درباره آیین و مناسک مانویان منتشر نشده باقی مانده است، مقالات و بررسی‌های متعدد او که در کتابشناسی جشن‌نامه او (مجموعه مقالات تاریخ ادیان ارائه شده به هانری-شارل پوئش، پاریس، 1974) فهرست شده است، گواه دامنه و عمق دانش اوست.
دنیل شلومبرژه (1904-72)، باستان‌شناس و مورخ بزرگ هنر، از سال 1946 تا 1963 مدیر هیئت باستان‌شناسی فرانسه در افغانستان بود و در سرخ‌کوتل و بلخ و بعدها با پل برنارد در آی خانم (q.v.) کاوش‌هایی انجام داد. شلومبرژه به عنوان متخصص اواخر دوره هلنیستی در خاورمیانه، به خوبی مجهز به تحلیل فرهنگ یونانی-باختری بود. نشریات او شامل گزارش‌های مهمی از کاوش‌ها و یافته‌های هیئت، از جمله مقالاتش درباره سکه‌شناسی در گنجینه‌های پولی افغانستان (به ویرایش رائول کوریل، MDAFA 14، پاریس، 1953) است. اما مهم‌ترین مشارکت‌های شلومبرژه احتمالاً کتاب‌های او درباره فرهنگ یونانی-آسیایی است: مجموعه‌ای از مقالات که ابتدا در سوریه منتشر شد، به عنوان کتابی با عنوان نوادگان غیر مدیترانه‌ای هنر یونانی (پاریس، 1960) گردآوری شد، و مطالعه اصلی او شرق هلنی‌شده: هنر یونانی و میراث آن در آسیای غیر مدیترانه‌ای (بادن-بادن، 1969؛ پاریس، 1970)، ترکیبی از ایده‌های اصلی او در مورد هنر هلنیستی، که به زیبایی تصویرسازی شده است. سرخ‌کوتل در باختر I: معابد (MDAFA 25؛ پاریس، 1983)، که با همکاری مارک لو بره و ژرار فوسمن نوشته شده بود، پس از مرگش منتشر شد.
رائول کوریل (متولد ۱۹۱۳)، به عنوان باستان‌شناس، کتیبه‌خوان و سکه‌شناس با شلومبرژه همکاری می‌کرد و در کاوش‌های لشگری بازار و سرخ‌کوتل شرکت داشت. همانطور که در بالا ذکر شد، او در مجموعه‌ای که با شلومبرژه ویرایش کرد، درباره سکه‌شناسی نوشت، در گنجینه دیگری در گنجینه پولی قندوز (با همکاری ژرار فوسمن، MDAFA 20، پاریس، ۱۹۶۵) و در مجموعه‌ای از سکه‌های مسی عرب-ساسانی (با همکاری ریکا گیزلن، پاریس، ۱۹۸۴). همچنین با گیزلن، او یک جلد مقاله به افتخار کلود کاهن را ویرایش کرد (مسیرهای شرق: ادای احترام به کلود کاهن، Res Orientales 6، بور-سور-ایوت، فرانسه، ۱۹۹۵). او در سمت‌های رسمی مختلفی از جمله مدیر بررسی باستان‌شناسی پاکستان، دستیار مدیر موزه‌های فرانسه و متصدی بخش سکه‌های شرقی در کابینه مدال‌های کتابخانه ملی خدمت کرد.
ژان موریس فی، او.پی.، (۱۹۱۴-۱۹۹۵)، مرجع بلامنازع جغرافیای تاریخی مسیحیان سریانی بود. او از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۷۳ در موصل و بغداد و بعدها در بیروت زندگی می‌کرد. گزارش‌های بررسی‌های متعدد او از سایت‌های باستان‌شناسی مسیحی در کتاب آشور مسیحی (۳ جلد، بیروت، ۱۹۶۵-۱۹۶۸) منتشر شد. او مشارکت‌کننده پرکاری در CSCO و همچنین چندین مجله علمی بود.
ژیلبر لازار (متولد ۱۹۲۰)، هم زبان‌شناس و هم متخصص ادبیات کلاسیک فارسی است، با دامنه و عمق دانشی که یادآور میه و بنونیست است. بسیاری از آثار او، از جمله دستور زبان فارسی مدرن و مطالعات تاریخی و زبان‌شناختی ارزشمند او در شعر و نثر اولیه فارسی، خارج از محدوده این مقاله است. مقالات پراکنده او در مورد دوره شکل‌گیری زبان فارسی در کتاب شکل‌گیری زبان فارسی (پاریس، ۱۹۹۵) گردآوری شده است. دانش او از گویش‌های فارسی و به ویژه فارسی-یهودی همراه با آشنایی طولانی با منابع ادبی فارسی، مشارکت‌های او را در مطالعات همزمان و تاریخی زبان، از جمله سیستم فعلی زبان‌های ایرانی و مطالعاتش در مورد عروض فارسی، افزایش داده است. او همچنین در زبان‌شناسی عمومی مشارکت داشته است. سهم او در دستور زبان تطبیقی عمومی، کنش (پاریس، ۱۹۹۴) اخیراً به انگلیسی ترجمه شده است (برلین و نیویورک، ۱۹۹۸).
اگرچه بسیاری از آثار ژان پرو (متولد ۱۹۲۰) منتشر نشده باقی مانده است، او چهره‌ای تأثیرگذار در باستان‌شناسی فرانسه در ایران بوده است. او از سال ۱۹۶۸ تا زمان انقلاب ۱۹۷۹ مدیر هیئت باستان‌شناسی فرانسه بود. در دوران مدیریت او تصمیم گرفته شد که همه اشیاء حفاری شده در ایران نگهداری شوند و بین فرانسه و ایران تقسیم نشوند. او همچنین در آموزش باستان‌شناسان جوان ایرانی در کار میدانی نقش بسزایی داشت. در دوره حضورش در شوش، لوح‌های بنیاد کاخ داریوش (که توسط اف. والات رمزگشایی شد) و مجسمه عظیم داریوش با کتیبه‌ای چهار زبانه کشف شد. او همچنین یک سری باستان‌شناسی جدید، دفترچه‌های هیئت باستان‌شناسی فرانسه در ایران (CDAFI) را تأسیس کرد.
فرانسوا والا و پدر ماری-ژوزف استو هر دو کتیبه‌خوان هستند و مقالات معتبری درباره فرهنگ ایلامی به طور کلی و میراث آن در ایران ارائه کرده‌اند.
از جمله مشارکت‌های مورخ ماری-لوئیز شومون در تاریخ مسیحیت در امپراتوری ساسانی می‌توان به تحقیقاتی در تاریخ ارمنستان از ظهور ساسانیان تا گرویدن پادشاهی (پاریس، ۱۹۶۹) و مسیحی شدن امپراتوری ایران از آغاز تا آزار و اذیت‌های بزرگ قرن چهارم (1988) اشاره کرد.
پی‌یر آمیه (متولد ۱۹۲۲)، باستان‌شناس و مورخ هنر، در سال ۱۹۶۱ به جانشینی آ. پارو به عنوان متصدی بخش آثار باستانی شرقی در موزه لوور منصوب شد. کتاب‌ها و مقالات متعدد او (Vanden Berghe) گواه علاقه او به جنبه‌های بسیاری از هنر ایرانی است و شامل موارد زیر است: گلپتیک شوشی (MDAFI 43، ۲ جلد، پاریس، ۱۹۷۲)؛ ایلام (۱۹۶۶)؛ مجموعه داوید-ویل: آثار باستانی لرستان (پاریس، ۱۹۷۶) و هنر باستان خاور نزدیک (پاریس، ۱۹۷۷).
ژان دشای (۱۹۲۴-۱۹۷۹)، باستان‌شناس برجسته و نویسنده درباره پیش از تاریخ بود که به عنوان مدیر مؤسسه هنر و باستان‌شناسی در پاریس، مطالعه باستان‌شناسی شرقی را ترویج کرد. کتاب او تمدن‌های خاور باستان (پاریس، ۱۹۶۹) دانش گسترده او را نشان داد. در کار میدانی خود در منطقه گرگان، او سایت تپه تورنگ را (۱۹۶۰-۱۹۷۷) کاوش کرد و اگرچه او بیش از همه به لایه‌های پیش از تاریخی علاقه داشت، یک آتشکده کوچک از دوره اسلامی را کشف کرد. گزارش کاوش‌های او در کاوش‌های تپه تورنگ، زیر نظر ژان دشای I: دوره‌های ساسانی و اسلامی، پاریس، ۱۹۸۷ منتشر شد.
ماریان موله (۱۹۲۴-۱۹۶۳)، متخصص ادبیات و عرفان پهلوی و فارسی کلاسیک، همچنین مورخ بااستعدادی در زمینه دین بود. او دیدگاه‌های بسیار اصیل خود را در مورد آیین و اعمال زرتشتی در یک اثر بزرگ و تأثیرگذار، پرستش، اسطوره و کیهان‌شناسی در ایران باستان (پاریس، ۱۹۶۳)، بر اساس مطالعه گسترده متون گاثی و پهلوی ارائه کرد. او از عدم تاریخی بودن زرتشت حمایت می‌کرد، موضعی که شاید به سایر نظریه‌های обосно شده او آسیب رساند. تحقیقات او در مورد افسانه زرتشت پس از مرگ نابهنگامش توسط ژان دو مناس به عنوان افسانه زرتشت بر اساس متون پهلوی (پاریس، ۱۹۶۷) تجدید نظر و منتشر شد. سایر نشریات او مشارکت‌های ارزشمندی برای مطالعه عرفان اسلامی و تاریخ فرقه‌های صوفی است.
آندره ماریک (۱۹۲۵-۱۹۶۰)، که مرگ نابه‌هنگامش دوره حرفه کوتاه اما بسیار امیدوارکننده آکادمیک او را به پایان ناگهانی رساند، ابتدا به کتیبه سه زبانه شاپور اول علاقه داشت. کار مشترک او با ارنست هونیگمان، تحقیقات در مورد Res Gestae Divi Saporis (بروکسل، ۱۹۵۳)، مهارت زیادی در پرداختن به مشکلات پیچیده جغرافیای تاریخی مرتبط با آن کتیبه نشان داد. پس از اقامت طولانی در خاورمیانه و ایران، جایی که شروع به جمع‌آوری آثار مهر ساسانی کرد، مقالات متعددی نوشت که در سوریه (۱۹۵۵-۱۹۶۲) منتشر شد و بعدها در کلاسیکا ات اوریانتالیا (پاریس، ۱۹۶۵) تجدید چاپ شد. سپس در هیئت باستان‌شناسی در افغانستان خدمت کرد و کتیبه معروف باختری کانیشکا را مطالعه کرد که آن را در مجله آسیایی (۱۹۵۸) منتشر کرد. او مناره جام (در دره هری‌رود) را کشف کرد و یافته‌های خود را با همکاری گاستون ویت منتشر کرد (مناره جام: کشف پایتخت سلطان‌های غوری [قرن دوازدهم-سیزدهم]، پاریس، ۱۹۵۹).
پل برنارد (متولد ۱۹۲۹)، مرجع گسترش هلنیسم در شرق، مدیر هیئت باستان‌شناسی فرانسه در افغانستان (۱۹۶۵-۱۹۸۰) بود. او سایت بزرگ هلنیستی آی خانم را کاوش کرد. گزارش‌های این و سایر کاوش‌های او در مقالات متعدد و در MDAFA (جلد ۲۱ و ۲۸) منتشر شد.
فیلیپ ژینیو (متولد ۱۹۳۱)، کتیبه‌شناس و مورخ زرتشتی‌گری، پژوهش‌هایی در زمینه طبقه‌بندی و انتشار منابع دوره ساسانی انجام داده است. منابع اولیه، که تنها اسناد رسمی ایرانی باقی‌مانده هستند، شامل کتیبه‌های سنگی، مهرها و مهرنگاری‌های گلی به‌جا‌مانده می‌شوند. منابع خارجی هم‌زمان در رتبه بعدی قرار دارند و پس از آن شواهد از قرن‌های بعدی می‌آیند. او با استفاده از این روش‌شناسی تلاش کرد تا منابع اولیه را مطالعه و منتشر کند. او واژگان کتیبه‌ها را در «واژه‌نامه کتیبه‌های پهلوی و پارثی» (لندن، ۱۹۷۲) تدوین کرد و کتاب کوتاهی با عنوان «چهار کتیبه از موبَد کرتیر» (پاریس، ۱۹۹۱) منتشر نمود. همچنین در این راستا، هزاران کتیبه روی مهرها و مهرنگاری‌های گلی ساسانی را از موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی مختلف گردآوری کرد که سپس در چندین کاتالوگ منتشر شدند: «کاتالوگ مهرها، سنگ‌های تراش‌خورده و بول‌های ساسانی در کتابخانه ملی و موزه لوور II: مهرها و بول‌های کتیبه‌دار» (پاریس، ۱۹۷۸)؛ «مهرهای ساسانی از مجموعه‌های خصوصی مختلف» (پاریس، ۱۹۸۲)؛ و «بول‌ها و مهرهای ساسانی از مجموعه‌های مختلف» (پاریس، ۱۹۸۷)؛ دو مورد آخر با همکاری ریکا گیسلن. عناوین رسمی و نام‌های خاص متعدد یافت‌شده در این کتیبه‌ها طبقه‌بندی و به صورت «نام‌های خاص ساسانی در پارسی میانه کتیبه‌ای» در کتاب نام‌های پارسی ایرانی، جلد دوم/قسمت دوم، ۱۹۸۶ منتشر شدند. گینیو به عنوان جانشین پدر ژ. دو مناسه در کرسی ادیان ایران باستان، همچنین بر روی متون دینی پهلوی کار کرده و ترجمه فرانسوی «ارداویرازنامه» (پاریس، ۱۹۸۴) را منتشر کرده است و بعدها با همکاری احمد تفضلی فقید، «گزیده‌های زادسپرم» (پاریس، ۱۹۹۳) را ویرایش نمود. او همچنین درباره متون آخرالزمانی ایرانی و متون جادویی سریانی نوشته است. مجموعه سخنرانی‌های او درباره ردپاهای شمن‌باوری در ایران، که در سال ۱۹۹۶ به عنوان سخنرانی‌های راتانبای کتراک در آکسفورد ارائه شد، قرار است با عنوان «انسان و کیهان در ایران باستان» منتشر شود.