نظریه شتاب
نظریه شتاب ساده

در نظریه شتاب ساده که در سال ۱۹۱۷ توسط کلارک مطرح شد، فرض اساسی آن است که تابع تولید دارای ضرایب ثابت بوده، به ویژه برای تولید هر واحد کالا (که عمدتاً کالای مصرفی مدنظر است) مقدار ثابتی نهاده سرمایه (ماشین آلات و ابزار تولید) لازم است.
اصطلاحاً گفته می‌شود نسبت سرمایه به تولید مقدار ثابتی است. چنانچه سرمایه را با k نشان دهیم و تولید مورد نیاز برای تقاضای بازار را با y نشان دهیم، آنگاه نسبت سرمایه به تولید، k/y عدد ثابتی است و معمولاً با k نشان می‌دهیم؛ مثلاً چنانچه k=۴ باشد بدان معناست که برای تولید هر واحد کالا به اندازه ۴ واحد سرمایه نیاز است. حال می‌توان مقدار موجودی مطلوب سرمایه در نظریه شتاب را به صورت Kt=kYtنشان داد که در آن  Kt بیانگر موجودی مطلوب سرمایه در دوره t است. که موجودی سرمایه بنگاه‌های تولیدی برابراست با نسبت سرمایه به تولید(k) در سطح تقاضای بازار برای کالا و خدمات تولیدکنندگان یا تقاضای کل که باy نشان داده می‌شود؛ مثلاً اگر سطح تقاضای بازار ۱۰۰۰ باشد(۱۰۰۰= Yt)و k=۴ باشد موجودی مطلوب سرمایه برابر است با۴۰۰۰، یعنی برای تولید ۱۰۰۰ واحد کالا به ۴۰۰۰ هزار واحد سرمایه نیاز است. همچنین در نظریه شتاب ساده فرض می‌شود که بنگاه‌ها سرمایه راکد یا بیکار ندارند. این بدان معناست که اگر تقاضای بازار افزایش یابد، با توجه به اینکه برای تولید هر واحد کالا مقدار مشخصی سرمایه لازم است و باتوجه به اینکه سرمایه راکد وجود ندارد، باید موجودی سرمایه افزایش یابد. همچنین فرض دیگری که در نظریه شتاب ساده وجود دارد آن است که اگر در پاسخ به افزایش تقاضای بازار نیاز به افزایش موجودی سرمایه (ماشین آلات و ابزار تولید) باشد، فراهم ساختن کالاهای سرمایه ای بدون نیاز به افزایش قیمت آنها میسر می‌شود؛ بنابراین در نظریه شتاب ساده چنین ادعا می‌شود که بنگاه‌ها همواره موجودی سرمایه خود را در حد مطلوب قرار می‌دهند و همینکه موجودی سرمایه تغییر کرد بنگاه‌ها موجودی سرمایه واقعی خود را بدون هیچ وقفه ای تغییر می‌دهند تا با حد مطلوب برابر می‌شود. پس در این شرایط هر تغییری در تقاضای کل اقتصاد منجر به تغییری در موجودی سرمایه بنگاه‌های تولید می‌شود. که به صورت \Delta Kt=k\Delta Ytنشان داده می‌شود. این رابطه بیان می‌کند که تغییرات موجودی سرمایه طی دوره t، برابراست با نسبت سرمایه به تولید، در تغییر تقاضای کل بازار طی دوره t. حال باتوجه به اینکه تغییر موجودی سرمایه در صورتی اتفاق می‌افتد که سرمایه‌گذاری خالص صفر نباشد، پس در واقع تغییرات موجودی سرمایه چیزی نیست جز سرمایه‌گذاری خالص که با  Int نشان می‌دهیم، پس می‌توان نوشت: Int=k\Delta Y که این رابطه بیان می‌کند سرمایه‌گذاری خالص ضریبی از تقاضای کل بازار است، یا به عبارت دیگر سرمایه‌گذاری خالص تابعی متناسب از تغییرات تقاضای کل است. از آنجا که معمولاً k>1است (بدان معنا که معمولاً برای تولید هر واحد کالا بیش از یک واحد سرمایه لازم است) تغییر تقاضای کل سبب تغییر به مراتب شدیدتری در سرمایه‌گذاری خالص خواهد شد که مفهوم اصل شتاب در ارتباط با همین موضوع بوده‌است. طبق این روابط سه حالت پیش می‌آید که اگر تغییرات تقاضای مثبت باشد سرمایه‌گذاری خالص نیز مثبت است، اگر صفر باشد سرمایه‌گذاری خالص صفر می‌شود و اگر منفی باشد سرمایه‌گذاری خالص منفی می‌شود. حال باتوجه به اینکه معمولاً فرض می‌شود که طی هر دوره درصدی از موجودی سرمایه بر اثر بکارگیری در تولید کالا و خدمات فرسوده و مستهلک می‌شود، می‌توان سرمایه‌گذاری جایگزینی را به صورت Irt=\delta Kt-1 نوشت. \delta  نرخ استهلاک می‌باشد و Kt-1 موجودی سرمایه در انتهای دورهt-1 و ابتدای دوره t است (از آنجا که موجودی سرمایه انتهای دورهt-1 یا ابتدای دوره t طی دورهt مستهلک می‌شود، به همین دلیل نرخ استهلاک در موجودی سرمایه انتهای دورهt-1 ضرب شده‌است نه در موجودی سرمایه انتهای دورهt). حال جمع زدن سرمایه‌گذاری خالص و جایگزینی، سرمایه‌گذاری کل یا ناخالص بدست می‌آید که چنین است: Igt=Int+Irt=k\Delta Yt+\delta Kt-1طبق رابطه سرمایه‌گذاری ناخالص یا کل دوره تابعی از تغییرات تقاضای کل و موجودی سرمایه دوره قبل است. دو نکته در مورد نظریه شتاب قابل بحث است اولا در نظریه شتاب ساده برای آنکه سرمایه‌گذاری خالص و کل همواره در حال افزایش باشد لازم است افزایش تقاضای کل شتاب بگیرد و ثانیاً نوسانات قابل توجهی در سرمایه‌گذاری بر اثر نوسان تقاضای کل به وجود می‌آید که خود نوسان سرمایه‌گذاری مجدداً به تکرار سیکل‌های تجاری کمک می‌کند. پس نظریه شتاب ساده در واقع نظریه ای برای توضیح چرخه‌های تجاری است.