داگلاس نورث
پروژه‌های فکری (چهار کتاب مهم) > ساختار و دگرگونی در تاریخ اقتصادی، ۱۹۸۱

نورث در کتاب «ساختار و دگرگونی در تاریخ اقتصادی» منتشر شده در ۱۹۸۱ این فکر که نهادها کارآمدند را کنار گذاشت و تلاش کرد این نکته را تبیین کند که چرا قواعد ناکارآمد، معمولاً وجود دارند و تداوم می‌یابند؟ در این کتاب این موضوع را از دریچه نظریه‌ای ساده و همچنان نئوکلاسیک در مورد دولت بررسی کرد که می‌توانست توضیح دهد چرا دولت می‌تواند قواعدی را تعیین کند که رشد اقتصادی را ترغیب نمی‌کنند؟ اما این نظریه و درک رایج، او را راضی نمی‌کرد و به دنبال ابداع مدلی جدید از فرایند سیاسی بود. این امر او را واداشت که در ۱۹۸۳ پس از ۳۳ سال دانشگاه واشینگتن را ترک کند و به دانشگاه واشینگتن در سن‌لوئیس برود و در آنجا مرکزی در زمینه اقتصاد سیاسی ایجاد کند.
پیشگفتار این کتاب هفت نکته را مطرح می‌کند:
مدل‌های اقتصادی نئوکلاسیک: نورث معتقد است از زمان آدام اسمیت به بعد، اقتصاددانان مدل‌های خود را بر مبنای نفع از تجارت بنا کردند؛ از نظر او تخصص‌گرایی و تقسیم کار، عامل اصلی ثروت ملل است.
دلیل نقص مدل‌های نئوکلاسیکی: اما بنا به اعتقاد او، اقتصاددانان، در ساختن مدل‌های خود، هزینه‌های تخصص‌گرایی و تقسیم کار که هزینه‌های معاملاتی هستند را نادیده گرفته‌اند. از نظر او این هزینه‌های معاملاتی زیربنای نهادهایی هستند که ساختار نظام سیاسی-اقتصادی را تعیین می‌کنند.
هدف این کتاب: نورث هدف این کتاب را معرفی چهارچوب جدیدی برای تحلیل اقتصاد از دوران باستان تاکنون عنوان می‌کند. به اعتقاد او یک چهارچوب جدید لازم است زیرا ابزارهای تحلیلی که تاریخدانان اقتصاد از آن‌ها استفاده می‌کنند، با مقوله‌های محوری تاریخ اقتصاد یعنی تبیین ساختی نهادی که عملکرد نظام اقتصادی را توضیح دهد و زیربنای آن باشد، و تغییر آن ساخت را بیان دارد، همخوانی ندارد. نورث می‌گوید برای دانشمندان علوم اجتماعی، بسط یک نظریه تغییرات نهادی، موضوع فکری اصلی است و این کتاب برخی از مبانی این نظریه -البته نه همه آن‌ها- را ارائه می‌دهد.
بخش‌های مختلف کتاب: در بخش اول نظریه‌ای ارائه می‌شود که بیشتر تاریخ اقتصاد گذشته را در مدلی جدید وارد می‌کند؛ و بخش دوم، دربرگیرنده تاریخ ده‌هزار ساله اقتصاد، از زمان شروع کشاورزی تا قرن بیستم است.
عناصر کلی چهارچوب جدید و سختی‌های طرح آن: نورث چهارچوب نظری کتاب را با سایر علوم اجتماعی مشترک می‌داند، درنتیجه معتقد است سازمان‌های سیاسی و ایدئولوژی، در تبیین تغییر نهادی عنصر مهمی به‌شمار می‌روند؛ این چهارچوب، تلاش می‌کند تغییرات اقتصادی از دوران باستان تاکنون را بیان کند، توجیه کشف تاریخ اقتصادی در این مقیاس جهانی، از نظر او این است که پیشرفت در تبیین تاریخ اقتصادی مستلزم مبنایی تصوری است. تأکید او این است که درک از گذشته بر مبنای نظریه‌ای است که به کار می‌بریم و نظریه نئوکلاسیک به‌شدت ناکاراست؛ بنابراین نظریه و رسالات تاریخی دیگر در این کتاب، مبنایی برای بررسی روش‌مند و آزمون فرضیات جدید فراهم می‌آورد که به‌واسطه آن، جستجو برای شواهد جدید و سپس اصلاح یا ابطال فرضیات دنبال خواهدشد. به باور نورث برای مشارکت در علم، نظریه باید بالقوه قابل ابطال باشد یعنی یا باید مستقیماً با فرضیات به کار گرفته شده در مطالعه، یا فرضیات منطقی که از استدلال استخراج می‌شود، قابل آزمون و بررسی باشد؛ ولی اشاره نورث به سختی این راه برای بنا کردن یک چهارچوب نظری برای بیان تغییرات نهادی است چراکه هرچقدر آزمون‌های قطعی تبیین‌های گذشته اقتصاد ممکن نباشد به همان اندازه می‌توانیم انتظار داشته‌باشیم که تبیین‌های رقیب و متعدد در کنار هم وجود داشته که موجب سیاست‌های تجویزشده متنوع و متعارض امروزی می‌شوند. اما او امیدوارانه نگاه می‌کند: «به‌هرحال در اینجا تصویری از واقعیت ارائه شده‌است و نه ناامیدی: اگر اعتقاد داشته باشیم یک تبیین منفرد علمی از گذشته امکان‌پذیر است خود را فریب داده‌ایم، اما اگر به سمت این هدف پیش نرویم علم اقتصاد متضرر خواهد شد. جستجوی مداوم برای فرضیات قابل آزمون و رشد مداوم شواهد نهایتاً می‌تواند تعداد توضیحات رقیب را کاهش دهد. شاید هرگز نمی‌توان درمورد تمام مقوله‌ها به توافق نظر رسید، اما برای برخی از آن‌ها می‌توانیم دامنه توضیحات متناوب را محدود کنیم.»
مخاطبان کتاب: او مخاطبان کتاب را گروه زیادی علاوه بر تاریخدانان اقتصاد می‌خواند و به این خاطر تلاش کرده‌است از زبان فنی اقتصادی تا حد ممکن کمتر استفاده شود. هرچند در فصل اول، مقولات را با واژه‌های رسمی اقتصاد بیان کرده، اما در مابقی کتاب تلاش به عمل آورده تا استدلال‌ها برای غیراقتصاددانان نیز روشن باشد.
پیشینه مطالعه انجام‌شده: او این کتاب را ادامه مطالعه تغییر نهادی می‌داند که با کتاب‌های «تغییر نهادی و رشد اقتصادی آمریکا» (۱۹۷۱) نوشته او و لانس دیویس و «ظهور جهان غرب: تاریخ اقتصادی جدید» (۱۹۷۳) حاصل همکاری‌اش با رابرت توماس شروع شد.