stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ماکیان ایکس یک
سیستم ستاره > جرم فشرده

جرم این جسم فشرده به‌طور دقیق مطمئن نیست. مدل تکاملی ستارگان جرم آن را ۵±۲۰
جرم خورشید پیش‌بینی می‌کند، در صورتی که با روش‌های دیگر ۱۰ برابر جرم خورشید تعیین شده‌است. بررسی دوره تناوب جسم پرتو ایکس مقدار جرمش به‌طور دقیق برابر۰٫۸±۸٫۷ جرم خورشید به‌دست می‌دهد. در همه حالات این جسم بسیار مشابه سیاه‌چاله‌است.
چون بیشتر از سه برابر جرم خورشید، جرم لاشه باشد محتمل‌ترین امکان سیاه‌چاله است.
یک سیاه‌چاله محوطه گرانشی بزرگ و قوی ایجاد می‌کند که هیچ چیز توانایی خروج ندارد حتی پرتوهای الکترومغناطیسی. به این سرحد افق رویداد و به فاصله بین سطح و مرکز سیاه‌چاله شعاع شوارتزیلد گفته می‌شود، که برای ماکیان ایکس یک حدود ۲۶ کیلومتر محاسبه شده‌است. هر چیزی که به داخل آن سقوط کند(ماده یا فوتون) امکان فرار ندارد.
تنها گواه وجود افق رویداد در سال ۱۹۹۲ و استفاده تلسکوپ فضایی هابل از نور فرابنفش بر می‌گردد. درخشانی یک سیاه‌چاله به خاطر آن است که اجرام انبوهی به دور آن می‌گردند، این سری تپ‌ها از طریق انتقال به قرمز گرانشی تغییر می‌کنند؛ که به همین دلیل طول موجشان زیاد می‌شود، و به خاطر پیش‌گویی نسبیت عام. ماده از حالت جامد بودن خارج شده، و در نهایت به انرژی تبدیل می‌شود، در حقیقت مواد عبور از افق رویداد را حس نمی‌کنند. دو رشته موج ضعیف رصد شد، که وجود سیاه‌چاله را تأیید می‌کنند.
تلسکوپ فضایی چاندرا خطوط طیفی اتم آهن را در پرتوهای ایکس بررسی کرد نتیجه‌اش این بود. یک سیاه‌چاله چرخان اجازه می‌دهد اتم‌های در نزدیکی افق رویداد بچرخند اما برای ماکیان ایکس یک هیچ اتمی تا فاصله ۱۶۰ کیلومتری یافت نشد. اگرچه، این جسم ممکن است سیاه‌چاله باشد، اما این داده‌ها نشان می‌دهد این سیاه‌چاله نمی‌چرخد. یا به عبارت دیگر این یک سیاه‌چاله کر نیست.
اگر جسم فشرده سیاه‌چاله باشد شعاع شوارتزیلد آن ۲۶ کیلومتر زمان تبخیر آن ۱‎×۱۰۶۶ سال پس از به وجود آمدن آنتروپی‌اش ۱٫۲۲‎×۱۰۵۶ ژول بر کلوین * خواهد بود.
سیستم ستاره > جرم فشرده > شکل‌گیری

بزرگترین ستاره در خوشه ستاره‌ای ماکیان OB3 نزدیک به چهل برابر جرم خورشید جرم دارد. جرم این ستاره به سرعت در حال خارج شدن است، این احتمال را به وجود می‌آورد که از طرف ماکیان ایکس یک در حال جذب شدن است. این ستاره ۳۰ واحد جرم خورشیدی را تا کنون از دست داده‌است. بخشی از جرم از دست رفته ستاره HDE ۲۲۶۸۶۸، بسیار شبیه یک طوفان بسیار بزرگ ستاره‌ای است. غنای هلیوم خارج شده از ستاره HDE ۲۲۶۸۶۸ نیز گواه سیاه‌چاله بودن این امر را تأیید می‌کند. این امکان وجود دارد که ستاره پدر یک ستاره ولف رایت باشد، که بخش قابل توجهی از پوسته‌اش را با یک باد ستاره‌ای قوی از دست داده‌است. اگر ستاره پدر با یک ابرنواختر از بین رفته باشد، رصدها باید از جسم مشابه‌ای خبر می‌دادند که به سرعت در حال خارج شدن باشد. اگرچه این جسم در مدار است، این حاکی از این است که ستاره پدر با انفجار از بین نرفته‌است یا با انفجاری خفیف تبدیل به سیاه‌چاله شده‌است.
سیستم ستاره > جرم فشرده > قرص برافزایشی

به دور جسم فشرده یک قرص برافزایشی قرار دارد. درون این لوح گازهای یونیزه و بسیار داغ قرار دارند. این گونه مواد تبدیل به پلاسما می‌شوند و شعاع این لوح نزدیک ۵۰۰ برابر شعاع شوارتزشیلد سیاه‌چاله‌است، یا حدود ۱۵٬۰۰۰ کیلومتر.
اگرچه پرتوهایش متغیر است اما یکی از بزرگترین منبع پرتو ایکس آسمان و بزرگترین منبع پرتو ایکس در صورت فلکی ماکیان است. پرتوهای ایکس با انرژی پایین در درون قرص برافزایشی ایجاد می‌شوند، سپس انرژی آنها از طریق پراکندگی کامپتون و به خاطر دمای بالای الکترون‌ها در یک geometrically thicker بالا می‌رود، اما در نزدیکی تاج احاطه می‌شود، و از سطح لوح کوچکتر بازتاب می‌شود. یک امکان دیگر این است که پرتوهای ایکس از طریق پراکندگی کامپتون و از تاج یا افشانه‌ها بیرون آمده باشند.
تغییرات پرتوهای ایکس تاحدودی متناوب و منظم هستند به همین دلیل به آنها تپ‌اختر دوره‌ای (QPO) می‌گویند. جرم جسم فشرده فاصله بین شروع محیط پلاسما تا خارج از تپ‌اختر را مشخص می‌کند، با انتشار شعاع و جرم آن کاهش پیدا می‌کند. با این شیوه می‌توان جرم ماکیان ایکس یک را بدست آورد مشروط بر اینکه یک کنترل ضربدری یا همان بررسی متقابل وجود داشته باشد. ماکیان ایکس یک تغییرات غیرقابل پیش‌بینی بین دو حالت پرتو ایکس دارد، اگرچه ممکن است به‌طور مداوم بین این دو حالت باشد. در وضعیت بالا، پرتوهای ایکس سخت هستند، که بدین معنی است که انرژی زیادی دارند. در وضعیت پایین، پرتوهای ایکس نرم هستند، بدین معنی که پرتوهای ایکس انرژی کمتری دارند. در حالت نرم تغییرات بالاتری اتفاق می‌افتد. در وضعیت سخت محیط تاج و قرص برافزایشی حالت مات به خود می‌گیرند. حالت نرم زمانی اتفاق می‌افتد که قرص برافزایشی به جسم فشرده نزدیک می‌شود (موقعیتی نزدیکتر از ۱۵۰ کیلومتر)، به هنگام سردشدن یا خروج از تاج قرص برافزایشی به حالت سخت برمی‌گردد.
پرتوهای ایکس شارش‌یافته از ماکیان ایکس یک در مدت ۵٫۶ روز تغییر می‌کنند، مخصوصاً در خلال نزدیکی دو ستاره و نزدیک شدن به خط دید زمین. این بدین معنی است که بخشی از پرتوها توسط گازهای دور ستاره جذب می‌شوند، که ممکن به خاطر بادهای ستاره‌ای که از ستاره HDE ۲۲۶۸۶۸ می‌وزد، باشد. حدسی دیگر این است که در دوره ۳۰۰ روزه شارش پرتوها به دلیل تغییر قرص برافزایشی تغییر، می‌کند.
سیستم ستاره > جرم فشرده > افشانه‌ها

دو زائده از دو طرف جسم فشرده به بیرون پرتاب می‌شوند، و انرژی پتانسیل گرانشی از دست می‌دهند. بخشی از اتلاف انرژی توسط افشانه‌ها صورت می‌گیرد، و عمود بر قرص برافزایشی هستند، که با سرعت نسبیتی حرکت می‌کنند. (یعنی سرعت‌شان نسبت به سرعت نور قابل توجه‌است) این جفت جت این معنی را می‌رساند که قرص برافزایشی انرژی و تکانه زاویه‌ای زیادی را به بیرون پرتاب می‌کند. آنها ممکن است میدان مغناطیسی هم در محیط جسم فسرده ایجاد کنند.
جت‌های ماکیان ایکس یک از لحاظ نور تاریک هستند. بنابر تخمین‌ها جت‌ها انحراف ۳۰ درجه دارند. یکی از جت‌ها با غبار میان ستاره‌ای برخورد داشته‌است، که به خاطر برخود امواج رادیویی شکل گرفته‌است. این تصادم موجب تشکیل یک سحابی شد که از طریق طول موج مرئی نیز قابل دیدن بود. برای تولید چنین سحابی به‌طور متوسط جت (۱۴–۴)‎×۱۰۳۶ ارگ/، یا (۹±۵)‎×۱۰۲۹وات انرژی صرف کرد. این انرژی ۱٬۰۰۰ برابر انرژی شارش یافته از خورشید است. تاکنون حلقه‌ای در مخالف مسیر وجود ندارند زیرا چگالی جت‌ها کم است.
در سال ۲۰۰۶ ماکیان ایکس یک اولین احتمال سیاه‌چاله‌ها بود که پرتوی گاما با انرژی بالا، بالای ۱۰۰ GeV ارسال می‌کرد. پرتوهای گاما که همزمان با پرتوهای ایکس سخت رصد شدند این مسئله را پیشنهاد می‌کنند که پیوندی میان این اتفاق‌ها وجود دارند. پرتوهای ایکس سخت از افشانه‌ها تولید می‌شود اما پرتوهای گاما از برهمکنش افشانه‌ها با بادهای ستاره‌ای ستاره HDE ۲۲۶۸۶۸ به وجود می‌آیند.
سیستم ستاره > اچ‌دی‌ای ۲۲۶۸۶۸

اچ‌دی‌ای ۲۲۶۸۶۸ (به انگلیسی: HDE 226868) یک ابرغول با رده طیفی ۰۹٫۷ ‎Iab‏ که در سر حد بین کلاس O و کلاس B است؛ و دمای سطح آن ۳۱٬۰۰۰ درجه کلوین است. و جرمش بین ۲۰ تا ۴۰ برابر جرم خورشید است. با مدل تکاملی ستاره‌ای فاصله این ستاره ۲٬۰۰۰ پارسک و شعاعش ۲۰–۲۲ برابر شعاع خورشید و درخشندگی ۳۰۰٬۰۰۰–۴۰۰٬۰۰۰ برابر درخشندگی خورشید پیش‌بینی می‌شود. برای مقایسه، فاصله جسم فشرده با ستاره حدود ۴۰ برابر شعاع خورشید است، یا دو برابر شعاع ستاره.
سطح ستاره HDE 226868 همواره با جذر و مد از طرف هم‌دم‌اش روبه‌رو بوده‌است، و گاهی اوقات پوسته آن پاره می‌شود. بدین علت درخشندگی ظاهری ستاره ۰٫۰۶ قدر در مدت ۵–۶ روز تغییر می‌کند، کمترین قدر هنگامی رخ می‌دهد که ستاره در راستای دید ما باشد. دلیل این مسئله می‌تواند این باشد که این نورها توسط سیاه‌چاله احتمالی جذب می‌شوند
وقتی که طیف ستاره با ستاره مشابه یعنی اپسیلون جبار مطابقت داده شد، نشان داده شد مقدار زیادی هلیوم و مقدار کمی کربن در جو ستاره وجود دارند. بررسی خطوط طیفی ستاره در نور فرابنفش و هیدروژن آلفا و تطابق آن با ستاره مشابه یعنی پی ماکیان نشان می‌دهد، که گازهای زیادی دور ستاره را احاطه کرده‌اند و سرعت این گازهای حدود ۱۵۰۰ کیلومتر بر ثانیه است.
این ستاره از طریق بادهای ستاره‌ای هر سال حدود ۲٫۵‎×۱۰−۶ جرم خورشید از دست می‌دهد این بدین معنی است که هر ۴۰۰٬۰۰۰ سال به اندازه کل جرم خورشید جرم از دست می‌دهد. اثر گرانشی جسم فشرده باعث چنین بادهایی می‌شود. پرتوهای ایکس ناحیه محیط جسم فشرده نشان می‌دهند که گرم و یونیزه این بادهای خود ستاره هستند. مدار جسم از مناطق مختلفی در مسیر بادهای ستاره‌ای و در طول ۵–۶ روز می‌گذرد، خطوط فرابنفش، امواج رادیویی، و پرتوهای ایکس خودشان متغیر هستند.
لب روش برای ستاره HDE ۲۲۶۸۶۸ اینگونه تعریف می‌شود که منطقه‌ای است که در حرکت اجرام به دلیل جاذبه دو ستاره محدود می‌شود. موادی که از لب روش عبور می‌کنند در مدار یکی از این دو جسم قرار خواهند گرفت. این لب روش نزدیک سطح ستاره‌است اما امکان نزدیکی مواد وجود ندارد، بنابراین موادی که نزدیک هم هستند شروع به جداشدن می‌کنند. اگرچه، بادهای ستاره‌ای بعد از خروج از لب روش به سمت مدار ستاره می‌روند اما بعداً به سمت قرص برافزایشی و جسم فشرده جذب می‌شود.
گاز و گردوغبار میان ستاره‌ای بین این ستاره و خورشید قدر ظاهری ستاره را کاهش می‌دهد و البته به انتقال قرمز ستاره نیز تأثیر می‌گذارند. تخمین مقدار کاهش قدر به دلیل غبارهای میان ستاره‌ای(‎AV‏) ۳٫۳ است. بدون کاهش قدر از طریق غبار میان ستاره‌ای این ستاره از قدر پنجم خواهد بود و می‌توانست با چشم غیرمسلح هم دیده شود.
استیون هاوکینگ و کیپ ثورن

ماکیان ایکس یک موضوع یک شرط‌بندی علمی بین استیون هاوکینگ و کیپ ثورن بود، در این شرط‌بندی هاوکینگ اعتقاد داشت در این منطقه سیاه‌چاله‌ای وجود ندارد. هاوکینگ توضیح داد که اینهم یک جور سیاست عاقبت اندیشانه‌است. در نوشته او در کتاب، تاریخچه زمان،
این یک بیمه نامه برای من است. من بسیار بر روی سیاه‌چاله‌ها کار کردم، و احساس کردم که اگر اینجا سیاه‌چاله نباشد تمام زحماتم به هدر می‌رود. اما در آنصورت، من این احساس را دارم که شرط را برده‌ام، و که چهارسال اشتراک مجله کاراگاه خصوصی (Private Eye) استفاده می‌کنم. اگر این سیاه‌چاله واقعاً وجود داشته باشد، کیپ یک سال مجله پنت‌هاوس را رایگان می‌برد. وقتی که این شرط‌بندی را در سال ۱۹۷۵ قرار گذاشتیم، ما ۸۰ درصد مطمئن بودیم که ماکیان ایکس یک سیاه‌چاله‌است. اکنون، من ۹۵ درصد مطمئن هستم، ولی هنوز شرط‌بندی برقرار است.
در ویرایش دهمین سالگرد کتاب تاریخچه زمان هاوکینگ شرط را واگذار کرد با توجه به اینکه بسیاری از رصدخانه‌ها ماکیان ایکس یک را سیاه‌چاله می‌دانند، کیپ ثورن در کتاب شخصی‌اش سیاه‌چاله‌ها و ریسمان‌های زمان، گفت که هاوکینگ در روسیه به دفتر وی آمده و شرط را واگذار کرده‌است.
این تصویر در پرتو ایکس توسط تلسکوپ بالونی HERO گرفته شده‌است. تصویر از ناسا.
یک تصویر خیالی از ماکیان ایکس یک و ستاره همدم. طراحی از اسا/هابل.
ارتش شاهنشاهی ساسانی

| ارتش شاهنشاهی ساسانی | ارتش شاهنشاهی ساسانی |
| --- | --- |
ارتش ایران‌شهر: ارتش ایران‌شهر
درفش کاویانی: درفش کاویانی
سنگ‌نگاره پیروزی شاپور بر امپراتوران روم، نقش رستم: سنگ‌نگاره پیروزی شاپور بر امپراتوران روم، نقش رستم
بنیان‌گذاری: ۲۲۴م
برچیده شده: ۶۵۱م
شاخه‌ها: سپاه ایرانشهر: اسواران (سواره نظام)  پایگان (پیاده‌نظام)  گارد جاویدان  پشتیگبان  دیلمیان  پیل بانان  دریاداران 
ستاد: پایتخت ایرانشهر
رهبری: رهبری
: شاهنشاه
وزیر: وزرگ فرمذار
فرمانده: ایران سپاهبد
نیروی انسانی: نیروی انسانی
خدمت سربازی: گزینشی(۱۵۰٬۰۰۰ تا ۲۲۰٬۰۰۰)
جستارهای وابسته: جستارهای وابسته
تاریخ: دوران باستان متأخر
بازسازی سواره‌نظام سبک اسلحه و سنگین اسلحه اواخر دوره ساسانی
یک خود ساسانی
ارتش ساسانی لشکریان و سپاهیان محافظ شاه و کشور در زمان حکومت ساسانیان بر شاهنشاهی ایران بودند. پس از شکست اردوان پنجم اشکانی از اردشیر یکم ساسانی که علیه او شوریده بود حکومت ساسانی در ایران مستقر شد. سیستم نظامی‌گری ساسانیان با اشکانیان متفاوت بود و قشون سواره و چریکی اشکانی که به صورت پراکنده مبارزه می‌کردند جای خود را به سپاه منظم و قانونمند ساسانی سپرد. این ارتش جنگ‌های زیادی با هپتالیان و رومیان و اعراب نمود. ارتشتاران و نظامیان دومین طبقه از طبقات اجتماعی دوران ساسانی بودند و هزینه و دستمزد آن‌ها از خزانه شاهی ایران پرداخت می‌شد. شاه بالاترین مقام نظامی بود.
سواران سالار
ساسانیان ابرقدرت دیگری در شرق امپراتوری روم بودند. تقریباً در هر جنگی که ایرانیان با رومی‌ها داشتند، سواران (سواره نظام) نیز حضور داشتند. ماشین نظامی و تجهیزات ساسانیان در تمامی جنبه‌ها هم‌طراز و حتی قوی‌تر از رومی‌ها بود؛ حقیقت که سرانجام رومیان به آن اعتراف کردند. سواره نظام نُخبه و برگزیده ساسانی همانند دیواری مستحکم در برابر رومی‌ها بود تا آن‌ها نتوانند ایران را تسخیر کنند و به مرزهای هند و چین برسند. امروزه کمتر کسی ترس و وحشتی را درک می‌کند که این سواران در دل رقیبان خود برمی‌انگیختند. برای درک این موضوع بهتر است به لیبیانوس (مورخ رومی) مراجعه کنیم، جایی که در آن نوشته‌است: «لژیونرهای رومی ترجیح می‌دهند تا هر سرنوشت و قضا و قدری را تحمل کنند اما با سواران ایرانی رو در رو نشوند!»
رَسته‌های نظامی

رسته‌های مختلفی در نیروی نظامی ساسانی وجود داشته که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به اسواران، دیلمیان، پایگان، کمانداران و فیلبانان نام برد. نظامی‌گری در دوره ساسانی موروثی بوده و بیشتر این نظامیان از خانواده‌هایی نظامی و تحت تربیت نظامی بوده‌اند. از میان تمامی این رسته‌ها اسواران یا همان سواران ساسانی که بیشتر پارتی تبار هم بودند از شهرت بیشتری برخوردار بودند. دیلمیان عمدتاً در شمشیر زنی و نیزه اندازی مهارت داشتند و پایگان نیز پیاده‌نظام ارتش ساسانی بودند و گاهی نیروهای فدایی اسواران می‌شدند و در تیراندازی مهارت خاصی داشتند. فیلبانان دوره ساسانی هم عمدتاً سواران فیل‌هایی بودند که از هندوستان آورده شده بودند. کاربرد فیل بیشتر برای اِرعاب و ترساندن سپاهیان دشمن و به‌خصوص اسب‌های نظامی رومیان بود. آمیین مارسلن دربند اول کتاب ۱۹ خود با بیان این مطلب می‌گوید: «دیدن فیل‌های جنگی ایرانیان قلب‌ها را از کار می‌انداخت و صدای این حیوان مهیب و بوی او نیز موجب وحشت و رم کردن اسب‌های ما می‌شد».
تاکتیک‌های نظامی

در دوره ساسانیان شورای مُرَکَب از بزرگان و فرماندهان کشور تشکیل می‌شد که در مورد عملیات نظامی تصمیم‌گیری شود. ساسانیان در فن محاصره کردن و قلعه‌گیری مهارت داشتند و برای دفاع از شهرها و اردوی نظامی گاهی اقدام به حفر خندق می‌کردند. استفاده از منجنیق و قلعه کوب در دوره ساسانی رایج بوده‌است. شاه یا فرمانده لشکریان پیش از هر جنگ ارتش خود را سان می‌دید و هر سربازی یک تیر به درون سبد می‌انداخت و شمار واقعی لشکریان معلوم می‌شد. نیز هنگام بازگشت از این طریق نیروهای تلف شده خود را شمارش می‌کردند.
سیستم اداری ارتش

این ساسانیان بودند که برای نخستین بار از سیستم درجه‌بندی در سلسله مراتب نظامی استفاده کردند.
در ارتش ساسانی فرمانده کل شاه کشور بود. در پس او ایران سپهبد این عنوان را داشت. دریافت حقوق سپاهیان از خزانه شاهی بود و آن‌ها می‌بایست به وفاداری به شاه سوگند می‌خوردند. انضباط در ارتش باید رعایت می‌شد و معمولاً جز فرماندهان ارشد کسی از برنامه‌های جنگی یا عملیاتی در جبهه اطلاع نداشت. سرپیچی از دستور فرماندهان مجازات سنگینی داشت. مجازات‌های نظامیان ساسانی عمدتاً برپایه جرائمی مانند خیانت به شاه، سرپیچی، سرکشی و فرار استوار بود. غذای سربازان در جنگ مقوی و مرکب از نان و شیر و گوشت بوده برای کسی که غذای سربازی را می‌دزدیده مجازات سنگینی در نظر می‌گرفتند. حقوق کلیه نظامیان بشرطی پرداخت می‌شد که در هنگام سان ظاهر و ادوات نظامی‌شان فاقد نقص بوده باشد. کسی هم از این قاعده مستثنی نبوده‌است در این میان ارتش‌های ایالتی خراسان، کارمانیا، فارس در آن زمان بزرگ‌ترین لشکرهای کشور بودند.
در زمان ساسانیان نیز سپاه (پارسی میانه: spāh) بر پایه سیستم شمارش دهدهی گروهبندی می‌شد، فرمانده آن سپاهبد (پارسی باستان: spāhbed) خوانده می‌شد. دهه‌ها رده (پارسی میانه: radag) و صده‌ها تَهم (پارسی میانه: tahm) نامیده و فرمانده آن تهم‌دار (پارسی میانه: tahmdār) خوانده می‌شدند. یگان‌های ۵۰۰ نفره وَشت (پارسی میانه: wašt) و فرمانده آن وشت سالار (پارسی میانه: wašt-sālār) نام داشته‌اند. یک یگان ۱۰۰۰ نفره درفش (پارسی میانه: drafš) نام داشت که فرمانده آن درفش سالار (پارسی میانه: drafš-sālār) خوانده می‌شد و یک یگان ۵٬۰۰۰ نفری گند (پارسی میانه: gund) نامیده می‌شد که فرمانده آن یک گند سالار (پارسی میانه: gund-sālār) بود.
| سپاه ساسانیان | سپاه ساسانیان | سپاه ساسانیان |
| --- | --- | --- |
| یگان‌ها | شمار نیروها | فرمانده |
| radag | ۱۰ سرباز | radagbān* |
| tahm | ۱۰۰ سرباز | tahmdār |
| wašt | ۵۰۰ سرباز | wašt-sālār |
| drafš | ۱۰۰۰ سرباز | drafš-sālār |
| gund | ۵۰۰۰ سرباز | gund-sālār |
| spāh | ۱۰۰۰۰ سرباز | spāhbed |
| artēštārān |  | artēštārān-sālār |
گویش رودباری کرمان

| رودباری | رودباری |
| --- | --- |
گرمسیری شرقی: گرمسیری شرقی
زبان بومی در: ایران
منطقه: جنوب استان کرمان
تبار: هندواروپایی  هندوایرانیایرانیایرانی غربیایرانی جنوب غربیرودباری
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: هیچ کدام (mis)
گلاتولوگ: nort2644
گویش رودباری یا گرمسیری شرقی که در نیمه جنوب استان کرمان تکلم می‌شود و به نام زبان محلی جنوب کرمان نیز شناخته می‌شود. این گویش نام خود را از منطقه رودبار زمین که منطقه وسیعی شامل ۷ شهرستان جنوبی استان کرمان است می‌گیرد و زیر مجموعه گویش‌های گرمسیری می‌باشد.
مردم رودبار زمین علاوه بر گویش رودباری به زبان‌های بلوچی و فارسی نیز صحبت می‌کنند. به دلیل رواج زبان بلوچی در رودبار زمین(جیرفت، عنبرآباد، رودبار جنوب، کهنوج، منوجان، قلعه گنج و فاریاب)، گویش رودباری ناخودآگاه از بلوچی بسیار تأثیر پذیرفته است به طوری که هنگام صحبت کردن یک فرد بلوچ زبان و رودباری زبان، از زبان میانجی «رودباری» استفاده می‌کنند و توسط بلوچ‌ها قابل درک است.
می‌توان گسترهٔ این گویش را در منطقه رودبار زمین شامل:رودبار جنوب، کهنوج، قلعه گنج، منوجان، فاریاب، جیرفت و عنبرآباد در استان کرمان و بخش‌های رودخانه بَر زیارتعلی، جغین (در رودان) وبخش‌های توکهور و هشت‌بندی و سندرک (در میناب) و شهرستان بشاگرد در استان هرمزگان ردیابی کرد. در واقع این گویش از سندرک میناب شروع و تا در نزدیکی شهر جیرفت پایان می‌یابد، در جنوب کرمان به این گویش رودباری و در هرمزگان بشاگردی گفته می‌شود.
ریشه نام گویش رودباری

استان کرمان را می‌توان به دو منطقه کرمان جنوبی و کرمان شمالی تقسیم کرد. بخش عمده کرمان جنوبی را منطقه موسوم به رودبار زمین تشکیل می‌دهند که این گویش نام خود را از این منطقه گرفته است.
رودبار زمین منطقه وسیعی است که شامل ۷ شهرستان جنوبی استان کرمان، شامل جیرفت، عنبرآباد، رودبار جنوب، کهنوج، منوجان، قلعه گنج و فاریاب است از این منطقه شمال به کرمان، از جنوب به هرمزگان، از شرق به بم و سیستان و بلوچستان و از مغرب به بافت و هرمزگان محدود شده است.
لفظ رودبار زمین در گویش مردم این منطقه به صورت «ruebâr-zemin» یا به‌طور خلاصه به صورت «ruebâr» می‌آید. rue در این گویش به معنی رود است و مراد از آن، به گفته مردم، رود هلیل است که در سراسر این منطقه جاری است وbâr به معنی ساحل است. رودبار زمین در واقع منطقه، ای است که رود هلیل در آن جاری است.
ویژگی‌های گویش رودباری

از ویژگی‌های لهجه رودباری طایفه ای بودن گویش هاست یعنی در هر طایفه ممکن است چند کلمه با دیگر طوایف تفاوت باشد ولی این فرق اندک است و تمامی طایفه‌ها به خوبی گویش یکدیگر را درک می‌کنند.
چند مثال از طایفه ای بودن گویش رودباری:
برای مثال کلمه فارسی ((می‌خواهی)) در طایفه‌ها به صورت، اَخاهی، اَخای، تَوا، تَوِی، اَواتِت و اَوِیتِت می‌گویند. یا کلمه ((بردار)) در اکثر طوایف وُرگِن تکلم می‌شود اما در منطقه رودخانه بَر وِرگِن می‌گویند. یا کلمه ((با)) در اکثر طوایف رودبار ((خُوی)) و در عنبرآباد ((خِی)) و در منوجان ((وِی)) تلفظ می‌شود، یا کلمه ((رفتی))و ((افتادی)) که در اکثر رودبار زمین (روُتی) و (کوُتی)) می‌گویند اما در برخی طوایف (اکثرا رودبار، عنبرآباد و جیرفت) کلمه ((رفتی)) همان ((رفتی) می‌شود و افتادی نیز ((کَفتی)) می‌شود.
هر چند این که این واژه‌ها مربوط به تمامی طوایف نیست، اما اکثراً این‌طور تلفظ می‌کنند، این امکان هم هست که کلمه ای دیگر باشد.
ویژگی‌های گویش رودباری > صرف فعل و افعال در این گویش

برای مثال، به مقایسه صرف فعل «آمد» با زبان رسمی فارسی و یکی دیگر از گویش‌های گرمسیری می‌پردازیم.
ویژگی‌های گویش رودباری > صرف فعل و افعال در این گویش > فارسی / رودباری / بلوچی / بندری

| فارسی | رودباری | بلوچی(رخشانی) | بندری |
| --- | --- | --- | --- |
| من آمدم | مو یَهتُوم | من یَهتُن | مه هوندُم |
| تو آمدی | تو یَهتی | ته یَهته | تو هوندی |
| او آمد | آ یَه | آیی یَهت | اُ هوند |
| ما آمدیم | ما یَهتین / ما یهتیم | ما یَهتین | ما هوندیم |
| شما آمدید | شما یَهتین | شما یَهتیت | شما هوندی |
| آن‌ها آمدند | آهوُن یهتِن /آووُن یَهتن | آووان یَهتن | اوشو هوندن |
کلمات رودباری

از نکات جالب در گویش رودباری این است که حرف‌های اضافه به، با و از وجود ندارند{ یا کاربردشان بسیار کم است }و جایشان را به کلماتی دیگر می‌دهند که این در تمام استان کرمان رایج است.
برای مثال می‌خواهند بگویند (از شهر آمدم) می‌گویند (اِی شهر یَهتوم) یا (با علی هستم) (خُوی [وِی]{خِی} علی اُم یا / کِل علی اُم) یا به من نگفتی می‌گویند [خُوی (خِی) (اِی) {وِی }مُونِت نَگو].
دیگر نکات جاب گفتن حرف اُ در آخر اکثر کلمات به جای اَ که در جنوب کاملاً رایج است مانند:
دارم (دارُم) داشتم (داشتُم) خوردم (خوردُم)
فهمیدم (فهمیدُم) زدم (زدُم) گفتم(گفتُم)
در این گویش همانند گویش برخی گویش‌های جنوبی و لری کلماتی که ((می)) در اول آن هست، این کلمه حذف شده و جایش را به کلمه ((اَ)) می‌دهد و برای منفی کردن نیز کلمه ((ن)) قبل از ((اَ)) می‌آید مانند:
می‌دانم (می دونم) = اَدُنُم نمی‌دانم (نمی دونم)= نادُنُم
می‌روم (میرم)= اَرَم نمی‌روم (نمیرم)= نارَم
می‌خورم = اَخورُم نمی‌خورم = ناخورُم
می‌آیم (میام) =اَیام نمی‌آیم (نمیام)= نایام
می‌خواهم (میخوام)= اَخام نمی‌خواهم (نمیخوام)= ناخام
می‌زنم = ازنُم نمی‌زنم = نازنُم
در این گویش برای جمع بستن کلمات از واژه (ُن) استفاده می‌شود مانند:
درخت‌ها (درختان) = درختُن
کارگرها (کارگران) = کارگَرُن
دوست‌ها (دوستان) = دوستُن
آدم‌ها = آدموُن
کلمات مشترک رودباری با بلوچی

گویش رودباری با زبان بلوچی لغات مشترک بسیاری دارد که باعث شده هنگام تکلم یک فرد بلوچ زبان و رودباری زبان، فرد بلوچ زبان قادر به درک سخنان فرد رودباری و از زبان میانجی رودباری استفاده می‌شود. برخی از کلمات مشترک بلوچی و گویش رودباری عبارت اند از مانند:
کفش (کُوِش) مرغ (مُرگ) نخل خرما (مُگ) کپر (توپ/کُتُوک) باران (اُور) رعد و برق (اُستون/اُستووم) پیرزن (پیرزال)
عروس (گُوَروگ) اقوام (خَشَم) پیراهن (شَهین / شَیین) باد گرم (لُوار) دوقلو (جَمَلَک/جَمَل)
چون یه پسری رو دوست داشتم

«چون یه پسری رو دوست داشتم» (انگلیسی: Because I Liked a Boy) ترانه‌ای از خواننده آمریکایی، سابرینا کارپنتر از پنجمین آلبوم استودیویی او به نام ایمیل‌هایی که نمی‌توانم بفرستم (۲۰۲۲) است. این ترانه در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۲ به عنوان چهارمین تک‌آهنگ این آلبوم توسط آیلند رکوردز منتشر شد. «چون یه پسری رو دوست داشتم» یک بالاد دارک پاپ دربارهٔ احساسات پیچیده‌ای است که کارپنتر بعد از دریافت هیت از ترول‌های آنلاین، به خصوص بعد از ترانه «گواهی‌نامه رانندگی» از اولیویا رودریگو و حواشی مربوط به «رودریگو-باسِت»، تجربه کرده است.
متن ترانه توسط کارپنتر، جی‌پی ساکس، جولیا مایکلز و تهیه‌کنندهٔ ترانه، جان رایان نوشته شده است. نوشتن این ترانه برای کارپنتر بعد از یک سال سخت که به خاطر حواشی «گواهی‌نامه رانندگی» مورد انتقاد و حمله قرار گرفته بود، خیلی «التیام‌بخش» بود. ترول‌های آنلاین، کارپنتر را «خانه‌خراب‌کن» خطاب کرده بودند و او از این ترانه به عنوان راهی برای مقابله با آن‌ها استفاده کرد.
امپراتوری دوم فرانسه

با امپراتوری اول فرانسه اشتباه نشود.
همچنین ببینید: ناپلئون سوم
امپراتوری دوم فرانسه یا دومین امپراتوری فرانسه به رژیم پادشاهی بناپارتی ناپلئون سوم از ۱۸۵۲ تا ۱۸۷۰ میلادی؛ یعنی بازه زمانی میان دو رژیم جمهوری دوم فرانسه و جمهوری سوم این کشور گفته می‌شود که با شکست در جنگ فرانسه و پروس سرنگون شد و واپسین حکومت سلطنتی در تاریخ فرانسه است.
برآمدن ناپلئون سوم

جمهوری دوم با نمونهٔ نخستینش یک تفاوت داشت و آن اینکه در نتیجه عملکرد امپراتوری ناچار بود مردم را به سوی آشتی ابدی و دادگری رهنمون سازد. ناتوانی این رژیم در بهره‌گیری از اختیارات این دستگاه فرمانروا همچون رای همگانی مردم، سود بردن از ابزارهای زندان و تبعید، رسوا کردن رژیم‌های پیرو الیگارشی، سبب پدید آمدن پرسش‌های فراوانی در بین مردمان شد که اینان در پاسخ بدان درماندند. این وضعیت سبب بازگشت «اندیشهٔ ناپلئونی» به کشور شد. با مراجعه به رای مردم یک نماینده را برای پاسداری از دموکراسی می‌بایست برگزینند که او برترین مردمان بود. او همچنین نمایندهٔ ناپلئون یکم بود؛ فرزند انقلاب و پاسدار دورهٔ انقلابی.
در ۱۴ ژانویهٔ ۱۸۵۲ ناپلئون سوم یک نظام‌نامهٔ ضد پارلمانی را پایه‌ریزی کرد. این نظام‌نامه به راستی باززایندهٔ نظام‌نامه سال ۱۸۴۸ بود. همهٔ قدرت به امپراتور سپرده شد و اکنون او قَیِّم مردم بود. مردم که دیگر هیچ توانی برای اصلاحات نداشتند تنها امیدوار به نیک‌خواهی امپراتور ماندند. او کنسول‌هایی را برای آماده‌سازی قانون گمارد و سنا تبدیل به یک بخش سازنده و اساسی امپراتوری شد. یک نوآوری انجام شد و آن پدیدآوردن بدنهٔ قانون‌گذار با رای همگانی بود، البته هم قانون‌ها را قوه مجریه پیشنهاد می‌داد. در ۲ دسامبر ۱۸۵۲ در حالی که هنوز اندیشهٔ ناپلئونی و ترس از هرج و مرج بر همه چیره بود یک همه‌پرسی برای گزینش امپراتور انجام شد که همه یکصدا به ناپلئون سوم رای دادند.
ناپلئون سوم به زودی به همگان نشان داد که دادگری با آزادی یکسان نیست. او به زودی روح ملی فرانسویان را که در رای همگانی، روزنامه‌نگاری، پارلمان، آموزش و پرورش و انجمن‌ها آفریده شده بود زمین‌گیر ساخت. قوهٔ مقننه اجازه نداشت نه رئیسی برای خویش برگزید نه رویه‌ای را پیش گیرد نه لایحه یا قانونی را تصویب کند نه جزئیات بودجه را از دید بگذراند و نه از افکار عمومی آگاهی داشته‌باشد یا نظرسنجی‌ای انجام دهد. همچنین حق رای همگانی را با گماردن کسانی برای نظارت و کنترل بر رای مردم و دستکاری در رای‌های ایشان خدشه‌دار نمود. همچنین نشریات و مطبوعات را نیز برای سانسور زیر فشار گذاشت. همچنین برخورد مخالفانش را زیر ذره‌بین بدبینی خویش گذاشت. حملهٔ یک جوان ایتالیایی به نام فلیچه اورسینی به امپراتور در سال ۱۸۵۸ بهانهٔ خوبی بود تا رژیم فشار را به بهانهٔ امنیت همگانی بیشتر کند. تبعید، بازداشت و نفیِ بلد همگی بدون محاکمه افزایش یافت. نظارت سختگیرانه بر امر آموزش بیشتر شد و آموزش فلسفه نیز نهی شد.
برای هفت سال فرانسه زندگی سیاسی نداشت. امپراتوری با همه‌پرسی‌های چندگانه به فرمانروایی می‌پرداخت. پس از سال ۱۸۵۷ اپزیسیون دیگر وجود نداشت، تا سال ۱۸۶۰ شمار اپوزیسیون به این پنج تن رسیده بود:داریمون، امیل الیویه، هنون، ژول فاور و ارنس پیکار. همچنین هواخواهان پادشاهی نیز به سستی گراییده بودند.