استان کرمانشاه
وضعیت اقتصادی-اجتماعی

در آخرین رتبه‌بندی صنعتی استان‌های ایران که از طرف سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و وزارت صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران برمبنای داده‌های سال ۱۳۸۳ انجام گرفته است، استان کرمانشاه در گروه استان‌های «بسیار توسعه‌نیافته» در میان ۲۸ استان در جایگاه ۲۵ قرار داشته و تنها سه استان سیستان و بلوچستان، ایلام و کهگیلویه و بویراحمد پایین‌تر از کرمانشاه قرار داشته‌اند.
بنا بر آماری که مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۸ منتشر کرده، سهم استان کرمانشاه از تولید ناخالص ملی برابر با ۶۴۰۰ هزار میلیارد تومان (برابر با ۰٫۶ درصد) است که از این نظر استان کرمانشاه در میان ۳۰ استان در جایگاه ۱۵ ایستاده است. در این آمار همچنین تولید سرانهٔ هر فرد در استان کرمانشاه (بدون احتساب تولید نفت در استان‌های ایران) سه میلیون و ۳۴۰ هزار تومان بوده است که از این نظر استان کرمانشاه در بین ۳۰ استان در جایگاه ۱۹ قرار گرفته است.
قرارگیری این استان در صدر رتبه‌بندی بالاترین نرخ بیکاری، بیشترین تکرار را در میان استان‌های ایران داشته و از ابتدای سال ۱۳۹۷ تا پایان پاییز ۱۴۰۲، این استان ۵ بار بالاترین نرخ بیکاری را در میان دیگر استان‌ها دارا بوده است و به همین دلیل از استان کرمانشاه با عنوان «قلهٔ بیکاری ایران» یاد شده است. نرخ بیکاری استان کرمانشاه در سال ۱۴۰۲ برابر با ۱۲/۳ درصد و در سال ۱۴۰۱ برابر با ۱۴/۲ درصد بوده است. در سال ۱۴۰۲ نرخ بیکاری استان در فصل بهار ۱۰/۲ درصد، تابستان ۱۰/۳ درصد، پاییز ۱۱/۲ درصد و در زمستان ۱۷/۴ درصد بوده است. در زمستان ۱۴۰۲ استان کرمانشاه بالاترین آمار بیکاری را در میان استان‌های کشور به میزان ۱۷/۴ درصد دارا بوده که این رقم بدین معناست که از هر ۱۰ فرد جویای کار در استان کرمانشاه تقریباً ۲ نفر موفق به اشتغال شده‌اند. این نرخ در مدت مشابه در سال ۱۴۰۱ برابر با ۱۵/۱ و نسبت به زمستان ۱۴۰۰ برابر با ۱۷/۹ درصد بوده است. علاوه بر این استان کرمانشاه به رغم کاهش ۶/۷ درصدی در مقایسه با بازهٔ زمانی مشابه در سال قبل از آن، بالاترین نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله را در میان همهٔ استان‌های کشور به میزان ۴۳ درصد دارا بوده است. در بهار ۱۴۰۱ نیز استان کرمانشاه با نرخ بیکاری ۱۵/۴ بیشترین نرخ بیکاری را در کل استان‌های ایران دارا بود که این میزان نسبت به میانگین کشوری (۹/۲ درصد) ۶/۲ درصد بالاتر و نسبت به نرخ بیکاری استان در بهار ۱۴۰۰ (۱۴/۷ درصد)، ۰/۷ درصد بالاتر بود. نرخ بیکاری در استان کرمانشاه در تابستان سال ۱۳۹۸ برابر با ۱۴/۲ درصد اعلام شده که ۳/۷ درصد بیشتر از میانگین کشوری (۱۰/۵ درصد) بوده است و استان کرمانشاه از این نظر در میان استان‌های ایران رتبهٔ ششم را داشته است. بنا بر آمار سال ۱۳۹۵ نیز شهرستان جوانرود با نرخ بیکاری ۴۷ درصدی دومین نرخ بیکاری را در سراسر ایران پس از بشاگرد در استان هرمزگان داشته است. استان کرمانشاه همچنین بالاترین نرخ بیکاری زنان را در میان ۳۱ استان ایران داشته است. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تا پایان سال ۹۴ نرخ بیکاری زنان در سنین ۱۵ تا ۲۹ سال در استان کرمانشاه برابر با ۶۰/۲ درصد بوده است. در پاییز ۱۳۹۶ نرخ بیکاری در استان کرمانشاه ۲۵/۶ بوده که رکورد بیشترین میزان بیکاری در کل ایران و بیش از دوبرابر میانگین کشوری ۱۱/۹ درصدی بوده است. این آمار نسبت به تابستان ۱۳۹۶، ۷/۶ درصد و نسبت به پاییز ۱۳۹۵، ۱/۱ درصد رشد داشته است. نرخ بیکاری استان کرمانشاه در پاییز ۱۴۰۳ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۰/۶ افزایش یافت و به ۱۱/۸ رسید که ۴/۶ بالاتر از میانگین کشوری بود و بدین ترتیب پس از دو استان سیستان و بلوچستان و خوزستان در رتبهٔ سوم بیکاری ایران قرار گرفت.
در گزارشی که در سال ۱۴۰۰ تحت‌عنوان «نتایج تفصیلی اشتغال و بخش رسمی و غیررسمی ۹۹–۱۳۹۸» از طرف مرکز آمار ایران منتشر شد، نرخ اشتغال غیررسمی در استان کرمانشاه ۶۹ درصد اعلام شد که بر این اساس استان کرمانشاه پس از استان‌های همدان، لرستان، گیلان، آذربایجان‌شرقی و مازندران در رتبهٔ ششم بیشترین میزان اشتغال غیررسمی قرار داشته است.
نرخ مشارکت اقتصادی در استان کرمانشاه در زمستان ۱۴۰۱ برابر با ۳۹/۷ درصد بوده است.
همچنین در سال ۱۴۰۲ بیشترین سهم اشتغال استان در بین بخش‌های اقتصادی مربوط به بخش خدمات با ۵۲/۹ درصد بوده و پس از آن بخش صنعت ۲۳/۷ و بخش کشاورزی با ۲۳/۴ درصد قرار داشته‌اند.
براساس آخرین پایش ملی محیط کسب و کار مربوط به پاییز ۱۴۰۲ استان کرمانشاه با شاخص ۵/۹ به‌صورت مشترک با دو استان دیگر در جایگاه ۱۱ قرار گرفته که نسبت به تابستان ۱۴۰۲ که این عدد ۶/۱۷ و رتبهٔ استان در کشور ۲۰ بود، رشدی ۰/۲ درصدی و صعودی ۹ پله‌ای را نشان می‌دهد. همچنین استان کرمانشاه به لحاظ شاخص کسب و کار در زمستان سال ۱۳۹۷ برابر با ۶/۳۵ (رتبهٔ ۲۲) و در پاییز ۱۳۹۷ در رتبهٔ ۳۱ (رتبهٔ آخر) این رده‌بندی قرار داشته است.
بالاترین شاخص فلاکت (مجموع دو نرخ تورم و بیکاری) در میان همهٔ استان‌های ایران در زمستان ۱۴۰۲ به میزان ۶۲/۴ متعلق به استان کرمانشاه بوده است که نسبت به پاییز ۱۴۰۲ به اندازهٔ ۱/۴ افزایش یافته است. این شاخص برای سال ۱۳۹۷ خورشیدی به میزان ۴۶/۵ درصد محاسبه شده‌بود که بر اساس آن این استان در رتبهٔ دوم فلاکت در میان استان‌های ایران قرار داشت.
این در حالی است که سیاست‌های خصوصی‌سازی حکومت در استان کرمانشاه در مقیاس گسترده‌ای اجرایی شده و مطابق با گفتهٔ رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان، در دی ماه ۱۳۹۷ خورشیدی، ۸۴ درصد اقتصاد استان کرمانشاه در دست بخش خصوصی بوده است.
از سوی دیگر فرهنگ تعاون نیز در جامعهٔ کرمانشاه جایگاه بالایی دارد، به‌گونه‌ای که بیش از ۳۳۰۰ تعاونی در بخش‌های مختلف مسکن، مصرف، تأمین نیاز تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان، کشاورزی، صنعتی و معدنی، خدمات، دانش‌بنیان، تعاونی‌های مرزنشینان و توسعه و عمران شهرستانی در استان کرمانشاه فعال هستند و حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از جمعیت ۲ میلیون نفری استان در تعاونی‌ها عضویت دارند. با این وجود سهم تعاونی‌ها از اقتصاد کرمانشاه بسیار پایین است و همچنین تنها ۴۸ هزار و ۷۵۰ نفر از نیروی شاغل استان در تعاونی‌ها مشغول به کار هستند.