هادریان
جنگ سوّم روم و یهود

مقالهٔ اصلی: شورش بارکوخبا
در یهودیه هادریان از اورشلیم دیدن نمود؛ [جایی که] هنوز ویرانه‌های نخستین جنگ یهود-روم در ۷۳–۶۶ در آن برجای مانده بودند. احتمالاً وی نقشه بازسازی اورشلیم به عنوان یک مستعمره رومی∗ را در سر داشت _همانطوری که وسپازیان با قیصریه ماریتیما کرده بود_ آنهم با مزایای افتخاری و مالی گوناگون. جمعیتِ غیر-رومی اجبار و تکلیفی برای عمل به سنن مذهبی رومی نداشتند اما [حداقل] از آنان انتظار می‌رفت که نظام سلطنتی روم را پشتیبانی کنند [و آنرا محترم شمارند]؛ همین [امر] در قیصریه نیز ثابت شده بود، جایی که برخی یهودیان در طول هر دو شورش ۶۶ و ۱۳۲ در ارتش روم به خدمت پرداختند. حدس زده شده که هادریان قصد همگون‌سازی فرهنگی معبد یهودیان با سنت امپراتوری∗ مدنی-مذهبی روم را داشت؛ چنین همگون سازی‌هایی در یونان و دیگر استان‌ها برای مدّتها امری معمولی و در مجموع موفقیّت آمیز بودند. سامری‌های همجوار عملاً رسوم مذهبی خود را با [رسوم مذهبیِ] یونانی ادغام و همگون کرده بودند. [اما] یکتاپرستی خشن یهودی نشان داد که در برابر فریب و نیرنگ∗ و تقاضاهای دربار روم مقاومت می‌کند. یک شورش عظیم یهودی ضد یونانی و ضد رومی به وقوع پیوست که توسط شمعون بارکوخبا∗ هدایت می‌شد. حکمران رومی تینیوس روفوس∗ تقاضای یک ارتش را کرد تا مقاومت (شورش) را در هم بشکند؛ بارکوخبا هر یهودی که از پیوستن به دار و دسته اش اجتناب کرد را مورد تنبیه قرار داد. بر طبق گفته‌های ژوستین شهید و یوسیبوس این کار بیشتر علیه مسیحیان مرتد∗ انجام می‌شد، کسانی که با ادعاهای موعودگرایی∗بارکوخبا در ستیز بودند.
حدس تاریخ آگوستا اینست که شورش به سبب اقدام هادریان در منع عمل ختنه (بریت میلا) نضج گرفته بود؛ وی به عنوان یک یونانی-گرا آنرا (ختنه) به مثابه نوعی معیوب سازی∗می‌دید. پژوهشگری به نام پیتر شافر∗ تأکید دارد که با توجه به سرشت بحث برانگیزِ مشهودِ تاریخ آگوستا به عنوان یک منبعْ هیچگونه سند و مدرکی دال بر چنین ادعایی وجود ندارد؛ مسخرگی∗نویسندهٔ متن مذکور و نیز این حقیقت که قانونِ آن زمانِ روم مبنی بر «معیوب سازی آلت تناسلی»∗ ظاهراً مشتمل بر امر کلی اخته سازی∗بردگان توسط ارباب‌هایشان بوده‌است [نیز دلایل دیگری اند بر ردّ ادعای تاریخ آگوستا]. علل دیگری نیز ممکن است به وقوع شورش کمک کرده باشند؛ یک هیئت فرمانداری قُلدر مآب∗ و بی عاطفه به لحاظ فرهنگی، تنش‌های میان استعمارگران رومیِ فقیر و بدون زمینی که در راه بودند و از مزایای دریافت زمین [از سوی دولت روم] بهره‌مند بودند، [و در نهایت] عقاید موعودگرایانه بالقوه نیرومندی که مبتنی بودند بر پیشگویی ارمیای نبی که اظهار می‌داشت معبدْ هفتاد سال پس از ویرانی اش بازسازی خواهد شد، چنان‌که معبد نخست پس از اسارت بابلی بازسازی شد.
با توجه به سرشت ناقص شواهد موجود، تعیین تاریخ دقیقی برای آغاز شورش ناممکن است اما احتمالاً در میانهٔ تابستان و پائیز ۱۳۲ آغاز شده‌است. رومیان به سبب توحش سازمان یافتهٔ شورش درهم کوبیده شدند. هادریان ژنرال خود به نام سکستوس یولیوس سوروس∗ را از بریتانیا فراخواند، و نیروهایی از دانوب نیز جمع‌آوری نمود. تلفات روم سنگین بود: یک لژیونِ کامل یا معادل عددی آن با حدود ۴۰۰۰ نفر. گزارش جنگی که هادریان به سنای روم فرستادْ آداب تکریم معمول را رعایت نکرده بود: «اگر شماها و فرزندانتان در سلامتی هستید، عالیست؛ من و لژیون‌ها در سلامتیم»∗.
شورش در ۱۳۵ سرکوب شد. بر طبق گفتهٔ کاسیوس دیو، عملیات‌های جنگی روم در یهودیه حدود ۵۸۰٬۰۰۰ کشته یهودی و ویرانی ۵۰ شهر استحکامی و ۹۸۵ روستا را درپی داشت. نسبت نامعلومی از جمعیت نیز به اسارت گرفته شدند. بیتار، شهری مستحکم در ۱۰ کیلومتری جنوب-غربی اورشلیم پس از سه سال و نیم محاصره سقوط نمود. وسعت و حدود اقدامات تنبیهی علیه جمعیت یهودی تاکنون محل بحث و مشاجره است.
هادریان نام استان را از نقشهٔ رومی حذف کرده و عنوان سوریه فلسطین را بر آن نهاد، و پس از آنکه اورشلیم را به سبک یونانی بازسازی کرد، عنوان آن را به افتخار خود و زئوس به «آئلیا کاپیتولینا»∗ تغییر داد («آئلیا» مؤنث «آئلیوس» نام خانوادگی هادریان است) و مردمش را به بت‌پرستی خواند و فرمود تا هیچ یهودی در آن سکنی نگزیند؛ و یونانیان را در آن جای داد، چنان‌که اورشلیم از آنان پُر شد. اینکار به آوارگی بزرگ یهودیان انجامید. بر طبق گفته‌های اپیفانیوس، هادریان یکی از بستگان اکتسابی خود به نام آکوئیلای اهل سینوپه∗ را به سِمت «ناظر عملیات بازسازی شهر» گماشت. پس از سرکوبی شورشْ هادریان برای سامری‌ها معبدی بر روی جبل جرزیم∗ ساخت و آنرا وقف زئوس هیپسیستوس (Zeus Hypsistos به معنای زئوس اعلا یا Highest Zeus) نمود. سرکوب خونین این شورش به استقلال سیاسی یهودیان از نظام امپراتوری مُهر پایان زد.
سنگ نبشته‌ها روشن می‌سازند که در ۱۳۳ هادریان با ارتشیان خود علیه شورشیان وارد نبرد شد. وی سپس به روم بازگشت، _احتمالاً در همان سال_ و چنان‌که سنگ نبشته‌ها می گویندْ از طریق ایلیریا.