stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
برنر، تیرول جنوبی
خصوصیات

برنر ۱۱۴٫۱ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۰۸۵ نفر جمعیت دارد و ۱٬۳۷۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
سکرد هارت، مینه‌سوتا

مکان
| Sacred Heart, Minnesota | Sacred Heart, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Sacred Heart, Minnesota: Location of Sacred Heart, Minnesota
مختصات: ۴۴°۴۷′۱۱″ شمالی ۹۵°۲۱′۳″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۷۸۶۳۹°شمالی ۹۵٫۳۵۰۸۳°غربی﻿ / 44.78639; -95.35083: مختصات: ۴۴°۴۷′۱۱″ شمالی ۹۵°۲۱′۳″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۷۸۶۳۹°شمالی ۹۵٫۳۵۰۸۳°غربی﻿ / 44.78639; -95.35083
State: مینه‌سوتا
شهرستان: Renville
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۹۹ مایل مربع (۲٫۵۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۹۹ مایل مربع (۲٫۵۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۰۷۰ فوت (۳۲۶ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۵۴۸
 • برآورد (2012): ۵۳۳
 • تراکم: ۵۵۳٫۵/مایل مربع (۲۱۳٫۷/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 56285
کد منطقه: 320
FIPS code: 27-56572
GNIS feature ID: 0650451
سکرد هارت، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Sacred Heart, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان رنویل واقع شده‌است.
خصوصیات

سکرد هارت ۲٫۵۶ کیلومترمربع مساحت و ۵۴۸ نفر جمعیت دارد و ۳۲۶ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
مکتب ترکمان تبریز

مکتب ترکمان تبریز، که به مکتب آق قویونلو تبریز نیز معروف است، مکتبی در نگارگری ایرانی بود که در دورهٔ حکومت ترکمانان آق قویونلو در تبریز، در اواخر قرن نهم هجری قمری (پانزدهم میلادی) شکل گرفت. این مکتب، با تأثیرپذیری از مکتب تبریز اول (دورهٔ ایلخانی) و مکتب تیموری هرات، به خلق آثاری با ویژگی‌های منحصر به فرد پرداخت.
ویژگی‌های هنری

مکتب ترکمان تبریز، با ویژگی‌هایی همچون استفاده از رنگ‌های درخشان و پرمایه، طراحی پیکره‌های چاق و کوتاه، و توجه به جزئیات تزئینی، از سایر مکاتب نگارگری متمایز می‌شود. در این مکتب، به تصویر کشیدن صحنه‌های پرشور و حماسی، و همچنین مناظر طبیعی با جزئیات دقیق، رواج داشت.
هنرمندان برجسته

از هنرمندان برجستهٔ مکتب ترکمان تبریز می‌توان به پیر سید احمد تبریزی، شیخ محمد تبریزی و درویش محمد اشاره کرد. این هنرمندان، با خلق آثاری همچون شاهنامهٔ دموت و خمسهٔ نظامی توپقاپوسرای، نقش مهمی در شکوفایی این مکتب ایفا کردند.
تأثیرات

مکتب ترکمان تبریز، تأثیر بسزایی بر مکاتب نگارگری بعدی، به ویژه مکتب صفوی تبریز دوم، گذاشت. بسیاری از ویژگی‌های این مکتب، در آثار نگارگران دورهٔ صفوی، به ویژه در اوایل این دوره، قابل مشاهده است.
مک‌اواس

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نماگرفتی از مک‌اواس مانتِرِی (نسخهٔ ۱۲): نماگرفتی از مک‌اواس مانتِرِی (نسخهٔ ۱۲)
توسعه‌دهنده: اپل
نوشته شده به زبان:  سی  سی پلاس‌پلاس  آبجکتیو-سی  سوئیفت 
خانواده: مکینتاش، یونیکس،فری‌بی‌اس‌دی
وضعیت توسعه: جاری
مدل منبع: متن‌بسته (با اجزاء متن‌باز)
تاریخ اولین انتشار: ۲۴ مارس ۲۰۰۱؛ ۲۳ سال پیش (۲۰۰۱-24}})
انتشار پایدار: 14.0 (23A344) (۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳؛ ۱۷ ماه پیش (۲۰۲۳-26}})) 
انتشار آزمایشی: 14.1 بتا ۲ (20B5012d) (۳ اکتبر ۲۰۲۳؛ ۱۷ ماه پیش (۲۰۲۳-03}}))  
بازار هدف: محاسبات شخصی
زبان (های) در دسترس: ۳۴ زبان
فهرست زبان‌هااز مک‌اواس سیرا: عربی، کاتالان، کرواتی، چینی (ساده)، چینی (سنتی)، چکی، دانمارکی، هلندی، انگلیسی، فنلاندی، فرانسوی، آلمانی، یونانی عبری، مجارستانی، اندونزیایی، ایتالیایی، ژاپنی، کره‌ای، مالایی، نروژی، لهستانی، پرتغالی (برزیل)، پرتغالی (پرتغال)، رومانیایی، روسی، اسلواکی، اسپانیایی (مکزیک)، اسپانیایی (اسپانیا)، سوئدی، تایلندی، ترکی، اوکراینی، ویتنامی: فهرست زبان‌هااز مک‌اواس سیرا: عربی، کاتالان، کرواتی، چینی (ساده)، چینی (سنتی)، چکی، دانمارکی، هلندی، انگلیسی، فنلاندی، فرانسوی، آلمانی، یونانی عبری، مجارستانی، اندونزیایی، ایتالیایی، ژاپنی، کره‌ای، مالایی، نروژی، لهستانی، پرتغالی (برزیل)، پرتغالی (پرتغال)، رومانیایی، روسی، اسلواکی، اسپانیایی (مکزیک)، اسپانیایی (اسپانیا)، سوئدی، تایلندی، ترکی، اوکراینی، ویتنامی
روش روزآمدسازی:  فروشگاه مک اپ (10.8+)  به روزرسانی نرم‌افزار (10.0–10.7) 
بن‌سازه رایانش:  Arm (11+)  X86-64 (10.4.7+)  IA-32 (10.4.4–10.6.8; متوقف شد)  PowerPC (10.0–10.5.8; متوقف شد) 
گونه هسته: پیوندی (اکس‌ان‌یو)
پیش فرض واسط کاربر: گرافیکی (آکوا)
 پروانه: نرم‌افزار تجاری، نرم‌افزار انحصاری
جلوتر از: مک‌اواس کلاسیک
وبگاه رسمی: www.apple.com/macos
وضعیت پشتیبانی: وضعیت پشتیبانی
پشتیبانی می‌شود: پشتیبانی می‌شود
مک‌اواس (به انگلیسی: macOS، ‎/ˌmækoʊˈɛs/‎) (با نام‌های قبلی Mac OS X و سپس OS X) یک سری از سیستم‌عامل‌های یونیکس‌بنیان گرافیکی است که توسط شرکت اپل توسعه، عرضه و فروخته می‌شود. این سیستم‌عامل به صورت انحصاری بر روی کامپیوترهای مکینتاش و تمام مک‌هایی که از سال ۲۰۰۲ عرضه شده‌اند اجرا می‌شود. مک او اس بعد از مایکروسافت ویندوز، دومین سیستم عامل مورد استفاده در جهان در زمینهٔ دسکتاپ (رایانهٔ شخصی) است.
هستهٔ این سیستم‌عامل نوعی یونیکس بر اساس بی‌اس‌دی بوده که توانایی اجرای نسخه‌های بازنویسی‌شده از نرم‌افزارهای متن‌باز را دارد و به نام «داروین» شناخته می‌شود. این سیستم‌عامل همچنین از رابط گرافیکی پیشرفته‌ای بنام آکوا (Aqua) بهره می‌برد.
مک‌اواس بنیان نهاده شده‌است بر روی تکنولوژی‌های توسعه‌یافته در شرکت نکست بین ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۷، سپس شرکت نکست با شرکت اپل ادغام شد. حرف X در نام این سیستم‌عامل به عنوان رقم ده تلفظ می‌شود؛ برگرفته از عددنویسی رومی.
نسخه‌ها

نسخه‌های این سیستم‌عامل عبارتند از:
۱۴ مشهور به Sonoma
۱۳ مشهور به  Ventura
۱۲ مشهور به مانتری
۱۱ مشهور به بیگ سور
۱۰٫۱۵ مشهور به Catalina
۱۰٫۱۴ مشهور به Mojave
۱۰٫۱۳ مشهور به High Sierra
۱۰٫۱۲ مشهور به سیرا
۱۰٫۱۱ مشهور به El Capitan
۱۰٫۱۰ مشهور به یوسمیت
۱۰٫۹ مشهور به  موریکس
۱۰٫۸ - مشهور به Mountain Lion
۱۰٫۷ - مشهور به Lion
۱۰٫۶ - مشهور به Snow Leopard
۱۰٫۵ - مشهور به Leopard
۱۰٫۴ - مشهور به Tiger
۱۰٫۳ - مشهور به Panther
۱۰٫۲ - مشهور به Jaguar
۱۰٫۱ - مشهور به Cheetah/Puma
صفحات مرتبط

اواس‌ده موریکس
او اس ده یوسمیت
لوگوی نسخه‌ها مختلف اواس ده از چپ به راست:
Cheetah/Puma (1), Jaguar (2), Panther (3), Tiger (4), Leopard (5), Snow Leopard (6), Lion (7), Mountain Lion (8), Mavericks (9).
اما وو

| اما وو | اما وو |
| --- | --- |
وو در رویداد Elle Run with Style در سال ۲۰۱۹: وو در رویداد Elle Run with Style در سال ۲۰۱۹
نام هنگام تولد: Wu Ying-chieh (吳映潔)
زادهٔ: ۱۱ اوت ۱۹۸۹ ‏(۳۵ سال) کیلونگ، تایوان
پیشه(ها): خواننده، بازیگر
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۵–تاکنون
پیشه موسیقی: پیشه موسیقی
نام(های) دیگر: Gemma گوی گوی (鬼鬼) Oh Young-gyul (오영결)
ژانر: ماندوپاپ، کی پاپ
ناشر(ان):  رکوردهای Linfair  Warner Music Taiwan  CJ E&M  استودیو جما وو  Avex Taiwan 
همکاری‌های مرتبط: هی دختر
 :  
اما وو یینگ چیه (Chinese ; متولد ۱۱ اوت ۱۹۸۹)، همچنین به نام گوی گوی(Chinese)، خواننده و بازیگر تایوانی است.
وو یینگ چیه، با نام مستعار گوی گوی، در ۱۱ اوت ۱۹۸۹ در شهر کیلونگ، تایوان به دنیا آمد و تنها فرزند والدینی است که از هم جدا شده‌اند.
فیلم‌شناسی > سریال‌های تلویزیونی

| سال | عنوان | نقش | شبکه | یادداشت‌ها |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۷ | مکچیاتو قند قهوه ای | گوی گوی (به عنوان خودش) | FTV کانال ستاره چینی | بازیگرانه |
| ۲۰۰۸ | افسانه ی شوروی‌های قهوه ای قند | نگهبان عبادات | تلویزیون ستاره ای | کامئو، اپ. ۱۳ |
| ۲۰۰۸ | ترمیناتور مرموز و باورنکردنی | لی شیاؤ Xing / تیان مو Xing | تلویزیون‌های تلویزیونی | سرب زن |
| ۲۰۰۹ | ک. و. ان گو | هوانگ یو ینگ | FTV / GTVتلویزیون‌های تلویزیونی | کامئو، اپ. ۴۴–۴۶ |
| ۲۰۱۱ | من، برادر من | لوو وای وای | تلویزیون‌های تلویزیونی | سرب زن |
| ۲۰۱۱ | پوست رنگ شده | شیا بنگ | تلویزیون S4، ZJTV GTV، شنزین تلویزیون ماهواره ای تلویزیون ماهواره ای شنژن | نقش پشتیبانی |
| ۲۰۱۱ | دستورات عشق | وانگ مِی ی | تلویزیون‌های تلویزیونی | نقش پشتیبانی |
| ۲۰۱۲ | خواب در آبی | شین شیاو کی | ZJTV | نقش پشتیبانی |
| ۲۰۱۲ | تب تابستانی | چن ون چنگ / چن تیان چنگ | تلویزیون‌های تلویزیونی | سرب زن |
| ۲۰۱۳ | نخست‌وزیر زن | اون دن نیانگ | تلویزیون هونان | نقش پشتیبانی |
| ۲۰۱۴ | استاد بزرگ و تکثر کننده | آهنگ وِن وِن | تلویزیون اژدها | نقش پشتیبانی |
| ۲۰۱۴ | مرد زیبا متفاوت | تونگ یو چن | تلویزیون هونان | سرب زن |
| ۲۰۱۴ | دفترچهٔ هم اتاقی | لی می دای | تلویزیون هونان | نقش حمایتی |
| ۲۰۱۵ | چهار (سلسلسل تلویزیونی ۲۰۱۵) | لنگ ی ی | تلویزیون هونان | نقش پشتیبانی |
| ۲۰۱۵ | دختر با گوشواره‌های تاسل | روان چنگ تیان | تلویزیون هونان تلویزیون آنهوئی | سرب زن |
| ۲۰۱۵ | روزنامه غذا "سلاکر" | ژانگ آن آن | آیکیوی ویو (مدیای پخش) Viu (مدیای پخش) | سرب زنانه |
| ۲۰۱۶ | افسانهٔ چاقوی پرواز | فانگ کی کی | یوکو | نقش پشتیبانی |
| TBA | پری خانم | چن شیان چی |  | سرب زن |
:
فیلم‌شناسی > فیلم

| سال | عنوان | نقش | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۱ | چهار | دینگ دانگ | نقش مکمل |
| ۲۰۱۳ | چهار دوم | دینگ دانگ | نقش مکمل |
| ۲۰۱۴ | چهار III | دینگ دانگ | نقش مکمل |
| ۲۰۱۵ | تعطیلات رؤیایی | دنی | ظاهر مهمان |
| ۲۰۱۶ | روزهای خودمان | چن یینو | نقش مکمل |
| ۲۰۱۸ | بیشتر از آبی | بانی | ظاهر مهمان |
| ۲۰۲۱ | دختر پری من | وو شیائو ژو | سرب زن |
:
فیلم‌شناسی > نمایش‌های موزیک ویدیو

| سال | عنوان | هنرمند (های) |
| --- | --- | --- |
| ۲۰۰۶ | "منکر (男傭)" | کنجی وو |
| ۲۰۰۹ | "آسمانی که نمی‌توانی ببینی (你看不到的天空)" | ایوان یو |
| ۲۰۱۰ | "قرمز" | والاس چانگ |
| ۲۰۱۱ | "دلتنگ تو" | لیو زی کیان |
| ۲۰۱۱ | "چسب به تو" | لیو زی کیان |
| ۲۰۱۱ | "دستور پخت مخفی عشق (愛的秘方)" | کنجی وو |
| ۲۰۱۳ | "عشق دور از من یک متر" | هو شیا |
| ۲۰۱۶ | "رها نکردن" | بن وو |
| ۲۰۲۰ | "فکر می‌کنم دوستت دارم" | 曹楊 جوان |
| ۲۰۲۱ | "هنوز تنها" | 黃偉晉 وین هوانگ |
:
آهنگ‌شناسی > آلبوم استودیویی

| عنوان | جزئیات آلبوم |
| --- | --- |
GX:  منتشر شده: ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۰  برچسب‌ها: Avex Taiwan  فرمت‌ها: سی دی، دانلود دیجیتال
:
آهنگ‌شناسی > نمایشنامه‌های تمدید شده

| عنوان | جزئیات آلبوم |
| --- | --- |
جما:  منتشر شده: ۷ اکتبر ۲۰۱۶  برچسب‌ها: سی جی ای اند ام، وارنر موزیک تایوان  فرمت‌ها: سی دی، دانلود دیجیتال
:
آهنگ‌شناسی > تک آهنگها

| عنوان | سال | موقعیت‌های بالای نمودار > CHN | آلبوم |
| --- | --- | --- | --- |
| "کلوکلوکولوکلوک" | ۲۰۱۷ | -بله. | GX |
| "من را دوست دار" | ۲۰۱۹ | ۳۷ | GX |
" - " به انتشارات که در نمودار قرار نگرفته‌اند اشاره می‌کند.: " - " به انتشارات که در نمودار قرار نگرفته‌اند اشاره می‌کند.
آهنگ‌شناسی > همکاری‌ها

| سال | عنوان | هنرمندان دیگر | آلبوم |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۳ | "دوستت دارم" | باشه تاک یون | ما ازدواج کردیم نسخه جهانی OST |
| ۲۰۱۸ | "شهاب سنگ کوچک" (小流星) | سکوت وانگ | 200 Million Years Old Classmate [zh] OST |
مکتب تبریز اول

آدم و حواُ نگاره ای از کتاب منافع الحیوان از ابن بختیشوع
مکتب تبریز اول یا مکتب مغول (ایلخانی) (قرون ۷ و ۸ ه‍.ق) اولین مکتب نگارگری ایرانی است که در تبریز پایه‌ریزی شده و به همین دلیل آن را مکتب تبریز نامیده‌اند. این مکتب مصادف با حکومت ایلخانان مغول در ایران است که مرکز خود را تبریز قرار دادند. این مکتب، دوره آغاز ورود عناصر چینی به حوزهٔ نگارگری ایرانی به حساب می‌آید. در این دوره تأثیر نقاشی چینی بر روی نگارگران ایرانی واضح است. مکتب تبریز اول در دوره ایلخانان، بیشتر با عنوان سبک مغولی و گاه سبک رشیدیه معرفی شده است.
از آثار این مکتب می‌توانیم به منافع الحیوان ابن بختیشوع (۶۹۵ ه‍.ق)، جامع التواریخ رشیدی (۷۱۴ ه‍.ق)، یک نسخه کلیله و دمنه که در آن عناصر منظره طبیعی تنوع قابل ملاحظه‌ای یافته‌اند، معراج نامه، تاریخ چنگیزی و از محصولات دیگر کارگاه‌های تبریز، شاهنامه دموت است که نگاره‌های آن توسط چند نقاش اجرا شده است و هم‌اکنون تنها چند تصویر پراکنده از آن باقی است. در نگاره‌های شاهنامهٔ دموت سنت‌های ایرانی و بین‌النهرینی پیش از مغول با سنت‌های خاور دور آمیخته شده‌اند. شاهنامهٔ دموت را می‌توان نقطهٔ اوج پیشرفت نقاشی عهد ایلخانی دانست. بیشتر این کتاب‌ها در ربع رشیدی تهیه شدند.
ویژگی‌ها

چهره‌ها، نحوه نمایش طبیعت مثلاً ترسیم تنه پیچیده و گره‌دار درختان و صخره‌های تیز و چین وچروک لباسها متأثر از سنت بیزانسی ودشت‌های بریده و ابرهای مواج، مراعات نسبت‌ها، دقت در رسم گیاهان و اعضای بدن حیوانات، و تحرک و جنبش بیشتر در نمایش صحنه‌ها به جای آرامش و سکون موجود در نقاشی سنّتی ایرانی در این مکتب دیده می‌شوند.
از سوی دیگر، استفاده از نقوش تزیینی هنر ایرانی مانند نقوش هندسی کاشی‌کاری، و اعتبار بخشیدن به معماری ایرانی به عنوان اصلی‌ترین جانمایه کار و بازنمایی روح ملی، تقلید صرف از هنر چینی را نفی می‌کند.
هنرمندان ایرانی در عین پذیرش عناصر تازه که به آثار آنان جلوه‌ای نو و تحرکی بیشتر می‌بخشید، این عوامل را با شیوه سنتی نگارگری ایرانی چنان آمیختند که به سختی می‌توان این عناصر تازه را در میان تاروپود هنر سنّتی تمیز داد. در واقع، آمیختن این عناصر جدید به شیوه‌ای کاملاً ایرانی انجام پذیرفت؛ به‌طوری‌که لطمه‌ای به تداوم هنر نگارگری ایرانی وارد نکرد.
در این دوران دو اتفاق مهم در نگارگری رخ داد:
اول: آغاز ورود عناصر چینی به حوزه نگارگری ایرانی بود.
دوم: ایجاد سنت کارگاهی، هنر به صورت تخصصی درآمد و هر یک از هنرمندان بخشی از کار را برعهده گرفتند. این اتفاق با تأسیس ربع رشیدی که به دستور خواجه رشید الدین فضل‌الله ساخته شده بود شروع شد.
از نگارگران این دوره می‌توان از احمد موسی، امیر دولتیار، مولانا ولی‌الله و محمدعلی توسی کاتب نام برد.
نگارخانه

منظرهٔ تابستان.
منظرهٔ زمستان.
سیمرغ زال را می‌رباید.
اسفندیار با گرگ‌ها می‌جنگد.
بریجا آلتا

مکان
| بریجا آلتا | بریجا آلتا |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
بریجا آلتا: بریجا آلتا
ناحیه: پیمونت
استان / شهرستان: استان کونیو (CN)
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۱٫۷ کیلومتر مربع (۲۰٫۰ مایل مربع)
جمعیت (Dec. 2004): جمعیت (Dec. 2004)
 • کل: ۵۶
 • تراکم: ۱٫۱/کیلومتر مربع (۲٫۸/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: 18025
پیش‌شماره تلفن: 0174
بریجا آلتا (به ایتالیایی: Briga Alta) یک کومونه در ایتالیا است که در استان کونیو واقع شده‌است.
خصوصیات

بریجا آلتا ۵۱٫۷ کیلومترمربع مساحت و ۵۶ نفر جمعیت دارد.
ازرا (فیلم ۲۰۲۳)

| ازرا | ازرا |
| --- | --- |
کارگردان: تونی گلدوین
تهیه‌کننده: ویلیام هوربرگ جان کیلیک تونی گلدوین تونی اسپریداکیس
فیلمنامه‌نویس: تونی اسپریداکیس
بازیگران: بابی کاناوله رز بیرن ویرا فارمیگا ووپی گلدبرگ رین ویلسون تونی گلدوین ویلیام فیتزجرالد رابرت دنیرو
توزیع‌کننده: بلیکر استریت
تاریخ‌های انتشار:  ۹ سپتامبر ۲۰۲۳ (۲۰۲۳-09-۰۹) (تورنتو)  ۳۱ مه ۲۰۲۴ (۲۰۲۴-0۵-۳۱) (ایالات متحده)  
مدت زمان: ۱۰۰ دقیقه
کشور: ایالات متحده
زبان: انگلیسی 
فروش گیشه: ۳٫۲ میلیون دلار
ازرا (به انگلیسی: Ezra) فیلمی محصول سال ۲۰۲۳ و به کارگردانی تونی گلدوین است. در این فیلم بازیگرانی همچون بابی کاناوله، رز بیرن، ویرا فارمیگا، ووپی گلدبرگ، رین ویلسون، تونی گلدوین، ویلیام فیتزجرالد، رابرت دنیرو و ماتیلدا لاولر ایفای نقش کرده‌اند.
اراک
نام‌گذاری

مقالهٔ اصلی: نام‌های اراک
از سده دوم اسلامی ناحیه میان همدان، ری و اصفهان، عراق نامیده می‌شد که بعدها برای تمایز با عراق عرب آن را عراق عجم نامیدند. عَراق، معرب اراک است. تاریخ بنیان اراک به دو قرن پیش و به دوران قاجار بازمی‌گردد. در آن زمان شهر به نام قلعه سلطان‌آباد خوانده می‌شد. علت نام‌گذاری این بود که شهر به دستور فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شد. نام شهر بعدها به سلطان‌آباد، سپس به سلطان‌آباد عراق و در سال ۱۳۱۶ خورشیدی به اراک مبدل گشت.
سعید نفیسی نظر می‌دهد که چون می‌خواستند نام قدیم را زنده کنند، نام شهر عراق را به اراک تبدیل نمودند. هرتسفلد محقق آلمانی شکل فارسی اراک را به معنی سرزمین هموار می‌داند.
برای واژه «اراک» معانی گوناگونی ذکر گردیده است که شماری از آن‌ها عبارت‌اند از: پایتخت، باغستان، نخلستان و شهرستان. برخی افراد واژه «اراک» را برگرفته از ایراک که معرب آن کلمه عراق است، دانسته‌اند، زیرا در دوره‌های باستان به مرکز فلات ایران، ایرانستان و ایرانک گفته می‌شد و در دوره اسلامی و به ویژه از قرن یازدهم میلادی جغرافی‌نویسان مسلمان، منطقه یا سرزمین اراک را به صورت عربی شده آن، یعنی عراق تبدیل کردند. ولایت اراک منطقه وسیعی را شامل می‌شد. در دوره رضاشاه نام قدیمی را برگرداندند، امّا این نام تنها به بخش سلطان آباد اطلاق شد. حدود ۷۰۰ سال ادبیات فارسی تحت تأثیر تلفظ عربی بود که در آن حروف پ، ژ، گ، ک، چ و… حذف و دگرگون می‌شد.
تاریخچه

مقالهٔ اصلی: تاریخ اراک
تاریخچه > پیش از ساخت شهر

پیش از ساخت شهر در جای کنونی و در پیرامون آن چند ده وجود داشت، در جنوب شهر ده قلعه و قلعه‌نو و در غرب شهر ده حصار بود که برای ساخت شهر ویران شدند. در جای کنونی شهر دهی بنام دستگرده بوده است که از آثار آن قناتی باقی‌مانده که به «قنات ده» شناخته شده است.
تاریخچه > علت شکل‌گیری شهر

شهر اراک را تا پیش از سال ۱۳۱۷ خورشیدی، عَراق و پیش از آن سلطان‌آباد می‌گفتند. بانی شهر یوسف‌خان گرجی (معروف به سپهدار عراق) بود. بر پایه روایت‌ها، پیش از ساخت شهر، در محل آن هشت یا ده قلعه به نام‌های خان باباخان، حصار، ده‌کهنه، مرادآباد، آقا سمیع، سلیم، نو و قادر وجود داشت و مردمان قلعه‌ها همیشه در حال درگیری با یکدیگر بودند، یوسف‌خان از درگیری‌های قلعه‌ها شرح حالی به فتحعلی‌شاه قاجار نوشت. وی دستور ویران کردن قلعه‌ها و ساخت شهری جدید را از شاه دریافت کرد.
در آن زمان در این ناحیه دو طایفه نیرومند ساکن بودند، خان‌های فراهان که در بخش فراهان کنونی ساکن بودند و خان‌های کَزّاز که در بخش زالیان کنونی ساکن بودند. هر دو طایفه پس از آگاه شدن از تصمیم احداث شهر تازه (قلعه نظامی)، کوشش نمودند حکومت مرکزی را قانع کنند که شهر را در منطقه مسکونی آن‌ها بنا نهد که هرکدام به دلایلی کامیاب نشدند. سرانجام یوسف‌خان گرجی تصمیم می‌گیرد که شهر را در محل کنونی که واپسین نقطه قلمرو فراهان و نخستین نقطه قلمرو کزاز بود بنا نهد تا از بروز اختلاف و درگیری جلوگیری شود.
یوسف‌خان که شهرهای گرجستان و قفقاز را دیده بود، کوشش کرد شهری مرتب و منظم بنا کند که همگی کوچه‌ها در فواصل معین یکدیگر را قطع کنند و پهنای همه آن‌ها ۶ ذرع محاسبه شده بود. همچنین بازار شهر در میانه آن گماشته شد که برای عموم مردم دردسترس قرار گیرد.
تاریخچه > گسترش شهر

پس از پایان بنای شهر، سپهدار گرجی مردم پیرامون را برای سکونت در شهر تازه تشویق می‌نماید. وی کار خود را از روستاهای کرهرود، سنجان و فیجان آغاز می‌کند که در آن زمان به «سه ده» معروف بودند. همچنین شمار بسیاری از خان‌ها و رعایای پیرامون در دو محله قلعه و حصار سکونت داده شدند.
از جمله علل گسترش نامنظم شهر در سال‌های بعد، این بوده که بیشتر باغ‌های شهر به خانه‌های مسکونی تبدیل شد و چون حدود باغ‌ها با جوی‌های آب با مسیرهای غیر مستقیم معین می‌شد، خانه‌های احداث شده به پیروی از آن‌ها نامنظم ساخته شدند. دلیل دیگر نامنظم بودن خیابان‌ها، نظارت نداشتن بلدیه به ساخت و سازها تا آن زمان بود. در سال ۱۲۷۱ قمری سیل مهاجران از نقاط گوناگون مانند گلپایگان، خمین، بروجرد، کاشان، اصفهان، تبریز، قم و خوانسار به سوی اراک آغاز گشت و موجب آغاز رونق اقتصادی شهر شد. به همین اساس محله‌هایی مانند عباس‌آباد، منق آباد، پشت خندق و هزاوه‌ای‌ها شکل گرفت و در سال ۱۳۰۸ با همکاری بلدیه عراق، خیابان امام خمینی امروزی، عباس‌آباد و باغ ملی احداث شد و بافت قدیمی شهر مرمت شد.
با عبور راه‌آهن از شهر، گسترش شهرنشینی شتاب گرفت. در سال‌های صلح و آرامش دیوارهای پیرامونی شهر برداشته شد و شهر بی‌رویه رو به گسترش نهاد.
تاریخچه > دوران مشروطه

در سال ۱۲۸۵ خورشیدی که فرمان مشروطه صادر شد، ۹۲ سال از عمر شهر سلطان‌آباد می‌گذشت. در آستانه جنبش مشروطه و ناتوانی قاجار در حمایت از بازرگانان ایرانی در مقابله کمپانی‌های خارجی حاضر در اراک، بازاریان و دست‌اندرکاران صنعت را به مبارزه با سرمایه‌داران خارجی کشاند. این مبارزه به رهبری روحانیان شیعه که پیشینه طولانی حضور در منطقه عراق عجم (به ویژه در قریه کرهرود) را داشتند شکل گرفت. در این زمان مدارس دینی و علمای اراک، بیشتر تابع روحانیون نواندیش نجف از جمله آخوند ملاحمد کاظم خراسانی قرار داشتند. این افراد در دوران مشروطه رهبری جنبش در اراک را بر عهده داشتند که مشهورترین آن‌ها آقا نورالدین عراقی بود. پس از صدور فرمان مشروطه، آقا نورالدین عراقی نخستین انجمن ولایتی را به همراه دیگر روحانیون نوگرا تأسیس نمود. پس از به توپ بسته شدن مجلس و دوران استبداد صغیر، آزادی‌خواهان اراک به خاطر حضور پر نفوذ آقا نورالدین عراقی کمتر از دیگر نقاط ایران مورد آزار و اذیت قرار گرفتند.
اراک شش انجمن مشروطه خواه داشت که عبارت بودند از:
انجمن سری آدمیت به ریاست آقا اسدالله پروین
انجمن دموکرات به رهبری حاج میرزا عبدالعظیم
انجمن تدین تشکیل شده در مدرسه سپهدار به رهبری شیخ علی نخستین
انجمن آذربایجانیان متشکل از آذربایجانی‌های عراق عجم به رهبری میرزا حبیب‌الله عکاس‌باشی
انجمن برادران به رهبری میرزا حسن خان حرآبادی و میرزا علی اکبر کمپانی
انجمن اعتدالیون به رهبری مجد الممالک
پس از صدور فرمان مشروطه، آقا نورالدین عراقی اوّلین انجمن ولایتی را به همراه دیگران روحانیون نوگرا تأسیس نمود. پس از به توپ بسته شدن مجلس و دوران استبداد صغیر، آزادی‌خواهان اراک به خاطر حضور پر نفوذ آقا نورالدین عراقی کمتر از دیگر نقاط ایران مورد آزار و اذیت قرار گرفتند.
تاریخچه > دوران جنگ جهانی اول و دوم

تا سال ۱۲۷۱ قمری جنبه نظامی برای این شهر بیشتر مطرح بود. در این سال به نقل از اعتمادالسلطنه، میرزاحسن، نایب الحکومه عراق دکان‌های شهر سلطان‌آباد، عمارت و باغ‌های دیوانی را تعمیر و درخت‌کاری کرد و از شهرهای دیگر از هر قبیل صاحبان صنایع و حرفه‌های گوناگون را به شهر آورد و ساکن کرد.
از این سال به بعد، ولایت عراق علاوه بر نقش نظامی، دارای نقش صنعتی و اقتصادی نیز شد و به واسطه واقع‌شدن در مسیر راه‌های تجاری، مورد توجه کمپانی‌های خارجی قرار گرفت. ورود کمپانی‌های خارجی، به سلطان‌آباد باعث گردید که این شهر به‌طور ناگهانی گسترش یابد و فضاهای تجاری، مسکونی، اداری، تفریحی جدیدی در آن ایجاد شود. به این ترتیب با وجود رکود اقتصادی حاکم بر کشور، اقتصاد سلطان‌آباد رونق یافت و شرایط جذب جمعیت در این منطقه پدید آمد، اما با آغاز جنگ جهانی اول در اواخر سال ۱۲۹۳ خورشیدی، حکومت مرکزی متزلزل شد و سپاهیان روس و انگلیس به شهر وارد و در آن مستقر شدند. بر اثر اشغال شهر، راه‌ها ناامن شد و در نتیجه اقتصاد تجاری سلطان‌آباد به‌طور ناگهانی سقوط کرد. در شهریور ۱۳۲۰ خورشیدی جنگ جهانی دوم آغاز و به داخل ایران کشیده شد، رضاخان از حکومت خلع گردید و مناطقی از کشور به اشغال نیروهای متفقین درآمد. در این دوره، اراک به دلیل دارا بودن یکی از ایستگاه‌های مهم راه‌آهن سراسری ایران از اهمیت ارتباطی خاصی برخوردار بود و به همین لحاظ چند سال توسط متفقین اشغال گردید. سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ خورشیدی را می‌توان یکی از دوران‌های برجسته رکود اقتصادی ایران دانست. نابسامانی اقتصادی این سال‌ها، اراک را نیز تحت تأثیر قرار داد، روند مهاجر فرستی شهر آغاز گردید. در طول دوره جنگ جهانی دوم، آب و سوخت در این شهر انبار می‌شد.
با اشغال ایران قحطی، گرانی و کمیابی کالا آغاز شد. نیروهای متفقین غله مازاد روستائیان را می‌گرفتند که این عمل باعث واکنش مردم شد. در سال ۱۳۲۱ خورشیدی در هشت شهر کشور شورشهایی رخ داد که در میان آن‌ها وقایع اراک اهمیت خاصی داشت، زیرا شورش گسترده‌تر و مداوم‌تر بود و از شهریور تا اسفندماه همان سال ادامه داشت. در ۲ شهریور ۱۳۲۱ خورشیدی وزیر دارایی از نخست‌وزیر تقاضای فرستادن قوا برای سرکوب شورش‌ها را کرد، اما اعزام نیرو کمکی به حل ماجرا نکرد. در اواخر آبان کسبه بازار دست به اعتصاب زدند و به دستور قوام‌السلطنه عده‌ای دستگیر شدند. این اعتصاب با دخالت وزیر خواربار و تهدید و وعده به اعتصاب کنندگان به پایان رسید. این قضیه در اسفندماه همان سال تکرار شد، اما به سرعت خاتمه یافت.
تاریخچه > دوران انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ۸ ساله

نخستین حرکت‌های انقلابی در اراک در میانه سال‌های ۱۳۵۵ و ۱۳۵۶ خورشیدی با سخنرانی و دعوت به تظاهرات رخ داد. نخستین راهپیمایی انجام شده در اراک، تظاهراتی آرام و بدون شعار بود که به وسیله فرهنگیان سازمان‌دهی شده بود. در جریان ۱۰ روز سخنرانی احمد جنتی در محرم ۱۳۵۷ خورشیدی در اراک، مردم پس از سخنرانی‌های وی هر شب در خیابان تظاهرات می‌کردند و شعار مرگ بر شاه می‌دادند که این نخستین شعار علیه شاه در اراک بود. با بالا گرفتن اوضاع در تاسوعای سال ۱۳۵۷ خورشیدی مردم تلاش کردند مجسمه رضاشاه را از میدان باغ ملی پایین بکشند، اما موفق نشدند و در درگیری‌هایی که رخ داد، چهار نفر کشته‌شدند. همان شب مجسمه رضاشاه توسط پلیس از میدان منتقل شد. کشته‌شدن چهار نفر در آن روز باعث ایجاد ترس در مردم و خاموش شدن اعتراضات برای یک هفته پس از آن شد.
با آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۵۹ خورشیدی، شهر اراک همانند دیگر شهرهای دیگر مورد حمله رژیم بعث عراق قرار گرفت، طوری‌که در طی ۸ سال، ۷۷ بار بمباران شد و در این میان ۸۹۵ نفر کشته‌شدند. شدیدترین حمله به شهر در ۵ مرداد ۱۳۶۵ اتفاق افتاد. اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس‌جمهور وقت) در کتاب کارنامه و خاطرات سال ۱۳۶۵ اوج دفاع، از خاطرات آن روز چنین نقل می‌کند:
عمده‌ترین حملات هوایی امروز عراق، علیه مناطق غیرنظامی در اراک صورت گرفت، به این ترتیب که صبح امروز هواپیماهای عراقی به مناطق کارگری صنعتی اطراف شهرستان اراک حمله کردند؛ که بر اثر آن، شماری از کارگران که مشغول کار بودند، کشته‌شدند. طی این حمله، شش هواپیمای عراقی در حالی که در ارتفاع پایین پرواز می‌کردند کارخانه واگن‌سازی پارس، آلومینیوم، کارخانه آذرآب، مراکز آموزش ماشین‌سازی اراک، یک ساختمان اداری و یک منطقه در شهر اراک را در مورد حمله قرار دادند. این تعرض هوایی بیش از ۱۰۰ شهید و بیش از ۵۰۰ مجروح بر جای گذاشت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از شاهدان عینی بمباران، هواپیماهای عراقی در ارتفاع فوق‌العاده پایین اهداف خود را مورد حمله قرار دادند و کارگرانی را که از محوطه کارخانه‌ها بیرون آمده بودند، به زیر رگبار کالیبرهای خود گرفتند.
پس از این واقعه شمار کشته‌شدگان در صنایع اراک ۷۲ نفر گزارش شد.
جغرافیا > تقسیمات کشوری

در دوران قاجار شهر اراک، پس از ساخت به عنوان حکومت‌نشین ولایت عراق برگزیده شد. در دوره پهلوی، بر پایه نخستین قانون تقسیمات کشوری و وظایف فرمانداران و بخشداران (مصوب ۱۶ آبان ۱۳۱۶ خورشیدی)، اراک یکی از ۱۳ شهرستان استان شمال بود. سپس بر پایه دومین قانون تقسیمات کشوری و وظایف فرمانداران و بخشداران (مصوب ۳ بهمن ۱۳۱۶ خورشیدی)، اراک در کنار زنجان جزء استان یکم قرار گرفت. اراک در ۱۳۴۲ خورشیدی از استان یکم جدا شد. در سال ۱۳۲۶ خورشیدی هم‌زمان با تشکیل استان مرکزی (به مرکزیت تهران)، شهر اراک نیز یکی از شهرهای این استان شد و در سال ۱۳۵۶ خورشیدی، مرکز استان مرکزی از تهران به اراک منتقل گردید. یک سال پس از آن استان تهران از استان مرکزی جدا شد. از آن زمان تاکنون شهر اراک به عنوان مرکز استان مرکزی در تقسیمات کشوری شناخته می‌شود.
شهر اراک یکی از کلان‌شهرهای رسمی کشور است که در سال ۱۳۹۲ خورشیدی به جمع کلان‌شهرهای کشور پیوست.
جغرافیا > موقعیت جغرافیایی

شهر اراک روی مدار ۳۴ درجه و ۵ دقیقه و ۳۰ ثانیه در نیم‌کره شمالی از خط استوا قرار گرفته است. همچنین این شهر روی نصف النهار ۴۹ درجه و ۴۱ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | آشتیان | تفرش و فراهان | کمیجان |  |
|  | قم |  | خنداب |  |
|  | قم |    اراک     | خنداب |  |
|  | قم |  | خنداب |  |
|  | محلات و دلیجان | خمین | شازند |  |