stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
میگو
دستگاه تولیدمثل

در بیشتر گونه‌ها، جنس نر و ماده از هم جدا هستند. در خانوادهٔ پنائیده، همهٔ میگوها از ابتدا جنسیت مشخصی دارند ولی در گونه‌هایی همانند پاندالوس (Pandalus) ابتدا نر بوده و بعدها به ماده تغییر جنسیت می‌دهند. دستگاه تولید مثل ماده شامل تخمدان‌ها، مجرای تخمک‌بر، منفذ و قسمت خارجی دستگاه تناسلی یا تلیکوم (Thelycum) می‌باشد. بر اساس شکل تلیکوم، میگوهای پنائیده به دو گروه تلیکوم باز و تلیکوم بسته تقسیم می‌شوند. وظیفهٔ تلیکوم نگهداری اسپرماتوفورهایی است که حین عمل جفت‌گیری از میگوی نر به میگوی ماده منتقل شده‌است.
دستگاه تولید مثل نر شامل یک جفت بیضه، لوله‌های اسپرم‌بر، آمپول انتهایی و قسمت خارجی دستگاه تناسلی یا پتاسما (Petasma) می‌باشد.
مصارف انسانی

به عنوان غذا
شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که بشر از دوران ماقبل تاریخ از میگو تغذیه می‌کرده‌است. با وجود اینکه تا کنون هزاران گونه از میگوها شناسایی شده اما فقط بیست گونه از آن‌ها مورد بهره‌برداری جهت مصارف خوراکی هستند.
در دهه ۱۹۷۰ پرورش صنعتی میگو به ویژه در چین مورد توجه قرار گرفته و آغاز شد. به مرور زمان و با افزایش استقبال و نیاز جوامع به میگو تولید آن نیز افزایش یافته و در سال ۲۰۰۷ میزان تولید میگوی پرورشی از میزان صید میگو از دریاها پیشی گرفت. بیشترین تولید میگوی پرورشی در چین انجام می‌شود و پس از آن کشورهای تایلند، اندونزی، ویتنام، برزیل، اکوادور و بنگلادش در رتبه‌های بعدی قرار دارند. بیشترین واردات نیز متعلق به ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و ژاپن است.
میگو معمولاً به صورت منجمد شده به فروش می‌رسد و دارای ارزش غذایی بالایی است. این غذا حاوی مقدار زیادی اسید چرب امگا ۳، کلسیوم، ید و کلسترول خوب بوده و میزان جیوه ی پایینی در مقایسه با سایر غذاهای دریایی دارد. همچنین میگو مانند برخی دیگر از غذاهای دریایی جزو شایع‌ترین عوامل ایجاد حساسیت غذایی هستند. در یهودیت، میگو کوشر (حلال) نیست، در نتیجه در آشپزی یهودی به کار نمی‌رود.
نگهداری در آکواریوم

چندین گونه از میگوها به عنوان حیوان خانگی در آکواریوم‌های خانگی آب شیرین یا آب شور قابل نگهداری هستند. برخی از آن‌ها صرفاً استفادهٔ زینتی داشته و برخی جهت حذف جلبک‌ها و مواد معلق در آب آکواریوم نگهداری می‌شوند. از میگوهای آکواریومی آب شیرین می‌توان به میگوی آمانو و میگوی گیلاسی اشاره کرد و از میگوهای آکواریومی آب شور می‌توان از «میگوی آتشین» و «میگوی نظافتچی» نام برد.
نگارخانه

میگوی آمادهٔ فروش در بازار
میگوی پاک‌شده و آمادهٔ پخت
میگوی طاووسی
میگوی آمادهٔ فروش در بازار ماهی بوشهر
صید میگو در استان بوشهر
میگوهای آب شیرین در آکواریوم
میگوی ماده و تخم‌هایش
نمای شماتیک ساختمان بدن میگو
سالاد میگو
میگوی گیلاسی. نوع آبی
میگوی نظافت چی
میگوی کریستال قرمز
آرایه‌های ادبی

آرایه‌های ادبی یا صناعات ادبی یا صنایع بدیع در ادبیات فارسی، به‌کار بردن فنونی است که رعایت آن‌ها بر جلوه‌ها و جنبه‌های زیبایی و هنری سخن می‌افزاید. صنایع ادبی، دو دسته است: تناسب‌هایی آوایی و تناسب‌های معنایی.
آرایه‌های لفظی

به آن دسته از آرایه‌های ادبی که از تناسب‌های آوایی و لفظی میان واژه‌ها پدید می‌آید می‌گویند.
آرایه‌های لفظی > واج‌آرایی (نغمهٔ حروف)

مقالهٔ اصلی: واج‌آرایی
به تکرار یک واج صامت یا مصوت در یک بیت یا عبارت گفته می‌شود به گونه‌ای که طنین آن در گوش بر جای بماند و باعث پیدایش موسیقی آوایی در آن بخش از سخن شود. تکرار آواها در چند دسته قابل تقسیم‌بندی‌اند: تکرار یک واج، چند واج درون یک هجا، کل هجا و توالی چند هجا.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| آرزویی در دلم دارم اگرچه دور دور |  | راه چاره رو نماید بهر ما فردی فکور |
(واج‌آرایی با تکرار حرف /ر/ به شعر آهنگ داده‌است)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خیزید و خز آرید که هنگام خزان است  |  |  باد خنک از جانب خوارزم وزان است |
(واج‌آرایی با تکرار صامتهای /خ/ز/)
این دو حرف را می‌توان تداعی‌کنندهٔ فصل خزان دانست.
قابل ذکر است که واج تکرارشونده ممکن است صامت یا مصوت باشد (البته تکرار صامت بارزتر است). برای مثال:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خوابِ نوشینِ بامدادِ رحیل  |  |  بازدارد پیاده را ز سبیل |
که همان‌طور که دیده می‌شود، تکرار مصوت کوتاه «اِ» در مصراع نخست، تکامل‌بخش موسیقی درونیِ شعر است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد  |  |  که تا ز خال تو خاکم شود عبیر آمیز |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| قیامت قامت و قامت قیامت  |  |  قیامت می‌کند این قد و قامت |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بر او راست خم کرد و چپ کرد راست  |  |  خروش از خم چرخ چاچی بخاست |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| شبست و شاهد و شمع و شراب و شیرینی  |  |  غنیمت است چنین شب که دوستان بینی |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| فغان کین لولیان شوخِ شیرینکارِ شهرآشوب  |  |  چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| صحن سرای دیده بشستم ولی چه سود  |  |  کین گوشه نیست در خورِ خیلِ خیالِ تو |
آرایه‌های لفظی > سجع

مقالهٔ اصلی: سجع
سجع به معنی آوردن کلمات هم‌وزن و قافیه در یک عبارت یا نوشته یا انشا است. آوردن سجع می‌تواند به بهتر شدن مطلب، انشا یا نوشته ما بسیار کمک کند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد  |  |  که تا زخال تو خاکم شود عبیر آمیز |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| قیامت قامت و قامت قیامت  |  |  قیامت می‌کند این قد و قامت |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بر او راست خم کرد و چپ کرد راست  |  |  خروش از خم چرخ چاچی بخاست |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| شبست و شاهد و شمع و شراب و شیرینی  |  |  غنیمتست چنین شب که دوستان بینی |
آرایه‌های لفظی > ترصیع

مقالهٔ اصلی: ترصیع
هر گاه اجزای دو بخش از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر، هم‌وزن و در حرف آخر مشترک باشند. البته منظور از حروف آخر حروف اصلی و انتهایی است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای منّور به تو نجوم جلال |  | وی مقّرر به تو رسوم کمال |
در مثال بالا ای و وی، منوّر و مقّرر، نجوم و رسوم و جلال و کمال هم وزن و در حرف آخر یکسان هستند، کلمات تو و به هم عیناً تکرار شده‌اند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ما برون را ننگریم و قال را |  | ما درون را بنگریم و حال را |
بر ظاهرش عیب نمی‌بینم و در باطنش غیب نمی‌دانم
آرایه‌های لفظی > جناس

مقالهٔ اصلی: جناس
جناس یا هم‌جنس‌سازی، نزدیکی هر چه بیشتر واژه‌ها از نظر لفظی است. آرایه جناس به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: جناس تام و جناس ناقص (که جناس ناقص نیز ۴ نوع است).
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس تام

در جناس تام، تمام صامت‌ها و مصوت‌های دو کلمه یکسان هستند، اما معنی آن‌ها با یکدیگر متفاوت است. به‌عبارتی دیگر، واژگانی که دو بار در یک بیت یا عبارت به‌کار می‌روند و هر بار معنایی متفاوت از آن‌ها برداشت می‌شود، متجانس‌اند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خرامان بشد سوی آب روان |  | چنان چون شده بازیابد روان |
(روان در مصراع نخست به معنی جاری و در مصراع دوم به معنی جان و روح است)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| نه من از پرده تقوا به‌درافتادم و بس |  | پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت |
(بهشت اول به معنی جنت است و بهشت دوم به‌معنی واگذاشت از مصدر هلیدن)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چراغ روی تو را گشت شمع پروانه |  | مرا ز حال تو با حال خویش پروانه |
(پروانه دوم به معنی پروایی نیست می‌باشد)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای دلبر عیسی نفس ترسایی |  | خواهم که به پیش من تو بی‌ترس آیی |
| گه اشک ز چشمِ تر من خشک کنی |  | گه بر لب خشکِ من لبِ تر سایی |
(ترسایی اول با ترس آیی و تر سایی جناس تام دارد)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| امید لذت و عیش از مدارِ چرخ، مدار |  |  که در دیار کرم نیست ز آدمی دیّار |
جناس تام دارای فروعی نیز هست، جناس مرکب (یا جناس مَرْفُوّْ) که دو زیر مجموعه نیز دارد: مرکب مَقرون و مرکب مَفروق. همچنین جناس مُلَفَّق نیز از فرعیات جناس مرکب است.
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس تام > جناس مُلَفَّق

در جناس مُلَفَّق هر دو طرف جناس واژه مرکب هستند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| که تا زنده‌ام هیچ نازارمت |  | برم رنج و همواره نازارمت |
(نازارمت اول به معنی نیازارم ترا و نازارمت دوم به معنی ناز آورم ترا می‌باشد)
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس تام > جناس مَرْفُوّْ

در جناس مَرْفُوّْ یکی از ارکان جناس مفرد و دیگری مرکب از دو کلمه است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| دور است سر آب از این بادیه، هش دار  |  |  تا غول بیابان نفریبد به سرابت |
(سر آب)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چراغ روی تو را گشت شمع پروانه |  | مرا ز حال تو با حال خویش پروانه |
(پروانه دوم به معنی پروایی نیست می‌باشد که مرکب است ولی پروانه اول مفرد)
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس غیرتام (ناهمسان)

هر گاه دو واژه در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلافی جزئی داشته باشند و در یک بیت یا عبارت به‌کار روند؛ که انواع آن جناس ناقص، جناس زاید، جناس مذیّل، جناس مرکّب، جناس مفروق، جناس مقرون، جناس متشابه، جناس مطرّف،
جناس خط، جناس لفظ و جناس مکرّر هستند که در مرور زمان به دلیل تقسیم‌بندی زیاد در حال کنار گذاشته شدن هستند.
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس غیرتام (ناهمسان) > جناس محرّف

اختلاف دو واژه در صداهای کوتاه (اِعراب) جناس ناقص محرف یا جناس ناقص حرکتی است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پس طفل کآرزوی ترازوی زر کُنَد |  | نارنج از آن کَنَد که ترازو کُنَد ز پوست |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| زمان خوشدلی دَریاب و دُریاب |  | که دائم در صدف گوهر نباشد |
(دریاب اولی با فتحه است و دریاب دومی با ضمه)
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس غیرتام (ناهمسان) > جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف

هر گاه دو رکن جناس در یکی از حروف با هم اختلاف داشته باشند به آن جناس اختلافی یا جناس ناقص به حرف می‌گویند..
کمند/سمند.. آزاد/آزار.. زحمت/رحمت..
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| در حلقه گُل و مُل خوش خواند دوش بلبل |  | هات اصبوح هبوا یا ایها السکارا |
(گُل و مُل در حرف اول با هم اختلاف دارند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| هنگام تنگدستی در عیش کوش و مستی |  | کین کیمیای هستی قارون کند گدا را |
(دستی، مستی و هستی فقط در حرف نخست باهم متفاوتند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| جذبات شوقک الجمت بسلاسال الغم و البلا  |  | هم عاشقان شکسته‌دل که دهند جان بره ولا |
(بلا و ولا در حرف نخست با هم متفاوتند)
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس غیرتام (ناهمسان) > جناس افزایشی، یک واژه یک حرف بیش از دیگری دارد

خاص و خلاص،کام و کامل
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| جان بی جمال جانان میل جهان ندارد  |  |  هر کس که این ندارد حقا که آن ندارد |
(جان و جهان جناس افزایشی دارند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| شادی مجلسیان در قدم و مقدم توست  |  |  جای غم باد هران دل که نخواهد شادت |
(قدم و مقدم جناس افزایشی دارند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تو که فلس ماهی حیرتی چه زنی ز بحرِ وجود دم |  |  بنشین چو طاهره دمبدم بشنو خروش نهنگِ لا |
(دم و دمبدم جناس افزایشی دارند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| گر خیال جان همی هستت بدل اینجا میا |  | گر نثار جان و دل داری بیا و هم بیار |
(بیا و بیار جناس افزایشی دارند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تنت در جامه چون در جام باده  |  |  دلت در سینه چون در سیم آهن |
(جام و جامه جناس افزایشی دارند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پند گیرید ای سیاهیتان گرفته جای پند  |  |  عذر آرید ای سپیدیتان دمیده بر عذار |
(عذر و عذار جناس افزایشی دارند)
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس غیرتام (ناهمسان) > یک واژه از ترکیب دو واژه دیگر به دست می‌آید

مثال هرگاه دو کلمه یکی ساده و دیگری مشتق آمد
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| دل خلوت خاص دلبر آمد  |  |  دلبر ز کرم به دل برآمد |
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس غیرتام (ناهمسان) > متشابه یا هم‌آوا

هر گاه دو رکن جناس در تلفظ و خواندن با یکدیگر یکسان باشند اما در نوشتار با هم متفاوت باشند و معنی آنان تغییر کند به آن جناس لفظی می‌گویند..
صبا/سبا.. خوان/خان.. حیاط/حیات.. خیش/خویش.. خار/خوار
آرایه‌های لفظی > جناس > جناس غیرتام (ناهمسان) > اختلاف دو واژه در جابه‌جایی حروف است

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پای نِه بر فرق ملک آنگه درآ در ظل فقر |  |  تا ببینی مُلک باقی را کنون از هر کنار |
(کلمه فرق و فقر با جابه‌جایی دو حرف قاف و را به یکدیگر تبدیل می‌شوند)
آرایه‌های لفظی > تخلص

تَخَلُّص در ادبیات، نام هنری شخصی که نام دیگر دارد. به‌طور مثال: سعدی تخلص است و نام اصلی او (مشرف‌الدین) بوده‌است، حافظ (خواجه شمس‌الدین)، نظامی گنجوی (الیاس بن یوسف) و… تخلص را آرایه می‌نامند زیرا در یک شعر آوردن آن بسیار سخت است.
آرایه‌های معنوی

به آن دسته از آرایه‌هایی که بر پایه تناسب‌های معنایی واژه‌ها شکل می‌گیرند، آرایه‌های معنوی گویند.
آرایه‌های معنوی > مراعات نظیر و تناسب

مقالهٔ اصلی: مراعات نظیر
به آوردن حداقل دو واژه در یک بیت یا عبارت که در خارج از آن بیت یا عبارت نیز رابطه‌ای آشنا و خاص میان آن‌ها برقرار باشد مراعات نظیر یا تناسب گویند و برخلاف نظر عموم، تفاوتی بین مراعات نظیر و تناسب وجود ندارد.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چرا چون لاله خونین‌دل نباشم |  | که با ما نرگس او سر گران کرد |
(لاله و نرگس هر دو نوعی گل هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند |  | تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری |
(ابر و باد و مه و خورشید و فلک همگی جز عناصر و پدیده‌های طبیعت هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| رسم بدعهدی ایام، چو دید ابر بهار |  | گریه‌اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد |
(ابر بهار، سمن، سنبل و نسرین همه جزء عناصر بهار هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| گوشم همه بر قول نی و نغمهٔ چنگ است |  | چشمم همه بر لعل لب و گردش جام است |
(نی، قول، نغمه و چنگ همه عناصر موسیقی هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو |  |  یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو |
(داس، درو، مزرع و کشته همگی مربوط به کشاورزی و درو کردن محصول هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تو که فلسِ ماهیِ حیرتی چه زنی ز بحرِ وجود دم |  | بنشین چو طاهره دمبدم بشنو خروش نهنگِ لا |
(فلس، ماهی، بحر و نهنگ همه جزئی از دریا هستند)
آرایه‌های معنوی > تضاد

مقالهٔ اصلی: تضاد
هر گاه دو واژه با معنای متضاد در یک بیت یا عبارت به‌کار رود، آرایه تضاد پدید می‌آید.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| محتسب است و شیخ و من صحبت عشق در میان |  |  از چه کنم مجابشان پخته یکی و خام دو |
(واژه‌های پخته و خام و یک و دو با هم متضادند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| در نومیدی بسی امید است  |  |  پایان شب سیه سپید است |
(واژه‌های /نومیدی/ با /امید/ و همچنین واژگان /سیه/ با /سپید/ متضاد و مخالف هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| به هست و نیست مرنجان ضمیر و خوش میباش  |  |  که نیستی ست سرانجام هر کمال که ست |
(واژه‌های هست و نیست با هم متضاد هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ز روی دوست دل دشمنان چه دریابد |  |  چراغ مرده کجا شمع آفتاب کجا |
(واژه‌های دوست و دشمنان با هم متضاد هستند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| از رخ و زلفت ای صنم روز من است همچو شب |  |  وای بروزگار من روز یکی و شام دو |
(واژه‌های روز و شب، روز و شام و یک و دو با هم متضادند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پند گیرید ای سیاهیتان گرفته جای پند  |  |  عذر آرید ای سپیدیتان دمیده بر عذار |
(سفیدی و سیاهی با هم متضادند)
آرایه‌های معنوی > متناقض‌نما (پارادوکس)

مقالهٔ اصلی: متناقض‌نما (ادبیات)
هرگاه دو مفهوم متضاد را به‌هم نسبت دهیم یا آن دو را در یک چیز جمع کنیم، آرایهٔ متناقض‌نما شکل می‌گیرد و معمولاً معنایی عمیق و پرمغز در پسِ آن نهفته‌است.
«جامه‌اش شولای عریانی است»
(عریانی به شولا نسبت داده شده، اما شولا نوعی جامه است و در واقع ضد عریانی است)
جیب‌هایم پُر از خالی است. {در عالَم واقع، جمع شدن پُر و خالی با هم غیرممکن است و همدیگر را نقض می‌کنند}
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| دولت فقر خدایا بر من ارزانی دار |  | کین کرامت سبب حشمت و تمکین من است |
(در این شعر حافظ دولت را که به معنی ثروت است در کنار متضادش یعنی فقر آورده‌است)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| باز این سکوت گوش خراشت به لب رسید |  | از بین گفته های تو چشمم جز این ندید |
(گوش خراش بودن صفت سر و صدا است و به سکوت نسبت داده شده است. همچنین دیدن گفته ها حس آمیزی است)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| گر زهر کنی بوسه خود بر لب من |  | چون زنده به زهرم، بزن امشب نیشم |
(زهر نماد کشنده بودن است و شاعر دلیل زنده بودن خود را زهر عنوان کرده)
آرایه‌های معنوی > عکس

هرگاه در یک بیت یا عبارت بین دو مورد (مثل «الف» و «ب»)رابطه‌ای برقرار کنیم و مثلاً بگوییم «الف»، «ب» است یا «الف»، «ب» را آورد و در بخش دیگری از همان بیت یا عبارت بین آن دو مورد همان رابطه را برقرار کرده اما جای آن دو را با هم عوض کنیم آرایه عکس به‌دست می‌آید. همانند عکس نقیض در منطق.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر |  | دیدی که چگونه گور بهرام گرفت |
لف و نشر

مقالهٔ اصلی: لف‌ونشر
هر گاه دو یا چند جزء از کلام بدون توضیحی در پی هم بیایند (لف) و آن گاه توضیحات مربوط به هر یک در پی هم آورده شوند (نشر)، آرایه لفّ‌ونشر شکل می‌گیرند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پروانه ز من، شمع ز من، گل ز من آموخت |  | افروختن و سوختن و جامه دریدن |
(پروانه از من افروختن را، شمع از من سوختن را، و گل از من جامه دریدن را آموخت)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| سیب و به و انار به ترتیب لف و نشر |  | دل را و معده را و جگر را مقوی است |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| به روز نبرد آن یل ارجمند |  | به شمشیر و خنجر به گرز و کمند |
| برید و درید و شکست و ببست |  |  یلان را سر و سینه و پا و دست |
یعنی: (۱) با شمشیر سر را برید و (۲) با خنجر سینه را درید و (۳) با گرز پا را شکست و (۴) با کمند دست را ببست.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| هنر خوار شد، جادوی ارجمند  |  |  نهان راستی، آشکارا گزند |
هنر (لف ۱)، جادوی (لف ۲) | راستی (نشر ۱)، گزند (نشر ۲)
تلمیح (اشاره)

مقالهٔ اصلی: تلمیح
هر گاه با شنیدن بیت یا عبارتی به یاد داستان و افسانه، رویدادی تاریخی و مذهبی یا آیه و حدیثی یا … بیفتیم، بدون آنکه آن موضوع مستقیماً تعریف شده باشد، آن بیت یا عبارت دارای آرایه تلمیح است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پدرم روضه رضوان به دو گندم بفروخت |  |  من چرا ملک جهان را به جویی نفروشم |
(اشاره به داستان آدم و رانده شدن او از بهشت به خاطر خوردن میوه ممنوعه (سیب) در بهشت)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| الا ای یوسف مصری که کردت سلطنت مغرور |  | پدر را بازپرس آخر کجا شد مهر فرزندی |
(اشاره به داستان یوسف و یعقوب است)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| لمعات وجهک اشرقت و شعاع طلعتک اعتلی |  |  ز چه رو الست بربکم نزنی بزن که بلی بلی |
(اشاره به داستان خلقت و «بلی» گفتن خلائق بعد از «الست بربکم» گفتن خداوند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| گفتم ای بخت بخفتیدی و خورشید دمید |  |  گفت با این همه از سابقه نومید مشو |
(«سابقه» به معنی سبقت‌گیرنده یا پیشی‌گیرنده بر طبق آیه قرآنی «أن الله سبقت رحمته غضبه» (براستی رحمت خداوند بر غضبش پیشی گرفته‌است) اشاره به رحمت خداوند دارد. البته معنی دیگر سابقه گذشته انسان است. شعر را می‌تواند با هر دو معنی تفسیر کرد که نشان از صنعت ایهام در این شعر دارد)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| لمع البرق من الطور و آنست به |  |  فلعلی لک آت بشهاب قبس |
(در این شعر حافظ به داستان موسی و کوه طور اشاره می‌کند)
تضمین

مقالهٔ اصلی: تضمین
هر گاه شاعر یا نویسنده‌ای، بخشی از نوشته فردی دیگر را در میان اثر خود جای دهد، آن شعر یا نوشته را تضمین نموده‌است. دقت کنید که باید عین نوشته بیاید و اصولاً داخل «...» بیان می‌شود.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چه خوش گفت فردوسی پاک زاد |  | که رحمت برآن تربت پاک باد |
| «میازار موری که دانه کش است |  | که جان داردو جان شیرین خوش است» |
این دو بیت بخشی از بوستان سعدی است و سعدی بیتی معروف از فردوسی را در میان شعر خود عیناً نقل کرده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| «جز این قدر نتوان گفت در جمال تو عیب» |  | که وضع مهر و وفا نیست روی زیبا را |
| زاهد از رندی حافظ نکند فهم چه شد |  | «دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند» |
این دو بیت از دیوان حافظ که در آن خواجه از اشعار سعدی تضمین کرده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| حافظ از جور تو حاشا که بگرداند روی |  | «من از آن روز که دربند توأم آزادم» |
| «من از آن روز که دربند توأم آزادم» |  | پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم |
بیت اول از حافظ است که در آن خواجه از بیت دوم که از اشعار سعدی است تضمین کرده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بر سر تربت من با می و مطرب بنشین |  | «تا به بویت ز لحد رقص کنان برخیزم» |
| چون شوم خاک به خاکم گذری کن چو صبا |  | «تا به بویت ز زمین رقص کنان برخیزم» |
بیت اول از حافظ است که در آن خواجه از بیت دوم که از اشعار سلمان ساوجی است تضمین کرده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| «چراغ روی تو را شمع گشت پروانه» |  |  مرا ز حال تو با حال خویش پروا نه |
| «چراغ حسن تو را شمع روز پروانه» |  | کمند زلف تو را باد صبح سرگردان |
بیت اول از حافظ است که در آن خواجه از بیت دوم که از اشعار سلمان ساوجی است تضمین کرده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| مجو درستی عهد از جهان سست نهاد |  | «که این عجوز عروس هزاردامادست» |
| مده به شاهد دنیا عنان دل، زنهار! |  | «که این عجوزه عروس هزار دامادست» |
بیت اول از حافظ است که در آن خواجه از بیت دوم که از اشعار اوحدی است تضمین کرده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| «آن کس که به دست جام دارد» |  | سلطانی جم مدام دارد |
| آواز دهید، تا ببینند |  | «صوفی که به دست جام دارد» |
بیت اول از حافظ است که در آن خواجه از بیت دوم که از اشعار اوحدی است تضمین کرده‌است.
اغراق (مبالغه)

مقالهٔ اصلی: اغراق
هنگامی که شاعر یا نویسنده، صفتی را در فرد یا پدیده‌ای آنچنان برجسته نشان دهد که در عالم واقع امکان دستیابی به آن صفت در آن حد و اندازه وجود نداشته باشد، آرایه اغراق آفریده می‌شود. البته این ادعای غیرممکن باید به گونه‌ای بیان شده باشد که باعث افزایش گیرایی سخن گردد و شعار گونه وغیر واقعی جلوه نکند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بخواهد هم از تو پدر کین من |  | چو بیند که خاک است بالین من |
(اغراق در ممکن نبودن رهایی از انتقام پدر)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| شود کوه آهن چو دریای آب |  | اگر بشنود نام افراسیاب |
(اغراق در ترس از شنیدن نام افراسیاب که کوه آهن را ذوب می‌کند)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| زین آتش نهفته که در سینه منست |  | خورشید شعله‌ایست که در آسمان گرفت |
(اغراق در اینکه خورشید تنها شعله‌ای کوچک از آتش عشقی است که در قلب حافظ فروزان است)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| با ساربان بگویید احوال آب چشمم |  | تا بر شتر نبندد محمل به روز باران |
(سعدی به گونه‌ای در روز وداع یار می‌گرید که سیل راه می‌افتد و راه بر کجاوه می‌بندد)
حسن تعلیل

مقالهٔ اصلی: حسن تعلیل
هرگاه شاعر دلیلی ادعایی برای پدیده‌ای بیافریند یا بین دو پدیده رابطهٔ علت و معلولیی تخیّلی ایجاد کند به حسن تعلیل دست یافته‌است. حسن تعلیل بعد از ایهام، یکی از صناعت‌های غالب در شعر حافظ است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چشم هایت را که دیدم ناگهان شاعر شدم |  | تا بگویم حس و حالی بی کران شاعر شدم |
حسن تعلیل: شاعر علت شاعر شدن خودش را دیدن چشم های معشوق و نیاز به بیان حس خودش بیان کرده است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تا چشم بشر نبیندت روی |  | بنهفته به ابر چهر دلبند |
حسن تعلیل: شاعر علت ابر پوش بودن قله دماوند را بخاطر ندیده شدن آن از سوی بشر بیان کرده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تو قلب فسردهٔ زمینی  |  | از درد ورم نموده یک چند |
حسن تعلیل: علت برآمدگی دماوند اینگونه توجیه شده‌است که «دماوند» قلب زمین تصور شده‌است که درد گرفته و از شدت درد، ورم نموده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خاک بغداد به مرگ خلفا می‌گرید  |  |  ور نه این شط روان چیست که در بغداد است؟ |
حسن تعلیل: شاعر علت جاری بودن رود دجله در بغداد را گریستن خاک آن شهر به مرگ خلفا می‌داند و حال
آنکه می‌دانیم جاری بودن رود در بغداد امری طبیعی است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| رسم بدعهدی ایام چو دید ابر بهار |  | گریه اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد |
حسن تعلیل: حافظ علت باران بهاری را گریه ابر بهاری به علت بدعهدی ایام می‌داند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ذره را تا نبود همت عالی حافظ |  |  طالب چشمه خورشید درخشان نشود |
حسن تعلیل: حافظ علت رسیدن ذرات معلق در هوا به خورشید را بلند همتی آنان می‌داند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| به سرو گفت کای میوه ای نمی آری |  | جواب داد که آزادگان تهی دستند |
حسن تعلیل: سرو علت میوه نداشتن خود را که نشان از تهی‌دستی درخت هم هست آزادگی می‌داند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| از حیای لب شیرین تو ای چشمه نوش |  | غرق آب و عرق اکنون شکری نیست که نیست |
حسن تعلیل: در این بیت حافظ علت حل شدن شکر در آب را کم آوردن شکر در برابر شیرینی لب یار می‌داند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| اشک غماز من ار سرخ برآمد چه عجب |  | خجل از کردهٔ خود پرده دری نیست که نیست |
حسن تعلیل: در این بیت حافظ دلیل سرخی اشک خود را خجلت اشک از فاش کردن راز شاعر می‌داند.