مولوخ
دیدگاه تاریخی > مولوخ به عنوان نوعی قربانی

در سال ۱۹۳۵، اوتو آیسفلت بر اساس کتیبه‌های فنیقی این فرضیه را مطرح کرد که مولوخ نوعی مراسم قربانی بوده‌است و نه خدایی مستقل. در کتیبه‌های فنیقی، معمولاً واژهٔ ملک با سه واژهٔ دیگر ارتباط دارد: امر (بَرّه)، بال (شهروند) و ادم (انسان). انسان و شهروند هیچ‌گاه در یک جمله مشترک قرار نمی‌گیرند و به نظر می‌رسد هم معنا باشند. دیگر واژه‌ای که گاه به کار رفته بشر (گوشتِ تن) است. وقتی این واژه‌ها کنار ملک قرار می‌گیرند، جمله‌ای با چنین معنایی می‌سازند: «قربانی ملک شامل…» بنابراین اصطلاح لِمولخ در عوض ترجمهٔ معمول «به مولوخ»، باید «به عنوان قربانی مولخ» ترجمه شود، معنایی که با کاربردهای حرف اضافهٔ عبری لَ در متون دیگر همخوانی دارد. بنی رینولدز اضافه می‌کند که ارمیای نبی به همان شکلی که از «قربانی سوختنی و بعل» (۱۹:۴–۵) صحبت می‌کند، از «مولوخ و بعل» (۳۲:۲۵) نوشته‌است.
در دههٔ ۱۹۸۰، جان دی و جرج هایدر به این نظریه نقدهایی وارد کردند. به عقیدهٔ دی و هایدر، بعید است که مفسران تنخ اصطلاحی قدیمی برای قربانی را با یک خدا اشتباه گرفته باشند و اصطلاح «فحشا در عقب مولخ» در سفر لاویان ۲۰:۵ الزاماً به این معناست که مولوخ خدا بوده‌است. دی و هایدر پذیرفتند که ملک اصطلاحی دربارهٔ قربانی کردن در زبان فنیقی بود، اما استدلال کردند که این عمل در فنیقیه ریشه ندارد و توسط فنیقیان دور از وطن به فنیقیه بازگردانده نشده‌است. در آثار جدیدتر، آنتونی فرندو می کوید معادل عبری واژهٔ فنیقی یلک (ریشهٔ ملک در فنیقی)، فعل عبری ابر به معنی «عبور کردن» است؛ به باور فرندو، این بدان معناست که مولوخ عبری با ملک فنیقی از مبدأ مشترکی نیست.
از زمان انتقادات دی و هایدر، تعداد روزافزونی از پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که مولوخ به قربانی مولک اشاره دارد و نه به یک خدا. فرانچسکا استاوراکوپولو می‌گوید که «از آن‌جا که هم هایدر و هم دی تفسیر آیسفلت از ملک فنیقی به عنوان اصطلاحی دربارهٔ قربانی را می‌پذیرند، دیدگاه آن‌ها نظر به اینکه مولِخ عبری نیز به عنوان اصطلاحی برای نوعی قربانی است، مخدوش می‌شود.» او همچنین استدلال می‌کند که لزومی ندارد «فحشا در عقب مولخ» حتماً به عنوان نام خدا در نظر گرفته شود، زیرا ملک هم به عمل قربانی کردن و هم به خودِ قربانی اشاره می‌کند؛ نتیجتاً می‌توان به این صورت معنایش کرد: « «فحشا در عقب قربانی ملک».. هیث دورل معتقد است ترجمهٔ باستانی لاویان ۲۰:۵ به یونانی—که ἄρχοντας به معنای «فرمانروایان» را به جای فحشا به کار برده—به این معناست که متن اصلی عبری عبارت «فحشا در عقب مولخ» را شامل نمی‌شده‌است. بنی رینولدز همچنین نوشته که حداقل یک کتیبهٔ صوری ظاهراً به قربانی ملک اشاره کرده باشد؛ بنابراین دی و هایدر اشتباه می‌کنند که این عمل در کنعان (فنیقیه) یافت نشده‌است.
در میان محققانی که معتقدند مولوخ شکلی از قربانی است، دربارهٔ اینکه آیا قربانی‌های ملکِ بنی اسرائیل به یهوه یا خدای دیگری تقدیم می‌شدند، اختلاف نظر وجود دارد. آرمین لانگه می‌گوید ذبح اسحاق توسط ابراهیم نوعی قربانی ملک به یهوه بوده که در نهایت کودک با گوسفندی جایگزین شده‌است. او تأکید می‌کند که در روایت تورات، اسحاق قرار بوده قربانی سوختنی باشد. استاوراکوپولو این نظر را تأیید می‌کند و می‌گوید قربانی شدن دختر یفتاح در کتاب داوران نیز قربانی سوختنی بوده‌است. فرندو—که مولوخ را خدا می‌داند—استدلال استاوراکوپولو مبنی بر اینکه قربانی‌ها در توفت ابتدا به یهوه تقدیم می‌شدند را می‌پذیرد. دورل معتقد است قربانی‌های ملک به یهوه تقدیم می‌شدند، اما آن‌ها با دیگر انواع قربانی انسان یا کودک در تنخ (مانند قربانی یفتاح) متفاوت بودند. این آیینی بیگانه بود که توسط اسرائیلیان از فنیقی‌ها طی حکمرانی آحاز فراگرفته شده بود.