stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سلاریان
جانشینان مرزبان

مرزبان پیش از مرگ وصیت کرد برادرش وهسودان جانشینش باشد؛ به‌طوری‌که و انگشتر خود و نشانه‌هایی که به‌وسیلهٔ آنها با دژبانان ارتباط برقرار می‌کرد به وهسودان داد. ولی پیش از آن به‌طور پنهانی نزد دژبانانش وصیت دیگری کرده بود و از آنها خواسته بود دژ را به کسی جز فرزندانش ندهند. فرزندان وی جستان، ابراهیم، ناصر، و کیخسرو بودند. وصیت مرزبان اینطور بود که حکومتش به جستان، پس از مرگ جستان به ابراهیم، پس از مرگ ابراهیم به ناصر بسپارند و اگر هیچ‌یک از اینها قادر به فرمانروایی نبودند به برادرش وهسودان بسپارند. اما چنین‌کاری از پادشاه عاقلی همچون مرزبان بعید به‌نظر می‌رسد. شواهد سکه‌شناسی نیز جانشینی وهسودان را تأیید می‌کنند. ازسوی‌دیگر، از زمان خلع محمد بن مسافر از حکومت، تا زمان مرگ مرزبان، او و وهسودان هیچگاه با هم خصومت یا حتی رقابتی هم نداشته‌اند. بنابر روایت ابن مسکویه، تغییر نظر مرزبان پیرامون جانشینش در آخرین روزهای حیات وی بوده است. شاید مرزبان می‌خواسته با این کار برادرش را درمقابل عمل انجام‌شده قرار دهد. اما این احتمال هم هست که مرزبان در وصیتش نامی از فرزندانش نیاورده‌باشد و بزرگان و دژبانان مرزبان، که وهسودان را مانعی برای زیاده‌خواهی‌های خود می‌دیدند و کار با فرزندان جوان و بی‌تجربهٔ مرزبان را راحت‌تر می‌دانستند، تلاش کردند از به قدرت رسیدن وهسودان جلوگیری کنند.
پس از مرگ مرزبان، وهسودان نشانه‌ها و انگشتری را برای دژبانان فرستاد؛ اما دژبانان از تحویل قلعه‌ها به وهسودان خودداری کردند. این مسئله موجب ایجاد کینهٔ شدید وهسودان نسبت‌به برادرزاده‌هایش شد. و به‌تعبیر کسروی: «وهسودان کاری جز این نداشت که به تباهی و نابودی فرزندان برادر خود می‌کوشید.» بدین‌ترتیب پس از دو شاخه شدن حکومت سلاری، این دو شاخه دایماً درحال منازعه و درگیری با یکدیگر بودند.
جانشینان مرزبان > جستان بن مرزبان

پس از این مسئله وهسودان به تارم بازگشت و جستان، پسر بزرگ مرزبان، به حکومت رسید. تمام برادران جستان و تمام سرکردگان سپاه مرزبان جز شخصی به نام جستان بن شرمزن (که حاکم ارومیه بود و پس از مرگ مرزبان به فکر استقلال افتاده بود) با وی بیعت کردند. اما طی مدت کوتاهی ناتوانی جستان در حکومت آشکار شد. وی بیشتر اوقاتش را به‌جای رسیدگی به امور مملکت و مبارزه با دشمنان، در حرمسرایش می‌گذرانید.
کمی بعدتر، جستان بن شرمزن به ابراهیم نامه‌ای نوشت و او را به شورش علیه جستان تحریک کرده و وعدهٔ داد از او برای رسیدن به پادشاهی آذربایجان حمایت خواهدکرد. اما در میانهٔ این شورش، با پیشنهاد جستان، مبنی‌بر آزادی یکی از خویشاوندان جستان بن شرمزن از زندان، جستان بن شرمزن ابراهیم را ترک کرد. ابراهیم دانست که اشتباه کرده و به ارمنستان بازگشت، ولی میانهٔ جستان و ابراهیم دشمنی بود. تااین که دو برادر متوجه شدند هدف جستان بن شرمزن ایجاد جدایی میان دو برادر و اخاذی و دریافت پول از هر دوی آنها، و سپس ایجاد قدرت بیشتر برای خود بوده است؛ چنانچه او در این مدت استحکامات دفاعی اطراف ارومیه را افزایش داده و اسلحه زیادی انبار کرده بود. لذا دو برادر آشتی کردند و خواستند به جنگ جستان بن شرمزن بشتابند ولی در این میان المستجیربالله در گیلان قیام کرد. سپاه جستان و ابراهیم، سپاه المستجیربالله و جستان بن شرمزن را شکست دادند. المستجیربالله دستگیر و اعدام شد. جستان بن شرمزن نیز که از میدان جنگ گریخته‌بود، به ارومیه بازگشت و از سرکشی دست برداشت.
در ادامه، وهسودان که قصد انتقام داشت، تلاش کرد رابطهٔ برادران را خراب کند. برای این کار ابتدا ابراهیم را به تارم دعوت کرد و به او بسیار محبت کرد، اما ابراهیم که ماجرای شورش قبلی‌اش را به یاد داشت، به جستان خیانت نکرد. این‌بار وهسودان برای ناصر نامه‌ای فرستاد و وعدهٔ حمایت از او را داد. ناصر این پیشنهاد را پذیرفت و از اردبیل به موغان رفت و شورش کرد؛ در این هنگام عده‌ای کثیری از سپاهیان جستان به ناصر پیوستند، زیرا جستان از عهدهٔ پرداخت مال و علوفه سپاهیان برنمی‌آمد. ناصر که در این هنگام قدرت یافته‌بود، به اردبیل لشکر کشید؛ لذا جستان به قلعهٔ نیر گریخت و ناصر نیز آن قلعه را محاصره کرد. ولی دیری نگذشت که سپاهیان از ناصر مال و علوفه خواستند؛ اما ناصر خود بی‌پول و تهیدست بود و وهسودان نیز عهدشکنی کرده و کمکی نمی‌کرد. ناصر که فهمید فریب‌خورده، پشیمان شد و عذرخواهی کرده و جستان را با احترام از قلعه پائین آورده و با هم به اردبیل رفتند. اما در این هنگام سلاریان آذربایجان به‌سبب بی‌پولی و فقر، ناتوان شده بودند و فرمانروایان بومی نیز سرکشی کرده و خراج نمی‌پرداختند و گردنکشانی هم پیدا شده و هرکدام برای خود مالیات می‌گرفتند؛ همچنین سپاهیان فشار می‌آوردند و مال و علوفه می‌خواستند و جستان و ناصر هم چاره‌ای برای کار پیدا نمی‌کردند.
جانشینان مرزبان > قتل جستان و ناصر و درگیری در آذربایجان

جستان و ناصر که راه‌حلی برای مشکلات خود نداشتند، درنهایت تصمیم گرفتند از عموی خود، وهسودان عذرخواهی کنند و کمک بخواهند. پس‌ازاینکه از وهسودان تعهد گرفتند که به آنها آسیبی نرساند، با گروهی از نزدیکان و به‌همراه مادر جستان، راه طارم را درپیش گرفتند. اما کینهٔ وهسودان نسبت به برادرزاده‌هایش تا حدی بود که اصلاً نتوانست حضور آنها را تحمل کند و برخلاف تعهد خود، به‌محض رسیدن گروه، جستان و ناصر و مادر جستان را زندانی کرد و آنها را به‌شدت شکنجه می‌کرد. وی با دادن رشوه به سپاهیان همراه آنها، آنها را ساکت کرد. او فرمانروایی آذربایجان را به پسرش اسماعیل سپرد اما دیگر برادر، ابراهیم، که در ارمنستان بود، وقتی از دستگیری برادرانش مطلع شد سپاهی را برای نبرد با اسماعیل آماده کرد و به مراغه رفت. وهسودان پس از اطلاع از تصمیم ابراهیم، سه زندانی‌اش را به‌طرز بی‌رحمانه‌ای کشت و دستهٔ همراهان آنها را نیز نابود کرد. او سپس نامه‌ای به جستان بن شرمزن و حسین بن محمد (حاکم روادی) نوشت و آنها را علیه ابراهیم تحریک کرد و حمایت کرد. برای اسماعیل نامه‌ای دیگر نوشت که از اردبیل به ابراهیم حمله کند. و بدین‌ترتیب، تقریباً تمام دشمنان ابراهیم را علیه او بسیج کرد. ابراهیم که توانایی مقابله با این همه را نداشت، به ارمنستان فرار کرد و جستان بن شرمزن که از بقیه به مراغه نزدیک‌تر بود آن شهر را تصرف، و لشکرگاه ابراهیم را غارت کرد. چون قتل المستجیربالله در سال ۳۴۹ بوده و جستان مدتی پس از آن (تا زمان مرگ) فعالیت داشته قتل او و ناصر احتمالاً در سال ۳۵۰ بوده است. ازطرفی، در همان سال ۳۵۰ بود که خلیفه برای ابراهیم خلعت فرستاد. بنابر وصیت مرزبان، پس از مرگ جستان، ابراهیم حاکم رسمی سلاریان محسوب می‌شد و حالا از طرف خلیفه خلعت هم دریافت کرده‌بود؛ بااین‌همه از ترس اسماعیل، نمی‌توانست به آذربایجان بازگردد و قدرتش محدود به ارمنستان بود. اما قلمرو اسماعیل تا بردعه گسترش یافته‌بود و این وضعیت تا سال ۳۵۴ ادامه داشت. در نبود ابراهیم، اسماعیل حاکم آذربایجان شد؛ ولی ابراهیم به تلاشش برای مقابله با وهسودان و بازپس‌گیری آذربایجان ادامه می‌داد. او از حاکمان و کرد و ارمنی نیز کمک گرفت و روابط خوبی با جستان بن شرمزن ایجاد کرد تا اینکه در سال ۳۵۳ یا ۳۵۴، اسماعیل به‌طور ناگهانی درگذشت. ابراهیم بلافاصله به آذربایجان لشکر کشید و اردبیل را تصرف کرد و قوای وهسودان از آذربایجان خارج شدند. پس‌ازاین ابراهیم با انگیزهٔ انتقام بابت خون برادران و مادرش و تصرف منطقهٔ اجدادش، به طارم هجوم برد. وهسودان به دیلم فرار کرد و ابراهیم به متصرفات وهسودان وارد شد دست به غارت و تخریب می‌زد و پس از مدتی به آذربایجان بازگشت. اما وهسودان که در دیلم به جمع‌آوری سپاه پرداخته‌بود، لشکری دیگری را روانه آذربایجان کرد. در جنگ، سپاه ابراهیم متلاشی شد و ابراهیم با گروه کم‌تعداد باقیمانده راه ری را در پیش گرفت تا به رکن‌الدوله پناهنده شود. اما افراد وهسودان همه جا به‌دنبال ابراهیم بودند تا جایی که جز خود ابراهیم، تمام همراهانش کشته شدند. وهسودان مجدداً حاضر به خارج شدن از طارم نشد و پسرش نوح را به حکومت آذربایجان گماشت. پس از این ماجرا از سرنوشت وهسودان نیز اطلاعی در دست نیست. این حوادث به سال ۳۵۵ بوده است.
جانشینان مرزبان > ادامه و پایان کار ابراهیم

همچنین ببینید: رکن‌الدوله دیلمی
ابراهیم درحالی به رکن‌الدوله پناهنده شد که فقط اسب و سلاحش را به‌همراه آورده بود. رکن‌الدوله از او استقبال و بخشش زیادی نسبت‌به او کرد. پس از این وقایع رکن‌الدوله سپاهی را به سرکردگی ابن عمید به آذربایجان فرستاد و آن منطقه را پس گرفت و دوباره به ابراهیم بازپس داد (کسروی). ابن عمید نوح بن وهسودان را از آذربایجان اخراج، و حمایت طوایف کرد را کسب و جستان بن شرمزن را وادار به تبعیت کرد. اما به‌نظر می‌رسد که ابراهیم نیز مانند برادرش جستان، مردی عیاش و خوشگذران بود و به‌آبادی مملکت توجهی نداشت؛ به‌طوری‌که ابن‌عمید معتقد بود آذربایجان به‌حدی سرسبز است که مالیاتی که می‌توان از آن ناحیه گرفت، برابرست با مالیاتی که رکن‌الدوله از تمام ولایاتش می‌گیرد. به‌همین‌دلیل ابن‌عمید از رکن‌الدوله خواست حکومت آذربایجان را به وی بسپرد و ابراهیم در گوشه‌ای با زنان و مسخرگان خوش باشد. ولی رکن‌الدوله نپذیرفت زیرا معتقد بود مردم خواهند گفت که «رکن‌الدوله به سرزمین پناهندهٔ خود طمع کرد». ابن عمید پس از مشاهده حاصلخیزی آذربایجان و ثروتی که می‌شود از آنجا به‌دست‌آورد، به رکن‌الدوله پیشنهاد کرد دولت بویی مستقیماً اداره آنجا را به‌دست بگیرد و منطقه را به ابراهیم پس ندهند. اما رکن‌الدوله قبول نکرد زیرا این کار را مصداق خیانت به خویشاوندش می‌دانست. اما برخی از پژوهشگران معتقدند رکن‌الدوله از این اقدام اهداف سیاسی داشته است و هدف اصلی‌اش جلوگیری از گسترش نفوذ سامانیان به‌سمت غرب بوده است.
پس از خروج سپاه رکن‌الدوله از آذربایجان، وهسودان در سال ۳۵۶ به اردبیل حمله کرد و ابراهیم که توانایی مقابله با عمویش را نداشت با او مصالحه کرده و بخشی از اراضی‌اش را به وهسودان واگذار کرد. پس‌ازاین از وهسودان و تاریخ مرگش اطلاعی در دست نیست. احتمالاً پس از مرگ او، پسرش نوح به طارم بازگشت و مرزبان بن اسماعیل بن وهسودان (نوهٔ وهسودان) اداره متصرفات پدربزرگش در آذربایجان را برعهده گرفت. پس‌ازاین ابراهیم آرام‌آرام بخش‌های مختلفی از متصرفاتش در قفقاز را از دست داد؛ او از شدادیان شکست خورد و سلاریان از سرتاسر آران بیرون رانده شد و قلمروش فقط به بخشی از آذربایجان محدود شد. پس از ۲۴ سال حکومت، ابراهیم در ۳۷۳ درگذشت.
جانشینان مرزبان > ابوالهیجا دیلمستانی

پس از مرگ ابراهیم نیز شخصی مشهور به ابوالهیجا دیلمستانی در ارمنستان و اطراف آن فعالیت می‌کرده است. ابوالهیجا، فرزند ابراهیم بوده است (مینورسکی)(مادلونگ) علی شمس در تاریخ جامع ایران نام اصلی او را وهسودان ذکر می‌کند. سکه‌ای از ابراهیم متعلق به سال ۳۵۵ موجود است که در یک سوی آن نام رکن‌الدوله و در سوی دیگر نام ابراهیم و وهسودان بن ابراهیم آمده که احتمالاً این وهسودان، همان ابوالهیجا دیلمستانی است که ابراهیم، بدین‌صورت او را تلویحاً جانشینی خود کرده است. او در طی فعالیتش کلیساها و صومعه‌ها را به آتش کشید اما از ابودلف شیبانی شکست خورد و برای دریافت کمک به دربار بیزانس رجوع کرد ولی تلاش‌هایش بی‌فایده بود و سرانجام در سال ۳۷۹ یا ۳۸۰ توسط غلامانش کشته شد.
سلّاریان طارم

نخستین فرمانروای سلّاری طارم، محمد بن مسافر بوده است؛ و جانشین او وهسودان بن محمد بود. پس از اینکه سلاریان آذربایجان را از دست دادند، حیات این حکومت در دیلم و طارم و شمیران ادامه یافت.
سلّاریان طارم > نوح بن وهسودان و پسرش

از سال ۳۶۹ که ابن مسکویه از دستگیری ابراهیم خبر می‌دهد تا سال ۴۲۰ که ابن اثیر برای نخستین بار از وهسودان روادی نام می‌برد، جز در برخی منابع ارمنی (و آن هم به‌صورت محدود) هیچ اطلاعی از سلاریان در تاریخ نیست و کسروی از این دوران با عنوان «تاریکی پنجاه ساله» یاد می‌کند. سلاریان حکومت بر آران و آذربایجان و ارمنستان را در همین دوران از دست می‌دهند و آذربایجان مجدداً به‌دست روادیان می‌افتد. در سال ۳۷۹، فخرالدوله دیلمی بر قلعهٔ شمیران حاکم شد؛ پیش‌از او حکومت این قلعه به پسرِ نوح بن وهسودان رسیده بود که چون این پسر کودکی کم‌سن‌وسال بود امور قلعه توسط مادرش رسیدگی می‌شد. فخرالدوله با این زن ازدواج کرده و دختری از خویشاوندان خودش به پسر او داد و بدین‌ترتیب قلعه را به‌دست‌آورد. به‌نظر می‌رسد نام این بچه، جستان بوده است. گویا فخرالدوله پیش از روی آوردن به اقدام از طریق خویشاوندی برای تصاحب کردن قلعه، سپاهی را برای فتح قلعه اعزام کرده‌بود ولی این سپاه موفقیتی کسب نکرده‌بود. براین‌اساس که پسر نوح بن وهسودان به پادشاهی قلعه رسیده بود، می‌توان گفت که پیش از این پسر، پدرش نوح بن وهسودان فرمانروایی می‌کرده است و درواقع نوح، جانشین پدرش وهسودان بوده است. پیش‌ازاین، پس از فرار ابراهیم به ری و پناهنده شدنش به رکن‌الدوله، نوح به نمایندگی از پدرش وهسودان در آذربایجان به فرمانروایی رسیده بود. دراین‌زمان، باتوجه به حکومت فردی از آل بویه بر قلعهٔ شمیران، می‌توان گفت این سلسله به‌طور ناگهانی از بین رفته بودند زیرا هیچ شخصی از سلاریان در هیچ‌کجا حکومت نمی‌کرد. پس از مرگ فخرالدوله در سال ۳۸۷، سالار ابراهیم به حکومت رسید.
سلّاریان طارم > سالار ابراهیم

ابراهیم بن مرزبان بن اسماعیل بن وهسودان، معروف به سالار ابراهیم یا سالار طارم، پس از مرگ فخرالدوله در سال ۳۸۷، زنجان، ابهر، سهرورد و طارم را تحت فرمان خود درآورد. تمام سلاریان به لقب سالار یا سلّار مشهور بوده‌اند، ولی برخی از آنها مانند همین ابراهیم، با این عنوان مشهورتر بوده‌اند. از زندگی او پیش از به حکومت رسیدنش اطلاعاتی در دست نیست. در سال ۴۲۰، غزنویان ری را تصرف کرده و حاکم بویی را دستگیر کردند. مسعود زنجان و ابهر را هم تصرف کرده‌بود و پس از خروج محمود، درگیری‌هایی میان ابراهیم و مسعود رخ داد. در این درگیری‌ها ابراهیم دائماً پیروز می‌شد اما سرانجام شکست خورد و دستگیر شد. معلوم نیست پس از دستگیری چه اتفاقی برای ابراهیم افتاد، اما روایتی از ابن‌اثیر در سال ۴۲۷، نشان می‌دهد که در آن سال باوجودی که ری و اطراف آن هنوز توسط غزنویان اداره می‌شد، طارم همچنان تحت حاکمیت سلاریان قرار داشت. البته به‌نظر می‌رسد حاکمی که در آن سال بر طارم فرمانروایی می‌کرده، جستان بن ابراهیم (فرزند سالار ابراهیم) بوده است و نه خود ابراهیم.
سلّاریان طارم > جستان بن ابراهیم

جستان بن ابراهیم، که به گفته ناصرخسرو (در سال ۴۳۸)، نام خود را در نامه‌ها چنین می‌نویسد: مرزبان‌الدیلم، جیل جیلان ابوصالح مولی امیرالمؤمنین، در جنگ پدرش با سلطان مسعود غزنوی حضور داشت. ناصرخسرو که درطی سفرش از محدودهٔ جستان عبور می‌کند، او را فرمانروایی بسیار عادل و نیرومند معرفی می‌کند. از گفته‌های او پیداست جستان یکی از بهترین فرمانروایان دورهٔ خود بوده است.
در کنار ولایت طارم، قلعه‌ای بلند، بنیادش بر سنگ خاره نهاده است و سه دیوار در گرد او کشیده و کاریزی به میان قلعه فروبرده تا کنار رودخانه که از آنجا آب برآورند و به قلعه برند و هزار مرد از مهترزادگان ولایت در آن قلعه هستند؛ تا کسی بی‌راهی و سرکشی نتواند کرد و گفتند آن امیر را قلعه‌های بسیار در ولایت دیلم باشد و عدل و ایمنی تمام باشد چنان‌که در ولایت او کسی نتواند از کسی چیزی ستاند و مردمان در در ولایت وی به نماز آدینه روند، همه کفش‌ها را بیرون مسجد گذارند و هیچ‌کس کفش آن کسان را نبرد.
ناصرخسرو درحین بازگشت از سفرش، از میان همهٔ مناطقی که بازدید کرده، چهار منطقه را دارای امنیت معرفی می‌کند که یکی از این چهار منطقه را «دیلمستان در زمان امیرامیران، جستان بن ابراهیم» معرفی می‌کند.
سلّاریان طارم > مسافر بن ابراهیم

مقالهٔ اصلی: مسافر بن ابراهیم
مسافر، آخرین حاکم سلّاریان است. مادلونگ او را برادر جستان، (پادشاه پیشین) و فرزند سالار ابراهیم می‌داند. اما کسروی معتقد است که از نسب او هیچ اطلاعی در دست نیست. در سال ۴۵۴ طغرل بیک به طارم لشکر کشید و مسافر پذیرفت سالیانه صدهزار دینار خراج بپردازد.
پس از مسافر، دیگر نامی از سلاریان در تاریخ نیست؛ اما یاقوت حموی دربارهٔ قلعه شمیران می‌نویسد: «خداوندگار الموت، ویرانش ساخت.» از روی این جمله می‌توان حدس زد که نابودی این سلسله به دست اسماعیلیان الموت صورت گرفته‌باشد. ازطرفی اسماعیلیان در اواخر قرن پنجم و اوائل قرن ششم بر سرتاسر دیلمستان، رشته‌کوه البرز فرمانروایی می‌کردند و دلیلی نداشته تا سلاریان را به حال خود رها کنند و نابودشان نکنند.نابودی سلاریان، اندکی پس از اطاعت آنان از طغرل بیک و قبول پرداخت خراج سالیانه بوده است.
سال‌شمار رویدادهای سلاریان
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   | ۳۰۶ | تأسیس سلاریان توسط محمد بن مسافر |
|   | ۳۱۶ | پیروزی محمد بن مسافر در جنگ‌های ۹ ساله با جستانیان و حاکم شدن بر اکثریت منطقه دیلمستان |
|   | ۳۱۸ | اتحاد محمد، مردآویج و ماکان کاکی علیه اسفار شیرویه |
|   | ۳۳۰ | توطئه مرزبان و وهسودان علیه پدرشان محمد و سقوط او |
|   | ۳۳۰ | فتح آران و آذربایجان و ارمنستان توسط مرزبان |
|   | ۳۳۲ | اشغال بردعه توسط روس‌ها |
|   | ۳۳۸ | حمله مرزبان به ری، شکست و اسارت او |
|   | ۳۴۲ | فرار مرزبان از زندان سمیرم |
|   | ۳۴۶ | مرگ مرزبان و بحران جانشینی او |
|   | ۳۴۹ | قیام المستجیربالله |
|   | ۳۵۰ | قتل جستان و ناصر توسط وهسودان |
|   | ۳۶۹ | زندانی شدن ابراهیم |
|   | ۳۷۹ | اشغال قلعه شمیران توسط فخرالدوله دیلمی و برافتادگی موقت سلاریان |
|   | ۳۸۷ | مرگ فخرالدوله و به قدرت رسیدن سالار ابراهیم |
|   | ۴۳۸ | گزارش ناصرخسرو از جستان بن ابراهیم |
|   | ۴۵۴ | لشکرکشی طغرل بیک به طارم و پذیرش باج‌دهی به وی توسط مسافر بن ابراهیم |
نکات

↑  اولین فرد از این حکومت که نامش در تاریخ آمده است.'"`UNIQ--ref-0000001C-QINU`"'
↑  ظاهراً جستان خواهر محمد بن مسافر را به همسری گرفت و دختر خودش را به او داد.'"`UNIQ--ref-0000002C-QINU`"'
↑  علت این احتمالاً شورش ترس خسروفیروز از انقراض جستانیان به‌دست محمد بن مسافر بوده است زیرا خسروفیروز از نظر فکری نیز با برادرش علی همفکر نبود از داعیان علوی حمایت می‌کرد.
↑  درهنگام محاصرهٔ شمیران، ماکان کاکی نیز در شمیران و در کنار محمد بن مسافر حضور داشت.'"`UNIQ--ref-00000031-QINU`"'
↑  کالان کاتواتسی، تاریخ‌نگار ارمنی، که کتابش را در حدود ۳۷۰ هجری نوشته است، آورده است که زنان بردعه قصد داشتند شربت زهرآلودی را به روس‌ها بخورانند، ولی روس‌ها متوجه شدند و پس‌ازاین واقعه قتل‌عام مردم شهر علی‌الخصوص زنان شهر صورت گرفت.
↑  در سرزمین روس‌ها، میوه اندکی وجود داشت و همانقدر اندک هم از مناطق دیگر آورده می‌شد.'"`UNIQ--ref-0000004A-QINU`"' امروزه نیز روسیه واردکنندهٔ بزرگ محصولات کشاورزی است.[نیازمند منبع]
↑  روسان همواره سهمی از غنائم به‌دست‌آمده را برای کشتی‌بانان می‌فرستادند.
↑  روس‌ها که به‌طور ناگهانی ناچار به عقب‌نشینی و فرار شده بودند میزان زیادی از اموال و اسلحه‌هایشان را از خود به‌جا گذاشتند که این مسئله مرزبان را مغرور کرده و به اندیشه فتح گیلان انداخته‌بود.
↑  مرزبان مجموعاً ۱۶ سال حکومت کرد.'"`UNIQ--ref-0000005C-QINU`"'
↑  مرزبان نام کیخسرو را به‌دلیل سن پائین نیاورده‌بود. کیخسرو در آن زمان کودکی کم‌سن‌وسال بود.'"`UNIQ--ref-00000062-QINU`"'
↑  وهسودان و مرزبان دو برادر پشتیبان و یاور همدیگر بوده‌اند و همین موضوع موجب فتح آذربایجان و آران و ارمنستان توسط مرزبان شد و مرزبان را به یکی از بزرگ‌ترین فرمانروایان آن زمان تبدیل کرد.'"`UNIQ--ref-00000064-QINU`"' از آنها سکه‌های مشترکی نیز کشف شده است.'"`UNIQ--ref-00000065-QINU`"'
↑  ابراهیم در آن‌زمان حاکم ارمنستان بود.
↑  اسحاق بن عیسی، پسر خلیفه المتکفی‌بالله، در سال ۳۴۹ در گیلان ظهور کرده بود و خود را المستجیربالله می‌خواند. وی وعدهٔ رسانیدن برگزیده‌ای از خاندان پیغمبر را می‌داد. آن گروه از گیلانیان که مذهب سنی داشتند به وی پیوستند. جستان بن شرمزن به او نامه‌ای نوشت و او را به موغان فراخواند و وعده داد برای او سپاهی جمع‌آوری کند و آذربایجان را برایش فتح کند و سپس از آنجا به عراق حمله کنند و وی را به خلافت برسانند.
↑  جستان بن ابراهیم، پس از سرکوب المستجیربالله، خبرش را برای خلیفه فرستاد و گویا در نامهٔ خود نوشته‌بود که وی را اعدام کرده، ولی ابن مسکویه در این مورد اظهار تردید می‌کند که روایت دیگری نیز هست که المستجیربالله در زندان به مرگ عادی مُرد.
↑  قلعه‌ای در ۶ فرسنگی اردبیل است که هم‌اکنون روستایی به همین نام در آنجا قرار دارد.
↑  گویا در همین زمان‌ها، وهسودان و رکن‌الدوله درحال جنگ با یکدیگر بودند. بنگرید به #وهسودان بن محمد
↑  رکن‌الدوله، دختر سالار مرزبان را به همسری داشت و این زن، مادر ابوالعباس، پسر رکن‌الدوله بود. این حوادث در سال ۳۵۰ بوده است.
↑  گرچه مادلونگ شخصی که طغرل از او خراج گرفته را مسافر معرفی می‌کند؛ ولی کسروی آن شخص را جستان بن ابراهیم، (پادشاه قبل از مسافر) می‌داند. این رویداد در سال ۳۴۳ بوده است.'"`UNIQ--ref-00000076-QINU`"'
فهرست منابع > فارسی

شمس، اسماعیل (۱۳۹۳).  سجادی، صادق، ویراستار. تاریخ جامع ایران. ج. هفتم. مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
احمد کسروی (۱۳۰۷). شهریاران گمنام. تهران: نشر دنیای کتاب.
شاهمرادی، سید مسعود (۱۶ فروردین ۱۳۹۵). «آل مسافر و تشیع در دیلم و آذربایجان در قرن چهارم هجری».
فهرست منابع > انگلیسی

«mosaferids». Iranicaonline. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۹.
Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran".  In Frye, R.N. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 198–249. ISBN 978-0-521-20093-6.
Ryzhov, K.V (2004). All the monarchs of the world. Muslim East VII-XV centuries. Veche. ISBN 5-94538-301-5.
Bayne Fisher, William (1975). The Cambridge History of Iran, Том 4. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-06935-9.
نمایی از قلعهٔ شمیران. سلاریان از زمان‌های دور در میان دیالمه دارای شهرت و معروف بوده‌اند؛ ولی قدرت سیاسی نداشتند؛ تا اینکه قلعه شمیران (که مشخص نیست تاپیش از آن متعلق به چه کسی بوده) را تصرف کرده، درپی تصرف آن با جستانیان رابطهٔ خویشاوندی برقرار و طارم را تصرف می‌کنند؛ و این آغازی برا قدرت گرفتن سلاریان بود.
نوار جنوبی دریای طبرستان و مناطق اطراف در میان‌دوره ایرانی. منطقهٔ شمیران قابل مشاهده است.
طرحی فرضی از پیاده‌نظام دیلمی؛ پنجاه سال از اسلام آوردن دیالمه نگذشته‌بود که آنها بر بخش بزرگی از جهان اسلام حاکم شدند.
قلمرو حکومت‌های مختلف در خاورمیانه در سال ۳۳۰ هجری.
نقشه شهرهای مهم قفقاز و رودخانه‌هایش در میان‌دوره ایرانی.
درهم نقره‌ای از مرزبان، موزه ملی تاریخ جمهوری آذربایجان، باکو.
نوعی خاص از وایکینگها را رومی‌ها به نام «روس» می‌نامیدند. این مردمان توسط مسلمانان «وارنگیان» خوانده می‌شدند. نام وارنگیان اشاره به مردمان اسکاندیناوی داشت، به‌شکلی که به دریای بالتیک «دریای ورنگیان» گفته می‌شد.
وارنگی‌های روس و درازکشتی‌هایشان اثری از نیکلاس رریخ (۱۹۱۵)
ناحیهٔ قرمز محدودهٔ سلّاریان را نشان می‌دهد. قرمز پررنگ‌تر محدودهٔ شاخه طارم، و قرمز کم‌رنگ‌تر محدودهٔ شاخه آران و ارمنستان و آذربایجان هستند.
ناحیهٔ قرمز محدودهٔ سلّاریان را نشان می‌دهد. قرمز پررنگ‌تر محدودهٔ شاخه طارم، و قرمز کم‌رنگ‌تر محدودهٔ شاخه آران و ارمنستان و آذربایجان هستند که پس از مرگ مرزبان شکل گرفتند.
سواره‌نظام دیلمی
خاورمیانه در حدود ۳۶۰ قمری.
ایرلینگ، آیووا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= آیووا, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Earling, Iowa | Earling, Iowa |
| --- | --- |
شهر: شهر
View of Earling main street looking north: View of Earling main street looking north
Location of Earling, Iowa: Location of Earling, Iowa
ایالت:  آیووا
شهرستان: شهرستان شل‌بای، آیووا
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۶۰ مایل مربع (۱٫۵۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۶۰ مایل مربع (۱٫۵۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۳۴۲ فوت (۴۰۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۴۳۷
 • برآورد (۲۰۱۲): ۴۳۱
 • تراکم: ۷۲۸٫۳/مایل مربع (۲۸۱٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: ۵۱۵۳۰
کد منطقه: 712
FIPS code: ۱۹–۲۳۳۸۵
GNIS feature ID: ۰۴۵۶۱۰۵
ایرلینگ (به انگلیسی: Earling) شهری در ایالت آیووا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۴۳۷ نفر بوده‌است.
ایالت دلتا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= نیجریه
| Delta State | Delta State |
| --- | --- |
ایالت: ایالت
نام‌های مستعار: The Finger of God: نام‌های مستعار: The Finger of God
موقعیت ایالت دلتا در نیجریه: موقعیت ایالت دلتا در نیجریه
تاریخ تشکیل: ۲۷ اوت ۱۹۹۱
مرکز: Asaba
حکومت: حکومت
 • Governor (List): Emmanuel Uduaghan (PDP)
 • Deputy Governor: Amos Utuama
 • نمایندگان: Amos Utuama
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۷٬۶۹۸ کیلومتر مربع (۶۸۳۳ مایل مربع)
 • رتبه: ۲۳ام از ۳۶
جمعیت (سرشماری ۱۹۹۱): جمعیت (سرشماری ۱۹۹۱)
 • کل: ۲٬۵۷۰٬۱۸۱
 • برآورد (۲۰۰۵): ۶٬۷۱۰٬۲۱۴
 • رتبه: ۹ام از ۳۶
 • تراکم: ۱۵۰/کیلومتر مربع (۳۸۰/مایل مربع)
GDP (PPP): GDP (PPP)
 • سال: ۲۰۰۷
 • مجموع: $۱۶.۷۵ بیلیون
 • Per capita: $۳٬۹۹۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۱ (WAT)
کد ایزو ۳۱۶۶: ISO 3166-2:NG
وبگاه: www.deltastate.gov.ng
ایالت دلتا (به لاتین: Delta State) یک ایالت در نیجریه است که در جنوب واقع شده‌است.
خصوصیات

ایالت دلتا ۱۷٬۶۹۸ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۵۷۰٬۱۸۱ نفر جمعیت دارد.
ایچیهارا، چیبا

City
| Ichihara 市原市 | Ichihara 市原市 |
| --- | --- |
City: City
  پرچمEmblem:   پرچمEmblem
Location of Ichihara in استان چیبا: Location of Ichihara in استان چیبا
Region: کانتو
استان‌های ژاپن: استان چیبا
حکومت: حکومت
 • Mayor: Takayoshi Sakuma (since June 2003)
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۶۸٫۲۰ کیلومتر مربع (۱۴۲٫۱۶ مایل مربع)
جمعیت (April 2012): جمعیت (April 2012)
 • کل: ۲۷۹۰۶۵
 • تراکم: ۷۵۸/کیلومتر مربع (۱۹۶۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۹ (زمان استاندارد ژاپن)
- Tree: ژینکو
- Flower: شاه اشرفی
- Bird: سسک بیشه ژاپنی
Phone number: ۰۴۳۶-۲۲-۱۱۱۱
Address: ۱-۱-۱ Kokubunjidai Chūō, Ichihara-shi, Chiba-ken ۲۹۰-۸۵۰۱
وبگاه: City of Ichihara
چشم‌انداز شهر ایچیهارا در نزدیکی ایستگاه گوی.
ایچیهارا از شهرهای استان چیبا ژاپن است که جمعیت آن در ۱ ژانویه ۲۰۰۸ ۲۷۹٬۵۹۱ نفر بوده‌است.
| داده‌های کتابخانه‌ای  | داده‌های کتابخانه‌ای  |
| --- | --- |
عمومی:  ویاف 1  ورلدکت (از طریق ویاف) 
کتابخانه‌های ملی:  اسرائیل  ایالات متحده آمریکا  ژاپن 
پایگاه‌های دادهٔ علمی:  ساینی (ژاپن) 
سایر:  کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی  منطقهٔ موزیک‌برینز
ایران‌چک

ایران‌چک یک ابزار از ابزارهای پولی است که بانک مرکزی در قانون پولی و بانکی مجاز یا موظف است برای تمشیت امور پولی و حفظ دارایی و منافع مردم از آنها استفاده کند.
ایران‌چک، مشابه چک‌های بانک‌های تجاری، یک حواله یا دستور پرداخت نیست، یکی از انواع چک‌های تعریف شده در قانون چک هم نیست؛ ایران‌چک سند بدهی بانک مرکزی از جنس پنبه است که اسکناس نیز از همان جنس است. این تفاوت، مثل تفاوت اوراق مشترک منتشر شده توسط دولت با اوراق مشارکت منتشر شده توسط بانک مرکزی است. ایران چک ها در انواع ۵۰ و ۱۰۰ و ۲۰۰ هزار تومانی موجود است.
توضیح تراول های ۱۰۰هزار تومانی اسفند سال۹۴ به بازار امد.