حملات هوایی به مسکو
حملات هوایی > ژوئیه ۱۹۴۱

صبح روز ۲۱ ژوئیه سپهبد برونو لورتسر، فرمانده سپاه ۲ هوایی لوفت‌وافه جزئیات نخستین حمله هوایی به مسکو، از جمله اهداف اصلی، زمان آغاز و مسیر پرواز بمب‌افکن‌ها، را با فرماندهان جناح‌ها در میان گذاشت. تأسیسات و بخش‌های مختلف مسکو بین جناح‌ها تقسیم شد. جناح ۵۵ بمب‌افکن می‌بایست کاخ کرملین، دفتر مرکزی حزب کمونیست و نیروگاه برق‌آبی مسکو را بمباران می‌کرد. جناح ۵۳ بمب‌افکن می‌بایست به ایستگاه راه‌آهن بلاروسکی، یک کارخانه تولید هواگرد، پایگاه هوایی مرکزی مسکو و کارخانه کلارا سکتین حمله می‌برد. در نهایت جناح ۴ بمب‌افکن نیز مسئول حمله به اهداف نظامی در بخش‌های غربی و شمالی مسکو شد. در نخستین سری از حملات هوایی از شب ۲۱ ژوئیه هواگردهای لوفت‌وافه در قالب چهار موج شروع به بمباران مسکو کردند.
عملیات لوفت‌وافه از ساعت ۲۰ به وقت مسکو در روز ۲۱ ژوئیه با به‌کارگیری ۱۹۵ بمب‌افکن، شامل هواگردهای یو ۸۸ جناح‌های ۳ و ۵۴ بمب‌افکن، هواگردهای هائی ۱۱۱ از جناح‌های ۲۶، ۲۸، ۵۳ و ۵۵ بمب‌افکن و گروه رزمی ۱۰۰ و هواگردهای دو ۱۷ جناح‌های ۲ و ۳ بمب‌افکن، آغاز شد. آسمان صاف و دمای هوا بین ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد بود. حدود ساعت ۲۲، هنگام غروب آفتاب، قرارگاه دفاع هوایی مسکو گزارشی از نزدیک شدن گروه بزرگی از هواگردهای دشمن دریافت کرد. سطح آمادگی شماره ۱ در مسکو اعلام شد. با رسیدن هواگردهای آلمانی به محدوده نورافکن‌های دفاع هوایی، ساعت ۲۲:۱۰ اخطار حمله هوایی در مسکو به صدا درآمد. در ابتدا هواگردهای مسیریاب هائی ۱۱۱ گروه رزمی ۱۰۰ لوفت‌وافه خود را بر فراز شهر رساندند و جهت مشخص کردن اهداف برای هواگردهای متعاقب، بمب‌های نورانی و آتش‌زا بر آن انداختند. بمب‌افکن‌های آلمانی در ارتفاع ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متری پرواز می‌کردند. بسیاری از آن‌ها توسط نورافکن‌ها روشن شدند و تحت حمله تسلیحات ضدهوایی و جنگنده‌های شوروی قرار گرفتند. زیر برخی بمب‌افکن‌های آلمانی به رنگ سیاه نقاشی شده بود و این مسئله یافتن آن‌ها را دشوار می‌کرد. به هر صورت خدمه توپ‌های ضدهوایی عموماً بدون هدف‌گیری به سمت توده هواگردهای دشمن آتش می‌گشودند. در مجموع بیش از ۲۹ هزار گلوله ضدهوایی از کالیبرهای مختلف و ۱۳۰ هزار فشنگ مسلسل شلیک شد. بالون‌های مانع نیز مشکلاتی برای آلمانی‌ها پدیدآوردند. با وجود این که این حمله کاملاً مطابق با آنچه انتظار می‌رفت صورت نگرفت، بیشتر هواگردهای آلمانی مأموریت خود را به انجام رساندند. در این حمله هوایی مجموعاً ۱۰۴ تن مواد منفجره و ۴۶ هزار بمب آتش‌زا بر سر مسکو ریخته شد که در اثر آن حدود ۱۲۰۰ آتش‌سوزی از جمله ۱۰۰ مورد در تأسیسات نظامی، به پا شد. کارخانه شیمیایی اوگرشسکایا، کارخانه ایزوگام مسکو و انبارها و کارگاه‌های راه‌آهن کاملاً منهدم شدند و به چند کارخانه و تأسیسات دیگر از جمله کارخانه شماره ۱ هواگرد و نیروگاه برق‌آبی مسکو آسیب وارد آمد. چندین بمب انفجاری و آتش‌زا در مجموعه کاخ کرملین فرود آمد و آسیب‌هایی را به همراه داشت. یک بمب اس‌سی ۵۰۰ پرتاب‌شده از هواگردهای گروه ۲ جناح ۵۵ بمب‌افکن سقف تالار سنت جورج این کاخ را سوراخ کرد اما منفجر نشد. طبق گزارش شوروی، در این حمله هوایی به شهر ۱۵۰ نفر کشته و ۶۵۰ نفر دیگر زخمی شدند. شوروی مدعی ساقط کردن ۶ هواگرد دشمن با آتش ضدهوایی و ۱۲ هواگرد دیگر به کمک ۱۷۳ سورتی انجام گرفته توسط جنگنده‌های خود گشت. بر این اساس آلمانی‌ها ۲۲ هواگرد خود را از دست دادند. با این حال، در طبق ادعای آلمانی‌ها، تنها دو هواگرد لوفت‌وافه شامل یک هواگرد هائی ۱۱۱ از جناح ۵۵ بمب‌افکن و یک هواگرد دو ۱۷ از جناح ۳ بمب‌افکن، در جریان این عملیات از دست رفت. چندین هواگرد دیگر نیز آسیب دیدند اما توانستند خود را به نواحی تحت سلطه آلمانی‌ها برسانند. دو هواگرد دیگر شامل یک هائی ۱۱۱ جناح ۲۶ بمب‌افکن و یک یو ۸۸ جناح ۳ بمب‌افکن هم هنگام بازگشت دچار سانحه و منهدم شدند. در طرف مقابل شوروی نیز ۴ جنگنده را تماما به علت مشکلات فنی از دست داد.
برای حمله هوایی بعدی لوفت‌وافه جهت بهبود نتایج، تاکتیک خود را تغییر داد. هواگردهای آلمانی در ارتفاع بالاتری پرواز می‌کردند تا با بالون‌های مانع برخورد نکنند و تأثیر نورافکن‌های دشمن کاهش یابد. در موج دوم حمله در عصر روز ۲۲ ژوئیه ۱۱۵ بمب‌افکن مشارکت داشتند. بخش‌های دفاع هوایی مسکو ساعت ۲۲:۰۵ در سطح آمادگی شماره ۱ قرار گرفتند. این بار ۹۸ تن مواد منفجره و ۳۴ هزار بمب آتش‌زا بر مسکو ریخته شد. آتش ضدهوایی شوروی همانند موج نخست نبود و تنها حدود ۶۰۰۰ گلوله شلیک کرد. تمام بمب‌افکن‌های لوفت‌وافه در قالب آرایش‌های خود از فراز شهر گذشتند و بیشتر اهداف خود را مورد اصابت قرار دادند. مجموعاً ۶۳ کارخانه و ۹۶ خانه در اثر انفجار و آتش‌سوزی آسیب دید. آسیب به پایگاه برق‌آبی شماره ۱ شبکه قطار شهری مسکو و تأسیسات حیاتی دیگری را از کار انداخت. جناح ۵۵ بمب‌افکن لوفت‌وافه مجددا به مجموعه کاخ کرملین حمله کرد و حدود ۸۰ بمب آتش‌زا بر آن انداخت. تلفات این بار بیشتر بود و به مرگ ۲۱۳ تن و زخمی شدن ۳۵۳ تن دیگر انجامید. دفاع ضدهوایی شوروی مدعی ساقط کردن سه هواگرد دشمن شد. جنگنده‌های نیروی هوایی آن نیز ۲۰۲ سورتی صورت دادند و مدعی سرنگونی چهار بمب‌افکن گشتند. به هر صورت این بار نیز آلمانی‌ها از دست رفتن تنها یک هواگرد هائی ۱۱۱ از جناح ۲۸ بمب‌افکن که در اثر آتش ضدهوایی آسیب دیده بود، هنگام فرود اضطراری در بارانوویچی را تأیید کردند.
آژیر خطر در مسکو مجدداً ساعت ۱۸:۴۳ روز ۲۳ ژوئیه به صدا درآمد. با این حال تنها یک هواگرد شناسایی عکس‌برداری آلمانی در آسمان ظاهر گشت. این اخطار ساعت ۲۰:۰۵ لغو شد. به هر صورت ساعت ۲۱:۳۰ گزارشی از نزدیک شدن گروهی از بمب‌افکن‌های آلمانی مخابره گردید. در این حمله سوم ۱۲۵ بمب‌افکن لوفت‌وافه ۱۴۰ تن بمب بر مسکو فرو ریختند. شوروی تلاش زیادی کرد حتی از طریق احداث چندین ساخمان دروغین موقعیت بیشتر اماکن حساس را از دید شناسایی هوایی لوفت‌وافه مخفی نگاه دارد. به هر صورت مهاجمان با کمک این پروازهای شناسایی عکس‌برداری و تحلیل دقیق آن‌ها، با خطای کمی اهداف خود را می‌یافتند. چند هدف مهم از جمله کارخانه شماره ۲۸ و بیمارستان کرملین مورد اصابت قرار گرفت. حمله در پوشش سنگین ابرها انجام شد و نورافکن‌ها قادر به روشن کردن هواگردهای آلمانی نبودند. با این حال بیش از ۲۰ هزار گلوله ضدهوایی به صورت کور شلیک شد. جنگنده‌های شبانه شوروی ۱۸۲ سورتی صورت دادند و مدعی چهار پیروزی در مقابل از دست رفتن پنج هواگرد خودی شدند. به هر صورت تنها یک هواگرد هائی ۱۱۱ جناح ۵۳ بمب‌افکن لوفت‌وافه هنگام فرود در اورشا دچار ۷۰ درصد خسارت شد.
اواخر ماه ژوئیه ورماخت یک تهاجم گسترده زمینی را در تمامی طول خط مقدم آغاز کرد. بدین شکل بیشتر بمب‌افکن‌های لوفت‌وافه در ماموریت‌های پشتیبانی زمینی به‌کار گرفته شدند و حملات هوایی به مسکو با گروه‌های کوچکی از هواگردها پیگیری شد. با این حال شوروی مدعی بود این خسارت وارد آمده به لوفت‌وافه در جریان حملات پیشین است که از شدت آن‌ها کاسته‌است. به هر صورت، در حقیقت تا بدین زمان دفاع ضدهوایی مسکو عملکرد ضعیفی از خود نشان داده بود و لوفت‌وافه توانسته بود نسبت به خسارت حداقلی متحمل‌شده، آسیب زیادی به پایتخت شوروی وارد آورد. به هر صورت حمله هوایی چهارم به مسکو از ساعت ۱:۴۵ بامداد ۲۵ ژوئیه صورت گرفت. در این حمله ۷ بمب انفجاری بر مسکو انداخته شد که یک خانه را کاملاً منهدم نمود. شوروی مدعی ساقط کردن پنج هواگرد یو ۸۸ دشمن از طریق ۲۵۹ سورتی جنگنده‌های خود شد اما لوفت‌وافه گزارش از از دست رفتن سه هواگرد جناح ۵۳ بمب‌افکن از جمله یک مورد هنگام فرود در اورشا داد. دو جنگنده شوروی نیز منهدم شدند که یکی از آن‌ها در اثر آتش ضدهوایی خودی بود. همان روز نخستین حمله هوایی در روشنایی روز به مسکو صورت گرفت که در جریان آن ۲۲ بمب انفجاری و ۱۰۰ بمب آتش‌زا بر آن انداخته شد که به آسیب‌دیدگی‌هایی از جمله در ایستگاه راه‌آهن و مرگ ۱۳ تن و زخمی شدن ۲۶ تن دیگر انجامید. در مجموع این روز سپاه ۶ جنگنده دفاع هوایی شوروی تعداد بی‌نظیر ۵۰۷ سورتی انجام داد و مدعی ساقط کردن سه هواگرد شد. به هر صورت تنها دو هواگرد شناسایی لوفت‌وافه به پایگاه‌های خود بازنگشتند. لاشه یکی از هواگردها از جنگل‌های ایسترا به میدان تئاتر مسکو منتقل شد و در معرض دید عموم قرار گرفت.
شب ۲۶ ژوئیه ۶۵ هواگرد لوفت‌وافه حمله دیگری علیه مسکو ترتیب و چندین مرکز صنعتی و ده خانه را مورد اصابت قرار دادند. در نتیجه این حمله ۳۱ تن کشته و حدود ۳۰۰ تن دیگر مجروح شدند. در اثر تخریب کامل یک مدرسه تازه‌ساخت، صد نفر در پناهگاه آن زیرآوار ماندند اما بیشتر آن‌ها نجات یافتند. تسلیحات ضدهوایی شوروی ۳۴ هزار گلوله شلیک کردند و جنگنده‌های شبانه آن ۸۹ سورتی صورت دادند. شوروی مدعی کسب شش پیروزی هوایی شد اما آلمانی‌ها از دست رفتن تنها یک هواگرد هائی ۱۱۱ جناح ۲۶ بمب‌افکن را ثبت نمودند.
دیده‌بانان زمینی شوروی ساعت ۲۱:۱۳ شب ۲۸ ژوئیه گزارش از مشاهده گروهی از هواگردهای آلمانی در حال نزدیک شدن به مسکو دادند. سه دقیقه بعد آژیر خطر در شهر به صدا درآمد تا مردم به پناهگاه‌ها بروند. این بار ۱۴ بمب انفجاری و ۱۵۰۰ بمب آتش‌زا بر سر مسکو ریخته شد. با توجه به ابری بودن هوا، هدف‌گیری به صورت کم‌دقتی انجام گرفت و بیشتر خانه‌ها آسیب دیدند. انفجار و آتش‌سوزی نوزده خانه، دو مغازه و یک چاپخانه را منهدم کرد. ۵ تن کشته و ۷۹ تن دیگر زخمی شدند. آتش ضدهوایی شدید بود و ۳۳ هزار گلوله شلیک کرد. جنگنده‌های شبانه شوروی هم ۱۳۱ سورتی انجام دادند و مدعی ساقط کردن چهار هواگرد شدند. بر مبنای داده آلمانی‌ها، تنها یک هواگرد هائی ۱۱۱ ها-۵ از جناح ۲۶ رزمی مورد اصاب قرار گرفت که در نزدیکی روستای گولووینو در بخش ایسترا سقوط کرد و تمامی خدمه آن جز یک نفر کشته شدند. بایگانی‌ها نشان‌گر این است که به احتمال زیاد کوبیده‌شدن یک هواگرد میگ-۳ به آن موجب سقوط این بمب‌افکن آلمانی شده‌است. ستوان یکم پیوتر یِورِمیِف، خلبان این میگ-۳ با بیرون پریدن از هواگرد خود زنده ماند و نشان عالی قهرمان اتحاد شوروی به او تعلق گرفت.
شب ۳۱ ژوئیه\۱ اوت در آلمانی به‌شدت ابری، گروه کوچکی از هواگردهای آلمانی حمله هوایی دیگری علیه مسکو صورت دادند. این بار آلمانی‌ها از جنوب شرقی به سمت مسکو رفتند. ساعت ۲۲:۴۳ آژیر خطر در شهر به صدا درآمد اما نورافکن‌ها و دو جنگنده شبانه‌ای که به هوا خاستند، نتوانستند بمب‌افکن‌ها را بیابند. هدف این حمله کارخانه دولتی بلبرینگ‌سازی در جنوب شرقی مسکو بود. این کارخانه تولیدکننده اصلی بلبرینگ برای صنعت هواگرد و تانک شوروی به حساب می‌آمد. علاوه بر خساراتی که به کارخانه وارد آمد، سربازخانه شبه‌نظامیان و انبار سبزیجات در آن نزدیکی نیز در اثر آتش‌سوزی آسیب دیدند. در مجموع یک نفر کشته و ۲۹ تن دیگر زخمی شدند.
در طول ماه ژوئیه سال ۱۹۴۱ جنگنده‌های شوروی مجموعاً ۸٬۰۵۲ سورتی، از جمله ۱٬۰۱۵ مورد در شب، به انجام رساند و مدعی ۵۹ پیروزی هوایی شامل ۴۶ یو ۸۸، ۱۰ هائی ۱۱۱ و ۳ دو ۲۱۵، شدند. در این مدت ۳۶ جنگنده شوروی نیز ساقط شد که به مرگ ۷ خلبان و زخمی شدن ۱۵ تن دیگر انجامید.