stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اسطوره آفرینش
تعاریف

تعاریف اسطوره آفرینش از منابع جدید:
اسطوره آفرینش، روایت نمادینی از پیدایش جهان است که در بطن یک سنت و جامعه خاص شکل گرفته است. اسطوره‌های آفرینش نقشی محوری در ارزش‌گذاری جهان، جهت‌یابی انسان‌ها در پهنه هستی و شکل‌گیری الگوهای بنیادین زندگی و فرهنگ ایفا می‌کنند.
اسطوره‌های آفرینش، روایتگر آغاز هستی هستند. هر فرهنگی اسطوره آفرینش خود را دارد؛ این اسطوره‌ها نخستین اسطوره‌های ما بوده و نخستین گام در آنچه می‌توان زندگی روانی گونه‌ها نامید، محسوب می‌شوند. ما به‌عنوان جوامع فرهنگی، خود را از طریق رؤیاهای جمعی که اسطوره‌های آفرینش یا کیهان‌زایی می‌نامیم، تعریف می‌کنیم. ... اسطوره‌های آفرینش با زبانی نمادین، حس هویت ما را در بستر جهان هستی تبیین می‌کنند و در این فرایند، اولویت‌های واقعی و نیز پیش‌داوری‌های حقیقی ما را برملا می‌سازند. تصورات ما از آفرینش، گویای بسیاری از جنبه‌های وجودی ما هستند.
اسطوره‌های آفرینش اولیه، در جوامع مذهبی، با تبیین‌های فلسفی و کلامی همراه می‌شوند. اصطلاح اسطوره، در اینجا، به بیانی تخیل‌گرایانه از واقعیت بنیادین اشاره دارد که به‌صورت روایت ارائه می‌شود. ... اصطلاح آفرینش به آغاز چیزها، چه به اراده و عمل یک موجود متعالی، چه از طریق ظهور از یک منبع نهایی، یا به هر طریق دیگری اشاره دارد.
میرچا الیاده اسطوره‌شناس و دین‌پژوه نامدار، واژه اسطوره را در ارتباط با آفرینش این‌گونه تعریف می‌کند:
اسطوره، روایتگر تاریخ مقدس است؛ رویدادی را بازگو می‌کند که در زمان نخستین، دوران افسانه‌ای «آغازها» رخ داده است. به عبارت دیگر، اسطوره بیانگر نحوه پیدایش واقعیت از طریق اعمال موجودات فوق طبیعی است، خواه این واقعیت کل هستی، جهان، یا فقط بخشی از واقعیت مانند یک جزیره، گونه‌ای از گیاهان، رفتار خاص انسانی، یا یک نهاد باشد.
تاریخچه

اسطوره‌های آفرینش از تاریخ باستان وجود داشته‌اند و نقش‌های مهمی در جامعه داشته‌اند. بیش از ۱۰۰ اسطوره آفرینش متفاوت کشف شده است، اما این تعداد تنها بخش کوچکی از تعداد اسطوره‌های آفرینشی است که گفته شده است.[نیازمند منبع]
تاریخچه > اسطوره‌های آفرینش چینی

چین نسبت به سایر کشورها و تمدن‌های پیشین، اسطوره‌های آفرینش بیشتری دارد که از گذشته تا به امروز حفظ شده و به نگارش درآمده‌اند.[نیازمند منبع]
معنی و کارکرد

همه اسطوره‌های آفرینش از یک نظر، اسطوره علت‌شناختی هستند زیرا چگونگی پیدایش جهان و بشریت را توضیح می‌دهند. آن‌ها پاسخی برای پرسش‌های بنیادین انسان‌ها، مانند «من از کجا آمده‌ام؟» و «جهان چگونه به وجود آمده است؟» ارائه می‌دهند. اسطوره‌ها همچنین می‌توانند برای آموزش و انتقال ارزش‌ها و باورهای فرهنگی استفاده شوند. آن‌ها می‌توانند به مردم کمک کنند تا در مورد جهان و جایگاه خود در آن درک بهتری داشته باشند.
متخصصان مردم‌شناسی و انسان‌شناسی که به مطالعه اسطوره‌های آفرینش می‌پردازند، می‌گویند که در عصر مدرن، متکلمان برای یافتن معنای انسان به مکاشفه مراجعه می‌کنند و دانشمندان با استفاده از تجربه‌گرایی و عقلانیت به بررسی کیهان‌شناسی می‌پردازند؛ اما اسطوره‌های آفرینش، واقعیت انسانی را با مفاهیم بسیار متفاوتی تعریف می‌کنند.
در گذشته، مورخان دین و دیگر محققان حوزه اسطوره، این داستان‌ها را به‌عنوان شکلی از علم یا منشأ فرگشتی ادیان می‌دانستند و آن‌ها را به معنای واقعی یا منطقی تحلیل می‌کردند؛ اما امروزه، این اسطوره‌ها به‌عنوان روایت‌های نمادینی دیده می‌شوند که باید در چارچوب فرهنگ خود درک شوند. چارلز لانگ می‌نویسد: «موجوداتی که در اسطوره‌ها به آن‌ها اشاره شده است، مانند خدایان، حیوانات و گیاهان، نمادهای قدرتی هستند که به‌صورت وجودی درک می‌شوند؛ بنابراین، اسطوره‌ها نباید به‌عنوان تلاشی برای ارائه توضیحی منطقی درباره خدایان درک شوند.»
اسطوره‌های آفرینش داستان‌هایی نیستند که به‌طور دقیق و علمی چگونگی پیدایش جهان را توضیح دهند، اما آن‌ها به ما کمک می‌کنند تا جایگاه خود را در جهان درک کنیم. اسطوره‌های آفرینش، مبنای یک جهان‌بینی را فراهم می‌کنند که به ما می‌آموزد چگونه با طبیعت، هر جهان معنوی مفروض و یکدیگر ارتباط برقرار کنیم. آن‌ها به ما می‌گویند که جهان از کجا آمده است و ما چگونه به آن تعلق داریم. یک اسطوره آفرینش به‌عنوان سنگ بنای تشخیص واقعیت اصلی از واقعیت نسبی و منشأ و ماهیت وجود از عدم وجود عمل می‌کند.
در این معنا، اسطوره‌های آفرینش به‌عنوان فلسفه زندگی عمل می‌کنند؛ اما فلسفه‌ای که از طریق نماد و نه از طریق عقلانیت سیستماتیک بیان و منتقل می‌شود. در این معنا، آن‌ها فراتر از اسطوره‌های علتی (که ویژگی‌های خاصی را در مناسک مذهبی، پدیده‌های طبیعی یا زندگی فرهنگی توضیح می‌دهند) عمل می‌کنند. اسطوره‌های آفرینش، به انسان‌ها کمک می‌کنند تا بدانند که در جهان چه جایگاهی دارند و معنای زندگی خود را بیابند. آن‌ها همچنین به انسان‌ها می‌آموزند که چگونه با یکدیگر و با طبیعت ارتباط برقرار کنند و به آن‌ها احترام بگذارند.
مورخ دیوید کریستین مسائل مشترک در اسطوره‌های آفرینش را خلاصه کرده است:
همه چیز چگونه آغاز شد؟ این اولین سوالی است که هر اسطوره آفرینش با آن روبروست و ... پاسخ دادن به آن همچنان دشوار است. ... به نظر می‌رسد که هر آغاز، آغاز قبلی را پیش‌فرض می‌کند. ... به‌جای اینکه با یک نقطه شروع واحد مواجه شویم، با بی‌نهایت نقطه شروع روبرو می‌شویم که هرکدام مشکل مشابهی را ایجاد می‌کنند. ... هیچ راه‌حل کاملاً رضایت بخشی برای این معضل وجود ندارد. آنچه باید پیدا کنیم راه‌حل نیست، بلکه راهی برای برخورد با این راز است. ... و باید این کار را با استفاده از کلمات انجام دهیم. کلماتی که به دنبال آن‌ها می‌گردیم، از خدا گرفته تا جاذبه، برای این کار ناکافی هستند؛ بنابراین، ما باید از زبان به‌صورت شاعرانه یا نمادین استفاده کنیم؛ و چنین زبانی، چه توسط یک دانشمند، یک شاعر یا یک شمن استفاده شود، به‌راحتی می‌تواند اشتباه تفسیر شود.
طبقه‌بندی

همچنین ببینید: فهرست افسانه‌های آفرینش
اسطوره‌شناسان طرح‌های مختلفی را برای طبقه‌بندی اسطوره‌های آفرینش در فرهنگ‌های مختلف بشری به کار گرفته‌اند. میرچا الیاده و همکارش چارلز لانگ طبقه‌بندی‌ای بر اساس برخی مضامین و بن‌مایه‌های مشترکی که در داستان‌های سراسر جهان تکرار می‌شوند، توسعه دادند. این طبقه‌بندی پنج نوع اصلی را مشخص می‌کند:
آفرینش از هیچ: در این نوع آفرینش، جهان از هیچ، یعنی از عدم، پدید می‌آید. این آفرینش توسط یک موجود الهی انجام می‌شود که از طریق فکر، کلام، خواب، یا ترشحات بدنی خود، جهان را خلق می‌کند.
زمین-غواص: در این روایت آفرینش، یک پرنده یا دوزیست که از سوی یک خالق فرستاده شده است، به ااعماق اقیانوس می‌رود تا ماسه یا گل بیاورد. این ماسه یا گل به مرور زمان به یک سرزمین قابل سکونت تبدیل می‌شود.
ظهور: در اسطوره‌های ظهور، اجداد بشر از دنیایی اولیه و ناشناخته به دنیای کنونی می‌آیند. این سفر شامل گذر از مراحل مختلف و دشوار است که نمادی از رشد و تکامل انسان است.
آفرینش از طریق تقسیم یک موجود اولیه: در این نوع آفرینش، جهان از طریق تقسیم یک موجود اولیه به وجود می‌آید.
آفرینش از هرج‌ومرج: در این روایت آفرینش، جهان از طریق شکافته شدن یا ساماندهی یک وحدت اولیه، مانند شکستن تخم کیهانی یا ایجاد نظم از آشفتگی به وجود می‌آید.
مارتا وایگل در ادامه این طبقه‌بندی را توسعه و اصلاح کرد تا بر نه مضمون اصلی تأکید کند و عناصر جدیدی مانند خداوند سازنده، آفرینش ساخته شده توسط یک خدا، آفرینش از طریق کار دو خالق که با هم یا علیه یکدیگر کار می‌کنند، آفرینش از طریق قربانی و آفرینش از طریق تقسیم/پیوند، چسبندگی/پیوند یا ترشح را اضافه کرد.
ریموند ون اوور یک طبقه‌بندی جایگزین را بر اساس شش مضمون روایی مکرر در اسطوره‌های آفرینش طراحی کرد:
پرتگاه اولیه، گستره بی‌نهایت آب یا فضا
خالق اولیه که بیدار می‌شود یا یک موجود ابدی در پرتگاه
خالق اولیه ایستاده بالای پرتگاه
تخم کیهانی یا رویان
خالق اولیه که زندگی را از طریق صدا یا کلمه ایجاد می‌کند.
زندگی که از جسد یا قسمت‌های تکه‌تکه شده یک خالق اولیه ایجاد می‌شود.
طبقه‌بندی > از عدم

اسطوره آفرینش جهان از عدم (ex nihilo) در یهودیت، مسیحیت و اسلام امروزی جایگاه محوری دارد. فیلسوف قرون وسطایی یهودی، ابن میمون، بر این باور بود که این تنها مفهومی است که هر سه دین در آن اشتراک دارند. با این وجود، این مفهوم در کل کتاب مقدس عبری (تنخ) یافت نمی‌شود. نویسندگان کتاب پیدایش ۱ (Genesis 1) به دنبال این نبودند که بدانند ماده جهان (ماده‌ای که خدا آن را به جهان قابل سکونت تبدیل کرد) از کجا آمده است، بلکه به دنبال این بودند که توضیح دهند چگونه عناصر مختلف جهان با هم کار می‌کنند. در اوایل قرن دوم پس از میلاد، اولین متکلمان و الهی‌دانان مسیحی با یک تضاد یا تناقض فکری بین ایده اینکه جهان از ماده اولیه شکل گرفته است و ایده اینکه خدا قادر مطلق است، مواجه شدند و در آغاز قرن سوم، آفرینش از عدم به یک اصل اساسی در الهیات مسیحی تبدیل شد.
ایده آفرینش جهان از عدم (Ex nihilo) در داستان‌های خلقت مصر باستان مانند مجموعه ریگ‌ودا و بسیاری از فرهنگ‌های جاندارانگاری در آفریقا، آسیا، اقیانوسیه و آمریکای شمالی یافت می‌شود. در اکثر این داستان‌ها، جهان توسط سخن، خواب، نفس یا اندیشه ناب یک خالق به وجود می‌آید، اما آفرینش جهان از عدم ممکن است از طریق ترشحات بدنی یک خالق نیز رخ دهد.
ترجمه تحت‌اللفظی عبارت ex nihilo، «از هیچ» است اما در بسیاری از اسطوره‌های آفرینش، مرز بین اینکه آیا عمل آفرینش بهتر است به‌عنوان آفرینش از هیچ یا آفرینش از هرج‌ومرج طبقه‌بندی شود، مشخص نیست. در اسطوره‌های آفرینش از هیچ، ماده خلقت از درون خالق سرچشمه می‌گیرد. این خالق ممکن است در محیط فیزیکی مانند تاریکی یا آب وجود داشته باشد یا نداشته باشد، اما جهان را از آن‌ها خلق نمی‌کند. بلکه، جهان را از هیچ، یعنی از چیزی که قبلاً وجود نداشته است، خلق می‌کند. در اسطوره‌های آفرینش از هرج‌ومرج، ماده مورد استفاده برای آفرینش در خلأ بی‌شکل از پیش وجود دارد.
طبقه‌بندی > آفرینش از هرج‌ومرج

مقالهٔ اصلی: عماء (کیهان)
در افسانه‌های آفرینش از هرج‌ومرج، در ابتدا هیچ‌چیز جز فضایی بی‌شکل و بی‌نظم وجود ندارد. در این داستان‌ها، کلمه «هرج‌ومرج» به معنای «بی‌نظمی» است و این فضای بی‌شکل که گاهی اوقات به آن تهی یا پرتگاه نیز گفته می‌شود، ماده‌ای را در خود دارد که جهان خلق‌شده از آن ساخته خواهد شد. هرج‌ومرج را می‌توان به‌صورت بخار یا آب، بی‌بعد و گاهی اوقات شور یا گل‌آلود توصیف کرد. این افسانه‌ها هرج‌ومرج را با شر و فراموشی مرتبط می‌دانند، در مقابل «نظم» (کیهان) که خیر است. عمل آفرینش، آوردن نظم از بی‌نظمی است و در بسیاری از این فرهنگ‌ها اعتقاد بر این است که در مقطعی نیروهایی که نظم و شکل را حفظ می‌کنند ضعیف خواهند شد و جهان بار دیگر در پرتگاه فرو خواهد رفت. یکی از نمونه‌ها، روایت آفرینش در فصل اول کتاب پیدایش است.
طبقه‌بندی > والدین جهان

در اسطوره‌های آفرینش، دو نوع از افسانه‌های «والدین جهان» وجود دارند که هر دو توصیفی از جدایی والدین جهان یا تقسیم یک هستی اولیه، ارائه می‌دهند. در نوع اول این اسطوره‌ها، حالت اولیه به‌عنوان اتحاد ابدی دو والد توصیف می‌شود و ایجاد جهان هنگامی اتفاق می‌افتد که این دو از هم جدا می‌شوند. این دو والد معمولاً به‌صورت آسمان (معمولاً مرد) و زمین (معمولاً زن) شناخته می‌شوند که در حالت اولیه به یکدیگر چسبیده بودند و هیچ فرزندی نمی‌توانست بیرون بیاید. این اسطوره‌ها اغلب ایجاد جهان را نتیجه‌ی یک پیوند جنسی توصیف می‌کنند و به‌عنوان شجره‌نامه خدایانی که از آن متولد شده‌اند، عمل می‌کنند. یعنی این افسانه‌ها، علاوه بر اینکه داستان آفرینش جهان را روایت می‌کنند، به‌عنوان یک نوع درخت خانوادگی برای خدایان و موجودات دیگر نیز عمل می‌کنند.
در نوع دوم اسطوره‌های والدین جهان، آفرینش خود از بخش‌های بریده ‌شده بدن موجود اولیه ناشی می‌شود. اغلب در این داستان‌ها، اندام‌ها، موها، خون، استخوان‌ها یا اعضای بدن موجود اولیه به نحوی بریده یا قربانی می‌شوند تا به آسمان، زمین، حیوان یا گیاه و سایر ویژگی‌های دنیوی تبدیل شوند. برخلاف افسانه‌های آفرینش مبتنی بر پیوند جنسی، این افسانه‌ها نیروهای آفرینش را برخاسته از روح طبیعت می‌دانند و برای آن ماهیت آنیمیستی قائل هستند و تقدس را به‌عنوان جزء جدایی‌ناپذیر و بنیادین دنیای طبیعی به تصویر می‌کشند. نمونه بارز این رویکرد، اسطوره‌شناسی نورس است که در شعر ولوسپا، نخستین شعر بخش گیلفاگینینگ (به معنی گیلفی فریب خورنده) کتاب ادای منثور روایت شده است.
طبقه‌بندی > ظهور انسان از دنیای دیگر

در برخی فرهنگ‌ها، اعتقاد بر این است که انسان‌ها از دنیای دیگری به دنیای فعلی آمده‌اند. این دنیای قبلی اغلب به‌عنوان رحم مادر زمین در نظر گرفته می‌شود و فرایند ظهور (آمدن انسان‌ها به این دنیا) به عمل زایمان تشبیه می‌شود. در این اسطوره‌ها، نقش ماما را معمولاً توسط یک الهه زن مانند زن عنکبوتی در چندین اسطوره مردمان بومی در آمریکا ایفا می‌شود. شخصیت‌های مرد به‌ندرت در این داستان‌ها ظاهر می‌شوند و دانشمندان اغلب آن‌ها را در مقابل اسطوره‌های آفرینش مردانه، مانند آن‌هایی که از نوع اسطوره آفرینش جهان از عدم هستند، در نظر می‌گیرند.
افسانه‌های ظهور معمولاً پیدایش انسان‌ها و/یا موجودات فراطبیعی را به‌صورت صعود مرحله‌ای یا دگردیسی از اشکال اولیه توصیف می‌کنند که از طریق مجموعه‌ای از جهان‌های زیرزمینی به جایگاه و شکل فعلی خود می‌رسند. اغلب، گذر از یک جهان یا مرحله به مرحله بعدی ناشی از نیروهای درونی است و مانند رشد جنین از یک سلول تخم است. این ژانر بیشتر در فرهنگ‌های بومی آمریکا یافت می‌شود که در آن‌ها اسطوره‌ها اغلب ظهور نهایی مردم را از سوراخی که به دنیای زیرین باز می‌شود، به داستان‌های مربوط به مهاجرت‌های بعدی و سکونت نهایی آن‌ها در سرزمین‌های اصلی‌شان مرتبط می‌کنند.
طبقه‌بندی > زمین-غواص

زمین-غواص، شخصیت رایجی در اساطیر خلقت سنتی مختلف است. در این داستان‌ها، یک موجود برتر معمولاً حیوانی (اغلب پرنده، اما در برخی روایات سخت‌پوستان، حشرات و ماهی‌ها) را به ااعماق آب‌های اولیه می‌فرستد تا تکه‌هایی از شن یا گل را برای ساختن زمین قابل سکونت پیدا کند. برخی از محققان این اسطوره‌ها را به‌صورت روان‌شناختی و برخی دیگر از منظر کیهانی تفسیر می‌کنند. در هر دو مورد، تأکید بر آغازهایی است که از ااعماق سرچشمه می‌گیرند.
طبقه‌بندی > زمین-غواص > پراکندگی بن‌مایه اسطوره زمین-غواص

به گفته گودموند هات و تریسترام پی. کافین، اسطوره‌‌های زمین-غواص در فرهنگ عامه سرخپوستان آمریکایی، در میان قبایل زیر رایج هستند: شوشونی، Meskwaki، Blackfoot، Chipewyan، Newettee،  قبیله Yokuts از کالیفرنیا، Mandan، Hidatsa، شای‌اَن، Arapaho، اوجیبوه، Yuchi و چروکی.
انسان‌شناس آمریکایی گلادیس ریچارد، نشان داد که بن‌مایه این اسطوره در سراسر آمریکای شمالی، به‌جز مناطق شمال شرقی، جنوب غربی و شمالی‌ترین نقاط دیده می‌شود. در یک مطالعه در سال ۱۹۷۷، انسان‌شناس ویکتور بارنو، حدس زد که بن‌مایه اسطوره زمین-غواص در جوامع شکارچی-گردآورنده، عمدتاً در میان قبایل شمالی مانند Hare، Dogrib، Kaska، Beaver، Carrier، Chipewyan Sarsi، مردمان کری و مونتاگنایس دیده می‌شود.
افسانه‌های مشابهی نیز در میان اقوام چوکچی، Yukaghir، تاتارها و بسیاری از سنت‌های فنلاندی، همچنین در میان بوریات‌ها و ساموید وجود دارند. علاوه بر این، در افسانه‌های اساطیری اروپای شرقی، ازجمله افسانه‌های مردم کولی، رومانیایی، اسلاوها (بلغاری، لهستانی، اوکراینی و بلاروسی) و لیتوانیایی، نیز داستان‌هایی با بن‌مایه اسطوره زمین-غواص وجود دارد.
الگوی گسترش این داستان‌ها نشان می‌دهد که آن‌ها منشأ مشترکی در منطقه ساحلی شرق آسیا دارند و با مهاجرت مردم به سمت غرب، به سیبری و شرق، به قاره آمریکای شمالی گسترش یافته‌اند. البته، نمونه‌هایی از این افسانک در خارج از الگوی توزیعی غالب که بیشتر مناطق شمالی را شامل می‌شد نیز وجود دارد؛ مانند اسطوره آفرینش قوم یوروبا در غرب آفریقا که به شخصیت‌های اساطیری Ọbatala و Oduduwa اشاره دارد.
طبقه‌بندی > زمین-غواص > روایت سرخ‌پوستان بومی آمریکا

همان‌طور که در بسیاری از افسانه‌های سرخ‌پوستان بومی آمریکا دیده می‌شود، داستان‌های آفرینش زمین-غواص با موجوداتی آغاز می‌شوند که در حالت خواب یا حالت تعلیق در قلمرو اولیه به سر می‌برند. زمین-غواص یکی از اولین موجوداتی است که بیدار می‌شود و با ساختن سرزمین‌های مناسب، پایه‌های لازم را برای آفرینش آینده ایجاد می‌کند. در بسیاری از موارد، این داستان‌ها مجموعه‌ای از تلاش‌های ناموفق برای ساختن زمین را قبل از یافتن راه‌حل شرح می‌دهند.
در میان مردم بومی آمریکا، کیهان‌شناسی زمین-غواص در اساطیر ایروکوا دیده می‌شود: یک الهه آسمانی زن از آسمان‌ها (بهشت) سقوط می‌کند و حیواناتی مشخص شامل سگ آبی، مرغابی، سمور آبی و موش آبی در آب‌ها شیرجه می‌زنند تا گل‌ولای را برای ساختن یک جزیره بیاورند.
در داستان مشابهی از قوم سينيكا، مردم در قلمروی آسمانی زندگی می‌کردند. روزی، دختر رئیس دچار بیماری مرموزی شد و تنها درمان توصیه شده برای او (که در خواب به او گفته شده بود) این بود که در کنار یک درخت دراز بکشد و درخت را از جا درآورند. مردم چنین می‌کنند، اما مردی شکایت می‌کند که درخت منبع درآمد آن‌ها بوده و دختر را با لگد از سوراخ بیرون می‌اندازد. دختر از آسمان به دنیایی که فقط آب بود سقوط می‌کند، اما توسط پرندگان راسته غازسانان نجات می‌یابد. لاک‌پشتی پیشنهاد می‌کند که او را روی لاکش حمل کند، اما از او می‌پرسد که کجا می‌تواند برای او اقامتگاه قطعی ایجاد کند. آن‌ها تصمیم می‌گیرند که زمین را خلق کنند و وزغ به ااعماق دریای اولیه شیرجه می‌زند تا قطعاتی از خاک را به دست آورد. وزغ خاک را روی لاک لاک‌پشت می‌گذارد و لاک‌پشت با هر تکه خاک بزرگ‌تر می‌شود.
در روایت دیگری از قوم ویاندوت، ویاندوت‌ها در بهشت زندگی می‌کردند. دختر رئیس بزرگ (حاکم مقتدر) بیمار بود، بنابراین پزشک معالج توصیه می‌کند که درخت سیب وحشی را که در کنار کلبه حاکم مقتدر قرار داشت، حفر کنند، زیرا درمان در ریشه‌های آن نهفته است؛ اما همان‌طور که درخت حفر می‌شود، زمین شروع به فرورفتن می‌کند و سرشاخه‌های درخت، دختر بیمار را می‌گیرند و با خود به پایین می‌برند. هنگامی‌که دختر از آسمان سقوط می‌کند، دو قو او را بر پشت خود نجات می‌دهند. پرندگان تصمیم می‌گیرند تا همه شناگران و قبایل آب را جمع کنند. بسیاری برای شیرجه رفتن در آب پهناور و آوردن تکه‌های خاک از کف دریا داوطلب می‌شوند، اما تنها وزغ (وزغ ماده در داستان) موفق می‌شود.
آفریقا > مصر

تاریخ مصر باستان را به سه دوره تقسیم می‌کنند:
دوره پادشاهی کهن
دوره پادشاهی میانه
دوره پادشاهی نوین
آفریقا > باکوبا

در باور باکوبا زمین در ابتدا چیزی جز تاریکی و آب نبوده‌است. فرمانروای این زمین غولی بنام مبومبو بوده‌است. روزی او در معده‌اش احساس دردی شدید می‌کند و پس از آن خورشید، ستارگان و ماه را استفراغ می‌کند. گرما و نور خورشید آب‌های پوشانندهٔ زمین را تبخیر می‌کند و ابرها پدیدار می‌گردند. حاصل تبخیر آب‌ها پیدایش خشکی بوده‌است. مبومبو یک بار دیگر استفراغ می‌کند و این بار چیزهای بسیاری از جمله مردم (نخستین زن و مرد) حیوانات (پلنگ، عقاب، میمون فومو) درختان، شهاب‌سنگ‌ها، سندان؛ تیغ، دارو و رعد و برق را بالا می‌آورد. زن آب‌ها نچینگ، در شرق زندگی می‌کرده‌است و پسر او وتو نخستین پادشاه باکوبا گردید.
آفریقا > ماسائی

ماسائی‌های کنیا به‌وجود آمدن انسان را نتیجهٔ کار انکای آفریدگار می‌دانند. او یک درخت را به سه بخش تقسیم کرد. به نخستین پدر ماسائی یک چوب‌دستی داد. به نخستین پدر کیکویا یک کج بیل داد. به نخستین پدر کامبا یک تیر و کمان داد. همگی آن‌ها توانستند در جهان وحش زنده بمانند. پدر ماسائی‌ها از چوب‌دستش برای گله‌داری، پدر کیکویاها از بیلش برای کشاورزی و پدر کامباها از تیر و کمانش برای شکار استفاده کرد.
آفریقا > زولو

نام آفرینندهٔ زولو اونکولونکولو است. او خود از نی پدیدار گشت و مردم و دام را به‌وجود آورد. او همه‌چیز را از زمین و آب‌ها گرفته تا حیوانات را آفرید. او نخستین انسان و پدر تمامی مردم شناخته شد. او همان کسی است که به زولوها آموخت که چگونه شکار کنند و چگونه آتش بیفروزند و غذای خود را آماده کنند.
اروپا > یونانی

هزیود در تئوگونیا (نسب‌نامه خدایان یا خدای‌نامه) ذکر می‌کند که در ابتدا خائوس وجود داشته‌است که خود گایا (زمین)، تارتاروس (جهان زیرین)، اروس (شهوت)، نیکس (تاریکی شب) و اربوس (تاریکی جهان زیرین) را پدید آورد. گایا از دل خود اورانوس و پونتوس را به‌وجود آورد. سپس گایا با اورانوس نزدیکی کرده و بسیاری از خدایان یونان باستان از جمله اوکئانوس، رئا، فوبه و تیتان‌ها را زائید. کرونوس که یکی از فرزندان آن دو و یکی از تیتان‌ها بود، با کمک گایا اورانوس را اخته کرد. سپس کرونوس با رئا ازدواج کرد. از فرزندان آن دو می‌توان هرا، پوزئیدون، هادس و زئوس را نام برد. زئوس و برادرانش کرونوس و سایر تیتان‌ها را برکنار کردند و برای روشن شدن محدوده فرمان‌روایی خود قرعه‌کشی کردند. نتیجه بدین قرار بود که زئوس فرمان‌روای آسمان‌ها گشت، دریاها از آن پوزئیدون گردید و جهان زیرین نیز نصیب هادس شد.
آسیا > نخستین انسان کیومرث

بنابر عقاید زردشتیان «نخستین انسان» کیومرث (در پهلوی گَیُومرت یا گَیُومَرْد، به فارسی گیومرث یا کیومرث، در عربی جیومرت، در اوستا گَیَه مَرْتَن) نام دارد. این نام در اصل به معنی «زندگی میرا» است و در برابر «زندگی نامیرا» که خاص توصیف خدایان است، در تسمیهٔ «نخستین انسان» به‌کار رفته‌است.
کیومرث ششمین مخلوق از آفریدگان شش‌گانهٔ (گاهی هفت‌گانهٔ) اورمزد است. چگونگی آفرینش او در کتاب‌های پهلوی زردشتی و نیز در منابع دوران اسلامی که اطلاعات آن‌ها اساساً مبتنی بر ترجمهٔ خدای‌نامهٔ پهلوی به عربی بوده، آمده‌است. بنابر اسطورهٔ خلقت زردشتی، اورمزد کیومرث را در مدت ۷۰ روز آفرید.
خلقت او در ۳ هزارهٔ دوم از عمر ۰۰۰‘۱۲ سالهٔ عالم انجام پذیرفت. نخست اورمزد از روشنی بی‌آغاز (= ازلی) «هیئت آتش» (در پهلوی «آسْرو کرب) را آفرید و کیومرث را به این شکل خلق کرد و گرمی این نور ازلی است که در نطفهٔ آدمیان وجود دارد، اما تن او از گِل یا از زمین آفریده شد. شاید از این‌روست که کیومرث در کتاب‌های پهلوی و منابع دوران اسلامی لقب گِلشاه (ملک‌الطین) دارد. این لقب در بعضی منابع اسلامی به صورت گرشاه (ملک الجبال، شاه کوه) نیز آمده، و این ابهام از خط پهلوی ناشی شده‌است.
کیومرث همچون دیگر آفریدگان این جهانی به مدت ۰۰۰‘۳ سال بی‌حرکت ماند. در آغازِ ۳ هزارهٔ سوم اهریمن به جهان حمله کرد، و از این زمان دوران اختلاط خیر و شر آغاز گشت. اهریمن بر آسمان و آب و زمین و گیاه و گاو «یکتا آفریده» (پیش‌نمونهٔ حیوانات مفید) تاخت و همه را با بدی آلوده کرد، اما نتوانست کیومرث را بلافاصله بکشد، زیرا مقدر شده بود که وی به مدت ۳۰ سال در جهان زندگی کند.
در این اسطوره کیومرث در واقع «پیش‌نمونهٔ» انسان به‌شمار می‌رفته‌است، به همین جهت توصیفی که از او شده توصیف انسان واقعی نیست؛ گفته شده‌است که بالا و پهنای او مساوی و به اندازهٔ ۴ نای بود و همچون خورشید می‌درخشید. نخستین جفت واقعی بشر مَشی و مَشیانه بوده‌اند. نویسندگان دوران اسلامی که به شرح تاریخ و عقاید دینی ایران پیش از اسلام می‌پردازند، غالباً در مقام مقایسه، کیومرث را با آدم بشر یکی می‌دانند؛ اما در بعضی روایت‌های دیگر مَشی و مَشیانه را قرینهٔ آدم و حوّا دانسته‌اند.
در میان اقوام قدیم ایرانی اشخاص دیگری نیز مانند هوشنگ، تهمورث، جمشید و مَتو (که نامش در منوچهر باقی است) در اصل نخستین انسان به‌شمار می‌رفته‌اند، اما اینان بعدها این مقام خود را از دست داده و در میان قهرمانان و شاهان اساطیری جای گرفته‌اند، چنان‌که کیومرث نیز در تاریخ حماسی ایران نخستین شاه روی زمین به‌شمار آمده و نقش «نخستین انسان» بودن او فراموش شده‌است.
آسیا > مغولی

مغول‌ها اسطوره آفرینش واحدی ندارند. از میان باورهای متعدد آن‌ها یکی داستان آفرینش توسط یک لاما (کاهن اعظم) است. در آغاز تنها آب وجود داشت و لاما با چوب‌دست آهنینی در دست از آسمان پایین آمد و با همان چوب‌دست خود مشغول هم‌زدن آب گردید. این هم‌زدن سبب ایجاد باد و آتش گردید و افزایش غلظت مرکز جایی که لاما به‌هم می‌زد خشکی را ایجاد کرد. باور دیگری آفرینش را مربوط به لامایی به‌نام اودان ذکر می‌کند. اودان آسمان و زمین را از هم جدا کرد و آسمان و زمین را به نه طبقه تقسیم کرد. او همچنین نه رودخانه به‌وجود آورد. پس از آفرینش زمین او نخستین زن و مرد را از گل آفرید. این زن و مرد خود والدین تمامی انسان‌ها شدند.
آسیا > چینی

اسطوره‌های آفرینشی چینی‌ها گستره‌ای از فلسفه تا فرهنگ عامه را شامل می‌شود. در فلسفه چینی، می‌توان برخی از نخستین داستان‌های آفرینش را در تائو ته جینگ (حوالی قرن چهارم پیش از میلاد) یافت.
«پیش از پیدایش آسمان و زمین چیزی بی‌شکل ولی کامل پدید آمد. آن چیز بی‌شکل، در سکوت و تنهایی، بدون تغییر وجود داشت. از آن رو که نامش را نمی‌دانیم، من او را» وی «خطاب می‌کنم.» وی «یگانگی را به‌وجود آورد. یگانگی دوگانگی را زائید. دوگانگی سه‌گانگی را پدیدآورد و سه‌گانگی آفریده‌های بی‌شماری را ایجاد کرد. آفریده‌های بی‌شمار «یین» را بر پشت و «یانگ» را در آغوش خود گرفتند. آن‌ها خنثی‌گر تضاد این دو، و در نتیجه پدیدآورندگان توازن و هارمونی هستند.»