stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
محمد بهمن‌بیگی
آموزش در کوچ > تعلیمات عشایر بهمن‌بیگی، اولین تجربه موفق در آموزش سیار عشایری > مدارس سیار عشایری با کمک اصل چهار ترومن- سال ۱۳۳۲ > تأسیس دانشسرای عشایری توسط بهمن‌بیگی-سال ۱۳۳۶

پس از سه سال فعالیت موفق مدارس عشایری و دوره‌های تربیت معلمین عشایری، هم‌زمان با خاتمه کار برنامه اصل چهار ترومن، دوره‌های آموزشی برای تربیت معلمین عشایری نیز متوقف شد. با توجه به خاتمه فعالیت اصل چهار و تحویل مدارس عشایری به دولت ایران، به گفته آقای بهمن‌بیگی: «آموزش و پرورش فارس برای جلوگیری از تعطیل شدن مدارس عشایری، طرح تأسیس دانشسرای عشایری را از شورای عالی فرهنگ گذراند. به این ترتیب در سال ۱۳۳۶ دانشسرای عشایری در شیراز تأسیس شد و تاکنون (مهرماه ۱۳۵۱ شمسی) ۲۰۴۰ نفر فارغ‌التحصیل از این دانشسرا به طوایف مختلف عشایر کشور اعزام شده‌است».
در پی بروز مشکلات فراوان برای پرداخت حقوق معلمان عشایری که تا حدی با حمایت‌های مردم متمکن عشایر پرداخت می‌شد، آموزگاران عشایری از کار بسیار ناامید و دلسرد شده بودند و بهمن‌بیگی برای جلوگیری از تعطیلی مدارس و ادامه راه آموزش عشایر، به هر دری زد. به نقل از کتاب «آموزش و پرورش در عشایر ایران» (علی سهرابی – ۱۳۷۳ نشر دانشگاه شیراز) «پاول برکر» در این‌باره نوشته‌است: «در سال ۱۹۵۵ بهمن‌بیگی توانست برنامه بازدید یک گروه از کارکنان وزارت آموزش و پرورش را به منظور نشان دادن ارزش مدرسه‌های عشایری فراهم نماید. این بازدید بر روی آن‌ها تأثیر مطلوب داشت و کمی بعد وزارت آموزش و پرورش ایران موافقت کرد پرداخت حقوق معلمان و بهمن‌بیگی را به عهده گیرد.»
با اینکه مشکل پرداخت حقوق معلمان حل شد اما اعتقاد وزارتخانه بر این بود که معلمان عشایری کم سوادند و آموزش کافی ندیده‌اند به همین سبب معلمان عشایر با معلمان شهری جایگزین شدند. اما کمی نگذشت که ثابت شد این معلمان شهری قادر به تطبیق خود با شرایط زندگی عشایری نیستند و نمی‌توانند روابط لازم را با عشایر برقرار کنند. بهمن‌بیگی یک اولتیماتوم به وزارت آموزش و پرورش داد که یا از او در تأسیس یک دانشسرای عشایری تربیت معلم حمایت کند یا برنامه را کلاَ تعطیل نماید.
به دنبال تلاش‌های فراوان و حمایت‌های فاطمی که مدیر کل فرهنگ استان فارس بود، طرح تعلیمات عشایر در تاریخ ۱۰/۱۰/۱۳۳۴ به تصویب رسید و در تاریخ ۱۰/۱۱/۱۳۳۴ ثبت شد و سرانجام در تاریخ ۳۱/۲/۱۳۳۶ از سوی رئیس اداره تعلیمات اساسی و عشایر به اداره فرهنگ شیراز ابلاغ شد.
آموزش در کوچ > تعلیمات عشایر بهمن‌بیگی، اولین تجربه موفق در آموزش سیار عشایری > مدارس سیار عشایری با کمک اصل چهار ترومن- سال ۱۳۳۲ > تأسیس دبیرستان شبانه‌روزی عشایری در شیراز توسط دولت ایران-سال ۱۳۴۶

سازمان «هیئت عمران بین‌المللی آمریکا» تا سال ۱۳۴۶ شمسی در ایران فعال بود تا جایی که مدیر آن اعلام کرد در دهه ۱۹۶۰ میلادی ایران به‌طور چشمگیری پیشرفت نموده‌است و در سال ۱۹۶۸ در میهمانی سفیر ایران در آمریکا (آقای هوشنگ انصاری) به‌طور رسمی خاتمه فعالیت اصل چهار و سازمان عمران بین‌المللی آمریکا اعلام شد. اصل چهار از سال ۱۳۳۲ دیگر در آموزش عشایر فعالیتی نداشت. پس از توسعه موفق مدارس سیار عشایری توسط اصل چهار ترومن، آمریکایی‌ها به‌طور کامل از برنامه آموزشی کشور خارج شده و دولت ایران بدون کمک خارجی به کار خود ادامه داد؛ بنابراین، دولت ایران برای ادامه فعالیت‌ها، سیاست احداث دارالتربیه عشایری (مدارس شبانه‌روزی عشایری) را نیز مجدداً مد نظر قرار داد. بعد از خاتمه کامل حضور آمریکایی‌ها در برنامه‌های آموزشی کشور، به گفته آقای بهمن‌بیگی: «شاهنشاه آریامهر و شهبانوی گرامی از مدارس عشایری و کار معلمان بازدید کردند و پس از مشاهده پیشرفت‌های آنان، امر مقرر فرمودند که در شیراز دبیرستانی تأسیس شود که سالانه عده‌ای از فرزندان مستعد و بی بضاعت که از مدارس ابتدایی فارغ‌التحصیل می‌شوند در آنجا به تحصیلات دبیرستانی ادامه دهند. این دبیرستان در سال ۱۳۴۶ در شیراز تأسیس شد و تاکنون (مهرماه ۱۳۵۱ شمسی) تعداد ۵۷۵ نفر از دختران و پسران مستعد و کم‌بضاعت عشایری را که در کلاس اول تا پنجم متوسطه و دوره راهنمایی تحصیل می‌کنند به‌طور شبانه‌روزی نگهداری می‌نماید.
مدرسه عشایری شبانه‌روزی چهل نفری شیراز، را می‌توان بعد از مدرسه عشایری چهل نفری خرم‌آباد(۱۳۰۷)، مدرسه عشایری شبانه‌روزی ترکمن صحرا و مدرسه عشایری شبانه‌روزی تهران (۱۳۰۸)، چهارمین مدرسه عشایری شبانه‌روزی دولتی نامید. البته اگر تعداد سه مدرسه عشایری شبانه‌روزی دیگر که در سال ۱۳۲۹ به وسیله ناصرخان و خسرو خان قشقایی پایه‌ریزی شد ولی به دلیل وقایع کودتای ۲۸ مرداد هیچگاه به بهره‌برداری نرسید نیز در نظر گرفته شود، می‌توان گفت مدرسه شبانه‌روزی عشایری شیراز هفتمین مدرسه عشایری شبانه‌روزی در دوران پهلوی بوده‌است.
آموزش در کوچ > تعلیمات عشایر بهمن‌بیگی، اولین تجربه موفق در آموزش سیار عشایری > تصویب برنامه آموزش عشایر در سیستم دولتی ایران - سال ۱۳۳۴

همزمان با فعالیت‌های اصل چهار ترومن در ایران و همکاری‌های دوجانبه بین آموزش و پرورش و اصل چهار جهت توسعه مدارس عشایری، به تدریج در سیستم دولتی ایران نیز آموزش عشایری نهادینه شد؛ بنابراین در ادامه برنامه‌های هیئت عمران بین‌المللی آمریکا در ایران، اداره کل فرهنگ (آموزش و پرورش) استان فارس در زمستان ۱۳۳۲ برنامه‌ای برای آموزش عشایر با پنج اصل تهیه نمود و در نهایت، طرح تعلیمات عشایر در هشت‌صد و نودمین نشست شورای عالی فرهنگ در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۳۴ به تصویب رسید. پس از خاتمه کار اصل چهار و تحویل مدارس عشایری به دولت ایران، «دایره تعلیمات عشایر» به عنوان یکی از ادارات داخلی آموزش و پرورش فارس تا زمان خاتمه فعالیت «هیئت عمران بین‌المللی آمریکا» فعال بود. پس از آن، دایره تعلیمات عشایر مبدل به اداره کل شد و به کار خود ادامه داد. برپایی مدرسه‌های عشایری به عشایر استان فارس محدود نشد و فرزندان عشایر از ایل‌های آذربایجان تا مرزهای شمال شرقی خراسان، از نعمت مدرسه و سواد برخوردار شدند.
بر پایهٔ برنامهٔ آموزش عشایر (۱۳۳۴)و برنامه‌های بعدی نظیر طرح تأسیس دانشرای عشایری (۱۳۳۶) و همچنین طرح تأسیس مدرسه شبانه‌روزی در شیراز(۱۳۴۶)، باید برای پایه‌های اول تا چهارم مدرسه‌های سیار و برای پایه‌های پنجم تا نهم مدرسه‌های شبانه‌روزی بر پا می‌شد. همچنین، باید یک مدرسهٔ تربیت معلم ویژهٔ عشایر برای جذب دانش‌آموزان با مدرک پایان کلاس نهم ساخته می‌شد و گروهی برای نظارت بر مدرسه‌های چادری نیز به وجود می‌آمد. با وجود این، ابتدا تنها به برپایی مدرسه‌های چادری و کار نظارت بسنده شد و ۷۸ مدرسه در ایلات و عشایر راه‌اندازی شد. ادارهٔ این مدرسه‌ها به آقای بهمن‌بیگی و دو ناظر دیگر، بیژن بهادری کشکولی و نادر فرهنگ دره‌شویی، سپرده شد.
آموزش در کوچ > تعلیمات عشایر بهمن‌بیگی، اولین تجربه موفق در آموزش سیار عشایری > ایجاد اداره کل آموزش عشایر-سال ۱۳۴۸

تا سال ۱۳۴۷ آموزش عشایر یکی از ادارات داخلی آموزش و پرورش فارس بود. از سال ۱۳۴۸ این اداره از آموزش و پرورش فارس منتزع و به اداره کل آموزش عشایر کشور که مرکز آن بر حسب اقتضاء شیراز تعیین شده‌است تبدیل گردید. به این ترتیب آقای بهمن‌بیگی به عنوان اولین مدیر کل آموزش عشایر ایران انتخاب شد و تا زمان انقلاب در همین سمت باقی ماند.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > دانشسرای عشایری

دانشسرای عشایری، اثرگذارترین نهاد وابسته به تعلیمات عشایر بر سرنوشت جامعهٔ عشایری بوده‌است. وزارت فرهنگ پس از بازدید در سال ۱۳۳۴، شرط کرد که معلمان باید فارغ‌التحصیل تربیت معلم باشند. در سال ۱۳۳۵ افراد غیر عشایری فارغ‌التحصیل دانشسرای مقدماتی و کشاورزی برای تدریس در مدارس عشایری اعزام شدند و این طرح با شکست مواجه شد. آموزگاران دیپلمة شهری قادر به زندگی در میان عشایر نبودند؛ بنابراین راهی جز توسل به دامان معلمان محلی و اکتفاکردن به سواد اندک آنان نبود، اما وزارت فرهنگ سواد آنان را کافی نمی‌دانست. بهمن‌بیگی می‌نویسد: «بی‌شک انتقال نظام فرهنگی شهرهای بزرگ و کوچک بی کم و کاست به مناطق عشایرنشین نمی‌توانست فواید و نتایج سودمندی دربرداشته باشد. اگر آموزش عشایر گرفتار اتحاد شکل می‌شد و می‌خواست کودک عشیره‌ای و طفل شهری را در یک نوع مدرسه و با یک نوع معلم تعلیم دهد و تربیت کند، مواجه با شکست می‌شد.»
در سال ۱۳۳۶ او توانست اجازهٔ تأسیس دانشسرای عشایری را برای تربیت ۶۰ معلم در سال بگیرد. دانش‌آموختگان دوره‌های اول تا ششم، فقط پسر بودند، ولی از دورة ششم به بعد، اقدام به پذیرش دانش‌آموختگان دختر نیز شد. هر سال بر تعداد دانش‌آموختگان اضافه شد و این مجموعهٔ آموزشی در بیست و دو دورة فعالیت خود تا سال ۱۳۵۷ با تربیت ۸۷۶۴ معلم ـ که ۹۴۶ نفر از آنان را دختران و باقی را پسران تشکیل می‌دادند ـ پایة اصلی آموزش و توسعة سواد را در مناطق عشایری بنیان نهاد.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > راهنمایان تعلیمات عشایر

راهنمایان تعلیماتی از میان معلمان توانایی که دست کم شش سال سابقهٔ آموزشی درخشان داشتند، دست‌چین می‌شدند. چنین افتخاری نصیب هرکس نمی‌شد. انتخاب آن‌ها با طول سنوات خدمت و نوع تصدیق‌ها و مدارک ارتباط نداشت. فقط کسانی به این مقام شاخص و برجسته می‌رسیدند که آتشی پرفروغ در سینه داشتند و می‌توانستند این آتش را در سینهٔ دیگران نیز برافروزند.
این راهنمایان شب و روز نداشتند. تعطیلات عید و عزا و تابستان و زمستان نمی‌شناختند. پیوسته در سفر بودند. دبستان‌ها را می‌دیدند. کودکان را می‌آزمودند. ارزشیابی می‌کردند. خلق و خوی آموزگاران را درمی‌یافتند. به رفتار و رویهٔ آنان پی می‌بردند و گزارش سفرهای خود را به شیراز می‌آوردند و در دانشسرای عشایری در حضور بهمن‌بیگی قرائت می‌کردند.
پس از توفیق‌های چشمگیر این راهنمایان فداکار، آن‌ها موظف شدند که هر یک با ماشینی مجهز و راننده‌ای ماهر، سه هفته از ماه را در حوزه‌های کاری خود به سر برده و هفتهٔ چهارم را به شیراز بیایند، گزارشی بدهند و نفسی تازه کنند.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > دبستان‌های عشایری

بهمن‌بیگی نخستین مدرسهٔ عشایری را در سال ۱۳۳۰، در سایة چادر میهمانی خودشان، برای بستگان و خویشان نزدیک راه‌اندازی کرد تا به آن‌ها خواندن و نوشتن بیاموزد. سپس همسایگان نزدیک تقاضا کردند و به دنبال آن همسایه‌های دورتر و بدین ترتیب فکر بنای آموزش عشایری بیشتر اوج گرفت.
تقاضا برای مدارس رو به افزایش گذاشت. بهمن‌بیگی از وزیر فرهنگ تقاضای مساعدت کرد اما جوابی دریافت نکرد. در ملاقات و مذاکره با آلن گیگن، رئیس بخش آموزش اصل چهارترومن، وی قول داد که چادر و وسایل کلاس را تهیه کند، به شرطی که بهمن‌بیگی، حقوق معلمان را تأمین نماید. بهمن‌بیگی دست به دامان بزرگان و خوانین عشایر شد و در عین حال آن‌قدر پیگیری و سماجت به خرج داد که از رئیس فرهنگ استان فارس در زمستان ۱۳۳۲ پیامی رسمی دریافت کرد، مبنی بر این که وزیر، برنامهٔ آموزش عشایر را تصویب کرده‌است.
اجرای این مصوبه، با توجه به بحران‌های سال ۱۳۳۲، اجرای این مصوبه به تعویق افتاد.
تا سال ۱۳۴۶، آموزش عشایر در ادارة کل فرهنگ استان فارس، تحت پوشش «دایره‌ای کوچک» به کار خود ادامه داد. از آن پس، آموزش فرزندان عشایر در کهگیلویه و بویراحمد، آذربایجان، کردستان، لرستان، ایلام، چهارمحال بختیاری، خوزستان، کرمان، گرگان و سیستان و بلوچستان تحت پوشش آموزش عشایر قرار گرفت و دامنة کار آن‌قدر گسترده شد که آن «دایرهٔ کوچک» به ادارة کل تبدیل شد. از این پس نظام‌های آموزشی دیگری به‌تدریج برای تعلیم و تربیت فرزندان عشایر کشور شکل گرفت.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > اردوهای آموزشی

تأثیر اردوهای آموزشی سالانه و فعالیت‌های گروهی بر روحیة دانش‌آموزان و ایجاد بینش‌ها و نگرش‌های جدید در زندگی آن‌ها امری روشن است. آموزش مطالب و رفتارهای جدید، ایجاد نگرش‌های نو و رقابت سالم در میان دانش‌آموزان در خلال برنامه‌های تفریحی این‌گونه اردوهای آموزشی بسیار موفقیت‌آمیزتر انجام می‌شود. چنین برنامه‌هایی برای دانش‌آموزان عشایری که در محیط‌های دورافتاده به سر می‌بردند و از مواهب و برخورداری‌های اجتماعی محروم بودند، بسیار جذاب و مؤثر بود.
اردو، علاوه بر محاسن عمومی خود، در آموزش و پرورش عشایر، معنای وسیع‌تر و فواید گسترده‌تر و پربارتری داشت. اردوهای آموزش و پرورش عشایر که قدمت آن‌ها به سال‌های اوج گرفتن قدرت تعلیمات عشایر برمی‌گشت، بدین شکل برگزار می‌شد که در قلمرو یکی از طوایف و در محیطی جذاب، اردویی برپا می‌شد با همة امکانات و تجهیزات سیار بود. کل دانش‌آموزان مدارس محل اردو و مدارس نمونة بعضی مناطق دیگر که توسط راهنمایان تعلیماتی گزینش شده بودند همراه با معلمان خود و اولیای علاقه‌مند در اردو جمع می‌شدند، در حضور مسئولان اداره، معلمان راهنما، معلمان مدارس، میهمانانی که از مسئولان ادارات مختلف دعوت شده بودند، دانش‌آموزان و اولیاء آن‌ها که در اردو حضور داشتند، در چادر اجتماعات از تمام دروس و در تمام پایه‌ها به صورت شفاهی یا در پای تابلوهای نصب شده در جلوی چادر، ارزشیابی به عمل می‌آمد. هرکس تلاش می‌کرد در این موقعیتی که به دست آمده، بیشترین هنر خود را بروز دهد، در ریاضی، فارسی، دینی، مسائل هنری و پرورشی و … و هرگونه نوآوری.
در واقع اردو باعث ایجاد رقابتی سالم در میان دانش‌آموزان و معلم‌های آن‌ها می‌شد.
بر اساس تحقیقی که نتایج آن در «توانایی‌ها و ناتوانایی‌های آموزش و پرورش عشایر» (نوشتة سلطانعلی کاظمی) آمده، ۷/۹۴ درصد از پاسخ‌دهندگان، تشکیل اردوهای آموزشی را از عوامل اصلی موفقیت اداره کل آموزش و پرورش عشایر ایران دانسته‌اند.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > دبیرستان عشایری

پس از راه‌اندازی مدارس سیار و به دنبال توسعهٔ مدارس عشایری، بر تعداد فارغ‌التحصیلان مقطع ابتدایی مرتباً افزوده می‌شد. زندگی کوچندگی، که گاه بالغ بر چند صد کیلومتر را دو بار در سال می‌بایست پیموده می‌شد، نبود امکانات مناسب در قلمرو عشایر، نبود دبیرستان حتی در بسیاری از شهرهای کوچک واقع در مسیر تردد عشایر، نیاز خانوارهای ایلی به کار فرزندان خود، فقر مالی و فرهنگ حاکم بر جامعة عشایری، که ترک خانواده توسط فرزند، به‌ویژه فرزند دختر برای تحصیل را در سنین نوجوانی نمی‌پذیرفتند، امکان ادامه تحصیل اکثر دانش‌آموزان را در مقاطع بالاتر، ناممکن می‌کرد.
بهمن‌بیگی در ابتدا ۷ دانش‌آموز از طوایف مختلف را به منزل آورد و آنان را به دبیرستان فرستاد. آن‌ها پیشرفت خارق‌العاده‌ای داشتند و او را به این فکر واداشتند که چگونه می‌تواند برای همة فرزندان بااستعداد امکان ادامه تحصیل را فراهم آورد. اولین گروه، ۴۰ دانش‌آموز با استعداد و کم‌بضاعت از طوایف مختلف بودند که در ۱۳۴۶ پس از برگزاری آزمون و مصاحبه، با نظارت و حضور مستقیم خود او از بین داوطلبان، گزینش و مشغول به تحصیل شدند و در سال‌های بعد به تعداد آن‌ها اضافه شد و دامنة کار گسترش یافت. دبیرستان شبانه‌روزی عشایری شیراز چنان رشد کرد و شهرهٔ شهر شد که در تمام عرصه‌های آموزشی، ورزشی و هنری بی‌رقیب بود و با مراکز آموزشی مجهز و بنامی مانند دبیرستان البرز در تهران و دبیرستان دانشگاه شیراز برابری می‌کرد.
این دبیرستان، در دوره اول از شرایط مالی و امکانات مناسبی برخوردار نبود. دانش‌آموزان به دو گروه بیست نفری تقسیم شده بودند و هزینه‌های یک گروه را بانک کشاورزی و هزینة گروه دیگر را سازمان برنامه و بودجة استان تأمین می‌کرد.
دبیرستان با گزینش منظم دانش آموزان، مدیریت منضبط، کادر آموزشی مجرب، نظم و انضباط بی‌نظیر، برنامه‌های فرهنگی تفریحی فوق‌العاده و برنامهٔ آموزشی متنوع و متفاوت با برخورداری از امکانات منحصر به فرد و … دورهٔ آموزش‌های عملی و کسب مهارت نسبی در ماشین نویسی، نجاری، مکانیکی، عکاسی و فیلم‌برداری، نقاشی و خطاطی، الکترونیک و … با بهترین آزمایشگاه زبان انگلیسی و آزمایشگاه‌های مجهز فیزیک و شیمی و زیست‌شناسی بی‌رقیب بود.
دانش‌آموزان دبیرستان عشایری، بدون استثنا، دبیرستان را با موفقیت و نمرات بالا پشت سر می‌گذاشتند. طی شش دوره، فارغ‌التحصیلان قبل از انقلاب، همگی بدون هیچ مشکلی، دیپلم خود را اخذ کرده و اکثریت مطلق در همان مرحلهٔ اول در دانشگاه‌های کشور پذیرفته شدند. درصد قبولی دانش آموزان دبیرستان در دانشگاه‌ها در شش دوره به ترتیب: ۹۴، ۹۰/۶، ۹۶، ۱۰۰، ۹۸ و ۸۸/۶ بود.
بعد از انقلاب و در دوران جنگ تحمیلی نیز این دبیرستان پیشتاز بود. فرزندان شجاع و رشید عشایر، که در تحصیل سرآمد بودند، در دفاع از میهن نیز گوی سبقت را ربودند و با حضور پرشور و بی‌باکانه در میدان مبارزه از کیان مملکت و تمامیت ارضی ایران جانانه دفاع کردند و بیش از صد شهید و آزاده تقدیم کردند. بدون تردید دبیرستان عشایری، فراز متفاوتی از سایر ساختارها و حلقه مکمل تعلیمات عشایر بود.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > مرکز آموزش حرفه‌ای دختران

سال ۱۳۴۹ سالی سیاه بود و خشک‌سالی در جنوب کشور رمق دامداران را گرفت که به دلیل مشکلات پیش آمده برای خانوارهای عشایری، این ماجرا نقطة آغازین تشکیل مرکز آموزش حرفه‌ای دختران در شیراز شد. آموزش دختران و زنان عشایر برای زنده نگه داشتن هنر صنایع‌دستی، حفظ هنرهای اصیل، بهبود کیفیت تولید و کمک به اقتصاد خانواده از هدف‌های اصلی این مرکز بود. استادکاران از میان زنان مسن ایل که در فنون مختلف صنایع دستی مهارت داشتند، انتخاب می‌شدند و به هنرجویان ریسندگی پشم، رنگ‌آمیزی طبیعی و گیاهی، قالی‌بافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، چنته‌بافی و سایر صنایع دستی عشایر را می‌آموختند. هنرجویان این مرکز از طوایفی که قالی‌بافی در آن‌ها رواج داشت انتخاب می‌شدند و پس از گذراندن دوازده ماه آموزش و دریافت سرمایة اولیه و وسایل کارگاهی به خانوادة خود بازمی‌گشتند و به تولید صنایع دستی و آموزش دیگران می‌پرداختند. تا سال ۱۳۵۷ تعداد ۵۱۰ هنرجو دورهٔ کار آموزی را در این مرکز به پایان رساندند. این مرکز در سال ۱۳۶۱در اختیار ادارهٔ کل آموزش و پرورش استان فارس قرار گرفت.
محمد بهمن‌بیگی در خاطرات آموزشی خود لزوم بنا نهادن این بنیاد و چشم‌انداز خود از آیندهٔ آن می‌نویسد: «بانوی بافنده و صورتگر قشقایی، با آن‌همه تنگدستی و آوارگی رنگ‌های شاد، نقش‌های شوخ و طرح‌های پرطراوت را دوست می‌دارد. زن قشقایی عاشق بهار و گل‌های بهار است … زن هنرمند قشقایی تصاویر و نقوش این گل‌ها، بوته‌ها و درخت‌ها را به خاطر می‌سپارد و همه را در کنار هم بر فرش‌های پشمین و رنگین خود ترسیم می‌کند و به تماشا می‌گذارد … من پس از تأسیس آموزش عشایری وظیفه داشتم که برای حفظ و صیانت این هنر از آسیب‌های احتمالی گامی بردارم … من به این فکر افتادم که با ایجاد هنرستان قالی‌بافی عشایری پاسخی به این هجوم‌ها و تاخت و تازها بدهم … انگیزهٔ دیگری نیز در کارم بود. هنر قالی‌بافی و گلیم‌بافی در همهٔ تیره‌ها و طوایف رواج نداشت. جماعات و بنکوهای بسیاری بودند که در امر بافندگی تسلط و مهارتی نداشتند. تجربهٔ سالیان دراز به ما نشان می‌داد که در تیره‌ها و طوایف بافندگان، زن‌ها سهم قابل ملاحظه‌ای در عایدات خانواده داشتند و از احترام بیشتری برخوردار بودند یا از بی‌احترامی کمتری رنج می‌بردند. در این قبیل طوایف تعدد زوجات کمتر و شیربهای دختران بالاتر بود … با تکیه به این انگیزه‌ها و تجارب، گردانندگان آموزش عشایر به ایجاد هنرستان قالی‌بافی توفیق یافتند و این هنرستان را در کنار دانشسرای عشایری، دبیرستان عشایری، هنرستان حرفه‌ای پسران عشایری به وجود آوردند … این هنرستان شبانه‌روزی تعداد پنجاه تا هشتاد هنرآموز را سالیانه می‌پذیرفت و به فنون رنگرزی گیاهی و بافندگی قالی و گلیم و صنایع دستی دیگر آشنا می‌ساخت … هنرجویان این هنرستان در مدت دوازده ماه، فرش‌بافان و رنگرزان ماهری می‌شدند، به ایل و تبار خود بازمی‌گشتند و با کمک مختصری از دستگاه ما، کارگاه‌های شخصی و خصوصی خود را به راه می‌انداختند.» (کتاب به اجاقت قسم، آموزش عشایر و زنان)
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > مرکز آموزش حرفه‌ای پسران

این مرکز در سال ۱۳۵۱ به صورت شبانه‌روزی در آب‌باریک شیراز تشکیل شد و سالانه حدود ۱۰۰ نفر از دانش‌آموزان عشایری را، که دورة ابتدایی را تمام کرده بودند، می‌پذیرفت. گرایش تدریجی عشایر به یکجانشینی و توسعة روستاهای عشایری و تغییر شیوهٔ معیشت آنان مستلزم کسب مهارت در مشاغلی بود که بتوانند هم منشأ درآمد باشند و هم خدمات ارائه دهند. هدف اصلی، آموزش عملی در کارگاه‌های مجهز بود تا در رشته‌های بنایی، نجاری، تراش فلزات، برق، اتومکانیک، فلزکاری، جوشکاری، لوله‌کشی و امثال آن، نیروی ماهر تربیت کنند تا برای امرار معاش از توانایی لازم برخوردار باشند. مدت آموزش در این مرکز ۲ سال پیش‌بینی شده بود که بعدها به یک سال تقلیل یافت. تا سال ۱۳۵۷ بیش از ۵۰۰ نفر کارگر ماهر و ورزیده از این مرکز فارغ‌التحصیل شدند و به فعالیت‌های فنی پرداختند یا به مناطق ایلی رفتند. مربیان این مرکز مدرک‌دار و داعیه‌دار نبودند، ولی از میان ورزیده‌ترین پیشه‌وران شهر دست‌چین می‌شدند تا دانش‌آموزان را به صورت عملی آموزش دهند. ویژگی مهم این مرکز آن بود که از دانش‌آموزان نه مدرک تحصیلی خواسته می‌شد و نه برای آن‌ها مدرک فارغ‌التحصیلی صادر می‌گردید.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > هنرستان صنعتی

این مرکز نیز با همان هدف مرکز آموزش حرفه‌ای پسران، ولی در مقطع تحصیلی بالاتر در سال ۱۳۵۳ در آب‌باریک شیراز تأسیس شد و هر سال تعدادی از فرزندان عشایر را برای تحصیل در رشته‌های صنعتی مانند: ساختمان، تراشکاری، برق و دیگر رشته‌ها جذب می‌کرد. برای ورود به این هنرستان داشتن مدرک تحصیلی پایان دورهٔ راهنمایی لازم بود.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > مدارس راهنمایی عشایری

نظام آموزشی کشور که شامل شش سال ابتدایی و شش سال دورهٔ دبیرستان بود، در سال تحصیلی ۵۰–۴۹ با تغییراتی مواجه شد و به سه دورة ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان تبدیل شد. با توجه به افزایش تعداد مدارس عشایری و دانش آموزان و ظرفیت محدود دبیرستان عشایری، امکان ادامه تحصیل همه فارغ التحصیلان دوره ابتدایی مقدور نبود. اما بهمن‌بیگی آرام ننشست و دست به کار شد. اولین مدارس راهنمایی عشایری در سال ۱۳۵۲ در جایدشت فیروزآباد، در مسیر حرکت ایل قشقایی، و نیز در منطقه کلاه‌سیاه دشمن‌زیاری افتتاح شد و در سال‌های بعد به تعداد آن‌ها اضافه شد. مکان برپایی این مدارس عمدتاً در مراکز تجمع و اسکان خانوارهای مختلف عشایری بود. تعداد این مدارس در سال تحصیلی ۵۵–۵۴ هشت مدرسه، در سال ۵۶–۵۵، دوازده مدرسه و در سال ۵۷–۵۶ به هفده مدرسه رسید که در این سال ۲۲۴۴ دانش‌آموز راهنمایی (۲۶۱ دختر و ۱۹۸۳ پسر) را آموزش می‌داد که کمتر از دو درصد از دانش‌آموزان ابتدایی را شامل می‌شد. کادر آموزشی این مدارس از بین معلمان دیپلمهٔ عشایری و دیپلمه‌های دیگر عشایری انتخاب می‌شدند.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > دانشسرای راهنمایی تحصیلی

تقاضای مردم برای توسعة مدارس راهنمایی در میان طوایف مختلف، بیش از تعداد آموزگاران بود و دبیران فوق دیپلم هم برای کار درمناطق روستایی و عشایری تمایلی نداشتند. فکر استفاده از فرزندان باسواد ایل بار دگر گره‌گشا شد. برای تأمین کادر آموزشی مدارس راهنمایی در دانشسرای راهنمایی شیراز، برای داوطلبان عشایر سهمیه‌ای اختصاص یافت که بخشی از آن مختص آموزگاران عشایری بود که در طول خدمت موفق به اخذ مدرک دیپلم می‌شدند و بخش دیگر به دیپلمه‌های آزاد مناطق عشایری اختصاص می‌یافت. این رویه، جوابگوی نیاز مدارس راهنمایی عشایری نبود و لذا در سال ۵۷–۵۶ دانشسرای راهنمایی ویژة فرزندان عشایر با ضوابط و شرایطی خاص در شیراز افتتاح شد و کار خود را با ۵۳ دانش‌آموز شروع کرد. در سال بعد تعداد دانش‌آموزان به ۸۰ نفر رسید و در سال ۵۹–۵۸ دورهٔ آن دوساله شد و تعداد دانشجویان دانشسرا به ۱۰۰ نفر و سال بعد به ۱۳۵نفر رسید که از طریق کنکور انتخاب می‌شدند و در پنج رشتهٔ تخصصی مورد نیاز مدارس راهنمایی تحصیل می‌کردند.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > مؤسسهٔ تربیت مامای عشایری

این مؤسسه با همکاری ادارة کل آموزش عشایر و وزارت بهداشت در سال ۱۳۵۲، در شیراز دایر شد تا در زمینهٔ اصول بهداشت و فنون اولیه مامایی و تزریقات و پانسمان به دانش‌آموزان دختر ایلی آموزش دهد. دختران آموزش دیده با بازگشت به ایل، علاوه بر کمک به زنان باردار عشایری، در زمینهٔ بهبود وضع بهداشت ایل نیز فعالیت می‌کردند. کلاس‌های مؤسسه در محل بهداری تشکیل می‌شد و خوابگاه دختران محصل نیز همان خوابگاه دانشسرای دختران عشایری بود. آموزش عشایر، دختران باسواد ایل را شناسایی نموده و به بهداری معرفی می‌کرد تا در آنجا آموزش ببینند.
بهمن‌بیگی در کتاب «به اجاقت قسم» به انگیزه و اهداف خود در بنیان نهادن این مؤسسه و مراحل تشکیل آن اشاره می‌کند:
«بزرگ‌ترین شکنجه‌ای که زندگی را بر زنان ایل دردناک کرده بود شکنجهٔ زایمان بود… آموزش عشایر بخصوص در دوران شکوفایی خود که بسیاری از دختران ایل را باسواد کرده و عده‌ای از آنان را به آموزگاری رسانده بود نمی‌توانست در امر بهداشت زنان و مبارزه با دشمن بی‌رحم آنان خاموش بماند… به ادارهٔ بهداری فارس رفتم و زبان به شکایت و اعتراض گشودم. فریادهایم بی‌اثر نماند. قرار بر این شد که من عده‌ای از زنان ایلی را که در امر زایمان تجاربی داشتند و با داروهای سنتی زائوها را کمک می‌کردند به شهر بیاورم تا در یک کلاس کوتاه‌مدت شرکت کنند و با اصول بهداشتی مختصری آشنایی یابند… این قدم کوچک مقدمه‌ای بود برای تحقق یکی از آرزوهایم. آرزویم تربیت مامای عشایری از میان دختران باسواد مدارس ایلی بود… امتحان ورودی، انتخاب دختران، هزینهٔ نگهداری و اقامتشان در شهر با آموزش عشایر بود و تعلیم و تربیت و کارآموزی آنان با سازمان بهداری فارس و به این ترتیب بود که برای نخستین بار در تاریخ حیات عشایر، عده‌ای از کودکان آنان با کمک قابله و ماما چشم به دیدار دنیا گشودند.» (به اجاقت قسم، بخش آموزش عشایر و زنان)
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > فروشگاه‌های سیار عشایری

دوری خانوارهای عشایری از مراکز خرید و خدمات برای تأمین نیازمندی‌های روزمره یا عرضهٔ محصولات و فراورده‌های تولیدی و صنایع دستی خود به بازار مصرف، باعث حضور پیله‌وران و دلالان شهری و روستایی می‌شد که محصولات عشایر را به نیم‌بها می‌خریدند و نیازمندی‌های آنان را به چند برابر قیمت عرضه می‌کردند. ادارة کل آموزش عشایر، با همکاری استانداری و سازمان برنامه استان فارس، تا بهار سال ۱۳۵۶ تعداد ۱۵ واحد فروشگاه سیار عشایری برای عشایر مختلف فارس دایر کرد. این فروشگاه‌ها موظف بودند که لوازم و مایحتاج مردم عشایر را به قیمت بازارهای شهر در اختیار آنان قرار دهند.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > کتابخانه و واحدهای سینمای سیار

ادارة کل آموزش عشایر، با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و سازمان جهانی یونیسف، اقدام به راه‌اندازی ۷ دستگاه کتابخانة سیار کرد. کتابداران سیار عشایری، برای ارتقای سواد و اطلاعات عمومی دانش‌آموزان عشایری، موظف بودند کتاب‌ها و نشریات لازم را بین آنان توزیع کنند. واحدهای سینمای سیار نیز اقدام به نمایش فیلم در میان مردم و مدارس عشایری می‌کردند.
نوآوری‌های آموزشی بهمن‌بیگی > بنیادها > استادیوم ورزشی عشایری

استادیوم ورزشی در سال ۱۳۵۱ و در ۱۳ هکتار از اراضی واگذار شده منابع طبیعی در منطقهٔ آب باریک شیراز، با اعتبار دریافتی از سازمان برنامه و بودجه احداث شد. در این استادیوم امکانات مناسبی برای ورزش‌های بسکتبال، هندبال، والیبال وجود داشت. این استادیوم دارای زمین چمن فوتبال، میدان سوارکاری، پیست دو و میدانی، استخر شنا، پرش و … بود.
موفقیت‌های دانش آموزان عشایری در میدان‌ها مختلف ورزشی و علاقه‌مندی زیاد بهمن‌بیگی به رشد و توفیق آنان از عوامل اصلی ایجاد استادیوم ورزشی بود. دانش‌آموزان دبیرستان عشایری و دانشجویان دانشسرای عشایری از امکانات استادیوم ورزشی عشایری بهره می‌بردند.