stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
منگوقاآن
زمامداری منگو قاآن و تخفیف مظالم

دوران فرمانروایی منگوقاآن با تحولات و تغییرات اساسی در امپراتوری دنیای مغول آغاز شد. به این دلیل که سلطنت از خاندان اوگتای خان به خاندان تولی خان منتقل شد؛ و مسلماً انتقال به راحتی انجام نپذیرفت و حتی حکومت را با تهدیدها و خطرهایی مواجه کرد.
خاندان تولی خان فرزند کوچک چنگیز. در خانات روسیه که در اولوس بود از دور بیننده ماجرا و در کمین فرصت مناسبی بود از مرگ زود هنگام گیوک خان که جانشین مناسبی نداشت تا مرد میدان همه مشکلات باشد. بهره برد و به عرصه رقابت برای قدرت پا گذاشت.
منگوقاآن بنا به نقل‌هایی که شده در زمانی که کودک بود غسل تعمید یافته و به احتمال بسیار زیادی عیسوی شده بود و مادرش نیز از مدت‌ها قبل دین مسیح را پذیرفته بود. پس آنچنان روشی در پیش گرفت که نه تنها عیسویان بلکه پیروان هر یک از مذاهب، امپراتور را از خود می‌انگاشتند. پس به زودی دربار منگو محل جمع شدن روحانیون و نمایندگان همه ادیان شد بدون اینکه یکی بر دیگری برتری داشته باشد. منگو گاهی با یکی از همسران مسیحی اش در مراسم دعای آن‌ها شرکت می‌کرد و گاه با مسلمانان نماز می‌خواند. امر کرده بود که جلسات مذاکره و بحث بین روحانیان مذاهب گوناگون برگزار گردد. در پایان یکی از همین جلسات بود که گفت (همان‌طور که انگشتان دست گوناگونند خداوند نیز به افراد بشر راه‌های مختلفی نموده‌است تا سعادتمند شوند) از اولین دستورهایی که در طریق اصلاحات حکومتی صادر کرد معافیت روحانیون مسلمان، مسیحی، و بودایی از هر گونه مالیات بود. مذهب که صفت مشخصهٔ ملیتهای مختلف تحت تبعیت امپراتوری در آن دوره شده بود همچون ابزاری برای جذب دوستی و اعتماد مردم کل قلمرو مورد استفاده قرار می‌گرفت. در همان آغاز فرمانروایی منگوقاآن نتیجه فوری این روش نمودار شد. هر چند از قدرت بیش از حد مسیحیان دوره گیوک کم نشد ولی در مقابل، کینه مسلمان نسبت به حکومت تخفیف یافت و انظار در جهتی مثبت به مرکز حکومت معطوف شد. در عهد منگوقاآن در قراقروم که هنوز پایتخت بود دو مسجد بناشد. در صورتی که فقط یک کلیسا وجود داشت و چند معبد یا عبادتگاه بودایی. قراقروم دارای چهار محله جدا از هم بود که هریک به یک اقلیت اختصاص داشت و یکی هم مخصوص مسلمانان بود. در آن عهد منگوقاآن به استثنای تفویض حکومت سرزمین‌های اشغال شدهٔ ایران به شخصی مغولی به نام امیر ارغون. بقیه شغلها، حتی مقام وزارت و فرماندهی سپاه شهرهای معتبر و حساسی چون نیشابور، طوس، اصفهان، قم و کاشان را نیز به ایرانیان واگذار کرد. فرمانهای مالیاتی جدید به نفع مردم و رعایای ستمدیده یکی پس از دیگری از مرکز صادر شد و تا حدودی به نابسامانی‌های مالی سر و سامان داده شد. در این عهد شادی و گشایش باعث شد ایرانیان فکر حکومت را بیش از پیش در ذهن خود بپرورند. به این دلیل که از ایران مدام خبرهای ناخوشایند و نگران‌کننده ای از شورش‌های گاه‌وبیگاه می‌رسید؛ ولی می‌توان گفت عاقبت منگوقاآن چهار سال قبل از اینکه زندگی وی به پایان برسد به این نتیجه رسید که اگر با مدارا کار ایران یکسره نشود دستور حمله جنگی را صادر کند. پس آنگاه در سال ۶۸۸ه در حالی که با کمک مادر سیاستمدارش در همه شئون خود را موفق می‌دید و سراسر ایران در حال فتح شدن بود. در اوج عظمت امپراتوری جهانی مغول زندگی را بدرود گفت.
فاضل هندی

| فاضل هندی | فاضل هندی |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: بهاءالدین محمد بن حسن اصفهانی
زادهٔ: ۱۰۳۱ اصفهان، ایران
درگذشت: ۱۷ خرداد ۱۱۰۴ اصفهان، ایران
آرامگاه: تخت فولاد
دیگر نام‌ها: فاضل هندی یا فاضل اصفهانی
حیطه: فقه
 تأثیرگذار بر صاحب جواهر :  تأثیرگذار بر صاحب جواهر 
 :  
مقبره فاضل اصفهانی در تخت پولاد اصفهان
سنگ قبر فاضل اصفهانی
بهاءالدین محمد بن تاج‌الدین حسن بن محمد اصفهانی مشهور به فاضل هندی یا فاضل اصفهانی از مفاخر فقهی قرن ۱۱ و ۱۲ در اصفهان بوده است.
زندگی‌نامه

بهاءالدین محمد فاضل هندی (زاده: ۱۰۶۲ (قمری) برابر ۱۰۳۱ خورشیدی - مرگ: ۲۵ رمضان ۱۱۳۷ (قمری) برابر ۱۷ خرداد ۱۱۰۴ خورشیدی) از دین‌آموختگان سده ۱۱ و ۱۲ اصفهان بوده است. در منابع اینگونه ادعا شده است که وی پیش از ۱۳ سالگی از تحصیل معقول و منقول فراغت یافت و قبل از ۱۲ سالگی دست به تألیف زد. عدد تألیفات او را تا ۸۰ کتاب نوشته‌اند.
در مورد اشتهار او به فاضل هندی، محدث نیشابوری در کتاب «رجال» خود چنین می‌نویسد: «به خط فاضل دیده‌ام پدرم تاج‌الدین حسن اصفهانی است، و خودم به فاضل هندی مشهورم، حال آنکه از چنین شهرتی ناراحتم زیرا پس از آنکه به حکم اجبار به سرزمین هند رهسپار شدم، و آن روزگار آغاز تکلیف من بود، طولی نکشید که از هند بیرون آمدیم.»
مهم‌ترین نوشته وی کتاب «کشف‌اللثام در قواعدالاحکام» در فقه استدلالی است در شرح قواعد علامه حلی، که بزرگان فراوانی از جمله صاحب جواهر و سید علی طباطبایی (صاحب ریاض) در تألیفات خود از آن استفاده‌برده، و به آن استناد کرده‌اند. قبل از فاضل هندی، استادش محقق کرکی شرح قواعد را تا باب نکاح نوشته بود و فاضل هندی راه استادش را در نوشتن شرح بقیه کتاب ادامه داد. نویسنده پس از اتمام شرح کتاب دوباره به اول برگشته و بخش‌های حج، طهارت، و نماز را دوباره شرح می‌دهد. اهمیت این کتاب بدان حد است که گفته شده وقتی این کتاب نزد محمدحسن نجفی نبود چیزی از جواهر را نمی‌نوشت.
این سخن از محمدحسن نجفی است که :اگر فاضل هندی در ایران نبود گمان نمی‌کردم علم فقه به ایران رفته باشد.
همچنین وی مناظراتی با دانشمندان اهل تسنن در هند راجع به امامت علی بن ابیطالب داشته است.
از دیگر آثار او می‌توان از «مناحج‌السویه فی شرح روضةالهیه» که شرح لمعه دمشقیه به شعر است، شرح قصیده حمیری، ملخص تلخیص و شرح آن، و تلخیص کتاب شفای ابن سینا نام‌برد.
او در ۲۵ رمضان ۱۱۳۷ (قمری) برابر ۱۷ خرداد ۱۱۰۴ خورشیدی مقارن با فتنه افغان وفات نموده است. وی همراه با سید یوسف خراسانی و سید محمدرضا خراسانی در مقبره مشترکی در تخت پولاد اصفهان مدفون است.
شمشاد جنگلی

| شمشاد جنگلی | شمشاد جنگلی |
| --- | --- |
شمشاد جنگلی، Buxus sempervirens: شمشاد جنگلی، Buxus sempervirens
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
تیره:: شمشادیان
سرده:: شمشاد
گونه:: B. sempervirens
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Buxus sempervirens : Buxus sempervirens 
شمشاد جنگلی (نام علمی: Buxus sempervirens) یا شمشاد هیرکانی (Buxus hyrcana) نام یک گونه از سرده شمشاد است. این درختچه همیشه‌سبز در ۱۷۵۳ (میلادی) توسط کارل لینه توصیف علمی شد. زیرگونه‌ای از این گیاه با نام علمی B. hyrcana در شمال ایران و شرق قفقاز می‌روید. شمشاد جنگلی نوعی گیاه دارویی است.
برگ‌ها
شمشاد هیرکانی درختی همیشه سبز و بومی جنگل‌های هیرکانی در شمال ایران است که در فهرست گونه‌های گیاهی در خطر انقراض اتحادیه بین‌المللی حفظ طبیعت (IUCN) قرار دارد. مناطق جنگلی آستارا ۳۲ هزار هکتار است که در این میان بیش از ۱۵۰ هکتار از اراضی جنگلی این شهرستان را درختان شمشاد تشکیل می‌دهد.
از عوامل آفت زدن به شمشاد هیرکانی در ایران، گونه‌ای پروانه با نام علمی Cydalima perspectalis است که به طور طبیعی در شرق آسیا زندگی می‌کند و نخستین بار در سال ۱۳۸۵ در آلمان و سپس در چند کشور اروپایی طغیان کرد و از نیمه دوم خرداد ۱۳۹۵ در بخشی از اراضی جنگلی گیلان و مازندران دیده شد که خسارت زیادی به درختان شمشاد وارد کرده است.
باشگاه فوتبال داماش تهران

Football club
داماش پارسه تهران یکی از باشگاه‌های فوتبال ایران در تهران است. این تیم در سال ۱۳۹۲ تأسیس شد.
امتیاز این تیم بعدها در سال ۱۳۹۳ توسط عباس علیزاده خریداری شد و نام تیم به باشگاه فوتبال داماش پارسه تهران تغییر یافت.
در سال ۱۳۹۵ داماش با سرمربیگری شخص عباس علیزاده قهرمان لیگ برتر استان تهران شده و به لیگ دسته سوم کشور صعود کرد. در همان سال رده امیدها و جوانان نیز توسط عباس علیزاده قهرمان شده و به لیگ برتر استان تهران راه یافتند.
در سال ۱۳۹۷ رده زیر بیست یک سال داماش با سرمربیگری عباس علیزاده از دسته یک استان تهران به لیگ برتر با کسب عنوان نایب قهرمانی صعودکرد.
داماش پارسه تهران در سال ۱۳۹۸ به لیگ دسته سوم صعود کرد و در جام حذفی سال ۱۳۹۹ با شکست تیم های وحدت آغشت البرز ، سوهان محمد قم و سردار بوکان به مرحله یک شانزدهم صعود کرد و جزو مدعیان اصلی صعود به لیگ دسته دوم کشور می باشد .
داماش پارسه برای سومین بار در سال ۱۳۹۹توسط سرمربی خود عباس علیزاده در رده امید از لیگ یک به لیگ برتر امید صعود کرد، این مربی جوان یکی از پر افتخار ترین مربیان در رده سنی امید است ، که در سال ۹۷ نیز بعنوان بهترین مربی رده امید در استان تهران انتخاب شد . 
حسین سازگار نیز آقای گل مسابقات مذکور در سال ۹۹ شد و امید داماش با کسب رکورد های جالب بیشترین کلین شیت ، بیشترین برد ، بهترین خط دفاع عملکرد قابل توجهی در مسابقات لیگ یک امید بجای گذاشت ، 
محمد بلبلی ، یاشار احمدی بازیکنانی هستند که در سالیان اخیر از امید و بزرگسالان داماش به لیگ برتر و لیگ یک ایران معرفی شدند و بازیکن سازی در این باشگاه بازیکن ساز توسط مربیان جوان این باشگاه ادامه دارد .
نتایج بر پایه فصل

| فصل | لیگ | رده | جام حذفی | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۰۹–۲۰۰۸ | لیگ دسته دوم | پنجم/گروه اول | شرکت نکرده |  |
| ۱۰–۲۰۰۹ | لیگ دسته دوم | هفتم/گروه چهارم | مرحله اول |  |
| ۱۱–۲۰۱۰ | لیگ دسته دوم | دوم/گروه اول | شرکت نکرده | صعود |
| ۱۲–۲۰۱۱ | لیگ آزادگان | یازدهم/گروه اول | مرحله دوم |  |
| ۲۰۱۲–۱۳ | لیگ آزادگان | ۹/گروه اول | یک شانزدهم نهایی |  |
| ۲۰۱۳–۱۴ | لیگ آزادگان | ۳/گروه ب | یک شانزدهم نهایی |  |
| ۲۰۱۴–۱۵ | لیگ آزادگان | ۴/گروه دوم | یک‌هشتم نهایی |  |
مربیان گذشته

امیرحسین پیروانی (۱۳۹۰–۱۳۹۱)
مهدی پاشازاده (۱۳۹۱)
علیرضا امامی‌فر (۱۳۹۱–۱۳۹۳)
بهمن عابدینی زاده (۱۳۹۳–۱۳۹۴)
فرشاد پیوس (۱۳۹۴)
سلمان تاج‌دار (۱۳۹۴)
داوود سیدعباسی، فراز فاطمی (۱۳۹۴–۱۳۹۵)
هملت مخیتاریان (۱۳۹۵)
آرش برهانی (۱۳۹۶)
عباس علیزاده (۱۳۹۶–۱۳۹۸)
افتخارات

لیگ فوتبال استان تهران
نشان‌واره‌ها

این تیم در طول تاریخ خود ۲ لوگو داشته‌است.
۱۳۹۰–۱۳۹۵
۱۳۹۵–اکنون
ابراهیم سعیدف

ابراهیم سعیدف ورزشکار مرد رشتهٔ کشتی آزاد متولد ۹ مارس ۱۹۸۵ در کشور روسیه است، که برای کشور بلاروس کشتی می‌گیرد.
وی در سال ۲۰۱۶ میلادی در بازی‌های المپیک ریو مدال برنز وزن ۱۲۵ کیلو این مسابقات را کسب کرد.
المپیک ۲۰۱۶ ریو

سعیدف در سال ۲۰۱۶ میلادی در المپیک ۲۰۱۶ ریو در وزن ۱۲۵ کیلو حاضر بود که در مسابقه اول دولت شبان‌بای از قزاقستان را شکست داد اما در دور بعد از طاها آکگل کشتی‌گیر ترکیه شکست خورد و با توجه به حضور این کشتی‌گیر در فینال، به دیدار شانس مجدد رفت. او در اولین مسابقه شانس مجدد جارگالسایخان چولونبات از مغولستان را شکست داد و به دیدار رده‌بندی راه یافت. وی در دیدار رده‌بندی لوان بریانیدزه کشتی‌گیر ارمنستان را شکست داد و مدال برنز را بدست آورد.
گنده جین (بهار)

| گنده جین (بهار) | گنده جین (بهار) |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۴°۵۴′۲۴″ شمالی ۴۸°۱۵′۲۴″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۹۰۶۶۷°شمالی ۴۸٫۲۵۶۶۷°شرقی﻿ / 34.90667; 48.25667: مختصات: ۳۴°۵۴′۲۴″ شمالی ۴۸°۱۵′۲۴″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۹۰۶۶۷°شمالی ۴۸٫۲۵۶۶۷°شرقی﻿ / 34.90667; 48.25667
کشور: ایران
استان: همدان
شهرستان: بهار
بخش: بخش مرکزی
دهستان: آبرومند
جمعیت: ۸۷۱ نفر (سرشماری ۹۵)
گنده جین (بهار)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان بهار در استان همدان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان آبرومند قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۸۷۱ نفر (۲۵۵خانوار) بوده‌است.
بابی کاناوله

| بابی کاناوله | بابی کاناوله |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: رابرت مایکل کَنَوِیل
زادهٔ: ۳ مهٔ ۱۹۷۰ ‏(۵۴ سال) اونیون سیتی، نیو جرسی، آمریکا
ملیت: آمریکایی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۶–اکنون
همسر: جِنی لومِت (۱۹۹۴–۲۰۰۳)
شریک زندگی: رز بیرن (۲۰۱۲–اکنون)
فرزندان: ۳، شامل جِیک کَنَوِیل
بابی کاناوله (به انگلیسی: Bobby Cannavale) (زاده ۳ مه ۱۹۷۰) بازیگر آمریکایی است. از فیلم‌های او می‌توان به شنونده شب، عشق و سیگار، مرد مورچه‌ای، هوم کامینگ، مرد مورچه‌ای و زنبورک و آقای ربات اشاره کرد.
فیلم‌شناسی > فیلم

| سال | نام | نقش |
| --- | --- | --- |
| ۲۰۰۵ | پایان خوش |  |
| ۲۰۰۷ | فداکاری |  |
| ۲۰۰۸ | ترفیع |  |
| ۲۰۱۱ | بازی برد-برد |  |
| ۲۰۱۴ | بزرگسالان مبتدی |  |
| ۲۰۱۵ | دنی کالینز | تام دانلی |
| ۲۰۱۵ | جاسوس | سرجیو د لوکا |
| ۲۰۱۵ | مرد مورچه ای | جیم پَکستن |
| ۲۰۱۵ | خونه بابا | دکتر اِمیلیو فرنسیسکو |
| ۲۰۱۶ | اصول مراقبت |  |
| ۲۰۱۷ | عملیات آجیلی ۲:آجیلی اصل | فرنکی (صدا) |
| ۲۰۱۷ | من تونیا هستم | مارتین مَدکس |
| ۲۰۱۷ | جومانجی: به جنگل خوش آمدید | پروفسور جان هاردین فن پلت |
| ۲۰۱۷ | فردیناند | وَلینته / پدر وَلینته (صدا) |
| ۲۰۱۸ | مرد مورچه‌ای و زنبورک | جیم پَکستِن |
| ۲۰۱۹ | بروکلین بی‌مادر | تُنی وِرمُنت |
| ۲۰۱۹ | مرد ایرلندی | فیلِکس |
| ۲۰۱۹ | جیزس می‌غلتاند |  |
| ۲۰۲۱ | تام و جری |  |
| ۲۰۲۱ | نیروی تندر |  |
| ۲۰۲۱ | شوک |  |
| ۲۰۲۱ | این همان شب است |  |
| ۲۰۲۱ | آواز ۲ |  |
| ۲۰۲۲ | بلوند |  |
| ۲۰۲۴ | ماکسین | کارآگاه اداره پلیس لس آنجلس |
| ۲۰۲۴ | توقف‌ناپذیر |  |
:
فیلم‌شناسی > تلویزیون

| سال | نام | نقش | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۲ | خانواده مدرن | Lewis | Episode: "Send Out the Clowns" |
| ۲۰۱۲ | امپراتوری بوردواک | Gyp Rosetti | 11 episodes |
| ۲۰۱۴ | مرغ ربات | Various (voice) | Episode: "Super Guitario Center" |
| ۲۰۱۶ | واینل | Richie Finestra | 10 episodes |
| ۲۰۱۷–۲۰۱۹ | آقای ربات | Irving | 8 episodes |
| ۲۰۱۸–۲۰ | بوجک هورسمن | Vance Waggoner (voice) | 2 episodes |
| ۲۰۱۸–تاکنون | هوم کامینگ | Colin Belfast | 11 episodes |
| ۲۰۱۹ | باب اسفنجی شلوار مکعبی | Tony (voice) | Episode: "Shell Games" |
| ۲۰۲۰ | خانم آمریکا | Tom Snyder | Episode: "Phyllis & Fred & Brenda & Marc" |
سی. ال. آر. جیمز

| سی> ال.آر. جیمز | سی> ال.آر. جیمز |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: سیریل لیونل رابرت جیمز
زادهٔ: ۴ ژانویهٔ ۱۹۰۱ توناپونا، جزیرهٔ ترینیداد بریتانیا
درگذشت: ۳۱ مهٔ ۱۹۸۹ (۸۸ سال) لندن، انگلستان
ملیت: ترینیدادی
دیگر نام‌ها: J. R. Johnson
پیشه(ها): تاریخ‌نگار، نویسنده، سوسیالیست
آثار برجسته: The Black Jacobins Beyond a Boundary Minty Alley World Revolution
سیریل لیونل رابرت جیمز (به انگلیسی: Cyril Lionel Robert James) (زاده ۴ ژانویه ۱۹۰۱ - درگذشته ۱۹ مه ۱۹۸۹)، نویسنده، نمایش‌نامه‌نویس، منتقد ادبی، رهبر جنبش‌های آفریقایی، تاریخ‌نویس ورزشی و نظریهپرداز سیاسی آفرو-کریبین (دورگهٔ آفریقایی و کارائیبی) بود.
او بر اهمیت کارگران غیر سفیدپوست برای جنبش‌های انقلابی تأکید داشت و دهه‌ها پیش از آغاز جنبش حقوق مدنی، این اهمیت را تشریح کرده‌است.
زندگی

جیمز، که به «سی.ال.آر. جیمز» معروف است، در ۴ ژانویه ۱۹۰۱ در جزیرهٔ ترینیداد، که در آن زمان مستعمرهٔ بریتانیا بود، به دنیا آمد. پدرش معلم مدرسه بود و مادرش، زنی تحصیل‌کرده که بعدها او در موردش نوشت: «یکی از خستگی‌ناپذیرترین کتاب‌خوانانی که تابحال دیده‌ام.» خانهٔ آن‌ها دقیقاً کنار یک زمین کریکت محلی بود و از ایام کودکی، جیمز دو تا از لذت‌های مادام‌العمرش را با خود داشت: کریکت و مطالعه.
جیمز، در سن ۹ سالگی، برندهٔ بورس تحصیلی خارج از جزیره شد، اما ترجیح داد از این موقعیت چشم‌پوشی کند (به عقیدهٔ بسیاری، به خاطر کریکت).
حسین بن علی
پیش‌زمینه > زمینهٔ تاریخی

مقالهٔ اصلی: جانشینی محمد
محمد، پیامبر اسلام، با عقد میثاق مدینه در سال ۱ ه‍.ق/۶۲۲ م، با ایجاد یک اُمَّت، حکومت اسلامی را تأسیس کرد. با فوت محمد در سال ۱۱ ه‍.ق/۶۳۲ م، بر سر رهبری امّت اختلاف به وجود آمد. درحالی‌که علی به‌همراه جمعی از بنی‌هاشم و گروهی از صحابهٔ محمد مشغول خاکسپاری‌اش بودند، گروهی دیگر از صحابه دربارهٔ جانشین محمد به بحث و جدل پرداختند. نتیجهٔ این بحث و جدل‌ها، انتخاب ابوبکر به جانشینی محمد، و با عنوان «خلیفه» بود. طرفداران علی قائل بودند که علی توسط شخصِ محمد به جانشینی منصوب شده است و بنابراین مقام خلافت باید از آنِ وی باشد. برپایهٔ این اختلاف تاریخی، اهل سنت معتقدند محمد جانشینی برای خود برنگزید، حال آنکه شیعیان معتقدند وی علی را به جانشینی منصوب کرد. بدین ترتیب، نهادِ خلافت پدید آمد که در خارج از جهان اسلام معادلی ندارد. خلیفه از منزلت رهبری و حق گزینشِ زمامداران برخوردار بود. انتصاب به خلافت نوعی قرارداد بود که تعهدات متقابلی را بین خلیفه و اتباع وی پدید می‌آورْد. فرمانروایان حکومت جدید که تحت عنوان خلافت راشدین شناخته می‌شوند، به‌ترتیب ابوبکر (حک. ۱۱–۱۳ ه‍.ق/۶۳۲–۶۳۴ م)، عُمَر بن خَطّاب (حک. ۱۳–۲۳ ه‍.ق/۶۳۴–۶۴۴ م)، عُثمان بن عَفّان (حک. ۲۳–۳۵ ه‍.ق/۶۴۴–۶۵۶ م) و علی بن ابی‌طالب (حک. ۳۵–۴۰ ه‍.ق/۶۵۶–۶۶۱ م) بودند. عمر در بستر مرگ، شورایی را برای انتخاب خلیفهٔ بعدی تعیین کرد. در نهایت، رأیِ شورای خلافت به نفع عثمان اعلام شد. علی در این هنگام به برتری خود در امر خلافت تأکید کرد؛ اما چون اقبالِ عمومی به عثمان بود، ناچار شد که با وی بیعت کند. به‌نوشتهٔ ویلفرد مادلونگ، عثمان به بنی‌امیه که قوم و خویشش بودند بیش از حد امتیاز می‌داد. این موضوع و مسائل دیگر، خشم مردم در مناطق مختلفِ حکومت اسلامی را در سال ۳۱ ه‍.ق/۶۵۰–۶۵۱ م برانگیخت و منجر به نخستین دوره از جنگ‌های داخلی امت اسلامی از ۳۵ تا ۴۱ ه‍.ق/۶۵۶–۶۶۱ م شد. این جنگ‌ها با شورش علیه عثمان و کشته‌شدن وی آغاز شد و شش ماه پس از کشته‌شدن علی، با صلح حسن و معاویه پایان یافت.
در سال ۴۱ ه‍.ق/۶۶۱ م، مُعاویه قلمروی اسلامی را به‌چنگ آورده و حکومتِ آن را به خلافت اُمَوی تبدیل کرد. وی و جانشینانش شدیدترین فشارها را بر خاندان علی و حامیان و شیعیانشان وارد کردند. دشنام به علی تبدیل به امری ضروری در نماز جماعت شد و به مدت ۶۰ سال ادامه یافت. معاویه تا زمان مرگش در سال ۶۰ ه‍.ق/ ۶۸۰ م، حکومت را در اختیار داشت و کوشید تا زمینهٔ انتقالِ موروثیِ خلافت برای فرزندش یزید را فراهم سازد. این امر زمینهٔ مخالفت بزرگان جامعهٔ اسلامی را فراهم کرد. حسین بن علی و شیعیانِ هوادارِ وی خواستار پایبندی معاویه به عهدنامهٔ صلح مبنی بر عدم تعیین جانشین از سوی وی بودند و جمعی دیگر نظیر عبدالله بن زبیر و عبدالله بن عمر در پی ایجاد شورای خلافت بودند. انتقال موروثی خلافت به یزید، زمینه‌ساز بروز دومین جنگ داخلی در درون امت اسلامی شد که از سال ۶۰ ه‍.ق/۶۸۰ م با قیام حسین بن علی آغاز شد. پس از آن چندین تن برای کسب خلافت به نزاع برخاستند که در میان آنها عبدالله بن زبیر موفق شد سرزمین‌های وسیع‌تری را برای مدت بیشتری تحت حکومت خویش درآورد. در نهایت، عبدالملک بن مروان در سال ۷۳ ه‍.ق/۶۹۲ م با شکست دادن و کشتن عبدالله بن زبیر، حاکمیت امویان را در سراسر قلمروی اسلامی بازسازی و تثبیت کرد.
پیش‌زمینه > تبار

مقالهٔ اصلی: شجره‌نامه حسین بن علی
حسین، فرزند علی بن ابی‌طالب، پسرعموی محمد و فاطمه زهرا، دختر محمد است که هردو از خاندان بنی‌هاشم و از قبیلهٔ قُرَیْش اند. بنی‌هاشم از خاندان‌های برجسته و نژاده در مکّه بود. مدت کمی پس از هجرت، محمّد به علی گفت که خداوند به وی فرمان داده است که دخترش، فاطمهٔ زهرا را به ازدواج وی درآورد. به‌نوشتهٔ ویلفرد مادلونگ، خانواده‌ای که از این ازدواج تشکیل شد، مکرراً از سوی محمّد ستایش می‌شد. محمّد در واقعه‌هایی مانند رویداد مُباهِله و حدیث آل عبا از این خانواده به‌عنوان اهل بیت یاد کرده است. در قرآن نیز در موارد متعددی مانند آیهٔ تَطهیر، از اهل بیت به بزرگی یاد شده است. (ر.ک. حسین بن علی#حسین در قرآن و حدیث)
سرگذشت > نام

«حُسَیْن» نام مُصَغَّرِ «حَسَن»، به‌معنای «نیکو» است. این نام بنا به برخی روایاتِ آمده در اَمالیِ ابن بابِوَیْه، امالیِ شیخ طوسی و رُوضَةُالْواعِظینِ فَتّال نیشابوری، از نام برادرِ بزرگتر مشتق شده که از این حیث، با «شَبَّر» و «شُبَیْر» و «جُهْر» و «جَهیر» قابل مقایسه است. به‌نوشتهٔ وَلیِری طبق روایات اسلامی، حسین در تورات با نام «شبیر» و در انجیل، «طَب» بیان شده است. هارون برادر موسی، نام‌هایی را که خدا برای پسران علی بن ابی‌طالب گذاشته، می‌آموزد و بر دو پسر خود می‌گذارد. محمد، این نوه‌اش را به نام پسر دوم هارون، شبیر، حسین نام نهاد. بنا به برخی روایات، علی دوست داشت نام کودک را «حَرْب» بگذارد اما وقتی دید محمد چنین نامی بر او گذاشته، از این نام منصرف شد. روایات دیگر حاکی است که حسین در ابتدا به نام عمویش جعفرِ طَیّار — که در آن زمان هنوز در حبشه زندگی می‌کرد — جعفر نامیده شد، اما محمد نام او را حسین نهاد. اما روایات شیعی مدعی هستند که نام حسین از همان ابتدا بر کودک نهاده شد و به فرمان الهی صورت پذیرفت. در روایات آمده که نام حسن و حسین، نام‌هایی بهشتی بودند و پیش از اسلام بر کسی نهاده نشده است. حاج منوچهری می‌گوید عنوان «حَسَنَیْن»، یعنی دو حسن، در کلام پیامبر اسلام مشهور است و همراهی این دو نام، بیش از شباهت لغوی، بیان‌کنندهٔ قرابت شخصیت صاحبان این دو نام است.
سرگذشت > نام > القاب

کنیهٔ حسین در تمام منابع اَبوعَبْدِالله آمده، اما نزد خواص، لقب ابوعلی را نیز داشته است. حسین بسیاری القاب دارد که با القاب حسن یکی است. حسین القاب خاصی مانند زَکیّ، طَیِّب، وَفیّ، سَیِّد، مُبارَک، نافِع، اَلدَّلیلُ عَلیٰ ذاتِ‌اللّه، رشید، و اَلتّابِعُ لِمَرضاةِاللّه داشته است. ابن طلحه مشهورترین لقب حسین را زکیّ و مهم‌ترین آنان را سَیِّدُ شَبابِ أهلِ‌الْجَنَّة می‌داند. در برخی متون ادبی و تاریخی قرن چهارم هجری و پس از آن، با وجود اینکه وی خلافتی نداشته است، از وی با لقب امیرالمؤمنین یاد می‌شود. در برخی احادیث منسوب به امامان شیعه، حسین با لقب شهید یا سَیِّدُالشُّهَداء یاد شده است. از دیگر القاب ذکرشدهٔ حسین در احادیث و دعاها عبارتند از: مَظلوم، مَقتول، قَتیلُ الْعَبَرات، اَسیرُ الْکُرُبات، قَتیلُ الْکَفَرَة، طَریحُ الْفَجَرَة، قَتیلُ‌الله، ثارُالله، حُجَّةُالله، بابُ‌الله، وِتْرُالله، اَلدّاعیُ اِلَی الله، نور، صِدّیق، مِصباحُ الْهُدیٰ، سَفینَةُالنَّجاة، خامسُ اَصحابِ کَساء، غَریبُ الْغُرَباء، سِبطُ الرَّسول، وارِث، وِتْرُ الْمَوْتور.
سرگذشت > تولد و دوران کودکی

منابع تاریخی روایت‌های متفاوتی از سال تولد حسین ذکر کرده‌اند. روز تولدش را اکثراً ۳ شَعبان، آخر رَبیعُ‌الْاَوَّل، اوایل شعبان و ۵ شعبان و زمانش را غروب پنج‌شنبه آورده‌اند. فاصلهٔ تولد حسن و حسین را ۶ ماه و ۱۰ روز، ۱۰ ماه و ۲۲ روز و یک سال و دو ماه نوشته‌اند. بنا بر اکثر روایات، حسین در ۵ شعبان ۴ ه‍.ق/۱۰ ژانویهٔ ۶۲۶ م متولد شد. روایتی هم وجود دارد که تاریخ تولدش را در اواسط جمادی‌الاول ۶ ه‍.ق/اوایل اکتبر ۶۲۷ م ذکر می‌کند. علی زمانی قمشه‌ای در محاسباتِ تقویمِ شمسیِ تاریخ اسلام، تاریخ میلادیِ تولد حسین بن علی را با درنظرگرفتنِ ۳ شعبان چهارم ه‍. ق، ۹ ژانویهٔ ۶۲۶ م دانسته است. سال تولد او را کُلِیْنی در اَلْکافی و ابن عَبدُالْبَرّ در اَلْاِسْتیعابْ فی مَعرِفَةِ الْاَصحاب سال سوم، یعقوبی در تاریخ، ابن سعد در طَبَقاتُ الْکُبریٰ و ابُوالْفَرَج اصفهانی در مَقاتِلُ الطّالِبین سال چهارم، ابن عبدالبرّ در الاستیعاب سال پنجم، و حاکم نیشابوری در اَلْمُستَدرَک و ابن عَساکِر در تاریخُ مَدینةِ دِمَشق سال ششم هجرت ذکر کرده‌اند.
در هنگام تولد حسین، محمد آدابی مانند اذان گفتن و عقیقه کردن را که قبلاً برای تولد حسن انجام داده بود، برای وی نیز انجام داد و او را برای شیر دادن نزد اُمِّ‌فَضل همسر عباس بن عبدالمطلب فرستاد. ام‌فضل به حسین و فرزند خودش قُثَم بن عبّاس شیر می‌داد و بدین‌سان آن دو، برادر رِضاعی شدند. اما کُلِیْنی روایتی دارد که می‌گوید حسین از هیچ زنی، حتی مادرش فاطمه شیر نخورد.
حسین هفت سال اول عمرش را در زمان حیات محمد، پدربزرگش، گذراند. محمد، پیامبر مسلمانان و پدربزرگ او، در همان سال‌های کودکیِ حسین درگذشت، بنابراین حسین خاطرهٔ چندانی از وی نداشت. روایاتی از علاقهٔ محمد نسبت به وی و برادرش، حسن مجتبی، نقل شده است؛ مانند: «هر کس آن‌ها را دوست داشته باشد، مرا دوست دارد و هر کس از آن‌ها متنفر باشد، از من متنفر است» یا «حسن و حسین سیّد جوانان اهل بهشت‌اند» در اَلْبِدایَة و النَّهایَة از ابن کثیر، فَضائِلُ الصَّحابَة از نَسایی و تاریخُ مَدینةِ دَمِشق اثر ابن عَساکِر. حدیث دوم، از دیدگاه شیعه اهمیت زیادی دارد و به اعتقاد آنان، گواهی بر حقّانیّت حسن و حسین بر امامت است. محمد دو نوه‌اش را بر زانوان و بازوها قرار می‌داد و حتی در حال نماز و سجده اجازه می‌داد، بر پشتش قرار گیرند. محمد حسن و حسین را در آغوش می‌گرفت و در همان وضعیت با مردم سخن می‌کرد. به نقل از شیخ مفید در اَلْإرشاد و در حدیث دیگری، محمد راجع به حسین گفت: «حسین از من است و من از حسین هستم». محمد در موارد متعددی از حادثهٔ کربلا خبر می‌داد؛ برای نمونه، یک بطری کوچک خاک را به اُمِّ‌سَلَمه داد و به وی گفت که خاک درون بطری پس از کشته شدن حسین به خون تبدیل می‌شود.
مهم‌ترین واقعهٔ دوران کودکی حسن و حسین، رویداد مُباهِله است و این دو، مصداق کلمه «اَبْناءَنا» در «آیهٔ مباهله» اند.
سرگذشت > دوران خلافت ابوبکر، عمر و عثمان

در زمان خلافت ابوبکر و عمر، حسین در برخی رویدادها مانند شهادت دربارهٔ ماجرای فدک حضور دارد. بر طبق روایتی، حسین، زمانی که عمر، خلیفهٔ دوم بر منبر محمد نشسته و در حال سخنرانی بود، به وی به‌دلیل نشستن بر منبر محمد اعتراض کرد و عمر نیز خطبهٔ خود را نیمه‌کاره رها کرد و از منبر فرود آمد. همچنین عمر سهم حسن و حسین از بیت‌المال را به‌سبب نزدیکی با محمد، همانند سهم علی و اهل بَدْر معین کرده بود.
به‌گفتهٔ بَلاذُری و طَبَری، حسن و حسین در سال ۲۹ ه‍.ق در فتح طبرستان شرکت داشتند. اما تاریخ‌پژوهانی مانند مهدی پیشوایی این ادعا را نمی‌پذیرند؛ چراکه این گزارش‌ها در منابعِ شیعیِ متقدّم نیامده و از سوی دیگر، به اعتقاد این تاریخ‌پژوهان، منابع تاریخی حاصل از گردآوری اخبار توسط اهل سنت، از نظر سند و محتوا، ضعف‌های اساسی و نارسایی‌های غیرقابل انکاری دارند. حسین در زمان خلافت عثمان در قضیهٔ تبعید ابوذر، به‌همراه علی و حسن وی را بدرقه نمود. مادلونگ در دانشنامهٔ ایرانیکا می‌نویسد: در هنگام محاصرهٔ عثمان، حسن به‌همراه فرزندان صحابیون محمد به دفاع از خانهٔ عثمان پرداخت، عثمان از علی خواست که به دیگر محافظان بپیوندد و علی در پاسخ، حسین را فرستاد. محمد عمادی حائری در دانشنامهٔ جهان اسلام می‌نویسد: حسین یا حسن بر طبق بعضی روایات در قضیهٔ دفاع از عثمان زخمی شدند.