stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
معمر قذافی
رابطه با ایران > حمایت از لیبی

در مقابل هم ایران، در بزنگاه‌هایی از لیبی و دولت قذافی حمایت کرد. یکی از این موارد، حملات و یا تهدیدهای آمریکا به حمله نظامی به لیبی بود. در ۲۶ فروردین ۱۳۶۵ آمریکا به لیبی حمله هوایی کرد که مسئولان درجه اول جمهوری اسلامی به حمایت از لیبی پرداختند. هاشمی رفسنجانی گفت: «مطمئناً ما در کنار لیبی هستیم و معتقدیم که آمریکا نه در لیبی و نه در سوریه به هیچ نتیجه‌ای نخواهد رسید.» آیت‌الله خامنه‌ای، رییس جمهور نیز در تماس تلفنی با قذافی خطاب به او گفت: «برادر عزیز آقای قذافی! ما در این حادثه و در مقاومت شما در مقابل استکبار جهانی در کنار شما قرار داریم.»  اما شدیدترین واکنش متعلق به آیت‌الله منتظری بود. او گفت که «حمله آمریکا به کشور لیبی در حقیقت حمله به امت واحده اسلامی است ... صرف محکوم کردن لفظی آمریکا در ظاهر دردی را دوا نمی‌کند.» منتظری معتقد بود که کشورهای غربی و غیرمتعهد باید در روابط خود با آمریکا تجدیدنظر کنند و در صورت لزوم این رابطه را قطع کنند.
همچنین تمایل حکومت لیبی به برقراری روابط فرهنگی یک‌طرفه با ایران یکی دیگر از موجبات دلسردی ایران از تداوم برقراری روابط گرم با لیبی بود. علی‌رغم اینکه نمایندگان فرهنگی حکومت لیبی می‌توانستند در ایران به تبلیغ سیاست‌های حکومت لیبی و کتاب سبز تألیف شده توسط قذافی بپردازند، ایران حق انجام چنین فعالیت‌هایی را در خاک لیبی نداشت و سازمان اطلاعات و امنیت لیبی به شدت با ایرانیانی که به این کار اقدام می‌کردند برخورد می‌کرد.
اما دیدگاه تقریباً یکسان دو کشور به موضوع جنگ شش‌روزه و سیاست‌گذاری‌های منطبق در میان اعضای اوپک باعث گردید تا زمان سقوط رژیم قذافی، روابط سیاسی و اقتصادی دو کشور هیچگاه قطع نشده و ادامه یابد.
رابطه با ایران > بازدید از لیبی

سران جمهوری اسلامی هم چندبار به لیبی سفر کردند. اوج این مراودات، بازدید سید علی خامنه‌ای از لیبی در جریان سفر دوره‌ای او به کشورهای «جبهه پایداری» بود. در این بازدید، قذافی گفت: «ما همگام با شما هستیم و شما در دل ما هستید. ما از مدت‌ها پیش منتظر این ملاقات بودیم.»  در بیانیه مشترک دو دولت هم که پس از پایان سفر منتشر شد آمده بود: «لیبی حمایت و ایستادگی خود را در کنار انقلاب اسلامی ایران علیه توطئه‌های امپریالیستی و ارتجاعی که جنگ تحمیلی رژیم صدام، بخشی از آن است؛ ابراز می‌دارد.»
با این حال در سراسر این دوران که دو کشور، ظاهراً در برخی از امور هم‌نظر و پشتیبان یکدیگر بودند، اختلافات و چالش‌هایی هم وجود داشت. قذافی به دنبال کسب جایگاه در میان کشورهای اسلامی بود. از این رو به خامنه‌ای گفته بود که پس از درگذشت خمینی، من امام خواهم بود؛ چرا که سید هم هستم. مشکل دیگر، دعاوی عجیب و غریب او بود. مثلا با اینکه او که در سال‌های پیش از انقلاب از حامیان جدی تغییر نام خلیج فارس به خلیج عربی بود، در این سال‌ها که با جمهوری اسلامی رابطه برقرار کرده بود، عنوان «خلیج اسلامی» را پیشنهاد می‌کرد که به روایت رفیق‌دوست، این پیشنهاد با مخالفت جدی خامنه‌ای مواجه شد. او در همان سال‌های ابتدایی پیروزی انقلاب، در مصاحبه‌ای با اطلاعات، انقلاب ایران را به یادگیری از کتاب سبز خود دعوت کرد و به انتقاد از ایجاد نهادهایی مانند مجلس و قوه مجریه در جمهوری اسلامی پرداخت.
افزون بر این خلقیاتِ قذافی که همواره نوعی مشی احتیاطی را در مسئولان جمهوری اسلامی برمی‌انگیخت، مساله امام موسی صدر هم همچنان بر سختی روابط می‌افزود. در سال‌های پس از فوت خمینی همچنان مطالبه‌گری درباره آقای صدر، از سوی روسای جمهور دنبال می‌شد. در چنین شرایطی، شواهد نشان می‌دهد که هر چه به پایان دوران حکومت قذافی نزدیک می‌شویم، میل به تداوم رابطه میان دو کشور، از سوی جمهوری اسلامی کمتر می‌شود. مهدی فیروزان، داماد سیدموسی صدر روایت می‌کند که «من یادم نمی‌رود که ایشان [خامنه‌ای] فرمودند: به آقای خاتمی (رییس‌جمهور وقت) بگویید که این قضیه را پیگیری بکنند، حتی به قیمت قطع روابط با لیبی، ولو بلغ ما بلغ. من این را خودم از آقا شنیدم.»
رابطه با ایران > تغییر عقاید

عامل مهم دیگری که راه قذافی را، آرام آرام از مسیر انقلاب اسلامی دور کرد، روند تجدیدنظر و استحاله عقیدتی رژیم قذافی بود. قذافی پس از تحملِ سال‌ها تحریم‌های سخت سازمان ملل و آمریکا و چندین تجاوز هوایی، از مواضع خود کوتاه آمد. او از اواسط دهه هشتاد، بسیاری از اتهامات آمریکا را پذیرفت، درباره حادثه لاکربی غرامت داد، قبول کرد که افراطی‌گری کرده و گفت: «در روزهای خیلی دور، آنها کشور ما را یک کشور خودسر می‌نامیدند و آنها حق داشتند که ما را این گونه بنامند چراکه ما رفتارهای انقلابی داشتیم.» سرانجام هم در مساله هسته‌ای، همه شروط غربی‌ها را پذیرفت و امکانات اتمی خود را تحویل آنها داد و در جبهه مبارزه با تروریسم با آنها همکاری کرد. آنچه در قبال این اقدامات دریافت کرد، ازسرگیری روابط کشورش با آمریکا در تیرماه ۱۳۸۳ و در دوره جرج بوش پسر بود. افزون بر این، لیبی توانست با کشورهای غربی قراردادهای تجاری‌ای منعقد کند که در یک فقره به واردات سودآور ۲۱ فروند ایرباس از فرانسه انجامید.
با این حال، جمع‌بندی قذافی از این تعدیل‌ها مثبت نبود. او در مصاحبه با بی‌بی‌سی صریحاً اعلام کرد که «این [روند تعدیل انقلابی‌گری] باید الگویی می‌بود که سایر کشورها آن را دنبال کنند، اما لیبی دلسرد و ناامید است؛ چرا که وعده و وعیدهای آمریکا و بریتانیا محقق نشده است همین امر این الگو را از بین برد. درنتیجه کسی این الگو را دنبال نخواهد کرد.» اما قذافی دیگر توان احیای روحیات گذشته خود را نداشت. از این رو با همه بدعهدی‌های طرف‌های غربی، همچنان متواضعانه ابراز می‌کرد که «تداوم همکاری‌های دو جانبه میان لیبی و غرب همچنان امکان‌پذیر است و نبود سرمایه خارجی در کشورش به این معنا نیست که لیبی گام در مسیر گذشته‌اش خواهد گذاشت. لیبی به عقب باز نخواهد گشت. من بر این باورم که عصر خصومت‌ورزی و تقابل را پشت سر گذاشته‌ایم.»
تحلیل سران جمهوری اسلامی از این اقدامات متاخر قذافی، عبارت بود از اینکه «دولت مصر، دولت تونس، این سالهای آخر، قذافیِ بظاهر انقلابی و سابقه‌دار انقلابی، و همچنین حاکمان بعضی از کشورهای دیگر، گوش به فرمان آمریکا بودند.» درچنین شرایطی بود که با ظهور موج بهار عربی در کشورهای عربی از سال ۱۳۸۹، جمهوری اسلامی از هر گونه کمک به دولت قذافی خودداری کرد. روح الله خمینی با صراحت در همان نوفل‌لوشاتو در پاسخ به این سؤال که شما به عربستان نزدیک خواهید بود یا لیبی گفتند: «دولتی که ما ایجاد می‌کنیم دولت اسلامی، جمهوری اسلامی است و هر یک از آنها نزدیک‌تر به جمهوری اسلامی باشند، البته آنها نزدیک‌تر به ما خواهند بود و هر کدام دورتر باشند، دورتر.» هر چه به پایان دولت قذافی نزدیک شد، هم روحیات ضداستعماری او تضعیف شد و هم حمایت‌های مردمی را از دست داد. از این رو، با آغاز موسم بهار عربی، خزانِ روابط جمهوری اسلامی و لیبیِ قذافی هم با «مرگ» او در مهرماه ۱۳۹۰ فرا رسید.
جنگ داخلی

مقالهٔ اصلی: جنگ داخلی لیبی (۲۰۱۱)
«مخالفانم مشتی بچه سال‌اند که تحت تاثیر مواد مخدر به خیابان آمده‌اند. سانت به سانت، کوچه به کوچه، خانه به خانه دنبالتان می‌آییم و پیدایتان می‌کنیم!»
 ۲۱ فوریه ۲۰۱۱، معمر قذافی در سخنرانی معروف تلویزیونی‌اش و خط و نشان کشیدن برای مخالفان.
جنگ داخلی لیبی، در سال ۱۳۸۹ (۲۰۱۱ میلادی)، با آغاز  بهار عربی و بالا گرفتن اعتراضات و راهپیمایی‌های خیابانی مخالفان و سپس شورش سراسری، علیه حکومت لیبی و رهبر آن، معمر قذافی با سرکوب شدید اعتراضات شکل گرفت. این اعتراضات از ۲۳ دی ۱۳۸۹ (۱۳ ژانویه ۲۰۱۱ میلادی)، در این کشور آغاز شد و از روز ۲۸ بهمن ۱۳۸۹ (۱۷ فوریه ۲۰۱۱ میلادی) به شکلی گسترده‌تر و به‌تدریج به صورت شورش سراسری درآمد که با برخوردهای خونین و خشونت‌آمیز حاکمیت با مردم معترض روبه‌رو شد و همه شهرهای لیبی را دربرگرفت؛ و به جنگ‌های شهری و بین شهری، میان مخالفان و هواداران حکومت منجر شد. نیروهای مخالف حکومت از جانب شرق به غرب شهرهای لیبی را تحت کنترل خود قرار دادند و در شهر شرقی بنغازی، دومین شهر بزرگ کشور، دولت موقت تشکیل دادند.
شورای امنیت سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای دارایی‌های قذافی و ده نفر از نزدیکان او را توقیف نموده و مسافرت آنان به سایر نقاط جهان را محدود ساخت. بر اساس این قطعنامه، اقدامات قذافی و نزدیکانش توسط دادگاه جنایات بین‌المللی پیگیری شد. در تاریخ ۲۷ ژوئن ۲۰۱۱ میلادی دستور بازداشت قذافی صادر شد. طرابلس ضمن رد این حکم، دادگاه بین‌المللی را آلت دست غرب خواند. در پیشروی‌های مخالفان بیشتر شهرهای شرق کشور و نیمی از شهرهای شمال غربی به کنترل آن‌ها درآمد و تنها پایتخت لیبی (طرابلس) و چندین شهر دیگر در غرب کشور دردست نیروهای دولتی باقی‌ماند. در اوایل ماه مارس شهرهای شرق لیبی از جمله بنغازی و چندین شهر دیگر مورد هجوم موشکی نیروهای قذافی قرار گرفتند. در این زمان اعضای شورای امنیت برای ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز لیبی به توافق رسیدند.
ادعا شده که علی خامنه‌ای در این زمان با ارسال پیامی شفاهی قذافی را به مقاومت در برابر نیروهای غرب تشویق کرد که البته ادعای درستی به نظر نمی‌رسد؛ چرا که در همان زمان وی در سخنرانی ابتدای سال، قذافی را «حاکم ظالم» نامیده است.
در این درگیری‌ها طی چندماه، چندین بار نیروهای دولتی بعضی شهرهای در دست مخالفان را تصرف کرده و مجدداً از آن‌ها رانده شدند. در ۲۹ مرداد ۱۳۹۰ (۲۰ اوت ۲۰۱۱ میلادی) مخالفان توانستند همه شهرهای مذکور را در دست خود بگیرند. در ۳۱ مرداد (۲۲ اوت) مخالفان به طرابلس نفوذ کردند و وارد میدان سبز شدند. مخالفان در ۱ شهریور (۲۳ اوت) توانستند با گذر از باب‌العزیزیه به محل اقامت قذافی وارد شوند. علی‌رغم اینکه گزارش‌های قبلی حضور قذافی و خانواده‌اش در باب‌العزیزیة را تأیید می‌کرد، مخالفان اثری از آن‌ها نیافتند.
در انقلاب بهار عربی لیبی، بعضی از کشورهای عربی از جمله قطر دخالت مؤثر داشتند.
جنگ داخلی > اتهام جنایت جنگی

در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۰، لوئیس مورنو اکامپو، دادستان دادگاه جنایی بین‌المللی اعلام کرده است، شواهدی در دست دارد که ثابت می‌کند، نیروهای معمر قذافی از ابتدای جنگ داخلی لیبی (۲۰۱۱) در این کشور، علیه مردم لیبی جنایات گسترده‌ای را مرتکب شده‌اند. بر اساس گزارش دادگاه جنایی بین‌المللی، از دیگر جنایت‌های دولت قذافی آتش گشودن بر روی مردمی‌است که در اعتراضات مسالمت‌آمیز شرکت کرده‌اند و «دستگیری، شکنجه، کشتار، تبعید، آزار جنسی و همچنین ویران‌سازی مساجد» است. با این حال قذافی این اتهامات را رد کرده است. در تاریخ ۱۶ می۲۰۱۱ نیز مورنو خبر از تحت تعقیب قرار گرفتن قذافی و دو تن از نزدیکانش (پسرش سیف الاسلام قذافی و برادر خوانده‌اش عبدالله السنوسی) را به جرم دستور حملهٔ «گسترده و سیستماتیک» به غیرنظامیان، داد. محمد القامودی، وزیر دادگستری لیبی، ضمن رد اتهامات دادگاه بین‌المللی، افزود: معمر قذافی و پسرش هیچ پست رسمی در لیبی نداشته و هیچ‌گونه ارتباطی با مسائل رخ داده در لیبی ندارند. رژیم قذافی ضمن رد اتهام جنایات جنگی، شورشیان را به آدم‌خواری متهم کرد.
ناتو که خود به دلیل بمباران‌های غیرضروری با هدف از بین بردن زیرساخت‌های لیبی مورد انتقاد است، مخالفان قذافی را به وحشی‌گری و جنایت علیه بشریت متهم کرد.
جنگ داخلی > مرگ

مقاله‌های اصلی: کشتن معمر قذافی و بازتاب جهانی مرگ معمر قذافی
پس از سقوط طرابلس، از پناهگاه حامیان قذافی فقط چند شهر در غرب لیبی مانند بنی‌ولید، سبها و سرت باقی ماند. بنا بر گزارش‌ها، قذافی قصد داشت به سبها برود و از بورکینافاسو درخواست پناهندگی کند. در عوض، قذافی به زادگاهش، سرت، عقب‌نشینی کرد و با پسرش معتصم و رئیس اطلاعات عبدالله سنوسی جلسه‌ای تشکیل داد و فهمید که کوچک‌ترین پسرش، خمیس، در حملهٔ هوایی ناتو در ۲۹ اوت کشته شده است. در هفته‌های بعد، قذافی به پخش پیام‌های صوتی جسورانه از طریق شبکهٔ مستقر در سوریه، الرأی، ادامه داد. در ۱۰ سپتامبر، ژنرال مسعود عبدالحافظ تشکیل جمهوری فزان را در سبها اعلام کرد که در آن‌جا قذافی رئیس‌جمهور مادام‌العمر خواهد بود. اما سبها در ۲۲ سپتامبر سقوط کرد.
قذافی اطراف خود را با محافظان و همراهان کم‌تعداد احاطه کرده بود. او برای فرار از گلوله‌باران ناتو و شورای ملی انتقالی لیبی، مدام محل سکونتش را تغییر داد و روزهایش را به نماز و خواندن قرآن اختصاص داد. در ۲۰ اکتبر، قذافی یک پیام صوتی خداحافظی برای خانواده‌اش ضبط کرد و سپس در یک کاروان مشترک غیرنظامی-نظامی از منطقهٔ ۲ سرت خارج شد. به گفتهٔ منصور ضو، این کار «مأموریت خودکشی» بود زیرا قذافی می‌خواست در درهٔ جرف (مکانی در نزدیکیِ محل تولدش) بمیرد. حوالی ساعت ۰۸:۳۰ بمب افکن‌های ناتو حمله کردند و دست کم ۱۴ خودرو را منهدم کردند و دست کم ۵۳ نفر را کشتند. کاروان پراکنده شد و قذافی و نزدیکترین افرادش به ویلایی در نزدیکی آن‌جا فرار کردند. این خانه توسط شبه‌نظامیان شورشی مصراته گلوله‌باران شد. قذافی و دارو دسته‌اش به محل ساخت و ساز گریختند و در کانال فاضلاب مخفی شدند. در همین زمان محافظان قذافی با شورشیان وارد درگیری شدند. در حین درگیری، قذافی بر اثر انفجار نارنجک از ناحیهٔ سر آسیب دید و أبوبکر یونس جابر کشته شد.
قذافی در ۲۸ مهر۱۳۹۰ و پس از ماه‌ها درگیری و فرار از دست شورشیان و انقلابیون لیبی در شهر محل زادگاه خود سرت اسیر شد و اندکی بعد به‌دست انقلابیون کشته شد. بنا به گزارش‌ها قذافی پس از بیرون آمدن از «سوراخ»، در حالی که از سوی پا و کمر زخمی شده بود، خود را به نیروهای انقلابی تسلیم کرد. پس از آن در حالی که قذافی تکرار می‌کرد «چه شده؟ چه شده؟ چه خبر است، به من شلیک نکنید» انقلابیون او را پشت یک وانت سوار کردند تا به شهر مصراته منتقل شود.
فیلمی منتشر شده که نشان می‌دهد او هنگام دستگیری زنده بوده و با چاقو شکنجه شده ولی بعد کشته شده است. قذافی در واپسین لحظات حیاتش دو هفت تیر، که رنگ یکی از آن‌ها طلایی رنگ بود، یک رادیوی اف ام، و یک ساعت مچی داشت. او همچنین لباس نظامی بر تن کرده بود. او به هرحال به حرف خود عمل کرد و تا آخر، قبل از اسارت، جنگید. بنا ادعای محمود جبریل، ماشین حامل قذافی در درگیری میان نیروهای وفادار به او و انقلابیون هدف گلوله قرار می‌گیرد و قذافی در این میان کشته می‌شود. البته به نقل دیگر منابع قذافی بر اثر اختلاف نیروهای انقلابی بر سر اینکه به کدام شهر برده شود توسط جوانی به نام سند الصادق العریبی که او را اسیر کرده بود به ضرب گلوله کشته شد تا جایزه نقدی امیر قطر را دریافت کند. در پی مرگ قذافی شورای انتقالی لیبی بیان کرد که اندکی پس از آن به‌طور رسمی «آزاد شدن» سراسر لیبی را اعلام خواهد کرد.
حیات سیاسی

به گفته واندوال، قذافی در دوران قدرتش «حیات سیاسی [لیبی] را تحت سلطه خود داشت». جامعه‌شناس ریموند اِی. هینبوش، قذافی را «شاید برجسته‌ترین نمونه معاصر سیاست مبتنی بر رهبری کاریزماتیک» توصیف کرد که تمامی ویژگی‌های اقتدار کاریزماتیک، آن‌گونه که جامعه‌شناس ماکس وبر تعریف کرده بود، در او دیده می‌شد. به عقیده هینبوش، پایه‌های «اقتدار کاریزماتیک شخصی» قذافی در لیبی از موهبتی که ناصر به او داد سرچشمه می‌گرفت، که با «دستاوردهای ملی‌گرایانه» مانند اخراج پایگاه‌های نظامی خارجی، کسب قیمت‌های بالاتر برای نفت لیبی، و حمایت صریح او از آرمان فلسطین و دیگر جنبش‌های ضدامپریالیستی همراه شده بود.
بازخورد و میراث

حامیان دولت قذافی، مدیریت او را به دلیل تلاش برای ایجاد جامعه‌ای عادلانه‌تر از طریق اصلاحات داخلی ستایش کرده‌اند. آن‌ها به دستاوردهای برجسته این رژیم در زمینه‌هایی چون ریشه‌کن کردن بی‌خانمانی، تأمین غذا و آب آشامیدنی سالم برای همگان، و ارتقای چشمگیر سطح آموزش اشاره داشتند. علاوه بر این، طرفداران قذافی از پیشرفت‌های قابل توجه در حوزه مراقبت‌های پزشکی تمجید کرده‌اند و نظام جامع و رایگان سلامت را که تحت رهبری او برقرار شده بود، مورد تحسین قرار داده‌اند؛ نظامی که توانست بیماری‌های واگیرداری مانند وبا و حصبه را مهار کند و امید به زندگی را به‌طور قابل ملاحظه‌ای افزایش دهد.
دولت قذافی به‌دلیل رفتارش با لیبیایی‌های غیرعرب مورد انتقاد فعالان حقوق بشر قرار گرفت؛ بومیان بربر، مهاجران ایتالیایی، یهودیان، پناهجویان و کارگران خارجی همگی در لیبی تحت رهبری قذافی با آزار و تبعیض مواجه شدند. گروه‌های حقوق بشری همچنین از نحوه برخورد با مهاجران، از جمله پناهجو‌یانی که در مسیر رسیدن به اروپا از لیبی تحت رهبری قذافی عبور می‌کردند، انتقاد کردند. در جریان جنگ داخلی، برخی گروه‌های چپ‌گرا از شورشیان ضدِ قذافی حمایت کردند، اما نه از مداخله نظامی غرب؛ آن‌ها استدلال می‌کردند که قذافی با همکاری در جنگ علیه تروریسم و تلاش برای جلوگیری از مهاجرت آفریقایی‌ها به اروپا، به متحد امپریالیسم غربی تبدیل شده بود. قذافی به‌طور گسترده، به‌ویژه در ایالات متحده و بریتانیا، به عنوان تروریست شناخته می‌شد.
بازخورد و میراث > ارزیابی پس از مرگ

واکنش‌های بین‌المللی به مرگ قذافی دوگانه بود. بسیاری در سرتاسر جنوب صحرای آفریقا، قذافی را به‌عنوان قهرمان گرامی داشتند، اما او در سایر نقاط جهان به‌طور گسترده محکوم شد.
پس از شکست قذافی در جنگ داخلی، نظام حکومتی او برچیده شد و جای خود را به دولت موقت شورای ملی انتقالی داد که اتحادیه‌های صنفی و آزادی مطبوعات را قانونی کرد. در ژانویه ۲۰۱۳، مجلس ملی عمومی رسماً نام جماهیر را به «دولت لیبی» تغییر داد. سپس وفاداران به قذافی حزب سیاسی جدیدی به نام جبهه مردمی برای آزادی لیبی تأسیس کردند. این جبهه که به رهبری سیف‌الاسلام قذافی بود، اجازه یافت در انتخابات عمومی آینده شرکت کند.
واژه‌نامه

↑  Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya
↑  Royal Military Academy Sandhurst
↑  Hellenic Military Academy
قذافی (سمت چپ) به‌همراه رئیس‌جمهور وقت مصر جمال عبدالناصر در ۱۹۶۹
معمر قذافی با کودکی روی پایش در سال ۱۹۷۶ میلادی
دیدار قذافی و جمال عبدالناصر در تاریخ ۱۹۶۹
راهپیمایی در دوبلین، ایرلند
قذافی هنگام گفتگو با نخست‌وزیر اسپانیا، خوزه لوئیز رودریگز زاپاترو
قذافی در یکی از نشست‌های سران آفریقا

قذافی در سازمان ملل
ژان نیکولت

نقاشی ۱۹۱۰ میلادی از ورود ژان نیکولت به ویسکانسین در ۱۶۳۴ میلادی
ژان نیکولِت، ارباب بلبورن (Jean Nicolet (Nicollet), Sieur de Belleborne) (حدود ۱۵۹۸ – اکتبر ۱۶۴۲)، کوریور دیس بوئیس (coureur des bois) فرانسوی بود که برای کاوش دریاچه میشیگان، جزیره مکینا، گرین‌بی و به عنوان نخستین اروپایی که به ایالت فعلی ویسکانسین ایالات متحده قدم نهاد، شناخته می‌شود.
اوایل زندگی

نیکولِت در شربورگ، فرانسه در اواخر دهه ۱۵۹۰ میلادی زاده شد، پدر وی توماس نیکولِت «پیام‌رسان عادی پادشاه میان پاریس و شربورگ» بود و مادرش مارگریت دو لامر نام داشت. آنها عضو کلیسای رومی کاتولیک بودند. او به عنوان دوست ساموئل دو شامپلن و اتین بروله شناخته می‌شود و در دوره‌ای که فرانسه برنامه داشت از طریق شرکت Compagnie des Marchands وارد تجارت خز شود، او به کانادا و شرکت در برنامه شامپلن جهت آموزش مردان جوان فرانسوی به عنوان کاوشگر و تاجر با زندگی در میان مردمان بومی آمریکا، علاقه‌مند شد.
رسیدن به کبک

در ۱۶۱۸ میلادی نیکولِت به‌عنوان مأمور به کمک مهاجرت نمود تا به عنوان مترجم برای شرکت Compagnie des Marchands آموزش دریافت نماید، شرکتی انحصاری که در مالکیت طبقه اشراف فرانسه قرار داشت. به عنوان یک کارمند، ژان نیکولِت صادقانه از رژیم باستان حمایت می‌کرد.
نیکولِت برای اینکه زبان اقوام اولیه را بیاموزد، به قبیله آلگونکوین در جزیره آلومت فرستاده شد، زیستگاهی دوستانه که در مسیر مهم تجارت خز در امتداد رود اتاوا واقع شده بود. پس از بازگشت به کبک در ۱۶۲۰ میلادی، به او مأموریت داده شد تا در میان مردمان اوداوا و آلگونکوین در منطقه دریاچه نیپیسینگ (به معنی دریاچه‌ی دلگیر) زندگی نماید. در جریان نُه سال اقامت در آنجا، او یک فروشگاه داشت و به تجارت با مردمان بومی در آن منطقه می‌پرداخت.
او با یکی از زنان نیپیسینگ رابطه داشت و آنها باهم یک دختر داشتند و نام وی را افروزین-مادلین نیکولت گذاشتند. زمانی که نیکولِت به کبک بازگشت، او دخترش افروزین را نیز با خود آورد تا در میان فرانسوی‌ها آموزش ببیند. در ۱۹ ژوئیه ۱۶۲۹، زمانی که کبک به دست برادران کیرک که از طرف انگلستان حمایت شدند افتاد، ژان نیکولِت با دختر خود به منطقه امن مردمان هوران فرار کرد. او از آنجا به مبارزه خود علیه انگلیس‌ها ادامه داد تا اینکه فرانسه دوباره قدرت را در دست گرفت. پس از اینکه فرانسه دوباره قدرت را در کانادا در دست گرفت، او با مارگریت که دختر یکی از ساکنان پیشتاز به‌نام گیوم کویار و همسرش ماری-گیلت هبرت بود، در کبک ازدواج کرد و آنها باهم چندین فرزند دیگر داشتند.
اکتشاف ویسکانسین

نیکولِت به عنوان نخستین اروپایی که دریاچه میشیگان را اکتشاف نمود، شناخته می‌شود. در ۱۶۳۴ میلادی، او نخستین مرد اروپایی بود که منطقه امروزی ایالت ویسکانسین را کشف کرد. ژان نیکولِت که در جستجوی گذرگاهی به‌سوی خاور بود، در رید بانکس، در نزدیکی شهر امروزی گرین‌بی، ویسکانسین فرود آمد. او و برخی کاوشگران دیگر فرانسوی از آشناهای بومی خود دریافته بودند که مردمی که در امتداد این سواحل زندگی می‌کنند، به‌نام مردم هو-چانک یاد می‌شوند و یک شخص فرانسوی آن را به اشتباه «مردم دریا» ترجمه کرده بود. در زبان هو-چانک، نام قبیله آنها به معنی «صدای بلند» است، چون آنها براین باور هستند که زبان آنها، زبان اصلی خانواده زبان‌های قبیله‌ای آنها است. با این حال، اوجیبوه یک نام نه چندان خوشایند برای آنها انتخاب کرده بود، وینباگو یا «مردمان آب‌های خوشبو» که به فرانسوی به معنی «پوانت‌ها یا پوان‌ها» ترجمه شده بود. این نامی که آنها بر این قوم گذاشته بودند به نحوی تحقیرآمیز بود، اما با این حال، آنها نمی‌دانستند که نیکولِت تصور می‌کرد که این مردم باید از اقیانوس‌ اطلس یا از نزدیک آن باشند و آنها می‌توانند، تماس مستقیم با چین برقرار نمایند.
نیکولِت سفیر فرانسه در میان مردمان هو-چانک شد. او لباس‌های به رنگ روشن می‌پوشید و دو تپانچه با خود حمل می‌کرد تا اقتدار خود را به نمایش بگذارد. مردمان هو-چانک از اینکه او مراسم آنها را به نمایش می‌گذاشت، تقدیر می‌نمودند. با کمک برخی راهنمای‌های هو-چانک، نیکولِت به رود فاکس پایین شد تا ویسکانسین قایق را حمل کرد و به امداد رود تا زمانی که رود شروع به پهن شدن نمود، سفر کرد. او که کاملاً مطمئن شده بود در نزدیکی دریا رسیده‌است، سفر خود را توقف داده و به کبک بازگشت تا از اکتشاف گذرگاهی به «دریای جنوب» گزارش دهد، اما او نمی‌دانست که با توقف خود اکتشاف قسمت علیای رود می‌سی‌سی‌پی را از دست داده بود.
مناقشه اخیر

در قرن‌های خیر، برخی گزارش سنتی رسیدن نیکولِت به گرین‌بی را زیر سؤال برده‌اند، آنها می‌گویند که نیکولِت به دنبال یافتن راهی به چین نبود، لباس چینی بر تن نمی‌کرد و با مردمان پوان در رید بانکس دیدار نکرده بود. رونالد استیبی پیشنهاد نمود که نیکولِت حتی به دریاچه میشیگان نرفت، بلکه پوان‌ها در واقع مردمان آلگونکوین بودند و نیکولِت آنها را در خلیج کیویناو، میشیگان ملاقات نمود. نانسی اوستریچ لوری از موزه عمومی میلواکی، همراه با پاتریک جی. جونگ از مدرسه مهندسی میلواکی (ویدئوهای PBS، «تجدید نظر در مورد سفر ژان نیکولِت به ویسکانسین») – نتیجه‌گیری نمود که نیکولِت در واقع مردمان پوان را در نزدیکی منومنی، میشیگان ملاقات نمود. هرچند مردمان منومنی و پوان‌ها دو قبیله متفاوت بودند، اما آنها باهم متحد بوده و به‌طور مشترک گذرگاهی که به گرین‌بی منتهی می‌شد را در کنترل داشتند. همچنین، مردمان منومنی ممکن است به عنوان ترجمان نیکولِت هنگام مذاکره با مردمان پوان عمل کرده باشند. لوری و جونگ پیشنهاد می‌کنند که، هدف اصلی مأموریت نیکولِت همانا تأمین صلح میان فرانسه جدید و مردمان پوان و تشکیل یک ائتلاف علیه مردمان ایروکوا بود.
مرگ

هنگامی که ژان نیکولِت در امتداد رودخانه سن‌لوران سفر می‌کرد، قایق‌ او در جریان یک طوفان واژگون و در رودخانه غرق شد.
کندیدو روندون

| کندیدو ماریانو دا سیلوا روندون | کندیدو ماریانو دا سیلوا روندون |
| --- | --- |
مارشال روندون در ۱۹۳۰ میلادی: مارشال روندون در ۱۹۳۰ میلادی
نام تولد: کندیدو ماریانو دا سیلوا
نام(های) مستعار: مارشال روندون
زاده: ۵ مهٔ ۱۸۶۵ سانتو آنتونیو دو لورگر، ماتو گروسو، امپراتوری برزیل
درگذشته: ۱۹ ژانویهٔ ۱۹۵۸ (۹۲ سال) ریو دو ژانیرو، ناحیه فدرال، برزیل
مدفن: سمیتاریو د سائو خوائو باتیستا، ریو دو ژانیرو
وفاداری:  امپراتوری برزیل  جمهوری برزیل
شاخه نظامی:  نیروی زمینی برزیل
سال‌های خدمت: ۱۸۸۱–۱۹۵۵
درجه:  مارشال
فرماندهی: سپاه مهندسان نظامی کمیسیون خطوط تلگرافی استراتژیکی خدمات حفاظت هندی
جنگ‌ها و عملیات‌ها: Proclamation of the Republic Revolta da Armada Revolution of 1930
نشان‌ها: صلیب رزم مدال صدسالهٔ دیوید لیوینگستون مدال باشگاه کاوشگران حکم کلمب
همسر(ان): فرانسیسکا «چیکوئینها» خاویر (ازدواج در ۱۸۹۶ میلادی)
کارهای دیگر: مؤلف، مهندس
امضاء: 
مارشال کندیدو ماریانو دا سیلوا روندون (Cândido Mariano da Silva Rondon) (زادهٔ ۵ می ۱۸۶۵ – درگذشتهٔ ۱۹ ژانویه ۱۹۵۸)، افسر نظامی اهل برزیل بود که بیشتر به‌خاطر کمیته تلگراف خود و اکتشاف ماتو گروسو و حوضه غربی آمازون و همچنین به‌خاطر حمایت همیشگی‌اش از مردمان بومی برزیل معروف بود. او نخستین رئیس سرویس محافظت از هندی‌ها یا SPI (بعدتر به FUNAI تغییر کرد) در برزیل بود و از ایجاد پارک بومی زینگو حمایت نمود. ایالت روندونیای برزیل به افتخار وی نام‌گذاری شده‌است.
زندگی‌نامه > اوایل زندگی

کندیدو ماریانو دا سیلوا در ۵ می ۱۸۶۵ در دهکده کوچک میموسو، واقع در ایالت ماتو گروسو، زاده شد. پدر وی کندیدو ماریانو دا سیلوا سینیور دارای اصالت پرتغالی، اسپانیایی و گوانائی (یکی از اقوام بومی برزیل) بوده و قبل از به‌دنیا آمدن روندون، در ۱۸۶۴ میلادی بر اثر بیماری آبله درگذشته بود. مادر وی کلاودینا فریتاس اوانگلیستا از تبار اقوام بومی، تِرِنا و بورورو، بود. او نیز دو سال پس از به‌دنیا آوردن روندون، وفات کرد. پس از آن، وی توسط پدربزرگ یا مادربزرگش تا زمانی که در قید حیات بودند بزرگ شده و پس از درگذشت آنها، او توسط عمویش مانوئل رودریگس دا سیلوا روندون بزرگ شد و نام خانوادگی وی را به عنوان نام خانوادگی خود برگزید.
پس از اتمام مدرسه در عمر ۱۶ سالگی، او برای دو سال در مدرسه ابتدایی تدریس نموده و بعد از آن به ارتش برزیل پیوست. او در ۱۸۸۱ میلادی به هنگ سوم در توپخانه اسب، وارد شد. او در مدرسه عالی جنگ، علاوه بر سایر آموزش‌ها، به آموزش ریاضی و فیزیک و علوم طبیعی پرداخت. هنگام پیوستن به ارتش، او در مدرسه افسران پذیرفته شده و در ۱۸۸۸ میلادی با دریافت درجه نظامی ستوان دوم از آنجا فارغ‌التحصیل شد. او همچنین در کودتای جمهوری‌خواهان که به سرنگونی پدروی دوم، آخرین امپراتور برزیل منتج شد، شرکت نموده بود.
زندگی‌نامه > به عنوان یک مهندس در ارتش

حکومت جمهوری‌خواه برزیل در رابطه با مناطق غربی برزیل که بسیار دور از مراکز بزرگ و در مناطق مرزی واقع شده بودند، نگران بود. در ۱۸۹۰ میلادی، او به عنوان مهندس ارتش در کمیسیون تلگراف توظیف گردیده و در راستای ساختن نخستین خط تلگراف در سراسر ایالت ماتو گروسو همکاری کرد. خط تلگراف در نهایت در ۱۸۹۵ میلادی تکمیل گردید و پس از آن، روندون ساخت جاده‌ای را آغاز کرد که ریو دو ژانیرو (پایتخت جمهوری) را به کویابا، مرکز ایالت ماتو گروسو، وصل می‌کرد. قبل از اینکه این جاده ساخته شود، تنها راه ارتباط میان این دو شهر از طریق حمل و نقل دریایی بود. در جریان همین مدت، او با همسرش فرانسیسکا (چیکوینها) زاویر ازدواج کرد. آنها باهم ۷ فرزند داشتند. از ۱۹۰۰ تا ۱۹۰۶ میلادی، روندون مسئول تأسیس خط تلگراف از برزیل تا بولیوی و پرو بود. در جریان همین مدت، او راه خود را به سرزمین‌های بیشتر هموار نموده و با مردمان جنگ‌طلب بورورو در غرب برزیل در تماس بود. او همچنین موفق شد مردم بورورو را به آرامش دعوت کرده و با کمک آنها خط تلگراف را تأسیس نماید. روندون در طول حیات خود توانست بیش از ۴٬۰۰۰ مایل خط تلگراف را در سراسر جنگل‌های برزیل نصب نماید.
مارشال روندون بنا بر فرمان شماره ۵۱٬۹۶۰ مورخ ۲۶ آوریل ۱۹۶۳، مفتخر به دریافت عنوان «سرور فوج ارتباطات ارتش برزیل» شد.