فردوسی
داستان‌های زندگی > در روزگار نو > نام و نشان

| گاه‌شمار زندگی | گاه‌شمار زندگی |
| --- | --- |
۳۲۹  زایش : ۳۲۹  زایش 
۳۵۹  زایش پسر فردوسی : ۳۵۹  زایش پسر فردوسی 
۳۷۰  آغاز به‌نظم درآوردن متن شاهنامهٔ ابومنصوری پس از مرگ دقیقی و در روزگار نوح دوم پسر منصور : ۳۷۰  آغاز به‌نظم درآوردن متن شاهنامهٔ ابومنصوری پس از مرگ دقیقی و در روزگار نوح دوم پسر منصور 
۳۷۷  کشته‌شدن امیرک منصور : ۳۷۷  کشته‌شدن امیرک منصور 
۳۸۴  پایان ویرایش نخست شاهنامه سه سال پیش از برتخت‌نشستنِ محمود : ۳۸۴  پایان ویرایش نخست شاهنامه سه سال پیش از برتخت‌نشستنِ محمود 
۳۸۷  برتخت‌نشستنِ محمود در جایگاه امیر : ۳۸۷  برتخت‌نشستنِ محمود در جایگاه امیر 
۳۹۶  درگذشت پسر فردوسی : ۳۹۶  درگذشت پسر فردوسی 
۴۰۰  پایان ویرایش دوم شاهنامه در هفتاد و یک سالگی فردوسی : ۴۰۰  پایان ویرایش دوم شاهنامه در هفتاد و یک سالگی فردوسی 
۴۰۱  برکناری ابوالعباس اسفراینی از وزارت محمود  وزارت احمد میمندی از سوی محمود : ۴۰۱  برکناری ابوالعباس اسفراینی از وزارت محمود  وزارت احمد میمندی از سوی محمود 
۴۰۴  کشته‌شدن اسفراینی از سوی محمود : ۴۰۴  کشته‌شدن اسفراینی از سوی محمود 
پیش از ۴۰۹  سرایش هجونامه : پیش از ۴۰۹  سرایش هجونامه 
۴۱۲ یا ۴۱۶  برکناری میمندی از وزارت و به‌زندان افتادنش از سوی محمود : ۴۱۲ یا ۴۱۶  برکناری میمندی از وزارت و به‌زندان افتادنش از سوی محمود 
۴۱۶  درگذشت : ۴۱۶  درگذشت 
کُنیهٔ وی «ابوالقاسم»، و تخلص و شهرتش «فردوسی» است، هیچ‌گونه آگاهی قطعی از نام و خانواده‌اش در دست نیست. در منابع گوناگون و در دیباچهٔ برخی نسخه‌های دست‌نویس شاهنامه، نام وی منصور، حسن یا احمد آمده و نام پدرش حسن، احمد یا علی و نام پدربزرگش شَرَفشاه یاد شده است. از میان این گفته‌های گوناگون، معتبرترین نامِ این شاعرِ ایرانی «ابوالقاسم فردوسی توسی» است. این‌که چرا شاعر تخلص فردوسی را برای خود گزیده است، روشن نیست. شاید این موضوع به دیدار وی با سلطان محمود غزنوی بازگردد. گویا سلطان محمود چنین لقبی به فردوسی داده و منظور وی مردی بوده که از بهشت آمده است.
نام او همه جا ابوالقاسم فردوسی شناخته شده است. نام کوچک او را در منابع کهن‌تر مانند عَجایِبُالْمَخلوقات و تاریخ گُزیدهٔ حَمدُالله مُستُوفی و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه»، «حسن» نوشته‌اند. منابع دیگر همچون برگردانِ عربی بُنداری اصفهانی، «پیشگفتار دست‌نویس فِلُورانْس» و «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» و نوشته‌های برگرفته از آن، نام او را «منصور» گفته‌اند. پیش از همهٔ این‌ها، کهن‌ترین منبعی که از فردوسی و نام و تخلص و شهر او یاد کرده، گَرْشاسْپْنامهٔ اسدی توسی است. نام پدر او نیز در تاریخ گزیده و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه» «علی» گفته شده است. محمدامین ریاحی پس از بررسی کهن‌ترین منابع، نام «حسن بن علی» را پذیرفتنی و این نام را با قرینه‌های دیگری که وابستگی او را به یکی از شاخه‌های تشیع می‌رساند، سازگارتر دانسته است، هرچند که همچون بیشتر پژوهندگان زندگانی فردوسی، او را از هرگونه تعصّبِ مذهبی برکنار می‌داند.
برای پدر فردوسی در منابع کم‌ارزش‌تر نام‌های دیگری نیز آورده‌اند، مانند: «مولانا احمد بن مولانا فرّخ» در «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری»، «فَخرُالدّین احمد» در هفت اِقلیم، «فخرالدین احمد ابن حکیم مولانا» در مَجالسُالْمؤمنین و مَجمعُالْفُصَحاء، و «حسن اسحاق شرفشاه» در تَذکِرَةُالشُّعَراء. تئودور نلدکه در کتاب حِماسهٔ ملی ایران دربارهٔ نادرست بودن نام «فخرالدین» نوشته که دادن لقب‌های مختوم به «الدین»، در زمان آغاز نوجوانی فردوسی کاربرد پیدا کرده و ویژهٔ «امیران مقتدر» بوده است، ازاین‌رو پدر فردوسی نمی‌توانسته چنین لقبی داشته‌باشد.
عُمَر فَرّوخ در یادکرد بنداری اصفهانی، نام و نسب فردوسی را «ابوالقاسم منصور بن احمد بن فَرُّخ فردوسی» نوشته است. محمدرضا شفیعی کَدکَنی در تصحیح تاریخ نیشابور از روشی سخن می‌گوید که از شیوهٔ نام‌نوشت‌های حاکم نیشابوری که هم‌روزگار فردوسی بوده، برگرفته شده، روشی که از رابطهٔ کنیه‌ها و نام‌ها در روزگار فردوسی در خراسان ساخته شده است:
از مطالعهٔ آمارگونهٔ این کنیه‌ها تا حدی می‌توان حُکم کرد که اَعَمّ اغلبِ ابوالحسن‌ها، علی نام دارند و بیشتر ابوعبدالله‌ها، محمد... از روی این رابطهٔ کنیه‌ها و نام‌ها شاید بتوان در مواردی که کنیهٔ کسی مسلّم نیست و نام او مورد تردید، تصمیم گرفت؛ مثلاً، اگر مسلّم باشد — که مسلّم است یقیناً — کنیهٔ فردوسی ابوالقاسم است، وقتی دربارهٔ نام او که آیا منصور است یا حسن شک کنیم، می‌توانیم از روی این فرمول حسن را انتخاب کنیم.