stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
احمدشاه

| احمدشاه | احمدشاه |
| --- | --- |
احمد شاه در ۱۹۱۶ میلادی: احمد شاه در ۱۹۱۶ میلادی
شاه ایران: شاه ایران
سلطنت: ۲۵ تیر ۱۲۸۸ – ۹ آبان ۱۳۰۴   ۱۶ ژوئیه ۱۹۰۹ – ۳۱ اکتبر ۱۹۲۵
پیشین: محمدعلی‌شاه
جانشین: رضاشاه
نایب السلطنه: عضدالملک ابوالقاسم ناصرالملک
نخست‌وزیران:  ببینید محمدولی‌خان تنکابنی حسن مستوفی‌الممالک صمصام‌السلطنه محمدعلی علاءالسلطنه حسن پیرنیا عبدالمجید عین‌الدوله حسن وثوق فتح‌الله خان اکبر سید ضیاءالدین طباطبایی احمد قوام رضاخان 
زاده: ۱۲ بهمن ۱۲۷۵ تبریز، آذربایجان، ایران
درگذشته: ۹ اسفند ۱۳۰۸ (۳۳ سال) نویی-سور-سن، او-دو-سن، فرانسه
آرامگاه: حرم حسین بن علی (کربلا)
همسر(ان): بدرالملوک،فاطمه خانم
فرزند(ان): مریم‌دخت ایراندخت همایون‌دخت فریدون قاجار
دودمان: قاجاریان
پدر: محمدعلی‌شاه
مادر: ملکه جهان
طغرا: 
احمدشاه (۱۲ بهمن ۱۲۷۵ – ۹ اسفند ۱۳۰۸) هفتمین و آخرین شاه ایران از دودمان قاجار و پسر و جانشین محمدعلی‌شاه بود که از ۲۵ تیر ۱۲۸۸ تا ۹ آبان ۱۳۰۴ به عنوان شاه ایران سلطنت کرد. او پس از خلع پدرش و درحالی‌که تنها ۱۳ سال داشت، به سلطنت رسید. احمدشاه پس از ۱۶ سال سلطنت در ۱۳۰۴ توسط مجلس شورای ملی از پادشاهی برکنار شد.
او هفتمین فرزند محمدعلی‌شاه و نخستین فرزند پسر او از ملکه جهان بود و زمامدار بود و رفت . که در وقت ولیعهدی پدر در تبریز به دنیا آمد و پس از فتح تهران و خلع محمدعلی‌شاه، توسط مجلس عالی رجال و بزرگان دولت وقت در ۱۳ سالگی به پادشاهی رسید. تا رسیدن او به سن بلوغ و تاج‌گذاری در تیر ۱۲۹۳ ابتدا عضدالملک و سپس ابوالقاسم ناصرالملک نایب‌السلطنه بودند.
دوران کودکی

احمدشاه خوانساری در سال ۱۲۷۵ شمسی در تبریز متولد شد. پدرش محمدعلی‌شاه و مادرش ملکه جهان دختر کامران میرزا نایب‌السلطنه فرزند ناصرالدین‌شاه بود. دوران کودکی احمدشاه در تبریز سپری شد. قبل از رسیدن به مقام سلطنت «احمد میرزا» خوانده می‌شد.
به قدرت رسیدن و رفتن

احمدشاه پس از درگذشت پدربزرگش مظفرالدین‌شاه و با آغاز سلطنت پدرش به ولایتعهدی انتخاب شد. خلع محمدعلی‌شاه به گونه‌ای تحقیرآمیز و همراه با تهدید و تبعید او و ملکه جهان از ایران برای احمدشاه بسیار تلخ بود.
پس از خلع محمدعلی‌شاه، در آن زمان نظر بر این بود که سلسله قاجار منقرض اعلام شده و سلسله جدیدی به روی کار آورده شود. اما مشروطه خواهان بیم آن داشتند که برکناری قاجاریه منجر به نقض بند هفتم قرارداد ترکمنچای شود و زمینه‌ساز رویارویی دولت ایران و روسیه تزاری را فراهم آورد. مطابق این بند روس‌ها تنها فرزندان و نوادگان عباس میرزا را به عنوان وارثان تاج و تخت ایران به رسمیت می‌شناختند و با وجود اینکه تزارها مشکلی با برکناری اشخاص از پادشاهی نداشتند؛ اما خود سلسله و این خط جانشینی مورد حمایت آن‌ها بود.
به هر حال پس از بحث و گفتگوهای طولانی و تلاش برای حفظ بند ۳۷ از قانون اساسی مشروطه بنا به نظر مجلس عالی که متشکل از مشروطه‌خواهانی بود که تهران را فتح کرده بودند، قرار بر این شد تا احمدمیرزا پسر ارشد پادشاه مخلوع به عنوان شاه جدید انتخاب شود. اما والدین شاهزاده نوجوان که قرار بود به تبعید فرستاده شوند، میل آن را نداشتند که از فرزند خود جدا شوند. اما در نهایت رضایت دادند که پادشاه کوچک را در اختیار هیئت فرستادگان مشروطه خواهان قرار دهند. چون احمدشاه به دلیل صغر سنی بر اساس قوانین اساسی مشروطه نمی‌توانست سلطنت را به عهده بگیرد برای وی نایب‌السلطنه انتخاب شد. اولین نایب‌السلطنه احمدشاه، بزرگ ایل قاجار عضدالملک بود. او مرد کاردانی بود و تلاش کرد تا وضعیت ناخوشایندی را که در زمان حکومت محمدعلی‌شاه به وجود آمده بود را آرام کند. همچنین هیئتی از سیاستمداران با تجربه نیز تشکیل شد که تا زمان برپایی مجلس جدید حکومت کشور را در دست بگیرد. این هیئت مستوفی الممالک را به عنوان وزیر دربار و حکیم الملک را به عنوان دست راست او انتخاب کرد. حکیم الملک یک تصفیه سیاسی را رهبری کرد و تعدادی از مقاماتی را که به فساد و ناکارآمدی متهم بودند را مرخص نمود. دومین نایب‌السلطنه ناصرالملک قره گوزلو بود که نقش مهمی در تربیت احمدشاه داشت.
همسران و فرزندان

احمدشاه در سن ۱۷ سالگی (یک سال پیش از تاج‌گذاری) با «بدرالملوک والا» دختر ظهیرالسلطان والا (نوادهٔ عباس‌میرزا)، پیمان زناشویی بست. این ازدواج توسط مادر احمدشاه ترتیب داده شده بود. عروس در آن هنگام ۱۲ ساله بود و در تنها مدرسهٔ دخترانهٔ تهران درس می‌خواند. مراسم عقد با تشریفات مفصلی انجام شد و حاصل این ازدواج دختر بزرگ احمدشاه، ایراندخت بود.
احمدشاه ۴ بار دیگر نیز ازدواج کرد و به‌جز لیدا جهانبانی که از وی صاحب فرزندی نشد، صاحب ۳ دختر به نام‌های «مریم‌دخت» (از دل‌آرام) (۱۹۱۵–۲۰۰۵)، «ایراندخت» (۱۹۱۶–۱۹۸۴) از بدرالملوک، «همایون‌دخت» (از خانم‌خانما معزی) (۱۹۱۷–۲۰۱۱) و یک پسر به نام فریدون میرزا (از فاطمه) (۱۹۲۲–۱۹۷۵) شد.
برخی از اتفاقات مهم زمان او

برخی از اتفاقات مهمی که در دوران پادشاهی احمدشاه به وقوع پیوست عبارتند از:
| زمان | شرح واقعه |
| --- | --- |
۴ تیر ۱۲۸۸: انتشار نخستین نشریه زنان در تهران
مرداد ۱۲۸۸: اعدام شیخ فضل‌الله نوری
شهریور ۱۲۸۸: فرار محمدعلی‌شاه از ایران
۲۵ آبان ۱۲۸۸: تشکیل مجلس دوم پس از دوره استبداد صغیر
اردیبهشت ۱۲۹۰: اولتیماتوم روسیه به ایران
۲۸ آذر ۱۲۹۰: آغاز اشغال تبریز بدست قوای روس (۱۲۹۰)
فروردین ۱۲۹۱: به توپ بستن آرامگاه علی بن موسی الرضا در مشهد توسط نظامیان روسیه
تیر ۱۲۹۳: شروع جنگ جهانی اول و اشغال ایران در جنگ جهانی اول
مرداد ۱۲۹۴: قیام مردم علیه نظامیان انگلستان (جنبش جنوب ایران)
آذر ۱۲۹۴: تشکیل نیروی مقاومت مردمی توسط حیدر لطیفیان و رویداد نبرد رباط‌کریم
جمادی‌الثانی ۱۳۳۵ هـ. ق (۱۲۹۶ ه‍.ش): انتشار روزنامه تجدد به مدیریت شیخ محمد خیابانی[نیازمند منبع]
آبان ۱۲۹۶: وقوع انقلاب بلشویکی روسی
۱۲۹۶ تا ۱۲۹۸: قحطی ۱۲۹۸–۱۲۹۶ ایران که ۴۰ درصد از جمعیت ایران به سبب گرسنگی و بیماری‌های ناشی از آن ازبین رفتند.[نیازمند منبع]
۱۹۲۰ میلادی (دی ۱۲۹۸): تأسیس جامعه ملل
فروردین ۱۲۹۹: قیام شیخ محمد خیابانی در آذربایجان و میرزاکوچک خان در گیلان؛ تقریباً به‌طور هم‌زمان در بهار سال (۱۲۹۹ه‍.ش) ۱۹۲۰ میلادی
اسفند ۱۲۹۹: کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹
:
درگذشت

احمدشاه در اسفند سال ۱۳۰۸ (۱۹۳۰ م) بر اثر ورم کلیه در «نویی سورسن» در حومهٔ پاریس درگذشت. جسد او طبق وصیتش به عتبات عالیات حمل و در کنار آرامگاه پدرش محمدعلی‌شاه در کربلا دفن گردید. احمدشاه ثروت قابل توجهی برای فرزندانش به ارث گذاشت که روزنامه‌های وقت فرانسوی آن را ۷۵ میلیون فرانک تخمین زدند.
در رسانه

| نام بازیگر | نوع اثر | نام اثر | سال تولید |
| --- | --- | --- | --- |
| جمشید جهانزاده | تله تئاتر(سریال) | مدرس | ۱۳۶۵ |
| جمشید اسماعیل خانی | سریال | مرغ حق | ۱۳۶۶ |
| حسین ظریفیان | سریال | کوچک جنگلی | ۱۳۶۶ |
| بابک اسکندری | سینمایی | دلشدگان | ۱۳۷۰ |
| محمدرضا فروتن | سینمایی | شاه خاموش | ۱۳۸۲ |
| میرطاهر مظلومی | سریال | عمارت فرنگی | ۱۳۸۸ |
| ؟؟؟؟؟؟؟ | سریال | سالهای مشروطه | ۱۳۸۸ |
| میرطاهر مظلومی | تله فیلم | کودتای سیاه | ؟؟؟؟؟؟؟ |
نشان‌ها > داخلی

نشان ذوالفقار
نشان تمثال همایون
نشان اقدس، درجه یکم
نشان شیر و خورشید
نشان‌ها > خارجی

بلژیک: کمربند اعظم نشان لئوپولد (۱۹۱۴)
مصر: گردنبند نشان محمدعلی (۱۹۱۹)
فرانسه: صلیب اعظم لژیون دونور (۱۹۱۴)
پادشاهی ایتالیا: شوالیه معظم نشان بشارت مقدس
امپراتوری عثمانی: نشان عثمانیه، درجه یکم (۱۹۱۴)
امپراتوری روسیه:
شوالیه نشان سن اندرو
شوالیه نشان سن الکساندر نوسکی
شوالیه نشان عقاب سفید
شوالیه نشان سن استانیسلاس، درجه یکم
شوالیه نشان سن آنا، درجه یکم
اسپانیا: صلیب اعظم و گردنبند نشان کارلوس سوم (۱۹۱۴)
بازه زمانی حکومت در مقایسه با دیگر شاهان قاجار

اعداد سال خورشیدی را نشان می‌دهند:
(۱) آغامحمدخان ۱۱۷۳ تا ۱۱۷۶
(۲) فتحعلی‌شاه ۱۱۷۶ تا ۱۲۱۳
(۳) محمدشاه ۱۲۱۳ تا ۱۲۲۷
(۴) ناصرالدین‌شاه ۱۲۲۷ تا ۱۲۷۵
(۵) مظفرالدین‌شاه ۱۲۷۵ تا ۱۲۸۵
(۶)محمدعلی‌شاه ۱۲۸۵ تا ۱۲۸۸
(۷) احمدشاه ۱۲۸۸ تا ۱۳۰۴
نگارخانه

تمبری به ارزش ۱۰ شاهی با چهرهٔ احمدشاه.
احمدشاه در شش سالگی.
سکه
احمدشاه در سال ۱۲۹۹ ش.
احمدشاه پس از شکار یک پلنگ ایرانی.
قبر بدرالملوک والا در بهشت زهرا
احمدشاه در پاریس
اثر مهر احمد شاه
مدال یادبود احمدشاه - نصرت غیرت عزت همت
دستخط احمدشاه به عضدالملک مبنی بر توقیف روزنامه شرق
تصاویر احمد شاه قاجار - کوشک احمدشاهی
تصویر احمدشاه قاجار در ۱۳ سالگی - کوشک احمدشاهی
تصاویر احمد شاه قاجار - کوشک احمدشاهی
تصویر احمدشاه قاجار در لباس رسمی دوره ولیعهدی - کوشک احمدشاهی
تصویر احمد شاه قاجار پس از رسیدن به سلطنت - کوشک احمدشاهی
تصویر احمدشاه قاجار در کودکی - کوشک احمدشاهی
تصاویر بازدید احمدشاه قاجار از شهرداری و کارخانه‌ها در سفر به انگلستان - کوشک احمد شاهی
کودکی احمدشاه
احمد شاه، ولیعهد و کابینه شاهزاده عبدالحسین فرمانفرما همراه حضور نایب‌السلطنه ابوالقاسم ناصرالممالک؛ اثر اسدالله نقاش باشی ۱۳۲۸ هـ ق
احمدشاه و رضاخان
فرزندان احمدشاه
احمدشاه و وزرایش در حال بازدید از یک اس‌ایی. ۵
باغ اسرارآمیز (فیلم ۲۰۲۰)

| باغ اسرار آمیز | باغ اسرار آمیز |
| --- | --- |
کارگردان: مارک ماندن
تهیه‌کننده: رُزی آلیسون دیوید هیمن
فیلمنامه‌نویس: جک تورن
بر پایه: رمان باغ اسرارآمیز نوشته فرانسس هاجسون برنت
موسیقی: داریو ماریانلی
فیلم‌بردار: لول کراولی
تدوین‌گر: لوک دانکلی
شرکت تولید: هی دی فیلمز
توزیع‌کننده: اس‌تی‌اکس انترتینمنت (ایالات متحده) استودیو کانان (انگلستان)
تاریخ‌های انتشار:  ۱۷ آوریل ۲۰۲۰ (۲۰۲۰-04-۱۷) (انگلستان)  
کشور: انگلستان
زبان: انگلیسی 
فروش گیشه: ۸٫۷ میلیون دلار
باغ اسرارآمیز (به انگلیسی: The Secret Garden) یک فیلم سینمایی در ژانر درام فانتزی محصول کشور بریتانیا که در سال ۲۰۲۰ منتشر ‌شد. این اثر به کارگردانی مارک موندن، بر اساس رمانی برای سال ۱۹۱۱ با همین نام توسط فرانسیس جسون برنت می‌باشد.
این فیلم در تاریخ ۱۷ آوریل سال ۲۰۲۰ توسط استودیو کانان انگلیس در انگلستان اکران شد.
داستان

در سال 1947 ، مری لنوکس در خانه اش در هند رها شده پیدا شد ، پدر و مادرش بر اثر وبا درگذشتند. مری نزد شوهر خاله اش ، لرد آرچیبالد کراون ، در یورک‌شر انگلیس فرستاده می شود. او یک دختر جوان ناخوشایند و نامهربان است که هنگام بزرگ شدن در راج بریتانیا مجبور شده است احساسات خود را سرکوب کند.
بازیگران

دیکسی اگریکس درنقش مری لنوکس
کالین فرت در نقش لرد آرچیبالد کراون
جولی والترز در نقش خانم مدلاک
ادان هایهورست در  نقش کالین کراون
امیر ویلسون در نقش دیکون
ایزیس دیویس درنقش مارتا
میو درمودی درنقش آلیس
استوانه مدرج

یک نمونه استوانه مدرج با پایه پلاستیکی
استوانه مدرج (به انگلیسی: Graduated cylinder)  یا مزور (به انگلیسی: measuring cylinder) یکی از ابزارهای آزمایشگاهی است که برای اندازه گیری حجم معینی از مایعات مختلف به کار می‌رود. این ابزار شیشه‌ای، از یک لوله بلند و یک پایه تشکیل شده است که پایه‌اش امکان قرار دادن وسیله را روی میز فراهم می‌سازد. دقت اندازه گیری این ابزار حجم سنجی از بورت و پیپت کمتر است.
دونس سیتی، اورگن

مکان
| Dunes City, Oregon | Dunes City, Oregon |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: It's Simply Paradise!: شعار: It's Simply Paradise!
Location in اورگن: Location in اورگن
مختصات: ۴۳°۵۲′۵۹″ شمالی ۱۲۴°۶′۵۴″ غربی﻿ / ﻿۴۳٫۸۸۳۰۶°شمالی ۱۲۴٫۱۱۵۰۰°غربی﻿ / 43.88306; -124.11500: مختصات: ۴۳°۵۲′۵۹″ شمالی ۱۲۴°۶′۵۴″ غربی﻿ / ﻿۴۳٫۸۸۳۰۶°شمالی ۱۲۴٫۱۱۵۰۰°غربی﻿ / 43.88306; -124.11500
ایالت: اورگن
شهرستان: شهرستان لین، اورگن
شرکت شهردار: 1963
حکومت: حکومت
 • شهردار: Rebecca Ruede
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٫۴۷ مایل مربع (۸٫۹۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲٫۷۰ مایل مربع (۶٫۹۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۷۷ مایل مربع (۱٫۹۹ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۳۹ فوت (۱۱٫۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱٬۳۰۳
 • برآورد (2012): ۱٬۳۱۵
 • تراکم: ۴۸۲٫۶/مایل مربع (۱۸۶٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۸ (PST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۷ (PDT)
زیپ‌کد: 97493 (Westlake), and 97439 (Florence)
کد(های) منطقه: 458 and 541
FIPS code: 41-21150
GNIS feature ID: 1639413
وبگاه: www.dunescity.com
دونس سیتی (به انگلیسی: Dunes City) شهری در شهرستان لانه ایالت اورگن است و در سرشماری سال ۲۰۱۱ میلادی، ۱٬۳۰۳ نفر جمعیت داشته که نسبت به سال ۲۰۱۰، ۰٫۱۵ درصد رشد جمعیت داشته‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
اولا وسروگ

اولا وسروگ (انگلیسی: Ola Wærhaug؛ زادهٔ ۲۴ دسامبر ۱۹۳۷) ورزشکار دوگانه اهل نروژ است.
لو-ا-گرون

مکان
| لو-ا-گرون | لو-ا-گرون |
| --- | --- |
شهرستان‌های فرانسه: شهرستان‌های فرانسه
Prefecture building of the Lot-et-Garonne department, in Agen: Prefecture building of the Lot-et-Garonne department, in Agen
  نشان:   نشان
موقعیت لو-ا-گرون در نقشه: موقعیت لو-ا-گرون در نقشه
مختصات: ۴۴°۲۰′ شمالی ۰°۳۰′ شرقی﻿ / ﻿۴۴٫۳۳۳°شمالی ۰٫۵۰۰°شرقی﻿ / 44.333; 0.500: مختصات: ۴۴°۲۰′ شمالی ۰°۳۰′ شرقی﻿ / ﻿۴۴٫۳۳۳°شمالی ۰٫۵۰۰°شرقی﻿ / 44.333; 0.500
استان‌های فرانسه: ناحیه آکیتن
Prefecture: اژن
Subprefectures: مارماند نراک وی نو سورلو
حکومت: حکومت
 • President of the General Council: Pierre Camani (حزب سوسیالیست (فرانسه))
مساحت: مساحت
 • کل: ۵٬۳۶۱ کیلومتر مربع (۲۰۷۰ مایل مربع)
جمعیت (2007): جمعیت (2007)
 • کل: ۳۲۴٬۱۷۰
 • رتبه: 72nd
 • تراکم: ۶۰/کیلومتر مربع (۱۶۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
شهرستان‌های فرانسه: 47
Arrondissements: 4
Cantons: 21
کمون: 319
^  French Land Register data, which exclude پای‌رود، and lakes, ponds, and glaciers larger than 1 km2: ^  French Land Register data, which exclude پای‌رود، and lakes, ponds, and glaciers larger than 1 km2
شهرستان لو-ا-گرون (به فرانسوی: Lot-et-Garonne) در ناحیه ناحیه آکیتن در کشور فرانسه واقع شده‌است.
ورکانه (همدان)

مکان
| ورکانه | ورکانه |
| --- | --- |
روستا: روستا
محل : محل 
ورکانه: ورکانه
مختصات: ۳۴°۳۸′ شمالی ۴۸°۳۷′ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۶۳۳°شمالی ۴۸٫۶۱۷°شرقی﻿ / 34.633; 48.617: مختصات: ۳۴°۳۸′ شمالی ۴۸°۳۷′ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۶۳۳°شمالی ۴۸٫۶۱۷°شرقی﻿ / 34.633; 48.617
استان: همدان
شهرستان: همدان
بخش: بخش مرکزی
جمعیت: ۷۱۳ نفر (سرشماری ۹۵)
ورکانه روستایی در نزدیکی شهر همدان واقع در استان همدان ایران است.
این روستا در دل کوهستان‌های زاگرس در شرق رودخانه ارزانفود و نزدیک قنات روستا واقع شده است که قدمت آن به اوایل دوره صفوی می‌رسد و تابستان‌های خنک، دلپذیر و زمستان‌های سخت و خشن دارد. نام روستا را با واژه گرگانه (یعنی مربوط به گُرگ‌ها) مرتبط دانسته‌اند.
روستای ورکانه با جمعیتی حدود ۱۰۰۰ نفر، متشکل از ۱۷۰ خانوار، در ۲۰ کیلومتری جنوب شرق همدان و در ارتفاع ۲۲۵۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این روستا که در دامنه کوه الوند واقع شده، با قدمتی حدوداً ۴۰۰ ساله (از اوایل دوره صفویه)، دارای معماری سنگی منحصر به فردی است که آن را به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسانده است. «اصطبل مری لیلی قراگوزلو» نیز یکی دیگر از آثار ملی ثبت شده در این روستاست.
روستای ورکانه به خاطر معماری منحصر به فرد و سابقه ۴۰۰ ساله‌اش، در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
زبان

بیشتر مردم روستای ورکانه همدان به زبان شیرین لری و با لهجه‌ای ساده و روان صحبت می‌کنند؛ اما تعدادی لک زبان و فارسی‌زبان هم در بین اهالی دیده می‌شود.
معماری

خانه‌های این روستا از سنگ ساخته شده و ساختمان‌های آن با استفاده از مصالح سنگ لاشه، چوب و ملات گل تشکیل یافته است. خانه‌ها بجز سقف تماماً از سنگ ساخته شده‌اند. به همین دلیل سالانه پذیرای گردشگران زیادی است.
سقف خانه‌ها با تیرهای چوبی و اندود است که با «کاه گل» یا قیر و گونی پوشیده شده‌اند. خانه‌ها رو به جنوب ساخته شده‌اند تا بیشترین استفاده را از نور آفتاب ببرند و از گرما و نور آن استفاده کنند.
با وجود پتانسیل بالای گردشگری به دلیل معماری خاص و نزدیکی به شهر زیرزمینی ارزان‌فود، ساخت‌وسازهای غیرمجاز با معماری شهری، بافت تاریخی روستا را تهدید می‌کند. این ساخت‌وسازها که با معماری سنگی روستا همخوانی ندارند، موجب کاهش گردشگران شده است. آمار بازدید گردشگران در سال‌های قبل از کرونا به ۳۰۰ هزار نفر می‌رسید، اما با تغییر بافت سنتی روستا، این آمار کاهش یافته است.
«چشمه قُُلقُل» این روستا نیز که در «مجموعه تلویزیونی علی‌البدل» در آن فیلم‌برداری شده، با ساخت و سازهایی همچون معماری شهری روبروست، ساختمان‌هایی که نمای آن‌ها با معماری سنگی ورکانه متفاوت است.
مشاهیر

«ورکانه» زادگاه پروفسور «توفیق موسیوند»، مخترع نخستین قلب مصنوعی در جهان است. او در دی ماه ۱۴۰۲ درگذشت.
جینسنگ

| جینسینگ | جینسینگ |
| --- | --- |
جینسنگ آمریکایی: جینسنگ آمریکایی
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاه
(طبقه‌بندی‌نشده):: گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده):: دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده):: آستریدها
راسته:: کرفس‌سانان
تیره:: عشقه‌ایان
زیرخانواده:: عشقه‌واران
سرده:: همه‌درمان کارل لینه
گونه‌ها: گونه‌ها
 زیرسرده همه‌درمان بخشه: همه‌درمان رشته: سه‌هفت‌ریشه جینسنگ چینی رشته: همه‌درمان Panax bipinnatifidus جینسنگ جینسنگ ژاپنی جینسنگ آمریکایی جینسنگ ویتنامی Panax wangianus جینسنگ زنگباری رشته: جینسنگ‌نما Panax pseudoginseng Panax stipuleanatus زیرسرده: سه‌برگ Panax trifolius:  زیرسرده همه‌درمان بخشه: همه‌درمان رشته: سه‌هفت‌ریشه جینسنگ چینی رشته: همه‌درمان Panax bipinnatifidus جینسنگ جینسنگ ژاپنی جینسنگ آمریکایی جینسنگ ویتنامی Panax wangianus جینسنگ زنگباری رشته: جینسنگ‌نما Panax pseudoginseng Panax stipuleanatus زیرسرده: سه‌برگ Panax trifolius
جینسِنگ یا آدم‌گیاه (به انگلیسی: Ginseng) نامی است عمومی برای هر یک از ۱۱ گونه گیاهان همیشه‌سبز از سرده همه‌درمان از خانواده عشقه‌ایان. ویژگی تمام این گیاهان آن است که حاوی نوعی گلیکوزید استروئیدی به نام جینسنوزاید هستند.
باور بر این است که جینسنگ برای بهبود سلامت مفید است. این گیاهان کوتاه، با رشد کم و با ریشه‌های گوشتی دارای یک ریشه رنگی دندانه‌دار شکل، یک ساقه نسبتاً بلند و برگ‌های سبز با شکل بیضوی هستند. برخی اعتقادشان بر این است که هر دو جینسنگ آمریکایی و جینسنگ آسیایی انرژی را افزایش می‌دهند، سطح قند خون و سطح کلسترول را پایین آورده و استرس را کم کرده. آرام‌بخش هستند و در درمان دیابت مؤثرند و اختلال عملکرد جنسی در مردان را مدیریت می‌کنند.
ریشه‌های جینسنگ فقط در فصل پاییز جمع‌آوری می‌شوند چرا که فقط در این حالت است که می‌توانند حالت گوشتی و ظاهر مناسب و مطبوع خود را حتی پس از خشک شدن نیز حفظ کنند.
نام

واژه جینسنگ از کلمه چینی جین‌سنگ (و در تلفظ دیگر: رین‌شن 人参) گرفته شده‌است. «رین» در چینی به معنی «مرد/آدم» و «شِن» به معنی نوعی گیاه یا ریشهٔ گیاه است. نام آدم‌گیاه به این خاطر به این گیاه داده شده‌است که شکل ریشه‌های دوشاخه آن شبیه به پاهای انسان است. کاربرد آن در زبان‌های غربی به سدهٔ هفدهم بازمی‌گردد.
گیاه‌شناسی

جینسنگ در دسته گیاهان همه ساله و دائمی قرار می‌گیرد. بسیار کند رشد بوده و به سال‌ها وقت برای بلوغ خود نیازمند است. ریشه‌ای بزرگ و گوشتی داشته و طول آن به cm 7-5 می‌رسد. ضخامت ریشه در حدود cm5/2-1 می‌باشد و بخش اصلی آن حالتی دوکی شکل و معمولاً ۲ شاخه در انتها را به خود می‌گیرد. معمولاً ریشه چه‌های کوچکی نیز از اطراف آن به سمت خارج رشد می‌کنند. ریشه این گیاهان در بین دوران ۳ تا۱۰ سالگی گیاه قابل برداشت است و در صورت گذشت سالیان بسیار دراز به تدریج فرسوده شده و تغییر شکل می‌دهد و می‌تواند منفذدار و چوبی شود.
این گیاه در حدود سال چهارم از زندگی خود شروع به گل دادن می‌کند و پس از سپری کردن حدوداً ۴ تا ۶ سال از عمر خود، ریشه اش، به بلوغ می‌رسد جالب این که اهمیت این گیاهان در چین تا به حدی است که صادرات بذر این گیاه ممنوع است و از گیاهان تحت حفاظت در این سرزمین به‌شمار می‌آیند. همچنین در کشور روسیه کندن گونه‌هایی وحشی این گیاهان غیرقانونی است و در صورت تخلف شرایط خاص خود را دارا می‌باشد. پس از برداشت گیاه آن، زمین در حدود ۴ الی ۶ سال قابل کشت مجدد جینسنگ نیست.
گیاه‌شناسی > رنگ

محدوده رنگی در بین ریشه این گیاه از زرد بسیار کم رنگ مایل به سفید تا خرمایی و قهوه‌ای در انواع آمریکایی آن است. این گیاه دارای ساقه‌ای برافراشته با ارتفاعی که می‌تواند به یک فوت نیز برسد و برگ‌های سبز رنگ با کناره‌های مضرس، میوه‌ای مشابه به تمشک یا شاتوت با تجمع خوشه‌ای مشابه، به رنگ قرمز روشن در لابلای برگ‌های نسبتاً پهن و زیبای آن به‌طور جالبی خود نمایی می‌کند.
تاریخچه

این گیاه در زمره گیاهان بومی مناطق شرقی آسیا و شمال آمریکا به‌شمار می‌آید ریشه آن به عنوان دارویی اساطیری، بیش از هزاران سال است که در میان مردم کشورهای چین، کره، تایلند، ویتنام، منچوری و نیز در بین سرخپوستان آمریکایی مورد مصرف قرار می‌گیرد. این گیاه قرن هاست که به منظور بهبود عملکرد حافظه، کاهش استرس، درمان ناتوانی، سستی و سایر علائم ناشی از فرسودگی و افزایش سن و همچنین برای افزایش طول عمر افراد مورد استفاده قرار می‌گیرد. این گیاه در دوران گذشته از چنان ارزش والایی در شرق برخوردار بود که به عنوان مثال در چین تنها امپراتوران حق جمع‌آوری و نگهداری ریشه‌های آن را داشتند و در دوران‌های بعد نیز به عنوان جزئی جدایی ناپذیر از وعده غذایی پادشاهان و امپراتوران به منظور افزایش قوای جسمانی، ذهنی، و به عنوان اکسیر جوانی و شادابی جایگاه خود را همچنان حفظ نمود.
تاریخچه > چین

ریشه این گیاه از چنان جایگاهی در میان بومیان چینی و درطب سنتی آن دوران بر خوردار بوده‌اند که اطبای کهن، از آن به عنوان جزئی لاینفک در همه نسخه‌های تجویزی خود استفاده می‌کردند و آن را در درمان هر نوع بیماری مفید می‌دانستند، این چنین بود که ریشه‌های آماده شده این گیاه (پس از طی مراحل تکمیلی) توسط خود بیمار به منظور بازیابی سلامت گذشته و از دست رفته یا توسط افراد سالم برای دستیابی و بهره‌مندی از خواص بی‌نظیر و شگفت‌آور این گیاه جویده می‌شدند.
تاریخچه > آشنایی غرب با جینسنگ

اگر چه جینسنگ بیش از ۴۰۰۰ سال است که مورد استفاده قرار می‌گیرد و نام آن به عنوان ارزنده‌ترین و محبوب‌ترین گیاه در میان نوشته‌های بدست آمده از ۲۰۰۰ سال پیش در چین قابل رویت است، اولین بار توسط گیاه‌شناسی به نام کولینسون (Collinson) در سال ۱۷۴۰ به جامعه علمی انگلستان شناسانده شد در قرن ۱۹ هم‌زمان یک کشیش که به عنوان مبلغ مذهبی پا به سرزمین چین نهاده بود پس از آشنایی با فواید این گیاه اعجاب‌آور مقاله‌ای ارائه داد با عنوان «شرحی دربارهٔ گیاهی تاتاری به نام جینسنگ» و در مورد خواص درمانی آن مطالبی منتشر ساخت و نقش بسزایی را در شناساندن این گیاه به مردم دیگر کشورها ایفا کرد.
این ماده قرن‌ها به صورت سنتی در سراسر آسیا و آمریکای شمالی مورد استفاده قرار می‌گرفت، این داروی گیاهی باعث افزایش توجه، حافظه و تمرکز می‌شود. و حتی به عنوان یک مکمل آرام بخش برای افرادی که دچار اضطراب می‌شوند مورد استفاده قرار می‌گیرد.
تاریخچه > جینسنگ قرمز

در دوران باستان جینسنگ قرمز به جینسنگی گفته می‌شد که پس از عملیات خشک شدن در برابر نور آفتاب به دست می‌آمد؛ ولی در دوران مدرن جینسنگ قرمز معمولاً طی پروسه بخار دادن که تأثیر مشابه‌ای را بر روی رنگ آن می‌گذارد حاصل می‌شود. در هر دو صورت این تغییر رنگ در نتیجه کاراملیزه شدن قندهای موجود در ریشه این گیاه اتفاق می‌افتد. به نظر می‌آید که تفاوت چندانی میان ریشه خشک شده در آفتاب یا بخار داده شده جینسنگ (جینسنگ قرمز) با ریشه معمولی جوشانده شده آن (جینسنگ سفید) در خواص، وجود نداشته باشد.
تحقیقات انجام شده در دانشگاه توکیو نشان داده‌است که جینسنگ قرمز کره‌ای می‌تواند با تحریک سلول‌های مغزی از نابودی تدریجی سلول‌های مغر جلوگیری کند و قادر به افزایش و توسعه فعالیت‌های ذهنی و بهبود و ارتقای عملکرد یادگیری و حافظه شود. هم‌اکنون در بسیاری از کشورها از این ماده برای درمان ناباروری و اختلالات اسپرم‌سازی در مردان استفاده می‌شود.
گونه‌ها

جینسنگ آمریکایی نسبت به مشابه چینی خود کوچکتر است و در بخش‌های شمالی آمریکا رشد می‌کند. جینسنگ آمریکایی توسط سرخپوستان (مردمان بومی آن مناطق) به منظور درمان بسیاری از بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این گیاه دارای لعاب (شیره‌ای) مشابه شیره گیاه شیرین‌بیان است که علاوه بر مواد شیرین موجود در آن برخی مواقع با مقادیری مواد تلخ و نیز انواعی از ترکیبات معطر همراه می‌باشد. این شیره می‌تواند بوی ملایمی داشته باشد یا اصلاً بویی نداشته یاشد. موضوع قابل ذکر دیگر در مورد این گیاه آن است که این گیاه با استقبال بسیار خوبی در آسیا مواجه شده به‌طوری‌که امروزه بیش از ۸۵ درصد جینسنگ کشت داده شده در آمریکا به بازارهای آسیایی صادر می‌گردند.
جینسنگ ژاپنی: این نوع جینسنگ از نظر محتویات فعال مشابه جینسنگ چینی بوده ولی با میزانی بسیار کمتر.
جینسنگ سیبری را نمی‌توان در رده جینسنگ حقیقی به حساب آورد. این نوع از جینسنگ به عنوان جینسنگ ارزان‌قیمت و با کیفیت دارویی پایین به فروش می‌رسد.
جینسنگ چینی کاملاً با جینسنگ آسیایی از نظر قدرت عمل فواید دارویی و درمانی و از نظر موارد استفاده متفاوت است. از جمله موارد درمانی که از این گیاه استفاده می‌شود، می‌توان به متوقف کردن خون‌ریزی و تسکین درد اشاره کرد.
جینسنگ هیمالیایی خواص درمانی و دارویی‌اش در مقایسه با جینسنگ آسیایی بسیار کمتر بوده و هیمالیایی‌ها از آن در درمان کم‌اشتهایی و موارد دُش‌گواری بهره می‌گیرند.
جینسنگ کوتوله از انواع نادر جینسنگ آمریکایی به‌شمار می‌آید و سرخپوستان آمریکایی معمولاً از آن در درمان سردرد، سرفه، سوء هاضمه بهره می‌گیرند.
جینسنگ پرویی که به ماکا هم شهرت دارد، اثرات زیادی در تندرستی انسان دارد و باعث افزایش قدرت جنسی می‌شود و با ناباروری زنان نیز مقابله می‌کند.
خواص درمانی

مزایای متعددی برای جینسنگ گزارش شده‌است. با این حال، برای تأیید این، تحقیقات بیشتری لازم است. جینسنگ به‌طور سنتی برای کمک به طیف وسیعی از بهبود سلامتی در نظر گرفته شده اما دانشمندان غربی و متخصصان بهداشت، اغلب خواص دارویی جینسنگ را مورد سؤال قرار می‌دهند و معتقدند تحقیقات بیشتری برای تأیید فواید آن به عنوان یک مکمل غذایی ضروری است. هیچ شواهد قطعی وجود ندارد که اثربخشی واقعی جینسنگ را تأیید کند. محصولات دارای جینسنگ می‌توانند با کیفیت و خواص دارویی متفاوتی همراه باشند. بررسی این محصولات قبل از خرید به شدت توصیه می‌شود. بعضی از محصولات حاوی مقادیر کم یا نامنظم جینسنگ بوده و برخی از آن‌ها حاوی مواد دیگری است.
شواهد مستند نشان می‌دهد که گیاه جینسنگ دارای آثار متعدد فارماکولوژی از جمله دارای اثر ضد خستگی (تقویت‌کننده قوای جسمی و فکری) می‌باشد. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که بسیاری از اثرات ضد خستگی جینسنگ مربوط به اثر محرک جینسنگ روی سیستم اعصاب مرکزی است.
از جینسنگ در طب سنتی برای درمان دیابت، تقویت قوای جسمی و جنسی و نیز به عنوان مکمل غذایی استفاده می‌شده‌است. در طب نوین نیز مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از جینسنگ به عنوان مکمل غذایی باعث بهبود کیفیت زندگی شده‌اند که می‌تواند به خاطر خاصیت ضدالتهابی جینسنوزایدها و اثر آن‌ها در مقابله بهتر بدن با استرس باشد. برای درمان سرطان نیز این گیاه بسیار توصیه می‌شود.
جینسنگ را به عنوان یک عامل پیشگیری‌کننده و نیز اعاده‌کننده و کارا به منظور افزایش ظرفیت جسمانی و ذهنی و روانی تأیید کرده و نقش به سزای آن را به منظور کمک در بهبود عوارضی چون ضعف، ناتوانی، از دست دادن تمرکز در طول دوره نقاهت مورد توجه قرار داده‌است و بیشتر محرک ذهن است . تاکنون حدود ۳۰ نوع مختلف آن از ریشه این گیاهان تخلیص شده و مورد بررسی قرار گرفته‌است.
محققان اظهار می‌کنند که مزایای بهداشتی زیر به جینسنگ مرتبط است:
افزایش انرژی (نیرومندتر ساختن بدن)
بهبود عملکرد شناختی (بهبود فرآیندهای تفکر و ادراک)
اثرات ضدالتهابی
درمان اختلال نعوظ
پیشگیری از آنفلوانزا
کاهش قند خون