stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان ازبکی جنوبی
الفبای عربی ازبکی

مردم ازبک در افغانستان، و همین‌طور پناهندگان افغانی ازبک ساکن ایران و پاکستان، و همین‌طور اقلیت ازبک در منطقه‌ٔ سین‌کیانگ چین، زبان ازبکی را با خط عربی می‌نوسیند. ازبکهای ساکن سین‌کیانگ، برای این کار از الفبای اویغوری استفاده می‌کنند، که قواعد خویش را دارد. الفبای عربی ازبکی افغانستان دارای قواعد نوشتاری خویش می‌باشد، قواعدی که در دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰، در فرهنگ لغات و کتب مختلف چاپ شده توسط فرهنگیان و دانشگاهیان ازبک‌زبان، استانداردسازی شده‌اندز الفبای عربی ازبکی افغانستان، در کل مثل الفبای فارسی می‌باشد، با این تفاوت که الفبای عربی ازبکی سه حرف بیشتر دارد. این دو شامل «اۉ / ۉ» و «اې / ې» می باشد و برای نشان دادن واکه‌هایی که معادل آنها در الفبای لاتین ازبکی «Oʻ oʻ » و «E e» است می باشند.
حرف جدید سوم، حرف ترکیبی «نگ»، یا به عبارتی «نون غنه» می‌باشد. مثال آن در فارسی، در کلمه‌ی مثل «نان سنگک» می‌باشد. با کمی دقت، می‌توان شنید که حرف «گ» در کلمهٔ سنگک به شکلی ضغیف شده تلفظ می‌شود، و به عبارتی دیگر، در حرف «نون» ادغام می‌شود. این صدا، سابقا در ترکی آذربایجانی و استانبولی نیز بوده‌است، اما امروزه، این صدا به «ن» مبدل شده‌ است. نمونه‌ی‌ آن، واژهٔ «ینگه‌دنیا»، که امروزه چه در ترکی آذربایجانی و چه استانبولی، «یئنی دونیا» تلفظ می‌شود.
الفبای عربی ازبکی > واکه‌ها

زبان ازبکی دارای ۶ واکه (حرف صدادار) می‌باشد. بر خلاف سایر زبان‌های ترکی، قانون هماهنگی واکه‌ای در ازبکی وجود ندارد. سابقا لهجه‌های ازبکی در میان دهقانان و در مناطق روستایی دارای ۹ واکه و تابع سخت قانون هماهنگی واکه‌ای بود. در مقابل آن، لهجه‌های شهری، به دلیل این‌که شهرهای ماوراءالنهر و شمال افغانستان معمولا دوزبانه فارسی/تاجیکی و ترکی/ازبکی بودند، لهجه‌های شهری تحت تاثیر شدید گویش فارسی‌زبانان قرار گرفته و به مرور زمان،  قانون هماهنگی واکه‌ای در آن به حد زیادی تضعیف شده بود.
تا پیش از پروژه‌ٔ دولت-ملت سازی در اتحاد جماهیر شوروی و تشکیل ازبکستان شوروی، دانستن و پایبند بودن به قانون هماهنگی واکه‌ای در گفتار، نشان تسلط شخص بر زبان زبان ترکی و نشان ارجمندی بود. زبان فرهنگ و ادب ترکی در آن زمان، زبان جغتایی بود که در آن، مثل سایر زبانهای ترکی، قانون هماهنگی واکه‌ها رعایت می‌شد.
اما با تشکیل ازبکستان شوروی و تلاش برای استانداردسازی زبان ازبکی به جهت متحد کردن مردمان شهرها و روستاهای بخارا، خیوه و قوقند، تصمیم بر ساده‌سازی زبان و تطبیق آن با لهجه‌ٔ شهرها شد. در نتیجه، تعداد واکه‌ها از ۹ به ۶ کاهش یافت، و چه در نوشتار عربی، و چه در نوشتارهای جدید سیریلیک و لاتین، این امر بازتاب داده شد.
| آوانگاری | عربی> تنها | عربی> آغازی | عربی> میانی | عربی> پایانی | لاتین | سیریلیک |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| [æ] ~ [ɑ] | اَ‎ | اَ‎ | ـَ‎ | ه‎ | A a | А а |
| [ɒ] ~ [ɔ] | آ‎ | آ‎ | ـا‎ | ـا‎ | ‌ O o | О о |
| [i] | ای‎ | ایـ‎ | ـیـ‎ | ـی‎ | I i | И и |
| [e] | اې‎ | اېـ‎ | ـېـ ‎ | ـې‎ | E e | Э э / Е е |
| [o] | اۉ‎ | اۉ‎ | ـۉ‎ | ـۉ‎ | Oʻ oʻ | Ў ў |
| [u] | او‎ | او‎ | ـو‎ | ـو‎ | ‌ U u | У у |
الفبای عربی ازبکی > همخوان‌ها

هم‌خوان‌های ازبکی مشابه هم‌خوان‌های فارسی هستند. حروف «ث، ح، ذ، ژ، ص، ض، ط، ظ، ع»  در واژگان ازبکی استفاده نمی‌شوند و فقط مختص واژگان دخیل از عربی، فارسی، و زبانهای اروپایی هستند.
| حرف> تنها | حرف> آغازی | حرف> میانی | حرف> ‌پایانی | معادل لاتین | آوانگاری |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ب‎ | بـ‎ | ـبـ‎ | ـب‎ | B b | /b/ |
| پ‎ | پـ‎ | ـپـ‎ | ـپ‎ | P p | /p/ |
| ت‎ | تـ‎ | ـتـ‎ | ـت‎ | T t | /t/ |
| ث‎ | ثـ‎ | ـثـ‎ | ـث‎ | S s | /s/ |
| ج‎ | جـ‎ | ـجـ‎ | ـج‎ | J j | /dʒ/ |
| چ‎ | چـ‎ | ـچـ‎ | ـچ‎ | Ch ch | /tʃ/ |
| ح‎ | حـ‎ | ـحـ‎ | ـح‎ | H h | /h/ |
| خ‎ | خـ‎ | ـخـ‎ | ـخ‎ | X x | /x/ |
| د‎ | د‎ | ـد‎ | ـد‎ | D d | /d/ |
| ذ‎ | ذ‎ | ـذ‎ | ـذ‎ | Z z | /z/ |
| ر‎ | ر‎ | ـر‎ | ـر‎ | R r | /r/ |
| ز‎ | ز‎ | ـز‎ | ـز‎ | Z z | /z/ |
| ژ‎ | ژ‎ | ـژ‎ | ـژ‎ | J j | /ʒ/ |
| س‎ | سـ‎ | ـسـ‎ | ـس‎ | S s | /s/ |
| ش‎ | شـ‎ | ـشـ‎ | ـش‎ | Sh Sh | /ʃ/ |
| ص‎ | صـ‎ | ـصـ‎ | ـص‎ | S s | /s/ |
| ض‎ | ضـ‎ | ـضـ‎ | ـض‎ | Z z | /z/ |
| ط‎ | طـ‎ | ـطـ‎ | ـط‎ | T t | /t/ |
| ظ‎ | ظـ‎ | ـظـ‎ | ـظ‎ | Z z | /z/ |
| ع‎ | عـ‎ | ـعـ‎ | ـع‎ | ʻ | /ʔ/ |
| غ‎ | غـ‎ | ـغـ‎ | ـغ‎ | Gʻ gʻ | /ɣ~ʁ/ |
| ف‎ | فـ‎ | ـفـ‎ | ـف‎ | F f | /f/ |
| ق‎ | قـ‎ | ـقـ‎ | ـق‎ | Q q | /q/ |
| ک‎ | کـ‎ | ـکـ‎ | ـک‎ | K k | /k/ |
| گ‎ | گـ‎ | ـگـ‎ | ـگ‎ | G g | /g/ |
| م‎ | مـ‎ | ـمـ‎ | ـم‎ | M m | /m/ |
| ن‎ | نـ‎ | ـنـ‎ | ـن‎ | N n | /n/ |
| نگ‎ | -‎ | ـنگـ‎ | ـنگ‎ | -ng | /ŋ/ |
| و‎ | و‎ | ـو‎ | ـو‎ | V v | /v/ |
| ه‎ | هـ‎ | ـهـ‎ | ـه‎ | H h | /h/ |
| ی‎ | یـ‎ | ـیـ‎ | ـی‎ | ‌ Y y | /j/ |
| ء‎ | ئـ / أ / ؤ‎ | ـئـ / ـأ / ـؤ‎ | -‎ | ʻ | /ʔ/ |
نمونه متن

ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| خط لاتین ازبکی | خط عربی ازبکی | خط سیریلیک ازبکی | ترجمه فارسی |
| Barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng boʻlib tugʻiladilar. Ular aql va vijdon sohibidirlar va bir-birlari ila birodarlarcha muomala qilishlari zarur. | برچه آدملر اېرکین، قدر-قیمت و حقوقلرده تېنگ بۉلیب توغیلدیلر. اولر عقل و وجدان صاحبیدیرلر و بیر-بیرلری ایله برادرلرچه معامله قیلیشلری ضرور.‎ | Барча одамлар эркин, қадр-қиммат ва ҳуқуқларда тенг бўлиб туғиладилар. Улар ақл ва виждон соҳибидирлар ва бир-бирлари ила биродарларча муомала қилишлари зарур. | همه انسان‌ها آزاد به دنیا می‌آیند و از نظر حیثیت و حقوق برابر هستند. آنها دارای عقل و وجدان هستند و باید نسبت به یکدیگر با روحیه برادری رفتار کنند. |
ماریو چکی گوری

| ماریو چکی گوری | ماریو چکی گوری |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۱ مارس ۱۹۲۰ برشا
درگذشت: ۵ نوامبر ۱۹۹۳ (۷۳ سال) رم
ملیت: ایتالیا
ماریو چکی گوری (انگلیسی: Mario Cecchi Gori؛ ‏ ۲۱ مارس ۱۹۲۰ – ۵ نوامبر ۱۹۹۳) تهیه‌کننده فیلم اهل ایتالیا بود.
فیلم‌شناسی

فروشگاه بزرگ
راز
کورلئونه
گنجشک
تعطیلات در آمریکا
اعتراض عمومی
طلاق
اسکی مارپیچ
ایل پوستینو: پستچی
امشب در منزل آلیس
هم‌کلاسی‌ها
دوشیزه‌ای برای شاهزاده
تعطیلات آخر هفته، به سبک ایتالیایی
لعنت به روزی که تو را ملاقات کردم
راه حل سوم
یک کارآگاه
موزه کتاب و میراث مستند ایران

| 0 | 1 |
| --- | --- |
بنیان‌گذاری: ۲۴ بهمن ۱۳۹۴ خورشیدی
مکان: ایران، تهران، بزرگراه حقانی، بلوار کتابخانه ملی ایران، ساختمان کتابخانه ملی ایران
مختصات: ۳۵°۴۵′۸٫۵۳″ شمالی ۵۱°۲۶′۳٫۶۷″ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۷۵۲۳۶۹۴°شمالی ۵۱٫۴۳۴۳۵۲۸°شرقی﻿ / 35.7523694; 51.4343528
گونه: موزه تاریخی-هنری
بنیان‌گذار: سید رضا صالحی امیری (رئیس وقت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)
مدیر: رییس اداره : علیرضا نیک نژاد
معمار: یوسف شریعت‌زاده و محسن میرحیدر
وبگاه: www.nlai.ir/museum
روزهای کاری: شنبه تا چهارشنبه ساعت ۸ تا ۱۶ بازدید برای عموم آزاد است: روزهای کاری: شنبه تا چهارشنبه ساعت ۸ تا ۱۶ بازدید برای عموم آزاد است
موزه کتاب و میراث مستند ایران، موزه‌ای تاریخی و هنری بر پایه نمایش آثار کاغذی و یکی از بخش‌های سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است. در این موزه، آثاری همچون اسناد ارزشمند تاریخی، نسخ خطی، مرقعات، کتاب‌های کمیاب و نفیس چاپی، منابع غیرکتابی، تابلوهای خوشنویسی و نقاشی، نشریات و آثار مرتبط با برخی از مشاهیر به نمایش گذاشته شده‌است.
تاریخچه

این موزه، در بهمن‌ماه ۱۳۹۴ خورشیدی، در ساختمان کتابخانه ملی، واقع در بزرگراه حقانی تهران با حضور معاون رئیس‌جمهور وقت، اسحاق جهانگیری، گشایش یافت.
پیش از آن، آثار گنجینه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در تالارهای گوناگون به صورت مستقل به نمایش درمی‌آمد که در دوره ریاست سید رضا صالحی امیری، تصمیم بر تغییر کاربری یکی از مخازن، برای تمرکز نمایش آثار و گشایش رسمی موزه‌ای برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اتخاذ گردید. هدف از تشکیل آن، ارتقای فرهنگ جامعه و اشاعه فرهنگ ایرانی اسلامی از طریق نمایش گنجینه‌های سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بوده‌است.
بخش‌ها

موزه کتاب و میراث مستند ایران، دارای دو بخش اصلی است:
تالار نمایشگاه آثار؛ در این تالار آثار در قالب نمایشگاه‌های فصلی و موضوعی در معرض دید عموم قرار می‌گیرند. آثار نمایشگاه‌های فصلی با توجه به غنای مخازن سازمان و متناسب با مناسبت خاص تاریخی برگزیده شده و به صورت چرخشی به نمایش درمی‌آیند.
سالن اجتماعات؛ این تالار برای برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری، نمایش فیلم، کارگاه آموزشی، نشست و کنفرانس طراحی شده‌است.
سردیس فردوسی

در موزه کتاب و میراث مستند سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران سردیسی از حکیم ابوالقاسم فردوسی نگهداری می‌شود که در تاریخ ۶ اسفند ماه ۱۳۹۸ خورشیدی از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور به شماره ۱۴۴۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این اثر ارزشمند در ۱۳۱۳ خورشیدی، توسط ابوالحسن صدیقی خلق و پس از آن در سرسرای ساختمان قدیم و تاریخی کتابخانه ملی ایران واقع در خیابان سی تیر نصب گردید که با انتقال ساختمان کتابخانه ملی، در حال حاضر در محل موزه کتاب و میراث مستند ایران واقع در ساختمان جدید کتابخانه ملی در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته‌است. ابعاد این سردیس ۵۰ در ۲۶ با ارتفاع ۷۰ سانتی‌متر بوده و جنس عمدهٔ آن از گچ ساخته شده و در پایین آن امضای استاد و تاریخ ساخت وجود دارد.
یادگارهای اساتید

این موزه، افزون بر آثار هنری، به نگهداری و نمایش یادگارهای استادانی همچون محمدعلی جمالزاده، ایرج افشار، محدث ارموی، محمود حسابی، جلال آل احمد و دیگران می‌پردازد. از آن جمله می‌توان به یادگارها و اتاق کار پوری سلطانی اشاره کرد که در آبان‌ماه ۱۳۹۷ به پاس زحمات این بانوی کتابدار و همه کتابداران ایران، در این موزه رونمایی گردید.
تمبر نوروزی

در پایان سال ۱۳۹۷ خورشیدی همکاری متقابلی میان موزه کتاب و میراث مستند و موزه ارتباطات (موزه پست و ارتباطات ایران) به وجود آمد که حاصل آن، طراحی تمبر نوروز ۱۳۹۸، با استفاده از یکی از نگاره‌های نسخه خطی دیوان حافظ شیرازی، با تاریخ ۸۷۸ هجری قمری، متعلق به کتابخانه ملی ایران بود. این نگاره زیبا که بزم شادمانی و پناه بردن انسان‌ها به دامان طبیعت را در بهار نشان می‌دهد با غزل زیبای حافظ با مطلع «خوش آمد گل وز آن خوشتر نباشد …» همراه است. این تمبر، در ۲۲ اسفندماه ۱۳۹۷، در شمارگان هفتاد هزار دوره، از زیباترین تمبرهای ایرانی است که به عنوان پنجاه و پنجمین تمبر با مناسبت جشن جهانی نوروز به چاپ رسیده‌است.
نمایشگاه‌ها

در این موزه، شماری وقایع فرهنگی رقم خورده‌است:
نمایشگاه نسخ خطی فارسی در دانشگاه براتیسلاوا اسلواکی
نمایشگاه هفته فرهنگی الجزایر
نمایشگاه یکصد و دهمین سال انقلاب مشروطه
نمایشگاه قومیت و هویت ملی
نمایشگاه و نشست میراث مشترک ایران و قفقاز
نمایشگاه شاهنامه نگاری در دوره قاجار
نمایشگاه میراث مستند سینمای ملی ایران با محوریت بزرگداشت استاد عزت‌الله انتظامی
نمایشگاه خاطرات مدارس دهه پنجاه و شصت
نمایشگاه بر چکاد قلم، از آثار خوشنویسی دوره قاجار
نمایشگاه آثار کاریکاتور کامبیز درم بخش به مناسبت هفته بزرگداشت کتاب و کتابخوانی
نمایشگاه «جهانی در نصف جهان»، دربارهٔ تاریخ محلی اصفهان با معرفی میراث مستند مجموعه فرهنگی تخت فولاد
نمایشگاه «دشنه بر شریان تاریخ»، به مناسبت سالروز قتل میرزا تقی خان امیرکبیر
نمایشگاه «رواق منظر جان»، در نمایش آثار تذهیب هنرمندان معاصر
نمایشگاه چهلمین ۵۷، با نمایش مجموعه تمبرهای سالگرد پیروزی انقلاب با همراهی موزه پست ایران و نشریات جریان‌ساز انقلابی
نمایشگاه دست‌نوشته‌های علامه حلی در حاشیه همایش بین‌المللی علامه حلی و فرهنگ اسلامی
نمایشگاه نوروز ۱۳۹۸ خورشیدی با نمایش پنجاه و پنج دوره تمبر نوروزی و شماری از سفرنامه‌های نفیس تاریخی
نمایشگاه «همدان میراث‌دار تاریخ»، با معرفی میراث مستند تاریخی استان همدان
نمایشگاه تاریخ محلی استان مازندران
نمایشگاه تاریخ محلی استان گیلان با عنوان «گیلان قلمرو سبز آبی ایران»
نمایشگاه نقاشیخط کارگاه عظیم فلاح؛ (نمایشگاه گروهی اعضای هنرمند سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)
نمایشگاه تاریخ محلی استان یزد
نمایشگاه شب سیاحان ایتالیایی در ایران از سلسله نشست‌های «شب‌های بخارا» با همکاری مجله بخارا
نمایشگاه آثار نقاشی پشت شیشه به سرپرستی مهرنوش بشارت
نمایشگاه تاریخ محلی استان فارس با عنوان «فارس مهد تمدن ایران‌زمین»
نمایشگاه شب سیاحان فرانسوی در ایران از سلسله نشست‌های «شب‌های بخارا» با همکاری مجله بخارا
نمایشگاه «شب‌های روشن»، به مناسبت زادروز جلال آل احمد با همکاری مجله بخارا
نمایشگاه تاریخ محلی خراسان با عنوان «خراسان سرزمین خورشید»
نمایشگاه و رونمایی از عکس‌های دیده‌نشده از دوره قاجار، محفوظ در آرشیو ملی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با همکاری «آلبوم‌خانه» مجموعه فرهنگی و میراث جهانی کاخ گلستان به مناسبت روز جهانی میراث دیداری و شنیداری
نمایشگاه روز زن، دربارهٔ عقدنامه‌های تاریخی مشاهیر دوره قاجار
نمایشگاه تاریخچه خدمات بهداشتی و درمانی به پاس زحمات کادر درمان ایران در پاندمی کرونا
نمایشگاه مجازی برترین نفایس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با عنوان «ما»
کهن‌ترین آثار موزه

کهن‌ترین نسخه خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران مجموعه رسایلی با تاریخ ۴۲۰ هجری قمری است که به خط نسخ کهن بر روی کاغذ نخودی بغدادی نگارش یافته‌است. این اثر رسالاتی چون: عجایب احکام امیرالمؤمنین دربارهٔ قضاوت‌های امام اول شیعیان، جاویدان خرد اثر ابوعلی مسکویه در حکمت عملی و اندرزنامه‌ای، الادب الصغیر ابن مقفع در موضوع اخلاق، کتمان‌السر و حفظ‌اللسان ابوعثمان عمرو بن بحر، معروف به جاحظ در اخلاق و ذکرالخلائف و عنوان‌المعارف صاحب بن عباد در سرگذشت پیامبر اسلام و خلفای راشدین را دربردارد. آنچه که امروزه از سرگذشت این نسخه می‌دانیم؛ بر اساس یادداشت‌های موجود در آن است؛ بدین شرح که ابوالنجیب عبدالرحمن بن محمد بن عبدالکریم کرخی در سال ۵۲۸ قمری از متن این نسخه رونویسی کرده و خط وی در پایان آن وجود دارد. سپس سال‌ها نزد علامه امین بوده و شیخ آقابزرگ تهرانی آن را در دمشق نزد ایشان دیده و در کتاب الذریعه الی تصانیف الشیعه از آن یاد کرده‌است.
کهن‌ترین سند تاریخی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران فرمانی از سلطان ابوسعید بهادرخان ایلخانی است. متن سند به خط تعلیق رایج در اسناد دیوانی دوره ایلخانیان نگاشته شده و در بخش پایانی آن، فرمانی از سلطان ابوسعید است. این فرمان در منطقه کوهک فارس به تاریخ ربیع‌الاول سال ۷۲۶ هجری قمری صادر شده‌است. نام امیران صاحب آل تمغا و همچنین نام شخص و روستای متعلق به وی، از میان رفته‌است. اما مضمون مستفاد از سطرهای باقی مانده؛ تأکید بر خارج بودن یک روستای فارس از املاک حکومتی آل اینجو و تعلق آن به یک شخص و معافیت او از انواع مالیات است. این سند دارای دو مهر قرمز و یک مهر سیاه در قسمت رو و شش مهر در پشت بوده که به کارگزاران دیوانی تعلق داشته‌است. متن مهرها به خط اویغوری و عربی نگاشته شده‌است. بخش عربی مهرها عمدتاً شعارهای اصلی مسلمانان را شامل می‌گردد.
معتبرترین آثار موزه

شماری از آثار نفیسی که در این موزه به نمایش درآمده؛ بدین شرح است:
متمم قانون اساسی مشروطه بر کاغذی با سربرگ مجلس شورای ملی به تاریخ ۱۳۲۵ هجری قمری و با توشیح و امضای محمدعلی شاه قاجار
نسخه خطی کلیات سعدی به خط علی بن احمد شیرازی با تاریخ ۷۸۴ هجری قمری (ثبت در برنامه حافظه جهانی یونسکو)
نسخه خطی قرآن به خط نسخ زین‌العابدین قزوینی با تاریخ ۱۲۱۹ هجری قمری، کتابت برای فتحعلیشاه قاجار در شیراز و با صفحات تماماً مذهب و مرصع به عنوان «نفیس‌ترین قرآن جهان اسلام»
برگ‌هایی از نسخه خطی قرآن منسوب به بایسنغر میرزا، شاهزاده تیموری با تاریخ ۸۳۷ هجری قمری
نسخه خطی قرآن با تاریخ ۱۲۵۹ هجری قمری به خط نسخ وصال شیرازی و صفحات مذهب و مرصع و جلد روغنی به شیوه کتاب‌آرایی خاندان وصال
نسخه خطی ادویه مفرده تألیف ابوبکر حامد بن سمجون اندلسی در پزشکی با تاریخ قرن هفتم هجری قمری
نسخه خطی «شرح الاشارات و التنبیهات» به خط خواجه نصیرالدین طوسی با تاریخ ۶۷۲ هجری قمری
نسخه خطی جنگ یادداشت‌های گوناگون، به خط صدرالدین محمد بن ابراهیم قوام شیرازی معروف به ملاصدرا و استادش میرداماد با تاریخ ۱۰۵۰ هجری قمری
نسخه خطی صحیفه سجادیه به خط احمد نیریزی با تاریخ ۱۱۲۱ هجری قمری
مرقع «صلواتیه» اثر خواجه نصیرالدین طوسی به خط نستعلیق محمود بن محمدحسن در تاریخ ۱۰۶۴ هجری قمری
کتاب القانون فی الطب اثر ابن سینا که در ۱۵۵۳ میلادی در رم به چاپ سربی رسیده‌است.
کتاب گلستان سعدی به زبان آلمانی، ترجمه آدام اولئاریوس با تاریخ چاپ ۱۶۵۴ میلادی با عنوان آلمانی گلستان ایران
کتاب رساله جهادیه تألیف میرزا عیسی قائم‌مقام فراهانی با تاریخ ۱۲۳۳ هجری قمری که به عنوان «نخستین کتاب چاپ سربی فارسی» و با حمایت ولیعهد عباس‌میرزا در تبریز به‌چاپ رسیده‌است.
«روزنامه وقایع اتفاقیه» به صاحب امتیازی میرزا تقی‌خان امیر کبیر که انتشار آن در ۱۲۶۷ هجری قمری، به صورت چاپ سنگی آغاز یافت.
«روزنامه شکوفه» با مدیریت مریم عمید سمنانی معروف به «مزین‌السلطنه»؛ مدیر مدرسه مزینیه تهران به عنوان یکی از روزنامه‌های پیشرو و ویژه بانوان که در سال‌های ۱۹۱۳ تا ۱۹۱۹ میلادی منتشر می‌شد.
نگارخانه

شماری از تصاویر و آثار موزه کتاب و میراث مستند ایران:
سردیس حکیم ابوالقاسم فردوسی
امضای ابوالحسن صدیقی بر سردیس ابوالقاسم فردوسی
یادمان بانو پوری سلطانی
یادمان جلال آل احمد
تمبر جشن جهانی نوروز ۱۳۹۸ خورشیدی
کهن‌ترین نسخه خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
کهن‌ترین سند سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
جلد لاکی روغنی نسخه خطی قرآن
مرقع صلواتیه؛ متن از خواجه نصیرالدین طوسی؛ تاریخ ۱۰۶۴ق
طومار قرآن؛ سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
اوروبروس

اوروبروس یا دُنب‌خوار نمادی باستانی از مار یا اژدهایی است که دم‌اش را می‌خورد.
این نماد، نشان‌دهندهٔ چرخهٔ ابدی تناسخ یا ابدیت است. این نماد به‌طور گسترده در نمادهای مکتب گنوسی، کیمیاگری و مکتب هرمسی به کار رفته‌است.
واژه‌شناسی

اوروبروس واژه‌ای با تبار یونانی است و از دو بخش اورا (یونانی: οὐρά) به معنای دم و بوروس (یونانی: βόρος) به معنای خوردن ایجاد شده‌است. بر روی هم این واژه معنای «[او که] دم [خود] را می‌خورد» می‌دهد.
سمباتابرد

| سمباتابرد Սմբատաբերդ | سمباتابرد Սմբատաբերդ |
| --- | --- |
بین روستاهای یغگیس و آرتابوینک، استان وایوتس‌جور، ارمنستان : بین روستاهای یغگیس و آرتابوینک، استان وایوتس‌جور، ارمنستان 
دیوارهای بیرونی دژ سمباتابرد: دیوارهای بیرونی دژ سمباتابرد
سمباتابرد Սմբատաբերդنمایش نقشه ارمنستانسمباتابرد Սմբատաբերդنمایش نقشه وایوتس‌جور: سمباتابرد Սմբատաբերդنمایش نقشه ارمنستانسمباتابرد Սմբատաբերդنمایش نقشه وایوتس‌جور
مختصات: ۳۹°۵۲′۱۸″شمالی ۴۵°۲۰′۱۷″شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۸۷۱۷۳۶°شمالی ۴۵٫۳۳۸۱۱۳°شرقی﻿ / 39.871736; 45.338113
گونه: دژ
اطلاعات پایگاه: اطلاعات پایگاه
دسترس‌پذیری برای مردم: بله
شرایط: دیوارهای استحکامی بیرونی، برج‌ها و قلعه هنوز سالم مانده‌اند.
پیشینه مکان: پیشینه مکان
ساخت: احتمالاً در قرن پنجم میلادی ایجاد شده و در قرون ۹–۱۰ و ۱۳ بازسازی شده است.
سِمباتابِرد (ارمنی: Սմբատաբերդ تلفظ در ارمنی: [səmbɑtɑˈbɛɾtʰ]) یک قلعهٔ قرون وسطایی است که بر روی قله‌ای از تپهٔ بین روستاهای آرتابوینک و یغگیس در استان وایوتس‌جور در کشور ارمنستان واقع شده است. این قلعه ممکن است از قرن پنجم میلادی یا پیش از آن وجود داشته باشد، اگرچه منابع دیگر آن را به قرن‌های ۹ تا ۱۱ میلادی نسبت می‌دهند. دیوارهای بزرگ بازالت آن به‌خوبی حفظ شده‌اند، اما از ساختارهای داخل قلعه کمتر چیزی باقی مانده است. این قلعه به‌عنوان قلعهٔ اصلی شاهزادگان ارمنی سیونیک در زمانی که یغگیس محل اقامت حکام آن استان بود، عمل می‌کرد. در قرن سیزدهم میلادی، تحت حکمرانی دودمان اربلیان گسترش بیشتری یافت. اکنون این قلعه یکی از جاذبه‌های گردشگری برجسته در استان وایوتس‌جور است.
نام

سمباتابرد در ارمنی به معنای «قلعهٔ سمبات» است و به‌طور سنتی توسط ساکنان منطقه با این نام خوانده می‌شود. ساخت و نام سمباتابرد به‌طور سنتی با شاهزادهٔ قرن دهم سمبات از دودمان سیونی مرتبط است. بر اساس نظر دیگری، ساکنان محلی این نام را به قلعه داده‌اند زیرا شاهزاده سمبات از دودمان اربیلیان (حک. ۱۲۵۱–۱۲۷۳) در این نزدیکی و در سکونتگاه یغگیس دفن شده است. قوند آلیشان نام این دژ را به‌عنوان یک نام فولکلوریک خالص در نظر گرفت و قلعه را به نام صومعهٔ نزدیک تساغاتس کار می‌نامید. گاهی اوقات از نام سمباتابرد برای اشاره به قلعه و یغگیس به‌طور همزمان استفاده شده است، اگرچه این دو مکان از یکدیگر ۱ تا ۲ کیلومتر فاصله دارند.
موقعیت

سمباتابرد در بالای یک قله کوهستانی در شرق روستای آرتابوینک و غرب یغگیس، در ارتفاع ۲۰۰۰ متری قرار دارد. این قلعه در موقعیتی بسیار مناسب ساخته شده است، که توسط صخره‌های شیب‌دار در سمت‌های شرقی، غربی و جنوبی خود محافظت می‌شود، که این صخره‌ها توسط دیوارهای قلعه بیشتر تقویت شده‌اند. دیوارهای بزرگ و هرم‌شکل دیوار دفاعی که قلعه را به‌طور کامل احاطه کرده‌اند، به‌طور نسبی به‌خوبی حفظ شده‌اند. دیوارها از سنگ‌های بزرگ و هلال‌شکل بازالت و همچنین سنگ‌های ناتراشیده ساخته شده‌اند که با ملات آهک به هم پیوسته‌اند. دیوارها ضخامت ۲ تا ۳ متر دارند، و برجک‌های نیم‌دایره‌ای در امتداد دیوار، ۸ تا ۱۰ متر ارتفاع دارند. قلعه به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده است که هر کدام برجک دفاعی خود را داشته‌اند. در داخل قلعه چیزی جز بنیادهای ضعیف بناها در نزدیکی دیوارهای دفاعی و نگهبانی که در بلندترین نقطهٔ سایت قرار دارد، باقی نمانده است. برخی از ویرانه‌های ساختمان‌های قابل سکونت و مخازن آب حفظ شده‌اند. بخشی از ساختارهای داخل سمباتابرد احتمالاً مکان‌های خاص زندگی شاهزاده‌گان بوده که در قرن سیزدهم ساخته شده‌اند. قلعه دارای سه ورودی است: ورودی‌های شمالی، شرقی و غربی، اما تنها از ورودی اصلی شمالی می‌توان به آن دسترسی پیدا کرده و وارد شد. ورودی‌های شمالی و شرقی به‌صورت سالن هستند، که ویرانه‌هایی از نگهبانی‌ها و برجک‌های دیده‌بانی در بالای آن‌ها قرار دارد. قلعه آب مورد نیاز خود را از چشمه‌های نزدیک صومعه تساغاتس کار از طریق یک لولهٔ آب تأمین می‌کرد.
تاریخچه

برخی منابع می‌نویسند که سمباتابرد در قرون ۹، ۱۰ یا ۱۱ ساخته شده است، اگرچه برخی دیگر پیشنهاد می‌کنند که ممکن است این قلعه از قرن ۵ یا پیشتر وجود داشته و در قرن ۱۰ به‌طور گسترده تقویت شده باشد. سمباتابرد به‌عنوان قلعهٔ مسکونی سکونتگاه یغگیس عمل می‌کرد، که در قرون ۹ و ۱۰ پایتخت شاهزادگان سیونی از سیونیک بود. ساخت و نام سمباتابرد به‌طور سنتی به شاهزادهٔ قرن ۱۰، سمبات سیونی (که توسط استپانوس اربلیان در ۹۳۶ میلادی ذکر شده است) مرتبط است. در دههٔ ۹۷۰ میلادی، با تأسیس پادشاهی سیونیک، شاخه‌ای از دودمان سیونی که پادشاهی را اداره می‌کرد، کاپان را به‌عنوان پایتخت خود قرار داد، در حالی‌که شاخهٔ دیگری از دودمان در یغگیس مستقر بود. در سال‌های ۱۰۰۲ یا ۱۰۰۳، شاخه‌ای از سیونی‌ها مستقر در یغگیس تحت سلطهٔ پادشاه گاگیک یکم از باگراتید قرار گرفت.
به‌گفتهٔ سدراک بارخوداریان، تاریخ‌نگار و باستان‌شناس، سمباتابرد، سکونتگاه یغگیس، و صومعهٔ تساغاتس کار «یک مجموعهٔ معماری، روحانی و سیاسی» را در زیر شاخهٔ یغگیس دودمان سیونی‌ها تشکیل می‌دادند. این شاخه بعد از سقوط پادشاهی باگراتید (۱۰۴۵) بخش زیادی از اهمیت سیاسی خود را از دست داد و در نهایت توسط اوربلیان‌ها جایگزین شد، که در قرن ۱۳ بیشتر مناطق وایوتس‌جور و سیونیک را تحت سلطهٔ خود درآوردند. یغگیس در قرن ۱۳ به اوج خود رسید و اوربلیان‌ها آن را به‌عنوان پایتخت خود قرار دادند. شاهزاده اوربلیان سمبات، سمباتابرد را بازسازی و تقویت کرد.
سمباتابرد در طول تاریخ خود چندین محاصره را تحمل کرده است. به‌ویژه، این قلعه در برابر حملهٔ فرماندهٔ ساجی به نام نصرا که از سوی یوسف بن ابی الساج در اوایل قرن ۱۰ میلادی ارسال شده بود، با موفقیت دفاع کرد. طبق یک روایت فولکلوریک، سلجوقیان توانستند قلعه را با قطع منابع آب آن فتح کنند، از طریق استفاده از یک الاغ یا اسب تشنه برای پیدا کردن منبع آب.
بازسازی و گردشگری

کارهای بازسازی و نظافت در سمباتابرد از سال ۲۰۱۱ به ابتکار وزارت فرهنگ ارمنستان آغاز شد. دیوارهای قلعه تقویت شدند تا از فروپاشی آن‌ها جلوگیری شود. در طول فرایند بازسازی، بقایای سازه‌های اضافی در داخل قلعه کشف شد که منجر به توقف کارهای بازسازی شد. در ژوئن ۲۰۱۸، دولت ارمنستان سمباتابرد را به‌عنوان یک ذخیره‌گاه تاریخی-فرهنگی محافظت‌شده اعلام کرد. سمباتابرد به یک جاذبهٔ گردشگری برجسته در ارمنستان تبدیل شده است.
شاهزاده ناگایا

| شاهزاده ناگایا | شاهزاده ناگایا |
| --- | --- |
زاده: ۶۸۴
درگذشته: ۲۰ مارس ۷۲۹ (۴۵ سال) نارا
همسر(ان):  شاهدخت کیبینای (همسر غیراصلی)  یک زن از خاندان ایشیکاوا  فوجیوارا نو ناگاکو  دختر فوجیوارا نو فوهیتو  آبه نو اوتوجی  شاهدخت چینو 
فرزند(ان):  شاهزاده کاشیواده  شاهزاده کاتسوراگی  شاهزاده کاگیتوری  شاهزاده کواتا  شاهزاده آسوکابه  شاهزاده کیبومی  شاهزاده یاماشیرو (فوجیوارا نو اوتوسادا)  شاهزاده خانم کیوشو  پرنسس کامو  پرنسس مادوکاتا 
پدر: شاهزاده تاکه‌چی
مادر: شاهدخت مینابه
شاهزاده ناگایا 長屋王 Nagaya-no-ōkimi؛ 684 – ۲۰ مارس ۷۲۹) سیاستمدار در دوره نارا اهل ژاپن بود.
پدرش شاهزاده تاکه‌چی و مادرش شاهدخت مینابه (دختر امپراتور تنجی و خواهر امپراتریس گنمی) بود.
او با شاهدخت کیبینای (دختر خاله‌اش، دختر امپراتریس گنمی و خواهر امپراتریس گنشو) ازدواج کرد.
او به دلیل عضویتش در خانواده امپراتوری و اصیل‌ترین شجره‌ای که داشت، تأثیر قابل توجهی در سیاست داشت و هیچ عضو دیگری از خاندان امپراتوری قدرت رقابت با او را در آن زمان نداشت. اقامتگاه بزرگی در بخش معتبر هی‌جوکیو به او اختصاص یافت.
حادثه شاهزاده ناگایا

خاندان فوجیوارا قدرتمندترین رقبای ناگایا بودند. فوجیوارا نو فوهیتو، رهبر خاندان، در روزهایی که ژاپن تحت فرمانروایی امپراتریس گنشو، دختر خاله ناگایا بود، قدرتمندترین درباریان در دربار بود. پس از مرگ فوهیتو در سال ۷۲۰، ناگایا قدرت کامل در دربار را به دست گرفت. این تغییر قدرت منشأ درگیری‌های بعدی بین او و چهار پسر فوهیتو فوجیوارا نو موچیمارو، فوجیوارا نو فوساساکی، فوجیوارا نو مارو و فوجیوارا نو اوماکای در هنگام سلطنت امپراتور شومو شد.
در سال ۷۲۹، چهار پسر خاندان فوجیوارا اور را به یک جرم دروغین متهم کردند و ناگایا مجبور به خودکشی شد. همسرش شاهدخت کیبینای و فرزندانش به دنبال مرگ او همراه با هم خودکشی کردند.
نفرین ناگایا

گفته می‌شود، چون شاهزاده ناگایا مجبور به مرگ ظالمانه شد، پس از مرگش از زنده‌ها کینه داشت. اعتقاد بر این است که افراد زیر قربانی نفرین ناگایا بوده‌اند:
موچیمارو، فوساساکی، مارو و اوماکای که مسئول مرگ شاهزاده بودند، یکی پس از دیگری آبله گرفتند و در نهایت همه آنها طی یک اپیدمی بزرگ آبله ژاپنی در سال ۷۳۷ جان باختند.
در سال ۱۹۸۸، محل قبلی محل سکونت ناگایا با بسیاری از الواح چوبی و آثار تاریخی در محل ساخت و ساز یک فروشگاه بزرگ سوگو کشف شد. شرکت سوگو اهمیتی نداد و ساخت و ساز را ادامه داد. دوازده سال پس از تکمیل فروشگاه، سوگو ورشکست شد.