stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کتاب‌شناسی بهرام بیضایی
مقالات و منشآت > یاد و یادبود

«با یاد مهدی اخوانِ ثالث» در کتابِ باغ بی‌برگی: یادنامهٔ مهدی اخوان ثالث (م. امید) (۱۳۷۰؛ چاپِ دیگر: «تجربهٔ مرگ» در کتابِ ناگه غروب کدامین ستاره: یادنامهٔ مهدی اخوان ثالث (م. امید)، ۱۳۷۰)
«بانوی گرامی شهلا لاهیجی (خسروپور)». گردون (۴۱): ۳۳. مرداد ۱۳۷۳. (با مژده شمسایی)
«این معلم بی استاد». فیلم (۱۹۷): ۳۵–۳۴. دی ۱۳۷۵. (چاپِ دیگر: «علی حاتمی». سینما تئاتر (۳۰): ۱۴. مرداد ۱۳۷۷.)
ایران. ۶ مرداد ۱۳۷۹. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
«به احترام هوشنگ گلشیری». کارنامه (۱۳): ۳۸. مهر ۱۳۷۹. (چاپِ دیگر در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«کرنشی سه‌گانه به بامداد». کارنامه (۱۳): ۳۸. مهر ۱۳۷۹. (چاپ‌های دیگر در کتاب‌های بامداد همیشه: یادنامه‌ی احمد شاملو، ۱۳۸۱ و دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«بانی سینمایی که ما امروز وارثش هستیم»، در کتابِ خاطرات من از امروز تا همین پنجاه سال پیش (۱۳۸۴؛ چاپِ دیگر در دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«از نگفتنْ گفتن» (در کتابِ سر زدن به خانه‌ی پدری، ۱۳۸۳ و تک‌شمارهٔ ۲ و ۳ مجلّهٔ کاج، ۱۳۹۸)
«برق اشک». فیلم (۳۵۶): ۶۴–۶۵. دی ۱۳۸۵. (بخشی از این متن را محمّد سریر در مراسمِ تشییعِ جنازهٔ بابک بیات خواند. چاپِ دیگر در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«این از روزگار است». اعتماد (۱۵۷۶): ۱. ۱۳۸۶. (تصویرِ دستخط در «یادداشتِ بهرام بیضایی در سوگِ اکبر رادی». سیمیا (۲): ۱۳–۱۲. زمستان ۱۳۸۶.. چاپِ دیگر در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«لحنِ سی‌ویکُم: پرویز مشکاتیان را یاد!». بخارا (۷۵): ۹. فروردین−تیر ۱۳۸۹. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک) (چاپِ دیگر در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
نوشته‌ای با مطلعِ «روز مرگش پرسید مادرم» (تصویرِ دستخط. چاپ در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«یادمانِ سمندریان» (۱۳۹۱؛ تصویرِ دستخط. چاپ در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
قصیده‌ای در سوگِ سیمین بهبهانی با مطلعِ «ز گهواره تا گور زور است و زور» (۱۳۹۳؛ چاپ در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«زاون/۱» (۱۳۹۳؛ تصویرِ دستخط در اینترنت. چاپ در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«زاون/۲» (۱۳۹۴؛ تصویرِ دستخط در اینترنت. چاپ در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«روشنفکر تمام‌وقت». اندیشه پویا (۳۳): ۱۱۴–۱۱۵. اسفند ۱۳۹۴. (چاپِ دیگر در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«دریغ آن گنج دانش». اعتماد (۴۰۰۴): ۸. ۲۷ دی ۱۳۹۶. (چاپ‌های دیگر: نمایش (۲۲۰): ۱۳. دی ۱۳۹۶. و در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
پیامِ تسلیتِ مرگِ نصرت کریمی (منتشرنشده)
«مرگ یک استاد». فیلم (۵۷۰): ۲۶–۲۷. اردیبهشت ۱۳۹۹.
در مرگِ بهمن مفید (منتشرشده در وبسایتِ بی‌بی‌سی فارسی، ۲۸ مردادِ ۱۳۹۹. نیز: «تجلیل بهرام بیضایی از هنر بهمن مفید». دنیای اقتصاد (۴۹۶۶). ۱ شهریور ۱۳۹۹. و در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
«...». بخارا (۱۴۱): ۲۰. دی ۱۳۹۹. (چاپ‌های دیگر: با عنوانِ «از وی به جا ماند گنجینه‌یی» در کتابِ اسطورهٔ موسیقی شرق، ۱۴۰۲. و در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی، ۱۴۰۲)
مقالات و منشآت > پروانه

متنِ واگذاریِ حقِّ نمایشِ نمایشنامهٔ پهلوان اکبر می‌میرد به عبّاس جوانمرد (۱۳۴۲؛ تصویرِ دستخط در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵)
پروانهٔ نمایشِ نمایشنامهٔ پهلوان اکبر می‌میرد به ولی‌الله شیراندامی (دستخط در مجموعهٔ خصوصیِ ولی‌الله شیراندامی)
پروانهٔ نمایشِ نمایشنامهٔ گمشدگان به یک گروهِ آبادانی (دههٔ ۱۳۵۰)
«متن واگذاری فیلمنامهٔ «شب سمور»» (۲۷ فروردینِ ۱۳۶۰؛ انتشار در کتابِ شناختنامهٔ مسعود کیمیایی. ج. ۲. تهران: انتشارات مروارید. ۱۳۸۹. ص. ۱۴۱۱.)
رضایتنامهٔ اجرای یکی از نمایشنامه‌ها در جشنوارهٔ تئاترِ فجر به تقی همّتی‌نیا (دستخط)
پروانهٔ نمایشنامه‌خوانیِ گمشدگان به نفعِ سیل‌زدگانِ معمولان (۱۳۹۸؛ تصویرِ دستخط بر پوسترهای رپرتوارِ گروهِ تئاترِ گیتی، تابستانِ ۱۳۹۸)
پروانهٔ نمایشِ پرده‌خانه به گلاب آدینه (دیِ ۱۴۰۰)
مقالات و منشآت > گزیده و برگرفته و نقل‌شده

شبی از خواب دیشبش می‌گفت. هر دو، هر از گاه، خواب سقوط می‌دیدیم، مضمون خواب‌ها را رد و بدل می‌کردیم. ایستاده بر لبهٔ سست و ژندهٔ زندگی، توشهٔ دیگری نداشتیم. یک ساختمان بلند را خواب دیده بود، با حیاط سیمانی خشک. گروهی بچّه دور گودالی مستطیل بازی می‌کردند، هیچ نرده‌ای، حصاری، حفاظِ گودال نبود. بهرام تعجّب می‌کرد، نگران بچّه‌ها بود؛ چرا درست همانجا، در مرز سقوط؟ کاری از دستش برنمی‌آمد. تا کودکی افتاد، رفت به اعماق. . . .
در دورانِ زندگیِ بیضایی، با یا بی آگاهیِ خودش، پاره‌هایی از گفته‌ها و نوشته‌هایش را دیگرانی برگرفته و منتشر کرده‌اند. از این جمله است سفینهٔ دیوانِ دیالوگ (۱۴۰۰)، که گزیدهٔ فرشید قلی‌پور است از نوشته‌های بیضایی، و فصلِ «زندگی‌نامه» از کتابِ غریبه‌ی بزرگ (۱۳۸۳)، که بازنوشتهٔ محمّد عبدی از حسبِ حالِ بیضایی است، و سخنِ بیضایی در پذیرشِ جایزهٔ ویژهٔ جشنِ دنیای تصویر به سالِ ۱۳۸۶، که در صفحهٔ ۸۹ شمارهٔ ۱۷۴ مجلّهٔ دنیای تصویر آمده است، و سخنانِ کوتاهش در شبِ منتقدان در ۳۰ فروردینِ ۱۳۷۲، که در صفحهٔ ۷ و ۱۳ شمارهٔ ۱۴۱ مجلّهٔ فیلم آمده، و گفتهٔ مختصری که در صفحهٔ ۴۰ شمارهٔ ۷۵ مجلّهٔ گزارش فیلم (۱۳۷۵) نقل شده و پاسخش به پرسشی از کامیار عابدی در دو رساله دربارهٔ سهراب سپهری (۱۳۸۷) و چیزهایی از گفته‌هایش در ۳۰ آبانِ ۱۳۸۸ که در مقالهٔ «روزگار دوزخی درام امروز» (۱۳۹۹) سیّد حسن رسولی آمده است. در کتابِ دانشنامه‌ی آثار بهرام بیضایی (۱۴۰۲) نیز پاره‌هایی از نوشته‌هایی از بیضایی نقل شده بی آن که این پاره‌ها مشخّص شود؛ یعنی، در عمل، دزدیِ ادبیِ ناخواسته.
مقالات و منشآت > نوشته‌های گروهی

در بعضی نوشته‌های گروهی نیز امضای بیضایی آمده است، گاهی بی اطّلاعِ خودش. وی در این موارد اغلب نامهٔ اعتراض نوشته است تا روشن شود که بر چه چیز صحّه نهاده و بر چه نه. (بسیاری از این نوشته‌ها بارها در منابعِ گوناگون − مانندِ کانون نویسندگان ایران به روایت اسناد ساواک (۱۳۸۲) و نمایندگانِ امر، نمایندگانِ کلام (۱۴۰۰) − منتشر شده است.)
مقالات و منشآت > نوشته‌های گروهی > اعلامیه‌ها و نامه‌های کانونِ نویسندگانِ ایران

«دربارهٔ یک ضرورت» (چاپِ دیگر در یادنامه‌ی محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، ۱۳۷۸)
«اعلامیه نویسندگان ایران» (برای آزادیِ فریدون تنکابنی، ۲۸ اردیبهشتِ ۱۳۴۸)
«اعلامیه نویسندگان ایران» (برای آزادیِ فریدون تنکابنی و منوچهر هزارخانی و به‌آذین)
اعلامیهٔ معروف به «نامهٔ ۴۰نفره» (بهارِ ۱۳۵۶)
«نامهٔ سرگشاده» (۲۳ تیرِ ۱۳۵۶)
«دومین نامهٔ سرگشاده کانون نویسندگان ایران» (۲۸ تیرِ ۱۳۵۶؛ نیز چاپِ پاره‌ای از متن در بروشورِ «کانون نویسندگان ایران چه میگوید و چه میخواهد». چاپِ دیگرِ نامه و بروشور در کتابِ کانون نویسندگان ایران به روایت اسناد ساواک، ۱۳۸۲ و منابعِ دیگری)
نامه‌ای به جمشید آموزگار (۱۵ دیِ ۱۳۵۶؛ چاپ در اصلاح یا انقلابِ محمّدحسین خسروپناه)
نامه‌ای به جمشید آموزگار (۱۷ دیِ ۱۳۵۶؛ چاپ در جلدِ دوّمِ بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران، ۱۳۸۱)
و پس از کناره‌گیری از کانون در ۱۳۵۷:
نامهٔ اعتراض به حبسِ علی‌اکبر سعیدی سیرجانی
««متن ۱۳۴» نویسنده» (۱۳۷۳؛ از جمله نشرها یکی در شمارهٔ ۱۳ مجلّهٔ تکاپو و یکی در شمارهٔ ۱۱ مجلّهٔ افسانه)
بیانیهٔ ۹ مردادِ ۱۳۹۸ در اعتراض به حکمِ زندانِ رضا خندان مهابادی و بکتاش آبتین و کیوان باژن
مقالات و منشآت > نوشته‌های گروهی > دیگر

اساسنامهٔ تئاترِ کسری، با داوود رشیدی و پرویز صیّاد
«بیانیهٔ دربارهٔ کنگرهٔ نویسندگان» (نوشتهٔ داریوش آشوری، با اصلاحات و مصوّبِ نُه نویسنده به تاریخِ ۱ اسفندِ ۱۳۴۶. یکی از نُه نسخهٔ این سند از آنِ بیضایی بوده (و او از مهرداد صمدی و منصور اوجی (به واسطهٔ اسماعیل نوری علا) و بهرام اردبیلی امضای تأیید گرفته)، و امضای بیضایی، مانند نُه تنِ دیگر، بر هر نُه نسخه بوده است؛ و اصلِ این‌ها نزد محمّدعلی سپانلو بوده است. تصویرِ دستخط در بولتنِ کانونِ نویسندگانِ ایران. تصویرِ یکی از نسخه‌ها در کتابِ کانون نویسندگان ایران به روایت اسناد ساواک، ۱۳۸۲. تصویرِ امضاهای هر نُه نسخه در شمارهٔ ۵۰ کتاب هفته خبر، ۱۳۹۳.)
«متن استعفانامه هنرمندان از سندیکای هنرمندان فیلم ایرانی». اطلاعات (۱۴۱۴۶): ۷. ۱۸ تیر ۱۳۵۲ – به واسطهٔ ویکی‌انبار. (تصویرِ دستخطِّ «فهرست اسامی و مشخصات کامل داوطلبان تشکیل شرکت تعاونی کانون سینماگران پیشرو» در شمارهٔ ۲۱ آبانِ ۱۳۹۹ روزنامهٔ همشهری)
نامه‌ای دسته‌جمعی با بعضِ اهلِ نمایش برای آزادیِ غلامحسین ساعدی و سعید سلطان‌پور
«اعتراض نویسندگان، شاعران و هنرمندان به بازداشت دو هنرمند». کیهان (۱۰۶۷۲): ۴. ۱۲ فروردین ۱۳۵۸.
«نامه‌ی سرگشاده‌ی سینماگران ایران به ملت و دولت» (۱۳۶۰؛ چاپِ دیگر در کتابِ سینما و من: چگونه به سینما راه یافتم . . . مهدی فخیم‌زاده)
بیانیهٔ چهل‌وپنج سینماگر در حمایت از سینمای مستقل (۱۳۸۸)
نامه برای آزادیِ جعفر پناهی و محمّد نوری‌زاد (۱۳۸۹)
نامهٔ اعتراضِ اهلِ فرهنگ به جدا انگاشتنِ فارسی از دری در بی‌بی‌سی
بیانیهٔ ده‌مادّه‌ایِ دویست سینماگرِ ایرانی (۱۳۹۸)
بیانیه برای آزادیِ محمّد رسول‌اُف و مصطفی آل احمد (تیرِ ۱۴۰۱)
نامه به سینماگرانِ دنیا دربارهٔ اعتراضات پس از کشته شدنِ مهسا امینی (مهرِ ۱۴۰۱)
بیانیه برای آزادیِ دانشجویانِ زندانی (۷ آبانِ ۱۴۰۱)
«نامه‌ی جمعی اهل فرهنگ و هنر ایران برای دادخواهی قتل داریوش مهرجویی و وحیده محمدی‌فر» (اسفندِ ۱۴۰۲)
و چند آگهیِ تسلیت:
آگهیِ تسلیتِ مرگِ غلامحسین ساعدی (چاپِ دیگر در کتابِ نقد آثار غلامحسین ساعدی از نگاه نویسندگان)
آگهیِ تسلیتِ مرگِ جعفر محدّث (روزنامهٔ اطّلاعاتِ ۲۵ آذرِ ۱۳۶۶، ص. ۱۵.)
«اعلانهای تسلیت در سوگ دکتر مهرداد بهار». کِلک (۵۴): ۳۳۱–۳۳۳. ۱۳۷۳.
«نفرین به سفر که هر چه کرد او کرد». جامعه. ۱۴ تیر ۱۳۷۷. (چاپِ دیگر در کتابِ یادنامهٔ سهراب شهید ثالث، ۱۳۷۸)
«اعلان تسلیت». بخارا (۵۵): ۴۸۹–۴۹۱. مهر و آبان ۱۳۸۵.
«شما تنها نیستید» در مرگِ عبّاس کیارستمی
آگهیِ تسلیتِ مرگِ نوهٔ خسرو سینایی
بیانیهٔ تسلیتِ مرگِ شهلا لاهیجی (دیِ ۱۴۰۲)
گفتگوها > نقلِ قول

گاهی گفته‌ای از بیضایی به صورتِ نوشته نقل شده (گاهی طوری که نخستین و واپسین انتشارش همین نقلِ قول بوده است)، از جمله در:
− (۲۸ اسفند ۱۳۵۸). «سینمای ایران در راه تازه». اطّلاعات (۱۶۱۰۲): ۱۰.
− (تیر ۱۳۷۰). «بهرام بیضائی: وقتی خودم تهیه‌کننده باشم کارها خوب پیش می‌رود». گزارش فیلم (۱ (پیاپی ۱۴)): ۱۰.
فانوس خیال: سرگذشت سینمای ایران از آغاز تا انقلاب اسلامی به روایت بی‌بی‌سی (۱۳۷۴)
− (آذر ۱۳۷۶). «بهرام بیضایی در جمع دانشجویان هنر». گزارش فیلم (۹۸): ۱۶.
لاهیجی، شهلا؛ − (اردیبهشت ۱۳۷۷). «بیضایی اینجوری هست». فیلم و سینما (۲): ۱۸.
امجد، حمید (۱۳۷۸). تیاتر قرن سیزدهم. تهران: انتشارات نیلا. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۶۹۰۰-۰۵-۹.
م.، ع. (نوروز ۱۳۸۰). «بهرام بیضایی: رنج محتوم». فیلم (۲۶۷): ۲۱.
− (۲۱ آبان ۱۳۸۲). «انسان‌های امروز نیز می‌توانند اسطوره شوند». انتخاب (۱۳۱۶): ۱۰.
− (۲۴ آذر ۱۳۸۲). «من نمی‌فهمم تئاتر ملی چیست». شرق (۹۰): ۱۰. (مختصرتر در − (۲۴ آذر ۱۳۸۲). «بیضایی: سبک با فلسفه به وجود می‌آید». همشهری (۳۲۵۴): ۱۲.)
گلمکانی، هوشنگ, ویراستار (۱۳۸۶). کتابِ تنگنا. تهران: انتشارات روزنه کار. شابک ۹۶۴-۶۷۲۸-۵۴-۵.
سمندریان، حمید؛ ماهیان، افسانه (۱۳۸۸). این صحنه خانه‌ی من است: زندگی، اندیشه و آثار حمید سمندریان در گفت‌وگو با افسانه ماهیان. تهران: نشر قطره. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۴۱-۹۱۸-۹.
آسایش، محمدحسین (تیر ۱۳۸۰). «مجاز، غیرمجاز، مطلوب، منفور، باید، نباید و غیره!». دنیای تصویر (۹۳): ۵۴–۶۳.
«امید به خلاقیت» (۱۳۸۰) در شمارهٔ ۱۸۷ مجلّهٔ گزارش فیلم
− (اردیبهشت ۱۳۸۱). «بهرام بیضایی و کدورت احساس سینمایی». سینمای نو (۱۹): ۵.
− (خرداد ۱۳۸۱). «بیضایی: چه چیزی خلاقیت ما را نابود کرد؟!». سینمای نو (۲۳): ۴.
قادری، امیر (شهریور ۱۳۸۸). «بر پرده سینماها». دنیای تصویر (۱۸۵): ۴۴–۵۵.
«خسته نباشید به روابط عمومی جشنواره» (۱۳۸۸) مجید شجاعی در شمارهٔ ۳۳ و ۳۴ و ۳۵ مجلّهٔ نقد سینما
نجم، سهیلا (۱۳۹۰). هنر نقالی در ایران. تهران: مؤسسهٔ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن». شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۳۲-۰۴۵-۵.
طالبی‌نژاد، احمد (دی ۱۳۹۰). «نفرت از تاریخ: نگاهی به کارنامه‌ی تاریخی بهرام بیضایی». تجربه (۷): ۱۰۴–۱۰۵.
ابراهیم‌زاده، فرزانه (۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۱). ««بیضایی» احیاگر از یادرفته‌ها». شرق (۶۰۹ (پیاپی ۱۵۳۳)): ۱ و ۱۵.
طالبی‌نژاد، احمد (۱۳۹۳). واقعه در قاب. تهران: نشر رونق. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۹۴۷۴۷-۳-۸.
فتحعلی‌بیگی، داوود؛ آشفته، رضا (۲۷ اسفند ۱۳۹۳). «بیضایی نقش‌آفرین ماندگاری نمایش‌های ایرانی». شرق (۲۲۶۴): ۱۰.
رحمانیان، محمد؛ مشتاق، زهرا (دی ۱۳۹۵). «درخت‌ها بی اجازه شما سبز می‌شوند». سینمای هنر و تجربه (۳۳): ۱۸–۲۶.
− (شهریور ۱۳۹۶). «مردی شبیه هیچ کس». اندیشه پویا (۴۵): ۲۴.
طالبی‌نژاد، احمد (۱۳۹۸).  شمشیربندی، مهرداد، ویراستار. سیلیِ نقد: گفت‌وگو با احمد طالبی‌نژاد. تهران: انتشارات روزنه. شابک ۹۷۸-۶۲۲-۲۳۴-۱۱۸-۳.
پرویز پورحسینی (۱۳۹۹) به کوششِ منصور خلج
«تنهایی بی‌هیاهوی یک شاعر» (۱۳۹۹) از علی بزرگیان
همچنین از گفتگوهای وی با مأمورانِ وزارتِ اطّلاعاتِ جمهوریِ اسلامیِ ایران یا نیروی انتظامی پاره‌هایی در گفتگوهای کسانی چون مسعود کیمیایی و مسعود بهنود به میان آمده و گاه چاپ شده است.
گاهی هم گفتاری از او به زبانی دیگر ترجمه و چاپ یا به طورِ شفاهی – ضبط‌شده یا غیر – منتشر شده است. از این جمله است گفتگویی در فرانسه:
Bahram Beyzai, l’Iran des métaphores, par Raphaël Bassan, Corine McMullin, Sarah Wappers dans La Revue du cinéma n° 364, septembre 1981, pages 95-112.
و ترجمهٔ انگلیسیِ شفاهیِ عبّاس میلانی از گفتارِ بیضایی دربارهٔ جانا و بلادور که فیلم‌برداری و در اینترنت منتشر شده است.
گفتگوها > سین جیم

پرسش و پاسخِ مکتوبِ بیضایی با ساواک در ۲۵ خردادِ ۱۳۴۷ همراهِ دستخطِ بیضایی در کتابِ کانون نویسندگان ایران به روایت اسناد ساواک (۱۳۸۲) منتشر شده است. نیز در همین کتاب گزارش‌هایی از ساواک هست که برخی از گفته‌های وی را به‌طورِ غیرمستقیم بازگفته است.
ترجمه‌ها

بیضایی مقداری نوشته، بیشترش متنِ نمایشی، عمدتاً از زبانِ انگلیسی و گاه با همکاریِ دیگرانی، به فارسی درآورده و منتشر کرده است. بنا بوده این نمایشنامه‌ها همراهِ ترجمه‌های دیگری از او به وسیلهٔ انتشاراتِ نیلا تجدیدِ چاپ شود.
| ترجمه‌های بیضایی | ترجمه‌های بیضایی | ترجمه‌های بیضایی |
| --- | --- | --- |
| عنوان | نویسنده | توضیحات |
| گوی گل |  | کتاب ماه (۱): ۹۴−۹۸. خرداد ۱۳۴۱. نمایش در چین |
| آتسوموری | سه‌آمی موتوکیو | با داریوش آشوری. آذر ماهِ ۱۳۴۲ در شمارهٔ هفتمِ مجلّهٔ آرش و سپس تابستانِ ۱۳۴۳ در مجلّه موسیقی با افزوده‌هایی در حاشیه به ترجمهٔ سهراب سپهری چاپ شده است. این ترجمه از روی برگردانِ انگلیسی به قلمِ آرتور ویلی است و افزوده‌ها را سپهری از روی ترجمهٔ فرانسویِ نوئل پری فراهم کرده است. آتسوموری سرانجام در کتابِ نمایش در ژاپن چاپ شد. |
| کانجینچو | نامیکی گوهیِ سوّم | از روی ترجمهٔ انگلیسیِ جیمز براندن و تاماکو نیوا. سالِ ۱۳۴۳ در شمارهٔ ۹۴ مجلّه موسیقی و کتابِ نمایش در ژاپن چاپ شده است. |
| پرنده‌گیر در دنیای مردگان |  | از روی ترجمهٔ انگلیسیِ شیو ساکانیشی و نیز ترجمهٔ آرتور ویلی به فارسی درآمده و در سلسلهٔ مقالاتِ «نمایش در ژاپن» به سالِ ۱۳۴۳ در مجلّه موسیقی و سپس در کتابِ نمایش در ژاپن چاپ شده. |
| ضمیمهٔ نمایش در ژاپن | ریوساکو تسونودا، دانلد کین |  |
| بنکی روی پل | هیوشی ساآمی یاسوکیو | «مدخلی بر یک قیاس». ویژه سینما و تآتر (۲ و ۳): ۲۷۵−۲۹۹. دی ۱۳۵۱. و «پنج «نو»ی باستان؛ از نمایش ژاپن». کتاب صبح (۹): ۸۳−۱۱۵. آذر و دی ۱۳۶۹. و «نوی «بنکی روی پل» و تعزیه‌ی «مجلس فتاح شاه»: سنجش دو نمایشنامه». دفترهای تآتر (۷): ۳–۲۸. زمستان ۱۳۸۶. |
| طبل ابریشم | احتمالاً سه‌آمی موتوکیو | از روی ترجمهٔ انگلیسیِ آرتور ویلی. «پنج «نو»ی باستان؛ از نمایش ژاپن». کتاب صبح (۱۰): ۸۵−۱۲۷. بهمن و اسفند ۱۳۶۹. |
| کانتان | احتمالاً سه‌آمی موتوکیو | از روی ترجمهٔ انگلیسیِ آرتور ویلی و مقابله با ترجمهٔ انگلیسیِ انجمنِ ویژهٔ نو. «پنج «نو»ی باستان؛ از نمایش ژاپن». کتاب صبح (۱۰): ۸۵−۱۲۷. بهمن و اسفند ۱۳۶۹. |
| آئین پرتگاه | کمپارو ذنچیکو یوجینوبو | از روی ترجمهٔ انگلیسیِ آرتور ویلی. «پنج «نو»ی باستان؛ از نمایش ژاپن». کتاب صبح (۱۰): ۸۵−۱۲۷. بهمن و اسفند ۱۳۶۹. |
| بانو آئویی | احتمالاً کمپارو ذنچیکو یوجینوبو | از روی ترجمهٔ انگلیسیِ آرتور ویلی و مقابله با ترجمه‌های انگلیسیِ انجمنِ ویژهٔ نو و ارنست فنولوزا. «پنج «نو»ی باستان؛ از نمایش ژاپن». کتاب صبح (۱۰): ۸۵−۱۲۷. بهمن و اسفند ۱۳۶۹. |
بیضایی گفته که نسخهٔ دیگری از آئین پرتگاه (ترجمهٔ انگلیسیِ رویل تایلر) را هم به فارسی درآورده که «بدبختانه اینک در دسترسش نیست» و منتشر نشده است.
سال‌ها پس از این ترجمه‌ها همسرِ بیضایی نیز کتابی دربارهٔ کیوگن نوشت و چندین نمایشنامهٔ کوتاهِ ژاپنی را به فارسی درآورد و در این کتاب چاپ کرد:
شمسایی، مژده (۱۳۸۲). کیوگن: نمایش شادی‌بخش ژاپنی. تهران: انتشارات نمایش. شابک ۹۶۴-۵۵۹۶-۷۱-۸.
از جملهٔ این متن‌ها یکی کیوگنِ شکارچی پرنده در برزخ است که ترجمهٔ دیگری از همان متنِ پرنده‌گیر در دنیای مردگان است.
سهیلا نجم نیز خبر داده که «بخشی از کتاب ناتیا شاسترا در زمان دانشجویی من در ایران توسط آقای بیضایی ترجمه و به صورت جزوه در اختیار ما قرار داده شد.»
در نامه‌ای از سیمین دانشور به جلال آل احمد آمده که دانشور مُهرِ تقلّبی (ترجمهٔ داریوش آشوری) را برای ویرایش به بیضایی سپرده است. این در نمایش در چین آمد.
چاپ‌نشده‌ها > دیوانِ نمایش

دو جلد از این دیوان به چاپ رسیده و دفترهای بعدی هنوز چاپ نشده است. نمایشنامه‌ای به نامِ رگبار (۱۳۴۲) از دفترِ نخست جااُفتاده و جای دیگری نیز برای همگان منتشر نشده و احتمالاً گم شده است. مترسکها در شب (۱۳۴۱) دانسته و به رای بیضایی در دیوان نمایش نیامده. از دفترِ دوّم نیز چند نمایشنامه جااُفتاده که انتشار دیگری نیز نداشته، از جمله سرود نیمه‌راه (۱۳۴۷).
چاپ‌نشده‌ها > جُنگِ فیلمنامه

کتابی به این نام قرار بود مجموعهٔ فیلم‌نامه‌های بیضایی باشد، که هنوز منتشر نشده است.
چاپ‌نشده‌ها > کتابِ مجموعهٔ کارها

مجلّهٔ آزما در تیرِ ۱۳۸۲، یعنی اندکی پس از انتشارِ دو جلدِ دیوان نمایش، خبر از انتشارِ عن قریبِ نوشته‌های «بیش از سه دهه فعالیت فرهنگی» ِ بیضایی به صورتِ «دستخط خود او» داد. روزِ ۱۴ اسفندِ ۱۳۹۴ نیز، در جشنِ چاپِ نوی مجموعهٔ هشت‌جلدیِ مقالات و گفتگوهای آیدین آغداشلو در موزهٔ هنرهای معاصرِ تهران، ناهید طباطبایی نویدِ چاپِ مجموعهٔ کارهای بهرام بیضایی را داد.
چاپ‌نشده‌ها > سانسورشده‌ها

نوشته‌های بیضایی نه فقط برای فیلم شدن یا نمایش بر صحنه به ردّ و عدمِ امکانِ ساخت از حیثِ پروانهٔ دولتی یا جذبِ سرمایه خورده، که برای چاپ هم دچار گرفتاری‌های فراوان بوده است. اسنادی از سانسورِ کتاب‌های بیضایی در بایگانی‌های دولتی، از جمله در کتابخانهٔ ملّیِ ایران، موجود است. چند پارهٔ حذفی از چند کتابِ بیضایی را می‌شود در کتابِ ممیزی کتاب: پژوهشی در ۱۴۰۰ سند ممیزی کتاب در سال ۱۳۷۵ (۱۳۸۰) کارِ احمد رجب‌زاده یافت.
چاپ‌نشده‌ها > گم‌شده‌ها

یکی از دریغ‌های بیضایی گم شدنِ مقداری از کاغذهایش در اسباب‌کشی از اصفهان به تهران در سالِ ۱۳۴۷ بوده است. از نوشته‌های گم‌شدهٔ او می‌شود نمایشنامهٔ رگبار (۱۳۴۲) و طرحِ فیلمِ مستندِ داستانیِ «شمر» و فیلم‌نامه‌های «میر نوروزی» و «ساز» (۱۳۵۳) و بیشترِ نمایشنامهٔ نوشته‌های دیواری (۱۳۵۷) را برشمرد. هنوز نشانی از این آثار به دست نیامده است.
جهانبخش نورایی نیز از گم شدنِ نوشته‌ای از بیضایی خبر داده که – به خواستِ مقاماتِ پلیسی جمهوریِ اسلامیِ ایران تا از پدر و مادرش تبرّی جوید – در بازجویی‌ای در تهران نوشته شده بود در ستایشِ پدر و مادرش.
نام‌ها

دستِ کم یک جا را بیضایی به عبارتی برساختهٔ خودش نامیده، و آن کافه‌ای است به نامِ «شِنُفْدیدارْجای» در مرکزِ تهران.
رساله‌های دانشگاهی

بیضایی استادِ راهنما یا مشاور یا داورِ پایان‌نامه‌های چندی در دانشگاه‌های تهران بوده است؛ که از آن جمله است پایان‌نامه‌های لیسانس و فوق لیسانسِ حمید امجد و پایان‌نامه‌های لیسانسِ عزّت‌الله انتظامی و پرویز شهبازی. علی تاجور در کتابشناسی پایان‌نامه‌های نمایش (۱۳۸۵) بیست‌ویک پایان‌نامه به راهنمایی یا مشاورتِ بیضایی را فهرست کرده است:
احساسی، جلال. زندگانی و آثار رضا کمال (شهرزاد). ۱۳۵۰. (دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاهِ تهران. در ۱۳۵۳ در دانشکدهٔ سینما تئاترِ دانشگاهِ هنر (دانشکدهٔ هنرهای دراماتیکِ وقت) نیز ثبت شده است.)
زمان، محسن. تئاتر لاله‌زاری (علل ایجاد دوره فطرت تئاترهای لاله‌زار بین سالهای ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۶). ۱۳۵۰.
عبّاسی، اختر. بازیگران زن (نمایش‌های مذهبی و غیرمذهبی). ۱۳۵۰.
قنّادزاده، حسن. تعزیه در بابل. ۱۳۵۰.
لولایی، مجید. تئاتر جدید آمریکا، گردآوری آلوین کرنان. ۱۳۵۱.
میلانی، حسن. جستجو برای نفس، اثر ساموئل بکت. ۱۳۵۱.
حمیدیان، شهلا. شکسپیر، نویسنده مردم از «الکساندر آنیگست». ۱۳۵۳.
مختار، مریم. ارزشهای ادبی و شعری تعزیه. ۱۳۵۳.
اسکندری، شهین. ادبیات دراماتیک معاصر عرب. ۱۳۵۴.
حسینی، علی. نمایش آرمانی (گوهرش از دین، تنش از رؤیای روئین). ۱۳۵۴.
بدهی لنگرودی، طاهره. نمایش در دهخوارقان. ۱۳۵۵.
خردمند، محمّدرضا. اهل حق، «مرام، ریشه، عقاید، ارکان، مقدمات و رسوم». ۱۳۵۵.
رخوند، سوری. عنایت‌الله خان شیبانی. ۱۳۵۵.
سلاحی (سلامی؟)، عبدالنبی. تعزیه در شهرستان کازرون. ۱۳۵۵.
حاج رسولی، مهرداد. کتابنامه‌ی نمایشی. ۱۳۵۶.
کیانیان، رضا. نمایشنامه خسروالدنیا. دههٔ ۱۳۵۰.
روحانی، مهشید. میرزا فتحعلی آخوندزاده. ۱۳۶۵.
گرگین، جمشید. نگرشی به آثار نمایشی اکبر رادی. ۱۳۶۵.
شمسایی، مژده. کیوگن. ۱۳۷۷.
سیف، پریزاد. تکنیکهای زبان در آثار پینتر (رساله نظری): فیلمنامه «در بزرگراه» (رساله عملی). ۱۳۷۹.
امضا

تصویرِ امضای بیضایی بارها منتشر شده است، از جمله امضایش در قبالهٔ نخستین ازدواجش و صورتجلسهٔ قضاوتِ پایان‌نامهٔ عزّت‌الله انتظامی. روی جلدِ شمارهٔ ۱۰۰ ماهنامهٔ آزما (۱۳۹۲) نیز تصویری از امضای بیضایی هست. کسانی که دستخط یا امضایی از بیضایی گرفته‌اند یا بازماندگانشان نیز گاهی تصویری از این‌ها را در اینترنت یا مطبوعه‌ای منتشر کرده‌اند، از جمله علی دهباشی در یادنامهٔ باغ امیدواران: درباره علی دهباشی به کوششِ محمّدرضا رجائی‌پور.
سپارش‌ها

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| " | یکی از کارهای خوب بهرام بیضایی در زمانی که مدیریت دانشکدهٔ تئاتر هنرهای زیبا را به عهده داشت، این بود که نمایشنامه‌های خوب خارجی را برای ترجمه سفارش می‌داد و بعد آن‌ها را برای استفادهٔ دانشجویان چاپ می‌کرد. نمایشنامهٔ فیزیکدان‌ها را هم به همین منظور از من گرفت و چاپ کرد. | " |
—رضا کرم رضایی: —رضا کرم رضایی
بیضایی، همچنان که به سفارش قلم زده و در واقع متنِ بعضی از برجسته‌ترین کارهایش (مانندِ هشتمین سفر سندباد و سگ‌کُشی و مَجلس ضَربت زدن) و نیز بعضِ کارهای نافرجامش (مانندِ فیلم‌نامه‌ای که سالِ ۱۳۷۰ بنا بود بنویسد تا گئورگی شنگلایا فیلم کند) را سفارش گرفته (و، به روایتِ جلال آل احمد، مقالهٔ «کارنامه فیلم گلستان» را نیز)، نوشته‌هایی هم سفارش داده یا تشویق کرده است که پدید آیند، از ترجمه و شعر و غیر از این‌ها. یک نمونه از این سفارش‌ها برخی از شعرهای نمایشنامهٔ تُرُبِ بیژن مفید بوده است که بیضایی از پدرش، ذکایی، خواست که ساخت. نمونه‌های دیگر ترجمهٔ فرشیده نسرین از نسخه‌ای از مهمانخانه‌چیِ کارلو گولدونی و ترجمهٔ قاسم هاشمی‌نژاد از سواری روی دریاچه‌ی کنستانسِ پیتر هانتکه و ترجمهٔ ایرج زهری از به سوی دمشقِ آگوست استریندبرگ و ترجمهٔ احمد کامیابی مسک از سیاه‌زنگی‌های ژان ژنه و شاه می‌میردِ اوژن یونسکو (و معمار و پادشاهِ آشورِ فرناندو آرابال و اوندینِ ژان ژیرودو) در دههٔ ۱۳۵۰ بوده است. فریدون معزّی مقدّم نیز در سالِ ۱۳۵۱ یک نمایشنامهٔ کلاسیکِ هندی برای نمایش در هندِ بیضایی (که به صورتِ کتاب منتشر نشد) در دستِ ترجمه داشته است. معرّفیِ بهزاد رحیمیان برای مدخل‌نویسی در موضوعاتِ سینمایی به مرکزِ دائرةالمعارفِ بزرگِ اسلامی، که حاصلش انتشارِ مقالهٔ رحیمیان در جلدِ نوزدهمِ تاریخ جامع ایران (۱۳۹۴) بوده، و پیشنهادِ کتابِ نمایشنامه‌نویس به عنوانِ متفکّرِ اریک بنتلی به حمید امجد برای ترجمه به فارسی نیز نمونه‌هایی از کارهای واسطه‌گری و تشویقیِ بیضایی در سال‌های پس از انقلابِ ۱۳۵۷ بوده است.
اسفارِ مشکوک

رهسپار، مهرداد (۱۳۴۵). «شاهین سرکیسیان و روزنهٔ آبی». جهان نو: ۱۳۳–۱۳۵.
رهسپار، مهرداد (بهمن ۱۳۵۰). «کرگدن، کالبدشکافی یک واقعه». رودکی (۵): ۳−۴.
«یادی از جلال»، با نامِ مستعارِ «مهرداد رهسپار»، در یادنامه جلال آل احمد (علی دهباشی)
شعری منثور منسوب به بیضایی با مطلعِ «وطن، وطن، وطنِ من! / وطن! / تو دوست، دوست، دوست نمی‌داریم!»
رهسپار، مهران (تیر ۱۳۶۶). «اجاره‌نشین‌ها، تصویری کوچک از دنیای بزرگ». مفید (۳): ۱۲−۱۳. (چاپ‌های دیگر در کتاب‌های مجموعهٔ مقالات در معرفی و نقد آثار داریوش مهرجویی و داریوش مهرجویی: نقد آثار از الماس ۳۳ تا هامون. جمال میرصادقی پیش‌تر به این نام مطلب منتشر کرده است.)
جزوه‌ای دربارهٔ فیلمِ شاید وقتی دیگر
نامه‌ای به سعدی افشار (۱۳۷۷)
یادداشت بهرام بیضایی به مناسبت تولد اکبر رادی (۱۳۸۴)
نوشته‌ای در فیس‌بوک دربارهٔ پروانه معصومی (۱۳۹۲)
پیامِ تسلیتِ مرگِ حمید لطفی
«بیضایی: این روزها هیچ شرکتی در جشن و آیینی ندارم». شهروند (۱۸۷۰): ۶. ۴ دی ۱۳۹۸.
چند نوشته در صفحهٔ اینستاگرامِ منسوب از این قرار:
شعری با مطلعِ «م و هـ، سین و الف» (بهمنِ ۱۴۰۱؛ نسخهٔ تلویزیونِ ایران اینترنشنال در یوتیوب)
«سالشُمار - ۱»
«سالشُمار - ۲»
«سالشُمار - ۳»
نیز شایع بوده است که متنِ مجموعهٔ تلویزیونیِ سربداران را بیضایی بازنوشته است.
جعلیّات

گاهی مطلبی به اشتباه از بیضایی نقل شده، و بعضِ این‌ها را بیضایی تکذیب کرده است. از جمله، گاهی در نامه‌ای دسته‌جمعی امضای او بی‌اجازه استفاده شده. چند بار در رسانه‌های گوناگون پیام‌های جعلی از شبکه‌های اجتماعیِ اینترنتی نقل کرده و به بیضایی نسبت داده‌اند − در مرگِ کسی یا در انتخاباتی در تبلیغِ جناحی و از این دست. رسانه‌های ایرانی هم بارها اقوال شفاهی و کتبی بدونِ سند از او آورده‌اند که تأیید یا تکذیبِ درستیشان دشوار است – از جمله عبارتِ «من بهایی هستم» که بعضِ رسانه‌های اصول‌گرای جمهوریِ اسلامیِ ایران چندین بار نقل کرده‌اند.
صفحهٔ ۴ روزنامهٔ کیهانِ ۱۲ فروردینِ ۱۳۵۸، حاویِ «اعتراض نویسندگان، شاعران و هنرمندان به بازداشت دو هنرمند»
گفتگویی گروهی با بیضایی به تاریخِ ۱ تیرِ ۱۳۶۹ که در مجلّهٔ دنیای سخن (۳۵) آمده است.
«امیدوارم بالاخره به آرزوی بزرگش برسد و بتواند آن کاری را که می‌خواهد برای نمایش در ایران انجام دهد و آن را تکمیل کند و تبدیل به یک کار ماندگار کند. امیدوارم آن قدر زنده باشم که بتوانم این کار را منتشر کنم.»
شهلا لاهیجی، ۱۳۹۸
رمضان حاجی‌مشهدی

رمضان حاجی‌مشهدی (زادهٔ روستای کلاجان قاجار، گرگان -)، وکیل اهل ایران با سابقهٔ وکالت پرونده‌های سیاسی و مطبوعاتی ایران است. وی تحصیل‌کردهٔ رشتهٔ حقوق در دانشگاه تهران است.