stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فینال لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۸
رویدادها > دور برگشت > رکوردهای هواداران پرسپولیس

از زمان صعود تیم فوتبال پرسپولیس به مراحل حذفی، همهٔ بازی‌های خانگی این تیم بیشتر از ۷۰ هزار تماشاگر داشتند و در برخی مسابقات نیز شمار تماشاگران بیش از ظرفیت ورزشگاه بود. با احتساب تماشاگران دور برگشت فینال، تیم فوتبال پرسپولیس در لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۸ در مجموع دارای ۴۰۴ هزار تماشاگر در ورزشگاه آزادی بوده‌است که باعث شد تا این تیم رکورد شمار تماشاگران یک تیم در یک فصل لیگ قهرمانان آسیا را بشکند.
با وجود اینکه ورزشگاه آزادی تنها ۷۸٬۱۱۶ صندلی داشت، شمار تماشاگران بسیار بیشتر بود و هواداران پرسپولیس به صورت فشرده در ورزشگاه حضور داشتند. وبگاه کنفدراسیون فوتبال آسیا شمار تماشاگران دور برگشت را ۱۰۰ هزار تن دانست و اعلام کرد که این دیدار، پر تماشاگرترین فینال لیگ قهرمانان آسیا تا به آن زمان بوده‌است. همچنین ۲۵۰ تن از تماشاگران حاضر در ورزشگاه را هواداران کاشیما آنتلرز تشکیل می‌دادند و ورزشگاه ۲ ساعت پیش از آغاز مسابقه پر شد.
رویدادها > دور برگشت > بانوان، تماشاگر مسابقه‌ای باشگاهی

همچنین ببینید: حضور زنان در ورزشگاه‌های ایران
در پی تأکید فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا بر حضور تماشاگران زن، وزارت ورزش ایران اعلام کرد که بخشی از جایگاه‌های ورزشگاه آزادی را به بانوان اختصاص می‌دهد. پس از حدود چهار دهه، بانوان ایرانی هوادار فوتبال توانستند در کشور خودشان یک مسابقهٔ باشگاهی را در ورزشگاه ببینند. بانوان حاضر در ورزشگاه گزینش شدند یا تنها از خانواده‌های مشاهیر بودند. همچنین دخترانی که قصد داشتند با ظاهری پسرانه وارد ورزشگاه شوند، شناسایی شدند و از ورود آن‌ها به ورزشگاه جلوگیری شد.
رویدادها > دور برگشت > مشعل ورزشگاه آزادی

مشعل ورزشگاه آزادی که آخرین بار برای بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ تهران روشن شده بود، پس از ۴۴ سال، این بار برای فینال لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۸ و هم‌زمان با ورود جام به زمین مسابقه روشن شد.
رویدادها > دور برگشت > برج میلاد

در هنگام برگزاری دور برگشت فینال لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۸ در تهران، برج میلاد به عنوان بلندترین برج ایران، به رنگ سرخ درآمد؛ این اقدام با همراهی ایرانسل، حامی مالی پرسپولیس در این دیدار، انجام شد.
نمایی از جایگاه ویژهٔ ورزشگاه آزادی در دور برگشت
مربیان دو تیم پیش از برگزاری بازی رفت، در ورزشگاه کاشیما ساکر. از راست به چپ: محمد انصاری، برانکو ایوانکوویچ، گو ویوا و گن شوجی
عکس پیش از مسابقهٔ گروه داوری و کاپیتان‌های دو تیم با جام قهرمانی لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۸
هواداران پرسپولیس در بازی برگشت فینال در ورزشگاه آزادی
مشعل ورزشگاه آزادی در بازی برگشت فینال
بیانتزونه

مکان
| بیانتزونه | بیانتزونه |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
بیانتزونه: بیانتزونه
ناحیه: لمباردی
استان / شهرستان: استان سوندریو (SO)
دهستان: Bratta, Piazzeda, Campei, Campione, Nemina
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۷٫۳ کیلومتر مربع (۶٫۷ مایل مربع)
جمعیت (Dec. 2004): جمعیت (Dec. 2004)
 • کل: ۱۲۵۰
 • تراکم: ۷۲/کیلومتر مربع (۱۹۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Bianzonaschi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۲۳۰۳۰
پیش‌شماره تلفن: ۰۳۴۲
بیانتزونه (به ایتالیایی: Bianzone) یک کومونه در ایتالیا است که در استان سوندریو واقع شده‌است.
خصوصیات

بیانتزونه ۱۷٫۳ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۲۵۰ نفر جمعیت دارد.
دوآمل-وست، کبک

مکان در 23x15px|border |alt=|link= استان کبک, 23x15px|border |alt=|link= کانادا
| دوآمل-وست، کبک | دوآمل-وست، کبک |
| --- | --- |
شهر: شهر
Fort Temiscamingue: Fort Temiscamingue
استان:  استان کبک
Region: ابیتیبی-تمیسگامینتو
RCM: Témiscamingue
Settled: 1870s
Constituted: February 20, 1911
حکومت: حکومت
 • Mayor: Alain Sarrazin
 • Federal riding: Abitibi—Témiscamingue
 • Prov. riding: Abitibi—Témiscamingue
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۲۸٫۲۰ کیلومتر مربع (۴۹٫۵۰ مایل مربع)
 • خشکی: ۹۱٫۷۸ کیلومتر مربع (۳۵٫۴۴ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۸۲۸
 • تراکم: ۹٫۰/کیلومتر مربع (۲۳/مایل مربع)
 • Change (۲۰۰۶–۱۱): کاهش۴٫۸%
 • Dwellings: ۴۱۹
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی −۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی −۴ (EDT)
Postal code(s): J9V 1A2
کد منطقه: ۸۱۹
دوآمل-وست (به فرانسوی: Duhamel-Ouest) شهری در منطقه شهری تمیسکامنگ ناحیه آبیتیبی-تمیسکامنگ در استان کبک کانادا است. در سرشماری سال ۲۰۱۱ این شهر ۸۹۰ نفر جمعیت داشته‌است و مساحت آن ۱۲۷٫۶۱ کیلومتر مربع است.
پندار خدا

| 0 | 1 |
| --- | --- |
تصویر روی جلد: تصویر روی جلد
نویسنده(ها): ریچارد داوکینز
عنوان اصلی: 'The God Delusion'
برگرداننده(ها): ا. فرزام _ م. تهرانی
زبان: انگلیسی
موضوع(ها): نقد دین
گونه(های) ادبی: علمی، فلسفی
ناشر: بنتم بوکس
تاریخ نشر: ۲ اکتبر ۲۰۰۶
گونه رسانه: جلد سخت، جلد نرم و کتاب صوتی
شمار صفحات: ۴۰۶
شابک: شابک ‎۰−۶۱۸−۶۸۰۰۰−۴
پس از: داستان نیاکان 
پیش از: بزرگ‌ترین نمایش روی زمین: مدرکی برای تکامل 
پندار خدا یا توهم خدا (به انگلیسی: The God Delusion) کتاب غیرداستانی پرفروش در سال ۲۰۰۶، نوشتهٔ زیست‌شناس بریتانیایی، ریچارد داوکینز است. داوکینز عضو آکادمی پادشاهی علوم و ادبیات بریتانیا است و در گذشته کرسی تدریس «فهم عمومی علم» در دانشگاه آکسفورد را داشته‌است.
ریچارد داوکینز، در کتاب توهم خدا بیان می‌کند که خالقی فراطبیعی وجود ندارد و باور به خدا، باوری غلط، بی‌معنی و در تضاد با تمام شواهد موجود است. داوکینز به دیدگاه رابرت پیرسیگ عقیده دارد که می‌گوید:
هنگامی که کسی دچار توهم می‌ شود، او را دیوانه خطاب می‌کنند. هنگامی که افراد بسیاری دچار یک توهم می‌شوند، مؤمن خوانده می‌شوند.
تا ماه نوامبر سال ۲۰۰۷، نسخهٔ اصلی (انگلیسی) کتاب به فروش ۱٫۵ میلیون نسخه دست یافت و به ۳۱ زبان دنیا ترجمه شد. همچنین این کتاب در نوامبر ۲۰۰۶ در رده دوم کتاب‌های پرفروش آمازون بود. در اوایل دسامبر ۲۰۰۶، به رتبهٔ چهارم کتاب‌های غیرداستانی پرفروش نیویورک تایمز دست یافت و تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۰۷، در فهرست پرفروش‌ها باقی ماند. این اثر از یکسو مخاطبان زیادی را به سمت خود جلب کرد و از سوی دیگر منتقدانی نیز داشت.
این کتاب توسط فرزام با عنوان «پندار خدا» به فارسی ترجمه شده‌است. ترجمهٔ دیگری از همین کتاب توسط تهرانی، جامعه‌شناس و نظریه‌پرداز سیاسی با اصلاح و اضافه کردن بخش‌های حذف شدهٔ ترجمهٔ فرزام با عنوان «توهم خدا» گردآوری شده‌است.
ریچارد داوکینز؛ درجائی از این کتاب مدعی می‌شود که:
اما هدف اين کتاب شرح خرافات نيست. من همه نوع فراطبيعت گرايی را تقبيح می کنم، و مؤثرترين شيوه ی اين کار تمرکز بر نوعی فراطبعيت گرايی است که نزد خوانندگانم شناخته شده تر است – نوعی که بيش ازهمه جوامع ما را تهديد می کند. اغلب کسانی که کتاب مرا می خوانند در سنت يکی از اين سه دين "بزرگ" تک خدايی پرورش يافته اند (البته اگر مورمونيسم را هم حساب کنيد می شود چهار تا). همه ی اين اديان، ابراهيم را بزرگِ خاندان خود را می دانند، و خوب است در ادامه ی کتاب، اين خاندانِ از سنت ها را مد نظر داشته باشيم.
پیش‌زمینه

داوکینز در کتاب‌های پیشین خود که در مورد فرگشت بود علیه خلقت‌گرایی (creationism) مطلب نوشته بود. موضوع اصلی کتاب ساعت‌ساز نابینا که در سال ۱۹۸۶ منتشر شد، این بود که فرگشت قادر به توضیح توهم طراحی در طبیعت است. در کتاب پندار خدا او به‌طور دقیق‌تر به برهان‌هایی پرداخته‌است که برای وجود و عدم وجود خدا مطرح می‌شوند.
داوکینز برای مدت‌ها خواهان نوشتن کتاب عمومی ضد دین بود ولی با مخالفت ناشر روبه‌رو شد. سرانجام در سال ۲۰۰۶ ناشر داوکینز این ایده را پذیرفت. داوکینز این تغییر عقیده را نتیجهٔ «چهار سالِ جرج بوش» می‌داند. تا آن زمان شماری از نویسندگان مانند سام هریس، کریستوفر هیچنز و داوکینز (که رابرت‌ویتزل آنان را «تثلیث نامقدس» می‌نامد) کتاب‌هایی منتشر کرده‌ بودند که آشکارا ضد دین بودند. این کتاب‌ها همگی پرفروش بودند و عکس‌العمل پیروان ادیان را سبب شدند. طبق گزارش سایت آمازون این کتاب باعث افزایش پنجاه‌ درصدی فروش کتاب‌های مربوط به دین (کتاب‌های ضددین مانند: پندار خدا، خدا بزرگ نیست) و همچنین  افزایش ۱۲۰ درصدی فروش انجیل نیز شد.
خلاصه

کتاب تشکیل‌شده از ده بخش است. چند بخش نخست به این می‌پردازد، که چرا احتمالاً خدایی نیست؛ و بخش‌های بعدی موضوعات مربوط به دین و اخلاقیات را بررسی می‌کند. کتاب به دوست قدیمیِ داوکینز، داگلاس آدامز تقدیم شده و با این گفتار از وی همراه است:
آیا برای اینکه ببینیم باغ زیباست باید باور کنیم که پریانی هم ته باغ هستند؟
در مقدمهٔ پندار خدا، داوکینز چهار پیام اصلی «آگاهی‌بخشِ» کتاب را چنین بیان می‌کند:
خداناباوران می‌توانند زندگی شاد، سرشار، متعادل، و پرباری از لحاظ فکری داشته‌باشند.
انتخاب طبیعی و دیگر نظریه‌های علمی بهتر از «فرضیهٔ وجود خدا» به کار تبیین جهان جانداران و چه‌بسا کل کیهان می‌آیند.
نباید کودکان را به کیش والدین‌شان دانست و بر آن‌ها برچسب دین خاصی زد. اصطلاحاتی مثل «بچه کاتولیک» یا «بچه مسلمان» باید منزجرکننده محسوب شوند.
بی‌خدایان باید به بی‌خدایی خود مفتخر باشند نه شرمنده؛ زیرا بی‌خدایی فرد نشانهٔ صحت و استقلال ذهن اوست.
درون‌مایه > یک کافر عمیقاً دین‌دار:

او فصل اول کتابش را با توضیح این نکته آغاز می‌کند که: بسیاری از مفسران، شور و شوق او به علم را نوعی ایمان دینی می‌نامند؛ اما می‌پرسد: «آیا دین کلمهٔ مناسبی برای این شوق است؟» و می‌گوید: این حیرت سرشار از احترام در برابر پیچیدگی طبیعت اساس نگرشی است که می‌توان آن را «دین اینشتینی» خواند؛ زیرا اینشتین واژهٔ «خدا» را به‌عنوان استعاره‌ای برای طبیعت و سرشت رازآمیز کیهان به‌کار می‌برد. اما داوکینز متأسف است که بسیاری از دانشمندان «خدا» را به معنای استعاری همه خدا انگارانه (وحدت وجودی، پانتئیستی) و شاعرانه توصیف می‌کنند که این امر سبب سردرگمی‌ها و بدفهمی‌های فراوان می‌شود.
داوکینز تأکید می‌کند که نقد او به خداباوری، متوجه باور به خالقی فراطبیعی است که «شایستهٔ پرستش باشد». البته او نگرش اینشتینی را محترم می‌شمارد، اما هیچ حرمتی برای ادیان سنتی قائل نیست. به نظر داوکینز، ادیان در برابر انتقاد مصونیتی یافته‌اند که شایستگی‌اش را ندارند. او دیدگاهش را با نقل قولی از داگلاس آدامز شرح می‌دهد:
دین ایده‌های خاصی در بطن خود دارد که مقدّسات، محرّمات یا مانند آن نامیده می‌شوند و معنای مقدّس و مُحَرَّم بودن این است که شما نباید یک کلمه حرف بد در مورد این ایده‌ها یا انگاره‌ها بزنید. مبادا چنین کنید. چرا نباید؟ چون که نباید. اگر کسی به حزبی رأی دهد که شما مخالف آن باشید، هرقدر بخواهید می‌توانید به او انتقاد کنید، بی‌آن‌که کسی برنجد. اما در مورد دین، اگر کسی بگوید به لحاظ شرعی من نباید یکشنبه‌ها چراغی روشن کنم، شما صرفاً باید بگوئید به اعتقادتان احترام می‌گذارم.
داوکینز در ادامه چندین مثال دیگر مطرح می‌کند که در آن‌ها به دین، موقعیتی استثنایی اعطا شده‌است. مواردی مانند قبول عذر کسانی که به خاطر «عذر شرعی» از خدمت سربازی خودداری می‌کنند، استفاده از تعبیرهای «خوشایندگو» در مورد مجادلات مذهبی، معافیت‌های گوناگون مالیاتی برای فعالیت‌های مذهبی، و بلوای کاریکاتورهای محمد.
درون‌مایه > فرضیهٔ وجود خدا:

فصل دوم کتاب با تشریح یهود، خدای عهد عتیق آغاز می‌شود که به نظر داوکینز:
نامطبوع‌ترین شخصیت داستانی دنیا است: حسود است و به حسادت خود افتخار می‌کند، هیولای بی‌انصافِ کوردل و انتقام‌جوی خونخواری است که پاکسازی قومی می‌کند، زن‌ستیز است و از همجنس‌گرایان نفرت دارد. کودک‌کشی، نسل‌کشی و پسرکشی می‌کند، قدرت‌پرستی است که طاعون می‌فرستد. سادومازوخیستی است بدنهاد، بلهوس و ستمکار.
در ادامه چنین استدلال می‌کند که فرضیهٔ وجود خدا (اینکه موجود فراطبیعی و فراانسانی هوشمند است که به ارادهٔ خود دنیا و مافیها، از جمله خود ما را طراحی و خلق کرده‌است) یک نظریهٔ علمی دربارهٔ جهان است. نظریه‌ای که باید با شک بدان پرداخت همان گونه که به نظریه‌های دیگر می‌پردازیم. به همین دلیل داوکینز استدلال می‌کند که با استفاده از مفهوم تعالیم ناهمپوشان (دین و علم را حیطه‌هایی جداگانه انگاشتن) که استیفن جی گولد پیشنهاد داده‌است، نمی‌توان الهیات را از انتقاد مصون داشت. داوکینز مخالف اگنوستیسیم بی‌طرفانه است که می‌گوید در مورد احتمال وجود خدا، هیچ اظهار نظری نمی‌توان کرد. به علاوه او با پیروی از برتراند راسل استدلال می‌کند که گرچه «نمی‌توانید عدم وجود خدا را ثابت کنید»، اما عدم وجود قوری پرنده را هم نمی‌توانید ثابت کنید، و مانند آن، عدم وجود اسب تک شاخ صورتی نامرئی، هیولای اسپاگتی پرنده، و پری دندان را هم نمی‌توانید ثابت کنید؛ بنابراین، ناتوانی در اثبات عدم وجود خدا هیچ دلیلی برای باور به وجود آن نیست بلکه، به نظر داوکینز، زحمت اثبات، همواره بر دوش مدعی وجود خداست.
درون‌مایه > برهان‌های وجود خدا:

در فصل سوم، داوکینز به برهان‌های اصلی مدافع وجود خدا می‌پردازد. او «پنج اثبات» توماس آکویناس را مورد بحث قرار می‌دهد و استدلال می‌کند که سه برهان نخست آن به دور باطل می‌انجامند؛ و
به هیچ‌وجه معلوم نیست که بتوان با توسل به مفهوم خدا به‌طور طبیعی به این سیر قهقرایی خاتمه داد.
او پیشنهاد می‌کند که برهان چهارم آکویناس (برهان مراتب) به مانند ایراد ثقیلی از «یک متفرعن متعفن بی‌همتا» سبکسرانه است. او برهان پنجم را، که «برهان نظم» است، به فصل بعد موکول می‌کند که در آن به تشریح نظریه فرگشت [تکامل] می‌پردازد و توسط آن برهان صُنع را رد می‌کند.
او «برهان هستی‌شناسی» آنسلم قدیس را «به زبان کوچه و بازار» برمی‌گرداند و اساساً با اتکا به همان ایراد کلاسیک کانت، این برهان را نیز رد می‌کند. او «برهان زیبایی» را هم با این استدلال که «این برهان توسط مدافعانش تصریح و تدقیق نشده» رد می‌کند. دربارهٔ «برهان تجربهٔ شخصی»، داوکینز یادآور می‌شود که برخی از این تجارب ناشی از توهمات‌اند، و چه بسا همگی زادهٔ پندار باشند. در مورد «برهان اعجاز اناجیل» او معتقد است که انجیل‌ها «افسانه‌های باستانی» هستند. دربارهٔ «برهان دانشمندان دیندار» خاطرنشان می‌کند که چنین دانشمندانی در اقلیت هستند. در نقد برهان «پاسکال قمارباز»، او این فرض را به چالش می‌گیرد که اگر کسی ایمان بیاورد، خدا او را به صِرف ایمانش پاداش می‌دهد و نه به خاطر فضایل یا حقیقت‌جویی او. داوکینز می‌پرسد: «آیا خدا نباید شکاکیت شجاعانهٔ راسل را بیش از قماربازی منفعت‌طلبانهٔ پاسکال ارج نهد؟» در پایان فصل، داوکینز به «برهان‌های بایسی» می‌پردازد که کسانی مانند «استفن آنوین» پیش می‌نهند و احتجاج می‌کند که این برهان‌ها «نعل وارونه می‌زنند».
درون‌مایه > چرا به احتمال قریب به یقین خدایی وجود ندارد؟

مقالهٔ اصلی: بوئینگ ۷۴۷ غایی
در فصل چهارم، داوکینز به شرح فرگشت توسط انتخاب طبیعی می‌پردازد تا نادرستی برهان نظم را نشان دهد. او استدلال می‌کند که توضیح وجود خالق عالم سخت‌تر از توضیح پدیده‌هایی است که قرار است با فرض وجود چنان خالقی تبیین شوند. داوکینز منظور خود را با این تمثیل بیان می‌کند که هر نظریه‌ای در مورد وجود کیهان باید همچون «جرثقیل انتخاب طبیعی» باشد و نه «قلاب فضایی» خلقت که فقط مسئله را معلق می‌سازد. او برهان نامحتملیِ وجود خدا را به کار می‌گیرد، و با طرح اصطلاح «گشایش بوئینگ ۷۴۷ غائی» استدلال می‌کند که «خدا به احتمال قریب به یقین وجود ندارد». زیرا «هر قدر ایجاد [چنین] موجودی از نظر احتمالات بعید باشد، وجود سازندهٔ این موجود نیز دست کم همان قدر بعید است. خدا سازندهٔ بوئینگ ۷۴۷ غائی است.»
«بوئینگ ۷۴۷» اشاره‌ای است به جملهٔ فرِد هویل که گفته بود «احتمال ایجاد حیات بر زمین بیش از این احتمال نیست که تندبادی بر یک انبار اوراقی بوزد و از آن قراضه‌ها یک بوئینگ ۷۴۷ بسازد.» ایراد داوکینز به این مدعا این است که
این مدعی مقدمات انتخاب طبیعی را هم نمی‌داند.
یک درون مایهٔ عام در کتاب داوکینز این است که سبب تکامل حیات، انتخاب طبیعی بوده نه بخت و اقبال، و پیچیدگی خیره‌کنندهٔ جانداران شاهدی بر وجود یک یا چند خالق نیست. سپس، او با ذکر نمونه‌هایی از موارد ظاهراً طراحی شده استدلال خود را پی می‌گیرد. در پایان فصل نتیجه می‌گیرد که گشایش «۷۴۷ غائی» برهانی کاملاً قوی علیه وجود خداست، و هنوز چشم انتظار است تا «پس از دعوت‌ها و فرصت‌های فراوان، بالأخره الهی‌دانی یافت شود که پاسخی قانع‌کننده به این برهان بدهد.» و سپس از دنیل دنت فیلسوف نقل قول می‌کند که این برهان را «ردّی ردناپذیر» بر وجود خدا می‌خواند که از دو قرن پیش مطرح است.
درون‌مایه > ریشه‌های دین:

در فصل پنجم داوکینز به بحث ریشه‌های دین و به این پرسش می‌پردازد که چرا ادیان در همهٔ فرهنگ‌های بشری وجود دارند. او حامی «این نظریه است که دین یک محصول جانبی تصادفی - یک کجروی در چیزی سودمند» بوده‌است، و گمان می‌کند که چه بسا نظریهٔ مم‌ها، و به ویژه استعداد آدمیان برای پذیرش مِم‌های دینی، بتواند توضیح دهد که چرا به نظر او دین می‌تواند مانند «ویروس ذهنی» چنین در میان جوامع شایع شود.
داوکینز معتقد است بین ایمان به معنای عام و ایمان تندروان مذهبی نباید فرقی گذشت. به عقیده داوکینز مذهب میانه‌رو «بارعام» به تندروی مذهبی می‌دهد. در مقابل گفته می‌شود که این مسئله در مقابل مدارا است که در گذشته هم مذهبیون میانه‌رو و هم سکولارها رعایت می‌کردند.
درون‌مایه > ریشه‌های اخلاق: چرا ما خوب هستیم؟

در فصل ۶، داوکینز توجه خود را معطوف اخلاقیات می‌کند، و استدلال می‌کند که ما برای خوب بودن نیازی به دین نداریم. در عوض، به باور او اخلاق ما منشأ داروینی دارد: ژن‌های دگرخواه در خلال فرایند فرگشت انتخاب شده‌اند، و ما به‌طور طبیعی واجد نوع‌دوستی هستیم.
درون‌مایه > کتاب خوب و تغییر زایتگایست اخلاقی:

مضمون فصل هفتم نیز اخلاقیات است، و در آن احتجاج می‌شود که یک روح زمانه اخلاقی هست که در جوامع تکامل می‌یابد. روح جهانی اغلب در تعارض با اخلاقیات دینی است، که به نظر داوکینز عمدتاً محقر و ددمنشانه هستند. او نمونه‌هایی از اخلاقیات انجیلی را ذکر می‌کند تا آنچه را که بربریت بیشتر اخلاقیات دینی می‌داند، نشان دهد.
به عنوان مثال داوکینز ادعا می‌کند که محبت مورد اشاره عیسی صرفاً از دایره هم کیشان یهودی بیرون نرفته‌است و بدین ترتیب ادعا می‌کند مذهب مروج محبت بدون شرط به همنوعان نیست. نویسنده کتاب فرشته داروین، متذکر می‌شود که این دقیقاً خلاف روایات تاریخی به جای مانده از پیام مسیح است که در عهد جدید آمده‌است.
داوکینز مدعی است اگرچه مارتین لوتر کینگ مسیحی بود، ولی فلسفه نافرمانی مدنی غیر خشونت‌طلبانه خود را مستقیماً از گاندی گرفته بود و از آنجا نقش مذهب را زیر سؤال می‌برد. در مقابل اریک ریتان با استناد به بخشی از کتاب زندگی‌نامه کینگ معتقد است داوکینز دچار اشتباه بدی در ارزیابی شده‌است:
جنبش نافرمانی مدنی حرکتی بود که "مسیح در آن روحیه و انگیزه ایجاد کرد و گاندی تأمین‌کننده روش آن بود."
وی همچنین به بخش‌هایی از گفته‌های کینگ اشاره می‌کند که در آن بر نقش خدا به عنوان نیروی آرامش‌بخش درونی تأکید شده‌است.
درون‌مایه > اشکال کار دین کجاست؟ این همه دشمنی چرا؟

سپس، در فصل هشتم، داوکینز به این پرسش پاسخ می‌دهد که چرا چنین احساسات خصمانه‌ای نسبت به دین دارد. او با ذکر مثال‌هایی استدلال می‌کند که دین بر سر راه علم مانع‌تراشی می‌کند، تعصب را تقویت می‌کند، تنگ‌نظری نسبت به همجنس‌گرایان را تشویق می‌کند، و اثرات منفی دیگری نیز بر جامعه دارد؛ مثلاً واعظان مسیحی جنوب آمریکا بردگی سیاهان را با رجوع به انجیل توجیه می‌کردند، به این ترتیب که سیاهان را از نسل فرزندان گناهکار ابراهیم می‌دانسته‌اند. در خلال جنگ‌های صلیبی، کافران و مشرکانی را که به مسیحیت نمی‌گرویدند می‌کشتند، و نمونه‌های دیگر که ذکر شده‌است. در پاسخ به این ادعا که دین در مقابل علم مانع‌تراشی می‌کند، دیوید برلینکسی به یکی از آیات قرآن اشاره می‌کند که در آن آمده «در تبدیل شب و روز به یکدیگر درس‌هایی می‌توان آموخت». او به این گفته تاریخ‌نگار مشهور دیوید کینگ اشاره می‌کند که گفته بود «انجام جنبه‌های متنوعی از آداب و عبادات مذهبی به مدد فرایندهای علمی انجام شده‌است» و نتیجه می‌گیرد رابطهٔ مستقیمی بین تعهد مذهبی و به دنبال علم رفتن وجود دارد.
داوکینز مدعی است مذهب نهایتاً به تراژدی تبدیل می‌شود. در مقابل، مایکل شرمر می‌نویسد:
برای هر یک دانه از این تراژدی‌ها، ۱۰ هزار عمل خیرخواهانه و انسان‌دوستانه وجود دارد که ثبت نمی‌شود… مذهب، مانند هر مکتب اجتماعی که عمق تاریخی و تأثیر فرهنگی دارد، قابل تقلیل به مطلق خوب یا مطلق بد نیست.
داوکینز از عملیات‌های انفجاری نام می‌برد و می‌نویسد اگر تعبد مذهبی وجود نداشت می‌شد شرط خوبی بست که دیگر عملیات استشهادی دیگری نمی‌بود. در حالی که رابرت پیپ با مطالعهٔ همهٔ عملیات‌های شهادت‌طلبانه از سال ۱۹۸۰، نتیجه می‌گیرد ایمان مذهبی (از هر نوعش) نه لازم و نه کافی برای خلق این انفجارها است. پیپ معتقد است انگیزهٔ اصلی سیاست است.
درون‌مایه > کودکی، سوءاستفاده، و گریز از دین:

فصل نهم کتاب به این بحث اختصاص یافته که یک زیان دیگر دین، تلقین ایدئولوژی و تعصب به کودکان است. به اعتقاد داوکینز تعلیم آموزه‌های دینی در مدارس مذهبی به کودکان، به مثابهٔ «سوءاستفادهٔ ذهنی» والدین از کودکان است. او از مردم می‌خواهد که هرگاه کسی از «بچه مسلمان» یا «بچه کاتولیک» صحبت کرد، رو در هم کشند، و از خود بپرسند چطور یک کودک را می‌توان چنان رشدیافته تلقی کرد که بتواند دیدگاه‌های مستقلی در مورد کیهان و جایگاه انسان در آن داشته باشد.
برخی نویسندگان با تحسین این حرف داوکینز که تربیت کودک باید بر اساس روش‌های علمی و منطقی باشد، متذکر این مسئله شده‌اند که با تکیه بر دانش نمی‌توان به نفع هیچ‌کدام از اعتقادات مذهبی یا خدا ناباوری نظر داد. علاوه بر این با ذکر مثال به شباهت‌های هستهٔ اصلی روش‌های تربیتی مورد پیشنهاد کتاب‌های تربیت کودک مسیحی و آتئیست همچون تأکید بر صداقت و فروتنی اشاره کرده‌اند.
این سؤال اینجا مطرح می‌شود که از چه سنی آموزش علمی در مدارس باید به کودکان صورت گیرد. آیا نباید به کودک اجازه داد بعد از بلوغ خود انتخاب کند که معرفت علمی و آموزش دیدن تحت سلطهٔ نظام آموزشی را بپذیرد یا نه؟ در هر صورت هر صبح بیدار شدن و مدت قابل توجهی عمر گرانمایه را صرف امری کردن که کودک پذیرش آگاهانه ای از قبول تحصیل آن ندارد بیشتر از آموزه‌های دینی در مقاطع کوتاه ظالمانه می‌نماید.
درون‌مایه > یک خلأ ناگزیر:

در فصل پایانی داوکینز این پرسش را مطرح می‌کند که آیا دین، به رغم تمام مشکلاتش پرکنندهٔ «یک خلأ ناگزیر» است؟ آیا مردم برای هدایت و تسلی محتاج دین هستند؟ به نظر داوکینز، این خلاءها را می‌توان به شیوه‌های غیردینی مانند آموزش فلسفه و علم پر کرد. او احتجاج می‌کند که برخلاف جهان‌بینی بی‌خدا، که بسی به زندگی آری-گو است، پاسخ‌های دین به رازهای زندگی کاملاً از این مهم قاصر هستند. اریک ریتان با ذکر نقل و قولی از داوکینز که به قدرت تسلی‌بخشی مذهب اقرار دارد، وی را به تأمل در این مطلب فرا می‌خواند که چرا چنین نقشی برای مذهب در طول تاریخ بشر حفظ شده‌است.
درون‌مایه > ضمیمهٔ کتاب:

مخاطب ضمیمهٔ کتاب کسانی هستند که «برای رهایی از دین نیازمند یاری هستند.»
بازتاب در ترکیه

در ترکیه حدود ۶۰۰۰ نسخه از کتاب فروش رفته بود که در نوامبر ۲۰۰۷ شکایتی مبنی بر «حمله به ارزش‌های مقدس» علیه کتاب مطرح شد و کتاب مورد تحقیق قرار گرفت. ناشر و مترجم ترک، ارول‌کارسلان به جرم برانگیختن بیزاری دینی به زندان محکوم شد. ولی در آوریل ۲۰۰۸ دادگاه متهمان را تبرئه کرد. در مورد مصادرهٔ کتاب، ناظر دادگاه بیان کرد که قدغن کردن آن «به‌طور اساسی آزادی اندیشه را محدود خواهد کرد.»
ترجمه به فارسی

کتاب پندار خدا با نام «پندار خدا» توسط «ا. فرزام» تا نوامبر ۲۰۰۷ تقریباً به‌طور کامل (به استثنای دو بخش) به فارسی ترجمه شد؛ ولی به علت عدم امکان انتشار در ایران، تنها در نگارش الکترونیک، به شکل پی‌دی‌اف تکثیر شده‌است.
اصلاح شدهٔ کتاب «پندار خدا»، به همراه ترجمهٔ بخش‌های حذف شده و مقدمهٔ نویسنده کتاب بر چاپ جلد شومیز، در کتاب «توهم خدا» توسط «م. تهرانی» گردآوری شده‌است.
جوایز

داوکینز برای «توهم خدا» در سال ۲۰۰۷، به عنوان "نویسنده سال" در جوایز کتاب بریتانیا انتخاب شد . بنیاد «جووردانو برونو» جایزه "دشنر" سال ۲۰۰۷ را به داوکینز به دلیل سهمی برجسته در تقویت تفکر سکولار، علمی و انسان گرایانه در کتابش اعطا کرد.
آیبل‌اشتات

مکان
| آیبل‌اشتات   | آیبل‌اشتات   |
| --- | --- |
  نشان:   نشان
ایالت: بایرن
منطقه اداری: Unterfranken
ناحیه: Würzburg
انجمن شهرداری: Eibelstadt
حکومت: حکومت
 • شهردار: Heinz Koch (SPD)
مساحت: مساحت
 • کل: ۷٫۰۷ کیلومتر مربع (۲٫۷۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۸۰ متر (۵۹۰ فوت)
منطقهٔ زمانی: CET/CEST (UTC+1/+2)
کدهای پستی: ۹۷۲۴۶
کدهای شماره‌گیری: ۰۹۳۰۳
پلاک خودرو: WÜ
وبگاه: www.eibelstadt.de
شهر آیبل‌اشتاتدر ایالت بایرن در کشور آلمان واقع شده‌است.
بیتز

Town در 23x15px|border |alt=|link= ترکیه
| Bitez | Bitez |
| --- | --- |
Town: Town
استان: استان موغله
District: بودروم
ارتفاع: ۲۵ متر (۸۰ فوت)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۸۱۵۵
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (ساعت)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (ساعت تابستانی)
کد پستی: ۴۸۴۷۰
کد منطقه: ۰۲۵۲
پلاک وسایل نقلیه ترکیه: ۴۸
بیتز (به ترکی استانبولی: Bitez) شهری است در کشور ترکیه که در استان موغله واقع شده‌است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی ۶٬۳۱۷ نفر و بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۹ میلادی ۷٬۴۱۷ نفر می‌باشد.
بیاندرونو

مکان
| بیاندرونو | بیاندرونو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
بیاندرونو: بیاندرونو
موقعیت بیاندرونو در نقشه: موقعیت بیاندرونو در نقشه
ناحیه: لمباردی
استان / شهرستان: استان وارزه (VA)
دهستان: Cassinetta
حکومت: حکومت
 • شهردار: Antonio Calabretta
مساحت: مساحت
 • کل: ۸ کیلومتر مربع (۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۲۵۲ متر (۸۲۷ فوت)
جمعیت: جمعیت
 • کل: ۳۱۰۲
 • تراکم: ۳۹۰/کیلومتر مربع (۱۰۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Biandronnesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۲۱۰۲۴
پیش‌شماره تلفن: ۰۳۳۲
قدیس پشتیبان: San Lorenzo
روز قدیس: 10 August
وبگاه: وبگاه رسمی
بیاندرونو (به ایتالیایی: Biandronno) یک کومونه در ایتالیا است که در استان وارزه واقع شده‌است.
خصوصیات

بیاندرونو ۸ کیلومترمربع مساحت و ۳٬۱۰۲ نفر جمعیت دارد و ۲۵۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
دوا (رومانی)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= رومانی
| دوا Deva | دوا Deva |
| --- | --- |
مرکز شهرستان: مرکز شهرستان
  مهر:   مهر
شهرستان: هوندرا
اولین اشاره: ۱۲۶۹
حکومت: حکومت
 • شهردار: Nicolae-Florin Oancea
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۴ کیلومتر مربع (۱۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۸۷ متر (۶۱۴ فوت)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۵۶۶۴۷
 • تراکم: ۱۷۰۰/کیلومتر مربع (۴۳۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۲+ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۳+ (EEST)
کدپستی: ۳۳۰xxx
کد منطقه: a۵۴ ۴۰
وبگاه: www.primariadeva.ro
شهر دوا (به رومانیایی: Deva, Romania) در شهرستان هوندرا در کشور رومانی واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۶۹٬۳۹۰ نفر است.
اولد-ریور وینفری (تگزاس)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= تگزاس, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| اولد-ریور وینفری، تگزاس Old River-Winfree, Texas | اولد-ریور وینفری، تگزاس Old River-Winfree, Texas |
| --- | --- |
شهر: شهر
موقعیت  در ایالت تگزاس: موقعیت  در ایالت تگزاس
مختصات: ۲۹°۵۲′۳۸″ شمالی ۹۴°۴۹′۱۸″ غربی﻿ / ﻿۲۹٫۸۷۷۲۲°شمالی ۹۴٫۸۲۱۶۷°غربی﻿ / 29.87722; -94.82167: مختصات: ۲۹°۵۲′۳۸″ شمالی ۹۴°۴۹′۱۸″ غربی﻿ / ﻿۲۹٫۸۷۷۲۲°شمالی ۹۴٫۸۲۱۶۷°غربی﻿ / 29.87722; -94.82167
ایالت:  تگزاس
شهرستان: لیبرتی
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۳ مایل مربع (۳٫۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۳ مایل مربع (۳٫۳ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۳۶ فوت (۱۱ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۱٬۳۶۴
 • تراکم: ۱,۰۸۶٫۵/مایل مربع (۴۱۹٫۵/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۶- (CDT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۵- (CDT)
کد FIPS: ۴۸-۵۳۸۲۴
GNIS feature ID: ۱۳۸۸۲۳۴
اولد-ریور وینفری، تگزاس(به انگلیسی: Old River-Winfree, Texas) شهری در ایالت تگزاس از ایالات جنوبی ایالات متحده آمریکا است. در سرشماری سال ۲۰۰۰، جمعیت این شهر ۱۳۶۴ نفر اعلام شد.