stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
قطعنامه ۱۳۴۸ شورای امنیت

| قطعنامهٔ شمارهٔ ۱۳۴۸  (سازمان ملل متحد) | قطعنامهٔ شمارهٔ ۱۳۴۸  (سازمان ملل متحد) |
| --- | --- |
تاریخ: ۱۹ آوریل {{{year}}}
نوبت جلسه: ۴۳۱۱
کُد: S/RES/1348 (سند)
موضوع: بررسی وضعیت در آنگولا
رأی‌گیری: ۱۵ موافق بدون مخالف بدون ممتنع
نتیجه: تصویب
اعضای شورای امنیت: اعضای شورای امنیت
اعضای دائم:  چین  فرانسه  روسیه  بریتانیا  ایالات متحده آمریکا
اعضای غیر دائم:  بنگلادش  کلمبیا  جمهوری ایرلند  جامائیکا  مالی  موریس  نروژ  سنگاپور  تونس  اوکراین
قطعنامه ۱۳۴۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۱۹ آوریل ۲۰۰۱ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ بررسی وضعیت در آنگولا است. این قطعنامه طی نشست ۴۳۱۱ام با ۱۵ رای موافق، ۰ مخالف و ۰ ممتنع تصویب شد.
قلعه سوواهارا

| قلعه سوواهارا | قلعه سوواهارا |
| --- | --- |
諏訪原城: 諏訪原城
شیمادا، شیزوئوکا، ژاپن : شیمادا، شیزوئوکا، ژاپن 
Dry moat (Mikazuki moat) of Suwahara Castle: Dry moat (Mikazuki moat) of Suwahara Castle
قلعه سوواهارانمایش نقشه استان شیزوئوکاقلعه سوواهارانمایش نقشه ژاپن: قلعه سوواهارانمایش نقشه استان شیزوئوکاقلعه سوواهارانمایش نقشه ژاپن
مختصات: ۳۴°۴۹′۴٫۹۴″ شمالی ۱۳۸°۷′۱۱٫۴″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۸۱۸۰۳۸۹°شمالی ۱۳۸٫۱۱۹۸۳۳°شرقی﻿ / 34.8180389; 138.119833
گونه: yamashiro-style قلعه ژاپنی
اطلاعات پایگاه: اطلاعات پایگاه
کنترل‌کننده: خاندان تاکدا، خاندان توکوگاوا
شرایط: ویرانه
پیشینه مکان: پیشینه مکان
ساخت: ۱۵۷۳
سازنده: بابا نوبوهارو?
اطلاعات پادگان: اطلاعات پادگان
فرماندهان پیشین: ایماگاوا اوجیزانه، ماتسودایرا ایه‌تادا
قلعه سوواهارا (به ژاپنی: 諏訪原城، Suwahara-jō)، یک قلعه ژاپنی در شیمادا، شیزوئوکا در استان شیزوئوکا در دوره سنگوکو بود.
خاندان توکوگاوا نام این قلعه را به نام قلعه ماکینو (به ژاپنی: 牧野城) تغییر داد.
قلعه تپه طغرود

| تپه قلعه خرابه طغرود | تپه قلعه خرابه طغرود |
| --- | --- |
نام: تپه قلعه خرابه طغرود
کشور: ایران
استان: استان قم
شهرستان: شهرستان جعفرآباد
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
کاربری: تپه
دیرینگی: دوران‌های تاریخی پس از اسلام
دورهٔ ساخت اثر: دوران‌های تاریخی پس از اسلام
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۴۶۳۳
تاریخ ثبت ملی: ۱۱ دی ۱۳۸۰
قلعه تپه طغرود مربوط به دورهٔ تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جعفرآباد، روستای طغرود واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۶۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فردوسو

| فردوسو | فردوسو |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۰°۵۲′۴۹″ شمالی ۵۶°۴۲′۴۷″ شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۸۸۰۲۸°شمالی ۵۶٫۷۱۳۰۶°شرقی﻿ / 30.88028; 56.71306: مختصات: ۳۰°۵۲′۴۹″ شمالی ۵۶°۴۲′۴۷″ شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۸۸۰۲۸°شمالی ۵۶٫۷۱۳۰۶°شرقی﻿ / 30.88028; 56.71306
کشور: ایران
استان: کرمان
شهرستان: راور
بخش: بخش کوهساران
دهستان: هروز
جمعیت: کمتر از ۳ خانوار (سرشماری ۹۵)
فردوسو، روستایی از توابع بخش کوهساران شهرستان راور در استان کرمان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان هروز قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده‌است.
قطعنامه ۱۳۵۱ شورای امنیت

| قطعنامهٔ شمارهٔ ۱۳۵۱  (سازمان ملل متحد) | قطعنامهٔ شمارهٔ ۱۳۵۱  (سازمان ملل متحد) |
| --- | --- |
تاریخ: ۳۰ مه {{{year}}}
نوبت جلسه: ۴۳۲۲
کُد: S/RES/1351 (سند)
موضوع: بررسی وضعیت خاورمیانه
رأی‌گیری: ۱۵ موافق بدون مخالف بدون ممتنع
نتیجه: تصویب
اعضای شورای امنیت: اعضای شورای امنیت
اعضای دائم:  چین  فرانسه  روسیه  بریتانیا  ایالات متحده آمریکا
اعضای غیر دائم:  بنگلادش  کلمبیا  جمهوری ایرلند  جامائیکا  مالی  موریس  نروژ  سنگاپور  تونس  اوکراین
قطعنامه ۱۳۵۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۳۰ مه ۲۰۰۱ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ بررسی وضعیت خاورمیانه است. این قطعنامه طی نشست ۴۳۲۲ام با ۱۵ رای موافق، ۰ مخالف و ۰ ممتنع تصویب شد.
فرودگاه کاگو کایو

| فرودگاه کاگو کایو | فرودگاه کاگو کایو |
| --- | --- |
یاتا: ندارد ایکائو: ندارد: یاتا: ندارد ایکائو: ندارد
خلاصه: خلاصه
نوع فرودگاه: همگانی، غیرنظامی
مالک: Civil Aviation Authority of South Sudan
مکان:  سودان جنوبی
ارتفاع از سطح دریا: ۲۵۰۰ فوت / ۷۶۲ متر
مختصات: ۰۳°۵۵′۰۱″ شمالی ۳۱°۴۰′۰۱″ شرقی﻿ / ﻿۳٫۹۱۶۹۴°شمالی ۳۱٫۶۶۶۹۴°شرقی﻿ / 3.91694; 31.66694﻿ (Kago Kaju Airport)
فرودگاه کاگو کایو (به انگلیسی: Kago Kaju Airport) یک فرودگاه همگانی، غیرنظامی است که یک باند فرود سنگفرش دارد. این فرودگاه در کشور سودان جنوبی قرار دارد و در ارتفاع ۷۶۲ متری از سطح دریا واقع شده است.
الوتریو سانتوس

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
نام کامل:  Eleuterio Santos Brito
زادروز:  ۹ نوامبر ۱۹۴۰
زادگاه:  سانتا کروس
تاریخ مرگ:  ۲۸ ژانویهٔ ۲۰۰۸ (۶۷ سال)
محل مرگ:  سانتا کروس
قد:  ۱٫۷۷ متر (۵ فوت ۹ ۱⁄۲ اینچ)
پست:  هافبک
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
:  Prosperidad
:  Tarrasa
:  Unión Tenerife
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۱۹۵۹–۱۹۶۳ |  باشگاه ورزشی تنریف |  ۶۲ |  (۲۲) |
| ۱۹۶۳–۱۹۷۱ |  باشگاه فوتبال رئال ساراگوسا |  ۱۹۹ |  (۵۴) |
| ۱۹۷۱–۱۹۷۳ |  Tudelano |   |   |
تیم ملی: تیم ملی
| ۱۹۶۸ |  تیم ملی فوتبال اسپانیا |  ۱ |  (۰) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. 
الوتریو سانتوس (انگلیسی: Eleuterio Santos; ۹ نوامبر ۱۹۴۰ – ۲۸ ژانویهٔ ۲۰۰۸) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا بود.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه ورزشی تنریف و باشگاه فوتبال رئال ساراگوسا اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال اسپانیا بازی کرده‌است.
تونیس کینت

| تونیس کینت | تونیس کینت |
| --- | --- |
نخست وزیر در وظایف رئیس جمهور: نخست وزیر در وظایف رئیس جمهور
دوره مسئولیت ۲۳ دسامبر ۱۹۷۰ – ۱ مارس ۱۹۹۰: دوره مسئولیت ۲۳ دسامبر ۱۹۷۰ – ۱ مارس ۱۹۹۰
پس از: الکساندر وارما
پیش از: هاینریش مارک
کفیل نخست وزیر دولت در تبعید استونی: کفیل نخست وزیر دولت در تبعید استونی
دوره مسئولیت ۱۹۶۴ – ۱۹۷۰: دوره مسئولیت ۱۹۶۴ – ۱۹۷۰
پس از: الکساندر وارما
پیش از: هاینریش مارک
وزیر کشاورزی دولت در تبعید استونی: وزیر کشاورزی دولت در تبعید استونی
دوره مسئولیت ۱۹۵۳ – ۱۹۷۰: دوره مسئولیت ۱۹۵۳ – ۱۹۷۰
پس از: Kaarel Liidak
پیش از: Elmar Järvesoo
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۷ اوت ۱۸۹۶ دهستان سوره-یانی
درگذشته: ۵ ژانویهٔ ۱۹۹۱ (۹۴ سال) انشلدسویک
ملیت: استونی
همسر(ان): Salme Redlich, since 1953 Magda Marianne Rassmann
فرزندان: Arne Kint, Oole Kint
تونیس کینت (استونیایی: Tõnis Kint; ۱۷ اوت ۱۸۹۶ – ۵ ژانویهٔ ۱۹۹۱) سیاستمدار و نخست وزیر دولت در تبعید استونی بود.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون نشان افتخار تولد لهستان شده‌است.
لا کایشا

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: شرکت سهامی خاص
صنعت: مددکاری اجتماعی
بنا نهاده: ۱۹۹۰
دفتر مرکزی: پالما ده مایورکا، اسپانیا
تعداد کارکنان: ۳۲٬۴۰۳ نفر (۲۰۱۶)
وبگاه: www.obrasociallacaixa.org
لا کایشا (La Caixa) شرکت مددکاری اجتماعی اسپانیایی است، که در سال ۱۹۹۰ تأسیس شد.
سوگند (فیلم ۱۹۹۷)

| سوگند | سوگند |
| --- | --- |
کارگردان: راجیو بابار
بازیگران: میتون چاکرابورتی جکی شروف هریش کومار رامیا کریشنان وینیتا، سلیم غوس
موسیقی: آناند-میلیند
تاریخ‌های انتشار:  ۱۲ دسامبر ۱۹۹۷ (۱۹۹۷-12-۱۲) (هند)  
مدت زمان: ۱۴۰ دقیقه
کشور: هند
زبان: هندی 
سوگند (به هندی: Shapath) فیلمی محصول سال ۱۹۹۷ و به کارگردانی راجیو بابار است. در این فیلم بازیگرانی همچون میتون چاکرابورتی، جکی شروف، هریش کومار، رامیا کریشنان، وینیتا، سلیم غوس، گلشن گروور، شاکتی کاپور، قادرخان، رانجیت ایفای نقش کرده‌اند.
ثبت اختراع روش‌های کسب و کار
مقدمه

اخیراً، مدل‌های کسب و کار از طریق نوعی «مالکیت معنوی» با استفاده از «ثبت اختراع» مورد حمایت قرار می‌گیرند. درحقیقت، مدل‌های کسب وکار ( یا روش‌های کسب وکار) در محدوده ثبت اختراع قانونی قرار می‌گیرند. اخیراً تعدادی از «ثبت اختراع روش کسب و کار» مربوط به «تجارت الکترونیک» اعطا شده‌است، اما چیز جدید و بدیع به عنوان کسب وکار خیلی شفاف نیست. تعدادی ثبت اختراع برجسته تر ممکن است در دادگاه‌ها چالش ایجاد نماید.
نمونه‌ها

نمونه‌هایی از این اختراعات ثبت شده در جدول زیر آمده‌است:
Amazon

5,960,411
روش و سامانه‌ای برای یک تقاضای خرید از طریق شبکه ارتباطی (خرید با یک کلیک).
5,715,399
روش و سامانه امن برای ارتباط فهرستی از شماره‌های کارت اعتباری بر روی شبکه غیر امن قرار می‌گیرد.
5,727,163
روش امن برای ارتباط داده‌های کارت اعتباری وقتی که تقاضا در روی شبکه غیر امن قرار می‌گیرد.
5,826,258
روش و دستگاهی برای ساختار صف و مفسر اطلاعات نیمه ساختیافته.
5,963,949
روشی برای جمع‌آوری داده از فرم‌ها و جستجوها
5,999,924
روشی برای ایجاد جستارهای متوالی
6,029,141
سامانه ارجاع مشتریان مبتنی بر اینترنت (برنامه پیوسته برای شعبات)
6,525,747
روش و سامانه‌ای برای اداره مذاکره مرتبط با اقلام
America Online

6,393,469
روش و دستگاهی برای انتشار مستندات ابررسانه
6,385,656
فشرده سازی انتخابی فایل‌ها در شبکه
6,381,599
یکپارچگی بدون درز منابع اینترنتی
6,339,784
خط مشی، محدودیت نرخ میزگردهای روی خط
6,012,051
سامانه شرح حال مشتری با پردازش تصمیم گیری تحلیلی
6,009,413
سامانه بی‌درنگ فروشگاهی
Coolsavings

5,761,648
شبکه بازاریابی محاوره‌ای و پردازش با استفاده از مجوزهای الکترونیکی (توزیع کوپن‌های تخفیف بر روی وب
Counterpane

5,978,475
سامانه ممیزی حوادث
DoubleClick

5,948,061
روش عرضه، هدفگیری و اندازه‌گیری تبلیغات بر روی شبکه‌ها
eBay

6,415,320
مدیریت و ارائه اطلاعات در یک محیط تجاری روی خط
6,058,417
مدیریت و ارائه اطلاعات در یک محیط تجاری روی خط
(Monster (TMP

5,832,497
سامانه خودکار دادوستد اطلاعات الکترونیکی
Netflix

6,584,450
روش و دستگاهی برای اقلام اجاره‌ای
Overture

6,269,361
سامانه و روشی برای تأثیر در یک مکان با فهرست نتایج تولید شده در یک جستجو به وسیلهٔ موتور جستجوی شبکه کامپیوتری (پرداخت برای جستجوی مؤثر)
Priceline

6,356,878
سامانه بنگاه عرضه شرایط فروش به خریداران
6,345,090
سامانه مدیریت عرضه شرایط فروش برای تماس‌های تلفنی
6,332,129
روش و سامانه‌ای برای بکارگیری پرسشنامه نمودار روانی در یک سامانه بازرگانی مشتری مدار
6,240,396
سامانه مدیریت عرضه شرایط فروش برای بلیط‌های مسابقه
6,134,534
سامانه مدیریت عرضه شرایط فروش برای سفر دریایی
6,108,639
سامانه مدیریت عرضه شرایط فروش برای چیزهای قابل گردآوری
6,085,169
سامانه مدیریت عرضه شرایط فروش
6,041,308
سامانه و روشی برای ترغیب رضایت شرایط عرضه فروش
5,897,620
روش و دستگاهی برای فروش بلیط‌های پرواز خطوط هوایی
5,797,127
روش، دستگاه و برنامه برای قیمت گذاری، فروش و انجام اختیارات برای فروش بلیط خطوط هوایی (Walker Digital)
5,794,207
روش و دستگاهی برای رمزنگاری سامانه شبکه تجاری برای تسهیل شرایط عرضه فروش خریدار مدار(Walker Digital)
!Yahoo

6,381,594
سامانه و روشی برای فیلترکردن اطلاعات شخصی و تولید اخطار
6,359,633
دستگاه و روشی برای مستندات زبان علامتگذاری انتزاعی
6,343,302
سامانه و روش نظارت بر وب سایت از راه دور
6,216,157
روش و دستگاهی برای سامانه ناهمگن سرویس گیرنده-سرویس دهنده
6,205,469
روشی برای ارتباطات سرویس گیرنده – سرویس دهنده از طریق یک رابط کوچک
5,991,756
بازیابی اطلاعات از مستندات ترکیبی سلسله مراتبی
5,983,227
تولید صفحات پویا
قلعه تپه بادله کوه

| قلعه تپه بادله کوه | قلعه تپه بادله کوه |
| --- | --- |
نام: قلعه تپه بادله کوه
کشور: ایران
استان: استان سمنان
شهرستان: شهرستان دامغان
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
کاربری: تپه، قلعه
دیرینگی: هزاره اول
دورهٔ ساخت اثر: هزاره اول
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۲۴۷۸
تاریخ ثبت ملی: ۶ آذر ۱۳۷۸
قلعه تپه بادله کوه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان دامغان، روستای بادله کوه واقع شده و این اثر در تاریخ ۶ آذر ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۴۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
فضازمان

نمایش دو بعدی خمیدگی فضا-زمان، جرم هندسهٔ فضا-زمان را تغییر می‌دهد، این خمیدگی بر اساس نظریهٔ نسبیت عام تعبیر به گرانش می‌شود.
در علم فیزیک، فضا-زمان (به انگلیسی: Spacetime) (و نه فضا و زمان) عبارت است از یک مدل ریاضی که زمان و فضا را به صورت درهم‌تنیده و به عنوان یک کمیت پیوسته با یکدیگر ترکیب می‌کند.
بر اساس فرضیات مفهوم فضای اقلیدسی، جهان، سه بُعد مکانی و یک بُعد زمانی مستقل از هم دارد. در فضا-زمان سه بعد فضا و یک بعد زمان درهم ادغام می‌شوند و یک محیط پیوستهٔ چهار بعدی را ایجاد می‌کنند.
با ترکیب فضا و زمان و ایجاد یک محیط خمیدهٔ واحد، فیزیکدان‌ها توانسته‌اند نظریه‌های فیزیک را هم در سطح کیهانی و هم در بعد اتمی ساده‌سازی کنند.
بهتر است که در مکانیک کلاسیک، هنگامی که زمان به عنوان یک معیار ثابت و جهانی، مستقل از حالت حرکت مشاهده‌گر در نظر گرفته می‌شود؛ از دستگاه اقلیدسی به جای فضا-زمان استفاده کنیم.
با این حال در فیزیک نسبیتی، زمان نمی‌تواند جدا از سه بعد فضا باشد. بر اساس نسبیت خاص نرخ گذر زمان برای جسمی که مشاهده می‌شود بستگی به نسبت سرعت جسم و سرعت مشاهده‌گر دارد. بر اساس نسبیت عام شدت میدان گرانشی نرخ گذر زمان را کاهش می‌دهد.
مفهوم و بُعد

طرح کلی در فضا-زمان، ادغام فضا و زمان با یکدیگر و در نتیجه ایجاد یک محیط یکپارچه با دستگاه مختصاتی یکتا است. برای این کار به سه بُعد مکانی معمول (طول، عرض، ارتفاع) و یک بُعد زمان نیاز داریم؛ این بُعدها مؤلفه‌های مستقل لازم برای مشخص‌کردن یک نقطهٔ خاص در یک فضای تعریف شده‌اند؛ مثلاً در محیط کرهٔ زمین طول و عرض جغرافیایی دو مؤلفهٔ مستقل دستگاه مختصات‌اند که تنها به‌وسیلهٔ هر دوی آن‌ها باهم می‌توان یک نقطهٔ خاص را تعیین موقعیت کرد؛ حال در فضا-زمان، شبکه مختصاتی ۱+۳ بعد را پوشش می‌دهد و چون زمان به عنوان مؤلفهٔ جدید اضافه شده‌است، در نتیجه دستگاه مختصات نه تنها می‌تواند نقاط را در محیط مکان‌یابی کند بلکه می‌تواند رویدادها را نیز تعیین موقعیت نماید.
به این ترتیب این دستگاه مختصات می‌تواند تعیین کند که کی و کجا یک رویداد اتفاق افتاده‌است.
در فضا زمان نمی‌توانیم محور زمان را به صورت جداگانه نشان دهیم اگر بخواهیم محور زمان را در دستگاه مختصات نشان بدهیم ناگزیریم که محور زمانی و مکانی را هر دو باهم، و در یک دستگاه مختصات قرار دهیم و این به دلیل ماهیت یکپارچهٔ فضا-زمان و آزادی در انتخاب دستگاه مختصات است.
برخلاف دستگاه مختصات فضایی معمولی، محدودیت‌هایی برای چگونگی اندازه‌گیری‌های مکانی و زمانی وجود دارد؛ این محدودیت‌ها به مدل ریاضی خاص آن و تفاوت‌هایش با ریاضیات و هندسهٔ اقلیدسی برمی‌گردد.




تا آغاز قرن بیستم گذر زمان مستقل از حرکت در نظر گرفته می‌شد و فرض این بود که در تمام دستگاه‌های مختصات، زمان تنها در یک محور مشخص با سرعت ثابت پیش می‌رود؛ اما تجربیات بعدی نشان داد که زمان در سرعتهای بالا کندتر حرکت می‌کند (کاهش سرعت زمان با عنوان تأخیر زمان در نسبیت خاص توضیح داده شده‌است)؛ برای مثال یک ساعت اتمی را بر روی یک شاتل فضایی نصب کردند و دیدند که زمان برای ساعت روی شاتل کندتر از زمان در سطح زمین می‌گذرد.
عبارت فضا-زمان به عنوان یک مفهوم عمومی فراتر از رویدادهای فضا-زمان در ۱+۳ بُعد معمولی در نظر گرفته می‌شود، فضا-زمان واقعاً ترکیبی از مکان و زمان است اما برخی دیگر پیشنهاد کرده‌اند که بُعدهای جدیدی که بعدها اضافه می‌شود هم در مجموعهٔ تئوری فضا-زمان قرار گیرد (نظریه‌های دیگری وجود دارند که توانسته‌اند بُعدهای جدیدی را اضافه کنند که این بُعدها دیگر شامل مکان و زمان نمی‌شوند)؛ اینکه واقعاً چند بُعد برای توصیف جهان لازم است سؤالی است که هنوز پاسخ قطعی برای آن پیدا نشده‌است. تئوری‌هایی مانند تئوری ریسمان پیش‌بینی می‌کند که ۱۰ تا ۲۶ بُعد جدید را بتوان اضافه کرد یا تئوری-م داشتن ۱۱ بُعد شامل ۱۰ بُعد مکانی و ۱ بُعد زمانی را ممکن می‌داند؛ باید به این نکته توجه داشت که: داشتن بیش از چهار بعد فقط در اندازه‌های زیر اتمی تفاوت ایجاد می‌کند.
ریشهٔ تاریخی > مفهوم غیر ریاضی فضازمان یکپارچه

اولین بار پیش از میلاد مسیح فیلون اسکندری گفته‌است که: «زمان زاییدهٔ جهان است، خدا جهان را خلق کرد و آن منجر به ایجاد زمان شد، همزمان با خلق جهان یا بلافاصله پس از آن».
اینکاها زمان و مکان را به عنوان یک مفهوم واحد در نظر می‌گرفتند و آن را پاشا می‌نامیدند؛ بومیان ساکن در رشته کوه آند همچنان بر این باور پایدار مانده‌اند.

اندیشهٔ فضا-زمان یکپارچه توسط اِدگارآلِن پو شاعر آمریکایی در یکی از شعرهایش به نام اورکا بیان شد: «مکان و گذر زمان هر دو یکی هستند».

در سال ۱۸۹۵ هِربرت جورج وِلز در رمان ماشین زمان چنین نوشت: «هیچ تفاوتی میان زمان و سه بُعد مکانی وجود ندارد تنها برداشت ما است که با آنها پیش می‌رود».
ریشهٔ تاریخی > مفهوم ریاضی

ریاضیات بحث فضا-زمان اولین بار در سال ۱۷۵۴ از سوی ژان لروند دالامبر در دانشنامهٔ فرانسوی آنسیکلوپدی در مقالهٔ بُعدها مطرح شد. پس از آن ژوزف لویی لاگرانژ در تئوری تحلیلی توابع(۱۷۹۷ و ۱۸۱۳) بیان کرد که: «می‌توان علم مکانیک را با هندسهٔ چهار بُعدی و تحلیل‌های مکانیکی را به عنوان تعمیمی از تحلیل‌های هندسی در نظر گرفت».




پس از کشف چهارگان‌ها توسط ویلیام همیلتون وی اظهار داشت: «گفته می‌شود زمان تنها یک بُعد دارد و مکان سه بُعد… ریاضیات خاص چهارگان‌ها از همهٔ این بُعدها بهره می‌برد به زبان فنی‌تر می‌شود گفت «زمان به‌علاوهٔ مکان» یا «مکان به‌علاوهٔ زمان» از این جهت چهارگان یک مفهوم چهار بعدی است یا حداقل تلویحاً به آن اشاره می‌کند؛ و این‌گونه یک بُعد زمان و سه بُعد مکان در زنجیرهٔ نمادها به هم می‌آمیزد». چهارگان‌های مرکب هامیلتون که از نظر جبری ظرفیت مدل کردن فضا-زمان و تقارن در آن را دارد بیش از نیم قرن قبل از اینکه نسبیت به‌طور رسمی ارائه شود در دست بود.




از تلاش‌های دیگری که در زمینهٔ فضا-زمان انجام شد می‌توان از کارهای جیمز کلارک ماکسول نام برد که از معادلات دیفرانسیل جزئی برای گسترش الکترودینامیک در چهار بُعد استفاده کرد.
بعدها لورنتس در قرن ۱۹ چند نامتغیر از معادلات ماکسول را معرفی کرد؛ این دستاورد لورنتس بعدها، پایهٔ تئوری نسبیت خاص آلبرت اینشتین قرار گرفت.
پیشتر تصور می‌شد که سنجش زمان و مکان فقط به دامنهٔ اعداد حقیقی محدود می‌شود؛ همچنین پیشنهاد اینکه سنجش زمان و مکان قابل مقایسه باشد توسط کسانی توسعه یافت که فیزیک را بنیان نهادند؛ اما حال بین این تصورات اولیه مانند نبیست گالیله و قانون ماکسول تضاد ایجاد شده‌بود. برای از بین بردن این ابهام باید به مفهوم سرعت نور بازگشت.




درحالی فضا-زمان را به عنوان نتیجه‌ای از تئوری نسبیت خاص اینشتین در سال ۱۹۰۵ در نظر می‌گیرند که ریاضیات آن توسط استاد ریاضی او هرمان مینکوفسکی انجام شد؛ وی در سال ۱۹۰۸ تلاش‌های زیادی برای گسترش کارهای اینشتین انجام داد. مفهوم فضای مینکوفسکی اولین نمایش رفتار فضا و زمان به عنوان دو نمود مختلف از یک مفهوم یکپارچه بیان شد؛ چکیدهٔ نسبیت خاص. اندیشه فضای مینکوفسکی باعث شد که به هر دو نسبیت خاص و عام، بیشتر از دید هندسی نگاه شود. در سیزدهمین ویرایش دانش‌نامهٔ بریتانیکا در سال ۱۹۲۶ مقاله‌ای از اینشتین با عنوان «فضا-زمان» وجود دارد.
مفاهیم پایه

فضا-زمان‌ها عرصه‌هایی هستند که در آن‌ها تمام رویدادهای فیزیکی اتفاق می‌افتد-یک رویداد، نقطه‌ای است در فضا-زمان که می‌توان آن را با زمان و مکانش مشخص کرد. برای مثال حرکت سیارهها به دور خورشید را می‌توان با نوع خاصی از فضا-زمان توضیح داد؛ و حرکت نور به دور یک ستارهٔ در حال دوران را با نوع دیگری از فضا-زمان. عناصر اصلی فضا-زمان، رویدادها هستند؛ در هر فضا-زمان داده شده، یک رویداد، یک مکان یکتا در یک زمان یکتا است، چون رویدادها، نقاط فضا-زمان را تشکیل می‌دهند؛ برای مثال: یک نمونه از یک رویداد، در فیزیک کلاسیک نسبیتی  (x,y,z,t) یا مکان یک ذره در یک لحظهٔ خاص است. همانطورکه یک خط را به صورت مجموعه‌ای از بینهایت نقطه در یک راستا تعریف می‌کنیم فضا-زمان را نیز، می‌توان به صورت مجموعه‌ای از بینهایت رویداد تعریف کرد که در یک خمینه (چندگونا) قرار دارد. یک فضا که در ابعاد کوچک می‌توان آن را با استفاده از محورهای مختصات توصیف کرد.




یک فضا-زمان مستقل از هرگونه مشاهده‌گر است، اما در توصیف پدیده‌های فیزیکی (که در یک لحظهٔ مشخص در یک ناحیهٔ مشخص از مکان اتفاق می‌افتد) هرکدام از مشاهده‌گرها دستگاه مختصات مناسب خود را انتخاب می‌کند؛ برای توضیح هر رویداد به چهار عدد حقیقی از این دستگاه‌ها نیاز است. پس خط سیر هر ذرهٔ اولیه‌ای (نقطه) درون فضا و زمان مجموعه‌ای پیوسته از رویدادها است که آن را خط جهانی آن ذره می‌نامند؛ بنابراین به دلیل اندرکنش فضا-زمان به یک «جهان به هم بافته» می‌توان اجزای گسترش یافته یا مرکب (از تعداد زیادی ذره) را پیوندی از تعداد زیادی خط جهانی به هم پیچیده دانست (نگاهی به افسانهٔ مویرای).



در فیزیک معمول است که یک جسم چند بعدی را با حفظ یکپارچگی آن در مکان و زمان، نقطه یا صفحه در نظر بگیریم (مانند مرکز جرم)، بنابراین خط جهانی یک ذره، مسیری است که آن ذره در فضا-زمان اشغال می‌کند و ارائه کنندهٔ گذشتهٔ آن ذره است. خط جهانی مدار زمین (با این تفسیر) با دو بعد فضایی  x و  y (صفحه مدار زمین) و یک بُعد زمانی عمود بر دو بُعد  x و  y نمایش داده می‌شود. مدار زمین در مختصات فضایی بیضی‌گون است ولی در فضا-زمان خط جهانی آن به شکل مارپیچ است.



یکپارچه سازی فضا و زمان با بیان واحدهای اندازه‌گیری چهاربعدی آن قابل فهم تر می‌شود، این ابعاد با واحدهای فاصله اندازه‌گیری می‌شوند: یک رویداد را به شکل  (x_{0},x_{1},x_{2},x_{3})=(ct,x,y,z) (در اندازه‌گیری لورنتز) یا  (x_{1},x_{2},x_{3},x_{4})=(x,y,z,ict) (در اندازه‌گیری مینکوفسکی) نمایش می‌دهیم، درحالی که  c برابر با سرعت نور است؛ در ادامه اندازه‌گیری در فضای مینکوفسکی و بازههای مکان‌مانند، نورگونه و زمان‌مانند توضیح داده خواهند شد.
مفاهیم پایه > بازه‌های فضازمانی

در فضای اقلیدسی جدایی بین دو نقطه از طریق فاصلهٔ بین آن دو نقطه اندازه‌گیری می‌شود که این فاصله، تنها از جنس مکان است و همواره مثبت؛ ولی در فضا-زمان جدایی بین دو رویداد از طریق بازهٔ بین آن دو رویداد اندازه‌گیری می‌شود که این بازه نه تنها اختلاف مکانی بلکه اختلاف زمانی بین آن دو رویداد را نیز در بر می‌گیرد. بازهٔ بین دو رویداد به شکل زیر نمایش داده می‌شود:
(بازهٔ فضا-زمانی)
در حالی که c برابر با سرعت نور و Δt و Δr به ترتیب اختلاف زمانی و مکانی دو رویداد در دستگاه مختصات است.
بازه‌های فضا-زمانی بر اساس اینکه اختلاف زمانی ( c^{2}\Delta t^{2}) بزرگتر است یا اختلاف مکانی ( \Delta r^{2}) به سه دسته تقسیم می‌شوند.
برخی از خط‌های‌جهانی (با نام ژئودزیک‌های فضا-زمان) با فاصله‌های تعریف شده در بازه‌های فضا-زمانی، کوتاه‌ترین مسیر بین هر دو رویدادی‌اند. مفهوم ژئودزیک در نسبیت عام حالت بحرانی به خود می‌گیرد زیرا که ممکن است حرکت‌های ژئودزیک به عنوان حرکت خالص یا اینرسی حرکتی در فضا-زمان، که خود فارغ از هرگونه تأثیر خارجی است در نظر گرفته شود.
مفاهیم پایه > بازه‌های فضازمانی > بازهٔ زمان‌مانند

برای دو رویداد که اختلاف فاصلهٔ زمانی دارند، باید به اندازه کافی زمان بگذرد تا بین آن‌ها رابطهٔ علت و معلولی برقرار شود. ذره‌ای که با سرعتی کمتر از سرعت نور در فضا سفر می‌کند، هر دو رویدادی که برای آن ذره یا توسط آن ذره اتفاق می‌افتد دارای اختلاف در فاصلهٔ زمانی است به بیان دیگر توسط بازه‌های زمان‌مانند از یکدیگر جدا شده‌اند. جفت رویدادهایی که دارای اختلاف زمانی هستند، بازهٔ فضا-زمانی آن‌ها یک مربع کامل منفی ( s^{2}<0) می‌شود و می‌توان گفت آن‌ها در گذشته یا آیندهٔ یکدیگر اتفاق افتاده‌اند. در این حالت یک چارچوب مرجع وجود دارد که نشان دهد که دو رویداد در یک موقعیت مکانی اتفاق افتاده‌اند اما چارچوب مرجعی وجود ندارد که بتواند نشان دهد که آن دو در یک لحظه اتفاق افتاده‌اند.
اندازه‌گیری بازه‌های زمان‌مانند در فضا-زمان بر اساس زمانِ ویژه انجام می‌شود.
(زمانِ ویژه)
زمان ویژه زمانی است که توسط ساعتی که نسبت به مشاهده‌گر ساکن است اندازه‌گیری می‌شود؛ وقتی مسیر مشاهده‌گر با یک رویداد تقاطع پیدا می‌کند، گویی آن رویداد برای مشاهده‌گر روی می‌دهد.
مفاهیم پایه > بازه‌های فضازمانی > بازهٔ نورگونه

در یک بازهٔ نورمانند، فاصلهٔ مکانی بین دو رویداد دقیقاً متناسب با فاصلهٔ زمانی بین آن دو رویداد است. بازهٔ فضا-زمانی دو رویداد یک مربع کامل برابر صفر است ( s^{2}=0). بازه‌های نورمانند با نام بازه‌های «تهی» نیز شناخته می‌شوند.
مفاهیم پایه > بازه‌های فضازمانی > بازهٔ مکان‌مانند

وقتی که بین دو رویداد بازهٔ مکان‌مانند وجود داشته باشد، زمان کافی بین وقوع آن‌ها نمی‌گذرد، زمانی کافی برای اینکه یک رابطهٔ علت-معلولی با سرعتی برابر با سرعت نور یا کمتر از آن فاصلهٔ بین آن‌ها را قطع کند. این رویدادها این‌گونه در نظر گرفته نمی‌شوند که در گذشته یا آیندهٔ یکدیگر اتفاق افتاده باشند؛ در این حالت چارچوب مرجعی وجود دارد بگونه‌ای که در آن مشاهده‌گر وقوع آن دو رویداد را هم‌زمان می‌بیند اما چارچوب مرجعی وجود ندارد که وقوع آن‌ها را در یک مکان نشان دهد.


برای این جفت رویدادهای مکان‌مانند، مربع کامل بازهٔ فضا-زمانی بزرگتر از صفر است ( s^{2}>0) و فاصلهٔ مکان‌مانند آن‌ها با فاصلهٔ ویژه اندازه‌گیری می‌شود:
(فاصلهٔ ویژه)
مانند زمانِ ویژه در بازه‌های زمان‌مانند، فاصلهٔ ویژه ( \Delta \sigma ) در بازه‌های مکان‌مانند در مجموعهٔ اعداد حقیقی قرار دارند.
ریاضیات فضازمان

به دلایل فیزیکی، یک فضا-زمان پیوسته از نظر ریاضی به شکل یک خمینهٔ هموار، هم‌بند، لورنتزی و چهاربعدی تعریف شده‌است  (M,g). به این معنی که تابع فاصله برای فضای لورنتزی  g دارای نمایهٔ  (3,1) است. تابع فاصله، هندسهٔ محیط و کوتاه‌ترین فاصله پیمودنی توسط ذره آزاد و شعاع نور را نشان می‌دهد. در همسایگی هر نقطه (رویداد) بر روی خمینه، از دستگاه‌های مختصات محلی برای نمایش مشاهده‌گر در یک چارچوب مرجع استفاده می‌شود. معمولاً مختصات دکارتی  (x,y,z,t) استفاده می‌شوند به‌علاوه برای سهولت سرعت نور  c برابر با واحد در نظر گرفته می‌شود.



هر چارچوب مرجعی (مشاهده‌گر) می‌تواند با یکی از این مختصات  (x,y,z,t) مشخص شود و هرکدام از این مشاهده‌گرها قادر است یک رویداد  p را مشاهده کند. اگر چارچوب مرجع دیگری با مختصاتی متفاوت در همسایگی  p وجود داشته باشد که بتواند رویداد  p را مشاهده کند (در هر چارچوب مرجع یک مشاهده‌گر داریم) این امکان وجود دارد که برداشتی متفاوت از رویداد  p داشته باشد به عبارت دیگر هر دو مشاهده‌گر رویداد  p را مشاهده می‌کنند اما چیز متفاوتی می‌بینند.
فضازمان در نسبیت خاص

هندسه فضا-زمان در نسبیت خاص توسط تابع اندازه‌گیری مینکوفسکی در چهاربُعد R⁴ به‌دست می‌آید. این فضا-زمان، فضای مینکوفسکی نام دارد. تابع اندازه‌گیری مینکوفسکی که معمولاً با  \eta  نمایش داده می‌شود به صورت یک ماتریس چهار در چهار به شکل زیر است:
در این روش از قرارداد مکان‌مانند لاندو-لیفشیتز استفاده می‌شود. یک فرض پایه‌ای در فضا-زمان این است که بازه‌های فضا-زمانی نسبت به تبدیلات مختصات باید نامتغیر باشند. بازه‌ها نسبت به تبدیلات لورنتس نامتغیرند. این خاصیت نامتغیر منجر به استفاده از چهار بردار (و تنسورهای دیگر) در توصیف‌های فیزیکی می‌شود.
به بیان دقیق تر، می‌توان رویدادها در فیزیک نیوتنی را حالت خاصی از فضا-زمان در نظر گرفت. این نسبیت نیوتنی-گالیله‌ای است و چهارچوب‌های مرجع در آن توسط ترادیسی‌های گالیله به هم مرتبط می‌شوند که در آن فاصله‌های زمانی و مکانی به‌طور مستقل از هم قابل تفکیک اند، اما در حالت کلی فضا-زمان (که ترادیسی‌های لورنتس برقرار می‌باشد) چنین تفکیکی برقرار نیست.