معدن حاجیگک
زمین شناسی حاجیگک

افغانستان به دلیل موقعیتش در محل اتصال بین صفحات پوسته هند و پاکستان و آسیا، زمین شناسی پیچیده‌ای دارد. معدن حاجیگک قبل از اینکه به آسیا برخورد کند، در پوسته‌های حاشیه جنوبی ابر قاره اصلی گندوانا پدید آمده است. رویدادهای برافزایشی در دوره کرتاسه، حدود ۱۴۰ میلیون سال پیش مخصوصا مرحله کرتاسه اولیه از برخورد یکی از بلوک های صفحات هندوپاکستان (بلوک فراه) با بلوک صفحه اوراسیا (بلوک هرات) را نشان می‌دهد. اندکی بعد بلوک هیرمند با بلوک فراه برخورد می‌کند و سنگ‌های که حاجیگک را در خود جای داده‌اند پدیدار می‌شود.
طی این برخورد ها، قدیمی‌ترین بخش حاجیگک از قسمت شمال غربی بیرون می‌آید. این قسمت شامل سنگ‌های آهک و دولومیت‌های سیلیسی شده خاکستری است که با شیست‌های کریستالی خاکستری تیره و کوارتزیت‌های رنگ روشن که شواهد دگرگونی درجه آمفیبولیت را نشان می‌دهند، در هم قرار گرفته‌اند. معدن حاجیگک از بخش فوقانی که همراه با بخش زیرین، پوسته قلاع را تشکیل می دهد، دنباله‌ای از سنگ های متاولکانیک و فرا رسوبی تا ضخامت ۴۵۹۰ متر است. بخش زیرین شامل شیست‌های سرسیتی شنی خاکستری تیره است که به عنوان سنگ های خاک زا، سنگ های آتشفشانی اسیدی و بسترهای جزئی مرمر و فیلیت دگرگون شده‌اند. بخش فوقانی از شیست‌ها (کوارتز-سریسیت، کوارتز کلریت-سریسیت، کوارتز-سرسی تکلریت و سریسیت کربن) تشکیل شده است که توفیت‌های اسیدی و بازی دگرگون شده و سنگ‌های آرژیلاسه هستند. بخش زیرین شامل شیست سبز، واحدی متمایز بر روی بخش فوقاتی، عمدتاً از شیست‌های کلریت سبز و شیست‌های کوارتز-سرسیتی تشکیل شده است که به صورت محلی توسط گرانودیوریت‌ها نفوذ کرده‌اند. سنگهای دونین بالایی بخش فوقانی حاجیگک در برابر بخش زیرین شیست سبز گسله شده اند. اقشار کرتاسه زیرین و سن جوانتر در جنوب غربی منطقه بیرون نیز دیده می‌شود.
برخورد غالب سنگ‌های پروتروزوییک و پالئوزوئیک بین بخش‌های شمال شرقی و شمال شمال شرقی است، با شیب منطقه‌ای تقریباً ۵۰ درجه به سمت جنوب-جنوب شرقی یا جنوب شرقی قرار گرفته است. یکی از گسل‌های شیب‌دار اصلی، سنگ‌های پروتروزوییک بالایی را در کنار سنگ‌های پروتروزوییک میانی کریستالی قرار می‌دهد. دیگری سنگ های دونین بالایی را به سمت سازند شیست سبز پروتروزوییک بالایی پرتاب می‌کند. علاوه بر این مجموعه ای از گسل‌های روند شمال-جنوب و شمال-غرب-جنوب شرقی، که برخی از آنها احتمالاً رانش هستند، بر جانشینی پروتروزوییک فوقانی، از جمله ذخایر سنگ آهن تأثیر می گذارند.
سنگ‌های پروتروزوییک بالایی پوسته قلاع به‌عنوان ته‌نشین شدن در یک حوضه دریایی به آرامی در حال فرونشست تفسیر می‌شوند. پر شدن اولیه حوضه یک توالی متغیر از ماسه سنگ ها و رسوبات آتشفشانی جزئی بود. بعداً فعالیت های آتشفشانی افزایش یافت و مایعات غنی از آهن بازدمی عدسی هایی را در کف دریا تشکیل دادند. این رسوبات متعاقباً با دگرگونی دفن و درجه پایین (رخساره شیست سبز) تغییر یافت و به زیرزمین بلوک هیرمند تبدیل شد. این بلوک از ابرقاره گندوانا دور شده است. در طی برخورد با اوراسیا، در اوایل کرتاسه، گسل‌ها پوسته قلاع پروتروزوییک بالایی، سنگ‌های پروتروزوییک میانی و سنگ‌های پالئوزوئیک بالایی را در کنار هم قرار دادند. این بلوک های محدود به گسل مشخصه محلی زون گسلی هرات است. با پیشروی برخورد، بلوک‌های گسل‌شده در یک تاقدیس روندی شمال شرقی-جنوب-غربی که محور آن به سمت شمال منطقه نقشه‌برداری شده می‌گذرد، جمع شدند. مجموعه‌ای از رانش‌ها به‌وسیله افزایش ضخامت سنگ آهن و سنگ‌های میزبان آن در ناحیه مرکزی در حاجیگک ایجاد شدند. در مرحله نهایی گسل‌شدن، گسل‌های شمال-جنوب و شمال-غرب-جنوب شرقی که بر ذخایر کانه تأثیر می‌گذارند توسعه یافتند. گسترش بعدی پس از کرتاسه منجر به توسعه بیشتر گسل های شمال غربی-جنوب شرقی و ساختارهای گرابن پر از رسوبات جوان شد. فرسایش بعدی، هسته تاقدیس حاجیگک را با توده های سنگی هماهنگ در اندام جنوب شرقی نمایان کرده است.