stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نانوکامپوزیت سبز
انواع کامپوزیت‌های سبز > کامپوزیت‌های برپایهٔ سلولز

سلولز به عنوان فراوان‌ترین زیست‌پلیمر و مشتقات حاصل از آن از افزودنی‌هایی هستند که سال‌هاست برای تولید چند سازه‌ها و اخیراً نانوچندسازه‌های سبز تماماً زیست‌تخریب‌پذیر از ترکیب الیاف طبیعی با رزین‌های زیست‌تخریب‌پذیر به کار گرفته شده‌اند. سلولز حاصل از محصولات کشاورزی به عنوان یک منبع پلیمرهای زیستی است، که می‌تواند جایگزین پلیمرهای نفتی شود. نانوکامپوزیت‌های سبز با موفقیت با استفاده از استات سلولز (CA) روان‌کنندهٔ تری‌اتیل سیترات (TEC) و خاک رس اصلاح شده از طریق ترکیب مذاب تولیده شده‌است. پلاستیک سلولزی با ۲۰ درصد وزنی استات سلولز خالص و ۲۰ درصد وزنی تری اتیل پالستی سیترات به عنوان ماتریس پلیمری برای تولید نانوکامپوزیت مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد، که نانوکامپوزیت‌های سلولزی مبتنی بر پلاستیک حاوی ۲ و ۰۰ درصد وزنی نانو رس ساختار بهتری نسبت به ۲۰ درصد وزنی نانو رس داشته‌است. مقاومت کششی، مدول و پایداری گرمایی پلاستیک سلولزی افزایش یافته‌است. اخیراً در پژوهشی، نانوکامپوزیتی بر پایهٔ سلولز و نانو پلی پیرول با فرایند پلیمیزاسیون درجا آماده شد و به عنوان حسگر دمایی بررسی شد. همچنین پژوهش‌هایی در زمینهٔ کاربرد نانوکامپوزیت‌های بر پایهٔ سلولز در مصارف دارویی انجام شده‌است.
مسئله گندم و صفحه شطرنج

وقتی که به مربع پنجم روی صفحه شطرنج میرسیم، صفحه شامل 31 عدد یا 




2

5


−
1


{\textstyle 2^{5}-1}

 ، دانه گندم است.
مسئله گندم و صفحه شطرنج (که گاهی بر حسب دانه های برنج بیان می شود) یک مسئله ریاضی است که در تعریف متنی به صورت زیر بیان می‌شود:
اگر قرار بود روی هر مربع یک صفحه شطرنج گندم قرار داده شود به طوری که یک دانه در مربع اول، دو دانه در مربع دوم، چهار دانه در مربع سوم و به همین ترتیب (تعداد دانه ها در هر مربع بعدی دو برابر شود)، چند دانه گندم در پایان روی صفحه شطرنج خواهد بود؟
مشکل ممکن است با استفاده از جمع ساده حل شود. با 64 مربع روی صفحه شطرنج، اگر تعداد دانه ها در مربع های متوالی دو برابر شود، مجموع دانه ها در هر 64 مربع می شود: 1 + 2 + 4 + 8 + ... و برای 64 مربع به همین ترتیب. تعداد کل دانه ها را می توان 2 64 − 1 یا 18,446,744,073,709,551,615 نشان داد (هجده کوئینتیلیون ، چهارصد و چهل و شش کوادریلیون، هفتصد و چهل و چهار تریلیون، هفتاد و سه میلیارد، هفتصد و پنجاه و پنج میلیون، هفتصد و پنجاه و یک میلیون، ، ششصد و پانزده، بیش از 1.4 تریلیون تن متریک)، که بیش از 2000 برابر تولید سالانه گندم در جهان است.
از این تمرین می توان برای نشان دادن سرعت رشد توالی های نمایی و همچنین معرفی نماد سرمایه-سیگما و سری های هندسی استفاده کرد.
تاریخچه

این داستان اولین بار در سال 1256 توسط ابن خلیکان ثبت شده است. در نسخه دیگری مخترع شطرنج (در برخی گفته‌ها، سیسا ، وزیر باستانی هند) از حاکمش درخواست می‌کند که در ازای ابداع بازی شطرنج با توجه به این مسئله مقداری گندم و به او بدهد. حاکم در ابتدا به عنوان یک جایزه ناچیز برای یک اختراع درخشان خنده میکند و دستور میدهد گونی قدمی به وی بدهند اما خزانه‌داران دربار گزارش می‌دهند که تعداد غیرمنتظره‌ای از دانه‌های گندم از منابع حاکم پیشی می‌گیرد.
هاروتیون پامبوکیان

| هاروتیون پامبوکیان | هاروتیون پامبوکیان |
| --- | --- |
نماینده دوره‌های دوم تا چهارممجلس ملی جمهوری ارمنستان: نماینده دوره‌های دوم تا چهارممجلس ملی جمهوری ارمنستان
دوره مسئولیت ۱۹۹۹ – ۲۰۱۲: دوره مسئولیت ۱۹۹۹ – ۲۰۱۲
فراکسیون: -
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۷ سپتامبر ۱۹۶۲ ‏(۶۲ سال) ایروان، جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان
ملیت: ارمنستان
حزب سیاسی: حزب جمهوری‌خواه ارمنستان
محل تحصیل: دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان
هاروتیون کارویی پامبوکیان (ارمنی: Հարություն Կարոյի Փամբուկյան؛ زادهٔ ۱۷ سپتامبر ۱۹۶۲) یک سیاستمدار اهل ارمنستان است که از تاریخ ۱۹۹۹ تا تاریخ ۲۰۱۲ سمت نمایندگی دوره‌های دوم تا چهارم مجلس ملی جمهوری ارمنستان را برعهده داشت.
زندگی‌نامه

در ۱۷ سپتامبر ۱۹۶۲ در ایروان به دنیا آمد و از دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان (۱۹۸۶) فارغ‌التحصیل شد.
زبان‌های کردی

«کردی» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، کردی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
بخش‌های کردنشین
زبان‌های کردی یک زنجیره گویشی از زبان‌های هندواروپایی در شاخهٔ زبان‌های ایرانی غربی هستند که کُردها با آن‌ها سخن می‌گویند. زبان‌های کردی از زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال غربی هستند که با زبان‌ های فارسی، پشتو، بلوچی و لری خویشاوندی دارند. تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دست‌خوش عوامل غیر زبان‌شناختی به‌ویژه عوامل سیاسی و فرهنگی است. در واقع زبان کردی زبان واحدی نیست؛ آنچه هست زبان‌های مستقلی (کردی میانی و کردی شمالی و کردی جنوبی ) با شباهت زیاد است که مجموعاً کردی نامیده می‌شوند.[پیوند مرده]
به باور پژوهشگران کردهای ایران و بسیاری از کردهای ترکیه و عراق به گونه‌هایی از زبان پهلوی سخن می‌گویند و مردم شمال ایران نیز به گونه‌ای از زبان پهلوی سخن می‌گویند؛ مانند مازندرانی و گیلانی و در جنوب شرق ایران بلوچی نیز عناصری از زبان پهلوی را دارد، این زبان‌ها نیز متعلق به زیرگروه شمال غربی زبان‌های ایرانی هستند. از دیگر زبان‌های مشابه به زبان‌های کردی که زیرگروه جنوب غربی زبان‌های ایرانی به‌شمار می‌آیند، فارسی و لری هستند؛ که هرکدام در مناطق وسیعی تکلم می‌شوند.
زرین‌کوب در کتاب تاریخ مردم ایران می‌گوید: در پایان عهد آل بویه در سرزمین جبال که نیز ولایت فهله نام داشت و زبان مردم آن نواحی به همین سبب فهلوی نیز خوانده می‌شد ادبیاتی عامیانه نیز در لهجه‌های محلی انعکاس داشت. در ری که زبان آن تدریجاً به لغت دری نزدیک‌تر از پهلوی می‌شد ترانه‌هایی به لهجهٔ رازی رایج بود و در همدان و زنجان فهلویات یا ادبیات پهلوی که ملحونات آنها اورامنان خوانده می‌شد فراوان گفته می‌شد.
گویش‌های مختلف عمدتاً در بخش‌هایی از ایران، عراق، سوریه و ترکیه مورد استفاده قرار می‌گیرد. جمعیت‌های پراکنده کرد همچنین در جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، لبنان و کشورهای اروپایی به ویژه آلمان و انگلستان نیز زندگی می‌کنند.
تاریخ زبان کُردی

دانش زبان‌شناسی اجازه می‌دهد مرزهای تقریبی مناطقی را که هسته اصلی قومی سخنرانان گویش‌های معاصر کرد شکل گرفته‌است، ترسیم شود.
مکنزی در اوایل دهه ۱۹۶۰ (مکنزی، ۱۹۶۱) در رابطه با تاریخ و گذشته زبان کردی فرضیاتی ارائه کرده‌است. مکنزی در آفرینش ایده‌های تدسکو (۱۹۲۱: ۲۵۵) و در مورد ویژگی‌های آوایی، مورفولوژیکی فونیکی مشترکی که بین کردی، فارسی و بلوچی مشترک است، مکنزی به این نتیجه رسید که گویشوران این سه زبان ممکن است یک بار در زمان‌های گذشته در تماس با هم و نزدیک به هم بوده‌اند.
وی کوشیده‌است وحدت زبانی ادعایی فارسی-کرد-بلوچی را که احتمالاً در مناطق مرکزی ایران بوده بازسازی کند. مطابق نظریه مکنزی، پارس‌ها (هخامنشیان) استان فارس را در جنوب غربی اشغال کردند (براساس این فرض که هخامنشیان به فارسی باستان صحبت می‌کرده‌اند و این زبان به درستی نیای فارسی امروزی باشد)، بلوچ‌ها (پروتو-بلوچ‌ها، اجداد بلوچ‌های امروزی) در مناطق مرکزی غرب ایران ساکن بوده‌اند و کردها (پروتو-کردها، اجداد کردهای امروزی) در شمال غربی لرستان و اصفهان کنونی زندگی می‌کرده‌اند.
جنوبی (کلهری) و مرکزی (سورانی)

گویش جنوبی:شامل لهجه‌های: کلهری، ایلامی، لکی، مایانی، گروسی و… است که جغرافیایش در ایل‌های کرد ایران شامل استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان، شمال و غرب لرستان در منطقهٔ خودمختار حریم کردستان عراق (کردستان جنوبی) در شهرهای چون: خانقین، مندلی، زرباطیه، بدره، جسان، جلولا و دیگر مناطق پیوسته به آن می‌باشد.

گویش مرکزی: 

شامل ته لهجه‌های: سورانی، کردی سقزی، مکری، بابانی، اردلانی و جافی است؛ و جغرافیای آن در حوزه حضور ایلات گویشور آن یعنی در کردستان عراق در استان‌های اربیل، سلیمانیه، کرکوک و شهرهای پیرامون آن‌ها و در ایل‌های کرد ایران در استان‌های آذربایجان غربی و استان کردستان و شهرهای شمالی استان کرمانشاه (روانسر، جوانرود، ثلاث باباجانی، پاوه) می‌باشد. لهجه‌های مکریانی و بابانی از ته لهجه‌های کردی سورانی، شکل استاندارد گویش سورانی هستند که در منطقهٔ سقز مهاباد و سلیمانیه رایج است. در حالی که لهجه اردلانی تفاوت‌های لغوی و دستوری با سورانی دارد.
لکی

لکی: شامل لهجه‌های غیر ارگاتیو هرسینی، صحنه ای و ارگاتیو بالاوندی، عثمانوندی و جلالوندی و.. می‌شود که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. گویشوران این زبان در استانهای کرمانشاه، ایلام و لرستان زندگی می‌کنند. گونه‌های ارگاتیو در لکی دارای ساختار مشابه گویش اردلانی هستند. برخی از منابع زبانشناسی، لکی را زبانی جُدا از کُردی می‌دانند. محمد دبیر مقدم، در کتاب رده‌شناسی زبان‌های ایرانی، لکی را زبانی جدا از کردی طبقه‌بندی کرده‌است. فرامرز شهسواری، زبان‌شناس ایرانی نیز لکی را زبانی جدا از زبان کردی می‌داند. ویلیام فرالی لکی را شاخه‌ای از زبان لری می‌داند.احسان یارشاطر در کتاب زبانها و لهجه‌های ایرانی، لکی را یکی از گویش‌های زبان لری می‌داند. در کتاب فرهنگ و واژه‌نامه لکی کیان به نقل از کتاب جغرافیای نظامی ایران آمده: «زبان لکی از زبان‌های فارسی قدیم ایران می‌باشد که به علت کوهستانی بودن جایگاه آن مردم، از نفوذ واژه‌های بیگانه محفوظ مانده‌است.» راولینسون نیز، زبان لکی را مشتق شده از فارسی باستان می‌داند. مهرداد ایزدی و نادر انتصار زبان لکی را یکی از گویش‌های اصلی زبان گورانی می‌دانند.
گورانی-زازاکی

مقالهٔ اصلی: زبان گورانی
مقالهٔ اصلی: زبان زازاکی
به لحاظ زبان شناختی گورانی و زازا را نمی‌توان کردی شمرد. این زبان‌ها جز شاخه زازا-گورانی از زبان‌های ایرانی شمال غربی‌اند.
گورانی و زازاکی از نظر زبان‌شناسی زبانی مستقل از کُردی به حساب می‌آیند. اما در طول سال‌ها تأثیرات متقابلی بین این دو زبان وجود داشته‌است. دانشوران اروپایی معتقدند که گورانی از کردی جدا است و کردی مترادف با گروه کرمانجی‌زبان (کرمانجی شمالی، مرکزی و جنوبی) است، در حالی که کردها معتقدند که زبان کردی هر یک از زبان‌های منحصربه‌فرد یا گویش‌هایی که توسط کردها گویش می‌شود و توسط گروه‌های قومی همسایه گویش نمی‌شود را در برمی‌گیرد که بحثی اجتماعی سیاسی است و چندان به زبان‌شناسی مرتبط نمی‌باشد.
زبان گورانی (که شامل اورامی می‌شود) اغلب به عنوان بخشی از شاخه زازا-گورانی زبان‌های ایرانی و هندوایرانی (آریایی) طبقه‌بندی می‌شود. اما زبان زازاکی که در قسمت‌های شمالی کردستان گویش می‌شود، هم از نظر دستوری و هم از نظر واژگان متفاوت است و به‌طور کلی توسط گویشوران گورانی قابل فهم نیست اما مرتبط با گورانی در نظر گرفته می‌شود. تقریباً همه جوامع زازاکی‌زبان، و نیز گویشوران یک زبان از نزدیک مرتبط دیگر به نام شبکی که در بخش‌هایی از کشور عراق گویش می‌شود دارد
کردها و گورانی‌ها مایلند زبان گورانی را گویشی از زبان‌های کردی بشمارند و برخی زبان‌شناسان (مانند فردیناند هنربیخلر، شیهاالسلامی، حسن‌پور، ارانسکی و خزنه‌دار) هم این دیدگاه را تایید می‌کنند؛ ولی تفاوت‌های زبان‌های زازا-گورانی و زبان‌های کردی بسیار زیاد است و برخی زبانشناسان گورانی را به عنوان گویشی کردی طبقه‌بندی نمی‌کنند. به ویژه مک‌کنزی از طرفداران این دیدگاه به شمار می‌رود. برخی هم، مانند چمن‌آرا، با رد دیدگاه مک‌کنزی آن را نه زبانی برای گفتگو بلکه زبان ادبی برساخته ساکنان زاگرس می‌دانند.
مقایسهٔ واژگان زبان‌های کردی با زبان فارسی

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| شمالی (کرمانجی) | میانی (سورانی) | لَکی |  |  |
| شمالی (کرمانجی) | میانی (سورانی) | لَکی | جنوبی (کلهری) | فارسی |
| var | êware | îware | êware | Ivār |
| bra | bra | bra | bira | barādar |
| te, tu | to, tu | ti | te | to |
| hesin | asin | asin | asin | āhan |
| erd | herd | zoiw | zeü | Zamin |
| êre | êre | êre | êre | inja |
| hingiv | hengwín | hangewin | hesell/engoiîn | angabin |
| Kurt | kurt | kull | kwill | kutāh |
| lêv | lêw | lêw | liç,lêw | lab |
| havi | mang | mang | mang | māh |
| nav | naw | nam | naw | nām |
| na | na | ne | ne | na |
| nú, nuh | nwê | nú | nuw | now |
| neh | no | nu | nû | noh |
| pardêz | perdê | behesht | behesht | pardis |
| spenax | espenax | sfenaj | ısfinaj | esfanāj |
| stêr | estêre | esare | hesare | setāre |
| Kiç | Kiç | dit | düyet | doxtar |
| dlop | dlop | dlop | tillp/tike | - |
دبیره

در گذشته، زبان کردی تنها با نویسه عربی نوشته می‌شد؛ اما پس از جنگ جهانی اول و در پی جایگزینی نویسه عربی در ترکیه با نویسه لاتین، کردی نیز در این کشور با نویسه لاتین نوشته شد. غیر از این، کردهای ساکن در شوروی سابق نویسه سیریلیک به‌کار می‌بردند. هم‌اکنون در ایران و عراق کردی با نویسه عربی نوشته می‌شود.
واژگان کردی

بخش اصلی واژگان زبان‌های کردی از ریشه‌های کهن ایرانی است. پس از هجوم اعراب علی‌رغم گسترش اسلام و به زعم آن فرهنگ و ادبیات عربی در بخش وسیعی از کردستان همچون دیگر مناطق خاورمیانه، به دلایل مختلف از جمله کوهستانی و منزوی بودن محیط زیست کرد زبانان، زبان کردی توانست خود را از سیل وام‌واژه‌های زبان‌های مجاور از جمله عربی به ویژه در زمینه نوشتار حفظ بنماید. در کردی نوشتاری کمترین درصد واژگان عربی در مقایسه با دیگر زبان‌های خاورمیانه که تحت تأثیر زبان عربی قرار گرفته‌اند وجود دارد و البته بیشتر آن تعداد واژگان دخیل نیز لغات مذهبی است.[نیازمند منبع]
آواها

زبان کردی دارای ۸ حرف صدادار است:
| کردی | a | e | ê | i | î | o | u | û |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فارسی | آ (مثل آرام) | ا مثل اشک | ا مثل امروز | ای کوتاه (در فارسی معادل ندارد) | ای (مثل ایلام) | اُ (مثل اُردک) | او کوتاه (در فارسی معادل ندارد) | او (مثل دوست) |  |
و نیز دارای ۲۳ حرف بی‌صدا است:
| کردی | b | c | ç | d | f | g | h | j | k | l | m | n | p | q | r | s | ş | t | v | w | x | y | z |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فارسی | ب | ج | چ | د | ف | گ | ه | ژ | ک | ل | م | ن | پ | ق | ر | س | ش | ت | و «ڤ در نگارش جدید عربی (توجه: ف با سه نقطه روی آن» ، [مثل very یا violin]) | و (به گونه‌ای که در عربی تلفظ می‌شود) (مثل window) | خ | ی (مثل یاور) | ز |  |
ساختار > ضمیر > ضمیرهای شخصی

| کورمانجی | سُورانی | فارسی |
| --- | --- | --- |
| ez | min | man |
tu: to
| ew | ew | u |
| em | ême | mā |
| hûn | êwe | şoma |
| ew | ewan | ioin |
| min | min | mi(n) |
| te | to | tû |
| wî | ew | io |
| wê | ew | io |
| me | ême | îme |
| we | êwe | hûme |
| wan | ewan | ioin /yioin |
ساختار > ضمیر > ضمیرهای اشاره

ضمیرهای اشاره
| آلمانی> نام‌ها | کورمانجی> نام‌ها | سُورانی> نام‌ها | کَلهری> نام‌ها | پارسی> نام‌ها | پارسی> نام‌ها | زازاکی> نام‌ها |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| .dieser, diese, diese pl | ev | em | ev | ye, yioine/ioine | in, işān / inhā | ı)no, (ı)na, (ı)nê) |
| آلمانی | کورمانجی | سُورانی | کَلهری | پارسی | پارسی | زازاکی |
حالت‌ها: حالت‌ها
| diesem | vî | em | ev | ye | in | ı)ney) |
| dieser | vê | em | ev | ye | in | ı)naye) |
| diese, diesen | van | em | ev | yioine/ioine | işān / inhā | ı)ninan) |
ساختار > ضمیر > ضمیرهای پسوندی

در سورانی و کلهری ضمیرهای پسوندی مانند فارسی هستند. آن‌ها در انتهای کلمه قرار گرفته و دو کلمه را به هم پیوند می‌دهند؛ مثلاً:
| فارسی | سُورانی | کرمانشانی | لَکی |
| --- | --- | --- | --- |
Xane: Mal
Xaneam: Malem
ضمیرهای پسوندی:
| فارسی>  | سُورانی و کلهری کرمانشانی> قطعی | سُورانی و کلهری کرمانشانی> پس‌آوا | سُورانی و کلهری کرمانشانی> نامعین | سُورانی و کلهری کرمانشانی> معین | اردلانی> نامعین | اردلانی> معین |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| am- | em- | m- | ekem- | ekêm- | ekem- | ekem- |
| at- | et- | t- | eket- | ekêt- | eket- | eket- |
| ash- | î- | y- | ekî- | ekêy- | ekeîş- | ekey- |
| man- | man- | man- | ekeman- | ekêman- | ekeman- | ekeman- |
| tan- | tan- | tan- | eketan- | ekêtan- | eketan- | eketan- |
| shan- | yan- | yan- | ekeyan- | ekêyan- | ekeişyan- | ekeyan- |
نمونه‌هایی برای حالت مفرد ("Kur" در کردی یعنی پسر):
| فارسی>  | سُورانی و کَلهری کرمانشانی> قطعی | سُورانی و کَلهری کرمانشانی> نامعین | سُورانی و کَلهری کرمانشانی> معین | اردلانی> نامعین | اردلانی> معین |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pesaram | Kurem | Kurekem | Kurrekêm | Kurekem | Kurekem |
| Pesarat | Kuret | Kureket | Kurekêt | Kureket | Kureket |
| Pesarash | Kurî | Kurekî | Kurekêy | Kurekeîş | Kurekey |
| Pesarman | Kurman | Kurekeman | Kurekêman | Kurekeman | Kurekeman |
| Pesartan | Kurtan | Kureketan | Kurekêtan | Kureketan | Kureketan |
| Pesarshan pl. | Kuryan | Kurekeyan | Kurekêyan | Kurekeişyan | Kurekeyan |
نمونه‌هایی برای حالت جمع:
| فارسی>  | سُورانی و کَلهری کرمانشانی> قطعی | سُورانی و کَلهری کرمانشانی> نامعین | سُورانی و کَلهری کرمانشانی> معین | اردلانی> نامعین | اردلانی> معین |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pesaranam | Kuranem | Kurekanem | Kurekanêm | Kurekanem | Kurekanêm |
| Pesaranat | Kuranet | Kurekanet | Kurekanêt | Kurekanet | Kurekanêt |
| Pesaranash | Kuranî | Kurekanî | Kurekanêy | Kurekanîş | Kurekanêy |
| Pesaranman | Kuranman | Kurekanman | Kurekanêman | Kurekanman | Kurekanêman |
| Pesarantan | Kurantan | Kurekantan | Kurekanêtan | Kurekantan | Kurekanêtan |
| Pesaranshan pl. | Kuranyan | Kurekanyan | Kurekanêyan | Kurekanişyan | Kurekanêyan |
ساختار > اضافه

در کردی هم مانند دیگر زبان‌های ایرانی «اضافه» وجود دارد.
| آلمانی | کورمانجی | سُورانی | کرمانشانی | فارسی |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Haus | Mal | Mal | hin hên | Mal |
| Mein Haus | Mala min | Malî min | hin mi | Male man |
شکل اضافه در کردی بسیار شبیه فارسی است؛ تنها در گویش کرمانجی هنگامی که اضافه مفرد باشد، بسته به اینکه اضافه مذکر باشد یا مؤنث به ترتیب پس از آن «ê» یا "a" می‌آید.
شکل‌های «اضافه» در زبان کردی:
|  | کورمانجی | کورمانجی | کورمانجی | سُورانی | سُورانی | سُورانی | کرمانشانی | کرمانشانی | کرمانشانی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| حالت‌ها | مفرد مذکر | مفرد مؤنث | جمع | مفرد مذکر | مفرد مؤنث | جمع | مفرد مذکر | مفرد مؤنث | جمع |
| پسوند اضافه | -ê | -a | -ên | -î | -î | -anî | -î | -î | -anî |
در مثال‌های زیر پسوند اضافه پررنگ آورده شده‌است. در زبان کردی خواندگار به معنی شاگرد و مامُستِه به معنی آموزگار است.
| کورمانجی | سُورانی | کرمانشانی | معنی |
| --- | --- | --- | --- |
| xwendekar-ê mamoste | xwendekar-î mamoste | xwendekar-î mamoste | shagerd-e amuzgar |
| xwendekar-a mamoste | - | - | shagerd-e amuzgar |
| xwendekar-ên mamoste | xwendekar-anî mamoste | xwendekar-anî mamoste | shagerd-ane amuzgar |
| xwendekar-ên mamoste-yan | xwendekar-anî mamoste-yan | xwendekar-anî mamoste-yan | shagerd-ane amuzgar-an |
همان‌طور که مشاهده شد در همهٔ گویش‌ها کلمه آموزگار بی‌جنسیت بود و تنها در گویش کرمانجی هنگامی که شاگرد مفرد بود، جنسیت آن تعیین‌کنندهٔ پسوند پس از آن بود.
مثال‌هایی دیگر:
| کورمانجی | سُورانی | کرمانشانی | معنی |
| --- | --- | --- | --- |
| Xwendekar-ê mamoste baş e | Xwendekar-î mamoste baş e | Xwendekar-î mamoste xas e | Shagerd-e amuzgar xub ast |
| Ew xwendekar-ê mamoste dibîne | Ew xwendekar-î mamoste debîne | Ewe xwendekar-î mamoste wînûd | U shagerd-e amuzgar (ra) binad |
| Bide Xwendekar-ê mamoste | Bide Xwendekar-î mamoste | Bide Xwendekar-î mamoste | Bede shagerd-e amuzgar |
| Xwendekar-ê mamoste bide | Xwendekar-î mamoste bide | Xwendekar-î mamoste bide | shagerd-e amuzgar bede |
ساختار > گذشته

در کرمانجی بر خلاف دیگر زبان‌های هندواروپایی، شکل گذشته فعل بستگی به این دارد که فعل لازم است یا متعدی. در این نمونه با توجه به اینکه «دیدن» متعدی است و «رفتن» لازم شکل گذشتهٔ آن‌ها در گویش کرمانجی با هم تفاوت دارد.
| کورمانجی | سُورانی | اردلانی | کرماشانی | لکی | فارسی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Min tu dîtî | Min to dîtim | men tom dî | Mi ti dîm | Mi tûnim dî | Man to (ra) dîdam |
| کورمانجی | سُورانی | کرماشانی | لکی | فارسی |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ez çûm | Min çûm | Mi çîm | Mi çîm | Man raftam |
ساختار > حال

در زبان کردی در گویشهای کرمانجی و سورانی زمان حال با پیشوند «د» ساخته می‌شود؛ مانند فارسی پس از «د» ریشه فعل و پس از آن پسوند شخصی می‌آید (مثلاً مانند زبان فارسی برای اول شخص پسوند «م» می‌آید). در گویش جنوبی -همچنین در چندین لهجه از گویش‌های مرکزی و شمالی- پیشوند «د» نادیده انگاشته می‌شود و گویش لکی «مَ» استفاده می‌شود، در گویش اردلانی پیشوند «ا» برای فعلها استفاده می‌شود که در پارسی باستان و تعداد زیادی از فعلهای پارسیگ ساسانی نیز استفاده می‌شد.
برای نمونه فعل رفتن که ریشه آن در زبان‌های کردی‌تبار «ç» است، چنین صرف می‌شود:
نمونه‌های دیگری از اول شخص مفرد در پی می‌آید. زیر ریشه فعل‌ها خط کشیده شده‌است.
| کورمانجی | سُورانی | لکی | کرماشانی | اردلانی | فارسی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ez dikim | Min dekim | Mi mekim | Mi kim | men akam | Man konam |
| Ez dixwm | Min dexom | Mi mexwm | Mi xwm | men axwm | Man xoram |
| Ez digirim | Min degirim | Mi megirim | Mi girim | men aigrm | Man guyam |
| Ez dizanim | Min dezanim | Mi mezanim | Mi zanim | men azanm | Man danam |
| Ez dêm | Min dim | Mi meêm | Mi tîêm | men têm | Man ayam |
| Ez dikujim | Min dekujim | Mi mekujim | Mi kush im | men aikujem | Man kusham |
| Ez dimirim | Min demirim | Mi memirim | Mi mirim | men amrem | Man miram |
| Ez dijîm | Min dejîm | Mi mejîm | Mi jîm | men ajim | Man ziyam |
| Ez digrîm | Min degrîm | Mi megrîm | Mi grîm | men agerim | Man geryam |
استثنائاً از آنجا که تلفظ «de-ê-im» دشوار است، «têm» تلفظ می‌شود.
در گویش کلهری واژه jin وجود ندارد و تبدیل به (زنی) زنده شده‌است البته در پارسی باستان واژه jīvā به معنی زندگی وجود داشته که در سورانی و اردلانی ژیا، ژین žia, žina و همچنین معادل پارسیگ ساسانی زنده (زندگ) آن در کرمانجی زندی (zindi)، در سورانی زیندو(zindu)، در اردلانی زندگ یا زنگ zindg می‌باشد.
در گویش سورانی خوشه آوایی xw به صورت xo تلفظ می‌شود.
ساختار > فرمان دادن

در زبان کردی مانند پارسی با پیشوند «ب» دستور داده می‌شود. در آغاز پیشوند ب می‌آید و سپس ریشه فعل:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| کورمانجی | سُورانی | فارسی |
| Bike! | Bike! | bekon |
| Bixw! | Bixw! | bexor |
| Bigire! | Bigire! | Begu |
| Biçe! | Biçe! | bero |
| Bizane! | Bizane! | bedan |
| Bê! | Bê! | bia |
| Bikuje! | Bikuje! | bekosh |
| Bimire! | Bimire! | bemir |
| Bijî! | Bijî! | bezî |
| Bigrî! | Bigrî! | begery |
ساختار > مقایسه زمان‌ها در گویش‌های مختلف کردی

| Erkewazî | Ardalanî | Kermanshani | Soranî | Kurmancî | Hewramî | English |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| me hatim | men hatm | mi hatim | min hatim | ez hatim | - | I came |
| me xwem/xwerim | men aexwm | mi xwem | min exwem/dexom | ez dixwim | min meweru | I eat |
| mi nan xwardim | men nanm xward | mi nan xwardm | min nan xwardm | min nan xward | - | I ate the meal |
| mi nan xwem | men nan axwm | mi nan xwem | min nanê dixwim | ez nanê dixwim | - | I am eating the meal |
| me nan xwardisim | men nanm xward | mi nan xwardêam | min nan dexwardm | min nan dixward | - | I was eating the meal |
| me hatimow | men hatma | mi hatime | min hatûme | ez hatime | - | I have come |
| me hatüm | men hatüm | mi hatüm | min hatibûm | ez hatibûm | - | I had come |
کد زبانی

کد ISO-۶۳۹/۱ زبان کردی KU،
کد ISO-۶۳۹/۲ آن KUR
کد DIN ۲۳۳۵ آن KU است.
طبقه‌بندی

زبان کردی عضوی از شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی است که خود شاخه‌ای از زبان‌های هندوایرانی است و آن نیز به نوبه خود شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی است.
روز زبان کردی

روز ۱۵ مه برابر با ۲۵ اردیبهشت از سوی کنگره ملی کردستان به عنوان روز زبان کُردی تعیین شده‌است. در این روز نخستین شماره از مجلهٔ کردی‌زبان هاوار توسط جلادت بدرخان در شهر دمشق منتشر شد. هاوار نخستین مجلهٔ کردی‌زبان تا زمان خود به‌شمار می‌آمد.
پراکندگی

پراکندگی در کشورهای مختلف بدین شرح است:
| ردیف | بخش | وسعت (کیلومتر مربع) | جمعیت (۲۰۱۹) | اطلاعات بیشتر |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ |  کردستان ترکیه | ۳۰۰٬۰۰۰ (۳۵٪) | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰–۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ (۲۵٪) | کردها در ترکیه |  |
| ۲ |  کردستان ایران | ۸۰٬۰۰۰ (۵٪) | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰–۸٬۰۰۰٬۰۰۰ (۱۰٪) | کردها در ایران |  |
| ۳ |  کردستان عراق | ۷۰٬۰۰۰ (۱۵٪) | ۷٬۰۰۰٬۰۰۰–۹٬۰۰۰٬۰۰۰ (۲۵٪) | کردها در عراق |  |
| ۴ |  کردستان سوریه | ۵۰٬۰۰۰ (۲۵٪) | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰–۳٬۰۰۰٬۰۰۰ (۱۰٪) | کردها در سوریه |  |
| Total |  کردستان | کردستان | ۵۰۰٬۰۰۰ | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰–۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | کردها |
| ۵ |  اتحادیه اروپا | - | - | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰–۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | جمعیت کردها |
| ۶ |  اتحاد جماهیر شوروی | - | - | ۲۰۰٬۰۰۰–۴۰۰٬۰۰۰ | جمعیت کردها |
| ۷ | بقیه جهان | - | - | ۲۰۰٬۰۰۰–۴۰۰٬۰۰۰ | جمعیت کردها |
| Total |  کردها | - | ۵۰۰٬۰۰۰ | ۳۵٬۰۰۰٬۰۰۰–۴۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | پراکندگی کردها |
رده‌بندی

هندواروپایی
هندوایرانی
ایرانی
ایرانی غربی
ایرانی شمال غربی
زبان‌های کردی‌تبار
کردی کرمانجی
کردی سورانی
کردی جنوبی
کردی لکی
تقسیم‌بندی گویش‌های زبان کردی
پل خمری

مکان
| پُلِ خُمری | پُلِ خُمری |
| --- | --- |
شهر: شهر
نمایی از شهر پلخمری: نمایی از شهر پلخمری
پُلِ خُمریموقعیت شهر پلخمری در نقشه: پُلِ خُمریموقعیت شهر پلخمری در نقشه
مختصات: ۳۵°۵۷′ شمالی ۶۸°۴۲′ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۹۵۰°شمالی ۶۸٫۷۰۰°شرقی﻿ / 35.950; 68.700: مختصات: ۳۵°۵۷′ شمالی ۶۸°۴۲′ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۹۵۰°شمالی ۶۸٫۷۰۰°شرقی﻿ / 35.950; 68.700
ولایت: بغلان
ولسوالی: پلخمری
ارتفاع: ۶۳۵ متر (۲۰۸۳ فوت)
جمعیت (۲۰۰۷): جمعیت (۲۰۰۷)
 • شهر: ۵۶٬۳۶۹
 • شهری: ۲۲۱٬۲۷۴
منطقهٔ زمانی: +۴:۳۰
پلخمری یا پُلِ خُمری مرکز ولایت بغلان در افغانستان است. در سال ۲۰۲۳  نفوس این شهر ۲۸۹۶۴۷۸ نفر بوده است.
بازار بزرگ عمومی (مندوی) پلخمری معروف است. پلخمری شهری است که در تا دور ان کوه قرار دارد درواقع شهر پلخمری وسط یک کوه قرار دارد در پلخمری روستاهای متعددی وجود دارد که در اطراف ان قرار دارد مثل دند غوری و دنه غوری و عزیزان بابا و چشمه چنگان و بازار دنه و … است که اول باید به شهر پلخمری سفر کنید تا به روستاهای اطراف ان برسید