احمد پژمان
آهنگسازی > از نگاه دیگران

سبک احمد پژمان مورد توجه بسیاری از موسیقی‌دانان ایرانی قرار گرفته و به نقد و تحلیل آن پرداخته‌اند. محمدرضا شجریان معتقد است احمد پژمان به‌عنوان یک آهنگساز بزرگ موسیقی کلاسیک در ایران، با تلفیق موسیقی کلاسیک و ایرانی و با استفاده از صداهای جدید و سینث‌سایزر آثار جدیدی خلق کرده و در این زمینه او بهترین است.
حسین علیزاده آهنگساز و نوازندهٔ تار که از دوران هنرستان با احمد پژمان آشنا شده و در تحصیلات دانشگاهی نیز در کلاس‌های درس وی حضور داشته، ضمن ستایش از شیوهٔ آهنگسازی وی در تلفیق موسیقی محلی و ردیف، مهم‌ترین ویژگی پژمان را این می‌داند که او هیچ چیز را مطلق نمی‌دانست و سلیقه شخصی‌اش را به دیگران تحمیل نمی‌کرد. علیزاده سبک پژمان را مختص ژانر خاصی از موسیقی ایرانی یا موسیقی غربی نمی‌داند و معتقد است پژمان به خاطر اینکه متولد شهر لار در استان فارس است توجه منحصربه‌فردی به ملودی‌های محلی داشته و بهتر از دیگران از این پتانسیل استفاده کرده‌است. علیزاده، ذات و پویایی موسیقی پژمان را استفاده از ریتم و رنگ‌های صوتی می‌داند و می‌گوید این امر با هر نوع ارکستری، نتیجهٔ مطلوبی به‌دست می‌آورد. وی نتیجه می‌گیرد که در هر صورت اگر پژمان یک موتیف دو یا سه‌نتی داشته باشد همان دو یا سه نت، موضوع موسیقی‌اش می‌شوند و با چنان ذوق و مهارتی آن را بسط می‌دهد که اثری بزرگ خلق می‌شود».
علی رهبری، رهبر ارکستر و آهنگساز ایرانی که آخرین قسمت از پوئم سمفونیک مادرم ایران، ساختهٔ خود را به احمد پژمان تقدیم کرده‌است دربارهٔ وی گفته‌است: «احمد پژمان را هنوز در ایران درک نکرده‌اند». او دلیل آن را بی‌سوادی مسئولان فرهنگی و حسادت موسیقی‌دانان باسواد ذکر می‌کند.
هوشنگ کامکار موسیقی‌دان و آهنگساز که آلبوم باغ‌های پژمان را به‌یاد احمد پژمان ساخته و به وی تقدیم کرده∗ می‌گوید نخستین‌بار با نام احمد پژمان از طریق مجلات موسیقی آشنا شد و سپس از سال ۱۳۵۰ در دانشگاه از وی اصول آهنگسازی را آموخته‌است. کامکار ضمن اشاره به اینکه چهرهٔ مهربان و فروتن او با آن همه دانش موسیقایی، برایم تا به امروز سمبل هنرمندی واقعی و بزرگ بوده‌است، در بارهٔ سبک آهنگسازی وی می‌گوید:
«... او را می‌توان اولین آهنگسازی در موسیقی ایران دانست که آثار ارزشمندی برای سازهای ایرانی با استفاده از ملودی‌ها و تم‌های کاملاً ایرانی و به‌کارگیری انواع تدابیر آهنگسازی علمی و فنون چندصدایی نوشته‌است… تحصیلات آکادمیک او در اتریش و آمریکا و تجربه موسیقایی او پشتوانهٔ محکمی برای هارمونی‌گذاری و کنترپوان‌نویسی مناسب در موسیقی ایران است … او آهنگساز تأثیرگذار و بانی موسیقی ملی ایران به‌شمار می‌آید که آثارش آمیخته‌ای است از تکنیک‌های موسیقی علمیِ جهانی با هویتی ملی…»
این گفته‌های کامکار در ستایش از سبک احمد پژمان واکنش‌برانگیز شدند. علی عظیمی‌نژادان در روزنامه اعتماد ملی گفتهٔ هوشنگ کامکار در مورد نام بردن از احمد پژمان به‌عنوان اولین آهنگساز چندصدایی و بانی موسیقی ملی در ایران را خلط مبحث می‌داند و معتقد است چندصدایی برای موسیقی ایرانی به صورت کلی و چندصدایی برای سازهای ملی دو مقولهٔ جداگانه هستند. وی ادامه می‌دهد که در مورد موسیقی ایرانی، قبل از پژمان، علینقی وزیری و روح‌الله خالقی پیشتاز موسیقی چندصدایی در ایران بوده‌اند و پس از آن حسین دهلوی قرار دارد. دهلوی قطعاتی مانند سبکبال ساخته که در آن از تکنیک کنترپوان و ریزپرده استفاده کرده است. این در حالی است که احمد پژمان اصولاً اعتقادی به استفاده از ریزپرده ندارد. عظیمی‌نژادان در مورد چندصدایی در سازهای ملی نیز می‌گوید که با آنکه بالهٔ عیاران ساختهٔ احمد پژمان در اواسط دههٔ ۱۳۵۰ (توسط گروه پایور اجرا شد) از ساختار پیچیده‌تری در موسیقی چندصدایی ایرانی برخوردار است باید در نظر داشت که گروه پایور از دههٔ ۱۳۴۰ به‌سرپرستی فرامرز پایور از همان زمان سابقهٔ درخشانی در اجرای موسیقی چندصدایی داشته‌است. ضمن اینکه اندکی قبل از پژمان، لوریس چکناواریان اثری به نام باله سیمرغ را با این گروه اجرا کرد که چندصدایی و بسیاری از قسمت‌های آن آتونال است. وی می‌افزاید استفاده از موسیقی محلی نیز ادامهٔ سنت روبیک گریگوریان است که آهنگسازانی مانند هوشنگ استوار، ثمین باغچه‌بان و محمدتقی مسعودیه این سبک را ادامه دادند و پژمان نیز در این راستا به خوبی از آن استفاده کرده‌است.
«... استفاده از ظرایف خاص موسیقی اصیل ایرانی، به‌کارگیری صحیح آنها در نوشتن مجموعه‌های موسیقی و درنهایت همکاری با بهترین ارکسترهای اروپا و آمریکا از جمله نکات قابل توجه در کارنامهٔ هنری پژمان است… به‌نظر من احمد پژمان بزرگترین موسیقی‌دان ایرانی است و همهٔ ما به وجودش افتخار می‌کنیم…»
فرهاد فخرالدینی