stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
تایلر (تگزاس)

مکان
| تایلر، تگزاس | تایلر، تگزاس |
| --- | --- |
شهر: شهر
تایلر، تگزاس: تایلر، تگزاس
Clockwise: Tyler skyline with Plaza Tower at right and People's National Bank office building in center, Cotton Belt Depot, Caldwell Zoo, Chamblee Rose Garden, Smith County Courthouse, Goodman Home.: Clockwise: Tyler skyline with Plaza Tower at right and People's National Bank office building in center, Cotton Belt Depot, Caldwell Zoo, Chamblee Rose Garden, Smith County Courthouse, Goodman Home.
  مهر:   مهر
نام(های) مستعار: Rose Capital, Rose Capital of the World: نام(های) مستعار: Rose Capital, Rose Capital of the World
شعار: A Natural Beauty: شعار: A Natural Beauty
موقعیت تایلر، تگزاس در نقشه: موقعیت تایلر، تگزاس در نقشه
ایالت: تگزاس
شهرستان: اسمیت
تأسیس‌شده: ۱۸۴۶
حکومت: حکومت
 • نوع: Council-Manager
 • شورای شهر: شهردار Martin Heines Darryl Bowdre Don Warren Same Mezayek Ed Moore John Nix Mark Whatley
 • مدیریت شهری: Edward Broussard
مساحت: مساحت
 • شهر: ۵۴٫۳۷۶ مایل مربع (۱۴۰٫۸۳۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۵۴٫۲ مایل مربع (۱۴۰٫۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۱ مایل مربع (۰٫۳ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۵۴۴ فوت (۱۶۵ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • شهر: ۹۶۹۰۰
 • برآورد (۲۰۱۳): ۱۰۰۲۲۳
 • رتبه: US: فهرست شهرهای ایالات متحده آمریکا بر پایه جمعیت
 • تراکم: ۱۷۸۲٫۰/مایل مربع (۶۸۸٫۰/کیلومتر مربع)
 • شهری: ۱۳۰٬۲۴۷ (US: فهرست پرجمعیت‌ترین مناطق شهری آمریکا)
 • کلان‌شهری: ۲۱۶٬۰۸۰ (US: ۲۰۰th)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 757XX
کد(های) منطقه: 430/903
FIPS code: ۴۸-۷۴۱۴۴
GNIS feature ID: ۱۳۴۸۹۹۸
وبگاه: www.cityoftyler.org
تایلر (به انگلیسی: Tyler) شهری است در شرق ایالت تکزاس.
زید رعد حسین

| زید رعد حسین | زید رعد حسین |
| --- | --- |
زاده: ۲۶ ژانویهٔ ۱۹۶۴ ‏(۶۱ سال) امان، اردن
همسر(ان): سارا باتلر
خاندان: سلسله هاشمی
پدر: شاهزاده رعد ابن زید
مادر: مارگارتا اینگا الیزابت لیند
شاهزاده زید رعد حسین(به عربی: زید ابن رعد الحسین)؛ زادهٔ ۲۶ ژانویهٔ ۱۹۶۴) دیپلمات اهل کشور اردن و کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل است.
سازمان ملل این مقام را برای او در سپتامبر ۲۰۱۴ به تصویب رساند. زید نقش مهمی در ایجاد دیوان کیفری بین‌المللی ایفا کرد و در سپتامبر ۲۰۰۲ بعنوان رئیس مجمع کشورهای عضو دادگاه جنایی بین‌المللی انتخاب شد. او همچنین به عنوان یک افسر سیاسی در سازمان ملل متحد، در یوگسلاوی سابق، از ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۶خدمت کرد.
زید از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷، به عنوان نماینده دائمی اردن در سازمان ملل متحد، انتخاب شد، هنگامی که به عنوان سفیر اردن در ایالات متحده و سفیر غیرمسلح در مکزیک منصوب شد. او در سال ۲۰۱۰ مجدداً نماینده دائمی شد و تا سال ۲۰۱۴ خدمت کرد، کمی قبل از انتخاب وی به عنوان کمیسر عالی، استعفا داد.
خانواده

او فرزند شاهزاده رعد بن زید، حاجبِ دربارِ اردن و همسرش مارگارتا اینگا الیزابت لیند متولد سوئد است. از آنجا که سازمان ملل اجازه استفاده از عنوان‌های سلطنتی یا عنوان‌های دیگر توسط مقامات خود را با توجه به کار رسمی خود نمی‌دهد، زید به عنوان زید رعد الحسین به عنوان کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل شناخته می‌شود.
تحصیلات و زندگی جوانی

زید در امان، اردن متولد شد. او در مدرسه ریدز در سوری انگلستان، سپس در دانشگاه جان هاپکینز در ایالات متحده تحصیل کرد، او عضو برجسته ای از باشگاه راگبی آن دانشگاه بود و فارغ‌التحصیل B.A. در سال ۱۹۸۷ شد.. او پس از آن در کالج مسیح، کمبریج، تحصیل کرد و در سال ۱۹۹۳ دکترا گرفت.
در سال ۱۹۸۹، شاهزاده زید کمیسیون خود را به عنوان افسر پلیس بیابان اردن (جانشین لژیون عرب) دریافت کرد و تا سال ۱۹۹۴ به آنها خدماتی داد. او سپس دو سال به عنوان یک افسر سیاسی در سازمان ملل متحد، (نیروی سازمان ملل متحد در یوگسلاوی سابق) خدمت کرد.
مناصب سیاسی

زید در سالهای ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۰ به عنوان معاون دائمی نماینده دائمی ملل متحد در سازمان ملل متحد خدمت کرده‌است. در اوت ۲۰۰۰ او نماینده دائمی در سازمان ملل متحد منصوب شد و تا سال ۲۰۰۷ به خدمت گرفته شد. در سال ۲۰۰۶، از اردن به عنوان نامزدی دبیرکل سازمان ملل متحد پیشنهاد شد. از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ سفیر اردن در ایالات متحده آمریکا بود و سپس در سال ۲۰۱۰ به عنوان نماینده دائمی اردن به سازمان ملل بازگشت.
از مواضع و سخنان زید

در ۸ سپتامبر ۲۰۱۴، زید در سخنرانی افتتاحیه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در مقر سازمان ملل در ژنو در حضور ۴۷ کشور عضو، به شدت از گروه دولت به اصطلاح اسلامی (داعش) انتقاد کرد و گفت که داعش در حال تلاش برای ایجاد حمام خون است. وی از جامعه بین‌المللی خواست تا گسترش این نیرو در عراق و سوریه مبارزه کند. آو از آنها می‌پرسد: «آیا آنها معتقدند که شجاعانه عمل می‌کنند، وقتی اسیران را وحشیانه کشتار می‌کنند؟» او گفت که کشتار، سربریدن، تجاوز و شکنجه «تنها نشان می‌دهد که یک دولت تکفیری است. این نیرو چگونه می‌تواند در در آینده حکومت کند؟»
ونگرا (پیینور)

town در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Vengara | Vengara |
| --- | --- |
town: town
ایالت: کرالا
District: Kannur
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: زبان مالایالم, زبان انگلیسی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
پلاک خودرو: KL-
ونگرا (پیینور) (به انگلیسی: Vengara (Payyannur)) یک زیستگاه انسانی در هند است که در Kannur district واقع شده‌است.
وانتا

City
| وانتا Vantaa – Vanda | وانتا Vantaa – Vanda |
| --- | --- |
City: City
Vantaan kaupunki Vanda stad: Vantaan kaupunki Vanda stad
  نشان:   نشان
موقعیت وانتا در نقشه فنلاند: موقعیت وانتا در نقشه فنلاند
منطقه: اوسیما
ناحیه: هلسینکی بزرگ
منشور (قانون): ۱۳۵۱
City: ۱۹۷۴
وبگاه: www.vantaa.fi
وانتا (سوئدی: Vanda) یک شهر و منطقه‌ای مسکونی در فنلاند، هلسینکی، اسپو می‌باشد.
وانتا با  ۲۱۲٬۴۷۳  نفر سکنه چهارمین شهر پر جمعیت فنلاند بوده و بزرگترین فرودگاه این کشور، فرودگاه هلسینکی در آن قرار دارد.
شهرهای خواهر خوانده

وانتا با شهرهای زیر خواهرخواندگی (شهرها) دارد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   Askim, Norway (1951)   فرانکفورت (اودر)، Germany (1987)   جینان، People's Republic of China (2001)   کینشما، Russia (1969) |   ملادا بلسلاو، Czech Republic (1978)   نوک (گرینلند)، Greenland (1965) |   شالگوتاریان، Hungary (1976)   Seyðisfjörður, Iceland (1980)   سووپسک، Poland (1987) |
ورونا، ویسکانسین

City
| Verona | Verona |
| --- | --- |
City: City
ایالت: ویسکانسین
County: Dane
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٫۳ مایل مربع (۸٫۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۳٫۳ مایل مربع (۸٫۵ کیلومتر مربع)
جمعیت (2009): جمعیت (2009)
 • کل: ۱۱٬۵۹۲
 • تراکم: ۳۵۰۰/مایل مربع (۱۴۰۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کدs: 53593
کد منطقه: 608
ورونا، ویسکانسین
ورونا، ویسکانسین  (به انگلیسی: Verona) شهری در شهرستان دین ایالت ویسکانسین است که در سال ۱۹۷۷ بنیان‌گذاری شده‌است. این شهر طبق سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۱۰٬۶۱۹ نفر جمعیت داشته‌است.
تایلر ران، پنسیلوانیا

CDP
| Tyler Run | Tyler Run |
| --- | --- |
CDP: CDP
State: پنسیلوانیا
County: York
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۰ مایل مربع (۲٫۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۰ مایل مربع (۲٫۵ کیلومتر مربع)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۱٬۹۰۱
 • تراکم: ۲۰۰۰/مایل مربع (۷۶۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
تایلر ران، پنسیلوانیا
تایلر ران، پنسیلوانیا (به انگلیسی: Tyler Run, Pennsylvania) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در York County واقع شده‌است.
خصوصیات

تایلر ران ۲٫۵ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۹۰۱ نفر جمعیت دارد.
دروازه بهشت (گروه آیینی)

گروه دروازه بهشت یک جنبش نوپدید دینی آمریکایی بود که بیشتر به خاطر خودکشی‌های دسته‌جمعی اعضایش در سال ۱۹۹۷ شناخته می‌شود. این گروه که اغلب به‌عنوان یک فرقه شناخته می‌شود، در سال ۱۹۷۴ تأسیس شد و توسط مارشال اپل‌وایت (۱۹۳۱–۱۹۹۷) و بانی نتلز (۱۹۲۷–۱۹۸۵) که درون گروه به نام‌های «دو» و «تی» شناخته می‌شدند رهبری می‌شد. نتلز و اپل‌وایت اولین بار در سال ۱۹۷۲ ملاقات کردند و در پی یک سفر معنوی، خود را به عنوان دو شاهد مکاشفه معرفی کردند و در میانه دهه ۱۹۷۰ تعدادی پیرو جذب کردند. در سال ۱۹۷۶، گروه اصلی متشکل از چندین ده عضو، جذب اعضای جدید را متوقف کردند و یک سبک زندگی راهب‌گونه را بنیان نهادند.
دانشمندان الهیات دروازه بهشت را ترکیبی از هزاره‌گرایی، معنویت عصر نو و یوفوشناسی توصیف کرده‌اند و این گروه به‌عنوان یک دین مرتبط با یوفو شناخته می‌شود. باور اصلی گروه این بود که پیروان می‌توانند با رد کردن طبیعت انسانی خود، به موجودات فرازمینی جاودانه تبدیل شوند و به بهشت که به آن «سطح بعدی» یا «سطح تکاملی بالاتر از انسان» گفته می‌شد، صعود کنند. مرگ نتلز بر اثر سرطان در سال ۱۹۸۵، دیدگاه‌های گروه در مورد صعود به سطح بعدی را به چالش کشید؛ در حالی که آن‌ها ابتدا باور داشتند که زنده به بهشت و با یک یوفو صعود خواهند کرد، به این نتیجه رسیدند که بدن تنها یک «ظرف» یا «وسیله» برای روح است و آگاهی آن‌ها پس از مرگ به «بدن‌های سطح بعدی» منتقل خواهد شد.
مأموران دفتر کلانتر شهرستان سن دیگو در تاریخ ۲۶ مارس ۱۹۹۷ اجساد ۳۹ عضو فعال گروه از جمله اپل‌وایت را در خانه‌ای در حومه رنچو سنتا فی در سن دیگو پیدا کردند. آن‌ها در یک سری خودکشی‌های دسته‌جمعی هماهنگ شرکت کرده بودند که با نزدیک‌ترین عبور دنباله‌دار هیل–باپ همزمان شد. درست پیش از خودکشی دسته‌جمعی وب‌سایت گروه با پیامی به‌روز شد: «هیل–باپ خاتمه‌ای برای دروازه بهشت به ارمغان می‌آورد. کلاس درس ۲۲ ساله ما در سیاره زمین سرانجام به پایان می‌رسد – 'فارغ‌التحصیلی' از تکامل در سطح انسانی. ما با شادی آماده‌ایم تا این دنیا را ترک کنیم و با گروه تی همراه شویم.»
برای مطالعهٔ بیشتر

Raine, Susan (2005). "Reconceptualising the Human Body: Heaven's Gate and the Quest for Divine Transformation". Religion (به انگلیسی). Elsevier. 35 (2): 98–117. doi:10.1016/j.religion.2005.06.003.
آتشکاری

رامشتاین در بسیاری از اجراهای خود از آذرتکنیک استفاده می‌کنند؛ تصویر بالا از اجرای "Feuer frei!" است.
نمایش بدلکاری آذرتکنیک توسط "Giant Auto Rodéo"، سینی، بلژیک
آتشکاری، آذرتکنیک یا پیروتکنیک (به انگلیسی: Pyrotechnics) (این نام از دو واژهٔ یونانی pyr به معنی آتش و tekhnikos به معنی ساخت توسط هنر، تخنیک آمده است.) دانش و هنر و صنعتِ آفرینش چیزهایی از جمله آتش‌بازی، کبریت ایمن، شمع‌های اکسیژن، پیچ و مهره‌های انفجاری، هواکیسه‌های خودرو است؛ همچنین انفجار گاز در معدن‌کاری، معدن‌کاری روباز، و تخریب. این کسب‌وکار با استفاده از واکنش‌های شیمیایی گرمازا خودگنجیده (self-contained) و خودنگهداشته (self-sustained) ایجاد گرما، نور، گاز، دود یا صدا می‌کند.
کسانی که مسئول تأمین امنیت، فرمان‌پذیری، و کارکرد دستگاه‌های آذرتکنیک هستند، آذرتکنسین خوانده می‌شوند.
از جلوه‌های آذرتکنیک در سرگرمی‌ها بسیار استفاده می‌شود.
باکو

مکان در 23x15px|border |alt=|link= جمهوری آذربایجان
| باکو Bakı | باکو Bakı |
| --- | --- |
کاخ اسماعیلیه، آبنمای فیلارمونی مقابل مسلم ماقمایف ، تالار فیلارمونیک، کشتی در مسلم ماقمایف (آهنگساز) خلیج باکو با افق شهر، و قلعه دختر: کاخ اسماعیلیه، آبنمای فیلارمونی مقابل مسلم ماقمایف ، تالار فیلارمونیک، کشتی در مسلم ماقمایف (آهنگساز) خلیج باکو با افق شهر، و قلعه دختر
  نشان:   نشان
نام مستعار: Küləklər Şəhəri ( ): نام مستعار: Küləklər Şəhəri ( )
باکوLocation in Azerbaijan: باکوLocation in Azerbaijan
مختصات: ۴۰°۲۳′۴۳″ شمالی ۴۹°۵۲′۵۶″ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۳۹۵۲۸°شمالی ۴۹٫۸۸۲۲۲°شرقی﻿ / 40.39528; 49.88222: مختصات: ۴۰°۲۳′۴۳″ شمالی ۴۹°۵۲′۵۶″ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۳۹۵۲۸°شمالی ۴۹٫۸۸۲۲۲°شرقی﻿ / 40.39528; 49.88222
حکومت: حکومت
 • شهردار: حاجی‌بالا ابوطالبوف
مساحت: مساحت
 • شهر: ۳٫۱۲۵ کیلومتر مربع (۱٫۲۰۷ مایل مربع)
ارتفاع: −۲۸ متر (−۹۲ فوت)
جمعیت (2020): جمعیت (2020)
 • شهر: ۲٬۲۹۳٬۱۰۰
 • تراکم: ۹۹۶٫۳۸/کیلومتر مربع (۲۵۸۰٫۶/مایل مربع)
 • شهری: ۳٬۱۲۵٬۰۰۰
 • کلان‌شهری: ۵۱۰۵۲۰۰
اهلیت‌نام: Bakuvian ترکی آذربایجانی: Bakılı
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AZT)
کد پستی: AZ1000
کد منطقه: (+۹۹۴) ۱۲
پلاک خودرو: 10–90 AZ
وبگاه: www.baku-ih.gov.az
 سایت میراث جهانی یونسکو:  سایت میراث جهانی یونسکو
نام رسمی: Walled City of Baku with the کاخ شروان‌شاهان و قلعه دختر
گونه: فرهنگی
معیار: iv
تاریخ ثبت: 2000 (24th کمیته میراث جهانی یونسکو)
شماره ثبت: 958
فهرست میراث جهانی در معرض خطر: ۲۰۰۳–۲۰۰۹
کشور: جمهوری آذربایجان
Region: فهرست میراث جهانی یونسکو در اروپا
 :  
 :  
باکو (ترکی آذربایجانی: Bakı) پایتخت جمهوری آذربایجان، شرقی‌ترین پایتخت قاره اروپا بزرگ‌ترین شهر و بندر آذربایجان است. شهر بر کرانه دریای خزر در شبه‌جزیره آب‌شوران قرار دارد و از مناطق نفت‌خیز جهان می‌باشد. باکو پر جمعیّت‌ترین شهر قفقاز است. باکو تا ۱۸۱۳ میلادی شهر تولیدکننده نفت ایران بوده است.
باکو اولین مکانی است که بشر در آنجا نفت را استخراج کرده است و به گفته مارکوپولو در ۱۲۷۳ میلادی نفت آن برای سوزاندن و برای درمان (پماد روغن سیاه) همه روزه توسط صدها کشتی و شتر صادر شده است.
اولین چاه نفت جهان در ۱۵۹۳ میلادی در بالاخانه باکو به عمق ۳۵ متر به‌طور دستی کنده شد. این رویداد در دوران صفویه که باکو جزو ایران بود، رخ داده است.
بخش قدیمی شهر ایچری شَهَر (به ترکی آذربایجانی: İçəri Şəhər)، همراه با برج و حصار از سده‌های میانه بجا مانده و ثبت شده در یونسکو به عنوان میراث فرهنگ جهانی است.
جمعیتش در ابتدای سال ۲۰۱۲ میلادی ۳٬۲۰۲٬۳۰۰ نفر برآورد شده است. در ابتدای سال ۲۰۰۳ بیش از ۱۵۳ هزار نفر از آوارگان جنگ قره باغ و ۹۴ هزار پناهنده خارجی در این شهر وجود داشته‌اند.
در سال ۲۰۰۷ سازمان همکاری اسلامی، باکو را به عنوان پایتخت فرهنگ اسلامی برای سال ۲۰۰۹ اعلام کرد. در سال ۲۰۰۰ بخش قدیمی باکو ایچری شَهَر در کنار سرای شروانشاهان (به ترکی آذربایجانی، شیروانشاهلار سارایی) و قلعه دختر به عنوان میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
باکو دارای ۱۱ منطقه شامل خزر، بینه‌قدی، قره‌داغ، نریمانوف، نسیمی، نظامی، سابایل، صابونچی، ختایی، سوراخانی و یاسامال و ۴۸ شهر است. شهرهای بناشده در جزایر موجود در خلیج باکو و شهر صخره‌های نفتی یا نفت داشلاری و در دریای خزر قرار دارند جزئی از این ۴۸ شهر می‌باشند.
ریشه‌شناسی

مقالهٔ اصلی: ریشه نام باکو
بیشتر صاحب نظران بر این باورند که نام باکو ریشه‌ای ایرانی دارد، برخی نیز ریشه این نام را ناشناخته می‌دانند. ریشه‌شناسی رایج در قرن نوزدهم این نام را برگرفته از واژه فارسی «بادکوبه» (Bâd-kube) می‌داند که به معنای شهر «بادزده» است، ترکیب باد و کوبه ریشه در فعل کوبیدن دارد، که صاحب نظران معتقدند این تفسیر از نام با ویژگی‌های اقلیمی و طوفان‌های باکو هماهنگ است.
اهالی از لفظ باکی استفاده می‌کنند که پس از رسمی شدن زبان ترکی آذری رسمیت یافته است.
تاریخچه

مقالهٔ اصلی: تاریخ باکو
نخستین شواهد مستند مرتبط با باکو به قرن ششم میلادی برمی‌گردد. و از آنجا که از آن زمان اغلب بخشی از شاهنشاهی‌های ایرانی بوده است، پیوند تاریخی با آن‌ها دارد. باکو در قرن هشتم میلادی قلمرو شیروانشاهان بود. این شهر بارها مورد حمله خزرها و (از قرن دهم) از روس قرار گرفت. شروانشاه اخستان یکم نیروی دریایی در باکو ساخت و یورش روس‌ها را در سال ۱۱۷۰ با موفقیت دفع کرد. پس از زلزله ویرانگری که شماخی، پایتخت شروان را لرزاند، دربار شروانشاه در سال ۱۱۹۱ به باکو نقل مکان کرد.
در زمان ساسانیان حضور و نفوذ عنصر ایرانی در کرانه‌های اران از تالش و باکو تا دربند بسیار قوی و چشمگیر بود.
در دورهٔ شروانشاهان، باکو بخشی از شروان بود. شروان مانند بقیهٔ اران بخشی از سرزمین آذربایجان نبود. آذربایجان به منطقهٔ جنوب رود ارس گفته می‌شد. باکو پایتخت شروانشاهان در سده‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی بود و بعد بخشی از ایران صفوی شد.
حکومت عثمانی در قرن ۱۶ میلادی طی دوره‌ای کوتاه به قسمت اعظم قفقاز از جمله باکو حاکم بود. نادرشاه سر دودمان افشاریان توانست این قسمت از اران، گرجستان و منطقهٔ ارمنستان فعلی را دوباره به ایران بازگرداند. در جنگ‌های ایران و روس در زمان فتحعلی‌شاه قاجار این ناحیه بر اساس عهدنامه گلستان و ترکمانچای از ایران جدا و به دست روس‌ها افتاد. هنگامی که باکو در جنگ ایران و روسیه در سال‌های ۱۳–۱۸۰۴ میلادی توسط قوای روس اشغال شد، تقریباً کل جمعیت حدود ۸۰۰۰ نفری این شهر را تات‌ها تشکیل می‌دادند. باکو در اواخر قرن نوزدهم و دههٔ اول قرن بیستم از بزرگ‌ترین مناطق تولید نفت جهان بود.
اشارات قدیمی

باکو یا باکی، کرسی آران بر ساحل غربی دریای خزر قرار دارد. باکوی بزرگ مشتمل بر شبه‌جزیره آب‌شوران است، و دارای بندرگاهی بزرگ و چندین نهاد فرهنگی است. نامش در مآخذ اسلامی به صورت باکویه، با کوه نیز ضبط شده است.
اول بار در سدهٔ پنجم میلادی ذکر این شهر رفته است. مردم آن مانند بقیه مردم ایران آن روز زرتشتی بودند و برای آتش احترام قائل بودند.
شعله‌های دائمی باکو که منبع آن‌ها گازهایی بوده که از چاه‌ها بیرون می‌آمده است بر سنت نیایش به آتش در منطقه تأثیر داشته و و شهر دارای آرامگاه‌های زردشتی بوده است. از جنبه‌های سیاسی مدتها تابع شروانشاهان بود، و پس از انقراض این دودمان (۹۵۷ هـ. ق) به تصرف صفویه درآمد. بعداً مدت کوتاهی تحت استیلای ترکان عثمانی بود (۱۵۸۳_۱۶۰۶ م)؛ دیگر بار به دست ایران افتاد و سرانجام در ۱۸۰۶ به تصرف امپراتوری روسیه درآمد؛ معاهده گلستان (۱۸۱۳) رسماً آن را به روسیه واگذاشت. صنایع نفت آن در اواخر قرن ۱۹ میلادی آغاز شد و باعث توسعه سریع آن شهر گردید. (مصاحب)
کتب و منابع قدیمی اسلامی به‌طور چکیده باکو را اینگونه توصیف کرده‌اند (به نقل از لغت‌نامهٔ دهخدا):
باکو شهری است به عجم به شمال ایران در شبه‌جزیره آب‌شوران.
این شهر را خسرو انوشیروان بنا کرد و دارای آتشکده معتبری بود و معادن نفت آنجا مشهور است. بزرگ‌ترین معدن نفت ایران‌زمین در باکویه واقع است و در آن آتش همیشه فروزان بوده است. مردمش اگرچه ترک‌زبانند اما لغت مخصوص نیز دارند، حاصلش زعفران و نفت سیاه.
اصطخری به نفت آن اشاره کرده و یاقوت و دیگران دربارهٔ این نفت سخن بسیار گفته‌اند. یاقوت گوید در آنجا چشمهٔ نفت بزرگی است که قیمت محصول روزانهٔ آن به هزار درهم می‌رسد و در کنار آن چشمه، چشمهٔ دیگری است که نفت سفید از آن بیرون می‌آید و شب و روز قطع نمی‌شود و در آنجا زمینی است که همیشه آتش از ان برمی‌خیزد.
باکو در پیرامون جزیره الله‌اکبر واقع است. آبش قلیل و خوشگوار و هوایش به گرمی مایل و زمینش ریگزار است. از بناهای انوشیروان و حصارش از شاهان شروان است. این محل در نزد زرتشتیان از زمان‌های بسیار قدیم سرزمینی مقدس شناخته شده است و امروز نیز (زمان تألیف قاموس‌الاعلام ترکی) جمعی از زرتشتیان در آن جا سکونت دارند. کاخی بزرگ از آثار زمان شاه عباس صفوی در آن‌جا هست.
اطراف باکو دریاچه‌های نمکین زیاد دارد و بیست و پنج پارچه دیه در ناحیه باکو می‌باشد. از ابنیه قدیمه که در آنجا ملاحظه می‌شود برجی است بسیار مرتفع که موسوم به برج دختر. در ۱۷۳۵ م. /۱۱۴۸ ه'. ق. دولت ایران آن را از تصرف روس خارج و مسترد نمود و در ۱۸۰۵ یکباره باکو به تصرف روس درآمد و آن جا را شهر نظامی و بندرگاه نمودند.
باکو از جمله هفده شهر قفقاز است که بر طبق عهدنامه گلستان و سپس عهدنامه ترکمانچای (۱۲۲۸ ه'. ق) بعد از شکست عباس میرزا نایب السلطنه در جنگ‌های ایران و روسیه، از ایران جدا گردید و به روسیه سپرده شد.
شهری است با حصانت و مستحکم، قلعه قدیمی از بناهای شاهان ترک ایرانیان در این شهر موجود است، بازار مسلمین در قلعه واقع شده است. در زبان مردمان خود آران و در کتابهای روسی و ترکی نام شهر «باکو» است.
شهرهای خواهرخوانده

| شهر | کشور | از سال |
| --- | --- | --- |
| داکار |  سنگال | از ۱۹۶۷ |
| ناپل |  ایتالیا | از ۱۹۷۲ |
| بصره |  عراق | از ۱۹۷۲ |
| سارایوو |  بوسنی و هرزگوین | از ۱۹۷۵ |
| هیوستون |  آمریکا | از ۱۹۷۶ |
| بوردو |  فرانسه | از ۱۹۷۹ |
| تبریز |  ایران | از ۱۹۸۰ |
| ماینز |  آلمان | از ۱۹۸۴ |
| ازمیر |  ترکیه | از ۱۹۸۵ |
| وونگ تائو |  ویتنام | از ۱۹۸۵ |
آب و هوا

| داده‌های اقلیم باکو> ماه | داده‌های اقلیم باکو> ژانویه | داده‌های اقلیم باکو> فوریه | داده‌های اقلیم باکو> مارس | داده‌های اقلیم باکو> آوریل | داده‌های اقلیم باکو> مه | داده‌های اقلیم باکو> ژوئن | داده‌های اقلیم باکو> ژوئیه | داده‌های اقلیم باکو> اوت | داده‌های اقلیم باکو> سپتامبر | داده‌های اقلیم باکو> اکتبر | داده‌های اقلیم باکو> نوامبر | داده‌های اقلیم باکو> دسامبر | داده‌های اقلیم باکو> سال |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| میانگین بیش‌ترین °C (°F) | ۶٫۶  (۴۴) | ۶٫۳  (۴۳) | ۹٫۸  (۵۰) | ۱۶٫۴  (۶۲) | ۲۲٫۱  (۷۲) | ۲۷٫۳  (۸۱) | ۳۰٫۶  (۸۷) | ۲۹٫۷  (۸۵) | ۲۵٫۶  (۷۸) | ۱۹٫۶  (۶۷) | ۱۳٫۵  (۵۶) | ۹٫۷  (۴۹) | ۱۸٫۱  (۶۵) |
| میانگین روزانه °C (°F) | ۴٫۴  (۴۰) | ۴٫۲  (۴۰) | ۷٫۰  (۴۵) | ۱۲٫۹  (۵۵) | ۱۸٫۵  (۶۵) | ۲۳٫۵  (۷۴) | ۲۶٫۴  (۸۰) | ۲۶٫۳  (۷۹) | ۲۲٫۵  (۷۳) | ۱۶٫۶  (۶۲) | ۱۱٫۲  (۵۲) | ۷٫۳  (۴۵) | ۱۵٫۱  (۵۹) |
| میانگین کم‌ترین °C (°F) | ۲٫۱  (۳۶) | ۲٫۰  (۳۶) | ۴٫۲  (۴۰) | ۹٫۴  (۴۹) | ۱۴٫۹  (۵۹) | ۱۹٫۷  (۶۷) | ۲۲٫۲  (۷۲) | ۲۲٫۹  (۷۳) | ۱۹٫۴  (۶۷) | ۱۳٫۶  (۵۶) | ۸٫۸  (۴۸) | ۴٫۸  (۴۱) | ۱۲٫۰  (۵۴) |
| بارندگی میلی‌متر (اینچ) | ۲۱  (۰٫۸۳) | ۲۰  (۰٫۷۹) | ۲۱  (۰٫۸۳) | ۱۸  (۰٫۷۱) | ۱۸  (۰٫۷۱) | ۸  (۰٫۳۱) | ۲  (۰٫۰۸) | ۶  (۰٫۲۴) | ۱۵  (۰٫۵۹) | ۲۵  (۰٫۹۸) | ۳۰  (۱٫۱۸) | ۲۶  (۱٫۰۲) | ۲۱۰  (۸٫۲۷) |
| میانگین روزهای بارندگی (≥ ۰.۱ mm) | ۶ | ۶ | ۵ | ۴ | ۳ | ۲ | ۱ | ۲ | ۲ | ۶ | ۶ | ۶ | ۴۹ |
| میانگین روزهای برفی (≥ ۱ cm) | ۴ | ۳ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۳ | ۱۰ |
| میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب | ۸۹٫۹ | ۸۹٫۰ | ۱۲۴٫۰ | ۱۹۵٫۰ | ۲۵۷٫۳ | ۲۹۴٫۰ | ۳۱۳٫۱ | ۲۸۲٫۱ | ۲۲۲٫۰ | ۱۴۵٫۷ | ۹۳٫۰ | ۱۰۲٫۳ | ۲٬۲۰۷٫۴ |
[نیازمند منبع]: [نیازمند منبع]
مشاهیر باکو > شاعران مشهور باکو

صالح باکویی
عهدی باکویی
فانی باکویی
قدسی باکویی
مقرب باکویی
مشاهیر باکو > سایر مشاهیر

تاج‌الملوک آیرملو (ملکه سابق ایران)
ورزش

بازی‌های اروپایی ۲۰۱۵ (به ترکی آذربایجانی: Bakı 2015 Avropa Oyunları) از ۱۲ ژوئن تا ۲۸ ژوئن سال ۲۰۱۵ در شهر باکو، جمهوری آذربایجان برگزار شد. این دوره، اولین دورهٔ بازی‌های اروپایی بود. آرم این بازی‌ها شامل سیمرغ، انار و فرش آذربایجانی به‌عنوان سه نشان تاریخی و فرهنگی جمهوری آذربایجان است. همچنین جمهوری آذربایجان قصد دارد مشعل این بازی‌ها، نه در کوه المپیای یونان، بلکه در آتشکدهٔ سوراخانیِ باکو روشن شود. رئیس کمیتهٔ ملی المپیک آذربایجان، با توجه به پیشینهٔ تاریخی آتش و دین زرتشتی در این کشور، که آذربایجان را با نام سرزمین آتش معروف کرده است، بر امکان روشن نمودن مشعل این بازی‌ها در این آتشکده تأکید کرد و چهارمین دورهٔ المپیک کشورهای اسلامی در ۱۲مای در شهر باکو برگزار شد و همچنین چندین دوره از مسابقات اتومبیل رانی در شهر باکو برگزار شده است.
کتاب و ادبیات

مرکز کتاب باکو فعالیت‌های ادبیاتی و کتابی زیادی را ارائه می‌دهد و آنجا به مکانی عالی برای خوره‌های کتاب در پایتخت تبدیل شده است. این مرکز نوعی بهشت برای همه دوستداران کتاب است. با تصمیم کمیته اجرایی CIS، مرکز کتاب باکو "به دلیل کار عالی در زمینه توسعه و توزیع داخلی کتاب و تبادل بین‌المللی کتاب در سال ۲۰۱۸" موفق به دریافت جایزه بین‌المللی و دیپلم افتخار شده است. تنها در یک سال این مرکز به موفقیت‌های بزرگی دست یافته و به یکی از جالب‌ترین و منحصر به فردترین مکان‌های پایتخت آذربایجان تبدیل شده است. مرکز کتاب باکو طیف گسترده‌ای از کتاب‌های ژانرهای مختلف را به زبان‌های آذربایجانی، روسی، ترکی، انگلیسی، چینی، فرانسوی، آلمانی، عربی و سایر زبان‌ها ارائه می‌دهد. مرکز کتاب باکو در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۱۸ به‌طور رسمی برای بازدید کنندگان افتتاح شد که در نزدیکی پارک خاقانی واقع شده است. هدف اصلی این مرکز جلب توجه مردم به کتاب به عنوان حامل ارزشهای فرهنگی، معنوی و دانش مفید است.
اقتصاد

بزرگ‌ترین شاخص صنعت باکو نفت است و صادرات نفت آن باعث شده است تا سهم بزرگی در تراز پرداخت‌های آذربایجان داشته باشد. وجود نفت در این شهر از قرن هشتم شناخته شده است. در قرن ۱۰، مسافر عربی، مارودی، گزارش داد که روغن سفید و سیاه هر دو به‌طور طبیعی از باکو استخراج می‌شوند. تا قرن ۱۵، روغن برای لامپ‌ها از چاه‌های سطحی به صورت دستی حفر می‌شد. بهره‌برداری تجاری از سال ۱۸۷۲ آغاز شد و با آغاز قرن بیستم میدان‌ها نفتی باکو جزء بزرگ‌ترین‌ها در جهان بودند. در اواخر قرن بیستم، با رو به اتمام بودن بخش اعظم نفت خام ساحلی، حفاری‌ها به دریا گسترش یافت. در اواخر قرن نوزدهم، تعداد کارگران و متخصصان ماهر رو به افزایش بوده و تا سال ۱۹۰۰ این شهر دارای بیش از ۳۰۰۰ چاه نفت بود که از این تعداد ۲۰۰۰ چاه در سطح صنعتی نفت تولید می‌کردند. باکو قبل از جنگ جهانی دوم به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید تجهیزات صنعت نفت قرار گرفت. جنگ جهانی دوم و نبرد استالینگراد برای تعیین اینکه چه کسی کنترل میدان‌ها نفتی باکو را در اختیار دارد، جنگی درگرفت. پنجاه سال قبل از این نبرد، باکو نیمی از نفت جهان را تولید کرد.
در حال حاضر اقتصاد نفتی باکو در حال احیای مجدد است که با توسعه میدان عظیم آذری-چیراگ-گونشلی (مناطق کم عمق گوناشلی توسط SOCAR، مناطق عمیق‌تر توسط کنسرسیوم به رهبری BP)، توسعه میدان گازی شاه دنیز، گسترش ترمینال Sangachal و ساخت خط لوله BTC همراه بوده است.
بورس اوراق بهادار باکو بزرگ‌ترین بورس اوراق بهادار جمهوری آذربایجان و با سرمایه در بازار بزرگ‌ترین منطقه قفقاز است. تعداد نسبتاً زیادی از شرکتهای فراملی در باکو مستقر هستند. یکی از موسسات برجسته مستقر در باکو، بانک بین‌المللی آذربایجان است که بیش از ۱۰۰۰ نفر در آن کار می‌کنند. بانکهای بین‌المللی با شعب در باکو شامل HSBC , Société Générale و Credit Suisse هستند.
اقتصاد > گردشگری و خرید در باکو

باکو یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری قفقاز است که هتل‌های این شهر در سال ۲۰۰۹ ۷ میلیون یورو درآمد داشته‌اند. بسیاری از هتل‌های زنجیره ای قابل توجه در جهان، در این شهر حضور دارند. باکو دارای مناطق دیدنی و تفریحی گردشگری بسیاری است، از جمله آن می‌توان به میدان چشمه‌ها، ساحل یک و هزار شب، ساحل شیخوف و سنگ‌های نفتی اشاره کرد. در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۰، با افتتاح میدان پرچم ملی، مطابق کتاب رکوردهای گینس، باکو به دارنده بلندترین پرچم جهان تبدیل شد. با این حال در ۲۴ مه ۲۰۱۱ باکو این رکورد را تنها با ۳ متر (۹٫۸ پا) به شهر دوشنبه در تاجیکستان از دست داد. از اکتبر سال ۲۰۱۷، پرچم برداشته شد و میدان پرچم ملی با نرده‌ها بسته شده است.
باکو چندین مرکز خرید دارد. معروف‌ترین مراکز این شهر پورت باکو، پارک بولوار، بازار گنجلیک، پارک مترو، ۲۸ مال، شهر ایگون و AF مال است. مناطق خرده فروشی شامل فروشگاه‌هایی از نوع زنجیره ای تا بوتیک‌های سطح بالا موجود است.
دانشگاه‌ها

دانشگاه دولتی باکو
دانشگاه دولتی اقتصاد آذربایجان
آکادمی دولتی نفت آذربایجان
دانشگاه دولتی فرهنگ و هنر آذربایجان
دانشگاه علوم پزشکی آذربایجان
دانشگاه زبان آذربایجان
آکادمی مدیریت عمومی
آکادمی دیپلماتیک آذربایجان
دانشگاه خزر باکو
قطار شهری

قطار شهری باکو در سال ۱۹۶۷ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۴ خط و ۲۷ ایستگاه می‌باشد.
نگارخانه

برج‌های پرت‌باکو و باکو رسیدنس در خیابان «نفتچیلَر»
برج لند مارک و خانه ای تاریخ
خانه تاریخی دانشمندان باکو
نمای بیرونی قیز قلعه‌سی در هنگام غروب آفتاب
شهر سفید باکو
نورپردازی ساختمان‌های تاریخی در خیابان نظامی باکو
تئاتر کودک باکو
برج‌های شعله در شب
نمایی از میدان مرکزی ایچری شهر باکو
شهر قدیمی باکو همره با سرای شروانشاهان
مردم باکو تا سال ۱۸۸۷ تات بودند
نام باکوه در تصویری از نسخه خطی صورالبلدان اصطخری  (کتابت به تاریخ 1274 میلادی)منبع
قلعه دختر، از آثار ایرانی باکو از دورهٔ ساسانیان.