stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نکه خورد، اتک

| نکه خورد، اتک نکه خورد | نکه خورد، اتک نکه خورد |
| --- | --- |
روستا: روستا
نکه خورد، اتک: نکه خورد، اتک
نکه خورد، اتکموقعیت در پاکستان: نکه خورد، اتکموقعیت در پاکستان
مختصات: ۳۳°۰۹′شمالی ۷۱°۴۹′شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۱۵°شمالی ۷۱٫۸۲°شرقی﻿ / 33.15; 71.82: مختصات: ۳۳°۰۹′شمالی ۷۱°۴۹′شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۱۵°شمالی ۷۱٫۸۲°شرقی﻿ / 33.15; 71.82
کشور:  پاکستان
ایالت: پنجاب
ناحیه: ناحیه اتک
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵ (ساعت رسمی پاکستان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۶ (ساعت رسمی پاکستان)
نکه خورد (به انگلیسی: Nakka Khurd) یک روستا در پاکستان است که در پنجاب واقع شده‌است.
هاروی استفنس

| هاروی استفنس | هاروی استفنس |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۱ اوت ۱۹۰۱ لس آنجلس
درگذشت: ۲۲ دسامبر ۱۹۸۶ (۸۵ سال) لاگونا هیلز، کالیفرنیا
ملیت: ایالات متحده آمریکا
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۳۱–۱۹۶۵
همسر(ها): Beatrice Nichols (ا. ۱۹۲۹–ج. ۱۹۴۴) Barbara Adams  (ا. ۱۹۴۶)
فرزندان: ۲
هاروی استفنس (انگلیسی: Harvey Stephens; ۲۱ اوت ۱۹۰۱ – ۲۲ دسامبر ۱۹۸۶) بازیگر اهل ایالات متحده آمریکا بود. وی بین سال‌های ۱۹۳۱ تا ۱۹۶۵ میلادی فعالیت می‌کرد.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به شمال از شمال غربی، آبه لینکلن در ایلینوی، گروهبان یورک، بو ژست، پس از ساعت اداری، و خفاش اشاره کرد.
نوتو، ایشیکاوا

| نوتو، ایشیکاوا 能登町 | نوتو، ایشیکاوا 能登町 |
| --- | --- |
شهر: شهر
موقعیت نوتو، ایشیکاوا در استان ایشیکاوا: موقعیت نوتو، ایشیکاوا در استان ایشیکاوا
کشور: ژاپن
منطقه: ناحیه چوبو Hokuriku
استان: استان ایشیکاوا
ناحیه: Hōsu
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۷۳٫۴۵ کیلومتر مربع (۱۰۵٫۵۸ مایل مربع)
جمعیت (اکتبر ۲۰۰۴): جمعیت (اکتبر ۲۰۰۴)
 • کل: ۲۱۸۶۳
 • تراکم: ۸۰/کیلومتر مربع (۲۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۹ (زمان)
نشانی تالار شهر: ۹۲۷–۰۴۹۲
وبگاه: www.town.noto.ishikawa.jp (ژاپنی)
نوتو، ایشیکاوا (به لاتین: Noto, Ishikawa) یک منطقهٔ مسکونی در ژاپن است که در استان ایشیکاوا واقع شده‌است. نوتو ۲۱٬۸۶۳ نفر جمعیت دارد.
کینن وین

| کینن وین | کینن وین |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۷ ژوئیهٔ ۱۹۱۶ نیویورک، ایالت نیویورک
درگذشت: ۱۴ اکتبر ۱۹۸۶ (۷۰ سال) لس آنجلس، کالیفرنیا
ملیت: ایالات متحده آمریکا
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۳۴–۱۹۸۶
فرنسیس خاویر آلویسیوس جیمز کینن وین (انگلیسی: Francis Xavier Aloysius James Jeremiah Keenan Wynn; ۲۷ ژوئیهٔ ۱۹۱۶ – ۱۴ اکتبر ۱۹۸۶) هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا بود.
از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به دکتر استرنجلاو، روزی روزگاری در غرب، ارکا، نشانی از شر، پیرانا، فریب‌خورده، نشویل، مردی با نگاه بسیار سرد، طلوع ماه سیاه و باران شیطان اشاره کرد.
نایجل باربر

| نایجل باربر | نایجل باربر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۷ نوامبر ۱۹۵۵ ‏(۶۸ سال) تولامور
ملیت: ایالات متحده آمریکا
محل تحصیل: کالج هانتر (دکترا، ۱۹۸۹)
همسر: Trudy Callaghan (ا. ۱۹۷۹)
فرزندان: دیوید
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): علوم اعصاب رفتاری، روان‌شناسی فرگشتی
محل کار: Bemidji State University, Birmingham-Southern College
پایان‌نامه: عوامل تقریبی در کنترل حمام شنی در چینچیلا (چینچیلا لنیگر) (۱۹۸۹)
استاد راهنما: رابرت ال. تامپسون
 :  
نایجل باربر (انگلیسی: Nigel Barber؛ زادهٔ ۷ نوامبر ۱۹۵۵) دانشمند در زمینه علوم اعصاب رفتاری اهل ایالات متحده آمریکا است.
تحقیق

تحقیقات باربر بر موضوع‌های مختلف در زمینه‌های روان‌شناسی زیستی و روان‌شناسی فرگشتی تمرکز دارد. اینها شامل تکامل ایثار، دلایل رشد موهای صورت مردان، و دلایل اعتقاد مردم به دین، که او معتقد است مربوط به مشکلات اقتصادی است.
نوع دوستی

نایجل باربر در یکی از کتابهایش به نام مهربانی در دنیای بی‌رحمانه می‌نویسد:
هرگاه حیوانی به دیگری کمک می‌کند، همیشه یک فایده پنهان در این یاوری وجود دارد و احتمالاً تنها عمل نوع دوستی واقعی توسط حیوانات والدین برای فرزندان خود بروز می‌کند، اگرچه هنوز از نظر تکاملی منفعتی در این کار وجود دارد زیرا ممکن است والدین خود را قربانی کنند اما زندگی آنها برای بچه‌هایشان است، آنها با فداکاری رشد ژن‌هایشان را تضمین می‌کنند. آن‌ها به نفع ژن‌هایشان عمل می‌کنند، نه به نفع جان خودشان.
نرخ رشد مرکب سالانه

نرخ رشد مرکب سالانه (به انگلیسی: Compound annual growth rate (CAGR)) اصطلاح ویژه‌ای برای یک کسب و کار و سرمایه‌گذاری است که با نسبت تصاعد هندسی، میزان ثابتی برای بازگشت سرمایه در یک دوره زمانی تعیین می‌کند. میزان رشد مرکب سالانه یک اصطلاح حسابداری نیست، اما اغلب برای توصیف برخی از عناصر کسب و کار استفاده می‌شود به عنوان مثال: درآمد، واحدهای تحویل شده و کاربران ثبت شده و غیره.
میزان رشد مرکب سالانه اثر نوسانات بازده دوره ای را تعدیل می‌کند که در محاسبات ریاضی جواب بی‌ربط می‌دهد. میزان رشد مرکب سالانه به خصوص برای مقایسهٔ میزان رشد داده‌های مختلف مجموعه‌ای از دامنهٔ مشترک مانند رشد درآمد شرکت‌ها در همان صنعت است. میزان رشد مرکب سالانه معادل عمومی میزان رشد نمایی، زمانی که مدت رشد نمایی یک سال در نظر گرفته شود.
CAGR یا نرخ رشد مرکب سالانه میزان رشد سرمایه، سرمایه‌گذار است که در اصطلاح به عنوان سود سالانه از آن یاد می‌شود و در واقعیت محاسبهٔ سرمایه‌گذاری بیش از یک سال، از اولین روز سرمایه‌گذاری تا پایان حداقل دو سال (با فرض اینکه دوره سرمایه‌گذاری ۲ سال بوده که می‌تواند بیشتر هم باشد) محاسبه می‌شود یا به معنی دیگر اصل سرمایه باسود آن مجدداً در سال جدید دوباره سرمایه‌گذاری می‌شود.
فرمول

V(t_{0}):ارزش اولیه،  V(t_{n}):ارزش نهایی،  t_{n}-t_{0}:تعداد سال.
ارزش واقعی یا نرمال برای برآورد تا زمانیکه همان تناسب ریاضی حفظ شود به کار می‌رود.
مثال

در این مثال ما میزان رشد مرکب سالانه بیش از سه دوره را محاسبه خواهیم کرد. فرض کنید که درآمد پایان سال کسب و کار برای چهار سال، (V(t در فرمول بالا شده‌اند:
| تا پایان سال | 12/31/2004 | 12/31/2007 |
| --- | --- | --- |
| تا پایان سال درآمد | ۹٬۰۰۰ | ۱۳٬۰۰۰ |
لذا برای محاسبه میزان رشد مرکب سالانه (CAGR) درآمد دوره بیش از سه ساله «انتهای» سال ۲۰۰۴ تا «پایان» سال ۲۰۰۷ است:
- این تعدیل شده میزان رشد هر سال است. این میزان رشد شما را از ارزش اولیه به ازای تعداد سالهای وارد شده به ارزش نهایی می‌رساند. اگر میزان رشد در هر سال همان مقدار باشد. (در واقع، مقدار رشد به ندرت همسان است)
تأیید: ضرب مقدار اولیه (۲۰۰۴ تا پایان سال درآمد) (1 + CAGR) سه بار (از آنجا که ما محاسبه شده برای ۳ سال). این محصول را مساوی پایان سال درآمد در سال ۲۰۰۷. این نشان می‌دهد که ترکیب میزان رشد:
برای n = ۳:
برای مقایسه:
متوسط محاسباتی بازگشت (AMR) برابر خواهد بود با مجموع تغییرات درآمد سالانه (در مقایسه با سال گذشته) تقسیم بر تعداد سال و یا:
در مقایسه با CAGR شما نمی‌توانید (V(t_n را با سه بار ضرب مقدار اولیه با (1 + AMR) به‌دست بیاورید. (مگر اینکه رشد میزان سالانه همه سالها یکسان باشند).
بازگشت محاسباتی (AR) یا بازگشت ساده برابر خواهد بود با: ارزش پایانی منهای ارزش اولیه تقسیم بر ارزش اولیه:
کس پلنارس

کس پلنارس (هلندی: Kees Pellenaars؛ ۱۰ مه ۱۹۱۳ – ۳۰ ژانویه ۱۹۸۸) دوچرخه‌سوار اهل هلند بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال طلا شده‌است.
نقیب‌کلا ثلاث

| نقیب کلاثلاث | نقیب کلاثلاث |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۶°۲۸′۳۳″ شمالی ۵۲°۴۵′۲۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۴۷۵۸۳°شمالی ۵۲٫۷۵۸۰۶°شرقی﻿ / 36.47583; 52.75806: مختصات: ۳۶°۲۸′۳۳″ شمالی ۵۲°۴۵′۲۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۴۷۵۸۳°شمالی ۵۲٫۷۵۸۰۶°شرقی﻿ / 36.47583; 52.75806
کشور: ایران
استان: مازندران
شهرستان: بابل
بخش: مرکزی
دهستان: گنج افروز
جمعیت: ۴۵۸ نفر
نقیب کلاثلاث، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان بابل در استان مازندران ایران.
جمعیت

این روستا در دهستان گنج افروز قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۵۸ نفر (۱۱۶خانوار) بوده‌است.
معماری نوسنگی و مس‌سنگی در ایران
یکجانشینی در ایران

باستان‌شناسان سکونت‌گاه‌های دوران نوسنگی را به دو گروه کلی «نوسنگی پیش‌ازسفال» و نوسنگی با سفال تقسیم می‌کنند.
ایشان همچنین قائل به وجود دوران گذاری بین دوران نوسنگی و عصر برنز هستند که به «دوران مس‌سنگی» موسوم است.
یکجانشینی در ایران > انقلاب نوسنگی

مبدأ یکجانشینی، انقلاب نوسنگی است که حدود ۱۱٫۰۰۰ سال پیش در سرزمین شام شروع شد و در جریان آن جوامعی که پیش از آن شکارچی-گردآورنده بودند روی به «اهلی کردن» گیاهان و حیوانات (کشاورزی و دامداری) آوردند
و تغییر محل زیستشان از محیط طبیعی به «محیط مصنوع معمارانه» موجب پدید آمدن روشی بکر از زندگی شد.
حدود ۱٫۰۰۰ سال طول کشید تا این وقایع به ایران گسترش یابد.
شواهد کنونی حاکی از آن است که کشاورزی از سرچشمه‌اش در کرانهٔ شرقی مدیترانه به میانرودان صادر شده و با گذر از عرض ایران به سوی آسیای مرکزی گسترش یافته است.
در مورد سببِ وقوعِ انقلاب نوسنگی بین محققان اتفاق نظری وجود ندارد،
ولی بیشتر آرای مربوط به آن را می‌توان در دو مدل کلیِ دافعه (اینکه شکارچی-گردآورنده‌ها به واسطه تغییرات آب‌وهوایی یا فشارِ جمعیت مجبور به یکجانشینی شده‌اند) یا جاذبه (یکجانشینی به دلیل منافعِ اقتصادی کشاورزی و میل به کاهش ریسک و افزایش ثروت صورت گرفته است) رده‌بندی کرد.
برخی محققان نیز بر این باورند که مهم‌ترین عامل انقلاب نوسنگی تغییر در فرهنگ مادی به ویژه فناوری برش سنگ است.
وجود شواهدی مبنی بر شکل‌گیری روستاها پیش از انقلاب نوسنگی به ویژه در خاور نزدیک، این نظریه را که یکجانشینی پیش از دوران نوسنگی به وجود آمده میسر ساخته است. به گفتهٔ فلانری، کشاورزی و یکجانشینی احتمالاً مستقل از هم به وجود آمده‌اند و امکان دارد با هم ارتباط چندانی نداشته باشند.
یکجانشینی در ایران > دورهٔ نوسنگی پیش‌ازسفال

از آنجا که بین جغرافیای فلات ایران و دشت‌های میانرودان و شام تفاوت‌های فاحشی هست، سکونت‌گاه‌های نوسنگی ایران با دیگر سکونت‌گاه‌های نوسنگی خاور نزدیک هماهنگ نیستند.
توپوگرافی ناهموار غرب ایران، کمبود زمین قابل کشت، و همچنین گستردگی استفاده از کشت دیمی باعث شد جمعیّت ایران از میانرودان کوچک‌تر و پراکنده‌تر بماند؛
در نتیجه ساختار جوامع نوسنگیِ میانرودان پیچیده‌تر و بزرگ‌تر از جوامع ایران بود که غالباً شکل «واحد خانوادگی» (یا به تعبیر المن سرویس، قبیله‌ای) داشتند.
همچنین برخلاف سکونت‌گاه‌های شام و آناتولی (مانند چاتال‌هویوک) که مدتی کوتاه پس از آغاز یکجانشینی می‌توان در آن‌ها رفتار و سازه‌هایی آیینی دید، به‌جز موارد محدودی شواهدی از این رفتارها و سازه‌ها در سکونت‌گاه‌های ایران نیست.
کوزلووسکی و اورِنش جوامع اولیهٔ نوسنگی در جنوب غربی ایران را، بر اساس فناوری‌های مکشوف در سکونت‌گاه‌های آن، با عنوان «سنت معلفاتی» معرفی می‌کنند، که در ادامهٔ سنت زرزی بوده و نام خود را از سکونت‌گاه کوچک معلفات در کرانهٔ رود خازر در عراق امروزی گرفته است.
کوزلووسکی بر این باور است که رواج سنت معلفاتی همزمان است با نوسنگی شدن منطقهٔ غرب ایران، و برخلاف نظریات انتشارگرایانه، این فرایند منشأ درون‌زایانه داشته است.
وی همچنین بر آن است که در اواخر هزارهٔ هفتم پیش‌ازمیلاد، سنت معلفاتی با سنت «پسامعلفاتی» جایگزین شده است.
سکونت‌گاه‌های نوسنگی فلات ایران غالباً در مجاورت منابع آب و زمین‌های حاصلخیز ساخته می‌شدند.
هر سکونت‌گاه بین ۵۰ و ۱۰۰ نفر جمعیّت داشت و شامل خانه‌هایی از خشت خام، چادر، یا کپر و همچنین آغل‌هایی برای نگهداری احشام می‌شد.
این سکونت‌گاه‌ها عمدتاً کمپ‌های فصلی عشایر رمه‌گردان (نیمه‌یکجانشین) بوده‌اند.
از حدود ۸٫۰۰۰ سال پیش، این سکونت‌گاه‌ها به‌تدریج جای خود را به روستاهای دائمی می‌دهند.
شکل این خانه‌ها و نحوهٔ به هم پیوستن آن‌ها برای تشکیل سکونت‌گاه‌های کوچک، الگوی روستاهای منطقه تا به‌امروز بوده است.
به‌نظر می‌رسد در این جوامع سلسله مراتب و اختلاف طبقاتی آشکاری وجود نداشته است، چرا که نشانی از سازه‌های خاص با کارکرد یادمانی نیست.
تدفین مردگان در زیر کفِ خانه‌ها، در زیر فضای باز سکونت‌گاه، و گاه در داخل خانه‌ای رهاشده انجام می‌شد.
در اواخر این دوران استفاده از خشت در ساخت خانه‌های فلات ایران معمول شد، خانه‌ها به‌تدریج چنداتاقی شدند، و معابر اولیه‌ای در فضای بین خانه‌ها تشکیل شد.
یکجانشینی در ایران > نوسنگی با سفال و مس‌سنگی

از حدود ۸٫۵۰۰ سال پیش، سنت استفاده از سفال منقوش در ایران آغاز شد.
این امر ناظر بر پیدایش عناصری جدید در زندگی مسکونی، اجتماعی، و اقتصادی مردمان این سرزمین است.

در این دوران در جنوب غربی ایران، شواهدی از ساخت کانال‌هایی برای انتقال آب از رودخانه‌ها به زمین‌های کشاورزی هست. به گفتهٔ کامیار عبدی، این دست پروژه‌ها سبب توسعهٔ اقتصادی و همچنین تغییراتی اجتماعی، از جمله تقسیم کار و ایجاد سلسله مراتب شد.
حدود ۷٫۲۰۰ سال پیش در این منطقه (موسوم به دورهٔ سوزیانای کهن) روستاهایی با دو تا سه طبقهٔ اجتماعی تشکیل شده بوده است که رهبران و اطرافیان آن‌ها در بخش‌های بزرگتر و دیگران در جاهای کوچکتر می‌زیسته‌اند.
آنگاه که رهبران این روستاها به دنبال گسترش منطقهٔ نفوذ خود درمی‌آمده‌اند، درگیری‌های خشونت‌باری بین روستاها روی می‌داده است و طرف پیروز سکونت‌گاه طرف مغلوب را به آتش می‌کشیده است.
نشانه‌های استخراج فلز مس از حدود ۶٫۵۰۰ سال پیش در فلات مرکزی و جنوب غربی ایران حاصل شده است. این امر مقارن است با آغاز دوره‌ای جدید موسوم به دورهٔ مس‌سنگی، که آن را دوران گذاری بین فرهنگهای نوسنگی و تمدن‌های عصر برنز می‌دانند.
الگوهای روستایی ایجادشده تا اواخر دوران نوسنگی در ایران، غالباً در چند هزارهٔ آتی ثابت ماند. جغرافیای ناهموار و پاره‌پارهٔ فلات ایران سبب شد مردمان این دوران در فرهنگ‌هایی به‌نسبت منزوی از هم زندگی کنند و به استثنای ساکنان دشت دهلران در جنوب غربی ایران، در روند تشکیل مدنیت در میانرودان در غرب ایران و درهٔ سند در شرق نقشی نداشته باشند.
با وجود این انزوا، شواهدی از ارتباط فرهنگی بین همسایگان در فلات ایران، و در مواردی با فرهنگ‌های میانرودان هست، ولی
در کل این دوران عصر تاریکی در پیشاتاریخ ایران است و نیازمند مطالعات بیشتر می‌باشد.
مطالعات باستان‌شناسی مرتبط با این دوره

نخستین مطالعات باستان‌شناسی در ایران تنها به چند محوطه محدود بود.
رومن گیرشمن، که در سال ۱۹۳۱ به ریاست مأموریت لوور در ایران برگزیده شده بود، تپه سیلک را بین سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۳۷ میلادی حفاری کرده بود، و
اریش فریدریش اشمیت نیز در همان دههٔ ۱۹۳۰ کاوش‌هایی در تپه حصار و تپهٔ چشمه‌علی انجام داده بود. هر دوی اینها در گزارش‌شان به ورود فرهنگی جدید با سفال منقش اشاره کردند که فرهنگ بومی را ارتقا داده است.
آغاز جنگ جهانی دوم از ادامهٔ این دست مطالعات باستان‌شناسی در ایران جلوگیری کرد.
در دههٔ ۱۹۵۰، رابرت برایدوود که پیشتر جرموی عراق را حفاری کرده بود، دست به کاوش در اطراف کرمانشاه زد.
بااین‌حال اکتشاف‌ها در دههٔ ۱۹۶۰ بود که نام ایران را وارد ادبیات باستان‌شناختی در زمینهٔ نوسنگی کرد. از جملهٔ کاوش‌ها در این دهه می‌توان به یافته‌های فرانک هول و کنت وان فلانری در جلگهٔ خوزستان، رابرت دایسون و کایلر یانگ در تپهٔ حاجی‌فیروز و تپه دالما در شمال غربی ایران، لامبرگ کارلووسکی در تپه یحیی در جنوب غربی ایران، و فیلیپ ای.ال. اسمیت در تپهٔ گنج‌دره در زاگرس مرکزی اشاره کرد.
در سال ۱۹۶۷ نیز با تأسیس بنیاد آمریکایی مطالعات ایرانی توسط رابرت دایسون، ریچارد فرای، و جیکوب هورویتز، کاوش‌ها و حفاری‌های متعددی در ایران آغاز شد.
در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی و به ابتکار عزت‌الله نگهبان، دانشگاه تهران کارگاهی دائمی در دشت قزوین تأسیس کرد و محوطه‌های نوسنگی فلات داخلی ایران چون تپه‌های سنگ‌چخماق، زاغه، و قبرستان را کاوش کرد.
با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ ایران و پس از آن جنگ ایران و عراق کاوش‌های باستان‌شناسی در ایران متوقف شد و تا دههٔ ۱۳۷۰ شمسی بودجهٔ چندانی به فعالیت‌های باستان‌شناسی اختصاص نیافت.
در اواخر دههٔ ۱۳۷۰، عباس علیزاده محوطه‌های چغابنوت و چغامیش در خوزستان را کاوش کرد.
در دشت‌های پست شرق مازندران، اولین بررسی‌های سازه‌های انسانی دوران نوسنگی را علی ماهفروزی در سال ۱۳۷۹ خورشیدی انجام داد. در دههٔ ۱۳۹۰ نیز مصطفی شریفی فرایند گذار از دوران نوسنگی به مس‌سنگی را در شرق مازندران بررسی کرد.
در جنوب شرقی ایران نیز شهریار عدل در سال ۱۳۸۲ و پس از زمین‌لرزه بم محوطهٔ تل آتشی را کشف کرد.
کاوش‌های نوسنگی در سرزمین‌های پست مازندران در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی (که باستان‌شناسی نو در حال شکل گرفتن بود) پیگیری نشد و بیشتر متمرکز بر غرب ایران بود، ازین‌رو این منطقه در مباحث باستان‌شناسی نوسنگی نادیده گرفته شده است.
در کاوش‌های متأخر، یک محوطهٔ نوسنگی پیش‌ازسفال و حدود ۲۰ محوطهٔ نوسنگی باسفال در فلات شمالی ایران یافت شده است.
جنوب غربی ایران > دوران نوسنگی

به گفتهٔ فرانک هول، شروع استقرارهای نوسنگی در فلات ایران را باید در جلگهٔ پست خوزستان و محوطه‌هایی مانند تپهٔ علی‌کُش، چغابنوت، و چغاگلان دانست.
اولین سکونت‌گاه در ایران در حدود ۹٫۰۰۰ سال پیش به‌شکل خانه‌هایی تک‌اتاقه در جوار تالابی دائمی در علی‌کُش (در فاز معروف به بُزمُردهٔ آن) ساخته شده‌اند که دیوارهایی به ضخامت ۲۵ تا ۴۵ سانتی‌متر از خشت‌هایی به ابعاد ۲۵ × ۱۵ × ۱۰ سانتی‌متر داشته‌اند. احتمالاً هر خانه اجاقی داشته که در محوطهٔ خانه تعبیه می‌شده است. به‌نظر می‌رسد ساکنان علی‌کُش پس از خشک شدن تالاب به دیگر محوطه‌های جلگهٔ خوزستان، مانند چغاسفید، نقل مکان کرده باشند.
چغابنوت هم در دوران نوسنگی پیش‌ازسفال و اوایل دوران نوسنگی باسفال مسکون بوده است.
در بازمانده‌های دوران نوسنگی پیش‌ازسفال مجموعه‌ای از اجاق‌ها یا گودال‌های آتش کاوش شده ولی خانه‌ای از این دوران یافت نشده است. از سکونت‌گاه باسفال (معروف به فاز ۰) خانه‌های خشتی کوچکی بازمانده است.
از دیگر سکونت‌گاه‌های منطقه باید به «تپه تولایی» اشاره کرد که قدمتش به اوایل عصر نوسنگی با سفال می‌رسد و به عنوان چراگاه فصلی مردمانی عشایری به‌کار می‌رفته است که در سازه‌هایی چادرمانند می‌زیسته‌اند و در جای دیگری از جلگهٔ نیمه‌خشک خوزستان به‌طور محدود کشاورزی می‌کرده‌اند.
یافته‌ها در تپهٔ تولایی شامل دیوارهای بیرونی و سکوهای داخلی سازه‌ای می‌شود که مشابه انبارهایی است که عشایر امروزی منطقه برای ذخیرهٔ دارایی‌هایشان بالاتر از سطح زمین استفاده می‌کنند.
در دشت داخلی فارس نیز در دوران نوسنگی پیش‌ازسفال سکونت‌گاه‌هایی در تل موشکی و تل جری تشکیل شد که به‌علت عدم وجود معماری قابل‌توجه می‌توان گفت سرپناه فصلی عشایرِ رمه‌گردان (نیمه‌یکجانشین) بوده‌اند.
در تل باکون در مرودشت هم ۶٫۵۰۰ سال پیش سکونت‌گاهی تشکیل شد که تا ۵٫۴۰۰ سال پیش مسکون بوده است.
در این سکونت‌گاه تعدادی خانه با دیوارهایی از خشت و کاه باقی مانده است. برخی از این خانه‌ها یک یا دو دیوار مشترک داشته‌اند. روی بعضی از دیوارهای آن‌ها به‌شکل نوارهای رنگی موازی تزئیناتی انجام شده است. سقف‌ها احتمالاً از تیر، حصیر، و گل ساخته می‌شده است. بین هر چند منزل فضایی باز هست که بناها به آن مرتبط بوده‌اند. ۱۲ انباری نیز در مجموعه کاوش شده که نشان‌دهندهٔ نقش تجاری آن در منطقه است.
وجود ساختمانی بزرگ، که در آن جای بیش از ۱۰۰ مُهر یافت شده، شاهدی بر وجود فن مدیریت شهری در یک جامعهٔ نوسنگی است.
جنوب غربی ایران > دوران مس‌سنگی

دشت‌های جنوب غربی ایران از مهم‌ترین مناطقی است که در مطالعهٔ سازوکار تشکیل اولین دولت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.
از اواخر دوران نوسنگی و اوایل دوران مس‌سنگی در جنوب غربی ایران، شواهدی از ساخت کانال‌هایی برای انتقال آب از رودخانه‌ها به زمین‌های کشاورزی هست. به گفتهٔ کامیار عبدی، این دست پروژه‌ها سبب توسعهٔ اقتصادی و همچنین تغییراتی اجتماعی، از جمله تقسیم کار و ایجاد سلسله مراتب شد، چنان‌که در بین خانه‌های ساخته‌شده در تپه چغامیش یکی از خانه‌ها به شکل قابل توجهی بزرگتر و خوش‌ساخت‌تر است.
این بنا شالوده‌ای گِلی، جرزهایی به شدت ضخیم، و نمای بیرونی خاصی داشته است.
حدود ۷٫۲۰۰ سال پیش در این منطقه (موسوم به دورهٔ سوزیانای کهن) روستاهایی با دو تا سه طبقهٔ اجتماعی تشکیل شده بوده است که رهبران و اطرافیان آن‌ها در بخش‌های بزرگتر و دیگران در جاهای کوچکتر می‌زیسته‌اند.
آنگاه که رهبران این روستاها به دنبال گسترش منطقهٔ نفوذ خود درمی‌آمده‌اند، درگیری‌های خشونت‌باری بین روستاها روی می‌داده است و طرف پیروز سکونت‌گاه طرف مغلوب را به آتش می‌کشیده است.
نمونهٔ آن چغامیش است که محوطهٔ آن در دوران اوجش به ۱۷ هکتار می‌رسیده است. چغامیش در نبردی منطقه‌ای تخریب شد و پس آن، شوش به‌عنوان مرکز منطقه ظهور کرد.
مهم‌ترین بنای شوش در این دوران (موسوم به شوش ۱) بنای مستطیلی خشت خام است که به آکروپُل معروف است. آنچه امروزه از آکروپل مانده سکویی است به قاعدهٔ ۷ × ۱۴ متر و ۱٫۷ متر ارتفاع که ممکن است در اصل شالودهٔ بنایی مذهبی یا تشریفاتی بوده باشد. در این دوران گورستان عظیمی هم در شوش ساخته بوده‌اند.
چند نسل بعد از ساخت آکروپل، بنای عظیم دیگری نیز در شوش ۱ برپا کرده‌اند که احتمالاً محل سکونت افرادی بلندپایه بوده. این بنا در محوطه‌ای به ابعاد ۷۰ × ۷۵ متر ساخته شده و تا ۱۱ متر ارتفاع داشته است. گِردِ این سازه را حصاری از جنس خاک کوبیده به ضخامت شش متر ساخته بودند.
در حدود ۶٫۰۰۰ سال پیش (اوایل دوره اوروک) شوش ۱ رها شد. اندکی بعد سکونت‌گاه دیگری در شوش بنا شد که به شوش ۲ موسوم است و ساختار مدیریتی سه طبقه‌ای در آن را، که با تسلط بر روستاهای کوچک اطراف همراه بود، از اولین سیستم‌های دولتی دانسته‌اند. شوش ۲ در اواخر دوران مس‌سنگی رها شد و تا برآمدن تمدنِ شوشِ نیاایلامی در عصر برنز متروک ماند.
از دیگر سکونت‌گاه‌های مهم دورهٔ مس‌سنگی در منطقه می‌توان از چغاسفید یاد کرد.
در چغاسفید عنصر معماری‌ای موسوم به حوض گلی دیده می‌شود که کاربردش معلوم نیست. همچنین کف خانه‌های چغاسفید را برای جلوگیری از ورود رطوبت با سفال پوشانده و کف محوطه‌ها را هم سنگفرش کرده بوده‌اند.
زاگرس مرکزی > نوسنگی پیش‌ازسفال

بیشتر دانش ما در مورد معماری دوران نوسنگی پیش‌ازسفال در ایران از دره‌ها و دشت‌های اطراف زاگرس مرکزی می‌آید.
مهم‌ترین محوطهٔ نوسنگی در این منطقه تپهٔ کوچک گنج‌دره (در بخش موسوم به سطح D) در هفت کیلومتری هرسین است، که در آتشی سوخته است ولی جزئیات معماری آن تا حدودی سالم مانده و شامل اطلاعات گسترده‌ای دربارهٔ سازماندهی داخلی روستاهای اوایل دوران نوسنگی ایران است.
به‌نظر می‌رسد گنج‌دره کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان (نیمه‌یکجانشین) بوده است.
محوطه شامل اتاق‌های کوچک خشتی بوده است
که کاربردهای اقامتی، ذخیره‌سازی غلات، و آیینی و نمادی در آن‌ها با هم آمیخته بوده‌اند.
از مشخصات تعجب‌آور گنج‌دره، ضخامت اندک دیوارها (۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر) در مقایسه با سکونت‌گاه‌های دیگر دوران نوسنگی است. برای برپایی این دیوارها از شمعهای داخلی و خارجی استفاده شده است. به گفتهٔ فیلیپ ای.ال. اسمیت گنج‌دره از قدیمترین موارد استفاده از شمع و نیم‌ستون در خاور نزدیک و احتمالاً نخستین نمونه‌ای است که در آن شمعِ شالوده از خشت و گل ساخته شده نه از سنگ. در کل با وجود فراوانی سنگ در محوطه، از این مصالح استفاده چندانی نشده است.
به نظر می‌رسد که راه ورود به بناها از بام بوده باشد.
پلان خانه‌های گنج‌دره (و احتمالاً دیگر سکونت‌گاه‌های زاگرس میانی در این دوران) برخلاف دیگر جاهای ایران مدور یا نیمه‌مدور بوده است. به باور کنت وان فلانری، پلان مدور مربوط به جوامع شبانی و پلان چهارگوش مربوط به جوامع کشاورزی بوده است، ولی متیو جانسون بر این باور است که تفاوت سکونت‌گاه‌هایی با پلان مدور و پلان چهارگوش در تباین بین جوامع با خانوادهٔ هسته‌ای و خانوادهٔ گسترده بوده است.
از اوایل هزارهٔ هفتم پیش‌ازمیلاد سکونت‌گاهی در تپه عبدالحسین تشکیل شد که آن هم کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان بوده است.
قدیمی‌ترین لایه‌های تپهٔ عبدالحسین شامل مجموعه‌ای است از اجاق‌ها، مربوط به دورهٔ پیش‌ازسفال، و لایه‌های بعدی، از دورهٔ با سفال، دیوارهای خشتی دارد.
به‌نظر می‌رسد بین این دوره‌های سکونت، عبدالحسین برای چندهزار سال رها شده بوده باشد.
سکونت‌گاه کوچکِ تپه گوران در ۶۵ کیلومتری جنوب کرمانشاه هم از دیگر مراکز سکونت در این منطقه است و در آن مجموعه‌ای از روستاها از دوران نوسنگی پیش‌ازسفال تا مراحل اولیه نوسنگی باسفال مسکون بوده‌اند.
ساکنان اولیه ممکن است عشایر رمه‌گردانی بوده باشند که در زمستان در کلبه‌هایی از چوب و شاخه‌های نازک درختان می‌زیسته‌اند.
این کلبه‌ها شامل دو یا سه اتاق راست‌گوش بوده‌اند.
حدود ۸٬۲۰۰ سال پیش، این روستا به سکونت‌گاهی دائمی با خانه‌هایی با دیوارهای خشتی و سفال تبدیل شد که روی شالوده‌ای سنگی قرار داشتند.
تپهٔ سراب در شمال کرمانشاه نیز از دیگر سکونت‌گاه‌های نوسنگی پیش‌ازسفال منطقه بوده است که به‌سبب نبود خانه و ابزار کشاورزی و کشف مقادیر زیادی استخوان گوسفند و بز، می‌توان گفت کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان بوده است.
در کاوش‌ها در سراب نشانه‌های از دیوارهای خشتی و سفال نیز پیدا شده است و به‌نظر می‌رسد بعدها سکونت‌گاهی دائمی هم در سراب بوده است.
زاگرس مرکزی > نوسنگی با سفال و مس‌سنگی

جوامع دوران نوسنگی با سفال و مس‌سنگی در زاگرس مرکزی به پیچیدگی اجتماعی‌سیاسی و بزرگی جوامع معاصرشان در جنوب غربی ایران نیستند، که دلیل آن می‌تواند عدم وجود سازوکار آبیاری زمین‌های کشاورزی بوده باشد. سکونت‌گاه‌ها در دره‌هایی که به آب دسترسی داشته است ساخته می‌شدند و ساختاری سلسله مراتبی داشته‌اند.
مهم‌ترین این سکونت‌گاه‌ها تحت تأثیر فرهنگ‌های دالما (که مرکز آن در شمال غربی ایران قرار دارد) و عبید (که مرکز آن در میانرودان است) بوده‌اند. «دوران ۵ گودین‌تپه» و تپهٔ مجاورش، موسوم به «سه گابی»، از مهم‌ترین محوطه‌های کاوش‌شدهٔ دورهٔ مس‌سنگی در زاگرس مرکزی است.
از «گودین تپهٔ دوران ۵»، که در اواخر دوران مس‌سنگی مسکون بوده است، مجموعه‌ای از اتاق‌ها، حیاط‌ها، و انبارهای مربع یا مستطیلی منظم بازمانده است که با خشت خام در ابعاد مختلف ساخته و با آهک سفید اندود شده بوده‌اند. در عریض‌ترین قسمتش، حصار گرد محوطه ۱٫۵ متر پهنا داشته است.
گویا گودین در این دوره با شوش و جلگه خوزستان در ارتباط بوده است.
شمال غربی ایران > نوسنگی پیش‌ازسفال

کشاورزی و دامپروری دیرتر از زاگرس مرکزی به شمال غربی ایران رسید. محوطهٔ کلیدی دوران نوسنگی در این منطقه تپه حاجی فیروز در درهٔ اوشنو-سولدوز است که با فرهنگ حسونا در میانرودان همزمان بوده است.
مانند دیگر محوطه‌های معاصر در ایران، حاجی فیروز روستایی کوچک با خانه‌های تک‌خانواده‌ای (خانوادهٔ هسته‌ای) بوده است و ساکنان آن مردگانشان را در زیر کف همان خانه‌ها دفن می‌کرده‌اند.
در کل ۱۸ بنای چهارضلعی، هر یک به مساحت بین ۲۷ تا ۳۸ مترمربع، در حاجی فیروز یافت شده است. تیغه‌ای کوتاه این خانه‌ها را به دو بخش تقسیم می‌کرده که یکی (که جزئیات تمیزتر و تزئینات داشته) برای زندگی و دیگری برای کار و فعالیت به کار می‌رفته است. دیوارها از خشت‌های نامنظم به ضخامت ۴۰ سانتی‌متر ساخته شده‌اند و در ضلع شرقی ساختمان‌ها (جهت وزش بادِ غالب)، دیواره‌ای کوتاه و بدون سقف قرار دارد. جهت درهای ورودی نیز برای دوری از باد غربی به سمت شرق بوده است.
سقف بناهای حاجی فیروز احتمالاً مسطح و از لایه‌های نی و گل بر روی تیرهای چوبی کوچک بوده است.
شمال غربی ایران > نوسنگی با سفال و مس‌سنگی

به‌نظر می‌رسد پس از رها شدن حاجی‌فیروز، برای هزار سال در منطقه سکونت‌گاه دائمی دیگری تشکیل نشده باشد.
در دوران مس‌سنگی نمونهٔ بارز فرهنگ منطقه تپهٔ دالما است که در ۵ کیلومتری جنوب غربی حسنلو قرار دارد. در دالما دو سازهٔ مستقل کاوش شده که با حیاطی بزرگ از هم جدا می‌شده‌اند. ساختمان شمالی دستکم سه اتاق داشته و یک فضای نیمه‌باز که احتمالاً حیاط مرکزی بوده است. اجاقی هم در وسط حیاط مرکزی قرار می‌گرفته است. دیوارهای دالما چینه‌هایی از خشت خام هستند که ابعاد هر یک بین ۱۵ تا ۶۰ سانتی‌متر متغیر است.