احمد عالی
نظریه‌پرداز عکاسی

احمد عالی از اولین عکاسانِ ایرانی است که عکاسی را به عنوان هنر به جامعه هنرهای تجسمی ایران معرفی کرد. تا پیش از او عکاسی ماهیت غیر هنری در ایران داشت و محدود به مستند نگاری، عکاسی آتلیه ای و عکاسی تبلیغاتی بود. او در طی سالهای فعالیت خود نظریات خود در باب عکاسی را بارها در مصاحبه‌ها و کتابهایش عنوان کرده است که خلاصه ای از این نگاه و نظریه‌ها چنین است:
"[...]الان که آرشیو کارهای کرده‌ام را نگاه می‌کنم، گزینه‌هایی را اولویت می‌دهم که در کارهای "کرده و ناکردهٔ " امروزم ناخودآگاه شکل می‌گیرند و تاریخ و زمانِ گذران، وصل می‌شود به زمان حال. دغدغه من در ساختن یک تصویر یا یک عکس، نشان دادن زمان ایستا، در دراز مدت است. معنا و مفهومی که پایدار و ماندگار می‌شود _ فکر می‌کنم به یقین رساندن این مفهوم در مراجعه به بایگانی کارهای انجام داده‌ام میسر باشد، چرا که نه؟
این عمل با وضعیت جسمی کنونی ام هم بیشتر سازگار است. شاید هم در جهت "راکد " نماندن، نوعی بازی با تصویر باشد یا " زنگ تفریح " که در خروجی آن به تعاریف و مفاهیم تازه تری رسیده باشم.
به خودم می‌گویم اگر هشیار باشی می‌توانی گذشته و حال را چنان کنار هم قرار دهی که دیروزها، حضور پُر رنگتر از امروز داشته باشد !"
"[...] دیدن و پیداکردن جزئیات یکی از دلمشغولی‌های من بوده و هست_ از این طریق خیلی آسان به کلیات رسیده‌ام. در بازنمائی آنچه را که دیده و انتخاب کرده‌ام در جائی لازم بوده دقت در نشان دادن جزئیات حتی بیشتر از واقعیتِ عینی را در نظر بگیرم اینرا " خودخواسته و خودآگاه " در ساختن تصویر؛ نقاشی یا عکاسی به کار گرفته‌ام و این به آن معنا نبوده، هر چه را که دیده‌ام عیناً بازسازی کنم _ دخالت هائی را جائز دیده‌ام. تأکید و محوریت و نقطه عطف را درنظر گرفته‌ام این عمل در نقاشی‌هایم آسان صورت گرفته در عکاسی ام کمی مشکلتر بوده. داخل پرانتز بگویم؛ (اصولاً حل مشکل همواره دلخواه من بوده) در نقاشی می‌شود صورت مسئله را به راحتی تغییر داد امّا در عکاسی این امکان به آسانی میسر نیست، دقت در انتخاب صحنه در کادری معین با ترکیب و فرم هماهنگ با معنا و محتوای تصویر، دقت و حوصلهٔ زیادی لازم دارد _ که باید آنرا هزینه کرد _ اساس کارهای تصویری من بدین منوال ساخته شده"
"من، معتاد به مکاشفه در وسعت عمل عکاسی " به عنوان یک رسانه و یک مدیوم که گستردگی و عمل کرد آنرا در بیان واقعیت‌های دگرگون شده نشان می‌دهد، هستم " بدین عبارت توان عکاسی را در نگرش به موضوع‌های ناگفته و نادیده را حتی المقدور در نظر گرفته‌ام. در این کشف و شهود هرگز فرم و ترکیب را جدا از محتوا ندانسته و از ارزش‌های مبانی هنرهای تصویری، در خروجی کارهایم بهره فراوان برده و مقدم بر همهٔ ارزش‌های تصویری، زیبائی شناختی را در اولویت قرار داده"
"[...] ببینید هر عکسی که گرفته می‌شود تعلق به گذشته پیدا می‌کند. این عکس گذشته را در زمان و مکانی معین ثابت و ماندگار می‌سازد و این خاصیت، در طبیعت چیزی ست به نام عکاسی که نباید از آن غافل شد _ نگاه کنید به عکس‌های خبری، گزارشی، تمام عکس‌های مستند اجتماعی، تحقیقاتی، آزمایشگاهی، یادگاری و … که زمانِ گذشته در آنها معیاری است برای اطلاع رسانی، نتیجه‌گیری، یادآوری و تجدید خاطره و … ثبت همهٔ این مستندات با درنظرگرفتن زمانِ حال و گذشته صورت می‌گیرد، الگو و شاخصی می‌شود برای مقایسهٔ نهائی و به اصطلاح امروزی " خروجی مسئله " که بار کاربردی آن در این مقوله تعیین‌کننده و بسیار کارآمد است. شکی در آن نیست که بدنه اصلی عکاسی و کار عکاسان در ژانرهای گوناگون را این نوع کار استحکام بخشیده.
من در کارهای غیر کاربردی ام همواره سعی کرده‌ام زمان را ساکن و ایستا نبینم، به همین دلیل از مستندکاری دوری جسته‌ام. برای اینکه توجه مخاطبِ کارهایم را جلب کنم با چیزهای آشنا و روزمرهٔ آنها سرو کله زده‌ام و در رسیدن به یک انتزاع آرام آرام وارد معرکه شان کرده‌ام و این یک‌وقتی در کوتاه مدت، وقتی هم در دراز مدت تفهیم شده."
"[...] اوایل کار عکاسی ام در دیدگاه باز و کلی، جزئیاتی را می‌دیدم که به کلیت موضوع مربوط بود یا آنرا تکمیل و کمال می‌بخشید " توجه کردن به حاشیه اتفاقات یا موضوع را می‌گویم " در این رابطه به فضاهای جدیدی می‌رسیدم با جذابیت بیشتر از اصل موضوع، حالا اسمش عکاسی واقع گرایانه، مستندنگاری یا کُپی برداری دقیق از واقعیت است یا نه، نمی‌دانم (خودم اسمی برای این کارها ندارم).
برای نشان دادن آنچه را که انتخاب کرده‌ام لازم دیده‌ام دخالت‌هایی در عینیت آنها کرده باشم که از مستندنگاری دور باشد. گو اینکه نتیجه کار فیزیکی، مکانیکی و شیمیایی رسانه ای به نام عکاسی بی برو بَرگَرد مستندنگاری است. شما از هر چیزی که رویت می‌شود بخواهید عکس بگیرید، لحظه ای از زمانِ در حال گذران را در کادری معین، متوقف کرده‌اید و تصویر بدست آمده، عکسی است مستند و عنوان دیگری هم نمی‌شود به آن تحمیل کرد حتی اگر این خروجی بدست آمده؛
سفید یا سیاه محض باشد در همان کادرِ معین. زمانِ در حال گذران و حرکت نامرئی آن برایم مسئله ای بود که در شروع کارم پیگیر آن شدم و در کنارهم گذاشتن چند تصویر در تداوم آنها به ارتباط ذهنی ای رسیدم با معنا و مفهومی دیگر در زمان و مکانی متغیر _ با تداوم، حرکت ذهنی و تصورِ مجازی _ در اینجا بود دریافتم که ذهن و تصور هم می‌تواند حرکت را تداعی کند و می‌توان با تمهیدات در انتخاب‌هایمان، خروجی و بازیافت را بر اساس مستندنگاری ی رازگونه و مستحیل نشان داد"
"[...] در ویژگی‌های ذاتی عکاسی در دو مرحله عمل چیدن صورت می‌گیرد. دفعه اول انتخاب کردن و جدا کردن تکه هائی از آنچه رویت می‌شود. نوبت بعدی پردازش و عینیت بخشیدن به عناصر به دست آمده از نوبت اول است که به صورت تصویر درآمده _ وقتی که ما بخواهیم چند تا از این تصاویر را
کنار هم قرار دهیم، عمل چیدمان را انجام داده‌ایم که نمونه هائی در تاریخ عکاسی با نام گذاری فتومونتاژ، فتوکلاژ و … مطرح شده است. در این کارها معنابخشیدن به محتوا و همآهنگی فرم و ترکیب، باعث خلق کارهای ماندگاری در رسانه عکاسی شده که قابل تأمل است.
هرگز نتوانستم از این امکان چشم بپوشم و از این طریق با زبان عکاسی به عنوان هنر آشنا شدم. زبانی جهان شمول که الفبای آن احساس، حدس و گمان برای فرد فرد مردم جهان از طریق دیدن و تعمق کردن است."