خوک (فیلم ۱۳۹۶)
تحلیل‌ها و نظرها

فیلم خوک، یک روز قبل از اکران در جشنواره برلین، در یک اکران ویژه برای منتقدان به نمایش درآمد.
دیمتریوس متیو منتقد اسکرین دیلی: مانی حقیقی دو سال پس از «اژدها وارد می‌شود!» بار دیگر با ترکیبی جسورانه و چالش‌برانگیز به رقابت در جشنواره برلین پا گذاشته‌است؛ و البته مایه اندکی شگفتی است که چرا در آخر نام این فیلم علامت تعجب به چشم نمی‌خورد. فیلم مانی حقیقی طنز اجتماعی است که چیزهای بسیاری برای لذت بردن به تماشاگر عرضه می‌کند.
آنیا سیلیگر: این فیلم می‌خواهد به هر قیمتی که شده کمدی باشد و موفق هم می‌شود. مانی حقیقی فیلمسازی که فلسفه خوانده و در تهران زندگی می‌کند در زمینهٔ ابسورد متخصص است. شما نمی‌توانید این فیلم را تماشا کنید مگر آن که در نگاه ثانویه به کشور و شرایطی بیندیشد که فیلم در آن ساخته شده‌است.
کلودیا شولمریخ: این فیلم یک سمفونی سرخ رنگ است. آغازی دارد که سخت می‌شود باور کرد در ایران فیلمبرداری شده باشد. موقعی که فیلم را تماشا می‌کردیم، بارها و بارها به یاد «شوندرومان» افتادم؛ اثری که بودو کیرشهوف نویسنده فرانکفورتی در قالب ادبیات مبتذل دربارهٔ عشق، جنایت و خشونت نوشته‌است. این فیلم سینمایی جاندار مانی حقیقی هم تقریباً چنین حال و هوایی دارد.
وبسایت Outnow: «خوک» از یک جهت مطالعه‌ای است دربارهٔ تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر جامعه ما. اما فیلم مانی حقیقی در عین حال نقدی است بر سانسور در کشور خودش و هم‌زمان روح یک هنرمند عمیقاً تحقیر شده و پر از شور و خودخواهی را به تصویر می‌کشد. فیلمی کاملاً رنگارنگ همراه با پیچش‌هایی غافلگیرکننده در داستان و طنز سیاه که البته همیشه به طرز ناآگاهانه‌ای نقادانه است.
دبورا یانگ: فیلم به‌طور واضحی نشان دهنده مسئولیت دولت در قبال فیلم سازان و بازیگرانی است که در جامعه وجود دارند و جزئی از لیست سیاه هستند، با اینحال حقیقی (که هم فیلم‌نامه را نوشته و هم تهیه فیلم را برعهده داشته‌است) تا جایی که توانسته‌است از بحث و مشاجره دوری کرده‌است. وی به‌طور عامدانه از نام بردن اسم کارگردانان معروف لیست سیاه مانند جعفر پناهی پرهیز می‌کند و به صورت جسورانه جنبه طنز فیلم را پررنگ می‌کند که از این نظر می‌توان به فیلم داخلی و اخیر وی ۵۰ کیلو آلبالو اشاره کرد.
رموند بیکن منتقد Variety: مضامین «خوک» شبیه آینه‌ای از جهان واقعی به نظر می‌رسد. جلوگیری از کارکردن شخصیت حسن کارگردانانی مانند جعفر پناهی را به یادمان می‌آورد و ایدهٔ اطلاق کردن خوک به فیلمسازان و بریدن سرهایشان شبیه استعاره‌ای به همین اتفاق است. اما مضامین کلی اثر فقط به جامعهٔ ایران محدود نمی‌شوند و وسعت بسیار بیشتری دارند. مضامینی مانند محاکمه‌های شبکه‌های اجتماعی، کاوش در باب دورویی جامعه به‌طور کلی، نقش زن بازیگر الهام‌بخش و چیزی که به نام غیرقابل دسترس بودن مؤلف مرد از آن نام برده می‌شود.
مهرداد ابوالقاسمی: فیلم خوک جدیدترین اثر مانی حقیقی را می‌توان بازتابی از خشم فروخورده جامعه امروز ایران دانست. جامعه ای به شدت سرگردان در گذار از سنت به مدرنیته، جامعه ای که به شدت در تفکیک ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها دچار معضل شده‌است. از همین روست که می‌توان فیلم جدید حقیقی را در ژانر کمدی – فانتزی ارزیابی کرد که بدون قضاوت به نمایش این معضلات در فضایی واقعی – سورئالیستی پرداخته‌است.
سمیه سادات حسینی منتقد منظوم: موفقیت‌های مانی حقیقی پیش از «خوک» هم شروع شده بود. اما بی‌تردید، «خوک» مرحله‌ای از تکامل و پختگی در نگاه و بیان و مهارت فیلمسازی مانی حقیقی محسوب می‌شود. سبک خاص فراواقعی و نمادین او نیز در این فیلم، به پختگی رسیده‌است. حتی این فیلم، قابلیت آن را دارد که بعدها در سینمای ایران پایه‌گذار موجی جدید شود و فیلم‌هایی با الهام از این سبک فیلم‌سازی ساخته شوند.
وبسایت DW فارسی: آخرین فیلم مانی حقیقی تمام ویژگی‌های فیلم‌های پیشین او را با خود دارد: چشمی باز بر واقعیت‌های امروز جامعه ایران، آمیزش واقعیت با خیال، انتقاد از کوته‌بینی فرهنگی، استیل پرتحرک و برقراری تعادل میان لحن تراژیک و کمیک. کشتار پیاپی فیلمسازان لاجرم ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای نویسندگان و روشنفکران ایرانی را در دهه ۱۳۷۰ تداعی می‌کند که سرانجام روشن شد عاملان آن از میان مأموران امنیتی وقت بودند، که البته سروته ماجرا نیز با «خودکشی» یکی از طراحان قتل‌ها به هم آمد و تمام شد، هرچند که از یادها نرفت. مانی حقیقی در برخورد با کشتار فیلمسازان کمابیش در همان تنگنایی قرار می‌گیرد که کارگردان فیلم او در آن گرفتار شده‌است: آن‌ها هر دو به خوبی می‌دانند که سرنخ ماجرا در کجاست و دست چه کسان و مقام‌هایی به خون هنرمندان آلوده‌است، اما هردو خود را به «کوچه علی چپ» می‌زنند زیرا به خوبی می‌دانند که به بیان حقیقت مجاز نیستند.
وبسایت رادیو فردا: از نظر فنی سطح کارگردانی و اجرای فیلم در تمام زمینه‌ها به‌ویژه در طراحی صحنه و فیلم‌برداری به شدت قابل قبول است اما غافلگیری در بازی حسن معجونی و روبه‌رویی با یک لیلا حاتمی متفاوت است. ضمن آنکه چند سکانسِ به شدت تماشایی از جمله تیتراژی جسورانه و اجرای یک کنسرت خیالی دارد. اگر بتوان روند سینمای جدی سال‌های اخیر ایران را در نقد بی‌رحمانه و تمام‌قد طبقه متوسط امروز ایران دانست، خوک را باید تازه‌ترین نماینده در این مسیر دانست؛ نماینده‌ای که حتی می‌گوید شرایط امروز این طبقه و نوع مواجهه حاکمیت با آن به شدت محصول رفتار خود این طبقه است.