stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
هواگرد سوپرسونیک

برهم‌کنش امواج ضربه‌ای از دو هواپیمای سوپرسونیک (فراصوت) که برای نخستین بار توسط ناسا با استفاده از روش شلیرن در سال ۲۰۱۹ عکسبرداری شد.
هواگرد سوپرسونیک یا هواگرد ابَرصوتی، هواگردی است که قادر به پرواز فراصوت است و می‌تواند سریع‌تر از سرعت صوت پرواز کند (۱ ماخ و بیشتر). هواپیماهای قادر به پرواز با سرعت ابرصوت، در نیمهٔ دوم قرن بیستم توسعه یافتند. هواپیماهای سوپرسونیک، برای اهداف تحقیقاتی و نظامی مورد استفاده قرار گرفته‌اند، اما تا کنون تنها دو مدل هواپیمای هایپرسونیک توپولف تو-۱۴۴ (نخستین پرواز در ۳۱ دسامبر ۱۹۶۸) و کنکورد (نخستین پرواز در ۲ مارس ۱۹۶۹) برای استفاده غیرنظامی به‌عنوان هواپیماهای مسافربری وارد خدمت شده‌اند. جت‌های جنگنده رایج‌ترین نمونه از هواپیماهای ابرصوت هستند.
هواپیماهایی که با سرعت بالاتر از ۵ ماخ پرواز می‌کنند اغلب با عنوان هواپیمای ابرصوت شناخته می‌شوند.
تاریخچه

مقالهٔ اصلی: دیوار صوتی
نخستین هواپیمایی که با سرعت مافوق صوت در پرواز به‌صورت مستقیم، پرواز کرد، هواپیمای آزمایشی آمریکایی بل ایکس-۱ بود که از یک موشک رانش ۶٬۰۰۰ پوندی با انرژی اکسیژن مایع و اتانول نیرو می‌گرفت. اکثر هواپیماهای سوپرسونیک، هواپیماهای نظامی یا آزمایشی بوده‌اند.
تحقیقات هوانوردی در طول جنگ جهانی دوم منجر به ساخت نخستین هواپیمای راکتی و جت شد. متعاقباً چندین ادعا مبنی بر شکستن دیوار صوتی در طول جنگ مطرح شد. با این حال، نخستین پرواز ثبت‌شده با بیش از سرعت صوت، توسط یک هواپیمای سرنشین‌دار در پرواز مستقیم، در ۱۴ اکتبر ۱۹۴۷ انجام شد. این هواپیمای آزمایشی راکتی تحقیقاتی با نام بل ایکس-۱ توسط خلبان چاک ییگر به پرواز درآمد. نخستین هواپیمای تولید انبوهی که دیوار صوتی را شکست، اف-۸۶ کانادا سیبر بود. بود. به گفتهٔ دیوید مسترز، در ۲۱ اوت ۱۹۶۱، سرعت یک فروند داگلاس دی‌سی-۸ (با شماره سریال N9604Z) در طی یک پرواز آزمایشی در پایگاه نیروی هوایی ادواردز، با یک شیرجهٔ کنترل‌شده، از ۱ ماخ فراتر رفت. این پرواز نخستین پرواز سوپرسونیک توسط یک هواپیمای غیرنظامی به‌جز کنکورد یا توپولف تو-۱۴۴ بود.
در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، مطالعات طراحی بسیاری برای هواپیماهای مسافربریسوپرسونیک انجام شد و در نهایت دو نوع هواپیمای توپولف تو-۱۴۴ ساخت شوروی (۱۹۶۸) و کنکورد انگلیسی-فرانسوی (۱۹۶۹) وارد خدمت شدند. با این حال، موانع سیاسی، زیست‌محیطی و اقتصادی و یک سقوط مرگبار کنکورد، مانع از استفادهٔ کامل از پتانسیل تجاری آن‌ها شد.
اصول طراحی

پرواز فراصوت، چالش‌های فنی قابل‌توجهی را به همراه دارد، زیرا آیرودینامیک پرواز فراصوت، به‌طور چشمگیری با پرواز با سرعت‌های فروصوت، (یعنی پرواز با سرعت کمتر از صوت) متفاوت است. به‌طور خاص، با عبور هواپیما از فراصوتی، نیروی پسار به‌شدت افزایش می‌یابد که به قدرت موتور بسیار بیشتر و بدنه‌های پایدارتری نیاز است.
اصول طراحی > بال‌ها

برای پایین نگه داشتن کشش، طول بال‌ها باید محدود باشد، که همچنین باعث کاهش راندمان آیرودینامیکی هنگام پرواز آهسته می‌شود. از آنجایی که یک هواپیمای هایپرسونیک باید با سرعت نسبتاً آهسته بلند شود و فرود آید، طراحی آیرودینامیکی آن باید بین الزامات هر دو انتهای محدودهٔ سرعت باشد.
یک رویکرد برای حل این سازش، استفاده از یک بال با هندسهٔ متغیر است که معمولاً با عنوان «بال متحرک» شناخته می‌شود.
اصول طراحی > گرمایش

مشکل دیگر، گرمای ایجادشده در اثر اصطکاک جریان هوا بر روی هواپیما است. اکثر هواپیماهای فروصوت، از آلیاژهای آلومینیوم مانند دورآلومین استفاده می‌کنند که ارزان و عملکرد مناسبی دارند اما در دماهای بالا به سرعت استحکام خود را از دست می‌دهند. این موضوع، حداکثر سرعت هواپیمای هایپرسونیک را به حدود ۲٫۲ ماخ محدود می‌کند.
بیشتر هواپیماهای فراصوت، از جمله بسیاری از هواپیماهای جنگنده، به گونه‌ای طراحی شده‌اند که بیشتر پرواز خود را در سرعت‌های فروصوت بگذرانند و فقط برای مدت‌های کوتاهی مانند رهگیری هواپیمای دشمن، از سرعت صوت فراتر روند. تعداد کمتری مانند هواپیمای شناسایی لاکهید اس‌آر-۷۱ بلک‌برد و هواپیمای مسافربری فراصوت کنکورد برای حرکت مداوم با سرعت‌های بالاتر از سرعت صوت، طراحی شده‌اند.
اصول طراحی > موتورها

برخی از هواپیماهای فراصوت اولیه، برای تأمین نیروی رانش لازم به نیروی موشک متکی بودند. این‌گونه موشک‌ها سوخت زیادی مصرف می‌کردند و بنابراین زمان پرواز کوتاه بود. توربوجت‌های اولیه، مصرف سوخت بیشتری داشتند اما نیروی رانش کافی نداشتند و در برخی از هواپیماهای آزمایشی هم یک توربوجت برای پرواز با سرعت کم به همراه یک موتور موشک برای پرواز فراصوت، نصب شده بود. اختراع پس‌سوز، که در آن سوخت بیشتری در اگزوز جت سوزانده می‌شود، این نوع روش‌ها را منسوخ کرد. موتور توربوفن هوای سرد اضافی را در اطراف موتور عبور می‌دهد و راندمان سوخت آن را بیشتر می‌کند و هواپیماهای فراصوت امروزه توسط توربوفن‌های مجهز به پس‌سوز نیرو می‌گیرند. یک نوع دیگر از منابع تولید انرژی برای پروازهای پرسرعت، رم‌جت است.
اصول طراحی > پرواز فراصوت

یک هواپیمای هایپرسونیک، باید در هنگام پرواز فراصوت و فروصوت، به‌طور پایدار عمل کند، بنابراین طراحی آیرودینامیکی این هواپیماها، پیچیده‌تر است.
یکی از مشکلات پرواز فراصوت پایدار، تولید گرما در پرواز است. در سرعت‌های بالا، گرمایش آیرودینامیکی ممکن است رخ دهد، بنابراین یک هواپیمای هایپرسونیک، باید طوری طراحی شود که در دماهای بسیار بالا نیز کار کند. دورآلومین، ماده‌ای که به‌طور سنتی در ساخت هواپیما استفاده می‌شود، در دماهای نسبتاً پایین شروع به از دست دادن قدرت و تغییر شکل می‌کند و برای استفادهٔ مداوم در سرعت‌های بالاتر از ۲٫۲ تا ۲٫۴ ماخ نامناسب است. موادی مانند تیتانیوم و فولاد زنگ‌نزن امکان عملیات در دماهای بسیار بالاتر را فراهم می‌کند. به‌عنوان مثال، اس‌آر-۷۱ بلک‌برد می‌تواند به‌طور مداوم با سرعت ۳٫۱ ماخ پرواز کند که می‌تواند منجر به افزایش دما در برخی از قسمت‌های هواپیما به بالای ۳۱۵ درجهٔ سانتی‌گراد شود. (یا ۶۰۰ درجهٔ فارنهایت).
.
اصول طراحی > پرواز اَبَرصوت

پرواز با سرعت بالاتر از حدود ۵ ماخ، اغلب به‌عنوان سرعت اَبَرصوت شناخته می‌شود. در این هواپیماها مشکلات کشش و گرمایش حادتر است. ساختن موادی که بتوانند نیروها و دماهای ناشی از مقاومت هوا در این سرعت‌ها را تحمل کنند دشوار است.
اصول طراحی > انفجار صوتی

انفجار صوتی، صدایی است که با امواج ضربه‌ای ایجاد می‌شود که هرگاه جسمی که در هوا حرکت می‌کند سریع‌تر از سرعت صوت حرکت کند. ی در نقاط مختلف هواپیما سرعت یا کم کند. در منطقه حدود ۱ ماخ، برخی مناطق ممکن است جریان فراصوت را تجربه کنند در حالی که برخی دیگر مادون صوت هستند. این‌های صوتی مقادیر قابل توجهی انرژی صوتی تولید می‌کنند که صدایی شبیه به یک انفجار یا صدای تندر و آذرخش در گوش انسان می‌دهد.
یک انفجار صوتی ناشی از هواپیماهای فراصوت بزرگ، می‌تواند بسیار بلند و حیرت‌آور باشد، و ممکن است باعث آسیب جزئی به برخی سازه‌ها شود.
اصول طراحی > پرواز اَبَرپیمایشی

پرواز ابرپیمایشی یا سوپرکروز، پروازی با سرعت فراصوت پایدار یک هواپیمای هایپرسونیک با بار مفید، مسافر یا بار تسلیحاتی است که به‌طور مؤثر انجام می‌شود.. بسیاری از هواپیماهای نظامی معروف فراصوت که قادر به پرواز ابرپیمایشی نیستند، فقط می‌توانند پرواز با سرعت ۱ ماخ را در فواصل کوتاه، معمولاً با استفاده از پس‌سوز، حفظ کنند. هواپیماهایی مانند اس‌آر-۷۱ بلک‌برد برای حرکت با سرعت فراصوت با فعال کردن پس‌سوز طراحی شده‌اند.
یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های هواپیمای قادر به پرواز ابرپیمایشی، کنکورد بود. با توجه به خدمات طولانی خود به‌عنوان یک هواپیمای تجاری، کنکورد رکورد بیشترین زمان صرف‌شده در پرواز ابرپیمایشی را دارد که بیشتر از مجموع پروازهای ابرپیمایشی همهٔ هواپیماهای دیگر است.
ترابری فراصوت

مقالهٔ اصلی: ترابری فراصوت
هواپیماهای ترابری فراصوت (SST) یک هواپیمای غیرنظامی است که برای جابجایی مسافران با سرعتی بیشتر از سرعت صوت طراحی شده‌است. تنها هواپیماهای غیرنظامی فراصوت تجاری، شامل توپولف تو-۱۴۴ ساخت شوروی بود که نخستین بار در سال ۱۹۶۸ پرواز کرد و آخرین بار در سال ۱۹۷۸ مسافران را جابجا کرد و ناسا نیز در سال ۱۹۹۷، آن را از هرگونه استفاده کنار گذاشت.
دیگر هواپیما از این نوع، کنکورد است که توسط شرکت فرانسوی-بریتانیایی کنکورد تولید شد و نخستین بار، در سال ۱۹۶۹ پرواز کرد و تا سال ۲۰۰۳ در خدمت بود. از سال ۲۰۰۳، هیچ هواپیمای هایپرسونیکی در حال خدمت نیست.
برخی از پروژه‌های SST دیگر، عبارت‌اند از:
فرانسه - Sud Aviation Super-Caravelle
روسیه-ایالات متحده - سوخو-گلف‌استریم اس-۲۱
اتحاد جماهیر شوروی - توپولف-۲۴۴ و توپولف-۴۴۴
بریتانیا – بریستول نوع ۲۲۳
ایالات متحده – بوئینگ ۲۷۰۷ و لاکهید ال-۲۰۰۰
ترابری فراصوت > جت تجاری فراصوت

جت‌های تجاری فراصوت (SSBJ) یک کلاس پیشنهادی از هواپیماهای فراصوت کوچک هستند. هیچ نمونه‌ای از آن‌ها هنوز پرواز نکرده‌است.
بمب‌افکن‌های راهبردی فراصوت

یک بمب‌افکن راهبردی باید بتواند مقدار زیادی بمب یا یک بمب بزرگ را در مسافت‌های طولانی حمل کند. معمولاً وزن خالی این هواپیماهای بزرگ، بیش از ۲۵٬۰۰۰ کیلوگرم است. برخی از این هواپیماها نیز برای نقش‌های مرتبط مانند شناسایی استراتژیک و حمله ضدکشتی طراحی شده‌اند.
معمولاً این هواپیماها از سرعت فراصوت خود، برای اجرای مأموریت بمباران خود استفاده می‌کند و در بیشتر مسیر پرواز خود، به‌صورت فروصوت حرکت می‌کند تا در مصرف سوخت صرفه‌جویی کند.
تعداد کمی از بمب‌افکن‌های راهبردی فراصوت وارد خدمت شده‌اند. قدیمی‌ترین مدل از آن‌ها کانویر بی-۵۸ هاسلر، برای نخستین بار در سال ۱۹۵۶ و جدیدترین آن‌ها، راکول بی-۱ لنسر، در سال ۱۹۸۳ برای نخستین بار، پرواز کرد. اگرچه این هواپیما و چند نوع مشابه دیگر هنوز در حال استفاده هستند، اما هیچ‌کدام در خط تولید باقی نمانده‌اند.
برخی از هواپیماهای بمب‌افکن فراصوت، عبارت‌اند از:
کانویر بی-۵۸ هاسلر (۱۹۵۶)
داسو میراژ ۴ (۱۹۵۹)
توپولف تو-۲۲ (۱۹۵۹)
Myasishchev M-50 (۱۹۵۹)
نورث امریکن ایکس‌بی-۷۰ والکیری (۱۹۶۴)
توپولف تو-۲۲ام (۱۹۶۹)
اف-۱۱۱ آردوارک (۱۹۶۹)
سوخو تی-۴ (۱۹۷۲)
راکول بی-۱اِی (۱۹۷۴)
توپولف تو-۱۶۰ (۱۹۸۱)
بی-۱بی لنسر (۱۹۸۶)
هواپیماهای شناسایی راهبردی

برخی از بمب‌افکن‌های راهبردی فراصوت، مانند سوخو تی-۴ نیز قادر به انجام نقش شناسایی هستند (اگرچه این مدل هواپیما، یک نمونه اولیه باقی ماند).
لاکهید اس‌آر-۷۱ بلک‌برد به‌طور خاص برای این نقش، طراحی شده بود و توسعه‌یافته، از هواپیمای شناسایی لاکهید ای-۱۲ بود که نخستین بار، در سال ۱۹۶۲ پرواز کرد.
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت

جنگنده‌های فراصوت، اکثریت هواپیماهای فراصوت را تشکیل می‌دهند و برخی از آن‌ها مانند میگ-۲۱، لاکهید اف-۱۰۴ استارفایتر و داسو میراژ ۳ در تعداد زیادی تولید شده‌اند.
بسیاری از جنگنده‌های فراصوت و هواپیماهای مشابه نسل چهارم و پنجم در چندین کشور از جمله روسیه، چین، ژاپن، کره جنوبی، هند و ایالات متحده در دست توسعه هستند.
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > ایالات متحده

داگلاس اف۴دی اسکای‌ری (۱۹۵۱)
نورث امریکن اف-۱۰۰ سوپرسیبر (۱۹۵۳)
کانویر اف-۱۰۲ دلتا دگر (۱۹۵۳)
گرومن اف-۱۱ تایگر (۱۹۵۴)
مک‌دانل اف-۱۰۱ وودو (۱۹۵۴)
لاکهید اف-۱۰۴ استارفایتر (۱۹۵۴)
ریپابلیک اف-۱۰۵ ثاندرچیف (۱۹۵۵)
ووت اف-۸ کروسیدر (۱۹۵۵)
کانویر اف-۱۰۶ دلتا دارت (۱۹۵۶)
داگلاس اف ۵ دی اسکایلنسر (۱۹۵۶)
نورث امریکن اف-۱۰۷ (۱۹۵۶)
نورث امریکن ای-۵ ویجلانت (۱۹۵۸)
اف-۴ فانتوم ۲ (۱۹۵۸)
ووت ایکس‌اف۸یو-۳ کروسیدر ۳ (۱۹۵۸)
نورثروپ اف-۵ (۱۹۵۹)
نورثروپ تی-۳۸ تالون (۱۹۵۹)
لاکهید وای‌اف-۱۲ (۱۹۶۳)
جنرال داینامیکس اف-۱۱۱ آردوارک (۱۹۶۴)
جنرال داینامیکس-گرومن اف-۱۱۱بی (۱۹۶۵)
گرومن اف-۱۴ تامکت (۱۹۷۰)
مک‌دانل داگلاس اف-۱۵ ایگل (۱۹۷۲)
نورثروپ وای‌اف-۱۷ (۱۹۷۴)
جنرال داینامیکس اف-۱۶ فایتینگ فالکن (۱۹۷۴)
مک‌دانل داگلاس اف/ای-۱۸ هورنت (۱۹۷۸)
نورثروپ اف-۲۰ تایگرشارک (۱۹۸۲)
مک‌دانل داگلاس اف-۱۵ئی استرایک ایگل (۱۹۸۶)
ووت وای‌ای-۷اف (۱۹۸۹)
لاکهید وای‌اف-۲۲ (۱۹۹۰)
نورثروپ وای‌اف-۲۳ (۱۹۹۰)
بوئینگ اف/ای-۱۸ سوپر هورنت (۱۹۹۵)
لاکهید مارتین اف-۲۲ رپتور (۱۹۹۷)
لاکهید مارتین ایکس-۳۵ (۲۰۰۰)
بوئینگ ایکس-۳۲ (۲۰۰۰)
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (۲۰۰۶)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > اتحاد جماهیر شوروی / روسیه

میگ-۱۹ (۱۹۵۳)
میگ-۲۱ (۱۹۵۵)
سوخو-۷ (۱۹۵۵)
سوخو-۹ (۱۹۵۶)
سوخو-۱۱ (۱۹۵۸)
یاک-۲۸ (۱۹۵۸)
یاک-۲۷ (۱۹۶۰)
توپولف-۲۸ (۱۹۶۱)
سوخو-۱۵ (۱۹۶۲)
میگ-۲۵ (۱۹۶۴)
سوخو-۱۷ (۱۹۶۶)
سوخو-۲۴ (۱۹۶۷)
میگ-۲۳ (۱۹۶۷)
میگ-۲۷ (۱۹۷۰)
یاک-۳۸ (۱۹۷۱)
میگ-۳۱ (۱۹۷۵)
سوخو-۲۷ (۱۹۷۷)
میگ-۲۹ (۱۹۷۷)
سوخو-۳۳ (۱۹۸۷)
یاک-۱۴۱ (۱۹۸۷)
سوخو-۳۰ (۱۹۸۹)
سوخو-۳۴ (۱۹۹۰)
سوخو-۳۷ (۱۹۹۶)
سوخو-۴۷ (۱۹۹۷)
میگ ۱٫۴۴ (۲۰۰۰)
میگ-۳۵ (۲۰۰۷)
سوخو-۳۵ (۲۰۰۸)
سوخو-۵۷ (۲۰۱۰)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > سوئد

ساب ۳۲ لانزن (۱۹۵۲)
ساب ۳۵ دراکن (۱۹۵۵)
ساب ۳۷ ویگن (۱۹۶۷)
ساب ۳۹ گریپن (۱۹۸۸)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > بریتانیا

اینگلیش الکتریک لایتنینگ (۱۹۵۴)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > فرانسه

داسو سوپر میستره (۱۹۵۵)
داسو میراژ ۳ (۱۹۵۶)
داسو میراژ ۳وی (۱۹۶۱)
داسو میراژ ۴ (۱۹۶۴)
داسو میراژ اف۱ (۱۹۶۶)
داسو میراژ ۵ (۱۹۶۷)
داسو میراژ ژ (۱۹۷۱)
داسو سوپر اتاندارد (۱۹۷۴)
داسو میراژ-۲۰۰۰ (۱۹۷۸)
داسو میراژ ۴۰۰۰ (۱۹۷۹)
داسو رافال (۱۹۸۶)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > چین

شن‌یانگ جی-۶ (۱۹۵۸)
نانچانگ کیو-۵ (۱۹۶۵)
چنگدو جی-۷ (۱۹۶۶)
شن‌یانگ جی-۸ (۱۹۶۹)
نانچنگ جی-۱۲ (۱۹۷۰)
شیان جی‌اچ-۷ (۱۹۸۸)
چنگدو جی-۱۰ (۱۹۹۸)
شنیانگ جی-۱۱ (۱۹۹۸)
هانگدو جی‌ال-۱۰ (۲۰۰۵)
شنیانگ جی-۱۵ (۲۰۰۹)
چنگدو جی-۲۰ (۲۰۱۱)
شنیانگ جی-۱۶ (۲۰۱۲)
شن‌یانگ اف‌سی-۳۱ (۲۰۱۲)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > هندوستان

هال تجاس (۲۰۰۱)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > آلمان

EWR VJ 101 (1963)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > مصر

حلوان ۳۰۰ (۱۹۶۴)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > فرانسه/بریتانیا

سپکت جگوار (۱۹۶۸)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > ژاپن

میتسوبیشی تی-۲ (۱۹۷۱)
میتسوبیشی اف-۱ (۱۹۷۵)
میتسوبیشی اف-۲ (۱۹۹۵)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > اسرائیل

آی‌ای‌آی نشر (۱۹۷۱)
کفیر (۱۹۷۳)
آی‌ای‌آی لاوی (۱۹۸۶)
IAI Nammer (۱۹۹۱)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > آلمان/ایتالیا/بریتانیا

پاناویا تورنادو (۱۹۷۴)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > آفریقای جنوبی

اطلس چیتا (۱۹۸۶)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > تایوان

AIDC F-CK-1 Ching-kuo (1989)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > آلمان/ایتالیا/اسپانیا/بریتانیا

یوروفایتر تایفون (۱۹۹۴)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > ایران

هسا آذرخش (۱۹۹۷)
هسا صاعقه (۲۰۰۴)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > کره جنوبی

تی-۵۰ گلدن ایگل (۲۰۰۲)
جت‌های جنگنده/تهاجمی فراصوت > پاکستان

جی‌اف-۱۷ تاندر (۲۰۰۳)
هواپیمای تحقیقاتی فراصوت

بل ایکس-۱ (۱۹۴۶)
داگلاس دی-۵۵۸-۲ اسکای‌راکت (۱۹۴۸)
بل ایکس-۲ (۱۹۵۲)
کانویر اف۲وای سی دارت (۱۹۵۳)
نمونهٔ اولیه جنگنده جت میگ ئی-۳ (۱۹۵۶).
سوخو تی-۳ (۱۹۵۶)
سوخو پی-۱ (۱۹۵۷)
میگ ئی-۷۵ (۱۹۵۷).
نورث امریکن ایکس-۱۵ (۱۹۵۹)
میگ ئی-۱۵۲ (۱۹۵۹، ۱۹۶۰ و ۱۹۶۱)
سوخو تی-۴۹ (۱۹۶۰)
بریستول ۱۸۸ (۱۹۶۲)، هواپیمای تحقیقاتی فراصوت بریتانیا.
نمونه اولیه جنگنده جت میگ ئی-۸ (۱۹۶۲).
لاکهید ان‌اف-۱۰۴ای (۱۹۶۳)
نورثروپ اچ‌ال-۱۰ (۱۹۶۶)
مارتین مریتا ایکس-۲۴ای (۱۹۶۹)
نورثروپ ام۲-اف۳ (۱۹۷۰)
جنرال داینامیکس اف-۱۶ایکس‌ال (۱۹۸۲)
گرومن ایکس-۲۹ (۱۹۸۴)
اف-۱۵ اس‌تی‌اوال/ام‌تی‌دی (۱۹۸۸)
راکول-ام‌بی‌بی ایکس-۳۱ (۱۹۹۰)
جنرال داینامیکس ایکس-۶۲ ویستا (۱۹۹۲) اف-۱۶ اصلاح شده
اسپیس‌شیپ یک (۲۰۰۳)
ناسا ایکس-۴۳ (۲۰۰۴).
بوئینگ ایکس-۵۳ (۲۰۰۶) اف-۱۸ هورنت اصلاح شده
بوئینگ ایکس-۵۱ (۲۰۱۰) دارای موتور اسکرم‌جت
بل ایکس-۱
یک هواپیمای شناسایی فراصوت لاکهید اس‌آر-۷۱ بلک‌برد
یک مدل مقیاس یک اینچی از یک طراحی هواپیمای هایپرسونیک معمولی قبل از نصب برای مطالعات غرش صوتی در تونل مافوق صوت چهار فوت در مرکز تحقیقات لنگلی اداره ملی هوانوردی و فضایی مورد بررسی قرار می‌گیرد. هدف از این تحقیق بررسی میدان‌های فشار در فواصل زیاد از هواپیماها می‌باشد. اندازه‌گیری فشار در تونل تا فاصله ۵۰ اینچی از مدل انجام می‌شود و ارتفاعات تا ۴۰۰۰۰ فوت را شبیه‌سازی می‌کند. از طریق چنین تحقیقاتی، ناسا درک کلی بهتری از مشکلات غرش صوتی به ویژه در ارزیابی این پدیده ارائه می‌دهد زیرا این پدیده بر طراحی حمل و نقل مافوق صوت آینده تأثیر می‌گذارد.
یک کنکورد از نمای پایین
Aerion SBJ
کانویر بی-۵۸ هاسلر
ایکس‌بی-۷۰ والکیری
توپولف تو-۲۲ام
بی-۱ لنسر
توپولف تو-۱۶۰
نورث امریکن ایکس-۱۵
جهانخوش

| جهانخوش | جهانخوش |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۳°۱۵′۴۶″ شمالی ۴۹°۳۶′۵۶″ شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۲۶۲۷۸°شمالی ۴۹٫۶۱۵۵۶°شرقی﻿ / 33.26278; 49.61556: مختصات: ۳۳°۱۵′۴۶″ شمالی ۴۹°۳۶′۵۶″ شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۲۶۲۷۸°شمالی ۴۹٫۶۱۵۵۶°شرقی﻿ / 33.26278; 49.61556
کشور: ایران
استان: لرستان
شهرستان: الیگودرز
بخش: بخش مرکزی
دهستان: بربرود غربی
جمعیت: ۲۲۷ نفر (سرشماری ۹۵)
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۶۶
جهانخوش، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان الیگودرز در استان لرستان ایران است. در این روستا چند تیره ازخاندان سرلک ،طایفه بساک (جلیلوند، شهریسوند، آلیگر)، طایفه ذلقی، طایفه هفت لنگ بهداروند، طایفه عیسوند،  و طایفه عبدالوند زندگی می‌کرده‌اند. همان‌طور که از نام روستا پیداست این روستا در فصل بهار طبیعت بسیار زیبایی با چشمه‌های خروشان داشت که بر اثر خشکسالی و روند برداشت بی‌رویه از آبهای زیرزمینی بی آب شده‌اند.
جمعیت

این روستا در دهستان بربرود غربی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۱۹ نفر (۸۴خانوار) بوده‌است.
پفاونینزل

| پفاونینزل | پفاونینزل |
| --- | --- |
View of the Castle from the Havel.: View of the Castle from the Havel.
موقعیت پفاونینزل در نقشه: موقعیت پفاونینزل در نقشه
fa (in English: Expected satiety): fa
مکان: Berlin
مختصات: ۵۲°۲۶′۴″ شمالی ۱۳°۷′۵۱″ شرقی﻿ / ﻿۵۲٫۴۳۴۴۴°شمالی ۱۳٫۱۳۰۸۳°شرقی﻿ / 52.43444; 13.13083
مساحت: 67 hectares
تاسیس‌شده: originally in 1924
هیئت حاکمه: Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg (SPSG)
میراث جهانی یونسکو: کاخ‌ها و پارک‌های پوتسدام و برلین
www.spsg.de/schloesser-gaerten/objekt/pfaueninsel/: www.spsg.de/schloesser-gaerten/objekt/pfaueninsel/
پفاونینزل (به آلمانی: Pfaueninsel) یک منطقهٔ مسکونی در آلمان است که در وانزه واقع شده‌است.
نینتو داولی

| نینتو داولی | نینتو داولی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۱ اکتبر ۱۹۴۸ ‏(۷۶ سال)
نینتو داولی (ایتالیایی: Ninetto Davoli؛ زادهٔ ۱۱ اکتبر ۱۹۴۸) بازیگر اهل ایتالیا است.
بخشی از فیلم‌شناسی

ماجرا اینگونه آغاز می‌شود
داستان‌های عشقی هزار و یک شب
دکامرون
کلبه ساحلی
چگونه معلم‌تان را از راه بدر کنید
حکایت‌های کنتربری
ادیپ شهریار
انجیل به روایت متی
ساحره‌ها
پرنده‌های بزرگ و پرنده‌های کوچک
خوشبختی فرارسیده است
سکس با لبخند ۲
زندگی‌های به فنا رفته
حکایت‌های ناپسند
فرانکشتاین به سبک ایتالیایی – مرا بگیر، شکنجه‌ام کن، چون دچار عشق سوزانم!
به بانو تجاوز شده است
کافکا در کرانه

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نویسنده(ها): هاروکی موراکامی
برگرداننده(ها): فیلیپ گابریل (انگلیسی) گیتا گرکانی (فارسی) مهدی غبرایی (فارسی)
زبان: ژاپنی
گونه(های) ادبی: رئالیسم جادویی فانتزی
ناشر: انتشارات نگاه انتشارات نیلوفر
تاریخ نشر: ژاپنی (۲۰۰۲) انگلیسی (۲۰۰۵) فارسی (۱۳۸۶)
شابک: شابک ‎۹۷۸−۹۶۴−۸۴۹۷−۴۸−۹
کافکا در کرانه یا کافکا در ساحل (海辺のカフカ, Umibe no Kafuka) رمانی است از نویسنده ژاپنی، هاروکی موراکامی که اولین بار در سال ۲۰۰۲ به ژاپنی و در سال ۲۰۰۵ به انگلیسی و در سال ۱۳۸۶ به فارسی منتشر شد.
دو ترجمه فارسی از این کتاب به طور همزمان در سال ۱۳۸۶ منتشر شدند. ترجمه گیتا گرکانی توسط انتشارات نگاه با نام کافکا در ساحل و ترجمه مهدی غبرائی توسط انتشارات نیلوفر با نام کافکا در کرانه به چاپ رسیده‌اند.
خلاصه داستان

رمان از دو خط داستانی مجزا اما مرتبط به هم تشکیل شده است. روایت به‌طور مداوم در میان این دو خط داستانی جلو و عقب می‌رود و نحوه روایت به‌طور مرتب عوض می‌شود. فصل‌های فرد، داستان کافکای ۱۵ ساله را روایت می‌کند که از خانه پدرش فرار می‌کند تا از نفرین ادیپی‌اش فرار و هم‌چنین مادر و خواهرش را پیدا کند. بعد از یک‌سری اتفاقات او پناهگاه آرامی می‌یابد، یک کتاب‌خانه خصوصی در تاکاماتسو که از راه دور توسط خانم سائکیِ گوشه‌گیر و کتاب‌دار بااستعداد و خوش‌برخورد، هوشیما، اداره می‌شود. او روزهایش را به خواندن ترجمه آزاد ریچارد فرانس برتون از کتاب هزارویک شب و مجموعه آثار ناتسومه ساسه‌کی می‌گذراند تا این‌که پلیس جستجویی را به‌دنبال او به منظور ارتباط با یک قتل وحشیانه آغاز می‌کند.
فصل‌های زوج، داستان ناکاتا است. او دارای توانایی‌های مرموز و غریبی است. او یک کار پاره‌وقت در سال های پیری‌اش پیدا کرده است: یافتن گربه‌ها.(قبل‌تر در کتاب وقایع‌نگاری پرنده کوکی موراکامی در بخشی از داستان، جستجوی گربه‌های گمشده وجود دارد). یک مورد از جستجوهای ناکاتا به‌دنبال گربه‌های گمشده، او را از خانه‌اش دور می‌کند و وارد مسیری می‌کند که برای نخستین بار است که آن را طی می‌کند. او با یک راننده کامیون به اسم هوشینو همراه می‌شود که او را در ابتدا به عنوان مسافر سوار می‌کند اما در ادامه بسیار دل‌بسته پیرمرد می‌شود.
مضامین اصلی

کافکا در کرانه دل‌بستگی‌های همیشگی موراکامی به فرهنگ عامه، جزئیات این جهانی، رئالیسم جادویی، تعلیق، طنز، زمینه داستانی پیچیده و تمایلات جنسی قوی را به اجرا می‌گذارد. هم‌چنین به آیین‌های سنتی ژاپن به‌خصوص شینتو تأکید می‌کند. شخصیت‌های اصلی در حال عزیمت هستند. همانند پروتاگونیست اصلی رمان جنگل نروژی، تورو واتانابه، تورو اوکا در رمان وقایع‌نگاری پرنده کوکی که اغلب در سال‌های بیست یا سی عمرشان هستند و شخصیت و صفات ملال‌آوری دارند. در هر حال مضامین مشابهی وجود دارند که در ابتدا در رمان‌های دیگری بوده‌اند و در این رمان گسترش یافته‌اند: قدرت و زیبایی موسیقی به‌عنوان یک رسانه گویا و صریح یک از مضمون‌های اصلی رمان است (نام رمان از یک صفحه ضبط شده که کافکا در کتابخانه می‌یابد، می‌آید). موسیقی بتهوون به‌خصوص سه‌نوازی آرشیدوک به عنوانی استعاره‌ای از رستگاری استفاده شده و متافیزیک هم به عنوان مضمون اصلی در رمان، دیالوگ‌ها و تک‌گویی‌های شخصیت‌ها به شکل پرسش آن‌ها از دنیای اطراف‌شان و رابطه آن‌ها تکرار شده‌است. از دیگر مضامین موجود می‌توان به: تقواپیشگی، رابطه میان رؤیا و واقعیت، مورد تهدیدِ سرنوشت قرار گرفتن، پیش‌گویی‌های مشکوک و تأثیرات ناخودآگاه اشاره کرد. جی. دابلیو. اف. هگل تأثیر زیادی بر کتاب گذاشته و در یک نقطه مستقیماً به او اشاره شده‌است. مناظرات (گذاره‌ها، پادگذاره‌ها، ترکیب‌ها) تاثیرگذار بوده‌اند. محمد قاسم‌زاده در نقدی که در نشریه جشن کتاب بر این اثر نوشته‌است، هاروکی موراکامی را پس از کاواباتا و کنزابورو اوئه سومین نام مطرح در ادبیات ژاپن و کافکا در ساحل را حادثه‌ای در ادبیات آسیا می‌داند و رمان را الهام گرفته از کمدی الهی دانته، در آمیزه‌ای با اسطوره ادیپ شاه می‌بیند. او هم‌چنین ناکاتا را نماد وجدان ژاپنی می‌داند.
فهم رمان

پس از انتشار رمان، نشر ژاپنی رمان از خوانندگان خود خواست سؤالات‌شان را درباره معنای کتاب در وب‌سایت آن مطرح کنند. موراکامی خود شخصاً به ۱۲۰۰ سوال از ۸۰۰۰ سؤال مطرح‌شده پاسخ داد.
در یک مصاحبه منتشرشده در وب‌سایت انگلیسی کتاب، موراکامی می‌گوید که: «راز فهم رمان در چندباره خواندن آن نهفته است. کتاب شامل چندین معما می‌شود اما راه‌حلی تدارک دیده نشده؛ در عوض چندی از معماها ترکیب شده‌اند و از طریق تعامل با احتمال‌ها شکل می‌گیرند. پاسخ‌ها برای هر خواننده متفاوت خواهد بود. راه دیگر در نظر گرفتن عملکرد معماها به‌عنوان بخشی از پاسخ است. توضیحش مشکل است اما بالأخره این همان رمانی است که شروع به نوشتنش کردم.»
شخصیت‌ها > کافکا تامورا

اسم اصلی این شخصیت هیچ‌گاه بر مخاطب فاش نمی‌شود. بعد از فرار از خانه پدری، او یک اسم جدید انتخاب می‌کند: کافکا، به افتخار نویسنده چکسلواکی‌تبار فرانتس کافکا. او به‌عنوان نوجوانی که جثه‌ای بزرگ‌تر از هم‌سالان خویش دارد توصیف می‌شود: یک «پسر باحالِ قدبلندِ پانزده‌ساله با عضلاتی قوی». او هم‌چنین فرزند یک مجسمه‌ساز معروف _کویچی تامورا_ است. مادر و خواهر او خانواده را وقتی که او فقط چهار سال داشته ترک کرده‌اند و او چهره‌شان را به‌خاطر ندارد. گه‌گاه او با ضمیر تغییرشکل‌یافته‌اش پسری به اسم کلاغ وارد بحث می‌شود (Kafka آوایی شبیه به Kavka دارد که در زبان مردم چکسلواکی-وطن فرانتس کافکا- به معنای غُراب است). کلاغ در سرتاسر رمان به کافکا می‌گوید که محکم‌ترین پانزده‌ساله دنیا باشد و به این شکل او را برای ماجراجویی‌هایش در مکان‌های دور از خانه برمی‌انگیزد. در کل رمان به این نکته که کلاغ، خانم سائکی و ناکاتا به شکلی به‌وسیله واقعیتی متغیر به هم مرتبط‌اند به‌صورت مرتب اشاره می‌شود.
شخصیت‌ها > ساتورو ناکاتا

او بیش‌تر توانایی‌های ذهنی خود را وقتی که کودک بوده از دست داده است. او یکی از ۱۶ دانش‌آموزی بود که به اردوی جمع‌آوری قارچ در روزهای اواخر جنگ جهانی دوم رفته بود. بچه‌ها متوجه نوری مرموز در آسمان می‌شوند و بی‌هوش می‌شوند (البته بعدها فاش می‌شود که آن علت اصلی بی‌هوشی نبوده است). از این حادثه در رمان به عنوان «حادثه‌ی تپه‌ی برنج» نام برده می‌شود. بر خلاف دیگر بچه‌ها که در مدت کوتاهی بهبود یافتند، ناکاتا مدت زیادی بی‌هوش ماند. وقتی به‌هوش آمد دریافت که حافظه و توانایی خواندنش را از دست داده‌است. همان‌طور بهره هوشی بالایش را از دست داده و تبدیل به یک لوح سفید شده‌است. با این‌حال، او توانایی مکالمه با گربه‌ها را پیدا کرده است.
شخصیت‌ها > اوشیما

یک فرد مذکر باهوش بیست‌ویک‌ساله مبتلا به هموفیلی که دگرباش است. او کتاب‌دار کتاب‌خانه یادبود کامورا و صاحب کلبه جنگلی است. او با کافکا صمیمی شده و با پاسخ‌هایی که به او می‌دهد به نوعی تبدیل به مرشد او می‌شود.
شخصیت‌ها > هوشینو

یک راننده کامیون در میانه دهه بیست سالگی. او با ناکاتا همانند پدربزرگ خود احساس نزدیکی می‌کند و دو نفری به سوی مقصدی نامعلوم می‌روند.
شخصیت‌ها > خانم سائکی

او مدیر کتابخانه خصوصی‌ای است که اوشیما در آن کار می‌کند و کافکا در آن وقت می‌گذراند. سابقاً یک خواننده بوده و ترانه مشهوری به نام «کافکا در کرانه» را اجرا کرده است که بسیاری از مضامین کتاب را در بر می‌گیرد. با این‌که سیمای ظاهری او معمولی است اما از یک بحران جدی پس از مرگ دوست پسرش رنج می‌برد.
شخصیت‌ها > ساکورا

یک دختر جوان که کافکا در اتوبوس به صورت اتفاقی ملاقات می‌کند و او را در سفرش یاری می‌کند.
شخصیت‌ها > جانی واکر

قاتل گربه‌ها که نقشه کشیده تا از روح گربه‌ها فلوت بسازد. اسم او از یک برند ویسکی اسکاچ گرفته شده و شبیه به یک شومَن لباس می‌پوشد.
شخصیت‌ها > کلنل ساندرز

به گفته خودش یک مفهوم آبستره است که به شکل یک پاانداز یا قمارباز ظاهر می‌شود. اسم او از هارلند ساندرز مبدع مرغ سوخاری کنتاکی گرفته شده‌است. او به هوشینو برای یافتن سنگ گوهر کمک می‌کند.
شخصیت‌ها > گربه‌ها

گوما (به معنای کنجد): گربه گمشده خانم کویزوی
اوتسوکا (به معنای سرگروه): یک گربه سیاه سردسته که به سادگی با ناکاتا ارتباط برقرار می‌کند.
کاوامورا (به معنای روستای رودخانه): گربه‌ای که بعد از تصادف دوچرخه خرفت شده و با این که بقیه دوستانش حرف‌هایش را متوجه می‌شوند ولی ناکاتا نمی‌تواند جملات عجیب و غریب او را درک کند.
میمی (به معنای گوش): یک گربه‌ی نژاد سیامی باهوش
اوکاوا (به معنای رود بزرگ): گربه‌ای ماده
تورو (به معنای ماهی تونایا): یک گربه سیاه که موقتاً تبدیل به مفهومی آبستره می‌شود.