لوئی آنتوان دو سن-ژوست
نمایندهٔ کنوانسیون > محاکمهٔ لویی شانزدهم

در بین وکلا، سن ژوست مراقب بود اما در ابتدا با دیگران کمتر فعالیت می‌کرد. او به کلوب ژاکوپنی پاریس ملحق شد ولی از ژیروندن‌ها و مونتانیاردها به یک اندازه کناره گرفت. سن ژوست در بیست و دوم اکتبر در کلوب ژاکوپن‌ها سخنرانی کرد. از سخنرانی اش به گرمی استقبال شد و ژاکوپن‌ها تصمیم گرفتند آن را چاپ کرده و به موسسات مختلف بدهند. سپس تا تاریخ ۱۳ نوامبر ۱۷۹۲ صبر کرد تا اولین سخنرانی اش را در برابر کنوانسیون ایراد کند؛ اما زمانی که این کار را انجام داد تأثیرش تماشایی بود. چیزی که او را به طرف تریبون کشاند مربوط به بحث در مورد رفتار با پادشاه بعد از قضیهٔ وارن بود. در تضادی چشمگیر با سخنرانان قبلی، سن ژوست با استناد به آرای ژان-ژاک روسو و مونتسکیو پادشاه را محکوم کرد. بخش‌هایی از سخنرانی وی در کنوانسیون:
"... من می‌گویم که پادشاه باید مانند یک دشمن مورد قضاوت قرار گیرد و حتی بیش از داوری صرف در مورد او، ما بایستی با او بجنگیم. همچنین، از این حیث که وی طرفدار قراردادی که تمام مردم فرانسه را متحد می‌گرداند، نبوده؛ رویهٔ قضایی برای پیروی نه در حقوق مدنی بلکه در حقوق عرفی یافت می‌شود…
... هم وطنان، دادگاهی که بایستی در مورد لویی قضاوت کند، محکمه‌ای قضایی نیست… شورا است… ملّت است… شما هستید و قوانینی که باید ما را هدایت کنند متعلق به حقوق شهروندان هستند. محاکمه‌ای مدنی ناعادلانه خواهد بود؛ زیرا پادشاه، با فرض اینکه شهروند بوده، نمی‌تواند توسط کسانی که متهمش کرده‌اند، مورد قضاوت قرار گیرد. لویی بیگانه‌ای است میان ما. او قبل از ارتکاب جنایتش شهروند نبود: نمی‌توانست رای بدهد، نمی تواست {برای نبرد}سلاح به‌دست گیرد. حتی به سبب جنایتش از یک شهروند هم پائین‌تر است، و با کدام سوءاستفاده از عدالت او را شهروند می‌سازید تا محکومش کنید؟ به محض این که انسانی گناهکار تشخیص داده می‌شود، از جامعه طرد می‌گردد؛ اما کاملاً برخلاف آن، لویی به واسطهٔ جنایتش با ورود به آن سود می‌برد. حتی از این هم دورتر می‌روم… اگر شما اعلام کنید که پادشاه یک شهروند است؛ او از چنگ شما خواهد گریخت. در وضعیت فعلی امور، بر کدامیک از ذِمّه‌هایش تکیه خواهید کرد؟...
... از طرف شخص خودم، من هیچ حد وسطی نمی‌بینم. این مرد باید حکومت کند یا بمیرد. او ملتی آزاد را سرکوب کرده؛ او خود را دشمنش اعلام نموده؛ او از قوانین سوءاستفاده کرده؛ او باید بمیرد تا آسایش مردم تأمین گردد، به دلیل این که در ذهنش بود تا مردم را در هم بکوبد تا {آسایش} خودش تأمین گردد…
... او به شما ثابت خواهد کرد که تمام آنچه انجام داده، برای حمایت از منصبی بوده که عهده دارش شده. از طریق مطرح کردن این موضوع با او، شما نمی‌توانید وادارش کنید خودش را برای سوءنیت پنهانی اش مقصر قلمداد کند. او شما را به درون دور باطلی هدایت خواهد کرد که به واسطهٔ اتهامات خودتان به‌وجود آمده است…"
سخنرانی نمایندهٔ جوان کنوانسیون را به هیجان آورد. حرف سن ژوست بارها به خاطر شدت تشویق‌ها قطع شد و در انتهای سخنرانی اش او نظرگاه کلی مهیبش را ادا کرد:
«غیرممکن است که بتوان معصومانه حکومت کرد. بلاهت آن بسیار واضح می‌باشد. تمام پادشاهان، متمرد و غاصبند.»
روبسپیر به خصوص تحت تأثیر قرار گرفته بود – او روز بعد از پشت تریبون تقریباً همانند با اظهارات سن ژوست سخن گفت و دیدگاه‌های این دو نفر موضع رسمی ژاکوپن‌ها شد. در ۳ دسامبر، ژان-آنتوان نیکولاس کندورسه (از نویسندگان دائرةالمعارف) و عضو ژیروندن در جواب به سن ژوست جزوه‌ای را چاپ و پخش نمود که با محاکمهٔ پادشاه موافق بود ولی بر ضرورت پیگیری آئین دادرسی مطابق با قانون اساسی تأکید می‌نمود.
به دلیل عدم وجود اکثریتی قاطع برای تعیین سرنوشت لویی شانزدهم، کماکان اختلافاتی میان احزاب و فرقه‌های کنوانسیون باقی‌ماند. حزب ژیروندن (به رهبری بریسو) پیشنهاد استیناف از مردم را مطرح نمودند. در همین دوران دولت فرانسه با پادشاهی اتریش وارد جنگ شده بود. سن ژوست برای بار دوم (۲۷ دسامبر ۱۷۹۲) به پشت کرسی خطابه رفت و مواضع خود را بیان نمود. بخش‌هایی از سخنرانی وی در کنوانسیون:
" زمان آن رسیده که برای خوشبختی مردم تلاش کنیم. قانونگذارانی که می‌خواهند نور و نظم را به درون این جهان بیاورند؛ باید این جریان را با گامهایی بی شفقت، بی‌باک و خلل ناپذیر همچون خورشید دنبال نمایند.
... هر انسان حساسی روی زمین به شجاعت ما احترام خواهد گذاشت. کدام مردم قربانی‌های بیشتری برای آزادی داده‌اند؟ به کدام مردم بیش از این خیانت شده است؟ کدام مردم کمتر انتقام کشیده‌اند؟ بگذارید خود پادشاه به قلبش نگاه کند و بپرسد که چگونه با مردمش رفتار کرده، مردمانی که امروز از گذشته کمتر عادل یا بزرگ نیستند؟
هم وطنان، وقتی که شما برای بار اول مسئلهٔ این محاکمه را مورد شور قرار دادید، به شما گفتم که یک پادشاه خارج از دولت قرار دارد و طبیعتاً بالای قانون. به این دلیل است که هر میثاقی که ممکن بود میان مردم و پادشاه بر آن توافق شده باشد (در این مورد، میثاقی غیرقانونی) او را محدود نمی‌کرد. با این وجود، شما دادگاهی تشکیل داده‌اید و حاکم در کرسی خطابه همراه با پادشاه ایستاده که در برابر شما در مورد قضیه اقامه دعوی می‌کند و از خود دفاع می‌نماید.
... من نمی‌دانم که این مضحکهٔ اساسی‌ترین اصول عدالت شما را به کجا هدایت خواهد کرد. اگر لویی صلاحیت قضایی شما را رد می‌کرد، ممکن نبود تله بجهد {و گرفتارش کند}. انکار حاکمیت مردم آخریت دلیل استبداد او می‌بود. اما از زمان انقلاب، لویی به‌طور قابل ملاحظه‌ای کمتر به سمت مقاومت آشکار تمایل نشان داده است. او انعطاف پذیرانه، به ظاهر خام و ساده دل، مهارت خودش را در جدا کردن انسان‌ها نشان داده است. سیاست نامتزلزل او، بی حرکت باقی‌ماندن یا گام برداشتن همراه با تمام وطن پرستان بود؛ درست همان طوری‌که امروز به نظر می‌رسد که حتی با قضات خودش به منظور این که قیام چیزی مگر طغیان توده‌ای یاغی به نظر برسد همکاری می‌کند.
... هم وطنان، اگر شما استینافی از مردم را اجازه بدهید، به آنان خواهید گفت که «گناه قاتل شما مورد شک و تردید می‌باشد.» آیا شما نمی‌بینید که چنین استینافی تمایل دارد که مردم و قانونگذار را {از هم} جدا کند، تمایل دارد که نمایندگی را تضعیف کند، سلطنت مطلقه را بازگرداند، تا آزادی را نابود کند؟ و اگر توطئه چینی برای تغییر حکم شما موفق گردد، من از شما می‌پرسم آقایان محترم آیا شما گزینهٔ دیگری علاوه بر تبری جستن از جمهوری و بازگرداندن مستبد به تخت سلطنتش برایتان باقی می‌ماند؟ تنها گامی کوچک از تبرئهٔ پادشاه تا پیروزی وی و از آنجا تا پیروزی سلطنت مطلقه باقی است. با این حال، آیا مردم متهم‌کننده، مردم بلا دیده، مردم ستم دیده، بایستی قاضی باشند؟ آیا آن‌ها آن مسئولیت را بعد از دهم اوت رد نکردند؟ نجیب تر، وسواسی تر، کم ستم پیشه تر از آن‌هایی {دادگاه فعلی} که متهم را پیش رویشان باز خواهد فرستاد؛ مردم شورایی می‌خواستند تا در مورد سرنوشت لویی تصمیم بگیرد. آن دادگاه پیش از این ضعف بسیار زیادی نشان داده است و آن ضعف پیش از این آرای عمومی را تلطیف کرده است. اگر مستبد از متهم کنندگانش درخواست استیناف کند، کاری را انجام می‌دهد که چارلز اول هیچ وقت جراتش را نداشت. در سلطنت مطلقه‌ای در حال کار، این شما نیستید که در مورد پادشاه قضاوت می‌کنید، چون شما به تنهایی هیچ چیزی نیستید؛ اما مردم از طریق شما قضاوت می‌کنند و سخن می‌گویند.
... شما نسبت به تمام مستبدان جهان اعلام جنگ کردید و به مستبد خودتان احترام می‌گذارید! آیا قوانین شدید فقط علیه ستم دیده اجرا می‌شوند و آیا قرار است از ستمگر چشم پوشی شود؟
... بعضی‌ها می‌گویند که انقلاب تمام شده است، که ما هیچ چیزی برای ترسیدن از مستبد نداریم و قانون اکنون می‌تواند مرگ غاصبی را درخواست کند. اما هم وطنان، استبداد مثل نی می‌ماند که با باد خم می‌شود و دوباره بلند می‌گردد. شما چه چیزی را انقلاب می‌خوانید؟ سقوط یک تخت سلطنت، چند ضربه که بر چند سوءاستفاده وارد آمده‌اند؟ نظم اخلاقی مثل نظم فیزیکی است: سوءاستفاده‌ها برای لحظه‌ای ناپدید می‌شوند، درست همان‌طور که شبنم صبحگاهی خشک می‌شود، و بعد درست به همان صورتی که به هنگام شب دوباره فرو می‌ریزد؛ سوءاستفاده‌ها دوباره ظاهر می‌شوند. انقلاب زمانی آغاز می‌گردد؛ که استبداد به پایان می‌رسد.
فرانسه در بین ماست؛ بگذارید هر انسانی مابین او و پادشاه، مابین اِعمال عدالت توسط مردم یا اِعمال ضعف‌های خودتان انتخاب کند.
اگر می‌خواهید؛ سرمشقی را که به جهان بدهکارید، انگیزه‌ای که بدهکار آزادی هستید و عدالت خستگی ناپذیری که به مردم بدهکارید را علیه ترحم تبهکارانه برای کسی که هیچ وقت چنین احساسی نداشته است، بسنجید. به اروپا همان‌طور که ناظر است بگوئید: پادشاهان خودتان را علیه ما متحد گردانید برای این که ما علیه پادشاهان شورش کرده‌ایم. شجاعت گفتن حقیقت را داشته باشد، چون به نظرم می‌رسد که اینجا کسانی هستند که از صداقت می‌ترسند. حقیقت، بی صدا در تمام قلب‌ها می‌سوزد؛ مثل فانوسی که بالای قبری می‌سوزد. در عین حال اگر کسی میان شما هست که نسبت به سرنوشت جمهوری بی علاقه باشد، بگذارید به پاهای مستبد بیفتد، بگذارید کاردی که با آن هم وطنان شما را سلاخی کرده را برگرداند، بگذارید تمام جنایت‌های پادشاه را فراموش کند و به مردم بگوید که ما فاسد شده‌ایم و نسبت به نیک‌بختی آن‌ها کمتر علاقه‌مند هستیم تا به سرنوشت یک آدمکش."
تا ماه دسامبر آن موضع تبدیل به قانون گشت: رای‌گیری در مورد سرنوشت پادشاه مجدداً صورت گرفت، اکثریت به مرگ او رای داد، به درخواست بیو وارن به مرگ فوری ظرف بیست و چهار ساعت محکوم شد و در تاریخ ۲۱ ژانویه ۱۷۹۳ با گیوتین اعدام گشت.