stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
د ویکند
سال‌های آغازین زندگی > آیدل و فردا عجله کن ۲۰۲۳-اکنون

تسفی به همراه سم لوینسون، سریال درام The Idol را برای HBO خلق کرد و در کنار لیلی-رز دپ در این سریال به ایفای نقش پرداخت. این سریال در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۳ بدون رقابت به نمایش درآمد و به دلیل نمایش صریح برهنگی و محتوای جنسی در آن با واکنش‌های منفی زیادی مواجه شد. این سریال با نقدهای منفی گسترده از سوی منتقدان روبه‌رو شد. The Hollywood Reporter اظهار داشت که سریال ادعاهایی را تأیید می‌کند که به جای نقد ظریف طبیعت misogynistic و شکارچیانه صنعت، The Idol تبدیل به یک داستان عشق ممنوعه شد — چیزی شبیه به فانتزی یک مرد سمی، و آن را "بازگشتی به عقب به جای پیشروی" توصیف کرد. تسفی نیز نقدهای منفی درباره بازیگری خود دریافت کرد، به طوری که منتقد رابرت دانیلز از The Playlist نوشت: "تسفی همچنین بازیگر بدی است. او فاقد راحتی، gravitas، کاریزما و جذابیتی است که بتواند کشش جوسلین به او را منطقی کند. در بیشتر صحنه‌ها، تسفی یا زیر نور کم، پوشش مزاحم یا دیالوگ‌های دوبله‌شده پنهان می‌شود." در ۲۸ اوت ۲۰۲۳، HBO اعلام کرد که پس از یک فصل، The Idol لغو شده است.
در ۸ ژوئن ۲۰۲۳، تسفی اعلام کرد که مجموعه‌ای از EPها با موسیقی از The Idol منتشر خواهد کرد. این EPها که ابتدا قرار بود به عنوان یک آلبوم موسیقی متن منتشر شوند، پس از پخش هر قسمت از سریال منتشر شدند و شامل همکاری‌هایی با فیوچر، پلی‌بوی کارتی، مدونا، لیل بیبی، لیلی-رز دپ و جنی از گروه دخترانه کره‌ای بلک‌پینک بودند. سپس در ماه ژوئن، تسفی دعوتنامه‌ای از آکادمی دریافت کرد تا به عضویت آن درآید.
در ۲۱ ژوئیه، تسفی در تک‌آهنگ اصلی تراویس اسکات به نام "K-pop" از آلبوم چهارم او Utopia حضور یافت و سپس در آهنگ دیگری از این آلبوم به نام "Circus Maximus" هم ظاهر شد. تسفی در ۱۵ سپتامبر در تک‌آهنگ "Another One of Me" از دیدی نیز حضور داشت، که آن را به عنوان "آخرین همکاری" خود معرفی کرد، با وجود همکاری‌های متعددش با مترو بومین و فیوچر در سال ۲۰۲۴.
تسفی اولین بار در سال ۲۰۲۲ از دنباله آلبوم Dawn FM خبر داد و به طرفدارانش گفت: "[آیا می‌دانید... که شما در حال تجربه یک سه‌گانه جدید هستید؟]" از طریق توییتر. در ۸ ژانویه ۲۰۲۴، او با ارسال تصاویری از دو آلبوم آخر خود و یک علامت سوال در شبکه‌های اجتماعی‌اش، به انتشار آلبوم جدیدش اشاره کرد. در ۲۲ مارس ۲۰۲۴، او در آهنگ "Young Metro" از آلبوم مشترک فیوچر و مترو بومین با عنوان We Don't Trust You و چندین آهنگ دیگر از آلبوم We Still Don't Trust You این دو هنرمند حضور داشت.
در تاریخ ۱۷ جولای ۲۰۲۴، تسفی یک کنسرت یک‌شبه در سائو پائولو، برزیل، که قرار بود در ۷ سپتامبر ۲۰۲۴ برگزار شود، اعلام کرد. او سه روز قبل از کنسرت، نام آلبوم ششم خود به نام "Hurry Up Tomorrow" را اعلام کرد.
او پس از انتشار سه تک آهنگ Dancing In The Flames و  Timeless با همکاری پلی بوی کارتی و São Paulo با همکاری آنیتا سر انجام در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ در توییتر تاریخ رسمی انتشار آلبوم خود "Hurry Up Tomorrow" را ۲۴ ژانویه ۲۰۲۵ اعلام کرد.
همچنین در ۲۰ دسامبر ۲۰۲۴ تاریخ رسمی اکران فیلم هیجان انگیز و روانشناختی "Hurry Up Tomorrow" با بازی تسفی، جنا اورتگا و بری کیوگن و به کارگردانی ترِی ادوارد شالتس ۱۶ مه ۲۰۲۵ اعلام شد.
دیسکوگرافی

مقالهٔ اصلی: ترانه‌شناسی د ویکند
آلبوم‌های استودیویی
سرزمین بوسه (۲۰۱۳)
زیبایی پشت دیوانگی (۲۰۱۵)
استاربوی (۲۰۱۶)
آخر شب (۲۰۲۰)
دان اف‌ام (۲۰۲۲)
فردا عجله کن (۲۰۲۵)
فیلم‌شناسی

سفر مایکل جکسون از موتاون به غیرمعمول (۲۰۱۶)
جواهرات تراش‌نخورده (۲۰۱۹)
نمایش بین دو نیمه سوپر بول ۵۵ (۲۰۲۱)
آیدل (۲۰۲۲–اکنون)
تسفی در حال اجرا در جشنواره موسیقی و هنرها کوچلا ولی در سال ۲۰۱۲
تسفی در حال اجرا در ماسی هال در اکتبر ۲۰۱۳
تسفی در حال اجرا، سال ۲۰۱۵
تسفی در حال اجرا در هنگ کنگ در نوامبر ۲۰۱۸
د ویکند در آگست ۲۰۲۱
سناتور (فیلم)

| سناتور | سناتور |
| --- | --- |
کارگردان: مهدی صباغ‌زاده
تهیه‌کننده: غلامرضا موسوی
نویسنده: فریدون جیرانی
بازیگران: فرامرز قریبیان  عنایت‌الله بخشی  بیژن امکانیان  مظفر سلطانی پریدخت اقبال‌پور  سعید نیوندی بهزاد رحیم‌خانی
موسیقی: مجید انتظامی
فیلم‌بردار: رضا بانکی
تدوین‌گر: ایرج گل‌افشان
توزیع‌کننده: خانه فیلم ایران
مدت زمان: ۱۱۳ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی
سناتور یک فیلم به کارگردانی مهدی صباغ‌زاده و تهیه کنندگی غلامرضا موسوی ، نویسندگی فریدون جیرانی است. این فیلم محصول کشور ایران و تولید سال ۱۳۶۲ و پرفروش‌ترین فیلم سال ۱۳۶۳ سینمای ایران می‌باشد.
خلاصه داستان

استوار حقگو مقدار زیادی هروئین را که در کامیونی جاسازی شده است، کشف می‌کند. علی حقیقت، راننده کامیون، از وجود هروئین‌ها اظهار بی اطلاعی می‌کند. با اطلاعاتی که علی در اختیار استوار حقگو می‌گذارد استوار در می‌یابد که شبکه ورود و توزیع هروئین را سناتوری انتصابی رهبری می‌کند. او ماجرا را به اداره آگاهی و شهربانی اطلاع می‌دهد، اما آنها از پیگیری ماجرا طفره می‌روند. استوار حقگو تنها راه چاره را در این می‌بیند که سناتور را با شلیک گلوله به قتل برساند، و در سمیناری، که برای بحث درباره زیان اعتیاد برگزار شده، سناتور را از پا درمی‌آورد.
بازیگران

فرامرز قریبیان در نقش استوار حقگو
بیژن امکانیان در نقش علی حقیقت
عنایت‌الله بخشی در نقش خرمی
مظفر سلطانی در نقش اعتمادزاده
بهزاد رحیم‌خانی در نقش هوشیار
پریدخت اقبال‌پور در نقش مادر علی حقیقت
سعید نیوندی در نقش سناتور
حسین ملکی در نقش گروهبان عباسی
حسن پورمهر در نقش رئیس پاسگاه
رضا قوامی در نقش سرهنگ عطاریانی
بچه‌های مدرسه والت

| مدرسه عشق: قصه دل | مدرسه عشق: قصه دل |
| --- | --- |
 تصور لوگو:  تصور لوگو
愛の学校クオレ物語 (‏School of Love: Heart`s Story‏): 愛の学校クオレ物語 (‏School of Love: Heart`s Story‏)
ژانر: درام
 مجموعه تلویزیونی :  مجموعه تلویزیونی 
کارگردان: ایجی اوکابه
نویسنده: ریوزو ناکانیشی
آهنگ‌ساز: کاتسوهیسا هاتورییاسوشی آکوتاگاوا
استودیو: نیپون انیمیشن
شبکه: ماینیچی برودکاستینگ سیستم
پخش اصلی: ۳ آوریل ۱۹۸۱ – ۲ اکتبر ۱۹۸۱
قسمت‌ها: ۲۶
 درگاه انیمه و مانگا:  درگاه انیمه و مانگا
بچه‌های مدرسه والت با نام اصلی مدرسه عشق: قصهٔ دل (به ژاپنی: 愛の学校クオレ物語, Ai no Gakkō Kuore Monogatari) (به انگلیسی: School of Love: Heart`s Story) یک مجموعه تلویزیونی انیمهٔ ژاپنی است که بر پایه رمان «قلب» نوشته یکی از مشهورترین نویسندگان ایتالیایی بنام ادموندو ده آمیچیس ساخته شد.
این مجموعهٔ ۲۶ قسمتی در سال ۱۹۸۱ توسط استودیو نیپون انیمیشن و به کارگردانی ایجی اوکابه ساخته شد. موسیقی اصلی توسط کاتسوهیسا هاتوری و یاسوشی آکوتاگاوا ساخته‌‌شد. موسیقی تیتراژ، در تلویزیون جمهوری اسلامی ایران تغییر داده‌شد. در بخشی از قسمت چهارم مجموعه، موسیقی متنی پخش می‌شود و نوازنده‌ای خیابانی را در حال نواختن آکوردئون نشان می‌دهد. اندکی بعد، پدر و مادر انریکو با رقصی والس‌گونه این موسیقی را همراهی می‌کنند. این قطعه در پخش تلویزیونی ایران سانسور می‌شود اما موسیقی متن آن، به عنوان موسیقی تیتراژ به‌کار می‌رود. با این‌حال، از این‌که آیا موسیقی استفاده‌شده توسط سازندگان ژاپنی، اقتباس یا بخشی از موسیقی فولکلور ایتالیاست، اطلاعی در دست نیست.
این پویانمایی در ایران در دهۀ شصت از شبکه یک پخش شد.
داستان

داستان دربارۀ بچه‌های مدرسه‌ای در تورین ایتالیا است و زمان آن به سال ۱۸۸۲ بازمی‌گردد. معلم کلاس عوض می‌شود و آقای پربونی با آن عینک یک‌چشمی و خط‌های پیشانی‌اش که خیلی خشک و عصا قورت‌داده به نظر می‌رسد، به‌جای خانم دل‌گارچی به کلاس می‌آید. از موقعی که آقای پربونی شروع می‌کند و قصه‌های اندوهگین و عبرت‌آموزش را سر کلاس برای بچه‌ها تعریف می‌کند، همه از این‌رو به آن‌رو می‌شوند، به جز فرانچی. اما آقای پربونی ول‌کن معامله نیست، او که با گفتن هر داستان، باعث می‌شود هر کدام از بچه‌ها به طریقی با قهرمان داستانش هم‌ذات‌پنداری کنند و به پهنای صورت اشک بریزند، آنقدر میان داستان‌هایش می‌گردد تا بالاخره یک قهرمان (ضدقهرمان) مشابه فرانچی می‌یابد و او را به زانو درمی‌آورد. راوی داستان‌های هر قسمت، انریکو است؛ یکی از بچه‌های خانواده‌دار و متشخص که خانواده او از وضع مالی نسبتاً خوبی برخوردارند؛ او وقایع را در دفتر خاطراتش ثبت می‌کند و در واقع، نتیجه‌گیری اخلاقی پایان هر داستان، از زبان او است.

رمان «قلب» (Cuore / Heart) که منبع اقتباس این انیمه است در سال ۱۸۸۶ توسط اِدموندو دِ آمیچیز (۱۸۶۴–۱۹۰۸)، رمان‌نویس ایتالیایی نوشته شده و موفقترین و محبوبترین رمان او به شمار می‌آید که شهرتی جهانی پیدا کرد. سری کارتونی که در تلویزیون ایران با نام «بچه‌های مدرسه والت» نشان داده شد، محصول کمپانی نیپون است که سال ۱۹۸۱ ساخته شده و شبکۀ TBS آن را پخش کرده‌است.
شخصیت‌ها و برخی صداپیشگان

انریکو با صدای «مینو غزنوی»
پدر انریکو با صدای «علی محمد اشکبوس» و «بهرام زند»
مادر انریکو با صدای «ایران بزرگمهری راد»
دیروسی (ارنستو دیروسی) با صدای «مریم شیرزاد»
گالونی با صدای «فریبا شاهین مقدم»
روبتی (جولیو روبتی) با صدای «آزیتا یاراحمدی»
نینو (برادر کوچکتر انریکو) با صدای «نوشابه امیری»
فرانچی با صدای «مهوش افشاری»
گاروفی
آنتونیو لبوکر
نروری
کروسی
کازی با صدای ناهید امیریان شمس‌آبادی
سیلویا (خواهر انریکو) با صدای «آزیتا یاراحمدی» (برخی جاها «شیوا گورانی»)
آقای پربونی (معلم) با صدای «پرویز نارنجی‌ها»
خانم دلگارچی (معلم) با صدای «آزیتا لاچینی»
سودان
نام

نام کشور سودان، نامی است که از لحاظ تاریخی به منطقه بزرگ ساحل صحرا در غرب آفریقا و در غرب سودان امروزی گفته می‌شد. از لحاظ تاریخی، واژه سودان به منطقه جغرافیایی، که از سنگال در ساحل اقیانوس اطلس تا شمال شرق آفریقا و سودان امروزی قرار داشته، اشاره دارد.
این نام از واژه عربی بلاد السودان یا «سرزمین سیاهان» گرفته شده است. این نام، یکی از نام‌های مختلفی است که دارای ریشه مشابهی است و به پوست بسیار تیره ساکنان آن مناطق اشاره دارد. پیش از این، سودان توسط مصری‌های باستان با نام‌های نوبیا و تا نهسی یا تا ستی شناخته می‌شد که به‌خاطر تیراندازان یا کمانداران نوبی و مدجای نام‌گذاری شده بود.
این‌کشور گاهی اوقات به عنوان سودان شمالی نیز شناخته می‌شود. یکی از دلایل این امر ممکن است، برای تمایز این کشور از سودان جنوبی باشد.
تاریخ

در ۱۸۲۰ و ۱۸۲۱ سودان به دست مصری‌ها تسخیر شد. در دههٔ ۱۸۸۰ یک رهبر اسلامی که ادعای مهدویت می‌کرد مصری‌ها را به مبارزه طلبید. پیروان این شخص خارطوم را فتح کردند. آنها در ۱۸۸۵ ارتشبد چارلز جورج گوردن، فرماندار کل سودان را که منتصب مصریان بود کشتند و یک حکومت مذهبی بر پا کردند. بریتانیا در امور این کشور مداخله کرد و از ۱۸۹۹ سودان مشترکاً از سوی بریتانیا و مصر اداره می‌شد. پس از جنگ جهانی اول ملی‌گرایی در سودان به شدت رشد کرد اما استقلال تا ۱۹۵۶ به دست نیامد.
کشور سودان در سال ۱۹۵۶ استقلال خود را از بریتانیا به دست آورد. به استثنای یک دوره ۱۰ ساله بین سال‌های ۱۹۷۲ و ۱۹۸۳ میلادی، کشور سودان از زمان کسب استقلال دستخوش ناآرامی سیاسی و جنگ داخلی بوده است.
سودان از نظر سیاسی همچنان بی‌ثبات و حکومت آن به‌طور متناوب در دست غیر نظامیان و نظامیان است. آخرین بار نظامیان طی کودتایی در ژوئن ۲۰۱۹ به قدرت رسیدند.
دارفور بخشی در غرب سودان است که از سال ۲۰۰۳ در آن درگیری‌هایی آغاز شده است. اهالی دارفور اکثراً آفریقایی‌تبار اما پیرو دین اسلام هستند اما از نحوه اختصاص بودجه دولتی ناخرسندند و دولت را متهم کرده‌اند که در این زمینه، بین آنان و اهالی عرب‌تبار منطقه تبعیض قائل می‌شود. آفریقایی‌تباران دارفور، که گروه‌های مسلحی را برای مقابله با دولت مرکزی تشکیل داده‌اند، گفته‌اند که دولت گروه‌های شبه نظامی عرب تبار ایجاد کرده و آن‌ها را برای سرکوب آفریقایی‌تباران به کار می‌برد.
سودان جنوبی پس از سال‌ها جنگ، در سال ۲۰۱۱ از کشور سودان مستقل شد. هنوز اما دو کشور به لحاظ اقتصادی به هم وابسته هستند. سودان جنوبی نفت دارد و برای فروش نفتش مجبور است که آن را از طریق خطوط لوله‌ای که از سودان می‌گذرد به تانکرهای خریداران برساند.
در جنگ داخلی سودان که ریشه‌های قومی و مذهبی داشت و نهایتاً در سال ۲۰۱۱ به جدایی و تأسیس کشور مستقل سودان جنوبی انجامید، بیش از یک میلیون نفر جان خود را از دست دادند. مالکیت منطقه ابییی که دارای ذخایر غنی نفت خام است میان سودان و سودان جنوبی که در سال ۲۰۱۱ از سودان جدا شد، مورد مناقشه است. منطقه ابییی از زمان استقلال سودان جنوبی تحت اداره موقت نیروهای پاسدار صلح سازمان ملل متحد قرار داشته است. در این منطقه، قبیله دینکا انگاک که عمدتاً کشاورز هستند طرفدار حکومت سودان جنوبی بوده ولی کوچ‌نشینان عرب‌تبار که عمدتاً دامدار هستند حامی دولت سودان هستند.
تاریخ > دوره‌های تاریخی > دوران باستان

سرزمین سودان از لحاظ تاریخی بخش‌های بزرگی از فرمانروایی‌های کوش و نوبیه را تشکیل می‌داده است.
نوبیه منطقه‌ای است در حاشیه رودخانه نیل که اکنون میان کشورهای مصر و سودان قرار گرفته است. نوبیه از دوران نوسنگی سکونت‌گاه انسان بوده و پس از آن نیز نزدیک به ۲۳۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، دارای پادشاهی مستقلی بود و سپس بخشی از قلمرو شماری از فرعون‌های مصر قرار گرفت.
یکی از شاهان کوشی در سده هشتم پیش از میلاد به مصر حمله برد و بدین طریق، شاهان کوشی به مدت یک سده به عنوان دودمان بیست‌وپنجم از فرعون‌ها، بر مصر فرمان راندند. فرعون‌های کوشی در زمانی از جنوب کردفان تا صحرای سینا را در قلمرو خود داشتند. شاه پیه کوشید تا قلمرو خود را به خاور نزدیک گسترش دهد اما سارگون دوم، شاه آشور، او را شکست داد. کوشی‌های سودان سرانجام از آشوری‌ها شکست خورده و از مصر رانده شدند.
تاریخ > دوره‌های تاریخی > ورود اسلام

تا آغاز سده هشتم میلادی شمال آفریقا به اسلام گروید. دوره طولانی بازرگانی توسعه یابنده از طریق فعالیت‌های اسلامی که با تغییر دین تدریجی بازرگانان سودان توسط شرکای بربرشان از صحرا همراه بود. دست کم تا سده نهم، اسلام به بازارهای سودان غربی راه یافت اما تأثیر اولیه آن اندک بود. دومین دوران رشد و نفوذ اسلام در سواحل غربی به سمت جنوب صحرای آفریقا و از جنوب تا کمربند سودان و منطقه نیل راه یافت. در این میان، نقش بازرگانی و مهاجرت‌های اقتصادی را در توسعه اسلام در قاره آفریقا باید مهم شمرد. از سوی دیگر در حوزه سواحل شرقی آفریقا، اسلام از طریق بازرگانان عرب برخاسته از سرزمین‌های عرب‌زبان منطقه خاورمیانه و نیز خلیج فارس وارد کشورهای ساحلی شد و البته گسترش اسلام در آفریقای مرکزی نیز اتفاق افتاد اما مانند مناطق شرقی و غربی آفریقا نبود. اما، گسترش شرقی اسلام در جهت کمربند سودانی فقط از حدود سده ۱۱ تا ۱۴ میلادی رخ داد و البته از طریق حکومت‌های دینی از سده هفدهم تقویت و استوار شد.
تاریخ > دوره‌های تاریخی > دوران ترکی و مهدوی

تا سال ۱۸۲۰ که حکومت مشترک ترک و مصر بر سراسر شمال و جنوب سودان استقرار داشت، اطلاعات محدودی از تاریخ و وضعیت سیاسی این کشور در دست است. تاریخ جدید سودان را باید از زمان لشکرکشی و ورود نیروهای نظامی محمدعلی پاشای مصری به ایالات سودان و فتح آن (۱۸۲۰–۱۸۲۱ میلادی) آغاز کرد. حکومت مشترک دو کشور ترکیه و مصر تا سال ۱۸۸۱ ادامه یافت. با سلطه امپراتوری بریتانیا بر مصر، دامنه نفوذ آن، تا سودان گسترش یافت. خدیو مصر اداره بخش اعظمی از سودان را به بریتانیایی‌ها سپرد. پس از آن نیز ارتشبد چارلز جرج گوردون از طرف خدیو مصر، فرماندار کل سودان شد. بدین ترتیب سودان اگرچه رسماً تحت کنترل مصریان بود اما در واقع مستعمره بریتانیا به‌شمار می‌آمد.
جنبش محمد احمد المهدی شناخته شده به «مهدی سودانی» که به جنبش المهدی معروف است در میان سال‌های ۱۸۸۰–۱۸۸۱ میلادی، بر ضد حکومت ترکی-مصری سودان صورت گرفت. در سال ۱۸۸۰ میلادی و در میانه بحران، مهدی سودانی با ادعای مهدویت، توانست طرفدارانی را گرد خود جمع کند و جنبشی را شکل دهد که به پیروزی مهدیون و شکست و خروج اشغالگران از سودان انجامید.
در آغاز سال ۱۸۸۴ میلادی، نیروهای محمد احمد در همه ایالت‌های سودان حضور داشتند. اما هنوز حکومت محمد احمد تشکیل نشده بود. در فوریه ۱۸۸۴ میلادی بریتانیا با تغییر راهکنش و به قصد سازش با محمد احمد مهدی سودانی، سودان را مستقل از مصر اعلام کرد و ارتشبد گوردون را به مقام فرمانداری کل سودان منصوب کرد. محمد احمد پس از آنکه ام درمان را پایتخت خویش قرار داد در طی یک بیماری در ژوئن ۱۸۸۵ میلادی درگذشت.
با مرگ محمد احمد بین پیروان او اختلاف افتاد و سرانجام «عبدالله» به همراه نیروهایش که به «انصار» معروف شدند در سال ۱۸۹۱ توانستند کلیه مخالفان را سرکوب نمایند. در سال‌های ۱۸۸۹و ۱۸۹۰ میلادی، خشکسالی و گرسنگی و بیماری‌های واگیر دار، سودان را در کام خود کشید در چنین وضعیتی در سال ۱۸۹۶ بریتانیا و فرانسه به ترتیب از شمال و از غرب وارد عملیات نظامی علیه دولت عبدالله شدند. نیروهای مشترک بریتانیایی-مصری به فرماندهی لرد هربرت کیچنر در سپتامبر ۱۸۹۸ میلادی، ام درمان، مرکز دولت عبدالله را اشغال کردند و عبدالله با اندک نیروی باقیمانده‌اش به سمت کردفان عقب‌نشینی کردند و بدین طریق سودان عملاً مستعمره کامل بریتانیا شد. مدتی بعد، عبدالله به قتل رسید. در ادامه سلطه کامل بریتانیا بر سودان، نیروهای باقی‌مانده «المهدی» نیز در شهر «ام درمان» در جنگی با نیروهای بریتانیایی شکست خورده و کاملاً منهدم شدند و به این شکل بریتانیا سودان را تا ۶۰ سال تحت انقیاد کامل خود درآورد. در سال ۱۸۹۹ سودان به‌طور کامل، مستعمره بریتانیا شد. در همین سال «سر رجینالد وینگیت» در سمت فرماندار کل سودان سازمان اداری سودان را با اقتباس از تشکیلات بریتانیایی پی‌ریزی کرد.
تاریخ > دوره‌های تاریخی > دوره معاصر

پس از استقلال مصر در سال ۱۹۲۲ یکی از افسران سودانی به نام «علی عبداللطیف» با همکاری مصر جنبش استقلال طلبانه‌ای را آغاز کرد. سال ۱۹۲۴ سرآغاز مبارزات مردم سودان علیه استعمار بریتانیا به‌شمار می‌رود و کم‌کم فکر استقلال بین طبقات مختلف و دانشجویان سودانی رشد یافت. در سال ۱۹۴۳ حزب سیاسی «العشقاد» و حزب دیگری به نام امه هر دو با هدف استقلال‌طلبی تأسیس شدند. در نوامبر ۱۹۵۳ سودانی‌ها برای نخستین بار در انتخابات مجلس کشور خود شرکت کردند و حزب «العشقاد» با ۵۱ کرسی به رهبری «اسماعیل ازهری» به پیروزی رسید. در سال ۱۹۵۵ مجلس مؤسسان ملی خواستار خروج کلیه نیروهای بریتانیایی از این کشور شد و در دسامبر همان سال مجلس سودان تصمیم به استقلال سودان به عنوان یک کشور مستقل و حاکم گرفت. نهایتاً در سال ۱۹۵۶ پرچم‌های بریتانیا و مصر از کشور سودان پایین کشیده شدند و جشن استقلال در ژانویه ۱۹۵۶ برگزار شد.
در سال ۱۹۵۸ ابراهیم عبود کودتا کرد و در سال ۱۹۶۴ دوباره یک دولت ائتلافی تشکیل شد. در سال ۱۹۶۹ سرهنگ جعفر نمیری کودتا کرد و طی ۱۶ سال دیکتاتوری خود را در توسعه روابط آمریکا با آمریکا ادامه داد. در سال ۱۹۸۵ ارتشبد عبدالرحمن سوار الذهب با پشتیبانی حرکت‌ها و جنبش‌های مردم و گروه‌های سیاسی توانست با کودتای بدون خون‌ریزی قدرت را دست بگیرد، اما اعلام کرد که با انتخابات و رأی مردم کنار خواهد رفت و قدرت را به شخص منتخب مردم واگذار خواهد کرد. به این صورت یک سال بعد، صادق المهدی از حزب امه قدرت را به دست گرفت. در ۳۰ ژوئن ۱۹۸۹ ارتشبد عمر حسن البشیر با یک حرکت نظامی بدون خون‌ریزی، حکومت المهدی را سرنگون و قدرت را به دست گرفت و دولت نجات ملی را برقرار کرد. او طی انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۹۹۶ با اکثریت آرا به ریاست‌جمهور سودان رسید.
تاریخ > عمر البشیر

در سال ۱۹۸۹ (میلادی) عمر البشیر، قدرت را در جریان یک کودتای نظامی به‌دست گرفت و خارطوم را به مرکزی برای گروه‌های جهادی مسلح تبدیل کرد. سودان برای القاعده و دیگر گروه‌های تندرو تبدیل به پایگاهی برای حمله به آمریکا، عربستان سعودی، مصر، اتیوپی، اوگاندا، کنیا، و دیگر نقاط جهان شد. به دنبال نخستین حمله به مرکز تجارت جهانی در نیویورک در ۱۹۹۳ ایالات متحده، سودان را در فهرست دولت‌های پشتیبان تروریسم قرار داد.
تحریم‌های مالی بین‌المللی و فشار نظامی کشورهای همسایه که از شورشیان سودانی پشتیبانی می‌کردند باعث شد تا این کشور سه سال بعد، اسامه بن لادن و دیگر نیروهای جهادی را اخراج کند. بلافاصله پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ سازمان‌های اطلاعاتی سودان همکاری نزدیکی را با آژانس اطلاعات مرکزی (سیا) آغاز کردند. اما کنگره ایالات متحده آمریکا به دلایلی چون جنگ دارفور و نقض حقوق بشر توسط دولت، از خارج کردن سودان از فهرست پشتیبانان تروریسم، خودداری کردند. به تلافی این رفتار، دولت عمر البشیر به همکاری پنهانی خود با حماس و ایران ادامه داد و دستکم در دو مقطع، جنگنده‌های اسرائیلی در سواحل سودان به کشتی‌هایی حمله کردند که گفته می‌شد حاوی اسلحه برای حماس بودند.
تاریخ > عمر البشیر > جنگ دارفور

مقالهٔ اصلی: جنگ دارفور
در منطقه دارفور درگیری‌های خشن میان گروه‌های قومیتی، بر سر مالکیت زمین، امری رایج بود. در پایان دهه ۱۹۸۰ یک جنبش برتری‌جویانه عرب پا گرفت که گفته می‌شد مورد پشتیبانی معمر قذافی بود. گروه‌هایی مانند «فور» ها، «زغاوه» ها و «ماسالیت» ها احساس می‌کردند که دولت، جانب عرب‌ها را گرفته است. آغاز جنگ دارفور را معمولاً سال ۲۰۰۳ می‌دانند. با این حال جنبش‌های شورشی، پیش از آن شکل گرفته بودند. مقامات سازمان ملل متحد در مارس ۲۰۰۴ گفتند که شبه نظامیان جنجوید هوادار دولت به قتل‌عام سازماندهی شده روستاییان غیر عرب در دارفور دست زده‌اند. «سند دوحه برای صلح در دارفور» در مه ۲۰۱۱ در قطر امضا شد. اما در سپتامبر ۲۰۱۲ درگیری با شورشیان در دارفور و کردفان جنوبی رخ داد. سازمان ملل متحد تعداد کشته‌شدگان جنگ دارفور را سیصد هزار تن و تعداد آوارگان آن را دو و نیم میلیون نفر تخمین زده است.
در چند سال اخیر، بزرگ‌ترین عامل تلفات جانی در دارفور، درگیری میان گروه‌های مختلف عرب بوده است. با اینکه تصور رایج دربارهٔ این درگیری، ستیز شورشیان آفریقایی‌تبار با دولت و اعراب دارفوری است، برخی گروه‌های کوچکتر آفریقایی‌تبار هم برای خارطوم جنگیده‌اند.
دیوان کیفری بین‌المللی در سال ۲۰۰۹ میلادی کیفرخواستی را علیه عمر البشیر به دلیل ارتکاب به جرایم جنگی در دارفور صادر کرد اما او هنوز دستگیر نشد. او متهم است که بر اقدام برای پاک‌سازی قومی بخشی از جامعه فورها، زغاوه‌ها و ماسالیت‌ها نظارت کرده است.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای سودان
جمهوری سودان با یک ۱٬۸۸۶٬۰۶۸ کیلومتر مربع (۷۲۸٬۲۱۵ مایل مربع) گستره در شمال آفریقا و در کنار دریای سرخ، میان مصر و اریتره است. درازای کرانه‌های سودان به ۸۵۳ کیلومتر می‌رسد. همچنین این کشور از سوی شمال ۱۲۷۳ کیلومتر با مصر، از شمال باختری ۳۸۳ کیلومتر با لیبی، از سمت باختر ۱۳۶۰ کیلومتر با چاد، از سمت جنوب باختری ۱۱۶۵ با جمهوری آفریقای مرکزی، از سمت جنوب با جمهوری سودان جنوبی و بالاخره از سمت شرق ۶۰۵ کیلومتر با اریتره مرز مشترک دارد.
بخش پهناوری از سودان را دشت‌های بزرگی تشکیل می‌دهد که به دست دره بزرگ رودخانه نیل به دو بخش خاوری و باختری جدا می‌شود. همچنین ۵ درصد از خاک این سرزمین را زمین‌های قابل کشت و ۴۶ درصد از آن را چراگاه‌های طبیعی شامل می‌شوند. پست‌ترین بخش سودان در کرانهٔ دریای سرخ هم سطح آبهای جهان است و بلندای بلندترین بخش این کشور در قله دریبا به ۳٬۰۴۲ کیلومتر (۱٬۸۹۰ مایل) می‌رسد. آب و هوای سودان گرم و خشک است.
آب و هوا

زمین‌های سودان، دشت گسترده‌ای است و کوه‌ها و بلندی‌های آن در جنوب و دورترین بخش باختری آن قرار دارد. کوه‌های نوبه در مرکز و کوه‌های دریای سرخ دربخش خاوری سودان هستند. سودان دربخش مداری آفریقا است و آب و هوای آن در جنوب استوایی و در مرکز سافنا و در شمال قاره‌ای است. بخش دریای سرخ خاوری دارای باران‌های زمستانی است و از مارس تا ژوئن (≈اسفند تا خرداد) درجه گرمای بالاست و در روز به ۴۲ و در شب ۲۷ درجه سلسیوس می‌رسد. با ریزش باران درجه گرما کاهش یافته و از ماه ژوئیه تا اکتبر (≈تیر تا مهر) ادامه می‌یابد. از نوامبر تا فوریه (≈آبان تا بهمن) هوا گرم و معتدل شده و درجه گرما در روز به ۳۰ درجه و در شب ۱۶ یا پائین‌تر می‌رسد.
مردم

هماهنگ با تازه‌ترین برآورد، جمهوری سودان بیش از ۴۳٫۷ میلیون نفر جمعیت دارد که ۴۵ درصد از آن‌ها زیر ۱۴ سال، ۵۳ درصد بین ۱۵ تا ۶۵ سال و ۲ درصد بقیه بیشتر از ۶۵ سال سن دارند.
نرخ رشد سالانه جمعیت سودان ۲٫۴٪ درصد است. این کشور به ازای هر هزار نفر از جمعیت خود ۵۸/۳۴ نفر نرخ زاد و ولد، ۲۸/۱۲ نفر نرخ مرگ و میر و ۷/۰ نفر نرخ کوچ کردن دارد. امید به زندگی در بین مردان سودانی به ۶۴ سال و در زنان این کشور به ۶۸ سال می‌رسد.
از سوی دیگر ۵۲ درصد از ساکنان کشور سودان پیش از جدا شدن سودان جنوبی، از نژاد سیاه‌پوستان آفریقایی، ۳۹ درصد عرب و ۸ درصد از نژاد قبیله «بجا» بودند اما امروزه بیشتر مردم سودان از نژاد عرب سودانی هستند. اما در بعضی بخش‌های جنوبی و همچنین در دارفور، اکثریت با نژاد سیاه است.
| دین در سودان | دین در سودان | دین در سودان | دین در سودان | دین در سودان |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| دین | دین |  | درصد | درصد |
| مسلمان | مسلمان |   | ۹۷٪ | ۹۷٪ |
| مسیحی | مسیحی |   | ۳٪ | ۳٪ |
مسلمانان ۹۷ درصد، و ۳ درصد باقی‌مانده را پیروان ادیان محلی آنیمیست و مسیحیان و قبطی‌ها تشکیل می‌دهند. همچنین اقلیتی از پیروان مذهب شیعه دوازده‌امامی در شهرهای خارطوم، ام درمان، شندی، ابوزبد، پورت سودان و دیگر استان‌های این کشور زندگی می‌کنند.
بیشتر مسلمانان سودان، مالکی مذهب و بخش زیادی از آنان تابع مذهب‌های تصوف و مقید به آداب و رسوم آنان هستند. انبوه مکتب‌خانه‌های قرآنی که به کودکان خردسال خواندن و حفظ قرآن را با همان لوح‌های چوبی قدیم آموزش می‌دهند از ویژگی‌های جامعه سنتی و مذهبی سودان به‌شمار می‌آید.
عربی، زبان رسمی سودان است و زبان انگلیسی زبان دوم به‌شمار می‌آید.
دست کم ۵۹٫۹٪ از مردان و ۴۴٫۹٪ از زنان بالای ۱۵ سال سودان باسوادند. جنگ‌های خونین سودان با همسایگان و درگیری‌های داخلی این کشور از پیشرفت امکانات و بهداشت در این کشور جلوگیری کرده است. این کشور در چند سال گذشته از داشتن خوراک و بهداشت، بی‌بهره بوده است.
مردم > اقوام

جمعیت عرب ۷۰ درصد کل کشور برآورد شده است. آنها تقریباً کاملاً مسلمان هستند و عمدتاً به عربی سودانی صحبت می‌کنند. قومیت‌های دیگر عبارتند از بجا، خز، نوبی‌ها، ارمنی‌ها و قبطی‌ها.
گروه‌های غیر عرب شامل بجا (بیش از ۲ میلیون)، خز (بیش از ۱ میلیون)، نوبا (تقریباً ۱ میلیون)، مورو، ماسالیت، بورنو، تاما، فولانی، هاوسا، سونگهای، نوبی‌ها، برتا، زاگاوا، نییمانگ، اینگسانا، داجو، کوالیب، گوموز، میدوب و تاگال هستند. هاوسا به عنوان یک زبان تجاری استفاده می‌شود. حدود ۱۰۰ هزار نفر مردم کرد ساکن سودان هستند، یک جامعه کوچک ۱۵۰ نفری یونانی در سودان نیز وجود دارد.
اعراب سودانی شمال و شرق سودان ادعا می‌کنند که عمدتاً از مهاجران شبه جزیره عربستان و ازدواج‌های مختلط با جمعیت‌های بومی هستند. مردم نوبی تاریخ مشترکی با نوبی‌ها در جنوب مصر دارند. اکثر قبایل عرب در سودان در قرن دوازدهم به سودان مهاجرت کردند، با مردم بومی نوبی و دیگر جمعیت‌های آفریقایی ازدواج کردند و به تدریج اسلام را معرفی کردند. قبایل عرب پیش از اسلام از مهاجرت‌های قبلی به منطقه از غرب عربستان وجود داشته‌اند.
مردم > زبان

تقریباً ۷۰ زبان بومی در سودان هستند. سودان دارای زبان اشاره منطقه ای است که قابل درک نیست. پیشنهادی در سال ۲۰۰۹ برای یک زبان اشاره سودانی یکپارچه کار شده بود.
پیش از سال ۲۰۰۵، عربی تنها زبان رسمی کشور بود. در قانون اساسی ۲۰۰۵، زبان رسمی سودان عربی و انگلیسی شد. نرخ باسوادی ۷۰٫۲ درصد از کل جمعیت، مرد: ۷۹٫۶ درصد، زن: ۶۰٫۸ درصد است.
ایالت‌های سودان

قلمرو جمهوری سودان از ۱۸ ایالت زیر تشکیل می‌شود:
ایالت خارطوم (ولایة خرطوم)
ایالت کردفان شمالی (ولایة شمال کردفان)
ایالت شمالی (ولایة الشمالیة)
ایالت کسلا (ولایة کسّلا)
ایالت نیل آبی (ولایة النیل الأزرق)
ایالت دارفور شمالی (ولایة شمال دارفور)
ایالت دارفور جنوبی (ولایة جنوب دارفور)
ایالت کردفان جنوبی (ولایة جنوب کردفان)
ایالت جزیره (ولایة الجزیرة)
ایالت نیل سفید (ولایة النیل الأبیض)
ایالت رود نیل (ولایة نهر النیل)
ایالت دریای سرخ (ولایة البحر الأحمر)
ایالت قضارف (ولایة القضارف)
ایالت سنار (ولایة سنّار)
ایالت دارفور غربی (ولایة غرب دارفور)
ایالت دارفور میانی (ولایة وسط دارفور)
ایالت دارفور شرقی (ولایة شرق دارفور)
ایالت کردفان غربی (ولایة غرب کردفان) (در سال ۲۰۰۵ منحل شد و در سال ۲۰۱۳ بار دیگر ایجاد شد)