stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
منغیت
امارت بخارا

در سدهٔ هجدهم پیرامون آمو دریا و سیر دریا تحت چیرگی سه خاندان درآمد که برخی از آنها تبار خود را به چنگیزخان و برخی دیگر به تیره‌های بومی ایرانی منطقه می‌رساندند. اینها از باختر به خاور، قونگیرات‌های مستقر در خیوه در خوارزم (۱۹۱۷–۱۷۱۷)، منغیت‌ها یا منغیتیه در بخارا (۱۹۲۰–۱۷۵۳) و مینگ‌ها در خوقند بودند (حدود ۱۷۱۰–۱۸۷۶) فرمان‌روایی منغیت یا منغیتیه از سوی یک خانوادهٔ بظاهر ایرانی بنیاد نهاده شد که از سال ۱۷۸۵ تا ۱۹۲۰ بر امارت بخارا فرمان راند. نیرومندی منغیت‌ها در خانات بخارا (و نه امارت بخارا) به دلیل نقش آتالیق آنها در خدمت خان اشترخانی در سال‌های نخستین سدهٔ ۱۸ شروع به رشد کرد. این خانواده پس از مرگ نادرشاه در سال ۱۷۴۷ و ترور ابوالفیض خان و پسر کوچکش عبدالمومن (متعلق به دودمان جانیان از نوادگان اشترخانیان) توسط آتالیق محمد رحیم بیگ، عملاً به قدرت رسیدند. از سال ۱۷۴۷ تا دهه ۱۷۸۰، منغیت‌ها در پشت صحنه فرمان‌روایی می‌کردند. با اینحال پس از ترور ابوالفیض خان توسط محمدرحیم‌بیگ، نامبرده عملاً با نام امیر بخارا بر تخت شاهی نشست. یکی از اقدامات مهم او آن بود که متصرفات خود را که پیش از آن با نام ترکستان یا توران یا ماوراءالنهر نامیده می‌شد، به امارت بخارا که یک عنوان ایرانی است، تغییر داد. واپسین امیر بخارا امیر عالم‌خان، در سپتامبر ۱۹۲۰ از سوی ارتش سرخ روسیه کنار زده شد و به افغانستان گریخت. در اینکه این دودمان از تاجیک‌های بومی یا از ریشهٔ اصلی مغولی است اختلاف‌نظر وجود دارد. برپایهٔ گفتهٔ خاورشناس روسی ان.وی. خانیکووا، دودمان مغنیت قدیمی‌ترین خاندان در خانات بخارا از تبار تیمور ملک قلمداد می‌شد. تردیدی نیست که دولت امارت بخارا یک دولت با گرایش‌های آشکار تاجیکی، ایرانی بود و فرجامین سنگر در برابر ترکی‌شدن آسیای میانه بشمار می‌رفت. زبان رسمی آن‌ها نیز فارسی و فرهنگ رایج آن نیز اسلامی ایرانی بود. دودمان منغیت از سال ۱۷۸۷ تا زمان چیرگی شوروی سکه نیز ضرب می‌کرد.
فرزندان

مغیت‌ها تبار گسترده و ناهمگنی دارند. بگونه‌ای که بخشی از تیره‌های پراکنده از خلخاهای کشور مغولستان و شهرستان بارین در مغولستان داخلیِ چین و بخش‌هایی از نوقایی‌ها و قره‌قالپاق‌ها در داغستان و خوارزم خود را از بقایای آن‌ها می‌دانند. همچنان گروه‌هایی را در میان تاتارهای روسیه، باشقیرها و قزاق‌ها نیز می‌توان یافت که چنین ادعایی دارند. با اینحال در سرتاسر آسیای میانه و از جمله در ازبکستان و تاجیکستان و همچنین در سرتاسر جهان و از جمله در ایران توده‌های انسانی بسیاری را از میان تاجیکان و فارسی‌زبانان می‌توان یافت که خود را از تبار منغیت‌ها می‌دانند.
بن‌مایه

همکاری‌کنندگان ویکی‌پدیا، « manghud»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی ۰۹ اسفند ۱۳۹۹)
↑  قائم مقام شاه و آموزگار فرزندانش.
رفائیل

| رفائیل | رفائیل |
| --- | --- |
تکریم‌شده در: مسیحیت، یهودیت، اسلام
نمادها: فرشتگان مقرب
رفائیل یا رافائل (به عبری: רָפָאֵל) یکی از فرشتگان مقرب در دین مسیحیت و یهودیت است. به زعم یهودیان و هم مسیحیان، انجام امور مرتبط با شفابخشی به عهده این فرشته است. در اسلام اسرافیل مشابه رافائل است. نام رافائل در کتاب توبیت آمده که مورد پذیرش کاتولیک‌ها و ارتدکس‌ها می‌باشد.
اولیور جفرز

| اولیور جفرز | اولیور جفرز |
| --- | --- |
اولیور جفرز در سال ۲۰۱۴: اولیور جفرز در سال ۲۰۱۴
زادهٔ: ۱۹۷۷ استرلیایی جنوبی - پورت هدلند
ملیت: انگلیسی
اولیور جفرز (متولد ۱۹۷۷) هنرمند ایرلند شمالی، نویسنده و تصویرگر است که در حال حاضر در بروکلین زندگی می‌کند. تحصیلات متوسطه در Hazelwood کالج به پایان برد و سپس در رشتهٔ ارتباطات بصری از دانشگاه اُلستر در سال ۲۰۰۱ فارغ‌التحصیل شد.
اولیر جفرز در تایپوبرلین در سال ۲۰۱۷
زندگی و کار

وی کار خود را از نقاشی فیگوراتیو و تصویرسازی و تصویرگری کتاب شروع کرده‌است و آثار وی در نیویورک و موزه بروکلین، برلین و دوبلین و لندن و سیدنی و واشینگتن دی سی و در بلفاست به نمایش گذاشته شده.
بیشتر محبوبیت او به‌طور گسترده برای تصویرگری کتاب‌های خود برای کودکان می‌باشد که توسط نشر هارپر کالینز انگلیس و پنگوئن منتشر شده. کتاب چگونه یک ستاره بگیرم منتشر شده در سال ۲۰۰۴ که مورد تحسین منتقدان قرار گرفت و کتاب گم شده و پیدا شده (۲۰۰۵) برنده طلایی ۲۰۰۶ نستله، جایزه کتاب اسمارتیز و جایزه کتاب بلوپیتر سال ۲۰۰۶ و برنده مدال کیت گرین وییت جایزه ادبیات کودکان انگلیس همان سال شد. کتاب کتاب خوردن باورنکردنی یک پسربچه (۲۰۰۷) برنده کتاب سال کودکان از حایزه کتاب ایرلند شد. کتاب راه بازگشت به خانه در سپتامبر ۲۰۰۷ و موشک کاغذی بزرگ در سپتامبر ۲۰۰۸ منتشر شدند و کتاب‌های بادبادک و این گوزن مال من است هر دو در صدر لیست پرفروش ترین‌های نیویورک تایمز بودند. کتاب‌های اولیور جفرز به زبان‌های آلمانی و اسپانیایی و فرانسوی و فارسی و دیگر زبان‌های دنیا ترجمه شده‌است.
روزی که مداد شمعی‌ها دست از کار کشیدن در صدر لیست پرفروش ترین‌های نیویورک تایمز
سبک تصویرسازی اولیور جفرز تلفیقی از نقاشی آمیخته و ارائه آن برای داستان گویی و فضاسازی در ترکیب بندی می‌باشد. به عنوان یک تصویرگر آزاد تصویرسازی‌های متعددی برای مشتریانی از قبیل اورنج انگلستان، لاوازا، سونی پی اس پی، آر سی ای رکورد، استارباکس، یونایتد ایرلاینز، نیوزویک، سیمی، ایریش تایمز، مجله گاردین، کریتیو رویو، نیویورک تایمز، کیندر و تلگراف انجام داده است.
آثار هنری اولیور جفرز شامل نقاشی‌های فیگوراتیو که بر روی بوم یا اشیاء سه بعدی می‌باشد. تعادل بین فرم و محتوا با رسم تشابه‌های بین هنر و علوم و معادلات طرح‌های در نقاشی‌های رنگ روغن است.
الیور جفرز به عنوان بنیان‌گذار هنر جمعی او آی آر به همراه روری جفرز و و مک پریمو و دوک رایلی است که آثار آن‌ها شامل ۹ روز در بلفاست که به‌صورت کتاب منتشر و برنده جایزه سازه‌ها شده‌است.
در سال ۲۰۰۷ اولیور جفرز به عنوان تصویرگر رسمی روز جهانی کتاب شد
گم شده و پیدا شده اولین کتاب اولیور جفرز که توسط استودیو آکا لندن به انیمیشن تبدیل شد و در شب کریسمس سال ۲۰۰۸ در کانال ۴ و در استرالیا در شب کریسمس ۲۰۰۹ در کانال ABC1 و روز کریسمس ۲۰۰۹ در ABC3 پخش شد. انیمیشن گم شده و پیدا شده برنده بیش از ۴۰ جایزه بین‌المللی از جمله بافتا برای بهترین انیمیشن در سال ۲۰۰۹ شد.
در سال ۲۰۰۸ اولیور جفرز در لیست تایم به عنوان بهترین تصویرگران کتاب انتخاب شد.
در سال ۲۰۱۰ قلب و بطری به عنوان یک اپلیکیشن اپل توسط هارپر کالینز منتشر شد.
در سال ۲۰۱۲ اولیور جفرز تصویرسازی برای تبلیغ شکلات کیندر در تلویزیون انگلیس انجام داد.
در سال ۲۰۱۳ اولیور جفرز تصویرسازی کاور موسیقی (نقاشی از نلسون ماندلا) برای آهنگ "Ordinary Love" از گروه U2 انجام داد. همچنین اولیور جفرز با کمک مک پریمو کارگردانی ویدئو آهنگ "Ordinary Love" گروه u2 انجام داد.
در سال ۲۰۱۷ اولیور جفرز کتاب "ما اینجایم، یادداشت های برای زندگی بر روی سیاره زمین" را نویسندگی و تصویرگری کرد، یک کتاب مهیج کودکان که برای اولین بار در صدر فهرست نیورک تامیز قرار گرفت و برنده جایزه ۲۰۱۷ مجله تایم در رده کتاب‌های کودک و نوجوان شد.
فهرست آثار > به عنوان نویسنده و تصویرگر

چگونه یک ستاره بگیرم (Philomel ژوئن ۲۰۰۴)
گم شده و پیداشده (Philomel دسامبر ۲۰۰۵)
کتاب خوردن باور نکردنی یک پسربچه (Philomel, 2006)
راه بازگشت به خانه (Philomel, 2007)
موشک کاغذی بزرگ (Philomel, 2008)
قلب و بطری (Philomel, مارس ۲۰۱۰)
بالا و پایین (Philomel دسامبر ۲۰۱۰)
بادکنک (Philomel نوامبر ۲۰۱۱)
این گوزن مال من است (Philomel نوامبر ۲۰۱۲)
سری کتاب‌های لوبی‌ها (Philomel)
بلوز جدید/ ژاکت جدید (مارس ۲۰۱۲)
من نبودم! (ژانویه ۲۰۱۴)
عدد هیچ (Jul 2014)
کلمه های مخالف  (ژانویه ۲۰۱۶)
روزی روزگاری الفبا: داستانی کوتاه برای تمام حروف (Philomel اکتبر ۲۰۱۴)
ما اینجایم، یادداشت‌های برای زندگی بر روی سیاره زمین (Philomel نوامبر ۲۰۱۷)
فهرست آثار > به عنوان تصویرگر

نوحا بارلی‌واتر فرار می‌کند جان بوین (۲۰۱۰)
پسر بچه‌ای که با پیراناها شنا کرد نوشته دیوید الموند (۲۰۱۲)
اتفاق وحشتناکی که برای بارنابی بروکت رخ داد جان بوین (۲۰۱۳)
روزی که مداد شمعی‌ها دست از کار کشیدن درو دی والت (۲۰۱۳)
پنج نفر به دنبال قاچاقچیان نوشته انید بلایتون به مناسبت هفتادمین سالگرد (۲۰۱۳)
تو لحظه‌ای در آنجا هستی و سپس می‌گذری نوشته جان بوین (۲۰۱۴)
روزی که مداد شمعی‌ها به خانه بازگشتن درو دی والت (۲۰۱۵)
فرد خیالاتی نوشته اُاین کالفر (۲۰۱۵)
فهرست آثار > به عنوان طراح کاور

وزن آب اثر سارا کروسان (۲۰۱۱)
فهرست آثار > دیگر آثار

بی ربط و بی موضوع – نگاره‌ها و نقاشی‌های اولیور جفرز منتشر شده توسط نشر جستالتن (۲۰۱۲)
مس

برای دیگر کاربردها، مس (ابهام‌زدایی) را ببینید.
مس نام یک عنصر جدول تناوبی با نماد شیمیایی Cu (برگرفته از واژهٔ لاتین cuprum) است عدد اتمی آن ۲۹ و عنصری فلزی با ویژگی‌های شکل‌پذیری و رسانایی گرمایی و الکتریکی بالا است و پس از نقره بالاترین رسانایی الکتریکی را دارد، ولی به دلیل قیمت مناسب تر مس نسبت به نقره، کمتر از نقره در سیم برق و … استفاده می‌شود.
مس خالص، نرم و چکش‌خوار است و اگر از آن که در برابر هوای آزاد قرار دارد، به رنگ قرمز مایل به زرد است.
هزاران سال است که از مس و آلیاژهایش استفاده می‌شود. در دوران روم باستان، از معدن‌های مس در قبرس بهره‌ برداری می‌شد ریشهٔ نام لاتین مس از واژهٔ сyprium به معنی فلز قبرس (metal of Cyprus) گرفته شده‌ است که بعدها کوتاه شده و به شکل cuprum درآمده‌ است. ترکیب‌های مس معمولاً به شکل نمک‌های مس (II) دیده می‌شوند، رنگ آبی یا سبز کانی‌هایی مانند آزوریت و فیروزه که از گذشته به عنوان گوهر دانسته می‌شدند ناشی از همین فلز است. از مس در معماری ساختمانی و هنرهای تزئینی هم بهره برده می‌شود.
مس یک مادهٔ معدنی ضروری برای اندام‌های زنده است چون سهمی کلیدی در ساخت آنزیم تنفسی سیتوکروم اکسیداز سی دارد. خون نرم‌تنان و سخت‌پوستان از ماده‌ای به نام هموسیانین ساخته شده‌ است. مادهٔ اصلی هموسیانین، مس است درحالی که خون ماهی‌ها و مهره‌داران دارای هموگلوبین است و مادهٔ اصلی سازندهٔ آن، آهن است. در اندام‌های اصلی بدن انسان مانند کبد، ماهیچه و استخوان‌ها مس یافت می‌شود.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های فیزیکی

«مس»، «نقره» و «طلا» همگی در گروه یازدهم جدول تناوبی جای دارند از این رو برخی رفتارهای مشترک را از خود نشان می‌دهند. همهٔ این عنصرها پس از یک لایه الکترونی d دارای یک الکترون در اوربیتال sاند. ویژگی مشترک همهٔ این عنصرها، چکش‌خواری و رسانایی الکتریکی بالا است. لایهٔ الکترونی d که پر از الکترون است چندان در واکنش‌های میان اتمی وارد نمی‌شود بلکه پیوند فلزی از طریق الکترون اوربیتال s صورت می‌گیرد. برخلاف فلزهایی که دارای لایهٔ d نیمه پر هستند، پیوند فلزی در مس دارای ویژگی‌های پیوند کووالانسی نیست و نسبتاً ضعیف است. این مطلب دلیل سختی پایین و شکل‌پذیری بالای یک تک بلور مس است. در نگاه ماکروسکوپیک به شبکهٔ بلوری مس، در می‌یابیم که سختی آن زیر اثر یک تنش معلوم افزایش می‌یابد. از این رو مس معمولاً در قالب چندبلوری ریز که مقاومت بالاتری دارد قرار می‌گیرد تا در قالب تک‌بلوری.
نرمی مس تا حدی رسانایی الکتریکی بالا (۵۹٫۶×۱۰۶ زیمنس بر متر) و در نتیجه رسانایی گرمایی بالای آن را توضیح می‌دهد. مس در مقایسه با دیگر فلزهای خالص دومین رسانای گرمایی بالا در دمای اتاق را دارد. این پدیده به این دلیل است که مقاومت در برابر جابجایی الکترون در فلزها در دمای اتاق بیشتر از پراکندگی الکترون‌ها در لرزش گرمایی شبکه سرچشمه می‌گیرد که البته این لرزش برای یک فلز نرم نسبتاً ضعیف است. بیشینهٔ چگالی جریان مجاز برای مس در هوای آزاد، نزدیک به ۳٫۱×۱۰۶ A/m۲ در سطح مقطع آن است. اگر جریان از این مقدار بیشتر شود، مس انرژی گرمایی بیش از اندازه‌ای را پدیدمی‌آورد. مانند دیگر فلزها اگر مس در برابر فلزی دیگر قرار گیرد خوردگی گالوانیک روی می‌دهد.
مس یکی از چهار فلزی است که رنگ طبیعی آن خاکستری یا نقره‌ای نیست. دیگر فلزهای رنگین عبارتند از: سزیم و طلا به رنگ زرد و اسمیم به رنگ آبی.
تولید

استخراج مس معمولاً به ۲ روش صورت می‌گیرد:
پیرو متالوژی (احیا فلزات دردمای بالا): وقتی ترکیبات سولفیدی داشته باشیم از روش‌های پیرومتالوژی استفاده می‌کنیم.
هیدرومتالوژی (واکنش‌هایی که در محلول‌ها اتفاق می‌افتد): وقتی ترکیبات اکسیدی داشته باشیم از روش‌های هیدرومتالوژی استفاده می‌کنیم.
استخراج پیرومتالوژی مس شامل ۳ مرحله کلی زیر می‌شود:
تغلیظ مس (Beneficiation)
استخراج به روش پیرو متالورژی (Pyro-metallurgical extraction)
تصفیه دوباره یا پالایش مس (refining)
تولید > تغلیظ مس (Beneficiation)

سنگ معدن مس پس از استخراج از معدن مس و خرد شدن وارد مرحله تغلیظ مس می‌گردد. سنگ‌های مس استخراج شده کمتر از ۱ درصد مس دارند. در اینجا ما مس را آسیاب کرده و به داخل سلول‌های فلوتاسیون می‌ریزیم. در این سلول کف داخل دوغ آب می‌جوشد و ذرات آب دوست ته‌نشین شده و ترکیبات آب گریز که همین ترکیبات سولفیدی هستند به روی آب می‌آیند. داخل این کف غلظت مس به ۳۰ افزایش یافته‌است.
تولید > استخراج به روش پیرو متالورژی Pyro-metallurgical extraction

شامل ۳ مرحله کلی زیر است:
تولید > استخراج به روش پیرو متالورژی Pyro-metallurgical extraction > تشفویه یا برشته کردن (roasting)

در این مرحله ماده اولیه که عمدتاً شامل مس، آهن و گوگرد است با اکسیژن اضافی می‌سوزد و در آن اکسید آهن و سولفید مس تولید می‌شود.
تولید > استخراج به روش پیرو متالورژی Pyro-metallurgical extraction > تولید میت (matte)

سولفید مس و اکسید آهن را درون کوره برده و آن‌ها را می‌سوزانیم. در نتیجه این عمل ترکیبات سولفید آهن و سولفید مس تولید می‌گردد. این ۲ ترکیب به راحتی درون یکدیگر حل می‌شوند.
برای حل این مشکل و جداسازی سولفید آهن، ما به ترکیبی که درحال سوختن است، سیلیس را اضافه می‌کنیم تا با واکنش دادن با FeO در دمای بالا و ایجاد سرباره، قادر به جداسازی سولفید آهن از ترکیب ایجاد شده باشیم.
2FeS + 3O2 + SiO2 → 2FeO.SiO2 + 2SO2 + heat
ترکیبات خارج شده از این مرحله را میت می‌نامیم.
(matte = Cu2S(more)+FeS(less
تولید > استخراج به روش پیرو متالورژی Pyro-metallurgical extraction > تبدیل میت به آندهای مس

در دستگاهی به نام (convertor) matte تولید شده در مرحله قبل را با اکسیژن اضافی مخلوط می‌کنیم. Convertor شامل یک استوانه چرخان است که از دیواره‌های آن اکسیژن دمیده می‌شود.
FeO تولید شده در این عمل مثل مرحله قبل و با اضافه کردن SiO2 جداسازی می‌شود.
Cu2S + O2 → 2Cu + 2S02 + heat
همان‌طور در فرمول مطرح شده مشخص است، مس نتیجه این معادله است. ولی این مس خارج شده، مس ناخالص است و به مس بلیستر (Blister copper) یا تاول تاول می‌گویند و مس هنوز خلوص مورد انتظار ما را ندارد.
نکته بسیار مهم
همان‌طور که در فرمول‌های مطرح شده در ۳ مرحله استخراج به روش پیرومتالوژی قابل مشاهده است، مقدار تولید SO2 بسیار زیاد است. معمولاً کارخانه‌های تولید مس، مقدار زیادی SO2 تولید می‌کنند که یا ورود به طبیعت، آلودگی فراوانی را به وجود می‌آورند. به همین منظور همواره کنار کارخانه‌های تولید مس، کارخانه‌های تولید اسید سولفوریک وجود دارد که با واکنش SO2 با آب، اسید سولفوریک حاصل می‌گردد.
مس خالص را می‌توان به کمک باز پخت به صورت نورد گرم چکش کاری و خروج از قالب شکل داد؛ که قابلیت استفاده در محوطه‌سازی و کارهای فضای باز را پیدا می‌کند. همچنین برای سختی بیشتر در حرارت بیشتری تا حد سرخی آن را نگه داشته و سپس داخل آب می‌کنند.[نیازمند منبع]
تولید > تصفیه دوباره یا پالایش مس (refining)

مس خارج شده از مرحله قبل، مس خالص و مدنظر ما نیست. این مس را ذوب کرده و داخل قالب‌های خاصی ریخته‌گری می‌کنند و به مس با این اشکال آند می‌گویند. به دلیل اینکه در مرحله بعد این قطعات را به داخل سلول‌های الکترولیز وارد می‌کنند و این قطعات ریخته‌گری نقش آند را در سلول‌های الکترولیز بازی می‌کنند.
در سلول‌های الکترولیز از آند (مس، طلا، نقره، نیکل و…) در محلول الکترولیز حل شده و با تنظیم ولتاژ کاتد، تنها ذرات مس به کاتد می‌چسبند و ذرات دیگر یا به صورت محلول درآمده یا به صورت لجن در کف حمام الکترولیز باقی می‌مانند. این واکنش ممکن است ۷ الی ۱۴ روز طول بکشد.
کاتد همان مس خالص و مطلوب ماست و به همین صورت خرید و فروش می‌شوند.
کاربردها

مس فلزی قابل انعطاف و چکش‌خوار است که کاربردهای زیادی مانند موارد زیر دارد:
سیمهای مسی و به عنوان رسانای الکتریکی و نیز تبدیل جریان متناوب به مستقیم. به علت خاصیت هدایت بهتر آن نسبت به آلومینیم، کاربرد مس در آی‌سی‌ها به جای آلومینیوم رو به افزایش است.
لوله‌های مسی، گرمایش و تهویه هوا، ذخیره و انتقال آب، لوله‌کشی آب سرد و گرم، مخازن آب گرم، لوله‌کشی فاضلاب
قلم‌زنی
دستگیره‌های در و سایر وسایل منزل
مجسمه‌سازی. مثلاً" مجسمه آزادی شامل ۱۷۹۰۰۰ پوند مس است.
آهنرباهای الکتریکی.
موتورها، مخصوص موتورهای الکترومغناطیسی.
لامپ‌های خلأ، لامپ‌های پرتوی کاتدی و مگنترون‌های اجاق‌های مایکروویو.
در وسایل آشپزی، از جمله ماهی‌تابه که در مسگری ساخته می‌شوند.
وسایل موسیقی، به‌خصوص سازهای بادی.
به عنوان یک بیواستاتیک در بیمارستان‌ها و پوشاندن قسمت‌های مختلف کشتی برای حفاظت در برابر بارناکل‌ها و ماسل‌ها.
ترکیباتی مانند محلول فلینگ که در شیمی کاربرد دارد.
سولفات مس به‌عنوان سم و پایه تولید اکثر ترکیبات مسی است. ماده مؤثرهٔ قارچ‌کش‌های مسی، برای کنترل بیماری‌های قارچی و بیماری‌های باکتریایی گیاهان، مس است.
با ترکیب مس با طلا و تولید آلیاژ، می‌تواند استحکام طلا را افزایش داد. عیار طلا را مقدار مس در آن مشخص می‌کند؛ مثلاً طلای خالص ۲۴ عیار است و طلای ۱۲ عیار طلایی است که نیمی از آن طلا و مابقی آن مس است.
مس، ماده کلیدی خودروهای الکتریکی بوده و در یک خودروی الکتریکی چهار برابر بیشتر از یک خودروی معمولی مس استفاده شده‌است.
پوشش بام، آب‌بندی
استفاده از مس در فیلترها و کولرهای آبی برای تضمین سلامت توصیه می‌شود.[نیازمند منبع]
مس در پزشکی و دامپزشکی نیز استفاده می‌شود. تحقیقات در مورد کاربرد مس در داروهای ضد تکثیر سلولی و سرطان نیز ادامه دارد.
مقدار اندکی از مس به فلزات دیگر برای اهداف مختلف مثل افزایش مقاومت در برابر پوسیدگی در فولاد سازه‌ای، سهولت کار با چدن و افزایش مقاومت در آلومینیم، اضافه می‌شود. ورقه نازکی از مس یا آلیاژهای آن به صورت آبکاری روی فلزات مختلف یا پلاستیک کشیده می‌شود و سطوح آن‌ها را هادی می‌نماید که در صنعت کاربرد زیادی دارد.
از مس برای تهیه رنگ‌های شیشه و سرامیک نیز استفاده می‌شود. همچنین از نمک‌های مس برای محافظت چوب‌ها بهره می‌برند.
خاصیت ضد میکروبی مس و آلیاژهای آن

ظهور مقاومت میکروب‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها جان میلیون‌ها انسان را تهدید می‌کند. پس از آزمایش‌های کلینیکی و آزمایشگاهی بسیار در کشورهای مختلف جهان، ثابت شد که بسیاری از میکروارگانیسم‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک، روی سطوح مسی کشته می‌شوند. . در سال ۲۰۰۸ سطح مس به‌عنوان اولین ماده جامد ضد میکروبی؛ قارچ‌کش، باکتری‌کش و نابودکننده ویروس، توسط آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده آمریکا به ثبت رسید. و بیش از ۴۷۹ آلیاژ مس (جرم مس موجود در آلیاژها حداقل باید ۶۰٪ باشد) برای حفظ سلامت عمومی به ثبت رسیده‌است.
نتایج آزمایش‌ها از این قرار است: سطح مس به‌طور پیوسته آلودگی باکتریایی را در مدت دو ساعت به ۹۹٬۹ درصد کاهش داده و حتی پس از آلودگی مجدد، آلودگی کاهش می‌یابد. سطح مسی بازدارنده شکل‌گیری و رشد باکتری در طول مدت دو ساعت است.
مشاهده شده‌است که مس با سرعت 8-7 log در ساعت میکروب‌ها را می‌کشد. هنوز هیچ میکروارگانیسمی کشف نشده‌است که بتواند در تماس با سطح مس مقاوم باشد. مس نه تنها باکتری و عوامل بیماری ویروسی را می‌کشد بلکه همچنین به سرعت اسید نوکلئیک ماده ژنتیک را نابود می‌کند و از این روی است که سلول باکتری هیچ شانسی برای جهش و راهی برای ورود به میکروب‌های دیگر را ندارد، فرایندی که انتقال افقی ژن - HGT - خوانده می‌شود. در نتیجه از گسترش نسل بعدی باکتری پیشگیری می‌شود. سطح مس با نحوه اثر طیف وسیع ضد میکروب، باکتری‌کش، ضدویروس و قارچ‌کش است.
برآورد شده‌است که حدود ۸۰٪ بیماری‌های عفونی از راه تماس منتقل می‌شوند. استفاده از سطوح مسی در بیمارستان‌ها به ویژه در بخش مراقبت‌های ویژه برای دستگیره درها، شیر آب و اهرم سرویس بهداشتی، فلز تخت بیمار، میله میز بیمار، آنژیوکت، محل تماس زنگ‌ها و چراغ‌ها، نه تنها چرخه انتقال آلودگی میکروبی را مختل می‌کند بلکه فعالانه خطر مقاومت باکتریایی را کاهش می‌دهد و مانع شیوع عفونت به دیگران می‌شود. در یک آزمایش کلینیکی انجام شده با استفاده از سطوح مسی در بخش مراقبت‌های ویژه میزان عفونت‌های بیمارستانی به میزان ۸۵٪ کاهش یافته‌است. این استراتژی، در کنار رعایت بهداشت دست‌ها و اصول بهداشتی معمول می‌تواند حرکت به سمت نابودی کابوس مقاوم بودن میکروب‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها باشد.
خاصیت ضد میکروبی مس و آلیاژهای آن > مقایسه خاصیت ضد میکروبی سطوح نقره و مس

خاصیت ضد میکروبی نقره ذاتاً قوی تر از مس است. اما کارایی ضد میکروبی سطح نقره، تنها در دمای بالا (۳۵ درجه سانتیگراد) و رطوبت بالا (۹۰٪ یا رطوبت نسبی بیشتر) عمل می‌کند. در حالی‌که، سطح مس در دمای معمولی اتاق (۲۲ درجه سانتیگراد) و رطوبت عادی (۵۰٪) توانایی کشتن ۹۹٫۹٪ میکروب‌ها را دارد.
تا پیش از این مطالعه، نقره برای دمای عادی اتاق که در بیمارستان هم وجود دارد، آزمایش نشده بود. در تحقیق آزمایشگاهی انجام شده در ماه مه ۲۰۱۰ روی باکتری MRSA، در بیمارستانی در شهر بیرمنگام، مشاهده می‌شود که سطح مس با سرعت log 7، در مدت ۷۵ دقیقه، باکتری را نابود کرده‌است. اما سطوح دارای نقره در مدت ۳۶۰ دقیقه، کارکرد معناداری نداشته‌اند.
نقش زیست‌شناختی

وجود مس برای کلیه گیاهان و حیوانات عالی ضروری است. مس در آنزیم‌های متنوعی، از جمله در سیتوکروم اکسیداز سی و آنزیم حاوی مس-روی به نام سوپراکسید دیسموتاز وجود دارد و فلز اصلی در رنگدانه حامل اکسیژن هموسیانین است.
RDA برای مس در بزرگسالان سالم ۹/۰ میلی‌گرم در روز است.
مس در جریان خون عمدتاً روی پروتئین پلاسمایی بنام سرولوپلاسمین حرکت می‌کند. اگرچه مس اول در روده جذب می‌شود، این عنصر همبسته با آلبومین به سوی کبد منتقل می‌شود.
یک حالت ارثی که بیماری ویلسون نامیده می‌شود موجب باقی ماندن مس در بدن و عدم ورود آن به صفرا توسط کبد می‌شود. این بیماری در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به آسیب‌های کبدی و مغزی شود.
مس نیز به مقدار بسیار کم در تولید کلروفیل، پروتئین، کربوهیدرات‌ها و همچنین در فعال ساختن برخی از آنزیم‌ها مورد نیاز است. در صورت کمبود مس برگ‌ها کوچک مانده و سرشاخه‌های جوان را دچار برگ سوختگی می‌کند. هر چه واکنش خاک اسیدی‌تر باشد، مس قابل استفاده‌تر است. برای رفع کمبود مس از سولفات مس به تنهایی و گاهی مخلوط با آهک (به نام ترکیب بردو) استفاده می‌شود.
نقش زیست‌شناختی > کارکردهای مس در بدن انسان

مس به فرایند سوخت‌وساز بدن کمک می‌کند، سلول‌های مغزی با کمبود مس در انجام کارهای خود ناتوانند یا بسیار ضعیف عمل می‌کنند، مس باعث کمک در جذب و استفاده آهن در بدن می‌شود. مس یکی از مواد اولیه بسیاری از آنزیم‌های حیاتی بدن است. مس یک آنتی‌اکسیدان است و رادیکال‌های آزاد را نابود می‌کند که این به بدن کمک می‌کند تا با رادیکال‌های آزاد و آسیب‌های آن‌ها مانند پیری زودرس، سرطان، تخریب سلول‌های بدن و غیره مقابله کند. مس توسط سلول‌های انسان از جمله سلول‌های مغزی مورد استفاده قرار می‌گیرد تا آنجا که در عملکردهای مغز نقش پایه‌ای دارد. سلول‌های خون برای رشد و ادامه حیات نیازمند مس هستند.
اولین سند پزشکی بشر پاپیروس اسمیت است که بین سال‌های ۲۶۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد نوشته شده‌است. به گواه این اثر، از مس برای ضدعفونی زخم‌ها و پاکی آب آشامیدنی استفاده می‌کرده‌اند. به علاوه یونانی‌ها، رومی‌ها و آزتک‌ها، چینی‌ها برای درمان اعضای لرزان (احتمالاً منظور صرع بوده‌است)، درمان زخم‌های سوختگی، بیماری‌های پوستی مانند جرب، همین‌طور لک‌های پوستی روی گردن و گلو درد از مس سود می‌جستند. در حالی‌که در ایران باستان و هند از مس برای عفونت‌های چشمی، عفونت‌های پوستی و عفونت دستگاه تناسلی استفاده می‌شد. گزارش مستندی وجود دارد که سربازان یونانی برای جلوگیری از عفونت زخم، قسمتی از شمشیر برنزی را به درون زخم باز وارد می‌کردند.
مس در ایران > صادرات

وجود معادن متعدد مس در ایران و صادرات آن به سایر کشورها باعث شده تا ایران تأمین‌کنندهٔ حدود ۳ درصد از ذخایر مس دنیا باشد. به عنوان مثال طی ۷ ماهه اول سال ۹۵ حدود ۲۰۰ کیلوگرم شمش مس به دیگر کشورها صادر شده‌است، که چیزی در حدود ۱٬۱۹۳٬۳۷۶ دلار است.
یک قرص ساخته شده از مس با درجهٔ پالودگی ۹۹٫۵ درصد. برای نشان دادن کریستالیتها از قالبگیری پیوسته و فرایند سونش بهره برده شده‌است.
استفاده از لوله‌های مسی برای لوله‌های آب مصرفی و لوله‌کشی فاضلاب
ظروف مسی سنتی ایران
شمش خالص مس فروشان در ایران
استفاده از مس در زیورآلات
حلقه های کایسر- فلیشر که قرنیه چشم را احاطه کرده اند و از رسوب مس تشکیل شده است
کاتد مس خالص صادراتی مس فروشان ایران
اسب عریان

| اسب عریان | اسب عریان |
| --- | --- |
کارگردان: فرانکو روسِـتی
تهیه‌کننده: فرانکو روسِـتی جک لاودر
نویسنده: فرانکو روسِـتی فرانچسکو میلیتسیا
داستان: جووانی بوکاچو: دکامرون
بازیگران: باربارا بوشه دن باکی رنتسو مونتانیانی
موسیقی: دتو ماریانو
فیلم‌بردار: روبرتو جیرومتی
تدوین‌گر: ماریو مورا
تاریخ‌های انتشار: ۱۹۷۲
مدت زمان: ۱۰۰ دقیقه
کشور: ایتالیا
زبان: ایتالیایی 
باربارا بوشه در صحنه‌ای از فیلم.
اسب عریان (ایتالیایی: Una cavalla tutta nuda) یک کمدی سکسی سبک ایتالیایی به کارگردانی فرانکو روسِـتی است که در سال ۱۹۷۲ منتشر شد.
بازیگران

دن باکی
باربارا بوشه
رنتسو مونتانیانی
ویتوریو کونجا
پیترو توریسی
لئوپولدو تریئسته
اِدا فرونائو
گیگو مازینو