stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ساری‌قیه (مراغه)

village در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| ساری‌قیه (مراغه) ساری قیه | ساری‌قیه (مراغه) ساری قیه |
| --- | --- |
village: village
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان مراغه
بخش (تقسیمات کشوری): بخش سراجو
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان سراجوی جنوبی
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • کل: ۳۳۹
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
ساری‌قیه یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان سراجوی جنوبی بخش سراجو شهرستان مراغه واقع شده‌است.
روستای ساری­قَیه از توابع بخش سراجو دهستان سراجوی غربی در حاشیه جنوبی حوضۀ رودخانۀ لیلان­ چای و در همسایگی روستاهای اوخچی، گؤیجۀ­قلعه، کوسه­ صَفر و قَطان (قاتان) واقع شده است. این روستا در فاصله 30 کیلومتری (خط مستقیم)، جنوب­شرقی شهر مراغه و 8 کیلومتری جاده آسفالته مراغه به سَراَسکند (هشترود) قرار گرفته است. در گذشته محل دسترسی به روستا با مشکلات زیادی همراه بوده و امروزه با آسفالت شدن مسیر ارتباطی تا حدودی امکان دسترسی و تردد برای مردم روستا هموار شده است.
براساس مطالعات باستان شناسي که توسط هياتي به سرپرستي سعيد ستارنژاد از دانشگاه محقق اردبيلي انجام شده است؛  روستای ساری­ قَیه در حاشیه رودخانۀ لیلان­چای و در کمرکش کوه صخره­ای شکل گرفته است. نام­جای روستای ساری­قَیه از دو واژۀ ترکی «ساری» به معنای زرد رنگ، و از پسوند «قَیه / قایا» به معنای صخره الهام گرفته، که وجه­ تسمیۀ روستا، نشانگر شکل­گیری روستا در دامنۀ صخره­ است  در اين روستا تعدادي فضاي دستکند صخره اي قرار دارد که کاربري هاي چون آب انبار، پناهگاهي داشته و متعلق به عصر آهن و دوران اسلامي است.
دودمان چینگ

پرچم سلطنتی دودمان چینگ از سال ۱۸۸۹ تا ۱۹۱۲ میلادی.
دودمان چینگ (چینی: 清朝) دودمانی تونگوزی تباربا فرهنگ چینی بود که با نام‌های پادشاهی چینگ بزرگ، چینگ بزرگ، یا دودمان منچو نیز شناخته می‌شود، چهارمین امپراتوری بزرگ جهان و آخرین سلسله پادشاهی در چین بود که از سال ۱۶۴۴ تا ۱۹۱۲ میلادی بر چین حکمرانی می‌کرد. این دودمان با براندازی دودمان مینگ به قدرت رسید و با تشکیل جمهوری چین عمر این سلسله پایان یافت.
تاریخ

این سلسله توسط فردی از قبیله جورجی، طایفه آیسین-گیورو در منچوری واقع در شمال‌شرقی چین کنونی بنیان گذاشته شد. رئیس قبیله جورچن به نام نورهاچی فردی که در واقع تابع مینگ بود، در اواخر قرن شانزدهم میلادی شروع به متحد کردن خانواده‌های جورچن به سیستمی نظامی به نام بنرها کرد و به مرزهای مینگ، مغولان و چوسان هجوم آورد
سلسله چینگ برای اولین بار در سال ۱۶۳۶ توسط منچوها در منچوری (منطقه شمال شرقی چین کنونی) بنیان‌گذاری شد. در سال ۱۶۴۴ پایتخت چین در پکن توسط رهبر شورشیان لی زیچنگ تسخیر شد، این موضوع باعث شد منچوها از فرصت استفاده کنند و با شکست دادن سلسله مینگ و شورشیان، پایتخت را تصرف کنند و سلسله خود را در چین تأسیس کردند. منچوها با اتخاذ شکل حکومت مینگ، و ادامه به‌کارگیری مقامات مینگ، به شورش‌ها پایان دادند.
با این حال، برای تضمین کنترلشان بر دولت، سلسله چینگ اطمینان حاصل کرد که نیمی از مقامات سطح بالاتر از منچوها باشند. آنها به رهبران نظامی چینی که تسلیم شدند، درجات اشراف اعطا کردند، و با تشکیل ارتش استاندارد سبز سازماندهی شده، ارتشی که در سرتاسر قلمروشان برای محافظت، در برابر شورش‌های محلی مستقر بود، پایه‌های دولتشان را مستحکم تر کردند.
این امپراتوری در قرن ۱۸ به اوج خود رسید و از آن زمان رو به افول نهاد. دوران این سلسله همزمان با آغاز مدرن‌سازی چین و همچنین دخالت‌ها و کشمکش‌ها با دولت‌های استعماری بود. آخرین پادشاه این سلسله پویی در ۱۲ فوریه ۱۹۱۲ از سلطنت خلع شد.
شهرستان کارتوزه

مکان در 23x15px|border |alt=|link= لهستان
| شهرستان کارتوزه Powiat kartuski | شهرستان کارتوزه Powiat kartuski |
| --- | --- |
شهرستان: شهرستان
  نشان:   نشان
موقعیت شهرستان کارتوزه در نقشه: موقعیت شهرستان کارتوزه در نقشه
مختصات (Kartuzy): ۵۴°۲۰′ شمالی ۱۸°۱۲′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۳۳۳°شمالی ۱۸٫۲۰۰°شرقی﻿ / 54.333; 18.200: مختصات (Kartuzy): ۵۴°۲۰′ شمالی ۱۸°۱۲′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۳۳۳°شمالی ۱۸٫۲۰۰°شرقی﻿ / 54.333; 18.200
استان: استان پومرانی
کرسی: کارتوزه
گمینا:  Total 8 Gmina Chmielno Gmina Kartuzy Gmina Przodkowo Gmina Sierakowice Gmina Somonino Gmina Stężyca Gmina Sulęczyno Gmina Żukowo 
مساحت: مساحت
 • Total: ۱۱۲۰٫۰۴ کیلومتر مربع (۴۳۲٫۴۵ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • Total: ۱۰۹٬۳۱۱
 • تراکم: ۹۸/کیلومتر مربع (۲۵۰/مایل مربع)
 • شهری: ۲۱۵۶۵
 • Rural: ۸۷۷۴۶
Car plates: GKA
وبگاه: http://www.kartuskipowiat.com.pl
شهرستان کارتوزه (به لاتین: Kartuzy County) یک شهرستان در لهستان است که در استان پومرانی واقع شده‌است.
خصوصیات

شهرستان کارتوزه ۱٬۱۲۰٫۰۴ کیلومترمربع مساحت و ۱۰۹٬۳۱۱ نفر جمعیت دارد.
استان کنسپسیون (شیلی)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= شیلی
| استان کنسپسیون Provincia de Concepción | استان کنسپسیون Provincia de Concepción |
| --- | --- |
استان: استان
استان کنسپسیون: استان کنسپسیون
مختصات: ۳۶°۵۸′ جنوبی ۷۲°۵۶′ غربی﻿ / ﻿۳۶٫۹۶۷°جنوبی ۷۲٫۹۳۳°غربی﻿ / -36.967; -72.933: مختصات: ۳۶°۵۸′ جنوبی ۷۲°۵۶′ غربی﻿ / ﻿۳۶٫۹۶۷°جنوبی ۷۲٫۹۳۳°غربی﻿ / -36.967; -72.933
منطقه: بیوبیو
مرکز: کنسپسیون
حکومت: حکومت
 • فرماندار: Eric Aedo Jeldres
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٬۴۳۹٫۳ کیلومتر مربع (۱۳۲۷٫۹ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۹۱۲٬۸۸۹
 • تراکم: ۲۷۰/کیلومتر مربع (۶۹۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۴- (CLT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۳- (CLST)
کد منطقه: ۴۱ (۵۶)+
وبگاه: gobernacionconcepcion.gov.cl
استان کُنسپسیون (به [Provincia de Concepción] Error: {{Lang-xx}}: متن دارای نشانه‌گذاری ایتالیک است (راهنما)) یکی از چهار استان منطقه بیوبیو شیلی است. مرکز استان شهر کنسپسیون دومین شهر بزرگ شیلی پس از سانتیاگو است.
زبان چینی
نام

نام چین در فارسی امروزی از واژه چین در پارسی میانه ریشه گرفته که خود از زبان سانسکریت و واژهٔ قدیمی‌تر چینا گرفته شده‌است که با توجه به قدمت آن (سده پنجم پیش از میلاد) هنوز مشخص نیست که دقیقاً از کدام واژه گرفته شده‌است.
ورود این واژه به زبان‌های اروپایی در سده ۱۶ (میلادی) رخ داد، جایی که واژه چین وارد زبان پرتغالی شد و از پرتغالی وارد انگلیسی و سایر زبان‌های اروپا گردید.
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ زبان چینی
نخستین اثر مکتوب به زبان چینی مربوط به بیش از ۳۰۰۰ سال پیش در زمان دودمان شانگ است. با تکامل چینی در این دوره، گونه‌های مختلف محلی به مرور نسبت به هم غیرقابل درک شدند. در واکنش، دولت‌های مرکزی بارها و بارها در صدد ترویج یک زبان معیار واحد بودند.
تاریخ > چینی کهن

مقالهٔ اصلی: چینی کهن
نخستین نمونه‌های چینی مکتوب، کتیبه‌های الهی هستند که به خط جیا گو ون در حدود ۱۲۵۰ سال پیش از میلاد در اواخر دوران دودمان شانگ نوشته شدند. محققان با انجام روش‌های مختلف، سعی در بازسازی واجی چینی کهن دارند. ادبیات چینی در اواخر دورهٔ دودمان ژو به اوج و شکوفایی رسید و آثاری همچون منتخبات کنفوسیوس نوشته شد که منجر به پدید آمدن چینی کلاسیک شد. اگرچه بسیاری از جزئیات ناشناخته باقی مانده‌است، اما اکثر محققان بر این باورند که چینی کهن با چینی میانه تفاوت‌های بسیاری دارد.
تاریخ > چینی میانه

مقالهٔ اصلی: چینی میانه
چینی میانه زبانی بود که در دوران سلسله‌های شمالی و جنوبی و همچنین حکمرانی دودمان‌های سوئی، تانگ و سونگ کاربرد داشت. چینی میانه زبان واژه‌نامه قافیه چیه‌یون مربوط به سال ۶۰۱ میلادی است. اعتقاد برخی زبان‌شناسان بر این است که این واژه‌نامه در بر گیرنده گویش معیار چینی آن زمان بوده که در چانگ‌آن، پایتخت دودمان‌های سوئی و تانگ رواج داشته‌است. هرچند تحقیقات اخیر نشان داده که چیه‌یون ترکیبی از سنت‌های خوانشی و شاعرانه شمالی و جنوبی در اواخر دوره سلسله‌های شمالی و جنوبی بوده‌است.
تاریخ > گونه‌های کلاسیک و ادبی

مقالهٔ اصلی: زبان چینی کلاسیک
رابطه چینی‌های گفتاری و نوشتاری بسیار پیچیده‌است. گونه‌های گفتاری آن با میزان‌های مختلفی تکامل یافته‌اند، در حالی که خود چینی نوشتاری بسیار کمتر تغییر کرده‌است. ادبیات چینی کلاسیک از دوره بهار و پاییز آغاز شد.
تاریخ > پیدایش گویش‌های شمالی

پس از سقوط دودمان سونگ شمالی، در طی حکمرانی دودمان کین و یوآن در شمال چین، یک گویش مشترک (که امروزه «ماندارین کهن» خوانده می‌شود) بر اساس لهجه‌های دشت شمال چین در اطراف پایتخت توسعه یافت. تا اوایل قرن بیستم، بیشتر مردم چین فقط با گویش محلی خود صحبت می‌کردند. مقامات دودمان‌های مینگ و چینگ در اقدامی، مدیریت امپراتوری را با استفاده از یک زبان مشترک بر اساس گونه‌های ماندارین به نام گوآنهوا (官话/官話، به معنای «زبان مقامات») انجام دادند. این زبان در بیشتر این دوران به صورت زبان کوینه برپایه گویش‌های موجود در اطراف نانجینگ درآمد و با این وجود، با هیچ گویشی کاملاً یکسان نبود. در اواسط قرن نوزدهم، گویش پکنی غلبه یافته بود و دانستن آن برای هر کار مرتبط با دربار امپراتوری لازم بود.
در دهه ۱۹۳۰، یک زبان ملی معیار به نام گویو (国语/國語، «زبان ملی») در چین پذیرفته شد. پس از درگیری‌های زیاد میان حامیان گویش‌های شمالی و جنوبی و تلاش برای ایجاد یک گویش مصنوعی بی‌طرف، سرانجام کمیسیون ملی وحدت زبان بر پایه گویش پکن در سال ۱۹۳۲ مستقر شد. جمهوری خلق نیز که در سال ۱۹۴۹ تأسیس شد این گویش معیار را حفظ کرد و آن را پوتونگهوا (普通话/普通話 «گفتار مشترک») نامید. اکنون زبان ملی در آموزش، رسانه‌ها و موقعیت‌های رسمی در سرزمین اصلی چین و تایوان استفاده می‌شود. در هنگ کنگ و ماکائو به دلیل گذشته استعماری و زبانی، زبان مورد استفاده در آموزش، رسانه‌ها، موقعیت‌های رسمی و زندگی روزمره همچنان کانتونی محلی است، اگرچه زبان معیار بسیار تأثیرگذار بوده و در مدارس تدریس می‌شود.
تاریخ > تأثیرات

زبان چینی به راه‌های مختلفی به کشورهای همسایه گسترش یافته‌است. ویتنام شمالی در سال ۱۱۱ قبل از میلاد به قلمرو امپراتوری هان افزوده شد و این دوره از کنترل چین تقریباً به‌طور پیوسته برای یک هزاره ادامه داشت. فرمانداری‌های ۴ گانه نیز در قرن اول پیش از میلاد در شمال کره تأسیس شدند، اما در قرن‌های بعدی از هم پاشیدند. آیین بودایی چینی بین قرن‌های ۲ و ۵ میلادی در شرق آسیا گسترش یافت و همگام با آن خواندن ادبیات و کتاب‌های مقدس به زبان چینی کلاسیک آغاز شد. چینی تا اواخر قرن نوزدهم در کره و به میزان کمتری ژاپن و تا اوایل قرن ۲۰ در ویتنام به عنوان زبان اداری و علمی حفظ شد. در این دوران دانشمندان از سرزمین‌های مختلف می‌توانستند با استفاده از چینی کلاسیک ارتباط نوشتاری برقرار کنند.
اگرچه این کشورها از زبان چینی صرفاً برای برقراری ارتباط نوشتاری استفاده می‌کردند، اما هر کشور سنت خود را در خواندن متون داشت. واژگان چینی با این تلفظ‌ها به‌طور گسترده‌ای به زبان‌های کره‌ای، ژاپنی و ویتنامی وارد شده‌اند و امروز بیش از نیمی از واژگان آن‌ها را تشکیل می‌دهند. این هجوم گسترده واژگان چینی منجر به تغییر در ساختار واجی این زبان‌ها شده و به توسعه ساختار مورایی در ژاپنی و به هم خوردن هماهنگی واکه‌ای در کره‌ای کمک کرده‌است.
اصطلاحات چینی وام گرفته شده در این زبان‌ها به گستردگی برای ایجاد واژگان مرکب برای مفاهیم جدید (همانند استفاده از ریشه‌های لاتین و یونانی باستان برای مفاهیم جدید در زبان‌های اروپایی) استفاده می‌شوند. و این گونه اصطلاحات جدید یا معانی جدید برای عبارات قدیمی پرشماری در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ برای نامگذاری مفاهیم و مصنوعات غربی ایجاد شد. این واژگان که با حروف چینی مشترک نوشته شده‌اند، آزادانه بین زبان‌ها وام گرفته می‌شوند. آن‌ها حتی به زبان چینی که معمولاً در برابر وام‌واژه‌ها مقاوم است نیز وارد شده‌اند؛ بنابراین نسبت واژگان چینی در زبان‌های فنی، انتزاعی یا رسمی بیشتر از گونه‌های گفتاری و غیررسمی است. به عنوان مثال، در ژاپن، کلمات چینی حدود ۳۵٪ کلمات در مجلات سرگرمی، بیش از نیمی از کلمات در روزنامه‌ها و ۶۰٪ کلمات در مجلات علمی را تشکیل می‌دهند.
ویتنام، کره و ژاپن هرکدام سامانه‌های نوشتاری را برای زبان‌های خود که ابتدا بر اساس نویسه‌های چینی بود ایجاد کردند اما بعداً آن را با الفباهای دیگری جایگزین کردند که منجر به پدید آمدن هانگول برای کره‌ای و کانا برای ژاپنی شد. با این حال، این‌ها تا اواخر قرن نوزدهم به ادبیات عامه محدود بودند. امروزه ژاپنی با خط ترکیبی با استفاده از حروف چینی (کانجی) و کانا نوشته می‌شود. زبان کره‌ای نیز در هر دو کره با نویسه‌های هانگول نوشته می‌شود، گرچه حروف چینی تکمیلی (هانجا) نیز به ندرت در کره جنوبی کاربرد دارند. ویتنامی نیز امروزه، در نتیجه استعمار فرانسه در گذشته، با الفبایی مبتنی بر لاتین نوشته می‌شود.
در فارسی واژه‌های چای، کنفسیوس، ووشو، کونگ‌فو و فنگ‌شویی در اصل ریشه‌ای چینی دارند.
واج‌شناسی

فرق عمده زبان چینی ماندارین با اکثر زبان‌های دیگر جهان در نواخت‌بر بودن آن می‌باشد. بدین صورت که هر هجا در این زبان (chang, chung, bei, ba, lai و…) در ۴ نواخت و تعدادی از هجاها نیز به صورت استثنائی در ۵ نواخت تلفّظ می‌شوند.
در نواخت اوّل هجا به صورت یکنواخت و کشیده تلفظ می‌شود.
در نواخت دوّم، در هنگام تلفّظ هجا صدای فرد به صورت تدریجی به سمت بالا می‌رود.
در نواخت سوّم صدای فرد ابتدا به سمت پایین سقوط می‌کند و سپس به سمت بالا اوج می‌گیرد.
در نواخت چهارم هجا به صورت دفعی و ضربتی تلفّظ می‌شود.
تلفّظ پنجم هم که به صورت استثنائی در برخی هجاها وجود دارد فاقد نواخت است و هجا به صورت معمولی بیان می‌شود.
واج‌شناسی > مثال از نواخت‌ها

به عنوان مثال هجای ma در نواخت اوّل معنی مادر را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(媽/妈). در نواخت دوّم معنای کَنَف را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(麻). در نواخت سوّم معنی اسب را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(馬/马). در نواخت چهارم معنای توامان سرزنش کردن و توهین کردن را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(罵/骂). در نواخت پنجم به عنوان جزء پایانی جمله سؤالی بکار می‌رود و جمله را سؤالی می‌کند و بدین شکل نوشته می‌شود:(嗎/吗).
تلفظ چهار نواخت ماندارین هجای
.
| نماد | پین‌یین | نوع | معنی |
| --- | --- | --- | --- |
| 妈/媽 | mā | سطح بالا | «مادر» |
| 麻 | má | خیز بالا | «کنف» |
| 马/馬 | mǎ | افت-خیز پایین | «اسب» |
| 骂/罵 | mà | خیز بالا | «سرزنش کردن» |
| 吗/嗎 | ma | خنثی | جزء پرسشی |
کانتونی معیار دارای ۶ نواخت است، برای مثال:
| نماد | جیوت‌پینگ | نوع | معنی |
| --- | --- | --- | --- |
| 诗/詩 | si1 | سطح بالا، افت بالا | «شعر» |
| 史 | si2 | خیز بالا | «تاریخ» |
| 弒 | si3 | سطح میانه | «کشتن» |
| 时/時 | si4 | افت پایین | «زمان» |
| 市 | si5 | خیز پایین | «فروشگاه» |
| 是 | si6 | سطح پایین | «بله» |
| 色 | sik1 | سطح بالا (ایستاده) | «رنگ» |
| 锡/錫 | sik3 | سطح میانه (ایستاده) | «قلع» |
| 食 | sik6 | سطح پایین (ایستاده) | «خوردن» |
دستور زبان

چینی بیشتر به عنوان یک زبان «تک‌هجایی» توصیف می‌شود که تا حدودی درست است. در واقع چینی کلاسیک و چینی میانه تک‌هجایی هستند. برای نمونه، در چینی کلاسیک، شاید ۹۰٪ کلمات با یک هجا و یک نویسه یکسان مطابقت دارند. در گونه‌های نوین چینی، معمولاً اینگونه است که یک تکواژ یک هجا است. فارسی در مقابل، واژگان چندهجایی فراوانی دارد، مانند «گربه»، «بالا»، «شیرین» و «نمایشگاه».
برخی از گونه‌های محافظه‌کار امروزی چینی جنوبی، به ویژه در میان واژگان پایه‌ای، بیشتر دارای کلمات تک‌هجایی هستند. با این حال، در زبان ماندارین نوین، بیشتر اسم‌ها، صفت‌ها و فعل‌ها عمدتاً چندهجایی هستند. دلیل اصلی این وضعیت دستوری‌شدگی است و تغییر صوتی نیز با گذر زمان باعث کاهش تعداد هجاهای موجود شده‌است. اکنون در ماندارین نوین، با وجود تفاوت‌های آوایی، فقط وجود حدود ۱۲۰۰ هجا ممکن است؛ در حالی که در ویتنامی حدود ۵٬۰۰۰ (هنوز هم بیشتر زبانی تک‌هجایی است) و در انگلیسی بیش از ۸٬۰۰۰ هجا وجود دارد.
در دستور زبان چینی صرف فعل وجود ندارد و هر فعل فقط یک شکل دارد. به عبارت دیگر شکل فعل بدون توجه به اسم یا ضمیر به همان صورت باقی می‌ماند. زمان فعل نیز با افزودن نویسه نشان داده می‌شود. همچنین هیچ شکل جمعی برای اسم‌ها و ضمایر وجود ندارد و برای جمع بستن اسم‌های مفرد، فقط نویسه‌های خاصی را باید افزود. روش ساخت صفت برتر یا برترین در زبان چینی نیز مانند فارسی نیست و با افزودن نویسه به صفت اصلی منتقل می‌شود. برای نمونه 小的 به معنای کوچک است و 较小的 به معنای کوچک‌تر.
ترتیب قرار گرفتن واژگان در جمله همانند زبان انگلیسی به صورت نهاد-فعل-مفعول است. صفت، عبارت قیدی و متمم دیگر عناصری هستند که همراه با اسم و فعل در جمله می‌آیند. عبارت قیدی پیش از فعل یا در بعضی موارد در ابتدای جمله و متمم نیز به دنبال یک عبارت فعلی یا صفت می‌آید.
چینی همچنین یک سامانه گسترده رابط شماری و واژگان اندازه‌گیری دارد. ضمیراندازی و نهاداندازی مرتبط با آن و ساختار پیاپی فعلی از دیگر ویژگی‌های قابل توجه چینی هستند.
واژگان

مجموعه نویسه‌های چینی از زمان باستان تاکنون بیش از ۲۰٬۰۰۰ نویسه را شامل می‌شود که امروزه تقریباً از ۱۰ هزارتای آن استفاده می‌شود. با این حال نباید نویسه‌های چینی را با واژگان چینی اشتباه گرفت. از آنجا که بیشتر کلمات چینی از دو یا چند نویسه تشکیل شده‌اند، تعداد واژگان چینی بسیار بیشتر از نویسه‌هاست. معادل دقیق‌تر برای نویسه چینی، تکواژ است، زیرا نویسه‌ها کوچکترین واحدهای دستوری را با مفاهیم جداگانه در زبان چینی نشان می‌دهند.
واژگان > وام‌واژه‌ها

مانند هر زبان دیگر، چینی شمار زیادی وام‌واژه را از فرهنگ‌های دیگر پذیرفته‌است. بیشتر واژگان چینی، از جمله واژگان که اشیای وارداتی و ایده‌ها، از تکواژهای بومی چینی تشکیل شده‌اند. با این حال، وام‌گیری آوایی مستقیم واژگان خارجی از زمان‌های گذشته ادامه داشته‌است.
شماری وام‌واژه از زبان‌های هندواروپایی نخستین در چینی مطرح شده‌است، همچون 蜜 (mì، «عسل»)، 狮/獅 (shī، «شیر») و همچنین شاید 马/馬 (mǎ، «اسب»)، 猪/豬 (zhū، «خوک»)، 犬 (quǎn، «سگ») و 鹅/鵝 (é، «غاز»). گروهی دیگر از واژگان در امتداد جاده ابریشم از دوران رواج چینی کهن وام گرفته شده‌اند که شامل 葡萄 (pútáo، «انگور»)، 石榴 (shíliu/shíliú، «انار») و 狮子/獅子 (shīzi، «شیر») و بیشتر دارای ریشه فارسی و ایرانی هستند. برخی دیگر از واژگان همچون 佛 (Fó، «بودا») و 菩萨/菩薩 (Púsà، «بوداسف») از متون مقدس بودایی وام گرفته شده‌اند و عمدتاً دارای ریشه‌های سانسکریت یا پالی (زبان‌های مقدس شمال هند) هستند. واژگان دیگری نیز، مانند 胡同 (hútòng، «کوچه»)، 琵琶 (pípá، «عود») و 酪 (lào/luò، «پنیر» یا «ماست») از زبان‌های مردم کوچ‌نشین پیرامون چین آمده‌اند. این واژگان بیشتر از زبان مردم قبایل بیابان گبی و مغول‌ها وام گرفته شده‌اند اما ریشه دقیق آن‌ها ناشناس است.
نوشتار

در زبان چینی نوشتار به دو صورت است:
چینی سنتی یا کلاسیک
چینی ساده‌شده
چینی سنتی خط اصیل زبان چینی می‌باشد که برای نخستین بار در زمان حکمرانی امپراتوری هان در چین پدیدار گشت و از آن زمان برای نگارش زبان چینی به کار می‌رفته‌است و اکنون در کشورهای جمهوری چین (تایوان)، هنگ کنگ، ماکائو و چینی‌های مقیم ایالات متّحده و غرب رایج است. چینی ساده‌شده در واقع ساده‌شده همان خط سنّتی است که در جمهوری خلق چین و سنگاپور رایج است. این خط به دستور مائو تسه‌تونگ مؤسّس جمهوری خلق چین از ساده کردن خط سنّتی به دست آمده‌است.
تعداد نویسه‌های این زبان که در چینی به آن‌ها خَنزی (汉字) به‌طور سنّتی بالغ بر ۷۰٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ عدد می‌باشد که البته امروزه همگی آن‌ها (جز برای کاربردهای ادبی و مطالعاتی) منسوخ شده‌اند و در حال حاضر یک چینی یا یک خارجی که می‌خواهد چینی بیاموزد، برای آنکه بتواند بگوید سواد کامل دارد باید تنها حدود ۱۰٬۰۰۰ کاراکتر را بخواند و بنویسد. امروزه برای آوانویسی یا لاتین‌نویسی این زبان از سیستمی مبتنی بر الفبای لاتین به نام پین‌یین استفاده می‌شود.
نمونه‌های ساده‌شدگی:
دسته‌بندی

زبان‌شناسان همه گونه‌های چینی را در کنار زبان‌های برمه‌ای، تبتی و سایر زبان‌های رایج در هیمالیا و توده‌کوه آسیای جنوب شرقی در خانواده زبان‌های چینی-تبتی قرار می‌دهند. گرچه این رابطه برای اولین بار در اوایل قرن نوزدهم مطرح شد و اکنون به‌طور گسترده‌ای پذیرفته شده‌است، بازسازی زبان نیا-چینی-تبتی بسیار کمتر از خانواده‌هایی همچون هندواروپایی و آستروآسیایی انجام شده‌است. دشواری‌های این کار شامل گوناگونی بالای زبان‌ها، عدم وجود تصریف در بسیاری از آن‌ها و اثرات تماس زبانی است. علاوه بر این، بسیاری از زبان‌های کوچکتر در مناطق کوهستانی صحبت می‌شوند که دسترسی به آن‌ها دشوار است و اغلب آن‌ها در مناطق حساس مرزی نیز هستند. درواقع انشعاب یک زبان اولیه به چینی و تبتی-برمه‌ای اغلب فرض می‌شود، اما تاکنون به‌طور قانع کننده‌ای اثبات نشده‌است.
گونه‌ها

نسبت شمار زبان اول گویشوران چینی
ماندارین (۶۵٫۷٪)
مین (۶٫۲٪)
وو (۶٫۱٪)
یوئی (۵٫۶٪)
جین (۵٫۲٪)
گن (۳٫۹٪)
هاکا (۳٫۵٪)
شیانگ (۳٫۰٪)
هوی (۰٫۳٪)
پینگ و سایر (۰٫۶٪)
مقالهٔ اصلی: گونه‌های چینی
در سرتاسر کشور چین زبان‌ها و گویش‌های مختلفی وجود دارد که اختلاف و فرق اکثر آن‌ها در چگونگی تلفّظ هجاها می‌باشد که در بالا توضیح داده شد. مثلاً یک هجا در زبان یک ناحیه با یک آهنگ خاص یک معنی می‌دهد و در ناحیه‌ای دیگر با همان طرز بیان و آهنگ معنی دیگر. مثلاً همان‌طور که گفته شد زبان رسمی یا ماندارین دارای ۴ آهنگ ولی زبان کانتونی که در جنوب این کشور در استان گوانگ‌دونگ (کانتون) رایج است دارای ۸ آهنگ برای تلفّظ هجاها می‌باشد.
گونه‌های چینی بیشتر در واج‌شناسی و تا حد کمتری در واژگان و نحو با یکدیگر تفاوت دارند. گونه‌های جنوبی نسبت به گونه‌های شمالی و مرکزی تمایل کمتری برای استفاده از همخوان‌های اولیه دارند، اما بیشتر اوقات همخوان‌های نهایی چینی میانه را حفظ می‌کنند. همه آن‌ها دارای نواخت واجی هستند ولی گونه‌های شمالی متمایل به تمایز لحنی کمتری نسبت به گونه‌های جنوبی هستند. بسیاری از آن‌ها دارای نواخت ساندی هستند که پیچیده‌ترین الگوهای آن در مناطق ساحلی از چجیانگ تا شرق گوانگ‌دونگ است.
گونه‌ها > رده‌بندی

زبان چینی به هفت گروه زبان اصلی (که به دلایل سیاسی در چین به عنوان لهجه تقسیم‌بندی می‌شوند) تقسیم می‌شود. این هفت گونه از نظر ساخت‌شناسی واژگانی و آوایی از یکدیگر به حدی متفاوت هستند که اغلب برای گویشوران سایر زبان‌ها غیرقابل درک هستند، چیزی شبیه زبان انگلیسی نسبت به آلمانی یا دانمارکی. بر اساس برآوردها در سال ۲۰۱۰ میلادی ۹۵۵ میلیون نفر از جمعیت ۱۳۴۰ میلیون نفری چین به گونه‌های مختلف زبان ماندارین به عنوان زبان اول صحبت می‌کنند که در حدود ۷۱ درصد جمعیت این کشور می‌باشند.
گونه‌های چینی عمدتاً بر اساس شیوه تکامل حروف ابتدایی از چینی میانه، در هفت گروه گویشی دسته‌بندی می شوند :
چینی ماندارین شامل چینی معیار، پکنی و سیچوآنی و همچنین زبان دونقانی که در آسیای مرکزی رایج است
چینی وو شامل شانگهایی
چینی گن
چینی شیانگ
چینی مین شامل هاکین
چینی هاکا
چینی یوئی شامل کانتونی
برخی زبان‌شناسان سه گروه زیر را نیز گروه‌هایی مجزا به‌شمار می‌آورند:
چینی جین (گاهی زیرگروه ماندارین)
چینی هوی (گاهی زیرگروه وو)
چینی پینگ (گاهی زیرگروه یوئی)
چندین گونه همچون گویش دانژو (رایج در دانژو در جزیره هاینان)، واشیانگهوا (رایج در غرب هونان) و شائوژو توهوا (رایج در شمال گوانگ‌دونگ) تاکنون رده‌بندی نشده‌اند.
گونه‌ها > چینی معیار

مقالهٔ اصلی: چینی معیار
چینی معیار که بر پایهٔ گویش پکن بنا شده‌است، زبان رسمی جمهوری خلق چین و جمهوری چین (تایوان) و یکی از چهار زبان رسمی سنگاپور است. این زبان یکی از ۶ زبان رسمی سازمان ملل می‌باشد. در محاوره روزمره منظور از ماندارین، زبان چینی استاندارد است نه زبان ماندرین که خود خانواده‌ای از زبان‌ها را پوشش می‌دهد.
به عنوان زبان خارجی

با توجه به اهمیت و نفوذ روزافزون اقتصاد چین در سطح جهان، آموزش ماندارین در مدارس ایالات متحده در حال رایج شدن است و این زبان به‌طور فزاینده‌ای درحال انتخاب شدن به عنوان رشته تحصیلی در بین جوانان در جهان غرب، مانند بریتانیا است. برای مثال در سال ۱۹۹۱ تعداد ۲٬۰۰۰ زبان آموز خارجی در آزمون رسمی مهارت‌سنجی چینی چین (که با نام HSK نیز شناخته می‌شود) شرکت کردند در حالی که در سال ۲۰۰۵، تعداد متقاضیان به شدت افزایش یافته و به ۱۱۷٬۶۶۰ رسید.
به عنوان زبان خارجی > در ایران

زبان چینی در ایران نیز در حال محبوب شدن است. اکنون رشته زبان چینی در دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی، علامه طباطبایی و دانشگاه اصفهان آموزش داده می‌شود. در تهران و برخی از مراکز استان‌ها نیز موسسات آموزش زبان چینی راه‌اندازی شده‌است.
نمونه‌ها

| معادل فارسی | نحوه تلفظ | متن چینی |
| --- | --- | --- |
| بله | Shì | 是 |
| خیر | bù | 不 |
| سلام | Nǐ hǎo | 你好 |
| حال شما چطور است؟ | Nǐ hǎo ma | ？你好吗 |
| اسم شما چیست؟ | Nǐ jiào shénme míngzi | ？你叫什么名字 |
| نام من _____ است. | ______ Wǒ jiào | _____我叫 |
| لطفاً | Qǐng | 请 |
| ممنون | Xièxiè | 谢谢 |
| ببخشید! / عذر می خواهم. | Dǎrǎo yixià | 打扰一下 |
| معادل فارسی | نحوه تلفظ |
| --- | --- |
متشکرم: xie xie
مهم نیست (خوش باش یا وظیفه‌ام بود): hen le yi
خواهش می‌کنم: bu ke qi
از کمکتان سپاسگزارم: gan xie ni de bang mang
این خوبیِ شما را می‌رساند: ni zhen hao
از شما قدردانی می‌کنم: gan xie ni de hao yi
ممنون از همه چیز: gan xie ni wei wo zhun bei de yi qie
ممنون. روز خیلی خوبی بود: gan xie ni zhe mehao de yi tian
تریپیتاکا کوریانا یک مجموعه از احکام بودایی به زبان چینی واقع در کره
درصد زبان‌های مورد استفاده بر روی اینترنت - چینی ٪۴

نویسه‌های چینی
پراکندگی گویش‌های مختلف زبان چینی در چین
مو یان نویسندهٔ معاصر چینی، برنده جایزه نوبل ادبیات در سال ۲۰۱۲
سابوگال

Municipality در Centro, 23x15px|border |alt=|link= پرتغال
| Sabugal | Sabugal |
| --- | --- |
Municipality: Municipality
  پرچمنشان:   پرچمنشان
منطقه: Centro
Subregion: Beira Interior Norte
Intermunic. comm.: Beiras e Serra da Estrela
ناحیه: Guarda
بخش‌ها: 30
حکومت: حکومت
 • شهردار: Manuel Rito Alves (PSD)
مساحت: مساحت
 • کل: ۸۲۲٫۷۰ کیلومتر مربع (۳۱۷٫۶۵ مایل مربع)
جمعیت (2011): جمعیت (2011)
 • کل: ۱۲٬۵۴۴
منطقهٔ زمانی: WET/WEST (UTC+0/+1)
وبگاه: http://www.cm-sabugal.pt
شهر سابوگال (به پرتغالی: Sabugal) در سابوگال در کشور پرتغال واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۲٬۳۰۰ نفر  است. در تاریخ ۹ دسامبر ۲۰۰۴ به عنوان شهر شناخته شد.
ایولین

مکان در 23x15px|border |alt=|link= فرانسه
| ایولین Yvelines | ایولین Yvelines |
| --- | --- |
شهرستان: شهرستان
  مهر:   مهر
مختصات: ۴۸°۵۰′ شمالی ۱°۵۵′ شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۸۳۳°شمالی ۱٫۹۱۷°شرقی﻿ / 48.833; 1.917: مختصات: ۴۸°۵۰′ شمالی ۱°۵۵′ شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۸۳۳°شمالی ۱٫۹۱۷°شرقی﻿ / 48.833; 1.917
ناحیه: ایل-دو-فرانس
شماره شهرستان: ۷۸
حکومت: حکومت
 • رئیس‌جمهور: پی یر بدیه
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۲۰۱۲ کیلومتر مربع (۴۶۳۸ مایل مربع)
 • آب: ۲۲۸۴ کیلومتر مربع (۸۸۲ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • کل: ۱۳۹۵۸۰۴
 • تراکم: ۱۲۰/کیلومتر مربع (۳۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۱+ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۲+ (CEST)
شهرستان ایولین  (به فرانسوی: Yvelines) در ناحیه ایل-دو-فرانس در کشور فرانسه واقع شده‌است.