سونای فنلاندی
آیین‌ها

سونا بخش جدایی‌ناپذیر زندگی فنلاندی‌هاست و در جای‌جای این کشور به چشم می‌خورد؛ از سواحل دریاچه‌های بی‌شمار گرفته تا آپارتمان‌ها، شرکت‌ها، ساختمان پارلمان در هلسینکی و حتی در عمق ۱۴۰۰ متری معدن پوهسالمی. سونا چنان در هویت ملی فنلاندی‌ها ریشه دارد که اگر فرصتی دست دهد، دست‌کم هفته‌ای یک‌بار به آن می‌روند؛ شنبه، روز سنتی سوناست.
سنت سونا در فنلاند چنان جایگاهی دارد که فنلاندی‌ها در سفرهای خارجی هم به‌دنبال سونا می‌گردند، حتی کلیسای فنلاندی‌ها در رودرهاید لندن هم سونای خود را دارد. سربازان فنلاندی در ماموریت‌های صلح‌بانی به سوناهایشان معروف‌اند؛ حتی در مأموریت صلح‌بانان سازمان ملل در اریتره، یکی از اولین ساختمان‌هایی که برپا شد، سونا بود. در دفترچه راهنمای نظامی فنلاند در زمان جنگ جهانی دوم آمده است که یک گردان تنها به هشت ساعت زمان نیاز دارد تا سونایی بسازد، آن را گرم کند و در آن حمام کند. سونا حتی در ارتش نیز کاملاً برابرخواهانه است و هیچ عنوان و سلسله مراتبی در آن مطرح نیست.
برای سونا رفتن، ابتدا باید بدن را شست (معمولاً دوش گرفت) و سپس وارد اتاق سونا شد. این اتاق معمولاً تا دمای ۸۰ تا ۱۱۰ درجه سانتی‌گراد گرم می‌شود. روی سنگ‌های داغی که روی kiuas (اجاق مخصوص گرم کردن سونا) قرار دارند، آب می‌ریزند. این کار باعث تولید مقدار زیادی بخار مرطوب به نام löyly می‌شود که رطوبت و دمای احساسی داخل سونا را بالا می‌برد. تنها این نوع خاص بخار löyly نام دارد و کلمه فنلاندی höyry (به معنی بخار) هرگز برای آن استفاده نمی‌شود، مگر در اصطلاحات علمی. معادل‌هایی برای löyly را می‌توان در زبان‌های فینی مانند زبان کارلیایی (löyly)، زبان استونیایی (leil)، زبان ووتی (leülü)، زبان وپس (l'öl') و زبان لیوونیایی (löul) یافت. معنای اصلی آن «روح، نفس، جان» بوده است و این معنی هنوز در زبان‌های اورالی مانند زبان اودمورت (lul)، زبان کومی (lol)، زبان مانسی (läl به معنی زندگی)، زبان خانتی (lil) و زبان مجاری (lélek) دیده می‌شود.
گاهی اوقات فرد از یک دسته برگ توس (غان) معطر به نام vasta (در فنلاند غربی vihta) برای زدن ضربات ملایم به بدن خود استفاده می‌کند. این کار ظاهراً ماهیچه‌ها را آرام کرده و سوزش نیش پشه را تسکین می‌دهد. وقتی گرما آزاردهنده می‌شود، معمولاً به دریاچه، دریا یا استخر می‌پرند یا دوش می‌گیرند. در زمستان، غلتیدن در برف یا شنا در حفره‌ای که در یخ دریاچه بریده شده (avanto)، جایگزین می‌شود. بعد از سونا، معمولاً در رختکن یا ایوان می‌نشینند و سوسیس، نوشابه یا آبجو می‌خورند.
پس از خنک شدن، دوباره به اتاق داغ برمی‌گردند و این چرخه تکرار می‌شود. تعداد و مدت این چرخه‌ها به ترجیح فرد بستگی دارد و معمولاً دو یا سه بار و بین ۳۰ دقیقه تا دو ساعت طول می‌کشد. در کلبه‌های تابستانی فنلاند، حمام کردن ممکن است تا پاسی از شب ادامه یابد، به خصوص در تابستان که شب‌ها تقریباً تاریک نمی‌شوند. جلسه سونا با یک شستشوی کامل به پایان می‌رسد.
برای کسی که در فنلاند بزرگ شده، قوانین غریزی هستند. بسته به اندازه، ترکیب، روابط و سن گروه، سه الگوی کلی وجود دارد: همه با هم به سونا می‌روند، زن و مرد جداگانه می‌روند، یا هر خانواده جداگانه می‌رود. سوناهای مختلط با افراد غیرخانوادگی در بین جوانان رایج‌تر است و برای افراد مسن یا در موقعیت‌های رسمی نادر است. نوجوانان معمولاً در مقطعی از رفتن به سونا با والدین خود دست می‌کشند.
در سونا پوشیدن لباس در اتاق داغ بی‌ادبی است، هرچند نشستن روی حوله کوچک یا pefletti (دستمال یکبار مصرف مقاوم به گرما و رطوبت) اشکالی ندارد (در سوناهای عمومی مثل استخرها ممکن است اجباری باشد). هنگام خنک شدن، معمولاً حوله دور بدن می‌پیچند. برای فنلاندی‌ها، سونا (به جز موارد معدود) یک مکان کاملاً غیرجنسی است و برهنگی در آن امری عادی و بی‌ارتباط با مسائل جنسی است. در فنلاند، «سونا» فقط به معنای سونا است و نه چیز دیگر. در سوناهای عمومی، پوشیدن مایو در اتاق داغ به دلایل بهداشتی ممنوع است: در بسیاری از استخرهای سرپوشیده، برای بهداشت، کلر به آب اضافه می‌شود و اگر مایو خیس وارد اتاق داغ شود، کلر بخار شده و برای افراد مبتلا به آسم یا آلرژی مشکل تنفسی ایجاد می‌کند.
در خانه‌ها یا اقامتگاه‌های تابستانی، معمولاً سونا را برای احترام به مهمان گرم می‌کنند و رد کردن آن ممکن است سخت باشد. اما اگر مهمان نخواهد، فنلاندی‌ها ناراحت نمی‌شوند، مخصوصاً اگر رفتن به سونا برای مهمان سخت باشد (مثلاً بخاطر آرایش)، ناخوشایند باشد (مثلاً به خاطر برهنگی یا سونای مختلط)، یا به هر دلیل دیگری (مثلاً نداشتن لباس اضافه یا دیر وقت بودن و…).