نسل‌کشی چرکس
به رسمیت شناختن نسل‌کشی

اخیراً، محققان و فعالان چرکس پیشنهاد داده‌اند که تبعیدها می‌توانند نمونه‌ای از مفهوم مدرن پاکسازی قومی تلقی شود، گرچه این اصطلاح در قرن نوزدهم مورد استفاده قرار نمی‌گرفت اما نظر به تخلیه سیستماتیک روستاها توسط سربازان روسی که با استعمار این سرزمین‌ها توسط روس‌ها همراه بود، ممکن است بتوان آن را پاکسازی قومی تلقی کرد. آنان تخمین می‌زنند که حدود ۹۰ درصد چریکس‌ها (بیش از سه میلیون) از سرزمین‌های اشغال شده توسط روسیه نقل مکان کرده‌اند. طی این وقایع و جنگ قفقاز که پیش از آن رخ داده بود، دست کم صدها هزار نفر «کشته شده یا در نتیجه قحطی جان باختند»، اما هنوز تعداد دقیق مشخص نیست.
بیانیه رئیس‌جمهور پیشین روسیه، بوریس یلتسین در ماه مه ۱۹۹۴ اذعان می‌کند که مقاومت در برابر نیروهای تزاری مشروع بوده‌است، اما وی «گناه دولت تزار را بخاطر نسل‌کشی» به رسمیت نشناخت. در سال‌های ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸، رهبران کاباردینو-بالکاریا و آدیغیه درخواستی برای تجدید نظر و عذرخواهی به دوما ارسال کردند. تا به امروز، مسکو هیچ پاسخی نداده‌است. در اکتبر سال ۲۰۰۶، سازمان‌های عمومی آدیغهٔ روسیه، ترکیه، اسرائیل، اردن، سوریه، ایالات متحده، بلژیک، کانادا و آلمان نامه‌ای به رئیس پارلمان اروپا فرستادند و درخواست کردند که نسل‌کشی آدیغه‌ها (چرکس‌ها) به رسمیت شناخته شود.
در ۵ ژوئیه ۲۰۰۵، کنگره چرکس، سازمانی که نمایندگان جوامع مختلف چرکس در فدراسیون روسیه را متحد می‌کند، از مسکو خواست که ابتدا نسل‌کشی را تصدیق کند و سپس به خاطر سیاست‌های تزاری، عذرخواهی کند. درخواست آنها تصریح می‌کند: «طبق اسناد رسمی تزاری، بیش از ۴۰۰۰۰۰ چرکس کشته شده‌اند، ۴۹۷٬۰۰۰ وادار به فرار به خارج از کشور و ترکیه شده‌اند و فقط ۸۰٬۰۰۰ نفر در سرزمین بومی خود زنده مانده‌اند.» پارلمان روسیه (دوما) این دادخواست را در سال ۲۰۰۶ طی بیانیه ای که در آن اقدامات گذشته رژیم شوروی و رژیم‌های پیشین، تأیید شده بود، رد کرد. ضمناً در این بیانیه تأکید شده بود که بر چندین مسئله و معضل معاصر در قفقاز بایستی از طریق همکاری غلبه کرد. نگرانی دولت روسیه این است که به رسمیت شناختن این واقعه به عنوان نسل‌کشی، احتمالاً ادعاهایی در خصوص غرامت مالی پدید خواهد آورد و علاوه بر آن، دیاسپورای چرکس برای بازگشت به وطن تلاش خواهد کرد.
در ۲۱ مه ۲۰۱۱، پارلمان گرجستان قطعنامه ای را تصویب کرد که اظهار می‌داشت کشتارهای جمعی «از پیش برنامه ریزی شده» چرکس‌ها توسط امپراتوری روسیه، همراه با «قحطی عمدی و بیماری‌های واگیر»، بایستی به عنوان «نسل‌کشی» شناخته شود و کسانی که طی آن حوادث از وطن خود اخراج شده‌اند، بایستی به عنوان «پناهنده» شناخته شوند. گرجستان، که روابط ضعیفی با روسیه دارد، از زمان جنگ روس-گرجستان در سال ۲۰۰۸، به گروه‌های قومی قفقاز شمالی پیوست. به دنبال رایزنی با دانشگاهیان، فعالان حقوق بشر و گروه‌های دیاسپورای چرکس و بحث‌های پارلمانی در تفلیس در سال ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، گرجستان اولین کشوری شد که از کلمه «نسل کشی» برای اشاره به این وقایع استفاده کرد. در تاریخ ۲۰ مه ۲۰۱۱، پارلمان جمهوری گرجستان در قطعنامهٔ خود اعلام کرد که نابودی گستردهٔ مردم چرکس (آدیغه) طی جنگ روسیه-قفقاز و پس از آن، مطابق آنچه در کنوانسیون لاهه ۱۹۰۷ و کنوانسیون سازمان ملل متحد ۱۹۴۸ تعریف شده‌است، قتل‌عام است.
سال بعد، در همان روز ۲۱ مه، بنای یادبودی در آناکلیا، گرجستان به منظور گرامیداشت درد و رنج چرکس‌ها احداث شد.
الکساندر اوتوف، رئیس خودمختاری فرهنگی ملی فدرال چرکس‌های روسیه می‌گوید: اصطلاح قتل‌عام در مصاحبه کومرسانت تأیید شده‌است:
"بله، من معتقدم که مفهوم نسل‌کشی چرکس‌ها تایید شده بود. برای درک اینکه چرا ما در مورد نسل‌کشی صحبت می‌کنیم، باید به تاریخ نگاه کنید. در طول جنگ روسیه-قفقاز، فرماندهان روسی نه تنها چرکس‌ها را اخراج کردند، بلکه آنها را از نظر جسمی نیز نابود کردند. نه تنها آنها را در جنگ کشتند بلکه صدها روستا را با غیرنظامیان آتش زدند. کودکان، زنان و سالمندان، هیچ‌کدام را مستثنی نکردند. کل مزارع محصولات زراعی رسیده، سوزانده شد. باغ‌ها تخریب شدند، تا چرکس‌ها نتوانند به سکونتگاه خود بازگردند. تخریب جمعیت غیرنظامی در مقیاس گسترده آیا این نسل کشی نیست؟"
در روسیه، یک کمیسیون ریاست جمهوری برای «مقابله با تلاش برای جعل تاریخ به زیان روسیه» با توجه به وقایع دهه ۱۸۶۰ تشکیل شده‌است.