اداد (ایزد)
توسعه تاریخی

در یافته‌های باستان‌شناسی، از منشا پرستش هدد اطلاعی در دسترس نیست. شیوه اصلی برای جستجوی ریشه‌های پرستش خدای آب‌وهوا، یافتن نماهای بصری است که از دوره‌های بعدی درباره او شناخته شده‌است؛ مانند توصیف گاو نر یا رعد و برق. هرچند که تصاویر گاو نر و شاخ گاو در هنرهای دوره نوسنگی و مس‌سنگی کشف شده‌، اما همان‌طور که در هنر دوره‌های بعدی نیز مشاهده می‌شود، این تصاویر لزوما خدای آب‌وهوا را منعکس نمی‌کنند، بل‌که به‌طور کلی تصاویر خدایان ارشد را نشان می‌دهند. نظریه پذیرفته‌شده این است که ریشه پرستش خدایان طوفان - چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص هدد - در دوران ماقبل تاریخ، به‌ویژه در مناطقی که باران و طوفان همراه با رعد و برق رایج بوده‌ (مانند شام باستان)، است. با آغاز کشاورزی در دوره نوسنگی، این نقش اهمیت بیشتری یافت. بارندگی متغیر طبیعی اصلی بود که محصولات کشاورزی را در جامعه بشری تحت‌تاثير قرار می‌داد. طوفان‌ همراه با بادهای شدید، رعد و برق و قابلیت‌های مخرب آن‌، باید تخیل انسان‌ها را برمی‌انگیخت.
اولین گواهی مکتوبی که در آن به هدد اشاره شده، در ایالت شهر باستانی ابلا (شمال‌غربی سوریه)، در عصر برنز (۲۵۰۰ پیش‌ از میلاد) یافت شده‌است. در ابتدا هدد خدای محلی که آینش منطقه‌ای بود، محسوب می‌شد. با این که در متون آیینی ابلا از هدد یاد می‌شود، اما بدیهی است که مرکز اصلی پرستش او در ابلا نبوده‌؛ خدای ارشد پانتئون ابلا، داگون - که به عنوان پدر هدد شناخته می‌شود - بوده‌است؛ در واقع مرکز اصلی پرستش هدد در حلب قرار داشته‌. با ظهور پادشاهی یمحاضی که حلب مرکز آن بوده، هدد از حلب در سراسر سوریه نفوذ پیدا کرد. در این دوره حلب «سرزمین هدد» نامیده می‌شده. معبد اصلی او بر روی تپه ارگ ​​در مرکز شهر قرار داشت که از قرن ۲۴ پیش‌ از میلاد تا حداقل قرن ۹ پیش‌ از میلاد، مورد استفاده قرار می‌گرفته. لقب «محبوب هدد» از القاب حاکمان یمحاضی بود.
مهاجرت قبایل عموری از ماری به شرق بین‌النهرین، در پایان هزاره سوم پیش از میلاد، منجر به توزیع گسترده پرستش هدد در بین‌النهرین شد. در این دوره، نسخه‌ای بین‌النهرینی از این خدا به‌وجود آمد که به نام «ادَد» شناخته می‌شد و نقش‌هایی از اساطیر سومری را جذب می‌کرد. برخلاف عبادت هدد در منطقه سوریه، در بابل و آشور، ادد به عنوان خدای ارشد‌ (در بابل مردوک و در آشور خدای آشور‌) شناخته نمی‌شد؛ بل‌که ادد جایگاه پایینی در پانتئون بین‌النهرینی داشت. در فهرست‌های خدایان بابلی و آشوری، ادد در جایگاه پس از خدای ماه سین و خدای خورشید شمش قرار داشت؛ در حالی که در شمال، هدد به همراه داگون در راس پانتئون قرار داشتند. به نظر می‌رسد که دلیل اصلی این جایگاه متفاوت، شرایط جغرافیایی متفاوت بین‌النهرین نسبت به منطقه شام باستان بوده‌؛ مانند کمبود نسبی بارندگی و اتکای اصلی کشاورزی به آبیاری از طریق دورهای دجله و فرات.
گسترش‌ امپراتوری هوری‌ها از فلات ارمنستان تا شمال شام، در قرن هفدهم پیش از میلاد، منجر به تغییر دیگری در پرستش هدد شد. از این دوره به بعد روند ادغام پرستش هدد با تشوب (خدای طوفان هوری) مشهود است. در حلب فرقه هدد به فرقه تشوب تبدیل شد و همسر او با الهه هوری هپات، ادغام شدند. این روند با تاسیس امپراتوری میتانی شتاب بیشتری گرفت. این پادشاهی منطقه وسیعی را در شمال شام - از شمال غربی ایران در شرق تا سواحل دریای مدیترانه در غرب - را تحت کنترل داشت. در این دوره پرستش تشوب به عنوان نسخه‌ای از هدد در کل منطقه پادشاهی برجسته بود. ادغام هویت بین هدد و تشوب زیرساختی را برای تغییرات در پانتئون هیتی‌ها از اواسط هزاره دوم پیش از میلاد تا فروپاشی آن در قرن ۱۲ پیش از میلاد تشکیل داد. هیتی‌ها در یک فرآیند تلفیق‌گرایی گسترده، عناصری را از تعدادی ادیان در منطقه زندگی خود پذیرفتند؛ هم از آناتولی، هم از هندواروپایی‌ها، و تا حد زیادی از هوری‌ها. این تلفیق‌گرایی، باعث شد تشوب در شکل ادغام شده خود با هدد، رئیس پانتئون هیتی بشود. اگرچه در بیشتر اسناد هیتی به نام اصلی هدد اشاره نشده‌است، اما از محتوای توصیفات و عبادات هیتی، مشخص می‌شود که منظورر هدد است. با وجود این‌که هدد در اثر تغییرات ژئوپلیتیک در منطقه دستخوش دگرگونی‌های فراوانی شد، اما عبادت هدد، مانند عبادت اصلی هزاره سوم پیش از میلاد او باقی ماند.
در همین دوره، عبادت هدد در مناطق سواحلی مدیترانه - از شمال اوگاریت تا جنوب قلمرو شهرهای کنعانی - برقرار شد. شواهدی از فرقه هدد در اسناد اوگاریتی و در متون معروف به «چرخه بعل» یافت می‌شود. در متون اوگاریتی و کنعانی از هدد در موارد متعددی با عنوان «بعل هدد» یا به تنهایی «بعل» یاد شده‌است. بعل عنوانی به معنای «مالک» یا «ارباب» است که هرچند به خدایانی به غیر از هدد نیز اطلاق می‌شده، ولی اکثر محققان موافق هستند که بعل در متون اوگاریتی-کنعانی، با خدای طوفان و باروری هدد و مظاهر محلی او مرتبط بوده‌؛ در اوگاریت بعل لقب هدد بود، اما با گذشت زمان این لقب به نام خدا و هدد به لقب یا صفت این خدا تبدیل شد. از کنعان پرستش بعل (هدد) در سرتاسر مدیترانه به دنبال امواج استعمار فنیقی‌ها در اوایل هزاره اول پیش از میلاد به مصر نیز گسترش یافت. در منابع مصری از این خدا با عنوان «بعل زفون» یاد می‌شود که با خدایان مصری ست یا حوروس برار بوده‌.
دقیقا مشخص نیست که تفاوت بین پرستش بعل-هدد در اوگاریت و عبادت او در شهرهای فنیقی در جنوب تا سواحل مدیترانه کنعان چیست؛ با این حال شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد که فرقه یک‌سان است. اکثر محققان معتقدند که منشا پرستش بعل در فرهنگ فنیقی، آیین هدد در سوریه باستان است که در نیمه دوم هزاره دوم پیش از میلاد به نام بعل تثبیت شد. همچنین این احتمال وجود دارد که تغییر نام هدد به بعل در چارچوب مبارزه سیاسی بین نخبگان منطقه صورت گرفته باشد، اگرچه هیچ مدرک ملموسی در این مورد وجود ندارد.
در عصر آهن، با فروپاشی پادشاهی‌های بزرگ در قرن ۱۲ پیش از میلاد، به ویژه فروپاشی امپراتوری هیتی‌ها، بازگشت به پرستش هدد به نام اصلی او در میان پادشاهی آرامی و ممالک سوری-هیتی در شمال شام و جنوب آناتولی مشهود است. این روند با حفظ عبادت او در نام‌های تشوب، ادد و بعل نیز همراه بوده. به‌نظر می‌رسد که در این مناطق، در هر فرهنگی پرستش خدای آب‌وهوا صورت می‌گرفته‌، اما به زبانی متفاوت و با نامی متناسب با آن زبان. اگرچه در این دوره حلب اهمیت استراتژیک خود را از دست داد، اما آشکار است که اهمیت آیینی خود را حفظ کرده‌بود؛ عمدتا به این دلیل که مرکز فرقه هدد بود. یکی دیگر از مراکز اصلی فرقه هدد در عصر آهن، در پادشاهی آرام-دمشق وجود داشت؛ در آنجا هدد را «رَمان» (رعدگر) می‌نامیدند. او معبدی به نام بیت-رمان در دمشق داشت. اگرچه این معبد در حفاری‌ها یافت نشده، اما در محل معبد ژوپیتر در شهر، یک کتیبه آرامی وجود دارد که ممکن است لایه‌های پیشین را منعکس کند که کشف نشده‌است. معابد هدد-رمان همچنین در مکان‌های دیگری در منطقه مرزی پادشاهی آرام-دمشق یافت شده‌است. در سایت بیت صیدا (که احتمالا متعلق به پادشاهی آرامی بوده) سنگ‌ یادبودی پیدا شده که شامل نقش برجسته‌ای از خدایی با شاخ و مسلح به شمشیر است. نظرات در مورد هویت این خدا متفاوت است؛ ممکن است این نقش هدد یا خدای ماه سین را به تصویر کشیده باشد.
فتح منطقه شام ​​شمالی، چه توسط امپراتوری بابلی نو، و چه توسط امپراتوری هخامنشی، هیچ تغییر اساسی در پرستش هدد ایجاد نکرد؛ احتمالا به‌دلیل خودمختاری مذهبی که این فرهنگ‌ها در اداره امپراتوری اعمال می‌کردند؛ با این حال از دوره هلنیستی به‌ بعد، روند ادغام مجدد ایزدان محلی سوریه با پانتئون خدایان یونانی و رومی مشهود است. در دوره هلنیستی و رومی، پرستش خدای طوفان همچنان ادامه داشت؛ با همان نقوش بصری، اما با نام‌های جدیدی مانند زئوس و ژوپیتر (خدایان حامل برخی از صفات خدای طوفان). آخرین شواهد پرستش هدد به این نام، از شهر هیراپولیس در قرن چهارم پیش از میلاد برمی‌آید. نام مستعار هدد به تدریج به نام مستعار ادودوس تغییر کرد. با ادغام هدد در پانتئون خدایان هلنیستی و رومی، در واقع آیین منحصر به فرد او متوقف شد و هرگز بازنگشت.