یافا
تاریخ کلی > فلسطین تحت قومیت بریتانیا > دهه ۱۹۳۰ و قیام ۱۹۳۶-۱۹۳۹ فلسطین

حکومت قیّم بریتانیا در سال ۱۹۳۱ سرشماری دیگری در فلسطین انجام داد.
در این سرشماری، جمعیت قضاء‌ یافا (معادل استان)، با افزایش ۲٫۲ برابری، به ۱۴۵٬۵۰۲ نفر رسیده بود که از بین، ۶۹٬۷۸۹ نفر یهودی، ۶۵٬۴۷۸ نفر از آنها عرب مسلمان، و ۹٬۹۲۱ نفر از آنها عرب مسیحی بودند.
جمعیت شهر یافا در این سال، ۵۱٬۸۸۶ نفر شمرده شد، که از این بین، ۳۶٬۰۴۶ نفر عرب مسلمان، ۹٬۱۳۲ نفر عرب مسیحی، و ۷٬۲۰۹ نفر یهودی بودند.
جمعیت شهر همسایه تل آویو ۴۶٬۱۰۱ نفر، همگی یهودی شمارده شد.
یافا بعد از بیت المقدس با جمعیت ۹۰٬۵۰۳ نفر، دومین شهر پرجمعیت فلسطین بود. مجموعا تل آویو و یافا بزرگرتین منطقه شهری فلسطین در این سال را تشکیل می‌دادند.
با این وجود، در این سرشماری، از بین تمامی شهر‌های فلسطین، شهر یافا دارای بیشترین جمعیت عرب فلسطینی بود.
بعد از چندین سال بن‌بست سیاسی در فلسطین، و بی نتیجه ماندن مذاکرات و تعاملات در به ثمر رساندن خواست استقلال اعراب فلسطین، روز به روز وضعیت در فلسطین و یافا متشنج‌تر و خشن‌تر شد. ۱۵ آوریل ۱۹۳۶، در منطقه عنبتا در کرانه غربی امروزی، میلیشیاهای وفادار به عزالدین قسام، به انتقام از کشتار او در سال پیش، به کاروانی از خودروها حمله کرده، و دو نفر یهودی، از جمله «اسرائیل خازان»، مهاجر یهودی از سالونیک یونان را کشتند. در واکنش، قوای میلیشیای صهیونیستی ایرگون، در پتاح تیکوا دو کارگر عرب که در آلاچیقی در حال استراحت بودند را کشتند. در روز بعد، ۱۷ آوریل ۱۹۳۶، تشیع جنازه «اسرائیل خازان» در تل آویو برگزار شد، در در آن چندین هزار نفر شرکت داشتند، و مشارکت‌کننده‌ها اقدام به ضرب و شتم اعراب در محل و تخریب املاک آنها کردند. دو روز بعد، در تاریخ ۱۹ آوریل ۱۹۳۶، در یافا با پخش شایعه این‌که اعراب زیادی در درگیری‌ها کشته‌شده‌اند، انبوهی از جمعیت فلسطینی عرب خشمگین به تظاهرات پرداخت، که بعد از مدتی افراد حاضر در این تظاهرات خشن شده و اقدام به شورش و چاقو زدن به یهویان در محل کردند، که در طول آن ۹ یهودی و ۲ عرب (توسط پلیس) کشته شدند.
از تاریخ ۲۲ آوریل، گروه‌های فعالین مدنی محلی در شهرها و روستاهای فلسطین، اعتصابی سراسری را آغاز کردند. این اعتصاب، با الهام گرفتن از اعتصابات مشابهی که در عراق و سوریه منجر به نتایج مثبتی در مبارزه ملت آن دو کشور علیه قوای استعماری شده بودند،‌ و همین‌طور حس سرخوردگی از اینکه قوای قیّم بریتانیایی هیچ آینده سیاسی مناسبی را به ملت فلسطین ارائه نمی‌داد، در تمامی بخش‌های اقتصادی، منجمله بندر یافا، مهمترین بندر و دروازه ورودی فلسطین، آغاز شد. در واکنش به این اعتصاب گسترده، قوای بریتانیایی مجبور به آوردن قوای استعماری خود از مالت و مصر شدند.
حدود یک ماه بعد، در ماه مه ۱۹۳۶، اتصال یافا به خدمات شهری مثل آب و برق قطع شده بود، مسیرهای ورودی به شهر قدیمی یافا مسدود شده بود، و به منظور سخت کردن رفت و آمد خودروهای نفربر بریتانیایی، خیابانهای شهر پر بود از قطعات شیشه و میخ. در ماه ژوئن، هواپیماهای جنگی بریتانیا بر روی شهر اعلامیه‌های عربی ریختند که به شهروندان گفته بود بالافاصله شهر را تخلیه کنند. یافا شاهد گسترده‌ترن تخریب‌ها و سرکوبها در طول این ماههای اول اعتصابات بود. در ۱۶ ژوئن ۱۹۳۶، مهندسین ارتش بریتانیا بین ۲۲۰ تا ۲۴۰ خانه شهر را در یک مسیر شرق به غرب تخریب کرده، یک مسیر باز شرقی-غربی در قلب شهر قدیمی ایجاد کرده، و حدود ۶٬۰۰۰ نفر از جمعیت یافا (بیش از ۱۰٪ کل جمعیت یافا) را بی‌خانمان کردند. روز بعد، درحالی که کشته‌های جنگی بریتانیا راه‌های خروج شهر را با بمباران مسدود کرده بودند، حدود ۱۵۰۰ نفر از قوای انگلیسی وارد یافا شدند و فاز دوم تخریب شهر، که انفجار خانه‌هایی در یک مسیر عمود، در امتداد شمالی-جنوبی بود را آغاز کردند. مقامات دولت قومیت انگلیسی ادعا کردند که این اقدامات نظامی بخشی از برنامه «زیباسازی» شهر قدیم بود.
فاز اول قیام فلسطین، فاز اعتصابات سراسری، سرانجام در ۱۱ اکتبر ۱۹۳۶، با کشتار حدود ۱۰۰۰ نفر عرب فلسطینی، سرانجام با سیاست‌ورزی بریتانیا و گفت‌و‌گوهای آنها با متحدان خویش در ممالک عرب همسایه مبنی بر فشار گذاشتن بر رهبریت سیاسی قیام فلسطین، به اتمام رسید. به مدت حدود یک سال در کشور وضع آرام بود. در این یک سال همگی منتظر اعلام گزارش نهایی کمیسیون پیل، کمیسیون ویژه انگلیسی که برای مطالعه وضعیت سیاسی اجتماعی که منجر به قیام شد، و ارائه پیشنهادهای رسمی برای آینده فلسطین به طرفین تشکیل شده بود. کمیسیون پیل در نهایت در ژوییه ۱۹۳۷، پیشنهاد تقسیم فلسطین به دو دولت عرب و یهودی، و کوچک شدن منطقه تحت قومیت بریتانیا به یافا، بیت المقدس، اراضی بین این دو شهر، جاده‌ها و خطوط ریلی متصل کننده این دو شهر. دولت عرب پیشنهادی قرار بود با دولت فرااردن متحد شود، و دولت یهودی پیشنهادی قرار بود شامل ساحل فلسطین کل بین بت یام-یافا و مرز لبنان و همینطور کل شمال فلسطین شود. این طرح همین‌طور پیشنهاد پاک‌سازی قومی حدود ۲۲۵ هزار نفر عرب فلسطینی را به منظور «تثبیت سیاسی» تقسیم فلسطین داد.
رهبران صهیونیست در فلسطین، بن گوریون و وایزمن از این طرح استقبال کردند، نه به خاطر این‌که تقسیم فلسطین را هدف پروژه صهیونیسم می دیدند، بلکه به این دلیل مرزهای پیشنهادی کمیسیون پیل را موقت، و قبول طرح تقسیم در این زمان را عملی مثبت در راستای تحقق سلطه صهیونیسم بر کل فلسطین می‌دیدند. به نقل از تاریخ‌دان اسرائیلی «بنی موریس»، بن گوریون از شمول طرح پاک‌سازی قومی در نتیجه کمیسیون ابراز خشنودی کرد، چرا که او پاکسازی قومی را زیربنای مهم در «تثبیت ملی [ملت اسرائیل] در وطن آزاد» می‌دید.رهبران عرب فلسطینی، طبعا این طرح را رد کردند. از دلایل احساس تحقیر کردن فلسطینی‌ها در رویارویی با این پیشنهاد، و رد آن
در این طرح، در حالی که دولت یهودی قرار بود استقلال کامل داشته‌باشد، در حالی که پیشنهاد پیل به جای تشکیل دولت مستقل فلسطینی، قصد دادن مناطق عرب کشور به حاکمیت فرااردن را داشت.
داده شدن حاصلخیزترین اراضی فلسطین به دولت یهودی، درحالی که به فلسطینی‌ها زمین‌های بایرتر کوهستانی کرانه غربی پیشنهاد شد، در دورانی که ۸۲٪ صادرات فلسطین محصولات مرکبات بود
طرح پاکٰ‌سازی قومی ۲۲۵ هزار نفر.
در نتیجه،‌ حدود چند ماه بعد‌تر، از ۲۶ ماه سپتامر ۱۹۳۷، قیام و خشونت‌ها از دوباره در سراسر فلسطین آغاز شد. در واکنش به قیام مسلحانه اعراب فلسطین،‌ میلیشیاهای رادیکال صهیونیستی ایرگون دست به انجام عملیات‌های تروریستی متعدد علیه غیرنظامیان و اتوبوس‌های عرب فلسطینی زد. یافا نیز در تاریخ ۲۶ اوت ۱۹۳۸، قربانی یک عملیات پرتلفات ایرگون در بازار سبزی‌فروشهای شهر بود. در این عملیات، ۲۴ نفر کشته و ۳۹ نفر مجروح شدند. این عملیات‌ها توسط «آژانس یهودی» (شاخه اجرایی «دولت-در-دولت» خودمختار صهیونیستی در شهرک‌های یهودی فلسطین به رهبری بن گوریون) محکوم شد.
از جمله تاثیرات مهم قیام سراسری ۱۹۳۶-۱۹۳۹ فلسطین، جدایی کامل اقتصادی جامعه‌های عرب و یهودی فلسطین بود، منجمله ساخت بندری جدید در ساحل دریای مدیترانه در تل آویو برای اتمام دادن به وابستگی شهرک‌های یهودی بر بندر یافا برای ارتباط با دنیای خارج.
با موفقیت بریتانیا، با همکاری قوای «آژانس یهودی»، در سرکوب قیام فلسطینی‌ها در سال ۱۹۳۹ و شروع جنگ جهانی دوم در همین سال، تحولات سیاسی فلسطین، در تاثیر از این جو جهانی، موقتا متوقف شد.
حکومت قیّم بریتانیا در سال ۱۹۳۸ سرشماری دیگری در فلسطین انجام داد. بر طبق این سرشماری
جمعیت قضاء‌ یافا (معادل استان)، با افزایش دو برابری نسبت به ۱۹۳۱، به ۲۸۹٬۸۴۱ نفر رسیده بود که از بین، ۱۹۹٬۳۶۵ نفر یهودی، و ۹۰٬۴۷۶ نفر غیر یهودی بودند. این سرشماری بر خلاف سرشماری‌های قبلی، اعراب را به مسلمان/مسیحی تقسیم نکرد، حتی از آنها هم نامی بجز «غیر-یهودی» نبرد. با وجود این‌که در سالهای پیش از این سرشماری، منطقه شاهد درگیریهای مرتبط با قیام سراسری فلسطینی بود، جمعیت یهودیان افزایش ۳ برابری نسبت به ۱۹۳۱ داشته. دلیل افزایش سریع نرخ مهاجرت یهودیان از اروپا بعد،‌ روی کار آمدن آلمان نازی بود و تثبیت این حکومتی که ایدئولوژی آن شامل تفکرات نفرت‌انگیز علیه یهودیان بود. در این مدت مشابه، جمعیت عرب افزایشی ۲۰٪ داشت.
جمعیت شهر یافا در این سال، ۷۱٬۰۰۰ نفر شمرده شد، که از این بین، ۵۵٬۰۰۰ نفر غیر یهودی (عرب فلسطینی)، و ۱۶٬۰۰۰ نفر یهودی بودند.
شهر همسایه تل آویو، پرجمعیت‌تری شهر فلسطین در این دوران، دارای جمعیت ۱۴۰٬۰۰۰ نفر، همگی یهودی.
یافا بعد از تل آویو، بیت المقدس با جمعیت ۱۲۵٬۰۰۰ نفر، و حیفا با جمعیت ۹۹٬۰۰۰ نفر چهارمین شهر پرجمعیت فلسطین بود. مجموعا تل آویو و یافا بزرگرتین منطقه شهری فلسطین در این سال را تشکیل می‌دادند.
با این وجود، در این سرشماری، از بین تمامی شهر‌های فلسطین، شهر یاف دارای بیشترین جمعیت «غیر یهودی» بود.
حکومت قیّم بریتانیا در سال ۱۹۴۵ سرشماری دیگری در فلسطین انجام داد. بر طبق این سرشماری
جمعیت قضاء‌ یافا (معادل استان)، با افزایش ۳۰٪، به ۳۷۸٬۸۰۰ نفر رسیده بود که از بین، ۲۶۴٬۱۰۰ نفر یهودی، ۹۳٬۰۷۰ نفر از آنها عرب مسلمان، و ۱۶٬۳۰۰ نفر از آنها عرب مسیحی بودند (مجموعا ۱۰۹٬۳۷۳ نفر عرب فلسطینی).
جمعیت شهر یافا در این سال، ۹۴٬۳۱۰ نفر شمرده شد، که از این بین، ۵۰،۸۸۰ نفر عرب مسلمان، ۱۵٬۴۰۰ نفر عرب مسیحی (مجموعا ۶۶٬۲۸۰ نفر عرب فلسطینی)، و ۲۸٬۰۰۰ نفر یهودی بودند.
شهر همسایه تل آویو، پرجمعیت‌تری شهر فلسطین در این دوران، دارای جمعیت ۱۶۶٬۰۰۰ نفر، همگی یهودی.
یافا بعد از تل آویو، بیت المقدس با جمعیت ۱۵۷٬۰۸۰ نفر، و حیفا با جمعیت ۱۳۸٬۳۰۰ نفر چهارمین شهر پرجمعیت فلسطین بود. مجموعاً تل آویو و یافا بزرگ‌ترین منطقهٔ شهری فلسطین در این سال را تشکیل می‌دادند.
با این وجود، در این سرشماری، از بین تمامی شهر‌های فلسطین، شهر یافا دارای بیشترین جمعیت عرب فلسطینی بود.