نام طبرستان
واژه‌شناسی و ریشه‌شناسی طبرستان > طَبَرسی و طورسی و کوهستان گاو نر

یک نکته وجود دارد و آن اینکه اگر لفظ تبر (طبر) را در معنی تبر هیزم‌شکنی به کار ببریم، یعنی؛ طبر (تبر) = تَوَر= تور در نتیجه خواهیم داشت: طبرسی = تَوَرسی (طَوَرسی) = تورسی (طورسی)
با این تفاسیر و این فرضیه، طَبَرسی (تَبَرسی) صورت دیگری از طورسی (تورسی) است. دو برداشت در اینجا قابل تأمل است: یکی طبر+ سی که شاید طبر دوش معنی شود و دیگری طبرسی یعنی منسوب به طَبَرس یا تَوَرس یا تورس.
در جستجوی ارتباطی میان تورس و تبرستان می‌گردیم تا ببینیم این برداشت، تا چه اندازه می‌تواند از منطق و صحت برخوردار باشد.
رشته‌کوه توروس (تورس) Taurus (به ترکی: Toros و گاه آلاداغ) رشته‌ای از کوه‌ها در شمال باختری فلات ایران است و جنوب کشور ترکیه است، و شامل ولایات باستانی پامفیلیه و کیلیکیه بوده است. رود فرات از این رشته کوه سرچشمه گرفته و به سوریه می‌ریزد. به نظر می‌رسد ساکنان اولیه آنان، قوم هوریان بوده‌اند؛ و آن مرکز امپراطوری سوریان باستان بوده است که نمادشان گاو نر bull بوده است.
اما توروس Taurus یا گاو نر، یا برج «ثور» نام دومین برج فلکی از دائرةالبروج نیز هست. دو هزار سال‌پیش این برج، بیشتر از زمینه صورت فلکی ثور (گاو) می‌گذشت و به همین نام باقی ماند؛ ولی امروزه بیشتر آن از زمینه صورت فلکی حمل (بره) می‌گذرد.
نماد گاو نر را همچنین منسوب به گاو کرتی مینوتور Minotaur می‌دانند. گاوی سفید که نیمی گاو و نیمی انسان بود و سرانجام به دست تسئوس کشته شد.
سخنان استرابو، جغرافی‌دان عهد اشکانی، در خصوص رشته‌کوه Taurus یا گاو نر جالب توجه است. استرابو، در کتاب جغرافیای خود از رشته کوهی صحبت می‌کند که از غرب و پامفیلیه Pamphylia و کیلیکیه Cilicia شروع شده و پس از گذر از کناره‌های دریای اسرم هیرکانی تا سمت شرق و کوه‌های هندوکش امتداد می‌یابد. یونانی‌ها این رشته کوه را توروس (Taurus) به معنی گاو نر (ثور) Thur می‌نامند، هر چند این کوهستان در مکان‌های مختلف نام‌های مختلفی دارد.
گاو و گاو نر (ورزا) در فرهنگ مردمان شمال ایران نقش بسزائی داشته است و واژگان بسیاری به انواع مختلف گاو اختصاص دارد و در کشاورزی مورد استفاده فراوان بوده است و تا چند دهه پیش خانه‌ای روستایی نبود که گاو در آن نباشد و در داستان فتح اسرم هیرکانیا توسط اسکندر نیز به حضور گاو نر در فرهنگ مردمان آن زمان اشاره شده است.
با این معنی، اگر طَبَر را صورتی دیگر از طور (تور) یا طَبَرس را صورتی از طورس (تورس) بدانیم، طبرستان را می‌توان سرزمین گاو نر نیز معنی کنیم.
کوه دماوند در قلب طبرستان جای داشته است و اسطوره‌شناسان و مورخان، آن را تختگاه کیومرث دانسته‌اند. طبری به نقل از فارسیان گوید: اول ملوک عجم کیومرث بود که مردی کهنسال بود و در کوه دماوند از جبال طبرستان مشرق مقیم بود. دهخدا در خصوص کیومرث گوید: کیومرث . [ک َ م َ] نام پادشاهی که اول در جهان پادشاهی کرده. نام انسان اول نزد مجوس. پادشاه اول طبقه پیشدادی، و لقب او «گرشاه» یا «گل شاه» آمده است. کیومرث یا گیومرث در فارسی، گیومرت یا گیومرد در پهلوی، گَیومَرَتَن در اوستایی نام نخستین نمونه انسان در جهانشناسی اساطیری مَزدَیَسنیان و نخستین شاه در شاهنامه است. گیومرث در زبان اوستایی از دو جز گَیو (به معنی زندگانی) و مَرَتَن (به معنی میرنده یا فناپذیر) تشکیل یافته است. در سخنان و کلام دهخدا یک نکته قابل تأمل وجود دارد. کلمه گیو که به صورت گئو هم نوشته می‌شود در فارسی قدیم، چنان‌که در برخی گویش‌ها رواج دارد، به معنی گاو هم هست؛ و البته واژه کیو و COW انگلیسی که آن هم به معنی گاو است، با یکدیگر نزدیکی دارند و کیومرث، گاومرد هم‌معنی می‌یابد؛ و این نکته، هنگامی که داستان تولد کیومرث را می‌شنویم، بااهمیت‌تر می‌گردد. او اولین انسان است و همزاد او گاوی است که هم‌زمان با او متولد می‌شود. «مردی به نام گیومرث و حیوانی به نام گاو پیدا شد». نقش گاو در فرهنگ شمال ایران را می‌توان در گاو مارلیک نیز مشاهده کرد؛ و چندین مجسمه از هزاره‌های پیش با نماد گاو در آن حوزه تمدنی کشف شده است.