بودوئن یکم اورشلیم
کنت ادسا

در موپسوئست بود که خبر بیماری وخیم همسر و فرزندان بودوئَن به او رسید و او پس از مصالحه با تانکرد، آنجا را به سوی مرعش ترک کرد. او پس از سپری کردن چند روز در مرعش و هم‌زمان با به راه افتادن سپاه صلیبی به سوی انطاکیه، همراه با کشیشی به نام فوشیه شارتری، مشاورش باگرات و صد تن شوالیه به سوی نواحی شرق فرات به راه افتاد. رانسیمان پیرامون تعداد نفرات کمی که همراه بودوئَن شدند دو دیدگاه ارائه می‌دهد: احتمال وارد شدن لطمه به نیکنامی و نفوذ بودوئَن پس از کشته شدن سربازهای نورمن در طرسوس و مورد دوم کمبود نیروی برادرانش و لازم داشتن سربازانشان برای محاصره انطاکیه.
بودوئَن با قبول مسئولیت نگهبانی از جناح چپ سپاه در هنگامی که سپاه صلیبی، مرعش را به سوی انطاکیه ترک می‌کرد، توانست موافقت سایر سران سپاه بدست آورد تا از بدنه اصلی سپاه جدا شده و با فاصله چند کیلومتری و به موازات آنان به حرکت خود به سوی جنوب ادامه دهد. انگیزه او بدست آوردن سرزمین‌هایی بود که مزارع حاصلخیزش می‌توانست آذوقه صلیبیون را تأمین و جلوی سپاهیان کمکی ترکان که از شرق و خراسان به سوی صلیبیون بیایند را بگیرد.
او در آینتاپ به امید پیدا کردن قلمرویی در دره فرات و شرق آن و سود رساندن به سپاه صلیبیون به سوی مناطق شرقی که در کنترل ارمنی‌ها قرار داشت و از پیش توانسته بود با آنان ارتباط برقرار کند، تغییر مسیر داد. او پیش از این توانسته بود با شماری از ارمنیان در اطراف فرات به کمک باگرات ارتباط برقرار سازد که از جمله آنان می‌توان به این افراد اشاره کرد: گغ واسیل که بر سرزمینی در شرق مرعش فرمانروایی می‌کرد، گابریل فرمانروای ملطیه که چشم انتظار کمک بودوئَن برای رویارویی با امیر دانشمندیان بود و همچنین توروس فرمانروای ادسا که به بودوئَن یا باگرات پیامی فرستاده بود و آنان را از کیلیکیه به ادسا فراخوانده و دعوت کرده بود. اشتیاق ارمنیان که پیوسته در پی جلب نظر و دوستی فرانکها و غربیان بودند، پیشینه ای قدیمی داشت و اولین تلاش‌های آنان به هنگام پخش شایعه ای مبنی بر تهیهٔ سپاهی به وسیله پاپ گریگوری هفتم در بیست سال پیش از این روز بود که اسقفی ارمنی برای جلب دوستی و توجه پاپ راه رم را پیش گرفت. آنان با دیدن سپاهی از فرانکها در نزدیکی خود مشتاقانه از آنان درخواست کمک کردند تا بتوانند به کمک آنان بر ترکان غلبه کرده و خود را از زیر سایه و دخالت‌های همیشگی بیزانسی‌ها به درآورند.
با پیشروی بودوئَن به سوی فرات، ارمنیان به استقبال او آمده و پادگان‌های از برابر او می‌گریختند یا به دست ارمنیان و دیگر مسیحیان بومی قتل‌عام می‌شدند و شماری از اشراف‌زادگان کوچک ارمنی با افرادشان به او می‌پیوستند. تنها بولدوک، امیر سامسات که کنترل مسیر ادسا به ملطیه را در اختیار داشت، پایداری کرد ولی توانایی اقدامات تهاجمی را نداشت. بودوئَن توانست دو قلعه توربسل (تل باشر) که در مجاورت گداری از فرات در کارکمیش بود و از اهمیتی بالا برخوردار بود و راوندل (راوندان) که مشرف بر مسیر انطاکیه بود، را در روزهای ابتدایی زمستان تسخیر و به کنترل خود درآورده و سرپرستی راوندل را به باگرات و تل باشر را به یک ارمنی به نام فر، سپرد.
تقریباً در روزهای سال نو، توروس که حکومتش سست و شکننده بود، اخبار جمع شدن شمار زیادی از ترکان به فرماندهی کربغا امیر موصل برای کمک به انطاکیه را شنیده بود و احتمال حملهٔ آنان به سرزمین‌های ارمنی نشین بر سر راهشان به سوی انطاکیه از جمله ادسا را می‌داد، پیکی به سوی بودوئَن که هنوز در توربسل بود فرستاد و به او که در حاشیه فرات ماندگار شده بود گفت که او مشتاق رسیدن فرانکهاست. قصد توروس اهدای هدایایی گرانبها و مقادیر زیادی پول برای استفاده از بودوئَن به عنوان نیرویی مزدور بود ولی به پیک‌های خود اختیار داده بود تا در مورد شرایط و خواسته‌های بودوئَن با او مذاکره کنند. بودوئَن به آن شرایط بسنده نکرد و شرط کرد که تنها در صورتی به ادسا خواهد رفت که به وسیله توروس به فرزندی پذیرفته و وارث او شناخته شود و در فرمانروایی سرزمین‌های توروس با او مشارکت کند. توروس کهنسال و بدون فرزند با اینکه موافق چنین شرایطی نبود اما به علت اینکه تهدیدات مداوم همسایگانش و تنفر مردم از فرمانروایش، ناچار به این شرایط تن داد که این تصمیم باعث نگرانی سران ارامنه شد. باگرات که هدفش از مشاورهایش به بودوئَن چیز دیگری بود و آزادی ارمنیان را در خطر می‌دید از این تصمیمات اعلام نارضایتی کرده و با برادرش گغ واسیل به مشورت نشسته و در سر مقام شاهزادگی راوندل را برای خود متصور شده بود. فر که آرزو داشت جایگاه باگرات در نزد بودوئَن را از آن خود کند به فرانکها که هنوز در توربسل بودند پیام داد که باگرات در پی توطئه و همدستی با ترکان علیه بودوئَن است. بودوئَن که خطر کردن را نمی‌پذیرفت، سربازانش را به سوی راوندل فرستاده و باگرات را دستگیر و زیر شکنجه قرار داد. باگرات که چیزی برای اعتراف نداشت پس از مدتی از بند رها شده و به کوهستان در پناه برادرش رفت و تا هنگامی که او هم از قلمرویش رانده و آواره گردد در آنجا ماند.
بودوئَن در آغاز ماه فوریه همراه با هشتاد شوالیه از توربسل به سوی ادسا حرکت کرد ولی در مسیر، بولدوک، امیر ترکان سامسات یا باگرات در جایی از رود فرات که او قصد گذر از آن را داشت برایش کمین گذاشته بود. او سرانجام موفق شد از فرات گذشته و در ششم فوریه به ادسا برسد و مورد استقبال توروس و مردم شهر قرار گرفت. مراسم فرزندخواندگی مطابق با رسوم رایج ارامنه در کلیسای ارمنی شهر با رفتن بودوئَن به زیر پیراهن سرخ رنگ توروس و همسرش برگزار شد.
بولدوک امیر سامسات از بزرگ‌ترین دشمنان مردم ادسا بود که علاوه بر باج ستاندن، همواره به قلمرو آنان هجوم برده و مزارع و احشام ارمنیان را غارت می‌کرد و می‌توانست ارتباط ادسا با سرزمین‌های غربی آن را در معرض خطر قرار دهد. بودوئَن پس از مراسم و قرارگیری در جایگاه جانشینی توروس، از میان برداشتن امیر سامسات را نخستین هدف خود قرار داد و ارامنه نیز از این تصمیم استقبال کرده و با او همراه شدند. توروس نیز یکی از دست نشاندگانش به نام کنستانتین گارگاری را همراه آنان کرد. لشکرکشی بودوئَن به همراهی ارامنه از چهاردهم تا بیستم فوریه به درازا انجامید ولی به علت ضعف نظامی سربازان ارمنی با دادن هزار نفر کشته، شکست خورده و عقب نشستند و تنها توانستند در میان راه دهکدهٔ ژان مقدس در نزدیکی سامسات را تصرف کنند. بودوئَن نیمی از شوالیه‌های همراهش را در این دهکده مستقر کرد و آنان توانستند علاوه بر نظارت دائمی بر حرکات ترکان، جلوی تاخت و تاز آنان به سوی ادسا را نیز سد کرده و این نتیجه برای بودوئَن، در نزد مردم ادسا اعتبار بیشتری فراهم کرد.
پس از بازگشت به ادسا، کنستانتین گارگاری به همراهی جمعی از ارمنیان طرحی برای کودتا علیه توروس طراحی کردند که به نوشته ماتئوس اورهایتسی، تاریخ‌نگار ارمنی، بودوئَن نیز در جریان آن قرار گرفته بود، که توسط یاران بودوئَن همواره انکار می‌شد. مردم ادسا از توروس که دست نشانده بیزانسیان بود و ارتدوکس مذهب بود نفرت داشتند و مالیات‌های سنگین توروس و ناتوانی او در حفظ مزارع مردم در برابر ترکان بر آتش این نفرت دامن می‌زد و اقدامات او برای حفظ استقلال ادسا در چشمشان ناچیز شمرده می‌شد. آنان به پشت گرمی بودوئَن و احتمالاً با موافقت ضمنی فرانکها در روز یکشنبه هفتم مارس کودتای خود را علنی کردند. آنان به زور شلاق مردم را همراه خود کرده و پس از حمله خانه کارگزاران توروس به سوی ارگ شهر که محل زندگی توروس بود به راه افتادند. سربازان توروس او را رها کردند و بودوئَن پسر خوانده اش نیز او را تشویق به تسلیم شدن کرد و توروس در برابر امان یافتن خود و همسرش برای رفتن به ملطیه، تسلیم شد. او که سرانجام اجازه حرکت را نیافته بود در روز سه شنبه در هنگامی که سعی می‌کرد تا در پنجره کاخ فرار کند به دست مردم افتاده و کشته شد و در چهارشنبه دهم مارس مردم بودوئَن را به عنوان فرمانروای شهرشان برگزیدند.
پیش از این بودوئَن در قسطنطنیه سوگند خورده تا قسمتی‌هایی که متعلق به خاک امپراتوری بودند را به آنان واگذار کنند اما بودوئَن با تصرف ادسا و کنار زدن توروس که از کارگزاران امپراتوری بود، بر روی این پیمان خود پا گذاشت و این پیمان‌شکنی از دید امپراتور دور نماند. ایجاد این امارت برای جنبش صلیبی بسیار سود رسان و در واقع این قلمرو تبدیل به سپری محافظ برای سرزمین‌های صلیبی ای شد که در فلسطین ایجاد می‌شدند.
بودوئَن به عنوان کنت ادسا به فرمانروای بی رقیب ادسا بدل شد و توانست به کمک ثروت بجا مانده از مالیات‌های سنگین توروس و گنجی که از زمان بیزانسیان که در ارگ شهر پیدا کرد، یارانی را به دور خود جمع کند. در این میان خبر به تخت نشستن بودوئَن به سامسات و بولدوک رسید و او که احتمال حملهٔ دوبارهٔ بودوئَن به خود را می‌دید، سامسات را در برابر دریافت ده هزار بزانت تسلیم بودوئَن کرد. بودوئَن با رفتن به سامسات، ارمنی‌های زندانی در آنجا را آزاد و بولدوک و افرادش به عنوان مزدور اجیر کرد و از میان برداشتن خطر ترکان سامسات محبوبیت بسیار زیادی برای او در ادسا به ارمغان آورد. با رسیدن اخبار کامیابی بودوئَن به دیگر صلیبیون، شماری از صلیبیون که در راه انطاکیه بودند و شمار دیگری از کسانی که از محاصره خسته شده بودند همانند رینالد، کنت تول به او پیوستند و ضمن دریافت هدایایی از طرف بودوئَن به ازدواج با ارمنیان تشویق شدند. بودوئَن خود با دختر فردی به نام تافنوز ازدواج کرد که به عقیده رانسیمان این فرد همان تاتول، حکمران مرعش است. این فرد که از خویشاوندان کنستانتین گارگاری بود، دختر خود که آردا نام داشت را با شصت هزار بزانت و وعده به ارث بردن تمام املاکش به خانه بودوئَن روانه کرد.
بودوئَن در اداره امور قلمرو سیاستی را در پیش گرفت که بعدها هم در مقام پادشاهی آن را ادامه داد. او در کنار اعطای جایگاه‌های کلیدی و مهم به فرانکها، مسیحیان و مسلمانان شرقی را هم در برعهده گرفتن وظایف شریک می‌کرد تا دولتی یکپارچه و مستحکم، از آمیزش این اقوام گوناگون شکل دهد، اما این سیاست از دید شوالیه‌هایی که برای از بین بردن کافران به جنبش صلیب پیوسته بودند نوعی خیانت به اهداف پاپ اوربان قلمداد می‌شد.
در نگاه حکام مسلمان اطراف، بودوئَن ماجراجویی بود که فرمانرواییش زودگذر خواهد بود. در این میان شهر مسلمان نشین سوروچ که در میان ادسا و فرات قرار داشت، خراج گذار بلک پسر بهرام ارتقی بود که سر به شورش گذاشته بود و بلک از بودوئَن درخواست تا شورش این شهر را سرکوب کند و بودوئَن از این پیشنهاد استقبال و آن را پذیرفت و قصد کرد تا به سوی سوروچ حرکت کند. مردم سوروچ که از این رویداد مطلع شدند به طی نامه ای پنهانی از بولدوک خواستند به یاری آنان بیاید و بولدوک و افرادش بیدرنگ پنهانی از ادسا خارج شدند و به سوی سوروچ رفتند اما بودوئَن نیز بلافاصله همراه با ادوات قلعه گشایی در پی او حرکت کرد. مردم شهر و بولدوک پس از مشاهده سپاه بودوئَن روحیه خود را باختند و پس از آنکه مردم درخواست تسلیم شدن و خراج گذاری به بودوئَن را کردند، بولدوک از شهر خارج و به نزد بودوئَن رفته و علت این کار خود را، شتاب برای سریعتر تسخیر کردن شهر برای بودوئَن عنوان کرد. بودوئَن ظاهراً بهانه بولدوک را پذیرفت اما پس از چند روز از خواست تا همسر و فرزندانش را به گروگان به نزد او بفرستد و پس از مخالفت بولدوک با این تقاضا، دستور داد تا او را گردن بزنند. او پادگانی از فرانکها را در سوروچ مستقر کرد و آموخت که به سادگی نمی‌توان به مسلمانان اعتماد کرد و پیوسته مراقب رفتار آنان بود ولی انجام فرایض دینی را آزاد و با آنان مدارا می‌کرد. چند ماه پس از تسخیر سوروچ، بودوئَن توانست بیره‌جک و گدار آن بر روی فرات را هم به کنترل خود در بیاورد و بدین ترتیب با بی خطر ساختن ارتباط میان ادسا با دژهای راوندل و توربسل و سپاه اصلی صلیبیون در انطاکیه، فرمانروایی خود را استوار و مستحکم سازد و او را به خطری مهم برای مسلمانان بدل کند. در ماه مه، کربغا که با سپاهی بزرگ به سوی انطاکیه حرکت می‌کرد سه ماه را صرف محاصره بی‌نتیجه ادسا کرد و این سه ماه فرصتی طلایی و نجات بخش برای سپاه صلیبیون در پای دیوارهای انطاکیه بود که مایه نجات آنان شد. با پیروز نشدن کربغا در تصرف ادسا، شهرت و قدرت بودوئَن افزوده شد.
مالیات‌های سنگین بودوئَن باعث شد تا او در میان مردم محبوبیت خود را از دست بدهد. او همچنین مشورت‌های بزرگان و اشراف محلی و ارمنی را نادیده می‌گرفت و املاک و مستغلات ارمنیان را به افراد خود و دیگر صلیبیونی که به ادسا نقل مکان می‌کردند می‌بخشید. در دسامبر ۱۰۹۸، دوازده تن از سران ارامنه توطئه ای بر ضد بودوئَن طرح‌ریزی کردند تا پدر زن بودوئَن، تافنوز را بر جای او بنشانند، و برای کمک‌گیری با امیران ترک مناطق اطراف ارتباط برقرار کردند، اما بودوئَن توسط یکی از ارامنه از این نقشه آگاه شد و بلافاصله دستور دستگیری دست‌اندرکاران را صادر کرد. دو تن از سرکردگان همانند قوانین بیزانسی کور شدند و شمار دیگری از دست‌اندرکاران این توطئه بینی و پای خود را از دست دادند و شمار زیادی به سیاه چال انداخته شدند و بودوئَن حکم به مصادره اموالشان داد اما چون سربازان نتوانستند اموال دستگیرشدگان را که توسط آنان پنهان شده بود بیابند، او به آنان اجازه داد تا آزادی خود را در ازای پرداخت مقادیر هنگفتی خونبها بدست آورند. تافنوز نیز که از شدت عمل بودوئَن ترسیده بود، همراه با قسمت اعظم جهیزیه دختر خود که تنها مقدار کمی از آن را پرداخته بود به کوهستان فرار کرده و سرانجام مابقی عمرش را در قسطنطنیه گذراند. این شدت عمل، حکومت بودوئَن را در برابر عصیان و نافرمانی‌های احتمالی ارامنه در آینده، ایمن کرد ولی با این وجود بودوئَن شماری از اشراف ارمنی را هنوز به جایگاه‌های مهمی منصوب می‌کرد. او فرماندهی پادگان شهر مهم بیره‌جک را به ابوالقریب ارمنی سپرد.