stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
افغانستانی‌ها در ایران
چالش‌ها > حق مالکیت

طبق ماده ۵ قانون مدنی ایران اتباع خارجه از حقوق مربوط به مالکیت اموال منقول مگر در مواردی که دولت ممنوع نکرده باشد بهره ببرد اما طبق ماده ۱ آئین‌نامه چگونگی تملک اموال غیرمنقول مالکیت این دسته اموال فقط در اختیار افرادی قرار می‌گیرد که حق اقامت دائم در ایران داشته باشد. برای اتباع خارجه محدودیت‌هایی برای تملک وجود دارد مثال: این دسته افراد حق تملک اراضی (زمین - معدن) را ندارند و تملک املاک مسکونی آن هم تحت شرایط خاص (اجازه رسمی دولت ایران)، صورت پذیر است. بر اساس این قانون به‌علت آنکه بسیاری از اتباع افغانستانی در ایران اقامت موقت داشته (کارت آمایش + گذرنامه اقامتی) حق داشتن مالکیت بر اموال غیرمنقول را ندارند، فقط در شرایط خاصی که دولت اجازه می‌دهد.
حضور افغانستانی‌ها، چند دهه است که سابقه دارد. تاکنون رسماً حضور ۵ میلیون نفر مهاجر افغانستانی در ایران، تأیید شده که بخش زیادی از آن‌ها به‌صورت غیرقانونی‌ در ایران حضور دارند و از امکاناتی مانند آب، برق، گاز، سوخت، حمل و نقل، نان و آذوقه‌ها با یارانه‌های دولتی همچون مردم ایران، استفاده می‌کنند.
بازگشت به افغانستان

بسیاری از مهاجرین افغانستانی پس از سقوط طالبان از سال ۲۰۰۲ بدینسو به کشور خود بازگشته‌اند.
|  | ۲۰۰۲ | ۲۰۰۳ | ۲۰۰۴ | ۲۰۰۵ | ۲۰۰۶ | ۲۰۰۷ | ۲۰۰۸ | ۲۰۰۹ | ۲۰۱۰ | ۲۰۱۱ | ۲۰۱۲ | ۲۰۱۳ | ۲۰۱۴ | ۲۰۱۵ | ۲۰۱۶ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اختیاری | ۱۱۷٬۳۶۴ | ۱۲۴٬۶۱۵ | ۷۴٬۹۶۷ | ۲۲۵٬۸۱۵ | ۲۳۸٬۳۸۴ | ۱۵۵٬۷۲۱ | ۷۴٬۷۷۳ | --- | --- | --- | ۲۷۹٬۰۱۲ | ۲۱۷٬۴۸۳ | ۲۸۶٬۲۲۶ | ۳۱۶٬۴۱۵ | ۲۴۸٬۷۶۴ |
| اجباری | ۴۲٬۳۶۰ | ۵۳٬۸۹۷ | ۷۹٬۴۱۰ | ۹۵٬۸۴۵ | ۱۴۶٬۳۸۷ | ۳۶۳٬۳۶۹ | ۴۰۶٬۵۲۴ | ۳۲۲٬۰۰۸ | ۲۸۶٬۶۶۲ | ۲۱۱٬۰۲۳ | ۲۵۰٬۷۳۱ | ۲۲۰٬۸۴۶ | ۲۱۸٬۵۶۵ | ۲۲۷٬۶۰۱ | ۱۹۴٬۷۶۴ |
| مجموع | ۱۵۹٬۷۲۴ | ۱۷۸٬۵۱۲ | ۱۵۴٬۳۷۷ | ۳۲۱٬۶۶۰ | ۳۸۴٬۷۷۱ | ۵۱۹٬۰۹۰ | ۴۸۱٬۲۹۷ | --- | --- | --- | ۵۲۹٬۷۴۳ | ۴۳۸٬۳۲۹ | ۵۰۴٬۷۹۱ | ۵۴۴٬۰۱۶ | ۴۴۳٬۷۶۳ |
مهاجرت به کشور ثالث

بسیاری از مهاجرین افغانستانی در ایران با بی‌هویتی، سردرگمی، بلاتکلیفی، فشارهای روحی و روانی و وضعیت بد اقتصادی و هزینه‌های بالای زندگی روبرواند. تحمل مشکلات و محدودیت‌هایی که در ایران با آن‌ها مواجه می‌شوند و ناامیدی که از بهبود وضعیت در افغانستان دارند آن‌ها را به فکر خروج از ایران و رفتن به یک کشور ثالث می‌اندازد. طبق نظرسنجی که وزارت کشور ایران در سال ۱۳۹۵ گرفته بیش از ۶۰ درصد افغانستانی‌هایی که در ایران زندگی می‌کنند به فکر رفتن به سمت کشورهای اروپایی بوده‌اند.
حضور در جنگ

تعدادی از مهاجران افغانستانی ایران در زمان جنگ ایران و عراق به جبهه‌های جنگ رفتند. بر اساس آمار رسمی حدود یکصد و چهل نفر از شهروندان افغانستان در دوران جنگ کشته و تعدادی نیز زخمی شده‌اند. این رزمندگان نقش‌های گوناگونی به عنوان پزشک، امدادگر، تعمیرکار، تخریب‌چی، نامه‌رسان و … بر عهده داشته‌اند.
حضور در جنگ > جنگ سوریه

با گسترش جنگ سوریه عده‌ای از بازماندگان سپاه محمد که در افغانستان فعالیت داشتند به رهبری علیرضا توسلی در قالب تیپی به نام تیپ فاطمیون که خود را مدافع حرم می‌خواند تشکیل شد. این تیپ در ابتدا با حضور ۲۵ تن تشکیل شد و بعدها با افزایش سربازان به لشکر ارتقاء یافت. اعضای این لشکر همگی افغانستانی هستند و از مهاجرین افغانستانی ایران و سوریه تشکیل شده است.
مهاجران سرشناس

مریم منصف سیاستمدار افغانستانی متولد ۱۶ آبان ۱۳۵۹ در مشهد و از مهاجران افغانستانی می‌باشد که در سال ۱۳۹۶ به کانادا مهاجرت کرد و در کابینه دولت جاستین ترودو در سمت وزیر نهادهای دموکراتیک فعالیت می‌کند.
احمد بهزاد: سیاستمدار افغانستانی متولد سال ۱۳۵۳ در هرات می‌باشد که به ایران مهاجرت و در مشهد زندگی می‌کرد و با سقوط طالبان به افغانستان بازگشت و در دو دوره مجلس نمایندگان افغانستان حضور داست. وی یکی از رهبران جنبش روشنایی می‌باشد.
جعفر مهدوی: سیاستمدار افغانستانی، نماینده مردم کابل در مجلس نمایندگان افغانستان و عضو شورای عالی مردمی جنبش روشنایی می‌باشد. وی در یک سالگی به ایران مهاجرت کرد و تا مقطع دکترا در رشته جامعه‌شناسی در ایران به تحصیلات خود ادامه داد و حزب ملت افغانستان را نیز تأسیس کرد.
گلبدین حکمتیار: سیاستمدار، فرمانده جهادی و نخست‌وزیر اسبق افغانستان می‌باشد که پس از سقوط حکومت مجاهدین به ایران مهاجرت کرد.
محمد کاظم کاظمی: شاعر، نویسنده و مؤلف افغانستانی متولد ۱۳۴۶ در هرات می‌باشد. در سال ۱۳۶۴ به ایران مهاجرت کرد.
حسن عبداللهی: سیاستمدار افغانستانی و وزیر اسبق شهرسازی در دوره دوم ریاست جمهوری حامد کرزی متولد ۱۳۵۵ در غور می‌باشد که در زمان جنگ با شوروی به ایران مهاجرت کرد. وی تحصیلات خود را در مدرک کارشناسی خود را در رشته جامعه‌شناسی از دانشگاه شیراز، مدرک کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه تهران و مدرک دکترا خود را از دانشگاه تربیت مدرس تهران کسب کرد.
شهربانو سادات: فیلم‌ساز افغانستانی متولد ۱۳۶۹ در تهران می‌باشد که بعدها به افغانستان بازگشت. وی توانست در سال ۲۰۱۶ جایزه جانبی جشنواره کن را کسب کند.
مریم الهه سرور: آواز خوان افغانستانی متولد ۱۳۶۸ در اصفهان می‌باشد وی پس از سقوط طالبان به افغانستان بازگشت. وی با حضور در برنامه‌های ستاره افغانستانی و استیج معروف شد.
مژگان عظیمی: خواننده افغانستانی متولد ۱۳۷۲ در مشهد که با خواندن ترانه آیه مشهور شد.
روح‌الله نیکپا: (زادهٔ ۱۵ ژوئن ۱۹۸۷ در ولایت بهسود) تکواندوکار اهل افغانستان است. او در المپیک پکن (وزن ۵۸ ک. گ) و المپیک لندن (وزن ۶۸ ک. گ) موفق به کسب مدال برنز شد. نیکپا نخستین و تنها ورزشکار افغانستان است که توانسته است در المپیک مدال بگیرد. نیکپا تکواندو را از سن ۱۰ سالگی در کابل آغاز کرد. در پی جنگ افغانستان، خانوادهٔ او به اردوگاه‌های پناهندگان افغانستانی در ایران مهاجرت کردند. پس از آن او به عضویت تیم تکواندوی پناهندگان افغانستانی در ایران درآمد. او در سال ۱۳۸۳ به کابل بازگشت و تمریناتش را برای آماده‌سازی مسابقات المپیک پی‌گرفت. روح‌الله نیکپا تکواندو کار انجمن بنیان‌گذاران تکواندو پومسه در افغانستان در مسابقات آزاد کره که در آن بیشتر از ۳۰ کشور شرکت داشتند، با شکست دادن ورزشکارانی از کویت، بلژیک و ژاپن مقام سوم را به دست آورد.
در فرهنگ عمومی

حضور بیش از سی و پنج سال از مهاجرین افغانستانی در ایران مورد توجه بسیاری از اهالی فیلم‌سازان قرار گرفته و فیلم‌ها و سریال‌های مختلفی در این موضوع ساخته شده است، بسیاری از فیلم‌ها با واکنش‌های مثبت و منفی روبرو شده است.
باران: فیلم سینمایی، ساختهٔ مجید مجیدی در سال ۱۳۷۹. این فیلم داستان لطیف (حسین عابدینی) کارگر ساختمانی ایرانی است که عاشق دختری افغان به نام باران (زهرا بهرامی) می‌شود که با لباس مردانه در ساختمان کار می‌کند.
چارخونه: مجموعه تلویزیونی طنز ساختهٔ محسن چگینی که در سال ۱۳۸۶ از شبکه ۳ ایران پخش شد و در آن شنبه با بازی (جواد رضویان) در نقش کارگر به ظاهر افغان و چهارشنبه (رضا شفیعی جم) به عنوان هم ولایتی او بازی می‌کردند.
حیران: فیلمی ساخته شالیزه عارفپور در سال ۱۳۸۷ می‌باشد که داستان عاشق شدن ماهی دختری ایرانی با بازی باران کوثری و حیران پسری افغانستانی با بازی مهرداد صدیقان می‌باشد.
چند متر مکعب عشق: فیلم سینمایی، داستان عاشقی بین یک دختر مهاجر افغانستانی به نام مرونا (حسیبا ابراهیمی) و پسری ایرانی به نام صابر (ساعد سهیلی) می‌باشد که در سال ۱۳۹۲ به کارگردانی و نویسندگی جمشید محمودی ساخته شد و توانست در هفدهمین جشن سینمای ایران برنده تندیس و دیپلم افتخار بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه، بهترین بازیگر نقش اول مرد، بهترین تدوین، بهترین نقش مکمل مرد، بهترین طراحی صحنه و معرفی استعداد شود.
سریال شیوع: یک سریال ۱۳ قسمتی که از شبکه یک در سال ۱۳۹۴ پخش شد و داستان حمله بیولوژیکی آمریکا از طریق یک شهروند افغانستانی به ایران را نقل می‌کرد. .
مناطق قرمز رنگ، مناطقی هستند که اتباع افغانستانی حق اقامت در آنجا را ندارند (تصویر مربوط به سال ۱۳۹۶ است و ممکن است تغییراتی در سال‌های بعد ایجاد شده باشد).
کارگران افغان در حال حفر چاه در تهران
هواپیمایی آتا

هواپیمایی آتا یک شرکت هواپیمایی ایرانی است که در سال ۱۳۸۷ به مرکزیت شهر تبریز بنیان‌گذاری شد. هم‌اکنون این شرکت با داشتن هفده فروند هواپیما در ناوگان خود به مقصدهای درون‌مرزی مانند تبریز، تهران، مشهد و چند مقصد برون‌مرزی فعال بوده‌است و پروازهای برنامه‌ای دارد.
پیشینه > بنیانگذاری

شرکت هواپیمایی آتا شرکت هواپیمایی ایرانی است که در استان آذربایجان شرقی، شهر تبریز بنیانگذاری شده‌است و واژه آتا، تُرکی و به معنی پدر می‌باشد. این شرکت با تصویب هیئت دولت در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۸۷، به عنوان شانزدهمین شرکت هواپیمایی کشور ایران راه‌اندازی شد. نخستین پرواز شرکت هواپیمایی آتا در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۸۸ هم‌زمان با گشایش این شرکت توسط وزیر راه و ترابری وقت ایران از فرودگاه بین‌المللی شهید مدنی تبریز به مقصد مشهد صورت پذیرفت و پروازهای رسمی شرکت هواپیمایی آتا از تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۸۸ از تبریز به مقصد تهران انجام شد. شرکت هواپیمایی آتا فعالیت خود را با ۴ فروند هواپیمای ام‌دی-۸۳ با ظرفیت ۱۶۵ نفر مسافر آغاز نمود.
دفتر مرکزی این شرکت در شهر تبریز، ایران است و تهران و مشهد از شهرهای کانونی این شرکت می‌باشند. این شرکت با مالکیت خصوصی محمدرضا زنوزی مطلق و مدیرعاملی کاپیتان پازوکی در محوریت شمال غرب ایران در حال فعالیت است.
ناوگان

| هواپیما | تعداد | ظرفیت صندلی |
| --- | --- | --- |
| ایرباس ای ۳۲۰–۲۰۰ | ۳ | ۱۶۸ |
| بوئینگ ۷۳۷–۵۰۰ | ۲ | ۱۳۶ |
| بوئینگ ۷۳۷–۳۰۰ | ۴ | ۱۳۶ |
| ام‌دی-۸۳ | ۸ | ۱۶۵/۱۶۷/۱۷۰ |
| ام‌دی-۸۲ | ۱ | ١٦٠ |
| ام‌دی-۸۷ | ۱ | ١٢٥ |
| امبرائر ۱۴۵ | ۳ | ۵۰ |
| تعداد کل | ۲۲ |  |
مقاصد پروازی

| شهر | کشور | یاتا | ایکائو | فرودگاه |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| تبریز |  ایران | TBZ | OITT | فرودگاه بین‌المللی تبریز |
| تهران (داخلی) |  ایران | THR | OIII | فرودگاه بین‌المللی مهرآباد |
| تهران (خارجی) |  ایران | IKA | OIIE | فرودگاه بین‌المللی امام خمینی |
| مشهد |  ایران | MHD | OIMM | فرودگاه بین‌المللی مشهد |
| کیش |  ایران | KIH | OIBK | فرودگاه بین‌المللی کیش |
| آبادان |  ایران | ABD | OIAA | فرودگاه بین‌المللی آبادان |
| اردبیل |  ایران | ADU | OITL | فرودگاه اردبیل |
| ارومیه |  ایران | OMH | OITR | فرودگاه بین‌المللی ارومیه |
| اصفهان |  ایران | IFN | OIFM | فرودگاه بین‌المللی اصفهان |
| اهواز |  ایران | AWZ | OIAW | فرودگاه بین‌المللی اهواز |
| بندرعباس |  ایران | BND | OIKB | فرودگاه بین‌المللی بندرعباس |
| بوشهر |  ایران | BUZ | OIBB | فرودگاه بوشهر |
| عسلویه |  ایران | PGU | OIBP | فرودگاه عسلویه |
| کرمانشاه |  ایران | KSH | OICC | فرودگاه کرمانشاه |
| زاهدان |  ایران | ZAH | OIZH | فرودگاه بین‌المللی زاهدان |
| ساری |  ایران | SRY | OINZ | فرودگاه بین‌المللی ساری |
| شیراز |  ایران | SYZ | OISS | فرودگاه بین‌المللی شیراز |
| یزد |  ایران | AZD | OIYY | فرودگاه یزد |
| استانبول |  ترکیه | IST | LTFM | فرودگاه جدید استانبول |
| کازان |  روسیه | KZN | UWKD | فرودگاه بین‌المللی قازان |
| قندهار | افغانستان | KDH | OAKN | فرودگاه بین‌المللی قندهار |
| نجف |  عراق | NJF | ORNI | فرودگاه بین‌المللی نجف |
| کویت |  کویت | KWI | OKBK | فرودگاه بین‌المللی کویت |
نگارخانه

یک فروند ایرباس ۳۲۰ هواپیمایی آتا در فرودگاه آتاترک استانبول
یک فروند ایرباس ۳۲۰ هواپیمایی آتا در حال فرود در فرودگاه شهید مدنی تبریز
یک فروند مک‌دانل داگلاس ام‌دی-۸۳ هواپیمایی آتا در فرودگاه مهرآباد تهران
مارک پوستر

| مارک اس>  پوستر | مارک اس>  پوستر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۵ ژوئیهٔ ۱۹۴۱
درگذشت: ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ (۷۱ سال)
دوره: فلسفه قرن بیستم / فلسفه معاصر
حیطه: فلسفه غرب
مکتب: پساساختارگرایی •  مارکسیسم •  پسامارکسیسم •  نظریه انتقادی •  رسانه گروهی
علایق اصلی: تاریخچه روشنفکری •  رسانه‌های جمعی •  رسانه‌های جدید
ایده‌های چشمگیر: شیوه اطلاعات
 تأثیرگرفته از ژان پل سارتر •  ژان بودریار •  کارل مارکس •  میشل فوکو •  تئودور آدورنو •  لوئی آلتوسر •  ژیل دلوز •  آنری لوفور :  تأثیرگرفته از ژان پل سارتر •  ژان بودریار •  کارل مارکس •  میشل فوکو •  تئودور آدورنو •  لوئی آلتوسر •  ژیل دلوز •  آنری لوفور 
 :  
مارک پوستر (به انگلیسی: Mark Poster)؛ (۵ ژوئیه ۱۹۴۱–۱۰ اکتبر ۲۰۱۲) استاد بازنشسته تاریخ و فیلم و رسانه گروهی دانشکده علوم انسانی، دانشکده اطلاعات و علوم کامپیوتر دونالد برن در دانشگاه کالیفرنیا، ارواین، جایی که وی «نظریه انتقادی» را تدریس می‌کرد. او در ارائه نظریه انتقادی فرانسه در ایالات متحده نقش اساسی داشت و به تحلیل رسانه‌های معاصر ادامه داد.
اوایل زندگی

پوستر در ۵ ژوئیه ۱۹۴۱ در نیویورک زاده شد. در مدرسه وارتون دانشگاه پنسیلوانیا تحصیل کرد و دکترای تاریخ را در دانشگاه نیویورک در سال ۱۹۶۸ به پایان رساند. علایق پژوهشی او شامل تاریخ فکری و فرهنگی اروپا، اگزیستانسیالیسم، مارکسیسم، نظریه انتقادی و رسانه گروهی.
شغل

پوستر به خاطر بررسی آثار آنری لوفور، ژان پل سارتر و میشل فوکو شهرت داشت. وی ایده‌های این نظریه پردازان و دیگر نظریه پردازان فرانسوی (از جمله ژان بودریار، لوئی آلتوسر، ژیل دلوز و ژاک دریدا) به دیجیتال رسانه‌های جدید اواخر سده بیستم و اوایل سده بیست و یکم (از جمله تلویزیون، پایگاه‌های داده، فرامتن و اینترنت) را بررسی نموده‌است.
پوستر به دنبال سیاسی کردن موضوع استفاده و توسعه اینترنت با تأکید بر امکانات آن برای تغییر سیاسی آزادی‌بخش بود، در حالی که وجود شکاف دیجیتالی عمیق و همچنین منافع شرکت‌های فراملی و دولت‌های ملی را تصدیق کرد.
پوستر همچنین یکی از ویراستاران مجموعه کتاب میانجیگری‌های الکترونیکی در مطبوعات دانشگاه مینه‌سوتا بود که شامل تقریباً ۴۰ عنوان است که مفاهیم انسانی و اجتماعی اینترنت، فناوری‌های واقعیت مجازی، بازی‌های ویدیویی، ابرمتن‌های ادبی و اشکال هنری رسانه‌های جدید را بررسی می‌کند.
مرگ

مارک پوستر در ۷۱ سالگی در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ بر اثر ذات الریه (سینه‌پهلو) درگذشت. از او و همسرش، آنت شلیچتر، دو دختر به یادگار ماند.
کتاب‌شناسی

اندیشه آرمانشهری رستیف د لا برتون (نیکولا ادم رستیف،  ۱۹۷۱)
مارکسیسم اگزیستانسیال در فرانسه پس از جنگ: از سارتر تا آلتوسر (۱۹۷۵)
نظریه انتقادی خانواده (۱۹۷۸)
مارکسیسم سارتر (۱۹۸۲)
فوکو، مارکسیسم و تاریخ: شیوه تولید در مقابل شیوه اطلاعات (۱۹۸۴)
نظریه انتقادی و پساساختارگرایی: در جستجوی یک زمینه (۱۹۸۹)
شیوه اطلاعات: پساساختارگرایی و زمینه‌های اجتماعی (۱۹۹۰)
دومین عصر رسانه (۱۹۹۵). فصل ۲ در دسترس به عنوان مجازی‌های پست مدرن
تاریخ فرهنگی و پست مدرنیته (۱۹۹۷)
مشکل اینترنت چیست؟ (مجموعه میانجی‌های الکترونیکی) (۲۰۰۱)
موضوع اطلاعات (۲۰۰۱)
اطلاعات لطفا: فرهنگ و سیاست در عصر ماشین‌های دیجیتال (۲۰۰۶)
دلوز و فناوری جدید (۲۰۰۹)
ترجمه

آیینه تولید: ژان بودریار (۱۹۷۵)
پیوند بیرون > مجموعه‌های آرشیوی

مقالات پوستر مارک. مجموعه‌ها و آرشیوهای ویژه، کتابخانه‌های، دانشگاه ایروین، کالیفرنیا.
پیوند بیرون > سایر

صفحه دانشگاه ایروین، کالیفرنیا.
UCIspace @ مجموعه دیجیتال کتابخانه‌ها: مارک پوستر متولد فایل‌های دیجیتال، ۱۹۸۵-۲۰۰۹
مصاحبه با پوستر
باقی مانده‌است: پاسخ‌های ماتریالیستی به اینترنت توسط پوستر
محسن کاوه

محسن کاوه (زادهٔ ۱۳۴۰) کشتی‌گیر سابق و سرمربی کنونی تیم ملی کشتی آزاد ایران است. کاوه یکی از قدیمی‌ترین و با سابقه‌ترین مربیان تاریخ کشتی ایران محسوب می‌شود؛ او از سال ۱۹۹۵ میلادی به تناوب عهده‌دار مسوولیت‌هایی همچون مدیریت تیم‌های ملی کشتی آزاد، سرمربیگری تیم ملی بزرگسالان و جوانان و مربیگری تیم ملی بزرگسالان ایران بوده است. در آذر ۱۴۰۲ علیرضا دبیر رئیس وقت فدراسیون کشتی با قبول استعفای پژمان درستکار، محسن کاوه را به عنوان سرمربی تیم ملی کشتی آزاد انتخاب کرد.
سجاد

«زین‌العابدین» و «علی بن حسین» به اینجا تغییر مسیر دارند. برای دیگر کاربردها، زین‌العابدین (ابهام‌زدایی) و علی بن حسین (ابهام‌زدایی) را ببینید.
برای دیگر افراد با نام سجاد، سجاد (نام) را ببینید.
| علی بن حسین | علی بن حسین |
| --- | --- |
خوشنویسی نام «زین العابدین» به خط ثلث در مسجد النبی، مدینه: خوشنویسی نام «زین العابدین» به خط ثلث در مسجد النبی، مدینه
زادهٔ: ۵ شعبان ۳۸ هجری قمری ۶۵۸–۶۵۹ م مدینه یا کوفه
درگذشت: ۱۲، ۱۸ یا ۲۵ محرم ۹۴ یا ۹۵ هجری قمری ۷۱۲–۷۱۴ م مدینه، حجاز
علت مرگ: مسمومیت
مدفن: قبرستان بقیع، مدینه
دیگر نام‌ها: ابو محمد، ابوبکر، ابوعبدالله، ابوالحسن، ابوالحسین
سال‌های فعالیت: ۳۳ سال قمری (سال ۶۱ تا ۹۴ هجری قمری)
عنوان: زین‌العابدین، سجّاد، زَکیّ، ذُوالثَّفِنات، اِمامُ‌الْمُؤْمِنین، اَلْأمین، سَیِّدُالْعابِدین، قُدوَةُ‌الزّاهِدین، زَیْنُ‌الصّالِحین، مَنارُالْقانِتین، إبنُ‌خِیَرَتَین، سَیِّدُالْمُتَّقین، سید الساجدین
پس از: حسین
پیش از: محمدباقر
همسر: فاطمه دختر حسن بن علی
فرزندان: پسران: محمد باقر، زید بن علی، عبدالله، عمر، حسن (مورد اختلاف)، حسین‌اکبر (مورد اختلاف)، حسین اصغر (مورد اختلاف)، عبیدالله (مورد اختلاف)، سلیمان (مورد اختلاف)، علی (مورد اختلاف) و محمداصغر (مورد اختلاف).  دختران: عُلَیّه، ام‌کلثوم، خدیجه (مورد اختلاف) و فاطمه (مورد اختلاف)
والدین: حسین بن علی (پدر) طبق اعتقاد سنتی شیعیان: شهربانو یا غزاله یا جَیِّده یا بَرّه یا جهانشاه یا شاهزَنان (مادر)
علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (به عربی: علیُّ بنُ اَلْحُسَینِ بْنِ عَلیِّ بْنِ أبی‌طالِب؛ ۵ شعبان ۳۸ ه‍.ق – ۱۲، ۱۸ یا ۲۵ محرم ۹۴ یا ۹۵ ه‍.ق) ملقّب و مشهور به سَجّاد و زِیْنُ‌الْعابِدین، چهارمین امام اغلب شیعیان (به جز کیسانیه و برخی از زیدیه) بعد از پدرش حسین، عمویش حسن مجتبی و پدربزرگش علی بن ابی‌طالب است. بر اساس منابع اسلامی و مورّخان شیعی، او در مدینه به‌دنیا آمد و در جوانی پدرش را در صحرای کربلا همراهی می‌کرد؛ امّا به‌دلیل بیماری در نبرد کربلا شرکت نکرد و به همین دلیل از این کشتار جان سالم به در برد.
سجاد پس از کشته شدنِ پدر و خویشانش به‌همراه اُسرا به کوفه و سپس دمشق منتقل شد. او در شام و در حضور یزید، خلیفه اموی اجازه پیدا کرد خطابه‌ای ایراد کند که در ضمن آن به معرفی خود و خاندانش و ذکر مصائبی که در کربلا بر آن‌ها رفته بود، پرداخت. سجاد سپس اجازه پیدا کرد به مدینه برگردد. او در مدینه انزوا اختیار کرده با عدهٔ محدودی از اصحابش ارتباط داشت. در ماجرای حَرّه که در سال ۶۲ ه‍.ق در مدینه رخ داد و طی آن سپاه یزید شورشِ مردمِ مدینه را سرکوب کردند، به او آسیبی نرسید؛ چون در این شورش مشارکتی نداشت. قیامِ مختار ثقفی و گرایشِ بیشترِ شیعیان عراق به کِیْسانیه باعثِ انشقاق در میان شیعیان شد، از دیگر چالش‌های دورانِ امامتِ سجاد بود. بنابر روایات شیعه، زین‌العابدین با سمِّ ولید بن عبدالملک از دنیا رفت و در قبرستان بقیع در کنار عمویش حسن مجتبی دفن شد. محمد باقر، امام پنجم شیعیانِ امامی و زید بن علی، امام پنجم شیعیانِ زیدی، از فرزندان زین‌العابدین به‌شمار می‌آیند.
تعلیماتِ زین‌العابدین بیشتر شکل دعا و نیایش داشت. اثرِ معروف او صحیفۀ سجادیه است که به شکل نیایش نگاشته شده است. رساله حقوق از دیگر آثار اوست. وی موقعیت بالایی در میان بزرگان و علمای حجاز داشت. شعر معروفِ فرزدق در ستایش او از نمونه‌های بارز این موقعیت است.
تبار علی بن حسین

مقاله‌های اصلی: حسین بن علی و شهربانو
پدرِ علی بن حسین، حسین بن علی، سومین امامِ شیعیان دوازده‌امامی می‌باشد. عمو و پدر همسرش حسن مجتبی، دومین امام شیعیان و پنجمین خلیفه از خلفای راشدین است، و پدربزرگش علی بن ابی‌طالب، اولین امام شیعیان و چهارمین خلیفه از خلفای راشدین می‌باشد. پدرش حسین به تاریخ ۵ شعبان ۴ ه‍.ق/۱۰ ژانویهٔ ۶۲۶ م متولد شد و پس از گذران ۵۶ سال، در سال ۶۱ ه‍.ق و در واقعه کربلا، با همراهی جمعی از یاران خویش و به دست سپاهیان عمر سعد کشته شد.
به نوشتۀ ایتان کلبرگ در دانشنامه اسلام، از مادرِ علی بن حسین با عنوان‌های مختلفی از جمله غَزاله، جَیِّده و بَرّه یاد کرده‌اند و بر طبقِ اعتقاداتِ سنتیِ شیعه، او دخترِ یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی است و نام فارسی‌اش «جهانشاه»، «شهربانو»، یا «شاه زنان» می‌باشد. به گزارش کلبرگ، برخی اعتقاد دارند که پس از نبردِ کربلا، شهربانو، خود را درون فُرات انداخت، امّا در مقابل، گروهی او را از بازماندگانِ کربلا به‌شمار می‌آورند. به نوشتۀ کلبرگ، شیعیان، زین‌العابدین را «اِبنُ الْخیَرَتَیْن» یعنی «پسرِ دو برگزیده» می‌دانند، چون بر طبق روایتی منتسب به پیامبر اسلام، قُرَیْش برگزیدهٔ عرب و ایرانیان برگزیدهٔ عجم هستند. به نوشتهٔ ابن خلکان، مادرِ زین العابدین به همراه دو خواهر دیگرش در زمانِ خلافتِ عُمَر، به‌عنوان اسیر به مدینه آورده شدند. بنا بر این گزارش، عمر می‌خواست آن‌ها را بفروشد؛ امّا علی بن ابی‌طالب پیشنهاد داد تا با آن‌ها مثل دختران مردم عادی رفتار نشود. به نقل از ابن خلکان، یکی از این سه خواهر به ازدواج حسین درآمد که از او زین العابدین به دنیا آمد. دو خواهر دیگر با محمد بن ابوبکر و عبدالله بن عمر ازدواج کردند. شیخ صدوق، عالم شیعی، این اتفاق را مربوط به دوران خلافت عثمان، و برخی دیگر آن را متعلق به دوران خلافتِ علی می‌دانند.
به نوشتهٔ ویلفرد مادلونگ، انتسابِ زین العابدین به شاه ساسانی به نظر افسانه می‌رسد. از مورخان اسلامی هم، جعفر شهیدی، مورخ شیعی معاصر، این انتساب را افسانه قلمداد می‌کند و سندهای این داستان تاریخی را فاقد اعتبار علمی می‌داند. به نوشتۀ رسول جعفریان، مورخ شیعه معاصر، با تحقیقات دامنه‌داری که اخیراً دربارهٔ تبار علی بن حسین صورت گرفته، نمی‌توان با قطعیت پذیرفت که سجاد از یک شاهزادۀ ساسانی متولد شده باشد. با این حال، به عقیدهٔ او، تکذیبیه‌هایی که در این باره صورت گرفته، بیشتر به این دلیل بوده که مبادا دشمنانِ تشیع، نشرِ تشیع در ایران را ناشی از این وابستگی خونی بدانند. جعفریان با اسم بردن از کهن‌ترین متونِ شیعه که علی بن الحسین را ابن الخیرتین می‌دانند، نتیجه‌گیری می‌کنند که مادرِ سجاد را می‌توان دختر یکی از خاندان‌های مهم و صاحب قدرت دانست که می‌توانسته ساسانی باشد؛ امّا دربارهٔ اینکه این زن، دخترِ خودِ شاهِ ساسانی باشد، قطعیتی وجود ندارد.
نام و القاب

زین‌العابدین، تنها یکی از پسرانِ حسین بن علی بود که علی نام داشت. تاریخ‌نگارانی چون قاضی نُعمانِ اسماعیلی، او را برادرِ اَرشد و بزرگ‌ترین پسر حسین بن علی می‌دانند و از او به‌عنوان «علیِ‌اکبر» نام می‌برند و برادر شهیدش در کربلا را «علیِ‌اصغر» می‌نامند. در مقابل، مورخانی از اهل سنت چون طَبَری، بَلاذُری، ابن قُتَیْبه و ابن سعد، زین‌العابدین را برادرِ کوچک‌تر — «علی‌اصغر» — می‌دانند و از برادرش با عنوان علی‌اکبر یاد می‌کنند. منابعِ شیعهٔ امامیه، علی‌اصغر را برادرِ سوم و نوزادی می‌دانند که او هم در کربلا کشته شد. برخی از این منابع امامیه، زین‌العابدین را برادر میانی می‌دانند و او را «علی اَوْسَط» می‌نامند. منابع دیگرِ امامیه، این نسبت را برعکس می‌کنند و برادر شهیدش را علی اوسط و زین العابدین را برادر ارشد می‌دانند.
بنا به روایتی از شیخ طوسی، عالم شیعه، حسین بن علی هنگام خروج از مدینه، امانتی نزد ام سلمه، بیوهٔ محمد، گذاشت و از او خواست هنگام مراجعتِ بزرگ‌ترین پسرش، امانت را به او بدهد و این امانت به سجاد تحویل داده شد. بر این اساس، نتیجه‌گیری می‌شود که سجاد بزرگ‌ترین پسر حسین بوده است.
کُنیهٔ سجاد، ابوعبدالله، ابوالْحسین، ابوالْحسن، ابومحمّد و ابوبکر؛ و القابِ مشهورش «زین‌العابدین» (زینت پرستش‌کنندگان)و «سجّاد (دائماً سجده‌کننده)» است. القاب دیگرش، زَکیّ (پاک)، ذُوالثَّفِنات (اشاره به پینه‌هایی که روی پوستش در اعضای سجده، بسته شده بود)، اِمامُ‌الْمُؤْمِنین، اَلْأمین (مورد اطمینان و امانت‌دار)، سَیِّدُالْعابِدین، قُدوَةُ‌الزّاهِدین، زَیْنُ‌الصّالِحین (زینت شایستگان)، مَنارُالْقانِتین، إبنُ‌خِیَرَتَین و سَیِّدُالْمُتَّقین است. به‌نوشتهٔ سید جعفر شهیدی، مورخ شیعه، این‌ها لقب‌هایی نیست که به‌هنگام تولد به او داده باشند. همچنین لقب‌هایی نیست که از قرنِ سومِ هجری در قلمروی اسلامی باب بود یا لقب‌هایی نیست که در قرون سیزدهم و چهاردهم هجری در ایران رواج یافت؛ بلکه این لقب‌ها را مردم، — «مردم نه به‌معنای لُغَویِ کلمه، بلکه به‌معنای اصطلاحی آن، یعنی صرّافانِ گوهرشناس و عارفان انسان‌جو» — به زین‌العابدین داده بودند. به‌گفتهٔ شهیدی، بیشترِ این مردم شیعه نبودند و او را منصوب از طرف خدا نمی‌دانستند، با این وجود نمی‌توانستند آنچه در او می‌بینند را نادیده بگیرند.
سرگذشت

| گاه‌شمار زندگی سجاد | گاه‌شمار زندگی سجاد |
| --- | --- |
رویدادهای زندگی سجاد: رویدادهای زندگی سجاد
 در مدینه:  در مدینه
۶۵۸: ولادت در ۵ شعبان سال ۳۸ ه‍.ق
۶۶۱: کشته‌شدن علی بن ابی‌طالب در ۲۸ ژانویه مصادف با ۲۱ رمضان به ضربهٔ شمشیر ابن ملجم مرادی در مسجد کوفه آغاز امامت و به خلافت رسیدن حسن مجتبی
۶۷۰: کشته شدن حسن مجتبی و آغاز امامت حسین بن علی
۶۷۷: ولادت محمد باقر در ۱ رجب ۵۷ ه‍.ق
۶۸۰: مرگ معاویة بن ابی‌سفیان در ۱۵ رجب ۶۰ ه‍.ق درخواست بیعت از حسین بن علی برای خلافت یزید دعوت کوفیان از حسین بن علی ارسال فرستادگان به کوفه از سوی حسین بن علی
 خروج از مدینه:  خروج از مدینه
۶۸۰: خروج از مدینه به همراه کاروان حسین بن علی به سمت کوفه اقامت در مکه (۳ شعبان تا ۸ ذی الحجه ۶۰ هجری) خروج از مکه به قصد عزیمت به کوفه (۸ ذی الحجه ۶۰ هجری) اقامت در منزل ثعلبیه و دریافت خبر کشته شدن مسلم بن عقیل و هانی بن عروه در کوفه (سه شنبه ۲۲ ذی الحجه ۶۰ هجری) ترک منزل شراف و مواجهه با سپاه حر بن یزید ریاحی در منزل ذوحسم (شنبه ۲۶ ذی الحجه ۶۰ هجری)
 در کربلا:  در کربلا
۶۸۰: ورود به سرزمین کربلا (پنج شنبه دوم محرم الحرام ۶۱ هجری) ورود عمر بن سعد به سرزمین کربلا (جمعه سوم محرم الحرام ۶۱ هجری) ورود دسته دسته سپاهیان کوفه به کربلا (چهارم تا نهم محرم الحرام ۶۱ هجری) واقعهٔ نبرد کربلا و کشته‌شدن حسین بن علی و یارانش و اسارت سجاد (۱۰ اکتبر برابر با ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری) آغاز امامت سجاد (۱۰ اکتبر برابر با ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری)
 در مسیر کوفه و شام:  در مسیر کوفه و شام
۶۸۰: انتقال سجاد به همراه کاروان اسیران به کوفه حضور در کاخ ابن زیاد و مجادله با وی که سبب دستور قتل وی از جانب ابن زیاد شد که با دخالت زینب بنت علی، اجرا نگردید. حضور در زندان به همراه باقی اسیران نبرد کربلا تا کسب تکلیف از یزید دستور یزید برای فرستادن اسیران و سرهای کشته شدگان کربلا به شام حرکت کاروان اسرا به شام ایراد خطبه سجاد در مسجد جامع شام آزادی اسیران کربلا به جهت کسب وجهه مردمی از جانب یزید حرکت کاروان اسیران کربلا از شام
 بازگشت به مدینه:  بازگشت به مدینه
۶۸۰: حرکت به سمت کربلا جهت زیارت قبور کشته شدگان کربلا در اربعین سال ۶۱ ه‍.ق ورود به مدینه و کناره‌گیری از حرکت سیاسی
۶۸۳: رخداد واقعه حره در مدینه و مستثنی شدن سجاد از بیعت با یزید قیام توابین مرگ یزید بن معاویه و به حکومت رسیدن معاویة بن یزید مرگ معاویة بن یزید و به حکومت رسیدن مروان بن حکم
۶۸۴: مرگ مروان بن حکم و به حکومت رسیدن عبدالملک مروان
۶۸۵: قیام مختار ثقفی
۶۹۵: ولادت زید بن علی
۷۱۳: کشته شدن در ۱۲ محرم ۹۵ ه‍.ق و دفن در بقیع
ن ب و: ن ب و