زنان در سیاست ایران
دوره‌های تاریخ > جمهوری اسلامی > زنان تأثیرگذار

رهنورد پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در دوران دانشجویی از مبارزان علیه رژیم شاه بود و در سال ۱۳۵۵ به همراه دو فرزندش به آمریکا مهاجرت کرد، و به عضویت کنفدراسیون دانشجویان ایرانی درآمد و علیه رژیم فعالیت می‌کرد، او در آستانه پیروزی انقلاب به کشور بازگشت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی از فعالین اجتماعی بود، او از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹ جامعه زنان جمهوری اسلامی و زنان مسلمان را پایه‌ریزی کرد، پس از آن به عنوان سردبیر «راه زینب» که همان اطلاعات بانوان پس از تغییر نام بود، مشغول فعالیت شد. او تا سال ۱۳۶۷ به عنوان اولین سردبیر در این مجموعه حضور داشت.
پس از پیروزی سیدمحمد خاتمی در انتخابات ۲ خرداد سال ۱۳۷۶، رهنورد به عنوان مشاور سیاسی رئیس‌جمهور انتخاب شد. او پس از یک سال به عنوان رئیس دانشگاه الزهرا منصوب شد و تا سال ۱۳۸۵ در این سمت باقی ماند.
رهنورد در جریان اعتراضات انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ به همراه همسرش در حصر خانگی به سر می‌برد. بی‌بی‌سی در گزارشی دربارهٔ رای نیاوردن میرحسین موسوی، مهدی کروبی و محسن رضایی در زادگاه‌های خود براساس گزارش خبرگزاری ایرنا، درانتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸، اعلام کرد که زهرا رهنورد، در گفتگو با بخش فارسی بی‌بی‌سی، با اشاره به ترک‌زبان بودن همسر و لر بودن خودش از اینکه در این مناطق، آرا اعلام شده مطابق با نظرسنجی‌های قبل از انتخابات، از آن آن‌ها نبوده‌است، ابراز تعجب کرد.
مجله بین‌المللی فارن پالیسی، زهرا رهنورد همسر میرحسین موسوی را به عنوان نفر سوم در فهرست صد متفکر برتر جهان در سال ۲۰۰۹ انتخاب کرد. این مجله آمریکایی، زهرا رهنورد را مغز متفکر «انقلاب سبز ایران» و تبلیغات انتخاباتی همسرش میرحسین موسوی معرفی کرده‌است. پیش از نام زهرا رهنورد، بن برنانکی رئیس بانک مرکزی آمریکا و باراک اوباما رئیس جمهوری ایالات متحده در رتبه‌های نخست و دوم این فهرست قرار دارند.
همزمان با تظاهرات روز دانشجو در ۱۶ آذر، گروهی از زنان بسیجی به زهرا رهنورد حمله کردند. رادیو آلمان به نقل از سایت کلمه، سایت خبررسانی میرحسین موسوی، نوشت که زهرا رهنورد، استاد دانشگاه تهران و همسر آقای موسوی، ابتدا در محل کارش در دانشکده هنرهای زیبا و پس از آن در خیابان وصال تهران با گاز فلفل مورد حمله لباس شخصی‌ها قرار گرفته‌است. به گفته سایت کلمه، افراد مهاجم از فاصله نزدیک به صورت زهرا رهنورد گاز فلفل پاشیدند که به «تنگی نفس و نابینایی موقت» او منجر شد. همچنین برای بار دوم، در پیش‌ازظهر ۱۷ آذر نیز گروهی از زنان لباس شخصی با هجوم به دانشکده هنرهای زیبا قصد حمله به وی را داشتند.
او نمایندهٔ دوره‌های ۴ و ۵ مجلس شورای اسلامی و مدیر روابط دانشگاهی و امور بین‌الملل دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده‌است. وی با حکم سید علی خامنه‌ای، در تاریخ ۱۶ فروردین ۱۳۹۴ ه‍. خ، عضو هیئت امناءی کمیته امداد امام خمینی شد. او از مطرح‌کنندگان «طرح تفکیک جنسیتی در بیمارستان‌ها» است. دستجردی با طرح پیوستن ایران به کنوانسیون امحای کلیه اشکال تبعیض علیه زنان مخالفت کرده‌است. وحید دستجردی تنها وزیر بهداشت زن در تاریخ ایران بوده و تا کنون تنها زنی است که در تاریخ حکومت جمهوری اسلامی ایران به مقام وزارت رسیده‌است. همچنین پس از فرخ‌رو پارسا و مهناز افخمی، وحید دستجردی سومین زن نیز در تاریخ ایران است که وزیر شده‌است.
مقالهٔ اصلی: مریم رجوی
مریم رجوی سیاستمدار و رئیس‌جمهور منتخب شورای ملی مقاومت ایران برای دوران انتقال است. وی به همراه مسعود رجوی رهبری مشترک سازمان مجاهدین خلق ایران را بر عهده دارد. او فارغ التحصیل مهندسی متالورژی از دانشگاه صنعتی شریف است. برادرش (محمود) از اعضای قدیمی سازمان مجاهدین است و در زمان شاه زندانی سیاسی بود. خواهر بزرگتر وی (نرگس) در زمان شاه به دست مأموران ساواک کشته شد، خواهر دیگر وی (معصومه) دانشجوی مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت تهران در سال ۱۳۶۱ توسط جمهوری اسلامی دستگیر و در حالی که باردار بود، اعدام شد.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ مریم رجوی در انتخابات مجلس شورای ملی (۱۳۵۸)، از سوی شورای مرکزی کاندیداهای انقلابی و ترقی‌خواه به عنوان یکی از کاندیداهای تهران معرفی شد که ۲۲۱٫۸۳۱ رای را به خود اختصاص داد.
در سال ۱۳۷۲ شورای ملی مقاومت ایران مریم رجوی را به عنوان «رئیس‌جمهوری منتخب مقاومت ایران برای دوران انتقال» انتخاب کرده‌است. بر اساس مصوبه شورای ملی مقاومت ایران، بعد از براندازی حکومت جمهوری اسلامی تا تأسیس مجلس مؤسسان و برگزاری یک انتخابات آزاد، ریاست جمهوری موقت کشور با مریم رجوی خواهد بود.
طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای «ایران فردا» بیانگر دیدگاه‌ها و راهبردهای شورای ملی مقاومت و پلاتفرم عمل مقاومت ایران برای ایران آزاد فردا است. در طرح ۱۰ ماده‌ای، رجوی تعهد خود را به اعلامیه جهانی حقوق بشر و سایر اسناد بین‌المللی اعلام کرده و همچنین خواستار لغو مجازات اعدام، ایجاد یک نظام حقوقی مدرن و استقلال قضائیه و همزیستی مسالمت‌آمیز، روابط با همه کشورها و احترام به منشور سازمان ملل متحد است. پایان دادن به ساخت سلاح‌های هسته‌ای از دیگر مواد این طرح می‌باشد.
مریم رجوی مدافع سرسخت برابری جنسیتی‌ و مخالف حجاب اجباری است. وی در سخنرانی‌های مختلف خود برای لغو حجاب اجباری فراخوان داده و همچنین به نقش فعال زنان در جامعه در تمامی زمینه‌ها و برابری زنان با مردان معتقد است.
فائزه هاشمی تنها فرزند اکبر هاشمی رفسنجانی است که وارد فعالیت‌های سیاسی شد. وی در میان افکار عمومی ایران، چهره‌ای اصلاح طلب محسوب می‌شود. او در انتخابات دوره پنجم مجلس شورای اسلامی شرکت کرد و موفق شد به عنوان نماینده دوم تهران به مجلس پنجم راه یابد. فائزه هاشمی دربارهٔ فعالیت‌هایش در مجلس پنجم می‌گوید:
فعالیت‌های من در مجلس سه بعد داشت؛ مسائل روز جامعه، (به خصوص مسائل سیاسی) مسائل مربوط به زنان و مسائل مربوط به ورزش.
شرکت او در انتخابات مجلس ششم با شکست همراه بود، که باعث کناره‌گیری او از فعالیت‌های سیاسی شد. فائزه هاشمی همچنین رئیس شاخه زنان حزب کارگزاران سازندگی است.
هاشمی از مخالفان جدی محمود احمدی‌نژاد بود و در جریان انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) از میرحسین موسوی حمایت می‌کرد. وی در اعتراضات پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ حضور فعالی داشت و در تظاهرات روز ۳۰ خرداد نیز برای مدت کوتاهی دستگیر شد. فائزه هاشمی در روز اعتراضات جنبش سبز در ۱ اسفند ۱۳۸۹، برای دومین بار، در خیابان ولی‌عصر، بالاتر از تقاطع فاطمی بازداشت شد، که این بار نیز پس از مدت کوتاهی، آزاد گردید.
فرزند او، حسن لاهوتی نیز در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۸۹، در بدو ورود به ایران بازداشت شد. دادستان تهران در ۳ فروردین ۱۳۸۹، دربارهٔ بازداشت لاهوتی گفت: «لاهوتی با پذیرش تودیع وثیقه ۷۳ میلیون تومانی به دستور بازپرس و تأیید دادستان تهران از زندان آزاد شد. پرونده اتهامی حسن لاهوتی با تکمیل تحقیقات به دادگاه نیز ارسال خواهد شد.»
مرضیه افخم دیپلمات ایرانی، از دهم شهریور ۱۳۹۲ در زمان وزارت محمد جواد ظریف سخنگوی وزارت امور خارجه ایران شد. وی از سال ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۸ سفیر ایران در مالزی بود. او اولین سفیر زن جمهوری اسلامی ایران است. افخم همچنین اولین سخنگوی زن وزارت امور خارجه ایران بود.
در جریان انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸)، در ابتدا زمزمه‌هایی از حضور ابتکار در عرصه انتخابات و کاندیداتوری وی شنیده می‌شد، اما در نهایت با کاندیداتوری میرحسین موسوی، معصومه ابتکار از کاندیداتوری صرف نظر کرده و در بیانیه‌ای صراحتاً از میرحسین موسوی حمایت کرد. او در بند پایانی این بیانیه نوشت:
«ضمن احترام به مواضع شجاعانه آقای کروبی، مناسب‌ترین گزینه را برای اداره قوه مجریه در دوره آتی، آقای میرحسین موسوی نخست‌وزیر محبوب روح‌الله (ره) می‌دانم.»
در دومین مستند انتخاباتی میرحسین موسوی وی به بررسی مسائل و مشکلات زنان و تبعیض جنسیتی در ایران پرداختند.
در سال ۱۳۸۵ به عنوان عضو سومین دوره شورای اسلامی شهر تهران از سوی مردم برگزیده شد، او کمیته محیط زیست را در این شورا برای نخستین بار با حدود ۲۰ کارگروه تخصصی راه اندازی کرد و مسئولیت این کمیته را برعهده گرفت. ابتکار در دولت دوازدهم نیز از سوی رئیس‌جمهور به عنوان معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده منصوب شد.
در جلسات رأی اعتماد مجلس شورای اسلامی به وزرای پیشنهادی حسن روحانی، علیرضا زاکانی، در مخالفت با محمدعلی نجفی، وزیر پیشنهادی وزارت آموزش و پرورش ضمن اشاره به حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) گفت: «من در شورای عالی هلال‌احمر بودم. زمانی که گروه‌ها برای سرکشی به منازل آسیب دیدگان فتنه می‌رفتند، خانواده‌ها می‌گفتند قبل از شما آقای نجفی با خانم م. الف آمده و گفته‌اند که ما نماینده موسوی و کروبی هستیم.
تنها کتابی که از وقایع درون سفارت تسخیر شده آمریکا در تهران به زبان انگلیسی نگارش یافته‌است، کتاب معصومه ابتکار است. این کتاب به زبان‌های فارسی و عربی نیز ترجمه شده‌است. دومین کتاب وی با نام «خوشه‌های شهریور» حاوی وقایع و اتفاقات ایران در سالهای ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ است که با نگاه ویژه به روندهای زیست‌محیطی و سیاسی آن دوران اشاره می‌کند. کتاب صلح و اخلاقیات طبیعی او نیز ر خصوص محیط زیست و صلح انتشار یافته‌است.
وی مدتی در روزنامه اطلاعات روزنامه‌نگاری کرد و بعد در وزارت خارجه ایران مشغول به کار شد. پس از آن مدیر آموزش و معاون آموزشی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران شد و همزمان در چند دانشگاه دیگر نیز تدریس می‌کرد.
نشست خبری زهرا رهنورد در دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری
رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق ایران
گفتگوی فائزه هاشمی رفسنجانی در برنامهٔ خشت خام