گرهارد ریشتر
دوران کودکی و تحصیلات > گرهارد ریشتر

با استعداد و باهوش اما ناآرام و خودسر بود. او هیچ‌گاه از نمادهای رئالیسم اجتماعی دست نکشید و تجربه‌هایش همواره نفوذ پرقدرتی بر رشد هنر غربی گذاشت.
این که چگونه نقاشی می‌کند، مهمتر از آن است که چه چیز نقاشی می‌کند. ریشتر در درسدن به دنیا آمده و یکی از نقاشان برجسته و معروف در هنر معاصر آلمان است. آثار او در موزه‌ها که در معرض نمایش گذاشته می‌شود، بالاترین قیمتها را به خود اختصاص می‌دهد. تا به امروز او هر سال جایزه ای دریافت کرده‌است.
در سال ۱۹۹۷ میلادی برنده جایزه بین‌المللی هیئت داوران و نیس بینال شد و در همان سال موفق به دریافت جایزه بزرگ ژاپنی «جایزه امپراتوری» شد. کمتر هنرمندی می‌توان یافت که مثل ریشتر بتدریج سبک هنری اش را تغییر داده باشد و در عین حال مصمم و وفادار به ژانر نقاشی اش باشد. در حالی که دیگران دست از نقاشی می‌کشند و ابزارهای فناوری را جایگزین آن می‌کنند ریشتر همچنان کار بر پرده نقاشی را ادامه می‌دهد، البته هیچ چیز در هنر بدیهی نیست و ریشتر نیز خود این را می‌داند. کسی مثل او و با مهارت خاص به مسئله حقیقت نپرداخته‌است. آثارش همواره نقاشی‌هایی دربارهٔ نقاشی، تفسیرهایی از کار با قلم مو و پرده نقاشی و کشفیاتی از اساس و پایه هنر است موضوعات او عمل خود نقاشی، الهامات مربوط به آن، آرزوی رسیدن به حقیقت و بازنمایی‌های واقعی است همچنین رنگ و شیوه‌های مختلف استفاده از آن، نقطه کانونی آثار وی است. سوژه‌هایش بیشتر تصادفی است، بخصوص در دهه۶۰ هنگامی که با هنر پاپ کار می‌کرد. بدیهی است که مسئله مهم برای او، این نیست که کدام سوژه را کار کند، بلکه چگونگی کار برای او حایز اهمیت است بنا به عقیده خود وی، نقاشی‌های او فاقد وضوح هستند هر اثر او همچون پوششی است که بر روی چیزی کشیده می‌شود. ابژه ای که ناتوان از دانش مشخص و واضح از دنیای بیرونی یا دنیای درون هنرمند است با این توصیف، پرسشهای ریشتر حاوی دو مدعای سنتی است که مدت زیادی است به چالش کشیده نشده‌اند: اول آن که، نقاشی‌های وی چیزها را آن طور که هست، ترسیم می‌کنند و دیگر آن که آثار هنری بینش روان و درون اشخاص را به خودشان می‌شناساند.
ریشتر همواره به این دو اصل پایبند و وفادار است او حتی نشان می‌دهد که هنر «واقعگرا» فقط قسمتی از واقعیت را نشان می‌دهد و حتی ممکن است واقعیت را تحریف کند. گرهارد ریشتر همچنین تأکید می‌کند که اکسپرسیونیسم تجردی بیشتر حاصل دوراندیشی و پدیده‌های عینی همچون رنگ و زمینه تصویری است تا تخلیه هرگونه انرژی روانی ریشتر که بعد از سقوط دیوار برلین در این شهر سکونت کرد، آثارش به خاطر تناقض سبک، مورد انتقاد بسیاری از منتقدان نقاشی قرار گرفت.
زندگی هر هنرمند یک ادیسه است و زندگی «گرهارد ریشتر» بیش از یک ادیسه.
«ریشتر» با استعداد و باهوش اما ناآرام و خودسر بود. او هیچ‌گاه از نمادهای رئالیسم اجتماعی دست نکشید و تجربه‌هایش همواره نفوذ پرقدرتی بر رشد هنر غربی گذاشت.
در کنار دوست و طرفدار بازیگوشش، «زیگمار پُلکه» (متولد ۱۹۲۴)، وی جنبش شخصی خودش، رئالیسم کاپیتالیستی (Realism Capitalist) را تأسیس کرد؛ جنبشی که بر آفت جنگ سرد می‌تازید. این اولین و تنها جنبشی است که «ریشتر» به درستی در آن جا می‌گیرد. پس از آن او را می‌توان در سبک‌های دیگری دید که هیچ‌گاه عنوانی شایستهٔ استعداد و هنر پرفروغ «گرهارد ریشتر» نیستند. در بین آثار متنوع او عکس‌های ناواضح و مات، در حیطهٔ فوتورئالیسم، و آثار متاخرش در حیطهٔ نئواکسپرسیونیسم را نیز می‌توان مشاهده کرد. مشخصا آثار «ریشتر» امروز در این دو مکتب جای می‌گیرند.
گرهارد ریشتر، هنرمندی که 'هیچ هدف خاصی ندارد'
علی امینی نجفی
منتقد هنری
۷ آذر ۱۳۹۰–۲۸ نوامبر ۲۰۱۱
«شمع و جمجمه» اثر گرهارد ریشتر در حال نصب روی دیوار موزه. ارزش این تابلو دوازده میلیون یورو برآورد می‌شود
منبع تصویر،AFP
توضیح تصویر،
«شمع و جمجمه» اثر گرهارد ریشتر در حال نصب روی دیوار موزه. ارزش این تابلو دوازده میلیون یورو برآورد می‌شود
موزه هنری «تیت مدرن» در لندن نمایشگاهی بزرگ را به آثار گرهارد ریشتر، نقاش آلمانی، اختصاص داده‌است. این نمایشگاه به مناسبت هشتادمین سالگرد تولد هنرمندی برپا شده‌است که بسیاری او را «بهترین نقاش زنده جهان» می‌دانند.
در نمایشگاه ۱۸۰ اثر از پنج دهه فعالیت هنری ریشتر به تماشا گذاشته شده‌است، از نخستین آثارش در دهه ۱۹۶۰ که تابلوهای او با الهام از عکاسی، به رئالیسمی عینی تکیه داشتند، تا آثار تازه‌تر او که بیشتر به نقاشی انتزاعی (غیرفیگوراتیو) گرایش دارند.
کارهای ریشتر در گستره‌ای پهناور از بازنمایی رئالیستی تا رهایی کامل از «سوژه» جریان دارند. او در عرصه‌های گسترده و گوناگون کار کرده‌است، از سوژه‌های عکس‌گون تا انتزاع مطلق، از دستمایه‌های روزمره تا جلوه‌های قدسی، از چیدمان‌ها و بازسازی‌های «واقعی» تا موزاییک‌های «تزیینی» و پیکره‌های شیشه‌ای یا آینه‌ای…
این تنوع در کمتر هنرمندی دیده می‌شود، تا آنجا که گاه به نظر می‌رسد هنر ریشتر از استیل و «دستخط» که برای هر هنرمند اصیلی، ضرورت حیاتی دارد، فارغ است. اما این تنها ظاهر قضیه است: ریشتر از «هویت هنری» دور نیست.
ریشتر، با این که کمتر از کار خود حرف میِزند و به ندرت تن به مصاحبه می‌دهد، اما بارها از «معضل نقاشی» سخن گفته‌است. منتقدان هنوز «بینال ونیز» سال ۱۹۷۳ را به یاد دارند، که ریشتر در آن با دستکاری تابلوهای «کلاسیک» شرکت کرد، تا نشان دهد دوران نقاشی به سبک استادان بزرگی مانند تیسین، سپری شده‌است.
ریشتر در طول پنج دهه گذشته، همواره از نقش و جایگاه هنرمند در جوامع مدرن پرسیده‌است و خود چون پرسشگری بی‌تاب پیوسته در پاسخ‌های خود تردید کرده‌است. درک و دریافت خود از واقعیت را به چالش گرفته و در چندوچون بازنمایی یا پرداخت هنری دنیای خود تردید کرده‌است.
ریشتر حتی گهگاه از «مرگ نقاشی» سخن گفته، هرچند بلافاصله تأکید کرده‌است: «اما نمی‌توان نقاشی نکرد». این چالش همیشگی، در برخورد چندگانه، تردیدآمیز و نامطمئن او با «سوژه» مستتر است، و بهتر از هر جا در تیترگذاری معنادار برخی از کارهای او دیده می‌شود.
راهی که ریشتر برای خود یافته گردش آزاد از میان مکتب‌ها و جریان‌های هنری است. چیزی که او را به هنرمندان «پسامدرن» نزدیک می‌کند. این نزدیکی را می‌توان در گرایش او به «پیوندهای بینامتنی» نیز دید، آنجا که با سنت‌ها و مکتب‌های پیشین «دیالوگ» برقرار می‌کند.
پس ریشتر را نمی‌توان به هیچ مکتب یا جریان هنری خاصی چسباند، هرچند بسیاری از نزدیکی کارهای او با «پاپ آرت» یا مینی‌مالیسم، سخن گفته‌اند. خود او در دوره آغازین کار خود (۱۹۶۶) به روشنی گفته بود که از «مشی هنری» خاصی پیروی نمی‌کند: «من هیچ هدف خاصی ندارم، سیستم و مسیر هنری نمی‌شناسم. هیچ برنامه، سبک و مقصدی ندارم… دوست دارم در پهنه‌ای نامحدود و بی‌کران کار کنم، زیرا از قطعیت، تداوم و تکرار گریزان هستم.»
این «پرسه‌زنی» ریشتر در میان و فراسوی مکتب‌ها و جریان‌های هنری نه تنها در مراحل گوناگون کارنامه او، بلکه گاه به صورت همزمان یا موازی نیز دیده می‌شود؛ مثلاً در خلق آثاری با عینیت عکس‌های رئالیستی در کنار کارهایی انتزاعی، رنگ و فرم مطلق.
نکته مهم آن است که در این کارهای بسیار متفاوت، می‌توان همگونی یا اصالتی «حسی» را پی گرفت، که گفته‌اند با «شعر» پهلو می‌زند؛ برای نمونه میان تابلوی معروف «پایین آمدن زن برهنه» که ریشتر در سال ۱۹۶۶ بر پایه عکسی از همسر باردار خود نقاشی کرده، یا تابلوی شمع که ریشتر در سال ۱۹۸۲ آفریده می‌توان حسی یگانه دید و هر دو را در تناسب قرار داد با آثار انتزاعی او که در دهه‌های بعد خلق شده‌اند، مثلاً تابلویی مانند «سن ژان» یا همان «یوحنای قدیس».