stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
محمد یعقوب یسنا
آثار > پژوهش:

واژه‌های عربی در شاه‌نامه: نخستین تحقیق در بارهٔ واژه‌های عربی شاه‌نامهٔ فردوسی در افغانستان است. در این کتاب ۶۶۹ واژهٔ عربی با استناد به بیت‌های شاه‌نامه مشخص شده است.
اهریمن بررسی اسطوره‌های اوستایی در شاه‌نامه (تحول اسطوره از اوستا تا شاه‌نامه): در این کتاب اسطوره‌های اوستایی در شاه‌نامه بررسی شده است. ۷۰ چهره و مفهوم اساطیری اوستایی در شاه‌نامهٔ فردوسی نشان داده شده است. این کتاب مشخص کرده که شاه‌نامه از نظر معرفتی، تداوم اوستا است.
دانایی‌های ممکن متن (نظریه‌هایی دربارهٔ چگونگی معناداری متن ادبی و فلسفهٔ ادبیات): این کتاب از نخستین کتاب‌های فلسفی در بارهٔ فلسفهٔ ادبیات در افغانستان است‌که به چگونگی شکل‌گیری معنای متن ادبی از چشم‌انداز نظریه‌های فلسفی پساساخت‌گرا به معنا و ادبیات پرداخته است.
خوانش متن (نقد ادبی): در این کتاب شعر و داستان معاصر افغانستان در بیست سال (دورهٔ جمهوریت) نقد شده است. نقد عملی شعر و داستان معاصر بنابه نظریه‌های ادبی معاصر غربی ارایه شده است.
مقدمه‌ای بر فردوسی‌شناسی و شاه‌نامه‌پژوهی (ارایهٔ چشم‌انداز انتقادی از فردوسی‌شناسی و شاه‌نامه‌پژوهی): این کتاب مطالعات فردوسی‌شناسی و شاه‌نامه‌پژوهی را به صورت انتقادی بررسی کرده است. در کتاب چهار نظریه دربارهٔ مطالعات فردوسی‌شناسی و شاه‌نامه‌پژوهی ارایه شده است: رابطهٔ گفتمانی فردوسی، شاه‌نامه و محمود؛ جدایی انتقاد از اندیشهٔ فردوسی و شاه‌نامه؛ شاه‌نامه، حماسهٔ بنی بشر؛ و جغرافیای پدیدارشناسانهٔ ایران فرهنگی در شاه‌نامه.
نگارش و روش تحقیق: در این کتاب مشکلات تحقیق در نهادهای تحقیقی و دانشگاه‌های افغانستان بررسی شده و راه‌حل‌هایی برای رفع مشکلات تحقیق در نهادهای تحقیقی و دانشگاه‌های افغانستان ارایه شده ست.
روشنگری افسون (نقد معرفت در افغانستان): این کتاب اندیشه‌های فلسفی و انتقادی یعقوب یسنا در بارهٔ چهار ساده‌انگاری فرهنگی و فکری مردم افغانستان است: ساده‌انگاری معرفتی، ساده‌انگار هستی‌شناختی، ساده‌انگاری هنری و ادبی و ساده‌انگاری آموزشی. از این کتاب در افغانستان به خوبی استقبال شد.
گشودن (مقاله‌های پژوهشی): مقاله‌های پژوهشی و آکادمیک دربارهٔ پست‌مدرنیسم، استعاره، عشق، شراب و… است.
جایگاه زبان پارسی در افغانستان (مقالهٔ علمی وزارت علوم ایران، نشر شده در مجلهٔ کاوش‌نامهٔ دانشگاه یزد)
بررسی بینامتنی اشعار اخوان ثالث و واصف باختری بر اساس نظریۀ ژولیا کریستوا (مقالهٔ علمی وزارت علوم ایران، نشر شده در مجلهٔ ادبیات تطبیقی دانشگاه باهنر کرمان)
بررسی شگردهای زبانی و بیانی نفثه‌المصدور به اساس مولفه‌های پسامدرنیسم: (مقالهٔ چاپ‌شده در هشتمین همایش ملی نقد و نظریهٔ ادبی ایران)
بررسی تشبیه و استعاره به اساس نظریهٔ ساخت‌گرا و زایاگشتاری: (مقالهٔ چاپ‌شده در هشتمین همایش ملی نقد و نظریهٔ ادبی ایران)
تحلیل و بررسی نفس در آرای نجم‌الدین رازی و ابن سینا: (مقالهٔ چاپ‌شده در هشتمین همایش ملی نقد و نظریهٔ ادبی ایران)
زن‌نامه (در نقد فرهنگ مردسالار جامعه افغانستان): کتاب زن‌نامه در «نقد گفتمان پدرسالار» در سه ساحت عمده نگاشته شده است. بخش اول، انتقاد از تعبیر و برداشت بدوی مردسالار از مناسبات فرهنگی و اجتماعی زنانه؛ بخش دوم، برداشت مدرن و معاصر از مناسبات فرهنگی و اجتماعی زنانه؛ و بخش سوم، برداشت فمینیستی از مناسبات فرهنگی و اجتماعی زنانه.
انسان انگاری جهان (نظریه‌ای دربارهٔ شکل‌گیری معرفت و فرهنگ) - آماده چاپ
جریان‌شناسی تطبیقی شعر معاصر ایران و افغانستان - آماده چاپ
آثار > شعر:

من و معشوق و ماقبل تاریخ (مجموعه شعر)
در غیبت (مجموعه شعر)
آثار > داستان:

در بازگشت (داستان): این رمان سرنوشت کودکی را بنام غلام‌حسین روایت می‌کند که توسط روس‌ها در افغانستان اسیر شده، به روسیه برده می‌شود. از روسیه به افغانستان برمی‌گردد. غلام‌حسین درگیر مفهوم عشق، زندگی و مرگ می‌شود.
در دیدار با موجودات فضایی چه گذشت (داستان علمی-تخیلی)
زنی که بار سوم کشته شد (داستان) - آماده چاپ
هذیان عصر کرونا - آماده چاپ
تقدیر و جوایز ادبی و فرهنگی

تحسین‌نامه و مدال طلا از طرف بنیاد احمد شاه مسعود - ۱۳۸۳
تحسین‌نامه و جایزهٔ نقدی از طرف وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان - ۱۳۹۱
دریافت لوح تقدیر برای فعالیت فرهنگی از طرف معاون دوم ریاست جمهوری افغانستان (محمد کریم خلیلی) - ۱۳۸۵
تقدیرنامه برای فعالیت مطبوعاتی از طرف ریاست اطلاعات و فرهنگ ولایت پروان - ۱۳۸۶
لوح سپاس برای فعالیت علمی و فرهنگی از طرف اداره و طریقه تعلیمات مذهبی شیعهٔ امامی اسماعیلی برای افغانستان - ۱۳۹۳
تقدیر و برگزاری همایش علمی با عنوان «جایگاه یعقوب یسنا در ادبیات افغانستان» از طرف کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی - ۱۳۹۵
دریافت لوح دانشجویان برتر دانشگاه یزد به مناسبت سی‌امین سال تأسیس دانشگاه یزد.
دریافت تقدیرنامه از وزارت آموزش و پرورش ایران به مناسبت سخن‌رانی در بارهٔ «اسطوره در ادبیات فارسی و جایگاه اسطوره در ادبیات کودک» - ۱۳۹۷
تقدیر از طرف شهرداری و شورای شهر یزد - ۱۳۹۹
احوال‌گیری و تقدیر رئیس‌جمهور ایران به پاس کارهای فرهنگی - ۱۳۹۹
دریافت تقدیرنامه از خانهٔ فرهنگ ایران برای سخن‌رانی در وبینار بین‌المللی «شاه‌نامهٔ فردوسی و راز جاودانه‌گی زبان فارسی».
دریافت تقدیرنامه از دانش‌گاه علامه طباطبایی برای سخن‌رانی در «هشت‌مین نشست سامانیان و رونق زبان پارسی».
مجله بخارا از یعقوب یسنا برای کارنامه ادبی فرهنگی و چاپ کتاب فردوسی‌شناسی در تهران تقدیر کرد.
برندهٔ مقام سوم در جشنوارهٔ بین‌المللی مادر در دوشنبهٔ تاجیکستان.  نشریۀ جمهوریت.
سیکورسکی اس-۴۳

| سیکورسکی اس-۴۳ | سیکورسکی اس-۴۳ |
| --- | --- |
U.S. Navy Sikorsky JRS-1 in 1945: U.S. Navy Sikorsky JRS-1 in 1945
کاربری: Flying boat هواپیمای مسافربری
کشور سازنده: ایالات متحده آمریکا
تولیدکننده: سیکورسکی
طراح: ایگور سیکورسکی
نخستین پرواز: 1935
معرفی‌شده در: 1934
کاربر اصلی: خطوط هوایی سراسری آمریکا
تعداد ساخته‌شده: 53
سیکورسکی اس-۴۳ (به انگلیسی: Sikorsky S-43) یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ سیکورسکی در کشور ایالات متحده آمریکا است. نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواپیما خطوط هوایی سراسری آمریکا بوده‌است. این هواگرد برای نخستین بار در ۱۹۳۵ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
وزارت عدلیه (تاجیکستان)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон: Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
دید کلی سازمان: دید کلی سازمان
بنیان‌گذاری: ۲۴ فوریه ۱۹۲۵؛ ۹۹ سال پیش (۱۹۲۵-24}})
حوزهٔ قدرت: سیاست در تاجیکستان
ستاد: دوشنبه، تاجیکستان
وزیر مسئول: رستم شومورود
سازمان بالادست: کابینه تاجیکستان
سازمان زیردست: دیوان عالی تاجیکستان
وبگاه: www.minjust.tj
وزارت عدلیه/دادگستری جمهوری تاجیکستان (به تاجیکی: Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон) یک دستگاه اجرایی است که سیاست دولت و مقررات قانونی را در حوزه نظارتی، کمک‌های حقوقی به شهروندان، ارتقاء عدالت قانونی و کیفری و پیگردهای قضایی و کیفری اجرا می‌کند. این وزارتخانه همچنین برای پیگرد قانونی مجرم‌ها با سایر وزارتخانه‌های دادگستری در سراسر جهان همکاری می‌کند.
محمد محمدی خرم‌آبادی

| محمد محمدی خرم‌آبادی> اطلاعات شخصی | محمد محمدی خرم‌آبادی> اطلاعات شخصی |
| --- | --- |
زاده: محمد محمدی ۱۳۱۶ نوراباد دلفان
محل اقامت: دلفان، تهران
تحصیلات: حوزهٔ علمیهٔ روح‌الله کمالوند، حوزه علمیه قم
محمد محمدی (زاده ۱۳۱۶ در دلفان روستای شهرک امام) حاکم شرع سابق و از قضات بلندپایه کشور و جزو مسئولان بلند پایه سازمان بازرسی کل کشور و نماینده اصولگرای حوزه انتخابیه سلسله و دلفان در دوره‌های دوم، چهارم، ششم و هشتم مجلس شورای اسلامی ایران بوده‌است.
زندگی‌نامه

محمد محمدی در خرم‌آباد در حوزهٔ علمیهٔ روح‌الله کمالوند تحصیل را آغاز و و پس از ان در سال ۱۳۴۰ برای ادامه تحصیل به حوزه علمیه قم رفت و در کلاس افرادی چون سید محمدرضا گلپایگانی، حسین نوری همدانی، محمد فاضل لنکرانی، ناصر مکارم شیرازی و کاظم تبریزی به درجهٔ اجتهاد رسید که به گفتهٔ وب‌گاه خودش، مورد تأیید حسین نوری همدانی قرار دارد البته ایشان در جریان انتخابات خبرگان رهبری پس از مطرح شدن امتحان اجتهاد از انتخابات کناره گیری کرد. او همچنین از طلاب تحت تأثیر روح‌الله خمینی بوده که در واقعهٔ حمله گارد شاهنشاهی به مدرسه فیضیه در تاریخ ۱۳۴۲ حضور داشته‌است.[نیازمند منبع]
به گفتهٔ وب‌گاهش، محمدی از سال ۴۲ در فعالیت‌های انقلابی حضور داشته و چندین بار نیز تحت تعقیب نیروهای رژیم شاه قرار گرفت. [منبع بهتری نیاز است]
او در سال ۱۳۶۲ نامزد نمایندگی مجلس شورای اسلامی در حوزه دلفان و سلسله شد که موفق به کسب کرسی در دورهٔ دوم مجلس شورای اسلامی گشت. وی در دوره‌های چهارم، ششم و هشتم نیز نمایندهٔ حوزهٔ دلفان و سلسله در مجلس بوده‌است.
او در دوره ششم مجلس یکی از اشخاص فعال در درگیری‌های فیزیکی بین گروه اقلیت مجلس (معروف به جناح راست یا اصولگرا) با اکثریت (معروف به چپ یا اصلاح‌طلب) بود که به دلیل مخالفت با تغییر قانون مطبوعات[نیازمند منبع] و خواندن بیانیهٔ نهضت آزادی در گزارش کمیسیون اصل ۹۰ رخ داده بود. محمدی در این واقعه «از عناصر اصلی بروز تشنج در مجلس بود» و اقدام به پاره کردن گزارش کمیسیون اصل ۹۰ نمود.
| دوره | درصد | تعداد کل آراء |
| --- | --- | --- |
اول: مثال
دوم: مثال
چهارم: مثال
ششم: مثال
هشتم: مثال
لاچین دربندی

| لاچین دربندی | لاچین دربندی |
| --- | --- |
زمینه فعالیت: بازیگر
ملیت: ایرانی
سال‌های فعالیت: ۱۳۸۸ تا کنون
لاچین دربندی بازیگر زن تئاتر، سینما و تلویزیون اهل ایران است.
یکی از نخستین نقش آفرینی‌های او در سریال «سپید مثل ستاره» برای سیمای مرکز قم در سال ۱۳۸۸ بود و از مهمترین نقشهایی که او ایفا کرده‌است، حضور در سریال پربینندهٔ روزهای بد، به‌در می‌باشد.
فعالیت هنری

لاچین دربندی، سال ۱۳۸۸ در سریالی ۹ قسمتی به کارگردانی «جواد روستایی» و برای سیمای استان قم به نقش آفرینی پرداخت که از نخستین فعالیت‌های وی محسوب می‌شود. نسخهٔ تله فیلم این سریال هم از صدا و سیما پخش شد. علاقهٔ وی به تئاتر حضور او را در این عرصه پررنگ تر کرد تا اینکه در خرداد ۱۳۸۹ در تئاتر «رازها و دروغ‌ها» به کارگردانی رضا کریم خانی خوش درخشید.
این نمایش از دو داستان موازی برخوردار بود، داستان نخست مربوط به شبی است که مسیح (ع) در آن به صلیب کشیده می‌شود و داستان دوم نیز در دادگاهی در قرون وسطی می‌گذرد و محاکمه دختر و پسری را روایت می‌کند که ماجرای مصلوب شدن مسیح (ع) را نوشته‌اند. در همین سال در تئاتر «مردمی که گریه نمی‌کنند» باز هم به کارگردانی «رضا کریم‌خانی» در فرهنگسرای نیاوران به روی صحنه رفت. این نمایش که برداشتی آزاد از نمایش «غارنشینان» ویلیام سارویان بود، روایتگر زندگی چند بازیگر و بوکسور در یک سالن تئاتر قدیمی ست که امرار معاش آنها با گدایی است و با ورود یک خانواده و یک دختر، اتفاقات جدیدی در این سالن به وقوع می‌پیوندد. لاچین قرار بود در سال ۱۳۹۱ از بازیگران اصلی تئاتر «مستنطق» بکارگردانی محمدعلی کشاورز باشد که در نهایت به دلیل شرایط نامساعد جسمانی کشاورز تئاتر به روی صحنه نرفت.
اما در همین سال، در تئاتر «دربارهٔ اِل اِی» بکارگردانی «بهزاد مرتضوی» و با متنی از «امیر رضا طلاچیان» به عنوان یکی از بازیگران اصلی در تماشاخانهٔ پارین بروی صحنه رفت. داستان این نمایشنامه دربارهٔ خانواده‌ای ایرانی است که به همراه کلفت کم سال خود هنگام جنگ ایران و عراق به لس آنجلس کوچ می‌کنند.
او در سال ۱۳۹۰ در فیلم سینمایی ندارها به کارگردانی محمدرضا عرب و در کنار بازیگرانی چون هانیه توسلی و محسن تنابنده بازی کرد. فیلم در مورد چند جوان بود که در وضعیت بد فقر به سر می‌برند ولی هرگز دوست ندارند از راه خلاف پولی بدست آورند. همان سال در یک درام جنگی به کارگردانی محسن توکلی با نام «انسان‌ها» ایفای نقش کرد که بازیگرانی چون نفیسه روشن را نیز در خود می‌دید. انسان‌ها، داستان حامد است که با دختری به نام هانیه، شاگرد همسرش رؤیا تصادف می‌کند. پدر هانیه، با مراجعه به بیمارستان، از وجود توموری در کمر هانیه مطلع می‌شود.
اما یکی از مشهورترین آثار لاچین دربندی، حضور در نقش نگار در فیلم روزهای بد، به‌در به کارگردانی سعید آقاخانی بود که برای نوروز ۱۳۹۳ و از کانال سه صدا و سیما پخش گردید. او در این فیلم نقش دختری را ایفا کرد که پسر سرایدار یک مدرسه با بازی هومن برق‌نورد عاشقش شده و قصد ازدواج با او را دارد. با توجه به آمدن یک سرایدار جدید، به سختی در جستجوی یک خانه جدید هستند.
دربندی در فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۳ با تئاتر عروسکی «افسانه ماه و خورشید» به کارگردانی «حامد زارعان» به روی صحنه رفت. این اثر، به روایت داستان ماه و خورشید می‌پردازد و دربارهٔ جادوگری است که به خورشید حسادت و او را اسیر می‌کند. در این میان ماه به دنبال یافتن راه حلی برای بازگرداندن خورشید است. نمایش «افسانه ماه و خورشید» در دومین جشنواره تئاترشهر نامزد یازده بخش و برنده هشت جایزه بود.
او اسفند ماه ۱۳۹۴ یکبار دیگر در اجرای نمایش «دربارهٔ اِل اِی» در تماشاخانهٔ پارین مشارکت کرد.
آثار

| سال | نام | مدیوم | کارگردان | نام نقش |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۸۸ | سپید مثل ستاره | سریال | جواد روستایی |  |
| ۱۳۸۸ | گروگان | فیلم تلویزیونی | رضا درستکار |  |
| ۱۳۸۸ | برگ و باد | فیلم تلویزیونی | ایلیا منفرد |  |
| ۱۳۸۹ | رازها و دروغها | تئاتر | رضا کریم خانی |  |
| ۱۳۸۹ | مردمی که گریه نمی‌کنند | تئاتر | رضا کریم‌خانی |  |
| ۱۳۸۹ | خانه بی پرنده | سریال | کاظم معصومی | نوشین |
| ۱۳۹۰ و ۱۳۹۴ | دربارهٔ اِل اِی | تئاتر | بهزاد مرتضوی |  |
| ۱۳۹۰ | ندارها | سینما | محمدرضا عرب |  |
| ۱۳۹۰ | انسان‌ها | سینما | محسن توکلی |  |
| ۱۳۹۲ | شب بلند ماه | تئاتر | حامد زارعان |  |
| ۱۳۹۳ | روزهای بد، به‌در | سریال | سعید آقاخانی | نگار |
| ۱۳۹۳ | افسانه ماه و خورشید | تئاتر | حامد زارعان |  |
:
جوایز

لاچین دربندی در دومین جشنواره تئاتر شهر در تاریخ ۲۷ مرداد ۱۳۹۲ جایزهٔ دوم بهترین بازیگر زن را برای نمایش «شب بلند ماه» (در بخش کودک و نوجوان) به خود اختصاص داد.
محمدمهدی علیشاهی

محمدمهدی علیشاهی (زاده ۱۳۳۴ تهران) استاد دانشگاه شیراز، چهرهٔ ماندگار مهندسی مکانیک کشور در سال ۱۳۸۹ و یکی از برگزیدگان دومین دوره جایزه علمی علامه طباطبایی بنیاد ملی نخبگان در سال ۱۳۹۱ می باشند. . او عضو پیوسته فرهنگستان علوم نیز می‌باشد.
زندگی

علیشاهی مدرک کارشناسی‌ارشد و دکترای هوا فضا را از دانشگاه MIT آمریکا(مؤسسه فناوری ماساچوست) دریافت کرده‌است. علیشاهی دو بار به عنوان استاد ممتاز پژوهشی در دانشگاه، دوبار به عنوان استاد منتخب آموزشی دانشگاه شیراز شناخته شد. تحقیقات وی در زمینه‌های آیرو دینامیک و مکانیک سیالات عددی و کار بردی، دینامیک پرواز و مشابه سازی پروازی است. علیشاهی پیشکسوت هوا فضا در ایران و مؤسس بزرگترین آزمایشگاه تونل باد در حد صوت خاورمیانه در کشور است.
جیسن بیگز

| جیسن بیگز | جیسن بیگز |
| --- | --- |
بیگز در PaleyFest 2014 panel for نارنجی مد جدید است: بیگز در PaleyFest 2014 panel for نارنجی مد جدید است
زادهٔ: ۱۲ مهٔ ۱۹۷۸ ‏(۴۶ سال) پکوانک، نیوجرسی، ایالات متحده آمریکا
پیشه(ها): هنرپیشه، کمدین
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۱–اکنون
همسر: جنی ملن (ا. ۲۰۰۸)
فرزندان: ۲
بیگز در مارس ۲۰۱۲ در نخستین نمایش فیلم تجدید دیدار آمریکایی در سیدنی، استرالیا
جیسون متئو بیگز (انگلیسی: Jason Biggs؛ زادهٔ ۱۲ مهٔ ۱۹۷۸) یک بازیگر اهل ایالات متحده آمریکا است. وی از سال ۱۹۸۳ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
گزیده فیلمشناسی

از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به آثار زیر اشاره کرد.
پای آمریکایی (فیلم) (۱۹۹۹)
بازنده (۲۰۰۰)
پسرها و دخترها (۲۰۰۰)
نجات سیلورمن (۲۰۰۱)
پای آمریکایی ۲ (۲۰۰۱)
جی و باب ساکت پاتک می‌زنند (۲۰۰۱)
ملت پروزاک (۲۰۰۱)
فارغ‌التحصیل (فیلم) (۲۰۰۲)
عروسی آمریکایی (۲۰۰۳)
چیزی غیر از این (۲۰۰۳)
دختر جرسی (فیلم ۲۰۰۴) (۲۰۰۴)
هشت درجه زیر صفر (۲۰۰۶)
مگر آنکه از روی جنازه‌اش رد شوی (۲۰۰۸)
دختر بهترین دوست من (۲۰۰۸)
تجدید دیدار آمریکایی (۲۰۱۲)
زندگی اتفاق می‌افتد (۲۰۱۱)
ریبوت جی و باب ساکت (۲۰۱۹)
فریژر (۲۰۰۴)
سسمی استریت (۲۰۰۴)
همسر خوب (۲۰۱۲, ۲۰۱۳)
نارنجی مد جدید است (۲۰۱۳–۱۴; ۲۰۱۷; ۲۰۱۹)
شوی وندی ویلیامز (۲۰۱۸)
دیکتاتور عزیز (۲۰۱۸)
بهترین کریسمس. همیشه! (۲۰۲۳)
داریوش سوم

| داریوش سوم دارَیَوَئوش 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 | داریوش سوم دارَیَوَئوش 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 |
| --- | --- |
شاه بزرگ شاه شاهان شاه پارس فرعون مصر شاه کشورها : شاه بزرگ شاه شاهان شاه پارس فرعون مصر شاه کشورها 
داریوش سوم در پاره‌چین نبرد ایسوس: داریوش سوم در پاره‌چین نبرد ایسوس
سیزدهمین شاهنشاه هخامنشی: سیزدهمین شاهنشاه هخامنشی
سلطنت: ۳۳۶ – ۳۳۰ پ. م (۶ سال)
تاج‌گذاری: ۳۳۶ پ. م
پیشین: اردشیر چهارم
جانشین: اسکندر مقدونی (امپراتوری مقدونیه) اردشیر پنجم (خودخوانده)
فرعون مصر: فرعون مصر
سلطنت: ۳۳۶ – ۳۳۲ پ. م (۴ سال)
پیشین: اردشیر چهارم
جانشین: اسکندر مقدونی
زاده: ۳۸۰ پ. م پارس، شاهنشاهی هخامنشی
درگذشته: ۳۳۰ پ. م (۵۰ سال) صددروازه، شاهنشاهی هخامنشی
آرامگاه: آرامگاه ناتمام در برزن جنوبی ارگ پارسه
همسر(ان):  استاتیرای  آبان‌دخت 
فرزند(ان):  استاتیرا  دری‌په‌تیس  آریو برزن  اوخوس 
خاندان: هخامنشیان
پدر: آرشام
مادر: سی‌سی‌گامبیس
داریوش سوم (پارسی باستان: 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 ت.ت. 'دارَیَوَئوش') یا دارا یا دارای دارایان، واپسین شاهنشاه هخامنشی در میانه ۳۳۶ تا ۳۳۰ پیش از میلاد بود.او فرزند آرشام (نوهٔ داریوش دوم) و سی‌سی‌گامبیس (دختر اردشیر دوم) بود.
در سال ۳۳۴ پیش از میلاد، اسکندر مقدونی لشکرکشی به شاهنشاهی ایران را آغاز کرد و ایرانیان را در چندین نبرد پی‌در‌پی شکست داد. در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، اسکندر موفق شد تخت جمشید را تصرف کند و فرمان آتش زدن این پایتخت باشکوه هخامنشیان را صادر نمود. سپس تصمیم گرفت که داریوش را تعقیب کند، زیرا داریوش در فکر فراهم آوردن سپاهی تازه بود تا دوباره به جنگ با اسکندر برود. اما پیش از اینکه اسکندر به او برسد، داریوش توسط عموزاده‌اش بسوس و تعدادی از همراهانش کشته شد.
در شاهنامهٔ فردوسی و تاریخ سنتی ایرانیان، داریوش سوم با نام «دارا» شناخته می‌شود (ولی در داراب‌نامه و اسکندرنامه وی با نام «داراب» شناخته می‌شود) و هجدهمین پادشاه ایران و نهمین پادشاه کیانی است که چهارده سال پادشاهی کرد؛ پدر او داراب، مادرش تمروسیه و اسکندر مقدونی برادر ناتنی‌اش معرفی شده‌است.
منبع‌شناسی برای زندگانی داریوش سوم

مقالهٔ اصلی: منبع‌شناسی تاریخ ماد و هخامنشی
فقدان منابع برای سدهٔ پایان حکومت هخامنشی، مشکل اصلی برای تاریخ‌نگاری زندگانی و حکمرانی داریوش سوم است. هیچ متن یا بنای سلطنتی در دسترس نیست و تنها دانش ما برگرفته از تاریخ‌نگاران یونانی است که دورهٔ زندگی‌اش را در مقایسه با دوران آغازین حکومت اسکندر مقدونی شرح داده‌اند. جز اسنادی یافت شده در بابل، شامل فهرست شاه اوروک، دفتر گزارش نجومی که تاریخ نبرد گوگمل و تاریخ ورود اسکندر مقدونی به بابل را ثبت کرده‌است و برخی گزارش‌های جمع‌آوری شده توسط آبراهام ساش (به انگلیسی: Abraham Sachs) نام داریوش در جای دیگری نیامده است. منبع اصلی شفاهی، که سده‌های بعد از دوران داریوش به صورت کتبی درآمده‌اند، گزارش همراهان اسکندر و مشتقات آن‌ها است که شامل تاریخ عمومی دیودور سیسیلی (سدهٔ یکم میلادی)، آناباسیس آریان (سدهٔ دوم میلادی) و کورتیس روفوس (احتمالاً سدهٔ یکم میلادی) همه به‌طور کلی از گزارش‌های خیالی معاصرانشان که توسط کلیتارخوس، پلوتارک (کتاب اسکندر)، برخی منابع در مورالیا (سال ۱۰۰ میلادی) و تروگ پمپه‌ای (سدهٔ سوم میلادی) نقل شده‌است. تنها بنای یادبود تاریخی مفید، موزائیک اسکندر مقدونی در پمپئی است. منابع یونانی و لاتین با وجود اختلاف چند سده‌ای با وقایع اصلی همچنان منابع اصلی به‌شمار می‌آیند؛ اما باید هنگام استفاده از این منابع به اسلوب، بافت و کلیشه‌های رایج در آن‌ها دقت کرد. البته منابع بابلی و مصری نیز وجود دارد و جدای از آن‌ها باید به منابع آرامی زبان که از بلخ پیدا شده‌اند و از نوع مدارک بایگانی هستند توجه کرد که در برخی از آن‌ها نام داریوش آمده‌است و منظور آنان داریوش سوم بوده‌است.
بر تخت نشستن داریوش سوم

| گاه‌شمار زندگی داریوش سوم | گاه‌شمار زندگی داریوش سوم |
| --- | --- |
رویدادهای زندگانی و پادشاهی داریوش سوم: رویدادهای زندگانی و پادشاهی داریوش سوم
۳۸۰ پ. م: تولد
۳۵۹ پ. م: تاج‌گذاری اردشیر سوم
۳۵۹ پ. م: تاج‌گذاری فیلیپ
۳۳۸ پ. م: مرگ اردشیر سوم
۳۳۸ پ. م: تاج‌گذاری اردشیر چهارم
۳۳۶ پ. م: مرگ اردشیر چهارم
۳۳۶ پ. م: تاج‌گذاری داریوش سوم به‌عنوان شاهنشاه هخامنشی و فرعون مصر
۳۳۶ پ. م: مرگ فیلیپ
۳۳۶ پ. م: تاج‌گذاری اسکندر
 تهاجم اسکندر مقدونی به ایران:  تهاجم اسکندر مقدونی به ایران
۳۳۴ پ. م: نبرد گرانیک
۳۳۳ پ. م: نبرد ایسوس
۳۳۱ پ. م: نبرد گوگمل
۳۳۰ پ. م: مرگ
ن ب و: ن ب و
هنگامی که اردشیر سوم بر تخت نشست و بر آن شد تا شاهزادگان دیگر را از میان بردارد؛ نام داریوش در میان آنان نبود و همین نشان دهندهٔ آن است که او عنوان ممتازی در آن دوران نداشته‌است. داریوش در جنگ با کادوسیان چنان رشادتی از خود نشان داد که اردشیر او را «دلیرترین پارسیان» نامید و او را ساتراپ ارمنستان کرد.
دربارهٔ این که او چرا به تخت شاهنشاهی نشست، سخن بسیار گفته‌اند؛ اما آنچه به حقیقت نزدیک‌تر می‌نماید این است که باگواس، وزیر بزرگ دربار اردشیر سوم، پس از مسموم کردن اردشیر سوم، پسر او ارشک را بر تخت نشاند اما چیزی نگذشت که وی ارشک را هم مسموم کرد. باگواس سپس ساتراپی ارمنستان یعنی داریوش سوم را به تخت پادشاهی نشاند تا بازیچه دست خود باشد ولی اینطور نشد و داریوش از دستورها باگواس خواجه سرپیچی کرد و باگواس هم که این وضعیت را دید سعی به کشتن داریوش سوم کرد اما داریوش به همین راحتی‌ها تسلیم نشد و باگواس را مجبور به خوردن همان زهر کرد و اینگونه تاج و تخت خود را استحکام بخشید.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > طغیان مجدد در مصر

قتل باگواس، داریوش را با طغیانی دوباره در مصر مواجه کرد. در اوایل سال ۳۳۴ پیش از میلاد داریوش طغیان مصر را فرونشاند و از آنجا به پارس بازگشت تا برای خود قصرها و مقبره‌ای برای خود بسازد.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > درخواست کمک آتنی‌ها برای مقابله با اسکندر

در بازگشت از مصر داریوش سوم به آتنی‌هایی که از وی کمک مالی درخواست کردند تا با اسکندر به مبارزه برخیزند، از روی بی‌اعتنایی جواب رد داد؛ زیرا او اسکندر جوان را به اندازه‌ای نیرومند نمی‌دانست که بتواند آرزوهای فیلیپ مقدونی را دنبال کند. در پایان، او کمک خود را به آتن روانه داشت اما این مانع تسخیر دولت‌شهرهای یونان توسط اسکندر نشد.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > یورش اسکندر به ایران

پس از درگذشت داریوش بزرگ، رواداری مذهبی و فرهنگی او و کوروش بزرگ، در دوران سلطنت خشایارشای یکم رو به زوال گذاشت و فساد و برادرکشی که از دوران اردشیر یکم در دربار هخامنشی رواج پیدا کرد، باعث شد تا کم‌تر کسی تمایل به حفظ دولت هخامنشی داشته باشد و ملل تابع تمایل به جدایی پیدا کردند.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > یورش اسکندر به ایران > نخستین رویارویی مقدونیان و ایرانیان (نبرد گرانیک)

مقالهٔ اصلی: نبرد گرانیک
در بهار سال ۳۳۴ پیش از میلاد و در کنار رود گرانیکوس (بیگاچای کنونی)، اولین تلاقی جدی بین دو سپاه ایران و اسکندر به نام نبرد گرانیک یا گرانیکوس رخ داد. طی نبردی تن به تن میان مهرداد (داماد داریوش) و اسکندر، چنین به نظر می‌رسید که اسکندر به دست مهرداد کشته خواهد شد و اگر مداخلهٔ کلیتوس نبود به احتمال زیاد اسکندر کشته می‌شد. پس از شکست سپاه ایران، اسکندر بر گروه یونانیانی که در سپاه ایران خدمت می‌کردند تاخت و آنان را تار و مار کرد. با این پیروزی، آسیای صغیر به تسخیر اسکندر درآمد و شهرهای یونانی‌نشین این ناحیه اکثراً وی را همچون رهاننده‌ای تلقی کردند و به آسانی دروازه‌هایشان را بر روی او گشودند.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > یورش اسکندر به ایران > دومین رویارویی مقدونیان و ایرانیان (نبرد ایسوس)

مقالهٔ اصلی: نبرد ایسوس
پس از نبرد گرانیک، ساتراپ‌های آسیای کوچک بدون هیچ زحمتی تسلیم اسکندر شدند تا آن‌جا که در کم‌تر از یک سال او به نواحی سوریه رسید. در سال ۳۳۳ پیش از میلاد، دومین جنگ بین سپاه مقدونی و سپاهی که داریوش در بابل تجهیز و آماده کرده بود، به نام نبرد ایسوس، درگرفت. در این جنگ، داریوش خود فرماندهی سپاه را به عهده گرفت. با وجود تعداد بسیار زیاد سپاه ایران نسبت به سپاه مقدونی، محل نبرد به اندازه‌ای کوچک بود که سپاه بزرگ ایران به زحمت می‌توانست در آن حرکت کند؛ به گونه‌ای که سواره‌نظام هخامنشی عملاً قدرت پیکار خود را از دست داد. در این نبرد، اسکندر به سوی داریوش تاخت و اگر مقاومت سربازان ایرانی نبود، ممکن بود که او اسیر شود. با گریختن داریوش از میدان نبرد، سپاه ایران فروپاشید و خانوادهٔ سلطنتی ایران اسیر شدند.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > یورش اسکندر به ایران > تسخیر فنیقیه

پس از نبرد ایسوس، اسکندر به سوی مصر پیشروی کرد. شهر صیدا بدون مقاومت تسلیم او شد، اما در حوالی شهر صور به مدت ۷ ماه در نبرد با ایرانیان بود، به گونه‌ای که پس از فتح شهر بسیاری را از تیغ گذراند و باقی را به بردگی کشید. مقاومت شهر غزه نیز در هم شکست و بسیاری از مردمان آن به اسارت گرفته شدند. اورشلیم (بیت‌المقدس) نیز بدون مقاومت تسلیم شد.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > یورش اسکندر به ایران > تسخیر مصر

در سال ۳۳۲ پیش از میلاد، ساتراپی مصر بدون مقاومت چشمگیری تسلیم اسکندر شد و مصریان از او در سرتاسر درهٔ نیل به عنوان یک ناجی استقبال کردند.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > یورش اسکندر به ایران > سومین رویارویی مقدونیان و ایرانیان (نبرد گوگمل)

مقالهٔ اصلی: نبرد گوگمل
در سال ۳۳۱ پیش از میلاد، سومین و آخرین رویارویی سپاه ایرانی و سپاه مقدونی رقم خورد. در ابتدا پیش‌بینی می‌شد که سپاه ایران پیروز شود؛ اما رویارویی مستقیم اسکندر با داریوش و وارد کردن جراحاتی به وی، سبب گریختن داریوش از میدان جنگ و از هم پاشیدن سپاه هخامنشی شد. بدین صورت شهر بابل به آسانی تسلیم اسکندر شد و کاهنان و مردم بابل، به دلیل صدمه‌های خشایارشای یکم به معبدهای بابل، از او استقبال کردند. پس از آن نیز شهر شوش (پایتخت زمستانی هخامنشیان) تسلیم شد.
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم > ویرانی پارسه (تخت جمشید)

مقاله‌های اصلی: آریوبرزن و تخت جمشید
پس از فتح شوش، اسکندر بر آن شد تا پارسه (تخت جمشید) را تسخیر کند. پس از جمع‌آوری اطلاعات از راه‌ها و مسیرها، نیمی از لشکر را به فرماندهی پارمنیون از راه جلگه و جادهٔ شاهی روانه کرد و خود با نیم دیگر لشکر از مسیر کوهستان زاگرس روانه شد. او در محلی به نام دربند پارس (تنگ تکاب کنونی) توسط ساتراپ نشین پارس به نام آریوبرزن و نیروهایش متوقف شد. پس از مدتی او توسط چوپانی راهنمایی شده و از پشت سر لشکر آریوبرزن به آنان یورش بردند. پس از تسخیر پارسه، اسکندر کاخ سلطنتی را به آتش کشید. دلیل این واقعه هنوز نامعلوم است ولی شواهد نشان می‌دهد که آن انتقام اسکندر از ایرانیان برای آتش زدن آتن به دست خشایارشا بوده‌است. به گفتهٔ پلوتارک بعدها او از این کار پشیمان شد و کورتیوس گفته‌است «چون مقدونی‌ها از اینکه شهری به عظمت پرسپولیس بر دست پادشاه آنها نابود گشت شرمسار شدند و واقعه را به تأثیر شراب و تحریک یک روسپی منسوب کردند».
مرگ داریوش سوم

مقالهٔ اصلی: مرگ داریوش سوم
در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، در هگمتانه (اکباتان)، داریوش بر آن شد تا بار دیگر لشکری جمع‌آوری کرده و به رزم اسکندر رود اما چون اسکندر به سوی ماد لشکر کشید در این کار ناکام ماند و به همراه برادرزاده‌اش بسوس و جمعی از بزرگان از راه رگ (ری کنونی) به سوی باختر رفت. در حوالی دامغان، بسوس شاه را از ترس نزدیک شدن لشکر اسکندر و طمع جانشینی زخمی کرد و خود به باختر رفته و عنوان اردشیر پنجم را بر خود نهاد. هنگامی که اسکندر بر بالین شاه رسید، او مرده بود. پس اسکندر برای مشروعیت بخشیدن به فتوحات خود، ابتدا او را با احترام دفن کرد و سپس به تعقیب اردشیر پنجم رفته و او را مجازات کرد.