stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
پارسیان زنجان
پیشینه

اطلاعات بیشتر: آذری یا زبان باستان آذربایجان
در نوشته‌های مورخان و جغرافی‌دانان اسلامی به زبان آذری اشاره شده‌است.
قدیم‌ترین منبع دربارهٔ زبان آذری باستانی قول ابن مقفع (۱۴۲ه‍.ق/۷۵۹م) است که در الفهرست نقل شده‌است. به گفتهٔ ابن مقفع زبان مردم آذربایجان پهلوی (الفهلویه) است منسوب به پهله (فهله) یعنی سرزمینی که شامل ری و اصفهان و همدان و ماه نهاوند و آذربایجان بوده‌است. پهلوی در اینجا به معنای پارتی (ااشکانیان) یا باقی‌ماندهٔ لهجهٔ پارتی در زاگرس مرکزی و شمالی است.
مؤلف دیگری که از زبان آذری باستان نام برده مسعودی (د ۳۴۶ه‍.ق/۹۵۷م) است که در ۳۱۴ه‍.ق/۹۲۶ از تبریز دیدار کرده‌است. این مؤلف از میان زبان‌های ایرانی پهلوی، دری و آذری را ذکر کرده‌است که ظاهراً در نظر او مهم‌ترین زبان‌ها و گویش‌های ایرانی بوده‌اند.
تاریخ فراموش شدن زبان آذری باستان

تضعیف تدریجی آذری با رسوخ ترک زبانان به آذربایجان ایران شروع شد. اولین ترک زبانان در زمان محمود غزنوی وارد منطقه شدند. ولی این در زمان سلجوقی بود که قبایل ترک شروع به مهاجرت گسترده به آذربایجان کرده و در آنجا سکنی گزیدند. جمعیت ترکی در دوره اتابکان الدنیز آذربایجان (۵۳۱–۶۲۲ هجری) همچنان رشد کرد، ولی اوج آن در دوره ایلخانان مغول بود که اکثریت سربازان شان ترک بودند و آذربایجان را به مرکز سیاسی خود بدل ساختند. زدوخورد و ناآرامی پیوسته که به مدت ۱۵۰ سال بین افول ایلحانان و صعود صفویان در آذربایجان حکمفرما بود، باز موجب جذب عناصر نظامی ترک بیشتری به منطقه شد. در این دوره آذری در دوره ترکمانان قرا قویونلو و آق قویونلو آذری با سرعتی بیشتر از قبل منقرض شد، تا جایی که صفویان که در اصل طایفه‌ای ایرانی زبان بودند ترکی سازی شدند و ترکی را به عنوان زبان بومی خود اختیار کردند.
تاریخ فراموش شدن زبان آذری باستان > آذری باستان

زبان آذری را باید دنباله زبان مادی دانست. هیچ مدرک تاریخی در دست نیست که نشان دهد پیش از غلبه ترکی زبان دیگری جانشین زبان مادی در آذربایجان شده باشد. جز آن که می‌توان تصور کرد که زبان اشکانی و سپس تاتی به نوبت در مرکزهای بزرگ آذربایجان تا اندازه‌ای رواج یافته و اثرهایی در آذری به وجود آورده‌است. چون از زبان مادی باستان اثر مستقلی در دست نیست و از آن جز برخی اصطلاح‌ها و نام‌ها و واژه‌های پراکنده، بیشتر در کتیبه‌های هخامنشی، به جا نمانده‌است، تشخیص دقیق‌تر آذری و خصوصیات آن تنها از مطالعه آثار آذری دوره اسلامی و همچنین بقایای آذری در آذربایجان کنونی امکان‌پذیر است.
تاریخ فراموش شدن زبان آذری باستان > آذری پس از حمله عرب‌ها

سخن گفتن به آذری در آذربایجان طی نخستین قرن‌های اسلامی در کتاب‌های گوناگون روشن شده‌است. قدیمی‌ترین مرجع در این راستا، گفته ابن مقفع (متوفی۱۴۲ هجری/۷۵۹ میلادی) به نقل ابن ندیم است که زبان آذربایجان را پهلوی (الفهلویه)، منسوب به فهله، یعنی سرزمینی دربرگیرنده اصفهان، ری، همدان، ماه نهاوند و آذربایجان، می‌شمارد. همین قول در عبارت حمزه اصفهانی (به نفل یاقوت در معجم البلدان) و مفاتیح العلوم خوارزمی منعکس است.
حکمرانی صفوی که در ابتدا مبتنی بر حمایت قبایل ترک بود و پس از این که حکومت پایگاهی گسترده‌تر یافت همچنان مورد حمایت و تأثیر قزلباشان بود به نوبه خود به گسترش ترکی و افول آذری، که حداقل دیگر در مراکز شهری مورد استفاده قرار نگرفت، کمک کرد و ترکی تدریجاً به عنوان زبان آذربایجان شناخته شد. نتیجتاً لفظ آذری توسط برخی مؤلفین ترک و در پی آنان شرقشناسان غربی به ترکی آذربایجان گفته شد.
ذکر واژه آذری را پس از ابن مقفع در کتاب البلدان یعقوبی می‌توان یافت که نزدیک ۲۷۸ هجری/۸۹۱ قمری نوشته شده‌است. وی مردم آذربایجان را مخلوطی از ایرانیان آذری و جاودانیهٔ قدیم می‌شمارد و به نظر می‌رسد منظورش آذربایجانی‌های مسلمان و آذربایجانی‌های پیرو بابک خرّم‌دین است. ابن حوقل (درگذشتهٔ ۳۷۱ هجری/ ۹۸۱ میلادی) نوشته‌است: «زبان مردم آذربایجان و بیشتر مردم ارمنستان ایرانی (الفارسیه) است که آن‌ها را به هم پیوند می‌زند و عربی نیز میان آنان به کار می‌رود و از آنان که به فارسی سخن می‌گوید، کمتر کسی است که عربی را نفهمد…»
پروفسور پیتر گلدن در کتاب خود که یکی از جامع‌ترین کتاب‌ها دربارهٔ تاریخ گروه‌های مختلف ترک چاپ شده‌است روند ترکی زبان شدن آذربایجان را به سه مرحله بخش کرده‌است:
یاقوت حموی می‌گوید: «مردم آذربایجان را زبانی است که آن را آذری (الاذریه) می‌نامند و مفهوم کسی جز آنان نیست رواج آذری را هم‌زمان حمله مغول تأیید می‌کند. زکریا بن محمد قزوینی در آثار البلاد که در ۶۷۴ هجری/۱۲۷۵ میلادی نوشته شده‌است می‌گوید که: «هیچ شهری از دستبرد ترکان محفوظ نمانده‌است مگر تبریز». چنین برمی‌آید که دست کم تا زمان اباقا از کارایی ترکی بر کنار بوده‌است.
نخست ورود سلجوقیان و مهاجرت قبایل اغوز به ناحیه آذربایجان و آران و آناتولی، دوم حمله مغولان که بیشتر سربازان شان ترک‌تبار بودند، و سوم دوران صفویان که بسیاری از قبایل اغوز-ترکمان قزلباش از آناتولی به ایران سرازیر شدند.
«ابوعبدالله مقدسی» نویسندهٔ اواخر سدهٔ چهارم ق. ایران را به هشت اقلیم تقسیم نموده می‌نویسد: «زبان مردم این هشت اقلیم، ایرانی (العجمیة) است؛ جز این که برخی دری و بعضی پیچیده (منغلق) است و همهٔ آن‌ها فارسی نامیده می‌شود». و می‌افزاید که «فارسی آذربایجان در حروف، به فارسی خراسان شبیه‌است»
مردم آذربایجان پیش از رواج ترکی به زبانی که از گویش‌های مهم ایران بوده و به فراخور نام آذربایجان آذری خوانده می‌شده‌است، سخن می‌گفته‌اند. آن زبان که با زبان ری و همدان و اصفهان از یک دست بوده‌است، تا سدهٔ دهم و به گمان بسیار مدت‌ها پس از آن نیز زبان غالب آذربایجان بوده‌است.
پس از حملات عرب‌ها گروهی از مردم مراغه از آن شهر کوچیده و به منطقه رودبار الموت رفتند. این کوچندگان امروز نیز به نام مراغی‌ها نامیده می‌شوند و در ۷–۸ روستای رودبار الموت سکونت دارند. آن‌ها زبان اصلی مادی مراغه آذربایجان را حفظ کرده‌اند و امروز نیز به زبان ایرانی آذری سخن می‌گویند.
حمدالله مستوفی، دین مراغی‌های الموت را آیین مزدکی نامیده‌است.
گویش‌های کنونی

باوجود تضعیف زبان آذری باستانی از زمان غلبهٔ مغول، گویش‌های آن زبان به گونهٔ کامل از میان نرفته، بلکه هنوز هم به صورت پراکنده و بیش‌تر با نام تاتی با آن‌ها سخن می‌گویند. این گویش‌ها از شمال به جنوب عبارت‌اند از:
کرنگان از روستاهای شهرستان ورزقان در استان آذربایجان شرقی.
کلاسور و خوینرود از روستاهای شهرستان کلیبر در استان آذربایجان شرقی.
گلین‌قیه از روستاهای شهرستان مرند در استان آذربایجان شرقی.
عنبران از شهرهای شهرستان نمین در استان اردبیل.
بیش‌تر روستاهای بخش شاهرود شهرستان خلخال در استان اردبیل.
یعقوب اردبیلی
مغربی تبریزی
بانو باغبان اردبیلی
آثار آذری

دمی بر عاشق خود مهربان شوکزی سر مهرورزی کست و نی کست
به عشق‌ات گر همام از جان برآیذمواژش کان بوان بمرت وارست
کرم خا و ابری بشم بوینیبه بویت خته بام ژاهنام
کلمه بوری را کربلایی حسین تبریزی از خواجه عبدالرحیم اژابادی نقل می‌کند که به معنی بیا است.
در لهجه هرزندی در هرزند آذربایجان مانند لهجه کارنگی در آذربایجان که هر دو در قرن بیستم ثبت گردیدند. دو کلمه بیری و بوراه هر دو به معنی آمدن و از یک ریشه هستند.
و همچنین در لکی واژه بوری به معنی بیا هنوز کاربرد دارد
واژه‌های آذری

در واژه‌نامه‌ای به نام «فرهنگ جهانگیری» (سدهٔ یازدهم ق) به صراحت میان زبان مردم تبریز و زبان ترکی جدایی نهاده، نوشته شده‌است: «آژخ (=زگیل): به ترکی «لوینک» و به زبان تبریز «سکیل» گویند». در ادامه، به نمونه‌هایی از این واژگان آذری اشاره می‌شود:
کیا، صادق: «آذریگان؛ آگاهی‌هایی دربارهٔ گویش آذری»، تهران، ۱۳۵۴</ref> (کیا، ص ۱۵). در ادامه، به نمونه‌هایی از این واژگان آذری اشاره می‌شود:
چراغله = کرم شب‌تاب.
چراغله = کرم شب‌تاب (کیا، ص ۱۱)؛ زوال = انگشت (همان، ص ۱۴)؛ زیوال = شبنم (همان‌جا)؛ سودان = سار (همان، ص ۱۶)؛ سور = لوچ (همان‌جا)؛ شفت = ناهموار (همان، ص ۱۷)؛ شم = کفش (همان، ص ۱۸)؛ نگ/ تگ = کام دهان (همان، ۱۸ و ۳۰)؛ کلاه‌دیوان = قارچ (همان، ص ۲۱)؛ کنگر = جغد (همان، ص ۳–۲۲)؛ مشکین‌پر = خفاش (همان، ص ۲۴)؛ مله = ساس (همان‌جا)؛ انین = نیزه (همان، ص۲۹)؛ تیته = مردمک (همان، ص ۳۱)؛ برز = بلندی (همان، ص ۳۹)؛ کریوه = عقبه (همان‌جا)؛ سهراب = سرخاب (همان، ص ۴۰).
زوال = انگشت.
زیوال = شبنم.
سودان = سار.
سور = لوچ.
شفت = ناهموار.
شم = کفش.
نگ/ تگ = کام دهان.
کلاه‌دیوان = قارچ.
کنگر = جغد.
مشکین‌پر = خفاش.
مله = ساس.
انین = نیزه.
تیته = مردمک.
برز = بلندی.
کریوه = عقبه.
سهراب = سرخاب.
ویژگی آوایی و صرفی زبان آذری

از آنجا که اردبیل چه قبل از اسلام و چه بعد از آن مرکز آذربایجان بوده‌است، می‌توان تصور کرد نویسندگان اسلامی هنگام صحبت از زبان آذری بیشتر به زبان این شهر نظر داشته‌اند و می‌توان چنین پنداشت که زبان و دوبیتی‌های شیخ‌صفی نمودار یکی از گویش‌های مهم آذری است. محدودیت این دوبیتی‌ها و نیز تصحیف و تحریف آنها موجب شده‌است که پی بردن به ویژگیهای آوایی و صرفی-نحوی آن‌ها دشوار گردد. با اینهمه به بعضی از ویژگی‌های به دست آمده از این دوبیتی‌ها می‌توان یقین داشت. از آن جمله:
ویژگیهای آوایی: تبدیل d بعد از مصوت (در مراحل قدیم‌تر: t میان دو مصوت) به r مانند «دِلَر» (= دلت)، «شرم» (= شدم، رفتم)، «آمریم»، (= آمدیم)، «بری» (= بود) و غیره. در ۲ گویش هرزندی (گلین قیه) و گویش کلاسور نیز این ویژگی دیده می‌شود مثلاً zora (= زاده، پسر) vör (= باد، واد)، Kar (= خانه، کده)، amārā (= آمد) و غیره. چنان‌که از گویشهای طارم و خوئین و رامند و رودبار الموت برمی‌آید، این قاعده در جنوب آذربایجان رواج نداشته‌است. قاعدهٔ دیگر بازماندن «ژ» اصلی در آغاز کلمات است چنان‌که در کلمات ـژیر» به معنی زندگی (قس: Jyd در پارتی) و «ژر» (= زد) دیده می‌شود. قاعدهٔ دیگر واکدار شدن «چ» قدیم ایرانی و تبدیل آن به «ج» است مانند «ریجی» (= می‌ریزد) و «نواجی» (= نمی‌گویی). دیگر وجود مصوتی میانی که معمولاً آن را با a یا ö نشان می‌دهند. دیگر به کار بردن «ه» به جای «خ» مانند «هرده» (= خورده).
ویژگیهای صرفی: از ویژگیهای صرفی این زبان وجود ۴ دسته ضمیر شخصی در حالت‌های فاعلی، مفعولی، ملکی و متصل است. دیگر کاربرد نش» به جای‌شناسهٔ دوم شخص مفرد مضارع التزامی مانند «مواجش» (= نگویی) و کاربرد «ی» برای شناسهٔ سوم شخص مفرد مضارع اخباری مانند «ریجی» (= می‌ریزد) است دیگر از خصوصیات صرفی فعل، ساختن مضارع یا یک نوع مضارع از صفت مفعولی قدیم است که عموماً بن ماضی گفته می‌شود مانند «بکشتیم» (= می‌کشم)، «بهشتیم» (= میَهلم)، «ندشتیم» (= نمی‌آزارم). دیگر قلب مضاف و مضاف‌الیه است مانند «اویانی بنده» (= بندهٔ خدا). «چوگان گوییم» (= گوی چوگانم) و غیره. دیگر اینکه شناسهٔ اول شخص مفرد به جای «ام»، «دایم» بوده‌است. بسیاری از واژه‌های آذری که پاره‌ای از ویژگیهای آوایی مذکور، در آنها حفظ شده‌است، هنوز هم در زبان مردم نقاط مختلف آذربایجان متداول است.
همسنجی بعضی واژه‌های آذری در سایر زبان‌های خانواده ایرانی

پائول رودینگ، بعضی واژگان زبان آذری با کردی سورانی و زازاکی را مقایسه کرده‌است:
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| des | des | ده | de |
فیل در تاریکی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
روی جلدِ چاپِ یکُم: روی جلدِ چاپِ یکُم
نویسنده(ها): قاسم هاشمی‌نژاد
کشور: تهران
زبان: فارسی
مجموعه: کتاب زمان ۱۹
موضوع(ها): ادبیات
گونه(های) ادبی: جنایی، نوآر، دلهره‌آور
ناشر: کتاب زمان، نشر هرمس
تاریخ نشر: ۱۳۵۸
گونه رسانه: چاپی (شومیز)
شمار صفحات: ۱۵۳
رده‌بندی دیوئی: ‏‫‭۸‮فا‬۳/۶۲
کتابخانه کنگره: PIR۸۲۹۹‭ /‮الف‬۷۳‮‬‏‫‬‭ف۹ ۱۳۵۸
کتابخانه ملی ایران: ۲‎۰‎۴‎۴‎۲‎۳‎۰
فیل در تاریکی رمانی در سبک جنایی و نوآر از نویسندهٔ ایرانی قاسم هاشمی‌نژاد است که سال ۱۳۵۸ در شمارهٔ ۱۹ داستان‌های زمان انتشارات کتاب زمان به چاپ رسید. این اثر از مهم‌ترین آثار در ادبیات پلیسی ایران محسوب می‌شود. این رمان در سال ۱۳۵۵ نوشته شده و همان سال به صورت پاورقی در روزنامهٔ رستاخیز جوان منتشر شده است.
جلال امین شخصیت اصلی داستان، گاراژداری قدیمی است که برادرش حسین در آلمان تحصیل می‌کند. حسین در بازگشت برای جلال یک اتومبیل بنز آخرین مدل می‌آورد. شبکه‌ای تبهکار بدون اطلاع حسین در ماشینش هروئین جاسازی کرده‌اند و پس از ورود اتومبیل به ایران به دنبال آن هستند. حسین به دست تبهکاران به قتل می‌رسد و جلال برای گرفتن انتقام او، به مقابله با آنها می‌پردازد.
عنوان داستان هاشمی‌نژاد اشاره مستقیم به تمثیل فیل در تاریکی مولوی در مثنوی معنوی دارد. نثر هاشمی‌نژاد نثری است حساب‌شده و شاعرانه که حاصل سال‌ها مصاحبت او با ادبیات فارسی و پرسه‌زدن در متون قدیمی و عرفانی است. هاشمی‌نژاد در این رمان، به خلق لهجه‌های مختلف در زبان فارسی دست زده است و تصویری مدرن اما ترسناک از تهران به دست داده است.
هاشمی‌نژاد خشونت باندهای مواد مخدر را با احساس شاعرانه‌ای دربارهٔ زندگی که رابطه اجتماع و خشونت را آشکار می‌کند درآمیخته است و بنیان‌های پوسیده یک دوران رفاه و افتخار را نشان می‌دهد. رابطه اجتماع و خشونت به‌تصویر درآمده در فیل در تاریکی بر خلاف آنچه در رمان‌های پلیسی مرسوم است، به دنبال کشف معما نیست. فیل در تاریکی بسیاری از خصوصیات داستان نوآر – از جمله تضاد نیروهای خیر و شر، لحن بدبینانه و تلخ، تقدیرگرایی، شخصیتی که ناخواسته درگیر حل معما می‌شود و زن افسونگر («فِم‌فَتال») – را دارد و توانسته به شکلی بومی، تنش‌ها و تضادهای اجتماعی ایران را در قالب داستان و جدال خیر و شر به تصویر درآورد. فیل در تاریکی از نمونه‌های آمریکایی ادبیات نوآر بهره گرفته و به جای تمرکز بر قتل و جنایت، به انگیزه‌های درونی شخصیت‌ها و تأثیر محیط و جامعه بر رفتار آنها توجه دارد.
نوشته‌شدن فیل در تاریکی واکنش و توصیهٔ هاشمی‌نژاد به اصحاب اصفهان و نویسندگانی چون هوشنگ گلشیری دانسته شده است چراکه برخلاف اصحاب اصفهان او فرم را مهم‌تر از محتوا نمی‌دانست و به اندام‌واری و درآمیختگی آنها قائل بود. از آنجا که در سال‌های پس از نوشته‌شدن فیل در تاریکی در داستان‌نویسی ایران غلبه با فرم‌گراهای اصفهان بوده است، می‌توان فیل در تاریکی و پیشنهادش به ادبیات فارسی مبتنی بر درآمیختگی فرم و محتوا و اهمیت پلات را شکست‌خورده دانست. فیل در تاریکی به خاطر وجود دو نوع سانسور پیش از انقلاب ۱۳۵۷، نادیده گرفته شده و دیده نشد: یکی سانسور حکومتی و دیگری سانسوری در سوی دیگر طیف سیاسی از سوی روشنفکران چپ که هر اثری را که به زعم آنان در خدمت توده‌ها نبود، برنمی‌تافتند. پس از انقلاب نیز به گفته خود نویسنده، با ممنوعیت انتشار آثار پلیسی عملاً شانس کتاب برای دیده شدن، از بین رفت.
چاپ دوم این رمان قرار بود در دهه ۱۳۹۰ خورشیدی از سوی نشر هرمس منتشر شود اما نویسنده به دلیل مشکلاتی از جمله نارضایتی از ویراستار کتاب، از چاپ مجدد کتاب صرف نظر کرد. این کتاب سرانجام در سال ۱۳۹۸ خورشیدی از سوی نشر هرمس تجدید چاپ شد.
زمینه

به عقیدهٔ حسن میرعابدینی ادبیات پلیسی در ایران گونهٔ مستقلی نیست و داستان‌نویسان در ابداع قاعده‌ها و چارچوب‌های معتبر نگارش این‌گونه داستان‌ها، چندان موفق نبوده‌اند. رشد ادبیات پلیسی در ایران، مدیون پاورقی‌نویسانی است که برای جذب هرچه بیشتر خواننده از هیجان‌آفرینی جنایی در داستان‌هایشان استفاده کرده‌اند؛ کسانی مانند ابراهیم مدرسی در رمان دلشاد خاتون از این گروه هستند. در ادبیات پیشرو معاصر نیز با آثار پلیسی به معنای رایج مواجه نیستیم و نویسندگان تنها از ویژگی‌های این گونه در داستان‌هایشان استفاده کرده‌اند. به گفته او اگر این تعبیر قابل پذیرش باشد که درون‌مایهٔ ادبیات پلیسی جستجو و حیرت است، بسیاری از آثار ادبیات فارسی را می‌توان به‌نحوی در این گونه دسته‌بندی کرد. داستان‌هایی مانند تنگسیر و سنگ صبور از صادق چوبک، ملکوت از بهرام صادقی، شراب خام از اسماعیل فصیح، و انسان، جنایت و احتمال اثر نادر ابراهیمی از این نوع هستند. با این‌همه آثاری که ادبیات پلیسی را به معنای امروزی در زبان فارسی نمایندگی می‌کنند و جریان‌ساز بوده‌اند، محدودند و از میان آنها می‌توان به فیل در تاریکی و درد سیاوش (۱۳۶۴) اثر اسماعیل فصیح اشاره کرد.
علیرضا محمودی تلاش نویسندگان ایرانی پیش از انقلاب را برای خلق داستان جنایی معطوف به استفاده از چهار روش داستان جعلی، داستان خارجی، قهرمان ایرانی در فرنگ و استفاده از پیرنگ ایرانی دانسته است. در داستان جعلی، نویسندگان داستانی جنایی را درست مشابه نمونه‌های خارجی و در همان جغرافیا و با شخصیت‌های خارجی خلق می‌کردند و حتی کتاب را به نام نویسنده مشهور خارجی و به شکل ترجمه منتشر می‌کردند. در روش داستان خارجی، نویسندگان داستانی جنایی خارج از جغرافیای ایران خلق می‌کردند. در روش قهرمان ایرانی در فرنگ آنها یک شخصیت معروف خارجی را به ایران می‌آوردند یا یک شخصیت ایرانی را در فرنگ به‌تصویر می‌کشیدند و در پیرنگ ایرانی، نویسندگان تلاش کردند قواعد گونه جنایی را در ایران و با قهرمانی ایرانی پیاده کنند. به عقیده علیرضا محمودی اسماعیل فصیح در شراب خام و قاسم هاشمی‌نژاد در فیل در تاریکی با توجه عمیق به عنصر پیرنگ در داستان جنایی و استفاده از تخیل، بهترین روش خلق ادبیات جنایی ایرانی را یافتند. او می‌افزاید گرچه این داستان‌ها ربطی به جریان غالب ادبیات جنایی عامه‌پسند نداشت و در این جریان طبقه‌بندی نمی‌شد، بااین‌حال به دلیل علاقه نویسندگان آنها به خلق داستان جنایی ایرانی و استمرار در آن، به موفقیت دست یافتند.
محمدحسن شهسواری نوشته‌شدن فیل در تاریکی را واکنش و توصیه‌ای به اصحاب اصفهان و هوشنگ گلشیری دانسته چراکه برخلاف اصحاب اصفهان او فرم را مهم‌تر از محتوا نمی‌داند و به اندام‌واری و درآمیختگی آنها قائل است. به عقیده او از آنجا که در سال‌های پس از نوشته‌شدن فیل در تاریکی در داستان‌نویسی ایران غلبه با فرم‌گراهای اصفهان بوده است، می‌توان فیل در تاریکی و پیشنهادش به ادبیات فارسی مبتنی بر درآمیختگی فرم و محتوا و اهمیت پلات را شکست‌خورده دانست؛ گرچه شهسواری این ایراد را به جریان ادبی و نه اثر هاشمی‌نژاد مربوط می‌داند.
در نخستین دورهٔ جایزهٔ داستان تهران از هاشمی‌نژاد، همچون نویسندهٔ پیشکسوت و کسی که در فیل در تاریکی تصویری ناب و ماندگار از شهر تهران ارائه داده، تقدیر شد.
نگارش و چاپ

هاشمی‌نژاد این اثر را در بهار سال ۱۳۵۵ و ظرف پنج روز نوشت. چند هفته بعد این اثر به صورت پاورقی در روزنامه رستاخیز جوان منتشر شد. رستاخیز جوان یکی از روزنامه‌های حزب رستاخیز بود. خود نویسنده در مورد نگارش این رمان گفته پنج روز در ویلایی اجاره‌ای در محمودآباد به نوشتن پرداخته و اثر را بدون اصلاح یا ویرایش به صورت پاورقی منتشر کرده است. در سال ۱۳۵۸ انتشارات کتاب زمان رمان را منتشر کرد. ابوالحسن نجفی در ویرایش این رمان دست داشته است.
به گفته سالار عبده فیل در تاریکی به خاطر وجود دو نوع سانسور پیش از انقلاب ۱۳۵۷، نادیده گرفته شده و دیده نشد. یکی سانسور حکومتی و دیگری سانسوری در سوی دیگر طیف سیاسی از سوی روشنفکران چپ که هر اثری را که به زعم آنان در خدمت توده‌ها نبود، برنمی‌تافتند. پس از انقلاب نیز به گفته خود نویسنده، با ممنوعیت انتشار آثار پلیسی عملاً شانس کتاب برای دیده شدن، از بین رفت.
چاپ دوم این رمان قرار بود در دهه ۱۳۹۰ خورشیدی از سوی نشر هرمس منتشر شود. هاشمی‌نژاد پیشگفتاری برای چاپ دوم نوشت و مجله تجربه آن را در شماره ۴۳ خود (۱۳۹۵) منتشر کرد. هاشمی‌نژاد در کتاب راه ننوشته چنین اظهار داشته که به دلیل مشکلاتی از جمله نارضایتی از ویراستار کتاب، از خیر چاپ مجدد کتاب گذشته است. فیل در تاریکی سرانجام در سال ۱۳۹۸ خورشیدی توسط نشر هرمس تجدیدِ چاپ شد.
اقتباس‌ها

نعمت حقیقی در سال ۱۳۶۸ و براساس فیلم‌نامه‌ای که خودش از فیل در تاریکی اقتباس کرده بود، فیلمی با بازی فرامرز قریبیان ساخت که تولید آن هیچ‌گاه به پایان نرسید. علت توقف این پروژه شرایط نامناسب جسمانی نعمت حقیقی و افزایش هزینه‌های فیلم دانسته شده است. بعدها کارگردان دیگری کار حقیقی را به پایان رساند و فیلم از تلویزیون پخش شد. به گفته قاسم هاشمی‌نژاد او با این ساخت مجدد مخالف بوده و طی نامه‌ای مراتب اعتراضش را به صداوسیما ابلاغ کرده چراکه طبق قراردادش با نعمت حقیقی، برای ادامه کار توسط فرد دیگری، نیاز به اجازهٔ نویسنده رمان بوده است. پرویز جاهد از هاشمی‌نژاد خواست فیلم‌نامه‌ای براساس فیل در تاریکی بنویسد اما پس از پایان کار فیلم‌نامه، موفق به ساخت فیلم نشد.
محمد زارعی نمایش‌نامه «فیل در تاریکی» را براساس رمان هاشمی‌نژاد نوشت و مهرداد مصطفوی آن را کارگردانی کرد. این نمایش در شهریورماه ۱۳۹۷ روی صحنه رفت.
یادداشت

↑  چار-چار زمستانی دو چهار روز و جمعاً هشت روز است که در آن سرمای زمستانی به اوج خودش می‌رسد و پس از آن، سرما کمتر می‌شود.
↑  کتاب راه ننوشته در سال ۱۳۹۴ منتشر شده و زمان مصاحبه، ۱۳۹۲ بوده است.
↑  رمان به صورت دانای کل محدود به ذهن جلال روایت می‌شود.
↑  براساس اطلاعات بانک اطلاعاتی فیلم‌ها، عباس رافعی ده سال بعد فیلم را به پایان رساند.[منبع نامعتبر؟]
کمربند قهرمانی جواهر تاج دبلیودبلیوئی

کمربند قهرمانی جواهر تاج دبلیودبلیوئی، یک عنوان قهرمانی کشتی حرفه‌ای که توسط دبلیودبلیوئی ایجاد شده است و سالانه در رویداد کراون جول از آن دفاع می‌شود. اولین قهرمان، قهرمان فعلی کودی رودز است.
نسخه زنان این عنوان، کمربند قهرمانی زنان جواهر تاج دبلیودبلیوئی است.
تاریخچه

در بد بلاد ۵ اکتبر ۲۰۲۴، تریپل اچ مدیر ارشد محتوای دبلیودبلیوئی از کمربند جدید قهرمانی جواهر تاج دبلیودبلیوئی رونمایی کرد که در هر رویداد کراون جول رقابت خواهد شد و اعلام کرد که قهرمان افتتاحیه در کراون جول ۲ نوامبر ۲۰۲۴ مشخص خواهد شد و افتتاحیه آن بین گونتر قهرمان سنگین وزن جهان دبلیودبلیوئی راو و کودی رودز قهرمان بلامنازع دبلیودبلیوئی اسمک‌داون برگذار می‌شود.
هر سال، قهرمانان جهان هر دو برند راو و اسمک‌داون در مسابقه‌ای برای کمربند قهرمانی جواهر تاج به رقابت می‌پردازند. با این حال، قهرمانی در کمربند سنگین‌ وزن جهان و قهرمانی در کمربند بلامنازع دبلیودبلیوئی نخواهند بود، به این معنی که برنده مسابقه صاحب کمربند قهرمانی جواهر تاج می‌شود.
در این رویداد، کودی رودز با شکست دادن گونتر قهرمان افتتاحیه شد.
قهرمانان

| ردیف | قهرمان | تاریخ قهرمانی | رویداد | مکان | تعدادقهرمانی | یادداشت | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | کودی رودز | ۲ نوامبر ۲۰۲۴ | کراون جول | ریاض، عربستان سعودی | ۱ | شکست دادن گونتر قهرمان سنگین وزن جهان و قهرمان افتتاحیه شد. |  |
کودی رودز
اوچ‌تپه (ملایر)

مکان
| اوچ‌تپه | اوچ‌تپه |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۴°۳۶′ شمالی ۴۹°۰′ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۶۰۰°شمالی ۴۹٫۰۰۰°شرقی﻿ / 34.600; 49.000: مختصات: ۳۴°۳۶′ شمالی ۴۹°۰′ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۶۰۰°شمالی ۴۹٫۰۰۰°شرقی﻿ / 34.600; 49.000
استان: همدان
شهرستان: ملایر
بخش: بخش مرکزی
دهستان: ترک شرقی
جمعیت: ۱۰۹۶ نفر (سرشماری ۹۵)
اوچ‌تپه، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان ملایر در استان همدان است.
جمعیت

این روستا در دهستان ترک شرقی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۱۰۹۶ نفر (۳۱۷ خانوار) بوده‌است.
مردم روستای اوچ تپه به زبان  ترکی آذربایجانی تکلم می کنند
پیست اسکی آبعلی

village در Tehran, 23x15px|border |alt=|link= ایران
| Pist-e Abali پیست ابعلی | Pist-e Abali پیست ابعلی |
| --- | --- |
village: village
شهرستان‌های ایران: شهرستان دماوند
بخش: بخش رودهن
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان آبعلی
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • کل: ۲۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
پیست اسکی آبعلی، سال ۱۹۶۱ میلادی.
پیست اسکی آبعَلی یکی از پیست‌های اسکی ایران واقع در استان تهران است. در واقع قدیمی‌ترین پیست اسکی ایران است.
این پیست که در نزدیکی شهر آبعلی در ۵۷ کیلومتری تهران و در جاده هراز واقع است، شامل پنج پیست اسکی‌بازی است که هر کدام از آن‌ها از امکاناتی مانند تله‌کابین و تله‌اسکی برخوردارند.
امکانات

زمین‌های تنیس، سوارکاری، پرش و کایت،
هتل، سه رستوران، محل کمک‌های پزشکی.
یواس‌اس براون (اس‌پی-۱۰۵۰)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
پیشینه: پیشینه
مالک: 
آغاز کار::  ۴ دسامبر ۱۸۷۵
به دست آورده شده::  ۲۰ مه ۱۹۱۷
مشخصات اصلی: مشخصات اصلی
درازا::  ۱۰۳ فوت (۳۱ متر)
یواس‌اس براون (اس‌پی-۱۰۵۰) (به انگلیسی: USS Brown (SP-1050)) یک کشتی بود که طول آن ۱۰۳ فوت (۳۱ متر) بود. این کشتی در سال ۱۸۷۵ ساخته شد.
ژوآنا هیبیرو

| ژوآنا هیبیرو | ژوآنا هیبیرو |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۵ مارس ۱۹۹۲ ‏(۳۲ سال) لیسبون، پرتغال
ملیت: پرتغالی
پیشه(ها): بازیگر، مدل
ژوآنا هیبیرو (پرتغالی: Joana Ribeiro؛ زادهٔ ۲۵ مارس ۱۹۹۲) بازیگر و مدل اهل پرتغال است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به کشتی، بی‌نهایت، مردی که دن کیشوت را کشت، فاتیما اشاره کرد.
تالش (ایران)

تالش (ایران)
بخش جنوبی سرزمین تالِش در استان گیلان و اردبیل در شمال ایران واقع است. این منطقه از سمت شمال به جمهوری آذربایجان، از سمت جنوب و جنوب‌شرق به شهرستان فومن، از سمت شرق به دریای خزر و از سمت غرب به استان اردبیل محدود شده است. تالش از چهار شهرستان آستارا، طوالش، رضوانشهر و ماسال و قسمت‌هایی از شهرستان‌های شفت، فومن و صومعه سرا در گیلان و شهر عنبران در اردبیل تشکیل شده است.
جغرافیا

منطقهٔ تالش از جنگل و شالیزار پوشیده شده و خانه‌باغ‌ها به صورت پراکنده در آن گسترده شده‌اند. این منطقه به دو قسمت کوهستانی در سمت غرب و جلگه‌ای در سمت شرق تقسیم شده که منطقهٔ کوهستانی، کوه‌های تالش و منطهٔ جلگه‌ای نیز کناره‌های دریای خزر را شامل می‌شود.
زمین‌های کشاورزی و جلگه‌ای سواحل دریای خزر در منطقهٔ تالش از طریق رودهای پرآبی که منبعشان دامنه‌های رشته‌کوه‌های تالش است، آبیاری می‌شوند. چشمه‌های آب‌معدنی نظیر آق‌ائولر، قره‌گول، علی‌داشی و ملاهادی‌چای پس از سیراب‌کردن زمین‌های منطقه به دریای خزر می‌ریزند.
جغرافیا > اقلیم

آب و هوای منطقه تالش بسیار مرطوب بوده، میزان بارندگی سالانة آن در ایستگاه هواشناسی آستارا (شمالی‌ترین نقطه) ۱۴۴۶ میلی‌متر و و میانگین بارندگی سالانه در رضوانشهر (جنوبی‌ترین نقطه) ۱۸۰۰ میلی‌متر است. همچنین بیشینهٔ درجهٔ حرارت در رضوانشهر ۳۴٫۴ درجهٔ سانتی‌گراد است.
مردم > قومیت و زبان

مردمان منطقه تالش شامل اقوام تالش، گیلک زبان‌ها، آذری‌زبان‌ها و تات زبان‌ها که ساکنان اصلی منطقهٔ تالش را تشکیل می‌دهند، می‌شود. براساس زبان نیز به زبان‌تالشی و تاتی صحبت می‌کنند.
مردم > مذهب

مذهب غالب منطقه شیعه است ولی بخش زیادی از مردم مناطق تالش در مرکز و شمال منطقه که تالش‌نشین باقی‌مانده سنی شافعی هستند.
مردم > جمعیت

در سال ۱۳۹۵ خورشیدی جمعیت منطقهٔ تالش بالغ بر ۵۰۰ هزار نفر بوده که از این تعداد ۲۰۰ هزار نفر در شهرستان طوالش، ۹۵ هزار نفر در شهرستان آستارا، ۷۰ هزار نفر در شهرستان رضوانشهر، ۵۵ هزار نفر در شهرستان ماسال، ۳۰ هزار شهرستان شفت و ۶۰ هزار نفر فومن و صومعه‌سرا ساکن بوده است.
پوشش گیاهی و جانوری

درختان آزاد، آلو، ازگیل، انار، انجیر، انجیلی، به، زردآلو، سیب، شب‌خسب (گل‌ابریشم، هزارولک)، شیردار، فندق، کلمو (خرمالوی وحشی که برای تولید دوشاب از آن استفاده می‌کنند)، کلهو، گردو، گلابی، گیلاس، لرگ، لیلکی (نوعی آکاسیای خاردار) و مازو، پوشش گیاهی تالش را تشکیل می‌دهند.
پوشش جانوری منطقهٔ تالش شامل جانوران و پرندگانی همچون آبیا، آهو، ببر (منقرض شده)، بز کوهی، پلنگ، تورنگ (قرقاول)، خرس قهوه‌ای، خرگوش، خز، خوتکا، راسو، روباه، سمور، شغال، غاز وحشی، گراز، گرگ، گیلانشاه، سوسک، مرغ غواص، مرغابی، موش آبی، موش سیاه، موش صحرایی و یلوه می‌شود.