stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
قهوه
روش‌های سِرو قهوه

نوشیدنی‌های با پایهٔ قهوه بسیار گوناگون هستند و می‌توان افزودنی‌های مختلفی از جمله شیر، شکر، کاکائو، دارچین، بستنی، آبلیمو، و خامه به قهوه اضافه کرد.
سه گونه از روش‌های معمول سِرو قهوه
|  | شیوهٔ آماده کردن |
| --- | --- |
قهوهٔ ساده: دانهٔ قهوهٔ آسیاب شده به همراه آب با روش‌های مختلف نظیر دم کردن، روش چکه‌ای یا به صورت سرد (مانند خیساندن)
قهوهٔ اسپرسو: دانهٔ قهوهٔ آسیاب شده با غلظت بالا در آب جوش که با فشار بالا از دانه‌ها می‌گذرد
قهوهٔ فوری: پودر قهوهٔ فوری به همراه آب (پودر قهوهٔ فوری در کارخانه‌ها و با واکنش‌های شیمیایی تهیه می‌شود)
نوشیدنی‌های ترکیبی قهوه
نوشیدنی‌های ترکیبی قهوه، از قهوه به همراه افزودنی‌ها با نسبت‌های خاص و ویژگی‌های تزئینی خاص تهیه می‌شوند.
|  | ترکیب‌ها | توضیحات |
| --- | --- | --- |
| شیر قهوهمقالهٔ اصلی: شیر قهوه | قهوه به همراه شیر و شکر | نسبت‌های آن اهمیت چندانی ندارد؛ می‌توان گفت که کافی میکس (۳ در ۱) یا قهوه کن‌لچه یا کافه لاته یا لاته ماکیاتو یا کاپوچینو یا کافه موکا همگی انواعی از شیر قهوه هستند. |
| کافی میکس (۳ در ۱)مقالهٔ اصلی: کافی میکس (۳ در ۱) | قهوهٔ آماده به همراه شیر خشک و شکر (منظور از ۳ در ۱، وجود شکر، شیر و قهوه در آن است) | با نسبت‌های خاص و سلیقه‌ای که به صورت پودر به آب جوش اضافه می‌گردد. کافی میکس یک فراوردهٔ صنعتی محسوب می‌شود، چراکه تنها از پودر قهوهٔ آماده در ترکیب اصلی آن استفاده می‌شود و امروزه اغلب پودرهای آماده فراوری‌شدهٔ قهوه، از ترکیب کافی میکس تهیه شده‌اند. |
| کافه لاتهمقالهٔ اصلی: کافه لاته | یکی از نوشیدنی‌های پایهٔ قهوه به همراه شیر | گونه‌ای نوشیدنی قهوه است از ترکیب اسپرسو با شیر بخار داده شده به دست می‌آید. |
| کافه ماکیاتومقالهٔ اصلی: کافه ماکیاتو | اسپرسو به همراه اندکی شیر و گاهی شکر | گفته می‌شود که در آن نسبت شیر به قهوه بسیار ناچیز است و روی سطح آن را به صورت کف‌های تکه‌تکه شیر تزئین می‌کنند. |
| لاته ماکیاتومقالهٔ اصلی: لاته ماکیاتو | شیر به همراه اندکی اسپرسو و گاهی شکر | گفته می‌شود که در آن نسبت قهوه به شیر بسیار ناچیز است و روی سطح آن را به صورت لکه‌های قطره‌ای قهوه تزئین می‌کنند. |
| کافه موکامقالهٔ اصلی: کافه موکا | یکی از نوشیدنی‌های پایهٔ قهوه به همراه شیر | نوع شکلاتی کافه لاته است. |
| کاپوچینومقالهٔ اصلی: کاپوچینو | اسپرسو به همراه شیر | نسبت شیر و قهوه در این روش یک به یک است. کاپوچینوهای آماده هم در بازار وجود دارد که از پودر قهوهٔ آماده استفاده می‌گردد. |
| قهوه دالگونامقالهٔ اصلی: قهوه دالگونا | قهوهٔ فوری به همراه شکر و آب و شیر داغ | نسبت مساوی قهوه فوری و شکر و آب که پس از مخلوط کردن به صورت کاراملی درآمده سپس به شیر داغ اضافه می‌گردد. |
داروشناسی

مقاله‌های اصلی: اثرات قهوه بر سلامتی و کافئینیسم
قهوه دم‌کرده معمولی به مقدار قابل توجهی فاقد مواد مغذی ضروری است. با این حال، اسپرسو — احتمالاً به دلیل مقدار بالاتر مواد جامد معلق — حاوی مقدار زیادی منیزیم، ویتامین‌های گروه ب، نیاسین، ویتامین ب۲، و حدود ۲۱۲ میلی‌گرم کافئین در هر ۱۰۰ گرم از این نوع قهوه است یکی از مواد شیمیایی سایکو اکتیو در قهوه، کافئین است که یک آنتاگونیست گیرنده آدنوزین است و به دلیل اثرات محرکی که دارد، کاملاً شناخته شده است. قهوه همچنین حاوی بازدارنده منوآمین اکسیداز بتا-کربولین و هارمین است که احتمالاً به خاصیت سایکو اکتیو بودن آن کمک می‌کنند.
کافئین در یک کبد سالم، معمولاً توسط آنزیم‌های کبدی تجزیه می‌شود. متابولیت‌های دفع‌شده، بیشتر شامل پاراگزانتین، تئوبرومین، و تئوفیلین به همراه مقدار اندکی کافئین بدون تغییر هستند؛ بنابراین سوخت‌وساز کافئین به وضعیت آنزیم‌های کبدی بستگی دارد. قهوه همچنین به خاطر اثر مُلَیّن بودنی که دارد شناخته می‌شود. همین باعث می‌شود که در برخی افراد در عرض چند دقیقه پس از مصرف، همراه با واکنش گوارشی (نام علمی: Gastrocolic reflex) باشد.
مشخص شده است که پلی‌فنل‌های موجود در قهوه در شرایط برون‌تنی، بر رادیکال‌های آزاد تأثیر می‌گذارند. هر چند، هیچ مدرکی حاکی از رخ دادن چنین اثری در انسان وجود ندارد. میزان پلی‌فنل بسته به شیوه و میزان برشته‌کاری دانه‌های قهوه متفاوت است. بر پایه بررسی‌های سازمان ایمنی غذایی اروپا پلی‌فنل‌های رژیم غذایی، مانند آنهایی که با قهوه بلعیده می‌شوند پس از مصرف، ارزش آنتی‌اکسیدان نداشته یا ممکن است میزان آن بسیار ناچیز باشد.
محتوا و میزان کافئین

مقاله‌های اصلی: قهوهٔ کم کافئین و کافئینیسم
بسته به نوع قهوه و روش تهیه، محتوای کافئین یک وعده می‌تواند بسیار متفاوت باشد. بر اساس اطلاعات مندرج در پایگاه داده کتابخانه ملی کشاورزی آمریکا یک فنجان ۲۴۰ میلی‌لیتری قهوه دم کرده حاوی ۹۵ میلی‌گرم کافئین و یک اسپرسو ۲۵ میلی‌لیتری می‌تواند حاوی ۵۳ میلی‌گرم کافئین است این درحالی است که یک کاپ قهوه گلد با حجم ۲۵ میلی‌لیتر می‌توان شامل ۱۱۱ میلی‌گرم کافئین باشد.
کافئین تا ۲۰۰ درجه سلسیوس (۳۹۲ درجه فارنهایت) پایدار می‌ماند و در حدود ۲۸۵ درجه سلسیوس (۵۴۵ درجه فارنهایت) کاملاً تجزیه می‌شود. با توجه به اینکه دمای برشته‌کاری دانه‌ها برای مدت طولانی از ۲۰۰ درجه سلسیوس (۳۹۲ درجه فارنهایت) تجاوز نمی‌کند و به ندرت به ۲۸۵ درجه سلسیوس (۵۴۵ درجه فارنهایت) می‌رسد محتوای کافئین قهوه احتمالاً با فرایند برشته‌کاری دانه‌ها تغییر چندانی نمی‌کند.
محتوا و میزان کافئین > کافئین‌زدایی

مقالهٔ اصلی: کافئین‌زدایی
کافئین‌زدایی از دانه‌های قهوه زمانی انجام می‌شود که دانه‌های قهوه هنوز سبز هستند. بسیاری از روش‌ها می‌توانند کافئین را از قهوه حذف کنند. اما روش‌های معمول شامل خیساندن دانه‌های سبز در آب داغ (که به روش سوئیسی مشهور است) یا بخارپز کردن آنها است. در کافئین‌زدایی به روش دوم، پس از بخارپز شدن دانه‌ها از یک حلال برای حل کردن روغن‌های حاوی کافئین استفاده می‌شود. کافئین‌زدایی اغلب توسط شرکت‌های فرآوری قهوه انجام می‌شود و کافئین استخراج‌شده معمولاً به صنعت داروسازی فروخته می‌شود.
محتوا و میزان کافئین > تأثیر بر ساعت زیستی

پژوهشگران در پژوهشی نشان دادند که کافئین عصرگاهی نه تنها باعث اختلال خواب می‌شود بلکه ساعت زیستی ۲۴ ساعتهٔ بدن انسان را نیز به هم ریخته و از نو به کار می‌اندازد. این ساعت مجموعه‌ای از سیگنال‌های مولکولی است که بدن را در برنامهٔ ۲۴ ساعته، منظم نگه می‌دارد. نوشیدن قهوه معادل دو برابر یک قهوه اسپرسو در سه ساعت پیش از خواب، ساعت بدن را به‌طور متوسط حدود ۴۰ دقیقه به عقب می‌کشد. این تأثیر بخاطر وجود کافئین در قهوه است. کافئین توسط روده جذب شده و وارد سیستم گردش خون می‌شود. سپس برروی گیرنده‌های آدنوزین در سیستم عصبی سوار شده و جای ملاتونین را اشغال کرده و اجازه جذب آن را نمی‌دهد. این تأثیر از چهل تا نهایتاً دو ساعت پس از جذب کافئین بسته به ژنتیک افراد باقی مانده و سپس به وسیله آنزیم‌های کبدی متابولیزه شده و از میان می‌رود. برای جبران این موضوع می‌توان به قهوه، شیر اضافه کرد. در واقع ترکیب شیر با قهوه باعث از میان رفتن اثر کافئین موجود در قهوه می‌شود.
اگرچه اثرات کافئین بر روی هشیاری و خواب به‌خوبی شناخته شده، اما پژوهشگران از چگونگی تأثیر آن بر ساعت شبانه‌روزی انسان مطمئن نبودند. آزمایشی بر روی پنج نفر انجام شد که چند ساعت پیش از ساعت خواب طبیعی، به آن‌ها یک قرص کافئین داده شده بود، سپس آن‌ها در معرض نور کم یا شدید قرار گرفتند. نتیجهٔ این آزمایش نشان داد که کافئین تقریباً اثری برابر نصف اثر قرار گرفتن در معرض نور شدید را دارد که یکی از بهترین راه‌های مطالعه برای جابه‌جایی ساعت بدن است. پژوهشگران همچنین دریافتند که سلول‌های بدن انسان در معرض کافئین، ۲۴ ساعت را به اصطلاح کِش می‌دهند. اثری که آن را با مولکول‌های مرتبط با ریتم ۲۴ساعتهٔ بدن در ارتباط می‌دانند. در عین حال، اعتقاد پژوهشگران در این زمینه حاکی از این است که نوشیدن قهوه در صورتی که در وقت مناسب باشد می‌تواند باعث جبران تأخیر ساعت درونی بدن بر اثر پرواز با هواپیما شود.
محتوا و میزان کافئین > ترکیبات و ارزش تغذیه‌ای

| ارزش غذایی به ازای هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس) | ارزش غذایی به ازای هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس) |
| --- | --- |
انرژی: ۲ کیلوژول (۰٫۴۸ کیلوکالری)
کربوهیدرات: ۰
قند: ۰
فیبر خوراکی: ۰
 :  
چربی: ۰٫۰۲
 :  
پروتئین: ۰٫۱۲
 :  
ویتامین‌ها: درصد ارزش روزانه
ویتامین (B۱): ۱٪ ۰٫۰۱۴ میلی‌گرم
 (B۲): ۶٪ ۰٫۰۷۶ میلی‌گرم
نیاسین (B۳): ۱٪ ۰٫۱۹۱ میلی‌گرم
ویتامین ب۶: ۰٪ ۰٫۰۰۱ میلی‌گرم
فولیک (B۹): ۱٪ ۲ میکروگرم
ویتامین ث: ۰٪ ۰ میلی‌گرم
ویتامین ئی: ۰٪ ۰٫۰۱ میلی‌گرم
ویتامین کا: ۰٪ ۰٫۱ میکروگرم
 :  
مواد معدنی: مقدار درصد ارزش روزانه
کلسیم: ۰٪ ۲ میلی‌گرم
آهن: ۰٪ ۰٫۰۱ میلی‌گرم
منیزیم: ۱٪ ۳ میلی‌گرم
فسفر: ۰٪ ۳ میلی‌گرم
پتاسیم: ۱٪ ۴۹ میلی‌گرم
سدیم: ۰٪ ۲ میلی‌گرم
روی: ۰٪ ۰٫۰۲ میلی‌گرم
 :  
دیگر اجزاء: مقدار
آب: 99.39 g
کافئین: 40 mg
 :  
Link to USDA Database entry: Link to USDA Database entry
 یکاها  μg = میکروگرم • mg = میلی‌گرم  IU = یکاهای بین‌المللی :  یکاها  μg = میکروگرم • mg = میلی‌گرم  IU = یکاهای بین‌المللی 
†درصدهای تقریبی ارائه شده برای افراد بزرگسال از روی مرجع مصرف رژیم غذایی هستند.  منبع: مرکز داده غذای وزارت کشاورزی آمریکا: †درصدهای تقریبی ارائه شده برای افراد بزرگسال از روی مرجع مصرف رژیم غذایی هستند.  منبع: مرکز داده غذای وزارت کشاورزی آمریکا
خواص درمانی
نوشیدن بین دو تا پنج فنجان قهوه در روز باعث کاهش احتمال مرگ می‌شود. همچنین با کم شدن ریسک ابتلا به دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی و حتی بعضی انواع سرطان مرتبط است.
نگارخانه

دانه‌های بودادهٔ قهوه
یک زن از اتیوپی در حال آماده کردن قهوه
قهوهٔ ترک
میوهٔ نارس (کال) قهوه
میوهٔ قهوه
محتوای مرتبط

قهوه ترک
اسپرسو
اسپرسوساز
قوری قهوه‌ساز اسپرسو
قهوه فوری، قهوه آماده یا پودر قهوه
واژگان

↑  Pope Clement VIII
↑  Charles II of England
↑  Jean-Paul Marat
↑  Georges Danton
↑  Maximilien Robespierre
↑  French Revolution
↑  Arabica
↑  Coffea canephora
↑  Liberica
↑  mauritiana
↑  racemosa
↑  stenophylla
↑  evergreen
↑  American roast
↑  City roast
↑  French roast
↑  Espresso roast
↑  Robusta
قهوه، از میوه تا گیاه
کافه رویال لندن، نقاشی از ویلیام اورپن به سال ۱۹۱۲
تشریح دانه، گیاه و میوهٔ قهوهٔ عربیکا
نقشه کشورهای کشت‌کننده قهوه بر اساس گونه قهوه تولیدی
تولیدات قهوه کشورهای جهان در سال ۲۰۲۲
دانهٔ قهوه سبز طبیعی و میزان برشتار آن بر پایهٔ گونه قهوه
دانه‌های قهوه که هنوز برشته نشده‌اند
اثبات تأثیر قهوه بر ساعت زیستی بدن پیش از خواب
نوریس، تنسی

مکان
| Norris, Tennessee | Norris, Tennessee |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Norris, Tennessee: Location of Norris, Tennessee
State: تنسی
شهرستان: Anderson
Established: 1933
Incorporated: 1949
همنام: جورج ویلیام نوریس
مساحت: مساحت
 • کل: ۶٫۹ مایل مربع (۱۷٫۸ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۶٫۹ مایل مربع (۱۷٫۸ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۰۷۳ فوت (۳۲۷ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۱٬۴۴۶
 • تراکم: ۲۱۰٫۶/مایل مربع (۸۱٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 37828
کد منطقه: 865
FIPS code: 47-53600
GNIS feature ID: 1295831
نوریس(به انگلیسی: Norris) شهری در ایالت تنسی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱٬۴۹۱ نفر بوده‌است.
گلدکروناخ

مکان
| گلدکروناخ   | گلدکروناخ   |
| --- | --- |
  نشان:   نشان
ایالت: بایرن
منطقه اداری: Oberfranken
ناحیه: Bayreuth
تقسیمات: ۲۶ روستاe
حکومت: حکومت
 • شهردار: Günther Hoppert (SPD)
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۳٫۲۴ کیلومتر مربع (۸٫۹۷ مایل مربع)
ارتفاع: ۴۴۳ متر (۱۴۵۳ فوت)
منطقهٔ زمانی: CET/CEST (UTC+1/+2)
کدهای پستی: ۹۵۴۹۷
کدهای شماره‌گیری: ۰۹۲۷۳
پلاک خودرو: BT
وبگاه: www.goldkronach.de
شهر گلدکروناخدر ایالت بایرن در کشور آلمان واقع شده‌است.
مجاهدین روز شنبه

مجاهدین روز شنبه اصطلاحی سیاسی است که نخستین بار احمد کسروی و مهدی ملک‌زاده در کتاب‌های تاریخ مشروطه ایران و تاریخ انقلاب مشروطیت ایران به کار برده‌اند. در اصل، این اصطلاح به سیاستمدارانی فرصت‌طلب اشاره دارد که در انقلاب مشروطه ایران مشروطه‌خواه نبودند، اما وقتی محمدعلی شاه خلع شد، ناگهان جناح خود را تغییر دادند. دو نمونه‌ای که کسروی و ملک‌زاده برای این واژه به کار بردند قوام‌السلطنه و وثوق‌الدوله دو برادری بودند که در انقلاب مشروطه در جناح استبداد ایستادند اما پس از فتح تهران مشروطه‌خواه شدند و در سلطنت مشروطه احمدشاه قاجار به نخست‌وزیری رسیدند. اصطلاح مجاهدین شنبه تنها برای افراد مرتبط با انقلاب مشروطه به کار نمی‌رود، بلکه به تمام افرادی اشاره دارد که در طول تاریخ ایران از این طریق موفق به تصاحب قدرت و حتی گاه ضدانقلاب و سرکوب آزادی‌خواهان شده‌اند.
جاناتان تیز

جاناتان تیز (انگلیسی: Jonathan Toews؛ زادهٔ ۲۹ آوریل ۱۹۸۸) بازیکن هاکی روی یخ اهل کانادا است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جام استنلی شده‌است.
جان کویل (ورزشکار)

جان کیتان کویل (انگلیسی: John Keithan Coyle؛ زادهٔ ۱۸ اوت ۱۹۶۸) ورزشکار اسکیت سرعت اهل ایالات متحده آمریکا است. او در بازی‌های المپیک زمستانی ۱۹۹۴ موفق به کسب مدال نقره شد. وی همچنین نویسنده، سخنران، و کارشناس تفکر طراحی است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال نقره شده‌است.
ایا صوفیه
تاریخچه > کلیسای اول

در محل کنونی ایا صوفیا ابتدا کلیسایی وجود داشت که اکنون اثری از آن به جای نمانده‌است. در آن زمان‌ها معمولاً محل احداث اماکن مقدس با توجه به وجود معبد مقدس در زمان‌های گذشته انتخاب می‌شد. ساخت کلیسای اول که به نام کلیسای بزرگ شناخته می‌شد در زمان امپراتوری کنستانتین دوم و به روایتی کنستانتین بزرگ، در کنار محلی که قصر شاهنشاهی در یک طرف و در طرف دیگرش کلیسای کوچکی به نام حاجی آیرین قرار داشت، شروع شد. این کلیسای کوچک در طول مدت احداث کلیسای بزرگ محل عبادت مسیحیان بود تا این که ساختمان کلیسای بزرگ اتمام یافته و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. هر دو کلیسای موجود در این محل طی سال‌های بعد، محل‌های اصلی جمع شدن معتقدین بود.
تاریخچه > کلیسای دوم

پس از وقوع تضادی عمیق فی‌مابین ملکه آلیا اودوکسیا (Aleia Eudoxia) همسر آرکادیوس و اسقف قسطنطنیه، یوحنا خریسوستوروس (Jan Chrysostor)، اسقف در ۲۰ ژوئن ۴۰۴ به تبعید محکوم شد. این امر باعث وقوع شورشی بزرگ گردید که در طول آن کلیسای اول تقریباً کاملاً سوزانده شد. تئودئوس دوم سپس دستور ساخت کلیسای دوم را داد. این کلیسا در ۱۰ اکتبر ۴۱۵ میلادی افتتاح گردید. معمار Basilico Rufinos با سقف چوبی این بنا را احداث نمود.
در اول ژانویه ۵۳۲ بار دیگر شورشی بزرگ در استانبول بین ساکنان شهر شروع شد. این شورش به دلیل وسعت و مدت آن باعث خسارات جبران‌ناپذیری به مردم، شهر و زیربنای حکومت گردید. در طول مدت این شورش افسران حکومت بسیاری از شورشیان را جمع‌آوری نموده و به زندان منتقل نمودند. دو گروه بزرگ در شهر که به گروه‌های سبز و آبی معروف بودند و در واقع تضاد بین آن‌ها باعث شروع شورش گردیده بود در این زمان با توجه به دخالت دولت و دستگیری تعداد زیادی از افراد هر دو گروه، بین دو گروه خود اعلام صلح نموده و توجه خود را به سوی حکومت و به هم زدن ثبات آن معطوف نمودند. این دو گروه سپس به زندان حمله نموده آن را تصرف کردند و زندانیان را آزاد نمودند. سپس آن‌ها شروع به آتش زدن اماکن و بناها اقدام کرده به‌طوری‌که تصور می‌شد این شهر، شهر آن‌ها نبوده و سرزمین بیگانه‌ای را تصرف کرده باشند. سران سلطنت، اشرافیان و تعدادی از نمایندگان مجلس خود را در طبقه بالای قصر مخفی نمودند. در این روز گروه‌های شورشی کلماتی از قبیل «فتح شهر» به کار می‌بردند که در لاتین Nika تلفظ می‌شود و برای همین این شورش را «شورش تصرف» یا “Nika Revolt” نامگذاری کردند.
در این زمان تمام امید پادشاه ژوستینین یکم و همسرش تئودورا معطوف به دو سردار ارشد ارتش خود به نام‌های بلیساریوس و موندوس (Mundus) شده بود. بلیساریوس که تقریباً همان روزها با ارتش با تجربه خود از جنگ کالینیکوم با ایران بازگشته بود هدایت ارتش خود را در مبارزه با شورشیان به دست گرفت و موفق شد پس از کشتن بیش از ۳۰ هزار نفر من‌جمله رهبران شورشیان هایپاتیوس (Haipatius) و پامپیوس (Pampeus) و به دریا انداختن جنازه آن‌ها شورش را خاموش کرده و بار دیگر حکومت موجود را تثبیت نماید.
برخی از سنگ‌های مرمر کلیسای دوم در طول مدت آتش‌سوزی و خرابی کلیسا از بین نرفته و هنوز هم موجود می‌باشند و از ان جمله مجسمه دوازده بره نماد دوازده حواری اکنون در حیاط موزه ایاصوفیه به نمایش گذارده شده‌اند. خاکبرداری جهت کشف آثار دیگر باقی‌مانده از کلیسای دوم به خاطر صدمات احتمالی به ساختمان کنونی بعد از ۱۹۳۵ دیگر انجام نگردید.
تاریخچه > موزه

در سال ۱۹۳۵ نخستین رئیس‌جمهور ترکیه و پدر جمهوری ترکیه مصطفی آتاترک، این بنا را به موزه تبدیل نمود. فرش‌ها برداشته شدند، گچ روی موزائیک‌ها با زحمت بسیار زیاد توسط متخصصین کنده شد و برای اولین بار در چندین قرن کف مرمر ساختمان با جلوه خاص خود نمایان گردید. فرایند آشکارسازی موزائیک‌ها پیشتر در سال ۱۹۳۱ به مدیریت توماس ویتمور شروع شده بود. موزه در ۱ فوریه ۱۹۳۵ باز شد. ایاصوفیه یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری در سال ۲۰۱۹ بوده و سه میلیون و ۷۰۰ هزار بازدیدکننده داشته‌است.
تاریخچه > مسجد دوم

در ۱۰ ژوئیه سال ۲۰۲۰ پس از آن که دیوان عالی اداری ترکیه رای داد که این بنا همیشه مسجد بوده و نباید به موزه تغییر کاربری می‌داده‌است، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه فرمان تغییر کاربری موزه ایاصوفیه به مسجد را امضا کرد. این تغییر کاربری یکی از وعده‌های انتخاباتی اردوغان بود و او در مارس ۲۰۱۹ این پیشنهاد را مطرح کرده بود.
کلیسای ارتدکس روسیه این تصمیم برای تغییر کاربری ایاصوفیه را «تأسف‌بار» خواند. یونان نیز در ۲۹ ماه مه، خواندن آیات قرآنی در ایاصوفیه را «ناپذیرفتنی و جریحه‌دار کردن احساسات دینی مسیحیان جهان» تلقی کرد. اما جمعه ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۰ پس از ۸۶ سال در این محل نماز جمعه برگزار شد.
معماری ساختمان

ایا صوفیا یکی از بارزترین و زیباترین نمونه‌های باقی‌مانده معماری دوره بیزانس است. یکی از با ارزشترین هنرهای موجود در این بنا تزئینات داخلی با موزائیک و ستون‌های مرمر آن است. این معبد با چنان شکوه و زیبائی ای دکور شده بود که جاستینیان‌ها (Justinian) اعلام کردند: «سولومان، ما با ساخت این بنا از شما جلو افتادیم». جاستینیان خودش ساخت این کلیسای جامع را دقیقاً دنبال نمود و زیر نظر داشت. این بنا بزرگترین کلیسای زمان خود بوده و این امر برای ۱۰۰۰ سال واقعیت داشت تا این که کلیسای جامع در سیویل (Seville) اسپانیا ساخته شد.
کلیسای جاستینیان در یک زمان هم یک دستاورد بی‌نظیر معماری روزگار باستان و هم یک شاهکار معماری عرصه بایزنتاین بود. اثرات ساخت چنین بنای باشکوهی چه از دیدگاه معماری و همچنین علم العبادات در تمامی فرهنگ‌ها من‌جمله ارتودکس شرقی، کاتولیک‌های رومی و بالاخره بر دنیای اسلامی غیرقابل انکار است. بلندترین ستون‌ها بین ۱۹ تا ۲۰ متر ارتفاع و حداقل ۵/۱ متر قطر دارند، از سنگ گرانیت ساخته شده و بزرگترین آن‌ها وزنی در حدود ۷۰ تن دارد. به دستور جاستینان ۸ ستون ساخته شده در کورنیت یونان (Cornit) که در بعلبک لبنان (Baalbek) قرار داشتند، برداشته شده و جهت استفاده در ایا صوفیا به محل احداث منتقل شدند.
فضای وسیع داخلی دارای سازه‌ای بسیار پیچیده‌است. سالن اصلی کلیسا با گنبدی مرکزی با شعاعی ۲۴/۳۱ متری و ارتفاع ۶/۵۵ متری پوشیده شده‌است. این گنبد به نظر می‌رسد با یکسری سقف‌های متوالی حاوی ۴۰ پنجره کمانی در زیر آن بدون وزن در فضا قرار گرفته‌است. وجود این پنجره‌ها باعث ورود سیل‌وار نور از همه طرف به داخل سالن می‌گردد. با توجه به ترمیمات متعدد گنبد در طول قرن‌ها به نظر می‌رسد که گنبد حالت دایره‌ای کامل خود را از دست داده و بیشتر به یک بیضی می‌ماند که شعاع آن در نقاط مختلف بین ۸۶/۳۰ تا ۲۴/۳۱ متر می‌باشد. ارتفاع گنبد بزرگ این مسجد از سطح زمین ۵۵ متر و قطر آن ۳۱ متر می‌باشد که به وسیلهٔ ۴۰ پشت‌بند بزرگ و روی چهار ستون اصلی سوار شده‌است. گنبد بر روی طاسچه‌های قرار گرفته تا ۴ بخش مقعر (واگرا) مستطیلی که مشکل قرار گرفتن پایه مدور گنبد بر روی یک پایه مستطیلی را حل می‌نماید. وزن عظیم گنبد ایا صوفیا از طاقچه‌ها عبور کرده و به ۴ موج شکن تا سشه‌های سالن منتقل می‌شوند. در بین این ۴ ستون، گنبد به نظر می‌رسد که بر روی ۴ قوس عظیم شناور گردیده‌است. این قوس‌ها در زمان عثمانیان (Ottoman) زیر نظر معمار سنان با استفاده از تعدادی آرماتور مستحکم گردیده بودند. در انتهای بخش غربی (ورودی) و شرقی (محل عبادت) فضاهای موجود در قوس‌ها دارای نیمه گنبدهایی می‌باشند که خود آن‌ها بر روی سازه‌های شبیه به گنبدهای دیگری قرار گرفته‌اند. همه این گنبدها و شبهه گنبدها به ترتیبی که در کنار هم قرار گرفته‌اند باعث به وجود آمدن فضای مستطیلی و دراز درونی می‌گردند که گنبد اصلی شامل تاجی بر روی همه آن‌ها قرار گرفته‌است.
تمام سطوح داخلی ساختمان با استفاده از سنگ مرمر چند رنگ، سبز و سفید یا سنگ آذرین بنفش و موزائیک‌های طلائی پوشیده شده‌اند. ستون‌های بزرگ نیز همین نوع روکش را داشته و در نتیجه براق به نظر می‌آیند.
بخش‌ها > کوزه مرمر

کوزه مرمر موجود در ایا صوفیا در زمان سلطنت مراد سوم از یونان باستان به آنجا آورده شد. این کوزه از تنها یک قطعه عظیم سنگ مرمر ساخته شده‌است.
بخش‌ها > ایوان غربی کلیسا (هشتی) و مدخل

دروازه سلطنتی ورودی اصلی بین حیاط خارجی و سالن داخلی کلیسا بود. این ورودی منحصراً جهت شرفیابی سلطان در نظر گرفته شده بود. تزیینات موزاییک بایزنتاین در بالای مدخل شامل سمبلی از عیسی مسیح و لئو ششم (Leo VI) است. سربالایی موجود که از شمال ورودی شروع می‌شود سالن ستایش را به گالری بالا متصل می‌سازد.
بخش‌ها > سرسرای بالا

سرسرای بالا که به صورت نعل اسب طراحی گردیده سالن کلیسا و محراب را در برمیگیرد. تزیینات موزاییک موجود کنونی در سرسرای بالا بسیار زیبا نگهداری گردیده‌است. سرسرای بالا سنتاً جهت ملکه و همراهانش در نظر گرفته شده بود.
بهترین موزاییک‌های حفظ شده در بخش جنوبی گالری قرار دارند.
بخش‌ها > لژ مخصوص ملکه

لژ مخصوص ملکه در مرکز سرسرای بالای ایا صوفیا قرار دارد. از این مکان ملکه‌های زیبا و دیگر زنان همراهشان می‌توانستند مراسم در حال برگزاری در پائین را تماشا نمایند. یک سنگ گود سبز رنگ محل قرار گرفتن صندلی سلطنتی برای ملکه‌است.
بخش‌ها > دَر مرمر

دَر مرمر درون ایا صوفیا در بخش جنوبی گالری قرار دارد. شرکت کنندگان در شورای کلیسا و دیگر مجالس مباحثه که در آن محل انجام می‌شد از این دَر تردد می‌کردند.
تزئینات

ابتدا در زمان فرمانروائی جاستینیان، تزئینات داخلی ایا صوفیا شامل طراحی با تخته سنگ‌های مرمر روی دیوارها و موزائیک بر روی منحنی‌های هلال طاق بود. البته، ما هنوز می‌توانیم دو فرشته، جبرییل (Gabrial) و میکاییل (Michael) بر روی پشت و بغل سکوی خطابه کلیسا ببینیم. همچنین تعدادی دکور تلویحی (مجازی) مثل مداحی پال (Paul) نیز را می‌توان دید. در برخی نقاط گالری نیز طرح‌هایی مثل اشکال گل‌ها و پرندگان در قطعات کوچک دقیق مرمر سفید بر روی سطح مرمر سیاه می‌توان دید. در مراحل بعدی موزائیک‌های تزئینی مجازی به این اضافه گردید که در زمان جنگ‌های ضد مذهبی نابود شدند (۸۴۳ – ۷۲۶). تزئینات موزائیکی فعلی باقی‌مانده از زمان پس از جنگ‌های مذهبی است. در طول سال‌ها موزائیک‌های تزئینی، گنجها، عتیقه‌های مذهبی، تصویرهای نقاشی شده مسیح، مریم مقدس و دیگر مقدسین مسیحی در ایا صوفیا کم‌کم اضافه شدند و باعث به وجود آمدن کلکسیون اعجاب‌آور موجود کنونی شدند. در کنار موزائیک‌های تزئینی و تزئیناتهای مجازی و بادی در طی نیمه دوم قرن نهم مثل تصوری از مسیح در گنبد مرکزی روحانیون و مقدسین ارتدکس، پیامبران و پدران کلیسا. افراد تاریخی در ارتباط با کلیسا مثل مو سفیدهای ایگناتیس (Ignatius) و مناظری از انجیل به گالری اضافه گردیدند…
موزاییک‌ها

در طول قرن‌ها کلیسا به نحو بسیار زیبائی با موزاییک تزیین شده بود. آن‌ها هر کدام به نحوی نمایشگر مادر پاکدامن، عیسی مسیح، روحانیون مذهبی مسیحیت یا پادشاه و ملکه بودند، دیگر بخش‌ها با طرح‌های هندسی زیبا فقط تزئینی درست شده بودند. در طول قرن‌ها فروریختن قسطنطنیه در سال ۱۲۰۴، مبارزان لاتین در جنگهای صلیبی مقدار زیادی آثار تاریخی و هنری در تقریباً تمامی ساختمان‌های بیزانسی (Byzantine) را نابود کردند. این شامل موزاییک‌های طلا در ایا صوفیا نیز بود. بسیاری از آیتم‌های گرانبها هم به ونیز (Venice) و برای رئیس‌جمهوری آن که سازمان‌دهنده حمله به قسطنطنیه بود ارسال گردید. پس از تبدیل ایا صوفیا به مسجد در سال ۱۴۵۳ بسیاری از موزاییک‌های تزیینی با گچ پوشانده شدند. این به دلیل تضاد اسلام با تزیینات تصویری بود. این پروسه یکباره انجام نگردید به صورتی که برخی مسافران بازدیدکننده از مسجد حتی در طول قرن هفدهم می‌توانستند هنوز آثاری از کلیسای قبلی در مسجد ببینند.
در سال‌های ۴۹ – ۱۸۴۷ دو برادر سوییسی به نام گاسپار (Gaspare) و جوزپه (Goiuseppe) فوساتی (fossati) شروع به بازسازی مسجد کردند. در آن زمان عبد المجید اول به آن‌ها اجازه داد تا پرونده‌ای از تمامی موزاییک‌های تزیینی که پیدا می‌کردند درست کنند، کار دو برادر مهندس شامل بازسازی موزاییک‌ها نمی‌شد و در نتیجه پس از پیدا کردن آن‌ها و ثبت موجودیت، کیفیت و شکل آن دوباره بر روی آن گچ می‌گرفتند. برادران حتی دو موزاییک دارای تصویرهای فرشتگان مسیحی در مرکز ساختمان که قبلاً گچ‌گیری نشده بود را پوشش دادند. ساختمان کنونی دارای مجموعاً ۴ قطعه از این تصاویر است که ۲ تا از آن‌ها نقاشی مجدد هستند که برادران فوساتی آن‌ها را انجام دادند چرا که تصاویر قبلی کاملاً محو گردیده بودند. در موارد دیگر برادران فوساتی طرح‌های موزاییک‌هایی را که صدمه دیده بودند کاملاً به شکل دیگری طراحی نمودند. مدارکی که برادران فوساتی از تزیینات موزاییک‌ها ثبت نمودند هم‌اکنون تنها شواهد موجود از تصاویر روی موزاییک هاست که تاریخ دانان معتقدند در زلزله سال ۱۸۹۴ نابود شدند. این شامل موزائیک با طرح عیسی مسیح در گنبد، موزاییکی که روی «در ورودی بینوایان» (این در مخصوص ورود افراد فقیر و بینوایان بوده‌است) نصب گردیده بودند. یک تصویر بزرگ صلیبی که تزیین جواهر داشت و تعداد زیادی تصاویر فرشتگان، روحانیون مقدسین و پدران کلیسا. اکثر تصاویر گمشده بعداً در دو غشاء ساختمان پیدا شدند. برادران فوساتی همچنین یک خطابه و ۴ مدالیون عظیم با اسامی محمد و چهار خلیفه اول اسلام بر روی دیوارها نصب نمودند.
موزاییک‌ها > موزاییک‌های در ورودی امپراتور

تزیینات موزاییک در ورودی امپراتور بر روی غشای این در که مخصوص ورود و خروج امپراتور بود نصب شده بودند. براساس تحقیقات تاریخی انجام شده بر طرح روی این موزائیک می‌توان آن را به اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم ارتباط داد. تصویر روی موزاییک این در را می‌توان نقش امپراتور که احتمالاً لئو ششم خردمند با پسرش کنستانتین هفتم بود توجیه کرد که در حال سجده در جلوی عیسی مسیح است که بر روی یک صندلی جواهری نشسته و در حال اهدای عنایت و بخشندگی است و در دستش کتاب باری را نگهداشته‌است. متن کتاب در دست عیسی مسیح به شرح زیر است:
«آرامش بر شما باد. من نو دنیا هستم». در هر طرف شانه‌های عیسی مسیح یک مدالیون قرار دارد، مدالیون طرف شانه چپ فرشته گابریل (بنیانگذار کلیسا) قرار دارد و در سمت راست مادر عیسی مسیح مریم عذرا جای گرفته‌است. این موزائیک‌ها به صراحت توانائی و کنترل بی‌حد و حساب عیسی مسیح را بر امپراتورهای بیزانس نشان می‌دهد.