stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
حماسه گیلگمش
خلاصه داستان > لوح X. در کناره جهان

مقالهٔ اصلی: اوتنپیشتی
در آن‌سوی باغ، بر کناره ساحل دریا، ایزدبانوی پیر خردمندی زندگی می‌کند. در دوردست، شخص ترسناکی را مشاهده می‌کند، گمان می‌کند شکارچی است، در میخانه‌اش را می‌بندد. گیلگمش صدای وی را می‌شنود و تهدید می‌کند به زور وارد خواهد شد. وی می‌پرسد که او کیست. او به وی می‌گوید که چگونه دوستش مرده‌است و اکنون خود از مرگ هراسان است، از وی یاری می‌خواهد برای گذر از دریا و رسیدن به اوتَنَپیشتی. وی به او هشدار می‌دهد که جستجویش بیهوده است و از خطرهای «آب‌های مرگ» می‌گوید اما به تفصیل توضیح می‌دهد در کجا قایقران اوتنپیشتی، اور-شانابی، را بیابد، همراه با خدمه‌اش، «افراد سنگی». گیلگمش به قایقران و همراهان غریبش هجوم می‌برد. زمانی که درگیری به پایان می‌رسد، او دربارهٔ جستجوی خود به اور-شانابی می‌گوید و برای پیدا کردن اوتنپیشتی کمک می‌خواهد. اور-شانابی آشکار می‌کند که گیلگمش با از میان بردن افراد سنگی، مانع از حرکت خود شده اما به گیلگمش یاد می‌دهد چگونه برای کرجی تیرک‌هایی به درازای بسیار زیاد بسازد تا برای پیش‌رانش جایگزینی باشند. آنها همراه با تیرک‌ها سوار بر قایق می‌شوند. هنگامی که همه تیرک‌ها تمام می‌شود، گیلگمش از پیراهن قایقران بادبان می‌سازد و از «آب‌های مرگ» گذر می‌کنند. پس از به ساحل رسیدن، گیلگمش داستان خود را برای اوتنپیشتی بازمی‌گوید. اوتنپیشتی وظایف شاهان را به او یادآوری می‌کند و از اجتناب‌ناپذیر بودن مرگ و زودگذر بودن زندگی سخن می‌راند.
خلاصه داستان > لوح XI. جاودانگی رد می‌شود

مقاله‌های اصلی: افسانه طوفان گیلگمش و اوتنپیشتی § سرآغاز، خاتمه و پیام حماسه
گیلگمش از اوتنپیشتی می‌پرسد چگونه به زندگی ابدی دست یافته و از اوتنپیشتی پاسخ می‌شنود چگونه از «طوفان» جان سالم به در برد و در نتیجه خدایان به او جاودانگی بخشیدند. اوتنپیشتی به گیلگمش پیشنهاد می‌دهد به مدت یک هفته نخوابد. گیلگمش در این آزمون رد می‌شود و با ناامیدی درمی‌یابد اگر از شکست دادن «خواب» ناتوان است پس هیچ امیدی به غلبه بر «مرگ» ندارد. اوتنپیشتی به قایقرانش دستور می‌دهد گیلگمش را برای شستشو ببرد و لباس‌هایی که بیشتر در خور پادشاه است به او بپوشاند و همراهش به اوروک برگردد. زن اوتنپیشتی به او توصیه می‌کند به قهرمان در حال عزیمت هدیه‌ای مرسوم برای سفرش دهد. اوتنپیشتی به گیلگمش نشان مرجانی گیاه‌گونه را در اعماق دریا می‌دهد که او را بازجوان خواهد کرد. گیلگمش به بستر دریا می‌رود و آن را پیدا می‌کند. او و اور-شانابی رهسپار اوروک می‌شوند. به آبگیری دلپذیر می‌رسند، گیلگمش در آن آبتنی می‌کند و ماری از غفلت او استفاده کرده و «گیاه» گرانبها را می‌رباید. گیلگمش با آگاهی از اینکه هرگز دقیقاً همان مکانی را که در آن غواصی کرده باز نخواهد یافت، در پایان درمی‌یابد تمام کارهایش بیهوده بوده‌است. آرزوهایش ناامید گشته: اصلاً بهتر بود اوتنپیشتی را هرگز ندیده بود. او و اور-شانابی به اوروک می‌رسند، جایی که، با واژگانی که بازتاب سرآغاز است، گیلگمش به قایقران دیوارها را نشان می‌دهد که یادگار ماندگار او خواهند بود.
از مساحت شهر می‌گوید و از مساحت درختان خرما؛ از مساحت کوره و از مساحت معبد ایشتار؛ از کل مساحت اوروک.
خاتمهٔ حماسه
اور-شانابی، بر بالای دیوار اوروک شو و به پس و پیش رو!

 پِی‌ریزی‌هایش را برانداز کن، آجرکاری‌اش را ببین!

آجرهایش در کوره پخته نشدند؟

 «هفت فرزانه» پی‌ریزی‌هایش را بنیاد نریختند؟
[یک میل مربع است] شهر، [یک میل مربع] بیشه خرما، یک میل مربع است گودال خاک رس، نیم میل مربع معبد ایشتار:

 [سه میل مربع] و نیم است گستره اوروک.
خلاصه داستان > لوح XII

مقالهٔ اصلی: بیلگمس و جهان زیرین
نسخه معیار حماسه در سنت بابلی به بخش‌هایی تقسیم می‌شد. تعریف بخش این است که شامل متنی است که معمولاً بر یک لوح مجزا قرار می‌گرفت، و بنا بر رسم بابلی به بخش‌ها، «الواح» گفته می‌شود. حماسه در یازده بخش نوشته می‌شده‌است، الواح I تا XI. در اواخر هزاره دوم پیشا دوران مشترک، سازمان‌دهی ادبیات بابلی به آن شکل بود که اکثر حماسه در توالی استاندارد لوح‌ها قرار گیرد، این توالی به نام «سری» شناخته می‌شد. «سری گیلگمش» در واقع شامل دوازده لوح است، نه فقط یازده لوح حماسه. لوح XII، آخرین لوح، ترجمه سطر به سطری از نیمه دوم یکی از شعرهای سومری گیلگمش است. این بخش از ترجمه تا هزاره اول پیشا دوران مشترک باقی ماند در حالی که خود متن سومری (مانند سایر شعرهای سومری گیلگمش) باقی نماند. گرچه عده‌ای تلاش کرده‌اند جایگاهی واقعی برای لوح XII در حماسه بیابند اما اکثریت پژوهشگران متفق‌القول خواهند بود که به متن حماسه تعلق ندارد و به آن پیوسته‌است چون به سادگی موضوع آن مرتبط است. در تمدن بابل، اصل کنار هم آوردن موضوعات مرتبط یکی از ملاک‌ها برای قرار دادن متن‌ها در سری همسان بود.
این لوح به روشنی با یازده لوح قبلی ناسازگار است: در ابتدای لوح XII انکیدو زنده است در صورتی که در لوح VII مرگ وی روی داده بود. سبک آن نیز متفاوت از سایر لوح‌ها است. علاوه بر آن، در چرخهٔ کامل حماسه (برآورد اوروک در لوح I و همان برآورد در پایان لوح XI) نقصان ایجاد می‌کند. با همه اینها، به هر روی به حماسه پیوند زده شده است و احتمالا منطقی پشت آن باشد. به نظر کوواکس، لوح XII گیلگمشِ حماسه را به گیلگمش در دین بین‌النهرین پیوند می‌زند که در آن، پادشاه جهان زیرین بوده است.
لوح XII بخشی از حماسه نیست و تنها ترجمه‌ای به زبان اکدی از بخش پایانی شعر سومری «بیلگمس و جهان زیرین» است. به حماسه ملحق شده‌است چون محتوایش مربوط است: شرایط جهان زیرین را توصیف می‌کند که گیلگمش پس از مرگ در آن بر ارواح مردگان ریاست می‌کند.
خلاصه داستان > لوح XII > خلاصه

توپ و چوگان گیلگمش به جهان زیرین افتاده و انکیدو داوطلب می‌شود آنان را برای او بازآورد. گیلگمش مجموعه راهنمایی‌های به او می‌کند تا در آن مکان به دام نیفتد. انکیدو به جهان زیرین می‌رود ولی هیچ توجهی به دستورها گیلگمش نمی‌کند و همه را زیر پا می‌گذارد.
تفسیر حماسه

تشخیص ویلیام ال. موران این است که حماسهٔ گیلگمش را اسطوره ندانیم. توافق کمی بر سر آنکه اسطوره چه هست و چه نیست، وجود دارد و متن‌های اساطیری بین‌النهرین باستان، گوناگونی بسیاری دارند. بعضی از آنان، به خصوص قدیمی‌ترها، تنها یک اسطوره هستند. دیگری‌ها دو یا چند اسطوره را کنار هم دارند. این قطعه‌ها دو ویژگی عمده دارند: از یک سو بر کردار یک خدا یا خدایان متمرکز هستند و از سوی دیگر در پی توضیح اصل و منشأ جنبه‌ای از جهان طبیعی یا اجتماعی هستند.
گرچه بیشتر شخصیت‌ها در حماسه گیلگمش خدایان هستند اما در کنار قهرمان ناچیز به‌شمار می‌روند. حتی تشبیه‌های ناپسند می‌شوند: در لوح XI شاعر آنها را با سگ‌ها و مگس‌ها مقایسه می‌کند، گویی حاکمان عالم، لاشخورانی انگلی هستند. در کل، کارکرد اصلی شعر توضیح منشأ چیزی نیست. بیشتر به دنبال بررسی شرایط بشری است، به همان گونه‌ای که هست. از این دیدگاه، حماسه اسطوره نیست. در بر دارنده اساطیر است: اسطوره ماری که در لوح XI پوست می‌اندازد (خالص‌ترین اسطوره)، داستان «طوفان» (مشهورترین) و اشاره‌های زیادی به اساطیر روز وجود دارند، به خصوص در مواجهه گیلگمش و ایشتار در لوح VI. اما حماسه بی‌شک، مجموع بخش‌های اساطیری‌اش نیست.
عبارت موران «سند انسان‌گرایی باستانی» در اینجا نیز کمک کننده است. در مقایسه با شعر «رؤیای گرونتیوس»، هر دو شعر با ترس از مرگ رو به رو هستند. اضطراب گرونتیوس منجر به پناه بردن او به خدایش می‌شود (توسل شایسته زاهد مصیبت‌زده). شعرهای بابلی بسیاری وجود دارند که بیمارِ مبتلا، مریض و در آستانه مرگ، در طلب رحمت و بخشش یکی از خدایان اسرارآمیز است و در جستجوی آشتی است. گیلگمش اما با وجود ترس و بیچارگی، کمک خدایانش را رد می‌کند (به خصوص نصیحت شمش) و در نهایت برای آرامش به دستاوردهای خود پناه می‌برد. زیرا این گیلگمش است که در سنت بابلی دیوارهای شهرش را دوباره می‌سازد و آوازه این یادگار ماندگار است که سبب آسایش اوست.
شاعر در توصیف مسیر قهرمان، بر جوانی و پیری، بر پیروزی و ناامیدی، بر انسان‌ها و خدایان، بر زندگی و مرگ تمرکز می‌کند. تنها کارهای شکوهمند در نظرش نیست و بر رنج‌ها و بدبختی‌های قهرمانش که در جستجوی ناامیدانه خود، گرفتارشان شده، نگاه می‌اندازد. در سرآغاز می‌گوید:
به صدای بلند بخوان

رنجهای گیلگمش، هر آنچه بر او رفت.
تفسیر حماسه > ادبیات حکمت

مقاله‌های اصلی: اوتنپیشتی § لوح X بابلی معیار، و اوتنپیشتی § مشاورت‌های اوتنپیشتی
در واقع رسماً نشانه وجود دارد که حماسه اثری است که شخص باید از آن یاد بگیرد. در سرآغاز، شاعر از خواننده می‌خواهد که باور داشته باشد شعر او توسط خود گیلگمش بر سنگ نگاشته شده‌است تا همگان بخوانند. به عبارتی دیگر، باید تصور کنیم که حماسه زندگینامه خودنوشت قهرمان بزرگ است که سوم شخص نوشته شده‌است. اینها واژگان «شاه گیلگمش» برای بهره بردن نسل‌های آینده است. بر این اساس حماسه با ژانر ادبی تثبیت شده، «اندرز سلطنتی»، تا حدی ارتباط پیدا می‌کند. مجموعه‌های بسیاری در خاور نزدیک باستان از این دست هستند: «امثال سلیمان»، «کتاب جامعه»، «تعالیم آمن-اِم-اوپِت» و «تعالیم شوروپاک». علاوه بر این، حماسه با گروه کوچکی از متن‌های بابلی به نام «حسبِ‌حال سلطنتی تخیلی» (مانند «افسانه کاتی نارام-سین») قابل مقایسه است.
تفسیر حماسه > پس‌زمینه اساطیری-دینی

مقاله‌های اصلی: آترا-هاسیس، مرگ بیلگمس، و آداپا
در حماسه، اوتنپیشتی در نقش انسان خردمند جوهری ظاهر می‌شود که اسرار عالم (معنای زندگانی) را می‌داند. هدف جستجوی طولانی و طاقت‌فرسای گیلگمش، رسیدن به او و دریافت دانش باستانی و منحصربفرد او است. مشاورت و داستان اوتنپیشتی نقطه اوج حماسه را شکل می‌دهد و در اینجاست، لوح‌های X و XI، که باید منتظر پیام شاعر به روشن‌ترین حالتش باشیم. جدا از وظیفه شاهان در آذوقه‌رسانی معابد، فرزانه پیر چه می‌گوید؟
پایان حماسه آترام-هاسیس پس‌زمینهٔ خاتمه گفتار اوتنپیشتی دربارهٔ زندگی و مرگ در حماسهٔ گیلگمش است. در واقع، فحوای کلام این تغییر سرنوشت‌ساز با متن تازه به دست آمده «مرگ بیلگمس» تأیید می‌شود. انکی در گفتگو با شریک‌های خود، آنو و انلیل چنین می‌گوید:
پس از آنکه جمع «طوفان» را فرو فرستاد،

زیوسودرا، یک فرد از بشریت، نجات یافت!

از آن زمان سوگند خوردیم که بشریت زندگی جاودان را نشاید.
اوتنپیشتی برای تأکید بر پیام خود مبنی بر بیهودگی جستجوی گیلگمش، از وی می‌خواهد بر خواب (برادر جوانتر مرگ) غلبه کند؛ می‌داند که شکست خواهد خورد. پس از آن، فکر «گیاه بازجوانی» را در سر گیلگمش می‌اندازد و می‌داند که خودش از دست خواهد داد. فقط مار است که سود خواهد برد. گیلگمش غصه می‌خورد که اگر اصلاً به دنبال اوتنپیشتی سفر نکرده بود، اوضاع بهتری داشت. حاصل او از سفر، تنها درک این حقیقت بی‌رحمانه بود که «فانی است». به توانایی‌های خود آگاه می‌شود، به سرنوشت خود قانع می‌گردد و خردمند می‌شود. داستان «بزرگ شدن» گیلگمش، در واقع داستان خردمند شدن قهرمان است؛ خردمند به این معنا که جایگاه خود را در چینش الهی درمی‌یابد. از همان سطرهای نخست، شاعر این موضوع را روشن می‌کند که باید انتظار چنین پایانی را داشته باشیم.
تفسیر حماسه > تحلیل اجتماعی-تاریخی

اطلاعات بیشتر: آتراهاسیس § تحلیل تاریخی-سیاسی-اجتماعی، و انکیدو § تاریخی-سیاسی-اقتصادی
تغییر گیلگمش پس از گناهان بسیار است. در ابتدا همه کارها را به اشتباه انجام می‌دهد. پادشاه است اما مانند یک پادشاه رفتار نمی‌کند. در ایدئولوژی تمدن بابل، همانگونه که در سراسر خاور نزدیک باستان، پادشاه باید شبانی برای گوسفندانش باشد؛ راهنمایشان باشد، آنها را محافظت کند و با عدالت و انصاف بر آنها حکمرانی کند. گیلگمش کاملاً برعکس این موضوع حاکمی ستمگر است و مردمانش از دست او شاکی هستند. تضاد ایده‌آل و واقعیت در این عبارت‌ها روشن است:
گرچه او شبانی برای اوروک-آغل است،

گیلگمش، [راهبر] [مردمان] بسیار.

... او شبان آنان و [نگاهبان]شان است،

قدرتمند، سرآمد، خبره [و توانا]
شاعر توضیحی برای ستم گیلگمش نمی‌دهد زیرا لزومی جز این وجود ندارد که بدانیم او ستمگر است. چیزی که مسلم است این است که وظایف فرزندی و زناشویی مختل شده‌اند. دختران برای کمک به مادرانشان زمان ندارند و پسران برای پدرانشان؛ زنان نیز نمی‌توانند به نیازهای شوهرانشان رسیدگی کنند. برخی از مفسران گفته‌اند که سوءاستفادهٔ گیلگمش، جنسی است. بی‌شک درست است که در نسخهٔ بابلی باستان حماسه مخاطبان در تمدن بابل، همچون انکیدو، با وحشت به «حق شب اول» واکنش نشان می‌دهند؛ میهمان عروسی گزارش می‌دهد در اوروک که گیلگمش بر آن حاکم است، این رسمِ رایجی است:
گیلگمش با همسرِ آینده خواهد خوابید،

او پیش از همه، داماد پس از آن.
اینگونه اتفاق‌ها در بابلِ دورهٔ تاریخی روی نمی‌داده‌است. با این حال در متن آمده‌است که این رویداد فرمان الهی است و بنابراین نمی‌توانسته سوءاستفاده باشد:
با رضایت الهی مقرر شد؛

زمانی که بند نافش را بریدند، برایش او مقدر شد.
دیگران چنین حدس زده‌اند که ستمگری گیلگمش مربوط با سازندهٔ دیوارهایِ اوروک بودنِ وی است. در بین‌النهرین باستان، پروژه‌هایی چون ساختن راه‌آب‌ها، ساختمان‌ها و دیوارهای شهر از طریق کار عمومی انجام می‌گرفته‌است. نیروی کاری را شهروندان فرا خوانده‌شده، تشکیل می‌دادند. از اشاره‌ها در جاهای دیگر به باند-کارگر‌ها، از جمله در شعر آترام-هاسیس متوجه می‌شویم که رژیم چنین کارِ سازمان‌دهی شده‌ای تا مرز سبعیت بوده‌است.
پیشنهاد سومی نیز هست که با نگاهی به شعر سومری بیلگمس و جهان زیرین معتقد است مردان جوان اوروک باید در اشتهای سیری‌ناپذیر گیلگمش برای کارهای فیزیکی سهیم می‌شدند و زنان اوروک باید به مردانِ از پا افتادهٔ خود رسیدگی می‌کردند. به عقیدهٔ اندرو جرج این پیشنهاد نزدیکتر به واقعیت باشد. در حماسهٔ بابلی آمده است «همتایی ندارد زمانی که سلاحش به اهتزاز در می‌آید». بازی‌ها، اگر بشود چنین چیزی به آنان گفت، در سنت اکدی بیشتر از آنچه در سومری رایج بود، نظامی شده بودند. به هر روی در تضاد با سیمای باشکوهِ پادشاهی، رفتار گیلگمش، در ابتدای حماسه، بسیار دور از پادشاهی ایده‌آل است.
تفسیر حماسه > چرخش در حماسه

مقالهٔ اصلی: نرگاو آسمان
از راه رسیدن انکیدو سبب آسودگی مردم اوروک می‌شود اما سبب خردمندی گیلگمش نمی‌گردد. گیلگمش پر از نیروی جوانی، مشاورت فرزانه را ندیده می‌گیرد و به جنگل سدر سفر می‌کند. در آنجا او و انکیدو، هومبابا را از پای درمی‌آورند در حالی که کاملاً آگاه هستند انلیل، قوی‌ترین نیروی روی زمین، نگاهبانی از جنگل را به او سپرده‌است. در آنجا نیز گیلگمش خدایان را ندیده می‌گیرد. در بخش بعدی حماسه نیز همین اتفاق تکرار می‌گردد و گیلگمش اینبار به ایشتار توهین بسیار می‌کند و سپس با نرگاو آسمان که وی برای انتقام فرستاده‌است، مبارزه ‌می‌کند و آن را می‌کشد. خدایان مصمم به اقدام می‌شوند؛ دستورهای آنها بارها به زیر پا گذاشته شده‌است. تیر بلا نصیب انکیدو می‌شود تا جوان و بی‌خانواده بمیرد و نفرین هومبابا در آستانهٔ مرگ تحقق یابد.
تفسیر حماسه > نتیجه پایانی

مقاله‌های اصلی: مرگ بیلگمس؛ اوتنپیشتی § مشاورت‌های اوتنپیشتی؛ و اوتنپیشتی § سرآغاز، خاتمه و پیام حماسه
در شعری که فکر قهرمان آن مشغول به پرهیز از مرگ است، دور از انتظار نیست که شاعر علاقه‌مند به جهان زیرین باشد. شرایط آن جهان‌ بخش زیادی از لوح VII را در بر می‌گیرد (انکیدو در بستر مرگ رؤیایی می‌بیند که در آن «فرشته مرگ» او را به جهان زیرین می‌کشاند). خاکسپاری انکیدو که در بخش پایانی لوح VIII توصیف شده، الگوی ایده‌آل به خاک سپردن برگزیدگان بابلی است. لوح الحاقی XII اطلاعات بیشتری دربارهٔ سرنوشت اشباح در اختیار می‌گذارد. در اینجا، ارتباطی بیش از مشترک بودن مضمون وجود دارد. مقصد نهایی گیلگمش برای هر بابلی شناخته شده‌است: پس از مرگ به خدای جهان زیرین تبدیل می‌شود و داور اشباح مردگان می‌گردد. در شعر سومری «مرگ بیلگمس» این جایگاه به خاطر الهی بودن مادرش توسط خدایان به او داده می‌شود:
بیلگمس، در قالب روحش، مرده در جهان زیرین، 

خواهد بود [حاکم جهان زیرین]، رئیس ارواح! 

[او به قضاوت خواهد نشست]، حکم خواهد کرد، 

[هر آنچه گوید به همسان با واژگان] نینگیشزیدا و دموزی خواهد بود.
سرنوشت گیلگمش به عنوانی یکی از خدایان جهان زیرین، موضوعی است که در حماسه دریافت می‌شود. جایگاه او پس از مرگ در پانتئون، بر او آشکار نمی‌گردد، اما مادرش از پیش آگاه است، نینسون در لوح III به شمش می‌گوید:
آیا حکم نخواهد راند با ایرنینا بر سیاه-سرها؟ 

آیا اقامت نخواهد گزید با نینگیشزیدا در «سرزمین بی‌بازگشت؟
وارونه رویداد تمیزی است که حتماً هر بابلی فرهیخته‌ای آن را دریافته است؛ قهرمانی که در زندگی نتوانست خدا باشد، با مرگ توانست.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان)

نسخه‌ای از حماسه که در دنیای باستان برتر از همه پادشاهانِ دیگر خوانده می‌شد از الواح و قطعه‌هایی با منشأ گوناگون و در وضعیت‌های مختلف تشکیل شده‌است.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > لوح پنسیلوانیا: برتر از همه پادشاهان لوح II

لوح پنسیلوانیا، اغلب با عنوان Gilgamesh P شناخته می‌شود، از جنوب تمدن بابل به دست آمده و احتمالاً به اواخر قرن هجدهم پیشا دوران مشترک برمی‌گردد. در سال ۱۹۱۴ خریده شد و اکنون به نام CBS 777I است. لوح II نسخه‌ای از حماسه بابلی باستان است. متن آن تقریباً برابر لوح‌های I و II معیار بابلی است (با این حال تفاوتهایی در زبان و سیر رویدادها وجود دارد) و از آن برای بازسازی لوح II استفاده شد. گیلگمش رویایش را برای مادرش، ایزدبانو نینسون، بازگو می‌کند و او رؤیا را تعبیر می‌کند. انکیدو و روسپی (در اینجا به نام شمکتوم)، عشقبازی می‌کنند و روسپی به انکیدو پیشنهاد می‌دهد دنیای وحش را ترک کند به اوروک بیاید. به جایگاه شبان می‌رسند و انکیدو با نان و آبجو آشنا می‌شود. خود را می‌شوید، پیرایش می‌شود، لباس بر تن می‌کند و نگاهبانی برای شبان می‌شود. از رهگذری دربارهٔ «حق شب اول» گیلگمش در مراسم ازدواج می‌شنود و به قصد اوروک به راه می‌افتد. دقیقاً در زمانی به شهر می‌رسد که (به نظر می‌رسد) مردان جوان در حال انتخاب یکی از میان خود هستند تا پادشاه را به چالش بکشد. گویا این انکیدو است که این نقش را به عهده می‌گیرد چون او مراسم ازدواج را متوقف می‌کند و با گیلگمش کشتی می‌گیرد. این لوح با پذیرش مشروعیت پادشاهی گیلگمش پایان می‌یابد.
نام ایشارا در «لوح پنسیلوانیا» که بنا بر گزارش‌ها در لارسا پیدا شده، ذکر شده است. این اشاره در نسخهٔ پسینِ بابلی معیار نیز دیده می‌شود (لوح II، سطر ۱۰۹). تورکیلد یاکوبسن چنین استدلال کرد که این موضوع تلاش گیلگمش برای ازدواج با او را توصیف می‌کند و آن را بازتابی از رسم ازدواج مقدس دانست. با این حال، این تفسیر توسط اندرو آر. جرج مورد انتقاد قرار گرفته است، او نتیجه می‌گیرد که «تخت ایشارا» که در آن ذکر شده احتمالاً یک اصطلاح ادبی است که به بستری اطلاق می‌شود که در آن نخستین تجربهٔ جنسی انجام شده است، و نباید به عنوان اشاره‌ای به مراسم ازدواج مقدس تلقی شود، به خصوص که نقش ایشارا در پانتئون اوروک نامشخص است.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > لوح ییل: برتر از همه پادشاهان لوح III

لوح ییل، اغلب با عنوان Gilgamesh Y شناخته می‌شود، لوح III از همان نسخه حماسه بابلی باستان است که لوح پنسیلوانیا نیز همان متن را دربر دارد. دستخط و سایر ویژگی‌های فیزیکی مشترکی دارند و احتمالاً از یک مکان به دست آمده‌اند. دانشگاه ییل پس از خریدن با عنوان YBC 2178 از آن نگهداری می‌کند. متن این لوح برابر با لوح‌های II و III نسخهٔ معیار حماسه است اما تفاوت‌های بسیاری دارد. گیلگمش و انکیدو، همانگونه که نینسون پیش‌بینی کرده، دوستان نزدیک هم می‌شوند. به خاطر افتادگی معلوم نیست چرا اما انکیدو سراپا درد است. گیلگمش تلاش می‌کند با پیشنهادِ سفر به «جنگل سدر» او را سر حال بیاورد. در آنجا هوواوای هولناک (که در همین لوح و سایر الواح بابلی باستان با نام هومبابا خوانده می‌شود) را خواهند کشت. انکیدو گیلگمش را نصیحت می‌کند که خدایان هوواوا را برای نگاهبانی از جنگل سدر قرار داده‌اند. گیلگمش او را سرزنش می‌کند که از مرگ می‌ترسد، شکوه مرگ در نبرد و نام جاودانی که برایشان به ارمغان خواهد آورد را می‌ستاید. سلاح آن دو در کوره آهنگری ریخته می‌شود و گیلگمش شورای شهر را گرد هم می‌آورد. او سفرش را اعلام می‌کند و بزرگان پیشنهاد احتیاط می‌دهند. گیلگمش مشورتشان را به خنده برگزار می‌کند. پس از افتادگی در متن، شخصی (احتمالا مادرش نینسون) آرزوی سفر خیر برایش می‌کند. گیلگمش، خدای خورشید (و نیز پدر خدا شده‌اش، لوگالباندا) را دعا می‌کند تا در راه نگاهبانش باشد. قهرمانان سازوبرگ بر دوش می‌گیرند و بزرگان گیلگمش را برای سفر، دعا و نصیحت می‌کنند. به راه که می‌افتند، انکیدو به گیلگمش می‌گوید مردان جوان را شهر برگرداند. به تنهایی به ادامه دهند.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > تکه‌ای دیگر از فیلادلفیا

قطعهٔ دومی از نسخهٔ بابلی باستان گیلگمش است که در موزهٔ دانشگاه در فیلادلفیا نگهداری می‌شود (UM 29-13-570). در دههٔ ۱۸۹۰، احتمالاً در نیپور (در مرکز تمدن بابِل) پیدا شده و احتمالاً متعلق به قرن هجدهم پیش از دوران مشترک است. قسمت رویی لوح دربارهٔ بدبختی انکیدو و نگرانی گیلگمش از این مساله است. برابری بسیاری با سطرهای ۷۹ تا ۹۰ لوح ییل دارد. آنچه که در قسمت پشتیِ لوح باقیمانده است، به نظر شامل گفتگوی انکیدو با گیلگمش است که پس از بخش هشدار بزرگان انجام می‌شود.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > لوح مدرسه نیپور

لوح بابلی باستان نیپور در بازهٔ ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۲ در «تپهٔ لوح» حفاری شد. این مکان، اتاق پشتی در خانه‌ای شخصی است که همزمان به عنوان مدرسه‌ای برای کتابت نیز به کار می‌رفت. به میانهٔ قرن هجدهم پیشا دوران مشترک تعلق دارد. زمان آن، متعلق به دقیقاً پیش از بحران اقتصادی است که جنوب تمدن بابل را تا پایان آن قرن ویران کرد و منجر به بسته شدن مدرسه و ترک خانه شد. این لوح در موزهٔ عراق در بغداد قرار دارد (IM 5845I). لوح تمرینی بوده شامل رویاهای گیلگمش در حالی که به جنگل سدر نزدیک می‌شود. به دو قسمت تقسیم می‌شودو برای بازسازی نسخهٔ معیار حماسه در لوح IV سطر ۱۰۹ به کار می‌آید که انکیدو رویای سوم گیلگمش را تعبیر می‌کند و نیز برای سطر ۱۴۲ که رویای چهارم بازگو و توضیح داده می‌شود.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > لوح‌های تل حرمال

دو لوح بابلی باستان گیلگمش که در خانهٔ شخصی در «تل حرمال» (حومهٔ شرقی بغداد) پیدا شده‌اند و اکنون در موزهٔ عراق هستند. هر دو لوح در فصل سوم حفاری‌ها در اوت ۱۹۴۷ به دست آمدند و به اوایل قرن هجدهم پیش از دوران مشترک تعلق دارند. مانند لوح نیپور، لوح تمرین کاتبان به نظر می‌رسند. لوحی که قابل خواندن‌تر است (Ha1 = IM 52615) شامل یکی از رؤیاهای گیلگمش در راه جنگل سدر و توضیح انکیدو است. برای بازسازی لوح IV نسخهٔ معیار در سطر۱۸۳ به کار می‌آید. دیگری (Ha2 = IM 52760) بازگوی گفتگوی گیلگمش با انکیدو است در زمانی که به جنگل سدر رسیده‌اند. به میزان کم برای بازسازی نسخهٔ معیار حماسه در لوح V سطر ۷۷ به کار رفته است.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > لوح ایشچالی

لوح ایشچالی معمولا یا به نام لوح بائر شناخته می‌شود که نخستین ویراستار آن بوده است و یا به نام لوح شیکاگو که مکان فعلی (موسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو) نگهداری آن است (A 22007). لوح تمرینی و مدرسه‌ای است که در سال ۱۹۳۵ در شرق بغداد حفاری شد و به اوایل قرن هجدهم پیشا دوران مشترک برمی‌گردد. متن آن تقریباً برابر با پایان لوح V نسخهٔ معیار حماسه است (گرچه تفاوتهای چشمگیری نیز دارد). برای بازسازی داستان در لوح V سطر ۲۶۹ به کار می‌آید. گیلگمش بر نگهبان جنگل سدر، هوواوا، غلبه کرده است. انکیدو اصرار می‌کند از دشمن نگذرند. گیلگمش در مقابل می‌خواهد «هاله‌های» هوواوا را به دست آورد. انکیدو پاسخ می‌دهد که این کار را بعدا به راحتی می‌توانند انجام دهند. قهرمانان، هوواوا را و به نظر خدمتکار او و هاله‌ها را می‌کشند. سپس بیشهٔ مقدس را هتک حرمت می‌کنند و درخت سدر را می‌افکنند.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > لوحی در بغداد

لوح چهارمی بابلی باستان گیلگمش در موزهٔ عراق است (IM 21180x). منشا آن نامشخص و به شدت آسیب دیده‌است. آن بخشی که قابل خواندن است دربارهٔ قطع کردن درخت سدر است و با لوح ایشچالی کمی همپوشانی دارد. برای بازسازی لوح V سطر ۲۹۶ در نسخهٔ معیار مفید است.
متن‌های بابلی > اوایل هزاره دوم پیشا دوران مشترک (بابلی باستان) > لوح احتمالاً از سیپار

مقالهٔ اصلی: شیدوری
نصیحت شیدوری به گیلگمش
زندگی که در پی آنی هرگز نخواهی یافت:

 هنگامی که خدایان انسان را خلق کردند،

مرگ را به انسان بخشیدند،

 زندگی را برای خود نگاه داشتند.
اما تو، گیلگمش، بگذار شکمت پر باشد،

 خوش گذران همیشه شب و روز!

شادی کن هر روز،

 برقص و بازی کن روز و شب!
لباس‌هایت تمیز باشند،

 سرت شسته باشد، آبتنی کن!

چشم بدوز به کودکی که دستت را نگاه داشته،

 بگذار همسرت بارها در آغوشت لذت ببرد!
زیرا سرنوشت [مردان میرا] این است،
این لوح از دو قطعه به هم پیوسته تشکیل شده؛ یکی در موزه بریتانیا (BM 96974) و دیگری در موزه‌ای در برلین (VAT 4105) وجود دارند. در سال ۱۹۰۲، قطعات در بغداد خریداری شدند اما اینگونه گزارش شده که از سیپار (کرانه شمالی فرات) به دست آمده‌اند. به قرن هجدهم یا هفدهم پیشا دوران مشترک برمی‌گردد. این لوح، از الواح تمرین شاگردان در مدارس نیست. یک لوح کتابخانه‌ای است که در هر طرف دو ستون متن قرار دارد، بنابراین به احتمال زیاد بخشی از یکی از ویراست‌های کل حماسه و نه متنی جداگانه بوده‌است. با این وجود، رونوشتی که لوح سیپار از آن منشا گرفته است، احتمالاً رونوشتی متفاوت از الواح پنسیلوانیا و ییل است. متن آن برابر با بخش‌هایی از الواح IX و X نسخهٔ مرجع حماسه است و نیز تفاوتهای چشمگیری دارد. برخی از سطرها برای تکمیل نسخه مرجع حماسه استفاده شده‌است (col. i در Tablet IX 18 و col. iv 2-11 در Tablet X 106).
گیلگمش، پریشان از مرگ انکیدو در جستجوی زندگی جاودان است. خدای خورشید از آسمان با او سخن می‌گوید و نصیحتش می‌کند که جستجوی او بیهوده است. گیلگمش زندگی در آسودگی را نمی‌پذیرد. با آگاهی از اینکه مرگ به زودی آرامش همیشگی را برایش خواهد آورد، باید زندگی‌اش را به درازا کشاند، اگر می‌تواند. پس از یک افتادگی، گیلگمش در حال بیان چگونگی مرگ دوستش برای شیدوری است و اینکه چگونه هراس از مرگ بر او مستولی شده‌است. میخانه‌دار پاسخ می‌دهد تنها خدایان جاودانه هستند. انسان باید تا زنده است از زندگی لذت ببرد و خانواده‌اش را بپروراند تا فرزندانی داشته باشد. گیلگمش قانع نمی‌شود و بر ادامهٔ جستجویش پافشاری می‌کند. متن پس از افتادگی دوم اینگونه ادامه می‌یابد که گیلگمش در حال نابودی خدمهٔ سنگی قایقران با نام «سورسونابو» (این نامی است که در اینجا برای اور-شانابی ذکر می‌شود) است. سورسونابو خودش را معرفی می‌کند و گیلگمش از سفرش می‌گوید و برای یافتن اوتنپیشتی (که در اینجا «اوتا-ناایشتیم» خوانده می‌شود) جاودان کمک می‌طلبد. سورسونابو به او می‌گوید «افراد سنگی» وسیله گذر او از اقیانوس بوده‌اند اما از او می‌خواهد برای سفر دریایی‌شان تیرک‌هایی آماده کند.
متن‌های بابلی > اواخر هزاره دوم پیشا دوران مشترک (در تمدن بابل) > لوح تمرین نیپور

این لوح در سال ۱۹۴۹ در «تپه لوح» در نیپور حفاری شد و اکنون در موسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو قرار دارد (A 29934). لوح تمرینی مدرسه‌ای است که شاگرد کتابت به عنوان بخشی از آموزش خود آن را نوشته است. احتمالاً به زمانی مابین اوایل قرن چهاردهم و اواخر قرن سیزدهم پیشا دوران مشترک بازمی‌گردد. در آن دوره، شهر در دوران رونق خود بوده است. متن بسیار خلاصه دربارهٔ خلق کردن انکیدو است و برای بازسازی سطرهای ۹۳ و ۹۴ در لوح I نسخهٔ معیار حماسه به کار رفته است.