دیکتاتوری نظامی
نوع حکومت

حکومت نظامی، حکومتی است که در آن ارتش و قوای مسلح قدرت سیاسی می‌یابند و بر دو نوع است:
استراتوکراسی که نوعی دولت مبتنی بر سلطهٔ نیروهای نظامی بر کشور است. در این نوع نظام، ارتش با حمایت مردم قدرت سیاسی را به دست می‌گیرد، یعنی برخلاف دیکتاتوری نظامی، در این نوع حکومت، خود مردم اظهار تمایل می‌کنند که حکومت در دستان ارتش باشد. این نوع حکومت، قانون‌مند است و ویژگی‌های توتالیتاریسم را ندارد؛ اگرچه این نوع حکومت مبتنی بر دیکتاتوری (حکومت اقلیت) است و یک اقلیت (ارتش) کل قدرت را در دست دارد و سایر اقشار جامعه سهمی در قدرت سیاسی ندارند؛ امّا این نظام از آنجا که توتالیتر نیست، می‌تواند حمایت مردمی نیز داشته باشد؛ به این صورت که خود مردم خواهان سلطهٔ ارتش بر کشور می‌گردند. با این وجود در این نوع حکومت تنها نظامیان در مدیریت کشور مداخله دارند. شهر-حکومت اسپارتا نمونه‌ای تاریخی از این مورد است. نظام اجتماعی و قانون اساسی اسپارتا تماماً بر روی آموزش و مهارت نظامی متمرکز بود.
دیکتاتوری نظامی که نوعی حکومتِ مبتنی بر سلطهٔ نیروهای نظامی بر کشور است. برخلاف استراتوکراسی، دیکتاتوری نظامی فاقد هرگونه حمایت مردمی است و یک نظام سیاسی کاملاً توتالیتر است. دیکتاتوری نظامی در کشورهای مختلف، خصوصیاتی گوناگون داشته ولی چند شاخص کلّی دارد که در آن موارد به‌گونه‌ای مشترک دیده شده‌اند:
توتالیتاریسم: دیکتاتوری نظامی و توتالیتاریسم به‌هیچ‌وجه مترادف نیستند و دو مفهوم جدا از هم در علوم اجتماعی می‌باشند. این دو را نباید یکی پنداشت. یک حکومت می‌تواند توتالیتر باشد، امّا نه از نوع دیکتاتوری نظامی. با این حال، هر دیکتاتوری نظامی، کاملاً توتالیتر است.
مقدس دانستن ارتش: در تبلیغات رسمی حکومتی در دیکتاتوری‌های نظامی، ارتش به عنوان یک تشکیلات مقدس شمرده می‌شود و در مطبوعات، روزنامه‌نگاران موظف هستند که با عشق و علاقه از ارتش و قوای مسلح یاد کنند و کم‌ترین نقدی به آنان وارد نسازند. در این نوع حکومت، هرگونه انتقاد به ماهیت نظامی دولت سانسور می‌شود.
تمامی ارکان دولت و حکومت، حتی بعضاً در مواردی که هیچ‌گونه ارتباطی با نظامی‌گری ندارند، تحت کنترل ارتش قرار می‌گیرند. نظامیان با طی مدارج نظامی و ارتقا به درجات بالاتر به مسئولیت‌های مهم دولتی می‌رسند؛ مثلاً ممکن است یک ژنرال به موجب طی مدارج نظامی، وزیر آموزش و پرورش شود، در حالی که این وزارت‌خانه کم‌ترین ارتباطی با قوای مسلح ندارد.
حکومت پلیسی: دیکتاتوری نظامی را نباید با حکومت پلیسی اشتباه گرفت؛ هرچند بسیاری افراد این دو را یکی تصور می‌کنند. با این حال، جلوه‌هایی از حکومت پلیسی همواره در دیکتاتوری نظامی وجود داشته است. نیروهای انتظامی در تمامی دیکتاتوری‌های نظامی در تمام سطوح شهر مسلط هستند و نوعی اختناق در سراسر کشور حاکم است. نمود حکومت پلیسی در دیکتاتوری‌های نظامی، معمولاً همان مقررات منع عبور و مرور در سطح شهرهاست. در مواقع منع عبور و مرور، افراد ناچارند هر روز پیش از موعد مقرری، به خانه‌هایشان بازگردند.
حکومت تک‌حزبی: دیکتاتوری نظامی و حکومت تک‌حزبی، دو مقولهٔ مجزا از هم هستند. ممکن است یک حکومت تک‌حزبی باشد، امّا دیکتاتوری نظامی نباشد. (مانند سلطنت محمدرضا پهلوی در زمانی که حزب رستاخیز به عنوان تنها حزب قانونی ایران اعلام شد) با این حال، همهٔ دیکتاتوری‌های نظامی بدون استثنا حکومت‌هایی تک‌حزبی بوده‌اند. (مثل حکومت‌های بعثی در خاورمیانه)
اقتدار سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی حکومت: علاوه‌بر ارتش که وسیلهٔ سرکوب مستقیم است، دستگاه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی و امنیتی در دیکتاتوری‌های نظامی اقتدار بالایی دارند؛ مانند سازمان اطلاعات و امنیت دولت بعث عراق (موسوم به استخبارات عراق) در زمان دولت صدام حسین.
بی‌روح کردن مردم: روان‌شناسان معتقدند که دیکتاتوری نظامی به سرعت مردم را بی‌روح و افسرده می‌کند. به طوری که اگر دیگر انواع دیکتاتوری و استبداد این کار را بیش از دو سال بتوانند انجام دهند، دیکتاتوری نظامی در دو ماه چنین می‌کند. در بیان دلیل این امر گفته‌اند که همواره تصور سلطهٔ نظامیان و وحشت ناشی از قوای مسلح باعث ایجاد افسردگی در مردم است. برای نمونه می‌توان به افسردگی مردم عراق در زمان دولت صدام حسین اشاره کرد.
با وجود تفاوت‌هایی که میان نمودهای تاریخی دیکتاتوری نظامی می‌توان یافت، شاخص‌های فوق در تمامی آن‌ها مشترک بوده است. در یک تعریف ساده می‌توان گفت که دیکتاتوری نظامی شبیه به همان استراتوکراسی است، با این تفاوت که فاقد هرگونه حمایت مردمی است و قوای نظامی معمولاً از راه کودتا این نوع حکومت را تشکیل می‌دهند.