stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
استارشیپ
بودجه

به عنوان بخشی از توسعه سیستم فرود انسانی برای برنامه فضایی آرتمیس، اسپیس‌اکس در آوریل ۲۰۲۱ قراردادی به ارزش ۲٫۸۹ میلیارد دلار از ناسا برای توسعه فرودگر استارشیپ برای آرتمیس ۳ دریافت کرد. بلو ارجین، رقیب اسپیس‌اکس، با این تصمیم مخالفت کرد و یک پرونده حقوقی علیه ناسا و اسپیس‌اکس در اوت ۲۰۲۱ باز کرد و کار اسپیس‌اکس و ناسا در برنامه مدنظر اسپیس‌اکس را برای مدتی این اختلافات حقوقی متوقف کرد. این شکایت پس از سه ماه توسط دادگاه دعاوی فدرال رد شد، و بلو ارجین دو سال بعد ۳٫۴ میلیارد دلار برای فرودگر ماه خود دریافت کرد.
در سال ۲۰۲۲، ناسا ۱٫۱۵ میلیارد دلار به اسپیس‌اکس برای دومین فرودگر ماه برای آرتمیس ۴ اهدا کرد. در همان سال، اسپیس‌اکس یک قرارداد پنج ساله ۱۰۲ میلیون دلاری برای توسعه برنامه Rocket Cargo برای نیروی فضایی ایالات متحده آمریکا دریافت کرد.
به گفته اریک برگر از ارز تکنیکا، اسپیس‌اکس در حال توسعه استارشیپ با سرمایه خصوصی است. برت جانسن، مدیر مالی اسپیس‌اکس در دادگاه فاش کرد که اسپیس‌اکس بیش از ۳ میلیارد دلار در تأسیسات استاربیس و سیستم‌های استارشیپ از ژوئیه ۲۰۱۴ تا می ۲۰۲۳ سرمایه‌گذاری کرده است. ایلان ماسک در آوریل ۲۰۲۳ اظهار داشت که اسپیس‌اکس انتظار دارد در سال ۲۰۲۳ حدود ۲ میلیارد دلار برای توسعه استارشیپ هزینه کند.
استارهاپر

استارهاپر یا استارشیپ هاپر (به انگلیسی Hopper به معنای جهنده) نمونهٔ اولیه آزمایشی راکت‌های استارشیپ است که ساخت آن‌ها در دسامبر ۲۰۱۸ آغاز شده است. اولین جهش آزمایشی موفقیت‌آمیز استارهاپر در ۲۵ ژوئیه ۲۰۱۹ به انجام رسید.
گاردن پارتی

گاردن پارتی (به انگلیسی: Garden party) گردهم‌آیی، مهمانی یا جشن برنامه‌ریزی‌شده و هدف‌مند در محیطی سرباز در بوستان یا باغ را می‌گویند. مراسم گاردن پارتی اغلب جهت یادکرد موضوعی ملی، سیاسی، زادروز، پیروزی ورزشی یا امور خیریه و امثالهم برگزار می‌شود و شرکت‌کنندگان عموماً با دعوت یا فراخوان در مراسم شرکت می‌کنند. چنین مراسمی در اکثر موارد با موسیقی همراهی می‌شود.
رود لوکولدی

لوکولدی یک رودخانه در جنوب شرقی آفریقا و در کشور تانزانیا واقع شده است. طول این رودخانه ۱۶۰ کیلومتر می‌باشد که میزان آن در حد فاصل مرز بین استان لیندی و استان امتوارا افزایش می‌یابد.
این رود در بخشهای شمالی و شرقی استان لیندی جریان دارد و دو فلات موئرا و ماکوند را از هم جدا می‌کند. در فصول خشک سال حجم آب آن به شکل قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌یابد و تنها ۴۰ کیلومتر از سطح این رودخانه هرگز خشک نمی‌شود.
چرکیو

مکان
| چرکیو | چرکیو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
چرکیو: چرکیو
ناحیه: آبروتزو
استان / شهرستان: لاکویلا (AQ)
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۰٫۱۲ کیلومتر مربع (۷٫۷۷ مایل مربع)
ارتفاع: ۸۳۴ متر (۲۷۳۶ فوت)
جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳): جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۱۳)
 • کل: ۱۶۴۵
 • تراکم: ۸۲/کیلومتر مربع (۲۱۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Cerchiesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۶۷۰۴۴
پیش‌شماره تلفن: ۰۸۶۳
روز قدیس: 29 June
وبگاه: وبگاه رسمی
چرکیو (به ایتالیایی: Cerchio) یک کومونه در ایتالیا است که در استان لاکویلا واقع شده‌است.
خصوصیات

چرکیو ۲۰٫۱۲ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۶۴۵ نفر جمعیت دارد و ۸۳۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
دوور (آرکانزاس)

مکان
| Dover, Arkansas | Dover, Arkansas |
| --- | --- |
شهر: شهر
Main Street: Main Street
Location in Pope County and the state of آرکانزاس: Location in Pope County and the state of آرکانزاس
ایالت: آرکانزاس
شهرستان: Pope
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۸ مایل مربع (۴٫۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۸ مایل مربع (۴٫۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۴۴۶ فوت (۱۳۶ متر)
جمعیت (2000): جمعیت (2000)
 • کل: ۱٬۳۲۹
 • تراکم: ۷۳۸٫۳/مایل مربع (۲۸۲٫۸/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 72837
کد منطقه: 479
FIPS code: 05-19600
GNIS feature ID: 0079133
دوور (آرکانزاس) (به انگلیسی: Dover, Arkansas) یک شهر در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۱٬۳۲۹ نفر است که در آرکانزاس واقع شده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
پایان ایمان

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نویسنده(ها): سم هریس
کشور: ایالات متحده آمریکا 
زبان: انگلیسی
موضوع(ها): نقد دین
تاریخ نشر: آگوست ۲۰۰۴
گونه رسانه: کتاب (جلد سخت)، کتاب گویا، کتاب الکترونیکی
شابک: شابک ‎۰-۷۴۳۲-۶۸۰۹-۱
پایان ایمان: مذهب، ترس و آیندهٔ خرد (به انگلیسی: The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason) کتابی‌ست نوشتهٔ سم هریس در خصوص دین سازمان‌یافته، تعارض بین ایمان مذهبی و اندیشهٔ منطقی و معضلات بردباری نسبت به بنیادگرایی مذهبی.
هریس نوشتن کتاب را پس از حملات ۱۱ سپتامبر -که وی آن را غم و اندوه جمعی خوانده- آغاز کرد. این کتاب شامل نقدهای زیادی درباب تمام انواع اعتقادات مذهبی است.


پایان ایمان برای بار اول در اوت ۲۰۰۴ منتشر شد و در سال ۲۰۰۵ جایزه پن / مارتا آلبراند PEN/Martha Albrand را گرفت.
خلاصهٔ کتاب

کتاب با یک گزارش ادبی از آخرین روز زندگی یک بمب‌گذار انتحاری آغاز می‌شود. در مقدمه، هریس خواهان پایان احترام و بردباری نسبت به اندیشهٔ مذهبی است. هریس در حالی‌که خطر افراطی‌های مذهبی را - که اکنون به سلاح کشتارجمعی هم مسلح شده‌اند- را خاطرنشان می‌کند، میانه‌روی مذهبی را هم نقد می‌کند. زیرا به زعم او این زمینه‌ای است که در آن هرگز نمی‌توان به قدر لازم با افراطی‌گری مذهبی مبارزه کرد.
سپس هریس با بررسی واقعیت هستی بحث را ادامه می‌دهد و نظریه آزادی عقیده را به چالش می‌کشد. زیرا به نظر او عقاید باید منطقی و بیانگر دنیای واقع باشند. وقتی‌که مذهب توانایی اثبات خود از طریق مدارک ملموس را ندارد، هریس ایمان داشتن را به یک بیماری روانی تشبیه می‌کند. هریس می‌پذیرد که «سلامت عقل در جامعهٔ انسانی‌ست» اما می‌گوید: «این اتفاقی بوده که در تاریخ بشر، اعتقاد به شنیده شدن دعای شما توسط خالق جهان یک امر عادی به شمار می‌رود و این‌که فکر کنید خدا از طریق قطرات بارانی که به پنجرهٔ اتاق خواب شما می‌خورد با شما ارتباط برقرار می‌کند دیوانگی به شمار نرود.»


سپس هریس با یک سیر کوتاه در تاریخ مسیحیت به تفتیش عقاید، اعدام جادوگران و یهودستیزی اشاره می‌کند و ازین گذشته، هولوکاست را هم نتیجهٔ منطقی مسیحیت می‌داند و می‌گوید: «عامداً یا سهواً، نازیها مأموران دینی بوده‌اند.»

از جنبه‌های بحث‌انگیز کتاب پایان ایمان، انتقاد آن از اسلام است که هریس از آن با عنوان کیش مرگ یاد می‌کند. او پیوندی عمیق بین آموزه‌های اسلام و حملات تروریستی از جمله یازده سپتامبر می‌بیند و برای این مدعایش جملاتی مبنی بر استفاده از خشونت از قرآن نقل می‌کند.


هریس همچنین به نقش سیاسی جناح راست مسیحی در ایالات متحده آمریکا و تأثیرش بر قوانین داروها، تحقیقات مربوط به سلول‌های بنیادی و پیش‌گیری از شیوع ایدز در کشورهای در حال توسعه اشاره می‌کند. سپس هریس به عباراتی چون خیر و شر اشاره می‌کند و ادعا می‌کند اخلاق باید در جهت مسائلی چون شادی و نیک‌بختی انسان تعریف شود.

در نهایت هریس به معنویت می‌پردازد و می‌گوید تا زمانی که معنویت غربی مورد توجه باشد «ما بر شانه‌های کوتوله‌ها ایستاده‌ایم». سپس به خودآگاهی اشاره می‌کند و شرح می‌دهد که چگونه انسان می‌تواند با به کار گرفتن تکنیک‌های مدیتیشن مرز بین خود و طبیعت را از میان بردارد. هریس با این ایده مخالف است که چیزی فراطبیعی در این عقاید باشد.
تنها فرشتگانی که باید از آنان مدد بخواهیم در درون ماست: خرد، راستی و عشق. و تنها شیاطینی که بایستی از آنها بهراسیم هم در درون ما کمین کرده‌اند: بی‌اعتنایی، نفرت، طمع و ایمان، که مطمئناً شاهکاری شیطانی است.
مرتبط
بزرگراه شهید آیت‌الله رئیسی

|  بزرگراه شهید رییسی |  بزرگراه شهید رییسی |
| --- | --- |
بزرگراه ۳۸ بزرگراه بعثت: بزرگراه ۳۸ بزرگراه بعثت
اطلاعات مسیر: اطلاعات مسیر
طول: ۷٫۳ کیلومتر (۴٫۵ مایل)
تقاطع‌های بزرگ: تقاطع‌های بزرگ
انتهای شرقی:  سه راه افسریه بزرگراه امام رضا  بزرگراه آزادگان  بزرگراه بسیج  خیابان خاوران
انتهای غربی:  میدان بهمن  بزرگراه تندگویان   خیابان دشت آزادگان   خیابان وفایی
موقعیت: موقعیت
شهرهای بزرگ: تهران بزرگ
 :  
سامانه بزرگراهی: سامانه بزرگراهی
بزرگ‌راه‌های ایران  آزادراه‌ها: بزرگ‌راه‌های ایران  آزادراه‌ها
بزرگراه شهید آیت‌الله رییسی با نام قدیم بزرگراه بعثت و با شماره بزرگراه ۳۸ یکی از بزرگراه‌های تهران است که جهت شرقی-غربی دارد. این بزرگراه که در جنوب تهران واقع شده، از سه راه افسریه در تقاطع با بزرگراه‌های بسیج، امام رضا و آزادگان آغاز شده و به میدان بهمن در تقاطع با بزرگراه تندگویان و خیابان دشت آزادگان منتهی می‌شود.
با رای اعضای شورای شهر تهران، بزرگراه بعثت در تاریخ ۸ خرداد ۱۴۰۳ به نام سید ابراهیم رئیسی  هشتمین رئیس جمهور ایران نامگذاری شد.
تقاطع‌ها

|  از شرق به غرب  |  از شرق به غرب  |  از شرق به غرب  |
| --- | --- | --- |
| سه راه افسریه |  بزرگراه امام رضا  بزرگراه آزادگان  بزرگراه بسیج  خیابان خاوران |  |
 BRT 8  ایستگاه شهرک بروجردی:  BRT 8  ایستگاه شهرک بروجردی
 ۸  8  ایستگاه متروی شهرک بروجردی:  ۸  8  ایستگاه متروی شهرک بروجردی
|  |  بزرگراه امام علی |  |
 BRT 8  ایستگاه شاهد:  BRT 8  ایستگاه شاهد
|  |  بلوار امام رضا |  |
 BRT 8  ایستگاه هفده شهریور:  BRT 8  ایستگاه هفده شهریور
|  |  خیابان هفده شهریور |  |
   ۸  8  ایستگاه متروی بعثت:    ۸  8  ایستگاه متروی بعثت
| پل بعثت |  بلوار رجب نیا  خیابان فدائیان اسلام |  |
 ۸  8  ایستگاه متروی فدائیان اسلام:  ۸  8  ایستگاه متروی فدائیان اسلام
|  |  خیابان بیست و یک متری بعثت |  |
 BRT 8  ایستگاه پارک بعثت:  BRT 8  ایستگاه پارک بعثت
| چهارراه روغن نباتی | خیابان بخارایی |  |
 BRT 4  ایستگاه روغن نباتی:  BRT 4  ایستگاه روغن نباتی
|  پایانه جنوب تهران |  پایانه جنوب تهران |  |
 BRT 4  ایستگاه شهید رجایی:  BRT 4  ایستگاه شهید رجایی
| چهارراه چیت سازی |  بلوار شهید رجایی |  |
  دوربرگردان :   دوربرگردان 
 BRT 4  ایستگاه شهید امامی:  BRT 4  ایستگاه شهید امامی
 ۸  8  ایستگاه متروی میدان بهمن:  ۸  8  ایستگاه متروی میدان بهمن
| میدان بهمن |  بزرگراه تندگویان  خیابان دشت آزادگان  خیابان فدایی |  |
 از غرب به شرق :  از غرب به شرق
محمودآباد ناصری

مکان
| محمودآباد ناصری | محمودآباد ناصری |
| --- | --- |
روستا: روستا
محل : محل 
محمودآباد ناصری: محمودآباد ناصری
مختصات: ۳۱°۲۹′۲۴″شمالی ۵۳°۵۷′۰۳″شرقی﻿ / ﻿۳۱٫۴۹°شمالی ۵۳٫۹۵۰۸۳۳°شرقی﻿ / 31.49; 53.950833: مختصات: ۳۱°۲۹′۲۴″شمالی ۵۳°۵۷′۰۳″شرقی﻿ / ﻿۳۱٫۴۹°شمالی ۵۳٫۹۵۰۸۳۳°شرقی﻿ / 31.49; 53.950833
استان: یزد
شهرستان: تفت
بخش: نیر
دهستان: بنادکوک
جمعیت: کمتر از ۳ خانوار (سرشماری ۹۵)
محمودآباد ناصری روستایی در دهستان بنادکوک بخش نیر شهرستان تفت استان یزد ایران است.
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این روستا کمتر از ۳ خانوار بوده‌است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۸۵ | ۱۵ | —     |
| ۱۳۹۰ | * | —     |
| ۱۳۹۵ | * | —     |
گراش

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| گراش | گراش |
| --- | --- |
شهر: شهر
 از بالا، راست به چپ: دورنمای محلهٔ ناساگ گراش و کوه کلات، برکهٔ حاج اسدالله، هفت‌برکه، سردر دانشکدهٔ علوم پزشکی، شبستان مسجد آخوند، طبیعت گراش در فصل بهارنام‌های پیشین جراش، گریش:  از بالا، راست به چپ: دورنمای محلهٔ ناساگ گراش و کوه کلات، برکهٔ حاج اسدالله، هفت‌برکه، سردر دانشکدهٔ علوم پزشکی، شبستان مسجد آخوند، طبیعت گراش در فصل بهارنام‌های پیشین جراش، گریش
  نشان:   نشان
مختصات: ۲۷°۴۰′ شمالی ۵۴°۸′ شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۶۶۷°شمالی ۵۴٫۱۳۳°شرقی﻿ / 27.667; 54.133: مختصات: ۲۷°۴۰′ شمالی ۵۴°۸′ شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۶۶۷°شمالی ۵۴٫۱۳۳°شرقی﻿ / 27.667; 54.133
استان: فارس
شهرستان: گراش
بخش: مرکزی
تأسیس شهرداری: ۱۳۴۴
حکومت: حکومت
 • نوع: شورای شهر
 • رئیس شورا: علیرضا دانشور
 • شهردار: مهدی حلیمی
 • امام جمعه: مهدی حلیمی
ارتفاع: ۹۱۴ متر (۲۹۹۹ فوت)
جمعیت (۱۳۹۵): جمعیت (۱۳۹۵)
 • تراکم: ۲۲۰۲/کیلومتر مربع (۵٫۷۰۳/مایل مربع)
 • شهری: ۳۴۴۶۹ نفر (افزایش ۱۲٫۷٪)
 • : ۱۰۲۰۷
 • : دویست و چهل و سوم
اهلیت‌نام: اچمی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۳:۳۰+ (ساعت رسمی ایران)
کد(های) منطقه: ۰۷۱–۵۲۴۴ ۰۷۱–۵۲۴۵
پلاک خودرو:  ایران ۷۳  ایران ۸۳  ایران ۹۳ 
مسیرها:  جاده ۹۴
وبگاه: شهرداری گراش
گِراش (تلفظپرونده:Gerash.ogg) شهری است در جنوب استان فارس که در فاصلهٔ ۳۵۵ کیلومتری جنوب شرقی شیراز و ۲۷۰ کیلومتری شمال غربی بندرعباس قرار دارد. این شهر مرکز شهرستان گراش است. جمعیت گراش بنابر آخرین سرشماری سراسری، ۳۴٬۴۶۹ تن (شامل ۱۰٬۲۰۷ خانوار) گزارش شده است. که از این لحاظ پانزدهمین شهر استان فارس و دویست و چهل و سومین شهر ایران به‌شمار می‌رود. دین مردم شهرستان گراش اسلام است مذهب آنها شیعه است.
گراش در ارتفاع ۹۱۴ متری از سطح دریا، در منطقهٔ ناودیسی زاگرس واقع شده است. این شهر در دشت گراش از شمال و جنوب به وسیلهٔ کوه‌های سرخ و کوه‌های سیاه محصور شده است. بلندترین قلهٔ مشرف به شهر، بُنِ مُرُک نام دارد که یکی از قله‌های کوه سیاه در جنوب غربی شهر است. آب و هوای گراش گرم و خشک است و در سال ۲۰۱۸ میلادی، میانگین دمای طول روز آن بین ۱۷ تا ۲۶ درجهٔ سلسیوس متغیر بوده است.
بنای اولیهٔ شهر گراش حول قلعهٔ همایون‌دژ شکل گرفته است که در بالای کوه کلات قرار دارد. این قلعه به صورت متناوب مرکز حکومتی نیمه‌خودمختار بوده که با نام حکام لارستان و بنادر شناخته می‌شده‌اند. کوه کلات امروزه در مرکز شهر قرار گرفته و به نماد شهر تبدیل شده است.
مردم گراش اچمی بوده و زبان رایج ایشان نیز اَچُمی است. شهر گراش با دارا بودن ۱۵ اثر تاریخی از دوره‌های مختلف که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند، یکی از شهرهای تاریخی جنوب استان فارس محسوب می‌شود. برکهٔ کَل که بزرگ‌ترین آب‌انبار ایران لقب گرفته است، یکی از آثار تاریخی شناخته‌شدهٔ این شهر است.
نام

در ریشه‌شناسی نام گراش، محمودرضا دستغیب بهشتی در تشابه با نام چند شهر دیگر، «گراش» را به معنی «جای خوب» می‌داند. «گِ» به معنی خوب و «راش» مانند «راز» و «ریز» در اسامی برخی شهرها چون شیراز نشانهٔ مکان است.
پیش از این چهار نظر دیگر درمورد معنای کلمه گراش مطرح شده بود. نظریات مطرح شده در مورد ریشه نام گراش بیشتر معطوف به گمانه‌زنی بر اساس ویژگی‌های محلی بوده است.
بر اساس یکی از این دیدگاه‌ها، گَراش هم‌ریشهٔ «خَراش» و «غَراش» است که به معنی پراکنده و پریشان ثبت شده است و به پراکندگی آبادی‌های گذشته در منطقهٔ کنونی شهر اشاره دارد.
دیدگاه دوم، گراش را از ریشهٔ «گِرِشَه» می‌داند. بافت زمین‌شناسی کوه‌های منطقه از جمله کوه کلات، تشکیل‌شده از سنگ‌ها و خاک‌های رسی مارن است. این خاک‌ها را در زبان اچمی گرشه می‌نامند و گروهی آن را ریشهٔ نام‌گذاری شهر گراش می‌دانند.
دیگر دیدگاهی که در این رابطه مطرح شده است، نام شهر را برگرفته از واژهٔ «گَبراش» به معنی سرزمین گبرنشین بیان می‌کند. گبر در زبان فارسی نو به معنی غیرمسلمان و زرتشتی است. این دیدگاه معتقد است که زرتشتیانی که در این منطقه ساکن بوده‌اند، پس از فتح فارس توسط اعراب مسلمان، به مناطق دیگر از جمله هندوستان مهاجرت کرده‌اند. نام گبراش در سال‌های اخیر، بعد از بازخوانی تاریخ ایران و افزایش توجهات به تاریخ باستان و آیین زرتشتی، به صورت یک گمانهٔ عامیانه مطرح شده است.
چهارمین و آخرین دیدگاه، واژهٔ «گِرا» را ریشهٔ نام گراش معرفی می‌کند. گرا در گویش گراشی به معنی روشنایی و شعله‌ور بودن است. این نظریه از آن جهت مطرح شده است که به علت موقعیت جغرافیایی و عوارض طبیعی اطراف گراش، کوه کلات در تمام طول روز دارای تابش مستقیم نور خورشید است و این نور به مناطق مختلف شهر انعکاس پیدا می‌کند.
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ گراش
تاریخ > دوران پیشاتاریخ

بئر گال یکی از آثار به جا مانده از پیشاتاریخ در گراش است که در قسمت جنوب غربی شهر قرار دارد. در واقع بئر گال را می‌توان یکی از مراکز جمعیتی گذشتهٔ گراش دانست. کارشناسان باستان‌شناسی دیرینگی این تپه را چهارهزار سال تخمین زده‌اند. کشف برخی از اشیای سنگی، خشتی و سفالی در محوطهٔ این تپه، نشان از قدمت بالای آن دارد. به طوری که ساکنان اولیهٔ این محوطه را زرتشتیان عنوان کرده‌اند. تپه‌های دیگری نیز در امتداد بئر گال وجود دارند که هنوز مورد کاوش‌های باستان‌شناسانه قرار نگرفته‌اند.
تاریخ > دوران باستان

در کتاب‌های درةالتواریخ نوشتهٔ شیخ‌علی ستاری و نیز منتخب‌التواریخ نوشتهٔ حبیب‌الله انصاری اشکنانی، چگونگی شکل‌گیری و تلاش برای استحکامات قلعهٔ گراش توسط فرهاد پسر سیامک آمده است. فرهاد در سدهٔ اول پیش از میلاد، یعنی هم‌زمان با حکومت بلاش پسر پیروز از پادشاهان اشکانی، به حکومت لارستان می‌رسد.
کشف قبرستانی وسیع حاوی گورخمره‌های گراشی در کاوش‌های باستان‌شناسی منطقهٔ مغ بریمی میناب، یکی دیگر از نشانه‌های تاریخی گراش در دورهٔ اشکانیان است. گراشی به خمره‌های سفالین و نخودی‌رنگی گفته می‌شود که برای تدفین مرده‌ها به صورت جنینی، از گراش به سواحل خلیج فارس منتقل می‌شده است. این آثار، نشان‌دهندهٔ رونق سفالگری گراش در دوران اشکانیان است. وجود آثاری مانند سد ساروجی تنگ‌آب، موید رونق کشاورزی گراش در دورهٔ ساسانیان می‌باشد. این سد که در تنگه‌ای در جنوب غربی شهر گراش قرار دارد، با جوی‌های کوچکی به دشت گراش متصل می‌شده و آب مورد نیاز برای کشاورزی آن مناطق را تأمین می‌کرده است. همچنین آثاری مانند چاه زیت و برکهٔ کده‌بان (که تخریب شده است) رونق کشاورزی در مناطق دیگر گراش را نیز تأیید می‌کنند.
ساخت‌وسازهایی از جنس سنگ و ملات گچ در تپهٔ باستانی بئر گال، که بر روی سازه‌های خشتی پیشاتاریخ بنا شده است و بنا به گزارش کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، مربوط به دورهٔ ساسانی می‌باشد، بیانگر بخشی دیگر از حیات تاریخی گراش در آن دوران است.
تاریخ > دوران اسلامی

اتفاقات تاریخی گراش نیز همچون سایر نقاط ایران، در سده‌های نخستین پس از ورود اسلام به روشنی مشخص نیست. نخستین منابع تاریخی مکتوب که نام گراش در آن‌ها ذکر شده است، مربوط به سدهٔ سوم هجری قمری می‌باشند؛ جایی که همراهی سپاهی از گراش با لشکریان جهانگیریه در مقابل لشکریان عمادالدوله دیلمی که برای فتح فارس عازم شده بودند، ذکر شده است.
در سدهٔ چهارم هجری قمری، فرستادگان شاه‌زندو برای فتح قلعهٔ همایون‌دژ و دعوت زرتشتیان منطقه به اسلام، راهی گراش شدند و موفق به تسخیر آن گردیدند. در واقع در سده‌های پس از اسلام، نقش اصلی در وقایع تاریخی گراش را قلعهٔ همایون‌دژ بازی می‌کند و محور بیشتر اتفاقات مرتبط با گراش است.
با این حال از قرن سوم تا هفتم هجری، نامی از گراش در گزارش‌های تاریخی دیده نمی‌شود. در قرن هفتم و در خلال لشکرکشی ابوبکر بن سعد زنگی به سمت سواحل جنوبی ایران، قلعهٔ همایون‌دژ مدتی محاصره شده و پس از ناتوانی در فتح قلعه، صلح می‌کنند. این گزارش و نیز ذکر نام گراش تحت عنوان جریس در کتاب تاریخ وصاف، نشان از آبادانی و تسخیرناپذیری قلعهٔ آن در آن دوران است.
اما یکی از مهم‌ترین اتفاقات تاریخ گراش، ظهور شیخ دانیال در این شهر و سفر او به خنج است. شیخ دانیال با پایه‌گذاری سلسهٔ مشایخ دانیالی در خنج تأثیر زیادی بر سرنوشت لارستان و بنادر و جزایر خلیج فارس می‌گذارد. گراش نیز به عنوان زادگاه وی، محل استقرار مشایخ و بزرگان صوفیهٔ دانیالی می‌گردد. خانقاه شیخ دانیال در قرن هفتم به قدری مشهور بوده که یکی از چهار رکن دراویش جنوب ایران محسوب می‌شده است؛ به گونه‌ای که مریدان او در دربار هرمز از احترام والایی برخوردار بوده‌اند.
با روی کار آمدن دولت صفویه و تقویت قلعه‌های نظامی منطقه، نقش قلعهٔ گراش از ابتدای سدهٔ دهم هجری قمری تا پایان دوران قاجاریه به صورت چشمگیری اهمیت پیدا کرد؛ به طوری که در این ۴۰۰ سال، نام تمامی حاکمان گراش در کتاب‌های تاریخی به صورت مشروح ذکر شده است. پس از تسخیر لار توسط الله‌وردی خان، وی حاکم گراش را برکنار کرده و پسرش را به حکومت برمی‌گزیند. ساخت مساجد جامع و آخوند، مرمت سد تنگ‌آب، احداث کاروانسراهای متعدد و فعالیت‌های پرورش و صادرات شتر و اسب به هندوستان از جمله مهم‌ترین مضامین رونق تجاری و بازرگانی گراش، همزمان با حکومت صفویان است.
تاریخ > آثار تاریخی

مقالهٔ اصلی: فهرست آثار ملی شهرستان گراش
تاریخ > آثار تاریخی > برکهٔ کل

مقالهٔ اصلی: برکه کل
این بنای تاریخی و با شکوه یکی از عجیب‌ترین و به احتمال زیاد، بزرگ‌ترین آب‌انبار تاریخی ساخته شده در ایران است. قدمت این آب‌انبار به دورهٔ قاجار و حدود ۲۰۰ سال پیش می‌رسد. این بنا که برای مصارف کشاورزی و آب آشامیدنی مردم ساخته شده، هنوز به عنوان منبع آب برای مصارف کشاورزی کاربرد دارد. قطر داخلی این برکه ۲۹ متر و عمق آن ۲۱ متر است. مخزن آن همانند اکثر آب‌انبارهای موجود در گراش، دایره‌ای شکل بوده و مصالح استفاده شده در آن از ساروج است. این آب‌انبار به عنوان یکی از نمادهای اصلی تاریخ گراش شناخته می‌شود.
تاریخ > آثار تاریخی > قلعهٔ همایون‌دژ

مقالهٔ اصلی: قلعه همایون‌دژ
دژ تاریخی گراش که کلات هم نامیده می‌شود مربوط به عصر شاه زندو و پیش از آن است. امیر محی‌الدین از طرف سید عفیف‌الدین شاه زندو مأمور فتح این قلعه شده با دلاوری بر آن چیرگی می‌یابد. این دژ تاریخی در ادوار مختلف مرکز حکومت بود و در این اواخر در درگیری نیروهای رضاشاه پهلوی با زادان خان گراشی بناهای آن به وسیلهٔ هواپیما بمباران شده و آثارش از بین می‌رود. دژ گراش محل قرارگیری قلعهٔ همایون دژ است. همچنین از سال ۱۳۸۱ آرامگاه پنج شهید گمنام در این محوطهٔ تاریخی قرار گرفته است.
تاریخ > آثار تاریخی > سد تنگ‌آب

مقالهٔ اصلی: سد تنگ آب گراش
سد تنگ آب که در تنگه‌ای به همین نام در جهت جنوب غربی گراش واقع در کوه سیاه در زیر قله‌ای به نام «بُنِ مُرُک» قرار دارد و مربوط به دورهٔ ساسانیان است که در دورهٔ صفویان بازسازی شده و سه پشت‌بند جهت جلوگیری از تخریب آن ساخته شده است. مصالح استفاده شده در سد و پشت‌بندهای آن سنگ و ساروج بوده و جوی آبی از همان جنس، جهت آبیاری مزارع، از کنار سد تا دشتی موسوم به دشت بَرا (دشت بالا) کشیده شده است که در مسیر این جوی تا دهانه‌های تنگه دو استخر ساروجی نیز احداث گردیده است. هم‌اکنون پشت این سد به‌طور کامل با رسوب پر شده و در روی آن درخت‌های کنار مشاهده می‌شود. این بنا از تابستان ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تاریخ > آثار تاریخی > برکهٔ حاج‌اسدالله

مقالهٔ اصلی: آب‌انبار حاج اسدالله
برکهٔ حاج‌اسدالله، پس از برکهٔ کل بزرگ‌ترین آب‌انبار تاریخی این شهر است. این آب‌انبار داری شش دهنه و سقف گنبدی عظیمی است که بر روی آن با مصالح سنگ، ملات گچ و اندود ساروج، گرفته شده است و سنگ پله‌های پاکنه (pakona) آن در بدنهٔ شرقی تا انتهای مخزن ادامه دارد. در بالای طاق یکی از سردرها سنگ لوحی نصب شده است که حاوی ابیاتی است که بانی آن سروده است. این بنا از تابستان ۱۳۸۰، از سوی میراث فرهنگی کشور در شمار آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تاریخ > آثار تاریخی > مجموعهٔ تاریخی هفت‌برکه

مقالهٔ اصلی: هفت‌برکه
هفت برکه، مجموعه‌ای از هفت آب‌انبار در اندازه‌های مختلف است که در فاصلهٔ کمی نسبت به هم قرار دارند و در مسیر رودخانه فصلی بنام بزئرد (bezerd) در محلهٔ ناساگ واقع است. از این هفت آب‌انبار، پنج حلقهٔ آن دارای سقف گنبدی شکل و دو حلقهٔ دیگر بدون سقف است که بزرگ‌ترین و معروف‌ترین آن‌ها به برکهٔ حاج ابوالحسن مشهور است.
تاریخ > آثار تاریخی > حسینیهٔ سنگ‌آوی

مقالهٔ اصلی: حسینیه سنگ‌آوی
حسینیهٔ سنگ‌آوی مربوط به دوره قاجار است و در بافت قدیم گراش واقع شده است. این اثر در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تاریخ > آثار تاریخی > بئر گال

بئر گال که در زبان محلی به آن بَئر گال گفته می‌شود، یکی از آثار دوران پیشاتاریخ در گراش است. به گزارش سازمان میراث فرهنگی، با توجه به کشف سازه‌هایی از خشت خام در اندازه‌های بزرگ و در عمق ۳ متری از سطح زمین و نیز ظروف سفالی و دست‌سازهای سنگی، قدمت تپهٔ گال و سکونت در اطراف آن، به چهار هزار سال می‌رسد. در امتداد تپهٔ گال، تپه‌های دیگری نیز قابل مشاهده هستند که در زبان محلی به آن‌ها جاشهر گفته می‌شود. با توجه به این که این جاشهرها هنوز مورد کاوش‌های کارشناسانه و مطالعات تخصصی قرار نگرفته‌اند، می‌توان به روشن شدن زوایای تاریکی از تاریخ کهن گراش و منطقهٔ جنوب فارس امیدوار بود.
تاریخ > آثار تاریخی > حسینیهٔ اعظم

حسینیهٔ اعظم به علت عظمت و شکوه خاصی که از لحاظ معماری اسلامی در آن به چشم می‌خورد مورد توجه مسافران و توریست‌ها قرار گرفته است. این بنا که از آغاز ساخت آن تا کنون دوبار بازسازی، تغییر شکل و همچنین گسترش یافته است، شامل دو سالن مردانه و زنانه، حیاط، وضوخانهٔ زنانه و مردانه، سقاخانه، آشپزخانه، اتاق‌ها و باغچه‌هایی در دو سوی دالان ورودی بوده و در گوشهٔ شمال غربی بنا پاساژی با کاربرد تجاری ساخته شده است. وسیع و بدون ستون بودن سالن‌ها، کاشی هفت رنگ نمای بیرونی، مناره‌ها و همچنین درب‌های معرق کاری شدهٔ آن از مشخصات بارزی است که به زیبایی و شکوه این حسینیه افزوده است.
تاریخ > آثار تاریخی > مسجد آخوند

مقالهٔ اصلی: مسجد آخوند (گراش)
مسجد آخوند گراش یکی از قدیمی‌ترین مسجدهای بر جای مانده در گراش است که در محلهٔ ناساگ واقع شده است. این توسط شیخ عبدالحسین و برادرش شیخ محمدباقر، بنا شده است. این مسجد دارای دو سنگ لوح می‌باشد؛ یکی مربوط به بنای مسجد که سال ساخت این بنا با توجه به تاریخ ذکر شده در نوشته، سال ۱۰۴۵ هجری قمری بوده و توسط حاج زینا آخوند و پسرش ابراهیم بنا شده است. سالن این بنا، دارای طاق‌های تیزه است که بر روی چهار ستون حمال در چهار بَرِ آن قرار گرفته است و در چهار ضلع سالن طاق‌نماهایی در مقابل هر کدام از طاق‌ها ساخته شده است. شبستان مسجد نیز دارای چهار ستون دایره‌ای شکل با طاق‌های هلالی در جهت شرقی-غربی و سقفی هلالی شکل است و حیاط آن در جهت شرق بنا ساخته شده است، این بنا شامل سالن اصلی، حیاط و شبستان است.
جغرافیا

شهر گراش در ۲۷ درجه و ۴۰ دقیقهٔ عرض شمالی و ۵۴ درجه و ۸ دقیقهٔ طول شرقی نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد. گراش در واقع یک نقطهٔ شهری به عنوان مرکز شهرستان گراش در استان فارس می‌باشد که از شمال، شرق و غرب به شهرستان لارستان، و از جنوب به شهرستان لامرد متصل است. بر اساس نقشهٔ توپوگرافی مقیاس ۵۰۰۰/۱، مساحت دشت گراش بالغ بر ۶۲۵ هکتار می‌باشد، که از این مقدار ۳۲۶ هکتار آن مساحت شهر و بقیه را نخلستان، اراضی دیم، مرتع و بایر تشکیل می‌دهد.
ارتفاع شهر گراش از سطح آزاد دریا ۹۱۴ متر می‌باشد و در ناحیهٔ گرم و خشک ایران واقع است.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | اوز، خنج |  |
|  | لار |  | ارد، علامرودشت |  |
|  | لار |    گراش     | ارد، علامرودشت |  |
|  | لار |  | ارد، علامرودشت |  |
|  | کرمستج، بستک | صحرای باغ | بیرم، لامرد |  |
گراش یک شهر گرمسیری است که در بیشتر روزهای سال با آب و هوای گرم و خشک مواجه است. بیشترین بارش این شهر در سال ۱۳۷۱ گزارش شده است که در این سال ۶۳۴/۱ میلی‌متر بارندگی رخ داده است. همچنین سال ۱۳۸۷ با ۲۴/۳۱ میلی‌متر بارش، خشک‌ترین سال در ۲۵ سال گذشته برای این شهر بوده است. میانگین بارندگی در گراش ۲۲۴٫۱ میلی‌متر برآورد شده است.
میانگین دمای گراش در ۲۵ سال گذشته ۲۳/۶ درجه سلسیوس گزارش شده است. سال ۱۳۷۴ با دمای ۲۲/۵ درجه سلسیوس سردترین و سال ۱۳۹۱ با دمای ۲۴/۴ درجه سلسیوس گرم‌ترین سال‌های ربع قرن اخیر گراش بوده‌اند.
جغرافیا > ساختمان زمین‌شناسی

شهر گراش در قسمت زاگرس چین‌خورده با جهت شمال غربی جنوب شرقی در غرب فلات ایران قرار گرفته است. تشکیلات زمین‌شناسی شهر گراش جوان بوده و به دوران‌های سوم و چهارم زمین‌شناسی تعلق دارد. بیشترین تشکیلات منطقه شامل آسماری جهرمی- گچساران- میشان و آغا جاری و بنگستان می‌باشد. گراش بر روی رسوبات آبرفتی که ناودیس را به صورت دشتی هموار درآورده است واقع شده است که تاقدیس‌های کوه سیاه در جنوب و کوه سرخ در شمال احاطه کرده است.