شرکت عمران شهرهای جدید
توسعه اجتماعی و فرهنگی

توسعه اجتماعی و فرهنگی یکی از دستور کارهای اساسی شرکت عمران شهرهای جدید است که از سال ۱۳۹۵ به‌صورت غیررسمی آغاز می‌شود و سرانجام با جلب موافقت سازمان امور اداری و استخدامی کشور و نیز مجمع عمومی شرکت، چارت سازمانی مورد بازنگری قرار گرفته و در مورخ ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، دفتر توسعه اجتماعی و فرهنگی با هدف جبران غفلت تاریخی نسبت به امر اجتماعی در ایجاد شهرهای جدید کشور، به‌صورت رسمی شروع به کار می‌کند.
هر چند که محصول نهایی شهرسازی تولیدِ فضای اجتماعی است و تاریخ شهرسازی جهان و ایران، سرشار از توجه به ابعاد اجتماعی شهرسازی در جهت تحقق پایداری اجتماعی، توازن طبقاتی، اشتغال، فضاهای تعامل اجتماعی و … است اما در گفتمان بنیانگذاران شهرهای جدید در کشور، تأکید اصلی بر ابعاد کالبدی، سازه‌ای و روش‌های تأمین مالیِ نوشهرسازی و دیدن شهر به‌عنوان پروژه‌ای مهندسی، سازه‌ای و سرمایه‌گذارانه است. البته مسلم است در آن زمان به‌دلیل ایده بودن شهر جدید و نیز عدم وجود تجربه‌ای واقعی، تصور می‌شد که ایجاد کالبدِ شهر، بصورت خودکار شکل‌گیری زندگی اجتماعی شهری را به دنبال خواهد داشت و نیازی به برنامه‌ریزی اجتماعی بصورت هدفمند نیست؛ بنابراین، ساختار اداری شرکت عمران شهرهای جدید بدون ایجاد دفتری تخصصی که اجتماع‌سازی را در کنار کالبدسازی، بصورت تخصصی دنبال کند، زاده شد و ادامه یافت. البته نباید این نکته را از نظر دور داشت که مطالعات اجتماعی از همان ابتدا، بخشی از شرح خدمات طرح‌های شهرسازی در شهرهای جدید همچون طرح‌های مکان‌یابی، راهبردی، جامع و تفصیلی، بودند، اما به سه دلیل این بخش از مطالعات جایگاهی محوری نداشتند: ۱) ضعف دانش اجتماعی در مهندسین مشاور و تقلیل مطالعات اجتماعی به مطالعات جمعیت شناختی کلی، ۲) عدم پایش دقیق مطالعات اجتماعی طرح‌ها در شرکت به‌دلیل نبودن دفتر تخصصی و ۳) غفلت مجامع تخصصی جامعه‌شناسی کشور از حوزه شهرسازی و عدم حضور تأثیرگذار آنها در شورای‌عالی شهرسازی و معماری.
می‌توان گفت مسائلی چون عدم تحقق جمعیت پذیری مطابق با برآوردهای اولیه، خوابگاهی شدن، افتراق اجتماعی و فضایی در اثر مسکن مهر، عدم ارتباط ارگانیک با شهرمادر، تأکید اسناد بالادستی توسعه در توجه به ابعاد اجتماعی و فرهنگی شهرسازی، معضل هویت، ضعف مشارکت مدنی شهروندان، معضل گسیختگی کالبدی که منجر به گسیختگی اجتماعی شده‌است و … منجر به طرح ضرورت توجه به ابعاد اجتماعی در گفتمان و طرح‌های شهرسازی در شهرهای جدید با ابتکار و مدیریت مهندس حبیب‌الله طاهرخانی، زمانی که عضو هیئت مدیره شرکت بودند، شد. راهبری جامعه شناختی این تحول گفتمانی توسط دکتر حسین ایمانی جاجرمی و جمعی از دانش‌آموختگان جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، صورت گرفت به طوری که با انجام مفهوم‌سازی اجتماعی و رایزنی‌های لازم با دستگاه‌های ذیربط، چارت سازمانی شرکت در جهت ایجاد دفتر توسعه اجتماعی و فرهنگی مورد بازنگری قرار گرفت و دستور کارهای جدیدی طراحی و اجرا شد.
کیفیت بخشی به مطالعات اجتماعیِ نسل نوین شهرهای جدید، طراحی و اجرای مراکز محلات، ایجاد زیرساخت‌های اجتماعی چون سراهای محلات، مکان‌یابی پروژه‌های فاخر در سایت‌های مسکن مهر، تنوع‌بخشی به الگوهای تولید مسکن، اجرای رخدادهای متعدد شهری و … مهم‌ترین دستور کارهای اجتماعی در شهرهای جدید بوده و هستند تا زندگی اجتماعی نضج بیشتری گرفته و با جبران نواقص تاریخی، نوشهرهای کشور بتواند به‌عنوان نسخه‌ای مترقی و کارآمد منجر به بهبود زندگی شهری در کشور شوند؛ زندگی شهری‌ای که در کلان‌شهرها از انواع اقسام مشکلات چون تراکم‌فروشی، ترافیک، آلودگی هوا، تاب‌آوری پایین، هزینه بالای زندگی و … رنج می‌برد.
دفتر توسعه اجتماعی و فرهنگی شرکت عمران شهرهای جدید که از دو گروه «توسعه اجتماعی» و «خدمات فرهنگی»، تشکیل شده‌است مطابق با ظرفیت‌های قانونی که در قانون ایجاد شهرهای جدید وجود دارد، به‌دنبال کیفیت‌بخشی به حیات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهرهای جدید کشور از طریق راهبردهایی چون واقعی کردن جایگاه عملکردی شهر جدید در نظام شهری، غلبه بر افتراق‌های فضایی و اجتماعی درون و برون‌شهری، افزایش مشارکت اجتماعی مردم، گسترش تعلق محله‌ای و شهری، ایجاد فضاهای کسب و کار اجتماعی، ایجاد فضاهای تعامل اجتماعی، گسترش مسئولیت اجتماعی شرکت، گسترش فضاهای گردشی و اقتصاد دانش‌بنیان و … است.
این دفتر تلاش می‌کند با برقراری ارتباط ساختاری و نهادی با حوزه‌های اجتماعی وزارت‌خانه‌ها و دستگاه‌های عمومی، مجامع تخصصی و مدنی غیردولتی و نیز مجامع صنفی و حرفه‌ای فصل جدیدی را در توسعه اجتماعی و فرهنگی شهرهای جدید کشور بگشاید.