هورالعظیم
استخراج نفت

نفت و گاز در حقیقت یک ثروت بین نسلی‌اند که در کشور ما جزو انفال به شمار می‌روند و درآمدهای حاصل از فروش نفت، گاز و میعانات گازی به حسابی ارزی که به‌نام دولت جمهوری اسلامی ایران، نزد بانک مرکزی است، واریز می‌شوند.
درآمد‌های نفتی به چهار بخش اصلی تقسیم می‌شود: صندوق توسعه ملی 40%، شرکت ملی نفت ایران 14.5%، مناطق توسعه‌نیافته نفت‌خیز و گاز‌خیز 3% و سهم دولت 42.5% است. اگر سهم شرکت نفت و صندوق توسعه ملی را به‌عنوان سرمایه‌گذاری در طرح‌های توسعه‌ای در نظر بگیریم، حدود 55% از درآمد‌های نفتی صرف سرمایه‌گذاری های مولد می‌شود.
ناگفته پیداست که بخش عمده‌ای از نفت و گاز استخراج شده، از ذخایر استان خوزستان و میادین غرب کارون حاصل می‌شود
میدان نفتی آزادگان
میدان آزادگان درجنوب غربی ایران، در 80 کیلومتری غرب اهواز و در نزدیکی شهر سوسنگرد، در مجاورت مرز ایران و عراق قرار دارد. عملیات اکتشاف از این میدان از دهه 1350 آغاز شد و تا دهه 1370 ادامه یافت. عملیات توسعه این میدان نیز از اواسط در دهه 1380 آغاز شد. تاکنون چهار لایه تولیدی در میدان آزادگان شناسایی شده است. اهمیت این میدان علاوه بر ذخایر بسیار زیاد، به این دلیل برداشت سریع طرف عراقی، به‌مدد فن‌آوری و سرمایه‌گذاری خارجی‌ست؛ نام میدان در طرف عراقی «مجنون» است.  قرارگیری بیشتر مساحت آزادگان در بخش شمالی، در تالاب هورالعظیم، عملیات توسعه‌ای آن را با دشواری‌های مربوط به رعایت ملاحظات زیست‌محیطی روبرو کرده است. محدودیت دیگر عملیاتی در این میدان، مربوط به مین‌گذاری‌های زمان جنگ است. به‌دلیل وسعت زیاد میدان آزادگان، توسعه آن به دو بخش آزادگان شمالی و جنوبی تقسیم شده است؛ از جاده شط علی به بالا آزادگان شمالی و پایین این جاده، آزادگان جنوبی نام دارد. طول میدان در بخش ایرانی حدود 45 الی 60 کیلومتر، عرض آن حدود 17 کیلومتر و مساحت آن به‌طور تقریبی 900 کیلومتر مربع است.
مجموع نفت درجای مخازن این میدان بیش از 34 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن در حدود 2 میلیارد بشکه برآورد می‌شود.
الف. میدان آزادگان شمالی
میدان آزادگان شمالی مساحتی حدود ۴۶٠ کیلومتر مربع را داراست. این میدان در 120 کیلومتری جنوب غربی اهواز، در منطقه مرز مشترک ایران و عراق و عمدتاً در تالاب هورالعظیم واقع شده است.
میزان نفت درجای این میدان در حدود 5/86 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن 420 میلیون بشکه برآورد می‌شود.
فاز اول طرح توسعه این میدان، در قالب قرارداد بیع متقابل، توسط شرکت ملی نفت چین (CNPCI) انجام شده و در حال حاضر از 59 حلقه چاه موجود در میدان، 75,000 بشکه نفت در روز تولید می‌شود. پیمانکار توسعه فاز دوم آزادگان شمالی نیز «CNPCI» است. تاکنون حدود 14 میلیون بشکه نفت از میدان برداشت شده است.
ب. میدان آزادگان جنوبی
میدان آزادگان جنوبی در شمال غربی میدان «یادآوران» و در غرب میدان «جفیر» قرار دارد. میدان آزادگان جنوبی مساحتی در حدود 440 کیلومتر مربع، به طول تقریبی 5/43 كیلومتر و عرض 17 كیلومتر، را در برمی‎گیرد. طرح توسعه این میدان، با هدف ایجاد ظرفیت تولید، فرآورش و انتقال 320 هزار بشکه نفت در روز، از طریق حفر 185 چاه جدید، در حال اجراست. نفت درجای این میدان 28/2 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن در حدود 1/6 میلیارد بشکه برآورد می‌شود. هم‌اکنون تولید این میدان روزانه حدود 85 هزار بشکه نفت خام است.
میدان یادآوران
میدان یادآوران در مجاورت مرز ایران و عراق در 70 کیلومتری شمال آبادان، 60 کیلومتری جنوب غربی اهواز، 10 کیلومتری جنوب شرقی میدان آزادگان به‌صورت شمالی‌جنوبی در گستره نوار مرزی کشور عراق واقع شده است که از میدان‌های مشترک با میدان نهر عمر (سندباد) یا بلوک 9 کشور عراق است.  این میدان متشکل از دو میدان کوشک و حسینیه است که به ترتیب درسال‌های 1379 و 1381 کشف و پس از اثبات پیوستگی این دو میدان، یادآوران نامیده شدند. تاکنون 55 حلقه چاه در این میدان حفر شده و شرکت مهندسی و توسعه نفت کارفرمای طرح توسعه آن است. نفت درجای میدان 6/30 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن 2.6 میلیارد بشکه تخمین زده شده است. تولید نفت در فاز زود هنگام بیش از 50 هزار بشکه در روز بوده است و هم اکنون تولید آن در فاز اول توسعه از طریق 49 حلقه چاه تولیدی به بیش از 110 هزار بشکه در روز رسیده است.
میدان یادآوران به‌عنوان «غول جدید نفت» شناخته می‌شود چرا که بررسی‌ها حاکی از افزایش شدید میزان ذخایر آن بالغ بر (34 میلیارد بشکه) است.
میدان نفتی یاران
میدان یاران در ناحیه دشت آبادان در مجاورت و به‌موازات خط مرزی ایران و عراق و در غرب میدان آزادگان قرار گرفته است. مساحت این میدان در حدود 110 کیلومتر مربع است. چاه اکتشافی شماره 1 یاران در تاریخ 1388 به‌منظور ارزیابی توان هیدرو‌کربوری سازندهای گروه بنگستان و خامی و نیز بررسی گسترش میدان آزادگان حفاری شد. با انجام سه لایه‌آزمایی در سازندهای فهلیان، گدوان و سروک وجود نفت و گاز با پتانسیل خوب در سازند سروک به اثبات رسید. میدان یاران گرچه به نسبت میدان‌هایی چون آزادگان و یادآوران کوچک‌تر است اما به دلیل اشتراک با عراق، اهمیت زیادی داد. در صورت تاخیر در برداشت از این میدان، بخش قابل توجهی از ذخایر آن توسط عراق تخلیه خواهد شد. ضمن اینکه شیب این میدان به سمت عراق است، یعنی در صورت برداشت عراق به تدریج بخشی از نفت ایران نیز به سمت عراق سرازیر می‌شود.
توسعه این میدان به دو بخش یاران شمالی و جنوبی تقسیم شده است.
الف. یاران شمالی
میدان نفتی یاران شمالی در مجاورت مرز ایران و عراق و در غرب میدان آزادگان شمالی و در مجاورت تالاب هورالعظیم واقع است. میانگین طول و عرض این میدان به ترتیب 24 و 2.9 کیلومتر است که مساحتی حدودی  60 کیلومتر مربع را در بر‌می‌گیرد. نفت درجای میدان در حدود 1 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن 50 میلیون بشکه تخمین زده شده است.  طرح توسعه این میدان با هدف تولید روزانه 30 هزار بشکه نفت خام از طریق حفر 20 حلقه چاه به پایان رسیده است. نفت تولیدی میدان در حال حاضر حدود 15 هزار بشکه در روز است.
ب. یاران جنوبی
میدان نفتی یاران جنوبی در راستای مرز ایران و عراق، در غرب میدان آزادگان جنوبی واقع شده است. میانگین طول و عرض این میدان به ترتیب 20 و 2.5 کیلومتر است که مساحتی حدودی 51 کیلومتر مربع را در بر‌می‌گیرد. مطالعات نشان داد که این میدان دارای ذخایر قابل توجه نفت است، لذا توسعه این میدان در دستور کار قرار گرفت. نفت درجای میدان در حدود 550 میلیون بشکه و نفت قابل استحصال آن 50 میلیون بشکه تخمین زده شده است.
طرح توسعه این میدان با هدف تولید روزانه 50 هزار بشکه نفت خام از طریق حفر 18 حلقه چاه در حال اجراست.
میدان مجنون
شرکت نفتی شل طی ژوئن ۲۰۱۸ از میدان نفتی مجنون خارج شد و مدیریت آن را به شرکت نفت بصره که متعلق به دولت عراق است، واگذار کرد.
میدان نفتی مجنون عراق در ۶۰ کیلومتری شهر بصره، واقع در جنوب عراق، قرار دارد و میدانی مشترک با میدان نفتی آزادگان ایران محسوب می‌شود.
در بودجه 2021 مصوب پارلمان عراق 1.15 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری برای توسعه میدان نفتی مجنون اختصاص یافته است.
میدان سهراب
میدان نفتی سهراب که در مساحتی افزون بر 20 هزار هکتار، بر نوار مرزی جنوب غرب زادبوم مادری، گسترش یافته، با میدان نفتی هویزه عراق مشترک است‌. ذخایر این میدان بالغ بر 2 میلیارد بشکه برآورد شده است؛ میدانی که از شمال به بلوک مهر‌، از جنوب میدان نفتی آزادگان و از جنوب شرقی به میادین بند کرخه‌، سوسنگر، سپهر و جفیر محدود شده است. پس از حفر دو چاه اکتشافی در بستر تالاب و گذشت حدود 6 سال، مطالعات توسعه و بهره‌برداری از این میدان به یک شرکت آلمانی‌ سپرده شد؛ مطالعاتی که تنها با رویکرد برداشت بیشتر و راندمان مالی بالاتر انجام شد و مسائل مرتبط با مسئولیت اجتماعی و پایداری زیست‌محیطی را مورد توجه قرار نداده بود؛ از همین رو، طرح مزبور مورد پذیرش واقع نشد.​ در سال 1399 کار به یک شرکت داخلی سپرده شد؛ شرکت انرژی دانا که طی قراردادی 20 ساله، به‌عنوان سرمایه‌گذار‌، مجری و بهره‌بردار پروژه‌، برنامه توسعه و‌ تولید و نگهداشت را در میدان نفتی سهراب بر عهده گرفته بود، با رویکرد بهینه‌سازی زیست‌محیطی، نسبت به بازطراحی پروژه اقدام کرد؛ در طرح این شرکت 34 چاه در 25 ول‌پد پیش‌بینی‌شده در طرح اولیه به 22 چاه در 8 موقعیت کاهش یافت؛ تغییری که احداث 8 کیلومتر جاده دسترسی جدید در منطقه حفاظت‌شده را -به‌کل- منتفی می‌کرد.
افزون بر این موارد، در این طرح 69 هکتار استحصال تالاب به 18 هکتار کاهش یافته و در شاخص‌های کلیدی دیگری چون مصرف آب حفاری، مدیریت پسماند حفاری، عرصه جدید استحصال زمین و طول خطوط لوله جریانی، گام‌های بلندی به‌نفع محیط زیست و اقتصادی بومی هورالعظیم برداشته شده است.