stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نرسه
وضعیت مذهبی > وضعیت مذهبی پیش از نرسه

با آغاز حکومت ساسانیان، دین بر تاج‌وتخت ایران برنشست. بابک، پدر اردشیر بابکان، بنیان‌گذار سلسلهٔ ساسانی، موبد بزرگ آتشکدهٔ آناهیتا در اصطخر بود. اردشیر در سکه‌ها و در کتیبه‌اش در نقش رستم، خود را مزداپرست و از تبار ایزدان خوانده‌است. دین زرتشت تا هنگام روی کار آمدن اردشیر بابکان، آیین مورد ایمان و زیر چتر پشتیبانی ساسانیان بود. باور رایج بر این بوده‌است که با برآمدن اردشیر، پریستاران آتشکده‌ها مورد توجه و احترام قرارگرفتند و دگراندیشان مورد آزار؛ ولی این روایت امروزه محل اختلاف چندی است. اگرچه هیچ مقام برجستهٔ آیین زرتشتی، جایگاه ارجمندی در دربار او نداشت، ولی به نظر می‌آید نخستین پویه‌ها برای نهادینه‌کردن دین زرتشت به عنوان دینی دولتی در زمان اردشیر انجام شده‌باشد. به‌بیانی دیگر، یک‌دستی دینی، تعریف روحانیت به‌مثابه تکیه‌گاه تاج‌وتخت و نفوذ روزافزون آتشگاه‌ها از ویژگی‌هایی بود که حکومت نوبنیاد ساسانی را از پیشینیان خود، یعنی اشکانیان، متمایز می‌ساخت.
وضعیت مذهبی > وضعیت مذهبی پیش از نرسه > نرسه و کرتیر

مقالهٔ اصلی: کرتیر
با آغاز پادشاهی نرسه، احتمالاً قدرت کرتیر کاهش یافت؛ به ویژه آن‌که می‌بایست در این دوره بسیار پیر شده باشد. همان گونه اشاره شد به‌سبب نقش کرتیر در به‌سلطنت‌رساندن بهرام یکم و سپس بهرام دوم، نرسه از پادشاهی بازماند. لذا نیامدن نام کرتیر در کتاب زرتشتی و گزارش‌های ایرانی و عربی دوره اسلامی را نتیجهٔ تلاش‌های نرسه برای محو نام و اثر کرتیر پنداشته‌اند. گفته می‌شود که موبد کرتیر با پشتیبانی بهرام دوم، مقامِ «موبد و داور همه شهرها»، «آیین‌بَد» و فرمانروای آتشکدهٔ آدورآناهید اردشیر و آناهید بانو در استخر پارس را به دست آورده بود؛ همچنین مغ‌های این آتشکده دیگر جایگاه سابق خود را نداشتند و اگر مقامِ موبد اورمزد را به کرتیر داده بودند، برای کاستن جایگاه کرتیر می‌بایست از پایگاه و محبوبیت اهورامزدا کاسته می‌شد. برخی پژوهشگران اساساً شورش نرسه را علیه بهرام سکانشاه را کوششی برای مبارزه با قدرت سیاسی و نفوذ مذهبی کرتیر دانسته‌اند. به‌رغم این حدس و گمان‌ها، در گزارش‌های تاریخی، نشانه‌ای از جدال موبدان آتشکده‌های آدور آناهید اردشیر و آناهید بانو علیه کرتیر، و نیز تلاش نرسه برای کاستن از اهمیت اهورامزدا به نفع آناهیتا دیده نمی‌شود. اینکه کرتیر در کتیبهٔ پایکولی تنها با لقب «موبد اورمزد» خوانده شده و از دیگر القاب شکوهمندش ذکری به میان نیامده‌است را نمی‌توان نشان از دشمنی نرسه با کرتیر پنداشت. اگر نرسه کرتیر را دشمن خود می‌انگاشت، بنا بر سنت کهن شرقی، اکنون هیچ‌کدام از چهار سنگ‌نوشته کرتیر و نگاره‌های او نمی‌بایست وجود می‌داشت. برخی دیگر از تاریخ‌نگاران معتقدند که بازتاب جایگاه دینی کرتیر در زمان بهرام دوم نمی‌توانسته سبب دسیسه چینی و دوری نرسه از پادشاهی بشود زیرا کرتیر در آن زمان قدرت چشمگیری برای شرکت در فرایند انتخاب و جابه‌جایی شاه نداشته‌است.
وضعیت مذهبی > وضعیت مذهبی پیش از نرسه > جایگاه مانویان در زمان پادشاهی نرسه

در زمان تاجگذاری نرسه، عمر بن عدی «شاه استان اَبگان» که یکی از طرفداران جدی نرسه بود — همانند پنجاه سال گذشته که مانی در زمان تاجگذاری شاپور یکم به شاه معرفی شده بود — شخصی از شاگردان مانی و رئیس جماعت مانویان را به شاه معرفی کرد. اگرچه نرسه همانند پدرش به آیین مانوی علاقه‌مند نبود. نرسه که نفوذ موبدان را در دربار از بین برده بود، دوباره به مانویان رو آورد اما گروه‌های مانوی دیگر آن نیرو و شهرت زمان شاپور یکم را دارا نبود. در ایران دین زرتشت نفوذ زیادی داشت و همه شاهان ساسانی از جمله نرسه «مزداپرست»، به آیین زرتشت وفادار بودند. همچنین هدف نرسه از دلجویی مانویان، پیدا کردن طرفدار و پشتیبان در اعماق پشت جبهه امپراتوری روم بود. زیرا نیروی آموزش‌های مانی هنوز بسیار نفوذ داشتند و هرجا که اجتماع مانویان شکل می‌گرفت، هزاران تن از نیوشکان آن را فرا می‌گرفتند. اما هدف نرسه تنها این مسئله نبود، بلکه نرسه با پذیرفتن مانویان به دربار و دادن اجازه برای تبلیغ آموزش‌های مانی در ایرانشهر نفوذ موبدان را متزلزل ساخت و حداقل نفوذ تئوکراسی را در سیاست دولت از میان برد.
در این دوره اعراب ساکن سرحدات غربی ساسانیان همچون دیگر مناطق شاهنشاهی ساسانی و مناطق اطراف آن به تفکرات و عقیده‌های مانی گرایش پیدا کرده بودند؛ در نتیجه نرسه تصمیم گرفت از اعرابی که به مانویت گرایش داشتند، علیه رومی‌ها استفاده کند. همچنین در این دوره مانویت در مصر طرفداران زیادی پیدا کرده بود که با شاگردان مانی در ایران در ارتباط بودند. نرسه با اقدامات و رفتار دوستانه خود نسبت به مصریان و اعراب، آن‌ها را به دو نیروی وفادار به شاهنشاهی مبدل کرد تا از آن‌ها در راه انداختن اغتشاشات علیه امپراتوری دیوکلسین استفاده کند. بدین ترتیب آزار و اذیت مانویان در دوران نرسه به پایان رسید و با پیروان مانی به مسامحه رفتار شد. در دوران فرمانروایی نرسه مانویان بار دیگر آزادی خود را بازیافتند. روایاتی راجع به آزار و اذیت دیگر اقلیت‌ها همچون مسیحیان و یهودیان اشاره نشده‌است.
ٰالبته در دوران نرسه دیگر اقلیت‌ها مورد آزار و تعقیب قرار گرفته بودند و تغییراتی نسبت به دین رخداد که گویای آن می‌باشد که نرسه به آیین پرستش آناهیتا بازگشته است.
روابط خارجی > روابط با روم

مقاله‌های اصلی: نبرد ساتالا (۲۹۸) و عهدنامه نصیبین
پس از کشته شدن خسرو پادشاه ارمنستان، اردشیر بابکان توانست طی حمله‌ای به ارمنستان این سرزمین را تصرف و به امپراتوری خود الحاق کند. طی این حملات همهٔ اعضای خاندان سلطنتی کشته یا اسیر شدند و تنها تیرداد، پسر خسرو، که کودکی کوچک بود، به کمک معلمش به سرزمین رم گریخت و در آنجا تحت تعلیم رومیان قرار گرفت. در زمان امپراتوری اورلیان، روم در جنگی با امپراتوری ساسانی، به مرزهای غربی این شاهنشاهی حمله برد و توانست پس از شکست ساسانیان، آن‌ها را وادار به تخلیه بین‌النهرین کند. همزمان با جنگ روم و ساسانیان، تیرداد فرصت را غنیمت شمرد و به ارمنستان بازگشت و توانست با بسیج نیروهای خود، نیروهای ساسانی را از ارمنستان تخلیه کند.
با این حال با به سلطنت‌رسیدن نرسه، وی برای بازپس گرفتن ارمنستان به رومیان اعلان جنگ داد و توانست تا مرزهای ارمنستان پیشروی کند اما تیرداد وی و نیروهایش را در مرز متوقف نمود و نرسه صرفاً توانست قسمتی از بین‌النهرین را به تصرف خود درآورد. در این زمان که امپراتوری روم توسط دیوکلسین احیا شده بود، نیروهای خود را به فرماندهی گالر یا گالریوس به جنگ با نرسه فرستاد؛ ساسانیان در سال ۲۹۷ در حوالی فعلی ارزروم در آناتولی شرقی در نبرد ساتالا مغلوب  و خانواده نرسه اسیر رومیان شدند. بنابراین پادشاه ساسانی تقاضای برقراری صلح کرد و ایرانیان با مفادی که از طرف دیوکلسین و گالریوس تعیین شده بود، در سال ۲۹۸ صلح کردند که این صلح ۴۰ سال به طول انجامید. همچنین طبق صلح نصیبین علاوه بر مناطقی از سرزمین‌های شرق رود دجله، پنج ایالت ارمنی را به رومیان واگذار کردند.
مفاد قرارداد نصیبین به این ترتیب است:
واگذاری پنج ایالت که در ساحل رود دجله واقع بود؛
دجله مرز دو امپراتوری شد؛
عدم دخالت ایران در امور ارمنستان و واگذاری قلعه زنتا، واقع در آذربایجان به روم؛
مملکت ایبری (گرجستان) تحت‌الحمایه روم شد؛
نصیبین یگانه محلی برای مبادلهٔ کالای تجاری بین ایران و روم خواهد بود.
روابط خارجی > روابط با ارمنستان

پس از بر تخت نشستن هرمزد یکم، نرسه شاه ارمنستان شد در قرن سوم میلادی، ارمنستان، دومین وفادار نرسه، مهم‌ترین استان سیاسی و استراتژیک امپراتوری بود. نرسه در کتیبه پایکولی اعلام داشت که تا سال ۲۹۳ شاه ارمنستان بوده‌است. همچنین این امکان وجود دارد که عنوان شاه ارمنستان به نرسه داده شده‌است که سکوت اختیار کند و ادعای تاج و تخت را از سر بیرون کند. البته همان‌طور که یاد شد محدوده پادشاهی نرسه به ارمنستان ختم نمی‌شد و سرزمین‌های دیگر را هم در بر می‌گرفت و عنوان «بزرگ شاه ارمنستان» نوعی اعتراض او به حساب می‌رود. از سیاست‌های پادشاهان ساسانی گسترش غربی است که نزدیکی با مسائل ارمنی‌ها داشت که بارها و بارها باعث برخورد ساسانیان با رومیان شد. به دلیل محدود بودن منابع غربی و عدم اطمینان به منابع ارمنی، باعث دشواری نوشتن دربارهٔ سابقه ارمنستان شده‌است. اما اینکه پس در زمان پادشاهی نرسه چه کسی در ارمنستان و سرزمین‌های شرقی فرمانروایی می‌کرده اطلاعاتی در دست نیست.
پس از نرسه

مقالهٔ اصلی: هرمز دوم
عهدنامه نصیبین که در واقع پیروزی سیاسی دیوکلسین، امپراتور روم به‌شمار می‌آمد برای نرسه که هنگام به تخت نشستن، رؤیای تجدید دوران شاپور یکم، پدرش را داشت، چنان مایهٔ ننگ و خفت شد که وی بعد از امضاء آن، دیگر نتوانست سلطنت کند، چندی بعد استعفا کرد و پس از آن ظاهراً از شدت ناراحتی و اندوه در سال ۳۰۲ میلادی و سن ۶۹ تا ۷۴ سالگی درگذشت. پس از استعفا و مرگ نرسه، پسرش هرمزد دوم در سال ۳۰۲ میلادی به پادشاهی رسید. دربارهٔ دوران پادشاهی هرمز دوم دانسته‌های اندکی در دست است. اینگونه گفته شده‌است که دوران شاهی او با خشونت آغاز شده و پس از آن هرمز دوم به شاهی میانه‌گرا و خردمند و گشاده‌دست با ناتوانان تبدیل شده‌است. بر پایهٔ گفتهٔ ابوریحان بیرونی، او آزار مانویان را از سر گرفت. پابرجا کردن یک بخش روستایی (روستاگ) به نام کورنگ یا وَهیشت-هرمز در نزدیکی ایذج (ایذه) در بخش رام-هرمز (کوره) در خوزستان را از کارهای او شمرده‌اند. بر پایهٔ گفتهٔ بلعمی، او نیروهایی به سوریه فرستاد و از غسانیان درخواست باج و ساو کرد که به پشتیبانی از روم برخاسته بودند. شاه غسانیان پیش از آنکه نیروهای کمکی رومی سر برسند کشته شد، اما نیروهای او هرمز دوم را که در بیابانی شکار می‌کرد غافلگیر کرده و او را مرگبارانه زخمی‌کردند و پیرامون تیسفون را هم چپاول و تاراج کردند. به احتمال بالا، بزرگان کشور هنگامی که او در سرزمینی دوردست بوده‌است از فرصت بهره برده و او را کشته‌اند، چرا که آن‌ها می‌خواستند فرزندان او را از رسیدن به شاهی بی‌بهره بگذارند. شواهدی از یک جنگ داخلی را می‌توان از سنگ‌نگاره از خود هرمز دوم در نقش رستم در فارس یافت. در این سنگ‌نگاره هرمز دوم بر پشت اسب نشسته‌است که با یک نیزهٔ دراز دشمن خود را که یکسر زره‌پوش است و کلاه‌خودی دارد که بر آن آرم خانوادگی پاپک (شهیار (بیتخش) آلبانی در دوران بهرام دوم و نرسه) دیده می‌شود را نگونسار می‌کند.
خانواده

فهرست دودمانی ساسانی در کتیبه کعبه زرتشت از بانوی مشهور به نام شاپور دخت یاد شده‌است که یکی دختر شاپور، شاه میشان و همسر دینک که نوه شاپور یکم بوده‌است و دیگری شاپوردختک دختر شاپور یکم یاد شده که به همسری نرسه «شاه سکستان، تورستان و هند و کرانه‌های دریا» درآمده است و در سال ۲۶۲ میلادی عنوان «شهربانوی سکایان» داشت.
همسر نرسه ارسانه در جنگ با رومیان به دست سپاهیان تحت سلطه گالریوس افتاد.
در منابع دیگر همچون کریستن‌سن، نام همسر نرسه «آرسان» گفته شده‌است. فرزند و جانشین او هرمزد یکم بود که با شاهدختی کوشانی ازدواج کرد که این عمل او، یک اقدام سیاسی بود.
سکه‌شناسی > سکه‌های پیش از تاجگذاری

رویه سکه‌های قبل از تاجگذاری نرسه سه نوع هستند که در نوع اول به شکل تصویر نیم‌رخ راست که در انتهای آن تیزگوشه و مروارید دوزی بوده‌است. ریش دسته دسته است. گردنبند او از دو رشته مروارید ترسیم شده‌است و موهایش سخت به هم بافته‌ای است که بر شانه‌ها فرو افتاده‌است.
در این نوع اول رویه سکه نرسه شهربانو هم به تصویر کشیده شده‌است که برکلاه مروارید دوزی شده او بخش قدامی پرنده ای نقش بسته‌است. در نوع دوم رویه سکه‌های قبل از تاجگذاری، تصویر نیمرخ راست نرسه افسر شاهی بهرام دوم ترسیم شده‌است.
در نوع سوم رویه این سکه‌ها نیمرخ راست نرسه و افسر شاهی به تاج‌های کوچک که گویی بر آن نصب شده‌است. آرایش مو به شکل گیسوان سخت به هم بافته‌است که بر شانه‌ها فرو افتاده و طرح ریش گرد و کوتاه می‌باشد.
پشت سکه‌های قبل از تاجگذاری نرسه دو نوع هستند که در نوع اول آتشگاه با ستون‌های بلند و پایه و آتشدان از قطعه ای راست گوشه که از آن شعله‌هایی زبانه می‌کشد. در دو سوی آتشگاه، دو ستون کوچک با پایه کره ای و آتشدان دیده می‌شود. بر روی سکه نوشته شده‌است: «NWZRZY nrysh» یعنی «آتش نرسه» اما در نوع دوم شکل در دو طرف آتشدان مشخص نیست و نوشته سکه نوع دوم همانند نوشته نوع اول است.
همان‌طور که یاد شده این سکه مربوط به دوران مبارزه نرسه برای به دست آوردن سلطنت است که گمان می‌رود در اواخر سال‌های ۸۰ و اوایل ۹۰ سده سوم میلادی رخ داده‌است.
سکه‌شناسی > سکه‌های دوران پادشاهی

رویه سکه‌های دوران شاهی دو نوع است که نوع اول رویه سکه تصویر نیمرخ نرسه و افسر شاهی به صورت تاج‌های شیاردار است که ویی بالای آن نصب شده‌است و انتهای نوار از تاجک‌ها بیرون شده‌است. آرایش مو به صورت مجعد است. همچنین حاشیه لباس‌ها مروارید دوزی شده‌است؛ و بر روی آن نوشته:
«mzdysn bgy nrshy MLK yrn W MNW ctry MN yzdn» به معنای (بغ مزداپرست خدایگان نرسه، شاه شاهان ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد). البته گاهی این نوشته‌ها کامل نیست و دگرگون می‌شود.
نوع دوم رویه سکه دوران شاهی تصویر نیمرخ نرسه است. افسر شهریاری به همان شکل یاد شده می‌باشد و طرح و نقش حاشیه پوشاک را سه شاخه خرما دربرمی گیرد و آرایش موها به شکل گیسوان سخت بافته شده که بر روی شانه‌ها نیفتاده است. این نوع دوم از رویه‌ها دارای دو فرعی می‌باشند که نوع اول فرعی از نوع دوم سکه نشانه ممیز می‌باشد که همه گیسوان آرایش شده باهم تصویر شده‌اند و نوارها از انتهای تا تاجک‌ها آویخته‌است. در نوع فرعی دوم از نوع رویه دوم سکه نشانه ممیز، گیسوان دو بخش شده‌است که یک بخش از گیسوان به سمت شانه متمایل شده و نوار از گوی افسر شاهی آویخته‌است.
پشت سکه‌های دوران شاهی دارای دو نوع فرعی است که در نوع فرعی اول آتشگاه دارای ستون بلند با پایه و آتشدان است که از قطعات راست گوشه تصویر شده‌است و از آتشدان شعله زبانه می‌کشد. دور تا دور ستون آتشگاه نوارهایی دیده می‌شود. در دو سوی آتشگاه دو پیکر دیده می‌شود که در دست هر یک شمشیری دیده می‌شود. یکی از آن‌ها اهورامزدا و دیگری نرسه با افسر شهریاری است. در نوع فرعی دوم همانند نوع فرعی اول، یکی از تصویرهای دو سوی آتشگاه از اهورامزدا و دیگری شاپور یکم است. در سمت راست شعله نشانه شاهی و در سمت چپ نشانه جانشین شاهنشاه دیده می‌شود.
سکه‌شناسی > ترتیب زمانی سکه‌ها

افسر شهریاری در نوع اول درست مانند افسر شهریاری نرسه در تصویر تاجگذاری خود در نقش رستم است؛ بنابراین این نوع از سکه‌ها را می‌توان متعلق به دوران تاج گذاری نرسه دانست؛ که این افسر پادشاهی قدیمی تر از افسر پادشاهی نوع دوم است؛ که نخست این سکه‌ها را از زمان بهرام سوم پسر بهرام دوم دانسته‌اند. اما پشت سکه‌ها که تصویرشان معنای خاصی را نشان نمی‌دهند و به رویدادی مربوط نمی‌شوند تا ترتیب زمانی آن را مشخص کنند.
در زمان نرسه برخی از نشانه‌های روی سکه‌ها صورت قانونی به خود گرفتند و علائمی حتمی و ضروری بر روی سکه بشمار می‌رفتند مثل علامت‌های پشت سکه:
نشانه شاهی در سمت چپ شعله‌های آتشگاه
نشانه شاهی در سمت راست شعله‌های آتشگاه
نشانه جانشین شاه در سمت راست شعله‌های آتشگاه
نشانه جانشین شاه در ستون آتشگاه.
نکته چشمگیر دیگر اینکه تمام علامت‌های رویهٔ سکه به جز سه نقطه در میان سکه از بین رفت.
بر روی سکه‌های نوع فرعی دو سطر نوشته دیده می‌شود؛ سطر یکم عنوان کامل شاهنشاه است مثل: «بغ[اهورا] مزداپرست، خدایگان بهرام، شاهان شاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد» خواندن سطر دوم در سکه‌های گوناگون مختلف و گمان می‌رود این سطر نوعی مدد خواهی از بنیان‌گذار شاهنشاهی ساسانی باشد که در دوره مبارزه‌های شدید بخاطر به دست آوردن پادشاهی ایران امری طبیعی باشد. بهرام یکم، بهرام دوم و نرسه برای قانونی جلوه دادن فرمانروایی خود بر ایران این شیوه را در پیش گرفتند. البته سکه‌های نوع سوم دارای دو نوع فرعی هستند که فرعی اول از نوع سوم شاخه‌ای در برابر شاه دیده می‌شود و در فرعی دوم از نوع سوم در پیس روی شاه شاخه‌ای دیده نمی‌شود
سکه‌های نرسه
دینار نرسه با تاج اول و موهای پراکنده
درخم نرسه
دینار نرسه با تاج مزین به برگهای نخل و موهای بافته شده در یک دسته
دنار نرسه
میراث > سنگ‌نوشته‌ها > بیشاپور

مقالهٔ اصلی: سنگ‌نوشته نرسه در بیشاپور
سنگ‌نوشته نرسه در بیشاپور یکی از سنگ‌نوشته‌های تاریخی بیشاپور در شهرستان کازرون است. در سمت چپ نقش بهرام یکم سنگ‌نوشته‌ای وجود دارد که در اصل نام این پادشاه را دربر داشته که درآینده برادر او نرسه به‌جای بهرام یکم نام خود را نگاشته‌است. این سنگ‌نوشته به زبان پارسی میانه و دارای ۱۱ سطر است و نام و عنوان و نسب نرسه در آن آمده‌است.
میراث > سنگ‌نوشته‌ها > پایکولی

مقالهٔ اصلی: سنگ‌نوشته پایکولی
سنگ‌نوشته پایکولی در ساختمانی برج مانند قرار دارد که جایی صعب العبور در شمال قصر شیرین و کردستان عراق امروزی است. این کتیبه به دو زبان پارتی و پهلوی نوشته شده که اطلاعاتی دربارهٔ تاج گذاری نرسه و جنگ‌هایش با رقیب خود بهرام سوم بر سر جانشینی می‌دهد. در کتیبه از برخورد شاه با کرتیر سخن رفته اما چون قسمتی‌هایی از آن سخت آسیب دیده، اطلاعاتی ناقص به ما رسیده در نتیجه رابطه کرتیر با پادشاه نامعلوم است. این کتیبه نشان از تلاش‌های نرسه برای به دست آوردن تخت پادشاهی است که در این کتیبه نام هواخواهان و دشمنان نرسه به دو زبان فارسی میانه و پهلوی به وضوح ذکر شده‌است. نرسه خود را در این کتیبه بَغ مزداپرست، نرسه شاهنشاه ایران و انیران، که چهر از ایزدان (دارد)، نوه بغ اردشیر شاهنشاه» می‌خواند. گفته‌های نرسه در پایکولی یک خودنوشت است و به خود پرداخته‌است و در این گزارش خود را یک پادشاه قانونی به تصویر کشیده‌است که دارای حمایت اورمزد و همه ایزدان و ایزدبانو آناهیتا و همه شاهزادگان، بزرگان، آزادان، پارتیان و پارسیان است. کتیبه پایکولی تنها منبع اطلاعات در مورد آشوب‌های خانگی پس از بهرام دوم است و آگاهی‌هایی دربارهٔ ستیز دو فرد از خاندان ساسانی و هوادارانشان به دست می‌دهد و در هیچ منبع تاریخی دیگر از این رخداد خبر نداده‌است. در پایکولی پس از شرح چگونگی شورش نرسه و به تخت نشستن آن با گزارشی پیمان آشتی با روم و یادکرد دو فهرست از نام شاهک‌ها و بزرگانی که پادشاهی نرسه را تبریک گفته‌اند و از نرسه مهربانی دیده‌اند، پایان می‌گیرد. در فهرست نخست که آسیب دیده، نام شاهانی و شهرب‌هایی همچون پادشاه کوشان، شاه خوارزم، تیرداد شاه ارمنستان، شاه هریو (=هرات)، شاه پاردان، شاه مکوران (=مکران)، شاه توران، شاه گرگان و شاه آلبانی و ایبری و… یاد شده‌است. این افراد کسانی بودند که نرسه را در شورش و جنگ با بهرام سوم یاری کرده‌اند یا در مجلس تاجگذاری خود و نمایندگانشان حضور داشتند. نرسه در کتیبه پایکولی سعی می‌کند تا با استفاده از مفهوم ثنویت زرتشتی خود را راستگو و پادشاهی قانونی و بهنام را دروغگو و غاصب نشان دهد.
میراث > سنگ‌نوشته‌ها > نقش رستم

مقالهٔ اصلی: سنگ‌نگاره آناهیتا و نرسه
نقش رستم بر دیوار شرقی بنای مشهور «کعبه زرتشت» قرار دارد. نرسه چگونگی تاجگذاری و پادشاهی خود را بر تخته سنگ نقش رستم حجاری کرده‌است در این سنگ‌نوشته پادشاه حلقه نواردار را که نماد پادشاهی است، از دست خدا می‌گیرد. در این کتیبه خدا را زنی فرض کرده‌اند که گویا آناهیتا است. همچنین نرسه با دست چپ دسته شمشیری که به پهلوی چپ خود آویخته گرفته‌است و با دست راست علامت شهریاری (دیهیم) را از ایزدبانو آناهیتا می‌گیرد. نرسه در این کتیبه نیم‌تنه تنگ معمولی را به تن کرده و تاجی که در بعضی از سکه‌های نرسه دیده می‌شود. این تاج شکل کوتاهی با خطوط عمودی دارد و همچنین گیسوان مجعد که به مقدار زیاد بر شانه‌هایش ریخته‌است و ریش‌های نوک‌دار است که در انتهای آن یک حلقه قرار گرفته‌است، همچنین گردنبند مرواریدی بر گردن انداخته که به مانند شکل باستانی معمول نقش کرده‌اند.
میان شاه و الهه صورت طفلی دیده می‌شود که بخش اعظم آن از بین رفته‌است. احتمال می‌رود که چهره پسر نرسه باشد که آن را با نام هرمزد دوم می‌شناسند که پس از پدرش نرسه به تخت پادشاهی نشست.
تبارنامه

نگاره‌ای از نرسه در نامهٔ خسروان
سنگ‌نگارهٔ کرتیر در سنگ‌نوشتهٔ نقش رجب
شکست سپاه نرسه از روم در آرک گالریوس
سنگ‌نوشته نرسه در بیشاپور
برج نرسه پایکولی
سنگ‌نگاره آناهیتا و نرسه در نقش رستم،
دراین سنگ‌نگاره، نرسه، آناهیتا و هرمز دوم آشکار هستند.
همشهری سرزمین من

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سردبیر: علی رزاقی بهار
سردبیران پیشین: رضا مختاری
دسته‌بندی: مجله عمومی - مجله ایران‌شناسی و ایران‌گردی
بسامد: ماهنامه
ناشر: مؤسسه همشهری
نخستین شماره: ۱۳۸۷
کشور:  ایران
زبان: فارسی
همشهری سرزمین من یکی از نشریه‌های مؤسسه همشهری است که توسط گروه مجلات همشهری به صورت ماهانه منتشر می‌شود. این مجله در زمینه ایران‌شناسی و ایران‌گردی منتشر می‌شود و به میراث فرهنگی، میراث طبیعی و میراث ناملموس ایران در شاخه‌های باستان‌شناسی و تاریخ، محیط‌زیست، طبیعت و حیات‌وحش، مردم‌شناسی و آداب و رسوم مختلف می‌پردازد. همچنین این نشریه برای نخستین بار راهنمای سفر را طبق استانداردهای گردشگری جهانی بسته‌بندی و بنا به سلیقه گردشگران تقسیم و ارائه داد. نخستین شماره «سرزمین من» در مهرماه سال ۱۳۸۷ به سردبیری رضا مختاری منتشر شد. ماهنامه ایران‌شناسی و ایران‌گردی «سرزمین من» تا فروردین ۱۳۹۷، ۱۰۰ شماره منتشر کرده‌است.
از مهر ماه ۱۳۹۷ مدیریت مجلات همشهری از جمله همشهری سرزمین من به علی رزاقی بهار واگذار شد. و تا اردیبهشت ۱۴۰۰، ۱۳۰ شماره از این مجله منتشر شده است. هم اکنون علی رزاقی بهار سردبیر این مجله می باشد.
بخش‌ها و موضوعات > عکس و متن

یکی از موفقیت‌های مجله «سرزمین من» آن است که ایران را با تصاویری منحصربه‌فرد، کم‌تر دیده‌شده، زیبا و در قطع بزرگ پیش چشم مخاطب می‌گذارد و مطالب آن هم علمی، روان یا به‌صورت سفرنامه نوشته می‌شود تا مخاطب را راهی آن منطقه خاص کند؛ کاری که تا قبل از انتشار این مجله در مطبوعات ایران انجام نمی‌شد. مطالب «سرزمین من» شامل گزارش، مقاله، یادداشت، گفتگو و راهنمای سفر است.
بخش‌ها و موضوعات > بخش کودک

مجله «سرزمین من» برای نخستین بار در حوزه ایران‌شناسی برای کودک، ۶ پوستر با موضوعات میراث‌فرهنگی و محیط‌زیست منتشر کرده‌است. همچنین مجله «سرزمین من» همراه با شماره ۵۷ خود (تیرماه ۹۳)، مجله‌ای را با عنوان «کودکان سرزمین من» به‌صورت ضمیمه در ۱۶ صفحه برای گروه سنی الف و ب منتشر کرد. این ضمیمه که «شماره یک» آن روی دکه آمد، برای نخستین‌بار مباحثی چون محیط زیست، حیات وحش، تاریخ، باستان‌شناسی و مردم‌شناسی را با رویکردی بازیگوشانه و به‌صورت سرگرمی و در قالب مجله نگاری به کودکان آموزش داد.
بخش‌ها و موضوعات > راهنمای سفر

مجله «سرزمین من»، برای نخستین بار راهنمای سفر را طبق استانداردهای گردشگری جهانی بسته‌بندی و بنا به سلیقه گردشگران به شاخه‌های شکم‌گردی، روستاگردی، خرید (با دو زیرمجموعه بازارگردی و صنایع‌دستی)، میراث (با دو زیرمجموعه تاریخ‌گردی و موزه‌گردی)، تفریح، طبیعت (با دو زیرمجموعه طبیعت‌گردی و ماجراجویی)، زیارت، اقامت، آخر هفته و تور پیشنهادی ارائه داد. این نشریه، با هدف قرار دادن دو اصل گردشگری؛ مقصدمحور و سلیقه‌محور، پیشنهادهای سفر را به مخاطبان عرضه می‌کند.
همچنین مجله «سرزمین من» هر سال برای نوروز ویژه‌نامه‌هایی برای سفر در این ماه تدارک می‌بیند.
اول تیرماه هر سال هم این ماهنامه ویژه‌نامه‌هایی برای سفر در تابستان منتشر کرده‌است.
«سرزمین من» در نوروز ۱۳۹۳، برای نخستین‌بار، تقویم گردشگری سال ۱۳۹۳ (تقویم سفر در یک سال) را برای مخاطبان تدارک دید تا مسافران دقیقاً بدانند در سال ۹۳، در چه ماه و چه روزی، می‌توانند به کجا سفر کنند.
مجله «سرزمین من» در نوروز ۱۳۹۴، ویژه‌نامه‌ای برای نوروزگردی در سرتاسر ایران منتشر کرده که در آن با تقسیم‌بندی ایران به هشت بخش جغرافیایی، مسیرهای گردشگری متنوعی را به مخاطبان ارائه دارد. در این کتابچه راهنما بیش از ۱۰۰ مسیر و ۱۱۰۰ نقطه تاریخی و طبیعی در سراسر ایران و در محدوده ۳۱ استان کشور معرفی شده‌اند.
نشریه «سرزمین من» در نوروز ۱۳۹۵، تقویم گردشگری سال ۱۳۹۵ (تقویم سفر در یک سال) را با شعار «تمام سال سفر کن» برای مخاطبان مهیا کرد تا مسافران بتوانند برنامه‌ای برای سفر در طول سال برای خود تدارک ببینند.
«سرزمین من» در نوروز ۱۳۹۶، ضمیمه رایگان تهران‌گردی را با عنوان تهران ۳۶۰ درجه به مخاطبان ارائه داد.
«سرزمین من» در نوروز ۱۳۹۷، پیشنهادهایی برای سفر به ۱۰۰ نقطه ایران ارائه با این رویکرد معرفی کرد: ۱۰۰ نقطه ایران که تا زنده‌اید باید ببینید. همراه با این شماره، ضمیمه رایگان آشپزی با عنوان غذا ۳۶۰ درجه به مخاطبان ارائه شد که در آن دستور پخت ۴۰ غذای محلی آمده‌است.
بخش‌ها و موضوعات > تهران‌گردی

مجله «سرزمین من» تاکنون در خصوص تهران نیز کارهای ویژه‌ای انجام داده‌است. از آن‌جا که تهران همواره به‌عنوان پایتخت و شهری سیاسی اقتصادی مطرح بوده و کمتر به‌عنوان شهری با جاذبه‌های گردشگری معرفی شده، «سرزمین من» ویژه‌نامه‌هایی را برای شناخت تاریخ و معرفی اماکن گردشگری آن منتشر کرده‌است.
شماره ۳۰، بهمن‌ماه ۱۳۹۰: ویژه‌نامه‌ای دربارهٔ تاریخ و گردشگری تهران: زبان و فرهنگ تهرانی‌ها در گفتگو با مرتضی احمدی، ناگفته‌های مجموعه تاریخی «هزاردستان» از نگاه عکاس این مجموعه، شکارگاه‌های شخصی شاهان قاجار، گذری بر قهوه‌خانه‌های تهران، مروی بر کارت‌پستال‌های قدیمی، ماشین دودی ایران، پخت آش شله‌قلمکار، گردش در دیزی‌خوری‌های پایتخت، گشت‌وگذار در روستاهای اطراف تهران، خرید در بازار بزرگ، گردش در خانه‌های تاریخی و… از جمله مطالب این شماره از مجله بوده‌است.
شماره ۴۰، دی‌ماه ۱۳۹۱: ویژه‌نامه‌ای دربارهٔ تاریخ تهران: بازخوانی گسترش و دگرگونی شهر تهران با نگاهی به ۴ نقشه عصر قاجار، ماجرای پایتخت شدن تهران، بررسی بافت جمعیتی تهران قدیم با نگاه به ۳ آمارگیری دوره قاجار، نگاهی به مشاغل مردم تهران در دوره قاجار، نگاهی تاریخی به آستان حضرت عبدالعظیم (ع) زیارتگاه محبوب مردم تهران، قدم زدن در خیابان سی تیر به روایت احمد مسجدجامعی، نام‌شناسی خیابان‌ها و محله‌های تهران، بازدید از موزه‌های پایتخت و… از جمله مطالب این شماره از مجله بوده‌است.
شماره ۴۵، خردادماه ۱۳۹۲: ویژه‌نامه‌ای برای گردشگری شهر تهران: در این شماره مجله «سرزمین من» هر منطقه از تهران را به‌صورت جداگانه در بسته‌ای معرفی و اماکن و امکانات گردشگری آن را به مخاطب ارائه داد. به این ترتیب در این شماره از مجله ۲۲ بسته سیاحتی برای گشت‌وگذار در ۲۲ منطقه پایتخت فراهم شد.
شماره ۸۸ و ۸۹، نوروز ۱۳۹۶: انتشار کتاب راهنمای تهران‌گردی با عنوان «تهران ۳۶۰ درجه»: این کتاب راهنما به عنوان ضمیمه رایگان نوروزی همراه با مجله منتشر شد. در این کتاب راهنما، مناطق ۲۲گانه شهر تهران به پنج بخش شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکز تقسیم شد و پیشنهادهای سفر در شهر، با توجه به ذائقه مخاطب و بر اساس تقسیم‌بندی ابداعی خود نشریه مبنی بر شکم‌گردی، خرید، میراث (با دو زیرمجموعه تاریخ‌گردی و موزه‌گردی)، تفریح، طبیعت (با دو زیرمجموعه طبیعت‌گردی و ماجراجویی)، زیارت و اقامت به مخاطبان ارائه شد. به این ترتیب مخاطبان به راحتی می‌توانند با این کتاب راهنما، مهم‌ترین نقاط گردشگری تهران را بیابند.
فعالیت‌ها > ثبت شدن نام «خلیج‌فارس» در یونسکو با پژوهش گروه «سرزمین‌من»

پرونده «مهارت‌های سنتی ایرانیان در لنج‌سازی و لنج‌رانی در خلیج‌فارس» سال ۱۳۸۸ با پژوهش و تدوین گروه تحریریه ماهنامه «سرزمین من» (رضا مختاری، محسن ظهوری و علی شهیدی) تهیه و توسط سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور، به یونسکو ارسال شد و در ۳ آذرماه ۱۳۹۰ در فهرست میراث ناملموس جهان در یونسکو به ثبت رسید. نکته مهم در این پرونده نام خلیج‌فارس بود که با وجود اختلافات سیاسی بین ایرانیان و عرب‌ها بر سر این نام، بدون هیچ ایرادی از طرف یونسکو پذیرفته شد.
فعالیت‌ها > پرجایزه‌ترین مجله سال ۱۳۸۹

نشریه «سرزمین من» در سال ۱۳۸۹ موفق شد تا ۳۸ جایزه در حوزه‌های میراث طبیعی، میراث فرهنگی و ناملموس را از آن خود کند. جایزه‌هایی که از جشنواره‌های میراث‌فرهنگی، رسانه و محیط‌زیست و غیره به دست آورد.