stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ژنرال اولجی موندوک
دوران زندگی > هویت

از تاریخ تولد و مرگ تا زادگاه و سمت رسمی، همه چیز درباره زندگی او به جز نبرد سالسو ناشناخته است.  او در کوه سوکداسان در پیونگ‌یانگ به دنیا آمد. حتی تاریخ تولد و مرگ، محل تولد و موقعیت رسمی او، ناشناخته است. برخی می گویند که او فردی تابعیت شده از قبیله ژیان‌بی بوده است، اما هیچ کدام از اینها مبنای دقیقی ندارند. از طرف دیگر، گفته می‌شود که اولجی چنگال کوک «اوتچی» است، به معنای فردی برتر مانند ته‌این، یا اینکه عنوان افتخاری جی(支) برای یک شخص نجیب به خانواده اول (乙) اضافه شده است. خانواده اصیل گوگوریو بود، اما این نیز قابل تایید نیست.‌ در چوسان، آن را به عنوان نام خانوادگی منحصر به فرد بوک گوگوریو شناخته شد. در اصل، سامگوک ساگی، فقط آمده است: «شجره نامه خانواده ناشناخته است، و شخصیت او آرام و قوی بود، و او همچنین دارای تدبیر و مهارت های نوشتن بود». در شرایط بین المللی در این زمان، زمانی که دودمان سوئی چین را در سال ۵۸۹ متحد کرد، توازن قوا به سرعت متمایل شد و تنش ها در حال افزایش بود. در آن زمان، اولجی موندوک وزیر یا فرمانده‌ای از گوگوریو بود.
شرکت داشتن مستقیم وی در جنگ اول گوگوریو سوئی در ۵۹۸ و حتی جنگ های سوم و چهارم تا سقوط امپراطوری سوئی مشخص نیست؛ گرچه احتمالش وجود دارد که در جنگ های بعد از ۶۱۲ نیز حضور داشته باشد اما چون هیچ اثری از ۶۱۳ به بعد درباره‌اش یافت نشده نمی‌توان تایید کرد. منابع درباره‌ی وی نادر است و حتی علل این امر نیز مجهول است ممکن است از طرف سلسله تانگ مدح و متون مرتبط با وی حذف شده باشد. حتی نام او مورد بحث است که «اولجی» نام خانوادگی وی بوده یا یکی از القاب گوگوریویی‌ می‌باشد. برخی منابع از طرف مورخان مدرن کره‌ای که مدعی‌اند متون کهن با منشأ نامشخص به چینی هستند یافت شده که او را درحد یک خدای جنگ می‌دانند و اذعان دارند او از اواخر قرن ششم تمام سرزمینهای گوگوریو از دره‌ی رود هان تا شمال منچوری را که در سلطنت پادشاهان گوانگتوی بزرگ و جانگسو بدست آمده بودند بازپس گرفته و ایالتهایی همجوار در شرق پکن امروزی را تصرف نموده و در تمامی سلسله جنگهای گوگوریو با سویی مشارکت داشته و مغز متفکر تمام پیروزیها بوده و نامش برای دهه‌ها زبانزد خاص و عام مشرق زمین گردیده و تمام چین علاقمند به دانستن درباره‌ی او شده‌اند و درنهایت در فروپاشی سویی نقش مستقیمی به شکل دخالت یا تهاجم و تامین ایفا کرده است؛ منابع مبهمی نیز از تاریخچه کره که برای بسیاری از اساطیر این کشور داستان سرایی نیمه افسانه‌ای می‌کنند گفته‌اند وی در جنگی سنگین در زمستانهای سخت آن خطه با دشمن در چین کشته شده یا اشراف قبایل قدرتمند و بانفوذ گوگوریو که دارای صدهاهزارنفر ارتش خصوصی بودند او را بر سر اختلافات حل ناشدنی به قتل رسانده‌اند گرچه موارد مذکور غیرقابل تایید و استناد است و بیشتر شبیه به روایات و افسانه می‌مانند تا منبع قابل استناد و مکتوب تاریخی، هرچقدر هم که اطلاعاتی مفید در اختیار امروزیان قرار بدهند.
دوران زندگی > نبرد سالسو

در ژانویه ۶۱۲، امپراتور یانگ ارتش بزرگی متشکل از بیش از ۳٫۰۰۰٫۰۰۰ نفر را شخصاً رهبری کرد و نیروها را به گوگوریو اعزام کرد.‌ با این حال، پس از گیر کردن و ناکامی برای چندین ماه در جبهه دژ یودونگ باوجود محاصره‌ی هرکدام از قلعه‌ها با حداقل پنجاه هزار نفر،در ژوئن (تقویم قمری)، ۳۰۵٫۰۰۰ نفر، از جمله وومون سول، ووجونگمون، سول سه‌وونگ و ویلمون سونگ کشته شدند، ارتش در واحدهای جداگانه سازماندهی نشدند و مستقیم به سمت قلعه پیونگ‌یانگ حرکت کردند. گروه با حمل انواع آذوقه از جمله آذوقه ۱۰۰ روزه، سلاح و پارچه راهپیمایی را آغاز کرد، اما سربازان نتوانستند وزن را تحمل کنند و مخفیانه آنها را دور انداختند. بنابراین تنها چیزی که به دست آوردند رودخانه یالو بود، حتی اگر به آن رسیدند، از کمبود غذا رنج بردند.
در این زمان، اولجی موندوک به دروغ تسلیم شد و برای جاسوسی از وضعیت وارد اردوگاه نظامی سویی شد. وو مون‌سول و وو جونگ‌مون که از امپراتور یانگ پیامی دریافت کرده بودند که در صورت آمدن اولجی موندوک را دستگیر کنند، سعی کردند او را بازداشت کنند، اما به لطف یو ساریونگ، که به عنوان نگهبان امنیتی خدمت می کرد، آنها را متوقف کرد. او به سلامت برگشت وو جونگ‌مون که خیلی زود پشیمان شد، به درخواست اولجی موندوک برای بازگشت نادیده گرفت و سواره نظام نخبه ارتش سوئی او را تعقیب کرد. هر بار که دعوا می شد، شاه شعری تمسخر آمیز برای وو جونگ‌مون می فرستاد. وو‌ جونگ‌مون پاسخی فرستاد تا دوباره او را آرام کند، بنابراین او یونگچای را به عنوان دلجویی از او سوزاند و عقب نشینی کرد.
در واقع، همه چیز یک عملیات هدایت شده با فریب اولجی موندوک بود. وقتی دید که سربازان سلسله سوئی گرسنه هستند، عمداً بعد از هر جنگ فرار می کرد تا آنها را خسته کند. در حالی که ارتش سلسله سوئی آنقدر خسته بود که جنگیدن دوباره دشوار بود، قلعه پیونگ‌یانگ ناهموار و قوی بود. زمانی که اولجی موندوک حتی یک نامه تسلیم نادرست به وو مون‌سول ارسال کرد و گفت: «اگر ارتش را برگردانی، من پادشاه را به هانگ‌جاسو خواهم برد و با او ملاقات خواهم کرد»، ارتش سویی چاره‌ای جز استفاده از این نداشت. بهانه انصراف همانطور که ارتش سویی پس از ایجاد اردوگاه عقب نشینی کرد، آنها به طور مداوم پیگیر شدند و مکرراً جنگیدند.
در ماه هفتم، ارتش سویی سرانجام به سالسو رسیدند و هنگامی که در نیمه راه بودند، از پشت به ارتش دوم حمله کردند. ارتش سویی، با بسیاری از واحدهایش که به طور غیرقابل کنترلی در حال فروپاشی بودند، از جمله مرگ شین سه‌وونگ، برای فرار عجله داشت و در یک روز به یالو، رسید. در این زمان، وانگ این‌گونگ(王仁恭) آخرین واحد شد و به سختی توانست ارتش گوگوریو را متوقف کند. تنها ۲٫۷۰۰ نفر به لیادونگ بازگشتند و تدارکات نظامی و سلاح های محاصره ای متعددی از دست رفت. امپراتور یانگ آنقدر عصبانی بود که وو ون‌سول و دیگران را به زنجیر کشید و عقب نشینی کرد و با پیروزی بزرگ گوگوریو به جنگ دوم لیوسو پایان داد.
پس از مرگ

کیم بو‌سیک این واقعیت را بسیار ستایش کرد که گوگوریو، که در مقایسه با سلسله سوئی کوچک بود، تقریباً ارتش عظیم امپراتور یانگ را از طریق قدرت یک نفر، اولجی موندوک نابود کرد، و اینکه گوگوریو نیز به خاطر او وجود داشت. اولجی موندوک که به عنوان قهرمان ملی شناخته شد، پس از جنگ منچو از نظر بازگرداندن غرور و انسجام جامعه توجه بیشتری را به خود جلب کرد. ۱۶۴۵ در پیونگ‌یانگ، ۱۶۷۰ استان پیونگان شهر آنجو به ترتیب به عنوان معبد چونگموسا و معبد چونگچونسا در زمان سلطنت پادشاه سوکجونگ از سلسله چوسون ساخته و ثبت شد. Daedongjiji》جلد 21 Pyeongando</ ref> با این حال، به نظر می رسد که حتی قبل از آن Isik Isik، 〈اضافه شده به [[Baeksangru] وجود داشته است. ]]〉، جلد 3 از 《Taekdangjip》</ref>شین چاه هو گفت: "نبردهای زیادی در شرق و غرب وجود دارد، اما آیا کسی مانند اولجی موندوک وجود دارد که با ارتشی کوچک، هرگز در برابر یک کشور قدرتمند تزلزل نمی کند و ضربه می زند تا حتی سایه نتواند برگردد و با یک میلیون سرباز وارد اردوگاه دشمن شود و از آن خارج شود؟  حتی یک کودک با شنیدن عظمت او از گریه دست می‌کشد، و حتی علف و چوب آن نام را می‌داند و می‌ترسد. حتی اگر فقط یک نکته از آن پز را دنبال کنیم، استقلال خود را حفظ خواهیم کرد و در تاریخ بزرگ‌ترین مرد ۴٫۰۰۰ ساله ما و اوست همتای خود در کل جهان "این نادر است." -ho، 《Euljimundeokjeon》</ref> علاوه بر این، محل اختفای بسیاری از ادبیات شد.
آثاری با نام او

اولجیرو: یک جاده و محله ای در سئول ناحیه جونگ
مدال خدمت سربازی اولجی: مدال خدمت سربازی درجه ۲
DDH-۹۷۲ اولجی موندوک: ناوشکن کلاس گوانگ گائتو، دومین کشتی
یگان اولجی: نام مستعار برای لشکر ۱۲ پیاده نظام کره جنوبی
در سینما و تلوزیون

«یون گه‌سومون (مجموعه تلویزیونی)»، اس‌بی‌اس، ۲۰۰۶ ~ ۲۰۰۷، بازیگر: لی جونگگیل
«ته‌جویونگ (مجموعه تلویزیونی)»، کی‌بی‌اس، ۲۰۰۶ ~ ۲۰۰۷، بازیگر:  ناشناخته
رابی کین

رابرت دیوید «رابی» کین (انگلیسی: Robert David "Robbie" Keane؛ زادهٔ ۸ ژوئیهٔ ۱۹۸۰) بازیکن فوتبال پیشین اهل ایرلند است.
وی برای تیم ملی ایرلند ۱۴۶ بازی انجام داده و ۶۸ گل به ثمر رسانده‌است. پست تخصصی این بازیکن نیز، مهاجم است.
افتخارات > باشگاهی

تاتنهام هاتسپر
جام اتحادیه باشگاه‌های انگلستان: ۰۸–۲۰۰۷
ال ای گلکسی:ام‌ال اس:۲۰۱۱_۲۰۱۲_۲۰۱۴
ایرلند: nations cup 2011
نارام سین

نارام‌سین (به آکدی: 𒀭𒈾𒊏𒄠𒀭𒂗𒍪: DNa-ra-am DSîn، به معنای «محبوبِ ایزد ماه سین» که در این زبان علامتِ "𒀭" نشانه‌ای برای نام ایزدان است)، فرمانروای امپراتوری اکد بود. سلطنت او حدوداً ۲۲۵۴ تا ۲۲۱۸ پیش از میلاد به طول انجامید. او سومین جانشین و نوهٔ شاه سارگون بزرگ، بنیان‌گذار امپراتوری پهناور اکد، بود.
نارام‌سین امپراتوری اکد را به اوج قدرت و گستردگی خود رساند. او در میان تمامی پادشاهان بین‌النهرین، اولین کسی بود که ادعای الوهیت کرد و خود را «خدای اکد» نامید. علاوه بر این، نارام‌سین اولین پادشاهی بود که لقب «شاه چهارگوشه جهان» را برای خود برگزید، لقبی که نشان‌دهندهٔ وسعت قلمرو و سلطه و سیطرهٔ او بر جهان شناخته‌شدهٔ آن زمان بود. او به عنوان ایزد محافظ شهر اکده، جایگاهی همچون جایگاه انلیل در نیپور یافت. در اساطیر میان‌رودان، هر شهر ایزد یا ایزدبانوی محافظ و حامی خود را داشت که مورد پرستش مردم آن شهر بود. یافتن چنین جایگاهی برای نارام‌سین به معنای تحکیم قدرت و مشروعیت بخشیدن به حکومتش بود. نام‌آوری و آوازهٔ نارام‌سین به اندازه‌ای بود که برخی از حاکمان بعدی، از جمله نارام‌سینِ اهل اشنونا (قرن نوزدهم پیش از میلاد)، نارام‌سینِ اهل آشور (قرن هجدهم پیش از میلاد) و همچنین نارام‌سینِ اهل اوروک، با الهام از او همین نام را برای خود برگزیدند. این امر نشان‌دهندهٔ تأثیر عمیق نارام‌سین بر فرهنگ و تاریخ بین‌النهرین است، به طوری که حتی پس از گذشت قرن‌ها نام او به عنوان نمادی از قدرت و شکوه یاد می‌شد. این پادشاهان با  انتخاب نام نارام‌سین، نه تنها به دنبال بهره‌گیری از اعتبار و شهرت او بودند، بلکه آگاهانه یا ناآگاهانه به نوعی تداوم بخش میراث او در تاریخ میان‌رودان نیز بودند.
زندگی‌نامه

نارام‌سین فرزند منیشتوشو بود، بنابراین او برادرزادهٔ شاه ریموش و نوهٔ سارگون بزرگ و تاشلولتوم محسوب می‌شد. همچنین انهدوآنا، کاهنهٔ اعظم معبد ایزدبانو اینانا، عمهٔ نارام‌سین بود. در بیشتر نسخه‌های «فهرست (یا سالنامه‌های] پادشاهان سومری»، نام نارام‌سین پس از مانیشتوشو آمده است، اما در نسخهٔ «اور سوم» از این فهرست، ترتیب نام‌های ریموش و مانیشتوشو جابه‌جا شده است.
لازم به ذکر است که نام او در زبان آکدی باستان به طور دقیق «نارام‌سین» یا «نارام-سوعِن» نیست، بلکه باید به صورت «نارام-سویین» (با تلفظ /narām-tsuyin/) یا «نارام-سوئین» (با تلفظ /narām-tsuʾin/) بازسازی شود.
زندگی‌نامه > پادشاهی

نارام-سین قبایل مختلف تپه‌های شمالی را در زاگرس، توروس و کوه‌های آمانوس شکست داد و امپراتوری خود را تا حد دریای مدیترانه و ارمنستان وسعت بخشید. «استوانه پیروزی» او، پیروزی او بر ساتونی، حاکم لولوبی در رشته‌کوه زاگرس را به تصویر می‌کشد. سالنامه‌های پادشاهان سومری طول سلطنت او را ۵۶ سال ذکر می‌کنند و حداقل ۲۰ سال‌نامِ او مشخص است که به اقدامات نظامی علیه مکان‌های مختلفی مانند اوروک و شوبارتو اشاره دارد. یک سال‌نامِ ناشناخته به عنوان «سالی که نارام-سین بر سیموروم در کیراشنیوه پیروز شد و بابا-فرماندار سیموروم و دو «انسی» آرامی را به اسارت گرفت»، ثبت شده است. نام‌سال‌های دیگرِ او به ساخت و سازهای او در معابد اکد، نیپور و زابالا اشاره دارد. او همچنین در ناگار و نینوا مراکز اداری تأسیس کرد. به طور کلی نمی‌توان ترتیب مشخصی برای نام‌سال‌های نارام‌سین تعیین کرد، به جز اولین نام‌سال که «سالی که نارام‌سین از معبد انلیل سلاحی آسمانی/آن دریافت کرد» است. با این حال، می‌توان آن‌ها را بر اساس وجود نشانهٔ الوهیت در نام او، به دوران پیش از الوهیت و پس از آن (که فرض می‌شود اندکی پس از «شورش بزرگ» رخ داده باشد) تقسیم کرد.
در دوران سلطنت  نارام‌سین، کنترل مستقیمِ پادشاهیِ اکد بر دولت-شهرها افزایش یافت. او با  انتصاب برخی از پسرانِ پُرشمارِ خود به عنوان فرمانداران مناطق کلیدی و دخترانش به عنوان کاهنه‌های اعظم، کنترل خود را بر دولت-شهرهای مختلف حفظ کرد. او همچنین دستگاهِ ثبت‌وضبط (منشی‌گری) اسناد حکومتی را اصلاح کرد.
زندگی‌نامه > تسلیم شدن پادشاهان سومری

او تعدادی از فرمانروایان محلی را پس از تسلیم شدن در جای خود باقی گذاشت. از جمله مسکیگال، فرمانروای دولت-شهر اداب، و کارسوم، فرمانروای شهر گم‌شدهٔ نیقوم. همچنین، لوگال-اوشومگال فرمانروای لاگاش نیز جزو ابقاءشدگان بود. کتیبه‌های متعددی متعلق به لوگال-اوشومگال، که بعدها به خدمت شار کالی شری، جانشین نارام‌سین، نیز درآمد، به ویژه مهرها، شناخته شده است که به او به عنوان فرماندار لاگاش و دست‌نشاندهٔ (𒀵, arad، "خدمتکار" یا "بنده") نارام‌سین اشاره می‌کنند. یکی از این مهرها اعلام می‌کند:
ای نارام-سین، ایزد توانای اکد، شاه چهارگوشه جهان، لوگالووشومگال، کاتب، «انسی» از لاگاش، خاک پای توست.
زندگی‌نامه > شورش بزرگ

یکی از مهم‌ترین رویدادهای دوران پادشاهی نارام‌سین، شورش گسترده‌ای بود که علیه امپراتوری اکد رخ داد. این امپراتوری که توسط پدربزرگ او، سارگون، اولین فرمانروای اکد، بنیان نهاده شده بود، در غرب تا سوریه و مکان‌هایی مانند تل براک و تل لیلان، در شرق تا ایلام و حکومت‌های وابسته به آن منطقه، در شمال تا جنوب آناتولی، و در جنوب تا خلیج فارس گسترش یافته و تمامی قدرت‌های  سنتی سومری مانند اوروک، اور و لاگاش را در بر می‌گرفت. همهٔ این نهادهای سیاسی، تاریخی طولانی به عنوان قدرت‌های مستقل داشتند و در طول عمر امپراتوری اکد، گاه‌وبیگاه خواهان استقلال می‌شدند.
در برهه‌ای از سلطنت  نارام‌سین، قیامی فراگیر رخ داد. ائتلافی بزرگ از شهر-ایالت‌ها به رهبری ایفور-کیس از کیش (سومر) و آمار-گیریِد از اوروک، با همراهی اِنلیل-نیزو از نیپور، و همچنین دولت-شهرهای «کوثا، تیوا، سیپار، کازالو، کیریتاب، [آپی]اک و جی‌اِن» و همچنین «کوه‌نشینان آموری» شکل گرفت. شهر بورسیپا نیز از جمله شهرهایی بود که به این شورش پیوست.
ما از این وقایع از طریق تعدادی کتیبهٔ بابلی باستان از کتیبه‌های قدیمی‌تر و همچنین یک سند معاصر با آن از دوران آکدی باستان آگاهی داریم. تندیس باستکی که در سال ۱۹۷۴ میلادی کشف شد، پایهٔ یک تندیس مسی به اندازهٔ طبیعی از نارام‌سین بود. در این کتیبه آمده است:
نارام‌سین، پادشاه قدرتمند اکد، هنگامی که چهارگوشهٔ جهان با هم علیه او شورش کردند، به یاری عشق و محبتی که ایزدبانو ایشتار به او ارزانی داشت، در ۹ نبرد در طول یک سال پیروز شد و پادشاهانی را که آن‌ها (شورشیان) علیه او برانگیخته بودند، اسیر کرد. از آنجایی که او بنیان‌های شهرش را از خطر محافظت کرد، شهروندان شهرش از ایشتار در اِآنا، اِنلیل در نیپور، داگان در توتول، نین‌هورساگ در کِس، اِآ در اِریدو، سین در اور، شَمَش در سیپار، و نرگال در کوتا درخواست کردند که نارام‌سین به ایزد شهرشان تبدیل شود و آنها در اکد معبدی وقف شده برای او ساختند. اما کسی که این کتیبه را بردارد، خدایان شَمَش، ایشتار، نرگال، مأمور پادشاه، یعنی همهٔ آن خدایانی که در بالا ذکر شد، بنیان‌هایش را برکنند و نسلش را نابود کنند.
پس از این اتفاقات، نارام‌سین خود را به عنوان خدا معرفی کرد و همچنین سارگون و منیشتوشو را پس از مرگ به مرتبهٔ الوهیت رساند، اما این کار را برای ریموش انجام نداد. بازتاب این شورش در آثار ادبی بعدی سومری مانند «شورش بزرگ علیه نارام‌سین»، «نارام‌سین و لشکر دشمن» و «گولا-آن و هفده پادشاه علیه نارام‌سین» منعکس شده است.
زندگی‌نامه > فتح آرمانوم و ابلا

فتح آرمانوم و ابلا در سواحل مدیترانه توسط نارام-سین در چندین کتیبه او ذکر شده است:
«در حالی که از زمان پیدایش بشر، تا به حال هیچ پادشاهی که آرمانوم و ابلا، خدای نرگال، را به وسیله سلاح (خود) نابود کرده باشد، راه را برای نارام سین، قدرتمند، باز نکرده و آرمانوم و ابلا را به او بخشیده است. به‌علاوه آمانوس، کوه سدر و دریای علیا را به او داد و با سلاح‌های خدای داگان، که پادشاهی او را بزرگ می‌کند، نارام سین، قدرتمند، آرمانوم و ابلا را فتح کرد.»
زندگی‌نامه > کنترل ایلام

ایلام حداقل به‌طور موقت از زمان سارگون تحت سلطه اکد بود. احتمالاً پادشاه ایلامی خیتا با نارام-سین پیمان صلح امضا کرده است که می‌گوید: «دشمن نارام-سین دشمن من است، دوست نارام-سین دوست من است».".پیشنهاد شده است که معاهده رسمی به نارام-سین اجازه می‌دهد تا در مرزهای شرقی خود صلح داشته باشد تا بتواند به طور مؤثرتری با تهدید گوتیوم مقابله کند. این معاهده حاکی از آن است که خیتا نیروهای ایلامی را در اختیار نارام سین قرار داد، او دخترش را به عقد پادشاه اکدی درآورد، و موافقت کرد که مجسمه‌های نارام سین را در نیایشگاه‌های شوش برپا کند. در واقع، معروف است که نارام-سین در دوران سلطنت خود نفوذ شدیدی بر شوش داشت و معابد و کتیبه‌هایی به نام خود ساخت و زبان اکدی را جایگزین زبان ایلامی در اسناد رسمی کرد.
در زمان نارام سین، «فرمانداران نظامی کشور ایلام» (شاکانکوها) با نام‌های معمولی اکدی، مانند ایلی‌شمانی یا اپیرموپی، شناخته می‌شوند. این نشان می‌دهد که این فرمانداران ایلام از مقامات امپراتوری اکد بوده‌اند.
نفرین اکد

| 0 | 1 |
| --- | --- |
 Victory Stele of Naram-Sin, Smarthistory:  Victory Stele of Naram-Sin, Smarthistory
یکی از اسطوره‌های میانرودانی، شعری تاریخ‌نگاری با عنوان «نفرین اکد:انتقام ایکور»، توضیح می‌دهد که چگونه امپراتوری ایجاد شده توسط سارگون اکدی سقوط کرد و پایتختش شهر اکد ویران شد. این اسطوره صدها سال پس از زندگی نارام-سین نوشته شد و تلاش شاعر برای توضیح چگونگی موفقیت گوتی‌ها در فتح سومر است. پس از یک قطعه آغازین که شکوه اکد را قبل از نابودی آن توصیف می‌کند، این شعر می‌گوید که چگونه نارام سین با غارت ایکور (معبد انلیل در نیپور) خدای اصلی انلیل را خشمگین کرد. انلیل با خشم خود گوتیان را از تپه‌های شرق دجله به پایین فراخواند و طاعون، قحطی و مرگ را در سراسر میانرودان به ارمغان آورد. قیمت غذا تورم بالایی پیدا کرد، با این شعر که ۱ بره فقط نصف سیلا (حدود ۴۲۵ میلی لیتر) غلات، نصف سیلا روغن یا نصف مینا" (حدود ۲۵۰ گرم) پشم. برای جلوگیری از این نابودی، هشت نفر از خدایان (یعنی اینانا، انکی، سین، نینورتا، اوتو، ایشکور، نوسکو و نیسابا) حکم کردند که شهر اکد باید نابود شود تا بقیه سومر در امان بماند و آن را نفرین کردند. این دقیقاً همان چیزی است که اتفاق می‌افتد و داستان با نوشتن سرنوشت اکد توسط شاعر به پایان می‌رسد و کلمات نفرین خدایان را قبلاً منعکس می‌کند:
جاده‌های ارابه‌هایش، خشک و بی‌روح، جز گیاهِ زاری چیزی به بار نیاورد.
در کنار کانال‌هایش، بر سواحل و مسیرهایی که روزگاری قایق‌ها در آن می‌خرامیدند، دیگر هیچ انسانی قدم نمی‌گذارد؛ گویی بزهای وحشی، جانوران موذی، مارها و عقرب‌های کوهستانی صاحبان آن سرزمین شده‌اند.
دشت‌هایش که روزگاری پر از گل‌ها و گیاهان روح‌نواز بود، اینک جز نیزارهای غم‌انگیز چیزی به خود نمی‌بیند.
اکد، که آب‌های شیرین و گوارا در آن جاری بود، اینک آب‌هایش طعم تلخ شکست و ویرانی را به  کام می‌چشاند.
هر که گفت «در آنجا سکنی خواهم گزید»، آشیانه‌ای جز ویرانه نیافت.
هر که گفت «در اکد خواهم خوابید»، خوابی جز کابوس ندید.
نفرین اکد > تهاجمات گوتیان

این یورش‌های گوتیان واقعاً ویرانگر بود، اما مشخص نیست که آنها چقدر بر سومر تأثیر منفی گذاشتند. در مقطعی از دوره اکدی، گوتیان پایتختی را در شهر ادب تأسیس کردند. نارام-سین ممکن است ۲۲۱۹ پ. م امپراتوری خود را به پسرش شار کالی شری پس از مرگش در سال کم و بیش دست نخورده واگذار کرده باشد یا ممکن است کمی بیشتر از خود اکد گذشته باشد. نام‌های سال شار کالی شری بیانگر تداوم تسلط بر نیپور و حداقل بابل است. گوتی‌ها بیش از ۱۰۰ سال در آنجا ماندند تا اینکه با ایالت اور سوم به عنوان قدرت سیاسی غالب جایگزین شدند.
در فرهنگ عامه

در سال ۲۰۲۱ پادشاه نارام سین شخصیتی در بازی ویدئویی "خانه خاکستر" است که داستان اصلی در معبد شخصی او رخ می‌دهد. در بازی، او «خدا پادشاه» خودخوانده اکد است و پس از نفرین شدن توسط خدا انلیل درگیر جنگ با گوتیان است. او پس از غارت معبدش دچار جنون شد. صدای نارام سین و ضبط حرکت توسط سامی کریم انجام شد.
کتیبه نارام‌سین

از نارام-سین نوه سارگون یک لوح سنگی از جنس آهک به طول ۲۰۰ سانتی‌متر باقی مانده که در آن پیروزی نارام-سین و سپاهش با شکست دادن قوم لولوبی، قبیله‌ای در کوه‌های زاگرس (ایران)، نقش شده است. در لوح نارام سین بزرگی اندازه شاه تأکید بر قدرتمندی و پیروزی او دارد.
نارام-سین پس از تصرف شوش، به نواحی کوهستانی مغرب ایران نیز، حرکت کرد و با لولوبی‌ها که در آن نواحی مسکن داشتند نیز جنگید و پیروز شد و یادگار این پیروزی را لوحه‌ای سنگی به صورت نقش برجسته نمایش داد و آن را در معبد شهر «سیپار» قرار داد. بعدها ایلامی‌ها موفق شدند اکدی‌ها را از شهرهای خود بیرون کنند و این سنگ را نیز به شوش آوردند، و قرنها بعد فرانسوی‌ها در ضمن کاوش‌های شوش آن را پیدا کرده به موزه لوور در پاریس بردند و اکنون در آن موزه موجود است.
سنگ‌نگاره احتمالی نارام-سین در دربند گور، جشن پیروزی او بر لولوبی‌ها و پادشاهشان ساتونی رشته‌کوه قره داغ، سلیمانیه، کردستان عراق.
نارام-سین از ایلام در شرق تا ابلا و آرمانوم در غرب لشکرکشی کرد.
ستون پیروزی نارام-سین حدود ۲۲۳۰ پ. م، او را نشان می‌دهد که لولوبی‌ها، قبیله‌ای در رشته‌کوه زاگرس و پادشاه آنها ساتونی را شکست می‌دهد، آنها را زیر پا می‌گذارد و نیزه می‌کند. ساتونی، درست ایستاده، به نارام-سین التماس می‌کند که او را نجات دهد. نارام-سین نیز دو برابر سربازانش است. در قرن دوازدهم قبل از میلاد به شوش برده شد، جایی که در سال ۱۸۸۹ یافت شد.
میکوباسیلین

| میکوباسیلین | میکوباسیلین |
| --- | --- |
دیگر نام‌هاCyclo(L-alanyl-D-α-aspartyl-L-prolyl-D-α-aspartyl-D-γ-glutamyl-L-tyrosyl-L-α-aspartyl-L-tyrosyl-L-seryl-D-α-aspartyl-L-leucyl-D-γ-glutamyl-D-α-aspartyl): دیگر نام‌هاCyclo(L-alanyl-D-α-aspartyl-L-prolyl-D-α-aspartyl-D-γ-glutamyl-L-tyrosyl-L-α-aspartyl-L-tyrosyl-L-seryl-D-α-aspartyl-L-leucyl-D-γ-glutamyl-D-α-aspartyl)
شناساگرها: شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس: 18524-67-9 Y
پاب‌کم: 16129676
جی‌مول-تصاویر سه بعدی: Image 1
 SMILES O=C(N1CCC[C@H]1[C@](N[C@H](CC(O)=O)C(N[C@H](CCC4=O)[C@@](O)=O)=O)=O)[C@H](NC([C@H](C)NC([C@@H](CC(O)=O)NC(CC[C@H]([C@](O)=O)NC([C@H](CC(C)C)NC([C@@H](CC(O)=O)NC([C@H](CO)NC([C@H](CC3=CC=C(O)C=C3)NC([C@H](CC(O)=O)NC([C@@H](N4)CC2=CC=C(O)C=C2)=O)=O)=O)=O)=O)=O)=O)=O)=O)CC(O)=O :  SMILES O=C(N1CCC[C@H]1[C@](N[C@H](CC(O)=O)C(N[C@H](CCC4=O)[C@@](O)=O)=O)=O)[C@H](NC([C@H](C)NC([C@@H](CC(O)=O)NC(CC[C@H]([C@](O)=O)NC([C@H](CC(C)C)NC([C@@H](CC(O)=O)NC([C@H](CO)NC([C@H](CC3=CC=C(O)C=C3)NC([C@H](CC(O)=O)NC([C@@H](N4)CC2=CC=C(O)C=C2)=O)=O)=O)=O)=O)=O)=O)=O)=O)CC(O)=O 
خصوصیات: خصوصیات
فرمول مولکولی: C65H85N13O30
جرم مولی: 1528.44 g/mol
دمای ذوب: 235–240 °C  
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa): به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 Y (بررسی) (چیست: Y/N؟):  Y (بررسی) (چیست: Y/N؟)
Infobox references: Infobox references
:   
میکوباسیلین (به انگلیسی: Mycobacillin) با فرمول شیمیایی C65H85N13O30 یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم 16129676 است که جرم مولی آن ۱۵۲۸٫۴۴ گرم بر مول می‌باشد.
دندان عقل

| دندان عقل | دندان عقل |
| --- | --- |
دندان عقل: دندان عقل
سی‌تی اسکن سه‌بعدی یک دندان عقل نهفته نزدیک عصب آلوئولی زیرین: سی‌تی اسکن سه‌بعدی یک دندان عقل نهفته نزدیک عصب آلوئولی زیرین
جزئیات: جزئیات
شناسه‌ها: شناسه‌ها
لاتین: dens molaris tertius
MeSH: D008964
TA98: A05.1.03.008
TA2: 911
FMA: 321612
دندان عقل، آخرین دندان در فک (انسان)
دندان عقل (به انگلیسی: Wisdom tooth) به آخرین دندان انسان در هر قوس فکی گفته می‌شود که از اواخر دورهٔ نوجوانی تا دوران جوانی و معمولاً از سنین ۱۸ تا ۲۵ سالگی رویش پیدا می‌کنند. این دندان‌ها در افراد مختلف، ممکن است زودتر یا دیرتر از زمان مورد انتظار، ظاهر شوند.
دندان عقل، سومین و آخرین دندان از دندان‌های آسیای بزرگ است که در دهان انسان می‌روید و دندان‌پزشکان اصطلاحاً آن را دندان آسیای سوم یا سومین دندان مولار (M3) می‌نامند.
اگر فضای کافی برای بیرون آمدن طبیعی دندان‌های عقل وجود نداشته باشد، ممکن است این دندان‌ها به دندان‌های دیگر گیر کنند (دندان عقل نهفته). دندان‌های عقل نهفته با باور به این‌که دندان‌های دیگر را حرکت می‌دهند و باعث شلوغی می‌شوند هنوز هم گاهی برای درمان ارتودنسی برداشته می‌شوند با این‌که هر چند این عمل از لحاظ علمی دیگر درست نیست. اگر بهداشت دهان و دندان مشکل‌تر شود، دندان عقل نهفته ممکن است دچار پوسیدگی شود. دندان‌های عقل که تا حدی از طریق لثه بیرون می‌آیند نیز ممکن است باعث التهاب و عفونت در بافت‌های اطراف لثه شوند که به آن پریکورونیت (به انگلیسی: pericoronitis) می‌گویند. برخی از درمان‌های محافظه‌کارانه‌تر، مانند operculectomies، ممکن است برای برخی موارد مناسب باشند، اما دندان‌های عقل نهفته معمولاً به‌عنوان درمان برای این مشکلات کشیده می‌شوند، حتی قبل از این‌که این مشکلات رخ دهند. برخی از مؤسسات و محققان با این برداشتن پیشگیرانه دندان عقل نهفتهٔ عاری از بیماری مخالفند، از جمله خدمات بهداشت ملی بریتانیا و National Institute for Health and Care Excellence.
ساختار

مقالهٔ اصلی: دندان انسان
دندان‌های عقل، اَشکال بسیار متفاوتی دارند و در فک بالا معمولاً دارای تاج مثلثی شکل و ریشه‌های به هم چسبیده هستند. دندان‌های عقل فک پایین، کوچک‌ترین دندان از دندان‌های دائمی آسیا بوده و دارای ریشه‌های کوچک‌تر از حد معمول است که معمولاً به یکدیگر چسبیده هستند.
نماد دندانی

چندین سیستم نشانه گذاری در دندانپزشکی برای شناسایی دندان‌ها استفاده می‌شود. در سیستم پالمر/زیگموندی، دندان‌های عقل راست و چپ فک بالا با ۸┘ و └۸ نشان داده می‌شوند، در حالی که ۸┐و ┌۸ نمایانگر دندان‌های عقل راست و چپ فک پایین هستند.
تحت سیستم نمادگذاری FDI، مولر سوم فک بالا سمت راست و چپ به ترتیب با شماره ۱۸ و ۲۸ و مولر سوم فک پایین راست و چپ با شماره ۴۸ و ۳۸ شماره‌گذاری می‌شوند. طبق سیستم شماره‌گذاری جهانی، دندان‌های عقل بالا سمت راست و چپ با شماره ۱ و ۱۶ و دندان‌های عقل راست و چپ پایین ۱۷ و ۳۲ هستند.
شیوع

معمولاً بزرگسالان، دارای ۲ دندان عقل در فک بالا ،۲ دندان عقل در فک پایین و در مجموع دارای ۴ دندان عقل هستند اما تعداد این دندان‌ها می‌تواند از صفر تا بیش از چهار دندان باشد. آژنزی و رویش این دندان‌ها در افراد با نژادهای مختلف، متفاوت است؛ مثلاً در بومیان تاسمانی، رویش دندان عقل بسیار نادر است اما بومی‌های مکزیک، همواره دارای دندان عقل هستند. این تفاوت‌ها با ژن‌های PAX1 و MSX1 مرتبط است. زمان رویش این دندان‌ها نیز در افراد مختلف، متفاوت است؛ مثلاً رویش دندان عقل در نژادهای آفریقایی، زودتر از افراد آسیایی یا اروپایی رخ می‌دهد.
نهفتگی

گاهی به دلایلی از جمله دلایل ارثی، بیماریهای دوران کودکی (کم خونی، راشیتیسم)، عدم هماهنگی رشد استخوان فک با اندازه دندان‌ها و … این دندان‌ها در داخل فک نهفته می‌مانند. همچنین ممکن است قسمتی از تاج دندان به‌طور ناقص در دهان ظاهر شود، که در این صورت به آن دندان عقل نیمه نهفته گفته می‌شود. دندان نهفته دندانی است که از زمان رویش آن گذشته و به دلایل متعدد قادر نیست که در ردیف مناسب سایر دندان‌ها قرار گیرد. چنین دندان عقلی ممکن است در بافت نرم یا سخت، گیر کرده باشد.
مشکلاتی که دندان‌های عقل نهفته می‌توانند ایجاد کنند عبارت است از التهاب بافت نرم پوشانندهٔ این دندان‌ها مانند بافت لثه و بافت فولیکل دندانی که در اغلب موارد در ارتباط با دندان‌های نیمه نهفته یا رویش‌یافته اتفاق می‌افتد. پوسیدگی دندان یا پوسیدگی در ناحیهٔ مجاور دندان عقل، خطر صدمه رسیدن به دندان مجاور را افزایش می‌دهد و اغلب منتج به درد شدید در ناحیه می‌گردد.