stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خون
فیزیولوژی > تولید و تخریب سلولی

در مهره‌داران، سلول‌های مختلف خون در مغز استخوان تولید می‌شوند که به این فرایند هماتوپوئز گفته می‌شود. این شامل اریتروپوئز، که تولیدکننده گلبول‌های قرمز خون است، و میلوپوئز، که تولید گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها را شامل می‌شود. در دوران کودکی، تقریباً هر استخوان انسانی گلبول‌های قرمز تولید می‌کند؛ اما در بزرگسالی، تولید گلبول‌های قرمز محدود به استخوان‌های بزرگتر مانند بدن مهره‌ها، جناغ سینه، قفسه سینه، استخوان‌های لگن و استخوان‌های بالای بازوها و پاها می‌شود. علاوه بر این، در دوران کودکی، غده تیموس که در ناحیه مدیاستن قرار دارد، منبع مهمی از لنفوسیت‌های تی است. بخش پروتئینی خون (شامل پروتئین‌های لخته‌شوندگی) عمدتاً توسط کبد تولید می‌شود، در حالی که هورمون‌ها توسط غدد درون‌ریز تولید می‌شوند و بخش آبی خون توسط هیپوتالاموس تنظیم و توسط کلیه‌ها حفظ می‌شود.
اریتروسیت‌های سالم حدود ۱۲۰ روز عمر پلاسما دارند و سپس توسط طحال و سلول‌های کوپفر در کبد تخریب می‌شوند. کبد همچنین برخی از پروتئین‌ها، چربی‌ها و آمینواسیدها را از خون پاکسازی می‌کند. کلیه به‌طور فعال مواد زائد را به ادرار ترشح می‌کند.
فیزیولوژی > انتقال اکسیژن

اطلاعات بیشتر: سیرش اکسیژن (پزشکی)
حدود ۹۸٫۵٪ از اکسیژن در یک نمونه از خون سرخرگی در یک انسان سالم که هوای فشار سطح دریا را تنفس می‌کند، به‌طور شیمیایی با هموگلوبین ترکیب شده است. حدود ۱٫۵٪ به‌طور فیزیکی در دیگر مایعات خون حل شده و به هموگلوبین متصل نیست. مولکول هموگلوبین، حمل‌کننده اصلی اکسیژن در پستانداران و بسیاری از گونه‌های دیگر است. هموگلوبین دارای ظرفیت اتصال اکسیژن بین ۱٫۳۶ تا ۱٫۴۰ میلی‌لیتر گاز اکسیژن به ازای هر گرم هموگلوبین است که ظرفیت کل اکسیژن خون را هفتاد برابر افزایش می‌دهد، در مقایسه با حالتی که اکسیژن تنها از طریق حلالیت آن که ۰٫۰۳ میلی‌لیتر گاز اکسیژن به ازای هر لیتر خون در هر میلی‌متر جیوه فشار جزئی اکسیژن (حدود ۱۰۰ میلی‌متر جیوه در سرخرگ‌ها) حمل می‌شود.
با استثنای سرخرگ‌های ریوی و ناف، سرخرگ‌ها خون اکسیژن‌دار را از قلب به بدن منتقل کرده و آن را از طریق آرتریول‌ها و مویرگ‌ها به بافت‌ها می‌رسانند، جایی که اکسیژن مصرف می‌شود؛ پس از آن، سیاهرگ‌ها و ونول‌ها خون بدون اکسیژن را دوباره به قلب بازمی‌گردانند.
در شرایط عادی، در انسان‌های بزرگسال در حالت استراحت، هموگلوبین در خونی که از ریه‌ها خارج می‌شود، حدود ۹۸–۹۹٪ اشباع از اکسیژن است و تحویل اکسیژن به بدن بین ۹۵۰ و ۱۱۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه به دست می‌آید. در یک بزرگسال سالم در حالت استراحت، مصرف اکسیژن تقریباً ۲۰۰–۲۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه است و خون بدون اکسیژن که به ریه‌ها برمی‌گردد، هنوز حدود ۷۵٪ (بین ۷۰ تا ۷۸٪) اشباع شده است. مصرف بالای اکسیژن در حین فعالیت شدید باعث کاهش اشباع اکسیژن خون سیاهرگی می‌شود، که می‌تواند در یک ورزشکار آموزش‌دیده به کمتر از ۱۵٪ برسد؛ هرچند که نرخ تنفس و جریان خون برای جبران افزایش می‌یابد، اما اشباع اکسیژن در خون سرخرگی می‌تواند در این شرایط به ۹۵٪ یا کمتر کاهش یابد. اشباع اکسیژن این‌چنینی در فردی در حالت استراحت (به عنوان مثال، در حین عمل جراحی تحت بیهوشی) خطرناک در نظر گرفته می‌شود. هیپوکسی پایدار (اشباع اکسیژن کمتر از ۹۰٪) برای سلامت خطرناک است و هیپوکسی شدید (اشباع کمتر از ۳۰٪) ممکن است به سرعت کشنده باشد.
جنین که اکسیژن را از طریق جفت دریافت می‌کند، در معرض فشارهای اکسیژن بسیار کمتری است (حدود ۲۱٪ سطحی که در شش‌های یک بزرگسال پیدا می‌شود)، بنابراین جنین‌ها نوع دیگری از هموگلوبین با تمایل بسیار بالاتر به اکسیژن (هموگلوبین اف) تولید می‌کنند تا در این شرایط عمل کنند.
فیزیولوژی > انتقال کربن دی‌اکسید

کربن دی‌اکسید در خون به سه روش مختلف حمل می‌شود. (درصدهای دقیق بسته به اینکه خون سرخرگی یا سیاهرگی باشد، متفاوت است). بیشتر کربن دی‌اکسید (حدود ۷۰٪) توسط آنزیم کربنیک آنهیدراز در گلبول‌های قرمز به یون‌های بی‌کربنات تبدیل می‌شود و واکنش به این صورت است:
CO
2 + H
2O  →  H
2CO
3  →  H+
 + HCO–
3؛ حدود ۷٪ آن در پلاسما حل می‌شود و حدود ۲۳٪ به هموگلوبین به صورت ترکیبات کربامینو متصل می‌شود.
هموگلوبین، مولکول اصلی حمل‌کننده اکسیژن در گلبول‌های قرمز، هم اکسیژن و هم کربن دی‌اکسید را حمل می‌کند. با این حال، کربن دی‌اکسید متصل به هموگلوبین به همان مکان متصل نمی‌شود که اکسیژن متصل می‌شود. بلکه، کربن دی‌اکسید با گروه‌های ترمینال-ان در چهار زنجیره گلوبین ترکیب می‌شود. اما به دلیل اثرات آلوستریک بر روی مولکول هموگلوبین، اتصال کربن دی‌اکسید میزان اکسیژن متصل شده را برای یک فشار جزئی مشخص از اکسیژن کاهش می‌دهد. کاهش اتصال به کربن دی‌اکسید در خون به دلیل افزایش سطوح اکسیژن به عنوان اثر هالدان شناخته می‌شود و در حمل کربن دی‌اکسید از بافت‌ها به شش‌ها اهمیت دارد. افزایش فشار جزئی کربن دی‌اکسید یا کاهش پی‌اچ باعث رهاسازی اکسیژن از هموگلوبین می‌شود که به این وضعیت اثر بور نیز گفته می‌شود.
فیزیولوژی > انتقال یون‌های هیدروژن

برخی از اکسی‌هموگلوبین‌ها اکسیژن خود را از دست می‌دهند و به دکسی‌هموگلوبین تبدیل می‌شوند. دکسی‌هموگلوبین بیشتر یون‌های هیدروژن را به خود جذب می‌کند زیرا نسبت به اکسی‌هموگلوبین، تمایل بسیار بیشتری به یون‌های هیدروژن دارد.
فیزیولوژی > دستگاه لنفاوی

مقالهٔ اصلی: دستگاه لنفاوی
در پستانداران، خون در تعادل با لنف است که به‌طور مداوم از طریق اولترافیلتراسیون کمانی در بافت‌ها از خون تشکیل می‌شود. لنف توسط یک سیستم از عروق لنفاوی کوچک جمع‌آوری شده و به سمت مجرای سینه‌ای هدایت می‌شود، که به سیاهرگ زیرترقوه‌ای چپ تخلیه می‌شود، جایی که لنف دوباره به گردش خون سیستمیک ملحق می‌شود.
فیزیولوژی > تنظیم دمایی

گردش خون گرما را در سرتاسر بدن حمل می‌کند و تنظیمات این جریان بخش مهمی از تنظیم دمایی است. افزایش جریان خون به سطح بدن (مانند زمانی که هوا گرم است یا در حین ورزش شدید) باعث گرم‌تر شدن پوست می‌شود که منجر به افزایش سرعت از دست دادن گرما می‌گردد. در مقابل، زمانی که دمای خارجی پایین است، جریان خون به اندام‌های انتهایی و سطح پوست کاهش می‌یابد تا از دست دادن گرما جلوگیری شود و خون به‌صورت انتخابی به عضوهای مهم بدن گردش می‌کند.
فیزیولوژی > نرخ جریان

نرخ جریان خون بین عضوهای مختلف بسیار متفاوت است. کبد بیشترین تأمین خون را دارد با جریان تقریبی ۱۳۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه. کلیه و مغز به ترتیب عضوهای دوم و سوم در تأمین خون هستند که به ترتیب ۱۱۰۰ میلی‌لیتر در دقیقه و حدود ۷۰۰ میلی‌لیتر در دقیقه خون دریافت می‌کنند.
نرخ‌های نسبی جریان خون به ازای هر ۱۰۰ گرم بافت نیز متفاوت است. بافت‌های کلیه، غده فوق کلیوی و تیروئید به ترتیب در رتبه‌های اول، دوم و سوم از نظر تأمین خون قرار دارند. این تفاوت‌ها به نیازهای متابولیک و عملکردی خاص هر عضو بستگی دارد.
فیزیولوژی > عملکردهای هیدرولیک

محدودیت جریان خون همچنین می‌تواند در بافت‌های خاص به کار رود تا باعث پر شدن خون شود و منجر به نعوظ آن بافت شود؛ نمونه‌هایی از این موارد شامل بافت نعوظی در آلت نری و کلیتوریس است.
یک مثال دیگر از عملکرد هیدرولیکی، عنکبوت‌های جهنده است که در آن خون تحت فشار به پاها ورود می‌کند و باعث می‌شود آن‌ها صاف شوند تا برای یک پرش قوی آماده شوند، بدون نیاز به پاهای عضلانی بزرگ. این نوع مکانیک به عنکبوت این امکان را می‌دهد که به‌طور مؤثر و سریع حرکت کند.
رنگ

مقالهٔ اصلی: هموگلوبین
هموگلوبین عامل اصلی تعیین رنگ خون (هموکروم) است. هر مولکول هموگلوبین دارای چهار گروه هِم است و تعامل آن‌ها با مولکول‌های مختلف رنگ دقیق را تغییر می‌دهد. خون سرخرگی و خون مویرگی رنگ قرمز روشن دارد، زیرا اکسیژن رنگ قرمز قوی‌تری به گروه هِم می‌دهد. خون بدون اکسیژن، که در سیاهرگ‌ها وجود دارد، رنگ تیره‌تری از قرمز دارد و در هنگام اهدای خون و گرفتن نمونه‌های خونی سیاهرگی قابل مشاهده است. این امر به دلیل طیف نوری است که هموگلوبین بین حالت‌های اکسیژن‌دار و بدون اکسیژن جذب می‌کند.
در مسمومیت با کربن مونوکسید، خون به رنگ قرمز روشن در می‌آید زیرا کربن مونوکسید باعث تشکیل کربوکسی هموگلوبین می‌شود. در مسمومیت با سیانور، بدن نمی‌تواند از اکسیژن استفاده کند، بنابراین خون سیاهرگی همچنان اکسیژنه می‌ماند و این امر رنگ قرمز را افزایش می‌دهد. برخی شرایطی که بر گروه‌های هِم موجود در هموگلوبین تأثیر می‌گذارند می‌توانند موجب ظهور رنگ آبی در پوست شوند – که به آن کبودی گفته می‌شود. اگر هِم اکسیده شود، مثیموگلوبین تشکیل می‌شود که رنگ قهوه‌ای‌تری دارد و نمی‌تواند اکسیژن را حمل کند. در حالت نادر سولف هموگلوبین، هموگلوبین سرخرگی به‌طور جزئی اکسیژن‌دار می‌شود و ظاهری تیره قرمز با رنگ آبی دارد.
رگ‌های خونی نزدیک به سطح پوست به دلایل مختلفی آبی به نظر می‌رسند. با این حال، عواملی که به این تغییر در درک رنگ کمک می‌کنند به خواص پردازش نور پوست و پردازش ورودی بصری توسط قشر بینایی مربوط می‌شوند، نه به رنگ واقعی خون وریدی.
سقنقورها در جنس پراسینوهاما دارای خون سبز هستند که به دلیل تجمع محصول زائد بیلیوردین ایجاد می‌شود.
اختلالات > پزشکی عمومی

اختلالات حجم
آسیب می‌تواند منجر به از دست دادن خون از طریق خون‌ریزی شود. یک بزرگسال سالم می‌تواند تقریباً ۲۰٪ از حجم خون (۱ لیتر) را قبل از شروع اولین علامت، یعنی بی‌قراری، از دست بدهد و ۴۰٪ از حجم (۲ لیتر) قبل از بروز شوک. ترومبوسیت‌ها برای لخته‌سازی خون و تشکیل لخته‌های خونی که می‌تواند خون‌ریزی را متوقف کند، اهمیت دارند. آسیب به اعضای داخلی یا استخوان‌ها می‌تواند منجر به خون‌ریزی داخلی شود که گاهی اوقات می‌تواند شدید باشد.
دهیدراتاسیون می‌تواند حجم خون را با کاهش محتوای آب خون کاهش دهد. این موضوع به ندرت می‌تواند منجر به شوک شود (به جز در موارد بسیار شدید) اما ممکن است منجر به افت فشار خون ارتواستاتیک و سنکوپ شود.
اختلالات گردش خون
شوک به عدم پرفیوژن مؤثر بافت‌ها اشاره دارد و می‌تواند ناشی از شرایط متنوعی شامل از دست دادن خون، عفونت و خروجی ضعیف قلب باشد.
تصلب شرایین جریان خون را از طریق سرخرگ‌ها کاهش می‌دهد، زیرا آتروم سرخرگ‌ها را پوشش داده و آنها را باریک می‌کند. پیشرفت آتروم با افزایش سن بیشتر می‌شود و می‌تواند تحت تأثیر چندین عامل مانند سیگار کشیدن، فشار خون بالا، چربی‌های اضافی در گردش (هیپرلیپیدمی) و دیابت رو به وخامت بگذارد.
لخته‌سازی می‌تواند منجر به تشکیل ترومبوز شود که ممکن است رگ‌ها را مسدود کند.
مشکلات با ترکیب خون، عمل پمپاژ قلب یا باریک شدن رگ‌ها می‌تواند پیامدهای فراوانی داشته باشد که شامل هیپوکسی (کمبود اکسیژن) بافت‌های تأمین شده است. اصطلاح ایسکمی به بافت‌هایی اطلاق می‌شود که با خون به‌طور ناکافی پرفیوژن می‌شوند و انفارکتوس به مرگ بافت (نکروز) اشاره دارد که می‌تواند هنگام مسدود شدن یا ناکافی بودن تأمین خون رخ دهد.
اختلالات > هماتولوژیک

همچنین ببینید: خون‌شناسی
کم‌خونی
کمبود توده سلول‌های قرمز (کم‌خونی) می‌تواند ناشی از خونریزی، اختلالات خونی مانند تالاسمی یا کمبودهای تغذیه‌ای باشد و ممکن است نیاز به یک یا چندین انتقال خون داشته باشد. کم‌خونی همچنین می‌تواند به علت یک اختلال ژنتیکی باشد که در آن سلول‌های قرمز خون به‌طور مؤثری عمل نمی‌کنند. برای تأیید کم‌خونی، می‌توان از آزمایش خون استفاده کرد؛ اگر مقدار هموگلوبین در مردان کمتر از ۱۳٫۵ گرم در دسی‌لیتر و در زنان کمتر از ۱۲٫۰ گرم در دسی‌لیتر باشد، این وضعیت تأیید می‌شود. چندین کشور دارای بانک‌های خون برای تأمین تقاضا برای خون قابل انتقال هستند. فردی که انتقال خون دریافت می‌کند، باید دارای گروه خونی سازگار با اهداکننده باشد.
کم‌خونی داسی‌شکل
اختلالات تکثیر سلول
لوسمی یک گروه از سرطان‌ها است که تأثیر بر بافت‌ها و سلول‌های خون‌ساز دارد.
تولید بیش از حد غیرسرطانی سلول‌های قرمز (پلی‌سیتمی ورا) یا پلاکت‌ها (ترومبوسیتوز ضروری) ممکن است پیش‌سرطانی باشد.
سندرم‌های میلودیسپلاستیک شامل تولید ناکافی یک یا چند خط سلولی است.
اختلالات لخته‌سازی
هموفیلی یک بیماری ژنتیکی است که باعث اختلال در یکی از مکانیزم‌های لخته‌سازی خون می‌شود. این وضعیت می‌تواند موجب شود که جراحات ناچیز به تهدیدی برای زندگی تبدیل شوند، اما بیشتر اوقات منجر به خونریزی مفصلی یا همارتروز می‌شود که می‌تواند ناتوان‌کننده باشد
پلاکت‌های غیر مؤثر یا ناکافی همچنین می‌توانند منجر به اختلال انعقاد خون (اختلالات خونریزی) شوند.
وضعیت هیپرکواگولابیلیته (ترومبوفیلی) ناشی از نقص در تنظیم عملکرد پلاکت یا عوامل انعقادی است و می‌تواند باعث ترومبوز شود.
اختلالات عفونی خون
خون یک ناقل مهم عفونت است. ویروس اچ‌آی‌وی که عامل بیماری ایدز است، از طریق تماس با خون، مایع منی یا سایر ترشحات بدنی شخص آلوده منتقل می‌شود. هپاتیت بی و سی عمدتاً از طریق تماس با خون منتقل می‌شوند. به دلیل عفونت‌های منتقل‌شده از خون، اشیاء آلوده به خون به عنوان خطر زیستی تلقی می‌شوند.
عفونت باکتریایی خون به نام باکتریمی یا سپتیسمی است. عفونت ویروسی به عنوان ویروسمی شناخته می‌شود. مالاریا و تریپانوزومیاز نیز از عفونت‌های انگلی منتقل‌شده از خون هستند.
اختلالات > مسمومیت با کربن منوکسید

مقالهٔ اصلی: مسمومیت با کربن منوکسید
موادی غیر از اکسیژن می‌توانند به هموگلوبین متصل شوند و در برخی موارد، این امر می‌تواند آسیب‌های غیرقابل برگشتی به بدن وارد کند. به عنوان مثال، کربن منوکسید به شدت خطرناک است هنگامی که از طریق شش‌ها و از طریق استنشاق به خون منتقل می‌شود، زیرا کربن منوکسید به‌طور غیرقابل برگشتی به هموگلوبین متصل شده و کربوکسی هموگلوبین تشکیل می‌دهد. این اتفاق باعث می‌شود که هموگلوبین کمتری برای اتصال به اکسیژن آزاد باشد و به همین دلیل، مولکول‌های کمتری از اکسیژن در سراسر خون منتقل شوند. این می‌تواند به تدریج منجر به خفگی شود. آتش‌سوزی در یک اتاق بسته با تهویه نامناسب خطر بسیار بزرگی دارد، زیرا می‌تواند باعث تجمع کربن منوکسید در هوا شود. همچنین برخی از منوکسید کربن‌ها هنگام سیگار کشیدن به هموگلوبین متصل می‌شوند.
درمان‌ها > انتقال خون

اطلاعات بیشتر: انتقال خون
خون برای انتقال به بیماران، از اهداکنندگان انسانی از طریق اهدای خون جمع‌آوری می‌شود و در یک بانک خون ذخیره می‌شود. انواع مختلفی از گروه‌های خونی در انسان‌ها وجود دارد که مهم‌ترین آنها سیستم گروه خونی ABO و عامل ارهاش هستند. انتقال خون از یک گروه خونی غیرقابل سازگار می‌تواند عوارض شدید و گاهی کشنده‌ای ایجاد کند، بنابراین برای اطمینان از انتقال یک محصول خونی سازگار، انجام تست‌های همسانی ضروری است.
علاوه بر خون، سایر محصولات خونی که به صورت وریدی تجویز می‌شوند شامل پلاکت‌ها، پلاسما، کریوپرسیپیتیت و کنسانتره‌های خاص عوامل انعقادی می‌باشند.
درمان‌ها > تجویز داخل وریدی

داروهای مختلفی (از آنتی‌بیوتیک‌ها تا شیمی‌درمانی) به صورت وریدی تجویز می‌شوند، زیرا به راحتی یا به‌طور کامل از طریق دستگاه گوارش جذب نمی‌شوند.
پس از از دست دادن شدید خون، آماده‌سازی‌های مایعی که به‌طور کلی به آنها گشادکننده‌های پلاسما گفته می‌شود، می‌توانند به صورت وریدی تجویز شوند. این گشادکننده‌ها می‌توانند شامل محلول‌های نمکی (مانند سدیم کلرید، پتاسیم کلرید، کلسیم کلرید و غیره) در غلظت‌های فیزیولوژیک یا محلول‌های کلوئیدی مانند دکستران‌ها، آلبومین سرم انسانی یا پلاسمای یخ‌زده تازه باشند. در این شرایط اضطراری، استفاده از گشادکننده پلاسما به عنوان یک روش نجات‌دهنده مؤثرتر از انتقال خون است، زیرا متابولیسم گلبول‌های قرمز خون تلقیح‌شده بلافاصله بعد از انتقال خون از سر گرفته نمی‌شود و زمان می‌برد تا عملکرد آنها به حالت عادی برگردد.
درمان‌ها > فصد

مقالهٔ اصلی: فصد
در پزشکی مدرن مبتنی بر شواهد، فصد در مدیریت چند بیماری نادر، از جمله هموکروماتوز و پلی‌سیتمی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این حال، فصد و استفاده از زالو در قرن نوزدهم به عنوان روش‌های غیرمعتبر و رایج به کار گرفته می‌شد، زیرا بسیاری از بیماری‌ها به اشتباه به عنوان نتیجه‌ای از افراط در خون‌داری شناخته می‌شدند، بر اساس اصول پزشکی بقراطی.
تاریخچه > طب کلاسیک یونانی

سیستم شوخ‌طبعی یونان باستان، که چهار مایع بدنی متمایز مرتبط با خلق و خوی متفاوت را فرض می‌کرد، توسط رابین فاهرئوس، پزشک سوئدی، بر اساس مشاهده لخته شدن خون در یک ظرف شفاف پیشنهاد شده است. هنگامی که حدود یک ساعت دست نخورده باقی بماند، چهار لایه مشخص در خون گرفته شده تشکیل می‌شود: لخته تیره در پایین (صفرای سیاه)، به دنبال آن گلبول‌های قرمز خون (خون)، سپس یک لایه سفید رنگ از گلبول‌های سفید (بلغم). و در نهایت یک لایه سرمی زرد شفاف در بالا (صفرای زرد).
تاریخچه > انواع گروه خونی

سیستم گروه خونی ABO در ابتدا توسط کارل لندشتاینر در سال ۱۹۰۰ کشف شد. یان یانسکی بعداً در سال ۱۹۰۷ خون را به چهار نوع (A, B، AB و O) طبقه‌بندی کرد، طبقه‌بندی که امروزه همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سال ۱۹۰۷، اولین انتقال خون با استفاده از سیستم ABO برای پیش‌بینی سازگاری انجام شد. اولین تزریق غیر مستقیم در ۲۷ مارس ۱۹۱۴ انجام شد. فاکتور Rhesus در سال ۱۹۳۷ شناسایی شد.
هموگلوبین، یک پروتئین کرویسبز = گروه‌های همقرمز و آبی = زیرواحدهای پروتئین
یک تصویر میکروسکوپ الکترونی روبشی (اس‌ای‌ام) از یک گلبول قرمز معمولی (چپ)، یک پلاکت (وسط) و یک گلبول سفید (راست)
انواع گلبول‌های قرمز مهره‌داران، اندازه‌گیری در میکرومتر
گلبول‌های قرمز قورباغه ۱۰۰۰ برابر بزرگ شده
گلبول‌های قرمز قورباغه ۱۰۰۰ برابر بزرگ شده
گلبول‌های قرمز خروس ۱۰۰۰ برابر بزرگ شده
گلبول‌های قرمز انسان ۱۰۰۰ برابر بزرگ شده
گردش خون در قلب انسان
منحنی اشباع هموگلوبین پایه. این منحنی در اسیدیته بالاتر (بیشتر شدن کربن دی‌اکسید حل‌شده) به سمت راست جابه‌جا می‌شود و در اسیدیته پایین‌تر (کمتر شدن کربن دی‌اکسید حل‌شده) به سمت چپ جابه‌جا می‌شود.
خون مویرگی ناشی از خونریزی انگشت
خون سیاهرگی جمع‌آوری شده در هنگام اهدای خون
آنتونیوس وان دن بروک

| آنتونیوس وان دن بروک | آنتونیوس وان دن بروک |
| --- | --- |
زادهٔ: ۴ مهٔ ۱۸۷۰ زوترمیر،
درگذشت: ۲۵ اکتبر ۱۹۲۶ (۵۶ سال) Bilthoven
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): فیزیک
 :  
آنتونیوس وان دن بروک (به هلندی: Antonius van den Broek)؛ زاده ۴ مهٔ ۱۸۷۰ درگذشته ۲۵ اکتبر ۱۹۲۶) یک فیزیک‌دان اهل هلند بود.
مانع (مجموعه تلویزیونی)

| مانع (مجموعه تلویزیونی) | مانع (مجموعه تلویزیونی) |
| --- | --- |
ژانر: درام
سازنده: دانیل اسیخا
بازیگران:  اوناش اوگالده  اولیویا مولینا  دانیل ایبانیس  الئونورا وکسلر  لونا فولخنسیو 
کشور سازنده: اسپانیا
زبان اصلی: اسپانیایی
شمار فصل‌ها: ۱
شمار قسمت‌ها: ۱۳
تولید: تولید
مدت: ۵۰ دقیقه
تولیدکننده‌ها:  آترس‌مدیا  گود مود 
پخش: پخش
انتشار اولیه: ۱۹ ژانویه ۲۰۲۰ (۲۰۲۰-01-۱۹)
مانع (اسپانیایی: La valla‎) یک مجموعه تلویزیونی اسپانیای درام پادآرمان‌شهر به کارگردانی دانیل اسیخا است. از بازیگران آن می‌توان به اوناش اوگالده، دانیل ایبانیس، الئونورا وکسلر و اولیویا مولینا اشاره کرد. این مجموعه تلویزیونی در سپتامبر ۲۰۲۰ به‌صورت بین‌المللی توسط نتفلیکس منتشر شد.
فوزیه

فوزیه بنت فواد (به عربی: فوزیة بنت فؤاد الأول؛ ۱۴ آبان ۱۳۰۰ – ۱۱ تیر ۱۳۹۲) که با نام فوزیه پهلوی نیز شناخته می‌شد؛ شاهدخت مصر، دختر پادشاه مصر فؤاد یکم و ملکه مصر نازلی صبری، خواهر فاروق یکم پادشاه ماقبل آخر مصر، ملکهٔ ایران و نخستین همسر محمدرضا پهلوی بود. وی در دوران پادشاهی پهلوی با عناوین سلطنتی علیاحضرت ملکه فوزیه پهلوی (۱۳۲۰–۱۳۲۷) و والاحضرت شاه‌دُخت فوزیه (۱۳۱۷–۱۳۲۰ و ۱۳۲۷-۱۳۵۷) خطاب می‌شد. وی به عنوان خواهر ملک فاروق و همسر محمدرضاشاه، از اعضای ارشدِ خانواده‌های سلطنتی ایران و مصر بود. فوزیه در مطبوعات و رسانه‌ها به عنوان ملکه غمگین مشهور بود.
تبار و تولد

فوزیه در ۵ نوامبر ۱۹۲۱ در کاخ راس التین در اسکندریه چشم به جهان گشود. وی بزرگ‌ترین دختر ملک فؤاد یکم و همسر دومش نازلی صبری بود. فوزیه شهروند مصر ولی از تبار چرکسی، آلبانیایی و فرانسوی بود. او از دودمان پادشاهی محمدعلی پاشا بود. خاندان محمدعلی از تبار آلبانیایی بودند که در زمان فرمان‌روایی عثمانیها در مصر به مدارج بالا رسیدند.پرنسس فوزیه تحصیل کرده سوئیس بود و به زبانهای انگلیسی و فرانسه علاوه بر عربی مسلط بود. او از نظر زیبایی اغلب با ستاره‌هایی مثل ویوین لی و هدی لامار مقایسه می‌شد. در همان سالها که فوزیه ملکه ایران بود، مجله آمریکایی تایم فوزیه را زیباترین زن جهان نامید.
ازدواج فوزیه و محمدرضا پهلوی

مقالهٔ اصلی: فوزیه و محمدرضا پهلوی
ازدواج او با محمدرضا به هنگام ولیعهدی او در تاریخ ۱۵ مارس ۱۹۳۹ (۲۴ اسفند ۱۳۱۷) که سالروز تولد رضاشاه نیز بود، در قاهره انجام گرفت. گفته می‌شود که این ازدواج را مصطفی کمال آتاترک به رضاشاه پیشنهاد کرده است. پس از برگشت از ماه عسل، مراسم ازدواج در تهران نیز تکرار شد. این ازدواج در ابتدا مغایر اصل ۳۷ قانون اساسی مشروطه بود که بر طبق آن، ملکهٔ ایران باید ایرانی‌الاصل باشد. به همین دلیل، مجلس ایران قانونی را از تصویب گذراند که فوزیه را «ایرانی‌الاصل» اعلام می‌کرد.
مراسم ازدواج در مصر با حضور خانواده سلطنتی در کاخ عابدین برگزار شد و در تهران با حضور رضاشاه و ملکه نازلی مادر عروس، در محل سفارت مصر مراسم دیگری برگزار شده و همچنین جشن بزرگی با حضور فرستادگان کشورهای خارجی برپا شد.
فوزیه در دوران ولیعهدی محمدرضا پهلوی به مدت یک سال همراه با همسرش در کاخ مرمر تهران اقامت داشتند. دو سال بعد محمدرضا جانشین پدرش رضاشاه شد. فوزیه از سال ۱۹۳۹ تا سال ۱۹۴۱، شاهدخت سلطنتی ایران بود که پس از به سلطنت رسیدن شوهرش محمدرضا پهلوی، ملکه ایران شد. وی تنها ملکه از دودمان پهلوی بود که این لقب را به عنوان همسر ولیعهد دارا بود.
پس از مرگ رضاشاه در ۱۳۲۳، روابط سرد میان این زوج هم به سرعت رو به تیرگی نهاد. حاصل ازدواج محمدرضا با فوزیه دختری به اسم شهناز بود که در سال ۱۳۱۹ متولد شد. ملکه فوزیه، ایران را در خرداد ۱۳۲۴ ترک کرد و همان سال تصمیم خود مبنی بر درخواست طلاق را به اطلاع دربار رساند. محمدرضاشاه تمام تلاش خود را برای بازگرداندن ملکه فوزیه به ایران انجام داد، از جمله اینکه در نامه‌ای که به ملکه نوشته بود تعهد کرد که در صورت بازگشت ملکه فوزیه و با درخواست او، مادرش تاج‌الملوک آیرملو و خواهرش اشرف پهلوی را از ایران خارج خواهد کرد اما فوزیه همچنان راضی به برگشت نشد. پس از ۳ سال و نیم که تمام تلاش های شاه برای بازگرداندن ملکه، با شکست مواجه شد، در نهایت در آبان ماه ۱۳۲۷ ثبت رسمی طلاق در ایران و مصر انجام شد.
ملکهٔ ایران

فوزیه زمانی که به ایران آمد و عضوی از خانواده سلطنتی ایران شد، پس از مدت کوتاهی فعالیت‌های اجتماعی خود را آغاز کرد، اما این فعالیت‌ها بخاطر همزمان شدن با آغاز جنگ جهانی دوم تحت پوشش وسیع رسانه‌ها قرار نگرفت. از فعالیت‌های اجتماعی فوزیه می‌توان به ایجاد بنیاد خیریه فوزیه پهلوی، ریاست جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران (صلیب سرخ ایران)، بنیانگذاری انجمن حمایت از کودکان، بنیانگذاری بنگاه حمایت مادران و نوزادان، حمایت از تحصیل بانوان و تأسیس و فعالیت مدارس دخترانه و حمایت از هنر و صنایع دستی ایران اشاره کرد.
وی مورد اعتماد و علاقه شدید پدرشوهرش، رضاشاه پهلوی بود. به طوری که اغلب به درخواست رضاشاه در مذاکرات خصوصی و مهم سیاسی به عنوان مترجم حاضر میشد. رضاشاه بدون وی سر میز غذا حاضر نمیشد و علاقه داشت تا فوزیه در جریان امور سیاسی و حکومتی کشور قرار گیرد. او از فوزیه میخواست تا لطیفه هایی که در مجله های فرانسوی و انگلیسی خوانده را برای او تعریف کند و با شنیدن لطیفه ها خنده بسیار میکرد.
دومین ازدواج

بعد از آن فوزیه در ۲۸ مارس ۱۹۴۹ با سرهنگ اسماعیل حسین شیرین‌بک وزیر دفاع و فرمانده نیروی دریایی سابق مصر و از بستگان خود در قاهره ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو فرزند به نام‌های نادیا و حسین بود. با کودتای ضد سلطنتی ۱۹۵۲ در مصر، عنوان شاهزادگی از فوزیه گرفته و ثروتش نیز مصادره شد اما او همچنان در میان مردم با عنوان احترام‌آمیز شاهدخت فوزیه خوانده می‌شد. او پس از آن حاضر به ترک کشورش نشد و به همراه همسرش در اسکندریه زندگی می‌کرد. فوزیه هیچ‌گاه در مورد دوران ملکه بودنش مصاحبه‌ای نکرد و خاطراتش را منتشر نکرد.
مرگ

سرانجام فوزیه در ۱۱ تیر ۱۳۹۲ در سن ۹۱ سالگی بر اثر کهولت سن در اسکندریه مصر درگذشت و در شهر قاهره به خاک سپرده شد. او مسن‌ترین عضو خاندان محمدعلی پاشا بود که در مصر زندگی می‌کرد.
یادمان‌ها

در شهر تهران یکی از میدان‌های مرکزی شهر به نام وی (میدان فوزیه) نامیده شد که پس از جدایی او از محمدرضاشاه پهلوی به «میدان شهناز» و پس از انقلاب به میدان امام حسین تغییر نام یافت. این میدان در میان مردم همچنان به میدان فوزیه مشهور است.
همچنین بنگاه حمایت از زنان باردار و کودکان (با نام ثانویه بنگاه حمایت مادران و نوزادان) توسط فوزیه در زمان ملکه بودنش بنیان‌گذاری شده‌است.
بنگاه‌های حمایتی و نهادهای خیریه در ایران از آثار ملکه فوزیه است و اولین بنگاه‌ها و نهادهای خیریه در ایران توسط ملکه فوزیه بنیان‌گذاری شده‌است.
در رسانه

تابحال شخصیت فوزیه در آثار سینمایی، تلویزیونی و ادبیاتی متعددی ترسیم یا به آن اشاره شده‌است.
در رسانه > آثار نمایشی

| سال تولید | سریال | بازیگر | فرم | محصول |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۲۴ | آخرین شاه |  | سریال | نتفلیکس |
| ۱۴۰۱ | عروس مصری | - | مستند | ایران |
| ۲۰۲۲ | عزیز | ایمان البانی | سریال | ترکیه |
| ۱۴۰۰ | خاتون | - | سریال | ایران |
| ۱۳۹۴ | معمای شاه | حدیث فولادوند | سریال | ایران |
| ۱۳۹۱ | کلاه پهلوی |  | سریال | ایران |
| ۲۰۱۰ | ملکه در تبعید | مونا هلا | سریال | مصر |
| ۲۰۰۸ | ملک فاروق | مونا هلا | سریال | مصر |
:
در رسانه > کتاب‌ها

| نام کتاب | نویسنده | محصول |
| --- | --- | --- |
| فوزیه ؛ حکایت تلخکامی ، قصه جدایی | خسرو معتضد | ایران |
| شهناز پهلوی ؛ روایت دل‌سوختگی ، گزند دل‌بستگی | خسرو معتضد | ایران |
| رمان عاشقیت در قاهره | امیرحسن چهلتن | آلمان |
| تاج‌های زنانه | خسرو معتضد | ایران |
| همسران شاه | بهرام افراسیابی | ایران |
| فوزیه ، ملکه غمگین | مجله الموعد (ترجمه فرامرز فرامرزی) | لبنان |
| ملکه فوزیه در دربار دو پهلوی | سعید قانعی | ایران |
| شادکامان کاخ مرمر | خسرو معتضد | ایران |
| ناکامان کاخ سعدآباد | خسرو معتضد | ایران |
| فوزیه به روایت دیگران | سنا انصاری | ایران |
| معمای فوزیه : افشای اسرار طلاق در دربار مصر | کریم ثابت | مصر |
| آن‌سوی دیوار کاخ سلطنتی | خسرو معتضد | ایران |
:
نگارخانه

مدال یادبود ازدواج محمدرضا شاه و ملکه فوزیه - اردیبهشت ۱۳۱۸ - این مدال در کاخ صاحبقرانیه در مجموعه کاخ موزه نیاوران نگهداری می‌شود.
از راست: محمدرضا پهلوی، ملکه نازلی، رضاشاه پهلوی و فوزیه
عکس گرفته شده از فوزیه توسط سسیل بیتون در کاخ مرمر، تهران
فوزیه به همراه برادرش ملک فاروق و سه خواهرش به نام‌های فائزه، فائقه، و فتحیه
فوزیه و شوهر دومش، اسماعیل شیرین
فوزیه در کنار همسرش محمدرضا پهلوی و دخترشان شهناز پهلوی