stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کار پاره‌وقت

رفتگری و پاکبانی که اکثرا نیروی ازاد پاره وقت هستند[نیازمند منبع]
شغل پاره وقت نوعی از استخدام است که ساعات کمتری در هفته نسبت به کار تمام وقت دارد. این افراد به صورت شیفتی کار می‌کنند. جابجایی‌ها اغلب چرخشی هستند. اگر کارگران معمولاً کمتر از ۳۰ ساعت در هفته کار کنند، به عنوان شاغلان پاره وقت در نظر گرفته می‌شوند. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی کار، تعداد کارگران پاره وقت در ۲۰ سال گذشته در اکثر کشورهای توسعه یافته به استثنای ایالات متحده از یک چهارم به نیمی افزایش یافته‌است. دلایل زیادی برای کار پاره وقت وجود دارد، از جمله؛ تمایل به انجام این کار، کاهش ساعات کاری توسط کارفرما یا ناتوانی در یافتن شغل تمام وقت. کنوانسیون ۱۷۵ سازمان بین‌المللی کار می‌خواهد تا با کارگران پاره‌وقت به‌سان کارگران تمام وقت برخورد شود.
یادکرد

1 2  "Inclusive Labour Markets, Labour Relations and Working Conditions Branch (INWORK) (INWORK)" (PDF).
↑  ILO Part Time Work Convention No 175 بایگانی‌شده  در ۲۰۰۴-۰۱-۱۳ توسط کتابخانه کنگره بایگانی‌های اینترنت
سلین (سروآباد)

مکان
| سلین | سلین |
| --- | --- |
روستا: روستا
محل : محل 
سلین: سلین
مختصات: ۳۵°۱۳′۳۲″شمالی ۴۶°۱۹′۲۲″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۲۵۵°شمالی ۴۶٫۳۲۲۷°شرقی﻿ / 35.2255; 46.3227: مختصات: ۳۵°۱۳′۳۲″شمالی ۴۶°۱۹′۲۲″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۲۵۵°شمالی ۴۶٫۳۲۲۷°شرقی﻿ / 35.2255; 46.3227
استان: کردستان
شهرستان: سروآباد
بخش: بخش اورامان
دهستان: شالیار
بنیان‌گذاری: هزار سال پیش
جمعیت: ۷۲۳ نفر (سرشماری ۹۵)
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۸۷۳۴۸۶
روستای سلین ، روستایی از توابع بخش اورامان شهرستان سروآباد در استان کردستان ایران است.
روستای سلین، از توریستی ترین و زیباترین روستاهای منطقه هورامانات کردستان، از نظر دسترسی به دریاچه زیبای رود سیروان است . روستای سلین بر حاشیه دریاچه سیروان ( دریاچه پشت سد داریان ) ، در منتها الیه غربی این دریاچه قرار گرفته است .
جمعیت

این روستا در دهستان شالیار قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۹۱۰ نفر (۱۹۴خانوار) بوده‌است.
کمال‌الدین حیدروف

| کمال‌الدین حیدروف Kəmaləddin Heydərov | کمال‌الدین حیدروف Kəmaləddin Heydərov |
| --- | --- |
وزیر حوادث غیرمترقبه: وزیر حوادث غیرمترقبه
متصدی: متصدی
آغاز به کار  فوریه سال ۲۰۰۶: آغاز به کار  فوریه سال ۲۰۰۶
رئیس‌جمهور: الهام علی‌اف
پس از: وظیفه تازه تأسیس
رئیس کمیته دولتی گمرک جمهوری آذربایجان: رئیس کمیته دولتی گمرک جمهوری آذربایجان
دوره مسئولیت سال ۱۹۹۵ – ۶ فوریه سال ۲۰۰۶: دوره مسئولیت سال ۱۹۹۵ – ۶ فوریه سال ۲۰۰۶
رئیس‌جمهور: حیدر علی‌اف، الهام علی‌اف
پیش از: آیدین علی‌اف
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۶۱ ‏(۶۳ سال) جمهوری خودمختار نخجوان، آذربایجان شوروی
خدمات نظامی: خدمات نظامی
درجه: ژنرال
کمال‌الدین حیدروف (به ترکی آذربایجانی:  Kəmaləddin Heydərov) سیاستمدار اهل جمهوری آذربایجان و وزیر حوادث غیرمترقبه این کشور می‌باشد.
زندگی‌نامه

کمال‌الدین حیدورف در ۱۵ ژوئیه سال ۱۹۶۱ در روستای چشمه‌به‌سر شهرستان بابک جمهوری خودمختار نخجوان شوروی سابق زاده شد. در سال ۱۹۷۸، به مدرسه شماره ۱ نخجوان رفت. وی دانش‌آموخته رشته اکتشافات زمین‌شناسی از دانشگاه دولتی آذربایجان (۱۹۸۴) است. بعداً در دانشگاه آذربایجان مجدداً در مقطع لیسانس به تحصیل پرداخت.
وی در سال ۱۹۷۸، فعالیت شغلی خود را در «شرکت نفت و گاز دریای خزر» آغاز کرد. در سال ۱۹۹۵، به ریاست کمیته دولتی گمرک جمهوری آذربایجان رسید. در سال ۲۰۰۶، به عنوان وزیر حوادث غیر مترقبه جمهوری آذربایجان منصوب شد.
آهگسازی

کمال‌الدین حیدروف چندین آهنگ با لقب «کمال» ساخته که از سوی آوازخوانان سرشناس آذربایجانی خوانده می‌شود. معروف‌ترین آن‌ها «نگران تویم» نام دارد، که برای خوندن آیگون کاظموا، خواننده نامی آذربایجانی ساخته‌است. این آهنگ را بعدها نصیبه عبداللهوا، خواننده اهل ازبکستان اجرا کرد.
انتشار اولین آلبوم موسیقی کمال تحت عنوان «ای کوه‌هایی که به شما اتکا کرده‌بودم» در سال ۲۰۰۹ رقم خورد که دربردارنده ۴ لوح فشرده بود. ترانه‌سرای دو آهنگ دخیل در این آلبوم لیلا علی‌اف و بقیه بابا وزیراغلو بود. بسیاری از این ترانه‌ها با خوانندگی آوازخوان معروف آذربایجانی همچون «فلورا کریم‌اوف»، عالیم قاسمف، «یالچون رضازاده»، «الهامه قلی‌اوا»، «زلفیه خانبابایوا»، آیگون کاظموا، «القار مرادف»، «آیگون بیگلر» و رؤیا در لوح‌های فشرده و دی‌وی‌دی ضبط شد.
استان خوزستان

مکان
| خوزستان | خوزستان |
| --- | --- |
منگره  شهرستان اندیمشک دشت سوسن ایذهقلعه شوشرودخانه مال‌آقا باغملکسازه‌های آبی شوشترپل سفید اهواز: منگره  شهرستان اندیمشک دشت سوسن ایذهقلعه شوشرودخانه مال‌آقا باغملکسازه‌های آبی شوشترپل سفید اهواز
fa (in English: Expected satiety): fa
مرکز: اهواز
شمار شهرستان‌ها: ۲۹
حکومت: حکومت
 • نوع: مرکز
 • استاندار: سید محمدرضا موالی‌زاده ‏
جمعیت (۱۳۹۵): ۴۷۱۰۵۰۹ نفر
منطقهٔ زمانی: +۳:۳۰
وبگاه: https://www.ostan-khz.ir/
خوزستان یک استان در جنوب‌غرب ایران است که جنوب آن در کرانهٔ خلیج فارس قرار دارد. گستره استان خوزستان ۶۴٬۰۵۷ کیلومتر مربع است و با جمعیتی برابر با ۴٬۷۱۰٬۵۰۹ نفر (۱۳۹۵) پنجمین استان پرجمعیت ایران می‌باشد. مرکز استان خوزستان در سال ۱۳۰۳ از شوشتر به اهواز منتقل شد و از آن زمان تا کنون مرکز این استان است.
استان خوزستان در همسایگی خلیج فارس و اروند رود قرار دارد. این استان در جایگاه راهبردی و ترانزیتی واقع شده است. خوزستان، پس از استان تهران، دارای بالاترین میزان تولید ناخالص در میان استان‌های ایران می‌باشد.
از دید تاریخی، خوزستان یکی از کهن‌ترین مناطق مسکونی فلات ایران است که پیشینهٔ زندگی انسان در آن به ۲٬۷۰۰ سال پیش از میلاد مسیح و شکل‌گیری تمدن عیلام در هزارهٔ سوم پیش از میلاد، بازمی‌گردد.
خوزستان از شمال با استان لرستان، شمال غرب با استان ایلام از شمال شرق و شرق با استان چهارمحال و بختیاری، از جنوب‌شرقی با استان کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب با استان بوشهر و خلیج فارس و از غرب با کشور عراق همسایه است.
استان خوزستان هم‌اکنون دارای ۱۸ نماینده در مجلس شورای اسلامی و ۶ نماینده در مجلس خبرگان رهبری می‌باشد. شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت ملی حفاری ایران، شرکت فولاد خوزستان، شرکت نورد و لوله اهواز و شرکت نفت و گاز اروندان در استان خوزستان مستقر هستند.
نام > نقشه‌های کهن

برگی از مسالک‌الممالک از ابواسحاق اصطخری که ۱۱۰۰ سال پیش، به‌نام خوزستان اشاره می‌کند.
نام خوزستان در نقشه‌ای از حمدالله مستوفی در نسخه‌ای از نزهةالقلوب
خوزستان در نقشه‌ای اثر ابن‌حوقل (قرن چهارم ه‍.ق)
خوزستان در نقشه‌ای اثر محمود کاشغری (سدهٔ ۱۱ م.)
نقشه‌ای از کاتب چلبی، جغرافیدانِ دوره صفویه که نقشهٔ ایران را کشیده و از خوزستان نام برده است.
نام خوزستان بر روی نقشهٔ ایران در اواخر دورهٔ صفویان و اوایل دورهٔ پادشاهی افشاریان، ترسیم شده توسط ابراهیم متفرقه
نقشه‌ای از رابرت کر پورتر در سال ۱۲۰۰ خورشیدی که نام خوزستان را ذکر کرده است.
نام > دوران هخامنشیان

خوزستان (به شکل صحیح تر، هوزیستان) یعنی سرزمین مردم هوزی. در سنگ‌نوشته‌های فارسی باستان مربوط به ۲۵۰۰ سال پیش، برای نامیدن سرزمین عیلام (یعنی جنوب‌غرب ایران امروز شامل خوزستان امروز) واژه‌های -ʰŪja و -ʰŪvja (اوجیا) به‌کار رفته است. این واژه‌ها ۲۴ بار در سنگ‌نوشته‌های داریوش بزرگ و یک‌بار در سنگ‌نوشته‌ای از خشایارشا ثبت شده‌ است. این واژهٔ -ʰŪja ، همان «هوزی» می باشد که به مرور زمان، تبدیل به خوزی شده است؛ و در اصل، یک صفت و به معنای «اهل سرزمین ʰŪja و -ʰŪvja» می باشد.
استرابون و پلینیوس از خوزستان به اسم اوکسی نام می‌برند. این استان با عیلامیان باستان و شوش کم و بیش مرتبط است. نام اهواز، شوش و هویزه منعکس‌کنندهٔ ساکنان این منطقه در زمان عیلامیان بوده است.
نام > دوران ساسانیان

نام خوزستان در فارسی میانه (پهلوی ساسانی) و نیز در پارتی (پهلوی اشکانی) به صورت hūğestān (یعنی هوجِستان) یا hūžestān (یعنی هوژِستان) آمده است. سریانی‌ها به آن بت هوزایه می‌گفتند.
بخشی از متنی پارتی بر روی دست‌نویس مانوی M 5569 که از زمان و مکان مرگ مانی می‌گوید و در سدهٔ سوم میلادی (سیصد سال پیش از اسلام) نوشته شده است:
آوانگاری به خطّ فارسی:
پَد چَفار سَخت، شَهرِوَر ماه، شَهرِوَر رُوژ، دُشَمبَت، اود اِیوَندَس ژَمان، اَندَر اَوِستام ای هوژِستان، اود شَهرِستان چِ بِیلاپاد، کَذ اَهراماد هُو پِدَر رُوشن …
آوانگاری به خطّ آوانگار بین‌المللی:
pad čafār saxt šahrewar māh, šahrewar rōž, dōšambat, ud ēwandas žamān, andar awestām ī hūžistān, ud šahrestān če bēlābād, kaδ ahrāmād hō pidar rōšn
برگردان فارسی:
چهار روز گذشته از شهریورماه، روزِ شهریور، روز دوشنبه، ساعت یازده، در استان خوزستان و در شهر بیلاباد (گندی‌شاپور) که پدر روشنایی (مانی) عروج کرد.
نام > دوران اسلامی

به گفتهٔ سوات سوجک در کتاب‌های تاریخ کلاسیک اسلامی، نام این استان، خوزستان بوده است. ابن حوقل جغرافی‌دان قرن ۱۰ میلادی در کتاب «صورت‌الارض» در فصلی جداگانه، این استان را همراه با نقشه توصیف می‌کند و یاقوت در سدهٔ ۱۳ میلادی در معجم البلدان جزئیاتی از خوزستان نوشته است.
ریچارد فرای در مورد خوزستان می‌نویسد: «خوزستان استانی ثروتمند و کم‌ارتفاع بود که دستِ کم به هفت کوره تقسیم می‌شد؛ بزرگ‌ترین جز آن هرمزداردشیر یا هرمزدشهر بود که عرب‌ها بدان سوق‌الاهواز می‌گفتند».
واژهٔ خوزستان به معنای سرزمین «خوزها» است و خوز را به صورت‌های «هوز» و «حوز»[نیازمند منبع] نیز می‌نوشته‌اند و جمع هوز در زبان عربی اهواز است که نام مرکز استان خوزستان است. ابن خردادبه (متوفای حدود ۳۰۰ ق) خوزستان را با همان اهواز یکی می‌داند و آنجا را سرزمینی وسیع، مشتمل بر هفت کوره برمی‌شمارد که با نام کور الاهواز می‌خواندش.
ابن خردادبه، نظر دیگری دربارهٔ نام اهواز دارد. او نه فقط اهواز بلکه کل موقعیت جغرافیایی خوزستان امروزی را اهواز می‌داند. خوزستان را با همان اهواز یکی می‌داند و آنجا را سرزمینی وسیع، مشتمل بر هفت کوره برمی‌شمارد و به آن اکوار الاهواز می‌گوید. سبب وجود همین هفت کوره در این سرزمین، عضدالدوله دیلمی، آنجا را اقلیم هفت حوزه نام‌گذارده تا آنجا که مقدسی در قرن چهارم هجری، از رواج این نام خبر داده و پیروی خود را از آن، اعلام می‌دارد. همچنین او یادآور می‌شود که برخی از این حوزه‌ها از میان رفته است.
نام > دوران اسلامی > در نوشته‌های دوران اسلامی

ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه و صفحه ۲۵۶ نوشته است: «و قیل آنه بلد من خوزستان؛ و لیس ذلک ببعید، غیر ان قول هرقل ملک الروم، حین هرب من انطاکیة الی قسطنطینیة، و التفت الی الشام و قال: «علیک السلام یا سوریة»، سلام مودع، لا یری آنه یرجع الیها ابداً، دلیل علی ان سورستان هی بلاد الشام.» (ترجمهٔ فارسی:گفته‌شده که (سورستان) بلد و شهری و قسمتی از خوزستان است و این سخن دور از صواب نیست ولی هنگامی که هرقل امپراتور رم هنگامی که از انطاکیه به قسطنطنیه می‌گریخت روی خود را به شام کرده و گفت سلام بر تو ای سوریه و این سلام، تودیع و خداحافظی کسی با توست که دیگر به تو بازنمی‌گردد پس گفتار قیصر رم دلیل بر آن است که سورستان شام است)
همچنین در صفحهٔ ۳۶۷:"... فی الثالث و العشرین، ذکران مارجیورجس الشهید، و هو جرجیس المقتول مرارا بألوان العذاب؛ و فی الرابع و العشرین، ذکران مارقوس صاحب الانجیل الثانی؛ و فی الخامس و العشرین، ذکران ایلیا الجاثلیق بخراسان؛ و فی السابع و العشرین، ذکران خریسطفوروس؛ و فی الثلاثین، ذکران شمعون بن صباعی الجاثلیق، المقتول بخوزستان مع من کان معه من النصاری. (ترجمهٔ فارسی: روز بیست و سوم ذکران مارجیورجس شهید است که به انواع عذاب چند مرتبه او را کشتند و روز بیست و چهارم ذکران مارقوس صاحب دومین انجیل است؛ و روز بیست و پنجم ذکران ایلیا جاثلیق خراسان است و روز بیست و هفتم ذکران خریسطفورس است و روز سی‌ام ذکران شمعون صباعی است که در خوزستان جاثلیق نصاری بوده و با دیگر مسیحیان که با او بودند کشته شد.)
ابوسعد سمعانی در ذکر مردم این منطقه و در بیان جغرافیا، بارها به نام‌های خوزستان و اهواز اشاره‌کرده است.
استخری در کتاب المسالک و الممالک، خوزستان را بین فارس و اصفهان و کرخه و لرستان می‌داند.
ابوعبدالله خوارزمی در نیمهٔ دوم قرن چهارم ه‍.ق در کتاب مفاتیح‌العلوم از خوزستان و زبانِ خوزی نام برده است.
در کتاب مروج الذهب (قرن چهارم هجری) نیز نام خوزستان به‌کار رفته است.
جغرافیا

استان خوزستان از شمال و شرق توسط رشته کوه‌های زاگرس احاطه شده است، با حرکت به سمت داخل استان از ارتفاع این کوه‌ها کاسته شده و جای خود را به تپه ماهورها می‌دهد. خوزستان شامل دو منطقه کوهستانی و جلگه‌ای است. دو پنجم کل مساحت این استان کوهستانی و سه پنجم آن جلگه‌ای می‌باشد. کوه چو، زردکوه، شاویش، آب‌بندان، مامازاد، کوه سیاه و کوه چال، از جمله کوه‌های خوزستان هستند. جلگه خوزستان شیب کمی دارد و در برخی از نقاط آن گنبدهای نمکی موجود است که نقش عمده‌ای در شور کردن زمینها و آب‌ها دارد.
جغرافیا > رودها

خوزستان پرآب‌ترین استان ایران است. پنج رود بزرگ که از زاگرس سرچشمه می‌گیرند، زمینهای جلگه خوزستان را سیراب کرده و به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم، به خلیج فارس می‌ریزند. کارون بزرگ‌ترین این رودها، بزرگ‌ترین رودخانه ایران است، این رود که از کوه‌های زاگرس مرکزی سرچشمه می‌گیرد، در جنوب شوشتر رود دز نیز به آن می‌پیوندد و سپس در نزدیکی دهانه اروندرود در خلیج فارس، به این رود می‌ریزد. رود کرخه سومین رود بلند ایران پس از کارون و سفیدرود است. این رود که از کوه‌های زاگرس سرچشمه می‌گیرد، پس از طی مسیری نزدیک به ۷۵۵ کیلومتر، در جهت جنوب غربی به تالاب هورالعظیم در مرز ایران و عراق می‌ریزد. نام کرخه از شهری در کوره شوش خوزستان به نام کرخا یا کرخه برگرفته‌شده است. رود دز از زاگرس مرکزی در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی بروجرد نزدیکی چهاربره جریان می‌یابد از نزدیکی شهر اندیمشک می‌گذرد و پس از عبور از سد دز اندیمشک، از میان شهر دزفول می‌گذرد و سپس مرز شهرستانهای شوشتر و شوش را می‌سازد. رود دز در جنوب شهر شوشتر در محلی به نام بند قیر به کارون می‌ریزد. این رود با حجم بالای آب در طول تاریخ شریان حیاتی کشاورزی متمرکز در منطقه بوده است. رود مارون از کوه‌های راه باریک، سفید و گل گیلک در ۵۳ کیلومتری شمال غرب یاسوج سرچشمه می‌گیرد پس از تلاقی با رود اعلاء در چم هاشم با نام جراحی به راه خود ادامه می‌دهد و پس از مشروب کردن دشت رامهرمز و رامشیر و در کل پس از پیمودن مسافتی نزدیک به ۴۳۸ کیلومتر به خورموسی و خلیج فارس می‌ریزد. رود هندیجان یا زهره از کهگیلویه سرچشمه می‌گیرد و دو سرشاخه اصلی آن دو رود آب شیرین یا خیرآباد و آب شور یا شولستان است، این رود پس از گذر از هندیجان به خلیج فارس می‌ریزد.
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ خوزستان
تاریخ > دوران باستان

«خوزستان» در دوران باستان، به ویژه در دوره هخامنشی به دو ناحیه تقسیم می‌شد: بخش‌های شمال و شمال شرقی که انشان (انزان) نام داشت و کوهستان‌ها و جنگل‌های فراوانی را شامل بود و ناحیه جنوبی که دارای آب و هوای گرم و مرطوب و دشت‌های حاصل‌خیز و جلگه‌ای جنوبی که دارای آب و هوای گرم و مرطوب و دشت‌های حاصل‌خیز و جلگه‌ای سرسبز و پرآب بوده است. بخش‌های جنوبی که «ایلام» نام داشته یادآور تمدن‌های دیرینه خوزستان است و بشدت تحت تأثیر فرهنگ «میان‌رودان» بوده و جغرافیای وسیعی را شامل می‌شده که حد فاصل لرستان و خوزستان و سواحل خلیج فارس امروزی است.
در سال ۵۵۸ پیش از میلاد پادشاهی کوروش بزرگ (کوروش دوم) در انشان (فارس) و خوزستان آغاز شد و پایتخت هخامنشیان به شوش منتقل شد.
«استرابون» جغرافی‌دان عهد باستان، خوزستان را از حاصل‌خیزترین جلگه‌های جهان می‌داند؛ زیرا رودخانه‌های زیادی این دشت را آبیاری می‌کرده که امکان کشاورزی و آبادانی را در این منطقه میسر می‌ساخته است. شاید بر همین اساس بوده که عده‌ای بر این باورند که نام این سرزمین «هند» یا «اند» بوده که به معنی «جایی با آب‌های فراوان» است.
دربارهٔ آبادی مرکز خوزستان در کتاب «احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم» تألیف «ابو عبدالله محمد بن احمد مقدسی» جهانگردی از بیت‌المقدس آمده است:
«شوشتر در همه این سرزمین، خوشتر، استوارتر و مهم‌تر از آن شهری نباشد. نهر به دور آن می‌چرخد نخلستان و باغها آن را فرا گرفته‌اند. بافندگان ماهر پنبه و دیبا در آن بسیارند از همه شهرها برتر است، اضداد را در خود جمع و در نزد جهانیان شهرت دارد؛ و درباره‌اش گفته‌اند آن همچون بهشتی است. باغهایش پر از ترنج و انار خوب، انگور و گلابی عالی و خرما می‌باشد. بهشت، خوزستان است دیبای آن را به مصر وشام می‌برند، مردمش با خوشی عمر می‌گذرانند.»
همچنین در سفرنامه «ابن بطوطه» جهانگرد مراکشی می‌خوانیم:
«سر انجام به شهر تستر (شوشتر) رسیدم که در قلمرو اتابک و سر حد بین دشت وکوهستان است. شهری بزرگ، زیبا، خرم و دارای پالیزهای نیکو و باغهای عالی است این شهر محاسن زیاد و بازارهای معتبر دارد و از شهرهای قدیمی است. در دو طرف رودخانه باغ قرار دارد و محاذی دروازه دسبول مانند بغداد و حله جسری از کشتیهای کوچک درست کرده‌اند، میوه در تستر فراوان است، خیرات و برکات این شهر بسیار و بازارهای آن در خوبی بی‌مانند می‌باشد.»
وجود مراکز علمی و فرهنگی همچون دانشگاه جندی شاپور در این استان دال بر اهمیت و رونق این منطقه است که استادان بزرگ دانش پزشکی را از یونان، مصر، هند و روم گرد هم آورده بوده است. این دانشگاه را ساسانیان بنیان‌گذاردند. این دانشگاه پزشکی که به دستور شاپور اول (۲۴۱–۲۷۱ م) به سبب وجود آب و هوا و طبیعت پربار و مناسب در گندی شاپور (نزدیک دزفول) ساخته شد. توسط شاپور دوم (ذوالاکتاف) مرمت و بازسازی گشت و در زمان انوشیروان تکمیل و توسعه یافت. دانشمندان و شاعران بزرگی همچون ابونواس حسن بن هانی اهوازی، که از ارکان شعر عرب است، عبداله بن میمون اهوازی، نوبخت اهوازی منجم و فرزندانش، جورجیس پسر بختشوع گندی‌شاپوری و شاعران شیعی، مانند ابن سکیت و دعبل خزائی که با اشعار خود ولایت و امامت را پاس داشته‌اند و زبان به مقاومت گشوده‌اند از همین منطقه برخاسته و در این دیار زندگی می‌کرده‌اند.
در سال ۲۲۴ میلادی، اردوان پنجم به وسیله اردشیر بابکان حاکم فارس (بعدها اردشیر یکم ساسانی) در نبرد هرمزدگان واقع در استان خوزستان کنونی، شکست خورده و کشته می‌شود. طی این رویداد پادشاهی ۴۷۱ ساله اشکانیان پایان می‌پذیرد.
تاریخ > آغاز اسلام

والی بصره در اوایل سال ۱۶ مغیره بن شعبه را از طرف خود مأمور فتح بلاد خوزستان کرد و مغیره به آسانی دهقانان ایرانی اهواز را به تسلیم و قبول جزیه واداشت. اما عمر به علت حرکت زشتی که از مغیره روایت کردند او را از حکومت بصره برداشت و ابوموسی اشعری را به جای او فرستاد. ابوموسی دنباله فتوحات پیشینیان خود را گرفت و پس از چند رشته جنگ، بلاد رامهرمز و شوش را فتح‌کرد. اما چون به شوشتر رسید به مقاومت هرمزان والی آنجا که در قلعه شهر متحصن بود برخورد، ناچار از خلیفه کمک خواست و عمر دستور داد که از کوفه عمار بن یاسر با لشگریانی به یاری ابوموسی برود.
هرمزان و ایرانی‌های شوشتر مقاومت‌کردند و لشکر عرب با وجود زیادی بر ایشان پیروزی نیافتند تا آنکه با یاری یک ایرانی بر مقام زنان و اطفال مدافعین راه یافتند و این کیفیت پای هرمزان و اصحاب او را در مقاومت سست کرد و جمعی از ایشان برای آنکه به دست مسلمین نیفتند خود و عزیزان خود را کشتند. سرانجام هرمزان از ابوموسی امان خواست و ابوموسی قبول این تکلیف را به امر خلیفه موکول ساخت و هرمزان را به مدینه فرستاد. هرمزان به ظاهر، پیش خلیفه اسلام آورد و عمر برای او وظیفه‌ای نیر مقرر داشت، اما چون بعدها به شرکت در قتل خلیفه و همدستی با ابولولو متهم شد مسلمین او را کشتند.
پس از تسلیم هرمزان، شوشتر و جندی‌شاپور و بلاد دیگر خوزستان همه مسخر ابوموسی شدند و به این ترتیب فتح قسمت جلگه‌ایِ ایران، بطورکامل به دست مسلمین به انجام رسید.
تاریخ > نام عربستان در دوره‌ای از تاریخ

به گفته ریچارد فرای به سبب حجم بالای مهاجرت عربهای غرب ایران (به خصوص مهاجرت بنی کعب و بنی لام) به جنوب غرب خوزستان، از ابتدای دوره ی صفویان (از قرن ۱۶ تا قرن ۱۹ میلادی)، این استان به نام عربستان نامیده شد، تا آنکه در زمان پادشاهی پهلوی، دوباره بطور رسمی به نام خوزستان نامگذاری شد و خط پایانی بر هدف های شوم تجزیه طلب هایی همچون شیخ خزعل شد.
در اواخر قرن ۱۶ میلادی، قبیله‌ی کعب از عراق به جنوب خوزستان مهاجرت کرد؛ و در پی آن، رفته رفته قبیله های عرب بیشتری از جنوب عراق به نوار مرزی جنوب غربی خوزستان مهاجرت کردند.
در گویش‌های فارسی باستان و پارسی میانه که در خوزستان و جنوب غربی ایران استفاده می‌شده است (و هنوز می‌شود) «او» به «هو» تغییر شکل داده است؛ مانند «اورمزد» - «هورمزد» و «اوشمند» - «هوشمند» همچنانکه «هورداد و حورداد» را «خرداد» و «خورتات» نیز گفته‌اند. البته تا سال‌های اخیر این اسامی را با حرف (ح) نیز می‌نوشته‌اند.[نیازمند منبع] از سوی دیگر «یاقوت حموی» واژه «خوز» را با نام‌های «خوز» و «هوز» و «اهواز» و «هویزه» هم ریشه می‌داند. «اهواز» محرف واژه «آواز» و «اوجا» نیز هست که در کتیبه داریوش بیستون آورده شده و این نام در کتیبه نقش رستم «خواجا» یا «خوجا» حک شده که هزار سال پیش، مرکز حکومت‌نشین استان خوزستان بوده است. پس از هخامنشی، در دوران اشکانی، ساسانی و تمام دوران اسلامی شوشتر مرکز حکومتی خوزستان بوده است. در سال ۱۳۰۳ در پی شیوع بیماری وبا در شوشتر مرکز حکومتی خوزستان به شهر تازه تأسیس اهواز که در ان زمان به نام ناصرالدین شاه ناصریه خوانده می‌شد منتقل شد و تاکنون نیز اهواز است.
«به هر حال به وسیله بیگانگان برای تعمیم نام عربستان و فراموش شدن کلمه خوزستان سعی بسیار به کار رفت. این وضع تا سال ۱۳۰۳ه‍. ش؛ که حکومت مرکزی موفق شد پس از چندین سال غفلت از امور خوزستان به آن ناحیه توجه کند، باقی بود. در این تاریخ نام عربستان به کلی از فرمانها و مکاتبه‌های دولتی حذف و به {نام قدیمی آن} خوزستان تغییر نام یافت.»
در شاهنامهٔ فردوسی به تصحیح جلال خالقی مطلق از این خطه با نام خوزیان یاد شده است. برای نمونه:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بشد تیز با لشکر خوزیان |  | برآن سود جستن سرآمد زیان |
| وزان پس بر کشور خوزیان |  | فرستاد بسیار سود و زیان |
| همی‌رفت تا کشور خوزیان |  | ز لشکر کسی را نیامد زیان |
«ابن منظور» به سال ۷۱۱ ه‍.ق در «لسان العرب» اشاره دارد: و الخوز جیل من الناس، اعجمی معرب، یعنی: «خوز» قوم یا قبیله‌ای از مردم عجم‌اند. از سوی دیگر «خوز» را به معنی «شکر» و «نیشکر» نیز معنا می‌کنند؛ زیرا خاک حاصلخیز و بارور خوزستان، استعداد ویژه‌ای برای رشد این گیاه داشته و آنجا بهترین محصول نیشکر را به دست می‌داده است.
در کتاب «مجمع التواریخ و القصص» خوزستان به نام «حجوستان» و «حبوجستان و اجار» آمده است که به نظر می‌آید، برگرفته از پارسی میانه با عناوین «حبوجستان» و حوجستان است. همچنانکه در بعضی از گویش‌های رایج در این استان، «بختیاری‌ها» برای ادای حرف «خ» از «ح» نیز بهره می‌گیرند؛ بنابراین واژگان «اوج»، «هوز»، «هوج»، «حوز» و «خوز» در سیر تحول و تطور لفظی با پسوند «ستان» و «اوجستان» به تدریج بر اثر سایش تلفظ، از «هوجستان» به «خوزستان» تغییری یافته است.[نیازمند منبع] در متون پارتی نیز واژه هوزستان اشاره به همان نام خوزستان در دوران نوین دارد.
مردم > جمعیت‌شناسی

برپایه نتایج نهایی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، جمعیت استان خوزستان ۴٬۷۱۰٬۵۰۹ نفر بوده است که از این تعداد ۷۵/۵ درصد در سکونتگاه‌های شهری و ۲۴/۵ درصد در سکونتگاه‌های روستایی زندگی می‌کردند. شمار عرب‌های استان خوزستان در نواحی روستایی و شهری استان خوزستان حدود ۶۸ درصد کل جمعیت روستایی استان را دربر می‌گرفت.
مردم > زبان

مقالهٔ اصلی: گویش‌های خوزستانی
زبان عربی خوزستانی، در هریک از مناطق، با لهجه‌ای متفاوت از دیگران صحبت می شود، هرچند که همه‌ی لهجه ها، شباهت زیادی به زبان عربی رایج در جنوب عراق دارند.
بطورکلی، زبان و گویش های مورداستفاده در استان خوزستان، شامل دزفولی، شوشتری،بختیاری، لری بالاگریوه ای و عربی می باشد.
مردم > ترکیب زبانی در خوزستان

تا پیش از جنگ ایران و عراق، تمرکز جمعیت عرب‌زبان‌های خوزستان، بیشتر در شهرهای آبادان، خرمشهر، دشت آزادگان، شادگان، شوش و هویزه بود، اما با شروع جنگ، جنگ‌زدگان عرب‌زبان، به شهرهای امیدیه، ماهشهر و اهواز و شهرکهای اطراف آنها، نقل مکان های گسترده داشته اند.
بومیان قدیمی شهرهای شوشتر، دزفول، بهبهان، ماهشهر، به گویشهای زبان فارسی یعنی شوشتری، دزفولی، بهبهانی، ماهشهری-هندیجانی و … صحبت می‌کنند و گویش آنها ریشه در پارسی میانه دارد. لهجه اهوازی و لهجه آبادانی نیز در این دو شهر استفاده می شوند که نزدیکترین گویشهای خوزستانی به فارسی معیار هستند.
گویشوران بختیاری در شهرهای ایذه، مسجدسلیمان، اندیکا، لالی، گتوند،هفتکل، دزفول، شوشتر ،دژپارت، باغملک رامهرمز، شوش، امیدیه و اهواز حضور گسترده دارند. استان خوزستان محل اسکان قشلاقیِ برخی ایلات کوچ‌روی بختیاری است.
گویشوران لری شمالی در شهرستان‌های اندیمشک و شوش و بخش‌های از شهرستان گتوند و دزفول در کنار سایر گویشوران ساکن هستند.
گویشوران لری بهمئی که زبان بسیار سخت‌تر و اصیل تری نسبت به بقیه گویش‌های لری است در شهرستان‌های صیدون، رامهرمز، امیدیه، آقاجری، بهبهان، هندیجان، ماهشهر و اهواز در کنار سایر گویشوران خوزستانی ساکن هستند. لرهای کهگیلویه ساکن در استان خوزستان از ایل بهمئی و لیراوی و حیات داوودی می‌باشند.
قشقایی‌زبانان نیز بخشی از جمعیت هفتکل، را تشکیل می‌دهند.
طی پژوهشی که به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ خورشیدی انجام شد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد زبانهایی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در استان خوزستان به قرار زیر بود:
| ترکیب زبانی در استان خوزستان | ترکیب زبانی در استان خوزستان | ترکیب زبانی در استان خوزستان | ترکیب زبانی در استان خوزستان | ترکیب زبانی در استان خوزستان |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| گروه زبانی | گروه زبانی |  | درصد | درصد |
| عربی‌زبان | عربی‌زبان |   | ۳۳٫۶٪ | ۳۳٫۶٪ |
| فارسی‌زبان | فارسی‌زبان |   | ۳۱٫۹٪ | ۳۱٫۹٪ |
| لری‌زبان | لری‌زبان |   | ۳۰٪ | ۳۰٪ |
| ترک زبانان | ترک زبانان |   | ۲٫۵٪ | ۲٫۵٪ |
| کردی‌زبان | کردی‌زبان |   | ۱٪ | ۱٪ |
| سایر | سایر |   | ۰٫۷٪ | ۰٫۷٪ |
وضعیت اجتماعی > مهاجرت

استان خوزستان بالاترین نرخ مهاجرت به بیرون را در میان تمام استان‌های ایران دارد. تنها در چند سال پیش از ۱۳۹۷، ۴۰۰ هزار نفر از مردم خوزستان بنا به دلایلی مانند آب ناسالم، ریزگردها و هوای نامطبوع، گرمای زیاد هوا و شرایط اقلیمی نامساعد همچنین بیکاری، فقر و گرانی، محل سکونت خود را ترک کرده و به شهرهای شمال ایران مهاجرت کرده‌اند.
تقسیمات استانی

اندیمشک
دزفول
لالی
اندیکا
ایذه
شوش
گتوند
شوشتر
مسجدسلیمان
دشت آزادگان
هویزه
اهواز
باوی
هفتکل
باغ‌ملک
رامشیر
رامهرمز
خرمشهر
شادگان
ماهشهر
امیدیه
بهبهان
آبادان
هندیجان
استان خوزستان دارای ۲۹ شهرستان، ۷۰ بخش، ۱۴۶ دهستان و ۸۸ شهر است.