زبان فارسی نو

«فارسی دری» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای گویش فارسی جدید رایج در افغانستان، فارسی افغانستان را ببینید.
| پارسی نو، پارسی نوین | پارسی نو، پارسی نوین |
| --- | --- |
پارسی، порсӣ: پارسی، порсӣ
فارسی نوشته شده به خط نستعلیق: فارسی نوشته شده به خط نستعلیق
زبان بومی در: ایران افغانستان تاجیکستان ازبکستان پاکستان بحرین عراق جمهوری آذربایجان
شمار گویشوران: مادری: ۷۶ میلیون  (۲۰۱۷) زبان دوم: ۱۲۰ میلیون
تبار: هندواروپایی  هندوایرانیایرانیایرانی غربیایرانی جنوب‌غربیپارسی نو، پارسی نوین
گونه‌های نخستین: پارسی باستان پارسی میانهپارسی نو، پارسی نوین 
گونه‌های معیار: فارسی ایران فارسی افغانستان فارسی تاجیکی   
گویش‌ها: فارسی ایران فارسی افغانستان فارسی تاجیکی بخارایی پهلوانی هزارگی ایماقی فارسیهود گویش دهواری یهودی-تاتی تاتی قفقاز ارمنی-تاتی        
سامانه نوشتاری:  الفبای فارسی (ایران و افغانستان)  الفبای تاجیکی (تاجیکستان و ازبکستان)  الفبای عبری  بریل فارسی 
وضعیت رسمی: وضعیت رسمی
زبان رسمی در:  ایران (به عنوان فارسی)  افغانستان (به عنوان دری)  تاجیکستان (به عنوان تاجیکی)  داغستان (به عنوان تاتی) 
تنظیم‌شده توسط:  فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ایران)  آکادمی علوم افغانستان (افغانستان)  انستیتوت زبان و ادبیات رودکی (تاجیکستان) 
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹: fa
ایزو ۲–۶۳۹: per (B)  fas (T)
ایزو ۳–۶۳۹: fas – کد همگانی کدهای اختصاصی:  pes – فارسی ایران  prs – فارسی افغانستان  tgk – فارسی تاجیکی  aiq – گویش ایماقی  bhh – گویش بخارایی  haz – گویش هزارگی  jpr – زبان فارسیهود  phv – گویش پهلوانی  deh – گویش دهواری  jdt – زبان یهودی-تاتی  ttt – زبان تاتی قفقاز
گلاتولوگ: fars1254
مناطقی با بیشینه جمعیت فارسی‌زبان: مناطقی با بیشینه جمعیت فارسی‌زبان
نقشه جهان فارسی‌زبان   زبان رسمی   زبان دوم و غیررسمی   جوامع بزرگ فارسی‌زبان: نقشه جهان فارسی‌زبان   زبان رسمی   زبان دوم و غیررسمی   جوامع بزرگ فارسی‌زبان
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.: این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
زبان فارسی نو یا   فارسی نوین (همچنین با نام‌های فارسی دری یا دَری در افغانستان و فارسی تاجیکی یا تاجیکی در تاجیکستان) گویش امروزینِ زبان فارسی است که از سَده‌های دوم یا سوم میلادی تاکنون در ایران بزرگ و حوزه‌های فرهنگی-تمدنی آن صحبت می‌شود. فارسی نو از لحاظ زمانی-ادبی به‌طور معمول به سه دورانِ فارسیِ نویِ نخستین (قرن ۱ یا ۲ خورشیدی)، فارسیِ نویِ کلاسیک (قرن ۳ تا ۱۱ خورشیدی) و فارسیِ نویِ معاصر (قرن ۱۲ خورشیدی تا کنون) تقسیم می‌شود.
کاربرد این زبان از سدهٔ دهم میلادی به بعد به‌طور گسترده در نوشته‌های عربی (همچون استخری، ص۳۱۴؛ مقدسی، ص۳۳۵؛ ابن حوقل، ص۴۹۰) و فارسی تصدیق شده‌است. در منابع دوران اسلامی، نام زبان فارسی را «فارسی دری» نیز نوشته‌اند و تمامی آن‌ها نشان می‌دهد که «فارسی دری» یک نوع گویش از فارسی است. زبان فارسی نو، که معمولاً در دوران اسلامی با نام فارسی دری از آن یاد شده دنباله زبان فارسی میانه است که، زبان رسمی و ادبی ایران ساسانی بوده. زبان فارسی میانه، خود نیز دنبالهٔ زبان فارسی باستان بوده و وضعیتی متفاوت از باقی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی دوران باستان، مانند اوستایی، سغدی و همچنین زبان‌های ایرانی امروزی، مانند زبان کردی، زبان پشتو و دیگر گویش‌های ایرانی دارد. زبان‌های فارسی میانه و فارسی نو در سه حوزهٔ نفوذ تاریخی‌شان، در واقع یک زبان هستند که ریشهٔ آن از مردم و سرزمین پارس بوده و امروزه به سبب ویژگی‌ها و تفاوت‌های گفتاری قدری تمایز یافته‌اند، به‌طوری‌که هنوز غالب شدن آن بر مناطق جنوب‌غربی و شرقی ایران قابل تشخیص است. گاهی در ادبیات فارسی نو، فارسی و گویشوران آن را تاجیک نامیده‌اند. زبان فارسی جدید، نسخهٔ دگرگون شده زبان فارسی میانه (پهلوی) است، که ابتدا در پارس سپس در سیستان، خراسان و در بخشی از آسیای میانه (تا منطقهٔ ماوراءالنهر مانند ازبکستان و تاجیکستان) و غرب آسیا گسترش یافت