stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فرهنگ در اسرائیل
تاریخ > نفوذ و تأثیرات > مسیحیت و تمدن غربی

مجسمه‌های موسی ساخته شده توسط میکل آنژ (سمت چپ) و داوود ساخته شده توسط نیکلاس کوردیر نمونه‌هایی از هنر غربی است که تحت تأثیر کتاب مقدس عبری قرار دارد. کتاب مقدس یکی از سنگ بنای فرهنگ غربی است.
یهودیت، ریشه در اسرائیل باستان، پایه و اساس اخلاق غربی است. غرب کنونی از بسیاری جهات از فرهنگ اسرائیل باستان تأثیر پذیرفته‌است، از اخلاق آن گرفته تا آداب توحید. تمام مزایای آن تا حد زیادی از طریق مسیحیت بر جهان تأثیر گذاشت. کتاب مقدس عبری، تألیف شده توسط یهودیان در سرزمین اسرائیل از قرن ۸ تا ۲ قبل از میلاد، سنگ گوشه ای از تمدن غربی است. در حدود سال ۶۳ قبل از میلاد، یهودیه بخشی از امپراتوری روم شد. در حدود ۶ سال قبل از میلاد مسیح در خانواده ای یهودی در شهر ناصره به دنیا آمد و چند دهه بعد در زمان پونتیوس پیلاتس مصلوب شد. پیروان او بعداً اعتقاد داشتند که او در قیامت حضور پیدا خواهد کرد و به آنها الهام می‌بخشد تا یهودیت را در سراسر جهان گسترش دهند. مسیحیت نیز در جهان یونان و روم گسترش یافت. بعداً این امر منجر به ایجاد خود غرب خواهدشد.
مسیحیت، دین غرب و دین اساسی جهان غرب، از یهودیت و به عنوان یک فرقه یهودای معبد دوم از اواسط قرن اول آغاز شد. عهد جدید، تألیف شده توسط یهودیان قرن اول، یکی از متون اصلی تمدن غربی است.
تاریخ > نفوذ و تأثیرات > تمدن اسلامی

اسلام از دیدگاه بنیادی و مذهبی، ساختار، فقه و عملکرد خود به شدت تحت تأثیر یهودیت قرارگرفت. اسلام ایده‌های خود را از متن مقدس قرآن، سرانجام از یهودیت، مشتق‌می‌کند و حاوی اشاراتی به بیش از پنجاه نفر و رویدادهایی است که در کتاب مقدس یهودیت نیز آمده‌است از جمله روایت آفرینش، آدم و حوا، قابیل و هابیل، پیدایش. روایت سیل نوح، ابراهیم، سدوم و گمورا، موسی و خروج، داود پادشاه و پیامبران یهودی. عهد جدید که توسط یهودیان در روم یهودا تألیف شده‌است، همچنین بر اسلام تأثیر گذاشته‌است و قرآن از چهره‌هایی همچون عیسی، مریم و جان باپتیست نیز یاد می‌کند. کدهای رژیمی و حقوقی اسلام، طراحی اساسی مسجد، عبادتگاه اسلامی و نماز جمعی اسلام از جمله روالهای فداکارانه آنها ناشی از یهودیت است.
زبان

در حالی که عبری زبانهای رسمی کشور اسرائیل است، بیش از ۸۳ زبان در این کشور صحبت می‌شود.
با ورود مهاجران جدید، آموزش زبان عبری مهم بود. الیزر بن یهودا، که کمیته زبان عبری را تأسیس کرده‌است، هزاران کلمه و مفهوم جدید مبتنی بر منابع کتاب مقدس، تلمود و منابع دیگر را برای مقابله با نیازها و خواسته‌های زندگی در قرن بیستم ابداع کرد. یادگیری زبان عبری با استفاده از شعار "یهودی، دوبر ایوویت" ("یهودی‌ها - به زبان عبری صحبت کنید") به یک هدف ملی تبدیل شد. مدارس ویژه یادگیری زبان عبری، ulpanim، در سراسر کشور تأسیس شده‌است.
بزرگ کردن نام خانوادگی در دوره قبل از دولت رایج بود و در دهه ۵۰ بیشتر رواج یافت. در سال‌های اولیه، جزوه ای در مورد نحوه انتخاب نام عبری منتشر شد. نخست‌وزیر، دیوید بن گوریون، از مردم خواست تا نام خانوادگی عبری را اتخاذ کند.
تحصیلات

در سال ۲۰۱۲، طبق گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) که با گزارشی از گلنس (Glance) منتشر شد، اسرائیل به عنوان دومین کشور از نظر تعداد تحصیل کرده‌ها در جهان شناخته شد. در این گزارش آمده‌است که ۷۸٪ از سرمایه‌گذاری شده در آموزش و پرورش از محل بودجه عمومی بوده و ۴۵٪ از مردم دارای مدرک دانشگاه یا کالج هستند.
فلسفه > اسرائیل باستان

عقاید و رویکردهای فلسفی اسرائیلی باستان را می‌توان در کتاب مقدس یافت. مزامیر شامل دعوتهایی برای تحسین خرد خدا از طریق آثارش است. از این رو، برخی از محققان معتقدند، یهودیت از یک جریان فعلی فلسفی برخوردار است. اثر تفسیری مزمور ۱۳۲ میان فلسفه زبان و فلسفه کلامی قراردارد.
کتاب جامعه اغلب تنها اثر اصیل فلسفی در کتاب مقدس عبری به حساب می‌آیند. نویسنده آن درصدد درک جایگاه انسان‌ها در جهان و معنای زندگی است. کتاب جامعه و کتاب ایوب از آثار مورد علاقه فیلسوفان قرون وسطایی بودند که آنها را به عنوان مباحث فلسفی در نظر داشتند که به مکاشفه تاریخی وابسته نیستند. کتاب جامعه تأثیر عمیقی بر ادبیات غربی داشته‌است که شامل چندین عبارت است که در فرهنگ انگلیس و آمریکا طنین انداز شده‌است، مانند "خوردن، آشامیدن و شاد بودن"، "هیچ چیز جدیدی در زیر آفتاب نیست"، "زمانی برای به دنیا آمدن و زمانی برای مردن" و "غرور و خودبینی؛ همه پوچی است. "
در کتابهای دیگر مانند امثال سلیمان یا سیراخ و کتاب حکمت آخرالزمان یهود، اشاراتی به عنوان مفهوم خرد وجود دارد که برای تفکر یهود اهمیت اولیه داشت.
فلسفه > اسرائیل مدرن

فلسفه مدرن اسرائیل تحت تأثیر تفکر سکولار و مذهبی یهود بوده‌است.
از فیلسوفان نام آشنایی یهودی می‌توان آویشای مارگالیت، هوگو برگمان، یهوشوا بار هیلل، اسرائیل الداد و یودیا پرل را نام برد.
| هیلل بزرگتر (ح>  ۱۱۰ پیش از میلاد - ۱۰ میلادی) | آکیوا بن جوزف (ح>  ۵۰-۱۳۵) | آرون دیوید گوردون (۱۸۵۶–۱۹۲۲) | مارتین بوبر (۱۸۷۸–۱۹۶۵) | هوگو برگمان (۱۸۸۳–۱۹۷۵) | یشایاهو لیبوویتس (۱۹۰۳–۱۹۹۴) | جوزف راز (۱۹۳۹-) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
:
ادبیات و شعر > اسرائیل باستان

قدیمی‌ترین کتیبه شناخته شده به زبان عبری، کتیبه Khirbet Qeiyafa است (قرن ۱۱ام - ۱۰ام قبل از میلاد)، تا کنون متنوع‌ترین، گسترده‌ترین و از لحاظ تاریخی مهمترین ادبیات که به زبان عربی کلاسیک قدیمی نوشته شده‌است، کتاب مقدس عبری است. کتاب مقدس یک قطعه ادبیات تک و یکپارچه نیست، زیرا هر یک از این سه بخش، به نوبه خود، حاوی کتاب‌هایی است که در زمان‌های مختلف توسط نویسندگان مختلف نوشته شده‌است، که از قرن ۸ تا ۲ قبل از میلاد نوشته نگارش شده‌اند که منابع اصلی اساطیر، ادبیات، فلسفه و شعر اسرائیلی باستان است. تمام کتاب‌های کتاب مقدس از نظر ماهیت کاملاً مذهبی نیستند. به عنوان مثال، آهنگ آوازها اشعاری عاشقانه است و همراه با کتاب استر، به صراحت از خدا یاد نمی‌کنند.
ادبیات و شعر > اسرائیل مدرن

اولین آثار ادبیات عبری در اسرائیل توسط نویسندگان مهاجر با ریشه‌های غیر اسرائیلی و سنن یهودیان اروپایی نوشته شده‌است. یوسف‌هایم برنر (۱۹۲۱–۱۸۸۱) و شموئل یوسف آگنون (۱۹۸۸–۱۸۸۸)، بسیاری از آنها به عنوان پدران ادبیات مدرن عبری یاد می‌کنند. آگنون، معاصر برنر، دانش خود را دربارهٔ میراث یهودی با تأثیر ادبیات اروپایی سده ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ آمیخت. وی داستانی را در رابطه با تجزیه شیوه‌های سنتی زندگی، از بین رفتن ایمان و از دست دادن هویت متعاقب خود تولید کرد. در سال ۱۹۶۶، آگونون موفق به دریافت جایزه نوبل ادبیات گردید.
از دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰، ادبیات اسرائیل به‌طور گسترده ترجمه شده‌است، و چندین نویسنده اسرائیلی به شهرت بین‌المللی دست یافته‌اند.
| یوسف فلاوی (۳۷- ح>  ۱۰۰) | جوزف کارو (۱۴۸۸-۱۵۷۵) | حییم نحمان بیالیک (۱۸۷۳-۱۹۳۴) | شائول تورنیچوفسکی (۱۸۷۵-۱۹۴۳) | یوسف آگنون (۱۹۷۸-۱۸۸۸) | ریچل بلووسین (۱۹۹۰-۱۸۹۰) | لی گلدبرگ (۱۹۱۱ - ۱۹۷۰) | آموس اوز (۱۹۳۹–۲۰۱۸) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
آموزش زبان عبری در دیمونا، ۱۹۵۵
کتابچه ای که برای مارتین بوبر ساخته شده‌است. بشقاب مزین به دیوارهای بیت‌المقدس به شکل سپر داود مزین شده‌است که از بالا مشاهده می‌شود.
دیوید دیکته مزامیر. از تمرین مزمورها به عنوان یک مشکل فلسفی و کلامی یاد می‌شود
تصویر برای آواز آهنگ‌ها. در کنار کتاب استر، نمونه ای از ادبیات باستان اسرائیل است و به‌طور سنتی به عنوان تمثیل رابطه خدا و اسرائیل خوانده می‌شود.
بخشی از پیمایش اشعیا. یکی از اولین دستنوشته‌های شناخته شده ادبیات کتاب مقدس
هفته کتاب عبری ۲۰۰۵، موزه اسرائیل، اورشلیم
لزگی‌ها

| 0 | 1 |
| --- | --- |
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
 روسیه  داغستان: ۴۷۳٬۷۲۲ ۳۸۵٬۲۴۰
 جمهوری آذربایجان: ۱۸۰٬۳۰۰ تا ۳۶۴٬۰۰۰
 ترکمنستان: ۱۶٬۰۰۰
 اوکراین: ۴٬۳۴۹
 ازبکستان: ۴٬۳۰۰
 قزاقستان: ۳٬۴۸۱
 قرقیزستان: ۲٬۶۰۳
 ترکیه: ۲٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰
 بلاروس: ۴۰۴
 لتونی: ۲۸۰
 استونی: ۱۲۱
 لیتوانی: ۸۲
 مولدووا: ۷۴
 گرجستان: ۴۴ تا ۲٬۹۰۰
زبان‌ها: زبان‌ها
زبان لزگی: زبان لزگی
دین: دین
سنی، اقلیت شیعه: سنی، اقلیت شیعه
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
تبرسرانی‌ها، آغول‌ها، روتول‌ها، بودوخ‌ها، کریت‌ها، ساخورها، آرچی‌ها، شاه‌داغ‌ها، اودی‌ها، و سایر گویشوران زبان‌های قفقازی شمال شرقی : تبرسرانی‌ها، آغول‌ها، روتول‌ها، بودوخ‌ها، کریت‌ها، ساخورها، آرچی‌ها، شاه‌داغ‌ها، اودی‌ها، و سایر گویشوران زبان‌های قفقازی شمال شرقی 
لِزگی‌ها (به لزگی: лезгияр، به روسی: лезгинцы، به آذربایجانی: Ləzgilər) قومی هستند که در جنوب داغستان و شمال شرق جمهوری آذربایجان زندگی می‌کنند و به زبان لزگی صحبت می‌کنند.سرشماری سال ۲۰۰۲ در روسیه نشان می‌دهد که ۴۱۳ هزار لزگی در این کشور وجود دارد. سرشماری سال ۱۹۹۹ جمهوری آذربایجان نیز جمعیت لزگی‌ها در این کشور را ۱۷۸ هزار نفر اعلام کرده‌است.بیشتر لزگی‌ها مسلمان و اهل تسنن هستند.سرزمین لزگی‌ها در طول تاریخ مورد تهاجم مهاجمان متعددی قرار گرفته است. شرایط جغرافیایی منزوی و همچنین ارزش راهبردی مناطقی که لزگی‌ها در آن ساکن هستند، تأثیر زیادی بر روحیهٔ جمعی آنان گذاشته و شخصیت  قومی آن‌ها را شکل داده است. به دلیل حملات مداوم مهاجمان، لزگی‌ها یک کد ملی افتخار و رفتار به نام "لزگیوال" دارند که از نسلی به نسل دیگر توسط خانواده‌ها و جامعه منتقل شده است. این کد اخلاقی و رفتاری شامل سخاوت، رفتار اخلاقی و پاسداری از شرافت زنان است.تاریخ‌نگار ارمنی، آ. آ. آکوپیان، با استناد به منابع یونانی-رومی، ارمنی و گرجی، نیز بر این باور است که «لِگ‌ها» (لِک‌ها) نیاکان لزگی‌های امروزی هستند.
ریشه شناسی

نام لزگی شکل فارسی‌شدهٔ متأخر از نام تاریخی این قوم یعنی «لک/لگ» است. در میان لزگی‌ها و اقوام مرتبط آن‌ها در جنوب داغستان، تعدادی از نام‌های جغرافیایی با یکی از نام‌های قومی کهن قبایل جنوب داغستان یعنی لِگی/لِکی ارتباط دارند.از جمله این مکان‌ها می‌توان به روستاهای لک، لکیت، لگر، لگار، لکون، رودخانهٔ لکیلرچای («رودخانهٔ لک‌ها») ( در منطقهٔ اوغوز جمهوری آذربایجان)، کوه‌های لکا، لکورگا (در جنوب منطقهٔ روتول)، لک‌داغ («کوه لک ها» در نزدیکی روستای اوخول در منطقهٔ آختی داغستان))و همچنین طایفهٔ لِگِرار (از روستای کورخور) اشاره کرد.
عقاب که حیوان ملی لزگی‌ها محسوب می‌شود، دلیل نام‌گذاری این قوم به "لزگی" دانسته شده است که از واژهٔ "لک" در زبان لزگی به معنای عقاب گرفته شده است. برخی دیگر معتقدند که این نام از قوم باستانی "لِگی" و نام "لاکزی" در قرون وسطی اولیه مشتق شده است.تاریخ‌نگاران یونان باستان از جمله هرودوت، استرابو و پلینیوس بزرگ از قومی به نام "لِگی" (به یونانی باستان: Λῆχαι، romanized: Lē̂chai) یاد کرده‌اند که در آلبانیای قفقاز سکونت داشتند.
لزگی‌ (Lesghians یا Lesghis) از واژه لکسی (Leksi) در زبان فارسی گرفته شده است که در زبان‌های گرجی، ارمنی و اوستیایی به آن‌ها لکی (Leki) گفته می‌شود. این نام به‌عنوان یک نام جمعی برای چندین قبیله از قفقاز شرقی به کار می‌رود که همراه با خویشاوندان خود، چچنی ها، از دیرباز در داغستان ساکن بوده‌اند.
رابرت هیوسن تاریخدان آمریکایی چنین آورده است : لِک‌ها [Lekk']; لِگ‌ها [Legoi] (در نوشته‌های استرابون)؛ در زبان گرجی: لِک‌ها [Lek'ni]؛ در زبان لاکی: لاز [Laz]؛ در زبان عربی: لَکْز [Lakz]؛ در زبان روسی: لزگی‌ها [Lezginy] یا کیورین‌ها [Kiurintsy]؛ در زبان انگلیسی: لزگی‌ها [Lesgins] یا لزگیان [Lesgians] – نامی کلی برای اقوام بومی جنوب داغستان که در حوضه رود سامور، از رشته‌کوه قفقاز تا دریای خزر سکونت دارند.
ژنرال ارتش روسیه، مقصود علیخانوف-آواری، نوشته است که واژه «لک» منشأ نام‌های گرجی «لِکی»، کلاسیک «لِگی»، عربی «لاکزی»، فارسی «لازگی»، ترکی «لزگی» و روسی «لزگین» است
اوسْلار، قفقازشناس برجسته، می‌نویسد:«همانندی لِک‌های کلاسیک و لاک‌های امروزی جای هیچ شکی باقی نمی‌گذارد. پلوتارک در شرح زندگی پومپیوس، در توصیف لشکرکشی او به آلبانی، از لِک‌ها نام برده است. نام قهرمان گرجی، لکوس، جد کوه‌نشینان داغستان، احتمالاً با نام قوم لاک خویشاوند است. اگر نام لاک را در زبان روسی به شکل لَک بنویسیم، این شکل به تلفظ بومیان نزدیک‌تر خواهد بود.پیتر اوسلار، لِگ های باستانی را با لزگی‌های امروزی یکی می‌داند: لزگی‌ها، لگی‌ها، لاک‌ها نام خود را به رشته کوهی که حوضه رود کورا را از حوضه رود ریونی جدا می‌کند، دادند. کولخیس (ناحیتی در غرب گرجستان) گاهی اوقات توسط شاعران لیگستیکا (Ligistika)، کشور لگ‌ها (leagues) نامیده می‌شد. به احتمال زیاد لگ‌هایی که هرودوت از آنها صحبت می‌کند، مردم لزگی بوده‌اند. با توجه به دانشنامه افرون و بروک‌هاوس، که در اواخر قرن ۱۹ اوایل قرن ۲۰ منتشر شد، لاک‌ها در اواخر قرن هشتم (VIII) همان لگی‌های کلاسیک (Λήγες) هستند. سرزمین آنها توسط فرمانده عرب ابومسلم فتح شد، که اسلام را در بین آنها برقرار کرد و این سرزمین را تحت سلطه یکی از نوادگان پیامبر، شاه بعل، که عنوان شمخال و والی (یعنی فرماندار) داغستان را دریافت کرده بود، قرار داد. لِگی‌ قومی ایرانی‌تبار و سکایی بودند که در جنوب غربی ساحل دریای خزر سکونت داشتند. به گزارش استرابون مورخ یونانی، گلی‌ها و لگی‌ها اقوامی سکایی‌تبار می‌باشند که در میان آمازون‌ها و آلبانیایی‌ها سکونت داشتند.
تاریخ لزگی ها

تاریخ لزگی‌ها با ساختارهای دولتی همچون آلبانیای قفقاز، لکز و شیروان پیوند دارد.
ژان-بتیست هومان، نقشه‌نگار آلمانی، در سال 1737 در نقشه‌ای، اقوام لزگی‌زبان را با عنوان "Lesgi" مشخص کرده است. در نقشه‌ای دیگر از وایْلاند، جغرافی‌دان آلمانی، منتشرشده در مؤسسه جغرافیایی آلمان (وایمار) در سال 1846، سرزمین آن‌ها "Lesghistan" نامیده شده است.
لویی ویوین دو سن-مارتن، جغرافی‌دان و نقشه‌نگار فرانسوی سده نوزدهم، می‌نویسد:"هیچ دلیلی برای تردید وجود ندارد که زبان اقوام لزگی زبان بومی آگوان‌ها یا آلبانی‌ها نبوده است. بدون شک، لزگی‌ها یا به‌درستی‌تر، لِکسی‌ها، هسته اصلی جمعیت آلبانیای کنونی یا جنوب داغستان و شیروان را تشکیل می‌دادند."
ادوارد گیبون، تاریخ‌نگار بریتانیایی سده هجدهم، می‌نویسد:"شاید این اقوام بربر، شمال شیروان کنونی، یعنی آلبانیای باستانی را سکونت داشتند. این سرزمین که امروزه توسط لزگی‌ها مسکون است، در گذشته مایه وحشت مناطق مجاور بود و توسط همان مردمانی اشغال شد که در گذشته "لگ" نامیده می‌شدند و ارمنی‌ها آن‌ها را "لگه" یا "لگ" می‌نامیدند."
موسی خورنی (Moses of Chorene) از نبردی در دوران حکومت بابا، پادشاه ارمنستان (۳۷۰-۳۷۷ میلادی) یاد می‌کند که در آن، شاگیر، پادشاه لکیان، کشته شد.
تاریخ لزگی ها > لکزیان و ساسانیان

بر اساس گزارش تاریخ‌نگار عرب، بلاذری، شاه ساسانی خسرو انوشیروان (۵۳۱-۵۷۹ میلادی) پس از تصرف بخشی از قفقاز شرقی:
پادشاهانی را دعوت کرد، آن‌ها را منصوب نمود و به هر یک از آن‌ها فرمانروایی بر بخشی از سرزمین را سپرد. در میان آن‌ها، «حاکم کوهستان»، که صاحب «سریر» بود و «وهرارزان‌شاه» نام داشت، پادشاه (مالک) فیلان، که «فیلان‌شاه» نامیده می‌شد، «طبساران‌شاه»، «پادشاه لکز» با عنوان «جورشان‌شاه»، پادشاه مسقط که قلمرو او (در حال حاضر) دیگر وجود ندارد، و پادشاه لیران که «لیران‌شاه» نامیده می‌شد، حضور داشتند. همچنین، او فرمانروای «بوخه» را بر بوخه، و فرمانروای «زیریکِران» را بر زیریکِران منصوب کرد. او مالکین کوهستان «القبق» را در سرزمین‌هایشان تثبیت کرد و با آن‌ها صلحی را با شرط پرداخت مالیات (ایتاف) منعقد کرد.
این گزارش نشان می‌دهد که حاکم ساسانی، در هنگام تسلط بر منطقه، فرمانروایان محلی را در جایگاه خود حفظ و تثبیت کرد
محسن ذکری در کتاب Sasanid Soldiers in Early Muslim Society: The Origins of 'Ayyārān and Futuwwa با استناد به یاقوت حموی می‌نویسد که ساسانیان برای حفاظت از مرزهای خود در ارمنستان، مزدورانی را از طبساران، فیلان، لیران، شروان و لکز(lakz) به خدمت گرفتند و در میان این گروه‌ها، افراد زیادی از لکز نقش برجسته‌تری داشتند
تاریخ لزگی ها > لزگستان و حکومت‌های لزگی

بر اساس منابع تاریخی، از نیمه اول سده سیزدهم میلادی، منطقه‌ای که توسط اقوام گروه زبانی لزگی از خانواده زبان‌های داغستانی مسکون بود، با نام "لزگستان" شناخته می‌شد. در منابع این دوره، حاکمان کوه‌ها با عنوان "امیران لزگستان" یاد شده‌اند.
در سده‌های شانزدهم و هفدهم، اتحادیه‌هایی از جوامع روستایی، تحت عنوان "جوامع آزاد" لزگی شکل گرفت که شامل مناطق آختی‌پارا، کوراخ‌دره، آلتی‌پارا، دوکوزپارا و تاگیرجال بود.
بر اساس "توصیف آماری قفقاز جنوبی":"تحت نام داغستان، مناطق زیر شناخته می‌شوند: 1) استان‌های باکو، دربند و کوبا، که شامل 4 جامعه آزاد لزگی یعنی آلتی‌پارینسک، آختینسک، دوکوزپارینسک و تارژالسک است که در دره‌های کوه‌های قفقاز واقع شده‌اند..."
تاریخ لزگی ها > روابط لزگی‌ها با عثمانی و ایران

در سده‌های شانزدهم و هفدهم، سلاطین عثمانی و شاهان صفوی مکرراً تلاش کردند لزگی‌ها (ازجمله روتول‌ها) را تحت سلطه خود درآورند و از این قبایل جنگجو برای منافع خود، به‌ویژه در نبرد با گرجستان مسیحی، استفاده کنند. عمده حملات به گرجستان توسط لزگی‌های غربی از جوامع آزاد سامور شامل آختی‌پارا، آلتی‌پارا، دوکوزپارا، مسکندجه و روتول انجام می‌شد.برای حفاظت از کاختی در برابر حملات لزگی‌ها (لزگی‌های سامور و روتول‌ها)، ژنرال روسی گولوین با لشکر خود استحکامی را در آختی، در نزدیکی رود سامور، بنا کرد.
لزگی‌های کیور عمدتاً به مناطق اطراف دربند حمله می‌کردند. برخی منابع نشان می‌دهند که کیورهای لزگی به همراه قزاق‌ها حملاتی دریایی انجام داده‌اند. همچنین، لزگی‌های کوبا عمدتاً به‌عنوان قشر نظامی در خانات کوبا فعالیت می‌کردند و در حملات به مناطق جنوبی، ازجمله اردبیل و قره‌باغ، شرکت داشتند. در سال 1770، پادشاه گرجستان، ایراکلی، در نامه‌ای به دیپلمات روس، نیکلای پانین، درخواست کرد:"اگر ممکن است، دربار روس از خان دربند، فتحعلی‌خان، بخواهد که اتباع لزگی خود را تا حد امکان از حمله به ما و غارت سرزمین‌های ما بازدارد..."
تاریخ لزگی ها > لزگی‌ها در دوره قاجار و جنگ‌های قفقاز

در جنگ‌های قفقاز، مهاجران لزگی-ساخور در امامت شامل (دولت شمیل) حملات متعددی به گرجستان و دیگر مناطق داشتند که برای خزانه شمیل بیشترین درآمد را به همراه داشت. بنا بر گزارش معاصران، این مهاجمان "بهترین نیروهای شمیل" بودند. حاجی‌علی چوخسکی می‌نویسد:"من دبیر شمیل بودم و حساب ورودی‌ها و خرج‌های او را نگه می‌داشتم. بیشترین درآمد شمیل از مناطق ایریب[a] و اوللوکاله بود، جایی که مهاجران زندگی می‌کردند. از آنجا به گرجستان و دیگر نقاط حمله می‌کردند و خمس غنایم خود را به شمیل می‌پرداختند."
تاریخ لزگی ها > جنبش‌های استقلال‌طلبانه لزگی‌ها

در آغاز سده هجدهم، شورش‌های ضدایرانی لزگی‌ها و سایر اقوام داغستان و شیروان آغاز شد. به رهبری حاجی داوود مشکور (1721-1728)، شورشیان منطقه شیروان و پایتخت آن شماخی را تصرف کردند. بعدها، ایران موقتاً کنترل خود را بر قفقاز شرقی بازیافت، اما پس از مرگ نادرشاه، امپراتوری او فروپاشید و به چندین خانات کوچک تقسیم شد.در سده بیستم، تلاش‌هایی برای ایجاد جمهوری "لزگستان" (مستقل یا به‌صورت خودمختار) صورت گرفت. در سال 2012، لزگی‌ها به سازمان UNPO پیوستند و در سال 2014 به عضویت اتحادیه فدرالیستی اقلیت‌های ملی اروپا درآمدند.
مردم لزگی

مهم‌ترین قبایل لزگی عبارت‌اند از:
آوارها (Avars)
کاسیموخ‌ها یا لاکیان (Kasimukhians or Lakians)
دارغی‌ها (Darghis)
کورین‌ها یا لزگی‌های اصیل (Kurins or Lesghians proper)
کوماروف تعداد کل این قبایل را بیست‌وهفت قبیله می‌داند که هرکدام به گویش‌های متفاوتی صحبت می‌کنند. با این حال، به جز اودی‌ها (Udi) و کوباتچی‌ها (Kubatschi)، دیگر اقوام لزگی از نظر نژادی یکسان در نظر گرفته می‌شوند.
از لحاظ ظاهری، لزگی‌ها معمولاً به اندازه چچن‌ها و چرکس‌ها خوش‌چهره نیستند. آن‌ها قدبلند، نیرومند و از نظر رنگ پوست و مو، بسیار متنوع هستند؛ برخی قبایل دارای افراد کاملاً روشن‌پوست و برخی دیگر کاملاً تیره‌پوست هستند. در برخی از آن‌ها، نشانه‌هایی از تبار مغولی نیز دیده می‌شود.
از نظر شخصیتی، باهوش، جسور، استوار و از نظر جسمانی بسیار مقاوم هستند و در مبارزات استقلال‌طلبانه خود، شجاعت و پایداری فوق‌العاده‌ای از خود نشان داده‌اند. همچنین توانایی تحمل خستگی‌های شدید جسمانی را دارند.
سبک زندگی آن‌ها نیمه‌بدوی است و اغلب در کوهستان‌ها زندگی می‌کنند. شکار و دامداری مهم‌ترین منابع معیشتی آن‌هاست و به دلیل شرایط سخت جغرافیایی، کشاورزی در میان آن‌ها چندان رایج نیست.
صنایع آن‌ها بیشتر شامل فلزکاری، ساخت انواع چاقو، ساخت شنل‌های نمدی و بافندگی است. زنان لزگی شال‌های بسیار باکیفیتی می‌بافند.
باشگاه فوتبال پارما

Football club
باشگاه فوتبال پارما (به ایتالیایی: Parma Calcio 1913 S.r.l.) باشگاه فوتبال ایتالیایی است که در شهر پارما قرار دارد و در سری آ رقابت می‌کند.
این باشگاه در تاریخ ۲۷ ژوئیه ۱۹۱۳ تأسیس شده‌است و هم‌اکنون در سری آ فوتبال باشگاهی ایتالیا بازی می‌کند. مالک این باشگاه، شرکت لبنیاتی پارمالات بود که با ورشکستگی آن در سال ۲۰۰۳، باشگاه نیز به گرفتاری‌های مالی دچار شد که در پایان فصل ۱۵–۲۰۱۴ سری آ به ورشکستگی باشگاه، انحلال و سپس بنیانگذاری دوباره به صورت باشگاه غیرحرفه‌ای و شرکت در سری دی (چهارمین سطح فوتبال ایتالیا) انجامید. این باشگاه بعد از تأسیس دوباره و سه صعود پی در پی از رقابت‌های دسته‌های پایین‌تر، در سال ۲۰۱۸ و پس از سه فصل دوباره به سری آ بازگشت اما در فصل ۲۰/۲۱ با قرارگرفتن در جایگاه بیستم جدول سری آ دوباره به دسته پایین‌تر سقوط کرد
پایگاه هواداری

گروه هواداران افراطی محلی با نام پسران پارما ۱۹۷۷ شناخته میشوند. این گروه در سال ۱۹۷۷ تاسیس شد. در ورزشگاه انیو تاردینی، هواداران این دسته، سکو های ضلع شمالی ورزشگاه را اشغال میکنند. سکو هایی که بعد از ۴ می ۲۰۰۸ به نام متئو باگنارسی هوادار پارما که برای بازی پارما - یوونتوس به تورین رفته بود و در جریان درگیری میان هواداران کشته شد، نامگذاری شده است
افتخارات > داخلی

جام حذفی فوتبال ایتالیا :
قهرمانی (۳): ۱۹۹۱–۹۲، ۱۹۹۸–۹۹، ۲۰۰۱–۰۲
نائب قهرمانی (۲): ۱۹۹۴–۹۵، ۲۰۰۰–۰۱
سوپر جام ایتالیا :
قهرمانی (۱): ۱۹۹۹
نائب قهرمانی (۳): ۱۹۹۲، ۱۹۹۵، ۲۰۰۲
سری آ :
نائب قهرمانی (۱): ۱۹۹۶–۹۷
سری بی :
نائب قهرمانی (۲): ۲۰۰۸–۰۹، ۲۰۱۷–۱۸
سری سی :
نائب قهرمانی (۱): ۲۰۱۶-۱۷
سری دی :
قهرمانی (۱): ۲۰۱۵–۱۶
افتخارات > اروپایی

لیگ اروپا :
قهرمانی (۲): ۱۹۹۴–۹۵، ۱۹۹۸–۹۹
جام در جام اروپا :
قهرمانی (۱): ۱۹۹۲–۹۳
نایب قهرمانی (۱): ۱۹۹۳–۹۴
سوپر جام اروپا :
قهرمانی (۱): ۱۹۹۳
بازیکنان سرشناس

هرنان کرسپو
جانلوئیجی بوفون
خوان سباستین ورون
لیلیان تورام
فابیو کاناوارو
دینو باجو
الساندرو لوکارلی
لویجی آپولونی
هریستو استویچکف
آلبرتو جیلاردینو
جیان فرانکو زولا
سباستین جووینکو
مربیان سرشناس

روبرتو دونادونی
فابیو کاپلو
کلودیو رانیری
هکتور کوپر
کارلو آنچلوتی
نویو اسکالا
چزاره مالدینی
کوه بلقیس

| بلقیس(بالقیز) | بلقیس(بالقیز) |
| --- | --- |
مرتفع‌ترین نقطه: مرتفع‌ترین نقطه
ارتفاع: ۳۳۳۲ متر
مختصات: 36.67022147690188, 47.30006680824987
جغرافیا: جغرافیا
موقعیت: 
رشته‌کوه مادر: کوه های ایران
کوه بلقیس در استان زنجان، شهرستان ماهنشان ، بخش انگوران با دو قله بلند با ارتفاع ۳۳۲۰ متر و ۳۳۳۲ متر بلندترین و زیباترین قله استان زنجان به حساب می‌آید همچنین مکان تقریبی این کوه در مرز مشترک ۲ استان زنجان و آذربایجان غربی قرار دارد و مرز مشترک ۲ شهرستان ماه‌نشان و تکاب و همچنین مرز مشترک دو بخش انگوران و تخت‌ سلیمان بوده ولی قله و دامنه های آن از هر چهار جهت اصلی جغرافیایی واقع در حریم استان زنجان می باشد و در فاصله ۱۱۳ کیلومتری غرب زنجان واقع شده است. روی قله جنوبی استحکامات و قلعه تخت بلقیس قرار دارد. ساختمان قلعه کاملاً مدور و از سنگ بنا شده؛ لذا می‌توان تصور کرد که از این بنا به عنوان برج دیده‌بانی استفاده می‌شده. بین دو قله کوه دریاچه بسیار زیبایی که از ذوب شدن برف کوه‌ها به وجود آمده در بیشتر ماه‌های سال قابل مشاهده است هر چند در سال‌های اخیر به جهت کمی بارش تابستان‌ها آب دریاچه خشک می‌شود.
مشخصات قلعه تخت بلقیس

قلعه تخت بلقیس در سال ۱۹۵۹ توسط فون دراوستن مورد بررسی قرار گرفت و بعد از آن همه ساله توسط هیئت باستان‌شناسی مورد بازدید قرار گرفت؛ و در سال ۱۹۶۶ و ۱۹۶۹ به وسیله دیتریش هوف بررسی و مساحی شد.
حصار استحکامات فضایی حدود ۵۰ در ۶۰ متر که به صورت پلکانی با ارتفاع زیادی ادامه یافته و در حدود ۹ ارگ مشخص است. در درون حصار ساختمان تقریباً مربع شکل و ایوانی در جلو می‌توان دید؛ که محور آن در جهت آتشکده آذرگشسپ قرار گرفته. در جلو بنا یک تراس چند طبقه قرار دارد که اتاق‌های پناهگاه مانندی با سقف گنبدی می‌باشد.
تاریخ بنا

نوع معماری، آجرهایی هستند که در ابعاد آجرهای ساسانی هستند، همچنین قطعات سنگ، ماسه زرد رنگ، با علائم حجاری ساسانی تاریخ‌گذاری بنا را به دوره ساسانیان نزدیکتر می‌کند.
منطق

مَنطِق مطالعهٔ روشمند قاعده استنتاج مجاز مانند روابطی که منجر به پذیرش گزاره (تالی) بر پایهٔ مجموعهٔ دیگر گزاره‌ها (پیش‌فرض‌ها) می‌شود، است. واژهٔ منطق در زبان عربی به معنای سخن گفتن است. در گذشته منطق صرفاً شاخه‌ای از فلسفه شمرده می‌شد ولی از میانهٔ سدهٔ سیزدهم در ریاضیات و در دهه‌های واپسین در علوم رایانه و از دهه ۱۳۶۰ در علوم شناختی نیز به آن می‌پردازند. منطق از نطق و به معنای گویش و گفتار است که شخص برای تفهیم مخاطب خود وی را با ادلهٔ گفتاری تحت تأثیر قرار می‌دهد و نیز خود شخص که حاضر به شنیدن گفته‌های مخاطب خود باشد، او یک شخص (منطقی) می‌باشد.
تعاریف ابزاری از منطق

از فواید آن تشخیص اندیشهٔ درست از اندیشهٔ نادرست است؛ و از لوازم آن انتقال اندیشه با کمک زبان است که از آن‌ها برای تعریف منطق هم بهره برده می‌شود.
تعبیر دیگری، منطق را خطاسنج اندیشه می‌نامد. منطق چارچوب‌های ویژه‌ای را کشف و معرفی نموده‌است که اندیشه در آن قالب‌ها از خطا و بیراهه رفتن مصون می‌ماند.
البته تعریف دیگری هم از منطق می‌توان ارائه داد که بیش تر فیلسوفان اسلامی به کار می‌بردند. آن‌ها در تعریف منطق می‌گویند که منطق ابزاری از سنخ قانون است که اندیشه را از افتادن در خطاها مصون نگه می‌دارد و آن را به سمت استدلال‌هایی کاملاً پایدار رهنمون می‌سازد؛ لذا اگر کسی به کلّی منطق را در استدلال‌هایش به کار برد، (البته در صورت صحت مواد) به هیچ وجه دچار خطا در تفکّر و مغالطه نخواهد شد.
در تعریف به کمک لوازم منطق (ساختار زبان) با تعبیری کم‌تر روان‌شناسانه از منطق این است که منطق علم مطالعهٔ ساختارهای زبانی زبان‌های طبیعی است. البته این تعبیر نیز دشواری‌های خود را دارد. منطق یکی از علوم طبیعی و تجربی مثل فیزیک نیست. گزاره‌های منطق ضروری (یعنی حمل هر موضوعی بر هر محمولی یا ضرورت دارد یا ندارد. اگر ضرورت داشت یا ضرورت سلب است یا ضرورت ایجاب و اگر ضرورت نداشت امکان است) به نظر می‌آیند و توصیفی از وضع ممکنات ارائه نمی‌کنند. جنس گزاره‌ای مانند «اجتماع نقیضین محال است» شبیه به گزاره‌ای مانند «سرعت نور برابر با مقدارِ ثابت c است» به نظر نمی‌رسد.
تعاریف ابزاری از منطق > منطق نحو

علم منطق همانگونه که فارابی گفته‌است قوانینی را در اختیار می‌نهد که انسان را در معقولات در معرض مغالطه، به سوی درستی هدایت می‌کند. آنگاه فارابی علم منطق را به علم نحو تشبیه می‌کند و نسبت علم منطق به عقل و معقولات را مانند نسبت علم نحو به زبان و الفاظ می‌شمارد: همچنان که علم نحو قوانینی دربارهٔ الفاظ در اختیار ما می‌گذارد، علم منطق نیز قوانینی دربارهٔ معقولات در اختیارمان می‌نهد.