وام ازدواج در ایران
دولت‌های هاشمی رفسنجانی و محمد خاتمی (آغاز دهه هفتاد تا نیمه دهه هشتاد)

اولین مصوبات مربوط به پرداخت وام ازدواج به پایان جنگ و سال ۱۳۷۱ بازمی‌گردد. بر اساس قانون بودجه سال ۱۳۷۱ کل کشور: «ب - به منظور حمایت از تسهیل امر ازدواج، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است
دویست میلیارد (۲۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰) ریال از منابع‌قرض‌الحسنه بانکها به نسبت سپرده قرض‌الحسنه آنها در اختیار مزدوجین سالهای ۱۳۷۰ و ۱۳۷۱ قرار دهد. وام پرداختی یک میلیون (۱۰۰۰۰۰۰) ریال و مدت بازپرداخت آن سه سال خواهد بود. آیین‌نامه اجرایی این بند توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی‌ایران تهیه و به تصویب وزارت امور اقتصادی و دارایی می‌رسد.»
* ۱۳۷۳: در سال بعد با آزاد شدن تعداد کثیری از اسرای جنگی از عراق بخش‌هایی از این بودجه به آنان اختصاصاً یافت؛ برای افراد تحت پوشش بهزیستی نیز سهمیه تعیین شده و دولت موظف به تضمین بازپرداخت وامها شده است. «ب - به منظور حمایت از تسهیل امر ازدواج، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است
سیصد میلیارد (۳۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰) ریال از منابع‌قرض‌الحسنه بانکها را در اختیارمزدوجین سالهای ۱۳۷۲ و ۱۳۷۳ قرار دهد. حداقل بیست درصد (۲۰٪) وام ازدواج این بند به جانبازان ۲۵٪ به بالا، آزادگان و رزمندگانی که لااقل شش ماه متوالی یا یک سال متناوب در جبهه‌هاحضور داشته‌اند و افراد تحت پوشش سازمان بهزیستی اختصاص می‌یابد. وام پرداختی حداقل یک میلیون (۱۰۰۰۰۰۰) ریال و حداکثر سه میلیون (۳۰۰۰۰۰۰) ریال ومدت بازپرداخت آن سه سال خواهد بود. دولت موظف است بازپرداخت تسهیلات اعطایی این بند را تضمین و اقساط معوق را درلوایح بودجه سالهای بعد منظور نماید. تضمین فوق نافی‌وظایف بانکها در وصول مطالبات مربوط نمی‌باشد. آیین‌نامه اجرایی این بند ظرف یک ماه توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تهیه و به تصویب هیئت وزیران می‌رسد.»
۱۳۷۴: در این سال ضمن تغییرات قبلی وام ازدواج به دو بخش تقسیم شده و به زوج و زوجه به‌طور مسوای پرداخت گردید. همچنین در این سال برای اولین بار برای کارمندان دولت به میزان ۱۵ درصد و برای دانشجویان به میزان ۱۰ درصد سهمیه تعیین گردید همچنین برای اولین بار بانک مرکزی موظف به سهمیه بندی وامها به نسبت جمعیت هر استان شد: «۲ - به منظور حمایت از تسهیل امر ازدواج، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است سیصد میلیارد (۳۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰) ریال از منابع‌قرض‌الحسنه بانک‌ها را در اختیار
مزدوجین سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ قرار دهد. حداقل بیست و پنج درصد (۲۵٪) وام ازدواج این بند به جانبازان ۲۵٪ به بالا، آزادگان، فرزندان شاهد و رزمندگانی که لااقل شش ماه متوالی یا یک سال‌متناوب در
جبهه‌ها حضور داشته‌اند و افراد تحت پوشش سازمان بهزیستی اختصاص می‌یابد و حداقل
پانزده درصد (۱۵٪) وام موضوع این تبصره به‌کارمندان دولت و ده درصد (۱۰٪) به
دانشجویان اختصاص می‌یابد. وام پرداختی حداقل یک میلیون (۱۰۰۰۰۰۰) ریال برای هر یک از زوج و زوجه و حداکثر
سه میلیون (۳۰۰۰۰۰۰) ریال و مدت بازپرداخت آن سه سال‌خواهد بود. دولت موظف است بازپرداخت تسهیلات اعطائی این بند را تضمین و اقساط معوق را درلوایح بودجه سال‌های بعد منظور نماید. تضمین فوق نافی وظایف بانک‌ها در وصول مطالبات مربوط نمی‌باشد. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است تا پایان فروردین ماه سهم هریک از استانها را به نسبت جمعیت هر استان و به تفکیک هر یک از بانک‌ها مشخص و مراتب را به کمیسیون‌های برنامه و بودجه و امور اقتصادی ودارایی و تعاون و استانداری‌ها اعلام نماید. آیین‌نامه اجرایی این بند ظرف یک ماه توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تهیه به تصویب هیئت وزیران می‌رسد.»
۱۳۷۵: در قانون بودجه این سال صحبتی از سهمیه‌ها به میان نیامده و به‌طور کلی آمده است :۳ - مبلغ سیصد و سی میلیارد (۳۳۰٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال برای تسهیل امر ازدواج ایثارگران، مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره)، بهزیستی و سایر اقشار، با استفاده از منابع اعتباری قرض‌الحسنه، به‌طور جداگانه اختصاص دهد.
۱۳۷۶: در این سال هم‌بند وام ازدواج بصورت سال قبل مختصر است و آمده است: «۳- مبلغ چهارصد و پنجاه میلیارد (۰۰۰ ۰۰۰ ۰۰۰ ۴۵۰) ریال برای تسهیل امر ازدواج ایثارگران، دانشجویان، مددجویان تحت پوشش کمیته امدادامام خمینی (ره)، بهزیستی وسایر اقشار با استفاده از منابع اعتباری قرض‌الحسنه به‌طور جداگانه اختصاص دهد.» تنها تفاوت اینجاست که در بندی دیگر وظایفی بر عهده سازمان تأمین اجتماعی گذارده شده و آمده است: «ف - به‌سازمان تأمین اجتماعی اجازه داده می‌شود درسال ۱۳۷۶ جهت ارایه تسهیلات ارزان قیمت ساخت مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج، دانشجویی و ضروری تا سقف حداکثر سیصدمیلیارد (۰۰۰ ۰۰۰ ۰۰۰ ۳۰۰) ریال از محل درآمد و ذخایر خود با تصویب شورای عالی سازمان تامین‌اجتماعی به کارگران و مستمری بگیران مشمول بپردازد. همچنین اصل تسهیلات فوق‌الذکر و سود حاصله که از طریق بانک رفاه کارگران پرداخت‌می‌گردد از هر
نوع کسور بانکی و مالیاتی معاف بوده و عیناً به سازمان تأمین اجتماعی در تاریخ سررسید بازخواهد گشت.»
۱۳۷۷: در این سال که مصادف با شروع دولت خاتمی و کاهش شدید قیمت نفت و بودجه دولت بود پس از چند سال وام ازدواج حذف شده و تنها در بند مربوط به تأمین اجتماعی آمده است: «۳ - مبلغ سیصد و سی میلیارد (۳۳۰٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال برای تسهیل امر ازدواج ایثارگران، مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره)، بهزیستی و سایر اقشار، با استفاده از منابع اعتباری قرض‌الحسنه، به‌طور جداگانه اختصاص دهد.»
۱۳۷۸: در این سال همچون سال قبل بودجه برای وام ازدواج تعیین نشده و تنها از منابع تأمین اجتماعی استفاده شده است: ط - به سازمان تامین‌اجتماعی اجازه داده می‌شود درسال ۱۳۷۸ برای ارائه تسهیلات
ارزان قیمت ساخت مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج، دانشجوئی و هزینه مربوط به خدمات
مشاوره‌ای در زمینه بهداشت روانی، فردی و اجتماعی سیصد میلیارد (۰۰۰ ۰۰۰ ۰۰۰ ۳۰۰)
ریال از محل درآمد وذخایر خود با تصویب شورایعالی سازمان تأمین اجتماعی به کارگران و مستمری‌بگیران وشرکتهای تعاونی مسکن کارگران مشمول و متقاضیان ایجادمراکز خدمات مشاوره‌ای دارای مجوز از دبیرخانه شورایعالی جوانان و سازمان بهزیستی بپردازد. همچنین اصل تسهیلات فوق‌الذکر و سود حاصله که‌ازطریق بانک رفاه کارگران پرداخت می‌گردد از هرنوع کسور بانکی و مالیاتی معاف بوده و عیناً به سازمان
تأمین اجتماعی در تاریخ سررسید باز خواهدگشت. سازمان تأمین اجتماعی موظف است هر چهار ماه یک بار گزارش عملکرد این بند را به مجلس شورای اسلامی جهت ارائه به کمیسیونهای ذیربط ارائه‌نماید. خانواده شهدا، ایثارگران، آزادگان و بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی دراستفاده از این تسهیلات از اولویت ویژه برخوردارند.
۱۳۷۹:در این سال هم همچون سال قبل وام ازدواج حذف و تنها از محل منابع تأمین اجتماعی مبلغی در نظر گرفته شده است: «ط - به سازمان تأمین اجتماعی اجازه داده می‌شود در سال ۱۳۷۹ برای ارائه تسهیلات
ارزان قیمت ساخت مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج‌دانشجوئی و هزینه مربوط به خدمات
مشاوره‌ای در زمینه بهداشت روانی، فردی و اجتماعی سیصد میلیارد (۰۰۰ ۰۰۰ ۰۰۰ ۳۰۰)
ریال ازمحل درآمد وذخائر خود با تصویب شورای عالی سازمان تأمین اجتماعی به
کارگران و مستمری‌بگیران و شرکتهای تعاونی مسکن کارگران مشمول و متقاضیان
ایجادمراکز توانبخشی، مهد کودک و شبانه‌روزی بخش کارگری و مراکز خدمات مشاوره‌ای
دارای مجوز از دبیرخانه شورای عالی جوانان و سازمان بهزیستی‌بپردازد. همچنین اصل
تسهیلات فوق‌الذکر و سود حاصله که از طریق بانک رفاه کارگران پرداخت می‌گردد از هر
نوع کسور بانکی و مالیاتی معاف بوده وعیناً به سازمان تأمین اجتماعی در تاریخ
سررسید بازخواهد گشت. سازمان تأمین اجتماعی موظف است هر چهار ماه یکبار گزارش عملکرد این بند را به
مجلس شورای اسلامی جهت ارائه به کمیسیون‌های ذی‌ربط ارائه‌نماید.
خانواده شهداء، ایثارگران، آزادگان و بیمه شدگان تأمین اجتماعی در استفاده از این
تسهیلات از اولویت ویژه برخوردارند.»
۱۳۸۰: در این سال هر نوع وام ازدواج حذف شده و تنها بصورت مبهم اشاره شده است که: «۱ - به منظور ساماندهی اساسی امور جوانان کشور در جهت تحقق اهداف و سیاستهای مندرج
در ماده (۱۵۷) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی
ایران، اجازه داده می‌شود اعتبار منظور شده در ردیف ۱۰۱۰۴۲ قسمت چهارم این قانون
با هماهنگی سازمان‌ملی جوانان پس از توافق با سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور به
دستگاه‌هایی که قسمتی از وظایف مذکور در ماده یاد شده را بر عهده می‌گیرند
بااولویت اشتغال، ازدواج و امور فرهنگی و تربیت بدنی جوانان، اختصاص یابد.»
۱۳۸۱:در این سال پس از ۱ سال وقفه از بودجه سازمان تأمین اجتماعی مبلغی به وام ازدواج در کنار سایر وامهای ضروری اختصای می‌یابد اما همچنان از بودجه عمومی برای وام ازدواج مبلغی تعیین می‌شود. «م - به سازمان تأمین اجتماعی اجازه داده می‌شود در سال ۱۳۸۱ برای ارائه تسهیلات
ارزان قیمت ساخت و خرید مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج‌دانشجوئی و هزینه مربوط به خدمات
مشاوره‌ای در زمینه بهداشت روانی، فردی و اجتماعی پانصد میلیارد (۰۰۰ ۰۰۰ ۰۰۰ ۵۰۰)
ریال از محل درآمد وذخائر خود با تصویب شورای عالی سازمان تأمین اجتماعی به
کارگران و مستمری‌بگیران و شرکتهای تعاونی مسکن کارگران مشمول و متقاضیان
ایجادمراکز توانبخشی، مهد کودک و شبانه‌روزی بخش کارگری، مراکز خدمات مشاوره‌ای،
مراکز خیریه دارای مجوز از دبیرخانه شورای عالی جوانان وسازمان بهزیستی کشور،
بیمارستانهای آموزشی و مراکز بهداشتی درمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
بپردازد. همچنین اصل تسهیلات‌فوق‌الذکر و سود حاصله که از طریق بانک رفاه کارگران
پرداخت می‌گردد از هر نوع کسور بانکی و مالیاتی معاف بوده و عیناً به سازمان تأمین
اجتماعی‌در تاریخ سررسید بازخواهد گشت.»
۱۳۸۲:در این سال به روال دولت خاتمی و سال ۱۳۷۷ از محل بودجه تاکین اجتماعی مبلغی برای وامهای ضروری تعیین شده است و از ازدواج بعنوا یکی از مصارف آن در کنار سایر مصارف نام برده شده است: «ژ - به سازمان تأمین اجتماعی اجازه داده می‌شود در سال ۱۳۸۲ برای ارائه
تسهیلات ارزان قیمت ساخت و خرید مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج دانشجوئی و
هزینه مربوط به خدمات مشاوره ای در زمینه بهداشت روانی، فردی و اجتماعی
پانصد میلیارد (۰۰۰ر۰۰۰ر۰۰۰ر۵۰۰) ریال از محل درآمد و ذخایر خود با تصویب
شورای عالی سازمان تأمین اجتماعی به کارگران و مستمری‌بگیران و شرکتهای
تعاونی مسکن کارگران مشمول و متقاضیان ایجاد مراکز توانبخشی، مهد کودک و
شبانه‌روزی بخش کارگری، مراکز خدمات مشاوره ای، مراکز خیریه دارای مجوز از
دبیرخانه شورای عالی جوانان و سازمان بهزیستی کشور، بیمارستانهای آموزشی و
مراکز بهداشتی - درمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بپردازد.
همچنین اصل تسهیلات فوق‌الذکر و سود حاصل شده که از طریق بانک رفاه کارگران
پرداخت می‌گردد، از هر نوع کسور بانکی و مالیاتی معاف بوده و عیناً به سازمان
تأمین اجتماعی در تاریخ سررسید باز خواهد گشت.»
۱۳۸۳: محل پرداخت وام ازدواج در این سال نیز شبیه سالهای دیگر دولت دوم خاتمی بود: «به سازمان تأمین اجتماعی اجازه داده می‌شود در سال ۱۳۸۳ برای ارائه‌تسهیلات
ارزان قیمت ساخت و خرید مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج دانشجویی و هزینه‌مربوط به خدمات
مشاوره‌ای در زمینه بهداشت روانی، فردی و اجتماعی، مبلغ پانصدمیلیارد (۰۰۰ ۰۰۰
۰۰۰ ۵۰۰) ریال از محل درآمد و ذخایر خود با تصویب شورای عالی‌سازمان تأمین اجتماعی
به کارگران و مستمری‌بگیران و شرکتهای تعاونی مسکن کارگران‌مشمول و متقاضیان ایجاد
مراکز توانبخشی، مهد کودک و شبانه‌روزی بخش کارگری، بیمارستانهای آموزشی و مراکز
بهداشتی- درمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش‌پزشکی بپردازد. همچنین اصل تسهیلات
فوق‌الذکر و سود حاصل شده که از طریق بانک‌رفاه کارگران پرداخت می‌گردد، از هر نوع
کسور بانکی و مالیاتی معاف بوده و عیناً به‌سازمان تأمین اجتماعی در تاریخ سررسید
بازخواهد گشت. خانواده‌های معظم شهدا، ایثارگران، آزادگان، جانبازان و بیمه‌شدگان تأمین‌اجتماعی
در استفاده از این تسهیلات از اولویت ویژه برخوردارند.» در این سال در تبصره ای به‌طور مبهم گفته شده است: «تبصره ۷ - فرهنگ، هنر، تربیت بدنی و جوانان الف - به‌منظور ساماندهی و توسعه
امور جوانان کشور در جهت تحقق اهداف وسیاستهای مندرج در ماده (۱۵۷) قانون برنامه
سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی‌جمهوری اسلامی ایران، اجازه داده می‌شود که
مبلغ مندرج در ردیف ۱۰۱۰۱۶ قسمت‌چهارم این قانون با هماهنگی سازمان ملی جوانان پس
از توافق با سازمان مدیریت وبرنامه‌ریزی کشور به طرحهای مصوب شورای عالی جوانان
در جهت ارتقاء هویت دینی وملی جوانان، اشتغال و کارآفرینی جوانان، توسعه مشارکت
اجتماعی و اوقات فراغت‌آنان، تقویت هدفمند سازمانهای غیردولتی جوانان، توسعه مراکز
خدمات مشاوره وروانشناختی و ساماندهی امور ازدواج و مسکن جوانان، تشویق جوانان
نخبه و کارآفرین، حمایت از تولیدات و محصولات فرهنگی و انجام امور پژوهشی و
تحقیقاتی مربوط به‌جوانان اختصاص یابد.»
۱۳۸۴: در این سال به ازدواج جوانان مفصل تر پرداخته شده است.
«ج - به سازمان تأمین اجتماعی اجازه داده می‌شود در سال ۱۳۸۴ برای ارائه تسهیلات
ارزان قیمت ساخت و خرید مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج دانشجویان و جوانان و هزینه
مربوط به خدمات مشاوره ای در زمینه بهداشت روانی، فردی و اجتماعی پانصد میلیارد
(۵۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال از محل درآمد و ذخایر خود با تصویب شورای عالی سازمان
تأمین اجتماعی به کارگران و مستمری بگیران و شرکت‌های تعاونی مسکن کارگران مشمول و
متقاضیان ایجاد مراکز توانبخشی، مهد کودک و شبانه‌روزی بخش کارگری، بیمارستانهای
آموزشی و مراکز بهداشتی - درمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و
بیمارستانهای آموزشی دانشگاه‌های غیردولتی بپردازد. همچنین اصل تسهیلات فوق‌الذکر و
سود حاصل شده که ازطریق بانک رفاه کارگران پرداخت می‌گردد، از هر نوع کسور بانکی و
مالیاتی معاف بوده و عیناً به سازمان تأمین اجتماعی در تاریخ سررسید باز خواهد گشت
. خانواده‌های معظم شهدا، ایثارگران، آزادگان، جانبازان و بیمه شدگان تأمین
اجتماعی در استفاده از این تسهیلات از اولویت ویژه برخوردارند.»
در بندی دیگر آمده است: «ش - به دولت اجازه داده می‌شود پنج درصد (۵٪) افزایش هزینه ثبت نام عمره (غیراز
بار اول) و حج تمتع غیرواجب متقاضیان را دریافت و به حساب درآمد عمومی کشور (نزد
خزانه داری کل) ردیف ۱۴۰۱۰۳ قسمت سوم این قانون واریز نماید. معادل صددرصد (۱۰۰٪)
وجوه مزبور از محل اعتبار ردیف متفرقه ۵۰۳۸۱۰ جدول شماره (۹) به منظور کمک به
ازدواج جوانان اختصاص می‌یابد.»
همچنین در سومین بند ازدواجی آمده است: «از کل اعتبارات برنامة ۳۰۲۰۳، بیست و پنج درصد (۲۵٪) درجهت تحکیم خانواده و بیست وپنج درصد (۲۵٪) در برنامه‌های تسهیل ازدواج با هماهنگی مرکز امور مشارکت زنان
هزینه خواهد شد. حداقل ده درصد (۱۰٪) از اعتبار مذکور به طرحهای بسیج خواهران و کانونهای فرهنگی
ورزشی بسیج اختصاص می‌یابد.» و در آخرین بند آمده است: «ث - سازمان ملی جوانان مکلف است از اعتبارات ردیف ۱۰۱۰۱۶ فصل کمکهای بلاعوض خود
مبلغ دوازده میلیارد (۱۲٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال برای گسترش فرهنگ و معارف قرآن کریم در
میان جوانان به تشکلهای فرهنگی - دینی جوانان مبلغ شش میلیارد (۶٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰)
ریال جهت تقویت کانونهای بسیج جوانان، مبلغ هفده میلیارد (۱۷٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال
جهت کمک به تسهیل ازدواج جوانان و مبلغ دو میلیارد و پانصد میلیون (۲٫۵۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰)
ریال جهت تقویت تشکلهای قرآنی خواهران هزینه نماید.»
۱۳۸۵: در این سال ۲ بند به ازدواج اختصاص یافته است: «د- به سازمان تأمین اجتماعی اجازه داده می‌شود در سال ۱۳۸۵ برای ارایه تسهیلات
ارزان‌قیمت ساخت و خرید مسکن، ودیعه مسکن، ازدواج دانشجویان و جوانان و هزینه
مربوط به خدمات مشاوره‌ای در زمینه بهداشت روانی، فردی و اجتماعی مبلغ پانصد
میلیارد (۵۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال را از محل درآمد و ذخایر خود با تصویب شورای عالی
سازمان تأمین اجتماعی به کارگران و مستمری‌بگیران و شرکت‌های تعاونی مسکن کارگران
مشمول و متقاضیان ایجاد مراکز توانبخشی، مهد کودک و شبانه‌روزی بخش کارگری،
بیمارستان‌های آموزشی و مراکز بهداشتی ـ درمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
و بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه‌های غیردولتی بپردازد. همچنین اصل تسهیلات
فوق‌الذکر و سود حاصل شده که از طریق بانک رفاه کارگران پرداخت می‌گردد، از هر نوع
کسور بانکی و مالیاتی معاف بوده و عیناً به سازمان تأمین اجتماعی در تاریخ سررسید
بازخواهد گشت.»
و «د – به منظور ساماندهی و توسعه امور جوانان کشور، اجازه داده می‌شود که مبلغ مندرج
در ردیف ۱۰۱۰۱۶ قسمت چهارم این قانون با هماهنگی سازمان ملی جوانان پس از توافق با
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور به طرح‌های مصوب شورای عالی جوانان در جهت
ارتقای هویت دینی و ملی جوانان، اشتغال و کارآفرینی جوانان، توسعه مشارکت اجتماعی
و اوقات فراغت آنان، تقویت هدفمند سازمان‌های غیردولتی جوانان، توسعه مراکز خدمات
مشاوره و روانشناختی و ساماندهی امور ازدواج و مسکن جوانان، تشویق جوانان نخبه و
کارآفرین، حمایت از تولیدات و محصولات فرهنگی و انجام امور پژوهشی و تحقیقاتی
مربوط به جوانان اختصاص یابد.»