اران
محدوده اران

نقشه‌برداری دقیق از آلبانیای قفقاز باستان امکان‌پذیر نیست، زیرا مرزهای سیاسی و رابطه بین آلبانیایی‌ها و همسایگانشان در طول زمان تغییر می‌کرد. به ویژه، رابطه بین آلبانیا و اقوام اودی (ارمنی: اوتیک) و گارگار (گارگاراسیک) نامشخص است. آلبانیای باستان در شمال رود کُر قرار داشت و پایتخت آن کاپالاک بود. پس از سال ۳۸۷، آلبانیا به آن سوی کُر گسترش یافت. جغرافی‌دان ارمنی قرن هفتم، شیراکاتسی، که بر اساس مدلی از قرن چهارم کار می‌کرد، آلبانیا را در شمال کُر قرار می‌دهد و دو منطقه، اوتیک و آرتساخ، را در جنوب رودخانه اضافه می‌کند.
اولین جغرافیای عربی، از قرن سوم/نهم، که با مکتب عراقی مرتبط است، آلبانیا را به عنوان بخشی از استان ارمنستان می‌دانند، اما جغرافیای قرن چهارم/دهم مکتب بلخی، آلبانیا را از ارمنستان جدا می‌کند. دومی‌ها توصیف دقیق‌تری از آلبانیا ارائه می‌دهند که شامل کل منطقه، از ارس در جنوب، که به عنوان مرز با آذربایجان ایران عمل می‌کرد، تا تفلیس (تفلیس امروزی) و باب الابواب (دربند) در شمال بود. علی‌رغم ظاهر آلبانیای وسیع در منابع عربی قرن چهارم/دهم، امیران مستقل پس از مرگ خلیفه عباسی، متوکل، در سال ۲۴۷/۸۶۱ بر آلبانیا حکومت می‌کردند. با ظهور امیرنشین‌ها در آلبانیا، به ویژه شروانشاهان و امیران سُلامی دربند، آلبانی واقعی به سمت غرب سقوط می‌کند. ادعاهای شاهزادگان و پادشاهان آلبانیا بر مناطق آرتساخ و اوتیک، در امتداد مرزهای ارمنستان متمرکز است و ساحل خزر را رها می‌کنند.
دربارهٔ محدوده اران نظریه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی منطقه میان دو رود کر و ارس را اران نامیده‌اند و برخی دیگر فاصله میان ارس و دربند قفقاز را. با این وصف محدوده این سرزمین از عهد باستان تا سده‌های ۵ تا ۷ م به تقریب یکسان بوده، محدوده کنونی جمهوری آذربایجان را در بر می‌گرفته‌است به نوشته استرابن ۵۴۰۰ اِستاد طول سواحل دریای خزر (کاسپین) در سرزمین اران و کادوسها واقع شده‌است.
استرابن از وجود ۲۶ قبیله در اران یاد کرده که هر یک زبان خاص و فرمانروای ویژه خود را داشتند، ولی گویا در زمان او یک پادشاه بر سراسر این سرزمین‌ها فرمان می‌رانده‌است. گمان می‌رود این اتحاد پیش از لشکرکشی پمپئوس در ۶۴–۶۵ ق. م صورت گرفته باشد. برخی مؤلفان رود کر را مرز میان اران و ارمنستان نوشته‌اند؛ و شمال این رود را مرز جنوبی اران دانسته‌اند ولی برخی از وجود ارانیها در هر دو سوی رود یاد کرده‌اند. چنین بر می‌آید که مرز شمالی اران از دربند فراتر نرفته‌است. حد غربی این سرزمین به رودهای آلازانی و ایوری منتهی شده‌است. مرز شرقی اران نیز دریای خزر (کاسپین) بوده‌است. آکوپیان ضمن شرحی دربارهٔ اران، محل قرار گرفتن آن را در فاصله رود بزرگ کر و کوه‌های قفقاز نوشته و منطقه جنوب رود کر را بلاسکان نامیده‌است. در کتیبه شاپور اول پادشاه ساسانی در نقش رستم که تاریخ آن ۲۶۲ م است، از پیروزی‌های بزرگ و فرمانروایی وی بر بسیاری از سرزمین‌ها از جمله گرجستان، اران، بلاسکان به عنوان یکی از کوستها (ایالت‌ها) تابع ایران با نام کوست (ایالت – سرزمین) کاپ کوه (قاف کوه) قفقاز یاد شده‌است.
در متون اسلامی نیز منطقه اران از سوی جغرافی نگاران به شرح آمده‌است. ابن خردادبه، ارمینیه را به ۴ قسمت بخش کرده و اران را ارمینیه چهارم نامیده‌است ولی بلاذری آن را با عنوان ارمینیه اول ذکر کرده‌است. ابن حوقل که خود به اران سفر کرده، آن سرزمین را شامل دو بخش دانسته، و ارانین نامیده‌است. وی بردعه، الباب (دربند) و تفلیس را بزرگترین شهرهای آنجا و شهرهای بیلقان، ورثان، بردیج، شماخیه (شماخی)، شروان، لایجان، شابران، قبله، شکی (نوخای کنونی)، شمکور (شامخور کنونی)، جنزه (گنجه) و شهرهای کوچک دیگر را متعلق به اران دانسته‌است. در سده ۴ ق اران سرزمینی چنین گسترده‌ای بود. از آن پس گاه سرزمین‌های میان دو رود کر و ارس را اران نامیدند و از بلاد شروان در شمال رود کر جداگانه نام بدند. مهم‌ترین شهر اران در روزگار باستان کبله نام داشت. بطلمیوس این شهر را با همین تلفظ (Chabala) و پلینیوس کَبَلکه نامیده‌اند. در برخی مآخذ این شهر به صورت کَوَلَک و در متون عهد اسلامی قَبَله نگاشته شده‌است خرابه‌های تختگاه قدیمی اران هنوز در بخش کوتکاشِن قفقاز باقی است.