stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
آشنایی با نسبیت عام
هندسه و گرانش > منشأهای گرانش

بر اساس قانون جهانی گرانش نیوتون، نیروی گرانشی به وسیله ماده ایجاد می‌شود. به بیان دقیق‌تر، منشأ این میدان یک ویژگیِ اجسام فیزیکی به نام جِرم است. در نظریه گرانش اینشتین و نظریه‌های مرتبط با آن، انحنا در هر نقطه از فضازمان، ناشی از ماده‌ای که وجود دارد است. در اینجا نیز جرم یک ویژگی اساسی برای تعیین اثرات گرانشیِ ماده است. اما در یک نظریهٔ نسبیتی از گرانش، جرم نمی‌تواند تنها منشأ گرانش باشد. نسبیت جرم را به انرژی و انرژی را به تکانه مربوط می‌کند.
هم‌ارزی جرم و انرژی، که با رابطهٔ E = mc۲ بیان می‌شود، شاید مشهورترین نتیجهٔ نسبیت خاص باشد. در نسبیت خاص، جرم و انرژی دو راه متفاوت برای توصیف یک کمیت فیزیکی‌اند. اگر یک سامانهٔ فیزیکی انرژی داشته باشد، جرم متناظر با آن را نیز دارد و برعکس. به خصوص همهٔ ویژگی‌های یک جسم که با انرژی در ارتباط اند، مانند دما یا انرژی بستگیِ سامانه‌های فیزیکی‌ای مانند هسته اتم یا مولکولها، در جرم آن جسم نقش دارند و در نتیجه منشأ گرانش هستند.
در نسبیت خاص، انرژی رابطهٔ نزدیکی با تکانه دارد. همان‌گونه که فضا و زمان اجزایی از موجودِ اصلی به نام فضازمان هستند، انرژی و تکانه نیز جنبه‌های مختلف کمیتی دیگر به نام چارتکانه هستند. در نتیجه اگر انرژی یک منشأ گرانش باشد، تکانه نیز خواهد بود. این مطلب برای کمیت‌هایی که به‌طور مستقیم به انرژی و تکانه مربوط هستند نیز صادق است، برای مثال برای فشار داخلی و کشش. در مجموع در نسبیت عام، منشأهای گرانش عبارتند از جرم٬انرژی، فشار و کشش. این‌ها راه‌هایی هستند که ماده از آن طریق به فضازمان می‌گوید که چگونه خمیده شود. در فرمول‌بندی ریاضیاتی این نظریه، همهٔ این کمیت‌ها اجزای یک کمیت اصلی به نام تنسور ضربه-انرژی هستند.
کاربردهای اخترفیزیکی

مدل‌های براساس نسبیت عام، در اخترفیزیک نقش مهمی بازی می‌کنند، و موفقیت این مدل‌ها می‌تواند آزمونی برای درستی نسبیت عام نیز تلقی گردد.
کاربردهای اخترفیزیکی > همگرایی گرانشی

از آنجایی که مسیر نور در یک میدان گرانشی خمیده می‌گردد، ممکن است نورِ یک جسمِ دور از چند مسیر مختلف به ناظر برسد. برای مثال نور یک جسم بسیار دور مانند یک اختروش می‌تواند هنگام گذر از یک سمت یک کهکشان، به طرفِ ناظر زمینی منحرف شود و در همین حال نورِ گذرنده از سویِ دیگرِ کهکشان نیز همین‌طور منحرف شود و از جهتی کمی متفاوت به همان ناظر برسد. در نتیجه، ناظر یک جسم آسمانی را در دو نقطهٔ مجزا در آسمان مشاهده می‌کند. این پدیده شبیه به منحرف شدن نور در عدسی‌هایِ نوریِ همگرا است و از این رو آن را همگرایی گرانشی نامیده‌اند.
نجوم مشاهداتی از این اثراتِ همگرایی برای بررسیِ جسمِ همگراکننده بهره می‌گیرد. حتی در شرایطی که شیء مورد نظر به‌طور مستقیم قابل مشاهده نیست، شکل تصویرِ همگرا شده اطلاعاتی در مورد توزیع جرمِ شیء، که مسئول چگونگی منحرف ساختن نور توسط آن است به دست می‌دهد. به خصوص، همگرایی گرانشی ابزاری مهم برای بررسی چگونگی توزیع ماده تاریک است، ماده‌ای که نوری از خود گسیل نمی‌کند و تنها توسط آثار گرانشی‌اش قابلِ شناسایی است. یک مورد جالب دیگر مشاهدات در مقیاس بزرگ هستند، که در آن اجسام همگراکننده در قسمت بزرگی از جهان مشاهده‌پذیر پراکنده شده‌اند و می‌توان از آن‌ها برای کسب اطلاعات در مورد ویژگی‌های جهان در مقیاس بزرگ و تحول کیهان بهره برد.
کاربردهای اخترفیزیکی > امواج گرانشی > مشاهدهٔ امواج گرانشی در سال ۲۰۱۶

در ۱۱ فوریه ۲۰۱۶ پژوهشگران در LIGO موفق به مشاهده مستقیم امواج گرانشی برای نخستین بار شدند. موج مشاهده شده ناشی از ترکیب دو سیاه‌چاله با جرم‌های تقریبی ۳۶ و ۲۹ برابر جرم خورشید، و در فاصله تقریبی ۴۱۰ مگاپارسک (حدود ۱/۳ میلیارد سال نوری) از زمین بود. موج گرانشی ناشی از تبدیل جرمی معادل با سه برابر جرم خورشید به انرژی در هنگام ترکیب دو سیاه‌چاله با یکدیگر بود. این اولین مشاهده از ترکیب دو سیاه‌چاله با یکدیگر نیز به حساب می‌آید.
می‌توان از مشاهدهٔ مستقیم امواج گرانشی برای کسب اطلاعات در مورد اجسامِ فشرده مانند ستاره‌های نوترونی و سیاه‌چاله‌ها کمک گرفت و نیز در حالت اولیه جهان پس از گذشت کسری از ثانیه از مه‌بانگ، کاوش کرد.
کاربردهای اخترفیزیکی > سیاه‌چاله‌ها

سیاه‌چاله نامیست که به دسته‌ای از پاسخ‌های معادلات اینشتین داده‌شده‌است. از نظر تاریخی، سیاه‌چاله‌ها ابتدا در جریان تلاش برای یافتن پاسخ معادلات اینشتین پیش‌بینی شدند. هنگامی‌که جرم در یک ناحیهٔ به اندازهٔ کافی فشرده از فضا متمرکز شود، نسبیت عام شکل‌گیری یک سیاه‌چاله را پیش‌بینی می‌کند. در صورت ورود هرچیز حتی نور به یک فاصله معین از (مرکز) یک سیاه‌چاله، امکان فرار از آن وجود ندارد. این فاصله افق رویداد نامیده شده‌است.
برخی از انواعِ سیاه‌چاله‌ها، مرحلهٔ پایانیِ تحول ستارگان پرجرم هستند. پس از تبدیل شدن همهٔ هیدروژن ستاره به هلیوم و بعد به عناصر سنگین‌تر بر اثر فرایند گداخت هسته‌ای درون ستاره، در صورتی که جرم ستاره بیش از ۱۰ تا ۲۵ برابر جرم خورشید باشد، ستاره به درون خود فرو می‌ریزد و نیروهای دافعه بین ذرات زیراتمی نیز نمی‌توانند این رمبش را متوقف کنند. در پایان، در صورتی که جرم ستاره نوترونی حاصل بیش از ۲ تا ۳ برابر جرم خورشید باشد باقی‌مانده ستاره به یک سیاه‌چاله تبدیل خواهد شد. جرم سیاه‌چاله‌هایی که از این طریق تشکیل می‌شوند بین پنج تا چند ده برابر جرم خورشید است. از طرفی، راه دیگری نیز برای شکل‌گیری سیاه‌چاله‌های بسیار پرجرم‌تر وجود دارد. این سیاه‌چاله‌ها که سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم نامیده شده‌اند، از رمبش گرانشی یک خوشهٔ ستاره‌ای بسیار بزرگ ایجاد می‌شوند. این سیاه‌چاله‌ها می‌توانند جرمی از مرتبهٔ هزاران یا میلیاردها برابر خورشید داشته باشند. گمان می‌رود که که در مرکز هر کهکشان، یک سیاه‌چاله از این نوع موجود باشد. برای مثال سیاه‌چاله قرار گرفته در مرکز کهکشان راه شیری دارای جرمی در حدود ۴٫۳ میلیون برابر جرم خورشید است. این سیاه‌چاله‌ها نقشی کلیدی در مدل‌های فعلی شکل‌گیری کهکشان‌ها در میلیاردها سال گذشته ایفا می‌کنند.
سقوط ماده در یک سیاه‌چاله، فرایندی است که بازده گسیل انرژی به صورت تابش در آن بسیار بالاست. یک توده گاز در حال سقوط در یک سیاه‌چاله از فاصله دور، حدود ۱۰ درصد از جرم-انرژی خود را به صورت تابش گسیل می‌کند. این عدد حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر بیشتر از نسبت انرژی آزاد شده بر واحد جرم برای فرایند گداخت هسته‌ای است. سقوط ماده در سیاه‌چاله‌ها فرایندی است که مسئول بسیاری از پدیده‌های نجومی تلقی می‌شود. مثال‌های مهم و بااهمیت در نظر ستاره‌شناسان عبارتند از اختروش‌ها و دیگر انواع هسته کهکشانی فعال. در شرایط خاصی، مادهٔ سقوط‌کننده و تجمع‌کننده در اطراف سیاه‌چاله می‌تواند به ایجاد جت بینجامد، که در آن، شعاع‌های ماده با سرعت‌هایی نزدیک به سرعت نور به فضای اطراف پرتاب می‌شوند.
سیاه‌چاله‌ها چند ویژگی دارند که آن‌ها را به امیدبخش‌ترین نامزدهای تولیدِ امواج گرانشی بدل کرده‌است. یکی آن است که سیاه‌چاله‌ها فشرده‌ترین اجرامی هستند که می‌توانند به عنوان عضوی از یک دوتایی به دورِ یکدیگر بچرخند: امواج گرانشی گسیل شده از چنین سامانه‌ای بسیار نیرومند خواهد بود. دلیل دیگر از قضیه‌هایی که با نام قضیهٔ یکتایی سیاه‌چاله‌ها شناخته شده هستند نتیجه می‌شود: با گذر زمان، ویژگی‌هایی که سیاه‌چاله‌های مختلف را فارغ از شکل اولیه‌شان از هم متمایز می‌کند کمتر و کمتر می‌شوند، برای مثال، پس از گذشت زمانی دراز از رمبش یک جرم مکعبی‌شکل، نتیجه یک سیاه‌چالهٔ مکعبی نخواهد بود، بلکه سیاه‌چالهٔ حاصل با سیاه‌چاله‌ای که از رمبش جرمی کروی‌شکل حاصل شده یکسان خواهد بود. تنها یک تفاوت در این فرایند وجود دارد: هنگامِ گذارِ سیاه‌چالهِ حاصل از جرمِ مکعبی به سیاه‌چاله‌ای حاصل از جرمی کروی، امواج گرانشی گسیل می‌شود.
کاربردهای اخترفیزیکی > کیهان‌شناسی

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های نسبیت عام آن است که می‌توان آن را به گیتی به عنوان یک کُل اعمال کرد. نکتهٔ کلیدی این است که به نظر می‌رسد جهان ما بر اساس قواعد بسیار ساده‌ای شکل گرفته‌است. همهٔ مشاهدات فعلی نشان می‌دهند که به‌طور متوسط، ساختار کیهان باید صرف‌نظر از مکان ناظر و جهت مشاهده، یکسان باشد. جهان به‌طور تقریبی، همگن و همسانگرد است. چنین جهان‌های به نسبت ساده‌ای را می‌توان با پاسخ‌های ساده‌ای از معادلات اینشتین توصیف کرد. مدل‌های کیهانشناختی فعلی براساس این پاسخ‌های سادهٔ نسبیت عام و ترکیب آن با نظریه‌های توصیف‌کنندهٔ ویژگی‌های محتوای ماده‌ی جهان، یعنی ترمودینامیک، فیزیک هسته‌ای و فیزیک ذرات بنا شده‌اند.
براساس این مدل‌ها، جهان فعلی ما از یک حالت بسیار چگال و با دمای بالا (طی مه‌بانگ) در حدود ۱۴ میلیارد سال پیش پدید آمده‌است و همچنان در حال انبساط است. مه‌بانگ به معنای ایجاد جهان از یک حالت تکین، و نه به معنای انفجار ماده در فضازمان موجود از پیش است. توضیح تکینگی موجود در مه‌بانگ نیاز به یک نظریه کوانتومی از گرانش دارد که هنوز تحقق نیافته‌است. در قسمت‌های بعد به این موضوع پرداخته شده‌است.
می‌توان معادلات اینشتین را با افزودن یک جمله که ثابت کیهان‌شناسی نامیده می‌شود تعمیم داد. در حضور این جمله، فضای خلأ، خود منشأ جاذبه یا دافعهٔ گرانشی خواهد بود. نخستین بار اینشتین این جمله را در مقالهٔ پیشگامانهٔ خود در کیهانشناسی، با دلیلی بسیار خاص مطرح کرد: طبق تصورات فعلی کیهان‌شناختی، جهان ایستا است و افزودن این جمله برای ساخت مدلی ایستا از عالم بر اساس نسبیت عام لازم است. هنگامی که مشخص گردید که جهان در حال انبساط (و غیرایستا) است، اینشتین به سرعت این جملهٔ اضافی را حذف نمود. اما، از سال ۱۹۹۸ به بعد، شواهدی نجومی به دست‌آمده‌اند و هنوز در حال گسترش هستند که نشان می‌دهند انبساط جهان در حال شتاب‌گیری است، به‌گونه‌ای که یا حضور یک ثابت کیهان‌شناختی را لازم می‌دارد، یا وجود انرژی تاریک را با ویژگی‌هایی خاص که همهٔ جهان را فراگرفته‌است، پیشنهاد می‌دهد.
محوطه پینوند

| محوطه پینوند | محوطه پینوند |
| --- | --- |
نام: محوطه پینوند
کشور: ایران
استان: استان گیلان
شهرستان: شهرستان سیاهکل
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
کاربری: محوطه
دیرینگی: دوره اشکانیان
دورهٔ ساخت اثر: دوره اشکانیان، دوره ساسانیان، دوران‌های تاریخی پس از اسلام
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۲۱۵۲۲
تاریخ ثبت ملی: ۷ اسفند ۱۳۸۶
محوطه پینوند مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سیاهکل، بخش دیلمان، دهستان دیلمان، روستای پینوند واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۵۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
چوکان ولی‌خان‌اف

چوکان چینگیسوویچ ولی‌خان‌اف (به روسی: Чокан Чингисович Валиханов) یا چوکان چنگیزاولی ولی‌خان‌اف (به قزاقی: Шоқан Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов، شوقان شىڭعىسۇلى ءۋاليحانوۆ) یا محمد حنفیه (موخمد قنفیه) (به قزاقی: Мұхаммед Қанафия،‌ مۇحاممەد قانافيا) زادهٔ نوامبر ۱۸۳۵- مرگ ۱۰ آوریل ۱۸۶۵) پژوهشگر، تاریخ‌دان و مردمشناس قزاق بود. ولی‌خان‌اف در رویداد معروف به بازی بزرگ مشارکت داشت. او را پدر تاریخ‌نگاری و قوم‌نگاری قزاقستان می‌دانند.
ولی‌خان‌اف از تبار آبیلای‌خان بوده و به واسطهٔ او نسبش به چنگیز خان می‌رسید.
لولا براچینی

| لولا براچینی | لولا براچینی |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: کامیلا کاریدی
زادهٔ: ۲۸ مارس ۱۸۸۹ پیستویا، ایتالیا
درگذشت: ۱۹ مارس ۱۹۶۹ (۷۹ سال) رم، ایتالیا
ملیت: ایتالیایی
پیشه: هنرپیشه
لولا براچینی (ایتالیایی: Lola Braccini؛ ۲۸ مارس ۱۸۸۹ – ۱۹ مارس ۱۹۶۹) هنرپیشه اهل ایتالیا بود.
از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به یوزپلنگ، بلیسیما، گمراه و رهاشده، چه شریرند مردان!، مانون لسکو و آنتونیوی لیسبونی اشاره کرد.
دین در ارمنستان

ادیان در ارمنستان بر اساس سرشماری سال ۲۰۲۲
کلیسای حواری ارمنی (۹۵٫۲٪)
کلیسای کاتولیک (۰٫۶٪)
مسیحیت انجیلی (۰٫۵٪)
ایزدی (دین) (۰٫۵٪)
مسیحیت ارتدکس شرقی (۰٫۲٪)
شاهدان یهوه (۰٫۲٪)
بی‌دینی یا پاسخ ندادند. (۲٫۲٪)
دیگر (۰٫۶٪)
دین در ارمنستان شامل باورها و مذاهب مردم ارمنستان می‌شود. از سال ۲۰۱۱ حدود ۹۷ درصد مردم این کشور مسیحی و اعضای کلیسای حواری ارمنی هستند. این کلیسا یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای مسیحی است که در سده اول پس از میلاد تأسیس شد و و در سال ۳۰۱ پس از میلاد اولین شاخه مسیحیت بود که به یک دین دولتی تبدیل شد. ارمنستان اولین کشوری بود که در اوایل قرن چهارم میلادی، مسیحیت را به عنوان دین رسمی خود پذیرفت و کلیسای آن کاملاُ خودمختار و متفاوت با کلیساهای دیگر در دنیاست.
جمعیت‌شناسی

تقریباً ۹۸٫۱٪ از جمعیت این کشور از نظر قومی ارمنی هستند که اکثریت قریب به اتفاق آنها متعلق به کلیسای حواری ارمنی‌اند. بر اساس نظرسنجی انجام‌شده توسط مرکز تحقیقات پیو، ۵۱ درصد از بزرگسالان در ارمنستان «بسیار مذهبی» هستند و این نظرسنجی، ارمنستان را به عنوان دومین کشور مذهبی در بین ۳۴ کشور اروپایی، پس از رومانی رتبه‌بندی کرد. ۷۹ درصد از ارمنی‌های مورد بررسی در این پژوهش گزارش کردند که با «قطعیت مطلق» به خدا اعتقاد دارند و ۵۳٪ دین را در زندگی خود بسیار مهم می‌دانند.
ادیان > اسلام

مقالهٔ اصلی: اسلام در ارمنستان
اسلام در قرن هفتم شروع به نفوذ به فلات ارمنستان کرد. قبایل عرب و بعداً مردم کرد پس از اولین حمله اعراب به ارمنستان در این سرزمین ساکن شدند و نقش قابل توجهی در تاریخ سیاسی و اجتماعی ارمنستان ایفا کردند. با تهاجمات سلجوقیان در سده یازدهم و دوازدهم، مردم ترک جانشین اعراب و کرد شدند. ارمنستان با تأسیس و روی کار آمدن دودمان صفوی، افشاریه، زند و قاجار، به بخشی جدایی ناپذیر از جهان تشیع تبدیل شد و در عین حال هویت نسبتاً مستقل مسیحی را حفظ کرد. فشارهایی که توسط چند حکومت مسلمان وارد شد، بسیاری از ارمنی‌های اصلی را در آناتولی و ارمنستان امروزی مجبور کرد که به اسلام گرویده و در جامعهٔ مسلمان جذب شوند. بسیاری از ارمنی‌ها نیز در سالهای نسل‌کشی ارمنی‌ها مجبور به گرویدن به اسلام شدند تا از مجازات اعدام فرار کنند.
توزیع جغرافیایی > کاتولیک

کاتولیک‌های ارمنی عمدتاً در منطقه شمالی، در هفت روستا در استان شیراک و شش روستا در استان لوری زندگی می‌کنند.
توزیع جغرافیایی > ایزدی

مقالهٔ اصلی: ایزدیان در ارمنستان
ایزدی‌ها عمدتاً در مناطق کشاورزی اطراف کوه آراگاتس، شمال غربی ایروان متمرکز شده‌اند. آنها در ۱۹ روستا در استان آراگاسوتن، دو روستا در استان آرماویر و یک روستا در استان آرارات زندگی می‌کنند.
توزیع جغرافیایی > مالاکان

مالاکان در ۱۰ روستا در استان لری، دو روستا در استان شیراک و دو روستا در استان گغارکونیک زندگی می‌کنند.
توزیع جغرافیایی > دیگر

اکثر یهودیان، مورمون‌ها، پیروان بهائیت، مسیحیان ارتدوکس شرقی و مسیحیان کاتولیک لاتین در پایتخت ایروان زندگی می‌کنند که تنوع بیشتری از مردم را به خود جلب کرده است. ایروان همچنین دارای جامعه کوچکی از مسلمانان، از جمله کردها است. گروه‌های مبلغان خارجی نیز در کشور فعال هستند.
آزادی مذهب

قانون اساسی که در سال ۲۰۰۵ اصلاح شد، آزادی مذهب و حق انتخاب یا تغییر باورهای مذهبی را فراهم می‌کند. این سازمان «مأموریت انحصاری کلیسای ارمنی را به عنوان یک کلیسای ملی در زندگی معنوی، توسعه فرهنگ ملی و حفظ هویت ملی مردم ارمنستان به رسمیت می‌شناسد.» این قانون محدودیت‌هایی برای آزادی مذهبی گروه‌های مذهبی غیر از کلیسای ارمنی قائل شده است. قانون آزادی جدایی کلیسا و دولت را تعیین می‌کند اما به کلیسای ارمنی وضعیت رسمی به عنوان کلیسای ملی اعطا می‌کند.
مسیحیت در اروپا بر حسب درصد (۲۰۱۰)
لائورا مانوکیان

| لائورا مانوکیان | لائورا مانوکیان |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲ دسامبر ۱۹۳۰ ‏(۹۴ سال) ایروان، جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان
ملیت: ارمنستان
تحصیلات: دکتری علوم پزشکی (۱۹۷۷)، استاد (۱۹۷۸)
محل تحصیل: دانشگاه پزشکی دولتی ایروان
جوایز: 
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): کالبدشناسی
محل کار: دانشگاه پزشکی دولتی ایروان (۲۰۰۱–۱۹۶۷)دانشگاه هایبوساک ایروان
 :  
لائورا آرمناکی مانوکیان (ارمنی: Լաուրա Արմենակի Մանուկյան؛ انگلیسی: Laura Manukyan؛ زادهٔ ۲ دسامبر ۱۹۳۰) یک کالبدشناس اهل ارمنستان است.
زندگی‌نامه

در ۲ دسامبر ۱۹۳۰ در ایروان به دنیا آمد و از دانشگاه پزشکی دولتی ایروان (۱۹۶۰) فارغ‌التحصیل شد. وی همچنین برنده مدال مخیتار هراتسی (۲۰۰۰) شده است.
یادداشت

↑  բժշկական գիտությունների դոկտոր
فهرست سران کشور چاد

| رئیس‌جمهور جمهوری چاد | رئیس‌جمهور جمهوری چاد |
| --- | --- |
Président de la République du Tchad  (فرانسوی) رئیس جمهوریة تشاد (عربی): Président de la République du Tchad  (فرانسوی) رئیس جمهوریة تشاد (عربی)
Coat of arms of Chad: Coat of arms of Chad
متصدی کنونی محمد دبی از ۲۰ آوریل ۲۰۲۱: متصدی کنونی محمد دبی از ۲۰ آوریل ۲۰۲۱
اقامت‌گاه: کاخ ریاست جمهوری، انجامنا
مدت دوره: ۶ سال
دارندهٔ افتتاحی: فرانسوا تومبالبایه
بنیادگذاری: ۲۳ آوریل ۱۹۶۲
این مقاله فهرست سران کشور چاد از زمان استقلال از فرانسه در سال ۱۹۶۰ تا به اکنون است.
دختری که با آتش بازی کرد

برای فیلم اقتباسی از این رمان، دختری که با آتش بازی کرد (فیلم) را ببینید.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
نویسنده(ها): استیگ لارسن
عنوان اصلی: Flickan som lekte med elden
زبان: سوئدی
مجموعه: میلنیوم
گونه(های) ادبی: دلهره‌آور، جنایی
ناشر: Norstedts Förlag
تاریخ نشر: ۲۳ اکتبر ۲۰۰۶
گونه رسانه: پرینت (جلد سخت و جلد کاغذی)
شمار صفحات: ۶۳۱
شابک: شابک ‎۱−۸۴۷۲۴−۵۵۶−۰
پس از: دختری با خالکوبی اژدها 
پیش از: دختری که به لانه زنبور لگد زد 
دختری که با آتش بازی کرد (به سوئدی: Flickan som lekte med elden) عنوان دومین رمان از سری میلنیوم به قلم روزنامه‌نگار سوئدی استیگ لارسن است. این رمان در سال ۲۰۰۶ در سوئد منتشر گردید و نسخه انگلیسی آن در ژانویه ۲۰۰۹ منتشر شده و بلافاصله به پرفروشترین کتاب در انگلستان تبدیل شد. این قسمت نیز دارای بسیاری از شخصیت‌هایی که در دختری با خالکوبی اژدها حضور داشتند، می‌باشد که از بین آن‌ها می‌توان به دو شخصیت اصلی لیسبت سالاندر یک هکر کامپیوتر زبردست اما دارای مشکلات اجتماعی و میکائیل بلومکویست یک محقق روزنامه‌نگار و ویراستار مجله‌ای به نام هزاره، اشاره کرد.
داستان

بعد از اتمام پرونده، در دختری با خالکوبی اژدها، لیسبت از سوئد ناپدید شده و به سراسر اروپا سفر کرد. در این قسمت لیزبث سلندر به علت قتل‌های سه‌گانه تحت تعقیب قرار گرفته بود. هر سه قربانی به افشای خبر قاچاقی که قرار بود در مجله هزاره میکائیل بلومکویست منتشر شود، ارتباط داشتند. همچنین اثرانگشت لیسبت بر روی اسلحه پیدا شده بود. لیسبت نیز برای اینکه دستگیر نشود خود را ناپدید کرد. بلومکویست که حرف پلیس و خبرهایی را که می‌شنید باور نمی‌کرد، از تمام منابع و کارکنان مجله خود برای بیگناهی لیسبت استفاده کرد.
رخ‌سفید جنوبی

| Southern whiteface | Southern whiteface |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 آسیب‌پذیر  (IUCN 3.1):  آسیب‌پذیر  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
Missing taxonomy template (fix):: Aphelocephala
گونه:: Template:Taxonomy/AphelocephalaA. leucopsis
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Template:Taxonomy/AphelocephalaAphelocephala leucopsis (Gould, 1841): Template:Taxonomy/AphelocephalaAphelocephala leucopsis (Gould, 1841)
زیرگونه‌ها: زیرگونه‌ها
 A. l. castaneiventris - (Milligan, 1903)  A. l. leucopsis - (Gould, 1841):  A. l. castaneiventris - (Milligan, 1903)  A. l. leucopsis - (Gould, 1841)
رخ‌سفید جنوبی (نام علمی: Aphelocephala leucopsis) یک گنجشک‌سان کوچک است که در مناطق خشک در اکثر نیمه جنوبی قاره استرالیا، به استثنای تاسمانی، یافت می‌شود. این پرنده حشره‌خوار که ظاهراً شبیه سهره است، در بیشتر محدوده خود نسبتاً رایج است، با این حال، به نظر می‌رسد که جمعیت کلی در حال کاهش است.
فهرست ارمنی‌های ایران

مقالهٔ اصلی: ارمنی‌های ایران
در زیر فهرستی از ارمنی‌های مشهور ایران آورده شده‌است.
هنر > موسیقی

آرمیک دشچی
آندرانیک آساطوریان
آندره آرزومانیان
امانوئل ملیک اصلانیان
ایوان گالامیان
روبن گریگوریان پایه‌گذاری ارکستر سمفونیک تهران
رازمیک اوهانیان
زاون یدیگاریانس نوازندهٔ ویلن و از پایه‌گذاران هنرستان موسیقی تبریز
ساتنیک آقابابیان خوانندهٔ اپرا و نخستین خوانندهٔ زن ایرانی
سیمون آیوازیان پدر گیتار کلاسیک ایران
گورگن موسسیان
لوون گریگوریان
لودویگ بازیل
لوریس چکناواریان
لوریس هویان
نیکول گالاندریان
وارطان واهرامیان
واروژان (واروژ هاخباندیان)
والودیا تارخانیان نوازنده، مدرس ویلن و تنها نوازندهٔ ساز ویولا (از سازه-ای دورهٔ باروک) در ایران
واهه خوجایان رهبر ارکستر و پایه‌گذار نخستین ارکستر رادیوی ملی ایران
یحیی تارساز
اروین خاچیکیان
آراز داره (آراز تروسیان) آهنگساز، تهیه‌کننده موسیقی
ادوارد ژوزف
رافی
زویا پیرزاد
زویا زاکاریان
ژاکلین
لوون میناسیان
هنر > خواننده

اندی (آندرانیک مددیان)
دارون ملکیان
مارتیک (مارتیک قره خانیان)
ویگن (ویگن دردریان) سلطان جاز ایران
هلن (خواننده) (هلن ماتووسیان)
هوهانس بادالیان
آرتوش (آرتاشس آودیان)
آرتوش هاریتونیان
آراز داره (آراز تروسیان)
هنر > عکاسی

نیکول فریدنی
آنتوان سوریوگین
آلفرد یعقوب‌زاده
میناس پادگرهانیان معروف به استاد میناس، بنیان‌گذار نخستین عکاس خانهٔ اصفهان
واهان ترپانچیان پایه‌گذار نخستین لابراتوار عکس رنگی در ایران
آرمان استپانیان
اریک گریگوریان (عکاس)
هنر > معماری

آودیس اوهانجانیان
رستم وسکانیان
آرمن حق نظریان
مارکار گالستیانس
گابریل گورکیان
وارطان هوانسیان
اوژن آفتاندلیانس
پل آبکار
کریستاپور تادوسیان
گورگن پیچیکیان
لوون بابایان
هوانس اونیک قریبیان
لوون تادوسیان
نکتار پاپازیان اولین معماران زن ایرانی
هنر > نقاشی

آلفونس آوانسیان
آندره سوریوگین پایه‌گذار نقاشی قهوه‌خانه‌ای در ایران
ادمان آیوازیان
سمبات در کیورغیان یکی از پنج پایه‌گذار آبرنگ در ایران و پایه‌گذار شیوه‌های بدیع در نقاشی آبرنگ در ایران
سونیا بالاسانیان
سیراک ملکنیان
مارکو گریگوریان
هاروتیون میناسیان
هاکوپ هوناتانیان بنیان‌گذار مکتب مدرن هنر نقاشی
یرواند نهاپتیان یکی از پنج پایه‌گذار آبرنگ در ایران
سرکیس زاکاریانس نقاش زورخانه ای
هنر > سینما، تئاتر

آپیک یوسفیان
آراپیک باغداساریان
آرامائیس آقامالیان
آربی اوانسیان
آرتم اوهانجانیان
آرتو طریان
آرمان هوسپیان
آسیا قسطانیان
آنوش (آنوشاوان هاروتیونیان)
ماهایا پطروسیان
آنیک شفرازیان
اوانس اوگانیانس اولین کارگردان سینمای ایران و همچنین بانی اولین مدرسه بازیگری در ایران
ایرن زازیانس (ایرن)
تونی آمادونی
روبرت اکهارت
روبیک زادوریان
زاون قوکاسیان
ژوزف واعظیان
ساتو پری
ساموئل خاچیکیان
شاهین سرکیسیان پایه‌گذار تئاتر نوین ایران
کارمن
گریگور یقیکیان از پایه‌گذاران تئاتر در رشت، مترجم شخصی میرزا کوچک خان جنگلی و مدیر مسئول روزنامهٔ ایران کنونی در رشت
لرتا (لرتا هایراپتیان تبریزی) از نخستین بازیگران زن تئاتر ایران
لوریک میناسیان
مادام سیرانوش اولین بازیگر زن تاریخ سینمای ایران
مری آپیک
موشق سروری
میشا گوستانیان
وارتو طریان
واروژ کریم‌مسیحی
واهیک پیرحمزه‌ای
هایک گاراگاش
هراند استپانیان
هنریک استپانیان
یرواند ماناریان
لیدا ماطاوسیان و ژاسمن ژوزف (از ارامنه ساکن بندر انزلی بودند که در فیلم انتقام برادر ابراهیم مرادی نقش آفرینی کردند)
هنر > فیلمبردار

برگرونی بغوسیان
پطروس پالیان
واهاک وارطانیان
هنر > صداگذاری و آهنگساز

آرشام قهرمانیان
روبیک منصوری
گارنیک یادگاریان
گالوست گورکیان
شوبرت آواکیان
هنر > دوبله

ژرژ پطرسی
آرشاک قوکاسیان
آلکس آقابابیان پایه‌گذار دوبلهٔ فیلم‌های خارجی در ایران
هنر > متخصص امور لابراتوار / فنی

تیگران تومانیان
وارطان چاپاریان
گالوست گورکیان
سورن خاچیکیان
هنر > طراح صحنه و لباس تئاتر

ادنا زینلیان
هنر > پیکره ساز

لیلیت تریان مادر پیکره‌سازی مدرن ایران
اما آبراهامیان
زاون آیوازیان
نشان تانیک
هنر > مینیاتور ساز، تذهیب کار، میناکاری و حکاک

آودیس هاکوبیان
کلارا آبکار
هراچ کاراپتیان
یسایی شاجانیان
هنر > گرافیک

ادوارد زهرابیان طراح لوگوی ایران ایر
بابکن آسیریان
سرژ آواکیان
موشق سارواریان از پیشگامان گرافیک نوین ایران
میشا گیراگوسیان
ناپلئون سروری
هایک اجاقیان
هنر > گوهرشناس و جواهرساز

زرونی ماسحیان
لوون آودیان
هوهانس آقازاری لازاریان
هنر > رقص باله

سرکیس جانبازیان پایه‌گذار نخستین هنرستان رقص تهران و نخستین رقصندهٔ ایران
لی‌لی لازاریان
یلنا آودیسیان
هنر > رقص

کارولین خدادیان
سیاستمداران، انقلابیون، مذهبیان

آرداک مانوکیان
آرداشس اوانسیان
آوتیس سلطان‌زاده
کاتولیکوس آلکساندر یکم
دیانا آبکار نخستین زنی است که نامش در جهان به عنوان سیاست‌مدار به ثبت رسیده‌است او سفیر دولت ارمنستان در ژاپن بود.
سبوه سرکیسیان
میرزا ملکم‌خان
نریمان‌خان قوام السلطنه
واهان پاپازیان
هوهانس خان ماسحیان نخستین سفیر ایران در ژاپن
هرانت مارکاریان
هوسپ امین
هارطیون شماونیان شیرازی بنیانگذار نخستین نشریه ارمنی‌زبان جهان
هایک بژیشکیان
هایک هوسپیان‌مهر
یپرم‌خان
مانوک خدابخشیان
یرواند آبراهامیان
سرمایه داران و تاجر

آرتور تی. گریگوریان
ساناسار خاچاطوریان
گئورگ مانوک
لوون پالانچیان
تجارتخانه تومانیانس
دانشمندان و شخصیت‌های علمی

آرسن میناسیان نیکوکار و مؤسس اولین داروخانه شبانه‌روزی ایران و بنیان‌گذار اولین خانه سالمندان و معلولین ایران در شهر رشت
آرشاویر در آوانسیان
آلینوش طریان مادر نجوم و بانوی اختر فیزیک ایران
استپان آلکسانیان
الکساندر آبیان
الیز ساناساریان
امیک آواکیان
برسابه هوسپیان
جرج بورنوتیان
روبرت مهرابیان
روبن گالیچیان
کارو لوکاس پدر علم رباتیک ایران
مارتیک درآوانسیان پایه‌گذار رشته ارتوپدی فنی ایران و دارای لقب پدر ارتوپدی فنی ایران
مانوئل بربریان
مگردیچ تومانیان
واهه آغابگیانس
هاراطون داویدیان از بنیان‌گذاران روانپزشکی در ایران
هایک میرزایانس
نمایندگان مجلس

آرداشس آوانسیان
آلکساندر آقایان
پطروس آبکار
جبرائیل بوداغیان
روبرت بگلریان
فلیکس آقایان
قازار سیمونیان
سواک ساگینیان
سهراب ساگینیان
کارن خانلری
گئورک وارطان
گاگیک هواکیمیان
آرداواز باقومیان
لون داویدیان
وارطان وارطانیان
واهرام خان ظهرابیان
هرایر خالاتیان
هوهانس خان ماسحیان
یوسف میرزایانس
شهیدان

مقالهٔ اصلی: ارمنی‌ها در جنگ ایران و عراق
زوریک مرادیان
ویگن کاراپتیان
ورزشکاران

آرن داوودی
ادیک پطروسیان
آلکو اسکندریان
آندرانیک تیموریان
آندرانیک اسکندریان
آندره آغاسی
ادموند اختر
ادموند بزیک
امانوئل آغاسی
امیل وارتازاریان
اوشین ساهاکیان
بیوراکن هاخوردیان
پاتریک بابومیان
پطروس نظربگیان
روبرت مارگوسی
ژرژ مارکاریان
ژولیت گئورگیان
سبو شهبازیان
سرژیک تیموریان
سرکیس آسادوریان
سورن پیرجانیان
سورن در-بوغوسیان
کارو حق‌وردیان
گارنیک شه‌بندری
گارنیک مهرابیان
گغارد موساسی، (مُوْسِسیان)، «رزمی کار حرفه‌ای در سازمان یواف‌سی»
لئون خاچاطوریان
لوون کورکچیان
مارکار آقاجانیان
ماری تت
ماسیس هامبارسومیان
واردگس پارسامیان
وازیک قازاریان
واهیک طروسیان
هاملت میناسیان
هنریک تمرز
لیدا مارکاریان، نخستین بانوی کوه‌نورد ارمنی که در سال ۱۳۱۸ خورشیدی موفق به صعود قله الوند گردید.
هوسپ امین