نام طبرستان
تغییر نام طبرستان به مازندران

برخی ریشه نام مازندران را آمیخته‌ای از ماز به معنی بزرگ و نیز میانه، ایندیرا و آن پس وند مکان دانسته‌اند و در نتیجه عبارت «مازیندیران» را به معنی جایگاه دیو بزرگ، ایندیرا می‌دانند. گواه آن را هم شاهنامه دانسته‌اند که در آن از مازندران به عنوان جایگاه دیو سفید نام برده است و نیز ایندیرا را کوهی دانسته است در میانه این سرزمین. بر پایه همین موضوع ملک الشعراء بهار بیت زیر را سروده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای دیو سپید پای در بند! |  | ای گنبد گیتی! ای دماوند! |
| از سیم به سر یکی کله‌خود |  | زآهن به میان یکی کمربند |
| تا چشم بشر نبیندت روی |  | بنهفته به ابر، چهر دلبند |
| با شیر سپهر بسته پیمان |  | با اختر سعد کرده پیوند |
| چون گشت زمین ز جور گردون |  | سرد و سیه و خموش و آوند |
| بنواخت ز خشم بر فلک مشت |  | آن مشت تویی تو ای دماوند! |
| تو مشت درشت روزگاری |  | از گردش قرنها پس افکند |
| ای مشت زمین! بر آسمان شو |  | بر ری بنواز ضربتی چند |
| نی نی، تو نه مشت روزگاری |  | ای کوه! نیم ز گفته خرسند |
| تو قلب فسردهٔ زمینی |  | از درد ورم نموده یک چند |
| شو منفجر ای دل زمانه! |  | وآن آتش خود نهفته مپسند |
| خامش منشین، سخن همی گوی |  | افسرده مباش، خوش همی خند |
| ای مادر سر سپید! بشنو |  | این پند سیاه بخت فرزند |
| بگرای چو اژدهای گرزه |  | بخروش چو شرزه شیر ارغند |
نام کهن و اصلی مازندران طبرستان است که در واقع تپورستان بوده و علت نامگذاری آن وجود قوم؛ البی که در آن وجود دارد به نام قوم تپور می‌باشد که از شهر بابل تا شهر گرگان امتداد دارد و مرکز آن‌ها اسرم (در منابع یونانی زادراکارتا) بود. از اقوام دیگر مازندران قوم آمارد است که مرکز آن آمل و از آمل تا تنکابن و قوم کادوس از تنکابن تا رامسر هستند.
برخی نام مازندران را به شکل ماز + اندر + آن می‌دانند. ماز در زبان مازندرانی به زنبور عسل گفته می‌شود و کسانی که این ریشه یابی را پذیرفته‌اند معنای مازندران را «جایی که زنبورعسل در آن هست» می‌دانند.
به باوری دیگر، نام مازندران برگرفته از کوه ماز است. پس مازندران سرزمینی است که کوه ماز در آن جای دارد (ماز+اندر+آن). رشته کوه ماز در جنوب مازندران، در راستای غرب به جنوب شرق کشیده شده است. رشته کوه ماز که امروزه بیشتر با نام دوبرار شهرت دارد در جنوب دشت لار و پلور است و تا فیروزکوه پیش می‌رود. مردم دماوند هنوز به این کوه بلند که در شمال شهر دماوند امتداد یافته، ماز می‌گویند. از سوی دیگر نام دیگر قله دوبرار شرقی در نزدیکی روستای لاسم و در میان خط‌الرأس دوبرار که قله‌های بلندی مانند انگمار، سیاه کمر در آن دیده می‌شود، ماز است. منوچهری دامغانی (قرن پنجم) واژه «ماز» را به همراه مازندران در یک بیت می‌آورد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| برآمد یکی ابر مازندران |  | چو مار شکنجی و و ماز اندر آن |
می‌دانیم منوچهری دامغانی سراینده زبردستی در ترسیم طبیعت در سروده‌های خود بوده و همچنین سال‌ها در مازندران زیسته است. «ماز» در اینجا همان کوه ماز است که ابرها چون ماری به خود پیچیده، آن کوه را دربر گرفته‌اند. گروهی، ماز را پیچ و خم می‌دانند، ولی واژه «شکنج» در «مار شکنجی» همان پیچ و خم است و آوردن واژه‌ای دیگر (که ماز باشد) به معنی پیچ و خم در اینجا، درست نمی‌نماید.
عده‌ای نیز به این دلیل که سابقاً این سرزمین مملو از گوزن بوده و مازن نیز به معنای گوزن بوده و از طرفی دران را نیز به معنای درندگان می‌باشد اینطور استنباط کرده‌اند که دران به معنای درنده کنایه از ببر مازندران است و چون این سرزمین در گذشته مملو گوزن و ببر بوده مردم آن سرزمین را به این نام خواندند.
مازندران کنونی در درازای تاریخ، شاهد وقایع و اتفاقات فراوان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بوده است. در اهمیت سرگذشت وقایع تاریخی این استان، کافی است که گفته شود هیچ‌یک از مناطق ایران به اندازه این سرزمین، شاهد رویدادهای تاریخی نبوده است.
به همین سبب است که نویسندگان و مورخان ایرانی و خارجی، فراز و نشیب‌های تاریخی این سرزمین را در کتاب‌هایی به رشته تحریر درآورده‌اند. از آثار نویسندگان روسی دربارهٔ مازندران، تاریخ مازندران و استرآباد تألیف رابینو، و از آثار نویسندگان مازندرانی، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران تألیف میر ظهیرالدین مرعشی، و از آثار نویسندگان ایرانی، تاریخ طبرستان به کوشش اردشیر برزگر و مازندران از قدیم‌ترین ایام تا به امروز، نوشته دکتر محمد مشکور را می‌توان نام برد. اما این که نام مازندران از چه زمانی در این سرزمین متداول شد اختلاف نظر وجود دارد. بعضی از مورخان معتقدند از زمان ابن اسفندیار و یاقوت، به جای اسرم هیرکانیا کلمه مازندران بکار برده شده است عده‌ای هم تاریخ بکارگیری واژهٔ مازندران را از سده چهارم هجری قمری به بعد می‌دانند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چنین گفت کز شهر مازندران |  | یکی خوشنوازم ز رامشگران |
| اگر در خورم بندگی شاه را |  | گشاید بر تخت او راه را |
| برفت از بر پرده سالار بار |  | خرامان بیامد بر شهریار |
| بگفتا که رامشگری بر درست |  | ابا بربط و نغز رامشگرست |
| بفرمود تا پیش او خواندند |  | بر رود سازانش بنشاندند |
| به بربط چو بایست بر ساخت رود |  | برآورد مازندرانی سرود |
| که مازندران شهر ما یاد باد |  | همیشه بر و بومش آباد باد |
| که در بوستانش همیشه گلست |  | به کوه اندرون لاله و سنبلست |
| هوا خوشگوار و زمین پرنگار |  | نه گرم و نه سرد و همیشه بهار |
| نوازنده بلبل به باغ اندرون |  | گرازنده آهو به راغ اندرون |
| همیشه بیاساید از خفت و خوی |  | همه ساله هرجای رنگست و بوی |
| گلابست گویی به جویش روان |  | همی شاد گردد ز بویش روان |
| دی و بهمن و آذر و فرودین |  | همیشه پر از لاله بینی زمین |
| همه ساله خندان لب جویبار |  | به هر جای باز شکاری به کار |
| سراسر همه کشور آراسته |  | ز دیبا و دینار وز خواسته |
| بتان پرستنده با تاج زر |  | همه نامداران به زرین کمر |
نقشه ای قدیمی مازندران را در قسمت جلگه‌ای و تبرستان را در نواحی کوهستانی نشان می‌دهد.
قله دماوند در استان مازندران
ببر مازندران
اسب کاسپین