هووخشتره دوم
شواهد متضاد

متون قراردادهای بابلی  هزاران نمونه از اسناد قرارداد بابلی وجود دارد که به خط میخی روی گل نوشته شده اند که بسیاری از آنها منتشر نشده اند. استراسمایر 384 متن قرارداد مربوط به سلطنت کوروش را منتشر کرد و از آن زمان متن دیگری منتشر شد. این اسناد قوی‌ترین استدلال را علیه وجود هووخشتره دوم ارائه می‌کنند، زیرا هیچ‌یک از آن‌هایی که هنوز منتشر شده‌اند حاوی این نام نیستند. رولی می نویسد: "هیچ پادشاه امپراتوری حکومت خود را بین نبونید و کوروش قرار نداد، زیرا قبل از ماه ورود کوروش به بابل، قراردادها در زمان سلطنت او تعیین می شد."[۱۷]
به نوشته کیروپادیا (8.5.1،17)، تنها پس از حل و فصل امور در بابل بود که کوروش به ماد رفت و هووخشتره  را دعوت کرد تا به بابل بیاید، جایی که برای او قصری آماده کرده بود. اگر چنین بود، مردم بابل باید کوروش را فاتح خود می شناختند، نه هووخشتره های دوردست. استیون اندرسون، که از طرح کلی گزنفون حمایت می کند، می نویسد که کوروش «به وضوح به عنوان پادشاه جدید مورد ستایش قرار گرفت، هنگامی که او در یک صفی که به دقت طراحی شده بود وارد شهر شد، و ورود او با یک کمپین تبلیغاتی سنگین پیش و پس از آن انجام شد». اندرسون همچنین می‌گوید: «ممکن نیست متون خط میخی وجود داشته باشد که از داریوش مادها نام می‌برد و دانشمندان امروزی آن را به اشتباه یکی از سه پادشاه ایرانی به نام «داریوش» می‌شناسند. هر گونه اشاره ای به داریوش مادها باید بسیار صریح و غیرقابل توضیح باشد تا توسط یک محقق متعارف به این عنوان شناخته شود."[۱۸]
استوانه کوروش
استوانه کوروش (پریچارد, pp. 315-16) استوانه ای سفالی بشکه ای شکل است که به خط میخی اکدی حک شده است. به نظر می رسد زمانی پس از فتح بابل (539 قبل از میلاد) و قبل از مرگ کوروش در سال 530 قبل از میلاد نوشته شده باشد. استوانه کوروش بخش مهمی از شواهد در تضاد با روایت گزنفون بود. متن آن به گونه‌ای تفسیر شد که ایرانیان پیش از تصرف بابل، مادها را در جنگ فتح کردند، همانطور که هرودوت روایت می‌کند. هیچ اشاره ای به پادشاهی مادها در زمان سقوط بابل نمی شود، که به عنوان شاهدی بر وجود هووخشتره دوم که توسط گزنفون توصیف شده بود، تلقی می شد.[۱۹]
تحقیقات مدرن، استوانه را به عنوان یک قطعه تبلیغاتی می شناسند که برای دستکاری افکار عمومی علیه نبونیدوس پادشاه بابل و مشروعیت بخشیدن به فتح کوروش بر بابل طراحی شده است. این کتاب کوروش را به‌عنوان آزادی‌بخش مردم بابل توصیف می‌کند که پرستش مردوک را پس از بی‌توجهی نبونیدوس که در سراسر جهان مورد سرزنش قرار می‌گیرد، بازگرداند. در استوانه کوروش آمده است که کوروش "سرزمین گوتیوم و همه اممان-ماندا را به تسلیم در برابر پاهای او تعظیم کرد." برخی از مقامات [کلمات راسو] اومان ماندا را اشاره ای به انقیاد کوروش از مادها می دانند. لشکرکشی موفقیت آمیز علیه لیدیایی ها و متحدان آنها، که سیاکسارس دوم را سرکوب کرد و در عین حال با او بیعت کرد. اندرسون در مورد «تسلیم شدن» گوتیان و اومان ماندا می نویسد: «به منظور توجیه این ادعاهای تبلیغاتی دروغین و همچنین فراهم آوردن فرصتی دیگر برای تجلیل کوروش، لازم بود کوروش را به گونه ای نشان دهیم که واقعاً بر جهان غلبه کرده است. مادها به جای اینکه تدریجاً بر ارتش متحد ماد تسلط پیدا کنند و در نهایت جانشین آخرین پادشاه ماد شوند... اگر کوروش قبل از سقوط بابل بر ارتش ماد فرمانروایی می کرد، این امر با هرودوت یا گزنفون مطابقت داشت. "[۲۰]
طبق کیروپادیا گزنفون (4.6.1-11)، گوبریاس، فرماندار گوتیوم تحت فرمانروایی بابلی ها، کینه ای دیرینه از پادشاه بابل داشت. پس از آنکه کوروش بر کرزوس پیروز شد، گوبریاس نزد کوروش آمد و وفاداری خود را نشان داد. گوبریاس در رویدادهای بعدی نقش برجسته ای دارد و توصیه های خود را در مورد چگونگی ادامه تصرف بابل ارائه می دهد و سپس نیروهایی را که شهر را تصرف کرده بودند رهبری می کند (5.4.41-50؛ 7.5.8-33). اگرچه ممکن است به دلیل تمایل گزنفون برای به تصویر کشیدن کوروش به عنوان یک استاد درایت و دیپلماسی، طرح کلی این گزارش زیر سوال رود، اما به سادگی هیچ روایت دیگری وجود ندارد که توضیح دهد چگونه گوتی ها پیرو کوروش شدند و در برابر او تسلیم شدند. همانطور که در استوانه کوروش آمده است. گزنفون از تواریخ نابونیدوس پشتیبانی می کند، جایی که گوبریاس (اوگبارو)، در توافق با کیروپادیا، فرماندار گوتیوم و رهبر ارتش کوروش در دستگیری نامیده می شود. بابل استیون هیرش نتیجه می گیرد: "بنابراین گزنفون حق دارد ادعا کند که کوروش از یکی از گوبریاس ها، یک دست نشانده بابلی که در تصرف بابل نقش داشت، حمایت کرده است. این جزئیات در گزارش هرودوت و در بخش های باقی مانده از پرسیکای کتزیاس وجود ندارد. "[۲۱]
تواریخ نابونیدوس
تواریخ نابونیدوس یک متن بابلی باستانی است که بخشی از مجموعه بزرگتر تواریخ بابلی است که به خط میخی بر روی لوح های گلی حک شده است. آملی کورت کرونیکل نبونیدوس را به عنوان «موثق‌ترین و هوشیارترین گزارش [کهن] از سقوط بابل» توصیف می‌کند.  ماهیت تحلیلی آن نشان می دهد که اسناد اصلی مربوط به دوران سلطنت نبونیدوس نقطه شروع متون آن بوده است، اما این اسناد به شدت ویرایش شده اند تا نور نامطلوبی را بر نبونیدوس به عنوان کسی که مکرراً از جشن سال نو در بابل غفلت کرده است، بپردازند.[۲۲]
در رابطه با تاریخی بودن هووخشتره دوم، کرونیکل با هرودوت موافق است که ارتش ایشتومگو آگامانتو (که آستیاگ اکتابانا در نظر گرفته می شود) علیه او شورش کردند و در نتیجه «کوروش، پادشاه انشان» آگامانتو/اکتابانا را فتح کرد و غارت کرد. این به عنوان پشتیبان [کلمات راسو] هرودوت با توجه به جانشینی پادشاهانی در نظر گرفته شده است که در آن کوروش کبیر بلافاصله پس از آستیاگ به عنوان پادشاه ماد و ایران، بدون دخالت کیاکسارس دوم،  اگرچه توافق بین نبونیدوس. کرونیکل و هرودوت، که کوروش آستیاگ را فتح کرد و به پادشاهی ماد پایان داد، برای اکثر محققان مدرن قطعی به نظر می رسد، مشکلاتی باقی مانده است. شاهدان.  هرودوت گفت که چهار نسخه از تربیت کوروش و چگونگی پادشاه شدن او در دسترس اوست و او ترجیح داد تنها یکی از آنها را ارائه دهد (تاریخ 1.95). توافق هرودوت با وقایع نگاری نابونیدوس در این مورد نباید به عنوان دو گواهی مستقل در نظر گرفته شود. بابل. در بخشی که تا حدی معیوب است، تواریخ نابونیدوس مرگ "همسر پادشاه" را گزارش می دهد. این اتفاق در زمانی قبل از پایان ماه رخ داد که در آن نیروهای کوروش بابل را تصرف کردند. اگر پادشاه کوروش بود، همانطور که محتمل‌تر به نظر می‌رسد، پس کسی که درگذشت همسر اول او، کاساندان، مادر کمبوجیه دوم بود. اگر کاساندان در این زمان مرده بود، قسمتی را در کیروپادیا روشن می کرد (8.5.19) که در آن هووخشتره دوم ، عموی مادری کوروش، دخترش را به عنوان عروس به کوروش تازه داغدار با پادشاهی ماد به عنوان عروس سپرد. مهریه. مرگ همسر پادشاه در تواریخ نبونیدوس پس از آن توضیح می‌دهد که چرا کوروش در سال‌های میانی خود ملکه جدیدی انتخاب کرد، همانطور که در کیروپادیا آمده است. مرگ همسر پادشاه در تواریخ نابونیدوس و ازدواج کوروش در مدت کوتاهی پس از آن (کیروپادیا) زیرا انجام این کار وجود هووخشتره دوم را اعتبار می‌بخشد.[۲۳]
هرودوت
تاریخ های هرودوت بین سال های 450 تا 420 قبل از میلاد نوشته شده است. هرودوت جایی برای هووخشتره دوم در تاریخ ها ندارد، زیرا روایت او نشان می دهد که کوروش شورش موفقی را علیه پدربزرگ مادری خود، آستیاگ، پادشاه ماد، رهبری می کند. در نتیجه، مادها «بردگان» ایرانیان شدند (1.129,130). هرودوت بیان می کند که آستیاگ وارث مردی نداشت (1.109). این را می توان با بیانیه گزنفون (کیروپادیا 8.5.19) مقایسه کرد که می گوید این هووخشتره دوم، پسر آستیاگ بود که هیچ وارث مردی نداشت. در مورد تولد و تربیت کوروش، روایتی که در سراسر جهان به عنوان اقتباسی از افسانه های رایج در مورد پادشاه شدن پسران طرد شده شناخته شده است. این شورش به طور کلی توسط برخی از مورخان مدرن به عنوان حقیقت پذیرفته شده است.[۲۴]
منشور حقوق بشر کوروش بزرگ