stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اقتصاد افغانستان
کشاورزی > تولیدات افغانستان در سال ۲۰۱۸

۳٫۶ میلیون تن گندم
۹۸۴ هزار تن انگور (هجدهمین تولیدکننده بزرگ جهان)
۶۱۵ هزار تن کچالو (سیب زمینی)
۵۹۱ هزار تن سبزی
۳۸۱ هزار تن تربوز (هندوانه)
۳۵۲ هزار تن برنج
۳۲۹ هزار تن خربزه
۲۱۷ هزار تن سیب
۱۵۰ هزار تن پیاز
۱۰۶ هزار تن ذرت
۵۶ هزار تن جو
۴۷ هزار تن شفتالو (هلو)
علاوه بر تولیدات کوچکتر سایر محصولات کشاورزی.
در حال حاضر افغانستان سالانه تقریباً ۱٫۵ میلیون تن میوه تازه تولید می‌کند که می‌تواند به میزان قابل توجهی افزایش یابد. افغانستان به دلیل تولید برخی از بهترین میوه‌ها، به ویژه انار و انگور و همچنین خربزه شیرین و توت مشهور است. میوه‌های دیگری که به‌طور گسترده و تاریخی رشد کرده‌اند علارتند از: زردآلو، سیب، انجیر، شفتالو (هلو) و گیلاس است. ساخت و استفاده از گلخانه‌ها صنعتی با سرعت در حال رشد در کشور است.
استان‌های شمالی و غربی افغانستان به تولید پسته معروف هستند. در سالهای اخیر، کشاورزان در ولایت‌های جنوبی نیز اقدام به کشت پسته کرده‌اند. ولایت‌های شرق کشور به تولید آجیل کاج معروف هستند. استانهای شمالی و مرکزی به تولید بادام و گردو نیز مشهور هستند. ولایت بامیان در مرکز افغانستان به پرورش کچالو (سیب زمینی) با کیفیت برتر معروف است که در سال ۲۰۲۰, ۳۷۰٬۰۰۰ تن تولید کرد. ننگرهار به تولید لیمو، کینو (پرتقال)، زیتون، کچالو (بادام زمینی) و خرما مشهور است. کشت این محصولات اکنون به سایر ولایت‌های کشور نیز گسترش یافته‌است. دولت حتی درختان کیله (موز) را در ولایت هلمند کاشت تا ببیند آیا آنها رشد کرده یا کیله (موز) تولید کرده می‌توانند.
تولید گندم و غلات پایه اصلی کشاورزی افغانستان است. در سال ۲۰۱۵ تولید ملی گندم ۵ میلیون تن بود. افغانستان در حال تولید خودکفایی در تولید غلات است. برای خودکفایی نیاز به ۱ میلیون تن گندم اضافی است که پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۰ انجام شود. کل تولیدات کشاورزی گاهی به دنبال خشکسالی کاهش می‌یابد.
دام‌ها در افغانستان عمدتاً شامل گاو، گوسفند و بز است. ساخت و استفاده از مزارع پرورش پرندگان مدرن نیز صنعتی با سرعت رشد سریع است. در دسترس بودن زمین مناسب برای چرا مرتباً دامداری را به بخشی مهم از اقتصاد تبدیل کرده‌است. دامداری دو نوع اصلی دارد: کم‌تحرکی که توسط کشاورزانی انجام می‌شود که هم دام و هم محصول پرورش می‌دهند. و عشایری، که توسط دامداران حیوانات معروف به کوچی انجام می‌شود. مراتع طبیعی حدود ۷ میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار (۳۰۰۰۰ کیلومتر مربع) را پوشش می‌دهند اما در حال چرای بیش از حد هستند. نواحی شمالی اطراف مزارشریف و میمنه در اواخر دهه ۱۹۹۰ حدود شش میلیون گوسفند قره قل بود. بیشتر گله‌ها در تابستان در ارتفاعات به مراتع شمال منتقل می‌شوند.
زمین‌های قابل کشت در افغانستان حدود ۸ میلیون هکتار گزارش شده‌است. تولید گندم در سال ۲۰۱۵ حدود ۵ میلیون تن بود، مهد کودک ۱۱۹٬۰۰۰ هکتار زمین را در اختیار داشت و تولید انگور ۶۱۵٬۰۰۰ تن است. تولید بادام به ۵۶۰۰۰ تن و پنبه به ۴۵۰۰۰ تن رسیده‌است. در سال ۲۰۱۹ گزارش شد که حدود ۱۰ هزار جریب زمین در افغانستان برای کشت زعفران استفاده می‌شود.
بر اساس گزارش بانک جهانی که در آوریل ۲۰۱۹ منتشر شد، اقتصاد افغانستان از عواقب خشکسالی شدید که تولید کشاورزی را تحت تأثیر قرار داد در سال ۲۰۱۸ رنج برده‌است. در حالی که تولید گندم ۲۴ درصد کاهش یافته و تولید شیر ۳۰ درصد کاهش یافت.
ماهیگیری

این کشور دارای تعداد فزاینده ای از مخازن آب، دریاچه‌ها، استخرها، رودخانه‌ها و جویبارها است، که این کشور را به اقلیم مناسبی برای پرورش ماهی تبدیل می‌کند. ماهیگیری در دریاچه‌ها و رودخانه‌ها به ویژه در رودخانه‌های کنر، آمو و هیرمند صورت می‌گیرد. امروزه ماهی قسمت کوچکتر از رژیم غذایی افغانستان را تشکیل می‌دهد زیرا پرورش دهندگان ماهی قادر به تولید ماهی کافی نیستند تا بتوانند مطابق خواسته‌های مشتریان باشند. بیشتر ماهی‌ها و غذاهای دریایی از کشورهای همسایه پاکستان، ایران و امارات متحده عربی وارد می‌شوند. صدها مزرعه پرورش ماهی در سراسر کشور وجود دارد و بزرگ‌ترین آنها در بند قرغه است که تخمهای ماهی را به سایر مزارع پرورش ماهی عرضه می‌کند. پرورش ماهی نیز در بند دوستی افغانستان و هند راه اندازی شده‌است.
جنگلداری

بر اساس گزارش سال ۲۰۱۰، افغانستان دارای تنها ۲٫۱٪ (یا ۱٫۳۵۰٫۰۰۰ هکتار) جنگل می‌باشد. چوب آن بسیار تخلیه شده‌است و از اواسط دهه ۱۹۸۰، فقط حدود ۳٪ از اراضی جنگلی، عمدتاً در شرق، جنگل زده‌است. جایگاه‌های قابل توجهی از درختان در اثر ویرانی‌های جنگ در اواخر قرن ۲۰ تخریب شده‌است. جاده‌ها به دلیل ناامنی و دسترسی مانع بهره‌برداری شده‌اند. علاوه بر این، توزیع جنگل ناهموار است و بیشتر زمین‌های جنگلی باقیمانده فقط در مناطق کنر، نورستان و پکتیا در شرق کشور یافت می‌شود. در سالهای اخیر برخی اقدامات در زمینه کاشت درخت در مناطق شهری در سراسر افغانستان انجام شده‌است. حتی رهبر معنوی طالبان اخیراً خواستار کاشت درختان بیشتر شده‌است.
جنگلهای طبیعی در افغانستان عمدتاً بر دو نوع است: جنگلهای انبوه درختان بلوط، درختان گردو و بسیاری از گونه‌های دیگر آجیل که در جنوب شرقی و دامنه‌های شمالی و شمال شرقی رشته‌های سلیمان رشد می‌کنند. و درختان کوتاه و بوته ای کوتاه در سایر دامنه‌های هندوکش توزیع می‌شود. جنگل‌های انبوه جنوب شرقی تنها ۲٫۷٪ از کشور را پوشش می‌دهد. در سال ۲۰۰۳ تولید چوب ۳٬۱۴۸٬۰۰۰ متر مکعب بود که ۴۴٪ آن برای سوخت استفاده می‌شد.
تخریب جنگل‌ها برای ایجاد زمین‌های کشاورزی، قطع درختان، آتش‌سوزی جنگل‌ها، بیماری‌های گیاهی و آفات حشرات از علل کاهش پوشش جنگلی است. قطع غیرقانونی و شفاف سازی قاچاقچیان الوار این روند مخرب را تشدید کرده‌است. در حال حاضر ممنوعیت برش چوب‌های جدید در افغانستان وجود دارد. قبل از سال ۲۰۰۱ و تحت حاکمیت طالبان، جنگل زدایی گسترده از طرف کشور مجاز بود و افغان‌ها مقادیر زیادی از چوب‌ها را به مراکز ذخیره‌سازی منتقل کردند تا در آنجا درختان با درخواست درخت منتظر پردازش روی یک درخت باشند.
گردشگری

گردشگری افغانستان در ۱۹۷۷, در اوج خود بوده‌است. گردشگران بسیاری از سراسر جهان از اروپا و آمریکا برای بازدید افغانستان می‌آمدند. تمام آنها با انقلاب ۱۹۷۸, ختم شدند. هرچند تعداد سیاحان هنوز هم رو به افزایش هستند با وجود ناامنی‌های زیادی که است. تقریباً ۲۰'۰۰۰ گردشگر خارجی هر ساله از افغانستان بازدید می‌کند. گردشگران از رفتن به مناطق تحت تسلط طالبان باید خودداری کنند.
کشور چهار فرودگاه بین‌المللی دارد، فرودگاه بین‌المللی حامد کرزی، فرودگاه بین‌المللی مزار شریف، فرودگاه بین‌المللی هرات، و فرودگاه بین‌المللی کندهار. هتل‌های لوکسی در شهر کابل مانند: هوتل سرینا، هتل انترکانتینینتال، و هتل سافی لند مارک. هتل و مسافر خانه‌های زیادی هم در بامیان وجود دارد.
مکان‌های ذیل جاه‌های اند که ارزش دیدن برای توریست‌ها را دارد:
بامیان
پارک ملی بند امیر در ولایت بامیان
تندیس‌های بودا در بامیان
کابل
ارگ (کاخ ریاست جمهوری)
چهل ستون
قصر دارالامان
باغ بابر
پغمان
کندهار
آرامگاه میرویس هوتک
هرات
مسجد جامع هرات
اسکندریه هرات
مزار شریف
مسجد کبود (روضه مبارک حضرت علی)
بانکداری

گردش اقتصادی یک کشور توسط بانک‌ها صورت می‌گیرد. می‌توان گفت بانک‌ها نبض اقتصادی یک کشور را در دست دارند؛ زیرا همین بانک‌ها است که پول چاپ می‌کند کنترل مناسبات پولی را می‌نماید از همه مهم‌تر سرمایه از خارج توسط همین مرجع انتقال و توسط همین مرجع در پروژه‌ها و بنیادهای جدید تأسیس یک کشور به مصرف می‌رسد. درحقیقت محل حفاظت سرمایه کشور می‌باشد. در افغانستان سیستم بانکداری دولتی و خصوصی وجود دارد؛ که همه این بانک‌ها توسط د افغانستان بانک یا بانک مرکزی افغانستان کنترل می‌گردد. در سیستم دولتی علاوه بر افغانستان بانک و بانک ملی بانک‌های سکتوری از قبیل بانک پشتنی تجارتی بانک، بانک انکشاف زراعتی، بانک انکشاف صنعتی می‌باشد. قانون جدید بانکداری دولت افغانستان تلاش نمود تا ضمن توسعه بانک‌های دولتی زمینه را برای گسترش و فعالیت بانک‌های خصوصی نیز فراهم نماید تا این بانک‌ها در راستای تحقق برنامه‌های اقتصادی کشور فعالیت نمایند و منابع مالی را به سوی فعالیت‌های سودمند و مولد اقتصادی سوق دهند. فعالیت بانک‌های خصوصی افغانستان سریع تر از بانک‌های دولتی اند و دلیل آن اینست که سیستم بانک‌های خصوصی کاملاً به سیستم جدید بانکداری و اینترنت مجهز می‌باشند. در انتقال پول از یک ولایت به ولایت دیگر مشکلات مردم را رفع نموده‌اند. پس از ورود قوتهای بین‌المللی سیستم و نظام بانکداری کشورهای غربی تا حدودی تأثیرات خود را بر بانک‌های کشور گذاشته است. قبلاً بیشترین مالیات بانکی ۱۰٪ بود و از سرمایه ۱۱٪ در سال دولت به سهامداران مفاد می‌پرداخت. فعلاً مالیات به ۲۰٪ رسیده‌است؛ که این مفاد نمی‌تواند ایجاد تأسیسات بنیادی را در افغانستان نماید. کشورهای اسلامی روش بانکی مخصوص دارند که از کشورهای غربی متفاوت‌اند. سرمایه نقدی بانک‌های افغانستان۱۴۴٬۹۸ میلیارد می‌رسد که با این پول می‌توانند در پیشرفت کشور و فعالیت بانکداری اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.
بانکداری > مقروضیت دولت جمهوری افغانستان

دولت افغانستان مبلغ ۱٬۲۳۲ میلیون دلار مقروض می‌باشد. مبلغ ۱٬۲۳۸۱٫۷۸ میلیون دلار از طرف کشورهای کمک‌کننده معافیت حاصل نمود. این قرض زیاده از طرف کشور روسیه پرداخته شده‌بود. این قرضه ۳٫۴٪ در رشداقتصادی کشور تمام گردیده‌است.
مجموع قرض‌های خارجی پیش از سال ۲۰۰۱م. را که در آینده جمهوری اسلامی افغانستان باید بپردازد یا معافیت حاصل نماید قرار ذیل می‌باشد.
۱. قرض‌های صندوق توسعه‌ای حکومت کویت بالغ به ۲۱٫۹ میلیون دلار آمریکایی
۲. قرض‌های دولت ایران بالغ به ۹٫۹۹ میلیون دلار آمریکایی
۳. قرض‌های صندوق انکشافی اوپک مبلغ ۱٫۹۴ میلیون دلار آمریکایی می‌باشد.
۴. قرض‌عای حکومت بلغارستان بالغ بر ۵۱٫۰۴ میلیون دلار آمریکایی می‌باشد. (از درک برق حرارتی کابل)
مجموع معافیت قرض‌های خارجی جمهوری اسلامی افغانستان به تفکیک کشورهای معاف‌کننده و تاریخ اعلان معافیت.
۱. حکومت چین در ماه مارس ۲۰۰۴ مبلغ ۱۸٫۸۰ میلیون دلار آمریکایی قرضهٔ خود را معاف نمود.
۲ حکومت دانمارک مبلغ ۵ میلیون کرون را که مبلغ ۰٫۹ میلیون دلار می‌شود معاف نمود.
۳. دولت اسلوواکی در ماه ژانویهٔ ۲۰۰۵م. مبلغ ۲۹٫۳۴ میلیون دلار را معاف نمود.
۴ دولت آلمان در ماه سپتامبر ۲۰۰۲ مبلغ ۶۷٫۵۱ میلیون دلار آمریکایی را معاف نمود.
۵. دولت آلمان در ماه حوت سال ۱۳۸۵خ. مبلغ ۲۹٫۶ میلیون دلار را معاف نمود.
۶. دولت روسیه در ماه اوت سال ۲۰۰۷ مبلغ ۱۰٬۳۱۶٫۲۲ میلیون دلار را معاف نمود.
۷. دولت عربستان سعودی در ماه ژانویهٔ سال ۲۰۰۸ مبلغ ۲۴ میلیون دلار را معاف نمود.
۸. دولت عراق در ماه مهٔ سال ۲۰۰۸ مبلغ ۹٫۵ میلیون دلار قرضهٔ خود را معاف نمود.
۹. دولت کرواسی مبلغ ۰٫۴۹ میلیون دلار را معاف نمود.
۱۰. بانک انکشاف جهانی در ماه مهٔ ۲۰۱۰م. مبلغ ۶۹٫۸ میلیون دلار را معاف نمود.
۱۱. دولت ایالات متحده مبلغ ۱۰۸٫۵ میلیون دلار قرضهٔ خویش را در ۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۰ معاف نمود.
۱۲. قرض‌های جمهوری دموکراتیک آلمان پیشین به‌تاریخ ۱۷ مارس ۲۰۱۰م. مبلغ میلیون دلار آمریکایی قرضهٔ خود را معاف نمود.
بهبود اقتصادی

افغانستان برنامه ساده رشد و توسعه اقتصادی خود را در سالهای ۱۹۳۰ شروع نمود. دولت بانک‌ها را تأسیس نمود؛ پول کاغذی را معرفی کرد؛ دانشگاه کابل را تأسیس نمود؛ مکاتب ابتدایی، متوسطه، و تخنیکی را گسترش داد؛ و دانش آموزان را برای تحصیل به خارج از کشور فرستاد. در ۱۹۵۲, اداره دره هلمند و ارغنداب را برای مدیریت پیشرفت اقتصادی این دره‌های توسط آبیاری و زراعت ایجاد کرد، برنامه ای که برای سالها مهم‌ترین منابع غذایی کشور را تأمین می‌کرد.
در ۱۹۵۶, برای اولین بار دولت برنامه‌های طویل مدت رشد اقتصادی خود را آغاز نمود. در اواخر ۱۹۷۰, این برنامه‌ها نتایج مؤثری نداشتند، دلیل آن بودجه ناکافی توقف در جریان پروژه‌ها و کمبود نیروی متخصص انسانی بود.
د افغانستان بانک به عنوان بانک مرکزی کشور فعالیت می‌کند. افغانی واحد پول ملی کشور است، که نرخ تبادله تقریباً ۷۵ افغانی با یک دلار آمریکا دارد. بیش ۱۶ بانک در کشور فعالیت می‌کنند، مشتمل بان بین‌المللی افغانستان، کابل بانک، عزیزی بانک، پشتنی بانک، بانک استاندارد چارترد، و میکروفینانس بانک. در بیشتر معاملات از پول نقد استفاده می‌شود. قانون جدید معافیت‌های مالیاتی سه-هفت ساله برای سرمایه گزاری‌های خصوصی و معافیت‌های مالیاتی چهارساله را برای عوارض گمرکی صادرات، تأمین می‌کند. مطابق به گزارش ۲۰۰۷ سازمان ملل، افغانستان بیش از ۳٫۳ میلیارد دالر از جوامع مهاجر خارج از کشور خود در ۲۰۰۶ دریافت نموده‌است. مقامات رسمی سازمان ملل در رابطه به این موضوع گفته وجه‌های ارسالی به افغانستان زیاد خواهد شد اگر سیستم بانکداری در این کشور راحت تر شود. اضافه از این آسان شدن راه اندازی کسب و کارها باعث سرمایه گزاری بیش از ۱٫۵ میلیارد دالر روی مخابرات تلفنی شده‌است که باعث ایجاد بیش از ۳۰۰٫۰۰۰ شغل در کشور از ۲۰۰۳ تا به حال شده‌است.
افغانستان عضو سازمان تجارت جهانی، ائتلاف همکاری‌های منطقه جنوب آسیا، سازمان همکاری‌های اقتصادی، و ناظر در سازمان همکاری‌های شانگهای است. افغانستان خواهان تکمیل شدن پروژه بازرگانی راه ابریشم است و شرق آسیا، آسیای مرکزی و خاورمیانه را بهم وصل خواهد کرد. از این طریق افغانستان می‌تواند تعرفه‌های بزرگی را از کالاهای تجاری اخذ کند. کارشناسان باور دارند که ای پروژه اقتصاد منطقه را رشد می‌دهد.
تولید ناخالص افغانستان در ۲۰۱۸, نسبت به ۲٫۹٪ رشد در ۲۰۱۷, ۱٫۸٪ افت کرده‌است که به دلیل جنگ می‌باشد. بعداً در ۲۰۱۹, ۲٫۵٪ رشد داشت، و پیش‌بینی شده تا ۲۰۲۰ به ۳٪ برسد.
تولید ناخالص

اقتصاد افغانستان بر اساس تولید ناخالص داخلی (GDP, ۲۰۲۰)
خدمات (56.07٪)
کشاورزی (27.01٪)
صنعت (15.36٪)
معادن (1.56٪)
معلومات ذیل از کتاب حقایق جهان گرفته شده‌است.
| سال | ۲۰۰۲ | ۲۰۰۳ | ۲۰۰۴ | ۲۰۰۵ | ۲۰۰۶ | ۲۰۰۷ | ۲۰۰۸ | ۲۰۰۹ | ۲۰۱۰ | ۲۰۱۱ | ۲۰۱۲ | ۲۰۱۳ | ۲۰۱۴ | ۲۰۱۵ | ۲۰۱۶ | ۲۰۱۷ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| GDP در $ (PPP) | ۱۸٫۷۶ میلیارد | ۲۰٫۸۱ میلیارد | ۲۱٫۵۲ میلیارد | ۲۴٫۸۴ میلیارد | ۲۶٫۹۷ میلیارد | ۳۱٫۳۹ میلیارد | ۳۳٫۲۴ میلیارد | ۴۰٫۳۹ میلیارد | ۴۴٫۳۳ میلیارد | ۴۸٫۶۷ میلیارد | ۵۵٫۹۲ میلیارد | ۶۰٫۰۵ میلیارد | ۶۲٫۷۸ میلیارد | ۶۴٫۲۹ میلیارد | ۶۶٫۶۵ میلیارد | ۶۹٫۵۵ میلیارد |
| GDP سرانه$ (PPP) | ۸۴۵ | ۹۰۰ | ۸۹۶ | ۹۹۹ | ۱۰۵۲ | ۱۱۹۱ | ۱۲۳۰ | ۱۴۵۸ | ۱۵۶۱ | ۱۶۵۵ | ۱۸۷۵ | ۱۹۶۶ | ۲۰۰۷ | ۲۰۰۹ | ۱۹۲۳ | ۱۹۵۷ |
| GDP رشد (اسمی) | ... | ۸٫۷٪ | ۰٫۷٪ | ۱۱٫۸٪ | ۵٫۴٪ | ۱۳٫۳٪ | ۳٫۹٪ | ۲۰٫۶٪ | ۸٫۶٪ | ۶٫۵٪ | ۱۴٫۰٪ | ۵٫۷٪ | ۲٫۷٪ | ۱٫۳٪ | ۲٫۴٪ | ۲٫۵٪ |
| بدهی دولت (فیصدی GDP) | ۳۴۶٪ | ۲۷۱٪ | ۲۴۵٪ | ۲۰۶٪ | ۲۳٪ | ۲۰٪ | ۱۹٪ | ۱۶٪ | ۸٪ | ۸٪ | ۷٪ | ۷٪ | ۹٪ | ۹٪ | ۸٪ | ۷٪ |
تولید ناخالص داخلی به تفکیک فعالیت اقتصادی به قیمت ثابت سال ۱۳۹۵(میلیون افغانی):
| شماره> زراعت | بخش> زراعت | مقدار (میلیون افغانی)> زراعت | سال> زراعت |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱ | غله جات | ۱۵۹٬۸۱۳ | ۱۳۹۹ |
| ۲ | میوه جات | ۷۹٬۳۰۸ | ۱۳۹۹ |
| ۳ | دامداری | ۴۶٬۱۶۳ | ۱۳۹۹ |
| ۴ | سایر | ۱۳۴٬۴۲۵ | ۱۳۹۹ |
| ۵ | مجموع | ۴۱۰٬۷۱۱ | ۱۳۹۹ |
صنعت: صنعت
| ۶ | معادن | ۲۳٬۶۹۰ | ۱۳۹۹ |
| ۷ | فابریکات | ۹۰٬۶۲۸ | ۱۳۹۹ |
| ۸ | موادغذایی | ۶۱٬۳۶۸ | ۱۳۹۹ |
| ۹ | برق، گاز و آب | ۲۷٬۲۱۳ | ۱۳۹۹ |
| ۱۰ | ساختمان | ۴۸٬۰۷۳ | ۱۳۹۹ |
| ۱۱ | مجموع | ۱۸۹٬۶۰۶ | ۱۳۹۹ |
خدمات: خدمات
| ۱۲ | تجارت | ۱۰۸٬۹۱۱ | ۱۳۹۹ |
| ۱۳ | حمل و نقل | ۱۰۳٬۸۴۹ | ۱۳۹۹ |
| ۱۴ | رستورانت و هوتل | ۳۸٬۳۶۶ | ۱۳۹۹ |
| ۱۵ | پُست و مخابرات | ۵۶٬۲۸۸ | ۱۳۹۹ |
| ۱۶ | راهنمای معاملات | ۲۲٬۱۴۹ | ۱۳۹۹ |
| ۱۷ | مالی و بیمه | ۹۴٬۸۵۱ | ۱۳۹۹ |
| ۱۸ | تعلیم و تربیه | ۳۱٬۹۷۰ | ۱۳۹۹ |
| ۱۹ | خدمات اجتماعی | ۱۰۳٬۷۱۶ | ۱۳۹۹ |
| ۲۰ | سایر | ۲۸۲٬۳۵۶ | ۱۳۹۹ |
|  | مجموع | ۸۵۲٬۴۶۰ | ۱۳۹۹ |
مجموع کل: مجموع کل
۱٬۵۲۰٬۳۹۰: ۱٬۵۲۰٬۳۹۰
:
تولید ناخالص > صادرات افغانستان

همچنین ببینید: تولید مواد مخدر در افغانستان
۱۰ قلم عمده صادراتی ۱۳۹۹
انجیر (۲۴٪)
جلغوزه سیاه (۱۸٪)
کشمش (۱۴٪)
هنگ (۹٫۱٪)
پنبه (۹٫۱٪)
بادنجان رومی (۶٫۴٪)
انگور (۵٫۹٪)
زیره (۵٫۵٪)
زعفران (۵٫۳٪)
ذغال سنگ (۲٫۸٪)
صادرات عمدهٔ افغانستان به کشورهای آمریکا، هند، پاکستان و فرانسه می‌باشد. مجموعاً صادرات که در سال ۲۰۰۸ صورت گرفته‌است ۶۰۳ میلیون دلار عواید به دست آمده‌است. یک بر سه حصه این عواید از درک فروش محصولات بته کوکنار به دست می‌آید. محصولات کشاورزی و احجار قیمتی و نیمه‌قیمتی، پنبه، صنایع دستی، نباتات طبی، پشم، پوست، روده، زغال‌سنگ و کبالت از صادرات مهم این کشور به‌شمار می‌رود.
صادرات این کشور در سال ۲۰۰۹ مبلغ ۵۴۷ میلیون دلار بوده که در قطار ۱۶۴مین کشور جهان محسوب می‌شود. صادرات سال ۲۰۰۸ مبلغ ۶۰۳ میلیون دلار می‌باشد که ارقام منفی صادرات غیرقانونی یعنی reexports کوکنار و حشیش می‌باشد. درصدی صادرات افغانستان به کشور
پاکستان ۲۵٫۹٪، هند (۲۵٫۵٪)، ایالات متحده ۱۴٫۹ درصد، تاجیکستان ۹٫۶٪، آلمان ۵٪ (۲۰۱۰) می‌باشد.
برنامهٔ GSP:در سپتامبر سال ۲۰۰۷ ایالات متحدهٔ آمریکا به منظور تشویق تجارت افغانستان برنامه تجارتی ۳۲٫۶ میلیارد دلاری را با افغانستان بنا نمود. درین برنامه ۵٬۰۰۰ قلم اموال افغانستان می‌تواند بدون محصول گمرکی داخل ایالات متحدهٔ آمریکا شود. در صورت که دولت‌های افغانستان تجارت خود را سریع و هر ساله رشد دهد می‌تواند تا ۳۰ سال این قرار داد را پوره نماید. در غیر آن الی ۵۰ سال همهٔ صادرات ما به نرخ خوب بازار خواهد داشت.
ادارهٔ انکشاف صادرات افغانستان: این ادارهٔ دولتی در سال ۲۰۰۶ به‌کار آغاز نموده‌است. هدف این اداره به مقاصد همکاری و انکشاف تجارت دولتی و خصوصی می‌باشد. این اداره ۲ درصد مالیه حاصل می‌نماید.
تولید ناخالص > واردات افغانستان

واردات افغانستان در سال ۲۰۰۸ بالغ بر ۸٫۲۷ میلیارد دلار گردیده بود. واردات افغانستان به‌طور عمده منسوجات، محصولات نفتی، ماشین‌آلات و دیگر کالاهای سرمایه‌ای، مواد ساختمانی و مواد غذایی می‌باشد. عمده واردات از کشورهای روسیه، ایالات متحده آمریکا، هند، چین، ژاپن، کره جنوبی، آلمان، کنیا، ایران و پاکستان صورت می‌گیرد.
واردات افغانستان ۵٫۳ میلیارد در سال (۲۰۰۸) می‌باشد به مقایسه با کشورهای جهان: ۱۱۰مین کشور می‌باشد. واردات در سال ۲۰۰۷ مبلغ ۴٫۵ میلیارد دلار بوده‌است.
درصدی واردات افغانستان به تناسب کشورها:
ایالات متحده ۲۹٫۱٪، پاکستان ۲۳٫۳٪، هند ۷٫۶ ٪، روسیه ۴٫۵٪، آلمان ۴٫۲٪ (۲۰۱۰)
بندرهای افغانستان: شیرخان بندر، حیرتان، آقنه، تورغندی در شمال افغانستان، اسلام‌قلعه و چابهار با ایران، سپین بولدک، تورخم و غلام‌جان با پاکستان، افزون بر این بنادر، بنادر دیگر که رسمیت ندارد در کشور افغانستان وجود دارد ولی استفادهٔ اعظمی صورت نمی‌گیرد؛ مثلاً پل بدخشان-تاجیکستان، نورستان-پاکستان کنر با پاکستان، فراه و نیمروز با ایران و غیره. درین اواخر دولت افغانستان می‌خواهد یک بندر راه خشکه را در داخل خاک اعمار نماید.
بودجه کشور

بودجه ملی افغانستان شامل بودجه عادی و اکتشافی می‌باشد. بودجه ملی سال ۱۳۸۹ تقریباً ۸٫۷۹۳ میلیارد دلار می‌باشد. این رقم شامل فندهای توسعه‌ای بوده که خارج ازشبکه‌های حکومت به مصرف خواهند رسید. مصارف نظر به اهداف آن تقسیم می‌گردند.
مصرف عملی، پولی است که به هزینه روزمره دولت مانند معاشات کارمندان و پلیس، مصارفات و خدمات دفاتر وادارات دولتی و خریداری وسایل و ماشین آلات و وسایط نقلیه به مصرف می‌رسد. بسیاری از این مصارف از مالیات و دیگر منابع داخلی تمویل می‌گردند. مصرف عملی سال ۱۳۸۹ مبلغ ۲٫۳۹۷ میلیارد دلار می‌باشد.
بودجه انکشافی در کنار بودجه عملی قرار دارد. این پول بالای توسعه و بهبود عرضه خدمات به مردم به مصرف می‌رسد.
بودجه انکشافی به دو دسته تقسیم گردیده‌است:
بودجه انکشافی اصلی: شامل مساعدت انکشافی است که توسط وزارت مالیه افغانستان، از طریق نحوه عملکردهای حسابدهی دولت، اداره می‌شود و بودجه انکشافی ۱۳۸۹ مبلغ ۲٫۲۸۴ میلیارد دلار است.
بودجه انکشافی خارجی: مبالغی است که تمویل‌کنندگان آن را کمک کرده، اما از طریق نحوه عملکردهای دولت به مصرف نمی‌رسد. این مبالغ مستقیماً توسط تمویل‌کنندگان به شرکای قراردادی توزیع می‌گردد. بودجه انکشافی خارجی برای سال ۱۳۸۹ مبلغ ۱۱۲ میلیارد دلار می‌باشد. در مجموع، بودجه انکشافی توسط مراجع بین‌المللی (کشورها و سازمان‌ها) تمویل می‌گردد. این مراجع در کنفرانس لندن ۱۳۸۹ تعهد نمودند که ۵۰ درصد کمک‌های انکشافی را از طریق حکومت افغانستان الی اخیر ۱۳۹۱ فراهم خواهند نمود.
ایجاد بودجه سالانه یک پروسه پیچیده و طولانی می‌باشد. مسوولیت اداره این پروسه بحکم قانون اساسی به وزارت مالیه سپرده شده‌است. آماده‌سازی بودجه سالانه مدت یک سال را دربر می‌گیرد. وزارت مالیه جدول زمانی آماده‌سازی بودجه را طرح‌ریزی و از آن نظارت می‌کند.
بالاثر همکاری کشورهای مساعدت‌کننده، تمامی وزارات افغانستان استراتژی و برنامه ۵ ساله یا اضافه از آن را طرح‌ریزی نموده‌اند. استراتژی وزارت مالیه افغانستان از سال ۱۳۸۸ الی ۱۳۹۲می‌باشد. در این مدت طرح شده‌است تا به تدریج کمک‌های خارجی تنزیل یافته و ۸۰ درصد بودجه داخلی از طریق منابع داخلی تمویل گردد.
بودجه مالی سال ۱۳۹۰ مبلغ ۲۲۶ میلیارد افغانی (۴٫۸ میلیارد دلار) نهایتاً پس از دو بار رد توسط پارلمان افغانستان بتصویب رسید؛ از این ۲۲۶ میلیارد افغانی، مبلغ ۱۵۳٬۹ میلیارد افغانی (۳٫۲۷ میلیارد دلار) برای مصارف بودجه عادی کشور و بالغ بر ۷۲٬۵ میلیارد افغانی (۱٬۵۴ میلیارد دلار) آن برای مصارف بودجه انکشافی می‌باشد. پروژه‌های انکشافی سال ۱۳۹۰:
سرک حلقوی بدخشان
جادهٔ بزرگ قلعه مراد بیک الی جبل السراج
جاده هرات - چغچران
پروژه آبرسانی ولایت نیمروز
بازسازی میدان هوایی ولایت خوست
اعمار دانشگاه در ولایت بغلان
ادامه کار ساختمان دانشگاه هرات
اعمار دانشگاه در ولایت پکتبا
مراکز مختلف در بخش‌های وزارت صحت
بودجه کشور > چالش ها در عدم تطبیق بودجه انکشافی

در چند سال گذشته دولت نتوانسته‌است بودجه انکشافی خود را به‌طور صد درصد به مصرف برساند. طبق بیانات وزارت مالیه افغانستان، از شروع سال ۱۳۹۰ تا فعلاً (مشخص نیست متن از کدام ربع سال ۱۳۹۰ می‌باشد) تمامی وزارات ۳۳٪ برنامه را سال را تطبیق نموده‌اند. علت عدم تطبیق برنامه‌ها، تأخیر درتصویب پروژه‌ها، بی‌امنیتی، مشکلات اداری، دیر رسیدن مبالغ، وسعت پلان و نداشتن کارکنان فنی و غیره می‌باشد.
دلایل عدم تطبیق برنامه‌ها در ذیل موشکافانه تحلیل گردیده‌اند:
عدم اداره و حاکمیت دولتی و موجودیت بی امنی و عدم دریافت کارگر در ساحه باعث عدم تطبیق پروژه می‌گردد.
بعضی کمک‌ها وعده می‌شود ولی در عمل چنین کمک یا نمی‌رسد یا قسمتی آن می‌رسد ویا ناوقت می‌رسد.
بروکراسی کاغذپرانی وسایر مسایل اداری توسط دولت و شورای ملی باعث عدم تطبیق پروژه می‌شود.
بعضی پروژه بنا بر نفوذ قدرت که وکلا پارلمان در شورا ملی دارد جبراً بر دولت تحمیل می‌نماید در حالیکه ظرفیت سازی پروژه تکمیل نگردیده ضرورت به وقت دارد تا تکمیل گردد. پروژه‌ها به علت دریافت کارگر، کار فهم، قراردادی و غیره معطل می‌ماند.
به وقت تسلیم ندادن پروژه توسط قرارکنندگان می‌باشد. بعضاً قرار داد کنندگان هم مشکلات و معذرت معقول وغیر معقول می‌یابند.
کنترل ونظارت بعضی از پروژه ها توسط کنترل‌کنندگان در جریان کار ویا در اثنای تکمیل پروژه معطل قرار اد می‌شود.
بنا بر آمار کمیسیون مالی مجلس نمایندگان افغانستان حدود ۲۰۰ پروژه برنامه‌ریزی شده در این سال به اجرا گذاشته نشده و پول این پروژه‌ها همچنان باقی مانده‌است.
بودجه کشور > چگونگی تطبیق پلان وزارت خانه‌های افغانستان

دولت اسلامی افغانستان در مدت ۹ ماه سال ۱۳۹۰ از ۲۴۹ میلیارد بودجه سال صرف ۳۳٪ که حدود ۸۲ میلیارد افغانی می‌شود استفاده نموده‌است. امکان دارد تا اخیر سال ۱۳۹۰ به ۴۰–۴۵٪ برسد. هکذا کسر بودجه الی ۸۰ درصد می‌باشد.
بودجه کشور > وزارت فواید عامه

این وزارت یکی از مهم‌ترین وزارت خانه سکتوری افغانستان می‌باشد. وظیفه این وزارت سروی طرح ونظارت از میدان‌های هوائی، راه و شاهراه، خطوط آهن را دارد. بودجه این وزارت در سال ۱۳۹۰ مبلغ ۳۸۰٫۶ میلون دلار می‌باشد که در ۵۰ پروژه باید مصرف گردد تا فعلاً ۲۱ جدی ۱۳۹۰ حدود ۱۱۴ میلون دلار مصرف گردیده که ۳۲ درصد می‌شود. طبق گزارش وزارت از ۵۰ پروژه ۱۷ پروژه قبلاً تکمیل گردیده‌است. ۲۲ پروژه تحت کار ۱۱ پروژه در حالت داوطلبانه قرار دارد. مهم‌ترین پروژه‌های این وزارت ترمیم و اعمار سرک قیصار بالا مرغاب، قلعه مراد بیگ جبلالسراج شهراه ارلملک، و اشکاشم فیض‌آباد (بدخشان) می‌باشد. مهم‌ترین شهراه که افسانه شده‌است سرک قیصار بالا مرغاب است که امکان دارد هرگز اعمار نگردد تطبیق این سرک شهراه حلقوی افغانستان را تکمیل می‌نماید.
بودجه کشور > وزارت صحت عامه

وزارت صحت عامه در سال ۱۶۴٫۷میلون دلار پلان داشت که تا فعلاً ۴۲ درصد تطبیق گردیده‌است. این وزارت دارای ۴۰ پروژه انکشافی می‌باشد که پروژه‌ها ساختمانی و سایر مسایل می‌باشد. علت عدم تطبیق تدارک مواد می‌باشد؛ که وقت زیاد را در بر می‌گیرد.
بودجه کشور > گزارش تطبیق پلان ۹ ماهه وزارت خانه‌های افغانستان

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نام وزارت | %تطبیق پلان | چگونگی | نام وزرات | %تطبیق پلان | چگونگی |
| اداره ملی مبارزه باحوادث | صفر |  | وزارت تحصیلات عالی | ۲۱ |  |
| کمیسیون مستقل انتخابات | صفر |  | وزارت معارف | ۲۸ |  |
| کمیسیون مستقل حقوق بشر | صفر |  | وزارت امور مهاجرین و عودت‌کنندگان | ۴۰ |  |
| اداره جیودیزی و کارتوگرافی | صفر |  | وزارت اقتصاد | ۱۶ |  |
| شرکت بریشنا | ۱ |  | وزارت امور زنان افغانستان | ۴۴ |  |
| آبرسانی و کانالیزاسیون | ۲ |  | وزارت زراعت | ۳۶ |  |
| اداره عالی مبارزه بافساد اداری | ۳ |  | وزارت انرژی و آب | ۳۱ |  |
| وزارت امورخارجه | ۴ |  | وزارت فواید عامه | ۲۶ |  |
| وزارت اطلاعات و فرهنگ | ۵ |  | وزارت انکشاف دهات | ۴۷ |  |
| وزارت دفاع ملی | ۹ |  | وزارت هوانوردی و ترانسپورت | ۳۳ |  |
| وزارت تجارت و صنایع | ۱۰ |  | وزارت اقوام و قبایل | ۴۸ |  |
| معادن و اقتصاد | ۱۴ |  | وزارت مبارزه با مواد مخدر | ۱۸ |  |
| دفتر ریاست جمهوری افغانستان | ۱۷ |  | وزارت انکشاف شهری | ۲۸ |  |
| وزارت مخابرات | ۵۷ |  | وزارت عدلیه | ۴۸ |  |
| صحت عامه | ۴۰ |  | دادستانی کل | ۴۲ |  |
| مجلس بزرگان | ۲۱ |  | اداره ارگان‌های محل | ۱۷ |  |
| مجلس نمایندگان | ۳۱ |  | اداره محیط زیست | ۶۸ |  |
| اداره امور | ۳۷ |  | آکادمی علوم | ۳۷ |  |
| دادگاه عالی | ۴۳ |  | کمیته ملی المپیک | ۸۷ |  |
| وزارت مالیه | ۴۲ |  | اداره کنترل و تفتیش | ۲۷ |  |
| وزارت حج و اوقاف | ۴۸ |  | اداره کوچی‌ها | ۴۲ |  |
| وزارت تجارت | ۱۰ |  | اداره بریشنا | ۱ |  |
| وزارت امور داخله | ۱۸ |  | برد مستقل کابل جدید | ۵۵ |  |
:
بودجه کشور > کسر بودجه در افغانستان

زمانیکه که یک شرکت یا یک وزارت ویا دولت مصارفش نسبت عوایدش ازدیاد یابد کسر بودجه صورت می‌گیرد. کسر بودجه دراکثر کشورهای جهان حتی آمریکا نیز رخ می‌دهد. یکی از علل مهم بلند و پائین رفتن بهای ارز، اجناس، و تغیرات در قیمت اجناس می‌باشد. تطبیق ننمودن پلان ۱۰۰٪ در وقت و زمانش و ده‌ها مشکلات دیگر نیز کسر بودجه را ببار میاورد.