stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
تربت جام
فرهنگ > موسیقی

موسیقی تربت‌جام قدمت و پیشینه‌ای طولانی در فرهنگ ایران دارد. دوتار مهم‌ترین و رایجترین ساز در میان مردم تربت‌جام است که آن را به مهارت تمام می‌نوازند. موسیقی این دیار برخاسته از دل آیین‌ها و آداب و رسومی است که هزاران سال قدمت دارد. از مشهورترین مقام‌های موسیقی تربت‌جام می‌توان به این موارد اشاره کرد: مقام الله، نوایی، اشترخجو، سبز پری، کبک زری، سرحدی و جمشیدی. از دوتار نوازان برجسته تربت‌جام می‌توان به نظر محمد سلیمانی، حسین سمندری، عبدالله سروراحمدی، حسین جوهریان، ذوالفقار عسگری‌پور (عسگریان)، و عزیز تنها اشاره کرد. غلام‌علی پورعطایی، نورمحمد درپور و غلامحسین غفاری از نوازندگان و خوانندگان مشهور موسیقی تربت جام هستند. موسیقی این دیار برخاسته از دل آیینها و آداب و رسومی است که هزاران سال قدمت دارد. منظومه خوانی، شاهد خوانی، اضحی خوانی، صلوات خوانی، موسیقی سفر، لالایی مادران، موسیقی آموزشی، مناجات، نعت، منقبت و فضیلت خوانی از شاخه‌های موسیقی آوازی در تربت جام است. دوبیتی خوانی نیز در موسیقی تربت جام بسیار رایج است که خود شامل دوبیتی‌های عاشقانه، هجرانی، حکمی، عارفانه و … می‌شود.
فرهنگ > رقص محلی

مقالهٔ اصلی: رقص خراسانی
رقص‌های محلی زیادی در فرهنگ مردم تربت‌جام وجود دارد، اما چهار نوع رایج تر است:
رقص هتن یا هتم: به معنی کرانه‌های کوه یا شیربیشه و نوعی سماع عارفانه است. که در آن افراد دایره‌ای درست می‌کنند و در حال گردش پاهای خود را به زمین می‌کوبند. به تدریج به رقص خود سرعت می‌دهند و در حال چرخیدن دست‌های خود را به هم می‌کوبند و دایره را کوچک‌تر می‌کنند.
هپل بازی: این رقص به این صورت انجام می‌شود که یک‌نفر در درون دایره به انجام حرکاتی مشغول می‌شود و بقیه نیز از او تبعیت می‌کنند.
چوب بازی: این رقص شاید نمونه‌ای از شمشیربازی‌های ایران باستان باشد و در آن دو نفر به صورت دایره‌ای می‌چرخند و دو چوب در دست دارند و نفر اول چوب‌های خود را به چوب‌های نفر دوم می‌زند و هر که چوبش شکسته شود، از دایره بیرون می‌رود. از چوب‌بازان و هنرمندان رقص محلی تربت‌جام می‌توان به فاروق کیانی اشاره کرد. ومحققین ونویسندگانی همچون احمدصابری نویسنده کتاب جام نامه نام برد
فرهنگ > صنایع دستی

صنایع دستی شهرستان تربت جام را، جق دوزی، قالی‌بافی، قالیچه‌بافی،  کرباس‌بافی،  حوله بافی  پلاس‌بافی، جوالبافی، بافتن دستمال و چادرشب و ظروف سفالین تشکیل می‌دهد. از روزگار کهن صنعت قالی بافی در این شهرستان رواج داشته است و جنبه صادراتی دارد. دار قالی‌ها معمولاً در خانه‌ها برپا می‌شود و کارگاه‌های قالی بافی نیز در این شهرستان به فراوانی وجود دارند. قالی‌ها با طرح قالی مشهد در رنگ‌های لاکی، قرمز دانه و قهوه‌ای نیز به بازار عرضه می‌شود. آرامگاه شیخ جام، پل خاتون، مسجد نور روستای بزد کوه پلنگ آبه بزد، تپه جهانگیر آباد، تپه سراب، تپه شور قلعه، تپه صدر آباد، تپه طلایی، تپه قشه توت، تپه گرماب، تپه گلارچه، تپه گنج‌آباد، خواجه حسام، قلعه استای، قلعه زور آباد، قلعه فیض آباد، قلعه گبری، قلعه گوش لاغر، قنقر، کاریز دیوان، گلار صارم و مسجد خواجه عزیزالله مکان‌های دیدنی و تاریخی این منطقه را تشکیل می‌دهند.
کشاورزی

تربت جام قطب تولید محصولات کشاورزی در شرق ایران است به گونه‌ای که بیشترین جمعیت افراد شاغل در این حوزه را در میان سایر شهرستان‌های استان خراسان رضوی دارد. با این وجود در سال‌های اخیر به دلیل عدم استفاده پایدار از منابع آبی موجود و کشت بی‌رویه و غیراصولی در کنار بحران خشکسالی و کاهش بارندگی، کشاورزی و اشتغال مبتنی بر آن با چالش‌های عدیده‌ای مواجه گشته است. در تربت جام در حالی بیش از ۹۰ درصد آب مصرفی در بخش کشاورزی مصرف می‌شود که نزدیک به ۹۲ درصد این آب از منابع زیر زمینی تأمین می‌گردد. در حالی این شهرستان رتبه اول تولید محصولاتی نظیر خربزه، زعفران جو، گندم و بسیاری از صیفی جات را در سطح استان خراسان دارد که منابع آبی آن بیش از پیش رو به اتمام است. با این وجود بسیاری از کشاورزان خرده‌کار به سمت تغییر در الگوهای کشت، با هدف افزایش بهره‌وری رفته‌اند. امروزه کشت زعفران، و پسته در مناطق مختلف تربت جام رو به افزایش است به گونه‌ای که این ناحیه تبدیل به یکی از قطب‌های تولید زعفران در کشور شده است. ترنجبین یا گزانگبین از دیگر محصولاتی کشاورزی است که بومی این منطقه بوده و شهرت جهانی دارد.
صنعت

در گذشته تنها چند کارخانه با تولید محدود در زمینه مواد غذایی در کنار کارخانه قند و آرد در بخش صنعت تربت جام وجود داشته است، لیکن در سال‌های اخیر با گسترش شهرک‌های صنعتی و استقرار صنایع مادر نظیر کارخانه سیمان و فراوری سیلیس چشم‌انداز صنعتی در این شهرستان روشن به نظر می‌رسد. با این وجود به دلیل استقرار این صنایع در مناطق گردشگری و نزدیکی به مناطق مسکونی حضور آن‌ها با مخاطرات زیست‌محیطی همراه بوده است.
آموزش عالی

هم‌اکنون در تربت جام دو مرکز آموزش عالی دولتی استقرار یافته است، دانشکده پزشکی تربت جام و مجتمع آموزش عالی تربت جام. همچنین دانشگاه‌های آزاد اسلامی و پیام نور و دانشگاه فنی مهندسی مؤسسه آموزش عالی وحدت
ره‌آورد

خربزه معروف‌ترین سوغات و ارمغان تربت‌جام است.
زعفران را نیز در چند سال اخیر
می‌توان به یکی دیگر از سوغاتی‌های تربت جام افزود. از دیگر سوغات‌های تربت جام می‌توان به حوله‌های دستبافت پارچه‌ای، و کشک زرد یاد کرد.
| ن ب وسوغات استان خراسان رضوی | ن ب وسوغات استان خراسان رضوی | ن ب وسوغات استان خراسان رضوی |
| --- | --- | --- |
| مشهد |  زعفران  نبات  هل  خشکبار  زرشک  قالی مشهد  گلیم  نمد  نقل  مهر  تسبیح  عطریات  انگشتر فیروزه و عقیق  زینت‌آلات فیروزه و عقیق  پرچم‌های مذهبی  جام چهل کلید  ادویه هفت قلم  عبای روحانی و نمازی  خلعت آخرت  سجاده  جانماز  نخودچی کشمش  آلو  قیسی  آلوچه  لواشک  جواهرات طلا  محصولات چرمی  پوستین  گلدوزی  کفش  مصنوعات سنگی  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| سبزوار |  کلوچه زنجبیلی  خشکبار  کتیرا  زیره سبز  گیاهان دارویی  صنایع دستی  زرشک دانه‌دار  گیاه کما  قرابیه  آلو خشک  انار  نمد  خربزه  هندوانه  ریواس  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| نیشابور |  ریواس  انگشتر و زیورآلات فیروزه  صنایع دستی  باقلا  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| قوچان |  صنایع دستی  پوستین  نمد  دوتار  کلوچه زنجبیلی قوچان  لبنیات قوچان  قَتلَمِه  فطیر  شیرمال  عسل  سفال  گلیم  چارقدوزی  ساغری  گیوه  قالی و قالیچه کردی (خرسک)  دوچرخه  انگور  کشمش  زعفران  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| تربت حیدریه |  زعفران  ابریشم  پسته  بادام  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| تربت جام |  خربزه  قالی و قالیچه  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| کاشمر |  انگور  کشمش عرق کشمش  زعفران  زیره  انار  انجیر  بادام  چادرشب ابریشمی  قالی و قالیچه  زیلو  گیوه  گلیم  حصیر  سوهان  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| تایباد |  زعفران  زیره  خربزه  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| چناران |  سیب  عسل  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| گناباد |  زعفران  سفال  پسته  زرشک  توت  بادام  انگور  انجیر  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| بردسکن |  زعفران  زیره  انار  انجیر  انگور  حلوا مغزی  کشمش  گیوه  گیاه کما  سبد حصیری  خشکبار  گلیم  قالیچه‌  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
| درگز |  جارو  زیره  کاکوتی  سیب  انگور  برنج  کشمش  گلابی  گیلاس  ماست  خشکبار  عسل  گلیم  قالیچه‌  لواشک  قروت  قره قروت  ماست  کره  روغن زرد  | موقعیت استان خراسان رضوی در ایران |
جایگاه جغرافیایی

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | استان آخال | صالح‌آباد | فریمان. مشهد |  |
|  | ولایت هرات |  | رشتخوار. تربت حیدریه |  |
|  | ولایت هرات |    تربت جام     | رشتخوار. تربت حیدریه |  |
|  | ولایت هرات |  | رشتخوار. تربت حیدریه |  |
|  |  | تایباد .سنگان | باخرز |  |
شهرستان تربت‌جام واقع بر گستره جغرافیایی شرق خراسان رضوی از نظر موقعیت بین مدارهای ۶۰ درجه و ۱۵ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۳۴ درجه و ۳۵ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۴۷ دقیقه طول شرقی قرار گرفته است. مساحت تقریبی این شهرستان ۸۱۶۶ کیلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دریا به‌طور متوسط ۹۲۸ متر است.
اماکن تاریخی، آثار باستانی و جهانگردی > آثار ثبت‌شده

مقالهٔ اصلی: فهرست آثار ملی شهرستان تربت جام
مونتویل، نیوجرسی

Borough در آمریکا
| Montvale, New Jersey | Montvale, New Jersey |
| --- | --- |
Borough: Borough
Map highlighting Montvale's location within Bergen County. Inset: Bergen County's location within New Jersey.: Map highlighting Montvale's location within Bergen County. Inset: Bergen County's location within New Jersey.
Census Bureau map of Montvale, New Jersey: Census Bureau map of Montvale, New Jersey
ایالات آمریکا: نیوجرسی
County: Bergen
Incorporated: August 31, 1894
حکومت: حکومت
 • نوع: Borough
 • شهردار: Roger J. Fyfe (حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا, term ends 2011)
 • Administrator/Clerk: Maureen Iarossi-Alwan
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۰۰۹ مایل مربع (۱۰٫۳۸۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۰۰۰ مایل مربع (۱۰٫۳۵۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۰۹ مایل مربع (۰٫۰۲۴ کیلومتر مربع)  ۰٫۲۳٪
ارتفاع: ۳۱۵ فوت (۹۶ متر)
جمعیت (2010 Census): جمعیت (2010 Census)
 • کل: ۷٬۸۴۴
 • تراکم: ۱,۹۶۱٫۲/مایل مربع (۷۵۷٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (Eastern (EDT))
زیپ‌کد: 07645
کد(های) منطقه: 201/551
FIPS code: 34-47610
GNIS feature ID: 0878455
وبگاه: http://www.montvale.org
مونتویل (به انگلیسی: Montvale) شهری در ایالت نیوجرسی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۷٬۸۴۴ نفر بوده‌است.
ترخون

| ترخون | ترخون |
| --- | --- |
ترخون، Artemisia dracunculus: ترخون، Artemisia dracunculus
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده):: گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده):: دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده):: آستریدها
راسته:: میناسانان
تیره:: کاسنیان
سرده:: درمنه‌ها
گونه:: A. dracunculus
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Artemisia dracunculus : Artemisia dracunculus 
تَرخون (نام علمی: Artemisia dracunculus)، گیاهی پایای علفی چندساله از جنس Artemisia و تیرهٔ کاسنی و بومی آسیای میانه و شمالی، قفقاز و خاور دور است. خاستگاه اصلی ترخون در دره‌های آبرفتی روسیه و نواحی غربی آمریکای شمالی بوده‌است اما اکنون پرورش آن در تمام نقاط ایران معمول است.
شهر گلباف استان کرمان معروف به شهر ترخون در ایران است.
نام

ریشه نام ترخون فارسی مشخص نیست اما گمان می‌رود که شاید از «دراکون» یونانی به معنی مار و اژدها گرفته شده باشد. زبان‌های اروپایی نام ترخون را از زبان‌های خاورمیانه گرفته و این واژه برای نمونه در اسپانیایی به صورت taragona، در فرانسوی به صورت estragon و در انگلیسی به شکل tarragon درآمده است.
ویژگی‌های گیاه‌شناختی

ترخون به ارتفاع ۳۰ سانتیمتر تا یک متر و دارای برگهای ساده به رنگ سبز است. برگ‌های قاعده ساقه آن به ۳ لوب تقسیم می‌شود و کاپیتول‌های آن کوچک و به رنگ سبز و خوشه‌ای است. تکثیر آن از طریق پیدایش جوانه‌ها در ریزوم گیاه صورت می‌گیرد. قسمت مورد استفاده ترخون برگ‌ها و سر شاخه‌ها جوان گیاه است. از ترخون برای طعم‌دار کردن خوراکی‌هایی مثل شور نیز استفاده می‌شود.
تعداد دیگری از گونه‌های این جنس (مانند خاراگوش و برنجاسف) در داروسازی و نیز برای تهیه چاشنی به کار برده می‌شوند. طبق نظر هگر (۱۹۵۹) دو واریته ترخون زراعی یعنی ترخون فرانسوی با آلمانی و ترخون روسی وجود دارد. طبق نظر رزن گارتن (۱۹۹۹) در واقع دو گونه اختصاصی زراعی ترخون کشت می‌شوند و ترخون روسی A. dracunculoides Pursh است. در مجارستان نیز مانند سایر نقاط جهان ترخون فرانسوی کشت می‌شود؛ این گونه نسبت به سایر گونه‌ها عطر و طعم بیشتری دارد.
اما در کل ترخون فرانسوی گونه‌ای است که بیشتر برای پخت و پز در آشپزی استفاده می‌شود و از طریق دانه یا بذر رشد نمی‌کند، زیرا همهٔ گل‌ها بذر آن عقیم هستند. ولی در عوض با تقسیم ریشه پاجوش تکثیر می‌شود.
ترخون روسی را می‌توان از دانه رشد داد، اما در مقایسه با نوع فرانسوی آن از نظر طعم بسیار ضعیف تر است. با این حال، ترخون روسی گیاهی به مراتب مقاوم‌تر و قوی‌تر است که از طریق ریشه گسترش می‌یابد و ارتفاع آن به بیش از یک متر می‌رسد. این نوع ترخون در واقع خاک‌های فقیر را ترجیح می‌دهد و خشکسالی به خوبی تحمل می‌کند.
ترخون ریشه‌های گسترده‌ای دارد و از زمین‌ساقه کوتاه آن یک شبکه ریشه ای متراکم تکامل می‌یابد. بیشتر ریشه‌ها تا عمق ۳۰–۲۰ سانتی‌متری در خاک نفوذ می‌کند. دستک که برای تشکیل یک شاخساره از سطح خاک بیرون می‌آید نیز از زمین‌ساقه تولید می‌گردد.
شاخساره‌های گیاه چوبی و سبز رنگ هستند و قسمت تحتانی آنها به رنگ قرمز مایل به قهوه ای است. ارتفاع اندام‌های هوایی بسته به شرایط محل رشد ۱۵۰–۸۰ سانتی‌متر می‌باشد. برگها دارای طول ۳۸ سانتی‌متر، عرض ۱ / ۲–۰ / ۵ سانتی‌متر، کاملاً لبه دار، بدون پرز، به شکل نیزه ای لیفی و در هر دو طرف براق هستند. گل آذین‌های کلاپرک ترخون یک آرایش خوشه ای سبز رنگ، برگدار و بسیار منشعب را تشکیل می‌دهند. گل‌ها به رنگ زرد یا قرمز مایل به قهوه ای هستند. ترخون فرانسوی بذری تولید نمی‌کند. اما ترخون روسی بذر تولید می‌نماید. ارزش ترخون مربوط به روغن فراری است که در بوته‌ها ذخیره می‌شود. بوی روغن فرار ترخون تا حدودی شبیه بادیان رومی است. و در عین حال دارای طعم تند و گرمی می‌باشد. ترخون فرانسوی در زمان گلدهی دارای بیشترین میزان روغن فرار است (۲ / ۸–۰ ٫ ۵٪). مهم‌ترین ترکیب روغن فرار ترخون متیل کاویکول (استراگول) است که این ماده ایزومر آنتول می‌باشد و میزان ۷۰–۵۰٪ از حجم کل روغن را به خود اختصاص داده‌است. ترکیب‌های دیگر روغن فرار شامل کامفن، اسیمن، سابیش، میرس، آئیسول و یوجنول هستند. ترخون ۱۰–۸ سال زنده می‌ماند.
ترکیبات شیمیایی

گیاه تازه ترخون دارای ۶۰ تا ۷۰ درصد استراگول، ۱۵ الی ۲۰درصد اوسیمن (ocimene) و متیل کاویاکول (methylchaviacol) می‌باشد. همچنین مقدار کمی نیز تانن در ترخون وجود دارد.
گرگ

برای دیگر کاربردها، گرگ (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| گرگ محدودهٔ زمانی: پلیستوسن پیشین تا عصر حاضر، ۰٫۸ تا ۰ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   | گرگ محدودهٔ زمانی: پلیستوسن پیشین تا عصر حاضر، ۰٫۸ تا ۰ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N  ↓   |
| --- | --- |
یک گرگ خاکستری در پارک حیات‌وحش کلمردن، سوئد: یک گرگ خاکستری در پارک حیات‌وحش کلمردن، سوئد
صدای زوزه گرگ: صدای زوزه گرگ
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: گوشت‌خوارسانان
تیره:: سگان
سرده:: سگ (سرده)
گونه:: C. lupus
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Canis lupus (لینه، ۱۷۵۸): Canis lupus (لینه، ۱۷۵۸)
پراکندگی زیرگونه‌های وحشی گرگ در جهان: پراکندگی زیرگونه‌های وحشی گرگ در جهان
گُرگ یا گُرگِ خاکِستَری (نام علمی: Canis lupus) گونه‌ای از پستانداران گوشت‌خوارسان متعلق به خانواده سگان (Canis) است. این شکارچی بومی نیم‌کره شمالی، در گستره وسیعی از اوراسیا و آمریکای شمالی زندگی می‌کند و بیشترین پراکندگی جغرافیایی را در میان تمامی سگ‌سانان دارد. گرگ، نیاکان وحشی سگ‌های امروزی محسوب می‌شود؛ به این معنا که سگ‌ها از نسل گرگی هستند که بین ۷۱ تا ۳۳ هزار سال پیش توسط انسان ها اهلی شد. تاکنون ۳۸ زیرگونه معاصر از گرگ شناسایی شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به سگ اهلی، دینگو، گرگ قرمز و گرگ ایرانی اشاره کرد. بزرگ‌ترین زیرگونه گرگ در جهان، گرگ شمال‌غرب آمریکای شمالی است.
گرگ‌ها معمولاً به رنگ خاکستری با لکه‌هایی از رنگ‌های مختلف هستند، اما رنگ‌هایی مانند سفید، سرخ، قهوه‌ای و سیاه نیز در آن‌ها مشاهده می‌شود. اندازه و وزن گرگ‌ها در نقاط مختلف بسیار متفاوت است؛ به‌طوری که عموماً در عرض‌های جغرافیایی بالاتر (مناطق شمالی) گرگ‌ها جثه بزرگ‌تری دارند. گرگ سرددشت از بزرگ‌ترین انواع گرگ‌هاست. گرگ‌ها در مقایسه با خویشاوندان نزدیک خود مانند شغال زرد و کایوت بیشتر برای شکار جانوران بزرگ تخصص دارند. این جانوران به زندگی اجتماعی علاقه بیشتری دارند و از زبان رفتاری پیچیده و غنی‌ای برخوردار هستند.
هسته اصلی گروه اجتماعی گرگ‌ها از یک خانواده متشکل از زن و شوهر و فرزندانشان تشکیل می‌شود که معمولاً در قالب گله‌ای از چند خانواده زندگی می‌کنند. گرگ‌ها به‌طور کلی شکارچیان رأس هرم غذایی هستند و تنها انسان و در برخی نقاط ببر قادر به شکار آن‌ها می‌باشند. غذای اصلی گرگ‌ها از شکار سم‌داران بزرگ مانند انواع گوسفند وحشی، بز وحشی، آهو و گوزن تأمین می‌شود، اما گاهی به جانوران کوچک‌تر، دام‌های اهلی، لاشه‌ها و زباله‌های انسانی نیز سر می‌زنند. گرچه بسیاری از انسان‌ها از گرگ‌ها می‌ترسند، اما بیشتر حملات گرگ‌ها به انسان‌ها مربوط به گرگ‌های مبتلا به بیماری هاری است و حمله گرگ‌های سالم به انسان‌ها، به ویژه انسان‌های بالغ، نادر است.
گرگ‌ها حدود ۳۰ هزار سال پیش در جستجوی باقی‌مانده‌های غذای انسان به حاشیه اردوگاه‌های انسانی نزدیک شدند. فرآیند «اهلی‌سازی» و پرورش آن‌ها پس از آن به تدریج منجر به تغییر در رفتار و ژن‌های گرگ‌ها شد که نهایتاً به پیدایش سگ‌های امروزی انجامید.
طبقه‌بندی زیستی

در سال ۱۷۵۸، کارل لینه، گیاه‌شناس و جانورشناس سوئدی در کتاب سامانه طبیعت، نام‌گذاری علمی (دوگانه) را معرفی کرد. Canis در زبان لاتین به معنای سگ است، و در این سرده، او گوشتخواران سگ‌سان از جمله سگ‌های اهلی، گرگ‌ها و شغال‌ها را فهرست کرده است. لینه سگ خانگی را با عنوان Canis familiaris و گرگ را با عنوان Canis lupus طبقه‌بندی کرد. او سگ را به دلیل "دم برگشتی" (دم رو به بالا) که در هیچ سگ دیگری یافت نمی‌شود، گونه‌ای جدا از گرگ در نظر می‌گرفت.
طبقه‌بندی زیستی > زیرگونه‌ها

مقالهٔ اصلی: زیرگونه‌های گرگ خاکستری
در ویرایش سوم گونه‌های پستانداران جهان که در سال ۲۰۰۵ منتشر شد، پستان‌شناس دبلیو کریستوفر ووزنکرافت در زیرمجموعه گرگ‌ها، ۳۶ گونه وحشی و دو زیرگونه دیگر را پیشنهاد کرد: مشابه‌ها (لینه، ۱۷۵۸) و دینگو (مِیِر، ۱۷۹۳). ووزنکرافت همچنین هالسترومی - سگ آوازخوان گینه نو - را به عنوان مترادف طبقه‌بندی برای دینگو شامل کرد. او به مطالعه DNA میتوکندریایی (mtDNA) در سال ۱۹۹۹ به عنوان یکی از راهنماها در تصمیم‌گیری خود اشاره کرد و ۳۸ زیرگونه Canis lupus را با نام رایج بیولوژیکی «گرگ» فهرست کرد که زیرگونه منتخب گرگ اوراسیا (Canis lupus lupus) می باشد که بر اساس نوع نمونه‌ای است که لینه در سوئد مطالعه کرده است. مطالعات با استفاده از تکنیک‌های دیرین‌شناسی نشان می‌دهند که گرگ مدرن و سگ گونه‌های خواهر هستند، زیرا گرگ‌های مدرن ارتباط نزدیکی با جمعیت گرگ‌هایی که ابتدا اهلی شده‌اند ندارند. در سال ۲۰۱۹، کارگاهی میزبانی شده توسط گروه تخصصی کمیسیون بقای سگ‌سانان IUCN/Species برگزار شد، سگ آوازخوان گینه نو و دینگو را باید به عنوان Canis Familiaris در نظر گرفت و بنابراین نباید برای فهرست قرمز آی‌یوسی‌ان ارزیابی شود.
طبقه‌بندی زیستی > فرگشت

تبارزایی نزولی گرگ‌های موجود (Canis Lupus) از Canis mosbachensis اولیه (که به نوبه خود از Canis etruscus نشات گرفته) به‌طور گسترده‌ای پذیرفته شده است. در میان قدیمی‌ترین فسیل‌های گرگ خاکستری مدرن، یکی از آنها متعلق به پونته گالریا در ایتالیا است که قدمت آنها به ۲۴۰۰ ± ۴۰۶۵۰۰ سال پیش می‌رسد. بقایای گرگ‌ها نیز در رود کریپل کریک در آلاسکا ممکن است به‌طور قابل توجهی قدیمی تر باشد، زیرا آنها حدود ۱ میلیون سال قدمت دارند با این وجود تفاوت گذاشتن میان گرگ‌های مدرن و Canis Mosbachensis دشوار و مبهم است، زیرا برخی نویسندگان انتخاب کردند که Canis Mosbachensis (که خود اولین بار در حوالی ۱٫۴ میلیون سال پیش ظاهر شد) را زیرگونه اولیه گرگ خاکستری معرفی کنند.
در اواخر پلیستوسن، تنوع ریخت‌شناسی قابل توجهی در میان گرگ‌ها وجود داشت. بسیاری از جمعیت‌های گرگ اواخر پلیستوسن جمجمه‌ها و دندان‌های قوی‌تری نسبت به گرگ‌های امروزی داشتند، اغلب با پوزه کوتاه، رشد واضح عضله گیجگاهی و دندان‌های پرمولر قوی. این نکته مطرح شده است که که این ویژگی‌ها، سازگاری‌های تخصصی برای پردازش لاشه و استخوانِ شکار و لاشخور کردن بزرگ‌زیاگانِ دوره پلیستوسن هستند. در مقایسه با گرگ‌های مدرن، برخی از گرگ‌های پلیستوسن افزایش شکستگی دندان مشابه آنچه در گرگ منقرض شده مشاهده می‌شود نشان دادند. این نشان می‌دهد که آنها یا اغلب لاشه‌ها را پردازش می‌کردند، یا اینکه با سایر گوشتخواران رقابت می‌کردند و نیاز داشتند طعمه‌های خود را سریع مصرف کنند. فراوانی و محل شکستگی دندان در این گرگ‌ها نشان می‌دهد که آنها مانند کفتار خالدار مدرن، خردکننده معمولی استخوان بوده‌اند.
مطالعات ژنومی نشان می‌دهد که گرگ‌ها و سگ‌های مدرن به‌طور اجدادی از یک جمعیت گرگ مشترک هستند. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ نشان داد که گرگ هیمالیا و گرگ دشت‌های هندی بخشی از دودمان اصلی گرگ‌های دیگر هستند و ۲۰۰ هزار سال پیش از آنها جدا شده‌اند. به نظر می‌رسد که سایر گرگ‌ها بیشتر اجداد مشترک خود را اخیراً در ۲۳ هزار سال گذشته (در حوالی اوج و پایان آخرین بیشینه یخچالی) به اشتراک گذاشته‌اند که از سیبری یا برینگیا سرچشمه می‌گیرند. در حالی که برخی از منابع پیشنهاد کرده‌اند که این نتیجه یک گلوگاه ژنتیکی است، مطالعات دیگر نشان داده‌اند که این نتیجه یکسان‌سازی جریان ژنی اجداد است.
یک مطالعه ژنومی در سال ۲۰۱۶ نشان می‌دهد که گرگ‌های دنیای قدیم و دنیای جدید در حدود ۱۲۵۰۰ سال پیش از هم جدا شدند و به دنبال این واگرایی ژنتیکی باعث پیدایش سگ‌هایی از سایر گرگ‌های دنیای قدیم در حدود ۱۱۱۰۰ تا ۱۲۳۰۰ سال پیش شد. یک گرگ منقرض شده در اواخر پلیستوسن ممکن است از اجداد سگ بوده باشد، با شباهت سگ به گرگ موجود، این نتیجه آمیختگی ژنتیکی بین این دو است. دینگو، باسنجی، ماستیف تبتی و نژادهای بومی چینی اعضای قاعده ای از سگ‌های خانگی هستند. زمان واگرایی برای گرگ‌ها در اروپا، خاورمیانه و آسیا تقریباً در حدود ۱۶۰۰ سال پیش تخمین زده می‌شود. در میان گرگ‌های دنیای جدید، گرگ مکزیکی حدود ۵۴۰۰ سال پیش جدا شد.
طبقه‌بندی زیستی > تبار

پستانداران زیر آرایه‌های مرتبط به گرگ هستند:
طبقه‌بندی زیستی > آمیختگی با دیگر سگ‌سانان

مقالهٔ اصلی: دورگه سگ‌سان
در گذشته‌های دور، جریان ژنی بین گرگ‌های آفریقایی، شغال‌های طلایی و گرگ‌های خاکستری وجود داشت. گرگ آفریقایی از نوادگان یک سگِ نژاد مخلوط ژنتیکی با ۷۲ درصد گرگ و ۲۸ درصد اصل و نسب گرگ اتیوپیایی است. یک گرگ آفریقایی از شبه جزیره سینا مصر با گرگ‌ها و سگ‌های خاکستری خاورمیانه آمیخته شد. شواهدی از جریان ژنی بین شغال‌های طلایی و گرگ‌های خاورمیانه وجود دارد، کمتر با گرگ‌های اروپایی و آسیایی، و کمترین مورد در رابطه با گرگ‌های آمریکای شمالی. این نشان می‌دهد که اصل و نسب شغال طلایی موجود در گرگ‌های آمریکای شمالی ممکن است قبل از واگرایی گرگ‌های اوراسیا و آمریکای شمالی رخ داده باشد.
جد مشترک کایوت و گرگ با جمعیت نامشخص یک سگ ناشناسِ منقرض شده مخلوط شده است. این سگ از نظر ژنتیکی به سگ وحشی آسیایی نزدیک بود و پس از واگرایی سگ شکاری آفریقایی از سایر گونه‌های سگ سانان تکامل یافت. موقعیت پایه کایوت در مقایسه با گرگ به این دلیل است که کایوت بیشتر از ژنوم میتوکندری این سگ ناشناس را حفاظت می‌کند. به‌طور مشابه، یک نمونه موزه‌ای از یک گرگ از جنوب چین که در سال ۱۹۶۳ جمع‌آوری شد، ژنومی را نشان داد که ۱۲ تا ۱۴ درصد از این سگ ناشناخته مخلوط شده بود. در آمریکای شمالی، برخی کایوت‌ها و گرگ‌ها درجات مختلفی از ترکیبات ژنتیکی گذشته را نشان می‌دهند.
در زمان‌های اخیر، برخی از گرگ‌های نر ایتالیایی از نژاد سگ سرچشمه می‌گیرند، که نشان می‌دهد گرگ‌های ماده با سگ‌های نر در طبیعت تولید مثل می‌کنند. در کوه‌های قفقاز، ده درصد از سگ‌ها از جمله سگ‌های نگهبان دام، دورگه‌های نسل اول هستند. اگرچه جفت‌گیری بین شغال طلایی و گرگ هرگز مشاهده نشده است، شواهدی از هیبریداسیون شغال-گرگ از طریق تجزیه و تحلیل DNA میتوکندری شغال‌هایی که در کوه‌های قفقاز زندگی می‌کردند و در بلغارستان کشف شد. در سال ۲۰۲۱، یک مطالعه ژنتیکی نشان داد که شباهت سگ به گرگ خاکستری موجود، نتیجه جریان قابل توجه ژن سگ به گرگ است، با شواهد کمی مبنی بر عکس.
ویژگی‌های زیستی

گرگ بزرگ‌ترین عضو خانواده سگان است، و با پوزه پهن‌تر، گوش‌های کوتاه‌تر، تنه کوتاه‌تر و دم بلندتر از کایوت‌ها و شغال‌ها بیشتر متمایز می‌شوند. گرگ‌ها باریک و قدرتمند، با قفسه سینه‌ای بزرگ و عمیقاً پایین‌رفته، پشتی شیب‌دار و گردنی با ماهیچه‌های سنگین هستند. پاهای گرگ نسبتاً بلندتر از سایر سگ‌ها است که به حیوان امکان می‌دهد به سرعت حرکت کند و بر برف عمیقی که بیشتر محدوده جغرافیایی آن را در زمستان می‌پوشاند غلبه کند. گوش‌ها نسبتاً کوچک و مثلثی شکل هستند. گرگ‌ها سری بزرگ و سنگین، پیشانی پهن و آرواره‌های قوی و پوزه بلند و صاف دارند. اندازه جمجمه گرگ ۲۳۰–۲۸۰ میلیمتر (۹–۱۱ اینچ) در طول و ۱۳۰–۱۵۰ میلیمتر (۵–۶ اینچ) در عرض است.دندان‌های گرگ‌ها سنگین و بزرگ هستند و به همین دلیل برای له کردن استخوان‌ها مناسب‌تر از دندان‌های سگ‌های دیگر هستند، اگرچه آنها به اندازه دندان‌های کفتار تخصصی نیستند. دندان‌های آسیاب بزرگ آنها دارای سطح جویدنی مسطح هستند، اما نه به اندازه کایوت که رژیم غذایی آن حاوی مواد گیاهی بیشتری است. ماده‌ها معمولاً پوزه‌ها و پیشانی‌های باریک‌تر، گردن‌های نازک‌تر، پاهای کمی کوتاه‌تر و شانه‌های حجیم‌تر نسبت به نرها دارند.
اندازه گرگ‌های بالغ حدود ۱۰۵–۱۶۰ سانتیمتر (۴۱–۶۳ اینچ) در طول و ۸۰–۸۵ سانتیمتر (۳۱–۳۳ اینچ) در ارتفاع شانه‌ها است. اندازه دم ۲۹–۵۰ سانتیمتر (۱۱–۲۰ اینچ) در طول، ارتفاع گوش‌ها ۹۰–۱۱۰ میلیمتر (۳ ۱⁄۲–۴ ۳⁄۸ اینچ) و پاهای عقب ۲۲۰–۲۵۰ میلیمتر (۸ ۵⁄۸–۹ ۷⁄۸ اینچ) می‌باشد.
اندازه و وزن گرگ مدرن متناسب با عرض جغرافیایی مطابق با قانون برگمان افزایش می‌یابد. میانگین توده بدنی گرگ ۴۰ کیلوگرم (۸۸ پوند) می‌باشد، کوچک‌ترین گونه در حدود ۱۲ کیلوگرم (۲۶ پوند) و بزرگ‌ترین آنها در حدود ۷۹٫۴ کیلوگرم (۱۷۵ پوند) ثبت شده است. به‌طور میانگین، گرگ‌های اروپایی حدود ۳۸٫۵ کیلوگرم (۸۵ پوند) وزن دارند، گرگ‌های آمریکای شمالی ۳۶ کیلوگرم (۷۹ پوند)، و گرگ‌های عربی و هندی ۲۵ کیلوگرم (۵۵ پوند) وزن دارند. ماده‌ها در هر جمعیت معین گرگ معمولاً حدود ۲٫۳–۴٫۵ کیلوگرم (۵–۱۰ پوند) وزن کمتر از گرگ‌های نر دارند. وزن گرگ‌ها اگر بیشتر از ۵۴ کیلوگرم (۱۱۹ پوند) شود غیرمعمول است. اگرچه گرگ‌های فوق‌العاده بزرگ در آلاسکا و کانادا ثبت شده‌اند. در روسیه مرکزی، نرهای فوق‌العاده بزرگ می‌توانند به وزن ۶۹–۷۹ کیلوگرم (۱۵۲–۱۷۴ پوند) هم برسند.