جنگ داخلی سزار
جنگ داخلی > سال ۴۹ پیش از میلاد > قیصر به روم بازمی‌گردد و سپس روانه مارسی و اسپانیا می‌شود (آوریل-اکتبر ۴۹ پیش از میلاد)

قیصر (سزار) هنگامی‌که به روم بازگشت نشست سنا را فراخواند تا اجحاف‌هایی که از سوی دشمنانش به وی شده را یادآوری کند؛ وی اعلام کرد هیچگاه خواهان منصبی فوق‌العاده (مانند دیکتاتور) نیست و تنها قانع به حقوقی برای تمامی شهروندان است. به سناتورها یادآوری نمود که وی شخصاً پیشنهاد کرده بود که هم خودش و هم پومپیئوس ارتش‌های خود را خلع سلاح کنند، و چگونه با اینکار منصب و پرستیژ خود را در خطر قرار داده بود. سپس توحش دشمنانش نسبت به خود را برملا کرد، همچنین ستمی که به تریبون‌های مردم روا داشته شده و حق وتوی آنان را نادیده گرفته را محکوم کرد، در نهایت شرایطی که خود پیشنهاد کرده بود و گفتگوهایی که برای دستیابی به راه‌حلی مسالمت‌آمیز مطالبه کرده ولی همواره از سوی پومپیئوس رد می‌شدند را نیز برشمرد.
پس از سه روز بحث بی‌نتیجه برای یافتن راه‌حلی، برای آنکه بیش از این اتلاف وقت نکند تصمیم گرفت روم را ترک کند، و چند روز بعد به گل ناربونی رسید. در ۱۹ آوریل به نزدیکی مارسی (در نقشه با عنوان Massilia) رسید و دانست که لوسیوس ویبولیوس روفوس‌ــ که وی را در کورفینیو آزاد کرده بودـ توسط پومپیئوس به اسپانیا فرستاده شده، درحالی‌که دومیتیوس انوباربوس با هفت کشتی تندرو از ایتالیا عازم اشغال مارسی بود. در جلوی سپاه انوباربوس جوانان مارسی از خاندانی بااصالت حضور داشتند که به عنوان سفیر به ایتالیا فرستاده شده و پومپیئوس‌ــ کمی پیش از عزیمتش از روم‌ــ آنان را تشویق و ترغیب کرده و گفته بود که یادشان نرود چه مزایایی به آنان بخشیده بود.
اینچنین بود که اهالی مارسی دروازه‌ها را به روی قیصر بستند، قوم بربر آلبیک‌ها که در کوه‌های نزدیک در شمال‌ـشرق شهر می‌زیستند و از مدت‌ها پیش تحت حمایت آنان قرار داشتند را به کمک طلبیدند، تصمیم گرفتند گندم‌های در دسترس بیشتری از نواحی نزدیک به شهرشان منتقل کنند، کارگاه‌های تسلیحاتی شهر را سازمان داده و دیوارهای کهنه، دروازه‌ها و ناوگان را ترمیم کنند. می‌شد گفت که حاضر بودند محاصره شوند. سزار کوشید آنان را به روی‌آوردن به جانب خود متقاعد کند امّا آنان ترجیح دادند جانب پومپیئوس را بگیرند و برای همین دروازه‌ها را به سوی انوباربوس گشودند.
سزار که «از این رفتار موهن به خشم آمده بود» سه لژیون به نزدیکی شهر فرستاد و برج متحرک و وینئاها را به‌کار بست تا محاصره شهر را بیاغازد. همزمان در آرل دوازده کشتی جنگی تدارک دید. هنگامی‌که این کشتی‌ها در مدّت سی روز تکمیل و مسلح شدند به نزدیکی مارسی فرستاده شده و تحت فرماندهی دکیموس بروتوس قرار گرفتند. سه لژیونی نیز که در خشکی آماده آغاز محاصره بودند تحت هدایت لگاتوسِ وی، گایوس تربونیوس، قرار گرفتند. همزمان تصمیم گرفت لگاتوس گایوس فابیوس را با سه لژیون که در ناربون (در نقشه با عنوان Narbo Martius) مستقر بودند را به اسپانیا بفرستد، به وی دستور داد در کوتاه‌ترین زمان ممکن گذرگاه‌های پیرنه را به اشغال خود درآورد، گذرگاه‌هایی که در تسلط لگاتوسِ پومپیئوس یعنی لوسیوس آفرانیوس بودند. در نهایت دستور داد سه لژیون دیگر که کمی دورتر بودند نیز فابیوس را دنبال کرده و به او برسند. اینچنین بود که فابیوس، چنان‌که مأمور شده بود، موفق شد دشمن را از تمامی گذرگاه‌ها بیرون کرده و به‌سوی ارتش آفرانیوس پیشروی کند. اندکی بعد، سزار هم به‌دنبال گایوس فابیوس در اسپانیا رفت.
استان اسپانیا در حقیقت توسط سه تن از لگاتوس (ژنرال)های پومپیئوس اداره می‌شد: لوسیوس آفرانیوس، مارکوس پتریوس و مارکوس ترنتیوس وارو. اینان می‌توانستند جمعاً روی هفت لژیون، منابع اقتصادی عظیم و کاریزمای پومپیئوس حساب کنند، کسی‌که در این استان عملکردی عالی داشته و پس از شورش کوینتوس سرتوریوس در خلال جنگ سرتوریوسی شورش‌ها را سرکوب کرده و آنجا را مطیع خود ساخته بود.
قیصر خود در کتاب در باب جنگ داخلی تمامی سلسله نبردها، تعقیب‌ها، محاصره‌های کوچک بر اردوگاه‌های دشمن، حیله‌ها و ضعف‌های فرماندهان گوناگون، نبرد ایلردا (ژوئیه‌ـاوت ۴۹ ق. م)، تلاش برای راندن نیروهای پومپیئوسی به سوی تاراگونا، تلاش برای بازگشت به ایلردا و در نهایت تسلیم شدن آفرانیوس و پتریوس را روایت می‌کند. حتّی سزار در پایان به نیروهای پومپیئوس در اسپانیا به عنوان شهروندان روم اجازه داد از میان پیوستن به نیروهای سزار، یا سکونت در اسپانیا به عنوان شهروند، یا اینکه در صورت بازگشت به رود ور خود را خلع سلاح کنند، یکی را گزینش کنند.
سزار به هنگام بازگشت از اسپانیا با موفقیّت به محاصرهٔ مارسی پایان بخشید. بدین ترتیب اکنون تمامی قلمرو غربی جمهوری روم تحت کنترل وی درآمده بود. تنها در آفریکا بود که نیروهایش تحت امر گایوس اسکریبونیوس کوریوس در برابر پادشاه نومیدیه و متحد پومپیئوس یعنی جوبای اول، و پوبلیوس آتیوس واروس شکست کوبنده‌ای خوردند؛ امری که روم را از منبع مهم گندم بی‌بهره ساخت، هرچند بعداً با اشغال ساردینیا و سیسیل این خطر تخفیف یافت.