stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اوتنپیشتی
پیش‌زمینه > نام

نام اوتنپیشتی تفسیر مجددِ اکدی از زیوسودرا، «زندگی روزهای دور»، نخستین «قهرمان طوفان» بین‌النهرین است اما یک ترجمه مستقیم نیست و بیشتر به معنای «او زندگی یافت» است. او پسر «اوبار-توتو» نامیده می‌شود (در سطر شش لوح IX و سطر بیست و سه لوح XI (نسخهٔ بابلی معیار). طبق روایتی که در «فهرست پادشاهان سومری» آمده، اوبار-توتو، آخرین پادشاه پیش از طوفان توصیف شده‌است. در «رویدادنامه دودمانی» سلسله شوروپاک (شوروپاگ در بافت سومری) هم اوبار-توتو و هم پسرش را شامل می‌شود که در این متن خود او است که با نام سومری (زیوسودرا) آخرین پادشاه پیش از طوفان است. در اقتباس‌های هیتی و هوری، همتای او به نام اولو است که «مفرد اسمی مذکر ضمیر اکدی» است و می‌توان آن را به «او که آنجاست» یا «او که دور است» ترجمه کرد. با وجود آشنایی هیتی‌ها با آترا-هاسیس، جاودانگی اوتنپیشتی به عنوان پاداشی برای زنده ماندن از طاعون و نه طوفان توصیف شده‌است. همانند گیلگمش و هومبابا، نام اوتنپیشتی پس از مرگ سنت خط میخی به صورت غولی افسانه‌ای در کتاب کوان عبری نیز آمد؛ اگرچه نام او در هیچ بخشی از نسخهٔ آرامی این متن در قمران نیامده و تنها اشاره به او در قطعه‌های نسخهٔ پسین متن در تورفان شناسایی شده‌است.
روایت > لوح X بابلی معیار

این لوح دارای ۳۲۲ سطر است. سطر ۱۸۴ با نام اوتَنَپیشتی آغاز می‌شود و او نظاره‌گر گیلگمش در دور دست است. با خود می‌گوید چرا افراد سنگی بر قایق نیستند و بیگانه‌ای در آن است؟ پس از گام گذاشتن گیلگمش بر ساحل از وی می‌پرسد چرا و چگونه به آنجا رسیده و پس از پاسخ طولانی و پرتکرار گیلگمش درباره مرگ انکیدو توصیه و مشاورت را به او آغاز می‌کند. درباره آن می‌گوید که مرگ سرنوشت انسان است و از روزی که خدایان آنوناکی همراه با مامیتوم انسان را آفریدند، یاد می‌کند.
روایت > لوح X بابلی معیار > خلاصه

لوح X، سطرهای ۳۰۱ تا ۳۰۷
انسان چون نی در نیزار می‌شکند!

مرد جذاب جوان، زن زیبای جوان،

در بهار جوانی، مرگ می‌رباید آنها را!

 (سطر خالی)
هیچ‌کس «مرگ» را نمی‌بیند، 

هیچ‌کس چهره «مرگ» را نمی‌بیند،

هیچ‌کس آواز «مرگ» را نمی‌شنود،

«مرگ» وحشیانه درو می‌کند.
شیدوری میخانه‌داری است که بر کنار ساحل دریا زندگی می‌کند. وسایلش از طلاست، سر او پوشیده‌است و خود نیز در پرده است. گیلگمش از راه می‌رسد، پوستین بر تن دارد و هولناک است. از خدایان است اما قلبش از اندوه انباشته است. چهره‌اش گواهی می‌دهد از راه درازی آمده‌است. میخانه‌دار او را از دور می‌بیند، در را مسدود می‌کند و بر بام می‌رود. گیلگمش تهدید می‌کند که با خشونت وارد خواهد شد. میخانه‌دار درباره سفر می‌پرسد. گیلگمش از خود و انکیدو، سفر به کوه‌ها، کشتن نرگاو آسمان، کشتن هومبابا در جنگل سدر و کشتن شیران می‌گوید. میخانه‌دار درباره حال نزار گیلگمش می‌پرسد. گیلگمش در سخنانی طولانی از عشق خود به انکیدو و مرگ دوستش می‌گوید، از ترسی که بر دلش افتاده است؛ در پایان، راه رسیدن به اوتَنَپیشتی را از وی باز می‌جوید. میخانه‌دار پاسخ می‌دهد که عبور از اقیانوس بسیار پرمخاطره و غیرممکن است و جز خدای خورشید کسی نمی تواند از آن عبور کند. در میانه راه «آب‌های مرگ» قرار دارند که راهِ پیش را بسته‌اند. او نشانی قایقران اوتنپیشتی که نامش اور-شانابی است و همراهانش («افراد سنگی») را به گیلگمش می‌دهد.
لوح X، سطرهای ۳۰۸ تا ۳۱۵
همیشه خانواده‌هایمان را می‌سازیم،

همیشه آشیان‌هایمان را درست می‌کنیم،

همیشه برادران مرده‌ریگ‌شان را بخش می‌کنند،

همیشه دشمنی در سرزمین سر بر می‌آورد.
همیشه رود بر می‌خیزد و بر ما طوفان می‌آورد،

یک‌روزه بر آب شناور است.

بر سیمای خورشید رخسارش خیره می‌گردد،

و ناگهان دیگر هیچ!
گیلگمش پس از شنیدن سخنان شیدوری، به اور-شانابی و افراد سنگی هجوم می‌برد. بر سر اور-شانابی ضربه می‌زند و او را بر زمین می‌اندازد. گیلگمش «افراد سنگی» را که خدمه کشتی بودند با خشم از بین می‌برد و در رودخانه می‌اندازد. برفراز سر اور-شانابی می‌ایستد. اور-شانابی نامش را می‌پرسد. گیلگمش خود را معرفی می‌کند. اور-شانابی نیز همان پرسش‌های شیدوری را از وی می‌کند و گیلگمش همان پاسخ‌ها را بازگو می‌کند. از عشق خود به انکیدو می‌گوید و از ترسی که بر دلش افتاده است. اور-شانابی به او یادآوری می‌کند که خود راه گذر خویش را بسته است زیرا «افراد سنگی» از میان رفته‌اند و درخت کاج آماده نشده است. به گیلگمش می‌گوید به جنگل برود و سیصد تیرک برای کرجی آماده کند. پس از آماده شدن تیرک‌ها به راه می‌افتند و پس از سه روز به «آب‌های مرگ» می‌رسند. با راهنمایی اور-شانابی، گیلگمش تیرک‌ها را برای رانش کشتی به کار می‌برد. زمانی که تیرک‌ها تمام می‌شوند آن دو پیراهن خود را بر دست می‌گیرند تا در نقش بادبان کشتی باشند.
لوح X، سطرهای ۳۱۶ تا ۳۲۲
ربوده و مرده، چه سرنوشت یکسانی دارند!

اما همانند «مرگ» هیچگاه تصویر نگشته است،

هرگز در سرزمین مرده خوشامد نگفت.

 (سطر خالی)
آنوناکی‌ها، خدایان بزرگ، گرد هم آمدند،

مامیتوم، سرنوشت‌ساز، تقدیر با ایشان بر جای کرد:

«مرگ» و «زندگانی» را، هر دو، بنا نهادند، 

اما روز «مرگ» را آشکار نکردند.
اوتنپیشتی از دور گیلگمش را می‌بیند و تعجب می‌کند. گیلگمش به اسکله نزدیک می‌شود. اوتنپیشتی همان پرسش‌های شیدوری و اور-شانابی را از وی می‌کند و گیلگمش همان پاسخ‌ها را می‌دهد. از عشق خود به انکیدو می‌گوید و از ترسی که بر دلش افتاده است. گیلگمش در ادامه از رنج سفر خود می‌گوید و از اوتنپیشتی می‌خواهد رنج او را به پایان رساند.
اوتنپیشتی از گیلگمش شکایت می‌کند و او را با احمقان مقایسه می‌کند.
روایت > لوح XI بابلی معیار

مقالهٔ اصلی: افسانه طوفان گیلگمش
در لوح XI نسخه مرجع بابلی حماسه، از همان سطرهای آغازین روایت داستان از سوم شخص تغییر می‌کند و داستان طوفان از زبان اوتنپیشتی بیان می‌شود. تعداد سطرهای این لوح، ۳۲۸ است. پس از هشت سطر نخست که سخنان گیلگمش است، روایت طوفان اوتنپیشتی آغاز می‌گردد و تا سطر ۲۰۶ ادامه می‌یابد و از آنجا نیمه پایانی لوح آغاز می‌شود.
روایت > لوح احتمالا از سیپار (بابلی باستان)

اطلاعات بیشتر: حماسه گیلگمش § لوح احتمالاً از سیپار
متن این لوح نسخه بابلی باستان، با الواح X و XI بابلی معیار همپوشانی دارد و در آن نامهای سورسونابو (به جای اور-شانابی) و اوتا-ناایشتیم (به جای اوتنپیشتی) آمده است. گفتار شیدوری با گیلگمش نیز در این لوح کاملتر است و سخنانی بسیار شبیه به مشاورتهای اوتنپیشتی در آن از زبان شیدوری نیز بیان می‌شود:
زندگی که در پی آنی هرگز نخواهی یافت:

هنگامی که خدایان انسان را خلق کردند، 

مرگ را به انسان بخشیدند، 

زندگی را برای خود نگاه داشتند. 

اما تو، گیلگمش، بگذار شکمت پر باشد، 

خوش گذران همیشه شب و روز! 

شادی کن هر روز، 

برقص و بازی کن روز و شب! 

لباس‌هایت تمیز باشند، 

سرت شسته باشد، آبتنی کن! 

چشم بدوز به کودکی که دستت را نگاه داشته، 

بگذار همسرت بارها در آغوشت لذت ببرد!
این متن یکی از بازتاب‌های بی‌مرگی خداییان در بین‌النهرین و بن‌مایهٔ آن یادآور کتاب جامعه است. متن‌های اوگاریتی نیز در خود عموما همین مفهوم بی‌مرگی خدایان را دارند. گیلگمش یادآوری می‌کند که خداییان در مسالهٔ زندگی و مرگ با انسان‌ها متفاوتند.
روایت > سایر

بر روی لوح «نقشه جهان» بابلی، در دو سطر آخر به سه قهرمان اسطوره‌ای اشاره می‌شود که یکی از آنها اوتنپیشتی است.
پیوست شدن داستان طوفان آترا-هاسیس

مقالهٔ اصلی: آترا-هاسیس
اکثرا تصدیق می‌شود که داستان «طوفان» بخشی از حماسهٔ اصلی نبوده است. روایت طولانی لوح XI نه فقط جریان گفتگوی اوتنپیشتی و گیلگمش را دچار اختلال می‌کند بلکه روند انتقال روان و طبیعی را (از نقطه‌ای که اوتنپیشتی به گیلگمش دربارهٔ جمع خدایان در پس از طوفان می‌گوید (در پایان لوح X) تا تجاهل‌العارف اوتنپیشتی) از بین می‌برد. داستانی که در اینجا گفته می‌شود مستقل نیست و منشا آن آترا-هاسیس است.
معمولا بر این مسئله نیز توافق وجود دارد که شخصی که داستان طوفان را اضافه کرده همان فردی است که سرآغاز را نوشته است. او به «دانش روزهای پیش از طوفان» علاقه روشنی دارد، همان دانشی که گیلگمش آن را بازآورد. او همچنین در سرآغاز از مسائل رازآلودی نام می‌برد که گیلگمش آشکار کرد، یکی‌شان داستان طوفان است. اگر شاعر-ویرایشگر همان شخصی نباشد که که داستان را افزوده است، بی‌شک او است که خواننده را به سوی این داستان می‌برد و بر اهمیت آن تاکید می‌کند.
در جهان دانشورانهٔ سین-لقی-اونینی داستان طوفان قطعا از این لحاظ مهم است که، اگر گیلگمش آن را بازنیاورده بود، گمشده بود. این داستان صرفا هر دانشی نیست بلکه دانشی دربارهٔ وحشتناکترین رویداد تاریخ بشریت است. دانشی دربارهٔ حقیقتی دهشتناک است: خدایان قادر به نابودی هستند و ممکن است هیچگاه نفهمید که چرا. مرد خردمند، گیلگمش، باید این را بداند.
پیوست شدن داستان طوفان آترا-هاسیس > گذر از اقیانوس و دیدار با قهرمان طوفان

آخرین کار برجستهٔ گیلگمش در حماسه، گذر از اقیانوس در انتهای جهان است که منجر به دیدار با اوتنپیشتی و پایان جستجوی وی می‌شود. بنا بر سرآغاز قدیمی که در نسخهٔ بابلی معیار تعبیه شده است، گیلگمش بازگشت تا معابد و آیین‌هایی را که در اثر طوفان از بین رفته بودند، اعاده کند. مرگ بیلگمس یکی از قدیمی‌ترین شواهدی است که برای دیدار گیلگمش با اوتنپیشتی وجود دارد. در این متن، سفر به جنگل سدر و سفرِ حتی طولانی‌تر برای یافتن قهرمان طوفان، به یادماندنی‌ترین دستاوردهای گیلگمش ذکر می‌شوند. در یک سنت، این دو کار برجسته در توالی یکدیگر قرار داشتند و حتی بخشی از سفری واحد به دورترین نقطه در شرق بودند. از این دیدگاه می‌توان نگاهی دوباره به سطرهای آغازین بیلگمس و هوواوا (الف) انداخت و «فرد زنده» را نه اشاره‌ای به هومبابا بلکه نشانگر قهرمان طوفان دانست. در یک سنت، بیلگمس و هوواوا (الف) به دنباله‌ای برای بیلگمس و جهان زیرین تبدیل شد. در نتیجه، انگیزهٔ گیلگمش از سفر به «سرزمین فرد زنده»، گریز از سرنوشت شوم بشر (مرگ) است. شباهت به حماسهٔ بابلی مشخص است: گیلگمش مصمم به یافتن اوتنپیشتی شد چون مرگ انکیدو ترس از مرگِ از پا درآورنده‌ای را در او ایجاد کرد.
در مرگ بیلگمس، شاعر علاوه بر آنچه گفته شد، بازگرداندن دانشی از زیوسودرا را به گیلگمش منسوب می‌کند که حاوی ایده‌آل‌های آیینیِ پیش از طوفان است. این دیدگاه با سرآغاز حماسه موافقت دارد که بنا بر آن از قهرمانی تجلیل می‌شود که معابد را دوباره بنا کرد و آیین‌هایی را که پس از فاجعه نابود شده بودند، دوباره رواج داد (نسخهٔ بابلی معیار، لوح I، سطر ۴۲ تا ۴۴). سنتی که گزارش شد منطبق با ایده‌ای باستانی است که پس از طوفان دوره‌ای از بربریت ایجاد شد. دوره‌ای که پیش از آنکه پادشاهی دوباره در سرزمین ایجاد شود، فقدان حکومت برای جامعهٔ بشری خسارت‌آور بود. حتی پس از آنکه کارکردهای سلطنتی بازگشتند، تنها بزرگترینِ پادشاهان بود که پس از مدت‌ها توانست نظم پیش از طوفان را ایجاد کند، آن هم به این خاطر که خود قهرمان طوفان او را تعلیم داد.
تفسیر

پس از مرگ انکیدو، گیلگمش همه مسوولیت‌هایش را کنار می‌گذارد تا به هدف شخصی خود برسد. او که هنوز خردمند نشده است، به جهان وحش می‌رود و هر جا توصیه و مشورتی را می‌شنود، نادیده می‌گیرد. هنوز پیش از فکر کردن دست به اقدام می‌زند. هنگامی که بر کنارهٔ اقیانوسی که جهان را احاطه کرده است به میخانهٔ شیدوری خردمند می‌رسد، او را تهدید به خشونت می‌کند تا دریابد چگونه به مسیرش باید ادامه دهد. پس از راهنمایی‌های او، برای رسیدن به اور-شانابی (قایقران اوتنپیشتی) زمانی که به «افراد سنگی» می‌رسد، آنان را خرد می‌کند. با انجام این کار، سفر خودش را سخت‌تر می‌کند. تنها زمانی که گیلگمش به قلمروی قهرمان طوفان در آنسوی اقیانوس کیهانی پای می‌گذارد است که شروع به کنار گذاشتن غریزهٔ خشونت خود می‌کند. او حتی در ابتدا می‌پذیرد که به زور بازو می‌خواسته است که راز اوتنپیشتی را به دست آورد:
کاملاً مصمم بودم با تو بجنگم،

اما اکنون در حضورت دستم آرام گرفته است.
قلمروی اوتنپیشتی به گونه‌ای مکانی جادویی است، زیرا به نظر می‌رسد گیلگمش پس از رسیدن به آنجا، روش‌های خود را اصلاح می‌کند. نشانهٔ تغییری که در گیلگمش روی می‌دهد، جامه‌ای جادویی است که اوتنپیشتی به او می‌دهد تا به اوروک برگردد؛ این جامه ناپاک نمی‌شود. پوشاک جدید نماد وضعیت ذهنی جدید گیلگمش است و یادآور هم نصیحت شیدوری و هم کتاب جامعه است.
دیدار با اوتنپیشتی، تلخی ناامیدکننده‌ای برای گیلگمش دارد. اوتنپیشتی ابرانسانی که گیلگمش پنداشته بود نیست بلکه انسانی معمولی است. در بخش «گیاه بازجوانی» حقیقت دیگری معلوم می‌شود. گیلگمش پس از خواب یک هفته‌ای خود متوجه می‌شود گریزی از مرگ ندارد و باید فناپذیری خود را بپذیرد. حمام می‌گیرد و جامهٔ نو بر تن می‌کند. او آماده است به اوروک برگردد، اوتنپیشتی و زنش به عنوان هدیه‌ای به او، خبر از «گیاه بازجوانی» به او می‌دهند. این گیاه او را جوان خواهد کرد و (به جز «طوفان») وجود آن دومین راز نهانی است که گیلگمش با خود بازمی‌گرداند. او گیاه را به دست می‌آورد اما در راه بازگشت با اورشانابی به شهر اوروک، وارد برکه‌ای خنک می‌شود. ماری آن را می‌رباید و پوست می‌اندازد. در اینجا، محدودیت‌های بشری‌اش به او خیانت می‌کنند. به گریه می‌افتد و داوری نهایی از سفر به آنسوی آبهای مرگ و به انتهای جهان در او شکل می‌گیرد: «باید باز می‌گشتم». نباید از مرگ فرار کرد و یا به دنبال فریب دادنش بود. مرد خردمند، گیلگمش، این را نیز باید بداند.
تفسیر > بیهودگی جستجو

تنها استثنای این سرنوشت جدید، بازمانده «طوفان» است که جاودان شده است و این موضوع (داستان «طوفان») موضوع ادامه آموزش‌های اوتَنَپیشتی به گیلگمش است. اما همانگونه که اوتنپیشتی خود به وی می‌گوید، جاودانگی در شرایط خاصی و برای یک‌بار روی داده و هرگز تکرار نخواهد شد. گیلگمش ممکن است به «راز خدایان» (دانش به آنکه چگونه اوتنپیشتی همراه خدایان «زندگی یافت») پی ببرد اما نمی‌تواند پا بر جای پای وی گذارد.
اوتنپیشتی برای تاکید بر پیام خود مبنی بر بیهودگی جستجوی گیلگمش، از وی می‌خواهد بر خواب (برادر جوانتر مرگ) غلبه کند؛ می‌داند که شکست خواهد خورد. پس از آن، فکر «گیاه بازجوانی» را در سر گیلگمش می‌اندازد و می‌داند که خودش آن را از دست خواهد داد. فقط مار است که سود خواهد برد. «اگر بازگشته بودم و قایق را در ساحل رها کرده بودم» با این واژگان گیلگمش غصه می‌خورد که اگر اصلا به دنبال اوتنپیشتی سفر نکرده بود، اوضاع بهتری داشت. حاصل او از سفر، تنها درک این حقیقت بی‌رحمانه بود که ناقص و فانی است. او به توانایی‌های خود آگاه می‌شود، به سرنوشت خود قانع می‌گردد و خردمند می‌شود. در سرآغاز آمده «راه درازی آمد، فرسوده بود، آرامش یافت.» داستان «بزرگ شدن» گیلگمش، در واقع داستان خردمند شدن قهرمان است؛ خردمند به این معنا که جایگاه خود را در چینش الهی درمی‌یابد. در واقع، داستان شخصی که شگفت‌آورترین تجربه‌ها را از سر گذرانده است که او را شگفت‌آور خردمند می‌کند. از همان سطرهای نخست، شاعر این موضوع را روشن می‌کند که باید انتظار چنین پایانی را داشته باشیم.
او که «دریا» را دید، پی‌ریزی سرزمین،

[آنکه] دانست …، خردمند بود در همه امور...

و [فراگرفت] همگی مجموع حکمت را.
سرآغاز، خاتمه و پیام حماسه

در ساختار شعر بابلی، هر سطر شامل یک یا دو گزاره است. جمله‌ها طولانی نیست. جمله معمولا در پایان سطر خاتمه می‌یابد، یا نهایتا دو سطر را شامل می‌شود. اما در اغلب اوقات، یک سطر شامل دو گزاره است که همدیگر را تقویت می‌کنند. معمولا چهار سطر دو بیت را تشکیل می‌دهند.
سرآغاز، خاتمه و پیام حماسه > سرآغاز

اطلاعات بیشتر: حماسه گیلگمش § لوح اوگاریت
او که «دریا» را دید، پی‌ریزی سرزمین،

[آنکه] دانست …، خردمند بود در همه امور!

[گیلگمش، آنکه] «دریا» را دید، پی‌ریزی سرزمین،

[آنکه] دانست …، خردمند بود در همه امور!



[او] … همه‌جا …

و [فراگرفت] همگی مجموع حکمت را.

دید آنچه را نهفته بود، پیدا کرد آنچه را نهان بود،

او آورد داستانی از پیش از «طوفان».



راه درازی آمد، فرسوده بود، آرامش یافت،

و گذاشته شد همه کارهایش بر لوحی از سنگ. (سرآغاز حماسه، سطرهای ۱ تا ۱۰)



بر بالای دیوار اوروک شو و به پس و پیش رو!

پِی‌ریزی‌هایش را برانداز کن، آجرکاری‌اش را ببین!

آجرهایش در کوره پخته نشدند؟

«هفت فرزانه» پی‌ریزی‌هایش را بنیاد نریختند؟



[یک میل مربع است] شهر، [یک میل مربع] بیشه خرما، یک میل مربع است گودال خاک رس، نیم میل مربع معبد ایشتار:

[سه میل مربع] و نیم است گستره اوروک.



[بنگر] صندوق لوح سدر را،

[باز کن] قفل برنزش را!

[بلند کن] سرپوش راز و رمزش را،

[بردار] لوح سنگ لاجورد را و به صدای بلند بخوان

رنجهای گیلگمش، هر آنچه بر او رفت. (سرآغاز حماسه، سطرهای ۱۸ تا ۲۸)
در سرآغاز نسخهٔ بابلی معیار، گیلگمش مردی تصویر می‌شود که به خردمندی دست یافت. او این کار را با از سر گذراندن سختی‌هایی که در سفری طولانی تحمل کرد، انجام داد. او گزارش رنج‌هایش را به صورت لوحی سنگی درون دیوارهایی که دور شهر اوروک ساخت، قرار داد (SB I 1–28). این قطعهٔ شعری، شامل هفت چهارپاره است (عدد هفت در فرهنگ تمدن بابل رقمی خاص بود). این قطعه را معمولاً اثر ویراستاری در زمان بابلی میانه می‌دانند، در سنت بابلی به او نام سین-لقی-اونینی داده شده است. حال و هوای شعر سپس از ضرباهنگ کند و منفعل به ضرباهنگ تند و فعال تغییر می‌کند: کارهای برجسته و قهرمانی‌های گیلگمش در ۹ مزدَوَج خلاصه می‌شود (SB I 29–46). این سرودِ ستایش با عبارتی آغاز می‌شود که در ابتدای نسخهٔ بابلی باستان حماسه آمده است (šūtur eli šarrī).
احتمالاً منشاً همهٔ سرود ستایشی که در نسخهٔ بابلی معیار آمده، از نسخهٔ بابلی باستان باشد. بنابراین شعر در نسخهٔ متأخرش، دارای دو سرآغاز بود که قهرمان را به دو صورت بسیار متفاوت بازتاب می‌دهد: مرد خردمند رنج‌کشیده و پادشاه قهرمان پرشور. سپس به تولد (همراه با نظارت خدایان)، وضعیت نیمه‌الهی، پیکر بزرگ، موی و ریش کلفت و زیبایی خیره‌کنندهٔ  گیلگمش پرداخته می‌شود. این بخش اخیر را می‌توان به صورت قطعه‌ای دیگر شامل هفت مزدَوَج دانست (SB I 47–62). سرانجام روایت آغاز می‌شود: دردسرها و آزارهایی که گیلگمش برای مردان و زنان جوان اوروک ایجاد می‌کند که منجر به شکایت زنان و گوش سپردن خدایان (SB I 63–78) می‌شود. شعر در نسخهٔ بابلی معیار خود، به خصوص در سرآغازش، ساختاری منسجم دارد.
لوح به دست آمده در اوگاریت به درک بهتر و کامل کردن لوح I نسخهٔ بابلی معیار کمک می‌کند. به خصوص در سطری که واژه šupšuḫ آمده و نشان از خردمندی ناشی از شکست که منجر به آرامش درونی گیلگمش شده است، با خود دارد.
سرآغاز، خاتمه و پیام حماسه > خاتمه و پیام

اور-شانابی، بر بالای دیوار اوروک شو و به پس و پیش رو!

پِی‌ریزی‌هایش را برانداز کن، آجرکاری‌اش را ببین!

آجرهایش در کوره پخته نشدند؟

«هفت فرزانه» پی‌ریزی‌هایش را بنیاد نریختند؟



[یک میل مربع است] شهر، [یک میل مربع] بیشه خرما، یک میل مربع است گودال خاک رس، نیم میل مربع معبد ایشتار:

[سه میل مربع] و نیم است گستره اوروک. (خاتمهٔ حماسه؛ لوح XI، سطرهای ۳۲۳ تا ۳۲۸)
در آخرین لوح حماسه، سطرهای ۳۲۳ تا ۳۲۸ تکرار همان سطرهای سرآغاز حماسه است. دو سطر پایانی لوح که حماسه با آنان خاتمه می‌یابد گرچه به نثر هستند، اما بخشی از روایت شعر حماسه محسوب می‌شوند. این نثرِ دو سطری و چهار سطر قبل از آن که به شعر هستند، تکرار همان سرآغاز حماسه هستند؛ با این تفاوت که خطاب به اور-شانابی بیان می‌شوند. اینجا، پایان و خاتمه حماسه است. این بخش پانویس نیست، نثری است که در روایت شعر به کار رفته است. شاعر از آوردن آن در اینجا، آن هم برخلاف ساختار رایج شعر بابلی، پیامی برای خواننده داشته است. برای سال‌ها، آشورشناسان گمان می‌کردند که پایان شعر تنها درباره یادگار ماندگار گیلگمش (دیوارهای اوروک) است. اما به بخش نثر توجهی نشد که درباره شهر است. بخش‌های گوناگون شهر را توصیف می‌کند: بخش مسکونی شهر (زندگی خانوادگی و زاد و ولد)؛ تولید غذا؛ صنعت تولید و آخرین بخش، معبد است که نماینده زندگانی معنوی و روشنفکرانه است.
گیلگمش به خانه برگشته است، کار خود را به انجام رسانده‌است. او خسته و ساکن شده‌است. چیز دیگری قرار نیست در زندگی وی اتفاق بیفتد. گیلگمش به همراهش (اور-شانابی) می‌گوید بر بالای دیوار اوروک برو و شهر را مشاهده کن. چه می‌بینی، زندگانی بشری را خواهی دید، پرده پایین می‌افتد و روایت خاتمه می‌یابد.
پیام شاعر چنین است: افراد به جستجوی فردی خود دست می‌زنند. گاهی به آنچه می‌خواهند دست می‌یابند و اغلب به آنچه می‌خواهند دست نمی‌یابند. باید با حقیقت زندگی بشری کنار بیایند که همان مرگ انسان است. اما زندگی بشری دیگری نیز هست که فردی نیست؛ و آن زندگی اجتماعی است. باید به یاد داشت تمدن بابل تمدنی مدرن نیست که در آن بر آزادی فردی تاکید شده باشد. در تمدن مدرن، بر جایگاه فرد و حقوق فرد تاکید می‌شود. اما در تمدن بابل بر ارزش‌های اجتماعی و زندگی کردن بر مبنای آن تاکید می‌شد. شاعر می‌گوید فرد، موجودی یک‌روزه است (قدیمی‌ترین استفاده از یک‌روزه برای اشاره به زندگی کوتاه انسان) که بدون بر جا گذاشتن اثری از بین می‌رود. اما زندگانی بشری که نمادش شهر است، برای همیشه بر جا خواهد ماند.
یادداشت

↑  این سطر استعاره است، به معنای «وقتی که خدایان (مانند) انسان‌ها بودند» (مجبور به کار کردن بودند). این به آن معنا نیست که خدایان واقعا انسان بودند، بیشتر منظور این است که مانند انسان‌ها مجبور به کار بودند. از واژه مفرد «انسان» به جای «انسان‌ها» استفاده شده و انگار شاعر قصد داشته در سطر آغازینش با دو کلمه «خدا» و «انسان» بازیِ هنری کند.
↑  برای بررسی تطبیقی به جدول ص ۱۸۳ در کتاب مراجعه شود.
↑  از اینجا، متن افتادگی دارد و با لوح سیپار (بابلی باستان) پر می‌شود.
↑  متن لوح X ادامه پیدا می‌کند.
↑  به بخش پایانی آترام-هاسیس اشاره شده است.
↑  متن در این بخش، افتادگی زیادی دارد اما لب کلام به نقل از اندرو جرج در پاراگراف اول بخش تفسیر آمده است.
↑  در اینجا ساختار کشتی با جزئیات بیان می‌شود.
↑  در اینجا اوتا-ناپیشتی از شخصی که درزگیری‌های کشتی را انجام داده نام می‌برد (پوزور-انلیل کشتی‌ساز) و می‌گوید کاخ خود و آنچه در آن بوده را به او داده است.
↑  نقل نظر دمراش
↑  کتاب دوم جرج، ص۹۵ تا انتهای ص۹۹ («گذر از اقیانوس» در بخش «گیلگمش قهرمان») پرداختن به اوتنپیشتی (و زیوسودرا) در سنت‌های طلسمی، مرگ بیلگمس و حاکمان نخستین / همان، «اوتنپیشتی، پسر اوبار-توتو» ص۱۵۲ تا انتهای ۱۵۵
↑  کتاب اول فاستر، ویلیام موران، نیمهٔ دوم ص۱۸۰
↑  کتاب اول فاستر، ویلیام موران، نیمهٔ دوم ص۱۸۱
↑  در اینجا، اندرو جرج خلاصه و تفسیری از حماسه آترام-هاسیس را می‌آورد.
↑  کتاب اول فاستر، ویلیام موران، نیمهٔ ص۱۷۵ تا نیمهٔ ۱۷۸
↑  anih (بابِلی)
↑  shupshuh (بابِلی)
↑  shakin (بابِلی)
↑  به گفته اندرو جرج، این بخش بسیار غریب است. به نثر است. شاعران بابلی در شعر خود نثر قرار نمی‌دادند و اگر این شاعر این کار را انجام داده‌است به دلیل مهمی بوده‌است. این بخش، پانویس نیست، اهمیت زیادی دارد که در خاتمه حماسه به آن برخواهیم گشت. در بخش پس از آن نیز که دوباره شعر از سر گرفته می‌شود، برخلاف معمول شعر بابلی که در بیت‌های دوتایی بیان می‌شود، از پنج سطر (و نه چهار سطر معمول) تشکیل شده‌است. سطر پنجم به همان اندازه بخش نثر در ساختار شعر بابلی غریب است. شاعر می‌خواهد به این بخش‌ها توجه ویژه‌ای شود.
↑  نسخهٔ معیار با تکرار و بسط سرآغاز نسخهٔ بابلی باستان شروع می‌شود. سطر ۲۷ (بنا به خوانش کواکس) نخستین سطر نسخهٔ دومی دانسته می‌شود. بنابراین سطرهای ۱ تا ۲۶ افزوده‌ای پسین است که احتمالا سین-لقی-اونینی آن را انجام داده است. سرآغاز پیشین، سرودی در ستایش گیلگمش است. اما در سطرهای ۱ تا ۲۶ گیلگمشِ بسیار متفاوتی وجود دارد: گیلگمشی که رنج برده و فرسوده است (گیلگمشی بشری). گیلگمش نه فقط نیرومند است بلکه به خردمندی دست یافته و در نتیجه، پادشاهی کامل است. باید به این نکته توجه شود که سرآغاز مخاطب دومی را خطاب قرار می‌دهد. نویسنده، یک آوازخوان یا قاری نیست، و مخاطب او گروهی از شنوندگان نیستند بلکه فردی است که لوح را در دست دارد. اگرچه گیلگمش «فرسوده» است اما به «آرامش» دست یافته است. (توضیحی منطبق با تفسیر مشنیست) همانطور که بسیاری از مفسران مدرن بیان کرده‌اند، حماسه گونه‌ای از آموزش و بالغ شدن گیلگمش است.
↑  پرداختن دقیق جرج به سرآغاز در لوح I
↑  کتاب اول فاستر، ویلیام موران، نیمهٔ اول ص۱۸۲
↑  سه متن در پیوست کتاب اول جرج: نینسون-انکیدو (گردنبند)؛ شیدوری-گیلگمش (در را بستن)؛ آغاز طوفان. / سه متن در سخرانی جرج در موزهٔ هاروارد: آغاز طوفان؛ انکیدو-شمهات؛ شیدوری-گیلگمش (نصیحت)
↑  مقاله جری کوپر (ارجاع جرج در کتاب دوم در پانویس ۱۰۸ ص۴۰ به این مقاله)
واژگان

↑  life of distant days
↑  he found life
↑  Ullu
برای مطالعه بیشتر

Dalley, Stephanie (1989), Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others, Oxford, England: Oxford University Press, ISBN 978-0-19-283589-5
«خود آنان را به دنیا آوردم، اینها مردمان منند! و اکنون، همچون ماهی‌ها، اقیانوس را پر کرده‌اند!»
برجسته‌کاری از کاخ آشوربانی‌پال
ایرج (پسر فریدون)
ریشهٔ نام

نام ایرج از ریشهٔ «ایر» است و با واژگانی همچون «ایران» و «آریا» هم‌خانواده است. نام ایرج را از ریشهٔ «ایر» به معنای آزاده و نجیب آورده‌اند. فریدون به‌دلیل خوی او چنین نامی را بر ایرج نهاده‌بود.
نام ایرج در اوستا در بند ۱۳۱ فروردین‌یشت به‌صورت اَئیریاوَ یاد شده است.
ایرج در اوستا و ادبیات پهلوی

فروردین‌یشت کهن‌ترین نوشته‌ای است که در آن نامی از ایرج برده شده است و در آن فروهر منوچهر (منوشچیره) ستوده می‌شود و نام پدر او ائیریه (ایرج) به احترام به یاد آورده می‌شود. همچنان که از مردان و زنان پارسا در سرزمین‌های ائیرانا، تورانیانا، سئیریما، داهی و ساینو بزرگداشت می‌شوند. سه تا از این گروه‌ها نام خود را از پسران فریدون گرفته‌اند.
به گفته یادگار جاماسبی، فریتون «جهان» را میان سه پسرش برپایهٔ آرمان‌هایشان بخش کرد: سلم که خواهان ثروت فراوان بود، سرزمین ثروتمند روم را دریافت کرد. توز (تور) که خواستار دلاوری بود، ترکستان [سرزمین جنگجویان] را دریافت کرد، و ایریک (ایرج) که خواستار قانون و دین بود، (داد و دین)، به همراه تاج فریدون و فره پادشاهی (خورنه) به ایران‌شهر دست یافت. به موجب آن فرزندان ایرج بر برادرانش حق سلطنت و حاکمیت داشتند. سلم و توز که به سرنوشت برادر کوچک‌ترشان رشک می‌ورزیدند، فرصتی پیدا کردند و ایریک را کشتند. اوستای ساسانی این داستان را در چهردادنسک داشته که خلاصه‌ای از آن در دینکرد به‌جا مانده است. دینکرد می‌نویسد فریدون، خداوندگار خونیراس، دهاک (ضحاک) را شکست داد و خونیراس را میان سه پسرش سلم، توچ و ایریچ تقسیم کرد. او آن‌ها را با سه دختر پاتسراب، پادشاه تازیان خواستگاری کرد و بعداً منوچهر «پادشاه ایران و از نوادگان ایرج» جانشین فریدون شد. بندهشن به داستان این سه برادر و انتقام منوچهر از قتل ایریچ به‌دست سرک و تورچ اشاره دارد.