stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
وام ازدواج در ایران
ایجاد «سامانه متمرکز تسهیلات قرض الحسنه ازدواج» > افزایش مبلغ وام ازدواج توسط مجلس پس از ۴ سال؛ کارشکنی دولت و بانک‌ها

با توجه به ثابت ماندن چندین ساله رقم وام ازدواج و اندک بودن آن در مقایسه با هزینه‌های ازدواج، پیشنهاد افزایش قابل‌توجه رقم این وام توسط گروهی از نمایندگان مجلس نهم مطرح شد و نهایتاً افزایش وام قرض‌الحسنه ازدواج برای هر یک از زوجین از سه به ۱۰ میلیون تومان و افزایش دوره بازپرداخت این وام از سه به چهار سال در قالب تبصره ۲۹ قانون بودجه ۹۵ در اواخر فروردین ماه همان سال به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. همچنین براساس این تبصره، منابع تخصیص این وام‌ها، سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز و سپرده‌های قرض‌الحسنه جاری بانک‌ها بودند و بانک مرکزی موظف شد اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج را به‌نحوی مدیریت کند که تعداد جوانان در صف وام ازدواج در پایان هر ماه کمتر از ۵۰ هزار نفر باشد. همچنین وظیفه نظارت بر اجرای این قانون و جریمه بانک‌های متخلف در این زمینه هم برعهده بانک مرکزی قرار داده شد. درجریان تصویب این تبصره قانونی در صحن علنی مجلس، دژپسند یکی از معاونان رئیس سازمان برنامه و بودجه که به‌عنوان نماینده دولت در این جلسه حضور داشت، مخالفت شدید دولت با تصویب این پیشنهاد را صراحتاً اعلام کرد. همتی رئیس بانک مرکزی نیز ضمن مخالفت پیشنهاد داد که بخشی زا این وام به‌طور غیر قرض الحسنه و با سود مبادله ای ۲۱ درصد پرداخت گردد. مطابق با تبصره ۲۹ قانون بودجه ۹۵، منابع تخصیص وام‌های ازدواج، سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز و سپرده‌های قرض‌الحسنه جاری بانک‌ها بودند. مدیران بانک‌ها به دروغ ادعای کمبود منابع را مطرح کردند. بانک‌ها در سال ۹۴ حدود یک‌سوم منابع قرض‌الحسنه پس‌انداز مردم (حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان) را به مدیران و کارکنان خود وام دادند. همچنین بانک مرکزی با نقض قانون مربوطه، در بخش نامه ای که به بانک‌ها ابلاغ کرد آنان را از استفاده از منابع قرض الحسنه جاری برای پرداخت وام معاف کرد که سنگ اندازی بزرگی در پرداخت این وام‌ها بود. از دیگر تخلفات بانک مرکزی عدم جریمه بانک‌های متخلف بود. همچنین برخی بانک‌ها مانند مسکن، سپه و پست بانک، متقاضیان را تا هفت تا هشت ماه در صف تعیین شعبه معطل می‌کردند و نهایتاً هم با بهانه‌هایی مانند نبود بودجه و حسابرسی آخر سال از اعطای وام به آنها خودداری می‌کردند تا فرد متقاضی از ثبت‌نام در بانک مربوطه منصرف شود.
سال ۱۴۰۳

بانک مرکزی اعلام کرده ست که در سال ۱۴۰۳ بیش از تکلیف قانونی وام ازدواج پرداخت شده است.
براساس تکالیف قانون بودجه ۱۴۰۳ (جزء ۱و۲ بند (ث) تبصره ۱۳ قانون بودجه) پرداخت ۱۹۰ همت تسهیلات ازدواج و فرزند توسط شبکه بانکی برای سال جاری پیش‌بینی شده بود که با پرداخت ۲۲۹٫۸ همت تسهیلات ازدواج و فرزند، تاکنون ۳۹٫۸ هزار میلیارد تومان بیشتر از تکالیف تعیین شده توسط شبکه بانکی اعطا شده است. اما بر خی منتقدان می‌گویند: «بانک مرکزی برای کاهش صف متقاضیان وام ازدواج، سیاست کاهش نرخ ذخیره قانونی را در پیش گرفت تا با آزادشدن پول پرقدرت، امکان پرداخت تسهیلات بیشتری به متقاضیان وام ازدواج فراهم شود، اما این سیاست علاوه بر افزایش قدرت خلق پول بانک‌ها، این امکان را به آن‌ها می‌دهد تا چند برابر پول پرقدرت آزادشده بتوانند خلق پول و آن را مطابق رویه سابق به کارمندان و شرکت‌های زیرمجموعه خود پرداخت کنند.»
بالافاصله پس از انتخاب مسعود پزشکیان کارشکنی بانک‌ها در پرداخت وام ازدواج شدت گرفت.
مخالفان و کارشکنان در پرداخت وام ازدواج > همتی

عبدالناصر همتی که در دولت‌های حسن روحانی و مسعود پزشکیان در مناصب اقتصادی عالی حضور داشت همواره از مخالفان و کارشکنان در پرداخت وام ازدواج به جوانان بوده است. پس از آنکه طی سالهای دولت اول حسن روحانی میزان وام ازدواج ثابت نگه داشته شده و عملاً قدرت خرید آن با توجه به تحریم‌ها و افزایش شدید تورم کاهش یافته بود مجلس در سال ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ مصوباتی را برای افزایش آن و روزآمد کردن آن تصویب کرد اما همتی بعنوان رئیس کل بانک مرکزی کارشکنی گسترده‌ای در تصویب آن صورت داد و پیشنهاد داد بخشی از وام بصورت غیر قرض الحسنه و با سود ۲۱ درصد پرداخت شود و پس از تصویب نیز بخش‌های مهمی از آن قانون را اجرا نکرد. همتی پس از آنکه در دولت مسعود پزشکیان به سمت وزارت اقتصاد رسید در ابتدا پیشنهاد داد که بخشی از وام ازدواج را بصورت غیر نقد به جوانان پرداخت کنند (با وجود آنکه جوانان از وام ازدواج عمدتاً برای تأمین ودیعه مسکن و هزینه جشن ازدواج استفاده می‌کنند) و نهایتاً پس از افزایش شدید قیمت ارز در نیمه دوم سال ۱۴۰۳ که از ۵۲ هزارتومان به بیش از ۹۰ هزار تومان افزایش یافت و به طبع آن تورم نیز شدت یافت، مبلغ وام ازدواج را برای سال ۱۴۰۴ به میزان سال ۱۴۰۳ ثابت نگه داشت که به معنی کاهش قدرت خرید و ارزش وام بود.
همتی از حامیان پرداخت وام به کارکنان بانک‌ها بود.
مقالهٔ اصلی: جنجال وامهای پرداختی به کارکنان بانکها
مخالفان و کارشکنان در پرداخت وام ازدواج > برخی مدیران بانکی

برخی مدیران بانک‌ها گاهی در پرداخت وام ازدواج کارشکنی می‌کنند به گونه ای که حتی اخطار و مصاحبه‌های وزیر جوانان و سازمان بازرسی نیز بی اثر است.
خبرگزاری ایسنا در گزارشی در سال ۱۴۰۳ می‌نویسد: «با هر جمع ریاضی که بخواهیم حساب کنیم؛ با احتساب بازگشت تسهیلات دریافت شده توسط جوانان و همچنین روند رو به رشد منابع قرض‌الحسنه بانکی و با در نظر گرفتن ذخیره احتیاطی و قانونی حساب‌های قرض‌الحسنه مبلغی بیش از ۳۲۷ همت فقط در امسال مازاد پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه وجود دارد که کل صف وام ازدواج را جمع خواهد کرد ولی مشخص نیست که این باقی تسهیلات قرض‌الحسنه که از قضا عددکمی هم نیستند به چه کسانی، با چه اهدافی و با چه نرخی پرداخت می‌شود و سرنوشت سپرده‌های قرض‌الحسنه باقی‌مانده در سیستم بانکی چیست؟»
در گزارشی در سال ۱۴۰۳ آمده است: «بانک‌های ملت، مسکن، شهر و تجارت درخواست دو ضامن کارمند کرده‌اند که این خلاف بخشنامه‌ها است و باید با این مشکلات هم برخورد شود.»
در گزارش دیگری وبگاه نود اقتصادی نوشته است که پیرامون وام ازدواج بدترین عملکرد مربوط به بانک‌های خاورمیانه، «ایران و ونزوئلا»، کارآفرین و پاسارگاد بوده است. این بانکها که برخی از آنها همچون بانک پاسارگاد یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های خصوصی است، حتی ۱ درصد از منابع قرض‌الحسنه را نیز به وام ازدواج تخصیص نداده‌اند. در همان سال ۱۴۰۱ بانک پاسارگاد از جمله بانک‌هایی بوده که در پرداخت تسهیلات به اشخاص مرتبط، بیشترین تخطی را از حدود فردی داشته است. بانک پاسارگاد در سال ۱۴۰۱ مجموعاً به اشخاص مرتبط با خود بیش از ۷ هزار میلیارد تومان به عنوان اصل مبلغ پرداختی به ثبت رسانده است و در مجموع بیش از ۲۱ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان نیز به عنوان مانده تسهیلات و تعهدات این بانک برای اشخاص مرتبط رقم خورده است. در این میان، نام مجید قاسمی مدیرعامل بانک پاسارگاد نیز در میان اشخاص مرتبط به چشم می‌خورد. به‌گونه‌ای که طبق تصویر زیر از گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، قاسمی بیش از ۶۸۰ میلیارد تومان تسهیلات در ردیف اشخاص مرتبط دریافت کرده است.
مخالفان و کارشکنان در پرداخت وام ازدواج > کارشکنی در پرداخت وام ازدواج از طریق ایجاد سامانه معیوب

یکی از روشهای بانک مرکزی برای اخلال در پرداخت وام ازدواج ایجاد سامانه ای معیوب یا بسیار سخت است که منجر به انصراف کاربر می‌شود. یک وبگاه ایرانی در این باره می‌نویسد: «سامانه تسهیلات قرض الحسنه ازدواج بانک مرکزی به گونه ای طراحی شده است که شکی باقی نگذارد طراحان سامانه با هدف آزار دادن متقاضیان وام آن را طراحی کرده‌اند. این سامانه در طول شبانه روز معمولاً پیام در حال حاضر هیچ بانکی در استان انتخابی شما دارای ظرفیت ثبت درخواست نمی‌باشد می‌دهد اما کسانی که وقت زیاد داشته باشند ممکن است چند ثانیه در روز بتوانند اقدام به ثبت نام کنند. اما نکته مضحک ماجرا اینجاست که بانک مرکزی به صورت رندوم و بدون زمانبندی مشخص بانک‌ها را به صورت لحظه ای نمایش می‌دهد که بر فرض محال اگر یکی از زوجین بتواند در یک بانک ثبت درخواست کند همسرش به هیچ وجه نخواهد توانست در آن بانک ثبت درخواست کند چون با ورود نفر بعدی به سامانه آن بانک محو شده است! از سوی دیگر فرایند چک کردن امکان ثبت نام به خاطر لزوم ارائه کد ملی، شماره موبایل، وارد کردن کد ارسالی و نیز کد کپچا فرایندی انرژی بر است ضمن اینکه هر دو دقیقه یک بار می‌بایست این فرایند خنده دار را برای بررسی امکان ثبت نام تکرار کنید! شاید تصور کرده باشید که ثبت نام احتمالی زوج‌ها به معنای ثبت نام نهایی است در حالی که اگر بخت و اقبال با شما یار باشد و بتوانید درخواست خود را برای یک بانک ثبت کنید تازه در لیست رزرو قرار خواهید گرفت و مشخص نیست زمانی که کل این ثبت نام برای قرار گرفتن در لیست رزرو است چرا بانک مرکزی با اعصاب زوج‌ها بازی می‌کند و اجازه ثبت نام عادی را در لیست رزرو نمی‌دهد!» در چنین شرایطی مشخص نیست چونه شرکت‌هایی تأسیس شده‌اند که می‌توانند به دریافت ۵۰۰ هزار تومان از هر متقاضی آنان را ثبت نام کنند.
ستار شیرعالی معاون اقتصادی سازمان بازرسی طی نامه‌ای به رئیس کل بانک مرکزی هشدار داد و در این نامه مطرح کرد: در ماده (۱–۴) این دستورالعمل، بیان شده که کلیه متقاضیان وام ازدواج و فرزندآوری جهت دریافت تسهیلات مذکور ابتدا باید از طریق سامانه تسهیلات قرض‌الحسنه به نشانی Ve.cbi.ir ثبت نام نموده و فرم مربوطه را تکمیل کنند؛ اما ملاحظه شد که امسال در بانک مرکزی رویه‌ای اتخاذ شده که روزانه و در ساعاتی خاص، سامانه مذکور تعداد محدودی متقاضی را برای برخی بانک‌ها پذیرش می‌کند. این در حالیست که به غیر از مشکلات کمبود منابع بانک‌ها و افزایش مبلغ تسهیلات ازدواج و فرزندآوری امسال، رویه حاکم به گونه‌ای شده که عدم امکان ثبت نام متقاضیان در سامانه مذکور منجر به بروز نارضایتی بیشتری در بین مردم گردیده و حجم قابل توجهی از شکایات روزانه این سازمان به این موضوع اختصاص یافته است.
مخالفان و کارشکنان در پرداخت وام ازدواج > کارشکنی بانک‌ها از طریق درخواست ضامن متعدد

یکی از روشهای بانک‌های برای شانه خالی کردن از پرداخت وام ازدواج؛ تعیین وثاق سخت یا ضامن متعدد است تا نهایتاً باعث انصراف افراد شود. خصوصاً که با کاهش تعداد کارمندان دولت، پیدا کردن ضامن کارمند بسادگی میسر نیست. در این باره بین بانک مرکزی، سازمان بازرسی کل کشور و … مباحث و درگیری‌های فراوانی با بانکی‌ها وجود داشته است.
سایر وامهای ازدواج

نهادها ارگانها و بانک‌ها نیز جداگانه وامهایی را برای ازدواج فرزندان پرسنل اختصاص می‌دهند.
صندوق قرض‌الحسنه دانشجویان ایران نیز در سال ۱۴۰۳ به ۲۰۰ نفر وام ۳۰ میلیونی ازدواج پرداخت کرده است. صندوق رفاه دانشجویان نیز از جمله سایر نهادهایی است که وام ازدواج پرداخت می‌کند.
صندوق بازنشستگی کشوری وام ازدواج فرزند به بازنشستگان اعطا می‌کند.
سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۳ کمک ازدواج به بیمه شدگان پرداخت می‌کند. میزان کمک هزینه ازدواج تأمین اجتماعی، معادل یک ماه متوسط حقوق یا مزد بیمه‌شده ظرف ۲ سال قبل از تاریخ عقد است.
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت

این قانون که در سال ۱۴۰۰ تصویب شد برای اولین بار بر اساس مواد ۱۰، ۶۸ و ۶۹ خود، بانک مرکزی را ملزم به پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج و فرزندآوری از محل سپرده‌های قرض‌الحسنه جاری و پس‌انداز بانک‌ها کرد. قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده علاوه‌بر درنظر گرفتن تسهیلات فرزندآوری در کنار تسهیلات ازدواج، شامل سه اتفاق مثبت دیگر، یعنی در نظر گرفتن نرخ تورم برای تعیین مقدار وام‌های حمایتی، تسهیل شرایط معرفی ضامن و توجه به شرایط سنی در پرداخت وام ازدواج نیز می‌شد.

برخی مدیران شبکه بانکی همواره با پرداخت تسهیلات ازدواج؛ مسکن ملی و … مخالفت کرده و مدعی عدم وجود منابع می‌شوند. بر اساس گزارشی که در سال ۱۴۰۱ و مصادف با همه‌گیری کرونا منتشر شد، بانک پاسارگاد کمتر از ۱ درصد از منابع قرض الحسنهخود را به وام ازدواج اختصاص داده است اما در همان سال بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس این بانک مجموعاً به اشخاص مرتبط با خود بیش از ۷ هزار میلیارد تومان به عنوان اصل مبلغ پرداختی تسهیلات داده و مجید قاسمی مدیر عامل بانک شخصاً ۶۸۰ میلیارد تومان تسهیلات گرفته است.
زندان اوین

| 0 | 1 |
| --- | --- |
موقعیت: اوین
مختصات: ۳۵°۴۷′۴۶″شمالی ۵۱°۲۳′۰۲″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۷۹۶°شمالی ۵۱٫۳۸۴°شرقی﻿ / 35.796; 51.384
وضعیت: فعال
ظرفیت: در سال ۱۳۹۷ ، ۱۵۰۰۰ نفر بودند
باز شده: ۱۹۷۲؛ ۵۳ سال پیش (۱۹۷۲-خطا: زمان نامعتبر}})
تحت مدیریت: سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور
رئیس: علی هاشمی
ایالت/استان: تهران
کشور: ایران
fa (in English: Expected satiety)
زِندانِ اِوین بزرگ‌ترین زندانِ زندانیان سیاسی و جرایم مرتبط با امنیت ملی در ایران است. این زندان در محلهٔ اوین در شهرستان شمیرانات واقع در شمالِ استان تهران قرار دارد.
در این زندان، افرادی از گروه‌های مختلف مذهبی، سیاسی، ورزشی و…. همچون احمد مفتی زاده، هاشمی رفسنجانی، مسعود رجوی و خسرو گلسرخی و امیر تتلو دوران حبس خود را سپری کردند.
پیشینه

یکی از معماران زندان اوین امیر نصرت منقح بود. ساخت این زندان در زمینی به مساحت ۴۰ هکتار از دههٔ ۱۳۴۰ آغاز شد و در سال ۱۳۵۰ افتتاح شد. زمینی که در آن زندان اوین ساخته شد، سابقاً خانهٔ سید ضیاءالدین طباطبایی یزدی بود.
بندهای زندان

برخی از بندهای این زندان زیر نظر قوهٔ قضائیه جمهوری اسلامی ایران نبوده و توسط سایر نهادها اداره می‌شود. برای مثال بندهای ۲۰۹ و ۲۴۰ این زندان که دارای سلول‌های انفرادی و چندنفره (موسوم به سوئیت) است در اختیار وزارت اطلاعات است. و بند ۲ الف آن زیر نظر سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌باشد. تردد و حضور زندانیان سیاسی خارج از سلول‌ها فقط با داشتن چشم‌بند ممکن است.
حکومت ایران مدعی‌ست که زندان اوین دارای یکی از مجهزترین کتابخانه‌ها در میان زندان‌های ایران است.
در زندان اوین هر اتاق یک مسئول منتخب زندانیان دارد. در هر بند نیز یکی از زندانیان (وکیل بند) رابط اصلی با زندان‌بانان است. این بند دارای فروشگاه کوچکی است که امکان خرید مواد غذایی بسیار ساده همچون بیسکوئیت، خرما، تخم مرغ و مانند آن وجود دارد. در این بند معمولاً زندانیان حق دارند که هفته‌ای یک بار با اعضای درجه اول فامیل خود ملاقات از پشت شیشه داشته باشند.
بند هفت زندان اوین عمدتاً به زندانیان با جرایم مالی اختصاص دارند. این بند، به باکیفیت‌ترین بند زندان در کشور معروف است. در این بند، ۷ سالن با ظرفیت اسمی هریک ۲۰۰ زندانی است که گاه پذیرای بیش از ۷۰۰ زندانی نیز بوده است. و یک سالن کوچک‌تر موسوم به سالن جهاد است. از این ۸ سالن، ۷ سالن به زندانیان غیرسیاسی اختصاص دارد اما گاه زندانیان سیاسی نیز به این بند و سالن‌ها برده می‌شوند. یکی از این سالن‌ها به نام سالن جهاد یا سالن یازده ویژهٔ زندانیان شاغل در بخش‌های خدماتی و تأسیساتی بند هفت است. سالن هشت هم سالنی با نام سالن ۱۲ است که ویژهٔ کسانی با اتهام و جرایم جاسوسی و امنیتی حبس می‌گذرانند است.
بند هشت زندان اوین به تبعیدگاه این زندان مشهور بود که در حال حاضر محل نگهداری زندانیان سیاسی است. ساختمان آن برای زندان ساخته نشده است و ساختمان اداری زندان اوین بود که پس از انقلاب ۵۷ به دادگاه انقلاب تبدیل شد و پس از انتقال دادگاه انقلاب به خارج از اوین به‌صورت بندی در کنار بند هفت درآمد.
بند چهار زندان هم محل نگهداری بخشی از زندانیان سیاسی عقیدتی و همچنین زندانیان مشهور اختلاس مالی اقتصادی است.
بند ۳۵۰ (بند سیاسی) و در حال حاضر بند ۶ از بندهای عمومی اوین و زیر نظر قوهٔ قضائیه لست که در گذشته بخش ۳ نامیده می‌شد. این بند ساختمانی دو طبقه است که در میان آن حیاطی مربع شکل قرار دارد. دو ضلع این مربع به اتاق‌های نگهداری زندانیان اختصاص دارد که تعداد آن‌ها در هر طبقه به هفت اتاق می‌رسد. دستشویی‌ها و حمام‌های این بند در یکی دیگر از اضلاع آن قرار دارد. هر اتاق تقریباً ۶ متر در ۶ متر بوده و تعداد متغیری زندانی را در خود جای می‌داد. صرف غذا دور سفره‌های پلاستیکی و بر روی زمین انجام می‌شود و خدمات نظافتی و پذیرایی به‌صورت دوره‌ای توسط خود زندانیان انجام می‌شود. کسی که عهده‌دار این خدمات برای ۲۴ ساعت است، اصطلاحاً شهردار خوانده می‌شود. پس از یورش گارد زندان اوین در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۳ که به پنج‌شنبه سیاه اوین معرف شد؛ بسیاری از زندانیان بند ۳۵۰ سیاسی عقیدتی از این بند به سایر بندهای زندان اوین و سایر زندان‌ها منتقل شدند و سرانجام بند ۳۵۰ تعطیل شد و به بند کارگری تبدیل شد.
کشف مواد مخدر
در سال ۱۳۹۴، حدود ۱۳۰ کیلوگرم انواع مواد مخدر در مبادی ورودی و داخل زندان‌ها کشف شد.
بندهای زندان > بازداشتگاه‌های وزارت اطلاعات

بند ۲۰۹ دارای سلول‌های انفرادی و چندنفره (موسوم به سوئیت) می‌باشد در اختیار وزارت اطلاعات است و ارتباطی به مجموعهٔ قوهٔ قضائیه و زندان اوین ندارد.
بازداشتگاه ۲۰۹ یک بازداشتگاه سرّی و غیررسمی در تهران تحت نظارت وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران است. این بازداشتگاه داخل زندان اوین در منطقهٔ شمال غرب تهران مستقر است.
بند ۲۴۰ دیگر بازداشتگاه این وزارت، دارای چندین طبقه و هر طبقه راهرویی طولانی دارد که شامل چندین سلول در طرفین است. درِ هر سلول دارای دریچهٔ کوچکی است و در پایین در کوچکی مانند در صندوق پست تعبیه شده، هر سلول تقریباً ۸ مترمربع است و درون هر سلول دستشویی و دوش آب به وسیلهٔ یک پرده از اتاق سلول جدا شده است. درون سلول‌ها پنجره‌ای وجود ندارد. دیوارهای هر سلول دست‌نوشته‌های زندانیان را شامل می‌شود. شعر، تاریخ ورود و خروج، علت دستگیری زندانی، هویت زندانی، دل‌تنگی‌های زندانی و ظلم‌های روا رفته به او از این قبیل نوشته‌ها هستند.
قبل از انقلاب ۱۳۵۷

پیش از انقلاب ۱۳۵۷، اوین مستقیماً توسط ساواک اداره می‌شد.
با آنکه ساختمان اولیه زندان شامل بیست سلول انفرادی و دو بند عمومی فقط برای ۳۲۰ نفر ساخته شده بود، در طی سال‌های بعد به ساختمان‌های زندان چند بار اضافه شد به‌طوری که در سال قبل از آغاز انقلاب تعداد سلول‌های انفرادی تا پنج برابر (یعنی یک‌صد سلول انفرادی) در بند ۲۰۹ افزایش یافت. همین بندِ سه‌طبقه شامل شش اتاق بازجویی در زیرزمین آن بود. یک حیاط اعدام، یک دادگاه، و بندهای جداگانه برای زنان و زندانیان عادی هم ساخته شدند. مجموع این ساختمان‌ها دارای ظرفیت اسمی بالای یک‌هزار و پانصد نفر بودند اما تعداد زندانیان اوین بیش از دو برابر این ظرفیت اسمی بود.
شرایط زندان اوین از نظر سخت‌گیری با زندانیان به‌مراتب بدتر از زندان‌های بزرگ دیگر ایران بود اما از نظر غذا و سرویس‌های بهداشتی بهتر بود.
زندانیان سیاسی از طیف‌ها و گروه‌های مختلف مخالف حکومت پهلوی بودند. مسن‌ترین زندانی سرتیپ علی اکبر درخشانی بود که در ۷ فروردین ۱۳۵۷ در سن ۸۲سالگی توسط ساواک دستگیر شد و همان شب در زندان اوین درگذشت.
برخلاف زندان قصر که شاهد فرار چندین زندانی در طی سال‌های سلطنت پهلوی بود، هیچ زندانی موفق به فرار از زندان اوین نشد.
اعدام‌های دههٔ ۵۰ در تپه‌های اوین

۳۰ فروردین ۱۳۵۴ اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران به نام‌های: حسن ضیاظریفی، احمد جلیلی‌افشار، مشعوف کلانتری، عزیز سرمدی، محمد چوپان‌زاده، عباس سورکی و بیژن جزنی به‌همراه مصطفی جوان‌خوشدل و کاظم ذوالانواری، دو عضو سازمان مجاهدین خلق، در تپه‌های اطراف زندان اوین اعدام شدند این اعدام در حالی صورت گرفت که این افراد دارای حکم زندان بودند.
اعدام‌های دههٔ ۵۰ در تپه‌های اوین > اعدام زندانیان سیاسی در دههٔ ۶۰

«... و به یاد می‌آورم کودکی را که در آغوش مادر شکنجه‌شده‌اش، گریه می‌کرد.»
عفت ماهباز، از زندانیان سیاسی دهه ۶۰ زندان اوین.
مقالهٔ اصلی: اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷
اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ «قتل‌عام تابستان ۶۷» واقعه‌ای بود که طی آن چندین هزار نفر از زندانیان سیاسی در زندان‌های نظام جمهوری اسلامی ایران، مخصوصاً زندان اوین و همچنین در زندان‌های سراسر ایران در ماه‌های مرداد و شهریور ۱۳۶۷ اعدام شدند.
زندانیان سیاسی آن زمانِ تهران در زندان‌های اوین و زندان رجایی‌شهر نگهداری می‌شدند و پس از حکم روح‌الله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی، مبنی بر اعدام «مرتدین»، «ملحدین» و «دشمنان قسم‌خوردهٔ نظام جمهوری اسلامی» اعدام‌ها در سطح وسیعی در زندان‌های اوین و گوهردشت و دیگر زندان‌های شهرهای دیگر ایران به مرحلهٔ اجرا گذاشته شد. اعتراض حسین‌علی منتظری به اعدام‌های تابستان ۶۷ منجر به عزل و تبعید خانگی وی شد. وی در آن زمان قائم‌مقام روح‌الله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی بود.
تحریم وزارت خزانه‌داری آمریکا و اتحادیهٔ اروپا

در ۹ خرداد ۱۳۹۷، وزارت خزانه‌داری ایالات متحدهٔ آمریکا زندان اوین را به دلیل نقض حقوق شهروندان ایران مورد تحریم قرار داد.
بر اساس بیانیهٔ وزارت خزانه‌داری ایالات متحدهٔ آمریکا، زندانیان محبوس در زندان اوین توسط مقامات زندان مورد ضرب‌وشتم، حملهٔ فیزیکی و آزارهای جنسی قرار می‌گیرند. در این بیانیه همچنین به ادارهٔ برخی بندهای زندان اوین توسط وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران اشاره شده و آمده است: «در حالی که مقامات ارشد همواره شکنجه و آزار زندانیان در زندان اوین را کم‌اهمیت جلوه می‌دهند، به‌محض اتمام بازرسی‌های ساختگی از وضعیت این زندان، آزار زندانیان، از جمله زندانیان سیاسی، ادامه پیدا می‌کند.»
تحریم وزارت خزانه‌داری آمریکا و اتحادیهٔ اروپا > اتحادیهٔ اروپا

در فروردین ۱۴۰۰، اتحادیهٔ اروپا به علت نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی در ایران و سرکوب و کشتار معترضان در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران، سه زندان جمهوری اسلامی از جمله زندان اوین را تحریم کرد.
اعتصاب غذای گستردهٔ ۱۴۰۰

مقالهٔ اصلی: اعتصاب غذا نوروزی زندانیان سیاسی
۲۳ مرد و ۶ زن زندانی زندان اوین همراه با زندانیان زندان‌های عادل‌آباد، فشافویه در تاریخ ۳۰ اسفندماه ۱۳۹۹ اعلام کردند به یاد و احترام رنج‌های مشترک و در اعتراض به ظلم‌های ستمگران و به یاد گرسنگان وطن بر سفرهٔ نوروز، شروع سال ۱۴۰۰ خورشیدی را با اعتصاب غذا آغاز می‌کنند که تا سه روز ادامه داشت.
این اعتصاب گستردهٔ سه‌روزه و هم‌زمان در زندان اوین، بی‌سابقه بود و با واکنش‌ها و حمایت فعالان سیاسی و مدنی همراه شد.
اعتراض زندانیان زن در جریان بازدید مقامات قضایی

۶ دی ۱۴۰۲ در جریان بازدید مقامات قضایی جمهوری اسلامی از زندان اوین، تعدادی از زنان زندانی دست به اعتراض زده، به راهروی کارکنان زندان آمدند و شعارهایی علیه حکومت جمهوری اسلامی سردادند. متعاقباً گارد زندان به ضرب و شتم زندانیان پرداخت و مقامات از زندان خارج شدند.
هک‌شدن دوربین‌ها و آزار دادن زندانیان

در مردادماه ۱۴۰۰ گروهی موسوم به «عدالت علی» دوربین‌های مداربستهٔ زندان اوین را هک کردند. تصاویر و ویدئوهای انتشاریافته نشان‌دهندهٔ وضعیت وخیم زندانیان، ضرب‌وشتم، آزار دادن زندانیان و خشونت وحشیانه مأموران زندان اوین همراه بود. آن گروه پیامی از خود بر روی مانیتورهای اتاق مانیتورینگ زندان پخش کرد که چنین مضمونی داشت: «زندان اوین لکه ننگی بر عمامه سیاه و ریش سفید رئیسی؛ اعتراضات سراسری تا آزادی زندانیان سیاسی». این گروه هکری در بیانیهٔ خود هشدار داد که «به افشای ظلم و ستمی که ابراهیم رئیسی و رژیم به مردم روا می‌دارند، ادامه خواهیم داد». و افزود که با هدف افشاگری این تصاویر را تهیه کرده و گفته است تصاویری نیز از داخل بندها و پرونده‌های زندانیان سیاسی و برخی مدارک محرمانه به دست آورده که آنها را منتشر خواهد کرد. پس از آن محمدمهدی حاج‌محمدی، رئیس سازمان زندان‌ها ضمن قبول مسئولیت مشکلات و همچنین عذرخواهی به دلیل اتفاق صورت‌گرفته، در توئیتر خود چنین نوشت: «درخصوص تصاویر زندان اوین؛ مسئولیت این رفتارهای غیرقابل‌قبول را پذیرفته و ضمن تعهد به تلاش بر عدم تکرار چنین وقایع تلخ و برخورد جدی با عوامل خاطی؛ از خداوند متعال، رهبر عزیزمان، ملت بزرگوار و زندانبانان شریف که البته زحمات‌شان تحت تأثیر این خطاها، نادیده گرفته نخواهد شد، عذرخواهم.»
گروه عدالت علی در حساب توئیتری خود نوشت: «‏ما عدالت علی تصمیم به بر ملا کردن جنایات رژیم گرفته و به سیستمهای زندان اوین حمله سایبری کردیم. جهان را از نقض بارز حقوق بشر در پشت دیوارهای زندان اوین مطلع کنید.»
هک‌شدن دوربین‌ها و آزار دادن زندانیان > واکنش‌ها

روز چهارشنبه ۳ شهریور ۱۴۰۰ سازمان عفو بین‌الملل پس از انتشار ویدئوهای از نحوهٔ برخورد زندان‌بانان با زندانیان در ایران، خواستار آن شد که مقامات جمهوری اسلامی به گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل در امور حقوق بشر در ایران اجازهٔ بازرسی مستقل از زندان‌های جمهوری اسلامی را بدهد. مدیر بخش خاورمیانه و شمال آفریقا در عفو بین‌الملل، هبه مریف، ضمن تأکید بر «گسترده و سیستماتیک» بودن شکنجه و سایر بدرفتاری‌ها در زندان‌ها و بازداشتگاه‌های ایران افزود: «عذرخواهی مختصر و وعده‌های کلیِ» مقامات جمهوری اسلامی برای رسیدگی به این وضعیت کافی نیست.
روز چهارشنبه ۳ شهریور ۱۴۰۰ ادارهٔ دموکراسی، حقوق بشر، و کار وزارت خارجهٔ آمریکا گفت: «ویدئوهایی که به تازگی از زندان بدنام اوین به بیرون درز کرده، تأییدکنندهٔ موضوعی‌ست که از مدت‌ها قبل همه ما می‌دانستیم: شکنجه در زندان‌های ایران سیستماتیک است.» این ادارهٔ وزارت امور خارجهٔ آمریکا خواستار آزادی همهٔ زندانیان سیاسی گشته است.
هک‌شدن دوربین‌ها و آزار دادن زندانیان > واکنش‌ها > سلول حسین فریدون در زندان اوین

پس از نفوذ به دوربین‌های زندان اوین تصاویر منتشر شده از سلول‌های زندان اوین نشان می‌داد که برخلاف زندانیان عادی که در سلول‌های با امکانات بسیار کم و شرایط نامناسب به‌همراه خشونت مأموران زندان زندگی می‌کنند اما سلول حسین فریدون که به‌دلیل فسادهای مالی در زندان اوین به سر می‌برد دارای امکانات آسایش و رفاهی بسیار می‌باشد که سایر زندانیان عادی آن‌ها را ندارند. پس از آن مشخص شد تصاویر اتاق با امکانات رفاهی حسین فریدون مربوط به چندین ماه قبل‌تر بوده است و ماه‌ها قبل حسین فریدون همراه با هادی رضوی برخلاف قانون به مرخصی رفته‌اند و ادعای حضور داشتن حسین فریدون در زندان توسط محمدمهدی حاج‌محمدی، رئیس وقت سازمان زندان‌ها کذب بوده است.
آتش‌سوزی ۲۳ مهر ۱۴۰۱

مقالهٔ اصلی: آتش‌سوزی زندان اوین
آتش‌سوزی زندان اوین و حوادث مرتبط با آن، در شب ۲۳ مهر ۱۴۰۱ در زندان اوین و در پنجمین هفته اعتراضات پس از کشته‌شدن مهسا امینی روی داد. به گزارش مرکز رسانه قوه قضاییه ایران در این حادثه چهار زندانی کشته و ۶۱ نفر مجروح شدند. در روزهای بعد از آتش‌سوزی ۴ نفر دیگر از مجروحان نیز درگذشتند که تعداد کلی کشته‌شدگان را به ۸ نفر رساند.
چندین ساعت پس از این حادثه مقام‌های حکومت ایران روایت‌های ضد و نقیض ارائه کردند. غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، «عوامل دشمن» را به دست داشتن در این آتش‌سوزی متهم کرد.
رؤسای زندان

محمد کچویی
اسدالله لاجوردی
سیدحسین مرتضوی
کمال زارعی
فرج‌الله صداقت
محمدعلی امانی
علی‌اشرف رشیدی اقدم
علی چهارمحالی
غلامرضا ضیایی
حمید محمدی
آثار خلق‌شده در زندان اوین

نویسندگان، شاعران و هنرمندان زیادی در زندان اوین برای مدتی زندانی بوده‌اند برخی در دوران زندان به خلق آثار خود پرداخته‌اند.
آثار خلق‌شده در زندان اوین > آثار دربارهٔ زندان اوین

کتاب‌ها و مقاله‌های زندانیانی که تمام یا بخشی از دوران محکومیت خود را در زندان اوین گذرانده‌اند و دربارهٔ آن:
بهمن احمدی امویی. زندگی در زندان (اوین و رجایی‌شهر).
کیانوش سنجری. شکنجه سفید - مجله شهروند تورنتو.
آثار خلق‌شده در زندان اوین > زندانِ اوین در هنر و ادبیات

چهارراه − شخصیتِ سارنگ سهش در این نمایشنامه از زندانِ اوین آزاد شده است.
آثار خلق‌شده در زندان اوین > تألیف

کتاب شکنجهٔ سفید در زندان اوین به قلم نرگس محمدی با مقدمه‌ای از شیرین عبادی دربارهٔ انجام شکنجه سفید در زندان‌های ایران است. نازنین زاغری، نرگس محمدی، شکوفه یداللهی و آتنا دائمی از جمله راویان این کتاب هستند. - نشر باران
آثار خلق‌شده در زندان اوین > ترجمه

مهدی خدایی - اطلس وضعیت زنان در جهان و ایران، انتشارات روزنه، افغانستان کابل
آثار خلق‌شده در زندان اوین > هنر و ادبیات

۱۳۹۵ - هادی حیدری - مجموعه کارتون‌ها و کاریکاتورها در زندان، نشر نظر
۱۳۹۶ - مهدی رجبیان - نت نویسی آلبوم اهل خاورمیانه
۱۳۹۶ - مصطفی عزیزی - روزگار شیرین. نشر علم
۱۳۹۶ - حسین رجبیان - فیلمنامه فیلمِ آفرینش بین دو سطح