stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نیک‌آباد
تاریخچه

مردم این شهر از بازماندگان شهر بادگرد در دو کیلومتری شمال نیک آباد هستند که در شاهنشاهی ساسانی از رونق خاصی برخوردار بوده است. در فرهنگ عمید دربارهٔ بادگرد (بادغر) آورده شده است: جایی که در رهگذر باد باشد.[نیازمند منبع]
آتشکده مرکزی شمال غربی جرقویه در این مکان قرار داشت. ویرانه‌های آب انبار و آسیاب و بازار این شهر که سه کیلومتر درازا داشت تا سال ۱۳۰۰ پابرجا بوده است.
با حمله مغول گروهی از مردم بادگرد که جان سالم به در برده بودند شهرک امین آباد را در سه کیلومتری غرب نیک آباد تأسیس کردند. مردم برای زنده نگه داشتن یاد و خاطره شهر بادگرد کشتزاری بادغرآباد را بر ویرانه‌های بادگرد ساختند. مردم امین آباد گیاه روناس را که در رنگرزی پارچه کاربرد داشت با خود از بادگرد آوردند و در این شهر به کاشت آن مشغول شدند و از این طریق این گیاه را به مناطق دوردست ایران صادر می‌کردند و روزگار می‌گذراندند. در روزگار صفویه به سبب وجود خشکسالی‌های بسیار و با از رونق افتادن جاده ابریشم که از این منطقه می‌گذشت؛ مردم این شهر مجبور شدند این منطقه را ترک کنند و به نیک آباد مهاجرت کنند. کشتزار حمدآباد بر ویرانه‌های شهر امین آباد ساخته شده است.
گفته می‌شود در جایی که امروزه کوی بالای نیک آباد قرار دارد، دژ بزرگی از روزگار باستان بر جای مانده بود که در گویش گرکویه‌ای «ینگووا» نام داشت و دژی گبرنشین بوده است. کوچندگان به دژ ینگووا روی آوردند و به بازسازی آنجا پرداختند.
زبان محلی این شهر همان زبان «ولایتی یا زبان ورزنه ای» با تغییرات اندک است. ولایتی نوع زبان خاص است که نه ترکی نه لری و نه عربی است نه تنها جرقویه بلکه تمام منطقه با این زبان صحبت می‌کنند به عنوان مثال به کجا؛ کا و به پسر پوره گفته می‌شود
ینگ‌آباد برگرفته از واژه اَوستایی «یَنگهِه‌هاتِم» است که ریشه در تاریخ و فرهنگ ایران باستان دارد. دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی، واژه «ینگووا» را به چم آبادی نو و برگرفته از «یانگهوا» در پارسی باستان می‌داند.
بیمارستان امام خمینی نیک آباد

نخستین کلنگ تأسیس بیمارستان خیریه امام خمینی جرقویه اصفهان در زمین به مساحت تقریبی ۱۲/۵ هکتار در تاریخ خرداد ماه ۱۳۶۱ به زمین زده شد و با تلاش حاج شیخ حسن صانعی و همکاری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با زیر بنای اولیه ۳۵۷۳ متر مربع در فاصله ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان در شهر نیک آباد جرقویه احداث و تجهیز در تاریخ ۱۳۷۵/۸/۱۲ افتتاح گردید.
دشت جهان

دشت جهان نام شهرک باستانی است که در زمان ساسانیان تأسیس شده است. این شهرک از شهرک‌های وابسته به شهر بادگرد در سرزمین گرکویه بشمار می‌رفت و در روزگار روایی خود از اپاختر (شمال) شهر نیک آباد امروزی تا نیمروز روستای سیان کنونی گسترش داشته و دارای سه کوی بزرگ به نام‌های مزداوا، سوری و دشت آسمان بوده است.
این شهرک باستانی همزمان با ویران شدن شهر بادگرد در زمین لرزه سال ۷۲۴ خورشیدی ویران گردیده است. بقایای شهرک باستانی دشت جهان در آستانه نابودی است و نیازمند توجه مسئولان است.
نگارخانه

یکی از مساجد تاریخی شهر با قدمتی بیش از یک قرن
مرقد ملامحمدعلی آرام بیدگلی کاتب قرآن
بادگیر تاریخی شهر
سردر یکی از خانه‌های تاریخی
قلعه تاریخی شهر
سیپرونیشیدائه

| جورپایان سیپرونیشیدائه | جورپایان سیپرونیشیدائه |
| --- | --- |
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: بندپایان
زیرشاخه:: سخت‌پوستان
رده:: نرم‌زرهیان
راسته:: جورپایان
زیرراسته:: سیموثویدا
فروراسته:: اپیکاریدیا
بالاخانواده:: کریپتونیشویدیا
تیره:: سیپرونیشیدائه
سیپرونیشیدائه (نام علمی: Cyproniscidae) خانواده‌ای از جورپایان دریایی هستند. شرح اصلی این سخت‌پوستان توسط ژیراد و بونیر (به انگلیسی: Giard & Bonnier) در سال ۱۸۸۷ صورت پذیرفت. اعضای این خانواده خود انگل دیگر جورپایان هستند.
رده‌بندی

این خانواده شامل ۸ گونه از ۲ سرده می‌باشد که عبارتند از:
Cyproniscus Kossmann, 1884
Cyproniscus crossophori Stebbing, 1901
Cyproniscus cypridinae G.O. Sars, 1883
Cyproniscus decemspinosus Menzies & George, 1972
Cyproniscus octospinosus Menzies & George, 1972
Cyproniscus peruvicus Menzies & George, 1972
Onisocryptus Schultz, 1977
Onisocryptus kurilensis Rybakov, 1998
Onisocryptus ovalis Shiino, 1942
Onisocryptus sagittus Schultz, 1977
شاهزاده ایرانی (فیلم)

| شاهزاده ایرانی | شاهزاده ایرانی |
| --- | --- |
کارگردان: محمد نوری‌زاد
تهیه‌کننده: مجید اسماعیلی
نویسنده: محمد نوری‌زاد
بازیگران: داریوش ارجمند یوسف مرادیان اصغر همت ثریا قاسمی پروانه معصومی امیر یالنقی
موسیقی: فردین خلعتبری محمد فرشته نژاد
فیلم‌بردار: کاظم ذوالانوار
تدوین‌گر: حسین زندباف   بهمن داداشی
تاریخ‌های انتشار: ۱۳۸۴
کشور: ایران
زبان: فارسی 
شاهزاده ایرانی فیلمی به کارگردانی محمد نوری‌زاد است که به عنوان بهترین فیلم دوم در بیست و چهارمین جشنواره فیلم فجر (بهمن ۱۳۸۴) برگزیده شد. این فیلم در بخش فیلنامه اقتباسی توانست از برگزیدگان بیست و چهارمین جشنواره فیلم فجر شود.
خلاصه داستان

یک شاهزاده ایرانی از طرف پدرش مأموریت پیدا می‌کند که با سپاه خود به مرز برود و دست پهلوان مرزبان خود را بسته و او را کشان کشان تا پایتخت آورد. این شرط، برای واگذاری پادشاهی به شاهزاده جوان است، اما...
گرده‌سنگ (اهر)

| گرده‌سنگ | گرده‌سنگ |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: آذربایجان شرقی
شهرستان: اهر
بخش: مرکزی
دهستان: ورگهان
جمعیت: 
گرده‌سنگ یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان ورگهان بخش مرکزی شهرستان اهر واقع شده‌است.
شاهزاده ماریا ایماکولاتای بوربن-دو سیسیل

شاهزاده خانم ماریا ایماکولاتا کریستینا پیا ایزابلا از بوربون-دو سیسیلی (زادهٔ ۳۰-اکتبر ۱۸۷۴ , مرگ ۲۸ نوامبر ۱۹۴۷) چهارمین فرزند و دختر بزرگ شاهزاده آلفونسو از بوربون-دو سیسیلی، کنت کازرتا و همسرش پرنسس ماریا آنتونیتا از بوربون-دو سیسیلی بود.
ازدواج

ماریا ایماکولاتا با شاهزاده یوهان گئورگ ساکسونی، ششمین فرزند و دومین پسر بزرگ جرج ساکسونی و همسرش ماریا آنا پرتغالی در ۳۰ اکتبر ۱۹۰۶ در کن ازدواج کرد. مادرشوهرش، ماریا آنا، دختر ماریا دوم پرتغالی و همسرش فردیناند دوم پرتغالی بود. این زوج صاحب فرزند نشدند.
شاهزاده و پرنسس یوهان گئورگ ساکسونی = شاهزاده یوهان ساکسونی و پرنسس ماری ایماکولاتا از بوربون سیسیل
گسترش مسیحیت

یک نقاشی از پولس رسول که توسط نقاش ایتالیایی بارتولومئو مونتاگنا به تصویر کشیده شده‌است.
گسترش مسیحیت (انگلیسی: Spread of Christianity) مسیحیت به عنوان یک فرقه یهودی معبد دوم در قرن اول در یهودیه (استان روم) در امپراتوری روم آغاز شد، از آنجا که در سراسر امپراتوری روم و فراتر از آن گسترش یافت.
ریشه‌ها

مسیحیت «به‌عنوان فرقه‌ای از یهودیت در فلسطین روم پدید آمد» در دنیای هلنیستی متقابل قرن اول پس از میلاد، که تحت سلطه قوانین روم و فرهنگ یونانی بود. این کار با خدمت عیسی آغاز شد که ظهور پادشاهی خدا را اعلام کرد. پس از مرگ او توسط مصلوب شدن، گفته می‌شود که برخی از پیروان او عیسی را دیده‌اند و اعلام کردند که او زنده است و دوباره زنده شده‌است. «رستاخیز عیسی به اولین ایمانداران نشان داد که روزهای تحقق معاد در راه است» و در برخی از فرقه‌های مسیحی انگیزه ای برای تعالی عیسی به مقام پسر الهی و پادشاهی خدا و از سرگیری فعالیت تبلیغی آنها داد.
دلایل موفقیت مسیحیت اولیه > غیرت نابردبار

نخستین دلیل نگرش قوی توسعه طلبانه‌ای بود که مسیحیان به دلیل انزجار نسبت به چندخداپرستی نشان می‌دادند. ادوارد گیبون نویسنده کتاب تاریخ زوال و سقوط امپراتوری روم می‌نویسد: «غیرت غیرقابل انعطاف مسیحیان، درست است که برگرفته از دین یهود بود، اما از روح تنگ‌نظرانه و غیر اجتماعی که به جای دعوت، غیریهودیان را از پذیرش شریعت موسی منصرف کرده بود، پاک شده بود.» تنها دین یا مردمی که در آن زمان، همان‌طور که گیبون ذکر می‌کند، دارای هر نوع برنامه انحصاری و احساس برتری نسبت به دیگران بودند، یهودیان بودند که به عنوان یک نژاد معتقد بودند که قوم برگزیده خدا هستند. یهودیان تمایل واقعی نداشتند که این موقعیت انتخابی را با افراد زیادی به اشتراک بگذارند، زیرا این امر طبیعتاً ماهیت این انحصار را کاهش می‌دهد؛ بنابراین یهودیت انگیزه زیادی به یهودیان نمی نداد تا دیگران از نژادهای مختلف را به دین خود درآورند. آنها ترجیح دادند این مقام و تمجید از «برگزیدگان» را تا حد زیادی برای خود نگه دارند؛ بنابراین نتیجه این بود که آنها طبیعتاً بسیار منزوی شدند و با آداب و رسوم و مناسک متمایز و مناسک مذهبی خود، همان‌طور که گیبون توصیف می‌کند، خود را از دیگران جدا می‌کردند، در حالی که به چندخداپرستان و اعتقادات آنها به دیده تحقیر نگاه می‌کردند و به نوبه خود همان‌طور که گیبون پیشنهاد می‌کند افراد دیگر در هر صورت توسط قوانین متعدد، محدودیت‌ها و تشریفات پیچیده و همه بایدها و نبایدهای مختلفی که یهودیت بر آنها پافشاری می‌کند دفع می‌شدند و او پیشنهاد می‌کند که ممکن است یکی از آنها را بیشتر دفع کند، مراسم ختنه کردن، مثله کردن بدن، چیزی که برای یونانی‌ها ممکن است کاملاً بیگانه بود و مانند پلی بوده باشند که هرگز نمی‌توانستند از آن عبور کنند.
بنابراین به بیان ساده، شکاف بزرگی بین چندخداپرستان و یهودیان وجود داشت، حتی اگر بسیاری از چندخداپرستان ممکن بود به آرمان یک خدای واحد و قدرتمند علاقه‌مند باشند؛ بنابراین وضعیتی عجیب پیش آمد که در آن یهودیان طبق عهد قدیم به عنوان نژاد منتخب تحسین می‌شدند، اما ناگهان همه مردم اکنون حق «نجات» پیدا کردند اما تحقیر یهودیان نسبت به چندخداپرستان اکنون توسط مسیحیان به ارث رسیده و به یک غیرت تبلیغی بسیار سازش‌ناپذیر هدایت می‌شد.
گیبون می‌نویسد..
هر امتیازی که می‌توانست مسیحیان را از زمین به آسمان بالا ببرد، همچنان برای اعضای کلیسای مسیحی محفوظ بود. اما در عین حال این مقدس‌ترین وظیفه یک نوکیش شد که برکت بی‌شماری را که دریافت کرده بود در میان دوستان و خویشاوندان خود منتشر کند و به آنها هشدار دهد که «امتناع» به عنوان نافرمانی جنایتکارانه از اراده خدای خیرخواه که قادر مطلق تلقی می‌شود مجازات سختی خواهد داشت.
دلایل موفقیت مسیحیت اولیه > اشتیاق برای زندگی دوم و ابدی پس از مرگ

گیبون میل عمیق به زندگی پس از مرگ فیزیکی را عامل گسترش مسیحیت می‌داند. او آن را اینگونه توضیح می‌دهد: «در مسیحیت دکترین زندگی آینده، با هر شرایط اضافی که می‌توانست به آن حقیقت مهم وزن و کارایی بدهد، بهبود یافته یافت.»
به عبارت دیگر وعده زندگی در بهشت؛ بنابراین این موضوع به آرزوی پایه انسان برای زندگی جاودانه کمک کرد. اشارات دائمی به زندگی ابدی در انجیل وجود دارد، اگرچه پیامدها و تناقضات یک زندگی بی پایان در بهشت سعادتمندانه هرگز واقعاً مورد بحث قرار نمی‌گیرند. اما این تمایل سطحی و مادی‌گرایانه در انسان عادی برای ادامه زندگی حتی پس از مرگ را مورد توجه قرار گرفته‌است. این پیام در زمان رومیان در میان بخش بزرگی از مردم طنین‌انداز شد. وعده سعادت ابدی به بشریت به شرط پذیرش ایمان و رعایت دستورهای انجیل پیشنهاد شد، این پیشنهاد بسیار سودمند توسط تعداد زیادی از افراد از هر دین و از هر درجه ای و از هر استانی در امپراتوری روم مورد پذیرش قرار گرفت. گیبون در ادامه اشاره می‌کند که از آنجایی که آمدن دوم عیسی در هر زمانی انتظار می‌رفت، احساس فوریت وجود داشت و او به متی فصل ۲۴ اشاره می‌کرد که در آن عیسی وعده می‌دهد قبل از اینکه حامیانش روی زمین از بین بروند، باز خواهد گشت. زندگی ابدی هر چه که باشد، مطمئناً برای توده‌های معمولی جذابیت داشت و همچنین تأثیری در تشویق نوکیشان به تلاش برای تبدیل سایر دوستان خانواده و همکاران داشت تا آنها را از شکنجه ابدی در جهنم نجات دهند. هر چند که در میان مسیحیان بدوی بسیاری وجود داشتند که خلق و خوی مناسب‌تری برای فروتنی و خیرخواهی حرفه‌شان داشتند. بسیاری بودند که برای خطری که در انتظار دوستان و هموطنان خود می‌دیدند دلسوزی صمیمانه داشتند و خیرخواهانه‌ترین غیرت را برای نجات آنها از نابودی قریب‌الوقوع به کار گرفتند.
دلایل موفقیت مسیحیت اولیه > اعتقاد به معجزه

گیبون بیان می‌کند، قدرت‌های معجزه آسایی که به کلیسای بدوی نسبت داده می‌شود و بهره‌برداری تبلیغاتی مبلغان از معجزهای مختلف ادعایی انجام شده توسط عیسی و پس از مرگ او، حواریون مختلف، در جهت به دست آوردن نوکیشان بود.
مسیحیت به شدت بر «معجزه» متکی است و بیشتر داستان‌های انجیل واقعاً تا حد زیادی وسیله ای برای نشان دادن استعدادهای عیسی در زمینه معجزه کردن هستند. تأکید بیشتر بر معجزات از هر سخنرانی طولانی در مورد دیدگاه‌های عیسی در مورد ماهیت جهان، فلسفه او تأثیر بیشتری بر مردم داشت. این امر با دنیای عقلانی رواقیون یونانی یا مثلاً افلاطون یا ارسطو که برای متقاعد کردن نوکیشان احتمالی، به ماوراء طبیعی (یا معجزات فرضی) تکیه نمی‌کردند، بلکه برای درک جهان صرفاً بر حقیقت و حکمت تکیه می‌کردند، بسیار دور بود. کنجکاوترین یا زودباورترین افراد در میان چندخداپرستان اغلب متقاعد می‌شدند که وارد جامعه ای می‌شوند که ادعای واقعی قدرت‌های معجزه آسا را مطرح می‌کرد. مسیحیان بدوی احساس می‌کردند، یا تصور می‌کردند که از هر طرف بی‌وقفه توسط شیاطین مورد حمله قرار می‌گیرند، با رؤیاها تسلی می‌یابند، توسط نبوت آموزش داده می‌شوند، و به‌طور شگفت‌انگیزی با دعاهای کلیسا از خطر، بیماری، و از خود مرگ رهایی می‌یابند.
دلایل موفقیت مسیحیت اولیه > زمینه اخلاقی بالاتر

این اخلاقیات بیشتر اخلاقیاتی بود که مسیحیت به آن توجه داشت - بر اساس ده فرمان - عمدتاً اخلاقیات اساسی مانند منع قتل یا دزدی یا سبک زندگی لذت‌پرستانه، عدم شهادت دروغ و غیره بود. هر چند ادیان چندخداپرستانه قدیمی‌تر اجرای این اعمال را متوقف کرده بودند، اما حفظ و انجام عملی این اصول به مسیحیان اولیه برتری قابل توجهی بخشید و آنها زمینه‌های اخلاقی بالایی داشتند. این موضوع به جذب افراد بیشتر کمک کرد زیرا توده‌ها می‌دیدند که کاهنان چندخداپرست احتمالاً همان استانداردهای عالی اخلاقی را موعظه نمی‌کنند.
دلایل موفقیت مسیحیت اولیه > انسجام جامعه مسیحی

اتحاد و انضباط مسیحیان که به تدریج دولتی مستقل و فزاینده را در قلب امپراتوری روم تشکیل داد. چیزی است که از دین یهود به ارث رسیده و باقی مانده بود. یهودیان حس برادری قوی داشتند و تقریباً به عنوان یک بدنه متفاوت از مردم در امپراتوری روم با آداب و رسوم خاص خود عمل می‌کردند. مسیحیان همان انحصار و برادری را حفظ کردند، هرچند به قیمت بیگانگی با فرهنگ چندخداپرستی و مردم روم، درست مانند یهودیان. در اصل مانند مسیحیان به عنوان یک گروه مجزا در یک گروه بزرگتر عمل می‌کردند و تلاش می‌کردند تا گروه بزرگ‌تر را با تغییر دین به اراده خود برگردانند.
نکته دیگر این بود که کلیسای بدوی سلسله مراتب خاص خود را داشت که به‌طور خاص برای کمک به گسترش سازماندهی شده بود. کلیسا دارای اسقف‌ها - بعدها پاپ نیز - کشیش‌ها، شماسها و تعداد زیادی از مردم بود که زیر نظر آنها کار می‌کردند و مناطقی که به اسقف‌های مختلف تقسیم شده بودند. هر اسقف‌نشینی از نظر تغییر دین چندخداپرستان به عهده مسیحیان محلی واگذار شد. در مقابل، معابد چندخداپرست برای هیچ نوع توسعه‌طلبی مذهبی سازمان دهی نشده بودند.
گیبون مسئول سرپرستی معابد چندخداپرستان را طبقات اشراف و سناتورها توصیف می‌کند که بسیاری از آنها دارای ثروت قابل توجهی بودند. به این مردان مسئولیت مراقبت از معبد یا مکان مذهبی یا انجام قربانی عمومی داده می‌شد، اما ممکن است زمان یا علاقه واقعی برای ترویج عقیده یا معبد را نداشته باشند. این نکات نه تنها در زمان رومیان مرتبط بودند، بلکه تأثیر خود را در تغییر دین اروپای شمالی چندخداپرستان پس از سقوط امپراتوری روم غربی داشتند. قبایل پاگان ژرمنی - گوت‌ها، وندال‌ها، فرانک‌ها، آنگلوساکسون‌ها همان ضعفی را در نهادهای مذهبی خود نشان دادند که چندخداپرستان رومی داشتند و مانند چندخداپرستان رومی، آنها هیچ غیرتی برای تغییر مذهب یا تمایلی به تصرف اراضی بیشتر برای مذهب خود نداشتند، همچنین هیچ نهاد یا سازمان قدرتمندی برای محافظت یا پیشبرد اعتقادات یا فرهنگ خود نداشتند.
گسترش در امپراتوری روم

پطرس (یا شمعون ۶۴ یا ۶۷ میلادی) و پولس رسول (مرگ ۶۴/۶۵) که از حواریون مسیح بودند، در زمان سلطنت نرون (زادهٔ ۳۷ میلادی، درگذشتهٔ ۶۸ میلادی) به قصد گسترش مسیحیت در سراسر امپراتوری روم سفر کردند. ادوارد جی واتس – استاد تاریخ در دانشگاه کالیفرنیا، سن دیگو – نوشته‌است، در قرن اول و دوم، اکثر مردم امپراتوری روم چندین خدا را به‌طور همزمان می‌پرستیدند. وقتی آنها دربارهٔ مسیحیت شنیدند، لزوماً فکر نمی‌کردند که پرستش عیسی مسیح به این معنی است که باید از پرستش خدایان دیگر خود مانند ژوپیتر، آپولون و ونوس دست بردارند. در ابتدای گسترش مسیحیت بسیاری با اضافه کردن عیسی به گروه خدایان که قبلاً آنها را می‌پرستیدند، مسیحیت را پذیرفتند. رومیان با عقاید مسیحیت آشنا شدند که همه مردم در نظر خدا برابر هستند و زندگی پس از مرگ در بهشت شگفت‌انگیز است و باید منتظرش بود، بنابراین طبیعتاً اولین نوکیشان مسیحیت برده‌ها و زنان – محروم‌ترین اعضای جامعه بودند – آنها احساس می‌کردند که در این دین مهم و هم پایه با ارباب یا شوهر خود هستند. یکی از مهم‌ترین محورهای مسیحیت اخلاق و احسان نسبت به سایر انسان‌ها بود. این جنبه به ویژه برای ضعیفان و مستضعفان جذاب بود. یکی دیگر از وعده‌های مهم مسیحیت، پاداش‌های آسمانی در زندگی پس از مرگ در نتیجه اعمال نیک زمینی بود. این آموزش با نظر اکثر ادیان قبلی رومی که مفهوم زندگی پس از مرگ را به روشنی پوشش نداده بود، متفاوت بود.
گسترش در امپراتوری روم > نگرش اولیه روم نسبت به مسیحیت > آزار و اذیت مذهبی

مقالهٔ اصلی: آزار و اذیت مذهبی در امپراتوری روم
رومی‌ها به‌طور کلی فرقه‌های مذهبی را تحمل می‌کردند، اما استثناهایی هم وجود داشت. جمعیتی که دیونیسوس، خدای یونانی مرتبط با شراب و مستی را جشن (باکانالیا) می‌گرفتند، چنان غیرقابل کنترل و یاغی شدند که روم برای مدتی این فرقه را سرکوب کرد. نقاشی‌های دیواری در «ویلای اسرار» پمپئی (نابودی در ۷۹ پس از میلاد) احتمالاً معرف فرقه باکانالیا هستند که ۱۰۰ سال قبل از نابودی پمپئی به زور تحت کنترل مستقیم مقامات مدنی و مذهبی روم قرار گرفتند.
روم وسعت خود را با زور به دست آورد اما برای کنترل چنین امپراتوری وسیعی، نیاز به جلب همکاری مردم تابع خود داشت و این کار را به روش‌های گوناگون انجام می‌داد. روم به جای مجازات مردم کشورهای تسخیر شده، اغلب با آنها به عنوان متحد رفتار می‌کرد و آنها را تشویق می‌کرد تا در شکوه و ثروتمند ساختن امپراتوری شرکت کنند. دین رومی شامل بسیاری از خدایان اصلی و فرعی بود که در فوق آنها خدای آسمان، ژوپیتر قرار داشت. در باور رومیان، نوعی قرارداد بین مردم و خدایانشان وجود داشت به این معنی که در ازای انجام مراسم مذهبی، خدایان، آنچه مورد نیاز زندگی رومیان بود، سعادت، سلامتی و موفقیت نظامی را تضمین می‌کردند. مانند رومیان، تقریباً همه مردمان تسخیر شده نیز چندخداپرست بودند. آنها خدایان خود را می‌پرستیدند و فکر می‌کردند این خدایان از آنها محافظت می‌کنند. از آنجایی که آنها معتقد بودند که مردمان دیگر نیز خدایان خود را دارند، شرکت در جشنواره‌های بزرگداشت خدایان رومی را نسبتاً آسان می‌یافتند و موضوع صرفاً احترام به رومیان بود. با گذشت زمان، خدایان مردمان دیگر در میان رومیان محبوبیت زیادی پیدا کردند. رومی‌ها در واقع خدایان یونان را با خدایان خود یکی می‌دانستند. برای مثال، ژوپیتر و زئوس به عنوان یک خدا در نظر گرفته می‌شدند. آنها معتقد بودند که این خدایان در تأسیس تمدن روم نقش داشته‌اند و اینکه آنها به شکل‌گیری رویدادهای زندگی مردم به صورت روزانه کمک می‌کنند. هر شرایط مساعد یا نامطلوب در زندگی را رومیان به خلق و خوی خدایان معین نسبت می‌دادند، بنابراین مردم نیز برای شکرگزاری یا تلاش برای آرام کردن خلق و خوی خدایان، به آنها هدایایی اهدا می‌کردند. برخلاف بسیاری از سنت‌های مذهبی یا مذهبی یکتاپرستی، خدایان رومی توجه کمی به اخلاق مردم روم داشتند. در عوض، دغدغه اصلی آنها ادای احترام به خدایان از طریق مناسک بسیار خاص بود. سیاست آنها به‌طور کلی این بود که خدایان و فرقه‌های مردمان دیگر را جذب کنند نه اینکه برای ریشه‌کن کردن آن تلاش کنند، جان تی. کخ خاطرنشان می‌کند: «این ذهنیت در هسته نبوغ یکسان‌سازی فرهنگی قرار داشت که امپراتوری روم را ممکن کرد» یکی از راه‌هایی که روم مردمان گوناگون را در درون امپراتوری خود جای دادند، حمایت از میراث مذهبی آنها و ساختن معابد برای خدایان محلی بود که الهیات آنها را در همان سلسله مراتب دین روم قرار می‌داد. در کتیبه‌های سراسر امپراتوری پرستش خدایان محلی و رومی در کنار یکدیگر، از جمله تقدیم‌هایی که رومی‌ها به خدایان محلی انجام داده‌اند، ثبت شده‌است.
گسترش در امپراتوری روم > نگرش اولیه روم نسبت به مسیحیت > تفاوت مفهوم خدا در یهودیت، مسیحیت و پاگانیسم

«ربکا دنووا» استاد تاریخ قدیم مسیحیت نوشته‌است: «یکتاپرستی آن گونه که ما امروزه می‌فهمیم در جهان باستان وجود نداشت.» تعریف امروزه از یکتاپرستی عبارت است از پرستش تنها یک خدا و انکار وجود خدایان دیگر.
بر اساس نظر برت ایرمان: در دنیای پاگانیسم باستان، خدایان را می‌توان به عنوان یک نوع هرم قدرت تصور کرد.
بزرگ‌ترین خدا، مثلاً زئوس، یا ژوپیتر، یا خدای ناشناخته‌ای در قله، در بالای این هرم قرار دارد.
زیر آن خدا، در تخیل عمومی، خدایان بزرگ دیگری با قدرت غیرقابل تصور وجود داشتند - برای مثال، خدایان کوه المپ، که از اساطیر یونان و روم شناخته می‌شوند.
در زیر آن خدا و دیگر خدایان، الوهیت‌های دیگری قرار داشتند که بسیار فراتر از ظرفیت‌های انسانی بودند. خدایان محلی مختلف و خدایان با کارکردهای مختلف که مافوق بشر بودند.
در زیر آنها الوهیت‌های کمتری وجود داشت که گاهی دایمون یا «دایمونیا» نامیده می‌شد. کلمه «شیاطین» از اینجا منشأ می‌گیرد، اما اینها لزوماً شیاطین نبودند - برخی خوب بودند، در حالی که برخی بد. آنها صرفاً الوهیت‌های سطح پایین بودند. آنها به اندازه خدایان المپیا قدرتمند نبودند، اما بسیار قدرتمندتر از انسان‌ها بودند و می‌توانستند بر مردم برای خیر یا شر تأثیر بگذارند.
زیر دایمون سطح «موجود الهی» یا «انسانی الهی» قرار داشت و شامل موجوداتی بود که بخشی از آن الهی و بخشی دیگر انسانی بودند. مردم باستان متوجه شدند که برخی از افراد بسیار قدرتمندتر از دیگران، بسیار باهوش‌تر و به مراتب زیباتر هستند. این به این دلیل بود که آنها بخشی از الهی را در درون خود داشتند. به عنوان مثال، در جهان روم، امپراتور روم به عنوان یک موجود الهی پرستش می‌شد. او از آن دسته موجوداتی بود که برتر از دیگران، اما پایین‌تر از خدایان بود و بنابراین، انسانی الهی بود و به عنوان یک انسان الهی، باید مانند سایر خدایان پرستش شود.
در یهودیت مفهوم خدا در کتاب مقدس عبری به دلیل اینکه وجود خدایان دیگر به ندرت به صراحت انکار می‌شود و حتی بارها به آن اذعان می‌شود به عنوان تک‌خداگزینی در نظر گرفته می‌شود.
مسیحیت در مفهوم تثلیث مدعی است که خدا یکی است، اما با سه تجلی یا شخصیت: خدا، مسیح و روح‌القدس. زمانی که پاگان‌های سابق به مسیحیت گرویدند، مفهوم یهودی خودداری از پرستش خدایان دیگر را نیز پذیرفتند. تفکر تثلیثی شباهت زیادی به طرز تفکر توحید متکثر دارد. تمایز اصلی این است که مسیحیت به عنوان یک دین توحیدی، خود را به سه شخص محدود می‌کند، در حالی که ادیان بدوی دلیلی برای محدود کردن تعداد اشکال ممکن از یک جوهر الهی نداشتند.
گسترش در امپراتوری روم > نرخ میانگین رشد مسیحیت

برت ایرمان نوشته‌است، بر اساس منابع ادبی کهن و سایر شواهد، اعتقاد بر این است که مسیحیت در سال‌های اولیه گسترش سریعی داشته‌است. اگرچه تعیین یک عدد خاص دشوار است اما به نظر می‌رسد که نرخ رشد، حتی اگر متغیر باشد، به‌طور متوسط حدود ۳۵٪ در هر دهه در کل زمان است. یکی از ارزش‌هایی که برای مسیحیان اولیه اهمیت داشت، تقدس زندگی بود. این عقیده تأثیر مستقیم بر نرخ زاد و ولد آنها داشت. مسیحیان اولیه کودک کشی، سقط جنین یا فروش کودکان به بردگی را انجام نمی‌دادند. در آن زمان، رها کردن نوزاد ناخواسته در خارج از خانه یک عمل غیر معمول نبود.
رادنی استارک  دین‌شناس تطبیقی در کتاب فراز مسیحیت: چگونه جنبش مبهم، حاشیه‌ای، عیسی تبدیل به نیروی مذهبی غالب در دنیای غرب در چند قرن شد نوشته‌است مسیحیان اولیه نرخ زاد ولد بالایی داشتند. مسیحیان تأکید می‌کردند که یکی از اهداف اصلی رابطه جنسی، بچه‌دار شدن است؛ بنابراین بچه‌دار شدن یک وظیفه زناشویی بود. در نتیجه، در حالی که نرخ تولد در بین غیرمسیحیان کم بود، نرخ زاد ولد در بین مسیحیان بالا بود. این یکی از دلایلی است که مسیحیت به سرعت رشد کرد. او همچنین خاطرنشان می‌کند که دو اپیدمی بزرگ در سال‌های (طاعون آنتونین (بین سال‌های ۱۶۵ تا ۱۸۰ میلادی) ۱۶۵ و طاعون قبرس ۲۵۱ پس از میلاد وجود داشت که هر بار میلیون‌ها نفر مردند. استارک استدلال می‌کند که مسیحیان به مراتب بهتر از پاگان‌ها با این همه‌گیری‌ها برخورد کردند. در حالی که پاگان‌ها وحشت زده از شهرها فرار کردند، مسیحیان ماندند و به بیماران کمک کردند. هم تهدید به مرگ قریب‌الوقوع در اثر طاعون و هم کوشش تزلزل‌ناپذیر بسیاری از روحانیون مسیحی در مواجهه با همه‌گیری باعث افزایش تعداد گروندگان به مسیحیت شد.
| سال ۳۰ | ۲۰ نفر مسیحی | در هنگام مرگ عیسی |
| --- | --- | --- |
| سال ۶۰ | ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ مسیحی | در هنگام فعالیت پولس |
| سال ۱۰۰ | بین ۷۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ | تمایز بین مسیحیان و یهودیان در ادبیات رومی آشکار می‌شود. |
| سال ۱۵۰ | بین ۳۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰ | هیچ آزاری وجود نداشت. |
| سال ۲۰۰ | بین ۱۴۰۰۰۰ تا ۱۶۰۰۰۰ | هیچ آزاری وجود نداشت. |
| سال ۲۵۰ | بین ۶۰۰۰۰۰ تا ۷۰۰۰۰۰ | زمان اولین آزار و اذیت در زمان دقیانوس |
| سال ۳۰۰ | بین ۲٫۵ تا ۳٫۵ میلیون | مسیحیان به شدت تحت آزار و اذیت قرار می‌گرفتند. |
| سال ۳۱۲ | بین ۳٫۵ تا ۴ میلیون مسیحی | کنستانتین بزرگ به مسیحیت گروید. |
| سال ۴۰۰ | تقریباً ۲۵ میلیون یا ۳۵ میلیون | از تقریباً ۶۰ میلیون جمعیت امپراتوری روم. |