جنگ سی‌ساله
تأثیرات جنگ

مورخان اغلب به «بحران عمومی» در اواسط قرن هفدهم اشاره می‌کنند، دوره ای از درگیری‌های پایدار در مناطقی از چین، جزایر بریتانیا، روسیه تزاری و امپراتوری مقدس روم. در همهٔ این مناطق، جنگ، قحطی و بیماری خسارات شدیدی به مردم محلی وارد کرد. در حالی که جنگ سی ساله قطعاً به عنوان یکی از بدترین اتفاق در میان این رویدادها رتبه‌بندی می‌شود، اما ملی گرایان قرن نوزدهم اغلب تأثیر آن را افزایش داده یا در آمار اغراق می‌کنند تا خطرات آلمان تجزیه شده را نشان دهند. اعدادی مانند تعداد کشته‌ها تا ۱۲ میلیون نفر از جمعیت ۱۸ میلیونی دیگر پذیرفته نمی‌شود، در حالی که ادعای خسارات مادی از سوابق مالیاتی قبل از جنگ فراتر می‌رود.
این درگیری‌ها به عنوان یکی از بزرگ‌ترین فجایع در زمینه پزشکی در طوی تاریخ توصیف شده‌است، البته طبق استانداردهای مدرن، تعداد سربازان درگیر نسبتاً کم بوده‌است. نبردها به‌طور کلی شامل ارتش‌هایی از حدود ۱۳۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ نفر بودند که بزرگ‌ترین آنها در سال ۱۶۳۲، جنگ آلته وسته (Alte Veste)، با مجموع ۷۰۰۰۰ تا ۸۵۰۰۰ نفر نیرو بوده. برآوردها از مجموع نیروهای اعزام شده توسط هر دو طرف در آلمان از میانگین ۸۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ نفر از سال ۱۶۱۸ تا ۱۶۲۶ متغیر است که در سال ۱۶۳۲ به ۲۵۰۰۰۰ نفر می‌رسد و در سال ۱۶۴۸ به کمتر از ۱۶۰۰۰۰ نفر می‌رسد. در عین حال میزان تلفات می‌تواند بسیار بالا باشد، فقط در یک نمونه از روستایی کوچک در سوئد با نام بیگدئو از ۲۳۰ مردی که بین سال‌های ۱۶۲۱ و ۱۶۳۹ بخدمت درآمده بودند، ۲۱۵ نفر کشته یا مفقود شده بودند، در حالی که پنج نفر دیگر معلول به خانه بازگشتند.
تاریخ‌دان بریتانیایی پیتر ویلسون، با جمع‌آوری ارقام نیروهای حاضر در نبردها و محاصره‌های شناخته شده، تعداد کشته‌ها یا مجروحان درگیری‌ها را حدود ۴۵۰۰۰۰ نفر تخمین می‌زند. اگرچه که تحقیقات نشان می‌دهد که بیماری دو تا سه برابر این تعداد کشته یا صدمه جدی وارد کرده، که با این حساب تلفات نظامی بین ۱٫۳ تا ۱٫۸ میلیون نفر بوده‌است. پیتیریم سوروکین حد بالای تلفات نظامی را ۲۰۷۱۰۰۰ نفر محاسبه می‌کند، اگرچه روش‌شناسی او مورد بحث قرار گرفته‌است. به‌طور کلی، مورخان توافق دارند که ابن جنگ یک فاجعه بی‌سابقه بود و اکثریت قریب به اتفاق تلفات، چه نظامی یا غیرنظامی، پس از مداخله سوئد در سال ۱۶۳۰ رخ داد.
بر اساس سوابق محلی به جامانده، تمام عملیات‌های نظامی کمتر از ۳ درصد از مرگ و میر غیرنظامیان را به خود اختصاص داده‌است، اما دلایل اصلی چنین کشتاری؛ گرسنگی (۱۲٪)، طاعون خیارکی (۶۴٪)، تیفوس (۴٪) و دیسانتری (۵٪) است. اگرچه شیوع دنباله دار بیماری‌ها برای چندین دهه قبل از ۱۶۱۸ رایج بوده، اما به دلیل هجوم سربازان از کشورهای خارجی، تغییر مکان مداوم جبهه‌های نبرد و جابجایی جمعیت روستایی به شهرهای شلوغ، به شدت گسترش بیماری‌ها را تسریع کرد. این موضوع به آلمان محدود نمی‌شد. بیماری‌های حمل شده توسط سربازان فرانسوی و امپراتوری ظاهراً جرقه طاعون ایتالیایی را زده، که «بدترین بحران مرگ و میر در ایتالیا را در عصر جدید اولیه» رقم زد،  طاعونی که منجر به مرگ حدود ۲۸۰۰۰۰ (یا با برآوردهای بالاتر حدود ۱ میلیون) نفر شد. برداشت ضعیف محصولات کشاورزی در سراسر دهه ۱۶۳۰ و غارت مکرر همان مناطق منجر به قحطی گسترده شد. معاصران ثبت کرده‌اند که مردم علف می‌خورند یا حتی آنقدر ضعیف شده‌اند که حتی توان دریافت صدقه را نیز ندارند، در حالی که شواهدی از آدم‌خواری نیز پیدا شده‌است.
دریافت امروزی ما این است که جمعیت امپراتوری روم مقدس از ۱۸ تا ۲۰ میلیون نفر در سال ۱۶۰۰ به ۱۱ تا ۱۳ میلیون نفر در سال ۱۶۵۰ کاهش یافت و تا سال ۱۷۵۰ به سطح قبل از جنگ بازنگشت. به نظر می‌رسد نزدیک به ۵۰ درصد از این مرگ و میرها در طول دوره اول مداخله سوئد از ۱۶۳۰ تا ۱۶۳۵ اتفاق افتاده‌است. نرخ بالای مرگ و میر در مقایسه با جنگ‌های سه پادشاهی در بریتانیا ممکن است تا حدی به دلیل اتکای همه طرف‌ها به مزدوران خارجی باشد؛ مزدورهایی که اغلب دستمزدی دریافت نمی‌کردند و صرفاً برای زندگی در زمین‌های مرد نظرشان مبارزه می‌کردند . فقدان احساس «جامعه مشترک» به جنایاتی مانند ویرانی ماگدبورگ منجر شد و همین خود تعداد زیادی از مهاجران را ایجاد کرد که به شدت مستعد بیماری بودند. در حالی که مهاجرت کردن در کوتاه مدت جان انسان‌ها را نجات داد، در دراز مدت اغلب نتایج فاجعه باری به همراه داشت.
در سال ۱۹۴۰، گونتر فرانتس مورخ آلمانی، تجزیه و تحلیل مفصلی از داده‌های منطقه‌ای از سراسر آلمان را منتشر کرد که دوره ۱۶۱۸ تا ۱۶۴۸ را پوشش می‌داد. تحلیل‌های او نشان می‌داد که «از جمعیت روستایی حدود ۴۰ درصد قربانی جنگ و بیماری‌های همه‌گیر شدند. و از جمعیت شهرها،...۳۳ درصد». این ارقام می‌توانند گمراه کننده باشند، زیرا فرانتس کاهش مطلق جمعیت قبل و بعد از جنگ، یا «تلفات کلی جمعیتی» را محاسبه کرده‌است. اما او عوامل غیرمرتبط با مرگ یا بیماری، مانند مهاجرت دائمی به مناطق خارج از امپراتوری یا نرخ زاد و ولد کمتر، که از تأثیرات جنگ‌های طولانی است را محاسبه نکرده‌است. همچنین هر منطقه آمار مختص به خود را دارد؛ برای مثال برخی از مناطق در شمال غربی آلمان پس از ۱۶۳۰ نسبتاً آرام بودند و تقریباً هیچ کاهش جمعیتی را تجربه نکردند، در حالی که مناطق مکلنبورگ، پومرانی و دوک‌نشین وورتمبرگ نزدیک به ۵۰٪ کاهش جمعیت داشتند.