معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران
شرکت‌ها > راه‌آهن شهری تهران حومه (مترو)

شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه که از آن به عنوان «مترو» یاد می‌شود؛ مسئولیت ایجاد زیر ساخت‌های حمل و نقل ریلی، تجهیز ناوگان قطار شهری و تهیه واگن‌های قطار را به عهده دارد. هر یک از این وظایف بر عهده یکی از نهادهای زیر مجموعه این شرکت گذاشته شده‌است.
همچنین ببینید: متروی تهران
از شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه به عنوان شرکت مادر یاد می‌شود؛ این شرکت زیر نظر هیئت مدیره و به ریاست مدیرعامل فعالیت می‌کند. شرکت‌های واگن سازی مترو، مجتمع‌های ایستگاهی مترو و بهره‌برداری مترو زیر مجموعه آن است که در ادامه به معرفی آن‌ها خواهیم پرداخت. از دیگر بخش‌های وابسته به این شرکت می‌توان اشاره کرد به «امور قراردادها»، «دفتر برنامه‌ریزی و مدیریت پروژه»، «مدیریت سرمایه‌گذاری و بازرسی» اشاره کرد. هر یک از خطوط مترو زیر نظر یک مجری فعالیت می‌کند و دو بخش «فنی و مهندسی» و «مالی و اداری» از معاونت‌های این نهاد هستند.
سابقه حمل و نقل ریلی دورن‌شهری در پایتخت ایران به سال‌های حکمرانی ناصرالدین شاه بازمی‌گردد. ناصرالدین‌شاه متأثر از سفر به اروپا در سال ۱۲۶۷ شمسی و رویت واگن‌های درون‌شهری بر آن شد، پدیده نوظهور حمل و نقل ریلی را وارد ایران کند که منجر به عقد قرار داد با شرکت بلژیکی و وارد کردن تعدادی ریل و واگن شد. این ریل از دوازه شهر ری تا باغشاه (میدان حر امروزی) کشیده شده بود. اما به‌طور مشخص نخستین مطالعات تأسیس «مترو تهران» به دوره پهلوی دوم و اواخر دهه چهل خورشیدی بازمی‌گردد. سال ۱۳۴۷ در اولین سند جامع شهری تهران مسئله حمل و نقل ریلی دیده شده بود. سال ۱۳۵۰ مطالعه وضعیت حمل و نقل درون‌شهری به شرکت فرانسوی سپرده شد. مطالعات انجام شده سه سال بعد مورخ ۱۳۵۳ به نتیجه رسید و پیشنهاد احداث هفت خط مترو به طول یکصد و چهل و هفت کیلومتر ارائه شد. اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۴، لایحه تأسیس شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه از طرف دولت وقت به مجلس ارائه شد و مورد تصویب مجلس شورای ملی و مجلس سنا قرار گرفت. وقوع انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق عملاً پیگیری تأسیس مترو تهران را برای بیش از یک دهه به تعویق انداخت. علاوه بر مطالعات مقدماتی و تصویب ضرورت متروی تهران در دوره پهلوی دوم بخشی از فعالیت‌های اجرایی حداقلی هم انجام شد که در نهایت خروجی فعالیت‌های اجرایی در فاصله سال‌های ۱۳۵۶ تا ۱۳۶۰ با نظارت مهندسین مشاور فرانسوی به ایجاد حدود ۲۳۰۰ متر تونل و بخشی از سازه ۳ ایستگاه حدفاصل بزرگراه شهید حقانی و خیابان شهید بهشتی منجر شد. پس از وقفه یاد شده در نهایت سال ۱۳۶۵ کار احداث مترو تهران بر مبنای طرح تدوین شده در دوره پهلوی آغاز شد؛ دو خط مترو درون‌شهری یک خط مترو بین شهری به سمت کرج با طول نود کیلومتر بالغ بر ۵۳ ایستگاه در سال ۱۳۸۶ به بهره‌برداری و نتیجه رسید. مستند به گزارش‌هایی تأسیس خط متروی ۵ تهران با افتتاح مترو بین تهران - کرج در شانزدهم اسفندماه ۱۳۷۷ آغاز شد. متروی تهران و حومه تا سال ۱۴۰۱ بالغ بر ۱۴۳ ایستگاه فعال دارد. از ابتدای بهره‌برداری تا پایان سال ۱۴۰۰، ۱۰ میلیارد و ۱۸۷ میلیون و ۶۳۲ هزارو ۸۳۰ سفر با آن انجام شده‌است.
| سال | اقدامات |
| --- | --- |
دهه پنجاه: ۱۳۵۰- مطالعات تأسیس مترو تهران توسط شرکت‌های سوفرتو  ۱۳۵۳- تدوین گزارش نهایی پیشنهاد تأسیس ۱۴۷ کیلومتر مترو  ۱۳۵۴- تصویب قانون تأسیس شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه در مجلس‌های شورای ملی و سنا   ۱۳۵۶- شروع عملیات اجرایی قطعه یک از خط ۱ مترو   ۱۳۵۸- احداث ۲۳۰۰ تونل و بخشی از سازه ۳ ایستگاه
دهه شصت: ۱۳۶۰- توقف کامل طرح به تصویب هیئت وزیران وقت   ۱۳۶۳- تأکید هاشمی رفسنجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی به از سرگیری فعالیت مترو در خطبه نماز جمعه  ۱۳۶۴- ابلاغ مصوبه اجرای طرح مترو به وزارت کشور  ۱۳۶۶- آغاز فعالیت مجدد احداث راه‌آهن شهری تهران و حومه برای احداث دو خط درون‌شهری شمالی – جنوبی و شرقی – غربی و خط برون‌شهری تا گلشهر کرج
دهه هفتاد: ۱۳۷۴عقد قرارداد خرید تجهیزات ثابت و متحرک خطوط ۱، ۲ و ۵   ۱۳۷۷ بهره‌برداری از ایستگاه‌های تهران (صادقیه)، وردآورد و کرج در خط ۵ (۱۶ اسفند)  ۱۳۷۸ افتتاح ایستگاه‌های طرشت، دانشگاه شریف، شادمان (نام قبلی آزادی)، نواب صفوی، میدان حر، حسن‌آباد و امام خمینی (توپخانه) در خط ۲ (۳ اسفند)  ۱۳۷۹- افتتاح ایستگاه دانشگاه امام علی (نام پیشین مجلس) در خط ۲ (۱ اسفند)
نیمه اول دهه هشتاد: ۱۳۸۰- بهره‌برداری از ایستگاه‌های سعدی، پانزده خرداد، خیام، محمدیه (نام پیشین مولوی)، شوش، پایانه جنوب، شهید بخارایی (نام پیشین خزانه) و علی‌آباد، دروازه دولت در خط ۱ (۶ تا ۳۱ شهریور)، شهید حقانی، مصلی، شهید بهشتی، شهید مفتح، شهدای هفتم تیر و طالقانی در خط ۱ (۲۷ اسفند)  ۱۳۸۱- بهره‌برداری از ایستگاه‌های جوانمرد قصاب، شهر ری و آرمگاه خمینی در خط ۱ (۱ آبان تا ۱ اسفند)   ۱۳۸۲- افتتاح ایستگاه‌های ملت و بهارستان در خط ۲ (۲۶ اسفند)  ۱۳۸۳- افتتاح ایستگاه‌های ایران خودرو، گلشهر در خط ۵ (۱ اسفند) و ایجاد سامانه فروش و کنترل خودکار بلیت در ایستگاه‌های خطوط (۱٬۲و۵)  ۱۳۸۴- افتتاح ایستگاه‌های چیتگر در خط ۵ (۱ خرداد)، پالایشگاه (نام قبلی باقر شهر) در خط ۱ (۱ تیر)، سرسبز و دانشگاه علم و صنعت در خط ۲ (۱ اسفند) ۱۳۸۵- بهره‌برداری از ایستگاه دروازه شمیران، شهید مدنی، سبلان، فدک، جانبازان (نام پیشین گلبرگ) و امام حسین در خط ۲ (۱ تیر تا ۱ آذر)، اتمسفر در خط ۵ (۱ آبان) و تأسیس شرکت بهره‌برداری راه‌آهن شهری تهران و حومه (۱۸ مهر)
نیمه دوم دهه هشتاد: ۱۳۸۶- افتتاح ایستگاه‌های ارم سبز در خط ۵ (۱ شهریور)، شاهد - باقرشهر و شهید همت در خط ۱ (۱۸ آذر تا ۵ دی)، شهید باقری و تهرانپارس در خط ۲ (۲۶ فروردین)، فردوسی، دروازه دولت، دروازه شمیران در خط ۴ (۳۱ فروردین)، میدان شهدا در خط ۴ (۲۶ اسفند)، گرمدره در خط ۵ (۱۰ اسفند) ۱۳۸۸-افتتاح ایستگاه‌های قلهک، دکترشریعتی و میرداماد در خط ۱ (۲۸ اردیبهشت)، میدان انقلاب اسلامی خط ۴ (۹ خرداد)، قیطریه در خط ۱ (۲۰ آذر) راه اندازی سامانه اطلاع‌رسانی مسافران (PIS) ۱۳۸۹- افتتاح ایستگاه‌های فرهنگسرا در خط ۲ (۱ فروردین)، شهید صدر در خط ۱ (۱۸ تیر)، محمد شهر، ایستگاه ورزشگاه آزادی در خط ۵ (۱ مهر تا ۱ آبان)، شهید کلاهدوز، تئاتر شهر (نام قبلی ولیعصر)، نبرد، میدان آزادی و توحید در خط ۴ (۳ مهر تا ۱۸ بهمن)
نیمه اول دهه نود: ۱۳۹۰- افتتاح ایستگاه‌های حبیب‌الله، ابن‌سینا، استاد معین، پیروزی در خط ۴ (۱۹ اردیبهشت تا ۱۸ دی)، کهریزک، تجریش، در خط ۱ (۲۹ تیر تا ۱۸ بهمن)   ۱۳۹۱- افتتاح ایستگاه‌های نیرو هوایی، ارم سبز، اکباتان در خط ۴ (۲۷ خرداد ۱ مرداد)، شهید بهشتی و تئاتر شهر در خط ۳ (۲۷ آذر)  ۱۳۹۲- افتتاح ایستگاه شادمان در خط ۴ (۱۱ خرداد) ۱۳۹۳- افتتاح ایستگاه‌های آزادگان، زمزم (نام پیشین قلعه مرغی)، جوادیه، راه‌آهن و منیریه، شریعتی، میدان جهاد (نام پیشین دکتر فاطمی) در خط ۳  ۱۳۹۴- افتتاح ایستگاه‌های میدان ولیعصر، عبدل‌آباد، قائم، زین‌الدین، نوبنیاد، نعمت‌آباد، میرزای شیرازی در خط ۳ (۲۸ اردیبهشت تا ۲۱ بهمن)، بهره‌برداری از ایستگاه تقاطعی بیمه، پایانه ۱ و ۲ فرودگاه مهرآباد، پایانه ۴و ۶ فرودگاه مهرآباد در خط ۴ (۲۵ اسفند)  ۱۳۹۵- افتتاح ایستگاه‌های نمایشگاه شهر آفتاب (۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵)، خواجه عبدالله انصاری، سهروردی، شهید قدوسی، صیاد شیرازی، حسین‌آباد، هروی در خط ۳ (۱۴ اردیبهشت تا ۱۶ بهمن)
نیمه دوم دهه نود: ۱۳۹۶- افتتاح ایستگاه‌های بریانک، کمیل، نواب صفوی، و میدان صنعت، دانشگاه تربیت مدرس، رودکی در خط ۷ (۲۰ خرداد تا ۳ مهر)، محلاتی در خط ۳ (۲۷ خرداد)، فرودگاه خمینی (۱۶ مرداد)   ۱۳۹۷- بهره‌برداری از مهدیه در خط ۳ و ۷ (۲۳ تیر) هلال احمر (۲۵ اسفند)  ۱۳۹۸- بازگشایی بخش جنوبی خط ۶ ایستگاه‌های دولت‌آباد، بعثت و ایستگاه تقاطعی میدان شهدا در خط ۶ و ۴ (۱۸ فروردین)، افتتاح ایستگاه‌های بسیج و میدان محمدیه در خط ۷ (۲۸ مرداد)، ایستگاه تقاطعی امام حسین در خط ۲ و ۶ (۶ مهر)، افتتاح ایستگاه مولوی در خط ۷ (۲ دی) و  کیان‌شهر در خط ۶ (۲۸ بهمن) ۱۳۹۹- افتتاح ایستگاه‌های قاسم سلیمانی در خط هشتگرد (۳۱ اردیبهشت)، برج میلاد، میدان قیام، چهلتن دولاب، آهنگ در خط ۷ (۲۷ آذر تا ۲۶ اسفند)، امیرکبیر، یادگار امام، شهید ستاری، اشرفی اصفهانی، ایستگاه تقاطعی دانشگاه تربیت مدرس در خط ۶ (۲۷ آذر تا ۲۶ اسفند)
۱۴۰۰ به بعد: ۱۴۰۰- افتتاح ایستگاه‌های مرزداران، شهرک آزمایش، شهید رضایی در خط ۶ (۲۵ اردیبهشت تا ۱۹ مهر)، اقدسیه در خط ۳ (۲۵ اردیبهشت) مدافعان سلامت، ورودی دوم ایستگاه برج میلاد تهران در خط ۷، ایستگاه تقاطعی توحید، بوستان گفتگو (۲۷ خرداد تا ۲۸ اسفند)  ۱۴۰۱- افتتاح ورودی جنوبی ایستگاه یادگار امام در خط ۶ (۷ اردیبهشت)