فهرست ژانرها
ژانرهای ادبی > علمی تخیلی

مقالهٔ اصلی: علمی-تخیلی
داستان علمی تخیلی شبیه به فانتزی است، با این تفاوت که داستان‌های این ژانر از درک علمی برای توضیح جهانی که در آن رخ می‌دهد استفاده می‌کنند. عموماً شامل تأثیرات یا پیامدهای احتمالی رایانه‌ها یا ماشین‌ها می‌شود، یا بر این موضوعات متمرکز است. سفر در فضا، زمان یا جهان‌های موازی؛ اشکال حیات فرازمینی؛ مهندسی ژنتیک؛ یا موارد دیگر از این قبیل علم یا فناوری مورد استفاده ممکن است در این داستان‌ها مطرح شود.
داستان‌های آخرالزمانی و پساآخرالزمانی: مربوط به پایان تمدن که یا از راه جنگ هسته‌ای، یا از راه بیماری، یا برخی فاجعه‌های عمومی دیگر اتفاق می‌افتند. داستان‌های پساآخرالزمانی در یک جهان یا تمدن پس از چنین فاجعه‌ای اتفاق می‌افتد. چارچوب زمانی ممکن است بلافاصله پس از فاجعه باشد، با تمرکز بر زحمات یا روان‌شناسی بازماندگان. اغلب شامل این موضوع است که وجود تمدن قبل از فاجعه فراموش شده‌است (یا اسطوره‌سازی شده‌است). داستان‌های پساآخرالزمانی اغلب در دنیایی کشاورزی و آینده‌ای غیرفناوری یا دنیایی اتفاق می‌افتند که تنها عناصر پراکنده فناوری در آن باقی مانده‌است. درجه قابل‌توجهی از ابهام بین این شکل از داستان‌های علمی تخیلی و داستان‌های تخیلی که به آرمان‌شهرهای دروغین یا جوامع ویران‌شهر می‌پردازد وجود دارد.
داستان‌های علمی تخیلی سخت: داستان‌هایی که عناصر علمی آن‌ها به‌طور منطقی با جزئیات تحقیق‌شده و با توجه به دانش و فناوری فعلی نسبتاً قابل قبول در نظر گرفته می‌شوند. برای مثال می‌توان به پارک ژوراسیک (۱۹۹۰) و شکار (۲۰۰۲) اشاره کرد.
داستان‌های علمی تخیلی نرم: داستان‌هایی که در آن علم درگیر جزئیات نیست و بیشتر به تعاملات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می‌پردازد.
کمدی علمی تخیلی: از قراردادهای این ژانر برای جلوه‌های کمیک استفاده می‌کند.
نظامی‌گری علمی تخیلی: افزودن عناصر علمی تخیلی به یک داستان تخیلی نظامی است. این داستان‌ها از نگاه نظامی یا شخصیت اصلی که سرباز ارتش است روایت می‌شود. معمولاً شامل فناوری بسیار برتر از امروز است. (برخی از داستان‌های علمی تخیلی نظامی در زیرژانر «علمی تخیلی سخت» نیز قرار می‌گیرند)
علمی تخیلی فمینیستی: تمایل به پرداختن به نقش زنان در جامعه. این پرسش در مورد مسائل اجتماعی مانند چگونگی ساختن نقش‌های جنسیتی توسط جامعه، نقش بازتولید در تعریف جنسیت و قدرت سیاسی، اقتصادی و شخصی نابرابر زن و مرد می‌پرسد. برخی از برجسته‌ترین آثار علمی تخیلی فمینیستی این مضامین را با استفاده از آرمان‌شهرها برای کاوش در جامعه‌ای که در آن تفاوت‌های جنسیتی یا عدم تعادل قدرت جنسیتی وجود ندارد، یا ویران‌شهرها برای کشف جهان‌هایی که در آن نابرابری‌های جنسیتی تشدید می‌شود، به‌تصویر کشیده‌اند و بدین ترتیب نیاز به کار فمینیستی را نشان می‌دهند.
علمی تخیلی لیبرترین: بر سیاست و نظم اجتماعی که مستلزم فلسفه‌های لیبرترین است و بر فردگرایی تمرکز دارد. به‌عنوان یک ژانر در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ رشد کرد، زمانی که موضوعات علمی تخیلی در مجلات هم‌زمان با فاشیسم و کمونیسم به اوج خود می‍رسیدند. درحالی‌که این محیط باعث پیدایش رمان‌های دیستوپیایی مانند نوزده هشتاد و چهار جرج اورول شد، اما این تأثیر موجب گمانه‌زنی‌هایی دربارهٔ جوامع (یا گروه‌های فرعی) می‌شود که در تقابل مستقیم با توتالیتاریسم ایجاد می‌شوند.
داستان‌های علمی-اجتماعی: کمتر به پیشینه علمی و بیشتر به گمانه‌زنی‌های جامعه‌شناختی در مورد جامعه انسانی توجه می‌کند. به عبارت دیگر، «[درباره] انسان‌شناسی بحث می‌کند»، و در مورد رفتار و کنش‌های انسانی حدس می‌زند. کاوش در جوامع تخیلی یکی از جالب‌ترین جنبه‌های داستان علمی تخیلی است که به آن امکان می‌دهد تا کارکردهای پیش‌بینی‌کننده و پیشگیرانه انجام دهد؛ جهان معاصر را نقد کند و راه‌حل‌هایی ارائه کند. جوامع جایگزین را به‌تصویر بکشد و پیامدهای اصول اخلاقی را بررسی کند.
اپرای فضایی: داستانی که با گستردگی سفرهای فضایی مشخص می‌شود و با مدت زمانی که قهرمان‌های داستان در یک سبک زندگی فعال و فضایی سپری می‌کنند متمایز می‌شود.
وسترن علمی تخیلی: داستان‌هایی که در آن عناصر علمی تخیلی در فضایی غربی معرفی می‌شوند. این مکمل «وسترن فضایی» است که عناصر غربی را به فضای بیرون منتقل می‌کند.
رمانتیک سیاره‌ای: بخش عمده‌ای از اکشن شامل ماجراجویی در یک یا چند سیاره بیگانه عجیب و غریب است که با زمینه‌های فیزیکی و فرهنگی متمایز مشخص می‌شود. برخی از عاشقانه‌های سیاره‌ای در پس‌زمینه فرهنگ آینده اتفاق می‌افتد که در آن سفر بین دنیاها با سفینه فضایی امری عادی است.
وسترن فضایی: مضامین ژانر آمریکایی-وسترن را به پس‌زمینه‌ای از مرزهای فضایی آینده‌نگر منتقل می‌کند. این مکمل «وسترن علمی تخیلی» است که مضامین علمی تخیلی را به یک محیط وسترن آمریکایی منتقل می‌کند.