stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اردبیل
موزه های اردبیل

به دلیل قدمت تاریخی و فرهنگی اردبیل موزه های متنوعی در این شهر دایر شده است که از آن به شهر موزه ها تعبیر می شود.
موزه باستان شناسی اردبیل
موزه تاریخ طبیعی اردبیل
موزه تاریخ علوم اردبیل
موزه چینی‌خانه
موزه سنگ و کتابخانه تخصصی بقعه شیخ صفی اردبیلی
موزه شیخ صفی الدین اردبیلی
موزه صنایع دستی اردبیل
موزه عمارت شهرداری اردبیل
موزه مردم‌شناسی اردبیل
موزه مفاخر اردبیل
موزه باستان شناسی مشگین شهر
موزه خلخال
عمارت صارم السلطنه نمین
موزه مردم شناسی سرعین
صنایع دستی اردبیل

اردبیل به واسطه داشتن تاریخ کهن در ادوار مختلف و تکامل در این دوره‌ها صنایع دستی مختلفی را در جهت نیاز به ان به تکامل رسانده و به جوامع مختلف معرفی و صادر نموده‌است. به وضوح می‌توان اوج این شکوه را در دوره صفویه جستجو نمود که بایستی این شکوه را به نام مکتب اردبیل ثبت نمود.
پوشش سنتی بانوان روستای گردشگری لرد در بخش شاهرود شهرستان خلخال
گلیم مشهور عنبران
فرش بافی با قدمت دیرینه در اردبیل
گلیم مشهور عنبران
قالی بافی در اردبیل
آبگینه
بافته و نساجی سنتی
رودوزی‌های سنتی
سفال و سرامیک سنتی
صنایع دستی تلفیقی
صنایع دستی چرمی
صنایع دستی چوبی و حصیری
صنایع دستی سنگی
نمد مالی
ملیله کاری
گلیم بافی
ورنی (گلیم)
چرم اردبیل
معرق (نمین)
جاجیم (خلخال)
مرصع چوب (خلخال)
معرق چوب (خلخال)
گلیم عنبران
ساز سنتی اردبیل
گلیم بافی
فهرست ثبت شده میراث ناملموس اردبیل

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| شماره ثبت | نام اثر | تاریخ ثبت | استان |  |
| ۷ | اذان مؤذن‌زاده اردبیلی (الف ب ج) | ۳۰/۶/۸۷ | اردبیل |  |
| ۳۲ | کوچ عشایر ایل شاهسوند (د ج) | ۲۸/۲/۸۸ | اردبیل |  |
| ۱۷۰ | مراسم عزاداری مردم دارالارشاد اردبیل در محرم با تأکید بر تشت گذاری | ۱۸/۱۱/۸۹ | اردبیل |  |
| ۲۵۹ | آیین‌های ازدواج در اردبیل | ۲۸/۰۸/ ۱۳۹۰ | اردبیل |  |
| ۲۸۹ | مهارت پخت نان در اردبیل | ۲۸/۰۸/ ۱۳۹۰ | اردبیل |  |
| ۳۱۸ | طب سنتی در اردبیل | ۲۸/۰۸/ ۱۳۹۰ | اردبیل |  |
| ۳۴۳ | مهارت دوخت پوشاک سنتی در اردبیل | ۲۸/۰۸/ ۱۳۹۰ | اردبیل |  |
| ۳۶۴ | موسیقی سنتی در اردبیل | ۲۸/۰۸/ ۱۳۹۰ | اردبیل |  |
| ۳۹۰ | میراث معنوی رغایب | ۵/۱۰/۱۳۹۰ | اردبیل |  |
| ۴۷۹ | جاجیم بافی اردبیل | ۲۰/۶/۹۱ | اردبیل |  |
| ۴۸۰ | حلوا سیاه | ۲۰/۶/۹۱ | اردبیل |  |
| ۴۸۱ | چاروق دوزی | ۲۰/۶/۹۱ | اردبیل |  |
| ۵۹۲ | مراسم خاکسپاری شهدای کربلا در خلخال |  | اردبیل |  |
| ۵۹۳ | آئین شمع‌گذاری در اردبیل (آئین شمع پایلاماخ در اردبیل) |  | اردبیل |  |
| ۵۹۴ | مراسم مذهبی شاخسی واخسی در نیر |  | اردبیل |  |
| ۵۹۵ | مراسم عزاداری مسلم بن عقیل آغاز ماه محرم در اردبیل |  | اردبیل |  |
| ۵۹۶ | عزاداری ایل شاهسون در ماه محرم |  | اردبیل |  |
| ۵۹۷ | عزاداری عاشورایی در بازار اردبیل |  | اردبیل |  |
| ۷۵۱ | تکنیک و مهارت زین سازی اردبیل | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۲ | مهارت و فن فرش بافی اردبیل | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۳ | مهارت نمکدان بافی عشایری اردبیل | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۴ | مهارت نواربافی عشایر اردبیل | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۵ | داستان سارای (ادبیات شفاهی آذربایجان) | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۶ | مهارت و فن رشته شالبافی خلخال | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۷ | مهارت و فن خورجین بافی در اردبیل | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۸ | مهارت چپغ بافی ایل شاهسون | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۵۹ | مهارت نمدمالی اردبیل | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل |  |
| ۷۶۰ | مهارت دوخت پوشاک محلی استان اردبیل | ۴/۱۱/۱۹۹۱ | اردبیل | ملی |
اردبیل

ثبت جهانی  ۱۰ طرح فرش اردبیل به نامهای گلستان، سوماق نقشه، ستاره نقشه، شمسیر نقشه، شیخ ممد نقشه، قیچی نقشه، کناره کله قوچ، شیروان نقشه، ماهی میراشرف، یروتچی نقشه، ماهی پیرمادر، سینی نقشه، افشان نقشه، تک گل نقشه، بویک بوته .
نشان بین‌المللی مالکیت فکری وایپو برای طرح گلیم
نشان بین‌المللی مالکیت فکری وایپو برای طرح ورنی
نشان بین‌المللی مالکیت فکری وایپو برای طرح جاجیم
ثبت ملی ۱۳ غذای سنتی اردبیل
ثبت اذان رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی، در فهرست میراث معنوی کشور
ثبت جهانی عسل سبلان اردبیل اردبیل
ثبت سرشیر اردبیل و عسل سبلان اردبیل در فهرست آثار ناملموس کشور
ثبت ملی شیوه مداحی سلیم مؤذن‌زاده اردبیلی در فهرست آثار ناملموس کشور به شماره ۱۸۳۰
ثبت مراسم قاراقا در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت مراسم گلین چیخدی در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت بازی بومی-محلی چلینگ آغاجی در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت بازی بومی-محلی قئیش گوتدی در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت مراسم یاشیل سفره (سفره نذری) در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت شکلات قره شیقالات در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت شکلات رسته در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت غذای خشیل در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت پیش غذای آش دوغ اردبیل (آیران آشی) در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت آش اوماج آشی در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت ملی آئین تکم گردانی اردبیل در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت ۹ اثر منقول بایداق (بیرق) مسجد اونچی میدان، بایداق شماره یک مسجد تاوار، قوشا بایداق مسجد تاوار و بایداق‌های شماره یک تا ۶ مسجد عالی‌قاپو در فهرست آثار ملی کشور
ثبت ملی آبگرم یئددی بولوگ سردابه در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی  جشنواره عسل سبلان و جشنواره گیلاس برای شهرستان اردبیل، در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی  دریاچه شورابیل  شهرستان اردبیل، در فهرست آثار ملی ایران
مشگین شهر

چهار اثر طبیعی شامل منطقه فسیلی دره تنگ (مشگین‌شهر) و سه درخت کهنسال گردو در روستای هدف گردشگری اونار در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی جنگل حاتم مشه‌سی مشگین‌شهر در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی جنگل حاتم (جنگل حتم) مشگین‌شهر در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی جنگل انزان (انزان مشئه سی) مشگین‌شهر در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی جشنواره های  فرهنگی ورزشی عشایر، جشنواره نان و برکت، جشنواره زمستان بیدار و جشنواره سیب و انگور مشگین‌شهر در فهرست آثار ملی ایران
خلخال

ثبت ملی رویشگاه درختان بنه کهنسال روستای منامین واقع در بخش خورش رستم شهرستان خلخال در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی درخت کهنسال قره‌آغاج خلخال در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی درخت کهنسال گردو بال اوغلان در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی درخت کهنسال گردو یوزه ریشه در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی درخت کهنسال آزاد سه غدار در فهرست آثار ملی ایران
ثبت مراسم خدیر نبی  در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت ملی  درخت گردوی کهنسال روستای گیلوان خلخال  شهرستان خلخال، در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی  درختان کهنسال ارس شیندیرلی پیر روستای کزج شهرستان خلخال  شهرستان خلخال، در فهرست آثار ملی ایران
منطقه مغان

ثبت ملی عروسک گلین‌بالا (کودک عروسکی) عشایر دشت مغان در فهرست آثار ملی ایران
بیله سوار

ثبت ملی پخت ساج ایچی عشایر شاهسون در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی جشنواره بین‌المللی کوچ عشایر شاهسون مغان برای شهرستان بیله‌سوار در فهرست آثار ملی ایران
ثبت قورما؛ شیوه نگهداری گوشت در عشایر شاهسون مغان در فهرست میراث ناملموس کشور
شهرستان گرمی

ثبت ملی شوله‌لر دره‌سی شهرستان گرمی در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی  جشنواره الله لاما برای شهرستان گرمی، در فهرست آثار ملی ایران
اصلاندوز

اصلاندوز شهر ملی ورنی
فیروزآباد

ثبت ملی پل فیروز آباد به عنوان اثر معماری-صنعتی
عنبران

عنبران شهر ملی گلیم
نیر

ثبت ملی تپه اژدها گولی در ۲ کیلومتری جنوب شرق شهر نیر در اردبیل در حوالی روستای سقزچی در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی آبگرم قینرجه نیر در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی جشنواره آش و غذاهای سنتی و جشنواره آیین ملی چشمه باشی با نام جشنواره نو اوستی شهرستان نیر در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی آختاچی قالاسی،بند آب آختاچی،کهریز یئری،اوچ تپه،کور بولاغ،مچیت یئری،سئوگی بولاغی،جیده‌قیه‌سی شهرستان نیر در فهرست میراث میراث غیرمنقول کشور در تا ریخ ۲۰ بهمن ۱۴۰۲
شهرستان کوثر

ثبت ملی مهارت ساخت بارداق شهرستان کوثر در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی  جشنواره چومچه خاتون و جشنواره هیوا برای شهرستان کوثر، در فهرست آثار ملی ایران
ثبت مراسم چومچه خاتین در فهرست میراث ناملموس کشور
ثبت آش گیلدیگ آشی در فهرست میراث ناملموس کشور
نمین

ثبت ملی مهارت پخت سوتدی پلو، مهارت پخت شیرینی چگوری، مهارت پخت چیغیرتما، مهارت پخت شیرینی مشکوفی و مهارت پخت باسدیرما پلو شهرستان نمین در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی جنگل فندقلو در فهرست آثار ملی ایران
ثبت ملی   جشنواره گل‌های بابونه برای شهرستان نمین، در فهرست آثار ملی ایران
هشتجین

ثبت ملی جشنواره انار روستای نمهیل بخش خورش رستم شهرستان هشجین به دلیل تنوع و فراوانی انار به ثبت ملی رسید.
ره‌آورد > ثبت ملی غذاهای اردبیل

در مرداد ۱۳۹۸ غذاهای سنتی اردبیل کته نان با سبزیجات، پیچاق قیمه، قره حالوا، قیماق، هدیک آشی، فطیر مشگین‌شهر، قوروت و شیرینی سه گوش اردبیل به عنوان میراث ناملموس کشور به ثبت رسید. همچنین پرونده ثبت ملی مهارت تهیه نخود قورماسی، باسدیرما پلو، خشیل موران، قره شیقالات، ایمام آشی با تکمیل مدارک در دست ثبت می‌باشد.
ره‌آورد > غذاهای سنتی

از غذاهای سنتی اردبیل می‌توان به آش دوغ اردبیل یا آیران آشی ، یرآلما کبابی، کباب شیشلیک، آلبالو پلو، خورشت لپه و اوماج آشی و سوتلی آش و یارما آشی و بزباش و پیچاق قیمه و تاس کباب و ترح پلو، دومه کباب، باستیرما پلو، ترشی‌قرمه، چیغیرتما، حلوای سیاه یا‌ قره حلوا ، حلوای زرد، حلوای زنجبیل، خشیل، خورش قاتق، ساج‌ایچی، قرمه‌سبزی، قویماق، قیساوا، قیقاناق، کوفته، لونگی و حـّرا اشاره کرد.
آش دوغ اردبیل (آیران آشی) مهم‌ترین غذای سنتی اردبیل است و به‌عنوان غذای سنتی جهانی شناخته شده‌است.
ره‌آورد > سوغات

از مهم‌ترین سوغات اردبیل می‌توان عسل سبلان اردبیل ثبت جهانی در مالکیت فکری WIPO ، آب‌نبات، تخمهٔ آفتاب‌گردان، حلوای سیاه، سرشیر، شیرینی‌های محلی، شکلات رسته و عصارهٔ گل‌های سبلان، لبنیات اعم از شیر، ماست، دوغ، پنیر، کره محلی و نان فطیر لرد را نام برد.
حلوای سیاه اردبیل، معجونی است که از جوانهٔ گندم و کرهٔ طبیعی تهیه می‌شود و بسیار مقوی و نیروزا می‌باشد.
قرقاول نماد حیات وحش اردبیل

به دلیل تنوع زیستی اردبیل و مجاورت با کوه ساوالان (سبلان) و زیستگاه مناسب برای قرقاول،این حیوان به عنوان نماد اردبیل معرفی گردیده است.
اردبیل پایتخت کشورهای عضو اکو در سال ۲۰۲۳

در سال ۱۳۹۸ اردبیل از بین شهرهای عضو اکو، به عنوان پایتخت کشورهای عضو اکو در سال ۲۰۲۳ انتخاب گردید. این رویداد در معرفی ظرفیت‌های گردشگری و توریستی به عنوان موتور محرک اقتصادی امری مهم تلقی می‌شود.
هفتهٔ اردبیل

در هشتصد و بیست و پنجمین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی که به ریاست روحانی برگزار شد روز ۴ مرداد به نام روز بزرگداشت شیخ صفی الدین اردبیلی سالروز استقرار سلسله صفویه در ایران و نقش این سلسله در گسترش مذهب تشیع و تشکیل ایران یکپارچه بود به نام روز بزرگداشت شیخ صفی الدین اردبیلی تعیین و ثبت آن در تقویم رسمی کشور تصویب شد. همزمان با این روز هفته استان اردبیل نیز در تهران و استان اردبیل برگزار می‌شود.
مراکز آموزشی

چندین دانشگاه در شهر اردبیل وجود دارد که اولین آن‌ها در سال ۱۳۵۷ تأسیس شده‌است. از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
دانشگاه محقق اردبیلی
دانشگاه علوم پزشکی اردبیل
دانشگاه فرهنگیان
دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل
دانشگاه جامع علمی کاربردی اردبیل
دانشگاه پیام نور اردبیل
دانشگاه صنعتی اردبیل
دانشگاه بین‌المللی صنعتی قفقاز
دانشگاه فنی وحرفه‌ای پسران رازی اردبیل
دانشگاه فنی و حرفه ای دختران اردبیل (فاطمه (س))
ترابری > فرودگاه بین‌المللی اردبیل

فرودگاه اردبیل در فاصله ۱۱ کیلومتری شمال شرق شهر اردبیل، در ارتفاع ۱۳۱۱ متری از سطح دریا و در ارا ضی نسبتاً مسطحی به مساحت حدود ۱۰۰۰ هکتار واقع شده‌است. احداث این فرودگاه از سال ۱۳۵۲ شروع و به‌علت آغاز جنگ تحمیلی در سال ۱۳۵۸ عملیات تکمیلی احداث آن فرودگاه متوقف و از سال ۱۳۶۸ عملیات تکمیل احداث فرودگاه شروع و در سال ۱۳۷۰ با تکمیل باند به طول ۳۳۵۰ متر و ترمینال به مساحت ۹۰۰ متر مربع تکمیل سایر پروژه‌ها و نصب سیستم ناوبری NDB وسایر تجهیزات اولیه فرودگاهی، فرودگاه اردبیل عملیاتی شد وبا نشست هواپیمای C-130در سال ۱۳۷۰ افتتاح گردید. در حال حاضر هفته‌ای ۶۰ پرواز در مسیر تهران-اردبیل-تهران و ۸ پرواز در مسیر مشهد-اردبیل-مشهد و پروازهای حج عمره برقرار می‌باشد، با توسعه فرودگاه و تأسیس ترمینال‌های حجاج به مساحت ۶۰۰۰ متر مربع احداث گردیده‌است. بر اساس برنامه‌ریزی و توافقات انجام یافته پرواز به استانبول ترکیه و پرواز به عتبات و سوریه، بر تعداد پروازهای فرودگاه افزوده می‌گردد.
همزمان با سفر حسن روحانی رئیس‌جمهور در ۱۱ دی ماه ۱۳۹۸ به اردبیل ترمینال جدید در مساحت ۸۱۰۰ مترمربع با هزینه‌ای بالغ بر ۶۰۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران احداث شده که گنجایش پذیرش همزمان سه پرواز را دارا می‌باشد. با افتتاح ترمینال شماره یک، ظرفیت اعزام و پذیرش فرودگاه اردبیل چهار برابر شده و از ۵۲۰ هزار نفر در سال، به ۲ میلیون و ۸۰ هزار نفر در سال ارتقا یافت. در این سفر عملیات خرید و نصب دستگاه کمک ناوبری ILS CAT II در فرودگاه اردبیل آغاز شد. اعتبار این پروژه ۴۵۰ میلیارد ریال بوده و کاهش تأخیر و ابطال پرواز در اثر شرایط نامساعد آب و هوایی را به دنبال خواهد داشت.
ترابری > حمل و نقل جاده ای

شهر اردبیل بر سر سه جاده مهم کشور قرار گرفته است. از شمال  جاده اردبیل-مشگین شهر شروع می شود که به سمت اهر و تبریز می رود و استان اردبیل و شهر اردبیل را به استان آذربایجان شرقی و مرکز آن شهر تبریز متصل می کند. همچنین جاده اردبیل به آستارا نیز از جاده های مهم شهر اردبیل است. از جنوب اردبیل هم، جاده۱۵ (اردبیل-سرچم) شروع می شود که به سمت زنجان می رود و نهایتاً در محدوده سرچم در استان زنجان، به آزادراه تبریز-زنجان متصل شده و به سمت تهران می رود.
| مسیر | نشان | نام مسیر |
| --- | --- | --- |
| جاده۱۴ |  | اردبیل-مشگین شهر |
| جاده۱۵ |  | اردبیل-سرچم |
| جاده۱۶ |  | اردبیل-آستارا اردبیل-سراب |
ترابری > راه‌آهن

پروژه ساخت خط راه‌آهن میانه-اردبیل به طول ۱۸۰ کیلومتر از جنوب استان اردبیل از سال ۱۳۸۴ با پیشرفت فیزیکی ۴۴ درصد در سال ۱۳۹۲ شروع و پس از آن با ایجاد راه‌آهن اردبیل-پارس‌آباد به طول ۲۱۰ کیلومتر جهت اتصال به جمهوری آذربایجان در راستای تحقق کریدور شمال-جنوب، در حال احداث می‌باشد.
این پروژه ۵۶ دستگاه تونل و ۳٫۵ کیلومتر پل بزرگ به عنوان یکی از سخت‌ترین جبهه‌های کاری وزارت راه و ترابری است. قرار است این پروژه در شهریور سال ۱۴۰۲ افتتاح شود.
ترابری > ترمینال

ترمینال اردبیل بزرگ‌ترین پایانه مسافربری استان اردبیل است. این ترمینال با سرویس دهی به تمامی مراکز استان‌ها و شهرستان‌های استان اردبیل توسط بیش از دوازده شرکت مسافربری از خدمات مطلوبی برخوردار است.
ترابری > تاکسی

سازمان تاکسی رانی اردبیل با تعداد کل تاکسی‌های شهر اردبیل در سال ۱۳۹۲ شامل ۳۴۳۶ دستگاه که ۱۱۵۸ دستگاه آن به صورت خطی و در ۳۱ مسیر فعالیت می‌کنند، ۳۴ دستگاه ون برای سرویس دهی مدارس، ۳۹ دستگاه تاکسی ویژه فرودگاه، ۴۳ دستگاه تاکسی ویزه بیسیم ۱۳۳، ۲۲۷۸ دستگاه تاکسی گردشی فعالیت می‌کنند.
منطقهٔ آزاد تجاری-صنعتی اردبیل

منطقه آزاد تجاری-صنعتی اردبیل در استان اردبیل شامل شهرستان‌های اردبیل، مشگین‌شهر، خلخال، نمین، گرمی (اردبیل)، بیله سوار، پارس‌آباد در شمال غرب ایران واقع شده‌است. منطقه آزاد اردبیل، به همراه شش منطقه دیگر از استان‌های گلستان (اینچه‌برون)، ایلام (مهران)، اردبیل (اردبیل)، سیستان و بلوچستان (سیستان)، کردستان (بانه مریوان)، بوشهر (بوشهر)، کرمانشاه (قصر شیرین) در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰ در مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب نهایی رسید.
استان اردبیل دارای ۳۸۰ کیلومتر مرز خشکی با جمهوری آذربایجان می‌باشد.
خواهرخوانده‌ها

اردبیل با ۶ شهر از کشورهای مختلف جهان دارای پیوند خواهرخواندگی است.
|  | نام کشور | شهر خواهرخوانده |
| --- | --- | --- |
|  | مجارستان | تیساوازوری |
|  | ترکیه | ارزروم |
|  | ترکیه | قونیه |
|  | آذربایجان | سومقاییت |
|  | روسیه | ساراتوف |
|  | صربستان | سوبوتیتسا |
تیساوازوری مجارستان؛ از خواهرخوانده‌های اردبیل در سال ۲۰۱۱ میلادی
ارزروم  ترکیه؛ از خواهرخوانده‌های اردبیل در سال ۲۰۱۳ میلادی
قونیه  ترکیه؛ از خواهرخوانده‌های اردبیل در سال ۲۰۱۶ میلادی
سومقاییت  آذربایجان؛ از خواهرخوانده‌های اردبیل در سال ۲۰۱۶ میلادی
مسجد جمعه اردبیل(جمعه‌مسجد)یادگار دورهٔ پیش از اسلام و دوره سلجوقیان
شهر یئری ۶۵ کیلومتری اردبیل
منطقه باستانی گیلوان
حاج باباخان اردبیلی سردار معروف دوران  مشروطیت در جمع یاران خود
کتابخانه مرکزی اردبیل
جمعیت مستقبلین میرزا علی‌اکبر مجتهد، یوم مراجعت از سفر اندوخته ذکات در محوطه پل هفت چشمه(یئدی گوز کورپوسی)، عکاس علی‌خان والی
اردبیل در استان آذربایجان در دوره خلفای عباسی
نمایی از دریاچه یخ‌زده شورابیل در فصل زمستان
جمعه‌مسجد از مساجد قدیمی آذربایجان با قدمتی به دوره سلجوقیان
بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی
مقبره شیخ امین الدّین جبرئیل
پل هفت چشمه (داشکسن)
بازار فرش اردبیل
حمام تاریخی اوچ دکان
موزه مردم‌شناسی اردبیل-میدان عالی قاپو
تشت‌گذاری در اردبیل، شهریور ۱۳۹۸
تصویری از آبشار سیبیه خانی «آق بلاغ» در روستای گردشگری لرد خلخال
موزه اردبیل (چینی خانه بقعه شیخ صفی)
گردنه حیران، میان آستارا و اردبیل
قله سبلان
تله کابین حیران-فندقلو
آش دوغ اردبیل-پیش غذای سنتی اردبیل
آش دوغ اردبیل-پیش غذای سنتی اردبیل
پیچاق قیمه-خورشت سنتی اردبیل
قرقاول نماد حیات وحش اردبیل
بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی
دانشگاه محقق اردبیلی
انگس ایمری

| انگس ایمری | انگس ایمری |
| --- | --- |
ایمری در سال ۲۰۱۴: ایمری در سال ۲۰۱۴
نام هنگام تولد: انگِس ویلیام جیک ایمری
زادهٔ: ۲ اوت ۱۹۹۴ ‏(۳۰ سال) جزیره وایت، انگلستان
محل تحصیل:  دانشگاه واریک  آکادمی موسیقی و هنرهای نمایشی لندن 
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۹–اکنون
فرزندان: ۱
والدین: بنجامین ویترو (پدر) سلیا ایمری (مادر)
انگِس ویلیام جیک ایمری (انگلیسی: Angus William Jake Imrie؛ زادهٔ ۲ اوت ۱۹۹۴) بازیگر اهل بریتانیا است که به خاطر نقش جاش آرچر در مجموعه درام رادیویی آرچرز در رادیو بی‌بی‌سی ۴ شناخته می‌شود. در سال ۲۰۱۴ او جایزه بازیگر آینده‌دار را از آژانس اسپات‌لایت در جشنواره درام ملی دانشجویی از ساندی تایمز برنده شد. او پسر بازیگران سلیا ایمری و بنجامین ویترو است و اولین بار در پنج سالگی در فیلم درام استیشن جیم از بی‌بی‌سی وارد دنیای بازیگری شد. او در فیلم‌هایی همچون اِما، بازگشت به اوت‌بک و میکی ۱۷ ایفای نقش کرده است.
مردم ترک

| 0 | 1 |
| --- | --- |
کشورها و مناطقی که در آن زبان‌های ترکی رسمیت داشته یا توسط اکثریت تکلم می‌شود.: کشورها و مناطقی که در آن زبان‌های ترکی رسمیت داشته یا توسط اکثریت تکلم می‌شود.
کل جمعیت: کل جمعیت
تقریباً ۱۴۰–۱۶۰ میلیون یا بالای ۱۷۰ میلیون: تقریباً ۱۴۰–۱۶۰ میلیون یا بالای ۱۷۰ میلیون
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
 ترکیه: ۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰–۶۱٬۵۰۰٬۰۰۰
 ازبکستان: ۲۵٬۲۰۰٬۰۰۰
 ایران: ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰–۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰
 روسیه: ۱۲٬۷۵۱٬۵۰۲
 قزاقستان: ۱۲٬۳۰۰٬۰۰۰
 چین: ۱۱٬۶۴۷٬۰۰۰
 آذربایجان: ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰
 اتحادیه اروپا: ۵٬۸۷۶٬۳۱۸
 ترکمنستان: ۴٬۵۰۰٬۰۰۰
 قرقیزستان: ۴٬۵۰۰٬۰۰۰
 افغانستان: ۳٬۵۰۰٬۰۰۰
 عراق: ۱٬۵۰۰٬۰۰۰
 تاجیکستان: ۱٬۲۰۰٬۰۰۰
 ایالات متحده آمریکا: ۹۰۰٬۰۰۰+
 سوریه: ۸۰۰٬۰۰۰–۱٬۰۰۰٬۰۰۰+
 بلغارستان: ۵۹۰٬۶۶۱
 قبرس شمالی: ۳۱۳٬۶۲۶
 استرالیا: ۲۹۳٬۵۰۰
 گرجستان: ۳۰۵٬۵۳۹
 اوکراین: ۲۷۵٬۳۰۰
 عربستان سعودی: ۲۲۴٬۴۶۰
 مغولستان: ۲۰۲٬۰۸۶
 لبنان: ۲۰۰٬۰۰۰
 پاکستان: ۱۸۰٬۰۰۰
 مولدووا: ۱۵۴٬۴۶۱
 مقدونیه شمالی: ۸۱٬۹۰۰
زبان‌ها: زبان‌ها
زبان‌های ترکی: زبان‌های ترکی
دین: دین
اسلام  (سنی •  مسلمان بدون مذهب •  مسلمان فرهنگی •  قرآنیان •  علوی •  شیعه دوازده‌امامی •  جعفری) مسیحیت  (کلیسای ارتدکس شرقی) یهودیت  (یهودیان ترکیه •  شبتیان •  کارائیتی‌های کریمه) بی‌دینی  (ندانم‌گرایی •  خداناباوری) بودایی، روح‌باوری، تنگری‌باوری، شمن‌باوری، مانوی: اسلام  (سنی •  مسلمان بدون مذهب •  مسلمان فرهنگی •  قرآنیان •  علوی •  شیعه دوازده‌امامی •  جعفری) مسیحیت  (کلیسای ارتدکس شرقی) یهودیت  (یهودیان ترکیه •  شبتیان •  کارائیتی‌های کریمه) بی‌دینی  (ندانم‌گرایی •  خداناباوری) بودایی، روح‌باوری، تنگری‌باوری، شمن‌باوری، مانوی
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
هزاره ها، مغول ها: هزاره ها، مغول ها
گستره زبان‌های ترکی
گستره زبان‌های ترکی
شاهزادگان ایغور
مردمان تُرک یا تُرک‌ها گروه‌های قومی اوراسیایی هستند. خاستگاه اصلی‌شان شرق آسیا و کوه‌های آلتای است. مردمان ترک امروزه در آسیای شمالی، آسیای مرکزی و آسیای غربی، سیبری جنوبی، شمال‌غربی چین و بخش‌هایی از اروپای شرقی ساکن‌اند و به زبان‌هایی از خانوادهٔ زبان‌های ترکی‌تبار سخن می‌گویند و اشتراکات تاریخی و فرهنگی میان آن‌ها مشاهده می‌شود. ترک‌ها در کشورهایی همچون چین، روسیه، قرقیزستان، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان، افغانستان، ایران، جمهوری آذربایجان، عراق، ترکیه،  مغولستان،  قبرس و یونان حضور دارند. گستره مهاجرت کنونی ترک‌زبان‌های آسیای کوچک بیشتر به سوی کشورهای اروپای مرکزی (آلمان، اتریش، سوئیس، فرانسه، انگلیس)، آمریکا و استرالیا بوده، جوامع قابل‌توجهی را در این کشورها تشکیل داده‌اند. آن‌ها از لحاظ تاریخی و زبانی با گوک‌ترک‌ها، مردمی ایلی که در قرن ششم یک امپراتوری در گستره مغولستان و مرزهای شمالی چین تا دریای خزر را بنیاد نهادند مرتبط‌اند. مردمان ترک، جز چند استثنا مانند بخش اروپایی ترکیه و منطقه ولگا در آسیا زندگی می‌کنند. مهم‌ترین پیوند تاریخی آنان، جدا از تاریخ و زبان، این است که جز یاقوتستان و چوواش در سیبری همگی مسلمان‌اند. مردمان ترک‌زبان را می‌توان به دو گروه اصلی غربی و شرقی تقسیم کرد. گروه غربی شامل مردم ترک جنوب‌ غرب اروپا و جنو‌ب غرب آسیا ساکن ترکیه و ایران هستند. گروه شرقی شامل مردم ترک آسیای مرکزی، قزاقستان و منطقه خودمختار اویغور در سین کیانگ چین هستند.
یکی از شمن‌های قوم تووا در قیزیل روسیه
یک اویغور، شمال غرب چین
خاستگاه

خاستگاه اصلی مردمان ترک‌تبار، آلتای و سیبری است و این مردمان از نژاد زرد هستند. در در نوشته‌های کهن چینی، قرقیزها را مردمانی سفیدپوست با موهایی عمدتاً زردرنگ، بور با چشمانی آبی و شبیه به اروپایی‌های امروزی توصیف کرده‌اند. اما نوشته‌های تاریخی بعدی، اطلاعاتی دربارهٔ چگونگی ناپدید شدن تدریجی این ویژگی‌های ظاهری قرقیزها و درنهایت زردپوست شدن آن‌ها به دست نمی‌دهند. اقوام ترک به تدریج در غرب آسیا، خاورمیانه، آسیای کوچک و اروپای شرقی پراکنده شدند. در جریان این مهاجرت‌ها بخش‌های بزرگی از مردمان هندواروپایی نواحی جدید نیز به مرور ترک‌زبان شدند.
براساس پژوهش ژنتیکی، هاپلوگروپ مربوط به اقوام ترک تبار باستانی، هاپلوگروپ Q می‌باشد که بیانگر تبار مشترک میان هون‌ها، بومیان آمریکا و گوک‌ترک‌ها می‌باشد. بیشترین شیوع این هاپلوگروپ در آسیا مربوط به کشور ترکمنستان حدود ۵۰٪ و نواحی ترک نشین روسیه است
هاپلوگروپ پدری شایع میان ترکمن‌های اغوز تبار، هاپلوگروپ Q حدود ۴۵٪ است که منشأ در سیبری دارد، این هاپلوگروپ تنها در حدود ۴٫۵٪ در مردم آذری وجود دارد که سهم حدود ۱۰٪ از تبار ترکی-سیبریایی را بیان می‌کند. همچنین هاپلوگروپ اصلی مردم آذربایجان، هاپلوگروپ J2 می‌باشد حدود ۴۰٪ که منشأ در غرب آسیا و خاورمیانه دارد که بیانگر آنست که جمعیت آذربایجان منشأ از مردمانی دارد که پیش از آریایی‌ها و ترکها در ایران زندگی می‌کردند. گمانه زنی ها بر حسب قلمرو تاریخی؛ مردم کادوسی است.
بررسی دی‌ان‌ای در ترکیه نشان می‌دهد که مردم ترکیه نوادگان مردم مختلف ساکن آناتولی مانند یونانی، ارمنی، قفقازی (آسیایی) و کرد هستند که در سده‌های معاصر ترک‌زبان شده‌اند و ازلحاظ ژن از نژاد ترک (زردپوست مغول‌سان) بهرهٔ بسیار کمی برده‌اند. درمورد ترک‌زبانان آذربایجانی نیز این قضیه صادق است که ازلحاظ ژن به‌سان مردمان ایرانی و قفقازی هستند. ۷۰–۷۶ درصد مردم ترکیه بر اساس آمارهای دولتی، ترک هستند. در برآورد ۲۰۱۲ مؤسسه آمار ترک استات (The Turkish Statistical Institute (TurkStat))، جمعیت کردهای ترکیه بیش از ۲۲ میلیون نفر (۲۲٬۶۹۱٬۸۲۴) و بیش از سی درصد از جمعیت ۷۴٬۷۰۰٬۰۰۰ نفری ترکیه را تشکیل می‌دهد که حدود ۱۴ میلیون نفر در کردستان ترکیه و بقیه در سراسر ترکیه به خصوص شهرهای استانبول، آنکارا و ازمیر پراکنده هستند که به این ترتیب درصد ترک‌های ترکیه کم‌تر از ۷۰ درصد خواهد بود.
اقوامی که امروزه ترک نامیده می‌شوند در بخش‌های مختلفی از کشورهای آسیایی و اروپایی زندگی می‌کنند. از سمت شرق در بخش‌هایی از چین و قسمت آسیایی روسیه تا قسمت‌هایی از کوزوو و آلبانی و بخش‌هایی از عراق و سوریه و شمال قبرس در یک گسترهٔ جغرافیایی پراکنده شدند. مردمان ترک تبار و مردمان ترک زبان در کشورهایی همچون مغولستان، چین، روسیه، قرقیزستان، قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان، افغانستان، ایران، جمهوری آذربایجان، عراق، ترکیه، قبرس، یونان، بلغارستان، مقدونیه، کوزوو، رومانی، فنلاند، اوکراین، یونان و مولداوی سکونت دارند. گستره مهاجرت کنونی ترک‌زبان‌های آسیای کوچک بیشتر به سوی کشورهای اروپای غربی (آلمان، اتریش، هلند، سوئیس، فرانسه، انگلیس)، آمریکا و استرالیا است و جوامع قابل‌توجهی از ترک‌های اروپا را ترک‌های استانبولی تشکیل می‌دهند.
نظریه پان‌ترکیسم وامبری

همچنین ببینید: ترک‌سازی
بسیاری از اقوام ترک‌زبان، زبان ترکی را بر اثر ارتباط و آمیزش با ترک‌زبانان اخذ کرده‌اند. در مورد بخشی از این اقوام ساکن آسیای میانه تنها پس از وارد شدن نظریه پان‌ترکیسم توسط آرمین وامبری و فرستاده پنهانی وزارت خارجهٔ بریتانیا به منطقه این نام رفته‌رفته برای این اقوام نیز رواج یافت. این اقوام عبارتند از:
باشقیرها، تاتارها، ناگایباک‌ها، قزاق‌ها، قره‌قالپاق‌ها، نوقای، قرائیم، قره‌چای، بالکار، قوموق، آلتایی‌ها، اغوزهای واردشده به آذربایجان، قاجارها، شاهسون‌ها، قره‌داغ‌ها، قره‌پاپاخ، قشقایی‌ها، افشارها، خلج‌ها، گاگوز، اورومچی‌ها، تووایی‌ها، توفالارها، شورها، خاکاس‌ها، تاتارهای چولیم، ازبک‌ها، اویغورها، سالارها، اویغورهای ساری، چوواش‌ها، یاقوت‌ها، دولگان‌ها و غیره.