stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ارتش سرخ
جنگ جهانی دوم > طرح دفاعی

مقالهٔ اصلی: طرح دفاعی شوروی پیش از آغاز جنگ با آلمان
نظریه‌پردازان ارتش سرخ در بعد دفاع راهبردی سعی داشتند دو دارایی عمده شوروی یعنی فضا و نیروی انسانی را به‌کارگیرند تا در صورت لزوم با فدا کردن آن‌ها ابتکار عمل را باز پس گرفته و در موعد مناسب ضربه پس‌زننده را به دشمن وارد آورند. در توسعه یک روش مناسب جهت اجرای یک دفاع راهبردی در مقابل یک تهاجم از غرب، توخاچفسکی و جانشینان او نظریه عملیات‌های عمیق در لایه‌بندی مراحل یک تهاجم را به صورت معکوس به‌کار بردند. راهبرد دفاع اساساً گونه چینش نیروها بر اساس سرعت، تسلیحات و توان آتش را بازتاب و جبهه نبرد را به سه حوزه تحرک تقسیم می‌نمود.
حوزه تاکتیکی دفاع، ناحیه‌ای که متأثر از تهاجم اولیه دشمن می‌شد
حوزه عملیاتی دفاع، ناحیه‌ای پشت و تا عمق ۲۵۰ کیلومتری خط اصلی مقاومت
حوزه راهبردی دفاع، در ناحیه‌ای فراتر از ۲۵۰ کیلومتر از خط اصلی مقاومت
در طرح اولیه توخاچفسکی ارتش‌های خط مقدم با حفاظت استحکامات در غربی‌ترین مواضع، نقش نخستین لایه دفاع تاکتیکی را داشتند. وظیفه گروه عملیاتی در پشت نخستین حوزه تاکتیکی، تهاجم به جناحین دشمنِ در حال پیشروی به شرق بود تا با مستهلک ساختن آن، در زمانی مناسب سومین لایه یعنی ذخیره راهبردی در ضد حمله‌ای همه‌جانبه وارد عمل شود.
شرایط سیاسی-راهبردی سال ۱۹۴۱ تفاوت زیادی با سال ۱۹۳۴ که این طرح تنظیم شده بود، داشت اما فعالیت ستاد کل ارتش سرخ بر مبنای همین نظریات کار بر روی آماده‌سازی دفاعی را انجام داد.
جنگ جهانی دوم > توان و سازمان > هنگام آغاز جنگ > نیروی زمینی

نیروی زمینی ارتش سرخ ۲۲ ژوئن سال ۱۹۴۱ شامل ۴ جبهه، ۲۷ ارتش، ۲۹ سپاه مکانیزه، ۶۲ سپاه تفنگدار، ۴ سپاه سواره‌نظام، ۵ سپاه هوابرد، ۳۰۳ لشکر، ۵۷ ناحیه استحکامات، ۵ تیپ مستقل تفنگدار، ۱۰ تیپ ضد تانک، ۹۴ هنگ توپخانه سپاه، ۷۵ هنگ توپخانه ذخیره فرماندهی عالی (استاوکا) و ۳۴ هنگ مهندسی، با مجموع توان نزدیک به ۵ میلیون نفر، می‌شد. این ۳۰۳ لشکر خود شامل ۱۹۸ لشکر تفنگدار، ۶۱ لشکر تانک، ۳۱ لشکر مکانیزه و ۱۳ لشکر سواره‌نظام بود. نیروهای میدانی در مرزهای شرقی در ۳ جبهه شمال غربی، غربی و جنوب غربی سازمان یافته بودند. روز ۲۲ ژوئن یک ارتش مجزای نهم از نیروهای مناطق ویژه نظامی بالتیک، غرب و کیف شکل گرفت و روز ۲۴ ژوئن جبهه شمالی نیز توسط منطقه نظامی لنینگراد پدید آمد. تمامی این نیروهای میدانی شامل ۱۵ ارتش، ۲۰ سپاه مکانیزه، ۳۲ سپاه تفنگدار، ۳ سپاه سواره‌نظام، ۳ سپاه هوابرد، ۱۶۳ لشکر (۹۷ لشکر تفنگدار، ۴۰ لشکر تانک، ۲۰ لشکر مکانیزه و ۶ لشکر سواره‌نظام)، ۴۱ ناحیه استحکامات، ۲ تیپ مستقل تفنگدار، ۱۰ تیپ ضد تانک، ۸۷ هنگ توپخانه (۵۲ سطح سپاه و ۳۵ ذخیره استاوکا) و ۱۸ هنگ مهندسی با مجموع توان ۲٫۹ میلیون نفر می‌شد.
ذخیره استاوکا شامل ۶ ارتش، ۱۴ سپاه تفنگدار، ۵ سپاه مکانیزه، ۶۷ لشکر (۴۲ لشکر تفنگدار، ۱۰ لشکر تانک و ۵ لشکر مکانیزه)، ۱۷ هنگ توپخانه (۱۳ سطح سپاه و ۴ ذخیره استاوکا) بود. مابقی مناطق نظامی و جبهه خاور دور نیز ۶ ارتش، ۱۶ سپاه تفنگدار، ۴ سپاه مکانیزه، ۸۳ لشکر (۵۹ لشکر تفنگدار، ۷ لشکر سواره‌نظام، ۱۱ لشکر تانک و ۶ لشکر مکانیزه)، ۱۶ ناحیه استحکامات، ۳ تیپ مستقل تفنگدار، ۶۵ هنگ توپخانه (۲۹ سطح سپاه و ۳۶ ذخیره استاوکا) و ۱۶ هنگ مهندسی در اختیار داشتند.
بر اساس طرح دفاعی پیش از جنگ، نیروهای ارتش سرخ به صورت راهبردی لایه به لایه در عمق چیده شده بودند. لایه راهبردی نخست متشکل از نیروهای میدانی شامل ۱۷۱ لشکر (۱۴ لشکر تفنگدار، ۴۰ لشکر تانک، ۲۰ لشکر مکانیزه و ۷ لشکر سواره‌نظام)، از خط مقدمی به طول ۴۵۰۰ کیلومتر از دریای برنتس تا دریای سرخ قرار گرفته بودند. خود این نیروهای میدانی در قالب سه لایه با به ترتیب ۵۶ لشکر و ۲ تیپ، ۵۲ لشکر و ۵۰ لشکر، مجموعاً با عمق صد کیلومتر آرایش یافته و ۶۲ لشکر نیز در عمق ۱۰۰ تا ۴۰۰ کیلومتری از مرز در جایگاه ذخیره قرار گرفته بود. لایه راهبردی دوم نیز شامل ۵۷ لشکر استاوکا در قالب ۶ ارتش می‌شد که از ۲۲ ژوئن شروع به استقرار در طول رودهای دوینا و دنیپر کردند. در نهایت ذخیره راهبردی نیز شامل تمامی نیروهای مناطق نظامی دیگر و جبهه خاور دور می‌گردید.
با این وجود، لشکرهای ارتش سرخ هر یک با شمار قوای ۸ هزار نفر یا کمتر، به شدت در شرایط ضعیفی داشتند. این لشکرها از کمبودهای عمده‌ای در تجهیزاتی چون مسلسل، خمپاره‌انداز ۱۲۰ میلی‌متری و توپ‌های ضدهوایی رنج می‌بردند. پشتیبانی آتش و تعمیراتی اندکی نیز در اختیار این یگان‌ها بود. ارتش‌های میدانی سازمان مؤثری در مناطق به تازگی اشغال شده نیافته بودند و این باعث پشتیبانی ضعیف از یگان‌های خط مقدم می‌شد.
| گونه | برنامه‌ریزی‌شده | در واقع |
| --- | --- | --- |
| تانک‌های سنگین کی‌وی | ۳۵۲۸ | ۵۰۸ |
| تانک متوسط تی-۳۴ | ۱۱۷۶۰ | ۹۶۷ |
| تانک سبک تی-۲۸ | – | ۵۰۰ |
| تانک‌های سبک بی‌تی | ۷۸۴۰ | ۶۰۰۰ |
| تانک سبک تی-۲۶ | ۵۸۸۰ | ۱۱۰۰۰ |
| تانک‌های شناسایی تی-۳۷/۳۸/۴۰ | ۴۷۶ | ۴۲۲۲ |
| مجموع | ۲۹۴۸۴ | ۲۳۱۹۷ |
| خودروی زرهی | ۷۴۴۸ | ۴۸۱۹ |
:
جنگ جهانی دوم > توان و سازمان > هنگام آغاز جنگ > نیروی هوایی

در سازمان‌دهی نیروی هوایی ارتش سرخ هوانوردی دور برد به عنوان ابزاری راهبردی، مستقیماً تحت امر فرمانده نیروی هوایی قرار داشت درحالی‌که هدایت جبهه‌های هوایی به فرماندهان مناطق نظامی، ارتش‌های هوایی به فرماندهان ارتش‌ها و نیروهای هوایی به فرماندهان سپاه‌ها سپرده شده بود. هوانوردی بمب‌افکن‌های دور برد به ۵ سپاه هوایی بمب‌افکن هر یک با ۲ لشکر هوایی بمب‌افکن و ۳ لشکر هوایی بمب‌افکن مجزا تقسیم می‌گشت. جبهه‌ها و ارتش‌های هوایی در مجموع ترکیبی از ۶۱ لشکر هوایی جنگنده و بمب‌افکن به گرفته بودند. از این مقدار ۳۱ لشکر به نیروهای میدانی و ۳۰ لشکر به مناطق نظامی و جبهات غیرفعال تعلق داشت. در کنار این، نیروی هوایی طیف گسترده‌ای از هنگ‌های هوایی مستقل در اختیار داشت که عموماً از نیروهای دور افتاده‌تر پشتیبانی می‌کردند. این تعداد شامل ۷ هنگ شناسایی هوایی، ۵ تیپ هوایی ترکیبی، ۲ هنگ هوایی ترکیبی، ۲ هنگ هوایی جنگنده، ۱ هنگ هوایی بمب‌افکن و ۷ هنگ هوایی تصحیح توپخانه بود.
روز ۲۲ ژوئن سال ۱۹۴۱، توان نیروی هوایی ارتش سرخ در مجموع شامل ۱۹۵۳۳ هواگرد رزمی می‌شد. از این مقدار ۲۳۱۱ هواگرد مربوط به هوانوردی بمب‌افکن‌های دور برد و ۱۳۲۸۸ هواگرد مربوط به نیروهای هوایی در مناطق نظامی می‌گشت. مابقی ۳۹۳۴ هواگرد در خدمت دانشکده‌های آموزشی بودند. در این شرایط ۶۱ درصد آرایش‌های هوایی، ۵۳ درصد از هواگردهای آن و ۴۵ درصد نفرات نیروی هوایی به مناطق نظامی غربی تعلق یافته بود. در مجموع ۷۱۳۳ هواگرد در این مناطق نظامی مستقر گشته بود که ۱۲۷۰ فروند به منطقه نظامی لنینگراد، ۱۲۱۱ فروند به منطقه ویژه نظامی بالتیک، ۱۷۸۹ فروند به منطقه ویژه نظامی غرب، ۱۹۱۳ فروند به منطقه ویژه نظامی کیف و ۹۵۰ فروند به منطقه ویژه نظامی اودسا تعقل داشت.
بخشی از ادوات نیروی هوایی ارتش سرخ در قسمت فرماندهی دفاع هوایی به کار برده شده بود. این مقدار شامل ۴۰ هنگ هوایی جنگنده می‌شد که بر روی کاغذ ۲۵۲۰ جنگنده به آن‌ها تعلق داشت اما در حقیقت کمتر از ۱۵۰۰ جنگنده در اختیار آن‌ها بود.
جنگ جهانی دوم > توان و سازمان > در طول جنگ

با در نظر گرفتن توان آن هنگام آغاز جنگ در ۲۲ ژوئن سال ۱۹۴۱ و بسیج صورت پذیرفته تا روز ۳۱ دسامبر همان سال، ارتش سرخ در طول شش ماه آغازین جنگ حدود ۴۸۳ لشکر تفنگ‌دار، ۷۳ لشکر تانک، ۳۱ لشکر مکانیزه و ۱۰۱ لشکر سواره‌نظام با مجموع ۶۸۸ لشکر وارد میدان‌های نبرد نمود. اگر هر دو تیپ را یک لشکر در نظر بگیریم، می‌توان ۱۳۳ لشکر دیگر نیز به این مقدار افزود تا مجموع به ۸۲۱ آرایش در سطح لشکر برسد. از این میزان ۴۴۷ لشکر در روز ۱ اوت در میدان بودند. به هر صورت این مسئله نیز می‌بایست مورد توجه باشد که توان بسیج‌شده هر یک از این لشکرها تقریباً نصف لشکرهای آلمانی بود.
جنگ جهانی دوم > بسیج > پس از آغاز جنگ > نیروی زمینی

آغاز تهاجم آلمان از روز ۲۲ ژوئن سال ۱۹۴۱، برنامه بسیج نیروهای ارتش سرخ را دچار اختلال کرد. با این حال بسیج طبق برنامه برنامه پیش رفت. تا ۱ ژوئیه حدود ۵٫۳ میلیون نفر دیگر به خدمت احضار گشتند و پس از آن نیز تعداد ارتش‌ها، سپاه‌ها و لشکرها بطور مداوم افزایش یافت. تا ۱۰ ژوئیه کمیته تازه‌تشکیل‌شده دفاع کشور بسیج ۵۶ لشکر دیگر را به اتمام رساند و نیروهای ارتش‌های ۱۳ام، ۱۸ام و ۲۸ام را تکمیل نمود. این کمیته همچنین شروع به تشکیل موج جدیدی از ارتش‌های ذخیره شامل ارتش ۳۱ام کرد. ارتش‌های ۲۸ام و ۳۱ام در کنار ارتش ۲۴ام به عنوان جایگزین ارتش‌هایی که به جبهه‌ها منتقل گشته بودند، در جایگاه ذخیره استاوکا قرار گرفتند. تا روز ۱ اوت مقدار نیروهای به‌تازگی بسیج شده به ۱۴۴ لشکر و با وجود از دست رفتن ۴۶ لشکر در میدان‌های نبرد، مجموع توان ارتش سرخ به ۴۰۱ لشکر رسید. به کمک این لشکرها ارتش‌های سوم، ۲۹ام تا ۳۶ام (بجز ۳۱ام) و ۴۵ام تا ۴۷ام ایجاد گردیدند. ارتش سوم به جبهه جدید مرکزی و ارتش‌های ۲۸ام، ۲۹ام و ۳۰ام به جبهه غربی ملحق شدند. استاوکا با ارتش‌های ۳۲ام، ۳۳ام، ۳۴ام و ۴۳ام و ارتش‌های پیشین ۲۴ام و ۳۱ام جبهه جدید ذخیره را تشکیل داد. استاوکا همچنین ارتش ۳۵ام را به جبهه خاور دور منتقل کرد و ارتش ۳۶ام را در منطقه نظامی فرا بایکال و ارتش‌های ۴۴ام تا ۴۷ام را در منطقه نظامی فرا قفقاز ایجاد نمود. در طول ماه اوت استاوکا ارتش‌های ۳۷ام، ۳۸ام، ۴۰ام، ۴۲ام، ۴۸ام تا ۵۲ام و ۵۵ام را پدید آورد و به جبهه‌های فعال ارسال کرد. بدین ترتیب نظام بسیج شوروی تا ۱۰ ژوئیه مجموع ۴ ارتش و ۵۶ لشکر و تا ۱ اوت مجموع ۱۷ ارتش و ۱۴۴ لشکر به توان ارتش سرخ افزود. ماه اوت نیز ۹ ارتش دیگر تشکیل گشتند تا توان ارتش سرخ تا ۱ سپتامبر به ۵۰ ارتش، ۴۵۰ لشکر (۳۵۶ تفنگ‌دار، ۳۱ تانک، ۵ مکانیزه و ۵۸ سواره‌نظام)، ۷ تیپ تفنگ‌دار و ۳۷ منطقه استحکامات برسد.
از آن پس نیز بسیج نیروها با سرعت دیوانه‌واری ادامه پیدا کرد به وجهی که تا ۳۱ دسامبر حدوداً مجموع ۲۸۵ لشکر تفنگ‌دار، ۱۲ لشکر بازسازی‌شده تانک، ۸۸ لشکر سواره‌نظام، ۱۷۴ تیپ تفنگ‌دار و ۹۳ تیپ تانک ایجاد شد.
جنگ جهانی دوم > بسیج > پس از آغاز جنگ > نیروی هوایی

با توجه به پیچیدگی فناورانه در ایجاد و تسلیح نیروهای آموزش‌دیده و توانمند در این حوزه، خسارات سنگین وارد آمده به شوروی در روزها و هفته‌های نخستین جنگ و مشکلات گسترده فرماندهی و کنترل، بسیج یگان‌های نیروی هوایی با سرعت کمتری نسبت به نیروی زمینی صورت گرفت.
جنگ جهانی دوم > تحولات میدانی

جنگ شوروی و آلمان که از آن با عنوان جنگ کبیر میهنی یاد می‌شود، در تاریخ‌نگاری نظامی اتحاد شوروی به سه مرحله عمده تقسیم می‌گردد:
دوره نخست (ژوئن ۱۹۴۱ تا نوامبر ۱۹۴۲):
دوره دوم (دسامبر ۱۹۴۲ تا دسامبر ۱۹۴۳):
دوره سوم (۱۹۴۴ و ۱۹۴۵):
جنگ جهانی دوم > تحولات میدانی > نخستین دوره (ژوئن ۱۹۴۱ تا نوامبر ۱۹۴۲)

این دوره نخستین و دشوارترین دوره جنگ برای ارتش سرخ بود که با تهاجم آلمان به شوروی از ماه ژوئن سال ۱۹۴۱ و مجموعه‌ای از نبردهای مرزی آغاز شد. در ابتدای این دوره آلمانی‌ها بخش‌های بزرگی از ارتش سرخ که حدوداً معادل ۵۰ درصد توان آن در هنگام صلح بود، را منهدم کردند. پس از نبردهای محاصره‌ای بزرگ موفق در مینسک، اسمولنسک، کی‌یف، بریانسک و ویازما علیه ارتش سرخ، آلمانی‌ها در تلاش بودند پائیز سال ۱۹۴۱ یا یک محاصره نهایی بر مسکو مسلط شوند. شکست مهاجمان در سلطه بر مسکو، نخستین تلاش عمده ارتش سرخ برای در دست گرفتن ابتکار عمل راهبردی را کلید زد. ارتش سرخ تلاش کرد ضد حمله ابتدایی در ناحیه مسکو را به یک تهاجم همه‌جانبه از لنینگراد در شمال تا روستوف-نا-دونو در جنوب بدل کند. به هر صورت نفرات و ادوات ناکافی موجب فروکش کردن تهاجم ارتش سرخ و قرار گرفتن آن در موقعیتی آسیب‌پذیر در مقابل ازسرگیری تهاجم راهبردی آلمانی‌ها در تابستان سال ۱۹۴۲ شد. پس از عملیات‌های تهاجمی ناموفق و پر خسارت ارتش سرخ در نواحی خارکوف و کرچ در ماه مه سال ۱۹۴۲، آلمانی‌ها یک تهاجم گسترده در جنوب روسیه صورت دادند و تا اواخر پائیز خود را به ولگا و اراضی شمالی کوه‌های قفقاز رساندند. در این زمان، همانند سال ۱۹۴۱، نیروهای آلمانی مجدداً بیش از حد کشیده شدند و ارتش سرخ منابع خود را برای یک ضد حمله بزرگ دیگر بسیج کرد. برخلاف سال ۱۹۴۱، این بار ارتش سرخ با سازمان‌دهی و تمهیدات بهتری اقدام به دفع آلمانی‌ها نمود. عملیات تهاجمی ارتش سرخ در ماه نوامبر سال ۱۹۴۲ در اطراف استالینگراد ابتکار عمل راهبردی را مجدداً در دستان شوروی قرار داد و نشان‌گر پایان مرحله نخست جنگ برای آن بود.
مجید گرجیان

| مجید گرجیان | مجید گرجیان |
| --- | --- |
 نشست نقد و بررسی کوپال:  نشست نقد و بررسی کوپال
زمینه فعالیت: مدیر فیلمبرداری
تولد: ۱۳ آذر ۱۳۵۶ ‏(۴۷ سال)  همدان، ایران
ملیت:  ایران
سال‌های فعالیت: ۱۳۸۱–اکنون
صفحه در وبگاه IMDb: صفحه در وبگاه IMDb
صفحه در وبگاه سوره: صفحه در وبگاه سوره
مجید گرجیان (زاده ۱۳ آذر ۱۳۵۶ همدان)، مدیر فیلم‌برداری سینمای ایران است. وی عضو «انجمن مدیران فیلمبرداری سینمای ایران» و انجمن فیلم کوتاه ایران است.
فیلم‌شناسی > مدیر فیلمبرداری

هناس (۱۴۰۰)
پریسان (۱۴۰۰)
فصل آلوچه‌های سبز (۱۳۹۹)
یقه سفیدها (۱۳۹۹)
لب خط (۱۳۹۹)
منصور (۱۳۹۸)
گورکن (۱۳۹۸)
تکنوازی روی یخ‌های شناور (۱۳۹۸)
موج کوتاه (۱۳۹۸)
فقر آهن (۱۳۹۷)
تعارض (فیلم) (۱۳۹۷)
برگ جان (۱۳۹۵)
بی‌صدا (۱۳۹۵)
کوپال (۱۳۹۵)
پریدن از ارتفاع کم (۱۳۹۳)
داره صبح میشه (۱۳۹۳)
روز مبادا (۱۳۹۳)
شکاف (۱۳۹۳)
نیمرخ‌ها (۱۳۹۳)
سرالقواریر (۱۳۹۱)
گس (۱۳۹۱)
جوایز

جایزه بهترین فیلمبرداری از «ششمین جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ریل تایم نیجریه» برای فیلم سینمایی گورکن به کارگردانی کاظم ملایی (ژوئیه ۲۰۲۱)
جایزه ویژه بهترین فیلمبرداری از «پنجاه و یکمین جشنواره فوتوگرامای ایتالیا» برای فیلم کوتاه موج کوتاه (ژوئن ۲۰۱۹)
جایزه بهترین فیلمبرداری از «چهارمین جشنوارهٔ بین‌المللی بانکوک تای تایلند» برای فیلم سینمایی کوپال به کارگردانی کاظم ملایی (اکتبر ۲۰۱۸)
برگزیدهٔ بهترین فیلمبرداری از «سومین جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ریل تایم نیجریه» برای فیلم سینمایی کوپال (ژوئن ۲۰۱۸)
نامزد دریافت جایزه بهترین فیلمبرداری از «دوازدهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم همیلتون کانادا» برای فیلم سینمایی کوپال (نوامبر ۲۰۱۷)
مامایف کورگان

مامایف کورگان با مجسمه مام فرامی‌خواند
مامایف کورگان (روسی: Мама́ев курга́н) تپه‌ای مشرف به شهر ولگوگراد (استالینگراد سابق) در جنوب روسیه است. این نام در زبان روسی به معنای «گورپشتهٔ مامای» است. در این محله یک مجموعه یادبود به یادگار نبرد استالینگراد (اوت ۱۹۴۲ تا فوریه ۱۹۴۳) بنا کرده‌اند. نتیجهٔ این نبرد، به پیروزی سخت شوروی بر نیروهای محور در جبهه شرقی جنگ جهانی دوم انجامید و یکی از خونین‌ترین نبردها در تاریخ بشر بود. سال ۱۹۶۷، مجسمه‌ای عظیم با نام مام فرا می‌خواند که در آن زمان بزرگ‌ترین مجسمه مستقل جهان بود، در این محله نصب گردید.
مجتمع یادبود

پس از جنگ، مقامات شوروی مجموعه عظیم یادبود مامایف کورگان را راه اندازی کردند. واسیلی چویکوف، که نیروهای شوروی را در استالینگراد رهبری می‌کرد، در مامایف کورگان دفن شده است. این باعث می‌شود که او تنها مارشال اتحاد جماهیر شوروی باشد که در خارج از مسکو به خاک سپرده شده است. ۳۴۵۰۵ سرباز مدافع استالینگراد در آنجا دفن شده‌اند. تک‌تیرانداز واسیلی زایتسف نیز در سال ۲۰۰۶ در آنجا دفن شد.
مجتمع یادبود > خیابان صنوبرها؛ ایستاده تا مرگ!

مامایف کورگان از طریق پلکانی که به خیابان صنوبرها منتهی می‌شود، قابل دسترسی است که از دو طرف آن با درختان صنوبر احاطه شده است. از آنجا، دومین پله به مجسمه سرباز روس عضلانی و بدون پیراهن منتهی می‌شود. این مجسمه به نام ایستاده تا مرگ!، از سنگ تراشیده شده و توسط حوضچه ای بزرگ از آب احاطه شده است. روی آن کتیبه‌ای هست که نوشته. «.. و یک قدم هم به عقب نمی‌رویم!»
مجتمع یادبود > دیوارهای مخروبه نمادین؛ میدان قهرمانان

از ایستاده تا مرگ! سه پله آنسوتر، دیوارهای مخروبه نمادین پدیدار می‌شود. اینها نمایانگر ویرانه‌های استالینگراد هستند، در حالی که قهرمانان شوروی را که از شهر دفاع می‌کردند، جاودانه می‌کنند. روی دیوارها چهره‌های سربازان متعددی حک شده است که چشمانشان بسته است تا مرگ در نبرد را نشان دهد. همچنین بر روی دیوارها نقل قول‌های متعددی از مدافعان واقعی استالینگراد حک شده است. این کلمات در اصل توسط خود سربازان بر کناره‌های ساختمان‌های مختلف ویران شده در سراسر شهر حک شده بود.
بالای پله‌ها، از کنار دیوارها، میدان قهرمانان قرار دارد. این استخر دیگری است. در یک طرف حوض دیواری است که روی آن نوشته شده است: «با باد آهنین که مستقیماً به صورت آنها می‌وزید، آنها همچنان به جلو می‌رفتند. و ترس دشمن را فرا گرفت. اینها کسانی بودند که حمله می‌کردند؟ آیا آنها اصلاً فانی بودند؟» در طرف دیگر حوض شش مجسمه قرار دارد که روی اولی این مجسمه نوشته شده است: «ما ایستادیم و مرگ را شکست دادیم». مجسمه‌های دوم و سوم به ترتیب یادبود پرستاران نظامی و سربازان دریایی هستند. مجسمه چهارم به افسرانی که نبرد را برای محافظت از استالینگراد رهبری کردند اختصاص دارد. مجسمه پنجم داستان «نجات بنر» را روایت می‌کند. ششمین مجسمه یادبود پیروزی نهایی ارتش روسیه بر آلمانی‌ها است.
مجتمع یادبود > تالار افتخار نظامی

گذشته از میدان قهرمانان، تالار شکوه نظامی است که نمای بیرونی آن با آثار هنری روسی سربازان شوروی که پایان جنگ را جشن می‌گیرند تزئین شده است… و کتیبه‌ای چنین دارد: «مردم ما یاد خود را از بزرگ‌ترین نبرد در تاریخ جنگ، در دیوارهای استالینگراد زنده نگه می‌دارند.»
یک پلکان داخلی به اتاق اصلی دایره‌ای تالار منتهی می‌شود. در مرکز اتاق ، شعله ابدی، مجسمه بزرگ دستی است که مشعل را در دست گرفته است. شعله ابدی به‌طور مداوم تحت گارد مسلح محافظت می‌شود که هر ساعت پاس آنان تغییر می‌کند. اتاق اصلی به عنوان زمین مقدس در نظر گرفته می‌شود و موسیقی غم‌انگیزی در یک حلقه پخش می‌شود. به دلیل احترام، بازدیدکنندگان به شدت از صحبت با صدای بلند اجتناب می‌کنند. دیوارهای اتاق با موزاییک‌های شیشه ای پوشیده شده است. اسامی ۷۲۰۰ سرباز روسی که در نبرد برای استالینگراد جان باختند را در خود دارند. در اطراف سقف اتاق این کتیبه وجود دارد: «... بله، ما فانی بودیم و تعداد کمی از ما زنده ماندیم (محاصره آلمان). اما همه ما به وظیفه میهنی خود در قبال میهن مقدس خود عمل کردیم.»
مجتمع یادبود > غم مادر

خروجی بالای سالن به یک مسیر منتهی می‌شود که به نوبه خود، به سمت سربالایی زیگزاگ به سمت مادر روسیه فرا می‌خواند! می‌رود. بنای یادبودی سنگی به نام غم مادر در این میانه قرار دارد.
این تپه خود گور بی نشانی برای بیش از ۳۴۵۰۰ سرباز روسی است که در استالینگراد کشته شده‌اند. حتی این درصد ناچیزی از مجموع تلفات شوروی در نبرد است. چمن روی تپه مقدس شمرده می‌شود و بازدیدکنندگان از پا گذاشتن روی آن منع می‌شوند. بالای تپه منظره ای پانوراما از شهر ولگوگراد می‌دهد.
مامایف کورگان ۲۴ ساعت شبانه روز برای عموم باز است و هیچ هزینه ای برای پذیرش وجود ندارد.
پس زمینه

این بنای یادبود بین سال‌های ۱۹۵۹ و ۱۹۶۷ ساخته شد و مجسمه تمثیلی بزرگی از مام مادر در بالای تپه نهاده شد. این بنای تاریخی که توسط یوگنی وچتیچ طراحی شده است، نام کاملش «مام میهن تو را فرا می‌خواند!» (روسی: Родина-мать зовёт! رودینا مت زوویوت!) است. این مجسمه متشکل از یک پیکرهٔ بتنی به ارتفاع ۵۲ متر و ۸۵ متر از پا تا نوک شمشیر ۲۷ متری است که بر خط افق شهر استالینگراد (که بعداً به ولگوگراد تغییر نام داد) تسلط دارد.
این سازه به جز تیغه فولادی ضدزنگ شمشیر از بتن استفاده می‌کند و تنها با وزن خود روی پایه آن نگه داشته می‌شود. این مجسمه تداعی کننده بازنمایی الههٔ کلاسیک یونانی نایکی است، به ویژه لباس‌های روان در باد، شبیه به مجسمه پیروزی بالدار ساموتراس است.
شعله ابدی
تصویر گرفته شده از بالای مامایف کورگان (در پایه مجسمه)، با نگاه کردن به رودخانه ولگا
جنگ ایران و روسیه (۱۸۱۳–۱۸۰۴)
آغاز جنگ > نبرد اچمیادزین

عباس میرزا پس از مرتب کردن سپاه خود در آذربایجان برای سرکوب محمدخان قاجار که حکمرانی ایروان را به عهده داشت و تسلیم روس‌ها شده بود به آن شهر لشکر کشید. سیسیانف فرمانده روسی برای کمک به حاکم ایروان به حوالی اچمیادزین مرکز خلیفه ارامنه ایروان شتافت. فرمانده روسیه سه روز سپاه عباس میرزا را گلوله‌باران کرد چون از عهده آن‌ها برنیامد از ادامه جنگ به صورت مستقیم خودداری کرد. در این بین محمدخان چون ضعف و ناتوانی فرمانده روسیه را از جنگ با عباس میرزا دید از عباس میرزا ولیعهد ایران تقاضای عفو و بخشش کرد. سیسیانف به صورت غافلگیرانه خواستار آن شد که بر سپاه ایران شورش کند و در صبح ششم ربیع‌الثانی ۱۲۱۹ در اچمیادزین برادر وی عباس میرزا ناگهان حمله برد و لشکریان ایران را از آن نقطه پراکنده کرد اما چون نیروی کمکی که از جانب فتحعلی شاه برای عباس میرزا فرستاده شده بود سیسیانف ژنرال روسی را شکست دادند و او ناچار عقب‌نشینی کرد و این جنگ به پیروزی ایران منتهی شد حکمرانی ایروان همچنان در اختیار محمدخان قرار گرفت و حکمرانی نخجوان با حکم فتحعلی شاه به کلبعلی خان سپرده شد.
آغاز جنگ > جنگ سال‌های ۱۲۲۲–۱۲۲۰ و قتل سیسیانوف

پس از پیروزی سپاه ایران در اچمیادزین فرمانده روس درصدد برآمد به سواحل گیلان لشکرکشی و سپس تهران را تسخیر کند و دولت ایران را تحت‌الحمایه روسیه کند. در این زمان حکمرانان شوشی و قره باغ تسلیم روسیه شدند. قتل ژنرال پاول سیسیانوف فرمانده کل ارتش روسیه در این جنگ‌ها در ماه ذی الحجه ۱۲۲۰ قمری با خدعه حسینقلی خان و ابراهیم خان صورت گرفت و سرش را با فرستاده مخصوص چاپاری به تهران آوردند. پس از این واقعه فتحعلی شاه به فرمانده خود دستور مقابله با نیروهای روسیه و تنبیه حاکمان قره باغ و شوشی را صادر کرد. مقارن رسیدن سپاه ایران به ساحل رود ارس نیروهای روسیه به عزم تسخیر گیلان از راه دریا راهی شدند. فرمانده روسیه در تسخیر گیلان به علت رو به رو شدن با موسی خان فرمانده قاجار در گیلان و مشکلات و تلفات و خسارت‌های زیاد ناموفق ماند.
آغاز جنگ > علت شکست سیسیانوف در جریان تسخیر گیلان

نبود بندر و لنگرهای خوب در گیلان باعث شد کشتی‌های بزرگ روسیه نتوانند تا ساحل پیشروی کنند و نیروی خود را در بندر انزلی پیاده کنند. ایستادگی مردم گیلان نسبت به ارتش روسیه و نبود علوفه، آذوقه و لوازم لشکری برای سپاه روسیه باعث شد روسیه نتواند به موفقیت دست پیدا کند.
آغاز جنگ > نبرد اصلاندوز (۱۸۱۲ م)

مقالهٔ اصلی: نبرد اصلاندوز
از سوی دیگر، امید فتحعلی‌شاه به کمک بریتانیا از دست رفت، چراکه به‌دنبال آغاز جنگ‌های ناپلئونی علیه کشورهای اروپایی، بریتانیا با روسیه علیه فرانسه متحد شده بود. بدین ترتیب فرانسه متمایل شد که وارد صحنه شود. در مهٔ ۱۸۰۷ م عهدنامهٔ فینکنشتاین میان ایران و فرانسه به امضا رسید. ناپلئون به‌منظور اجرای عهدنامه، کلود ماتیو گاردان را در رأس هیئتی نظامی به ایران فرستاد. اما پیش از رسیدن هیئت به تهران، روسیه از فرانسه شکست خورد و عهدنامهٔ تیلسیت میان طرفین منعقد شد؛ این‌گونه ناپلئون به‌سرعت تمایلش به ایران را از دست داد. گاردان در ایران منتظر ماند، اما پس از ورود هیئت بریتانیایی به ایران — که برای انعقاد قراردادی دیگر آمده بودند — کشور را ترک کرد. در سال ۱۲۲۵ ه‍.ق/‎۱۸۱۰–۱۱ م، نخجوان یک‌بار دیگر هدف شاهزاده قرار گرفت. تلاش‌های ناپلئون برای میانجی‌گری میان ایران و روسیه ناکام ماند و بدین‌گونه، اتحاد ایران و فرانسه شکست خورد. بریتانیا تعهد داد در برابر تهاجم خارجیِ هر کشورِ اروپایی به ایران، از ایران حمایت کند به شرط آنکه ایران آغازگر جنگ نباشد، شرطی که بسیار مبهم و پرتناقض می‌نمود. جنگ در قفقاز طولانی شد؛ و در تهاجم ناپلئون به روسیه در سال ۱۸۱۲ م، روسیه و بریتانیا دیگربار در کنار هم ایستادند. ایران بسیار تنها مانده بود.
کمتر از یک ماه پس از توقف مذاکرات، نیروهای ایرانی تحت فرمان نایب‌السلطنه عباس میرزا — که در اصلاندوز اردو زده بودند — در ۲۴ شوال ۱۲۲۷ ه‍.ق/۳۱ اکتبر ۱۸۱۲ م مورد شبیخون ارتش روس قرار گرفتند. در اصلاندوز در کنار ارس، ارتش روس به فرماندهی پویتر کوتلیاروسکی با ۲۲۶۰ سرباز در دو روز نبرد با ارتش ایران به فرماندهی عباس میرزا و با ۳۰۰۰۰ سرباز، ۱۲۰۰ نفر از سربازان ایران را کشتند و ۵۳۷ نفر را اسیر کردند، درحالی‌که شمار سربازان کشته و مجروح روسیه ۱۲۷ نفر بود. این حمله جز برای مصالحهٔ بریتانیا و روسیه در اروپا و متعاقب آن تبانی دو قدرت بر سر ایران انجام نشده‌است. با آنکه سربازان ایرانی پیکار خوبی کردند، اما روشن بود که ایران بازندهٔ جنگ است. سربازان عباس میرزا به کلی هزیمت، و تلفات سنگینی را متحمل شدند. نتیجهٔ این جنگ ده ساله در واقع با این حمله قطعی شد، زیرا ارتش آذربایجان دیگر نمی‌توانست مقاومت مؤثری را شکل دهد. بنابراین عباس میرزا برای آتش‌بس آماده شد و سرانجام با میانجی‌گری و تحریک بریتانیا، طرفین به صلح رضایت دادند و ایران درنهایت مجبور به پذیرفتن شرایط سخت‌گیرانهٔ عهدنامهٔ گلستان شد که در ۲۹ شوال ۱۲۲۸ ه‍.ق/۱۲ اکتبر ۱۸۱۳ م به امضا رسید. به موجب این معاهده، ایران مجبور به واگذاری ایالات گنجه و قره باغ ولایت های دربند، باکو، شکی، شروان، قبه، آچوق باشی، بخشهایی از تالش و همچنین صرفه نظر از تمام ادعای های خود بر داغستان، گرجستان و آبخازیا شد.
نتیجه

اولین جنگ روس و ایران برای ایران خوب نبود. با شکست ناپلئون در حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ م، الکساندر توانست بار دیگر به قفقاز بازگردد و نیروهای بیشتری را به دست آورد. در نبرد اصلاندوز عباس میرزا توسط نیرویی بسیار ضعیف از روسیه، شکست خورد و موجب شد جنگ با پایانی ننگ‌آور و تأیید بر برتری نظامی بی‌شبههٔ غرب به پایان برسد. معاهدهٔ گلستان درنهایت در ۴ اکتبر ۱۸۱۳ م به امضا رسید. این معاهده نه تنها مرزهای بین‌المللی را — البته نامشخص — اصلاح و از دست رفتن بسیاری از سرزمین‌های قفقاز را تأیید کرد، بلکه اذعان کرد که تنها روسیه می‌تواند کشتی‌های دریایی خود را در خزر مستقر کند؛ و نیز اطمینان داد که روسیه نه تنها جانشین قانونی سلطنت را به رسمیت می‌شناسد، بلکه در صورت لزوم، او را حمایت می‌کند. این مفاد، دخالت روسیه در امور داخلی دولت ایران را تسهیل می‌کند آنگونه که در معاهدهٔ روسی–عثمانیِ کوچوک قینارجه در سال ۱۷۷۴ م بود. انگلیس نمی‌توانست چنین تصمیمی را نادیده بگیرد، ازاین‌رو به‌سرعت معاهده‌ای جدید در سال ۱۸۱۴ م به امضا رسید که در آن بندی قرار گرفت که در شرایط اندکی محتاطانه‌تر، وسیله‌ای بود که انگلیس می‌توانست در امور داخلی ایران دخالت کند. نیز این معاهده، معاهده‌ای را که در سال ۱۸۱۲ م به تصویب رسیده بود، تأیید کرد که در صورت عدم کمک نظامی از بریتانیا، بریتانیا یارانهٔ سالانهٔ ۲۰۰۰۰۰ تومانی را تأمین می‌کند؛ هرچند بار دیگر این موضوع به دلایل متعددی از سوی انگلیس مشروط شد. بااین‌حال به نظر می‌رسد ظاهراً وعدهٔ کمک‌های انگلیس، ارادهٔ ایران را در برابر حملات روسیه محکم‌تر کرده بود و امیدوار بود که اتخاذ تاکتیک‌های نظامی جدید و نظم و انضباط — یا همان «نظام جدید» — ثمری داشته باشد. در حقیقت، هیچ‌یک از طرفین، معاهدهٔ گلستان را نهایی نکردند و هر دو ظاهراً آماده و مایل به ادامهٔ جنگ بودند.