سید محسن نوربخش
زندگی > پس از انقلاب اسلامی ایران

محسن نوربخش، از جمله جوانان ایرانی مشغول به تحصیل، در دانشگاه‌های آمریکا بود، که بعد از سقوط رژیم شاهنشاهی، وقتی تحصیلات خود را پایان داد، با دریافت دکتری اقتصاد، به تهران برگشت.[نیازمند منبع]
اولین بار نام محسن نوربخش زمانی بر زبان آمد که محمدعلی رجایی، اولین نخست‌وزیر، به مقابله با اولین رئیس‌جمهور؛ سید ابوالحسن بنی‌صدر رفت و علیرضا نوبری، رئیس انتخابی وی برای بانک مرکزی را، که تحصیل‌کرده بانکداری در فرانسه بود، نپذیرفت و به جای او نوربخش را قرار داد، که در چند مقاله، نظریات اقتصادی بنی‌صدر و تیم او را، به نقد کشیده بود.
به این ترتیب محسن نوربخش در دومین سال از تأسیس جمهوری اسلامی، در ۲۳ خرداد ۱۳۶۰ تا مرداد ۱۳۶۵ و مجدد از شهریور ۱۳۷۳ تا دومین روز از سال ۱۳۸۲ که چشم از جهان فروبست در مقام ریاست بانک مرکزی قرار داشت و در این فاصله که ریاست بانک مرکزی را عهده‌دار نبود دوره‌ای به نمایندگی مجلس و ۵ سالی را هم به عنوان وزیر اقتصاد و معاون اقتصادی رئیس‌جمهور وقت هاشمی رفسنجانی گذراند.
وی تا قبل از مرگش یک بار به مقام نخست‌وزیری نزدیک شد و یک بار نیز نام او به عنوان نامزد ریاست‌جمهوری بر زبان‌ها جاری گشت و در تمام این سال‌ها در بخش اقتصادی باقی ماند و فعالیت سیاسی وی منحصر شد به شرکت در تأسیس حزب کارگزاران سازندگی ایران و عضویت شورای مرکزی آن که آن هم به دنبال زندانی شدن غلامحسین کرباسچی، عملاً منتفی گردید.
در آبان سال ۱۳۶۰ موضوع انتخاب نخست‌وزیر به مسئله‌ای بین مجلس و رئیس‌جمهور وقت سید علی خامنه‌ای تبدیل شده بود. اکثریت نمایندگان مجلس، به پایداری سید محمد خاتمی نماینده اردکان، علی‌اکبر ولایتی را که اولین انتخاب رئیس‌جمهور جدید بود، نپذیرفتند و دومین پیشنهاد او سید محمد غرضی هم به مانع برخورد.
به نوشته هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود:
«قرار شد محسن نوربخش رئیس بانک مرکزی برای نخست‌وزیری مطرح شود، چون امام گفته‌اند بهتر است حزبی نباشد، که اتهام انحصار طلبی وارد نشود.»
سرانجام با انتخاب میرحسین موسوی، به بحرانی که در اولین روزهای ریاست‌جمهوری سید علی خامنه‌ای، بین مجلس و وی ایجاد شده بود، پایان داده شد. نام محسن نوربخش بار دیگر زمانی به میان آمد، که گروه‌های سیاسی به دنبال جانشینی برای هاشمی رفسنجانی می‌گشتند و اکثر اعضای دولت، پس از ناامید شدن از شرکت حسن حبیبی و غلامحسین کرباسچی، به فکر محسن نوربخش افتادند، که حوادث بهار سال ۱۳۷۶، کار را به انتخاب سید محمد خاتمی کشاند.
دوران جنگ ایران و عراق که ۳ سال آن، کشور تحت محاصره اقتصادی آمریکا، با کمبود شدید منابع پولی و ارزی، برای تأمین مایحتاج عمومی و نیازهای نظامی، روبرو شده بود، محسن نوربخش در جستجوی دادن انضباطی، به سیاست‌های پولی کشور، با دولت میرحسین موسوی به اختلاف رسید و جای خود را به محمدجواد ایروانی داد، که منتخب جناح چپ بود و خود با شرکت در انتخابات مجلس، در فهرستی جا گرفت، که نام هاشمی رفسنجانی در صدر آن بود و با ۶۶۶ هزار رای از مردم تهران، به مجلس رفت.
نوربخش با پایان جنگ و آغاز ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، به عنوان وزیر امور اقتصادی و دارایی، وارد کابینه وی شد. اما مجلس پنجم که جناح محافظه کار در آن اکثریت یافته بود، وی را در مقام وزارت نپذیرفت و به فاصله چند دقیقه از سوی هاشمی رفسنجانی، به معاونت اقتصادی رئیس‌جمهور انتخاب شد، مقامی که چندی بعد با رفتن وی از پست‌های اجرایی، حذف شد و نوربخش بار دیگر به ریاست بانک مرکزی منصوب گردید.
تحت ریاست محسن نوربخش، بانک مرکزی هم دوران پایین آمدن روز به روز ارزش پول ملی ایران را تجربه کرد و هم در ۶ ساله آخر، دوران ثابت نگاه داشتن ارزش ریال در مقابل پول‌های معتبر جهانی. در هر ۲ دوره وی به شدت از سیاست‌های پولی جمهوری اسلامی دفاع کرد. در ۲ سال آخر نوربخش از جانب هر دو جناح سیاسی مورد انتقاد قرار گرفت. هواداران اصلاحات مایل بودند، شخصی که هماهنگی بیشتری با سیاست‌های اقتصادی دولت داشته باشد، در آن مقام قرار گیرد و جناح محافظه کار هم به جهت تأکید نوربخش بر سیاست‌های کنترل حجم پول و انضباط پولی، از وی راضی نبود.