ویس و رامین
اشکانی بودن داستان

مقالهٔ ویس و رامین داستان عاشقانه پارتی از ایرانشناس روسی ولادیمیر مینورسکی، برجسته‌ترین پژوهشی است که تاکنون دربارهٔ منشأ داستان نوشته شده است. مینورسکی تلاش کرده است که زمینه‌های جغرافیایی و تاریخی متن را بررسی و مشخص کند. بر مبنای دیدگاه وی: طرز حکومت و اوضاع کلی و ویژهٔ جغرافیایی، آنچنانکه در ویس و رامین توصیف شده با هیچ‌یک از ادوار چندهزار سالهٔ ایران جز دورهٔ حکومت پارت‌ها هنگام فرمانروایی شاهنشاهی اشکانی منطبق نیست.
دلایلی که برای اشکانی بودن این داستان آورده می‌شود:
شاه شاهان: مهرداد دوم نخستین کسی بود که از لقب شاه شاهان برای خود استفاده کرد. در «ویس و رامین» هم برای شاه موبد -برادر رامین و شوهر ویس- لقب شاه شاهان بارها برای او به کار رفته است. هرچند پس از مهرداد نیز شماری از شاهان اشکانی از این لقب بهره بردند ولی هیچ‌یک به اقتدار او نرسیدند.
جنگ با ارمنستان: مهرداد دوم در سال ۱۱۰ پ. م به جنگ با ارمنستان رفت. این موضوع در «ویس و رامین» نیز آمده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| که رامین رفت خواهد سوی ارمن |  | به نخچیر شکار و جنگ دشمن |
جنگ ایران و روم: در سال ۱۲۲/۱۲۱ پ. م مهرداد دوم به آسیای کوچک و روم حمله می‌کند و پیروز می‌شود. در ویس و رامین نیز آمده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| شاهنشه موبد از قیصر خبر یافت |  | که قیصر دل ز راه مهر برتافت |
| ز بد راهی نهادی دیگر آورد |  | به خودکامی سر از چنبر برآورد |
| همه پیمان‌های کرده بشکست |  | بسی کس‌های موبد را فروبست |
| ز روم آمد سپاهی سوی ایران |  | بسی آباد را کردند ویران |
در ادامهٔ داستان هم شرح داده می‌شود که شاه از تمام شهرها لشکری آماده می‌کند و به نبرد با رومیان می‌رود و پیروز بازمی‌گردد.
ساتراپ ساتراپ‌ها: در نقش برجسته‌های بیستون، نقش برجسته‌ای از مهرداد دوم وجود دارد که ۴ تن از ساتراپهای محلی در برابر وی قرار دارند. یکی از این افراد همین «گودرز» است که به عنوان ساتراپ ساتراپ‌ها، یعنی مسئول تمامی ایالات در پیشاپیش ساتراپ‌های محلی قرار گرفته است. در «ویس و رامین» می‌خوانیم که «رامین» برای فراموشی «ویس» از شاه می‌خواهد که او را سپهبدِ ماه‌آباد (ایالت ماد) کند، که شاه در استقبال از این پیشنهاد حکمرانی گرگان و ری و کوهستان را نیز به رامین می‌سپارد. در ادامه نیز روشن می‌شود علاوه بر این مناطق بر مناطق دیگری نیز حکم می‌رانده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بگشت او گرد مرز پادشاهی |  | گرفته رای فرمانش روایی |
| نشسته با سپاهی در سپاهان |  | که بود از مرزها بهتر سپاهان |
| ز گرگان تا ری و اهواز و بغداد |  | بگسترده بساط رامش و داد |
استقلال از شاهنشاه: رامین با رسیدن به قزوین دیگر از شاهنشاه اطاعت نمی‌کند و خود را پادشاه می‌خواند. گودرز نیز در سال ۹۱ پ. م از فرمان مهرداد دوم سرپیچی می‌کند و خود را شاه ایران می‌خواند. جالب است که رامین بر پایهٔ «ویس و رامین» در مناطق غربی ایران قرار می‌گیرد و گودرز نیز در مناطق غربی ایران بوده است.
خورشیدشاه: یکی از القاب مهرداد دوم، خورشید بوده است که او را «خورشیدشاه» نیز می‌خوانده‌اند. در «ویس و رامین» نیز چنین آمده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ز یک سو زن مرا دشمن گرفته |  | وزو خورشید نام من گرفته |
پایتخت: پایتخت شاهنشاه (موبدشاه) در «ویس و رامین» شهر مرو در ۳۰۰ کیلومتری عشق‌آباد می‌باشد و پایتخت مهرداد دوم نیز در شهری به نام «نیسا» در نزدیکی عشق‌آباد امروزی بوده است که امروزه ویرانه‌های آن باقیست. پس می‌توان پذیرفت که مراد شاعر از شهر مرو، همان شهر نیسا بوده است.
دیگر دلایل: در «ویس و رامین» از روابط میان دربار ایران و دربار چین سخن گفته می‌شود که در زمان مهرداد دوم نیز چنین روابطی وجود داشته است.
تطابق زایچه: از جملهٔ محکم‌ترین دلایل پیرامون این موضوع زایچهٔ (جدول یا شرح محل ستارگان که بیشتر به مناسبت‌هایی ویژه چون زایش، مرگ یا وقوع جنگی ثبت می‌شده است) است که در کتاب «ویس و رامین» آورده شده است و بیانگر زمانی است که شاه برای نخستین بار با ویس دیدار می‌کند، که با دانش ستاره‌شناسی امروز و با بررسی وضعیت آسمان در فاصلهٔ سال‌های ۲۴۷ قبل از میلاد تا پایان دورهٔ ساسانیان و حتی زمان زندگی فخر الدین اسعد گرگانی، تنها می‌توان به یک حالت منطبق با نشانه‌های زایچهٔ کتاب «ویس و رامین» برخورد کرد و این تاریخ هم برابر با ۱ ژوئیه ۱۱۶ پ. م می‌باشد و این درست همان زمانی است که مهرداد دوم در ایران پادشاهی می‌کرد.