خوانین لرستان
علیمردان خان بیرانوند

| سردار وطن‌پرست امیر اعظمعلیمردان خان بیرانوند | سردار وطن‌پرست امیر اعظمعلیمردان خان بیرانوند |
| --- | --- |
شاه مَردوُ: شاه مَردوُ
علیمردان خان امیراعظم لرستان: علیمردان خان امیراعظم لرستان
زادهٔ: ۱۲۵۶ خورشیدی لرستان خرم‌آباد
درگذشت: ۱۳۰۱ خورشیدی لرستان
علت مرگ: ترور توسط دولت وقت (قاجار)
ملیت: ایرانی لرستانی لک تبار
دیگر نام‌ها: امیراعظم، سالارمظفر، دروازه لرستان
پیشه(ها): ریاست ایل بیرانوند و امیراعظم لرستان
سال‌های فعالیت: دفاع از آب خاک وطن در مقابل روس و انگلیس
دوران: در دوران قاجار و زمان پادشاهی احمدشاه قاجار
شناخته‌شده برای: رشادت و شجاعت
منصب: ریاست ایل بزرگ بیرانوند
خویشاوندان: مرتضی خان اعظمی لرستانی، دکتر هوشنگ خان اعظمی لرستانی
علیمردان خان بیرانوند سردار وطن‌پرست ایرانی از قوم لر و لک زبان ملقب به سالارمظفر و امیراعظم معروف به «شاه مردو» که به سبب در اختیار داشتن چند هزار سوار زبدهٔ مسلح و یورش شجاعانه به ارتش روس و انگلیس و تار و مار کردن آنها در جنگ جهانی اول، قساوت نسب اجانب و همچنین به دلیل سخاوت و متحد کردن چهارگوشه لرستان توانست شهرت و محبوبیت بسیاری در بین مردم لرستان و غرب ایران پیدا کند. او هرگز سر سازش با حکومت ظالم قاجار و نیروهای روس و انگلیس را نداشت.
علی مردان خان اعظمی بیرانوند از بزرگ‌ترین فرمانروایان مردمی و یکه‌تاز غرب ایران که توانست به مدت چند سال لرستان قدیم [شامل لرستان فعلی ایلام شمال استان خوزستان و جنوب استان کرمانشاه و استان مرکزی و قسمت‌هایی از استان همدان] را از حکومت مرکزی جدا کند.
این فرمانروای بزرگ تاریخ پدر مرتضی خان اعظمی و پدربزرگ دکتر هوشنگ اعظمی پزشک مشهور و انسان دوست می‌باشد.
علیمردان خان به واسطه شجاعت، درایت، سخاوت، جسارت و مردم داری از تمام خوانین لرستان پیشی گرفت و همه مطیع امر و نهی او شدند.
تا زمانی که ایشان زنده بود احدی از نیروهای حکومت مرکزی، روس‌ها و انگلیسی‌ها پا را فراتر از بروجرد نگذاشتند.
قوای بیرانوند به فرماندهی علیمردان خان اعظمی بیرانوند، ظل السلطان پسر ظالم ناصرالدین شاه را که احدی از حکام و والی‌ها جرئت رویارویی با او را نداشتند در خرم‌آباد شکست داده و غارت کردند.
ایل بیرانوند به سرکردگی علیمردان خان بیرانوند در نبردی اتحاد نیروهای قاجار به فرماندهی نظام السلطنه والی پشتکوه و سالارالدوله را درهم کوبید به طوری که افراد اشاره شده برای درامان ماندن از امیر اعظم علیمردان خان بیرانوند دادخواست نامه ای تحت عنوان دادخواست صلح ارائه کردند و تحت شرایطی مورد پذیرش امیر اعظم قرار گرفت.
طی جنگ جهانی اول روس‌ها که وارد خاک ایران شدند به لرستان نیز آمدند و تا بروجرد پیشروی کردند… و در پیچ خم کوه‌های لرستان ایلات و عشایر با آن‌ها درگیر شده و ایل بیرانوند به فرماندهی علیمردان خان بیرانوند در مقابل آنان با مردانگی قابل وصفی ایستادگی کردند به طوری که نیروهای روس را شکست دادند و تا قم بر آنها تاختند. نیروهای قاجار چندین بار به قصد فتح لرستان به آنجا حمله کرد و هربار به دلیل وجود این سردار دلیر شکست می‌خورد. شکست‌های مکرر قاجار به فرماندهی از قوای بیرانوند و لرستان به فرماندهی علیمردان خان اعظمی بیرانوند موجب شد تا سپهبد امیراحمدی طی نقشه ای چند نفر از ایادی خود را به عنوان خدمت‌کار نزد او بفرستد و علیمردان خان نیز آنها را به عنوان مستخدم و خدمه پذیرفت. سرانجام این ایادی نفوذی قاجار موفق شدند در اسفند ۱۳۰۱ علیمردان خان بیرانوند معروف به دروازه لرستان را ترور کنند. ترور علیمردان خان اعظمی به فاتحان لرستان کمک به سزایی کرد زیرا تا زمانی که این بزرگمرد در قید حیات بود همه مطیع امر و نهی او بودند ولی بعد از ترور وی لرستان به چند دسته تقسیم شده و هر دسته طرفدار یک نفر شدند.
خوانین مرادی بیرانوند
طاق ملک احمدخان بیرانوند ریس ایل بزرگ بیرانوند و امیرتومان فوج ایل بیرانوند