زبان بلوچی
مقایسهٔ واژگان زبان بلوچی با زبان‌های ایرانی غربی

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ردیف | پارسی نو | زبان پهلوی باستان | بلوچی | کردی |
| 1 | سوزن | سوچن | سوچن، سیچن | سووژن/دَرزی |
| 2 | مرد (مردن) | مرت | مرت | مرد |
| 3 | باد | وات | گوات | با/وا |
| 4 | هجده | هژده | هژده | هَژدَه |
| 5 | نشسته | نشستگ | نشتگ | نیشتگ |
| 6 | آهو | آهوگ | آهوگ/آسک (نیکشهر | آسک/آسگ |
| 7 | سپید/ سفید | اسپید | اسپیت | سپی/چَرمگ |
| 8 | دروغ | drog/droo دروگ | دروگ | درُو |
| 9 | خانه/اتاق | katak | Kat کت/دوار | مال/خانو |
| 10 | آب | آپ/ap | آپ/ap | آو |
| 11 | پل | پوهل | پوهل | پرد(Prd) |
| 12 | ماهی | ماهیگ | ماهیگ | ماسال/ماسی |
| 13 | پسر | پوسرposar | Posag/بچک/پوسگ/کرگ (کنایه به پسر یکی) | کُر/پس/گَدَه |
| 14 | خورشید | هورشید | هورشید | هَتاو/خُور |
| 15 | غروب | یوار | یوار/بیگاه(فنوج،رمشک) | یوار/ایوارە |
| 16 | وسط ظهر | نیمروز | نیمروچ | نیروژ |
| 17 | اوایل شب | سر شپ | سر شپ | سرشو |
: 
نمونه کلمات مشابه با زبان کردی
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| کردی | بلوچی امروز | فارسی امروز |
| sav | sap | sab |
| روژ | روچ | روز |
| برات/برا | برات | برادر |
| Bawk/piaar | pit | pidar |
| کیرد/کارد | کارچ | کارد |
| zawa | دامادت/زامات | داماد |
| mezin/gawra | مزن/توه | بزرگ |
| وَش/باش/خوش | وش | خوش/خوب |
| چَم/چاو | چم/چژم | چشم |
| بان | بان | بام |
| بِت/بوِیت | بیت/بات | باد (بودن) |
| نا | هیر | خیر |
| اَزانی/دَزانی | زانه | می دانی |
| چُونی | چونه | چطوری |
| بانگ | بانگ | اذان |
| پار/پارَکَه | پاری | پارسال |
| هاوین/تاوسان | هامین (خرماپزان) | تابستان |
| جُوان/رند | جُوان | زیبا/ خوب مورد پسند |
| مِش | مش/مَکِسک | مگس |
| سوور | سوهر | سرخ |
| وشتر | هوشتر | شتر |
| هَسپ/اَسپ | اسپ، هَپس | اسب |
| مشک(Mshk) | موشک | موش |
| بوِستَه/بیسسه/راوَستَه | بیس/ بوس/بوشت | واستا (صبرکن) |
| دَس نوِیژ (نماژ) | دس و دیم | وضو/ دست و صورت |
| پیرارَکَه/پار | پیراری | پیرار سال |
| شوان | شوانگ، شِپانک | چوپان |
| نیشتن/دانشتن | نشتن/ نستن | نشستن |
| ه'وِن/خ'وِن | هون | خون |
| دز/چَتَه | دز | دزد |
| پِرَکَه | په ری ری | پریروز |
| بَرز | برز | بلند |
| جل/کراس | جل | لباس-لباس گشاد |
| شوو | شوو | شوهر |
| پچ/کولاندن | پچ | پختن |
| هَنار | هنار | انار |
| نازانم | نزانو | نمی‌دانم |
| نزانم مزنه یا بچکوک | نزانم مزنه یا خردوک | نمی‌دانم بزرگه یا کوچک |
| باسک | باسک | بازو |
| آسن | آسن | آهن |
| بالا | بالاد | قامت |
| هات | ئات | آمد |
| ندار | ندار | فقیر |
| بژی | جی | زنده باد |
| خوت | وپت، ووت | خوابید |
نمونه کلمات مشابه بازبان گیلکی
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| بلوچی | سولاح | اسپ | اَنیگ، یسه، یسا (لهجه بنت) | هشتن | یزک کرتن، مشتنم، میزَگ | کوش | هوشتاتن | تی، ته |
| گیلکی | سولاخ (خولو) | اسپ | هسه | وئشتن | دیمیزِئن، دیمیشتن | کوش | اشتئن، ایسئن | تی، توو |
| فارسی | سوراخ | اسب | اکنون | گذاشتن | ادرار کردن، میزیدن | کفش | ایستادن | تو |
| کردی | کون/سیلاخ | هَسپ/اسپ | ایسَه/اِستا | هِشتن/هِلاندن | میز/مِز کردن | کَوش/پِلاو | وِستان | تُ/تو/اَتُ/تَ |
نمونه کلمات مشابه با مازندرانی
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| بلوچی | گِرِوگْ(گریه کردن).ارس (به معنا اشک) | دیم | اسپیت | هشتن | نشتن | دوتن | بورتن | بوتن/بَیَگ | بی | کپتن | براس | زامات | چیرا | شه | ته |
| مازندرانی | اسری | دیم | اسپی | بشتن | هنیشتن | بدوتن | بورین | بوئن/بیین | بونه | دکتن/کفتن | برار | زوما | جیر | جه | ته |
| فارسی | گریه | صورت | سفید | گذاشتن | نشستن | دوختن | بریدن | بودن | می‌شود | افتادن | برادر | داماد | زیر | از | تو |
نمونه کلمات مشابه با تاتی
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ردیف | پارسی نو | زبان تاتی | بلوچی | کردی |
| ۱ | چهره-صورت | دیم | دیم | دیم/رو/روالَت/روچک |
| ۲ | داماد | زاما zāmā | زامات/زاماس | زاوا |
| ۳ | آنها | · آهاین (ahayn) | · آیان، آوان (ayan) | اَوان/van |
| ۴ | افتادن | ikatan | Kaptan کپتن | کَفتن/کَتن |
| ۵ | سفید | ایسپی | اسپیت | سپی/چَرمگ |
| ۶ | زیر | جیرا | چیرا، چیر | ژِر |
از دیدگاه زبان شناسان و بااستفاده از داده‌های زبانی و مقایسه آن‌ها این زبان نه تنها ارتباط بنیان با سایر زبان‌های ایرانی دارد بلکه مشابهت زیادی با زبان ایران باستان (کهن) دارد به‌طور نمونه.
۱-از منظر واج‌شناسی
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| فارسی امروز | بلوچی امروز | ایرانی میانه غربی | ایرانی کهن |
| sab | sap | sab | xsap |
| ruz | ruec | ruz | raucah |
| baradar | brat | brad | bratar |
| pidar | pit | Pid/piaar | pitar |
| kard | kurt | kird | krta |
| damad | Damad/zamat | damad | zamatar |
۲-از منظر واژگانی
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| فارسی امروز | بلوچی امروز | ایرانی باستان | کردی |
| گوسفند | پس | pasva | paz |
| دریا | زِر | zrayah | zarya |
| تابستان | hamian | hamina | hawin |
| کوه | gar | garay | kef/kew |