stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
منصور نریمان
سال‌های ابتدایی زندگی

با نام اصلی اسکندر ابراهیمی زنجانی در ۲۰ اسفند ۱۳۱۴ در مشهد متولد شد. پدرش که خود سه‌تار و تار و نی را به خوبی می‌نواخت از همان دوران کودکی وی را تحت آموزش خود گرفت و وی را با ردیف‌ها و گوشه‌های موسیقی ایرانی آشنا کرد و نواختن سه تار را به وی آموخت. نریمان از سن چهارده سالگی همکاری خود را با رادیو مشهد به عنوان تکنواز موسیقی آغاز کرد و پس از تسلط کافی بر شیوه نوازندگی عود، در بعضی برنامه‌ها به اجرای موسیقی با این ساز پرداخت.
پس از مدتی همکاری با رادیو مشهد، به شیراز نقل مکان کرد و به مدت چهار سال فعالیت و همکاری خود را در زمینه موسیقی و اجرا با رادیو شیراز ادامه داد. بعد از معرفی ایشان توسط استاد عبدالوهاب شهیدی به عنوان تکنواز رسمی رادیو در کنار استادان دیگر نظیر جلیل شهناز، فرهنگ شریف، پرویز یاحقی و دیگر تک نوازان آن دوره به فعالیت خود در رادیو تهران ادامه داد. وی مانند بسیاری از نوازندگان ایرانی عود آموختن موسیقی را با تار و سه‌تار آغاز کرد.
درآن سال‌ها عود سازی بود که کمتر نوازنده‌ای سراغ آن می‌رفت و اگر قرار بود در ارکستری جا داشته باشد، نوازنده تاری نواختن آن را برعهده می‌گرفت. در مجموع عود ساز فرعی نوازندگان تار محسوب می‌شد.
منصور نریمان از نخستین نوازندگانی بود که تمرکز خود را بر روی این ساز قدیمی ایرانی گذاشت و آن را به ساز اصلی خود تبدیل کرد. نریمان دربارهٔ اینکه چگونه نواختن عود را آموخت در خاطرات خود گفته‌است:
«در عود استادی نداشتم، فقط از راه گوش به رادیوهای کشورهای همسایه استفاده بردم و به محمد عبدالوهاب خواننده و نوازنده بزرگ مصری به رادیو قاهره نامه نوشتم و دربارهٔ کوک و بعضی مسائل این ساز از وی سوالاتی کردم و مسائلی را مطرح نمودم؛ پس از چندی عبدالوهاب در جواب نامه من نوشت که کوک عود همانی است که خود شما انجام داده‌اید و خلاصه کل نظریات مرا تأیید کرد.»
بعد از وی بود که عود، که رنگ و بوی عربی داشت، کم‌کم در ارکستر سازهای ایرانی جا پیدا کرد و حتی گاهی قطعه‌ای تکنوازی به آن اختصاص داده می‌شد. وی در سال‌های قبل از انقلاب  ۱۳۵۷ نیز همراه با جهانگیر ملک سلسله برنامه‌های تکنوازی در سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران اجرا می‌کرده‌است.
نریمان علاوه بر تلاش برای تغییر شیوه نوازندگی که تحت تأثیر موسیقی عربی و عود نوازان عرب بود، عقیده داشت عود سازی ایرانی و نامش بربط یا بربت است و ساختار آن با عودی که در جهان عرب نواخته می‌شود، متفاوت است.
ابراهیم قنبری مهر (طراح و سازنده ساز) سازی طراحی کرد و ساخت که دسته‌ای بلندتر از عود معمولی و کاسه‌ای کوچک‌تر از آن داشت. بربط ساخته قنبری مهر که از سوی سازنده و نوازندگان آن «بربت» نام گرفت شیوه بربط‌نوازی نریمان درآمیخت جای خود را در ارکستر سازهای ایرانی پیدا کرد. شیوه بربط‌نوازی نریمان به مکتبی تبدیل شده که تقریباً تمام آموزگاران نوازندگی بربت در ایران این شیوه را تدریس می‌کنند. سید رضا خوانساریان، محمدرضا آقایی ، محمد فیروزی، حسین بهروزی‌نیا، نگار بوبان، شهرام غلامی و علی پژوهشگر از شاگردان نریمان بوده‌اند.
تدریس و تألیف

در سال ۱۳۴۱ از منصور نریمان برای تدریس تخصصی ساز عود در هنرستان موسیقی دعوت به عمل آمد. در این سال‌ها تصمیم به نگاشتن کتابی برای تدریس این ساز گرفت. این کتاب با نام «شیوه بربت نوازی» در سال ۱۳۷۲ همراه با دوره عالی که شامل پنج اتود متنوع است به چاپ رسید. از تألیفات دیگر نریمان می‌توان به کتاب «۴۲ قطعه برای عود» و «ردیف موسیقی ایرانی برای بربت» اشاره کرد.
زندگی شخصی

منصور نریمان در سال ۱۳۳۶ ازدواج نمود و ثمره ازدواج وی یک پسر و سه دختر می‌باشد.
بیماری و درگذشت

منصور نریمان که به دلیل عارضه ریوی در بیمارستان بستری شده بود، بامداد چهارشنبه، ۲۳ تیر ۱۳۹۴ در بیمارستان بهمن تهران درگذشت. و صبح جمعه ۲۶ تیر ۱۳۹۴ در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
منصور نریمان و حسن ریاحی اختتامیه بیست و هشتمین جشنواره موسیقی فجر ۲ اسفند ۱۳۹۱
ساتن، لندن

منطقه مسکونی در England
| Sutton | Sutton |
| --- | --- |
 From top, left to right: Bank building in the Sutton Town Centre High Street Crossroads Conservation Area; Trinity Church; St Nicholas Church; Sutton High Street;Sutton Heritage Mosaic public art; Sutton High Street; Fountain in Manor Park:  From top, left to right: Bank building in the Sutton Town Centre High Street Crossroads Conservation Area; Trinity Church; St Nicholas Church; Sutton High Street;Sutton Heritage Mosaic public art; Sutton High Street; Fountain in Manor Park
جمعیت: ۴۱٬۴۸۳ (Sutton Central, Sutton West, Sutton North, Sutton South wards)
مرجع شبکه OS: TQ255645 
• چرینگ کراس: ۱۰٫۵ مایل (۱۶٫۹ کیلومتر) NNE
London borough: منطقه ساتون لندن
شهرستان: لندن بزرگ
ناحیه: لندن بزرگ
کشور: England
کشور مستقل: بریتانیا
پست شهر: SUTTON
کدپستی منطقه: SM1 SM2 SM3
کد تلفن: 020
پلیس: Metropolitan
آتشنشانی: سازمان آتش‌نشانی لندن
آمبولانس: London
 :  
مجلس انگلستان: Sutton and Cheam
مجلس لندن: Croydon and Sutton
 فهرست مکان‌‌ها بریتانیا انگلستان London :  فهرست مکان‌‌ها بریتانیا انگلستان London 
longitudeساتن، لندنlatitudeساتن، لندن
ساتن (به انگلیسی: Sutton) یک ناحیه در لندن است که در منطقه ساتن لندن واقع شده‌است.
خصوصیات

ساتن ۴۱٬۴۸۳ نفر جمعیت دارد.
کریست ناواسلیک

| کریست ناواسلیک | کریست ناواسلیک |
| --- | --- |
کریست ناواسلیک (سیاتل/۲۰۰۸): کریست ناواسلیک (سیاتل/۲۰۰۸)
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
نام تولد: کریست آنتونی ناواسلیک
زاده: ۱۶ می ۱۹۶۵ (۵۹ سال) کمپتن، کالیفرنیا
ژانر: گرانج، آلترنتیو راک
سال‌های فعالیت: ۱۹۸۱ تاکنون
ناشر(ان): ساب پاپ، اسپین آرت
کریست ناواسلیک (به انگلیسی: Krist Novoselic) نوازندهٔ گیتار بیس آمریکایی است. او بیشتر به عنوان یکی از اعضای سابق نیروانا شناخته می‌شود.
سال‌های آغازین

کریست ناواسلیک زادهٔ ۱۶ می ۱۹۶۵ در کمپتن کالیفرنیاست. والدینش کریست و مارجیا ناواسلیک از اهالی کرواسی بودند که به آمریکا مهاجرت کردند. آنها یک سال بعد از تولد او به سن پدرو کالیفرنیا نقل مکان کردند، جایی که کریست بیشتر دوران کودکی‌اش را آنجا سپری کرد. او دو برادر به نام رابرت و دیلان و یک خواهر به نام دایانا دارد که در سال ۱۹۷۳ به دنیا آمد. در سال ۱۹۷۹ خانواده‌اش به خاطر مشکلات مالی مجبور به مهاجرت به ابردین واشنگتن شدند و در سال ۱۹۸۰ کریست را که دچار فشارهای عصبی شده بود برای مدتی نزد بستگانشان در کرواسی(که در آن سال‌ها بخشی از یوگسلاوی بود) فرستادند.
در آن سال‌ها لدزپلین، دوو، بلک سبث و اروسمیث گروهای مورد علاقهٔ کریست بودند و البته تعدادی از گروه‌های راک یوگسلاو. او زمانی که در کرواسی بود به پانک راک علاقه‌مند شد و به مرور با بزرگان این سبک از جمله سکس پیستولز، رامونز و کلَش آشنا شد.
پس از بازگشت به ابردین، کریست که سال‌های پایانی دبیرستان را سپری می‌کرد با پس‌انداز کردن پول‌هایش یک گیتار خرید و به فراگیری آن مشغول شد. مدتی بعد برادرش رابرت که نزد دوستش کرت کوبین رفته بود -قبلاً بخاطر صدای بلند موسیقی که از طبقهٔ بالای منزلشان بگوش می‌رسید سرزنش شده بود- به کرت گفت که آن سر و صدا مربوط به برادر بزرگش کریست بوده که به موسیقی پانک راک علاقه‌مند است. کرت تا آن زمان بارها به خانهٔ ناواسلیک‌ها رفته بود اما هیچگاه با کریست روابط دوستانهٔ بخصوصی نداشت. سرانجام رابطهٔ دوستی بین کرت و کریست شکل گرفت که ریشه در سلیقه همسوی موسیقی آن‌ها داشت. مدتی بعد کوبین دمویی از کارهایش با گروه Fecal Matter را به کریست داد. ناواسلیک بالاخره پس از چند ماه نوار را گوش کرد، از آن خوشش آمد و موافقت کرد که با کوبین یک گروه تشکیل بدهند.
نیروانا

اولین تلاش کوبین و ناواسلیک برای تشکیل یک گروه زیاد دوام نیاورد و در عرض چند هفته به ناکامی انجامید. بالاخره آن‌ها موفق شدند بفهمند که دِ ملواینز  برای هر شب اجرا ۸۰ دلار دستمزد می‌گیرند. این مسئله آن دو را تشویق کرد تا به کاور کردن برخی کارهای سی سی آر بپردازند. در این گروه کریست باس می‌زد و کرت نوازندهٔ درامز بود و افراد مختلفی هم به‌عنوان خواننده و گیتاریست با آن‌ها هم‌کاری می‌کردند. چند ماه بعد آن‌ها با آرِن بارکهارت آشنا شدند. تا آن زمان گروه آن‌ها هنوز نام ثابتی نداشت و آغاز به همکاری این سه نفر، اولین گام در شکل‌گیری نیروانا محسوب می‌شد.
بارکهارد پس از چند ماه جایش را به دیل کراور(درامر ملواینز) داد و سرانجام کرت و کریست، چد چنینگ را جایگزین کراور کردند. گروه در سال ۱۹۸۹ موفق شدند اولین آلبوم‌شان با نام Bleach را منتشر کنند. چنینگ در سال ۱۹۹۰ گروه را ترک کرد و دن پترز(درامر مادهانی) جای او را پر کرد. در نهایت این دیو گرول بود که این شانس را پیدا کرد تا در ضبط آلبوم جاودانهٔ مهم نیست (به انگلیسی: Nevermind)، نیروانا را به عنوان درامر همراهی کند. مهم نیست در بهار ۱۹۹۲ روانهٔ بازار شد و نام نیروانا را به عنوان یک پدیدهٔ مهم در صنعت موسیقی راک مطرح کرد.
کریست که تا آن سال‌ها بیشتر اوقات سعی می‌کرد از هجای انگلیسی نامش(Chris) استفاده کند، در پی سفری که در سال ۱۹۹۳ به کرواسی داشت تصمیم گرفت به اصالت و تبارش ارج بگذارد و تلفظ اصلی کریست را بکار ببرد.
افسانهٔ نیروانا در سال ۱۹۹۴ و در پی مرگ کرت کوبین به پایان رسید. کریست از آن به بعد بیشتر به خلوت پناه برد و کم‌تر در مجامع عمومی دیده می‌شد. کریست و کرت در طی رفاقت چند ساله‌شان، به معنای واقعی دو دوست جدانشدنی بودند و از دست دادن کرت برای کریست اتفاقی دردناک و ضایعه‌ای جبران ناشدنی بود. از معدود دفعاتی که کریست پس از مرگ کرت کوبین در یک مکان عمومی ظاهر شد، سپتامبر ۱۹۹۴ و در مراسم جوایز موسیقی ام‌تی‌وی بود که طی آن جایزهٔ بهترین ویدئوی آلترنتیو سال به جعبهٔ قلبی شکل تعلق گرفت و ناواسلیک و گرول فرصتی یافتند تا به هم‌گروهی از دست رفته‌شان ادای احترام کنند.
پس از نیروانا > سویت ۷۵ (۱۹۹۵-۱۹۹۹)

کریست در سال‌ها ابتدایی پس از فروپاشی نیروانا به صورت تفننی به موسیقی پرداخت. او پیشنهاد همکاری با فو فایترز، که از طرف دیو گرول به او ارائه شده بود را رد کرد چون نگران این مسئله بود که بواسطهٔ همکاری با گرول، مخاطبان اینگونه بیندیشند که فوفایترز شکل جدیدی از نیروانا است. او در سال ۱۹۹۵ سویت ۷۵ را بنیان گذاشت و در سال ۱۹۹۷ تنها آلبوم‌اش را منتشر کرد.
پس از نیروانا > کارگردانی فیلم (۱۹۹۸)

در سال ۱۹۹۸ کریست اولین فیلم مستندش را کارگردانی کرد. این مستند که «L۷: The Beauty Process» نام داشت با استفاده از فیلم‌های تهیه شده از کنسرت‌های گروه ال ۷ در ۳ شهر آمریکا ساخته شد.
پس از نیروانا > ایز ادریفت (۱۹۹۹-۲۰۰۳)

در سال ۱۹۹۹ او ابتدا به جلو بیفرا و کیم تاییل(گیتاریست پیشین ساوندگاردن) در گروه نو دابلیوتی‌او کامبو (به انگلیسی: No WTO Combo) پیوست. سپس همراه با کرت کرک وود (خوانندهٔ میت پاپتز) و باد ونگاگ(درامر سابلایم)، گروهی به نام ایز ادریفت (به انگلیسی: Eyes Adrift) را بنیان گذاردند که در سال ۲۰۰۳ فروپاشید. کریست اولین تجربهٔ حرفه‌ای خوانندگی سولو، در تمام دوران حرفه‌ای موسیقی‌اش را در ایز ادریفت انجام داد و به همراه کرک وود، نقش عمده‌ای در ساخت قطعات داشت.
پس از نیروانا > فلیپر (۲۰۰۶-۲۰۰۸)

در نوامبر ۲۰۰۶ اخباری مبنی برپیوستن کریست به گروه راک فلیپر و همراهی آن‌ها در توری که قرار بود در انگلستان و ایرلند برگزار کنند، منتشر شد. کریست به صورت تمام وقت با گروه شروع به همکاری کرد و آن‌ها مشغول ساخت آلبومی شدند که قرار بود در سال ۲۰۰۸ منتشر شود. در ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۸ کریست به دلایل شخصی از گروه کناره‌گیری کرد که یکی از پیامدهایش منتفی شدن برنامهٔ تورهای گروه بود.
سیاست

ناواسلیک(سمت چپ) در سال‌های اوج نیروانا (۱۹۹۲).
کاردگرکلا

| کاردگرکلا | کاردگرکلا |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: مازندران
شهرستان: بابل
بخش: بندپی غربی
دهستان: خوش‌رود
جمعیت: ۱۹۰نفر
کاردگرکلا، روستایی است از توابع بخش بندپی غربی شهرستان بابل در استان مازندران ایران.
جمعیت

این روستا در خوش‌رود قرار داشته و براساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۸۵ صورت گرفته، جمعیت آن ۱۹۰نفر (۵۷خانوار) بوده‌است.
لیندا (کالیفرنیا)

| لیندا، کالیفرنیا | لیندا، کالیفرنیا |
| --- | --- |
حوزه سرشماری: حوزه سرشماری
موقعیت لیندا، کالیفرنیا در نقشه: موقعیت لیندا، کالیفرنیا در نقشه
کشور:  ایالات متحده آمریکا
ایالت آمریکا:  کالیفرنیا
شهرستان: یوبا
مساحت: مساحت
 • کل: ۸٫۵۴۶ مایل مربع (۲۲٫۱۳۴ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۸٫۵۴۶ مایل مربع (۲۲٫۱۳۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)  ۰٪
ارتفاع: ۶۹ فوت (۲۱ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۷۷۷۳
 • تراکم: ۲۱۰۰/مایل مربع (۸۰۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۸ (PST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۷ (PDT)
زیپ‌کد: ۹۵۹۰۱
کد منطقه: 530
کد FIPS: ۰۶–۴۱۵۷۲
شماره GNIS: ۱۶۵۸۹۶۳
لیندا (به انگلیسی: Linda) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان یوبا، کالیفرنیا واقع شده‌است. لیندا ۲۲٫۱۳۴ کیلومتر مربع مساحت و ۱۷٬۷۷۳ نفر جمعیت دارد و ۲۱ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
لیلی‌خانه (ورزقان)

لیلی‌خانه یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان بکرآباد بخش مرکزی شهرستان ورزقان واقع شده‌است.
زبان پشتو
نام

پشتو ظاهراً از واژه پشتون یا پختون آمده است که نام قومی ایرانی است. این زبان در اصل جزو زبان‌های هندوایرانی است. قواعد آواشناختی نشان می‌دهد که واژهٔ پشتو شکل دیگرگون‌شده‌ای از همان واژهٔ پَرْسَوا (به‌معنی پارسی) است. پروفسور مارکوارت آلمانی معتقد است پشتو مشتق از پختو و آن نیز از واژه پرسوا (parsuwā) گرفته شده است. به عقیده یِ مارکوارت پرسوا از ریشه -parsū سانسکریت است که نام قبیله‌ای جنگجو در شمال غربی هند بوده است. او پشتون را بر گرفته از پرسوانا (منسوب به پَرسوا) می‌داند. بطلمیوس هم آن را پکتین نوشته است؛ بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود.
تاریخ

برخی از زبان‌شناسان استدلال کرده‌اند که پشتو از تبار اوستایی یا گونه‌های بسیار نزدیک به آن است. با این حال، این موضع که پشتو نواده مستقیم اوستایی است، هنوز مورد اختلاف است. آنچه دانشمندان بر آن اتفاق نظر دارند این واقعیت است که زبان پشتو یک زبان ایرانی شرقی است که دارای ویژگی‌های مشترک با زبان‌های ایرانی میانه شرقی مانند باختری، خوارزمی و سغدی است.
استرابون که در سال‌های ۶۴ پیش از میلاد تا ۲۴ میلادی زندگی می‌کرد، توضیح می‌دهد که قبایل ساکن در سرزمین‌های غرب رود سند بخشی از آریانا بودند. این در حدود زمانی بود که یونانیان بلخ منطقه پشتون‌ها را اداره می‌کردند. از سده ۳ میلادی به بعد، بیشتر پشتون‌ها را با نام افغان (آبگان) می‌خوانند.
دانشمندانی همچون عبدالحی حبیبی با استفاده از نوشته‌های پته خزانه بر این باورند که نخستین آثار پشتو توسط امیر کرور سوری در اوایل دوره غوریان در سده هشتم میلادی نوشته شد. پته خزانه یک نسخه خطی پشتو است که ادعا می‌شود توسط محمد هوتکی با پشتیبانی شاه حسین هوتکی در قندهار نوشته شده و حاوی گلچین شاعران پشتو است. با این حال، اصالت این کتاب توسط دانشمندانی مانند دیوید نیل مکنزی و لوسیا سرنا لوئی مورد اختلاف است.
از سده شانزدهم، شعر پشتو در میان پشتون‌ها بسیار محبوب شد. از کسانی که به زبان پشتو شعر نوشتند می‌توان به بایزید پیر روشن (مخترع بزرگ الفبای پشتو)، خوشحال‌خان ختک، رحمان بابا، نازو توخی و احمد شاه درانی، بنیانگذار امپراتوری دورانی اشاره کرد.
امروزه با مشاهده ازدیاد واژگان فارسی و عربی در پشتو، تمایل زیادی به «پاک‌سازی» پشتو با بازیابی واژگان کهن آن وجود دارد.
پراکندگی جغرافیایی

پشتو به عنوان زبان رسمی در افغانستان بیشتر در شرق، جنوب و جنوب غربی رایج است اما در برخی از مناطق شمالی و غربی کشور نیز صحبت می‌شود. شمار دقیق گویشوران آن در دسترس نیست، اما برآوردهای مختلف نشان می‌دهد که پشتو زبان مادری ۳۵–۵۰٪ از کل جمعیت افغانستان است.
پشتو در پاکستان زبان ۱۵٪ از جمعیت است، که عمدتاً در شمال غربی کشور در ایالت خیبر پختونخوا و مناطق شمالی ایالت بلوچستان گفتگو می‌شود. زبان پشتو در دیگر شهرهای بزرگ پاکستان، به ویژه در کراچی، نیز یافت می‌شود.
جوامع دیگر پشتوزبان در هند، تاجیکستان، و شمال شرقی ایران (بیشتر در استان خراسان جنوبی در شرق قاین، نزدیک مرز افغانستان) یافت می‌شوند. در هند بیشتر مردم پشتون به جای پشتو به زبان هندی صحبت می‌کنند. شمار کمی پشتوزبان در هند وجود دارد و آن‌ها در راجستان ملقب به شین کهلای و در کلکته ملقب به کابولیوالا («مردم کابل») هستند.
جوامع بزرگ پشتون‌های دور از وطن در غرب آسیا، به ویژه در امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز وجود دارد. مهاجران پشتون در دیگر کشورها همچون ایالات متحده، بریتانیا، کانادا، آلمان، هلند، سوئد، قطر، استرالیا، ژاپن، روسیه، نیوزیلند و غیره نیز پراکنده هستند.
پراکندگی جغرافیایی > افغانستان

پشتو، همراه با فارسی یکی از دو زبان رسمی افغانستان است. از اوایل قرن هجدهم همه پادشاهان افغانستان پشتون بودند (به استثنای حبیب‌الله کلکانی در سال ۱۹۲۹). فارسی، زبان ادبی دربار افغانستان بود و بیشتر در نهادهای دولتی مورد استفاده قرار می‌گرفت در حالی که قبایل پشتون به زبان پشتو به عنوان زبان مادری خود صحبت می‌کردند. شاه امان‌الله خان در دوران سلطنت خود (۱۹۲۹–۱۹۲۶) سیاست ترویج پشتو را به عنوان نشانه هویت قومی و به عنوان نمادی از «ملی‌گرایی رسمی» آغاز کرد تا افغانستان را پس از شکست امپراتوری بریتانیا در جنگ سوم انگلیس و افغانستان در سال ۱۹۱۹ به سوی استقلال سوق دهد. در دهه ۱۹۳۰ جنبشی برای ترویج زبان پشتو به عنوان زبان دولت، اداره و هنر با تأسیس انجمن پشتو در سال ۱۹۳۱، دانشگاه کابل در سال ۱۹۳۲ و همچنین فرهنگستان پشتو تولانا در سال ۱۹۳۷ آغاز شد.
در آن زمان گرچه نخبگان افغان رسماً از استفاده از زبان پشتو حمایت می‌کردند، زبان فارسی را «زبانی پیشرفته و نمادی از تربیت فرهنگی» می‌دانستند. شاه ظاهرشاه (سلطنت ۱۹۳۳–۱۹۷۳) پس از آنکه پدرش نادرخان در سال ۱۹۳۳ دستور داد که مقامات باید دو زبان فارسی و پشتو را بخوانند و از آن‌ها استفاده کنند، به این ترتیب عمل کرد. در سال ۱۹۳۶ یک فرمان سلطنتی از ظاهر شاه رسماً به زبان پشتو جایگاه زبان رسمی را اعطا کرد و استفاده از آن را در تمام امور دولتی و آموزشی مجاز شمرد؛ علی‌رغم این واقعیت که خانواده سلطنتی و دیوان‌سالاران بیشتر به فارسی صحبت می‌کردند. بنابراین پشتو به یک زبان ملی و نمادی برای ملی‌گرایی پشتون تبدیل شد.
مجلس قانون اساسی در سال ۱۹۶۴ هنگامی که نام زبان فارسی در قانون اساسی به‌طور رسمی به دری تغییر یافت، وضعیت زبان پشتو را به عنوان یک زبان رسمی را تأیید کرد. سرود ملی افغانستان به زبان پشتو است.
پراکندگی جغرافیایی > پاکستان

در پاکستان، پشتو زبان اول ۱۵ ٪ از جمعیت است (در سال ۱۹۹۸)، پشتون‌ها بیشتر در شمال غربی در ایالت خیبر پختونخوا و مناطق شمالی ایالت بلوچستان ساکنند. پشتو همچنین در بخش‌هایی از نواحی میانوالی و اتک در ایالت پنجاب، مناطقی از گلگت-بلتستان، در اسلام‌آباد و همچنین توسط جوامع پشتوزبان در شهرهای مختلف سراسر کشور به ویژه کراچی و حیدرآباد در سند، صحبت می‌شود.
اردو و انگلیسی دو زبان رسمی پاکستان هستند. پشتو وضعیت رسمی در سطح فدرال ندارد. در سطح ایالتی، زبان پشتو زبان منطقه‌ای خیبر پختونخوا و شمال بلوچستان است. زبان اصلی آموزش در مدارس دولتی در پاکستان اردو است اما از سال ۲۰۱۴ به بعد، دولت خیبر پختونخوا تأکید بیشتری بر استفاده از انگلیسی به عنوان زبان آموزشی کرده است. این امر باعث نارضایتی روزافزون در میان پشتون‌ها شده است، آن‌ها همچنین شکایت دارند که پشتو غالباً به‌طور رسمی مورد غفلت قرار می‌گیرد.
پروفسور طارق رحمان در این باره می‌گوید:
«دولت پاکستان که با ادعاهای بازپیوندخواهی از سوی افغانستان بر خاک خود روبروست، جنبش پشتو را دلسرد و سرانجام استفاده از پشتو در دامنه‌های پیرامونی را مجاز کرده است… بنابراین، حتی اگر هنوز در میان برخی از کنشگران پشتون تمایلی وجود داشته باشد که در حوزه‌های قدرت از پشتو استفاده کنند، این بیشتر نمادی از هویت پشتون است تا ملی‌گرایی.»
واج‌شناسی

زبان پشتو، چه از نظر واج‌شناسی و چه ازنظر ساختمان دستوری، با دیگر زبان‌های ایرانی تفاوت‌هایی دارد. خیشومی‌شدگی و کامی‌شدگی در آواشناسی تاریخی پشتو نقش مهمی ایفا کرده است. این زبان را به دو گروه غربی (یا جنوب‌غربی) و شرقی (یا شمال‌شرقی) تقسیم می‌کنند. گویش مهم گروه غربی، گویش قندهاری است و در گروه شرقی گویش پیشاوری اهمیت دارد. اختلاف میان این دو گروه، هم در چگونگی ادای واکه‌ها و هم در برخی نکته‌های دستوری است. ازجمله نام یا عنوان زبان که در قندهاری «پشتو» و در پیشاوری «پختو» تلفظ می‌شود.
واج‌شناسی > واکه‌ها

|  | پیشین | مرکزی | پسین |
| --- | --- | --- | --- |
| بسته | i |  | u |
| میانه | e | ə | o |
| باز | a |  | ɑ |
واج‌شناسی > همخوان‌ها

|  | لبی> بی‌واک | لبی> واک‌دار | دندانی‌لثوی> بی‌واک | دندانی‌لثوی> واک‌دار | پسالثوی> بی‌واک | پسالثوی> واک‌دار | برگشته> بی‌واک | برگشته> واک‌دار | کامی> بی‌واک | کامی> واک‌دار | نرم‌کامی> بی‌واک | نرم‌کامی> واک‌دار | زبانکی> بی‌واک | زبانکی> واک‌دار | چاکنایی> بی‌واک | چاکنایی> واک‌دار |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| خیشومی |  | m |  | n |  |  |  | ɳ |  |  |  | ŋ |  |  |  |  |
| انسدادی | p | b | t̪ | d̪ |  |  | ʈ | ɖ |  |  | k | ɡ | q |  |  |  |
| انسایشی |  |  | t͡s | d͡z | t͡ʃ | d͡ʒ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| زنشی |  |  |  |  |  |  | ɽ | ɽ |  |  |  |  |  |  |  |  |
| سایشی | f |  | s | z | ʃ | ʒ | ʂ | ʐ | ç | ʝ | x | ɣ |  |  | h |  |
| ناسوده |  |  |  | l |  |  |  |  |  | j |  | w |  |  |  |  |
| لرزشی |  |  | r |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
همخوان‌های /ف/ و /ق/ بومی پشتو نیستند و بیشتر به ترتیب با /پ/ و /ک/ جایگزین می‌شوند.
واج‌شناسی > خوشه‌های همخوانی پایانی

در برخی از خوشه‌های همخوانی پایانی در واژه‌های اصیل پشتو یعنی خوشه‌هایی مانند /st/, /xt/ و /nd/، امکان حذف همخوان پایانی در گفتار سریع وجود دارد (مانند حذف /d/ در "sind" به "sin")، اما در برخی دیگر این امکان وجود ندارد (مانند /sk/ در "sosk"). این پدیده با مفهوم "تمایل به شباهت‌گریزی" در خوشه‌های همخوانی توضیح داده می‌شود؛ یعنی در خوشه‌هایی که دو همخوان از نظر ویژگی‌های آوایی به هم شبیه هستند (مانند /nd/)، تمایل به حذف یکی از همخوان‌ها برای ایجاد تمایز بیشتر وجود دارد.
در خوشه‌هایی که در وام‌واژه‌های زبان پشتو دیده می‌شوند (مانند /rm/ در "garm")، در برخی موارد این خوشه‌ها با افزودن یک واکه (مانند /ə/ در "garəm") شکسته می‌شوند تا با محدودیت‌های واج‌آرایی زبان پشتو سازگار شوند. این پدیده با اصل توالی رسایی توضیح داده می‌شود. این اصل بیان می‌کند که در یک هجا، همخوان‌ها باید به ترتیب خاصی از نظر رسایی قرار بگیرند. در برخی موارد، خوشه‌های همخوانی در وام‌واژه‌ها این اصل را نقض می‌کنند و برای رفع این مشکل، یک واکه بین آن‌ها درج می‌شود.
دستور زبان

پشتو یک زبان نهاد-مفعول-فعل است. صفتها پیش از اسم می‌آیند. اسم و صفت‌ها در دو جنس (نر/ماده)، دو شمار (جمع/مفرد)، و چهار حالت (مستقیم، غیرفعلی، ازسویی و ندایی) صرف می‌شوند. یک صرف برای وجه التزامی نیز وجود دارد. سامانه فعلی با وجود زمان‌های حال، گذشته ساده، گذشته مستمر، حال نقلی و گذشته نقلی بسیار پیچیده است. فعل به‌طور کلی هم در جمله‌های گذرا و هم در ناگذر با نهاد مطابقت دارد. یک استثنا وقتی اتفاق می‌افتد که یک کار تمام شده در هر یک از زمان‌های گذشته (گذشته ساده، گذشته مستمر، حال نقلی یا گذشته نقلی) گزارش شود. در چنین مواردی، فعل در صورتی که ناگذر باشد با نهاد مطابق است ولی اگر گذرا باشد، با مفعول مطابق است. بر خلاف بسیاری از زبان‌های دیگر هندوایرانی، پشتو از هر سه گروه حرف اضافه‌ای - پیشوند، پسوند و مرکب، استفاده می‌کند.
واژگان

بیشتر واژگان پشتو از ریشه ایرانی شرقی است. با این حال، شمار قابل توجهی از آن‌ها منحصر به زبان پشتو است. پس از قرن هفتم وام‌واژه‌هایی عمدتاً از فارسی و هندی و عربی (بیشتر از راه فارسی) وارد پشتو شده‌اند پشتوی امروزی از انگلیسی، فرانسوی و آلمانی نیز وام‌واژه دریافت کرده است.
در اینجا یک فهرست نمونه از واژگان سره پشتو و وام‌واژه‌ها آورده شده است:
| پشتو | وام فارسی | وام عربی |
| --- | --- | --- |
| چوپړ  | خدمت | خدمة |
| هڅه | کوشش |  |
| ملګری، ملګری | دوست |  |
| نړی | جهان | دنیا |
| تود/توده | گرم |  |
| اړتیا | نیاز | ضرورة |
| هیله | امید |  |
| د … په اړه | درباره |  |
سامانه نوشتاری

پشتو الفبای پشتو را به کار می‌گیرد که گونه اصلاح‌شده الفبای فارسی است. در قرن شانزدهم، بایزید پیر روشن ۱۳ حرف جدید را به الفبای پشتو وارد کرد. در طی سال‌ها این الفبا بیشتر اصلاح شد.
الفبای پشتو از ۴۵ حرف و ۴ حرکت تشکیل شده است. در نویسه‌گردانی لاتین، تنش با نشانگرهای ә́، á، ā́، ú، ó، í و é بر روی واکه‌ها نشان داده می‌شود. در جدول زیر الفبای پشتو آورده شده است:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ا ā /ɑ/ | ب b /b/ | پ p /p/ | ت t /t̪/ | ټ ṭ /ʈ/ | ث s /s/ | ج j /d͡ʒ/ | ځ ź /d͡z, z/ | چ č /t͡ʃ/ | څ c /t͡s, s/ | ح h /h/ | خ x /x/ |
| د d /d̪/ | ډ ḍ /ɖ/ | ذ z /z/ | ر r /r/ | ړ ṛ /ɽ/ | ز z /z/ | ژ ž /ʒ/ | ږ ǵ (or ẓ̌) /ʐ, ʝ, ɡ, ʒ/ | س s /s/ | ش š /ʃ/ | ښ x̌ (or ṣ̌) /ʂ, ç, x, ʃ/ |  |
| ص s /s/ | ض z /z/ | ط t /t̪/ | ظ z /z/ | ع ’ /ʔ, ɑ/ | غ ğ /ɣ/ | ف f /f, p/ | ق q /q,k/ | ک k /k/ | ګ g /ɡ/ | ل l /l/ |  |
| م m /m/ | ن n /n/ | ڼ ṇ /ɳ/ | و w, u, o /w, u, o/ | ه h, a /h, a/ | هٔ ə /ə/ | ی y, i /j, i/ | ی e /e/ | ی ay, y /ai, j/ | ی əi /əi/ | ئ əi, y /əi, j/ |  |
گویش‌ها

مقالهٔ اصلی: گویش‌های پشتو
گویش‌های پشتو به دو گونه تقسیم می‌شوند: گونه نرم جنوبی «پشتو» و گونه سخت شمالی «پختو». هر گونه به‌شماری گویش تقسیم می‌شود. گویش جنوبی ونتسی متمایزترین گویش پشتو است.
۱ گونه جنوبی
گویش درانی یا قندهاری (یا گویش جنوب غربی)
گویش کاکار (یا گویش جنوب شرقی)
گویش شیرانی
گویش ماندوخل
گویش مروت-بتانی
گویش ونتسی
گروه کرلانی جنوبی یا گویش‌های مرکزی
گویش ختک
گویش وزیرولا
گویش داورولا
گویش ماسیدولا
گویش بانوچی
۲ گونه شمالی
گویش مرکزی گیلجی (یا گویش شمال غربی)
گویش وردک
گویش یوسفزی یا یوساپزی (یا گویش شمال شرقی)
گروه کرلانی شمالی
گویش تانیولا
گویش قبیله منگل
گویش خوستی
گویش زادران
گویش بانگاش-اوراکزی-توری-زازی
گویش آفریدی
گویش خوگیانی
پشتوی معیار

پشتوی معیار گونه معیار است که به عنوان گویش ارجمند پشتو عمل می‌کند و بر پایه گویش شمال غربی بنا شده است که در منطقه مرکزی غل‌زابی، شامل کابل و برخی از مناطق اطراف آن صحبت می‌شود. با این حال واژگان پشتوی معیار از پشتوی جنوبی نیز گرفته شده‌اند. این گویش از پشتو به عنوان معیار انتخاب شده است زیرا برای همه قابل درک است. پشتو معیار گونه ادبی پشتو است که در رسانه‌های افغانستان استفاده می‌شود.
پشتوی معیار توسط رادیو تلویزیون ملی و آکادمی علوم افغانستان در کابل توسعه یافته است. این سازمان از واژگان یا عبارات موجود، نوواژه‌ها را برای اصطلاحات جدید ایجاد و آن‌ها را به دایره واژگان پشتو معرفی کند. پشتوی معیار همچنین در مدارس ابتدایی کشور آموزش داده می‌شود. از این زبان برای نوشتار و گفتار رسمی و در حوزه رسانه‌ها و دولت استفاده می‌شود.
همچنین تلاش شده است که یک گونه نوشتاری پشتو بر اساس خط لاتین ایجاد شود، اما این تلاش‌ها برای به‌کارگیری الفبای لاتین مورد حمایت رسمی قرار نگرفته است.