stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
محمدعلی بارفروشی
زندگی > کودکی تا جوانی

میرزا محمدعلی بارفروشی ملقب به قدوس در سال ۱۲۳۸ هجری قمری (۱۸۲۲ میلادی) در آق‌رود شهر بارفروش (بابل فعلی) به دنیا آمد. پدرش محمدصالح، کشاورزی امی و سخت‌کوش و مادرش از سادات حسنی بود و نسبش به پیشوای دوم شیعیان حسن مجتبی می‌رسید. میرزا محمدعلی مادرش را در کودکی از دست داد و پدر، همسری دیگر اختیار کرد که او همچون مادر با قدوس مهربان بود. محمدعلی از کودکی میل شدیدی به فراگیری علوم دینی داشت. مقدمات تحصیل را در بابل فراگرفت و در دوازده سالگی از بابل خارج شده، در ساری و سپس در مشهد در مدرسهٔ میرزا جعفر به مدت شش سال به ادامهٔ تحصیل پرداخت. از همان دوران نوجوانی آثار پارسایی و پاکدامنی در او دیده می‌شد که او را از سایر همسالان و دیگر شاگردان ممتاز و مشخص می‌نمود.
زندگی > دوران جوانی: از کربلا تا بازگشت به بابل

پس از بازگشت و اقامتی کوتاه‌مدت در زادگاه خویش، در سن هجده سالگی از بابل به کربلا رفت و در زمرهٔ شاگردان سید کاظم رشتی قرار گرفت. شوقی افندی از او به عنوان محترم‌ترین شاگردان سید کاظم رشتی یاد می‌کند. چهار سال در کربلا در کلاس درس سید کاظم رشتی به یادگیری علوم دینی رایج آن زمان مشغول بود و مطابق شیوهٔ علاقه‌مندان به عرفان در آن زمان بارها در مسجد کوفه معتکف گردید. او کمتر به علوم مرسوم علاقه نشان می‌داد و اصولاً شیفتهٔ حکمت و عرفان الهی بود. این است که ملامحمد حمزه شریعتمدار از علمای برجستهٔ بابل در کتاب اسرارالشهادت تصریح نموده که وی درس متعارف نخوانده مگر تا سیوطی و حاشیه. وی از کربلا به بابل بازگشت و در منزل پدر اقامت گزید و اوقات را به عبادت و ریاضت و دعا و عزلت گذراند. شخصیت وی سبب اکرام و احترام بسیاری از جمله ملا محمد حمزه مذکور گردید که با وجود تقدم سنی زیادش با قدوس، در مجالس او را بر خود مرجح و گرامی می‌داشت. اما از سوی دیگر تجلیل ملا محمد حمزه سبب حسادت سعیدالعلماء از دیگر علمای بابل شد زیرا می‌دید جوانی با تحصیلاتی اندک بیش از وی مورد توجه و احترام قرار گرفته‌است. گرچه قدوس با ارسال نامه‌هایی سعی در کاستن حسد او نمود و سعیدالعلماء را با زبان شفقت و پند از رفتار نامناسبش برحذر داشت ولی اثر و ثمری حاصل نشد. (نامه‌های قدوس مفصل بوده و در کتاب ظهور الحق جلد سوم صفحات ۴۰۷ تا ۴۱۸ نقل شده‌است). چندین ماه در بابل بدین منوال گذشت تا آن‌که خبر درگذشت سید کاظم رشتی (متوفی به سال ۱۲۵۹ هجری قمری) را شنید.
زندگی > ایمان به سید علی‌محمد باب

در سال ۱۲۶۰ هجری قمری، قدوس برای رفتن به مکه و انجام حج کعبه از بابل خارج شد تا از طریق شیراز و بوشهر و با کاروان حجاج از طریق سفر دریا به حجاز وارد شود. به محض ورود به شیراز در یکی از کوچه‌های آن شهر، دوست و هم‌مکتبی سابق خود ملاحسین بشرویه را ملاقات نمود که با فاصله‌ای با سید علی‌محمد باب عازم خانهٔ او بود. قدوس، ملاحسین را در آغوش کشید و از موعود شیعیان که سید کاظم رشتی خبر نزدیکی ظهور او را می‌داد پرسید. ملاحسین مطابق دستوری که باب به او داده بود از ذکر نام و نشان، خودداری کرد و از او خواست که ابتدا استراحت کند و از رنج سفر بیاساید و بعد در این باره گفت‌وگو کنند. در همین اثناء باب به آن دو رسید و بدون نظر یا عکس‌العملی از ایشان گذشت. چون چشم قدوس بر باب افتاد ضمن اشاره به او به ملاحسین گفت که چرا موعود را از وی مخفی می‌کند که در شرق و غرب عالم حق از این جوان برون نیست. چون ملاحسین صحبت‌های قدوس را به باب گفت او در پاسخ اظهار داشت که از این امر تعجب نکند زیرا در عوالمی که ناشناخته برای اکثر مردم است با قدوس گفت‌وگو کرده و ورودش را منتظر بوده‌است. باب او را آخرین نفر از ۱۸ مؤمن اولیهٔ (حروف حی) خود مقرر داشت و در پاره‌ای از نامه‌ها و نوشته‌هایش از او به اسم‌الله الآخر یاد نمود. قدوس در زمان گرویدن به سید باب ۲۲ سال سن داشت.
زندگی > سفر مکه

با تکمیل شدن هجده مؤمن اولیه (حروف حی)، سید باب برای هر یک از آن هجده نفر وظیفه‌ای را در نظر گرفت. از جمله به اولین مؤمن خود یعنی ملاحسین بشرویه مأموریت داد که به تهران سفر کند و به میرزا حسینعلی نوری (که بعدها به بهاءالله معروف شد) پاره‌ای از آیات و نوشته‌هایش را بدهد و به او تأکید کرد که تا پیش از رسیدن خبر ملاقات او با بهاءالله، عازم سفر حج نخواهد شد. پس از وصول نامهٔ موفقیت ملاحسین، سید باب به همراهی قدوس و غلام حبشی عازم سفر حج شدند. در بوشهر سوار بر کشتی بادبانی شده و از طریق خلیج فارس به سوی مسقط و جده حرکت کردند. سفر دریایی نزدیک به دو ماه طول کشید. پس از ورود به جده، لباس احرام پوشیدند و سید باب سوار بر شتر به سوی مکه عزیمت نمود. قدوس از جده تا مکه مهار شتر سید باب را در دست داشت و علی‌رغم اصرار باب برای سوار شدن بر شتر این راه را پیاده طی کرد و هرگز از خستگی راه و مشقت ناشی از سفر شکایت ننمود. پس از اتمام مناسک حج، سید باب نامه‌ای مبتنی بر قائمیت خود به شریف مکه (محمد بن عون) نوشته (دسامبر ۱۸۴۴ میلادی) و قدوس را مأمور نمود تا شخصاً نامه را به شریف مکه بدهد. پس از چند روز قدوس جهت دریافت پاسخ نزد او رفت. اما شریف، نامه را نخوانده و جوابی ننوشته بود. سید باب به همراهی قدوس از مکه به مدینه و سپس به جده بازگشت و با کشتی به بوشهر بازگشت.
زندگی > شیراز

در بوشهر قدوس پس از حدود هقت ماه (شمسی) همراهی با سید باب از او جدا شد. پیش از جدایی، سید باب با سخنان خود، به قدوس شجاعت بیشتری بخشید و از اتفاقات سختی که در زندگی آیندهٔ او رخ خواهد داد وی را آگاه ساخت. اما به او مژده داد که موهبت‌های خداوندی همواره با وی خواهند بود و در آیندهٔ بسیار نزدیک موفق به دیدار فرستادهٔ حق خواهد شد و سرانجام به سبب ایمانش کشته خواهد شد.
همچنین نامه‌ای جهت دایی خود، آقا سید علی شیرازی مبتنی بر خبر ورود سلامت خود نوشته به همراه یکی از آثار خود به نام خصائل السبعه (شعائر هفتگانه) به قدوس تقدیم داشت. قدوس در شیراز ابتدا به منزل دایی سید باب رفت و نامه و پیام خواهرزادهٔ وی را به اطلاعش رساند که منجر به گرویدن وی به آیین بابی شد. از آنجا نزد ملا صادق خراسانی پیشنماز یکی از مساجد شهر که بابی شده بود رفته و دستور سید باب در شعائر هفتگانه، مبنی بر افزودن جملهٔ اشهد ان علی قبل محمد باب بقیةالله بر فقرات اذان و خواندن قسمت‌هایی از کتاب احسن القصص بر فراز منبر را اعلام داشت. نتیجهٔ انجام این اعمال دستگیری ملا صادق و قدوس و فردی دیگر بود که حکمران شیراز دستور حبس و زندانی کردن آن‌ها را داد. روز بعد (۲ شعبان ۱۲۶۱ هجری قمری برابر با ۱۶ اوت ۱۸۴۵ میلادی) ریش‌های آن سه نفر را با هدف تحقیر، سوزاندند و چهره‌هایشان را سیاه کردند و با غل و زنجیر و با بینی مهار شده در شهر چرخاندند. برخی از مردم نیز با لعن و نفرین و پرتاب سنگ به افزودن آزار آن‌ها پرداختند. این آزارها و شکنجه‌ها سه روز ادامه یافت تا آن‌که به امر والی شیراز از شهر اخراج شدند. (شرح این رویداد چند ماه بعد در روزنامهٔ تایمز لندن به تاریخ چهارشنبه ۱۹ نوامبر ۱۸۴۴ درج گردید).
زندگی > دیدار با بهاءالله

پس از اخراج از شیراز قدوس به کرمان و پس از چندی به یزد و سپس به اردکان، نائین، اردستان، اصفهان، کاشان، قم و سرانجام به تهران رفت. در تهران چند روزی میهمان بهاءالله بود و وعدهٔ سید باب در هنگام خداحافظی در بوشهر در مورد او به وقوع پیوست. طی این اقامت بود که میرزا موسی کلیم، برادر بهاءالله نیز با قدوس آشنا شده و تحت تأثیر شخصیت وی قرار گرفت و از او به‌عنوان انسانی نمونه در پاکدامنی و پارسایی یاد نمود.
زندگی > واقعهٔ بدشت

مقالهٔ اصلی: گردهمایی بدشت
بارفروشی در گردهمایی بدشت نقش مخالف طاهره قرةالعین را داشت. بابی‌ها اعتقاد دارند که قدوس در واقعهٔ گردهمایی بدشت به‌صورت مصلحتی در زمان سخنرانی قرةالعین حضور نداشته و بعداً با یکدیگر مباحثه نموده و صحت گفتار قرةالعین را تأیید نمودند.
زندگی > اعدام

شهاب فردوسی کشته شدن بارفروشی را در جنگ جنگ قلعهٔ شیخ طبرسی مازندران می‌دانند.
سرانجام بارفروشی در سن ۲۷ سالگی در سبزه‌میدان بابل اعدام شد.
ادوارد براون سرانجام واقعهٔ جنگ قلعهٔ طبرسی و ماجرای اعدام محمدعلی بارفروشی را این‌گونه شرح می‌دهد:
زندگی > اعدام > سعیدالعلماء و بابیان

محمدعلی بارفروش (ملقب به قدوس) یکی از روحانیون برجسته بارفروش و بزرگ جنبش بابیان در مازندران بود. یک صبح، پس از آن‌که قدوس تعلیمات خود را داده بود، ملاحسین بشرویه در هنگام طلوع خورشید برخاست و به اتفاق چند تن از دوستان بابی‌اش، به طرف منزل سعیدالعلماء رفت. ملاحسین وقتی به خانهٔ وی رسید، دید که گرداگرد سعیدالعلماء را شاگردان و مریدانش دربر گرفته‌اند. ملاحسین پیغامش را رساند. او سعیدالعلماء را نصیحت کرد که «اوهام بیهوده» را از قلبش پاک کند و قدرت «دین جدید خدا» را تصدیق کند.
هنگامی که سعیدالعلماء متوجه شد که شاهزاده، درخواست قدوس را برای فرستاده شدن به تهران و محاکمه شدن در نزد شاه، پذیرفته‌است، به شاهزاده نامه‌ای به این مضمون نوشت:
آگاه باش که در این موضوع مداخله نکنی، چرا که او ظاهری موجه و زبانی فریبنده دارد. اگر به وی اجازه داده شود تا در محضر اعلی حضرت ظاهر شود، مطمئناً وی را گمراه خواهد کرد. او را نزد من بفرست و من به تو ۱۰۰۰ تومان می‌دهم.
شاهزاده ۱۰۰۰ تومان (در برخی گزارش‌ها ۴۰۰ تومان) را پذیرفت و قدوس را به سعیدالعلماء تحویل داد.
منابع اسلامی معتقدند که، پس از مدت چهار ماه که قلعه محاصره شده بود، افراد داخل قلعه خود را تسلیم کردند و سعیدالعلماء و دیگر علما، آن‌ها را در محکمه، محکوم و محمدعلی بارفروشی (معروف به قدوس) که از نظر بابیان محمد، عیسی و مهدی است، را اعدام کردند.
سید علی‌محمد باب زمانی‌که ۲ سال قائمیت به اتمام رسید و مقام الوهیت خود را اعلام کرد، در کتاب پنج شأن این‌چنین گفت:
من خلعت قائمیت را برداشتم و باید فردی از مؤمنین این لباس را به تن کند «قل قدوسُ قدوسُ قدوس»
بر همین اساس پیروان کتاب بیان اعتقاد دارند که سید علی‌محمد باب قائمیت را به قدوس اعطاء نموده و قدوس نیز مطابق روایت‌های اسلامی به‌دست سعیدالعلماء کشته شده‌است.
آثار

آثار القدوسیه
ابداسا تالوکا

taluka در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Abdasa Taluka અબડાસા તાલુકોAbdasa-Nalia Taluka Abadasa Taluka, Abrasa Taluka | Abdasa Taluka અબડાસા તાલુકોAbdasa-Nalia Taluka Abadasa Taluka, Abrasa Taluka |
| --- | --- |
taluka: taluka
ایالت: گجرات
District: Kutch
جمعیت (2001): جمعیت (2001)
 • کل: ۹۷٬۵۰۸
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
لوک‌سابا constituency: Kachchh
Vidhan Sabha constituency: Abdasa
ابداسا تالوکا (به لاتین: Abdasa Taluka) یک شهرک در هند با جمعیت ۹۷٬۵۰۸ نفر است که در گجرات واقع شده‌است.
آیت اوادریم

Rural commune and town در 23x15px|border |alt=|link= مراکش
| Ait Ouadrim | Ait Ouadrim |
| --- | --- |
Rural commune and town: Rural commune and town
استان‌های مراکش: سوس ماسه درعه
Province: Chtouka-Aït Baha Province
جمعیت (2004): جمعیت (2004)
 • کل: ۷٬۳۶۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰ (زمان اروپای غربی)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۱ (WEST)
ایت اوادریم (به فرانسوی: Ait Ouadrim) یک منطقهٔ مسکونی در مراکش است که در سوس ماسه درعه واقع شده‌است.
خصوصیات

ایت اوادریم ۷٬۳۶۶ نفر جمعیت دارد.
ابتسو، هوکایدو

City در Japan
| Ebetsu 江別 | Ebetsu 江別 |
| --- | --- |
City: City
  پرچم:   پرچم
Location of Ebetsu in Hokkaido (Ishikari): Location of Ebetsu in Hokkaido (Ishikari)
Region: هوکایدو
استان‌های ژاپن: هوکایدو (Ishikari)
حکومت: حکومت
 • Mayor: Noboru Miyoshi
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۸۷٫۵۷ کیلومتر مربع (۷۲٫۴۲ مایل مربع)
جمعیت (March 1, 2012): جمعیت (March 1, 2012)
 • کل: ۱۲۱۴۳۹
 • تراکم: ۶۴۷٫۴۳/کیلومتر مربع (۱۶۷۶٫۸/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۹ (زمان استاندارد ژاپن)
- Tree: Japanese Rowan
- Flower: گل داودی
Phone number: ۰۱۱-۳۸۲-۴۱۴۱
Address: ۶ Takasagochō, Ebetsu-shi, Hokkaidō ۰۶۷-۸۶۷۴
وبگاه: www.city.ebetsu.hokkaido.jp
ابتسو در استان هوکایدو در کشور ژاپن واقع شده است که دارای جمعیت ۱۲۳٬۶۷۱ نفر و مساحت ۱۸۷٫۵۷ کیلومتر مربع با تراکم جمعیت ۶۵۹ نفر در کیلومترمربع است و در تاریخ ۰۱۹۵۴−۰۷−۰۱ ۱ ژوئیه ۱۹۵۴ به عنوان شهر شناخته شد.این شهر در سال ۱۸۷۱توسط مردم ژاپنی که از منطقه میاگی آمده بودند و در آنجا سکنی گزیدند بنا نهاده شد.در سال ۱۸۷۸ مخالفان حکومتی پس از آنکه هوکایدو به ژاپن ملحق شد به آنجا سرازیر شدند.نام ابتسو الهام گرفته شده از رودخانه ای به همین نام است که در شهر جریان دارد.
ابدال، پنجاب

Village در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Abdal | Abdal |
| --- | --- |
Village: Village
ایالت: پنجاب (هند)
District: Amritsar
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: زبان پنجابی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
ابدال، پنجاب (به لاتین: Abdal, Punjab) در هند است که در punjab, india واقع شده‌است.
اعاده دادرسی

اعاده‌دادرسی یک روش استثنایی اعتراض به آرای محاکم است که به موجب آن، پرونده ای که با رای قطعی یا قطعیت یافته مختومه شده‌است، مجدداْ مفتوح و مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. منظور از «روش استثنایی اعتراض به آرا» این است که در برابر روش‌های عمومی اعتراض به آرای محاکم قرار دارد؛ به این شرح که به‌طور کلی، دو روش عمومی اعتراض به آراء محاکم وجود دارد: واخواهی و تجدیدنظرخواهی. در این دو روش، هر شخصی که رایی علیه او صادر شده باشد (اعم از آنکه محکوم شده باشد یا حقی برای او به اثبات نرسیده باشد)، می‌تواند نسبت به آن رای اعتراض و درخواست رسیدگی مجدد در همان مرجع (واخواهی) یا مرجع بالاتر (تجدیدنظر) نماید و به غیر از محکومیت، موجب دیگری برای طرح این درخواست وجود ندارد. در نقطه مقابل، در روش‌های استثنایی اعتراض به آراء از جمله اعاده‌دادرسی، صرف صدور حکم به ضرر شخص، برای طرح این اعتراض کافی نیست و باید حتماً علت مشخصی که توسط قانون تعیین شده نیز وجود داشته باشد. به عبارت دقیق‌تر، جهات و مبانی طرح این درخواست‌ها، محدود و غیرمعمول می‌باشد. به همین علت به «روش‌های استثنایی اعتراض به آراء» شناخته می‌شوند. به غیر از اعاده‌دادرسی، اعتراض ثالث و فرجام‌خواهی نیز جزو روش‌های استثنایی اعتراض به آرا می‌باشند.
اعاده‌دادرسی در بین روش‌های استثنایی شکایت از آراء از ویژگی منحصر به فردی برخوردار است. در حقیقت این طریق شکایت، موجب می‌شود که دادرسی منتهی به حکم قطعیت یافته یا قطعی، به درخواست محکوم علیه دوباره نزد همان مرجع صادر کننده حکم مورد رسیدگی قرار گیرد. اعاده‌دادرسی در نظام حقوقی ایران به صورت دو مرحله‌ای انجام می‌شود: در مرحله اول نسبت به قبول یا رد درخواست اعاده‌دادرسی اظهارنظر قضایی صورت می‌گیرد و در مرحله دوم (در فرض قبول درخواست) نسبت به ماهیت درخواست رسیدگی و حکم مقتضی صادر می‌گردد.
در نظام قضایی ایران اعاده‌دادرسی را در ۷ حوزه مختلف می‌توان بررسی نمود: اعاده‌دادرسی در امور مدنی، اعاده‌دادرسی در امور کیفری، اعاده‌دادرسی ویژه رئیس قوه قضایی، اعاده‌دادرسی در دیوان عدالت اداری، اعاده‌دادرسی در دادگاه ویژه روحانیت، اعاده دادرسی در دادگاه نظامی، اعاده‌دادرسی در داوری.
مقدمه: قاعده فراغ دادرس

به موجب ماده ۸ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی (به اختصار قانون آیین دادرسی مدنی): «هیچ مقام رسمی یا سازمان یا اداره دولتی نمی‌تواند حکم دادگاه را تغییر دهد یا از اجرای آن جلوگیری کند مگر دادگاهی که حکم صادرنموده یا مرجع بالاتر آن هم در مواردی که قانون معین نموده باشد.»
قسمت اخیر این ماده، تبیین‌کننده قاعدهٔ «فراغ دادرس» و استثنای آن می‌باشد؛ به این معنا که قاضی (دادرس) با اعلام رای، از قضاوت فارغ شده و توانایی قضاوت خود را در آن دعوا از دست می‌دهد و در حقیقت با صدور حکم یا قرار قاطع دعوا، قاضی دیگر در آن پرونده، حق قضاوت ندارد و حتی با رضایت اصحاب دعوا نیز نمی‌تواند رای خود را تغییر دهد؛ به استثنای مقام صادرکننده رای یا مرجع رسیدگی‌بالاتر که در هر دو صورت، قانون حدود و اختیارات هرکدام برای تغییر رای صادره را تعیین می‌کند و در ذیل عنوان «اعتراض به آرا» مورد بررسی قرار می‌گیرند.
یکی از روش‌های اعتراض به آرا که به مقام صادرکننده رای، توانایی تغییر رای خود را می‌دهد، اعاده‌دادرسی است.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی

مواد ۴۲۶ الی ۴۴۱ از قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی (اختصاراً قانون آیین دادرسی مدنی یا ق.آ.د. م) به اعاده‌دادرسی در امور مدنی اختصاص دارد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > انواع اعاده‌دادرسی در امور مدنی

اعاده‌دادرسی مدنی بر اساس اینکه حکم مورد درخواست اعاده‌دادرسی، چه نقشی علیه درخواست‌کننده داشته باشد، به دو نوع اصلی و طاری تقسیم می‌گردد:
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > انواع اعاده‌دادرسی در امور مدنی > اعاده‌دادرسی اصلی

این نوع اعاده‌دادرسی زمانی است که درخواست کننده‌ای که حکم به ضرر او صادر گردیده‌است، به‌طور مستقل نسبت به آن حکم درخواست اعاده‌دادرسی می‌نماید.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > انواع اعاده‌دادرسی در امور مدنی > اعاده‌دادرسی طاری

این نوع اعاده‌دادرسی زمانی است که حین رسیدگی به یک پرونده، یکی از طرفین برای پیروزی در دعوا، حکم قطعی صادره از محکمه‌ای را به عنوان دلیل اثبات ادعای خود ارائه می‌کند و طرفی که حکم به ضرر او ارائه شده‌است، نسبت به آن درخواست اعاده‌دادرسی می‌نماید.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > آراء قابل اعاده‌دادرسی

اعاده‌دادرسی مدنی فقط نسبت به احکام صادره از سوی دادگاه قابل طرح می‌باشد و بنابراین اشخاص نمی‌توانند نسبت به قرارها درخواست اعاده‌دادرسی نمایند. به‌طور کلی نسبت به دو گروه از احکام می‌توان درخواست اعاده‌دادرسی نمود:
حکم قطعی: حکمی است که قابل اعتراض (واخواهی یا تجدیدنظرخواهی) نیست.
حکم قطعیت‌یافته: حکمی است که قابل اعتراض (واخواهی یا تجدیدنظرخواهی) هست اما در مهلت‌های مقرر، محکوم‌علیه نسبت به آنها اعتراض ننموده‌است.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > جهات اعاده‌دادرسی مدنی

نسبت به احکام قطعی یا قطعیت یافته، می‌توان به جهات ذیل درخواست‌اعاده دادرسی نمود:
موضوع حکم، مورد ادعای خواهان نبوده باشد.
حکم به میزان بیشتر از خواسته صادر شده باشد.
وجود تضاد در مفاد یک حکم که ناشی از استناد به اصول یا به مواد متضاد باشد.
حکم صادره با حکم دیگری در خصوص همان دعوا و اصحاب آن که قبلاً توسط همان دادگاه صادر شده‌است، متضاد باشد، بدون آنکه سبب قانونی موجب این مغایرت باشد.
طرف مقابل درخواست کننده اعاده‌دادرسی، حیله و تقلبی به کار برده که در حکم دادگاه مؤثر بوده‌است.
حکم دادگاه مستند به اسنادی بوده که که پس از صدور حکم، جعلی بودن آنها ثابت شده باشد.
پس از صدور حکم، اسناد و مدارکی به دست آید که دلیل حقانیت درخواست‌کننده اعاده‌دادرسی باشد و ثابت شود اسناد و مدارک یاد شده در جریان دادرسی مکتوم بوده و در اختیار متقاضی نبوده‌است.
علاوه بر موارد هفتگانه فوق، بخشی از ماده ۲۲۷ ق.آ.د. م نیز دربردارنده جهت دیگری برای اعاده‌دادرسی می‌باشد. به موجب این ماده: «... اگر اصالت یاجعلیت سند به‌موجب رأی قطعی کیفری ثابت شده و سند یادشده مستند دادگاه در امر حقوقی باشد، رأی کیفری برابر مقررات مربوط به اعاده‌دادرسی قابل استفاده می‌باشد…» تفاوت این جهت با جهت مندرج در بند ۶ ماده ۴۲۶ ق.آ.د. م در این است که آن ماده، ناظر به اثبات جعلیت سند به عنوان یک دعوای حقوقی مستقل در دادگاه حقوقی می‌باشد (از جنبه وقوع فعل جعل) اما ماده ۲۲۷، ناظر به اثبات جعلیت سند به عنوان یک شکایت کیفری در دادگاه کیفری (از جنبه وقوع جرم جعل) می‌باشد. این تفاوت با دقت در ماده ۴۲۹ ق.آ.د. م آشکار می‌شود که اعلام می‌دارد: «درصورتی که جهت اعاده دادرسی جعلی بودن اسناد … باشد، ابتدای مهلت اعاده دادرسی، تاریخ ابلاغ حکم‌نهایی مربوط به اثبات جعل … می‌باشد.» در این ماده قانونگذار از تعبیر «اثبات جعل» استفاده نموده که یک دعوای حقوقی است و در دادگاه‌های حقوقی قابل رسیدگی می‌باشد و ماهیتاً متفاوت از جنبه کیفری جرم جعل می‌باشد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > مهلت درخواست و ابتدای مهلت

درخواست اعاده‌دادرسی باید ظرف مدت مشخصی از طرف متقاضی مطرح گردد. این مهلت برای اشخاص مقیم ایران، بیست روز و برای اشخاص مقیم خارج از ایران، دو ماه (شصت روز) است. مبدأ محاسبه مهلت‌های فوق، بستگی به جهت اعاده‌دادرسی دارد، به این شرح که:
اگر جهت اعاده‌دادرسی، محکومیت شخص نسبت به امری باشد که اساساً خواسته خواهان نبوده (بند ۱) یا حکم به میزان بیشتر از خواسته صادر شده باشد (بند ۲) یا در مفاد حکم، تضاد وجود داشته باشد (بند ۳):
چنانچه حکم موضوع درخواست، حضوری بوده باشد، ابتدای مهلت از تاریخ ابلاغ حکم قطعی است؛
چنانچه حکم موضوع درخواست، غیابی بوده باشد، ابتدای مهلت از تاریخ انقضای مهلت واخواهی و تجدیدنظرخواهی است.
اگر جهت اعاده‌دادرسی، مغایر بودن دو حکم نسبت به همان اشخاص باشد (بند ۴)، ابتدای مهلت از تاریخ آخرین ابلاغ هر یک از دو حکم است.
اگر جهت اعاده دادرسی، حیله و تقلب طرف مقابل باشد (بند ۵)، ابتدای مهلت از تاریخ ابلاغ حکم نهایی مربوط به اثبات حیله و تقلب می‌باشد.
اگر جهت اعاده دادرسی، جعلی بودن اسناد ارائه شده باشد (بند ۶)، ابتدای مهلت از تاریخ ابلاغ حکم نهایی مربوط به اثبات جعل می‌باشد.
اگر جهت اعاده دادرسی، تحصیل اسناد و مدارکی باشد که در جریان دادرسی مکتوم بوده (بند ۷)، ابتدای مهلت متفاوت است:
اگر اسناد و مدارک در اختیار متقاضی قرار گرفته باشد: ابتدای مهلت از تاریخ وصول اسناد و مدارک است؛
اگر اسناد و مدارک در اختیار متقاضی قرار نگرفته باشد اما متقاضی از وجود آنها آگاه شده باشد: ابتدای مهلت از تاریخ اطلاع از وجود آنها محاسبه می‌شود.
در صورتی که متقاضی اعاده‌دادرسی، درخواست خود را خارج از مهلت‌های فوق تقدیم دادگاه نماید اما برای این تأخیر، دارای یکی از عذرهای موجه مندرج در ماده ۳۰۶ ق.آ.د. م باشد، درخواست او پذیرفته می‌شود. این معاذیر عبارتند از:
مرضی که مانع از حرکت است؛
فوت یکی از والدین یا همسر یا اولاد؛
حوادث قهریه از قبیل سیل، زلزله و حریق که بر اثر آن تقدیم دادخواست در مهلت مقرر ممکن نباشد؛
توقیف یا حبس بودن به نحوی که نتوان در مهلت مقرر دادخواست را تقدیم کرد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > تشریفات درخواست

متقاضی اعاده‌دادرسی اصلی مکلف است علاوه بر رعایت مهلت‌های فوق، تشریفات شکلی درخواست (تقدیم دادخواست با شرایط قانونی و پرداخت هزینهٔ اعاده‌دادرسی) را نیز رعایت نماید. در غیر این صورت درخواست اعاده‌دادرسی رد می‌گردد. متقاضی همچنین مکلف است جهت اعاده‌دادرسی را به‌طور دقیق مشخص نماید زیرا دادگاه، فقط به جهت اعلام شده توسط متقاضی رسیدگی می‌کند و سایر جهات احتمالی را مورد بررسی قرار نمی‌دهد.
متقاضی اعاده‌دادرسی طاری مکلف است در محکمه‌ای که حکم به ضرر او ارائه شده‌است، درخواست اعاده‌دادرسی را مطرح و ظرف مدت سه روز پس از درخواست، دادخواست خود را به دادگاهی که حکم در آنجا به عنوان دلیل ارائه شده، تقدیم نماید. در خصوص دعوای اصلی (دعوایی که حکم به عنوان دلیل در آنجا ارائه شده‌است) در صورتی که دادگاه رسیدگی‌کننده، دلایل درخواست اعاده‌دادرسی را قوی بداند و تشخیص دهد که حکمی که بعداً در خصوص درخواست اعاده‌دادرسی صادر می‌گردد، مؤثر در این دعوا می‌باشد، رسیدگی به دعوای مطروحه را تا صدور حکم نسبت به اعاده‌دادرسی به تأخیر می‌اندازد و در غیر این صورت، به رسیدگی خود ادامه می‌دهد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > تشریفات رسیدگی

با وصول پرونده به دادگاه صادر کننده حکم قطعی، این دادگاه غالباً در وقت فوق‌العاده و بدون احضار طرفین، پرونده را بررسی می‌کند و ابتدا قبل از آنکه وارد رسیدگی ماهیتی شود، نسبت به اساس درخواست (رعایت شرایط شکلی درخواست) اظهارنظر می‌نماید. این اظهارنظر در قالب یکی از دو قرار ذیل است:
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > تشریفات رسیدگی > قرار قبولی اعاده‌دادرسی

در صورتی که دادگاه وجود همه شرایط ذیل را احراز نماید، قرار قبولی اعاده‌دادرسی را صادر می‌کند:
درخواست در مهلت مقرر طرح شده باشد؛
درخواست منطبق بر یکی از جهات ماده ۴۲۶ ق.آ.د. م باشد؛
دلیل ابرازی متقاضی اعاده‌دادرسی متناسب با جهت مورد درخواست باشد؛
دلیل ابرازی شرایط قانونی مربوط به آن جهت را داشته باشد.
با صدور قرار قبولی اعاده‌دادرسی، پرونده از حالت مختومه خارج و مجدداً در مسیر رسیدگی قرار می‌گیرد: برای آن وقت رسیدگی تعیین می‌شود و طرفین آن احضار می‌گردند و از آن پس همانند سایر پرونده‌های جریانی با آن برخورد می‌شود و تشریفات رسیدگی بدوی یا تجدیدنظر (برحسب اینکه حکم موضوع اعاده‌دادرسی، حکم بدوی قطعیت یافته یا حکم قطعی بوده باشد) نسبت به آن اجرا می‌گردد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > تشریفات رسیدگی > قرار رد اعاده‌دادرسی

در صورتی که دادگاه یکی از شرایط چهارگانه فوق را احراز ننماید (برای مثال درخواست خارج از مهلت باشد یا ادله ابرازی خواهان متناسب با جهت درخواست نباشد یا اساساً جهت اعلام شده توسط خواهان، جزو موارد هفتگانه مندرج در ماده ۴۲۶ ق.آ.د. م نباشد) دادگاه قرار رد درخواست اعاده‌دادرسی را صادر می‌نماید و پرونده مختومه و بلااقدام باقی می‌ماند.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > وضعیت اجرای حکم

از آنجا که با قبولی اعاده‌دادرسی، ممکن است حکم نقض گردد، لذا با صدور قرار قبولی اعاده‌دادرسی، وضعیت اجرای حکم به شرح ذیل خواهد بود:
در صورتی که محکومٌ‌به غیرمالی باشد، اجرای حکم [تا صدور حکم در خصوص اعاده‌دادرسی] متوقف می‌گردد.
در صورتی که محکومٌ‌به مالی باشد:
اگر امکان اخذ تأمین و جبران خسارت احتمالی وجود داشته باشد، به تشخیص دادگاه از محکومٌ‌له تأمین مناسب اخذ می‌شود و اجرای حکم ادامه‌می‌یابد؛
اگر امکان اخذ تأمین و جبران خسارت احتمالی وجود نداشته باشد، اجرای حکم [تا صدور حکم در خصوص اعاده‌دادرسی] متوقف می‌گردد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > نتیجه دادرسی

پس از صدور قرار قبولی اعاده‌دادرسی و تشکیل جلسه رسیدگی، دادگاه به ماهیت دعوا و ادله ابرازی اعاده‌دادرسی و ادله دفاعیه طرف اعاده‌دادرسی رسیدگی می‌نماید؛ در صورتی که در ماهیت نیز اعاده‌دادرسی را وارد تشخیص دهد، اقدام به نقض دادنامه مورد اعاده‌دادرسی و صدور حکم مقتضی به نفع خواهان اعاده دادرسی می‌نماید. اما در صورتی که در ماهیت، اعاده‌دادرسی را وارد تشخیص ندهد، حکم به تأیید دادنامه مورد اعاده دادرسی صادر می‌کند. این حکم از حیث تجدیدنظرخواهی یا فرجام خواهی، تابع مقررات مربوط خواهد بود.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های حقوقی > اعتراض به رای

حکمی که در مرحله اعاده‌دادرسی صادر می‌گردد، از حیث تجدیدنظر و فرجام خواهی تابع مقررات مربوط خواهد بود. به این معنا که اگر مطابق مقررات مربوط به تجدیدنظرخواهی یا فرجام‌خواهی، این حکم قابل اعتراض باشد، محکوم‌علیه می‌تواند نسبت به آن اعتراض نماید. در غیر این صورت، حکم قطعی خواهد بود. همچنین نسبت به حکمی که پس از اعاده‌دادرسی صادر می‌گردد، دیگر اعاده‌دادرسی از همان جهت پذیرفته نخواهد شد.
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری

اعاده‌دادرسی کیفری، برحسب آنکه رای موضوع درخواست، حکم یا قرار است، مقررات مختلفی دارد:
اعاده‌دادرسی در دادگاه‌های کیفری > اعاده‌دادرسی نسبت به احکام

مواد ۴۷۴ الی ۴۷۶ از قانون آیین دادرسی کیفری(اختصاراً ق.آ.د. ک) به اعاده‌دادرسی از احکام در امور کیفری اختصاص دارد که این درخواست، صرفاً از ناحیه محکوم‌علیه (شخصی که حکم محکومیت کیفری علیه او صادر شده‌است) قابل طرح می‌باشد؛ بنابراین شاکی (شخصی که مدعی است که جرمی علیه وی انجام شده‌است) به موجب مقررات قانون آیین دادرسی کیفری، اساساً حق درخواست اعاده‌دادرسی نسبت به احکامی که به نفع او صادر نشده را ندارد.