stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
توپاک آماروی دوم

| توپاک آمارو دومتوپاک آماروی دوم | توپاک آمارو دومتوپاک آماروی دوم |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹ مارس ۱۷۴۲ نایب‌الملک‌نشین پرو،   کوسکو
درگذشت: ۱۸ مهٔ ۱۷۸۱ (۳۹ سال)
علت مرگ: اعدام
ملیت: پرویی
دیگر نام‌ها: José Gabriel Túpac Amaru
آثار برجسته: رئیس اینکاها
بنای یادبود در کوسکو، به احترام خوزه گابریل توپاک آمارو، در میدانی به همین نام
توپاک آماروی دوم
خوزه گابریل توپاک آمارو (۱۰ مارس ۱۷۳۸–۱۸ مه ۱۷۸۱) معروف به توپاک آماروی دوم رهبر یک قیام بزرگ علیه اسپانیایی‌ها در قرن هجدهم در پرو بود. وی در مبارزات پرو برای استقلال و جنبش حقوق بومی جنگید و پس از آن به شخصیتی اسطوره ای تبدیل شد.
زندگی‌نامه

توپاک آماروی دوم بین روزهای ۸ و ۲۴ مارس ۱۷۳۸ در سوریمانا تونگاسوکا، در منطقه کوزکو با نام خوزه گابریل کوندورکانکی نوگوئرا متولد شد. پدرش میگل کوندورکانکی اوسکیونسا، کوراکا (رئیس جامعه) سه شهر در منطقه تینتا و مادرش ماریا روزا نوگوئرا بود. او در اول ماه مه، توسط سانتیاگو خوزه لوپز در کلیسایی در تونگاسوکا غسل تعمید شد. پیش از مرگ پدر، آمارو دوم کودکی خود را در دره ویلکامایو گذراند. او پدرش را در کارهای اجتماعی مانند معبد، بازار و حرکات دست‌جمعی همراهی می‌کرد.
توپاک دوازده ساله بود که والدینش درگذشتند و او توسط عمه و عمویش بزرگ شد. در شانزده سالگی، وی تحصیلات انجمن عیسی را در مدرسه سانفرانسیسکو دو بورخا، که برای آموزش فرزندان کوراکاها تأسیس شده بود، فرا گرفت. پیروان این مذهب «جایگاه اجتماعی خود را به عنوان کوراکای آینده و کسانی که خون سلطنتی اینکا دارند تعریف می‌کردند.»
در بیست و دو سالگی، توپاک آمورو دوم با میکائلا باستیداس ازدواج کرد. اندکی پس از ازدواج، آمارو دوم جانشین پدرش به عنوان کوراکا شد و به او حق زمین داده شد. مانند پدرش وی هم رئیس چندین جامعه کچوا بود و هم یک بازرگان و حشم‌دار، او ۳۵۰ قاطر از املاک پدرش به ارث برد. تجارت منطقه‌ای باعث برقراری ارتباط او در بسیاری از جوامع بومی دیگر و دسترسی به اطلاعات در مورد شرایط اقتصادی شد. تماس‌های شخصی و دانش وی از منطقه در شورش ۸۱–۱۷۸۰ مفید بود.
محققان دربارهٔ جایگاه وی در سلسله مراتب نژادی استعمار اسپانیا بحث کرده‌اند. خواه او از خون خالص بومی باشد یا از نژاد مخلوط، گرچه مادرش به احتمال زیاد نسب اسپانیایی نسبی داشت. وی از خانواده کوراکا به عنوان یک نخبه کچوایی شناخته شد. در مدرسه‌ای در کوزکو، که برای فرزندان رهبران بومی است، تحصیل کرد. او به زبان کچوا و اسپانیایی صحبت می‌کرد و زبان لاتین را از مذهب خود یادگرفت. او از نظر اجتماعی تحرک بالایی داشت و در کوزکو با ساکنان برجسته اسپانیایی و اسپانیایی-آمریکایی (کرئول) ارتباط داشت. هر ریشه‌ای که در نژاد اروپایی داشته باشد، طبقات بالا در لیما او را به عنوان یک سرخ‌پوست باسواد می‌دیدند.
بین سال‌های ۱۷۷۶ و ۱۷۸۰ کاندورکانکوئی در مورد حق جانشینی روی مارکیسات اروپسات با خانواده بیتانکور وارد یک دعوای حقوقی شد و آن را باخت. در سال ۱۷۶۰، با میکائلا باستیداس پویوکاهوا از نژاد آفریقایی-پرویی و بومی ازدواج کرد. توپاک آمارو دوم ریاست جامعه تونگا سوکا و پام پامارکا را از برادر بزرگترش به ارث برد. این در واقع از طرف حاکم اسپانیایی به عنوان فرماندار منطقه حساب می‌شد.
فرماندار و استثمار بومیان

اگرچه سیستم کار قیمومت اسپانیا، یا انکومیاندا، در سال ۱۷۲۰ لغو شده بود، یک هفتم جمعیت ساکن در جوامع بومی (pueblos the indios) و همچنین کارگران بومی دائمی در آن زمان که در منطقه آند واقع در اکوادور و بولیوی زندگی می‌کردند، که نه دهم جمعیت را تشکیل می‌داد، برای آنچه که از نظر قانونی به عنوان پروژه‌های کار عمومی نامگذاری شده بودند، همچنان به بیگاری کشانده شدند. تغییر از وضعیت کار اجباری به سیستم بکار گرفتن تحت حمایت و کنترل دولت، نیروی کار بومی را در دست دولت محلی و نه در درآمد فردی قرارداد. بیشتر افراد بومی تحت نظارت یک ارباب کار می‌کردند. آن‌ها یا زمین را شخم می‌زدند، یا در کار استخراج بودند، یا در کارخانه‌های نساجی کار می‌کردند. همان دستمزد اندکی که توسط کارگران به‌دست می‌آمد تحت مالیات سنگین قرار می‌گرفت و صرف بدهی‌های بومیان به اربابان اسپانیایی می‌شد. کلیسای کاتولیک روم نیز در اخاذی این بومیان از طریق جمع‌آوری پول برای مقدسین، مراسم عشا برای مردگان، کارهای محلی و منطقه‌ای در روزهای خاص، هدایای اجباری و غیره نقش داشت. کسانی هم که در کار اجباری شاغل نبودند، باز هم تحت سلطه فرماندار محلی اسپانیا یا corregidores، بودند. آن‌ها می‌بایست برای خرید کالاها مالیات سنگین می‌پرداختند و لذا آنها نیز در وضعیت بی‌ثباتی مالی قرار می‌گرفتند.
علاوه بر این، در اواسط قرن ۱۸ استخراج معادن تشدید شد و بار بیشتر و بیشتر بر دوش کارگران محلی، که به آنها میتا می‌گفتند، گذاشته شد. درحالی‌که استخراج معادن منطقه پوتوسی پیش از این نیز کاری خطرناک و طاقت فرسا بود اما گاه مهاجرت اجباری کارگران بومی و حتی خانواده‌های آنها برای کار در پوتوسی وجود داشت. کار استخراج بیشتر می‌شد حتی اگر هیچ رگه جدیدی از سنگ معدن کشف نشده باشد. چنین بود که بسیاری از مناطق شورشی آینده، در اطراف پوتوسی و منطقه معدن قرار داشتند.
علاقه کوندورکانکی به موضوع بومیان آمریکا با بازخوانی یکی از تفسیرهای سلطنتی اینکاها ایجاد شده بود. روایتی عاشقانه و قهرمانانه از تاریخ و فرهنگ اینکاهای باستان. این کتاب در آن زمان توسط نایب‌السلطنه لیما غیرقانونی اعلام شد زیرا ترس آن بود که باعث ایجاد علاقه مجدد به فرهنگ از دست رفته امپراتوری اینکا و تحریک شورش شود.
غرور بومی مارکیز، همراه با نفرت از سیستم استعماری اسپانیا، باعث همدردی او شد و مرتباً خواستار بهبود وضعیت کارگران بومی در کارخانه‌ها، مزارع و معادن شد. او حتی از ثروت خود برای کمک به کاهش مالیات و فشار بر روی بومیان استفاده کرد. پس از آنکه بسیاری از درخواست‌های او برای بهبود شرایط بومی‌ها در گوش‌های کر مؤثر نیفتاد، کوندورکانکی تصمیم گرفت تا به سازماندهی شورش بپردازد. او شروع به متوقف کردن جمع‌آوری بدهی‌های متقابل و پرداخت خراج کرد، که به این سبب آنتونیو د آریاژ، فرماندار محلی اسپانیا، او را به مرگ تهدید کرد. کوندورکانکی اسمش را به توپاک آمارو دوم تغییر داد و ادعا نمود که از تبار آخرین حاکم اینکا، توپاک آمارو می‌باشد.
اعدام

آمارو دوم به اعدام محکوم شد. او را مجبور کردند قبل از مرگ خودش، مرگ همسرش میکائلا باستیداس، پسر بزرگش هیپولیتو، عمویش فرانسیسکو آمارو، برادر همسرش آنتونیو باستیداس و برخی از افسرانش را تماشا کند.
در ۱۸ مه ۱۷۸۱، آن‌ها را به میدان د آرماس در کوزکو بردند تا یکی یکی اعدام شوند. پسرش هیپولیتو را وقتی علیه اسپانیا صحبت کرد زبانش را قطع کردند و سپس او را به دار آویختند. میکائلا و خوزه گابریل را مجبور کردند شاهد مرگ پسرشان باشند، سپس میکائلا را وادار کردند تا در مقابل شوهر و پسرش فرناندو روی سکو اعدام بالا برود. میکائلا علیه اعدام کنندگان جنگید، تا اینکه سرانجام او را گرفتند و زبانش را قطع کردند. وقتی وینچ خفه‌کردن را به گردن او بستند گردن نازک او کوچک‌تر از حلقه آن بود؛ بنابراین ریسمانی را به دور گردن او انداختند و آن را از طرفین کشیدند تا او را خفه کنند. آنها او را با چوب زدند و سرانجام با ضرباتی در شکم و سینه او را کشتند.
پسر کوچک او، فرناندو ۱۰ ساله، اعدام نشد اما مجبور شد شاهد شکنجه و مرگ کل خانواده‌اش باشد و از زیر چوبه‌دار اعدام شدگان بگذرد. وی بعداً برای حبس ابد به آفریقا تبعید شد. با این حال کشتی که او را به آنجا می‌برد واژگون شد و به آنجا نرسید. در نهایت او را به شهر کادیس در اسپانیا بردند و در سیاه چال‌های شهر زندانی کردند. نایب السلطنه آگوستین دو ژائورگی پیشنهاد کرده بود او را در اسپانیا نگه دارند از ترس اینکه ممکن بود یک دشمن قدرتمند او را در راه آفریقا نجات دهد.
در زیر خلاصه‌ای از حکم رسمی قضایی صادر شده توسط مقامات اسپانیایی، که توپاک آماروی دوم را به شکنجه و مرگ محکوم کرد، آمده‌است. در حکم دستور داده شده که توپاک آماروی دوم پس از تماشای اعدام اعضای خانواده اش زبانش قطع گردد و دست و پایش … به چهار اسب که سپس بلافاصله به سمت چهار گوشه میدان رانده می‌شوند بسته شود … تا دست‌ها و پاها از بدنش بیرون کشیده شود. آنگاه تنه‌اش را به تپه مشرف به شهر می‌برند … تا در آنجا در آتش بسوزانند … سر توپاک آمارو به تینتا فرستاده می‌شود تا برای مدت سه روز در محل اجرای اعدام نمایش داده شود و سپس بر روی یک نیزه در ورودی اصلی شهر قرار دهند. یکی از بازوهای او به تونگاسوکا ارسال خواهد شد که او بومی آنجا بود، و بازوی دیگر به مرکز استان کارابایا فرستاده، به‌طور مشابه در آن مکان‌ها نمایش داده شود. پاهای وی به ترتیب به لیویتیتکا و سانتا روزاس در استان‌های چومبیویلکاس و لامپا ارسال شود.
در هنگام اجرای حکم پس از آنکه تکه‌تکه شدن توسط چهار اسب موفقیت‌آمیز نبود، بدن او را قطعه قطعه کردند و سپس او را در میدان اصلی کوزکو گردن زدند. در همان مکان که جدش توپاک آماروی اول سرش بریده شد.
دانشمندانی که این تلاش برای قطع دست و پای او را مطالعه کرده‌اند، به این نتیجه رسیدند که به دلیل ساخت فیزیکی و مقاومت توپاک آماروی دوم، تکه‌تکه کردن او از این طریق امکان‌پذیر نبود. با این حال، دست‌ها و ساق‌های او همراه با لگنش از جا دررفته بودند. حتی اگر آمارو از این اعدام جان سالم به درمی‌برد، عملاً معلول و ناتوان می‌شد.
علی‌رغم اعدام توپاک آمارو و خانواده‌اش، دولت نایب‌السلطنه نتوانست قیام را که تحت هدایت پسر عموی آمارو، دیگو کریستوبال توپاک آمارو، ادامه یافت، سرکوب کند. این قیام همزمان به پروی علیا و استان خوخوی امتداد یافت. به همین ترتیب، نارضایتی سلطنت اسپانیا نسبت به کریول‌ها، به‌ویژه در شورش اورورو مشهود بود. این دادخواست علیه خوان خوزه سگوویا متولد لیما و سرهنگ ایگناسیو فلورس متولد کیتو تشکیل شد که به عنوان رئیس‌جمهور کارکاس (بولیوی امروز) و فرماندار موقت لا پلاتا (Chuquisaca یا Charcas، سوکره فعلی) حکمرانی کرده بودند.
عواقب

هنگامی که شورش ادامه یافت، اسپانیایی‌ها بقیه اعضای خانواده آمارو را اعدام کردند، به جز پسر ۱۲ ساله‌اش فرناندو، که او نیز به مرگ محکوم شده بود. اما به جای آن او را به زندان ابد در اسپانیا فرستادند. مشخص نیست که آیا اعضای خانواده سلطنتی اینکا از این پاکسازی نهایی جان سالم به در بردند یا نه. اعضای بدن آمارو طبق دستور در شهرهای وفادار به او پخش شد و خانه‌هایش تخریب شد. محل‌های اقامت آنها با نمک پراکنده و مخروبه شد. اموال او مصادره شد، بستگان وی به عنوان افراد بدنام اعلام شدند و تمام اسناد مربوط به تبار او را سوزاندند.
در همان زمان، در ۱۸ مه ۱۷۸۱، لباس و سنت‌های فرهنگی اینکا و معرفی خود به عنوان یک «اینکا» غیرقانونی اعلام شد. این‌ها همراه با اقدامات دیگر، که برای تبدیل مردم اینکا به فرهنگ و خواست دولت اسپانیا بود، تا زمان استقلال پرو و اعلام آن به عنوان جمهوری ادامه یافت. با این حال، حتی پس از مرگ توپاک آمارو، شورشیان بومی هنوز بسیاری از مناطق جنوبی پرو، بولیوی و آرژانتین را تصرف کردند. همان‌طور که انقلابیون بومی شهرهای اسپانیا را تصرف کردند. در یک نمونه، ارتش بومی-آمریکایی تحت فرماندهی شورشیان، توپاک کاتاری، شهر لاپاز را به مدت ۱۰۹ روز درمحاصره گرفتند، تا اینکه نیروهای اعزامی از بوینس آیرس برای آزادی شهر وارد عمل شدند.
پیامدها

شورش توپاک آماروی دوم موفقیت‌آمیز نبود، اما این اولین شورش گسترده در مستعمرات اسپانیا و شورشی بود که بسیاری از بومیان و مستیزوهای مناطق اطراف را الهام بخشید. این شورش در «پرو علیا» یا آنچه امروز بولیوی مدرن است، نمودهای مهمی به خود گرفت. از آن جمله منطقه جنوب و شرق دریاچه تیتیکاکا بود. در واقع توپاک آماروی دوم مردم بومی را تا حدی الهام بخشید که حتی سند رسمی که در آن محکومیت مرگ او نوشته شده بود نیز تحت تأثیر قرار گرفته بود. آنجا که می‌گوید «سرخپوستان در محل تیراندازی ما محکم ایستادند علیرغم آنکه از آن بسیار ترس داشتند» و اینکه با وجود اسارتشان، پیروانش در اعتقادات خود به جاودانگی و میراث او ثابت قدم ماندند.
این شورش به پرویی‌های بومی سطح جدیدی از روحیه و نوعی ملی‌گرایی بومی بخشید که دوباره ظهور خواهد کرد و آینده کشور را تغییر شکل خواهد داد. حالا آنها مایل بودند به هر کسی که با اسپانیایی‌ها مخالفت ورزد بپیوندند. در مقابل، کریاویوهای پرو محافظه‌کارترین مردم آمریکای جنوبی در جنبش استقلال‌طلبانه بودند زیرا بیم داشتند در صورت استقلال مورد رحمت بومیان قرار نگیرند. همچنین سایر کریاویوهای پرو مشاغل سودآوری مشترک با اسپانیایی‌ها داشتند و نمی‌خواستند در صورت وقوع انقلاب آن منافع را از دست بدهند. نتیجه آنکه در حالی‌که شورش توپاک آماروی دوم در دره ویلکانوتا ایجاد شد و در شهر کوزکو پایان یافت، اما میراث و ایدئولوژی آن در سراسر منطقه آند بازتاب یافت.
الهام و تداوم

شهرت توپاک آماروی دوم تا آن حد گسترش یافت که برای شورشیان بومی، در دشت‌های کاسانارا در منطقه گرانادای جدید، او به عنوان «پادشاه آمریکا» شناخته شد.
جنبش‌های بعدی نام توپاک آماروی دوم را برای جلب حمایت بومیان استناد می‌کردند. از آن جمله، فیلیپه ولاسکو توپاک آمارو اینکا یا فیلیپه ولاسکو توپاک اینکا یوپانکی بود که در سال ۱۷۸۳ می‌خواست در منطقه هواروچیری (لیما) قیام کند. شورش توپاک آماروی دوم در واقع آغاز جنگ استقلال پرو در تاریخ پرو بود.
این شورش بزرگ تأثیر شدیدی بر توطئه سه آنتونیو که در ۱ ژانویه ۱۷۸۱ در شیلی به وجود آمد ایجاد کرد. در اوج قیام. آنها با شنیدن خبر پیشرفت‌های توپاک آماروی دوم درمستعمره پرو تشویق شدند.
الهام و تداوم > قرن بیستم و بیست و یکم

در پرو، دولت ژنرال خوان ولاسکو آلوارادو (۱۹۷۵–۱۹۶۸) به‌طور رسمی از پیکره توپاک آماروی دوم به عنوان نمادی از Gobierno Revolucionario de la Fuerza Armada (دولت انقلابی نیروهای مسلح) که وی ریاست آن را بر عهده داشت، استقبال کرد. تا به امروز، این تنها دولت با ایدئولوژی چپ در تاریخ پرو بود و او را به عنوان یک قهرمان ملی شناخت. در سال ۱۹۶۸، که از بدو استقلال یک امر جدید بود، نماد توپاک آماروی دوم توسط آموزش و تاریخ‌نگاری رسمی پرو حمل شد.به احترام وی یکی از اتاق‌های اصلی کاخ دولت به نام وی نامگذاری شد. آن اتاق تا آن زمان اتاق فرانسیسکو پیزارو بود و سپس عکس او با عکس شورشی بومی جایگزین شد.
میراث > در پرو

در دولت خوان ولاسکو آلوارادو (۱۹۸۰–۱۹۶۸)، توپاک آمارو توسط رهبران ارتش به عنوان سمبلی برای آرمان‌های انقلاب پرو انتخاب شد.
جنبش انقلابی توپاک آمارو (MRTA) یک گروه شورشی مارکسیست-لنینیست پرو است، که به دلیل نقشش در بحران گروگانگیری در سفارت ژاپن در سراسر جهان شناخته شد.
کتاب فیلیپ مینز، "شورش توپاک-آماروی دوم، ۱۷۸۱–۱۷۸۰". مربوط به بررسی تاریخی اسپانیایی آمریکایی (۱۹۱۹)
میراث > در داستان‌ها و رمان‌ها

در کتاب طلای اینکا، ساخته کلیو کاسلر، یکی از شرورهای اصلی خود را توپاک آمارو نامید و ادعا کرد که از فرزندان توپاک آمارو واقعی است.
در ابتدای «کتاب پوست انسان»، مرگ توپاک آماروی دوم شرح داده شده‌است و نقش اصلی را در طرح دارد.
در ترانه‌ها و موسیقی

توپاک آمارو، پوئم سمفونیک از آلفردو دل موناکو آهنگساز ونزوئلایی، که اولین بار در سال ۱۹۷۷ به اجرا درآمد، در جشنواره‌های بین‌المللی متعددی اجرا شده‌است.
توپاک آمارو، سمفونی شماره ۵ توسط آهنگساز پرو، آرماندو گووارا اوچوآ.
آهنگ "Águila de thunder -part II" از آلبوم کامی‌کازه ساخته لوئیس آلبرتو اسپینتا با الهام از توپاک آماروی دوم ساخته شده‌است.
در ترانه‌ها و موسیقی > در جهان

توپاماروها (که همچنین به عنوان جنبش آزادیبخش ملی شناخته می‌شود)، نام غیررسمی یک سازمان چریک شهری بود که در دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ در اروگوئه فعال بود. برگزیدن این نام همچنین تأثیرپذیری مستقیم از توپاک آماروی دوم و ایده‌آل‌های او بود.
گروه چریکی پرو، جنبش انقلابی توپاک آمارو
حزب سیاسی مارکسیست ونزوئلا، توپامارو.
خواننده موسیقی هیپ_هاپ آمریکایی، توپاک شکور (2Pac)، نام خود را از او گرفت.
گروه موسیقی رگی لهستانی NDK در یکی از ترانه‌های خود از مرگ توپاک آماروی دوم به عنوان نمونه‌ای از ظلم کاتولیک نام می‌برد.
عملیات توپاک توسط پاکستان علیه کشمیر تحت مدیریت هند آغاز شد.
شاعر شیلیایی، پابلو نرودا شعری در مورد توپاک آماروی دوم نوشت، با عنوان "توپاک آمارو (۱۷۸۱)". این شعر را می‌توان در Canto General یافت.
نوازنده موسیقی جاز آرژانتینی گاتو باربیری آلبوم فنیکس خود را با ترانه‌ای با عنوان «توپاک آمارو» آغاز می‌کند.
توپاک آماروی دوم
تلاش برای تکه‌تکه کردن توپاک آماروی دوم.
آرامگاه توپاک آماروی دوم، واقع در میدان دو آرماس در شهر کوسکو.
بنای یادبود توپاک آماروی دوم در منطقه کماس و ایندپنسیا، در شهر لیما.
مجسمه‌ای از توپاک آماروی دوم در گورابه پانتئون د لوس پروسرز در لیما
سده لنجان

| سده لنجان سده | سده لنجان سده |
| --- | --- |
[[پرونده:[[sedeh|بی‌قاب|وسط|سده-لنجان]]|250px]]: [[پرونده:[[sedeh|بی‌قاب|وسط|سده-لنجان]]|250px]]
کشور:  ایران
استان: اصفهان
شهرستان: لنجان
بخش:  مرکزی و  باغ بهادران
سال شهرشدن: ۱۳۶۲
مردم: مردم
جمعیت: ۱۹٬۱۰۱ نفر (۱۳۹۵)
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
ارتفاع: ۱۷۷۸
روزهای یخبندان سالانه: ۱۰۵ روز
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
شهردار: یوسف سلحشور
تأسیس شهرداری: 1362
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۳۱۵۲۴۳
وبگاه: https://sedehiha
شناسهٔ ملی خودرو:  ایران ۴۳؛۲۳؛۶۷؛
کد آماری: ۱۴۳۲
  سده لنجان  روی نقشه ایران ۳۲°۲۲′۴۵″شمالی ۵۱°۱۸′۵۱″شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۳۷۹۱۶۷۶۷°شمالی ۵۱٫۳۱۴۱۲۴۶۷°شرقی﻿ / 32.37916767; 51.31412467   :   سده لنجان  روی نقشه ایران ۳۲°۲۲′۴۵″شمالی ۵۱°۱۸′۵۱″شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۳۷۹۱۶۷۶۷°شمالی ۵۱٫۳۱۴۱۲۴۶۷°شرقی﻿ / 32.37916767; 51.31412467   
 :  
سده لنجان، شهری از توابع بخش مرکزیشهرستان لنجان در استان اصفهان است.
نکته جالبی که دربارهٔ این شهر وجود دارد این است که بخش شرقی و شمالی این شهر در بخش مرکزی و بخش جنوب غربی آن در بخش باغ بهادران لنجان در دهستان زیرکوه است.
این شهر، بعد از چرمهین و باغ بهادران با ارتفاع ۱۷۷۸ متر از سطح دریا سومین شهر مرتفع لنجان است.
سده لنجان دارای زمین‌های کشاورزی فراوانی است و محصول اصلی این زمین‌ها برنج است که به برنج لنجان مشهور است برنجی خوش عطر و بو
غذای اصلی این شهر دمپختی لاخلی است
اکثریت جمعیت این شهر فارس زبان‌ها هستند اما دیگر اقوام‌ها از جمله قشقاییها و بختیاری با جمعیتی نسبتاً بالا زندگی می‌کنند.
این شهر در مجاورت دو کارخانه بزرگ با نام‌های ذوب آهن اصفهانوفولاد مبارکه است.
همچنین مردم بومی این منطقه در کشاورزی و باغ داری مشغول هستند در این شهر همچنین کارخانه بستنی سازی و تولیدی‌های دیگر در شهرک صنعتی سده لنجان وجود دارد که مردم در این صنایع مشغول به کار هستند.
صنایع

در دهه‌های اخیر با توجه به احداث صنایع عظیم در شهرستان و کشاورز بودن اکثر مردم بومی منطقه و بسیاری از نیروها از سایر نقاط کشور خصوصاً خوزستان و چهارمحال و بختیاری با توجه به اشتغال فنی قبلی (صنایع فولاد و نورد خوزستان، نفت، گاز و پتروشیمی، نیروگاهی و…) در این شهرستان ساکن شده‌اند.
از جمله کارخانجات فعال در شهر سده لنجان به کارخانه تولید بستنی، کارخانه تولید دستکش و پلاستیک یکبار مصرف و… اشاره کرد.
ورزش

مدال‌آوران وزنه‌برداری اهل سده لنجان عبارت‌اند از:
سهراب مرادی دارنده مدال طلای المپیک ۲۰۱۶ وزنه‌برداری وی بدشانسی آورد و از این عرصه خداحافظی کرد.
رشید شریفی دارنده عناوین قهرمانی آسیا.
رسول معتمدی قهرمان جهان و آسیا
یکتا جمالی دارنده مدال نوجوانان و جوانان جهان
ادوارد پاشینیان

| ادوارد پاشینیان | ادوارد پاشینیان |
| --- | --- |
ادوارد پاشینیان: ادوارد پاشینیان
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
زاده: ۲۴ آوریل ۱۹۲۳ تفلیس،   جمهوری فدراتیو سوسیالیستی قفقاز جنوبی شوروی
خاستگاه: ارمنستانی
درگذشته: ۴ نوامبر ۲۰۰۴ (۸۱ سال) ایروان، ارمنستان
پیشه(ها): آهنگساز و موسیقی‌شناسی
جوایز:     
 :  
ادوارد پاشینیان (ارمنی: Էդուարդ Փաշինյան؛ زاده ۲۴ آوریل ۱۹۲۳ - درگذشته ۴ نوامبر ۲۰۰۴) آهنگساز، موسیقی‌شناس و استاد اهل ارمنستان بود. وی بین سال‌های - تا - میلادی فعالیت می‌کرد.
زندگی‌نامه

وی در ۲۴ آوریل ۱۹۲۳ در تفلیس  به دنیا آمد و از دانشگاه پزشکی دولتی ایروان و کنسرواتوار دولتی کومیتاس ایروان فارغ‌التحصیل گشت. وی کنسرواتوار دولتی کومیتاس ایروان فعالیت می‌کرد. وی همچنین برنده جوایزی همچون مدال شجاعت (۱۹۴۴)، مدال دفاع از قفقاز، نشان شایستگی نبرد و چهره هنری شایسته ارمنستان شوروی شد. وی در ۴ نوامبر ۲۰۰۴ در سن ۸۱ سالگی در ایروان درگذشت.
تکنوازان

برنامهٔ رادیویی تکنوازان در دههٔ ۴۰ توسط یکی از شاگردان ابوالحسن صبا، آهنگساز و نوازندهٔ ویلن،  محمد میرنقیبی، تأسیس شد. این برنامه که به تکنوازی سازها و مهمتر از آن بداهه نوازی اختصاص داشت برنامه‌ای ۱۵ دقیقه بود . ساخت این برنامه توسط محمد میرنقیبی که در زمان مدیریت روح الله خالقی، مدتی سرپرست برنامهٔ گلها نیز بوده، موجب به یادگار ماندن گنجینهٔ آثاری از هنرمندان موسیقی ایران شد. این برنامه‌ها از شماره ۱۰۱ آغاز شده و تا شماره ۷۷۸ ادامه داشته‌است.
نوازندگان این برنامه که اغلب نوازندگان برنامه گلها بوده اند عبارتند از جوادمعروفی (پیانو) پرویزیاحقی ،علی‌تجویدی ، همایون‌خرم ،اسدالله‌ملک ، حبیب‌الله‌بدیعی‌‌‌ ، سیاوش‌زندگانی و...(ویولن) رضاورزنده ، مجیدنجاحی ، منصورصارمی و فضل‌الله‌توکل (سنتور) جلیل‌شهناز ، فرهنگ‌شریف ، لطف‌الله‌مجد ، فریدون‌حافظی (تار) احمدعبادی ، حسنعلی‌دفتری (سه تار) جهانگیر‌ملک ، امیرناصر‌افتتاح ، رضاصیرفی داود یاسری،همدانیان(تمبک) علی‌اصغر‌بهاری ، کامران‌داروغه (کمانچه) محمدموسوی، حسن‌ناهید (نی) منصورنریمان (قانون)و..... که در این برنامه با هم همکاری داشته اند
ورزشگاه البیت

| 0 | 1 |
| --- | --- |
fa (in English: Expected satiety): fa
مکان: الخور، قطر 
مختصات: ۲۵°۳۹′۰۸″ شمالی ۵۱°۲۹′۱۵″ شرقی﻿ / ﻿۲۵٫۶۵۲۲۲°شمالی ۵۱٫۴۸۷۵۰°شرقی﻿ / 25.65222; 51.48750
گنجایش: ۶۸٬۸۹۵ نفر
سطح: چمن
ساخت: ساخت
آغاز ساخت: ۲۰۱۴
گشایش: ۱۱ فوریه ۲۰۲۰
پیمانکار اصلی: Galfar Al Misnad, Webuild SpA, Cimolai
استفاده‌کنندگان: استفاده‌کنندگان
تیم ملی فوتبال قطر: تیم ملی فوتبال قطر
ورزشگاه البیت (عربی: استاد البیت) یک ورزشگاه فوتبال در الخور قطر در خلیج فارس است که برای مسابقات جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ مورد استفاده قرار گرفت؛ این ورزشگاه در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲ افتتاح شد.
ورزشگاه تازه ساخت البیت میزبان پنج مسابقه در طول انجام بازی‌های جام عرب فیفا ۲۰۲۱ بوده‌است؛ همچنین برگزاری بازی‌های دور گروهی، نیمه نهایی و یک چهارم نهایی جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ در این ورزشگاه انجام شد.
موقعیت

ورزشگاه البیت در حدود ۳۵ کیلومتری شمال دوحه در شهر الخور واقع شده‌است.
افتتاح

افتتاح این ورزشگاه در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۱ به مناسبت افتتاحیه جام عرب ۲۰۲۱ انجام شد و پس از آن دیدار قطر به عنوان میزبان و بحرین به عنوان میهمان برگزار شد.
در این مراسم شیخ تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر جیانی اینفانتینو رئیس فیفا، چند تن از سران کشورها و مقامات و روسای اتحادیه‌های عضو فیفا حضور داشتند.
در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲ ورزشگاه البیت میزبان بازی افتتاحیه جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ بود. با وجود اینکه ظرفیت ورزشگاه ۶۰۰۰۰ نفر اعلام شده بود، رکورد ۶۷۳۷۲ تماشاگر به ثبت رسید.
معماری > گنجایش

این ورزشگاه گنجایشی بالغ بر ۶۸۰۰۰ صندلی دارد، از این تعداد حدود ۱۰۰۰ صندلی برای مطبوعات در نظر گرفته شده‌است.
معماری > طرح

طراحی ورزشگاه البیت توسط دارالحندسه انجام شده‌است.
طراحان این بنا با توجه به نماد کشور قطر و الهام از سبک زندگی عشایر عرب زمان قدیم، آن را به سبک سیاه چادرهای عرب طراحی و ساخته‌اند که وقتی سقف این ورزشگاه جمع می‌شود به شکل سیاه چادر دیده خواهد شد.
ساختار چادر مانند ورزشگاه دارای چهارپایه است که هر یک از دیوارهای بیرونی و سقف‌های اوج آن با غشای فایبر گلاس پلی تترافلوئورواتیلن پوشانده شده‌است. قسمت بیرونی غشای پلی تترا در رنگ‌های سنتی سیاه، سفید و قرمز رنگی شده‌است تا بیشتر به چادرهای عشایری اشاره کند.
ورزشگاه البیت پس از تکمیل طرح رتبه پنج ستاره را از (GSAS) دریافت کرد.
معماری > امکانات ویژه

این ورزشگاه شامل نوعی سیستم خنک‌کننده است که قدرت خود را از انرژی خورشیدی تأمین می‌کند.
از ویژگی‌های این ورزشگاه می‌توان به فضای سبز گسترده، زمین تمرین چندگانه، مسیر دوچرخه‌سواری، دوومیدانی و شترسواری سوئیت‌های هتل مجلل و اتاق‌هایی با نمای بالکن از زمین فوتبال خواهد بود.
معماری > پس از جام جهانی

انتظار می‌رود پس از جام جهانی، ظرفیت این ورزشگاه به ۳۲۰۰۰ نفر کاهش یابد. صندلی‌های اضافی از ردیف بالا حذف شده و به کشورهای دیگر اهدا می‌شود یا در زیرساخت‌های برنامه‌ریزی‌شده برای بازی‌های آسیایی ۲۰۳۰ قرار می‌گیرد؛ به گفته مسئولان قطر فضای خالی باقی مانده پس از آن به یک هتل پنج ستاره، مرکز خرید و سایر امکانات ورزشی تبدیل خواهد شد.
سیستم حمل و نقل

ورزشگاه البیت شهر الخور در محدوده شبکه متروی دوحه نیست. اتوبوس‌های شاتل از نزدیک‌ترین ایستگاه به ورزشگاه یعنی ایستگاه متروی «Lusail QNB»
که شمالی‌ترین ایستگاه در خط قرمز می‌باشد به تماشاگران سرویس دهی می‌کنند.
نتایج مسابقات اخیر > جام فوتبال ۲۰۲۱ عرب

| تاریخ | زمان | تیم شماره١ | نتیجه | تیم شماره٢ | گروه | حضور |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۳۰ نوامبر ۲۰۲۱ | ۱۹:۰۰ |  قطر | ۱–۰ |  بحرین | گروه A | ۴۷٬۸۱۷ |
| ۳ دسامبر ۲۰۲۱ | ساعت ۲۲:۰۰ |  سوریه | ۲–۰ |  تونس | گروه B | ۱۵٬۹۱۳ |
| ۶ دسامبر ۲۰۲۱ | ساعت ۲۲:۰۰ |  قطر | ۳–۰ |  عراق | گروه A | ۲۳٬۰۰۸ |
| ۱۰ دسامبر ۲۰۲۱ | ساعت ۲۲:۰۰ |  قطر | ۵–۰ |  امارات متحدهٔ عربی | یک چهارم نهایی | ۶۳٬۴۳۹ |
| ۱۸ دسامبر ۲۰۲۱ | ساعت ۱۸:۰۰ |  تونس | ۲–۰ (و.ا.) |  الجزایر | نهایی | ۶۰٬۴۵۶ |
نتایج مسابقات اخیر > جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲

ورزشگاه البیت میزبانی ۹ بازی در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ را برعهده داشت.
| تاریخ | زمان | تیم شماره١ | نتیجه | تیم شماره٢ | گروه | حضور |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۱۹:۰۰ |  قطر | ۰–۲ |  اکوادور | گروه A | ۶۷٬۳۷۲ |
| ۲۳ نوامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۱۳:۰۰ |  مراکش | ۰–۰ |  کرواسی | گروه F | ۵۹٬۴۰۷ |
| ۲۵ نوامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۲۲:۰۰ |  انگلستان | ۰–۰ |  ایالات متحده آمریکا | گروه B | ۶۸٬۴۶۳ |
| ۲۷ نوامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۲۲:۰۰ |  اسپانیا | ۱–۱ |  آلمان | گروه E | ۶۸٬۸۹۵ |
| ۲۹ نوامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۱۸:۰۰ |  هلند | ۳–۰ |  قطر | گروه A | ۶۶٬۷۸۴ |
| ۱ دسامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۲۲:۰۰ |  کاستاریکا | ۲–۴ |  آلمان | گروه E | ۶۷٬۰۵۴ |
| ۴ دسامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۲۲:۰۰ |  انگلستان | ۳–۰ |  سنگال | دور ۱۶ | ۶۵٬۹۸۵ |
| ۱۰ دسامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۲۲:۰۰ |  انگلستان | ۱–۲ |  فرانسه | یک چهارم نهایی | ۶۸٬۸۹۵ |
| ۱۴ دسامبر ۲۰۲۲ | ساعت ۲۲:۰۰ |  مراکش | ۰–۲ |  فرانسه | نیمه نهایی | ۶۸٬۲۹۴ |
نتایج مسابقات اخیر > جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۳

ورزشگاه البیت میزبانی چهار مسابقه در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۳ را برعهده داشت.
| تاریخ | زمان | تیم شماره١ | نتیجه | تیم شماره٢ | گروه | حضور |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۷ ژانویه ۲۰۲۴ | ساعت ۱۷:۳۰ |  تاجیکستان |  ۰–۱ |  قطر | گروه A | ۵۷٬۴۶۰ |
| ۲۳ ژانویه ۲۰۲۴ | ساعت ۱۴:۳۰ |  سوریه |  ۱–۰ |  هند | گروه B | ۴۲٬۷۸۷ |
| ۲۹ ژانویه ۲۰۲۴ | ساعت ۱۹:۰۰ |  قطر |  ۲–۱ |  فلسطین | یک هشتم نهایی | ۶۳٬۷۵۳ |
| ۳ فوریه ۲۰۲۴ | ساعت ۱۸:۳۰ |  قطر |  ۱–۱ (۳–۲) ضربات پنالتی |  ازبکستان | یک چهارم نهایی | ۵۸٬۷۹۱ |
نان سیر

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نان سیر درست شده به شکل پیتزا: نان سیر درست شده به شکل پیتزا
گونه: نان
بخش: ناهار، شام
دمای سرو: گرم
مواد اصلی: نان، سیر، خمیر نان، روغن، پنیر پیتزا
  رسانه: نان سیر:   رسانه: نان سیر
یک گونهٔ متداول از انواع نان سیر
نان سیر نوعی نان دارای سیر و روغن زیتون و کره است. این نان معمولاً به صورت باگت درست می‌شود. این نان با انواع مختلفی از پنیر مانند چدار، موتزارلا یا فتا مصرف شده و در برخی از رستورانها به عنوان پیش غذا سرو می‌شود.