محمد مصدق

برای مصدق روحانی، محمد مصدق کهنموئی را ببینید.
| محمد مصدق | محمد مصدق |
| --- | --- |
: 
: 
سی‌اُمین نخست‌وزیر ایران: سی‌اُمین نخست‌وزیر ایران
دوره مسئولیت ۳۱ تیر ۱۳۳۱ – ۲۸ مرداد ۱۳۳۲: دوره مسئولیت ۳۱ تیر ۱۳۳۱ – ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
پادشاه: محمدرضا پهلوی
پس از: احمد قوام
پیش از: فضل‌الله زاهدی
دوره مسئولیت ۸ اردیبهشت ۱۳۳۰ – ۲۵ تیر ۱۳۳۱: دوره مسئولیت ۸ اردیبهشت ۱۳۳۰ – ۲۵ تیر ۱۳۳۱
پادشاه: محمدرضا پهلوی
پس از: حسین علاء
پیش از: احمد قوام
وزیر دفاع ملی: وزیر دفاع ملی
دوره مسئولیت ۴ مرداد ۱۳۳۱ – ۲۸ مرداد ۱۳۳۲: دوره مسئولیت ۴ مرداد ۱۳۳۱ – ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
پادشاه: محمدرضا پهلوی
نخست‌وزیر: خودش
پس از: مرتضی یزدان‌پناه
پیش از: عبدالله هدایت
نمایندهٔ مجلس شورای ملیدوره‌های ۱، ۵، ۶، ۱۴ و ۱۶: نمایندهٔ مجلس شورای ملیدوره‌های ۱، ۵، ۶، ۱۴ و ۱۶
دوره مسئولیت ۲۰ بهمن ۱۳۲۸ – ۶ اردیبهشت ۱۳۳۰: دوره مسئولیت ۲۰ بهمن ۱۳۲۸ – ۶ اردیبهشت ۱۳۳۰
حوزه انتخاباتی: تهران
اکثریت: ۳۰٬۷۳۸
دوره مسئولیت ۶ اسفند ۱۳۲۲ – ۲۱ اسفند ۱۳۲۴: دوره مسئولیت ۶ اسفند ۱۳۲۲ – ۲۱ اسفند ۱۳۲۴
حوزه انتخاباتی: تهران
دوره مسئولیت ۱۹ تیر ۱۳۰۵ – ۲۲ مرداد ۱۳۰۷: دوره مسئولیت ۱۹ تیر ۱۳۰۵ – ۲۲ مرداد ۱۳۰۷
حوزه انتخاباتی: تهران
دوره مسئولیت ۲۲ بهمن ۱۳۰۲ – ۲۲ بهمن ۱۳۰۴: دوره مسئولیت ۲۲ بهمن ۱۳۰۲ – ۲۲ بهمن ۱۳۰۴
حوزه انتخاباتی: تهران
دوره مسئولیت عدم تصویب اعتبارنامه در مجلس اول: دوره مسئولیت عدم تصویب اعتبارنامه در مجلس اول
حوزه انتخاباتی: اصفهان
بیست و هشتمین وزیر امور خارجه: بیست و هشتمین وزیر امور خارجه
دوره مسئولیت ۲۶ خرداد ۱۳۰۲ – ۳۰ مهر ۱۳۰۲: دوره مسئولیت ۲۶ خرداد ۱۳۰۲ – ۳۰ مهر ۱۳۰۲
پادشاه: احمدشاه
نخست‌وزیر: حسن پیرنیا
پس از: محمدعلی فروغی
پیش از: محمدعلی فروغی
والی آذربایجان: والی آذربایجان
دوره مسئولیت ۲۸ بهمن ۱۳۰۰ – ۲۰ تیر ۱۳۰۱: دوره مسئولیت ۲۸ بهمن ۱۳۰۰ – ۲۰ تیر ۱۳۰۱
پادشاه: احمدشاه
نخست‌وزیر: حسن پیرنیا
پس از: مهدی‌قلی هدایت
پیش از: امان‌الله جهانبانی
وزیر مالیه: وزیر مالیه
دوره مسئولیت ۱۴ خرداد ۱۳۰۰ – ۲۹ دی ۱۳۰۰: دوره مسئولیت ۱۴ خرداد ۱۳۰۰ – ۲۹ دی ۱۳۰۰
پادشاه: احمدشاه
نخست‌وزیر: احمد قوام
پس از: عیسی فیض
پیش از: محمود جم
والی فارس: والی فارس
دوره مسئولیت ۱۹ مهر ۱۲۹۹ – ۲ فروردین ۱۳۰۰: دوره مسئولیت ۱۹ مهر ۱۲۹۹ – ۲ فروردین ۱۳۰۰
پادشاه: احمدشاه
نخست‌وزیر: حسن پیرنیا
پس از: عبدالحسین میرزا فرمانفرما
پیش از: ابراهیم قوام
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ تهران، ایران
درگذشته: ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۴ سال) تهران، ایران
آرامگاه: احمدآباد مصدق، نظرآباد
حزب سیاسی: جبهه ملی ایران (۱۳۴۵–۱۳۲۸)
دیگر عضویت‌های سیاسی: حزب دموکرات (۱۲۹۸–۱۲۹۷)حزب اجتماعیون اعتدالیون (۱۲۹۷–۱۲۹۳)
همسر(ان): زهرا امامی ضیاءالسلطنه (ا. ۱۲۸۰)
فرزندان: ضیااشرف، احمد، غلامحسین، منصوره و خدیجه
مادر: نجم‌السلطنه
پدر: میرزا هدایت‌الله وزیر دفتر
محل تحصیل: مؤسسه مطالعات سیاسی پاریسدانشگاه نوشاتل
هیئت دولت: قوام ۱ قوام ۲ پیرنیا ۴ مصدق ۱ مصدق ۲
امضا: 
محمّد مصدّق (۲۶ خرداد ۱۲۶۱ – ۱۴ اسفند ۱۳۴۵) مشهور به دکتر مصدق و ملقب به مصدق‌السلطنه، سیاستمدار و حقوق‌دان ایرانی بود که از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ به‌عنوان سی‌اُمین نخست‌وزیر ایران خدمت کرد. او پیش از این نمایندهٔ چهار دوره مجلس شورای ملی بود. او نخستین ایرانی دارندهٔ مدرک دکترای رشته حقوق است که این مدرک را در سال ۱۲۹۳ از دانشگاه نوشاتل سوئیس دریافت نمود. مصدق در زمان انتقال سلطنت از دودمان قاجار به دودمان پهلوی، اگرچه از سلاطین قاجار ناامید بود، باور داشت رضاخان با رسیدن به پادشاهی، با بازگشت به استبداد حکومتی دیکتاتوری ایجاد خواهد کرد؛ به‌همین دلیل با تاجگذاری وی مخالفت نمود و پس از آن یکی از منتقدان سرسخت او بود. در زمان حکومت رضاشاه، مصدق مدتی زندانی شد و دوره‌ای را در تبعید گذراند، و نهایتا با میانجیگری فرزند ارشد رضا شاه یعنی محمدرضا پهلوی از زندان آزاد شد. او پادشاهی پهلوی را مخلوق سیاست بریتانیا می‌دانست.
مصدق پس از سقوط رضاشاه، از تبعید به عرصهٔ سیاست بازگشت و در سال ۱۳۲۸ با چندین حزب وارد اتحاد شد و به تأسیس جبههٔ ملی ایران اقدام کرد. جبههٔ ملی و در رأس آن‌ها مصدق، به پیشنهاد حسین فاطمی برای آغاز استعمارزدایی از ایران، ملی‌شدن صنعت نفت را مطرح کردند. مصدق در سال ۱۳۳۰ به نخست‌وزیری رسید و در نخستین قدم، قانون ملی‌شدن نفت ایران را اجرایی کرد. به همین دلیل طرح سقوط دولت او توسط بریتانیا (که شرکت بریتیش پترولیوم آنان تا پیش از ملی‌شدن نفت، صاحب عمدهٔ ذخایر نفت ایران بود) ریخته شد و در کودتای ۲۸ مرداد که با طرح‌ریزی ایالات متحده و بریتانیا توسط ارتش شاهنشاهی ایران برای تحکیم حکمرانی پادشاهی محمدرضا پهلوی و با حمایت روحانیون انجام شد، دولت مصدق برکنار گردید. یکی دیگر از دلایل سقوط دولت او، مخالفت‌های ابوالقاسم کاشانی با مصدق بود. کاشانی درحالی‌که قبلاً از مصدق حمایت می‌کرد، به همراه جمعی از روحانیون به مخالفت با مصدق برخاست. پس از آن مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد و علی‌رغم دفاعیهٔ مستندی که از خود ارائه داد، به سه سال حبس انفرادی محکوم شد. پس از تحمل سه سال زندان، مصدق به دستور محمدرضاشاه به قلعهٔ احمدآباد تبعید شد و تا پایان عمر خود، در آن‌جا تحت نظارت قرار داشت و به دلیل محدودیت‌های بسیار تا به آن اندازه عرصه به او تنگ شده بود که گفتهٔ خودش، «هر روز آرزوی مرگ می‌کرد» مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ بر اثر سرطان در ۸۴ سالگی در بیمارستان نجمیه تهران زیر نظر مأموران ساواک درگذشت و به دلیل مخالفت شاه با وصیت او مبنی بر به خاک سپرده شدن در کنار کشته‌شدگان قیام ۳۰ تیر در قبرستان ابن بابویه، در ملک شخصی‌اش واقع در قلعهٔ احمدآباد دفن شد.
مصدق از طرفداران انقلاب مشروطه ایران بود و معتقد بود که مقام سلطنت مقام عالی تشریفاتی است. او در دوران نخست‌وزیری کوشید تا قدرت شاه را محدود به چارچوب مشخص‌شدهٔ آن در قانون اساسی مشروطه کند و نهادهای مدنی را تقویت کرد. در زمان نخست‌وزیری او، خانوادهٔ سلطنتی (به خصوص اشرف پهلوی) از مخالفان سرسخت مصدق بودند. پس از کودتای ۲۸ مرداد، مصدق همچنان منتقد دخالت شاه در امر حکومت بود. اگرچه محمدرضاشاه کودتای ۲۸ مرداد را «قیام مردم» و «رستاخیز ملی ایران» می‌نامید، اما ۶۰ سال پس از کودتا، سیا با انتشار اسنادی، به دخالت مستقیمِ خود در ایران معترف شد. برخی محققان معتقدند در جستجوی ریشهٔ اصلی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، می‌توان به کودتای ۲۸ مرداد در سال ۱۳۳۲ بازگشت.
مصدق یکی از پیشگامان نهضت ضداستعماری معاصر بود. از او نه تنها در ایران، بلکه در کشورهای جهان سوم هم به عنوان کسی که شجاعانه و با سرسختی تحسین‌برانگیزی مقابل استعمار بریتانیا ایستاد، نام می‌برند. او چهرهٔ آزادی‌خواه پرشور و استعمارستیزی بود که با سیاست موازنه منفی الهام بخش رهبران جنبش عدم تعهد بود و بر کشورهای خاورمیانه همچون مصر تأثیر گذاشت. مصدق نخستین دولتمرد خاورمیانه بود که با اجرایی کردن اندیشهٔ ملی‌سازی صنعت نفت پرچم مبارزه اقتصادی با قدرت‌های استعماری را برافراشت. از این رو در کشورهای خاورمیانه از او به‌عنوان «زعیم الشرق» یاد می‌شد و جمال عبدالناصر خیابانی را در قاهره به نام مصدق نام نهاد که اکنون نیز به این نام خوانده می‌شود. او در سال ۱۹۵۱ به‌عنوان مرد سال مجلهٔ تایم انتخاب شد. با آنکه ایران قبل از حکومت مصدق، کشور اسرائیل را به رسمیت شناخته بود ولی در دوران نخست‌وزیری او رابطه ایران و اسرائیل قطع شد، با این حال رابطه دو کشور بعد از سرنگونی دولت مصدق مجدداً احیاء شد.