افغانستان

«امارت اسلامی افغانستان» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای مناطقی که از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ وجود داشت، امارت اسلامی افغانستان (۱۹۹۶–۲۰۰۱) را ببینید. برای نهاد حاکم بر افغانستان، طالبان را ببینید. برای دیگر کاربردها، افغانستان (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| امارت اسلامی افغانستان د افغانستان اسلامی امارت (پشتو) افغانستان | امارت اسلامی افغانستان د افغانستان اسلامی امارت (پشتو) افغانستان |
| --- | --- |
   پرچم    نشان رسمی  :    پرچم    نشان رسمی  
سرود: دا د باتورانو کور  «این‌جا سرزمین دلیران است»: سرود: دا د باتورانو کور  «این‌جا سرزمین دلیران است»
نمایش نقشه جهانینمایش نقشه افغانستان: نمایش نقشه جهانینمایش نقشه افغانستان
پایتخت و بزرگترین شهر: کابل ۳۴°۳۱′ شمالی ۶۹°۱۱′ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۵۱۷°شمالی ۶۹٫۱۸۳°شرقی﻿ / 34.517; 69.183
زبان(های) رسمی:  فارسی دری، پشتو  زبان‌های رسمی دولت، و ازبکی، ترکمنی، پشه‌ای، نورستانی، بلوچی، پامیری به حیث زبان سوم رسمی در مناطق اکثریت با این زبان
گروه‌های قومی  (برآوردهای غیررسمی ۲۰۱۹): ۴۲٪ پشتون ۲۷٪ تاجیک ۹٪ هزاره ۹٪ ازبک ۴٪ ایماق ۳٪ ترکمن ۲٪ بلوچ ۴٪ دیگر اقوام
دین(ها) : ۹۹٫۷٪ اسلام (دین رسمی)  ۰٫۳٪ دیگر
نام(های) اهلیت: افغان
حکومت: امارت اسلامی حاکمیت دینی تمامیت‌خواه متمرکز
: 
•  امیر : هبت‌الله آخندزاده
• رئیس‌الوزرا : محمدحسن آخند
• قاضی ارشد : عبدالحکیم حقانی
 :  
بنیان‌گذاری: بنیان‌گذاری
: 
• دولت یونانی بلخ : ۲۵۶ پیش از میلاد
• شاهنشاهی کوشانی : ۳۰ میلادی
• هپتالیان : ۴۱۰ میلادی
• غزنویان : ۹۶۳ میلادی
• غوریان : ۱۱۴۹ میلادی
• هوتکیان : ۱۷۰۹–۱۷۳۸
• امپراتوری درانی : ۱۷۴۷–۱۸۲۳
• امارت افغانستان : ۱۸۲۳–۱۸۳۹
• امپراتوری درانی : ۱۸۳۹–۱۸۴۲
• امارت افغانستان : ۱۸۴۲–۱۹۲۶
• به رسمیت شناخته شد : ۱۹ اوت ۱۹۱۹
• پادشاهی افغانستان : ۹ ژوئن ۱۹۲۶
• جمهوری افغانستان : ۱۷ ژوئیه ۱۹۷۳
• جمهوری دموکراتیک افغانستان : ۲۷–۲۸ آوریل ۱۹۷۸
• امارت اسلامی افغانستان : سپتامبر ۱۹۹۷
• جمهوری اسلامی افغانستان : ۲۶ ژانویه ۲۰۰۴
• سقوط کابل و دولت امارت اسلامی افغانستان : ۱۵ اوت ۲۰۲۱
 :  
مساحت: مساحت
• کل: ۶۵۲٬۸۶۴ کیلومتر مربع (۲۵۲٬۰۷۲ مایل مربع) (۴۰ام)
• آبها (٪): ناچیز
جمعیت: جمعیت
• برآورد سال ۲۰۲۲: ۴۰٬۵۴۵٬۹۵۷ (۳۷)
• تراکم: ۶۲٫۱ بر کیلومتر مربع (۱۶۰٫۸ بر مایل مربع) (۱۶۹)
تولید ناخالص داخلی (GDP)  برابری قدرت خرید (PPP): برآورد ۲۰۱۸ 
• کل: $۷۲٫۹۱۱ میلیارد (۹۶ام)
• سرانه: $۲٬۰۲۴ (۱۶۹ام)
تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی): برآورد ۲۰۱۸ 
• کل: $۲۱٫۶۵۷ میلیارد (۱۱۱ام)
• سرانه: $۴۹۳ (۱۷۷ام)
شاخص جینی (۲۰۰۸):  ۲۷٫۸ 1st
شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۱):  ۰٫۴۷۸ ۱۸۰ام
واحد پول: افغانی (AFN)
منطقه زمانی: یوتی‌سی+۴:۳۰ خورشیدی (D†)
جهت رانندگی: راست
پیش‌شماره تلفنی: +۹۳
کد ایزو ۳۱۶۶: AF
دامنه سطح‌بالا: .af افغانستان.
افغانستان (تلفظپرونده:Fa-افغانستان.ogg) با نام رسمی امارت اسلامی افغانستان (به پشتو: د افغانستان اسلامی امارت)، کشور محصور در خشکی در بین آسیای میانه و آسیای جنوبی است. این کشور حدفاصل آسیای شرقی و آسیای غربی می‌باشد. همسایگان افغانستان، ایران در غرب، پاکستان در جنوب و شرق، تاجیکستان و ازبکستان و ترکمنستان در شمال و چین در شمال شرقی هستند. افغانستان دارای ۶۵۲٬۸۶۰ کیلومتر مربع پهناوری، چهل و یکمین کشور وسیع دنیا است و جمعیت آن حدود ۴۰٫۵ میلیون نفر است که آن را در رتبه سی و هفتم کشورهای دنیا قرار می‌دهد. کابل پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن است.
پشتو و فارسی دری زبان‌های رسمی این کشور و آیین اسلام دین رسمی آن است. حدود چهار دهه جنگ، افغانستان را به یکی از کشورهای ناامن و فقیر جهان تبدیل کرده است. تولید ناخالص ملی سرانه این کشور در سال ۲۰۲۰ بر اساس ارزش اسمی دلار معادل ۵۵۲ دلار آمریکا است و بر اساس برابری قدرت خرید به ۲۴۷۴ دلار می‌رسد. این کشور در سال ۲۰۱۱ با شاخص توسعه انسانی ۰٫۳۹۸ در رتبه ۱۷۲ جهان قرار گرفته است. این کشور در تاریخ ۱۹ نوامبر ۱۹۴۶ به عضویت سازمان ملل پذیرفته شد.
منطقه‌ای که امروزه افغانستان نامیده‌اند به عنوان بخشی از امپراتوری‌ها در دوران باستان، از نقاط کانونی در جاده ابریشم و مسیرهای مهاجرت انسان‌ها بوده است. باستان‌شناسان شواهدی از سکونت انسان‌ها تا بیش از ۵۰٬۰۰۰ سال پیش از میلاد به‌دست آورده‌اند. نخستین تمدن شهری ممکن است در این قلمرو در بین ۳٬۰۰۰ تا ۲٬۰۰۰ سال پیش از میلاد آغاز شده باشد.
این کشور در نقطهٔ ژئواستراتژیکی مهمی قرارگرفته که آسیای شرقی، آسیای جنوبی، آسیای غربی و آسیای میانه را به هم وصل می‌کند. از روزگار باستان، این سرزمین شاهد فتوحات نظامی بسیاری از جمله توسط مادها و هخامنشیان، سلوکیان، امپراتوری مائوریا، اشکانیان، شاهنشاهی کوشانی، هپتالیان، ساسانیان، دودمان تانگ، صفاریان، سامانیان، غزنویان، سلجوقیان، امپراتوری مغول، ایلخانان، کرتیان، تیموریان، صفویه، افشاریه و امپراتوری درانی بوده است.
تاریخ سیاسی دولت مدرن افغانستان با سلسلهٔ درانی در سده ۱۸ میلادی آغاز شد. پایتخت آن در سال ۱۷۷۶ توسط تیمورشاه درانی از قندهار به کابل منتقل شد و بخشی از قلمرو آن به امپراتوری‌های همسایه در سال ۱۸۹۳ واگذار شد. در اواخر سده نوزدهم میلادی، افغانستان به یک دولت حائل در «بازی بزرگ» بین امپراتوری بریتانیا و امپراتوری روسیه تبدیل شد. در سال ۱۹۱۹، پس از جنگ سوم افغان و انگلیس و امضای پیمان راولپندی، این کشور دوباره کنترل امور خارجه خود را از بریتانیا پس گرفت و استقلال خود را توسط امان‌الله شاه اعلام نمود.
افغانستان در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی پس از انقلاب ثور، که تأثیر یافته از اتحاد جماهیر شوروی بود، به حکومتی سوسیالیست تبدیل شده و شاهد جنگی طولانی با مجاهدین افغان بود که در طول یک دهه، جان بیش از دو میلیون غیرنظامی را گرفت و باعث آواره شدن بیش از پنج میلیون نفر شد. پس از چند کودتای پی‌درپی و پیروزی مجاهدین بر دولت محمد نجیب‌الله جنگ داخلی افغانستان در سال ۱۳۵۷، آغاز و وارد دوره‌ای از جنگ میان احزاب مختلف مجاهدین شد. گروه بنیادگرای اسلامی طالبان در میانه‌های دهه ۱۳۷۰ کنترل بیشتر مناطق افغانستان را به دست گرفتند و بر آن تحت رژیم تمامیت‌خواهانه، امارت اسلامی افغانستان حکومت کردند. اما با یورش ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا در سال ۱۳۸۰ از حکومت برکنار شدند ولی همچنان بخش قابل توجهی از این کشور را تحت کنترل داشتند. در دسامبر ۲۰۰۱، شورای امنیت سازمان ملل متحد نیروهای بین‌المللی کمک به امنیت (ایساف) را مأمور کمک به حفظ امنیت و دولت جدید افغانستان به ریاست حامد کرزی کرد. جنگ بیست ساله بین حکومت و طالبان با هجوم طالبان در سال ۱۴۰۰ و سقوط متعاقب کابل پایان یافت که طالبان را به قدرت بازگرداند. شایان ذکر است تا ۲۳ مه سال ۲۰۲۲ (مصادف با ۳ خرداد سال ۱۴۰۱) هیچ کشوری به شکل رسمی حکومت طالبان در افغانستان را به رسمیت نشناخته است.
تا پیش از هجوم شورشیان طالبان حکومت افغانستان به عنوان عضوی از سازمان ملل متحد، سازمان همکاری اسلامی، گروه ۷۷، سازمان همکاری اقتصادی و جنبش عدم تعهد شناخته می‌شد. اقتصاد افغانستان در جهان بنابر تخمین صندوق بین‌المللی پول برای سال ۲۰۲۰ با تولید ناخالص داخلی ۱۹٬۰۰۶ میلیارد دلار رتبهٔ ۱۱۲ جهان را داشت.