stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خورشید
ویژگی‌های فیزیکی

قطر خورشید در حدود ۱٬۳۹۲٬۰۰۰ کیلومتر یا ۱۰۹ برابر قطر زمین است.
جرم خورشید ۳۳۳٬۰۰۰ برابر جرم زمین است (جرم زمین۶‎×۱۰۲۷) و مقدار جرمی که خورشید از دست می‌دهد در حدود ۴/۲ میلیون تن در ثانیه است.
وزن مخصوص خورشید ۴۱/۱ گرم بر سانتی‌متر مکعب است.
حجم خورشید۱٫۴‎×۱۰۳۳ سانتی‌متر مکعب که حدوداً معادل ۱٬۴۰۰٬۰۰۰ برابر حجم زمین است.
دمای مرکز خورشید ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰درجه کلوین است.
مدت چرخش وضعی: ۲۵ روز در استوا که درحوالی قطب‌ها به ۳۴ روز می‌رسد.
یک سال کهکشانی زمانی است که خورشید یک بار به دور کهکشان می‌چرخد و در حدود ۲۲۵ میلیون سال است.
قطر زاویه‌ای خورشید درآسمان ۳۲ دقیقه است. قدر ظاهری خورشید ۲۶٫۷۴- است.
خورشید در زمان پیدایش زمین (زمانی که زمین کاملاً به اعتدال رسیده بود و آب در زمین وجود داشت) ۵ برابر امروز قطر و بزرگی داشت.
در حدود ۹۹٪ وزن خورشید را گازهای هیدروژن(H2) و هلیوم (He) تشکیل داده‌اند، که از این مقدار نیز حدود ۷۰٪ هیدروژن۲۹٪ هلیوم و یک درصد مابقی، شامل سایر گازها می‌شود. در خورشید هر ثانیه ۵۰۰ میلیون تن هیدروژن طی فرایند همجوشی هسته‌ای به هلیوم تبدیل می‌شود که فقط حدود ۵٪ آن به شکل انرژِی از خورشید خارج می‌گردد. ازآن جایی که هم جوشی یک عمل گرماده است همجوشی‌های بیشمار خورشید و انرژی
گرمایی حاصل از آن به عنوان اشعه‌های خورشید در منظومهٔ شمسی پخش می‌شود که مقداری از آن به زمین می‌رسد این عمل نیز باعث طوفان‌های داغ و تحریک ابرهای اسید سولفوریک در زهره می‌گردد.
در تاریخ

خورشیدایزد یا خورشید پروردگار نگاه سپنت آمیز و پرستش خورشید بدستاویزی مردمان کهن و ورجاوندی خورشید بوده است برخ از مردمان خورشید را خدا و افرینشگر می‌پنداشتند. در دوره آشوریان، شَمَش خدای آفتاب آشوریان و بابلیان که در حماسه گیلگمش از آن یاد می‌شود. در یونان باستان، هلیوس در اساطیر یونانی، ایزد و نماد خورشید است. او همچنین حامی و نگهبان سوگندها و موهبت بینایی به‌شمار می‌رفت. او پسر تایتان هیپریون و تئا، برادر سلنه (ماه) و ائوس (سپیده‌دم) بود. در مسیحیت خورشید نمادی از عیسی مسیح و مریم مقدس است. خورشید، به عنوان منبع نور، حرارت و انرژی، نمایانگر تنویر، روشنایی، سر افرازی و تکریم معنوی بود. خورشید جزو نمادی پشت شیر در پرچم صفویه، بوده است. اینتی خورشید مقدس اینکاها بود و اینک نشان و الگوی ملی اینکاها محسوب می‌شود. خورشید مه نمادی ملی در کشورهای آرژانتین و اروگوئه است و در پرچم‌ها و نشان‌های ملی هر دو کشور جای دارد. در آفریقا مخک در اساطیر مردم گوانچه تنریف، خدای خورشید و مادر روشنایی بوده است.
خورشید خانم نقش‌مایه ایرانی که صورت خورشید را به صورت زنی تصویر می‌کند با ابروان پیوسته و موهای مشکی با فرق از وسط باز شده و گیس‌هایی به صورت هلال بر روی صورت آورده شده و لبانی کوچک.
نگارخانه

ارابه خورشید تروندهولم
امپرسیون، طلوع آفتاب
خورشید (کارت تاروت) از دسته کارت‌های تاروت رایدر-وایت
نمای کلی از ساختار درونی خورشید:
۱. هسته
۲. ناحیهٔ تابشی
۳. ناحیهٔ همرفتی
۴. شیدسپهر
۵. فام‌سپهر
۶. تاج
۷. لکه خورشیدی
۸. جودانه
۹. زبانه
این یک نگاره با رنگ‌بندی فرابنفش از خورشید است. آنچه در این نگاره دیده می‌شود: زبانه‌های روشن پیرامون خورشید از ردهٔ C3 (ناحیهٔ سفید در بالا دست چپ)، آبتاز خورشیدی (سازه‌های موجی شکل در بالا دست راست) و چندین رگهٔ پلاسمایی که در ادامهٔ میدان مغناطیسی از سطح خورشید برخاسته‌اند.
این فیلم در اصل مجموعه‌ای پویا از عکس‌های گرفته شده از خورشید است که بر روی آن‌ها کارهای نرم‌افزاری صورت گرفته تا ریزه کاری تصویر آشکار شود. این مجموعه نگارهٔ پویا مربوط به رفتار خورشید در یک بازهٔ ۲۴ ساعته است که در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۱ به‌دست آمده است.
هم‌سنجی سیاره‌های سامانه خورشیدی با تعدادی از ستاره‌های مشهور:
الف:
زمین (۴) > ناهید (۳) > مریخ (۲) > تیر (۱)
ب:
مشتری (۸) > زحل (۷) > اورانوس(۶) > نپتون (۵) > زمین (بدون شماره)
پ:
شباهنگ (۱۱) > خورشید (۱۰) > ولف ۳۵۹ (۹) > مشتری (بدون شماره)
ت:
دبران (۱۴) > نگهبان شمال (۱۳) > رأس پیکر پسین (۱۲) > شباهنگ (بدون شماره)
ث:
ابط‌الجوزا (۱۷) >قلب عقرب (۱۶) > پای شکارچی (۱۵) > دبران (بدون شماره)
ج:
وی‌وای سگ بزرگ (۲۰) >وی‌وی قیفاووس (۱۹) > مو قیفاووس (۱۸) > ابط‌الجوزا (بدون شماره)
مقطع عرضی یک ستاره مانند خورشید (ناسا)
دمای مؤثر یا جسم سیاه خورشید (۵۷۷۷ کلوین) دمایی است که یک جسم سیاه هم اندازهٔ خورشید باید داشته باشد تا به اندازهٔ خورشید توان تولید داشته باشد.
لحظات ابتدایی طلوع خورشید از بالای کاروانسرای دیر گچین
لکه‌های سطح خورشید در نقشه ساموئل دان
صفحهٔ جریان نورکره در بیرون خورشید هم گسترش یافته و بر سامانهٔ خورشیدی اثر می‌گذارد. این پدیده، نتیجهٔ تأثیر میدان مغناطیسی درحال گردش خورشید بر روی پلاسما در محیط میان‌سیاره‌ای است.
خورشید
آبی ۱۷۱ آنگستروم
این یک تایم لپس از لکه‌های خورشیدی روی سطح خورشید است که با تلسکوپ خورشیدی آماتور گرفته شده است.
اندازه‌گیری دگرگونی‌های چرخهٔ خورشیدی در یک بازهٔ سی ساله.
پیشینهٔ لکه‌های خورشیدی در ۲۵۰ سال گذشته، به خوبی می‌توان دید که چرخهٔ لکه‌ها تقریباً هر ۱۱ سال یک بار تکرار می‌شود.
نمودار تکامل درخشندگی، شعاع و دمای مؤثر خورشید در مقایسه با امروز آن.
چرخهٔ زندگی خورشید، اندازه‌های کشیده شده دقیق نیست.
مقایسهٔ بزرگی ظاهری خورشید از چشم بیننده‌ای که بر روی سطح سیاره‌های تیر، ناهید، زمین، بهرام، هرمز، کیوان، آهوره، نپتون و پلوتو ایستاده است
نور خورشید در شامگاه.
جابجایی گرانیگاه سامانهٔ خورشیدی نسبت به خورشید.
نمایی از کهکشان راه شیری که در آن جای خورشید هم نشان داده شده است.
مقایسهٔ بزرگی خورشید و سیاره‌های پیرامون
شماتیکی از شراره خورشیدی سطح متوسط
آنچه که چشم، هنگام بیماری فسفن می‌بیند.
نگاه به خورشید با چشم غیر مسلح می‌تواند باعث آسیب جدی به آن شود
پرچم صفویه
ورونیکا استالمایر

| ورونیکا استالمایر | ورونیکا استالمایر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۳۰ ژوئیهٔ ۱۹۶۴ زانکت کولومان
ملیت: اتریش
ورونیکا استالمایر (انگلیسی: Veronika Stallmaier؛ زادهٔ ۳۰ ژوئیهٔ ۱۹۶۴) اسکی‌باز آلپاین اهل اتریش است.
زندگی‌نامه

ورونیکا استالمایر در ۳۰ ژوئیهٔ ۱۹۶۴ در زانکت کولومان، اتریش متولد شد. او از دوران کودکی به اسکی علاقه‌مند بود و در پیست‌های محلی به تمرین پرداخت. استالمایر با پشتکار و تمرین‌های مستمر، به تیم ملی اسکی آلپاین اتریش پیوست و در مسابقات بین‌المللی شرکت کرد.
دستاوردهای ورزشی

استالمایر در دوران حرفه‌ای خود در چندین دوره از بازی‌های المپیک زمستانی شرکت کرده است:
المپیک زمستانی ۱۹۸۴: شرکت در رشته‌های مختلف اسکی آلپاین.
المپیک زمستانی ۱۹۹۲: کسب مدال برنز در یکی از رشته‌های اسکی آلپاین.
المپیک زمستانی ۱۹۹۴: حضور در مسابقات و رقابت با برترین اسکی‌بازان جهان.
علاوه بر المپیک، او در مسابقات جهانی و جام جهانی اسکی نیز شرکت کرده و نتایج قابل‌توجهی به‌دست آورده است.
افتخارات

مدال برنز المپیک: کسب مدال برنز در المپیک زمستانی ۱۹۹۲.
قهرمانی‌های ملی: چندین عنوان قهرمانی در مسابقات ملی اسکی اتریش.
زندگی پس از بازنشستگی

پس از بازنشستگی از دنیای حرفه‌ای اسکی، ورونیکا استالمایر به آموزش اسکی و ترویج این ورزش در میان جوانان پرداخت. او در زادگاه خود، زانکت کولومان، به تأسیس مدرسه اسکی مشغول است و تجربیات خود را به نسل‌های جدید منتقل می‌کند.
رود شیاواسه

River
| رود شیاواسه Shiawassee River | رود شیاواسه Shiawassee River |
| --- | --- |
Saginaw River watershed: Saginaw River watershed
ویژگی‌های ظاهری: ویژگی‌های ظاهری
سرآب:  
 • مکان: Springfield Township, Oakland County, michigan  ۴۲°۴۳′۵۱″شمالی ۸۳°۳۰′۳۹″غربی﻿ / ﻿۴۲٫۷۳۰۸۶°شمالی ۸۳٫۵۱۰۷۷°غربی﻿ / 42.73086; -83.51077
 :  
دهانه: Saginaw River, میشیگان  ۴۳°۲۳′۱۳″شمالی ۸۳°۵۷′۵۸″غربی﻿ / ﻿۴۳٫۳۸۶۹۷°شمالی ۸۳٫۹۶۶۰۸°غربی﻿ / 43.38697; -83.96608
طول: ۱۲۰ مایل (۱۹۰ کیلومتر)
رود شیاواسه (به انگلیسی: Shiawassee River) رودخانهای است که در ایالات متحده آمریکا جریان دارد.
کریس پرونگر

| کریس پرونگر | کریس پرونگر | کریس پرونگر | کریس پرونگر |
| --- | --- | --- | --- |
 تالار افتخارات هاکی، ۲۰۱۵:  تالار افتخارات هاکی، ۲۰۱۵
 :  
زادهٔ:  ۱۰ اکتبر ۱۹۷۴ ‏(۵۰ سال) درایدن
قد:  ۶ فوت ۶ اینچ (۱۹۸ سانتیمتر)
وزن:  ۲۲۰ پوند (۱۰۰ کیلوگرم؛ ۱۵ سنگ ۱۰ پوند)
پست:  Defence
ضربه:  Left
بازی برای:  Hartford Whalers St. Louis Blues ادمونتون اویلرز آناهایم داکس فیلادلفیا فلایرز
تیم ملی:   کانادا
منتخب ان‌اچ‌ال:  2nd overall، ۱۹۹۳ Hartford Whalers
سوابق بازی:  ۱۹۹۳–۲۰۱۱
کریس پرونگر (انگلیسی: Chris Pronger؛ زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۹۷۴) بازیکن هاکی روی یخ اهل کانادا است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون تالار افتخارات هاکی و جام استنلی شده‌است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به فیلادلفیا فلایرز، آناهایم داکس، و ادمونتون اویلرز اشاره کرد.
میرانو

مکان
| میرانو | میرانو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
میرانو: میرانو
ناحیه: ونتو
استان / شهرستان: استان ونیز (VE)
دهستان: Ballò, Campocroce, Scaltenigo, Vetrego، Zianigo
حکومت: حکومت
 • شهردار: ماریا رزا پاوانلو
مساحت: مساحت
 • کل: ۴۵٫۶۲ کیلومتر مربع (۱۷٫۶۱ مایل مربع)
ارتفاع: ۹ متر (۳۰ فوت)
جمعیت (۲۸ فوریه ۲۰۱۱): جمعیت (۲۸ فوریه ۲۰۱۱)
 • کل: ۲۷٬۰۸۳
 • تراکم: ۵۹۰/کیلومتر مربع (۱۵۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Miranesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: 30035
پیش‌شماره تلفن: 041
قدیس پشتیبان: متی
روز قدیس: ۲۱ سپتامبر
وبگاه: وبگاه رسمی
میرانو (به ایتالیایی: Mirano) یک کومونه در ایتالیا است که در استان ونیز واقع شده‌است.
خصوصیات

میرانو ۴۵٫۶۲ کیلومترمربع مساحت و ۲۷٬۰۸۳ نفر جمعیت دارد و ۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
وستبروک، تگزاس

مکان در Texas, United States
| Westbrook, Texas | Westbrook, Texas |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Westbrook, Texas: Location of Westbrook, Texas
State: Texas
شهرستان: Mitchell
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۴ مایل مربع (۱٫۰ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۴ مایل مربع (۱٫۰ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۱۶۲ فوت (۶۵۹ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۲۰۳
 • تراکم: ۵۰۴٫۳/مایل مربع (۱۹۴٫۷/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 79565
کد منطقه: 915
FIPS code: 48-77380
GNIS feature ID: 1349851
وستبروک، تگزاس (به انگلیسی: Westbrook, Texas) یک شهر در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۲۰۳ نفر است که در تگزاس واقع شده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
بحران اقتصادی سری‌لانکا (۲۰۱۹–اکنون)

بحران اقتصادی سریلانکا، بحرانی ادامه‌دار در حکومت جزیره‌ای سریلانکا است که در ۲۰۱۹ میلادی شروع شد. این بحران، بدترین بحران اقتصادی این کشور از زمان استقلالش در ۱۹۴۸ میلادی بوده‌است. این بحران منجر به سطوح بی‌سابقه‌ای از تورم، تا حدی تخلیه ذخایر ارزی خارجی، کمبود تدارکات پزشکی و افزایش قیمت مایحتاج پایه‌ای. گفته می‌شود که این بحران به دلیل چندین عامل همچون خلق پول، سیاستی ملی مبنی بر تغییر جهت به کشاورزی ارگانیک یا زیست‌شناختی، بمب‌گذاری‌های عید پاک در ۲۰۱۹ و اثرات پاندمی کووید-۱۹ است. سختی‌های اقتصادی حاصل از این عوامل منجر به اعتراضات ۲۰۲۲ سریلانکا شد.
«نکول حکومتی» سریلانکا زبانزد شده‌است، چرا که ذخایر تبادل خارجی باقیمانده ۱٫۹ میلیارد دلاریش تا مارس ۲۰۲۲ برای پرداخت تعهدات مرتبط با بدهی خارجیش در ۲۰۲۲ میلادی بسنده نمی‌کند، چرا که ۴ میلیارد دلار بدهی را باید بازپرداخت کند. همچنین تا ژوئیه ۲۰۲۲ باید ۱ میلیارد دلار از «اوراق حکومتی بین‌المللی» خود را پرداخت نماید. بلومبرگ گزارش کرد که سریلانکا در مجموع ۸٫۶ میلیارد دلار را در ۲۰۲۲ میلادی داشته که هم شامل بدهی‌های محلی و هم بدهی‌های خارجیست. در آوریل ۲۰۲۲، دولت سریلانکا اعلام کرد که در حال نکول است و بدین ترتیب اولین نکول حکومتی در تاریخ سریلانکا از زمان استقلالش در ۱۹۴۸ میلادی و اولین حکومت در منطقه آسیا-اقیانوسیه شد که وارد نکول حکومتی قرن ۲۱م شد.
نخست‌وزیر رانیل ویکرماسینگه در ژوئن ۲۰۲۲ میلادی در پارلمان گفت که اقتصاد فروپاشیده و قادر به پرداخت ضروریات نیست.
معادل‌ها

↑  sovereign defaults
↑  International Sovereign Bond
توماش کابرله

| توماش کابرله | توماش کابرله | توماش کابرله | توماش کابرله |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
زادهٔ:  ۲ مارس ۱۹۷۸ ‏(۴۷ سال) راکوونیک
قد:  ۶ فوت ۱ اینچ (۱۸۵ سانتیمتر)
وزن:  ۲۱۴ پوند (۹۷ کیلوگرم؛ ۱۵ سنگ ۴ پوند)
پست:  Defence
ضربه:  Left
بازی برای:  HC Kladno Toronto Maple Leafs Boston Bruins کارولینا هوریکانز مونترآل کانادینز HC Kometa Brno
تیم ملی:   چک
منتخب ان‌اچ‌ال:  204th overall، ۱۹۹۶ Toronto Maple Leafs
سوابق بازی:  ۱۹۹۴–۲۰۱۶
توماش کابرله (انگلیسی: Tomáš Kaberle؛ زادهٔ ۲ مارس ۱۹۷۸) بازیکن هاکی روی یخ اهل جمهوری چک است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جام استنلی شده‌است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به مونترآل کانادینز و کارولینا هوریکانز اشاره کرد.
ویلیام آگادا

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زادروز:  ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۹ ‏(۲۵ سال)
زادگاه:  نیجریه
قد:  ۱.۷۶ متر
پست:  مهاجم
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  اسپورتینگ کانزاس‌سیتی
شمارهٔ پیراهن:  ۲۳
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
–۲۰۱۷:  مایتی جتس
۲۰۱۷:  هاپوئل کاتامون
۲۰۱۷–۲۰۱۸:  مکابی تل‌آویو
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۱۸–۲۰۲۰ |  هاپوئل کاتامون |  ۶۶ |  (۲۳) |
| ۲۰۲۰–۲۰۲۲ |  هاپوئل اورشلیم |  ۳۱ |  (۸) |
| ۲۰۲۰–۲۰۲۱ |  ← هاپوئل اورشلیم (قرضی) |  ۲۵ |  (۶) |
| ۲۰۲۲– |  اسپورتینگ کانزاس‌سیتی |  ۶۲ |  (۲۳) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۲۴. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۲۴. 
ویلیام آگادا (انگلیسی: William Agada؛ زادهٔ ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۹) بازیکن فوتبال اهل نیجریه است که در پست مهاجم برای باشگاه فوتبال اسپورتینگ کانزاس‌سیتی در لیگ برتر فوتبال ایالات متحده آمریکا بازی می‌کند.
جنت آلتوگ

جنت آلتوگ (انگلیسی: Jeannette Altwegg؛ زادهٔ ۸ سپتامبر ۱۹۳۰) تنیس‌باز، و اسکیت‌باز نمایشی اهل بریتانیا است.
پل اتوود

| پل اتوود | پل اتوود |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳ دسامبر ۱۹۶۹ باکینگهام
ملیت: بریتانیا
پل اتوود (انگلیسی: Paul Attwood؛ زادهٔ ۱۳ دسامبر ۱۹۶۹)از برندگان مدال‌های بازی‌های المپیک اهل بریتانیا است.
پول ترولسن

پول ترولسن (انگلیسی: Pål Trulsen؛ زادهٔ ۱۹ آوریل ۱۹۶۲) ورزشکار کرلینگ اهل نروژ بود.
یوکیو فوجی

| یوکیو فوجی | یوکیو فوجی |
| --- | --- |
藤井 ゆきよ: 藤井 ゆきよ
فوجی در بیست و ششمین جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو: فوجی در بیست و ششمین جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو
زادهٔ: ۸ مهٔ ۱۹۸۵ ‏(۳۹ سال) استان کاناگاوا، ژاپن
ملیت: ژاپنی
پیشه‌ها:  بازیگر  صداپیشه 
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۹–اکنون
نماینده: تولید آئونی
کار برجسته: Sailor Moon Crystal as Hotaru Tomoe/Sailor Saturn
قد: ۱۶۹ سانتیمتر (۵ فوت ۷ اینچ)
یوکیو فوجی (انگلیسی: Yukiyo Fujii; ۸ مهٔ ۱۹۸۵ – ) بازیگر، و صداپیشه اهل ژاپن است. وی از سال ۲۰۰۹ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده است.
میریا هیتامیس

میریا هیتامیس (انگلیسی: Mirja Hietamies؛ ۷ ژانویه ۱۹۳۱ – ۱۴ مارس ۲۰۱۳) اسکی‌باز اسکی صحرانوردی اهل فنلاند بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال طلا، ۲ مدال نقره، ۱ مدال برنز شده‌است.
مردم بختیاری

| مناطق با جمعیت چشمگیر | مناطق با جمعیت چشمگیر |
| --- | --- |
ایران: خوزستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان، استان لرستان: ایران: خوزستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان، استان لرستان
زبان‌ها: زبان‌ها
لری بختیاری: لری بختیاری
دین: دین
اسلام شیعه: اسلام شیعه
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
لرها : لرها 
مردم بختیاری یا لربختیاری یا ایل بختیاری یکی از ایلات قوم لر ساکن در جنوب غرب ایران است. که در استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان، لرستان به‌طور گسترده‌ای زندگی می‌کنند. سابقاً تمام محل زندگی بختیاری‌ها به عنوان سرزمین بختیاری یا ناحیه بختیاری و کوه‌های بختیاری شناخته می‌شد. بختیاری‌ها به زبان لری با گویش لری بختیاری صحبت می‌کنند. ایل بختیاری از دو شاخه چهارلَنگ و هفت‌لَنگ تشکیل شده است، که چهارلنگ خود به ۵ باب و هفت‌لنگ به ۴ باب تقسیم می‌گردد و هر باب نیز از چندین طایفه تشکیل می‌شود. این تقسیمات که نمودار سازمانی ایل بختیاری خوانده می‌شود، به قرن شانزدهم میلادی بازمی‌گردد و بر مبنای نظام خاص طبقاتی و مالیاتی طوایف بختیاری سازمان یافته است.
اسکارفن نیدرمایر در کتاب آفتاب سوزان می‌نویسد.
بختیاری‌ها ایلی لر هستند که مرکز ایران از کرمان تا کرمانشاه را زیر سلطه دارند و در این حال تنها عشیره ایرانی هستند که مفهوم وطن با مراتعشان فرق دارد و یکی نیست در خدمات حکومتی قابل قیاس با ایلات دیگر نیستند و دارای جسارت و دلیری غیرقابل انکاری هستند به نظم و ترتیب پایبندند روسای آنها را می‌توان در شمار باسوادترین کارآمدترین روسای ایلات به‌شمار آورد.
جمعیت

در کتاب بختیاریکا جمعیت بختیاری‌های تک زبانه را ۲ میلیون تخمین زده شده است و جمعیت بختیاری‌های دو زبانه به علاوه آنهایی که زبان مادری خودش را فراموش کرده‌اند را نزدیک ۲ میلیون نفر تخمین زده است.برخی منابع دیگر جمعیت ایل بختیاری را حدوداً ۴ میلیون نفر (بدون تاریخ) تخمین می‌زنند.
پراکندگی

لرهای بختیاری بختیاری عمدتاً در میانه زاگرس در استان‌های اصفهان، لرستان، خوزستان و چهارمحال بختیاری زندگی می‌کنند. لربختیاری‌ها ۸۷ درصد از جمعیت چهارمحال و بختیاری و طبق برآوردهای سال ۱۳۹۵ حدود ۲۰ درصد جمعیت استان اصفهان را تشکیل می‌دهند و به همراه اعراب یکی از دو قوم اصلی بزرگ خوزستان می‌باشند.
| قومیت | استان | شهرستان‌های محل سکونت |
| --- | --- | --- |
| لرهای بختیاری | خوزستان | دزفول، شوشتر مسجدسلیمان، لالی، اندیکا، هفتگل، ایذه، باغملک، رامهرمز، اهواز، هندیجان آبادان، دژپارت، هفتکل. لالی، صیدون، امیدیه، آغاجاری، بهبهان، ماهشهر، شوش، اندیمشک |
| لرهای بختیاری | چهارمحال و بختیاری | تمام استان به جز سامان |
| لرهای بختیاری | لرستان | دورود، الیگودرز، ازنا |
| لرهای بختیاری | مرکزی | خمین، شازند |
| لرهای بختیاری | اصفهان | شاهین شهر، فریدن؛ اصفهان، فولادشهر، سپاهان شهر؛ فریدونشهر، نجف آباد، چادگان، بویین میاندشت، زرین شهر، خمینی شهر؛ بهارستان |
| لرهای بختیاری | بوشهر | جم، عسلویه |
| لرهای بختیاری | زنجان | دهستان درسجین |
پراکندگی > بختیاری‌های اصفهان

لرهای بختیاری‌از دیر باز در استان اصفهان ساکن بوده‌اند. بر اساس برآوردهای رسمی در سال ۱۳۸۹ بختیاری‌ها حدود ۸ درصد جمعیت اصفهان را تشکیل می‌دادند بر اساس رشد مهاجرت بالا از خوزستان و چهارمحال و بختیاری مسئولان اصفهان جمعیت بختیاری‌های اصفهان به جز باقی لرها را بیشتر ۲۰٪ تخمین می‌زنند که بیشتر در شهرهای شاهین شهر؛ فولادشهر، اصفهان و بهارستان ساکن هستند. به عنوان مثال، در دورهٔ آماری ۱۳۸۵–۱۳۹۰، ۵۶٫۶ درصد مهاجرانی که استان چهارمحال و بختیاری را ترک کرده‌اند، مقصدشان استان اصفهان بوده است.
ایلات بختیاری > هفت لنگ

بختیاروند (بهداروند)
دینارانی
بابادی
دورکی
ایلات بختیاری > چهارلنگ

میوند (ممی‌وند)
کیان ارثی
موگویی
ذلکی
ممصالح
تمام ایل بختیاری و لرهای بختیاری‌تبار از این ۹ ایل می‌باشند یا اصالتشان به این ایلات برمی‌گردد.
پیشینه > شواهد تاریخی

سرزمین کنونی بختیاری هزاران سال است که سکونت‌گاه گروه‌های «مختلف» انسانی می‌باشد. شواهد گوناگون نشان می‌دهد که سرزمین باستانی بختیاری‌ها ده هزار سال پیش، مسکونی بوده است. منابع و امکانات طبیعی از قبیلِ آب، جنگل، مراتع، بارندگی مناسب، آبگیرهای فراوان و درّه‌های مستعد برای کشاورزی، این سرزمین را به یکی از بهترین زیستگاه‌ها و محل تجمع و سکونت گروه‌های انسانی در گذشته تبدیل نموده بود. افزون بر این امکانات، در بلندی‌های زاگرس و دامنه‌های آن، محیط مناسبی برای رویش نباتات علوفه‌ای و گونه‌های مختلف حیوانات فراهم کرده بود.
پیشینه > شواهد باستان‌شناسی

کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که قدمتِ سکونتِ انسان در این منطقه به چهل هزار سال می‌رسد. بازمانده‌های فرهنگیِ دورانِ پارینه سنگی، میان سنگی، نوسنگی و شهرنشینی در این ناحیه به چشم می‌خورد.[نیازمند منبع] سرزمین بختیاری، از جمله محدود سرزمین‌هایی است که انسان برای اولین بار به اهلی کردنِ حیوانات و نباتات پرداخته یا به دیگر سخن، زندگی ده نشینی و کشاورزی را که لازمهٔ پیدایش تمدن می‌باشد، آغاز نموده است.
در کتاب خلاصه تاریخ هنر آمده است:
از دوره پارینه سنگی ایران در کاوش غاری در تنگ پبده (کوه‌های بختیاری در شمال شرق لالی)، ابزارها و سلاح‌هایی از سنگ ناصاف (چکش، پیکان، تیغه و تبرسنگی) و در نواحی همیان، میرملاس و دوشه از توابع لرستان تصاویر جانوران و آدمیان منقوش بر صخره‌های قائم به رنگ‌های سیاه و زرد و سرخ یافت شده است که قدمتشان به حدود ۱۵ هزار سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد. صاحبانِ این آثار از راه شکار دسته جمعی و صید ماهی و گردآوری ریشه و بَرِ گیاهان، غذای خود را به‌دست می‌آورده‌اند.
پیشینه > پیدایش کشاورزی

انسان شناسان معتقدند که انقلاب بزرگ نوسنگی یا پیدایش کشاورزی و تولید خوراک در نواحی شمال خلیج فارس تا سوریه اتفاق افتاده است که به هلال حاصلخیز شهرت دارد. کشت نباتات و غلات از این ناحیه آغاز گردید. تپه ماهورها و دامنه‌های شمال و شمال شرق خوزستان که محل کوچ بختیاری‌ها در زمستان (قشلاق) می‌باشد با ارتفاع نسبی ۳۰۰ تا ۱٫۵۰۰ متر از سطح دریا و متوسط بارندگی ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌متر بر مترمربع در سال، شرایط مساعدی برای رویش نباتات و کشت غلات فراهم ساخته است که در محدوده هلال حاصلخیز قرار دارد. همچنین در شهرستان جم واقع در استان بوشهر بختیاری‌ها به کشاورزی و دامپروری مشغول بودند.[نیازمند منبع]
همچنین برخی از حیوانات، به ویژه بز برای نخستین بار، در کوه‌های بختیاری اهلی گردید. هنری تی رایت باستان‌شناس آمریکایی در سال‌های ۱۹۷۵ و ۱۹۷۶ میلادی در شمال شرقی خوزستان در دشت ایذه و دشتگل به مطالعات باستان‌شناسی مبادرت نمود و از حیات مستمر و فعال گروه‌های انسانی در ۶ تا ۷ هزار سال پیش از میلاد، در این مناطق گزارش داد.
پیشینه > هزاره پنجم تا سوم پیش از میلاد

در هزاره پنجم تا سوم پیش از میلاد در دوره مس و عصر سنگ، شاهد ظهور قوم عیلام هستیم که از کوه‌ها به دشت سرازیر شده و تمدّن تکامل یافته‌ای را تأسیس نمودند. اصالت لرها ممکن است به عیلامیان و کاسیت‌ها برسد.
حدود چهارهزار سال پیش از میلاد در سرزمینی که شامل خوزستان، لرستان، پشتکوه (ایلام) و زردکوه است، حکومت عیلام رشد و تکامل یافت. [نیازمند منبع] مردم عیلام، دولت خود را اَنشان یا آنزان می‌خواندند و ظاهراً به زبان آنزانی تکلم می‌کردند.
بیشترین آثار برجای مانده از دوره عیلامی، در محدوده شهرستان ایذه قرار دارد که شامل چندین کتیبه به خط میخی و صدها نقش برجسته بر روی سنگ‌ها، صخره‌ها و کوه‌ها می‌شود و به همین علت باستان شناسان، این منطقه را سرزمین سنگ نگاره‌ها نام نهاده‌اند.
پیشینه > عصر آهن

مصنوعات فلزی فراوانی مربوط به عصر آهن شامل: انواع سلاح‌ها، پیکره‌های کوچک اندام آدمی، ابزارهای مخصوص اسب، سنجاق‌ها و ده‌ها ابزار و وسیلهٔ دیگر در بخش‌هایی از لرستان و خوزستان کشف شده است که از زندگی گروه‌های بسیاری از انسان‌ها حکایت دارد.
پیشینه > هزاره دوم پیش از میلاد

در هزاره دوم پیش از میلاد، اگوم حکومت کاسیان را در بخش علیای سرچشمه‌های کارون، در کوه‌های بختیاری، تأسیس نمود. سناخریب شاه آشور در نبرد با عیلام به قومی باستانی بنام بروختیاری (بختیاری) در شمال عیلام اشاره می‌کند واژه بوکتی در متون سنگ نگاره ایذه آمده که صورتی تغییر یافته از بخدی یا بختیاری است.
آداب، رسوم و سنن فراوانی، پیوستگی بختیاری‌ها را، با پارسیان روایت می‌کند. تا جایی که برخی از منابع عقیده دارند که لرها و بختیاری‌ها بازماندگان قبیله‌های مارافیان و ماسپیان پارسی هستند که نخستین قبیله‌هایی بودند که به کوروش پیوستند. شاید هم، که در کوهستان‌های زاگرس و درون غارها زندگی می‌کردند.
با به قدرت رسیدن کورش بزرگ در پارسوماش و انشان، از خوزستان تا استان فارس کنونی، پارس نامیده شد و در دوره اشکانیان به الیمایید تغییر کرد. نام این منطقه در زمان ساسانیان دوباره به پارسه تغییر یافت و پس از زوال ساسانیان، در سده‌های نخستین اسلام، مورخان تازی همه زاگرس نشینان را کرد نامیدند و منطقه آن‌ها را جبال خواندند. از سال سیصد هجری قمری به بعد، به لر بزرگ مشهور شد و از زمان صفویه به بعد نیز، کهگیلویه و بویراحمد، از آن جدا شد و مانده آن به نام بختیاری در جغرافیای ایران نمایان گردید.[نیازمند منبع]در کوروش نامه گزنفون از قومی یاد شده بنام بختیرا یا بختری در حوالی شوش تا ایلام که کوروش هنگام لشکرکشی به بابل با آنها برخورد کرده و بختیرا تغییر یافته نام بختیاری است.در جنگ اربیل، دارا (داریوش) پس از جنگ ایسود که با اسکندر کرد، تدارک لشکر تازه‌ای را می‌دهد و از این طوایف نام برده: ایرانها، مدیها، 《بختیاری‌ها》، آسوریها، هندی‌هاو… آمده است.