سربازی اجباری در ایران

پادگان آموزشی کرمانشاه؛ از کانون‌های مهم آموزش سربازان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران
بدون ارتش
  سربازی اختیاری  سربازی اجباری  سربازی اجباری است، اما همه مشمولان اعزام نمی‌شوند؛ کمتر از ۲۰ درصد مشمولان (در صورتی که هم مردان و هم زنان مشمول باشند) یا ۴۰ درصد مردان (در صورتی که مردان مشمول باشند) به خدمت اعزام می‌شوند  در حال برچیدن سربازی اجباری
  بدون داده
سربازی در ایران به خدمت سربازی در این کشور گفته می‌شود. سربازی در ایران اجباری است و بر پایهٔ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، همهٔ مردان بالای ۱۸ سال ایرانی، به جز مواردی که استثنا شده‌اند، باید به خدمت سربازی بروند. مردان ایرانی، پیش از پایان دادن به خدمت اجباری سربازی، از انجام هرگونه خدمات دولتی و بهره‌مندی از خدمات شهروندی، بازداشته می‌شوند؛ مگر با داشتن مدرک معافیت دائمی یا موقت. حق تحصیل آنان نیز نسبت به مهاجران افغانستان، پاکستان، عراقی و دیگر محصلان خارجی حاضر در ایران، کمتر است. به‌گونه‌ای که یک پسر ایرانی، با نخستین اشتباه در گزینش رشته یا اخلال روند تحصیلی، مجبور به ترک تحصیل و رفتن به خدمت سربازی می‌شود. چیزی که تبعیض علیه مردان ایرانی دانسته‌ شده‌است.
در ایران، برای نخستین بار، لایحهٔ خدمت اجباری نظام وظیفه در سال ۱۳۰۳ توسط رضا شاه به مجلس شورای ملی چهارم تقدیم شد و قانون آن در شانزدهم خرداد ۱۳۰۴، به تصویب رسید. حالت اجباری آن که می‌تواند مانعی برای رشد و تعالی شخصیت مردان ایرانی باشد و حتی مانع تحصیل آنان شود، دست کم تا سال ۱۴۰۳ حفظ شد. آموزش همگانی و دانشگاهی پسران ایرانی، مشروط به سربازی بوده‌است. اگرچه نمایندگان مجلس، پیش از انتخابات همواره وعده‌هایی برای بهبود این شرایط داده‌اند.
لغو خدمت وظیفه عمومی در بیشتر کشورها و باقی ماندن آن در ایران انتقادهایی انسانی و قانونی را از سوی بسیاری در پی داشته‌است. وجه مشترک این انتقادها مواردی چون آمار بالای خودکشی سربازان وظیفه، اتلاف وقت مردان، بیگاری، تبعیض جنسیتی، تبعیض تحصیلی، افسردگی حاصل از خدمت و محرومیت از حقوق شهروندی در صورت غیبت از سربازی می‌باشد. به همین دلیل شمار غایبان از سربازی بسیار زیاد شده‌است. در قوانین ایران گروهی از افراد به‌دلیل داشتن برخی معافیت‌ها مانند تواناییِ خوب مالی برای خرید سربازی یا داشتنِ سهمیه‌های جانبازی کافی، از سربازی اجباری کاملاً معاف می‌شوند. تصویب و اجرا این قوانین و معافیت افراد خاص، همیشه مورد بحث بوده است. موافقان اندکِ سربازی اجباری در ایران، به «ساخته‌شدن جوان» و «ادای دِین به میهن» به عنوان چرایی‌های موافقت خود، اشاره می‌کنند و مخالفان پرشمار آن، استدلال‌هایی دیگر دارند که شامل رنج سربازان می‌شود. طلاق، آسیب‌های روانی و مهاجرت نخبگان، آسیب به اقتصاد سربازان و خانواده‌شان و عقب‌انداختن ازدواج آنان، از دلایل مخالفان سربازی اجباری بوده‌اند. با این وجود، مسئولان جمهوری اسلامی برای دهه‌ها، هیچ تغییر بنیادینی در اصل سربازی در ایران، نداده‌اند و به انتقادات، بی‌توجه بودند به نحوی که هنوز، خدمت در این کشور، حالتی اجباری دارد.
رابطه‌ای تعاملی میان سیاست‌گذاری خدمت سربازی در ایران و فرایند ملت‌سازی در ایران، وجود داشته‌است. روشی که در دوره رضاشاه، برای تسریع در ملت‌سازی، به‌کار رفت. بر پایه پژوهشی در نشریه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سربازی در ایران افزون بر آموزنده سبک زندگی، بلکه به‌عنوان آموزنده‌ای برای ارزش پاسداری از وطن به جوانان، عمل می‌کند و نقش مهمی در تحکیم قدرت دولت مرکزی داشته‌است.
کاهش هزینه امنیتی کشور نیز دیگر حسن سربازی در ایران است که چالش‌هایی را در رسانه‌ها مرکز توجه کرده‌است. خرید و فروش سربازی و سربازی حرفه‌ای، به‌عنوان پاسخ‌هایی به این چالش‌ها، مطرح شده‌اند.