stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
دیار اجدادی (رمان)
جوایز

دیار اجدادی حدود ۱۵ جایزهٔ ملی و بین‌المللی را به خود اختصاص داد که از آن میان می‌توان از موارد زیر نام برد:
جایزهٔ منتقدین (۲۰۱۶)
جایزهٔ فرانسیسکو اومبرال (۲۰۱۷)
جایزهٔ ملی ادبیات روایی (۲۰۱۷)
جایزهٔ دولسه چاکُن (۲۰۱۷)
جایزهٔ ادبی جوزپه تومازی دی لامپه‌دوزا (۲۰۱۸)
جایزهٔ ادبی استرگا (۲۰۱۸)
جایزهٔ فرهنگ مدیترانه‌ای (۲۰۱۸)
سریال دیار اجدادی

اواخر سپتامبر ۲۰۱۷، شبکهٔ اچ‌بی‌او اسپانیا ساخت سریالی بر اساس رمان دیار اجدادی را اعلام کرد. مسئولیت ساخت این سریال با شرکت آلدئا مدیا بود و آیتور گابیلوندو کارگردانی آن را به عهده داشت.
ترجمه به فارسی

فرناندو آرامبورو (۱۴۰۰). دیار اجدادی. ترجمهٔ علیرضا شفیعی‌نسب. تهران: نشر خوب. شابک ‫‭۹۷۸-۶۲۲-۶۹۸۳-۹۶-۹‬‬‬ مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک).
آئروسپاسیال اس‌ای ۳۱۵بی لاما

| آئروسپاسیال اس‌ای ۳۱۵بی لاما (SA 315B Lama) | آئروسپاسیال اس‌ای ۳۱۵بی لاما (SA 315B Lama) |
| --- | --- |
یک اس‌ای ۳۱۵بی لاما بر فراز کوه لاوبرهورن سوییس: یک اس‌ای ۳۱۵بی لاما بر فراز کوه لاوبرهورن سوییس
کاربری: بالگرد چندمنظوره
کشور سازنده: فرانسه
تولیدکننده: آئروسپاسیال هلیبراس هیندوستان آیروناتیکس (HAL)
نخستین پرواز: ۱۷ مارس ۱۹۶۹
معرفی‌شده در: ژوئیه ۱۹۷۱
بازنشستگی: ارتش شیلی
وضعیت: در حال خدمت
کاربر اصلی: نیروی هوایی هند قوای هوائی افغانستان
توسعه‌یافته از: آئروسپاسیال آلوئت ۲
آئروسپاسیال اس‌ای ۳۱۵بی لاما (به انگلیسی: Aérospatiale SA 315B Lama) یک بالگرد تک موتوره فرانسوی است که برای پاسخگویی به نیازهای عملیاتی در شرایط گرما و ارتفاع نیروهای مسلح هند طراحی شده است. این هواگرد از ترکیب بالگرد سبک آئروسپاسیال آلوئت۲ با اجزای آلوئت ۳ طراحی شده است. لاما در ارتفاع بالا عملکرد فوق‌العاده‌ای دارد؛ در تاریخ ۲۱ ژوئن ۱۹۷۲، برای این بالگرد، اوج‌گیری تا ارتفاع ۱۲۴۴۲ متر (۴۰۸۱۴ پا) ثبت شده است.
این بالگردها تحت لیسانس شرکت هندوستان آیروناتیکس(HAL) در هند ساخته شده‌اند که با عنوان چیتا (Cheetah) شناخته می‌شوند؛ بعدها شرکت سازنده (HAL) نسخه‌ی ارتقایافته‌تری را معرفی کرد که دارای موتورهای توربومکا 333-2M2 بود و با نام چیتال شناخته شد. نسخه مسلحی نیز با نام لنسر (Lancer) به بازار عرضه شد. این نسخه تحت لیسانس شرکت هلیبراس در برزیل با نام گاویائو (Gavião) ساخته شده است.
کاربران

افغانستان
آرژانتین
اکوادور
هند
نامیبیا
پاکستان
توگو
کاربران > کاربران قبلی

آنگولا
آرژانتین
بولیوی
شیلی
اکوادور
السالوادور
هند
مراکش
نپال
پرو
مارمولک کرمی زارودنی

| مارمولک کرمی زارودنی | مارمولک کرمی زارودنی |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: خزندگان
راسته:: پولک‌داران
تیره:: کرم‌سوسماران
سرده:: Diplometopon Nikolsky, 1907
گونه:: D. zarudnyi
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Diplometopon zarudnyi Nikolsky, 1907: Diplometopon zarudnyi Nikolsky, 1907
مترادف: مترادف
 Diplometopon zarudnyi Nikolsky, 1907  Pachycalamus zarudnyi — Boulenger, 1920  Diplometopon zarudnyi — Haas, 1957  Diplometopon shueaibi Niazi, 1979  Diplometopon zarudnyi — Gans, 2005:  Diplometopon zarudnyi Nikolsky, 1907  Pachycalamus zarudnyi — Boulenger, 1920  Diplometopon zarudnyi — Haas, 1957  Diplometopon shueaibi Niazi, 1979  Diplometopon zarudnyi — Gans, 2005
مارمولک کرمی زارودنی (نام علمی: Diplometopon zarudnyi) یک گونه خزنده دوزیست از تیرهٔ کرم‌سوسماران (Trogonophidae) است. این گونه در سردهٔ Diplometopon تک‌نماد است. این گونه بومی خاورمیانه است.
دولت یازدهم جمهوری اسلامی ایران

| دولت اول روحانی | دولت اول روحانی |
| --- | --- |
 یازدهمین کابینه جمهوری اسلامی ایران:  یازدهمین کابینه جمهوری اسلامی ایران
رئیس‌جمهور ایران: رئیس‌جمهور ایران
عکس یادگاری پایان کار دولت یازدهم: عکس یادگاری پایان کار دولت یازدهم
تاریخ تشکیل: ۱۲ مرداد ۱۳۹۲
تاریخ انحلال: ۱۲ مرداد ۱۳۹۶
افراد و سازمان‌ها: افراد و سازمان‌ها
رئیس کشور: سید علی خامنه‌ای
رئیس دولت: حسن روحانی
پیشینهٔ رئیس دولت: نمایندهٔ مجلس خبرگان رهبری (از ۱۳۷۹) مشاور رئیس‌جمهور (۱۳۸۴–۱۳۷۹؛ ۱۳۷۶–۱۳۶۸) دبیر شورای عالی امنیت ملی (۱۳۸۴–۱۳۶۸) نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی (۱۳۷۹–۱۳۵۹)
جانشین رئیس دولت: اسحاق جهانگیری
شمار وزیران: ۱۸
وزیران کناررفته (درگذشت/استعفا/برکناری): ۴ (۱ استیضاح، ۳ استعفا)
شمار اعضا: ۲۲
پیشینه: پیشینه
انتخابات(ها): انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ انتخابات مجلس ۱۳۹۱–۱۳۹۰
دوره(های) مجلس: مجلس نهم مجلس دهم
پیشنهاد و تأیید: رأی اعتماد به هیئت وزیران روحانی استیضاح رضا فرجی‌دانا استیضاح علی‌اصغر فانی استیضاح‌های عباس آخوندی
پیشین: دولت دهم (احمدی‌نژاد)
پسین: دولت دوازدهم (روحانی)
دولت یازدهم جمهوری اسلامی ایران به دولت حسن روحانی معروف به «دولت تدبیر و امید» گفته می‌شود که در نتیجهٔ پیروزی در انتخابات ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ در روز ۱۲ مرداد ۱۳۹۲ مورد تنفیذ حکم ریاست‌جمهوری قرار گرفت.
تنفیذ رئیس‌جمهور توسط سیدعلی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران در روز ۱۲ مرداد ۱۳۹۲ برگزار شد. تحلیف وی نیز در مجلس شورای اسلامی در روز ۱۳ مرداد ۱۳۹۲ برگزار شد.
تحلیلگران غربی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی دولت یازدهم ایران را موضع‌گیری و کارشکنی برخی نهادهای قدرت در حکومت جمهوری اسلامی ایران با این دولت می‌دانستند که یکی از این نهادها را می‌توان مجلس شورای اسلامی وقت دانست که نمایندگان غالب آن را اصول‌گرایان تشکیل می‌دهند و پیش از شروع به کار دولت یازدهم، نسبت به نحوه انتخاب وزرای پیشنهادی از جانب روحانی، به وی هشدار دادند.
پیش‌زمینه

حسن روحانی دولت یازدهم را در شرایطی از محمود احمدی‌نژاد تحویل گرفت که برای نخستین بار بعد از پایان جنگ ایران و عراق، دو سال پیاپی رشد اقتصادی ایران منفی بود، صادرات نفت ایران به موجب تحریم‌های بین‌المللی بسیار کاهش یافته بود (تقریباً نصف)، عدم توانایی در بازپرداخت ده‌ها میلیون دلار اقساط وام‌های اخذ شده از بانک جهانی که پیش از آغاز به کار دولت یازدهم ۶ ماه به تعویق افتاده است، تورم در ایران شتاب فزآینده‌ای به خود گرفته بود، بسیاری از کارخانه‌ها ورشکست شده بودند و کارگران زیادی بیکار شده بودند، خطر حمله نظامی به ایران از جانب اسرائیل و ایالات متحده آمریکا وجود داشت، روابط با کشورهای همسایه و کشورهای عربی خاورمیانه متشنج شده بود که ناشی از سیاست‌های ناصحیح دولت دهم ایران بود. آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی در آبان ۱۳۹۲ در اظهارنظری اعلام کرد مشکلات پیچیده‌ای توسط دولت دهم ایران به وجود آمده که حل کردن آن‌ها توسط دولت یازدهم، کار سختی است و تاکنون دولتی در ایران بر سر کار نیامده که در ابتدای فعالیت خود با چنین مشکلاتی روبرو شده باشد. وی دولت دهم ایران را دولتی توصیف کرد که به جای مشکل‌زدایی، مسبب ایجاد مشکلات متعدد بوده است. علی طیب‌نیا، میزان بدهی‌های دولت یازدهم را در حدود ۲۵۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرد که عمده این بدهی، به پیمانکاران طرح‌های عمرانی تعلق دارد. بدین ترتیب، دولت یازدهم، بدهکارترین دولت از زمان پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ محسوب می‌شود که میراثی از دولت قبلی برای آن است.
انتخاب حسن روحانی از جانب مردم برخلاف پیش‌بینی بسیاری از سیاستمداران ایران و جهان صورت گرفت. با توجه به حلقه اطرافیان روحانی که افراد سرشناسی همچون علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی خودنمایی می‌کنند، و سابقه فعالیت‌های ریاست‌جمهوری هرکدام از ایشان، این امید در بین کارشناسان ایرانی و خارجی به وجود آمد که دوران جدیدی در زمینه مدیریت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران در پیش روی قرار بگیرد. روحانی در نخستین کنفرانس مطبوعاتی خود نیز نسبت به تغییرات کلان تصمیم‌گیری در دولت جدید نسبت به دولت قبلی نوید داده بود.
روند انتصابات دولت

همچنین ببینید: فهرست استانداران ایران در دولت یازدهم
وزیران من فرماندهان کهنه‌کار هستند نه سربازان میدان
سخنرانی حسن روحانی در روز رای‌گیری وزیران پیشنهادی مجلس، ۲۴ مرداد ۱۳۹۲
حسن روحانی در دوران انتقال دولت گفته بود: «از سوی تشکل‌ها، صاحبنظران و فرهیختگان و سایر دوستان و همچنین کارگروه‌هان اسامی برای تعیین هیئت دولت یازدهم به ما رسیده است که از همه لیست‌ها استفاده خواهیم کرد.» روحانی از وزیران دولت‌های اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی و محمود احمدی‌نژاد بهره برد. از بین اسامی معرفی شده برای وزارتخانه‌های دولت جدید، ۶ نفر در دولت‌های هاشمی رفسنجانی مشغول به کار بودند، ۳ نفر در دولت‌های خاتمی و ۱ نفر در دولت‌های احمدی‌نژاد.
سرپرستان وزارتخانه‌ها

در دولت یازدهم جمهوری اسلامی ایران، هشت مرتبه وزارتخانه‌ها با سرپرست اداره شده‌اند. در این میان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با ۱۷۰ روز، وزارت ورزش و جوانان با ۹۸ روز و وزارت آموزش و پرورش با ۷۸ روز سرپرستی در رده‌های اول تا سوم طول دوره اداره توسط سرپرست قرار دارند. در مجموع وزارتخانه‌های دولت یازدهم تاکنون ۳۵۱ روز توسط سرپرست اداره شده‌اند.
| شماره | نام سرپرست | وزارت‌خانه | سابقه وزارت | آغاز کار | پایان کار | معرفی به مجلس | تداوم وزارت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | علی اصغر فانی | وزارت آموزش و پرورش | نه | ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ | ۵ آبان ۱۳۹۲ | آری | آری |
| ۲ | جعفر توفیقی | وزارت علوم، تحقیقات و فناوری | آری | ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ | ۵ آبان ۱۳۹۲ | نه | نه |
| ۳ | رضا صالحی امیری | وزارت ورزش و جوانان | نه | ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ | ۵ آبان ۱۳۹۲ | آری | نه |
| ۴ | محمد شریعتمداری | وزارت ورزش و جوانان | آری | ۶ آبان ۱۳۹۲ | ۲۶ آبان ۱۳۹۲ | نه | نه |
| ۵ | محمدعلی نجفی | وزارت علوم، تحقیقات و فناوری | آری | ۲۹ مرداد ۱۳۹۳ | ۵ آذر ۱۳۹۳ | نه | نه |
| ۶ | نصرالله سجادی | وزارت ورزش و جوانان | نه | ۲۸ مهر ۱۳۹۵ | ۱۱ آبان ۱۳۹۵ | نه | نه |
| ۷ | سید محمد بطحایی | وزارت آموزش و پرورش | نه | ۲۸ مهر ۱۳۹۵ | ۱۱ آبان ۱۳۹۵ | نه | نه |
| ۸ | سید عباس صالحی | وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی | نه | ۲۸ مهر ۱۳۹۵ | ۱۱ آبان ۱۳۹۵ | نه | نه |
استانداران

مقالهٔ اصلی: فهرست استانداران ایران در دولت یازدهم
عملکرد > اقتصادی

بنا بر اظهارات وزیر امور اقتصادی، بودجهٔ ۱۳۹۲ که محمود احمدی‌نژاد آن را با تأخیر تحویل مجلس داد با ۱۳۵ الی ۱۳۷ هزار میلیارد تومان کسری بودجه (از مجموع ۲۱۰هزار میلیارد تومان کل بودجه) همراه بود.
عملکرد > اقتصادی > تورم

بر طبق آمار بانک مرکزی ایران تورم نقطه به نقطه از ۴۵/۲ درصد در خرداد ۱۳۹۲ به ۱۴/۶ درصد در خرداد ۱۳۹۳ کاهش یافت که نشانگر افت ۳۰ درصدی این تورم می‌باشد. بنا به گفته دولت و نهادهای اقتصادی این کاهش در تاریخ اقتصاد ایران بی‌سابقه بوده است. رئیس اداره خاورمیانه و آسیای مرکزی صندوق بین‌المللی پول در سال ۱۳۹۳ پیش‌بینی رشد ۱٫۵ درصدی اقتصاد ایران را کرد.
عملکرد > اقتصادی > رشد اقتصادی

طبق گزارش بانک مرکزی ایران، رشد اقتصادی ایران در سال ۱۳۹۱، منفی ۶/۸ بوده است، که دولت یازدهم توانسته این رقم را در سال ۱۳۹۲ به منفی ۱/۹ کاهش دهد.
عملکرد > فرهنگی

مقالهٔ اصلی: سیاست اجتماعی و فرهنگی حسن روحانی
بنابه‌نوشتهٔ پایگاه خبری تحلیلی جمهوریت در شهریور ۱۳۹۳، سخنگوی دولت در مورد بی‌حجابی گفت: «از همه دختران، خواهران و مادرانمان خواهش می‌کنیم که هنجار مورد احترام جامعه را مورد توجه قرار دهند.»
یادداشت

↑  بر اساس قوانین بانک جهانی، ایران تا زمانی که این بدهی را پرداخت نکند، نمی‌تواند به دریافت وام با اقساط کم از بانک جهانی امیدی داشته باشد.
↑  با تصویب هیئت دولت در ۱۹ اسفند ۱۳۹۴، دبیرخانه شورای‌علی امور ایرانیان خارج از کشور به وزارت امور خارجه منتقل شد.
↑  با تصویب هیئت دولت در ۲۴ اسفند ۱۳۹۳، رئیس سازمان ملی استاندارد ایران هم‌تراز با مقامات موضوع بند «د» ماده ۷۱ قانون مدیریت خدمات کشوری شد.
توزیع سبد کالا در شیراز، ۱۴ بهمن ۱۳۹۲.
رونمایی از اولین هواپیما نو هواپیمایی ایران بعد از انقلاب ۵۷
برایتون شاربینو

| برایتون شاربینو | برایتون شاربینو |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹ اوت ۲۰۰۲ ‏(۲۲ سال) فلاور ماوند، تگزاس، ایالات متحده آمریکا
ملیت:  آمریکایی
پیشه: هنرپیشه
برایتون شاربینو (انگلیسی: Brighton Sharbino؛ زادهٔ ۱۹ اوت ۲۰۰۲) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است.
او خواهر کوچکِ سَـکسن شاربینو است.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته است می‌توان به کتاب جنگل، مردگان متحرک، هانا مونتانا، ان‌سی‌آی‌اس، روزی روزگاری و کارآگاه حقیقی اشاره نمود.
زرپوش‌ها

| زرپوش‌ها | زرپوش‌ها |
| --- | --- |
Western spindalis (Spindalis zena): Western spindalis (Spindalis zena)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: Spindalidae Barker, Burns, Klicka, Lanyon, & Lovette, 2013
سرده:: Spindalis Jardine & Selby, 1837
گونه نماد: گونه نماد
Spindalis nigricephala : Spindalis nigricephala 
Species: Species
 See text:  See text
زرپوش‌ها یا خاردارزی‌ها (نام علمی: Spindalis) سردهای دارای چهار گونه پرنده غیرمهاجر است. این تنها سرده از خانواده Spindalidae است. این گونه بیشتر بومی هند غربی است. استثناها شامل جمعیت زرپوش‌های غربی در جزیره کوزومل، در سواحل شرقی شبه جزیره یوکاتان، و در منتهی الیه جنوب شرقی فلوریدا است. این گونه‌ها به‌طور سنتی اعضای ناهنجار تیرهٔ فرخندگان (Thraupidae) در نظر گرفته می‌شدند. مطالعات آرایه‌شناسی آنها را به عنوان یک گروه خواهر به Tanager پورتوریکویی (تیرهٔ Nesospingidae) و برخی از گروه‌های Spindalidae و Nesospingidae در فرخنده‌های هیسپانیولا (Phaenicophilidae) بازیابی می‌کند.
نرها با پرهای درخشان مشخص می‌شوند، در حالی که ماده‌ها کدرتر هستند و رنگ متفاوتی دارند. لانه‌ها فنجان‌مانند هستند.
این جنس دارای چهار گونه است:
سسنا او-۲ اسکای‌مستر

| سسنا او-۲ اسکای‌مستر | سسنا او-۲ اسکای‌مستر |
| --- | --- |
An O-2 Skymaster: An O-2 Skymaster
کاربری: هواپیمای تجسسی
تولیدکننده: سسنا
نخستین پرواز: ژانویه ۱۹۶۷
معرفی‌شده در: مارس ۱۹۶۷
بازنشستگی: یازنشسته، سال ۲۰۱۰ در ایالات متحده آمریکا
وضعیت: Limited service
کاربر اصلی: نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا نیروی هوایی بوتسوانا  نیروی هوایی شاهنشاهی ایران  نیروی هوایی السالوادور
ساخته‌شده: ۱۹۶۷ الی ۱۹۷۵
تعداد ساخته‌شده: ۵۳۲
توسعه‌یافته از: سسنا اسکای‌مستر
سسنا او-۲ اسکای‌مستر (به انگلیسی: Cessna O-2 Skymaster) یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ سسنا در کشور ایالات متحده آمریکا است که در سال ۱۹۶۷–۱۹۷۵ ساخته شد. نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواپیما Botswana Air Force بوده است. این هواگرد برای نخستین بار در ۰۱۹۶۷−۰۱−۰۱ ۱ ژانویه ۱۹۶۷ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
مشخصات (O-2)

داده‌ها از
ویژگی‌های کلی
خدمه: 2
طول: ۲۹ فوت ۹ اینچ (۹٫۰۷ متر)
پهنای بال: ۳۸ فوت ۰ اینچ (۱۱٫۵۸ متر)
ارتفاع: ۹ فوت ۴ اینچ (۲٫۸۴ متر)
مساحت بال‌ها:  ۲۰۲٫۵ فوت مربع (۱۸٫۸۱ متر مربع)
مقیاس نمایش: ۷٫۱۳:۱
وزن خالی:  ۲٬۸۴۸ پوند (۱٬۲۹۲ کیلوگرم)
بیشترین وزن برخاست:  ۵٬۴۰۰ پوند (۲٬۴۴۹ کیلوگرم)
پیشرانه هواگرد: ۲ عدد air-cooled flat-six engines Continental IO-360C/D،‏ ۲۱۰ اسب بخار (۱۶۰ کیلووات)  در هر موتور
عملکرد
حداکثر سرعت:  ۱۹۹ مایل بر ساعت (۳۲۰ کیلومتر بر ساعت؛ ۱۷۳ گره) at sea level
سرعت کروز:  ۱۴۴ مایل بر ساعت (۲۳۲ کیلومتر بر ساعت؛ ۱۲۵ گره) at ۱۰٬۰۰۰ فوت (۳٬۰۰۰ متر)
بُرد:  ۱٬۰۶۰ مایل (۹۲۱ مایل دریایی؛ ۱٬۷۰۶ کیلومتر)
حداكثر ارتفاع:  ۱۹٬۸۰۰ فوت (۶٬۰۰۰ متر)
نرخ صعود:  ۱٬۱۸۰ فوت بر دقیقه (۶٫۰ متر بر ثانیه)
جنگ‌افزار
سلاح‌ها SUU-11/A Minigun Pod
آویزگاه‌های حمل سلاح:  Four MAU-3A bomb racks
راکت‌ها:  LAU-59/A Rocket Launcher, MA-2/A Rocket Launcher
بمب‌ها:  SUU-14/A Bomblet Dispenser
طرح سه نمای O-2
هرمز یکم

| هرمز یکم اَئُوهُرْمَزْدَ 𐭠𐭥𐭧𐭥𐭬𐭦𐭣 | هرمز یکم اَئُوهُرْمَزْدَ 𐭠𐭥𐭧𐭥𐭬𐭦𐭣 |
| --- | --- |
شاهنشاه ایران و انیران شاه بزرگ ارمنستان : شاهنشاه ایران و انیران شاه بزرگ ارمنستان 
درخم هرمز یکم: درخم هرمز یکم
سومین شاهنشاه ساسانی: سومین شاهنشاه ساسانی
سلطنت: مه ۲۷۰ – ژوئن ۲۷۱
پیشین: شاپور یکم
جانشین: بهرام یکم
شاه ارمنستان: شاه ارمنستان
سلطنت: ح. ۲۵۲ – ۲۷۰
پیشین: تیرداد دوم
جانشین: نرسی
درگذشته: ژوئن ۲۷۱
فرزند(ان): هرمزدک
خاندان: خاندان ساسان
پدر: شاپور یکم
مادر: دختر مهرک نوش‌زاد
هرمز یکم یا اورمزد یکم (به پارسی میانه: 𐭠𐭥𐭧𐭥𐭬𐭦𐭣 ت.ت. 'اَئُوهُرْمَزْدَ') هُرمُزد_اردشیر یا اورمزدِ شاپور در شاهنامه، از سال ۲۷۰ تا ۲۷۱ میلادی، سومین شاهنشاه ایران و انیران از خاندان ساسان در ایران‌شهر بود. او پس از پدرش، شاپور یکم، به شاهنشاهی ایران‌شهر رسید.
وی که در دوران پدر خود، در جنگ‌های ایران‌شهر با روم و ارمنستان، دلاوری‌های بسیاری از خود نشان داده بود، به خاطر شجاعت‌های خویش دلیر خوانده می‌شد و شاپور نخست فرمانروایی پارت و سرانجام فرمانروایی ارمنستان را با عنوان وُزرگ شاه ارمنشهر به او داده بود. به نظر می‌آید صفات جنگی و یا اصل و نسب مادرش که دختر مهرک نوش‌زاد بود و به اشکانیان می رسید وی را در نظر پدر، لایق جانشینی او کرده باشد چنان که با وجود اینکه پسر بزرگ شاه نبود، شاپور او را به عنوان ولیعهد خود انتخاب کرد.
اگر گزارش طبری دربارهٔ آنکه وی یک دست داشته درست باشد، ممکن است همین نکته بهانه‌ای شده باشد که بزرگان ناراضی، او را خیلی زود از پادشاهی برکنار کرده باشند. از روایات مانوی هم بر می‌آید که وی نسبت به مانی نظر تأیید و مساعدت داشته است و این نکته حاکی از سیاست تسامح جویی اوست. مانی پیامبر در زمان او آزادانه اندیشه‌اش را رواج می‌داد. همچنین کرتیر موبد نامدار زرتشتی و دشمن مانی، در زمان او ارج بسیار یافت. فرجام کار هرمز، روشن نیست و درست معلوم نیست که وی به مرگ طبیعی درگذشته یا اینکه از سلطنت خلع گشته است.[نیازمند منبع] در شاهنامه نام او اورمزد شاپور آمده است. آرامگاهی در کنار یکی از خیابان‌های اصلی شهر رامهرمز کنونی در باغی که به «برده شور» شهرت دارد، واقع شده است که گفته می‌شود که این قبر هرمز ساسانی (هرمز یکم)، بنا کننده رامهرمز است. در چند قدمی این محل، امام زاده بی‌بی سینی قرار دارد که زیارتگاه بی بی ساسانی را به یاد می‌آورد.
نام

از این پادشاه در منابع به شیوه‌های گوناگون نام برده شده است. سنگ‌نوشته شاپور یکم بر کعبه زرتشت از او به نام اورمزد-اردشیر یاد می‌کند. در منابع دیگر از او با نام اورمزد نام می‌برند که البته بسته به زبان آن منبع شکل‌های گوناگونی دارد. این که شاپور یکم برای جانشین خود نامی مرکب پیش‌بینی کرده بود احتمالاً آگاهانه بوده است: اورمزد در فارسی باستان، اهورامزدا، نام بلندمرتبه‌ترین خدا در دین زرتشت است که در نقش‌برجسته‌ها حلقهٔ حکومت را هم به اردشیر یکم و هم به شاپور یکم اعطا می‌کند. برگزیدن دومین نام اردشیر احتمالاً به خاطر بزرگداشت نخستین شاهنشاه شاهنشاهی و همچنین افزایش دادن شکوه و بزرگی سلسلهٔ ساسانی بوده است. دلیل دیگری که برای برگزیدن این نام می‌توانسته وجود داشته باشد آن گونه که نویسنده‌های عرب می‌نویسند شباهت آشکار اورمزد-اردشیر با پدربزرگش بوده است.
آنچه که مسلم است هرمز یکم در زمان زندگی پدرش و هنگام ولیعهدی نام اورمزد-اردشیر را داشت و پدرش که شاهنشاه ساسانی بود، اورمزد نام داشت.
منابع عربی لقب هرمز یکم را «شجاع» نوشته‌اند. همچنین در یک منبع پارتی نیز این لقب برای هرمز یکم یاد شده است. نولدکه بر این باور است که هرمز یکم این لقب را به خاطر شایستگی‌های رزمی خود در لشگرکشی دوم شاپور یکم علیه امپراتوری روم به دست آورد.
جانشینی

آشکارا بر خلاف آن برگزیدن اورمزد-اردشیر برای ولیعهدی شاپور یکم، همچنین جایگاه او به عنوان شاهنشاه ارمنستان، جایگاه تشریفاتی نخستین او در میان برادرانش در سنگ‌نبشته شاپور و بعداً برپایی آتش نام‌گذاری برای ارجگذاری بر او این موضوع را روشن می‌سازد که اورمزد-اردشیر طبق خواسته شاپور یکم برای ولیعهدی برگزیده شده بود. این موضوع را طبری، بلعمی و ابن اثیر نیز گواهی می‌کنند.
این نظر با در نظر گرفتن منبع اولیه نقش‌برجسته شاپور یکم در نقش رجب در نزدیکی تخت جمشید تقویت می‌شود. در این نقش‌برجسته بنا بر اعتقاد بسیاری از دانشمندان اورمزد-اردشیر به عنوان ولیعهد دیده می‌شود.
به عنوان شاهنشاه او به غیر از پرتره خود بر روی سکه هیچ تصویری از خود بر روی صخره‌ها، آن گونه که هر دو پیشینیان او به فراوانی انجام می‌دادند، برای نسل‌های آینده بر جا نگذاشته است.
به خاطر مدت زمان بسیار کوتاه حکومت او که تقریباً یک سال به درازا کشید هرمز یکم احتمالاً موفق نشد نقش‌برجسته از خود بر جای بگذارد.
نقش‌برجسته یاد شده دارای اندازه ۷/۱۰ متر در ۳/۵۰ متر است و در دیوارهٔ ورودی سمت چپ مغاره شاپور یکم قرار دارد.
به وسیلهٔ یک سنگ‌نبشتهٔ سه زبانه این نقش‌برجسته به شاپور یکم ارجاع داده شده است. این نقش‌برجسته که در هنر ساسانیان منحصر به فرد است، شاهنشاه را روی یک اسب نشان می‌دهد که به وسیلهٔ ولیعهد اورمزد-اردشیر که در میان ملازمان قرار دارد دنبال می‌شود.
حضور ولیعهد به وسیلهٔ اندازه، آرایش مو، دیهیم و نماد ولیعهدی بر روی کلاه بلند نشان داده شده است و بدین گونه جانشینی در سلطنت به نمایش درآمده است.
همچنین برای این که دوام جانشینی پس از سلطنت اورمزد-اردشیر در شاهنشاهی ساسانی نشان داده شود هفت نوهٔ شاپور یکم نشان داده شده است. طبق ترتیب بسیار دقیق تشریفاتی و طبق مرتبه بندی پدران آن‌ها این نوه‌ها به ترتیب تباری در سنگ‌نبشته شاپور یاد شده‌اند. طبق این سنگ‌نبشته، هرمزدگ، پسر اورمزد-اردشیر، شاه ارمنی‌ها و جانشین شاپور یکم در جایگاه نخست ردیف نوه‌ها قرار دارد.
لشکرکشی‌های بسیار شاپور یکم علیه امپراتوری روم این مسئله را آشکار می‌کند که ولیعهد، اورمزد-اردشیر، فعالانه در این تحرکات نظامی شرکت داشته و پیش از بر تخت نشستن امورات حکومتی را بر عهده داشته است. بی شک شرکت موفقیت‌آمیز اورمزد-اردشیر در فتح ارمنستان و همچنین توانایی‌های نظامی او در ارتباط تنگاتنگ با نامیدن او به عنوان شاهنشاه این سرزمین بوده است و این موضوع زمانی قطعی می‌شود که شاپور یکم سومین پسر خود اورمزد-اردشیر را به عنوان ولیعهدی تعیین می‌کند. پیشاپیش دگرگونی‌های تعیین‌کننده‌ای در این منطقه انجام شده بودند. پس از پیروزی شاپور یکم بر قیصر گوردیان سوم در مسیخه در آسورستان در سال ۲۴۴ میلادی و انصراف قیصر فیلیپ عرب از تسلط بر ارمنستان، راه برای شاپور یکم باز شد تا اورمزد-اردشیر در راس حکومت تازه بنا شده قرار بگیرد. اورمزد-اردشیر تازه از سال ۲۵۲/۲۵۳ میلادی مجاز بود تا مستقلاً به عنوان وزورگ شاه ارمنیان حکومت کند. بعداً در خلال لشگرکشی شاپور یکم به سوریه و نخستین فتح انطاکیه در سال ۲۵۳ میلادی، اورمزد-اردشیر یک لشکر ویژه را فرماندهی می‌کند. این موضوع را تربلیوس پولیو در تاریخ قیصرها گواهی می‌نماید و از ولیعهد به نام اودماستس نام می‌برد. همچنین می‌توان از حملهٔ مستقل اورمزد-اردشیر به کاپادوکیه نام برد که از سال ۲۵۳ تا ۲۵۵ میلادی انجام گرفت.
پادشاهی

در سال ۲۷۳–۲۷۰/۲ میلادی پس از مرگ شاپور یکم، اورمزد-اردشیر به نام هرمز یکم و به عنوان سومین شاهنشاه ساسانیان جانشین پدرش شد. بر عکس فعالیت‌های او به عنوان یک ولیعهد برجسته، تقریباً هیچ اطلاعاتی دربارهٔ حکومت یک ساله‌اش با نام هرمز یکم وجود ندارد.
شومونت و شروو به این نکته اشاره کردند که هرمز پس از بر تخت نشستن بی‌درنگ در پی این بود که برای خود جانشینی به عنوان شاه ارمنستان بگمارد، ولی گفته نشده که آیا هرمز یکم یکی از برادرانش شاپور، شاه میشان یا نرسه شاه سگستان یا شاید عضو دیگری از خویشاوندان نزدیک خاندان پادشاهی را به این سمت دومین مقام شاهنشاهی ساسانی منصوب کرده است، ولی طبق سنگ‌نبشته پایکولی قطعی است که نرسه ۲۰ سال بعد در سال ۲۹۳ میلادی عنوان شاه ارمنستان را داشته است. این که از چه زمانی نرسه این پست را در ارمنستان به عهده داشته است مشخص نیست، ولی با اطمینان می‌توان گفت که هرمز یکم، بهرام شاه گیلان(بهرام یکم) را که در مقایسه با برادران دیگرش بسیار کمتر مورد توجه شاپور یکم بود برای این سمت برنگزیده است.
در سیاست دینی، هرمز یکم پیرو پدرش بود.او هرچند به کرتیر جاه و مقام داد و او را به بالاترین منصب گمارد ولی واکنش او به آیین مانوی که کرتیر با آنها میانه خوبی نداشت، همراه با شکیبایی و خوشرفتاری بود. هرمز به مانی مصونیت داد و پیروان این آیین را برای انجام فعالیت‌های دینی خود آزاد گذاشت.
سکه‌های اورمزد یکم
درخم اورمزد یکم
دنار اورمزد یکم، ضرب ناآشکار
عنوان

عنوان هرمز یکم به کمک منابع اولیه (سنگ‌نبشته‌ها و سکه‌ها) آشکارا دیده می‌شود. به عنوان ولیعهد اورمزد-اردشیر طبق سنگ‌نبشته شاپور عنوان «شاه بزرگ ارمنستان» (فارسی میانه: ووزورگ شاه ارمنیان؛ پارتی: ووزورگ شاه ارمنین) را دارد. او در سمت بعدی خود به عنوان شاه ساسانی عنوان شاه شاهان (فارسی میانه: شاهنشاه) را دارد که در سنگ نبشته‌های کرتیر این عنوان یاد شده است. علاوه بر این عنوان رسمی او به عنوان پادشاه شاهنشاهی ساسانی بر روی سکه‌ها چنین یاد شده است: «مزدا-خدا ستوده اورمزد، شاه شاهان ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد.» و بدین وسیله هرمز یکم عنوان پدرش را دارد، عنوانی که از سنگ‌نبشتهٔ شاپور معروف گردیده است.
مسئله‌ای که دارای اهمیت است این است که هرمز یکم نخستین پادشاهی بود که عنوان کامل «شاهنشاه ایران و انیران» را بر روی سکه حک نمود. در منابع مانوی بر عکس برای هرمز یکم عنوان سادهٔ پادشاهی یا شاهزاده نگاشته شده و در نوشته‌های فارسی-عربی عنوان شاهی وجود ندارد.
لباس رسمی

دربارهٔ ظاهر هرمز یکم یعنی لباس رسمی، تاج و رفتار اجتماعی او همانگونه که در کتاب مصور شاهان ساسانی برای نسل‌های آینده جاودان شده است، حمزهٔ اصفهانی (زادهٔ تقریباً سال ۸۹۳ میلادی، مرگ میان ۹۶۱ و ۹۷۰ میلادی) توصیفی کوتاه دارد. طبق این توصیف هرمز یکم یک پیراهن گلدوزی شدهٔ قرمز رنگ با شلوار سبز پوشیده است. از توصیف تاج او چنین استنباط می‌شود که این تاج احتمالاً از یک کریمبوس سبز و دیهیم طلایی تشکیل شده بود. این که هرمز مسلح با سپر و نیزه سوار بر یک شیر نشان داده شده احتمالاً بازتاب دهندهٔ دلاوری اوست که منابع عربی و مانوی دربارهٔ آن حکایت می‌کنند.
در تقابل با این توصیف کوتاه که در دوران بعدی انجام شده، سکه‌های هرمز یکم تصویری دقیقتر از تاج ارائه می‌کنند. به خاطر دوران حکومت بسیار کوتاه هرمز یکم طبق سکه‌های به دست آمده فقط یک نوع تاج شناسایی شده است و آن شامل کلاهی پخ است که دور آن را دیهیمی طلایی فرا گرفته است و از پشت آن نوارهایی آویزان است و این نوارها آشکارا بر روی سکه دیده می‌شود. آنچه که در تاج هرمز منحصر به فرد است مارپیچ‌هایی است که بر دیهیم طلایی قرار دارد. کریمبوس بلندی که در انتهای زیرین نوارهایی به آن متصل گردیده است از تاج بالاتر قرار می‌گیرد و حتی از حاشیه سکه نیز بیرون می‌زند.
سطوح کنترل پرواز

سطوح کنترل پرواز هواگرد دستگاه‌های آیرودینامیک هستند که خلبان با کنترل آن‌ها می‌تواند بلندی پرواز هواگرد را تنظیم و کنترل کند.
توسعه سطوح کنترل پرواز با بازده بالا، جهش مهمی در توسعه هواگردها بود. نخستین تلاش‌ها در طراحی هواگرد ثابت‌بال به پدید آمدن نیروی کافی برای بلند کردن هواگرد از زمین انجامید. اما هنگامیکه هواگرد در هوا بود کنترل آن ناممکن می‌شد و بیشتر مواقع باعث فاجعه بود. توسعه سطوح کنترل پرواز مؤثر، باعث پرواز پایدار شد.
سطوح کنترل پرواز به دو بخش اصلی و ثانوی تقسیم می‌شوند.
این نوشتار به توضیح سطوح کنترلی می‌پردازد که در هواگرد ثابت‌بال با طراحی متعارف بکار می‌روند. دیگر پیکربندی‌های هواگردهای بال‌ثابت ممکن از سطوح کنترل پرواز دیگری استفاده کنند. اما اصول آنها، یکی هستند. کنترل کننده‌های (دسته و سکان) هواگرد گردنده‌بال (هواچرخ یا بالگرد) همان کار کنترل چرخش در امتداد محورهای اصلی هواپیما را انجام می‌دهند. اما سطوح کنترل چرخنده (پروانه و پروانه دم بالگرد) در آن‌ها با عملکرد کاملاً متفاوتی کار می‌کنند.
کنترل‌های اصلی پرواز هواگرد