stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
هندریکیه فان آندل-سخیپر
زندگی‌نامه

فان آندل-سخیپر با نام هندریکه سخیپر در اسمیلده روستای کوچکی در درنته به دنیا آمد. او نارس به دنیا آمد و شک و تردیدهایی وجود داشت که زنده نخواهد ماند. با این حال، به لطف مراقبت مداوم مادربزرگش در چهار هفته اول زندگی، او بهبود یافت و شرایط جسمی‌اش بهتر شد. در سن پنج سالگی در نخستین روز مدرسه، او دوباره بیمار شد و به توصیه یک پزشک محلی دیگر مدرسه رفت. پدرش که مدیر یک مدرسه محلی بود، به او خواندن و نوشتن آموخت.
او از دوران جوانی به تئاتر علاقه داشت، اما پس از مخالفت مادرش تصمیم گرفت که حرفه بازیگری را دنبال نکند و به جای آن معلم خیاطی و سوزن‌دوزی شد. او در سن ۴۶ سالگی با شوهر آینده اش دیک فان آندل که در آمستردام کار می‌کرد، آشنا شد. او در ۴۷ سالگی سرانجام خانه والدینش را ترک کرد و در سال ۱۹۳۹ با دیک فان آندل، بازرس مالیاتی مطلقه ازدواج کرد و نام خط خانوادگی‌اش را به فان آندل-سخیپر تغییر داد (در هلند مرسوم بود که نام خانوادگی دوشیزگی در کنار نام خانوادگی همسر قرار گرفته و با یک خط تیره از هم جدا شود).
در طول جنگ جهانی دوم او و همسرش به هوخه‌فین نقل مکان کردند، که او مجبور شد جواهراتش را خرد خرد بفروشد تا در زمان اشغال آلمان به پرداخت هزینه غذای خانواده کمک کند. شوهرش در سال ۱۹۵۹ بر اثر سرطان درگذشت. او در سال ۱۹۹۰ پس از تشخیص سرطان پستان در ۱۰۰ سالگی تحت عمل ماستکتومی قرار گرفت. او تا پیش از نقل مکان به خانه سالمندان در سن ۱۰۵ سالگی، به تنهایی در خانه‌اش زندگی می‌کرد.
فان آندل-سخیپر با مرگ «ماریا ترزا فومارولا لیگوریو» در ماه مه ۲۰۰۳ مسن‌ترین زن شناخته‌شدهٔ اروپا شد و با مرگ «جوآن ریوداوتس» در مارس ۲۰۰۴ مسن‌ترین زن تأییدشده اروپا شد. پس از مرگ شارلوت بنکنر در اوایل ماه مه ۲۰۰۴، فان آندل-سخیپر به عنوان دومین فرد مسن‌ترین شناخته شده در جهان پس از «رامونا نرینیداد ایگلسیاس-جردن» نمود که مرگش در ماه بعد، فان آندل-سخیپر را با ۱۱۳ سال و ۳۳۵ روز، ظاهراً مسن‌ترین فرد جهان باقی گذاشت. با این حال، ماریا کاپوویلا از اکوادور پیرتر از او بود، اما در آن زمان ادعای او هنوز تأیید نشده بود.
فان آندل-سخیپر برای تولد ۱۱۵ سالگی خود در سال ۲۰۰۵ با عروس بئاتریکس هلند هلند و هیئتی از باشگاه فوتبال آژاکس آمستردام ملاقات کرد. آخرین باری که تیم آژاکس با او ملاقات کرد، او از این شکایت کرد که سایر ساکنان خانه سالمندان او «دهاتی‌های جاهلی هستند که فوتبال را نمی‌فهمند». او از زمانی که بیش از ۸۰ سال قبل که برای تماشای یکی از مسابقه‌های این تیم در ورزشگاه حاضر شد، طرفدار باشگاه فوتبال آژاکس آمستردام بود. در آخرین سالهای زندگی، او آخرین شهروند هلندی بود که در زمان پادشاهی ویلیم سوم که در سال ۱۸۹۰ درگذشته بود، متولد شد.
فان آندل-سخیپر گفته بود که راز طول عمرش& خوردن روزانهٔ یک وعده شاه‌ماهی و نوشیدن آب پرتقال است. او بعداً به شوخی «نفس کشیدن» را اضافه کرد. در موقعیتی دیگر، توصیه‌های زیر را کرد: «سیگار نکشید و الکل زیاد ننوشید. فقط مقدار اندکی آتفوکات با خامه در روزهای یکشنبه و تعطیلات و باید از لحاظ بدنی هم فعال بمانید.»
مرگ

هندریکیه فان آندل-سخیپر در ۳۰ اوت ۲۰۰۵، دو ماه پس از تولد ۱۱۵ سالگی اش، در خواب درگذشت. او تا زمان مرگش هوشیاری ذهنی خود را حفظ کرده بود، اما از ضعف فزاینده جسمی رنج می‌برد. چند روز قبل از مرگش، او به مدیر خانه سالمندانش، یوهان بایرینگ گفت که «تا حالا که زندگی خوبی بوده، اما مرد طبقه بالایی می‌گوید وقت رفتن است». او وقتی ۸۲ سالگه بود موافقت کرد که بدنش را به علم پزشکی تقدیم کند. کالبد شکافی در دانشگاه خرونینگن نشان داد که او بر اثر یک سرطان معده تشخیص‌داده‌نشده درگذشته و تومور درون معده او به اندازه یک مشت کوچک بود. در زمان مرگ، او دومین فرد مسن زنده جهان پس از ماریا کاپوویلا بود.
در ژوئن ۲۰۰۸، گرت هولشتگ، استاد دانشگاه خرونینگن، پس از تجزیه و تحلیل مغز فان آندل-سخیپر پس از مرگش گفت که نشانه‌های ناچیزی از انواع مشکلات در مغز وجود دارد، برخی از آنها مربوط به بیماری آلزایمر است که معمولاً در افرادی که تا سنین بالا زنده می‌مانند دیده می‌شود به گفته هولشتگ، مغز او اولین مغز شناخته شده در چنین سن پیشرفته ای بود که «این مشکلات را نداشت».
ژنوم کامل فان آندل-سخیپر توسط مرکز پزشکی دانشگاه VU در آمستردام، که در حال تحقیق بر روی ژن‌های طول عمر هستند، تجزیه و تحلیل شده است. کالبد شکافی او هیچ اثری از زوال عقل را نشان نداد که برخی از دانشمندان آن را بخشی اجتناب ناپذیر از سیر پیری می‌دانند.
اولو ایرلاینز

اولو ایرلاینز (به انگلیسی: Avelo Airlines) یک شرکت هوای فراارزان‌قیمت آمریکایی با کد یاتا XP است. دفتر مرکزی اکسترا ایرویز در هیوستون، تگزاس، ایالات متحده آمریکا واقع شده‌است. این شکرت هواپیمایی قبل از تغیر به عنوان کازینو اکسپرس اسرلاینز و اکسترا ایرویز پرواز چارتری انجام می داد. در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۲۱ این شرکت به اولو ایرلاینز تغییر نام داده شروع به انجام پروازهای برنامه ای کرد. نخستین پرواز برنامه این شرکت به عنوان اولو ایرلاینز در تاریخ ۲۸ آوریل ۲۰۲۱ از فرودگاه هالیوود بربنک به فرودگاه چارلز م. شولتس شهرستان سنوما انجام گرفت.
پیام بهستانی

پیام بهستانی (زادهٔ ۱۸ بهمن ۱۳۵۴) آهنگساز، پیانیست و موسیقی‌دان
در طی فعالیت های هنری، آثار وی در ژانر های شناخته شده ای همچون:
Modern Classical, Classic Pop, Jazz & Blues (Free Style), Popular Music, ...
با تاثیر از موتیف ها و تم های فارسی خلق گردیده اند.
سال ها بداهه نوازی و علاقه‌مندی به فرم مینیمال موجب شده است تا این قطعات، گسترهٔ وسیعی از سبک ها و حالات مختلف موسیقی را شامل شود.
↑  «CoPromote». www.copromote.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۳-۱۶.
ناتاشا فال

| ناتاشا فال | ناتاشا فال |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹۷۳ (۵۱–۵۲ سال)
ملیت: کانادا
محل تحصیل: George Brown College
پیشه‌ها: استاد سخنرانی عمومی Former تن‌فروشی
کارفرما(ها): کالج هامبر Toronto Police Service
شناخته‌شده برای: Advocating that Sweden's Sex Purchase Act be adopted in Canada
ناتاشا فال (انگلیسی: Natasha Falle; ۱۹۷۳ (۵۱–۵۲ سال) – ) رقصنده اهل کانادا بود.
کلیه سلطان بایزید دوم

| Complex of Sultan Bayezid II | Complex of Sultan Bayezid II |
| --- | --- |
II. Bayezid Külliyesi: II. Bayezid Külliyesi
fa (in English: Expected satiety): fa
دین: دین
وابستگی: Islam
وضعیت: Museum
مکان: مکان
مکان: Edirne, Turkey
مختصات: ۴۱°۴۱′۰۹″ شمالی ۲۶°۳۲′۳۷″ شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۶۸۵۸۳°شمالی ۲۶٫۵۴۳۶۱°شرقی﻿ / 41.68583; 26.54361
معماری: معماری
معمار(ها): Mimar Hayruddin
گونه: Mosque
سبک: Islamic, Ottoman architecture
آغاز ساخت: 1484
پایان ساخت: 1488
مناره(ها): 2
کُلّیۀ (مجموعۀ) سلطان بایزید دوم ( ترکی استانبولی: Sultan II Bayezid Külliyesi   ) یک کُلیه واقع در ادرنه ترکیه است. در سال 1488 توسط معمار عثمانی معمار خیرالدین برای سلطان بایزید دوم (حکومت 1481-1512) ساخته شد.
این مجموعه شامل دارالشفا (بیمارستان، مرکز پزشکی) بود و به مدت چهار قرن از سال 1488 تا جنگ روسیه و ترکیه (1877-1878) فعال بود. این بیمارستان به‌ویژه به دلیل روش‌های درمانی اختلالات روانی که شامل استفاده از موسیقی، صدای آب و رایحه می‌شد، قابل توجه بود.
دارالشفای تاریخی در سال 1993 میلادی در ساختار دانشگاه تراکیه واقع در ادرنه گنجانده شد. در سال 1997 به مجموعه موزه سلامت سلطان بایزید دوم تبدیل شده و موزه ای است که به تاریخ پزشکی و به طور کلی مسائل بهداشتی اختصاص دارد. این مجموعه در سال 2016 در فهرست موقت میراث جهانی در ترکیه ثبت شد.
مسجد

در داخل مجموعه، مسجد موقعیت مرکزی دارد.  محراب داخلی طاق و ستون ندارد و سطح زمین با انواع قالیچه های ترکی که گاهی به آن قالیچه آناتولی نیز می گویند، پوشانده شده است. دارای ابعاد 20.58x20.60 متر مربع شکل می باشد.  گنبد مساجد 19.34 متر ارتفاع دارد.  منبر با هنر سنگ تراشی ایجاد شده است. دارای دو مناره است که هر یک دارای بالکن و 149 پلکان به سمت بالا دارند. هر دو در ارتفاع 38.50 متری می نشینند. در داخل مسجد، مجموعه ای از پنجره های قوسی که محراب را احاطه کرده‌اند، نور را بر چهره نمازگزاران می تاباند.
دارالشفا

دارالشفا درست در سمت راست مسجد قرار دارد که از سه بخش مختلف تشکیل شده است. حیاط اول دارای شش اتاق سرپایی، اتاق های خدمات مانند آشپزخانه، خشکشویی و داروخانه است. در حیاط دوم کارکنان ارشد در چهار اتاق وظایف خود را انجام می دادند.   شفاخانه یک بخش برای بستری کردن بیمار است که در مجموع دارای 10 اتاق است که شش اتاق آن برای فصل زمستان و چهار اتاق باقی مانده برای تابستان است که این بخش دارای صحنه موسیقی نیز بود. استفاده از موسیقی و صدای آب و فواره به عنوان کمک درمانی برای بیماران روانی در نظر گرفته شده بود.
مدرسه (دانشکده پزشکی)

مدرسه اطبا (به ترکی عثمانی: Medrese-i Etibba‎) یک دانشکده پزشکی بود. این مدرسه به دلیل داشتن علمای پردرآمد در میان 60  مدرسه  برتر در امپراتوری عثمانی قرار گرفت.
مدرسه شامل 18 اتاق دانشجويي و يك كلاس درس در سه طرف حياط با شادروان (آب‌نما) در وسط بود. گفته می شود اولین معلم این مدرسه شیخ لطف الله زاده بهاءالدین بوده است.  سفرنامه نویس معروف عثمانی اولیا چلبی (1611– پس از 1682) در کتاب خود ذکر می کند که دانشجویان دانشکده پزشکی پزشکان بالغی بودند که آثار فیلسوفان، دانشمندان و پزشکان یونان باستان مانند افلاطون (428/427 یا 424/423-423-424 ق. (470/469-399 قبل از میلاد)، فیلیپ  اوپوسی ، ارسطو (384-322 قبل از میلاد)، جالینوس (129 پس از میلاد - حدود 200 / حدود 216) و فیثاغورث (حدود 570 - حدود 495 قبل از میلاد) را مطالعه میکردند. پزشکان که هر کدام در رشته ای متخصص بودند، با مطالعه متون علمی ارزشمند در زمینه پزشکی سعی در یافتن بهترین درمان داشتند. کتاب‌های دانشکده پزشکی امروز در کتابخانه نسخ خطی مسجد سلیمیه نگهداری می‌شود.
به گفته اولیا چلبی، دستمزد روزانه کارکنان و دانشجویان به شرح زیر پرداخت می‌شد:
محقق (1): 60 آقچه (سکه نقره) با احتساب تعطیلات،
دستیار (1): 7 آقچه
متصدی کتابخانه (1): 2 آقچه
بندگان (2): 2 آقچه
دانش آموزان (18): 2 آقچه . علاوه بر رفع تمام نیازهای آنها.
مدرسه (دانشکده پزشکی) > حمام

امروزه، این سازه از بین رفته و پایه های اصلی آن پنهان شده است. عکس های تاریخی نشان دهنده نزدیکی آن به پایه پل درون مجموعه است. از نظر معماری، ویژگی‌های طراحی حمام دوتایی را نشان می‌دهد که درآمد حاصل از حمام به نگهداری کلی مجموعه کمک می‌کرد.
مدرسه (دانشکده پزشکی) > عمارت (آشپزخانه سوپ خوری)

بخشی از این مجموعه به عنوان سوپ‌پزخانه یا عمارت مورد استفاده قرار می‌گرفت که در آن غذا دو بار در روز سِرو می‌شد. همه کارکنان مجتمع و فقرا در اینجا غذای رایگان می‌خوردند.
گالری

نمای داخلی مسجد از بالکن
حیاط مسجد
حیاط در محوطه موزه
مراجع

↑  "Sultan Bayezid II Complex: A Center of Medical Treatment". UNESCO World Heritage Centre. Retrieved 11 June 2018.
↑  Heybeli, Nurettin (September 2009). "Sultan Bayezid II Külliyesi: One of the Earliest Medical Schools—Founded in 1488". Clinical Orthopaedics and Related Research (به انگلیسی). 467 (9): 2457. doi:10.1007/s11999-008-0645-1. ISSN 0009-921X. PMC 2866917. PMID 19067095.
لینک های خارجی

تصاویر مجموعه مسجد (به انگلیسی)
| ن ب وفهرست میراث جهانی یونسکو در ترکیه | ن ب وفهرست میراث جهانی یونسکو در ترکیه | ن ب وفهرست میراث جهانی یونسکو در ترکیه |
| --- | --- | --- |
| ناحیه اژه |  آیزانوی  سارد and the Lydian Tumuli of Bin Tepe  Ancient City of Stratonikeia  اسوس  لائودیکیه  پریه‌نه  آیوالیک  قلعه بودروم  Historic Town of Birgi  ازمیر  Mausoleum and Sacred area of Hecatomnus  Medieval City of Beçin  |   |
| ناحیه دریای سیاه |  نیکسار  Historic Guild Town of Mudurnu  Kızılırmak Delta Wetland and Bird Sanctuary  Mahmut Bey Mosque  Mount Harşena and the آرامگاه‌های پادشاهان پنتوس  Nature Park of Ballıca Cave  صومعه سومولا  |   |
| ناحیه آناتولی مرکزی |  Archaeological Site of Kültepe-Kanesh  Basilica Therma (Sarıkaya Roma Hamamı)  گردیوم  Haci Bayram Mosque and its Surrounding Area (the Haci Bayram District)  Haci Bektas Veli Complex  بی‌پازاری  نیغده  Ivriz Cultural Landscape  قونیه  Koramaz Valley  دریاچه توز  Odunpazari Historical Urban Site  Sivrihisar Grand Mosque  Tomb of Ahi Evran  |   |
| ناحیه آناتولی شرقی |  کلیسای صلیب مقدس (آختامار)  ارسلان‌تپه  Eshab-ı Kehf Kulliye (Islamic-Ottoman Social Complex)  خارپوت  سرای اسحاق پاشا  مزارهای سلجوقی اخلاط  قلعه وان  |   |
| ناحیه مرمره |  The Bridge of Justinian  The Bridge of Uzunköprü  داردانل and گالیپولی Battles Zones in the First World War  ایزنیک  Nuruosmaniye Complex  Sultan Bayezid II Complex: A Center of Medical Treatment  کاخ یلدیز  |   |
| ناحیه مدیترانه |  Alahan Monastery  آلانیا  Ancient Cities of Lycian Civilization  Ancient City of Anazarbos  Ancient City of Kaunos  Ancient city of Kibyra  Ancient City of Korykos  پرگا  سگلسس  Eflatun Pinar: The Hittite Spring Sanctuary  مسجد اشرف‌اغلو  Güllük Dagi National Park and ترمسوس  کلیسای سینت پیتر  غار کارائین  آذاتیواتایا  Kekova  قلعه ماموره  St. Nicholas Church  St.Paul Church, St.Paul's Well and surrounding historic quarters  تئاتر و قنات شهر باستانی آسپندوس  Vespasianus Titus Tunnel  Yesemek Quarry and Sculpture Workshop  مسجد ییولی مناره  |   |
| ناحیه آناتولی جنوب شرق |  زیوگما (کوماژن)  حران and شانلی‌اورفه  Ismail Fakirullah Tomb and its Light Refraction Mechanism  پل ملابادی  ماردین  The Underground Water Structures in Gaziantep; Livas' and Kastels  Zerzevan Castle and Mithraeum  Zeynel Abidin Mosque Complex and Mor Yakup (Saint Jacob) Church  |   |
| Country-wide |  Anatolian Seljuks Madrasahs مدرسه بروجیه  Cacabey Medrese  Çifte Medrese  مدرسه اسلامی جفت مناره (ارزروم) (Erzurum)  مدرسه اسلامی جفت مناره (سیواس) (Sivas)  گوک مدرسه  مدرسه اینجه مناره‌لی  مدرسه قاراتای  Sahabiye Medrese  مدرسه یاقوتیه  Mountainous Phrygia  Seljuk Caravanserais on the route from Denizli to Dogubeyazit  Trading Posts and Fortifications on Genoese Trade Routes from the Mediterranean to the Black Sea Akçakoca Castle  Amasra Castle  Çandarlı Castle  قلعه چشمه  Foça Castle  برج گالاتا  Güvercinada Castle  دژ سینوپ  Yoros Castle  Wooden Roofed and Wooden Columned Mosques in Anatolia Afyon Ulu Mosque  مسجد ارسلان‌خانه  مسجد اشرف‌اغلو  Mahmut Bey Mosque  Sivrihisar Grand Mosque  |   |
حیاط دانشکده پزشکی تاریخی.
اپرا (فیلم ۲۰۲۰)

| اپرا | اپرا |
| --- | --- |
کارگردان: اریک اوه
تاریخ‌های انتشار: ۲۰۲۰
مدت زمان: ۹ دقیقه
کشور: کره جنوبی ایالات متحده آمریکا
اپرا یک فیلم انیمیشن کوتاه کره جنوبی/آمریکایی محصول ۲۰۲۰ توسط اریک اوه است که در فیلم خوک: شعرهای نگهبان سد کار کرده است.
داستان

نگاهی غیر روایی به بشریت (مذهب، مبارزه طبقاتی، نژادپرستی، جنگ و تروریسم) در یک حلقه در مقیاس وسیع.
افتخارات و جوایز

در سال ۲۰۲۱، نامزد جایزه اسکار بهترین پویانمایی کوتاه شد.
زنان در پیشاتاریخ

لباس تدفینی دختر اگتود، ح. ۱۳۷۰ پیش از میلاد
زن پیشاتاریخی اثر جیمز تیسو (۱۸۹۵)
تحقیقات گسترده‌ای در زمینه پیشاتاریخ به نقش زنان در جوامع پیشاتاریخی اختصاص یافته است. وظایفی که معمولاً توسط زنان انجام می‌شد، احتمالاً بخش مهمی از تقسیم کار جنسی را در ارتباط با فرزندپروری، گردآوری منابع و دیگر فعالیت‌های روزمره تشکیل می‌داد. با این حال، پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند که زنان نه تنها در شکار، بلکه در سایر فعالیت‌های جسمانی نیز نقشی فعال داشته‌اند، برخلاف نقش‌های صرفاً خانگی که به‌طور سنتی در جوامع مکتوب به آن‌ها نسبت داده شده است.
مطالعه زنان پیشاتاریخی مورد توجه ویژه باستان‌شناسی فمینیستی و باستان‌شناسی جنسیت قرار دارد، که در پی به چالش کشیدن فرضیات مردکانونی در باستان‌شناسی سنتی هستند.
مردم‌شناسی > مادرسالاری و مادرتباری

یکی از مباحث مورد اختلاف در مردم‌شناسی، از قرن نوزدهم به این سو، تفاوت احتمالی در وضعیت اجتماعی زنان پیشاتاریخی و معاصر است. اندیشمندانی مانند لوئیس مورگان، فریدریش انگلس و آگوست ببل، مادرتباری را با کمونیسم اولیه و پدرتباری را با فردگرایی، سرکوب و مالکیت خصوصی برابر دانسته‌اند. این دیدگاه‌ها استدلال می‌کنند که به دلیل فقدان یک خط قطعی نسب پدری و نبود تک‌همسری اجباری اجتماعی، جوامع پیشاتاریخی بر پایه مادرکانونی و مادری اشتراکی شکل گرفته بودند.
دیدگاه‌های مشابهی در دوران موج دوم فمینیسم پدیدار شد، به‌ویژه با افزایش مطالعات دربارهٔ اقامتگاه مادرزادی و دین مادرسالاری. ماریا گیمبوتاس نظریه‌ای دربارهٔ مادرسالاری در "اروپای قدیم (باستان‌شناسی)" مطرح کرد، که به‌عنوان یک جامعه برابرگرا بعدها توسط مردم نیاهندواروپایی که پدرسالار و توسعه‌طلب بودند، مغلوب شد. با این حال، چنین تفسیرهایی به دلیل برداشت‌های سیاسی یا کمبود شواهد مادی مورد بحث و جدل قرار گرفته‌اند. برخی مانند مردم‌شناس کریس نایت، نظریه‌های سنتی را به دلیل تلاش‌های خودسرانه برای نادیده گرفتن شواهد آشکار مربوط به سنت‌های مادرتباری در جوامع قبیله‌ای معاصر، مورد انتقاد قرار داده‌اند.
مردم‌شناسی > زن گردآورنده در برابر زن شکارچی

از دهه ۱۹۷۰ به بعد، دیدگاه علمی غالب دربارهٔ نقش‌های جنسیتی در شکارچی-گردآورنده بر مدل «مرد شکارچی، زن گردآورنده» استوار بود. این اصطلاح که در سال ۱۹۶۸ توسط انسان‌شناسان ریچارد بورشی لی و ایروین دوور ابداع شد، بیان می‌کرد که در میان جوامع شکارچی-گردآورندهٔ معاصر، تقسیم کار مشخصی بین زنان و مردان وجود دارد. با این حال، شواهد جدیدی که پژوهشگرانی مانند سارا لیسی و کارا اوکوباک گردآوری کرده‌اند، نشان می‌دهد که هیچ الگوی قطعی‌ای برای نقش‌های جنسیتی در جوامع شکارچی-گردآورنده مدرن وجود ندارد. پژوهش‌های باستان‌شناسی اخیر که توسط انسان‌شناس و باستان‌شناس، استیون کون، انجام شده است، نشان می‌دهد که تقسیم کار جنسیتی پیش از دورهٔ پارینه‌سنگی زبرین (۵۰٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش) وجود نداشته و این پدیده نسبتاً متأخر در تاریخ بشر توسعه یافته است.
لیسی و اوکوباک به‌طور ویژه بر نقش استروژن در توانایی زنان در تأمین نیازهای روزمرهٔ بقا در جوامع ماقبل تاریخ تأکید کرده‌اند. برخلاف باور عمومی، تستوسترون تنها تأثیر قابل‌توجهی بر رشد ماهیچه اسکلتی دارد، در حالی که استروژن نیز تأثیر مشابهی بر این نوع ماهیچه‌ها دارد. ماهیچه‌های نوع ۲ برای فعالیت‌های کوتاه‌مدت و قدرتی مانند وزنه‌برداری یا پرتاب نیزه عملکرد بهتری دارند، در حالی که ماهیچه‌های نوع ۱ برای فعالیت‌های طولانی‌مدت و مبتنی بر استقامت، مانند «ماراتن»، بهتر عمل می‌کنند. ماهیچه‌های زنان از نظر مصرف انرژی کارآمدتر هستند که این امر نشان می‌دهد شکار پیگیرانه—که به عنوان یکی از مزایای اصلی تکاملی انسان‌تباران در برابر طعمه‌های سریع‌ترشان در نظر گرفته می‌شود—ممکن است برای زنان آسان‌تر از مردان بوده باشد.
مطالعه‌ای دیگر دریافت که «چندین نقص روش‌شناختی همگی نتایج را در یک جهت خاص منحرف کرده‌اند… تحلیل آنان با مجموعه گسترده‌ای از شواهد تجربی دربارهٔ تقسیم کار جنسیتی در جوامع شکارچی-گردآورنده مغایرت ندارد».
برخی از گروه‌های شکارچی-گردآورندهٔ معاصر یا تاریخی که فاقد تقسیم کار جنسیتی مشخص بوده‌اند، شامل قوم آینو (ژاپن), آگتا، و کونگ بوده‌اند. همچنین شواهد باستان‌شناختی قابل‌توجهی از مشارکت زنان در شکار در فرهنگ‌های ماقبل تاریخ، به‌ویژه در مناطقی که امروزه به عنوان پرو شناخته می‌شود، وجود دارد.
ترجمهٔ شما با حفظ کامل ساختار و ویکی‌کد:
فرهنگ مادی > هنر پیشاتاریخی

دورهٔ پارینه‌سنگی زبرین به دلیل نمایش گسترده‌ای از تصاویر هنری زنان شناخته شده است که به‌طور کلی تحت عنوان پیکرک‌های ونوس به‌عنوان برخی از نخستین آثار فرهنگی بشر در تاریخ دسته‌بندی می‌شوند. پیکرک‌های ونوس به‌دلیل ویژگی‌های اغراق‌شدهٔ جنسی‌شان شناخته می‌شوند که معمولاً به‌عنوان نمادهای باروری و جنسیت در نظر گرفته می‌شوند و شامل نخستین نمایش شناخته‌شده از یک انسان نیز هستند؛ این پیکره که به‌عنوان ونوس هوله فلس شناخته می‌شود، توسط انسان‌شناس نیکلاس کانارد چنین توصیف شده است: «دربارهٔ جنسیت، تولیدمثل… [این] تصویری بسیار قدرتمند از جوهرهٔ زن بودن است». پیکرک‌های شاخص دیگر شامل ونوس ویلندورف، ونوس دولنی ویستونیتسه و ونوس موراوانی هستند که همگی با تمرکز بر روی باسن، سینه‌ها و شکم متمایز می‌شوند. نمونه‌های این پیکرک‌ها عمدتاً در اروپا یافت شده‌اند، جایی که در آن زمان توسط انسان کرومانیون با فرهنگی نسبتاً پیشرفته سکونت داشته است، هرچند این اصطلاح در مناطقی دورتر مانند سیبری نیز به‌کار رفته است. نقش‌مایه‌های مشابه از دوره‌های بعدی شامل Potnia Theron است که در منطقهٔ مدیترانه و خاور نزدیک باستان دیده می‌شود.
برخی باستان‌شناسان فمینیست، مانند کیلیا وندوترینگ و لروی مک‌درموت، نگرش نگاه مردانه را در نام‌گذاری و دسته‌بندی پیکرک‌های ونوس مورد انتقاد قرار داده‌اند. این نام از نخستین پیکرک کشف‌شده، یعنی Vénus Impudique گرفته شده است. کاشف این پیکرک آن را «ونوس بی‌حیا» نامید، که این نام‌گذاری هم از دیدگاه‌های اروپاییان معاصر دربارهٔ جنسیت و هم از ارتباطی که بین آن و ونوس در اسطوره‌شناسی روم تصور می‌شد، سرچشمه می‌گیرد. این در حالی است که فرهنگ‌های پارینه‌سنگی مسئول این آثار، هزاران سال پیش از ادیان یونانی-رومی وجود داشته‌اند و هیچ اجماع مادّی و اثبات‌شده‌ای دربارهٔ معنای این پیکرک‌ها در میان پژوهشگران به دست نیامده است.
مک‌کوید و مک‌درموت پیشنهاد داده‌اند که به دلیل نحوهٔ به تصویر کشیدن این پیکرک‌ها، از جمله سینه‌های بزرگ و فقدان پاها و چهره‌ها، این تندیس‌ها توسط زنانی ساخته شده‌اند که به بدن خود نگاه می‌کردند. آن‌ها معتقدند که زنان در آن دوران به آینه دسترسی نداشتند تا تناسب‌های دقیق را رعایت کنند یا چهره‌ها و سرهای پیکرک‌ها را به‌درستی ترسیم نمایند. این نظریه همچنان اثبات یا رد نشده است، و مایکل اس. بیسون پیشنهاد داده که جایگزین‌هایی مانند چاله‌های آب می‌توانسته‌اند به‌عنوان آینه استفاده شوند.
یادداشت

↑  پژوهشگرانی مانند لیسی و اکوبوک بر تمایز جنس و جنسیت در بررسی این موضوع تأکید کرده‌اند. این مقاله ممکن است از تعاریف اجتماعی واژگانی مانند «زن» یا «مؤنث» به‌صورت هم‌زمان با تعاریف زیست‌شناختی استفاده کند، زیرا اسناد مستقیمی در این زمینه وجود ندارد.
ونوس ویلندورف، ح. ۲۳٬۰۰۰ پیش از میلاد
شاه‌بیگم (ضیاءالسلطنه)

| شاهزادهشاه‌بیگم خانمضیاءالسلطنه | شاهزادهشاه‌بیگم خانمضیاءالسلطنه |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۲۱۴ تهران
درگذشت: ۱۲۹۰ عتبات عالیات
مدفن: عتبات عالیات
همسر: میرزا مسعود انصاری
فرزندان: چهار فرزند:   میرزا حسن خان انصاری نایب الوزاره  میرزا حسین خان مصباح السلطنه  شهشاه بیگم (آغاخان)  شاهزاده بیگم
والدین: فتحعلی‌شاه (پدر) مریم خانم یهودی (مادر)
شاه‌بیگم خانم، ملقب به ضیاءالسلطنه (۱۲۱۴ -۱۲۹۰ ق. ) هفتمین دختر فتحعلی‌شاه قاجار از همسر یهودی‌تبارش مریم خانم بود. او یکی از بانفوذترین زنان دربار فتحعلی شاه به‌شمار می‌رفت. شاه‌بیگم خانم از محبوب‌ترین فرزندان فتحعلی‌شاه بود و به دلیل فضل و کمالات، به او لقب ضیاءالسلطنه، به معنی نورِ پادشاهی داده شد. شاه‌بیگم خانم همچنین از خوشنویسان برجسته عصر قاجار نیز به شمار می‌آید.
زندگی‌نامه > پیشینه خانوادگی

مادر شاه‌بیگم خانم، مریم خانم، پیش از ازدواج با فتحعلی‌شاه، از زنان حرمسرای آقامحمدخان قاجار بود. سلطان احمد میرزا عضدالدوله در تاریخ عضدی ذکر کرده است که پس از مرگ آقا‌محمدخان، اختلافی بین فتحعلی‌شاه که بر تخت نشسته بود و برادرش حسینقلی خان ثانی بر سر مریم‌خانم در گرفت. دلباختگی همزمان حسینقلی خان ثانی (برادر فتحعلی شاه) به مریم خانم منجر به اختلاف شدید این دو برادر گردید و یکی از دلایلی که منجر به قتل حسینقلی خان در سال ۱۲۱۸ قمری انجامید، همین اختلاف بود. درنهایت مریم‌خانم به همسری فتحعلی شاه درآمد.
زندگی‌نامه > تولد و جوانی

شاه‌بیگم خانم در سال ۱۲۱۴ قمری (۱۷۹۹ میلادی) متولد شد و از همان کودکی نزد آسیه‌خانم مهدعلیا، مادر فتحعلی شاه، رشد یافت و تربیت او را مهدعلیا برعهده داشت.
درباره ظاهر و اخلاق ضیاءالسلطنه نظرات متفاوتی وجود دارد. برخی چون اسماعیل رائین او را «زشت‌رو و بدخلق» معرفی کرده‌اند. رائین معتقد است که:
ضياء‌السلطنه زشت رو، قد كوتاه، بد قواره و بد خوي بود. اين خانم به دليل داشتن اين خصوصيات تا چهل و پنج سالگي شوهر نكرد، كسي حاضر نبود با وي سر كند.
اما منابع معتبری مانند ناسخ‌التواریخ و تاریخ عضدی، و نوشته‌های فضل‌الله حسین شیرازی، ضیاءالسلطنه را زنی زیبارو، فاضل، باهوش و مدیر دانسته‌اند.

محمدتقی سپهر، در ناسخ‌التواریخ آورده است که:
[...]شاه بیگم مشهور به ضیاء‌السلطنه است،او مادر شاهزاده محمود میرزا؛ در سرای درونی شهریار، نگارنده اسرار بود و صیت حسنش، افسانه تمام بلدان و امصار.
فضل الله حسینی شیرازی، در تذکره خاوری در وصف شاه‌بیگم خانم می‌نویسد که:
زهره زهرای اوج سلطنت سنیه و بیضه سپهر خلافت بهیه، نواب خورشید احتجاب، شاه بیگم الملقبه به ضیاء‌السلطنه العلیه... جلوه‌گر عرصه وجود و وجود فایضه الجودش، شورافکن عالم شهود آمد. همانا دست قدرتی آفتاب دیگر در پرده مشرق تقدیر پنهان داشت و به جهت افزونی ضیاء سلطنت، شاهنشاه جهان بر اوج ظهورش برافراشت. درحقیقت حورای انسیه‌ای است که آرایش روضه زمین است و با وجود این حورای انسیه، حکایت حورای خلدیه افسانه‌ای ریزه‌خوار احسان. اگرچه در ظاهر جذب قلب محرومان را بغایت مهربان و رو گشاده است ولیکن باطناً به مصلحت رموز کار رسوم تند خوئی و ترش روئی را نیز از کف ندارد.
نزدیکی شاه‌بیگم خانم به مهدعلیا تأثیر عمیقی بر شخصیت و جایگاه اجتماعی ضیاءالسلطنه گذاشت و علاوه بر قدرتی که در اندرونی بدست آورد، او را نورچشمی پدرش قرار داد و از مقربان دربار گشت. ضیاءالسلطنه در دربار قاجار وظایف مهمی بر عهده داشت، از جمله نوشتن نامه‌های محرمانه و کتابت اشعار فی‌البداهه شاه. همچنین خزاین سلطنتی و اموال قیمتی مهدعلیا پس از مرگ او به ضیاءالسلطنه واگذار شد. وی زنی بانفوذ، دانا و مدیر بود و املاک وسیعی داشت که شخصاً اداره می‌کرد. ضیاءالسلطنه در برگزاری جشن‌ها و مناسبت‌های سلطنتی نقش اصلی داشت و به طور سالانه در جشن تولد فتحعلی شاه، تمامی شاهزادگان و اهالی حرمخانه در منزل او گرد می‌آمدند و شاه نیز به او هدایای گران‌بها تقدیم می‌کرد.

عضدالدوله در تاریخ عضدی آورده است که:
ضیاء‌السلطنه را، مهدعلیا مادر فتحعلی شاه در نزد خود نگاه داشته بود. بعد از مرگ مهدعلیا، جواهر و اثاثیه نفیس او به ضیاء‌السلطنه داده شد. تمام دستگاه او، از حرمخانه خارج و جداگانه بود؛ از طویله و فراشخانه و غیره. نوکرهایی معتبر داشت از جمله شعبانعلی خان وزیر ضیاءالسلطنه در آن زمان از خوانین بسیار معتبر بود. فتحعلی شاه، منتهای محبت را به ضیاء‌السلطنه داشت؛ در تحریر و تقریر یگانه بود؛ به مقتضای (الاسماء تنزل من السماء) لقبش نمونه ای از حسن منظر و جمال او بود و دستخطهای فتحعلی شاه را او می‌نوشت، بخصوص نوشتجات محرمانه شاه خطاب به هر کس بود به خط ضیاء‌السلطنه بود. نسخ را خوش می‌نوشت؛ مصاحف و کتب ادعیه و زیارات متعدد نوشته است.