زبان سکایی باستان
زبان سرمتی، آلانی، اوستی باستان

همچنین ببینید: زبان آسی
سرمتی و آلانی به انضمام آسی (اوستی) از جمله زبان‌های ایرانی میانه و نو از شاخۀ شمال شرقی زبان‌های ایرانی هستند. به جز اوستی، برای آنها دیگر هیچ متن مفصلی نمی‌شناسیم، کتیبه‌های نوشته شده به خطی معروف به «خط سرمتی» را تک‌نگاری‌های یونانی، تامگاس (Tamgas) به شمار آورده‌اند.
افزون بر آن، نام‌ها، لقب و نام مکان‌های سرمتی منابع کهن از جمله اسم عام مکرر marha marha «نشانۀ نبرد، علامت آغاز حمله» را در آثار آمیانوس مارسلینوس (10,11,19) باید نام برد. از آنجایی که تفکیک دقیق زبان‌شناختی بر پایۀ دستمایه‌های موجود، میان سرمتی و آلانی ممکن نیست، زبان آلانی در آغاز بر پایۀ گزارش‌های تاریخی، به ویژه متعلق به پیکره‌های زبانی خاص مرزبندی شده بود. انتظار می‌رود که منابع کهن متاخرتر بیزانسی، چینی، مغولی، اسلامی، سُریانی، ارمنی کهن، گرجی کهن، روسی کهن، نیز منابع مجارستانی قرون وسطایی دربر دارندۀ اسم‌های عام، نام اشخاص، نام اقوام و نام مکان‌های آلانی و آسی کهن باشند. دیگر دستمایه‌های سرمتی، آلانی و آسی کهن نشان‌دهندۀ وام‌گیری‌های ایرانی در زبان فینو-اوگری و در زبان‌های قفقاز، نیز نام مکان‌های ایرانی جنوب روسیه در ارتباط با کرانۀ شمالی دریای سیاه و شمال منطقۀ قفقاز هستند. حفظ a پیش از غنه‌ای‌ها در آلانی، که ویژگی‌های آسی است، از جمله مشخصه‌های آسی در مجارستان نیز هست. آنها به احتمال بسیار با کومان‌های ترک پس از فرار از برابر مغول‌ها در سال 1239 میلادی به آنجا مهاجرت کردند. آسی کهن به عنوان ایرانی جهانگردهایی مانند ن. ویتسمن (1641-1717 میلادی) و ی. آ. گولدن‌شتت آن را منتشر کردهاند. دورۀ واقعی نوشتاری این زبان با چاپ «مجموعه تعالیم مسیحی اسلاوی-آسی» در سال 1798 میلادی و دست نوشته‌ای در خصوص تاسیس دادگاه در وَنَت تالیف آی. یالغوزیژه (I. Iaỿuziʒe) به سال 1802 میلادی، آغاز می‌شود.
به نوشتۀ هرودوت و استرابون، سرمتی شدن جنوب روسیه و کرانۀ شمالی دریای سیاه تا رود «دانبوب» از سدۀ چهارم پیش از میلاد تا مسیح روی داده است. دستمایه‌های نام‌های ایرانی سده‌های پنجم تا سوم پیش از میلاد، به ویژه در منطقۀ پانتی‌کاپی چندان قابل اعتماد نیست. یا اینکه بیش‌تر ایرانی غربی است. کتیبه‌های سدۀ دوم پیش از میلاد عموماً بسیار نادر هستند. در اُلبیا، نام‌های ایرانی تا سدۀ نخست پیش از میلاد به سختی قابل تشخیص است، در نوشته‌ای مربوط به سده‌های ششم تا یکم پیش از میلاد با 255 نام، تنها چهار نام غیر یوناین را تشخیص داده‌اند که دو تای آنها، احتمالاً ایرانی است. کتیبۀ موجود در محل اولیه (اُلبیا سوم/دوم پیش از میلاد) با کهن‌ترین نام قومی سرمتی شناخته شده یعنی Σαυ-δαρα-ται «سیاه‌جامه» = ΜελάγχλαινΟι (هرودوت 2,20,2) به هر حال مد نظر قرار نگرفته است. دیگر شواهد مقدم سرمتی فردی شورشی به نام Σαυμακος (کرسونسوس تاوریکا، سدۀ نخست پیش از میلاد) و نام پادشاهی Ασπσουργος (از سدۀ نخست پیش از میلاد در غرب و شرق مشاهده شده) است. در اُلبیا نام‌های ایرانی پیش‌تر در سدۀ دوم مشاهده می‌شوند، پیش از اینکه در سدۀ سوم دوباره کاهش یابند. بر پایۀ شواهد زگوستا، در پانتیکاپی، فاناگوریا و گوریپیا، پیش‌تر نام‌های ایرانی به سدۀ نخست تعلق دارند و در دو سدۀ بعدی تعداد اندکی از آنها دوباره به چشم می‌خورند. برعکس برای منطقۀ تانائیس، افزایش چشمگیری را در نام‌های ایرانی مربوط به بازگشت یونانی‌ها از سدۀ دوم و سوم مشخص کرده است. شون میلر پی برده بود که روی هم رفته بیش‌تر نام‌های ایرانی در تانائیس نشان می‌دهد که آنها از اُلبیا و پانتیکاپی دنباله‌روی می‌کنند. برعکس در تامان، گورگیپیا، آناپا، در کرسونسوس تاوریکا و تیراس تنها تعداد اندکی از نام‌های ایرانی یافت شده است. از دید تاریخی، عناصر ایرانی کرانۀ شمالی دریای سیاه با ورود گوت‌ها و هون‌ها اندک اندک رنگ باخته است. نام‌های ایرانی سدۀ چهارم تنها از پانتی‌کاپی و تامان دارای شواهدی است.