استان کرمان
جمعیت شناسی > عشایر

یک خانواده بلوچ در استان کرمان با امکانات اولیه زیستیطوایف بلوچ: در مناطق شرقی و جنوب شرقی استان پراکنده‌اند و از قدیمی‌ترین ایلات استان کرمان به حساب می‌آیند. بر اساس گزارش‌های جغرافی دانان صدر اسلام مانند، اصطخری، ابن حوقل و مقدسی و شاهنامه فردوسی زیست آنها در مناطق جبال بارز و جنوب کرمان حداقل به قبل از ساسانیان می‌رسد که همراه کوچ‌ها (به صورت معرب عربی:القفص و البلوص) بارها به سکونتشان در جبال بارز اشاره شده است. امروزه بلوچ‌ها که حدود ۵ درصد استان را در بر می‌گیرند و در نواحی شرقی و جنوبی استان زندگی می‌کنند که به گویش رودباری و زبان بلوچی تکلم می‌کنند.
ایل افشار: از ایلات ترک ساکن کرمان هستند که با گذشت زمان به دو گروه شمالی و جنوبی تقسیم شده‌اند که جنوبی‌ها هنوز حالت ایلیاتی دارند و در مناطقی از بافت و سیرجان زندگی می‌کنند اما شمالی‌ها ساکن شده‌اند.
ایل بچاقچی: ترک تبار هستند و زمان نادرشاه افشار از ارسباران آذربایجان به کرمان کوچانده شده‌اند و در دهستان بلورد شهرستان سیرجان ساکن شدند.
ایل قرائی: از ایلات ترک که در شهرستان بردسیر و سیرجان زندگی می‌کنند.
ایل قتلو: از ایلات ترک که در شهرستان بافت و بردسیر زندگی می‌کنند.
ایل گلباغی: لرتبار هستند و زمان زندیه از کردستان به کرمان کوچانده شده‌اند.
ایل سلیمانی: از ایلات لر زبان و از قوم لر بختیاری هستند که حدود سال ۱۷۵۰ میلادی ابتدا از چهارمحال و بختیاری و بعد از استان فارس به کرمان آمده و در کوه پایه‌های کوه شاه ساکن شده‌اند.قاسم سلیمانی
طوایف لر: اینان در کرمان به لری معروفند و در دو ناحیه، کوه پنج و دشت آب و رابر سرحد دار هستند.
ایل لری: در سرحد شمالی شهرستان بافت و در دامنه کوه شاه طوایفی لر تباری زندگی می‌کنند که از ناحیه کوهدشت استان لرستان گروهی از لرها در اواخر صفویه و نیز در زمان قاجار از نواحی لرستان، بختیاری و فارس به مناطق کنونی کوچ کرده‌اند. لرهای استان کرمان عمدتا در شهرستان‌های #سیرجان، #بافت و #جیرفت به‌سر می‌برند که پراکندگی آن‌ها به شرح زیر است:  ۱- لرهای شهرستان سیرجان:  در این شهرستان دو طایفه لر به نام #لری_سیرجانی و #لری_شولی به‌سر می‌برند.  لری_سیرجانی، به دو شعبه سهراب‌خانی و میرزا حسینی تقسیم می‌شوند که سردسیر آن‌ها (کوه پنج، سیرجان، آسیاب قلایی، ده دوایی، سیرجان) و گرمسیر آن‌ها (چاه کاریز، چاه قدرت، چاه کر، خیرآباد، کل چشمه و کوه زیارت) است.  طایفه شولی، دارای دو شعبه شولی ترکی و شولی تاتی هستند؛ که سردسیر آن‌ها (امیرآباد و بید کردو) و گرمسیر آن‌ها (آرداهرین، شیرویه و جلگه ارزوپیه) است.  علاوه بر این، طایفه #لک که در بین ایل افشار بسر میبرند از جمله لرهای این منطقه می‌باشند که سردسیر آن‌ها (چهارگنبد) و گرمسیر آن‌ها (شکرویه) است. لری_سیرجانی اکثرا در ناحیه مهیا شهرستان سیرجان ساکن هستند و گفته می‌شود از بختیاری به سیرجان آمده‌اند.  ۲- لرهای شهرستان بافت:  سه طایفه عمده لر دارد، یعنی طایفه لک و طایفه لری و طایفه لر بختیاری، فزون بر این شعبه‌ای از شول تاتی و نیز یک طایفه از تیره بختیاری به‌نام آقاجانلو نیز یافت می‌شود.  طایفه لر _ بختیاری: این لرها از طایفه زلکی یا زلقی هستند و در زمان نادرشاه به اجبار در منطقه بافت کرمان اسکان داده شدند، درواقع سه برادر به نام‌های شهاب‌الدین، غیاث‌الدین و شمس‌الدین که فرزندان یکی از خوانین و سرداران بزرگ بختیاری بودند، به این منطقه کوچانده شده‌اند و فامیل‌های شهابی نژاد، غیاثی، شمس‌الدینی و بختیاری از این طایفه هستند.  طایفه لری شامل: تیره‌های غلامرضایی، آقا رضایی، عبدللهی، بارانی مشهدی حسینی، عباسی، قنبری، شیخ حسینی، شفیعی، کمالی، خدادادی، زمزم، حیدری که سردسیر آن‌ها اکثرا (رابر، دره پهن، اشکان، کوه لاله‌زار، راور است) و گرمسیر آن‌ها اکثرا (کلوگ گاو، دره پهن، هنگر، چاه افغان، سورگاه، ابگنده و…) است. (قابل ذکر است که در لرستان طایفه‌ای به نام لری در ایل بیرانوند وجود دارد که جماعتی از آن‌ها در پی جنگ لطفعلی خان زند با آغامحمدخان قاجار به حوالی سیرجان و کرمان رفته‌اند.)  طایفه لک شامل: لک دره مریدی (تیره؛ علی رضایی، میرزایی، عاشر قلی، اعظم خان) سردسیر آن‌ها روستاهای دره مرید و گرمسیر آن‌ها گیجوییه و چال امیر است. لک گداری (تیره؛ معصوم پور، سلطانی، پوراحمدی، حسن‌پور) سردسیر مادون و گرمسیر آن‌ها سرگز و دولت‌آباد است. کیسکانی که یک‌جانشین می‌باشند و در کیسکانی ساکن هستند. نمزادی نیز در مشرق بافت به‌سر می‌برند.  #شول_تاتی‌ ها نزدیک جمیل‌آباد و فتح‌آباد را سردسیر و جلگه ارزویه را به‌عنوان گرمسیر انتخاب کرده‌اند.  آقاجانلو سردسیر گودال و گرمسی چاه مغ و چاه انجیر.  لک‌ها از لرستان در زمان کریمخان ابتدا به فارس و سپس به کرمان مهاجرت کرده‌اند؛ شولی‌ها از بازماندگان شول‌های فارس هستند که پس از ورود ممسنی‌ها متفرق شده‌اند و ظاهرا از مناطق کامفیروز می‌باشند. آقاجانلو‌ها از بختیاری آمده‌اند.  ۳- لرهای شهرستان جیرفت:  دو طایفه لر به نام‌های لر و سلیمانی زندگی می‌کنند. که اولی از بختیاری و دومی از کهگیلویه به سرزمین‌های فعلی آمده‌اند.  طایفه لر از تیره‌های یوسف بیگی و لطفعلی بیگی و محمدعلی بیگی و رضا بیگی تشکیل شده که سردسیر آن‌ها (بیگ سفید، شیر اهوش، قنات محمد شاه، گاوسواران، کردین علیا و سفلی) گرمسیر آن‌ها (ملک اباد، پشته لر، خاتون اباد، زنگیان) است.  طایفه لر_سلیمانی از تیره‌های حسینی، علیدادی، سلیمانی، میرشکاری، محمدی تشکیل شده است که سردسیر آن‌ها (سرمشک، دره گنجو، قنات نمک، مر، رودخانه هریر، سرمشک، چاله) و گرمسیر آن‌ها (آب باریک، سلاور، سرخ قلعه، بن گود، سر کوریج و سه چاه) است.
ایل لر جبال بارزی: از ایل‌های قدیمی کرمان هستند که زیستشان در کرمان حداقل به زمان ساسانیان می‌رسد و در جبالبارز سکونت دارند. جبال بارزی‌ها از لحاظ قومی لر هستند و به زبان لری لهجهٔ جبال بارزی سخن می‌گویند و بزرگ‌ترین جمعیت ایلی کرمان را تشکیل می‌دهند.
ایل بحراسمان :از قوم فارس هستند که در کوهای بحراسمان جیرفت ساکن هستند.
طوایف عرب: از ایلات عرب فارس هستند که از قرن هشتم به این سمت به کرمان آمده‌اند و در جیرفت و بافت باقی‌مانده‌اند.
جغرافیای طبیعی و اقلیم
کرمان با دربر گرفتن بیش از ۱۱ درصد از وسعت ایران با حدود ۱۸۳۱۹۳ کیلومتر مربع نخستین استان پهناور ایران می‌باشد.
کرمان نهمین استان پرجمعیت کشور محسوب می‌شود. استان کرمان همچنین بیش از ۶۶۰ اثر ملی ثبت شده دارد و از استان‌های تاریخی ایران می‌باشد. استان کرمان ۷ اثر ثبت شده در میراث جهانی یونسکو از جمله ارگ بم، باغ شاهزاده ماهان، دهکده صخره‌ای میمند در شهربابک، کویر لوت و سه قنات، رتبه نخست ایران را از این حیث دارد. استان کرمان همچنین چندین سال متوالی رتبه نخست صادرات غیرنفتی کشور را از آن خود کرده است. استان کرمان با تنوع اقلیمی خود، بزرگ‌ترین صادرکننده خرما و پسته، رتبه دوم تولید گردو و رتبه دوم تولید گل محمدی در ایران را دارا است حدود ۱۷٪ از باغ‌های کشور در این استان قرار دارد که از این رو دارای رتبه نخست کشوری است. استان کرمان با داشتن دانشگاه‌های بزرگ و مهم و نیز قشر تحصیل کرده در کشور یکی از قطب‌های علمی در ایران نیز به‌شمار می‌رود. استان کرمان با اقلیم‌های متنوع خود در بسیاری از محصولات باغی از جمله گردو، خرما، مرکبات و پسته رتبه‌های اول تا سوم کشور را در اختیار دارد. کرمان یکی از استان‌های ورزش خیز کشور است و باشگاه‌ها، آکادمی‌ها، تیم‌ها و قهرمانان ورزشی زیادی از این استان به دنیا معرفی شده است. سال ۱۴۰۱ طرح پیشنهادی تقسیم جنوب استان به استان کرمان جنوبی تصویب و آغاز شد.
استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و ارتفاعات آن دنباله رشته کوه‌های مرکزی ایران است. این ارتفاعات با دارا بودن بیش از ۱۴ قله با ارتفاع بیش از ۴۰۰۰ متر بهشت کوهنوردان نامیده شده است.[نیازمند منبع] کوه هزار چهارمین کوه مرتفع ایران با ارتفاع ۴۵۰۱ متر[نیازمند منبع] در کرمان و در جنوب غربی شهر راین واقع شده است. کوه شاه نیز با ارتفاع ۴۴۰۰متر در شمال روستای تلخه چار شهرستان بافت قرار دارد. وقله سه شاخ جوپاربا ارتفاع ۴۱۳۵ورشته کوه جوپار داری ۴ قله بالای چهار هزار متر یکی از فنی‌ترین خطاراس‌ها در کشور به‌شمار میرودیکی از فنی‌ترین این قله که سشاخ کوچک نیز نام دارد که بلندترین قله سه هزار متری ایران بشمار می‌رود با ارتفاع ۳۹۹۸متر وپیماش خطاارس آن آرزوی هر کوهنوردی در ایران می‌باشد واین رشته در ۲۵ کیلومتری مرکز استان قرار دارد. استان کرمان از تنوع آب و هوایی از گرم تا معتدل و بسیار سرد در بسیاری از نقاط مانند بافت، رابر، کوهبنان، بردسیر و تاحدی شهربابک برخوردار است. شهر لاله زار در استان کرمان با ارتفاع ۲٬۷۷۵ متر از سطح دریا بلندترین شهر کشور و بام ایران است. این استان تحت تأثیر بادهای مختلف برون منطقه‌ای و محلی است. وزش این بادها آب و هوای ان را دستخوش تحولات زیادی می‌کند. تنوع اقلیمی در استان کرمان بسیار زیاد بوده و مناطق کوهستانی سرد و پر برف مثل رابر، بزنجان، بافت، چهارگنبد، سرچشمه راین، کوهبنان، گوغر، بیدخون، خبر، سیرچ، ساردوئیه، لاله زار و دهبکری و نیز مناطق گرمی مثل شهداد و جازموریان را در خود جای داده است.
بلندی‌های استان کرمان دنباله رشته کوه‌های زاگرس و رشته کوه مرکزی ایران است که از چین خوردگی‌های آتشفشانی آذربایجان آغاز می‌شود و تا بلوچستان امتداد می‌یابد و دنباله آن را در فلات مرکزی، حوزه‌های پست داخلی و کویر چندین بار قطع می‌کنند. کوه هزار مرتفع‌ترین قله استان کرمان و چهارمین قله ایران است و ارتفاع آن ۴۵۰۱ متر می‌باشد[نیازمند منبع] و در غرب شهر راین واقع شده است. کوه شاه لاله زار نیز با ارتفاع ۴۴۰۰متر در نزدیکی بخش لاله زار قرار دارد.