نظریه‌های تضاد
رویکردهای مدرن

۱. سی. رایت میلز را بنیانگذار «نظریه تضاد مدرن» می‌دانند. از نظر میلز، ساختارهای اجتماعی از طریق تضاد بین افراد با علایق و منابع متفاوت ایجاد می‌شود. افراد و منابع به نوبه خود تحت تأثیر این ساختارها و تحت تأثیر «توزیع نابرابر قدرت و منابع در جامعه» قرار می‌گیرند. نخبگان قدرت جامعه آمریکا، (یعنی مجموعه نظامی - صنعتی) "از ادغام نخبگان شرکتی، پنتاگون و قوه مجریه دولت. "میلز استدلال کرد که منافع این نخبگان با منافع مردم مخالف است. وی این نظریه را مطرح کرد که سیاست‌های نخبگان قدرت منجر به "تشدید تضادها، تولید سلاح‌های کشتار جمعی و احتمالاً نابودی نسل بشر می‌شود".
۲. جین شارپ (۱۹۲۸–۲۰۱۸) استاد برجسته علوم سیاسی در دانشگاه ماساچوست دارتموت بود. وی به خاطر نوشته‌های گسترده‌اش در مورد مبارزه بدون خشونت مشهور است که بر بسیاری از جنبش‌های مقاومت ضددولتی در سراسر جهان تأثیر گذاشته‌است. وی در سال ۱۹۸۳ مؤسسه آلبرت انیشتین را تأسیس کرد سازمانی غیرانتفاعی که به مطالعات و ترویج استفاده از اقدامات غیرخشونت‌آمیز در درگیری‌ها در سراسر جهان اختصاص دارد. موضوع اصلی سخن شارپ این است که قدرت یکپارچه نیست یعنی از برخی کیفیت‌های ذاتی کسانی که در قدرت هستند ناشی نمی‌شود. از نظر شارپ، قدرت سیاسی، قدرت هر دولت - صرف‌نظر از سازمان ساختاری خاص آن - سرانجام از رعیت دولت ناشی می‌شود. اعتقاد اساسی او این است که هر ساختار قدرت متکی به اطاعت رعایا از دستورهای حاکم یا حاکمان است. اگر رعایا اطاعت نکنند، رهبران هیچ قدرتی ندارند. شارپ را «ماکیاولی ضدخشونت» و «کلاوزویتس مبارزه بدون خشونت» نامیده‌اند. آثار شارپ اثر قابل ملاحظه‌ای بر سازمان‌های مقاومت در سراسر جهان گذاشته‌است. جنبش‌های اعتراضی اخیر بسیار به اندیشه‌های وی متکی بود: جنبشی که رئیس‌جمهوری حسنی مبارک را در مصر را سرنگون کرد و همچنین جنبش جوانان در تونس و جنبش‌های پیشین در انقلاب‌های رنگی اروپای شرقی که پیشتر از کارهای شارپ الهام گرفته بود.
۳. آلن سیرز، جامعه‌شناس کانادایی در کتاب «یک کتاب خوب در نظریه: راهنمای تفکر نظری» (۲۰۰۸):
جوامع به‌جای تولید نظم و اجماع، با نابرابری تعریف می‌شوند که تضاد ایجاد می‌کند. این تضاد مبتنی بر نابرابری تنها از طریق تحول اساسی در روابط موجود در جامعه قابل غلبه است و مولد روابط اجتماعی جدید iست.
محرومان دارای منافع ساختاری مغایر با «وضع موجود» هستند که با فرض اینکه منجر به تحولات اجتماعی شود، منافع موجود در آن وجود دارد؛ بنابراین، آنها به‌جای عواملی به عنوان عوامل تغییر در نظر گرفته می‌شوند که باید نسبت به آنها احساس همدردی کرد.
پتانسیل انسانی (به عنوان نمونه ظرفیت خلاقیت) توسط شرایط استثمار و ستم سرکوب می‌شود که در هر جامعه با تقسیم کار نابرابر ضروری است. این ویژگی‌ها لزوماً نباید به دلیل نیازهای به اصطلاح «فرایند تمدن» یا «ضرورت کارکردی» متوقف شوند: در واقع خلاقیت موتور توسعه و تغییر اقتصادی است.
نقش نظریه به‌جای حفظ ساختار قدرت، در تحقق توانایی‌های انسانی و تحول جامعه است. هدف مخالف نظریه می‌تواند عینیت و جدا شدن مرتبط با پوزیتیویسم باشد، جایی که نظریه ابزاری توضیحی بی‌طرف است.
اجماع یک حسن تعبیر برای ایدئولوژی است. اجماع واقعی حاصل نشده‌است بلکه افراد قدرتمندتر در جوامع می‌توانند برداشت‌های خود را به دیگران تحمیل کنند و از آنها بخواهند گفتمان‌های خود را بپذیرند. اجماع نظم اجتماعی را حفظ نمی‌کند، طبقه‌بندی را ریشه می‌زند، ابزاری از نظم اجتماعی کنونی.
دولت در حالی که ادعا می‌کند منافع همه را نمایندگی می‌کند ولی تنها منافع خاص قدرتمندترین افراد را تأمین می‌کند. نمایندگی از گروه‌های محروم در روندهای دولت ممکن است مفهوم مشارکت کامل را پرورش دهد ولی این یک توهم / ایدئولوژی است.
نابرابری در سطح جهانی با توسعه‌نیافتگی هدفمند کشورهای جهان سوم، چه در زمان استعمار و چه پس از استقلال ملی آشکار می‌شود. نظام جهانی (به عنوان مثال، آژانس‌های توسعه مانند بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول) از طریق اقدامات اقتصادی، سیاسی و نظامی به‌جای قدرتمندترین کشورها، از قدرتمندترین کشورها و شرکت‌های چندملیتی سود می‌برند.
گرچه سیرز رویکرد نظریه تضاد را با مارکسیسم پیوند می‌دهد ولی وی استدلال می‌کند که این پایه و اساس بسیاری از «نظریه‌های آزادی‌خواهانه فمینیستی، پست‌مدرنیسم، ضدنژادگرایی و همجنسگرایان لزبین یا آزادی گی» است.
نظریه تضاد سه فرض دارد:
انسان‌ها علاقه شخصی دارند.
جوامع همیشه با وجود کمبود منابع فعالیت می‌کنند.
تضاد «در» و «بین» گروه‌های اجتماعی فراگیر و اجتناب‌ناپذیر است.