ابرشهر (استان ساسانی)
فهرست منابع

«ایرانشهر در جغرافیای بطلمیوس»، یوزف مارکوارت، ترجمه مریم میراحمدی، انتشارات طهوری، تهران: ۱۳۸۳.
«دانشنامه ایران»، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران: ۱۳۸۴.
«دانشنامه مزدیسنا»، جهانگیری اوشیدری، نشر مرکز، تهران: ۱۳۹۴.
«دائرةالمعارف فارسی»، غلامحسین مصاحب، رضای اقصی و دیگران، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، تهران: ۱۳۷۴.
«دائرةالمعارف بزرگ اسلامی»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران: ۱۳۶۸.
«روزگاران ایران»، عبدالحسین زرین‌کوب، انتشارات سخن، تهران: ۱۳۷۴.
«زردشتیان؛ باورها و آداب دینی آن‌ها»، مری بویس، ترجمه عسکر بهرامی، انتشارات ققنوس، تهران: ۱۳۸۹.
«غیاث الغات»، تألیف غیاث‌الدین محمد رامپوری، به کوشش محمد دبیر سیاقی، کانون معرفت، تهران: بی‌تا.
«فرهنگ اساطیر ایرانی؛ بر پایه متون پهلوی»، خسرو قلی‌زاده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه، ۱۳۹۲.
«فرهنگ پارسی به پهلوی»، تألیف بهرام فره‌وشی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۸.
«گزیده‌های زادسپرم»، ترجمه راشد محصّل، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۶.
«لغت‌نامه»، تألیف علی‌اکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷، ج۱.
«میراث باستانی ایران»، ر.ن. فرای، ترجمه مسعود رجب‌نیا، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران: ۱۳۶۸.
«نام‌شناخت؛ ابرشهر، نیشابور»، بهزاد نعمتی، خراسان‌پژوهی، سال اول، پاییز و زمستان ۱۳۷۷، ش ۲.
«همگ‌ابرشهر: جستاری در جایگاه حاکمیتی و قلمروی ابرشهر باستان»، حسین صومعه، خیام‌نامه، ۱۴ دی ۱۴۰۰، ش ۵۰۳.
| ن ب واستان‌های ساسانی | ن ب واستان‌های ساسانی | ن ب واستان‌های ساسانی |
| --- | --- | --- |
|  دل ایران‌شهر  آذربادَگان  ابرشهر  اران  ارمنستان  اگیپتوس  ایران خوره یزدگرد  بلاسگان تا کافکوف و در الان‌ها  پرتیکن  پارت  پارادان  پهله  پارس  توران  خوارزم  خوزستان  داهستان  اسپهان  سگستان  سغد  ری  عربستان  کرمان  کوشانشهر تا پَشکبور  گرگان  گرمکان  گرمکان و نوداردشیرگان  مای  مازون  مرو  مازون‌شهر  مکوران  میشان  نوداردشیرگان  ویروزان  هریو  هند  یمن  |  دل ایران‌شهر  آذربادَگان  ابرشهر  اران  ارمنستان  اگیپتوس  ایران خوره یزدگرد  بلاسگان تا کافکوف و در الان‌ها  پرتیکن  پارت  پارادان  پهله  پارس  توران  خوارزم  خوزستان  داهستان  اسپهان  سگستان  سغد  ری  عربستان  کرمان  کوشانشهر تا پَشکبور  گرگان  گرمکان  گرمکان و نوداردشیرگان  مای  مازون  مرو  مازون‌شهر  مکوران  میشان  نوداردشیرگان  ویروزان  هریو  هند  یمن  |  |
* این نام‌ها به پارسی میانه هستند. (برگرفته از سنگ‌نبشته شاپور یکم در نقش رستم): * این نام‌ها به پارسی میانه هستند. (برگرفته از سنگ‌نبشته شاپور یکم در نقش رستم)
| ن ب و شاهنشاهی ساسانی | ن ب و شاهنشاهی ساسانی | ن ب و شاهنشاهی ساسانی |
| --- | --- | --- |
فهرست شاهنشاهان  •  گاه‌شمار  •  منبع‌شناسی: فهرست شاهنشاهان  •  گاه‌شمار  •  منبع‌شناسی
| دودمان |  خاندان ساسان  فهرست شاهنشاهان ساسانی  تبارنامه ساسانیان  هفت خاندان پارتی  |  |
| فرهنگ |  معماری  شهرسازی  هنر  سکه‌ها ضرابخانه‌ها  تاج‌ها  پوشاک  آموزش  شیشه‌گری  سنگ‌نبشته‌ها  ادبیات  موسیقی  مجازات  مهرها  مذهب  زنان  قلعه‌ها و کاخ‌ها فهرست  راه‌ها  اقتصاد  |  |
| جنگ‌ها |  ارتش شاهنشاهی ساسانی نیروی دریایی  خطوط دفاعی  روم  قبایل عرب  هپتالیان  گوک‌ترک‌ها  آکسوم  شورش‌ها و جنگ‌های داخلی  حمله اعراب  |  |
| بازماندگان |  گاوباریان  پادوسبانیان  کارنوندیان  باوندیان  منجمیان  میکالیان  |  |
| مرتبط |  درفش کاویانی  اتحاد تاج و آتشگاه  روابط ایران و روم  ساسانیان هند  ایرانشهر و انیران  ساسانیان در شاهنامه  سقوط شاهنشاهی ساسانی  |  |
| ن ب ومَزدَیَسنا | ن ب ومَزدَیَسنا |
| --- | --- |
تاریخ: زرتشت •  گشتاسب •  پارسیان هند •  زرتشتیان ایران •  دبیرستان فیروز بهرام •  دبیرستان انوشیروان دادگر •  مزدیسنا در نیشابور
مفاهیم: فروهر اهورامزدا •  ایزدان •  اهریمن •  امشاسپندان •  سوشیانس •  هوشیدر •  زروان •  اشه •  هوم •  مغ •  دیوها •  اردویسور اناهید •  فَروَهَر •  هوشیدرماه •  آتش •  پل چینود •  همستگان •  فرشگرد •  توحید •  موبد •  سپنتا مینیو •  معجزه •  ظهور •  گروتمان •  ماه‌پایه •  روشنی بی‌پایان •  فلسفه زرتشت •  وهومن •  اشه وهیشته •  شهریور •  سپندارمذ •  هوروتات •  اَمُرداد •  آثروانان •  آتش بهرام
نیروهای شر: اهریمن •  انگره مینیو •  دیو •  دروج •  اپوش •  جهی •  اکومن •  دیو آز •  ایندرا •  اشموغ •  استویداد •  پریمتی •  دیوهای کماله •  ساوول •  ترومت •  اودگ‌دیو •  ورن‌دیو •  چشمک‌دیو •  پنی‌دیو •  میتوخت •  ویزرش‌دیو •  ناگهیس
افراد مهم: گشتاسب‌شاه •  کرتیر •  تنسر •  پاول پارسی •  فهرست موبدان •  آذرباد مهراسپندان •  بابک خرمدین •  فرهنگِ مِهر •  جاماسپ •  دستور داراب پالن •  دستور دهالا •  پشوتن‌جی دوسابایی مارکار •  مزدک •  ارداویراف •  زرتشت بهرام پژدو •  مازیار •  اردشیر بابکان •  شاپور دوم •  انوشیروان •  ارباب کیخسرو •  بهرام گور آنکلساریا •  مانکجی لیمجی هاتریا •  ماهداد •  زوبین مهتا •  جمشیدجی نوشروانجی تاتا •  مهربابا •  رستم شهزادی •  جهانگیر اوشیدری •  رستم گیو •  اسفندیار یگانگی •  اردشیر یگانگی •  فرنگیس یگانگی •  میرزا سروش لهراسب •  بوذرجمهر مهر
آیین‌ها و مکان‌های مقدس: نماز •  جشن‌ها •  خویدوده •  گاهنبار •  سدره‌پوشی •  آیین‌های طهارت •  درون •  برسم •  کستی •  ور •  گاهشماری زرتشتی •  کعبه زرتشت •  آتشکده‌ها •  استودان •  برج خاموشان •  چک‌چک •  پیوکانی •  زادروز زرتشت •  درگذشت زرتشت •  زایش زرتشت •  بدرود با گذشتگان •  سی‌روزه •  ارج‌گذاری به روان جاویدان •  نیایشگاه آدریان •  آتشکده نوبهار •  آتشکده کرکویه •  آتشکده کشمر (آذر برزین‌مهر) •  آتشکده آذرفرنبغ •  آتشکده آذرگشنسب •  آفرینگان •  برشنوم •  موسیقی زرتشتی •  بردگوری •  کوشک ورجاوند •  آتشکده یزد •  دریاچه فرزدان •  سرو کشمر •  قلعه آتشگاه •  دشتانستان
نوشته‌های دینی: اَوستا •  گاهان •  هفت هات •  خرده‌اوستا •  بندهشن •  دینکرد •  جاماسپی •  زادسپرم •  شایست نشایست •  زند •  پازند •  مینوی خرد •  ارداویراف‌نامه •  ویرازگان •  دادستان دینی •  آفرینگان •  یشت •  ماتیکان گجستک ابالیش •  ادبیات پهلوی •  دبستان مذاهب •  دینکردنامه
اوستاشناسان: اوستاشناسی •  ابراهیم پورداوود •  مری بویس •  گلدنر •  دارمستتر •  دالا •  اشپیگل •  بنونیست •  انکتیل دوپرون •  ویندیشمن •  هارله •  هوگ •  پی‌یر لکوک •  گراردو نیولی •  جلیل دوست‌خواه •  رشید شهمردان
مکان‌های اساطیری: کشمر •  فراخ‌کرت •  مازندران •  هرابرزیتی •  رود دایتی •  ایریانم وَئِجه •  چیچست •  آذربایجان •  سیستان •  دریاچه هامون •  نیشابور •  دماوند •  کنگ‌دژ •  چک‌چک •  سوور
شخصیت‌ها: لهراسب •  گشتاسب‌شاه •  جاماسب •  فرشوشتر •  مشی و مشیانه •  آرش شواتیر •  فراهیم •  ویونگهان •  تهمورث •  هوشنگ •  ییمه •  اسفندیار •  پشوتن •  بندو •  گرهمه •  ارجاسب •  توربراتور •  زریر •  آبتین (آتبین) •  پوروچیستا •  اردت فذری
جانوران مرتبط: خرفستر •  گاو سریشوک •  سیمرغ •  خر سه پا •  اژدها •  چلپاسه •  کمک •  کرشفت •  چمروش
اشیا مرتبط: مارغن •  کستی •  گمیز
سکه درهم خسرو پرویز (۵۹۰–۶۲۸ میلادی) از دوران ساسانی ضرب شده در ابرشهر؛ ابرشهر (نیشابور)، یکی از ضرابخانه‌های ایران در دوران اشکانی، ساسانی و سده‌های نخستین هجری بوده است.
قلمرو ایران‌زمین در دوران ساسانیان؛ ابرشهر (نیشابور)، یکی از ایالت‌های اصلی ایران در این دوره، بوده است