فهرست خدایان بین‌النهرین
خدایان اصلی

| نام | تصویر | مرکز فرهنگی غالب | اجرام آسمانی | جزئیات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| آن آنو |  | معبد ایینا در اوروک | آسمان استوایی | آن (در سومری)، بعداً با نام آنو (در اکدی) شناخته شد. خدای اعلی و «پیشبرنده اصلیِ خلقت» که مظهرش آسمان است. او نخستین و دورترین نیاست که در الهیات نطفه‌اش به عنوان خدای آسمان در «تیرگی برین» بسته شد. در برخی از نظام‌های اعتقادی، همه خدایان فرزند آن و همسرش،کی، محسوب می‌شوند. با این حال، آنو خود در متون گوناگون (فهرست خدایان، افسون‌ها و ...) به وجود آمده از هستی‌های ازلی توصیف می‌شد و انلیل اغلب شجره خانوادگی مفصل خود را داشت که جدا از شجره آنو بود. با اینکه (حداقل از زمان نخستین سوابق مکتوب) خدای اعلی توصیف می‌شد، خدای اصلی در آیین انلیل بود. بنا بر این، به گفته ویلفرد جی. لمبرت، برتری آنو «تقریبا همیشه صوری» بود. لولودانیتو، سنگی رنگارنگ (قرمز، سفید و سیاه) با او پیوند داشت. |
| انلیل نونامنیر، الیل |  | معبد اکور در نیپور | آسمان شمالی | انلیل، بعداً به نام الیل شناخته شد، خدای باد، هوا، زمین و طوفان و رئیس همه خدایان بود. سومریان انلیل را خدایی خیرخواه و مهربان تصور می‌کردند که مراقب بشریت و به دنبال خیر آنان است. سرودی سومری، انلیل را چنان باشکوه توصیف می‌کند که حتی دیگر خدایان نیز نمی‌توانستند به او نگاه کنند. آیین او ارتباطی نزدیک با شهر مقدس نیپور داشت و پس از غارت نیپور توسط ایلامیان در ۱۲۳۰ پیشا دوران مشترک، آیین او رو به زوال نهاد. در نهایت، او در مقام خدای اصلی با مردوک، خدای ملی بابلی‌ها و آشور که همان مقام را برای آشوریان داشت، جایگزین شد. او با لاجورد پیوند داشت. |
| انکی نودیمود، نینشیکو، ائا |  | معبد ای-آبزو در اریدو | آسمان جنوبی | انکی، بعداً با نام ائا شناخته شد. |
| مردوک |  | بابِل | مشتری | مردوک خدای ملی بابِلیان است. |
| آشور |  | آشور |  | آشور خدای ملی آشوریان بود. |
| نبو |  | بورسیپا | عطارد | نبو خدای بین‌النهرینی کاتبان و نوشتن بود. |
| ناننا-سوئن ناننا، انزو، زوئن، سوئن، سین |  | معبد ا-کیش-نو-گال در اور و معبدی دیگر در حران | ماه | ناننا، انزو یا زوئن («پروردگار خرد») در سومری، بعداً در زبان اکدی به سوئن و سین تغییر یافت، خدای ماه در بین‌النهرین باستان است. |
| اوتو شَمَش |  | معابد ای-باببار در سیپار و لارسا | خورشید | اوتو، بعداً با نام شمش خوانده شد، خدای خورشید در بین‌النهرین باستان است. |
| اینانا ایشتار |  | معبد ایانا در اوروک، گرچه او معابدی در نیپور، لاگاش، شوروپاک، زابالا و اور نیز داشت. | زهره | اینانا که بعداً با نام ایشتار شناخته شد، «مهم‌ترین ایزدبانوی بین‌النهرین باستان در همه دوره‌ها است.» او الهه عشق، سکس، روسپی‌گری و جنگ است. |
| نینهورسگ دمگالنونا، نینماه |  | معبد ای-ماه در اداب، کِش |  | نینهورسگ («بانوی رشته کوه‌ها») که با نام دمگالنونا، نینماه، نینتور و ارورو نیز شناخته می‌شود، مادر-ایزدبانوی بین‌النهرینی است. |
| نینورتا نینگیرسو |  | معبد ای-شو-مِ-شا در نیپور، گیرسو، لاگاش، و بعداً کالحو در آشور | زحل | نینورتا که با نام نینگیرسو نیز شناخته می‌شود، خدای جنگاور بین‌النهرینی است که از زمان‌های نخستین در سومر پرستش می‌شده‌است. |
| نرگال |  | معبد ای-مِسلم در کوثا و مشکان-شاپیر | مریخ | نرگال مربوط به جهان زیرین است. |
| دموزی تموز |  | بادتیبیرا و کوارا (سومر) |  | دموزی که بعداً با نام دگرگون‌یافته تموز در بین‌النهرین باستان شناخته شد، خدای شبانان و همسر اصلی ایزدبانو اینانا است. خواهر او ایزدبانو گشتینانا است. دموزی علاوه بر این‌که خدای شبانان است، خدایی کشاورزی که مربوط با رشد گیاهان است، نیز محسوب می‌گردد.  مردم خاور نزدیک باستان دموزی را با فصل بهار مرتبط می‌دانستند، زمانی که زمین حاصلخیز و پربار بود ولی در ماه‌های تابستان که زمین خشک و بایر بود، گمان می‌رفت که دموزی «مرده» است. در ماه تموز که در میانه تابستان است، مردم سراسر سومر بر مرگ او سوگواری می‌کردند. داستان‌های متداول فراوانی در سراسر خاور نزدیک دربارهٔ مرگ او وجود داشت. |
| ارشکیگال |  | کوثا | مار باریک | ارشکیگال ملکه جهان زیرینِ بین‌النهرین بود. او در قصری به نام گنزیر زندگی می‌کرد. در روایت‌های اولیه، شوهر او گوگالانا است که شخصیت او مشخص نشده است اما بعدا خدای شمالی نرگال در این نقش قرار گرفت. نگاهبان دروازه او، خدایی به نام نتی و سوکال (وزیر) او نامتار بود. در شعر فرورفتن اینانا به جهان زیرین، ارشکیگال به عنوان «خواهر بزرگتر» اینانا توصیف می‌شود. در فهرست خدایان آن-آنوم، او در ابتدای بخشی می‌آید که به خدایان جهان زیرین اختصاص داده شده است. |