رود گاماسیاب
چشمه‌ها و رودهای تأمین‌کننده

گاماسیاب در محدودهٔ گسل جوان زاگرس پدید آمده‌است. این گسل از فعال‌ترین گسل‌های ایران به‌شمار می‌رود. که عامل زمین‌لرزه‌های پرشمار در محدودهٔ غربی همدان و شرقی استان کرمانشاه است. از جمله زمین‌لرزه‌هایی با شدت بیش از ۷ ریشتر، ۱۳۳۶ فارسینج سنقر و زمین‌لرزه ۱۳۳۷ نهاوند. ۱۲۸۷ بروجرد، ۱۳۸۵ بروجرد و زمین‌لرزه‌های پرتعداد و مکرر ۳ تا ۵ ریشتر. وجود گسل جوان زاگرس و کارست پرآو-گرین عامل اصلی پیدایش رود گاماسیاب است.
با احداث سدها، رشد شهر ملایر، توسعهٔ کشاورزی و کشت محصولات آب‌بر در حوضهٔ آبریز گاماسیاب در شهرستان‌های اسدآباد، تویسرکان و ملایر رودهای خرم‌آباد ملایر، خرم‌رود و قلقل‌رود تویسرکان به‌طور دائمی خشک گردیده‌است.
در ۲ مرداد ۱۴۰۰ مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان کرمانشاه اعلام کرد که رودخانهٔ گاماسیاب در محل پل چهر بر اثر خشکسالی و کاهش شدید بارندگی در سال آبی اخیر آب چندانی ندارد. در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰ نیز اعلام شد که کشت غیرمجاز برنج در بالادست رودخانهٔ گاماسیاب به خشک شدن این رودخانه انجامیده‌است.
در ۱۱ مرداد ۱۴۰۱ رئیس ادارهٔ محیط زیست شهرستان کرمانشاه اعلام کرد که رودخانهٔ گاماسیاب تا نزدیکی صحنه در خیلی از نقاط خشک شده و آبی در آن جاری نیست. در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ با ممنوعیت کشت برنج در شهرستان صحنه و امحای (نابودی) ۱۲۲ خزانهٔ برنج شرق استان کرمانشاه برای نجات گاماسیاب تلاش‌هایی صورت گرفت اما به صورت معمول طبق روال تمام سال‌های دههٔ ۱۳۹۰ رود گاماسیاب در محل پل چشمه ماهی نهاوند، شش ماه از سال خشک است و ورودی به شهرستان صحنه تنها در بردارنده بخشی از آب سراب ماران و رودهای یازمیر و مانَه‌وه بوده‌است. در سال ۱۴۰۱ گامیسا (گامیشان) به‌طور کامل خشک گردید. در راستای اجرای مصوبهٔ شورای تأمین شهرستان هرسین مبنی بر انسداد چاه‌های غیرمجاز بالادست سراب هرسین در تاریخ ۲۳ مرداد ماه سال ۱۴۰۰ گروه گشت و بازرسی این امور به همراه نمایندگان شرکت آبفا و سپاه هرسین و نیروی یگان امداد طبق حکم دادستانی، ۶ حلقه چاه که داخل باغ‌ویلا بودند مسدود شدند سراب هرسین منبع اصلی تأمین آب شرب شهر هرسین است.
در استان همدان مصرف بی‌رویهٔ آب در بخش کشاورزی موجب خشک شدن تمام شاخه‌های رود گاماسیاب گردیده‌است. در شهرستان نهاوند یک‌هزار و ۱۶۰ حلقه چاه عمیق و نیمه‌عمیق مجاز وجود دارد که حدود ۸۰۰ مورد آن برای مصارف کشاورزی است. در شهرستان اسدآباد که ۱۰٪ مساحت حوضهٔ آبریز گاماسیاب را شامل می‌شود هزار و ۳۳۹ حلقه چاه کشاورزی مجاز مورد استفاده است. عبدالعظیم رضایی معاون استاندار همدان و فرماندار ویژهٔ ملایر در سال ۱۳۹۵ اظهار داشت: «در سطح شهرستان ملایر یک هزار و ۸۶۲ حلقه چاه مجاز که هزار و ۲۰۰ حلقه چاه مجاز مورد استفاده در بخش کشاورزی است و بیش از هزار چاه غیرمجاز نیز وجود دارد».
امیر شادفر مدیر منابع آب تویسرکان در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در سال ۱۳۹۱ گفته‌است: «دو هزار و ۱۰۷ حلقه چاه دارای پروانهٔ بهره‌برداری در تویسرکان فعال است». مساحت ۵۵۸۳ کیلومتر مربع از حوضهٔ آبریز رود گاماسیاب در شرق و جنوب پل چشمه ماهی نهاوند قرار دارد که تا بهمن سال ۱۴۰۱ خشک اعلام شده‌است.
| نام رود | جریانات و چشمه‌های اصلی | کوهستان | طول | سد | وضعیت |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گامسیاب | سرآب گاماسیاب سراب ماران سراب بیستون سرآب گیان | گرین و پرآو |  | سد گاماسیاب | دائمی | سرآب گیان |
| گامیسا (جامیشان) یا دینور آب | سراب گزنهله، سراب کنگرشاه، سراب برناج، سراب نوژی وران، سراب گلویج، سراب چرمله | مادیان کوه، دالاخانی، امروله، پرآو | ۱۴۶ کیلومتر | سد قشلاق، سد جامیشان | دائمی | سرآب نجوبران |
| خرم‌رود | رود شهاب، رود کندر، سراب کبوتر لانه | الوند، امروله | ۹۲ کیلومتر | سد نعمت‌آباد، سد خرم‌رود، سد آناهیتا | فصلی |  |
| قلقل‌رود | رود اور و سرابی، یخچال الوند | الوند | ۸۴ کیلومتر | سد سرابی | دائم خشک |  |
| رود خرم‌آباد | رود کلان، سراب ملوسان | الوند، ارتفاعات شرق لرستان | ۱۲۹ کیلومتر | سد کلان | دائم خشک |  |
| رود مانه وَه (نهاوند) | سراب کنگاور کهنه | گرین | ۲۳ کیلومتر |  | دائمی | رود مانه وَه |
| هرسین | سراب هرسین | گرین | ۲۶ کیلومتر |  | فصلی | سراب هرسین |
| فارسبان (نهاوند) | کانی ملهه، سراب فارسبان | گرین | ۱۸ کیلومتر |  | فصلی | سراب فارِسبان |
| یازمیر | رود یازمیر (آب سرخلج)، سراب بابا علی | گرین | ۲۵ کیلومتر |  | دائمی |  |