stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خط فارسی
الفبای خط فارسی

مقالهٔ اصلی: الفبای فارسی
اساس الفبای فارسی ار الفبای عربی گرفته شده است. اما الفبای فارسی دارای ویژگی‌هایی است که آن را از خط عربی اندکی متفاوت می‌سازد. شکل بعضی از نویسه‌های خط فارسی با نویسهٔ عربی آن‌ها تفاوت می‌کند. برای مثال «ک» فارسی در حالت پایانی یا تنها با سرکش نوشته می‌شود در حالی که «ك» عربی در این دو حالت بدون سرکش است یا حرف «ی» در عربی به‌صورت «ي» است. تفاوت‌های جزئی دیگری هم وجود دارد.
درحالی که عرب‌ها فاقد چهار حرف اصلی (پ، ژ، گ، چ) هستند، بسیاری از حروف الفبایشان را به گونه‌های متفاوت ادا می‌کنند. امروزه تمام حروف خاص عربی همانند (ظ، ض، ذ) (ص، ث) (غ)، (ح)، (ط)، (همزه، عین ساکن، تنوین‌ها، تشدید، اِعراب و غیره) در خط فارسی هم وجود دارند که نشان می‌دهد این خط ابتدا توسط عرب‌ها ساخته شد و سپس به ایران راه یافت. در مقابل، ایرانیان چهار حرف خاص خود را به خط عربی اضافه کردند. بعبارت دیگر اگر خط فارسی ابتدا در ایران ساخته شده بود، اکنون حروف هم‌واج در آن وجود نداشت و چه دلیلی داشت که برای یک واج مثل واج (زِ)، چهار نوع حرف (زِ، ضِ، ظِ، ذِ) ابداع شود؟ به علاوه اگر خط فارسی ابتدا در ایران ساخته شده بود، امروز در الفبای عربی شاهد چهار حرف پارسی (پ، ژ، گ، چ) نیز بودیم.[نیازمند منبع معتبر][نیازمند منبع مستقل][نیازمند ابهام‌زدایی]
علاوه بر این در جدول زیر حروفی هم دسته قرار داده شده است که از زبان عربی به ایران راه یافته‌اند و ایرانیان تفاوتی در ادای آن‌ها قائل نیستند.
| واج | حروف الفبای عربی |
| --- | --- |
ز: ز - ظ - ض - ذ (زینب، ظریف، ضامن، ذلیل)
س: س - ص - ث (سپهر، صباء، ثریّا)
ق: ق - غ (قربانعلی، غلامرضا)
ت: ت - ط (توفان، طاهر)
ه: ه - ح (هومن، حسن)
در الفبای فارسی و عربی بعضی مصوت‌ها معمولاً نوشته نمی‌شوند که این مسئله ممکن است موجب بروز ابهاماتی در فهم کلمه یا جمله شود. برای اکثر این مصوت‌ها علائم اختیاری‌ای به این الفبا اضافه می‌شود که معروفترین آن‌ها فتحه یا زبر (ـَ)، کسره یا زیر (ـِ) و ضمه یا پیش (ـُ) هستند.
فارسی به خط عبری

کهن‌ترین نوشتهٔ به‌دست‌آمده از زبان فارسی امروزی به خط عبری کتابت شده است. نمونه‌های بسیار کهن دیگری هم از نوشته‌های متعلق به یهودیان فارسی‌زبان به دست آمده است که دارای مختصات گویشی خاص خود است. در زیر، چند خط سندی که احتمالاً متعلق به قرن پنجم هجری است برای نمونه ذکر می‌شود، ابتدا صورت مکتوب آن با تغییر الفبا از عبری به فارسی، و سپس صورت استاندارد فارسی امروزی آن:
به فارسی کلاسیک:
خط‌های رایج در ایران باستان

پروفسور ابراهیم پور داوود ایران‌شناس معاصر، اوستاشناس، نخستین مترجم فارسی اوستا و استاد فرهنگ ایران باستان و زبان اوستایی در دانشگاه تهران در ارتباط با خط‌های رایج در ایران باستان در کتاب خود فرهنگ ایران باستان در صفحهٔ ۱۰۲ می‌نویسد:
خط‌هایی که از زمان کهن در ایران رواج داشته، از خط میخی و آرامی و پهلوی گرفته تا خط اوستایی (دین دبیری) هیچ‌یک بومی این دیار نبوده و همه از مرز و بوم بیگانه و از کشورهای همسایه به این سرزمین رسیده است. خود واژهٔ دبیری که بمعنی نوشته و خط است از لغت‌های عاریتی زبان‌های ایران باستان است که از زبان بابلی سامی بفرس هخامنشی درآمده و از آن زبان به پهلوی رسیده و از پهلوی در فارسی بیادگار مانده است. باید بیاد داشت پیش از آنکه ایرانیان در این سرزمین سر و سامانی گیرند و پادشاهی بزرگی بسر کار آورند، با دو دولت بزرگ و توانای همسایه از سوی مغرب در تماس بودند: یکی از آن‌ها بابل بوده که نخستین پادشاهی آن (۱۹۲۶–۲۲۲۵ ق. م) در حدود بیست وسه سده پیش از میلاد بوجود آمده و دیگر پادشاهی آشور که در حدود سال هزار و هشتصد (۱۸۰۰) در شمال عراق کنونی به دوران رسیده
پروفسور ابراهیم پور داوود (زادهٔ ۲۰ بهمن ۱۲۶۴، رشت - مرگ ۲۶ آبان ۱۳۴۷، تهران)
مرگ یزدگرد

برای مقالهٔ تاریخی دربارهٔ مرگِ واپسین شاهِ ساسانی، مرگِ یزدگردِ سوّم را ببینید.
این مقاله دربارهٔ نمایشنامهٔ بهرام بیضایی است. برای فیلمِ سالِ ۱۳۶۰ هم‌او از روی این نمایشنامه، مرگ یزدگرد (فیلم) را ببینید.
| مرگ یزدگرد | مرگ یزدگرد |
| --- | --- |
روی جلدِ چاپِ نخست با طرحِ چهرهٔ سوسن تسلیمی در نقشِ زنِ آسیابان، نشرِ روزبهان، ۱۳۵۹: روی جلدِ چاپِ نخست با طرحِ چهرهٔ سوسن تسلیمی در نقشِ زنِ آسیابان، نشرِ روزبهان، ۱۳۵۹
نویسنده: بهرام بیضائی
کارگردان: بهرام بیضائی
شخصیت‌ها: آسیابان زنِ آسیابان دختر سردار موبد سرکرده سرباز
تاریخ نخستین نمایش: ۱ مهرِ ۱۳۵۸
جای نخستین نمایش: تالارِ چهارسو، تئاترِ شهر، تهران
زبان اصلی: فارسی
فضا: آسیابی در مرو در زمانِ حملهٔ اعراب به ایران، اوایلِ دههٔ ۶۵۰ (میلادی)
مرگِ یزدگرد [مجلسِ شاه‌کُشی] نمایشنامه‌ای تاریخی از بهرام بیضایی است دربارهٔ مرگِ یزدگردِ سوّم، نوشته به سالِ ۱۳۵۸، که نخستین بار پاییزِ همین سال در تئاترِ شهرِ تهران به کارگردانیِ نویسنده به نمایش درآمد. سالِ ۱۳۶۰ بیضایی فیلمی هم از این نمایشنامه ساخت.
داستان

«... پس یزدگرد به سوی مرو گریخت و به آسیابی درآمد. آسیابان او را در خواب به طمع زر و مال بکشت…»
– نوشتهٔ نخستین صفحهٔ نمایشنامه و نخستین صحنهٔ فیلم، یادآورِ بخشِ مربوط از تاریخِ طبری (حدودِ ۳۰۰ هجریِ قمری)
نمایشنامه برگرفته از سرگذشتِ یزدگردِ سوّم است که از جنگِ مسلمانان به مرو می‌گریزد و در آسیابی پناه می‌گیرد. داستان از زبانِ آسیابان و زنِ آسیابان و دخترشان بیان می‌شود و همه روایت‌ها با هم تفاوت دارد.
موبد و سرکرده و سردارِ سپاهِ یزدگردِ سوّم در آسیابی نزدیکِ مرو گرد می‌آیند تا آسیابان (و زن و دخترش) را به جُرمِ کُشتنِ پادشاه محاکمه کنند. روایت‌های آسیابان و همسر و دخترش با هم نمی‌خواند: یکی می‌گوید پادشاه را به خاطرِ تجاوز به همسرش کشته، دیگری می‌گوید جسدی که با جامهٔ پادشاه بر میانهٔ آسیاب افتاده آسیابان است که به دستِ پادشاه کشته شده تا همه باور کنند که پادشاه مرده است. بیرون از آسیاب سپاهِ شاه با اعرابِ مسلمان در جنگ و گریز است. داوری که به پایان می‌رسد و صاحب‌منصبان حکم بر برائتِ آسیابان و خانواده‌اش می‌دهند، سربازی خبر از سررسیدنِ اعراب می‌آورد. همسرِ آسیابان می‌گوید که داوری به پایان نرسیده است و اینک داورانِ اصلی، با درفش‌های سیاه، از راه می‌رسند:
«شما را که درفش سپید بود، این بود داوری! تا رای درفش سیاه آنان چه باشد!»
متن

. . . زبان در خور معنای مهیب انقراض یک دوره از تاریخ و یا دوره‌های انقراضی است، فخامت زبان از عهدهٔ مهابت مرگ تاریخی برمی‌آید. آهنگ چنین زبانی از صلب تاریخ چکیده و از رحم مرگ زاییده‌است. . . .
رضا براهنی، ۱۱ مهرِ ۱۳۶۹
بیضایی این نمایشنامه را سالِ ۱۳۵۸ نوشت. متنش نخستین بار در شمارهٔ ۱۵ کتاب جمعه (۲۴ آبانِ ۱۳۵۸) و بعد در سالِ ۱۳۵۹ توسّطِ انتشاراتِ روزبهان (تهران) به صورتِ کتاب منتشر شد. سپس‌تر چاپِ کتاب به انتشاراتِ روشنگران رسید.
متن > به دیگر زبان‌ها

این نمایشنامه بیش از یک بار به انگلیسی ترجمه شده‌است: ترجمهٔ منوچهر انور با نامِ Death of Yazdgerd در تهران و سان فرانسیسکو چاپ شده‌است و ترجمهٔ انگلیسیِ دیگری به قلمِ سهیل پارسا و برایان کویرت و پیتر فاربریج به نامِ The Death of the King در کانادا در کتابِ Stories from the Rains of Love and Death: Four Plays from Iran. ترجمه‌های دیگری هم به زبان‌های دیگر، از جمله بنگالی (کارِ سودیپتو چاترجی) و آلمانی (کارِ نیلوفر بیضایی)، و فرانسوی از مرگ یزدگرد هست که اغلب برای نمایش تهیه شده‌است.
نمایش

بهرام بیضایی را با اجرای مرگ یزدگرد در اوج دیدم.
حمید سمندریان
مرگ یزدگرد نخستین بار از ۱ مهر تا ۲۰ آبانِ ۱۳۵۸ به کارگردانیِ بیضایی در تالارِ چهارسوی تئاترِ شهرِ تهران اجرا شد.
نمایش > عوامل

| نام | نقش |
| --- | --- |
سوسن تسلیمی: زن
مهدی هاشمی: آسیابان
یاسمن آرامی: دختر
امین تارخ: سردار
محمود بهروزیان: موبد
کریم اکبری: سرکرده
یعقوب شکوری: سرباز
طرّاح: بهرام بیضایی
اجرای طرح: ایرج رامین‌فر
خیّاطی: نینا فرجادی
لباس، وسایل: حمید تحسینی
تدارکات: اسدالله فلاحتی‌نژاد
مدیرِ صحنه: شهداد دخانی
عکسِ برنوشت: عزیز ساعتی
عکس: جواد رستمی
تهیه و کارگردانی − پوشاک و پس‌آرایی: بهرام بیضایی
چهره‌پرداز: جلال‌الدّین معیّریان
صدابرداری سرِ صحنه: احمد امیری، بهمن حیدری
نخست قرار بود نقشِ زنِ آسیابان را فخری خوروش بازی کند و نقشِ دختر را سوسن تسلیمی و نقشِ آسیابان را اکبر زنجانپور.
پس از اجرای بیضایی نیز این نمایشنامه نمایش‌های فراوانی به زبان‌های گوناگون داشته‌است: از هند تا مدرسهٔ درامِ ییل. مثلاً در سالِ ۱۳۷۰ در دهمین جشنوارهٔ تئاترِ فجر مرگ یزدگرد به کارگردانیِ گلاب آدینه بر صحنه رفت. و گروهِ وان‌لایت این نمایشنامه را به سالِ ۲۰۰۵ میلادی در کانادا نمایش داد.
فیلم

مقالهٔ اصلی: مرگ یزدگرد (فیلم)
بیضایی سالِ ۱۳۶۰ این نمایشنامه را با همان بازیگرانِ نمایشِ ۱۳۵۸ (به استثنای یعقوب شکوری، که به جایش علیرضا خمسه آمد) به فیلم درآورد.
نقد و نظر

نویسنده نمایشنامه، ظاهراً بازگوکننده تفکر روشنفکرانی است که بر اساس مشاهده «واقعیت» چنان که هست، بر آنند که طبقه زحمتکش در ایران هنوز به آن مرحله از آگاهی نرسیده است که خود را «مامای» تاریخ بداند.
غفّار حسینی، آبانِ ۱۳۵۸
بعضِ ناقدان نوعِ روایتگری در مرگ یزدگرد و استفاده از قضاوت‌های گوناگون دربارهٔ یک رویداد را متأثّر از فیلمِ راشومون (۱۹۵۰ میلادی) دانسته‌اند.
کنایه‌های احتمالیِ بیضایی با ویلیام شکسپیر (آنجا که سخن از خوردنِ اسبِ شاه است) و کارل مارکس (آنجا که می‌گوید آسیابان دایه و ماما نیست) در این نمایشنامه از زمانِ نخستین نمایش شناخته بوده‌است.
«کشته شدن یزدگرد بر دست آسیابان» در شاهنامهٔ فردوسی (از چاپِ عکسیِ دست‌نویسِ لندن)
در آگهیِ نمایش در روزنامهٔ اطّلاعاتِ ۵ شهریورِ ۱۳۵۸ نامِ اکبر زنجانپور هست؛ که مهدی هاشمی در نقشِ آسیابان جایگزینش شد. نمایش نیز دیرتر از اعلامِ آگهی بر صحنه رفت: از ۱ مهر.
روی جلدِ چاپِ هفتم
پوسترِ اجرایی از مرگ یزدگرد به کارگردانیِ کوروش ولیدی
باغ ژاپنی

تصویری از یک باغ ژاپنی در قصر نیجوجو ژاپن.
باغ ژاپنی (به ژاپنی: 日本庭園) نام سبکی خاص از باغ‌سازی است که در آن از عناصر موجود در طبیعت به نحو شگرفی استفاده می‌شود. معمولاً در ترکیب باغ‌های ژاپنی از ترکیب گیاهان رنگارنگ و متنوع با عناصری همچون پله‌های سنگی، برکه‌های کم‌عمق، حصارهای سنگی، نرده‌هایی از خیزران (بامبو)، پل‌های چوبی یا سنگی بر فراز برکه‌ها و جزایر مصنوعی آکنده از گل و گیاه استفاده می‌شود.
باغ ذن (باغ سنگی ژاپنی) گونه‌ای از انواع باغ‌های ژاپنی است.
باغ ژاپنی در گذر زمان

اولین باغ‌های ژاپنی در منطقه کوهستانی یاماتو (Yamato) که در حال حاضر نارا (Nara) نام دارد در قرن ششم میلادی به‌ وجود آمدند. این باغ‌ها تقلیدی از صحنه‌های اقیانوس بودند، برکه‌های عظیمی با سواحل شنی و سنگی و همچنین جزایر کوچک. در قرون ۶ و ۷ میلادی، تفکر شینتو جای خود را به بودیسم داد و از این پس تأثیر بودیسم در طراحی باغ‌های ژاپنی کاملاً محسوس است.
در سال ۷۹۴ میلادی پایتخت از نارا به کیوتو منتقل شد. کیوتو در بستر طبیعی بسیار زیبا و شاعرانه‌ای قرار گرفته‌ است. در این منطقه چندین رودخانه به هم می‌رسند و آبراهه‌های زیادی برای آبرسانی به شهر حفر شده‌ است. تابستان‌های کیوتو گرم و شرجی است و برای خنک کردن هوا، آبشار و برکه‌های بسیاری ساخته‌اند.
جوی‌های مصنوعی از بین ساختمان‌ها عبور می‌کنند و به باغ‌ها وارد می‌شوند. این برکه‌ها معمولاً اشکال ساده‌ای دارند و به اندازه‌ای وسیع اند که می‌توان روی آنها قایقرانی و در کنارشان ماهیگیری کرد. آلاچیق‌های ماهیگیری را راه‌روهایی به هم متصل می‌کند و یادآور رواق‌های ایرانی است.
با گسترش فرهنگ بودیسم در ژاپن، سبک باغ‌سازی شیندن (Shinden)، که بر اساس فرقه جودو (Jōdo-shū) که به معنی «سرزمین خلوص» است، رواج یافت.
یک نمونه کامل آن، باغ بیودو-این (Byōdō-in) و معبد جودو در شهر اوجی (Uji) در حومه کیوتو است. در قرن ۱۱ میلادی و اواخر دوره هی‌آن (Heian period)، یک نجیب‌زاده ناشناس قوانین باغ‌سازی را در کتاب ساکوتِکی (Sakuteiki) به‌ثبت رسانید.
اصول طراحی باغ

ابتدا زمین و آب موجود در نظر گرفته می‌شود و بعد مکان‌های طبیعی زیبایی که در خاطره و ذهن نقش بسته است به یاد آورده شود، سپس زمانی که مکان نهایی باغ انتخاب شد، طراح باید بگذارد تا خاطره برای او تعیین کند کدام عنصر از همه بیشتر احساس‌برانگیز است.
دوران طلایی طراحی باغ ژاپنی، دوره موروماچی (Muromachi) است که از ۱۳۳۳ تا ۱۵۶۸به طول انجامید. در این دوران استادکارانی به نام سِنزوکاواراموس (Senzui-Kawaramus) به معنی «آدم‌های کوه، نهر و رود» بسیار فعال بودند و سبک جدید باغ صخره‌ای ژاپنی (Karesansui) را در آن زمان پدید آوردند.
این باغهای صخره‌ای که فقط با صخره و سنگ و شن ساخته شده بودند در سبک معماری شوئین (Shoin) و نقاشی چینی و سیاه‌قلم ادیبان (Suiboku-ga) تاثیر گذاشتند. تأثیر دیگر این تفکر در پرورش بونسای بود. منظره‌های «کشویی»، که هدفشان نمایش جهان در یک فضای محدود است، تماماً تلاش برای رسیدن به نوعی فضای ایدئال برای اعمال مراقبه بوده‌ است. در واقع باغ ژاپنی فضایی کاملاً ذهنی است.
گونه‌شناسی باغ ژاپنی

باغ ژاپنی را نسبت به درجه کامل بودنش به ۳ گروه تقسیم می‌کنند:
باغ‌های کامل با جزئیات زیاد = shin
باغ‌های کامل با جزئیات متوسط = Syo
باغ‌های با جزئیات کم و ساده = So
این سه گروه مجدداً براساس زیبایی‌شناسی به سه دسته تقسیم می‌شوند:
زیبایی طبیعی = Shibui
آرامش و تنهایی = Wabi
روستایی و ساده = Sabi
باغ‌های ذن نیز می‌تواند در هر یک از این دسته‌ها قرار گیرد.
ساختار باغ ژاپنی

دیاگرامی که از قرن ۱۵ میلادی تاکنون در بسیاری از کتاب‌های طراحی باغ ژاپنی طرح شده‌ است نشان می‌دهد چگونه یک منظرهٔ طبیعی به وسیلهٔ عناصر مشخص به وجود می‌آید. این دیاگرام ۱۶ عنصر دارد که همگی دور «صخرهٔ مرکزی» یا «نگهبان» قرار گرفته‌اند. اینجا دیگر مربع‌های متقارن فضای باغ را متعادل نمی‌کنند، بلکه عناصر گوناگون یک نوع تعادل غیرمتقارن را به وجود می‌آورند.
البته وجود همه این ۱۶ عنصر همیشه ضروری نیست و می‌توان به طرق گوناگون و به تعداد متفاوت از آنها استفاده کرد:
«تپهٔ کوچک» یا «صخرهٔ مهمان»
«کوه دوردست»
«کوه اطراف»
«ساحل شن»
«کوه میانی»
«قلهٔ کوه»
«کوه اصلی»
«جزیرهٔمرکزی»
«صخرهٔ مقدس»
«جزیرهٔ صاحب باغ»
«جزیرهٔ مهمان»
«خروجی برکه»
«دهانهٔ آبشار»
«برکه یا دریاچه»
«خطوط پهن ساحل»
عناصر کلیدی باغ‌های ژپنی

ذن: اولین نکته مهّم دربارهٔ این باغ‌ها توجه به ذن بوده و طراحان تلاش نموده‌اند این مفهوم در جای جای این گونه باغ‌ها دیده شود.
داشتن فرم هنری: طراحان این گونه باغ‌ها همواره در تلاش هستند طبیعت را در این باغ‌ها به صورت مینیاتوری به تصویر کشیده و به نمایش صحنه‌های تقلیدی از صخره‌ها، کوه‌ها و سایر عناصر طبیعی بپردازند. در قدیم بسیاری از این باغ‌ها، داستان‌ها و افسانه‌های ژاپن را یادآور می‌شدند و بیشتر در معابد این سبک مورد استفاده قرار می گرفت.
در این باغ‌ها معمولاً از سنگ‌های کوچک برای نمایش موج آب رودخانه‌ها، دریاها و اقیانوس‌ها استفاده شده که می‌توانند الگوهای متفاوتی داشته باشند و امّا تخته‌سنگ‌های بزرگ برای مناظر چشم‌گیر مورد استفاده قرار می‌گیرد که می‌تواند مفاهیم متفاوتی همچون جزیره، کوه و غیره را تداعی کند.
آب

در سبک باغ‌سازی ژاپنی آب اجازه رشد افقی باغ را می‌دهد و باغبان‌ها از آب به خاطر صدایش استفاده می‌کنند. برکه را می‌توان مرکز توجه در یک باغ ژاپنی دانست که جوی‌ها به آن منتهی می‌شوند. اطراف این محل باید تا حد امکان طبیعی جلوه دهد بنابراین آن را با سنگ‌های رودخانه‌ای و تخته سنگ و گیاهان مناسب می‌پوشانند.
سرگرمی در باغ ژاپنی با انواع بازی به وجود می‌آید، مثل بازی جمع‌آوری اشیای مختلف، و البته بازی سالک که مهم‌ترین است. برای نمونه ژاپنی‌ها صخره‌های عظیم را از نقاط گوناگون کشور می‌آورند، کسانی که می‌توانستند این سنگ‌ها را شناسایی کنند نوعی لذت کلکسیون‌داری را تجربه می‌کنند.
در قوانین نقاشی ژاپنی برای وسعت دادن به منظرهٔ ترسیم شده با ژرفانمایی بازی می‌کنند. در باغ هم همین اتفاق می‌افتد.
ساحل جلویی جزئیات خیلی زیادی دارد و عناصر آن بزرگتر از واقعیت هستند، اما ساحل عقب بسیار کوچکتر و کمی مبهم ساخته می‌شود. باغ ژاپنی باغی فلسفی است و همانند ابزاری برای درک جهان عمل می‌کند
آب > مظهر آب

مظهر آب در باغ ژاپنی هرگز نباید عیان شود و فقط به حضور آن اشاره می‌شود و این اشاره معمولاً با ایجاد یک آبشار کوچک صورت می‌گیرد.
راه‌ها

در باغ ژاپنی مسیرها کاملاً طبیعی است و گاهی سنگ‌های قدمگاه (جای قرارگیری پا) چنان پر پیچ و خم است و فواصل میان این سنگ‌ها چنان متفاوت است که انسان باید آگاهانه قدم بردارد و در واقع برداشتن هر قدم به نوعی حرکت هنری تبدیل می‌شود.
رنگ

از لحاظ رنگ‌بندی باغ‌های ژاپنی بسیار ساده‌گرا هستند و تنها از یک یا دو رنگ در در هر فصل برخوردارند. برای نمونه باغ گیلاس که ناگهان در بهار غرق شکوفهٔ سفید می‌شود.
درب

درب باغ ژاپنی، یک پرده کاغذی کشویی یا بازشو، فضای بیرون و درون را جدا می‌کند و رابطه خیلی نزدیکی بین داخل و خارج به وجود می‌آورد. فضا طوری طراحی شده که بهترین منظره را نشسته بر زمین می‌توان دید. رفاه در اینجا فدای چشم‌انداز می‌شود (مهم نیست که گرمای تابستان به درون نفوذ می‌کند یا سرمای زمستان) و صحبت از رابطهٔ نزدیک بین انسان و طبیعت است.
وسایل باغ

در باغ ژاپنی همیشه یک فانوس سنگی، یک درخت استثنایی، یک آلاچیق ماهیگیری، رواق‌های چوبی، پل‌های سنگی و چوبی، چاهی برای شستشو، به خصوص مکانی برای مراسم چای و سکویی برای تماشای مهتاب وجود دارد.
باغ ذن

یکی از زیباترین انواع باغ‌های فلسفی، باغ ذن (باغ‌های سنگی) است. در این نوع باغ، مکتب ساده‌گرایی، به معنی «کاهش دادن در حد امکان» و با کمترین عناصر، بیشترین مفاهیم را انتقال دادن، به اوج می‌رسد تا حدی که کوچکترین تغییر در این باغ‌ها یک اتفاق مهم تلقی می‌شود. این ساده‌گرایی از ذن سرچشمه می‌گیرد و مشهورترین نمونهٔ آن باغ ریوان-جی (Ryoan-Ji) است.
باغ ذن > باغ ریوان-جی

باغ ۱۵ صخره دارد که در مستطیلی مملو از شن قرار دارند و چند درخت نیز در انتهای باغ وجود دارد. شن نماد آب است و صخره‌ها نماد کوه. این باغ یک منظرهٔ ذهنی است که سادگی آن انسان را به سوی تزکیه نفس می‌کشاند.
یک پیشوای ذن دربارهٔ باغ می‌نویسد:
«در اینجا تقلیل دادن سی‌هزار فرسنگ به یک پا کاملاً محسوس است»
به گفتهٔ برخی خود او طراح این باغ بوده‌ است.
تفاسیر گوناگونی از این باغ وجود دارد. برای نمونه این صخره‌ها را به ببر ماده و توله‌هایش در حال عبور از رودخانه تشبیه کرده‌اند، یا دیاگرام نقطه‌های مشخصی در کهکشان را با نقاط قرارگیری صخره‌ها مقایسه کردند؛ ولی بهترین تفسیر این است که در فضای این باغ قدرتی است که به انسان نوعی آرامش مطلق را تلقین می‌کند و در این فضا، رازی است که با هیچ واژه‌ای نمی‌توان توصیف کرد
نگارخانه

افرای ژاپنی
سنگ‌های قدمگاه در باغ اولین کاخ سلطنتی کیوتو. این سنگ‌ها در اصل بخشی از پل قرن شانزدهمی روی رود کامو بودند که در اثر زلزله تخریب شد.
باغ بازسازی شده کاخ سلطنتی کیوتو قدیمی

نمایی از یک باغ ژاپنی
تصویری از یک باغ ژاپنی در استرالیا.
دریاچه اوساوا در کیوتو بخشی از باغ‌های امپراتوری قدیمی در زمانامپراتور ساگا (۸۲۳-۸۰۹) بود.
مدل محل اقامت و باغ در Heian-kyō (کیوتو)، حدود ۱۰۰۰.
ریوان-جی (انتهای سده ۱۵) در کیوتو، ژاپن، مثال معروفی از باغ ذن
زبان خینالیقی

| زبان خینالیقی | زبان خینالیقی |
| --- | --- |
каьтш мицI / kätš micʼ: каьтш мицI / kätš micʼ
بیان: [kætʃ mit͡sʼ]
زبان بومی در: جمهوری آذربایجان
منطقه: شهرستان قوبا
شمار گویشوران: ۱٬۰۰۰  (۲۰۰۷)
تبار: زبان‌های قفقازی شمال شرقی  زبان خینالیقی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: kjj
گلاتولوگ: khin1240
  Khinalug(in Azerbaijan):   Khinalug(in Azerbaijan)
زبان خینالیقی یکی از زبان‌های قفقازی شمال شرقی است که توسط ۱٬۵۰۰ گویشور در روستاهای خینالیق و گلستان در کوه‌های رایون قوبا در شمال جمهوری آذربایجان به کار می‌رود. این زبان شاخه مستقلی را در خانواده زبان‌های قفقازی شمال شرقی تشکیل می‌دهد.
زبان خینالیقی در اطلس زبان‌های در خطر یونسکو به عنوان یک زبان شدیداً در حال انقراض معرفی شده است.
پیش‌زمینه

زبان خینالوغ (یا kat’idi mic’ به معنای «زبان مردم خینالوغ»، kat’id’) احتمالاً کم‌شناخته‌ترین زبان در میان خانواده زبان‌های قفقازی شرقی است. این زبان توسط حدود ۱۵۰۰ نفر از ۲۱۰۰ نفر ساکن روستای خینالوغ (Käts ~ Ketš) صحبت می‌شود. خینالوغ در ارتفاع ۲۱۰۰ متری از سطح دریا در بخش غربی رشته‌کوه شاه‌داغ در شمال جمهوری آذربایجان قرار دارد که در حدود ۶۰ کیلومتری جنوب‌غربی شهر قوبا، مرکز منطقه‌ای، واقع شده است.
علاوه بر این، یک گروه کوچک از مردم خینالوغ در دامدام، نزدیکی اوغوز (نام پیشین: وارتاشن) در شمال‌غرب جمهوری آذربایجان زندگی می‌کنند. این جمعیت از حدود ده خانواده‌ای تشکیل شده است که در سال ۱۹۴۰ به دامدام مهاجرت کردند. در دهه ۱۹۶۰، برنامه‌هایی برای مجبور کردن ساکنان خینالوغ به ترک روستای خود و انتقال به دشت‌های مجاور مطرح شد، اما این طرح‌ها به دلیل مقاومت شدید مردم خینالوغ شکست خورد.
روستای خینالوغ دورافتاده و سخت‌گذر است، با این حال در سال ۱۹۷۰ جاده‌ای ساخته شد که این روستا را به مرکز منطقه‌ای متصل کرد. اما این جاده به‌سرعت به وضعیت بدی افتاد، به‌گونه‌ای که گرایش به انزوا و دورافتادگی روستا مجدداً افزایش یافت.
این روستا که در کنار رودخانه خانچال بولاخ (حدود یک کیلومتری خینالوغ) قرار دارد، به شش محله (mähllä) تقسیم شده است:
مال‌کلا (بخش مرکزی)،
کِم‌کی (بخش پایین‌تر)،
گاداغای و هم‌کی (بخش‌های بالاتر)،
تپه (بالاترین بخش)،
انزیر (بخشی عمدتاً کشاورزی).
این تقسیم‌بندی تا حد زیادی بر اساس سازمان قبیله‌ای ساکنان روستاست.
در خینالوغ، دو مدرسه آذری وجود دارد، اما در هیچ‌یک از آن‌ها زبان خینالوغ تدریس نمی‌شود.
زبان آذری در این منطقه به‌عنوان زبان استاندارد ارتباطات بین‌منطقه‌ای و رسمی عمل می‌کند، در حالی که زبان خینالوغ عمدتاً در ارتباطات روزمره مورد استفاده قرار می‌گیرد و از جایگاه اجتماعی پایینی برخوردار است.
اخیراً، یک مرکز فرهنگی خینالوغ تأسیس شده است و اولین کتاب مقدماتی زبان خینالوغ که توسط معلم فقید، رحیم آلخاز نوشته شده بود، منتشر شد. همچنین مجموعه‌ای از اشعار و داستان‌های او به زبان آذری، همراه با ترجمه خینالوغی آن‌ها، به چاپ رسید.
برخی از مردم خینالوغ از این زبان در مکاتبات خصوصی نیز استفاده می‌کنند، اما هنوز یک سیستم استاندارد و پذیرفته‌شده برای نوشتار این زبان وجود ندارد.
آگاهی فزاینده مردم خینالوغ نسبت به زبان خود، ارتباط مستقیمی با گرایش کلی جمهوری آذربایجان برای پیوند دادن تاریخ این کشور به «آلبانیای قفقاز» دارد. آلبانیای قفقاز یک پادشاهی مسیحی باستانی در مرکز و شمال جمهوری آذربایجان امروزی بود. حتی شایعاتی درباره یک «سنگ مقدس» که حدود ۵۰۰ متر از خینالوغ فاصله دارد، وجود دارد که گفته می‌شود بخشی از یک مکان مقدس بوده است.
خسروخان اردلان

خسروخان اردلان  متولد 1218 قمری از حاکمان اردلان بود که پس از پدرش امان‌الله خان بزرگ اردلان بر حکومت اردلان فرمانروایی کرد. مادرش عادله خانم دختر حاج میرزا احمد وزیر بزرگ خاندان وزیری کردستان بود.
خسرو خان از شعر و ادب بهره‌ای بسزا داشت و خط نستعلیق را به خوبی می‌نوشت. او در اصل بنا نبود که والی شود بلکه برادر بزرگش محمدحسن‌خان نایب الایاله پدر بود. اما محمدحسن‌خان به دلیل مخالفت با دایی‌های خسروخان (برادر ناتنی‌اش) که از وزیری‌های سنندج بودند، بر پدرش شورشید و امان‌الله خان بزرگ پس از نصیحت‌های فروان و میانجی‌های بی‌حاصل، ناچار به برخورد نظامی با او شد و در ناراوی (نهرآبی) روانسر به جنگ او رفت و پدر و پسر در مقابل یکدیگر قرار گرفتند و جنگ آغاز شد. در این جنگ محمدحسن‌خان زخمی شد و پس از 22 روز کشته شد. خسروخان پس از مرگ محمدحسن‌خان، به ناچار نایب الایاله حکومت اردلان شد و به اجبار  امان‌الله خان بزرگ اردلان با حسن جهان خانم دختر فتحعلی‌شاه ازدواج کرد. پس از آنکه امان‌الله خان بزرگ در 1240 فوت کرد زمام حکومت اردلان را در دست گرفت.  از آنجا که در عنفوان جوانی با مستوره کردستانی که مادران‌شان با هم عمو زاده بودند، عاشق و دلداده هم بودند و به دلیل ازدواج با حسن جهان خانم ازدواج آنها ملغی گشته بود، مکرر از مستوره تقاضای ازدواج می‌کرد اما او به دلیل ترس از اقتدار حسن جهان خانم در حکومت کردستان و خطرات این ازدواج برای موقعیت خانواده‌اش که از اشراف کردستان بودند از این ازدواج سر باز می‌زد در نهایت خسروخان با زندانی کردن خانواده مستوره، صلح و آشتی را موکول به ازدواج مستوره با خود نمود و به قول مستوره در کتاب تاریخش، «طرح مواصلت را به مصاحبت کمینه انداخت. عاقبت به طریق اولی و انسب، داخل پردگیان تتق جلال آمدم».
خسروخان والی بسیار خوشنام و عادل و محبوب بود و پس از مرگ امان‌الله خان در پی جبران سختگیری‌های پدر بر آمد و توانست در اندک مدت با بذل و بخشش موجودی خزانه حکومت اردلان دل همه را به دست آورد. در سال سوم حکومتش خشکسالی سختی در کردستان به وجود آمد که مردم دچار قحطی وحشتناکی شدند. خسروخان دستور داد که تمام انبارهای آذوقه و گندم را در قبال رسید به مردم تحویل دهند و مردم را از این بحران نجات داد. سال بعد که با مستوره ازدواج کرد رسیدهای مردم را آتش زد و بدهی همه را بخشید و مردم را بسیار خوشحال نمود.
از همسران او حسن جهان خانم زنی ادیب و تحصیل‌کرده بود و مستوره نیز به شاعری شهرت داشت و در تاریخ‌نویسی هم‌پایه معروف‌ترین مردان تاریخ‌نگار عصر خود بود.
خسرو خان از سال ۱۲۴۰ قمری تا ۱۲۵۰ قمری حکومت کرد و در نهایت در ربیع‌الاول ۱۲۵۰  به قولی در مرگی مشکوک پس از دو ماه بیماری در سن سی و دو سالگی درگذشت. از آنجا که بسیار محبوب مردم بود به دلیل مرگ در جوانی به او لقب ناکام دادند و او در تاریخ به خسروخان ناکام مشهور است. پس از او پسرش رضاقلی‌خان اردلان با حمایت مادرش حسن جهان خانم جانشین وی شد.
خسروخان ناکام را در حجره والیان اردلان در ایوان طلای مرقد حضرت علی در نجف عراق (کنار یازده نفر دیگر از اردلانی‌ها که در آنجا مدفون بودند) دفن کردند این حجره بعدها در زمان حکومت صدام حسین هنگام توسعه مرقد امام علی، تخریب گردید.
آتش دل (تاج)

با آتش دل (قمرالملوک وزیری) اشتباه نشود.
با آتش دل (آلبوم) اشتباه نشود.
«آتش دل» نام تصنیفی است به آهنگسازی عبدالحسین برازنده که روی شعری از حسن صدر سالک در آواز ابوعطا ساخته شده‌است. این تصنیف را اولین بار جلال الدین تاج اصفهانی خوانده‌است.
بازخوانی‌ها

در فروردین ۱۳۵۷، علیرضا افتخاری، یکی از شاگردان تاج اصفهانی، در آلبوم آتش دل، با تنظیم مهرداد دلنوازی این ترانه را به یاد تاج اصفهانی بازخوانی کرده‌است.
در سال ۱۳۷۹، علی اصغر شاهزیدی، یکی از شاگردان تاج اصفهانی، این ترانه را در تیتراژ سریال آتش دل بازخوانی کرده‌است.
در ۲۹ تیر ۱۳۹۴، معین یکی از شاگردان تاج اصفهانی، ترانهٔ آتش دل را به یاد استادش با تنظیمی از کاظم عالمی بازخوانی کرد.
سالار عقیلی نیز به صورت تک آهنگ همراه با حریر شریعت زاده این تصنیف را بازخوانی کرده‌است.
نسخه ای از ترانه آتش دل با صدای محمد معتمدی نیز موجود است.
پروین نیز این ترانه را بازخوانی کرده‌است.
همچنین محسن نامجو در قطعه‌ای به نام «هفتت» از آلبوم بوسه‌های بیهوده، به نوعی این تصنیف را بازخوانی نموده است.
خوزه سازاتورنیل

| خوزه سازاتورنیل | خوزه سازاتورنیل |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳ اوت ۱۹۲۵ بارسلون، اسپانیا
درگذشت: ۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۵ (۸۹ سال) مادرید، اسپانیا
ملیت: اسپانیایی
سال‌های فعالیت: ۱۹۴۶-۲۰۰۶
خوزه سازاتورنیل (اسپانیایی: José Sazatornil‎؛ ‏ ۱۳ اوت ۱۹۲۵ – ۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۵) بازیگر اهل اسپانیا بود.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به همگی به‌سوی زندان، کندو و بداندیشی شهوانی،  اشاره کرد.