نبرد دوم خارکوف

| ن ب وجبهه شرقی | ن ب وجبهه شرقی |
| --- | --- |
رزم دریایی دریای بالتیک  دریای سیاه  اقیانوس منجمد شمالی ۱۹۴۱ عملیات بارباروسا برست  بیاویستوک–مینسک  منطقه بالتیک  برودی  لویو  بیسارابیا  اسمولنسک  اومان  اودسا  کی‌یف  تالین  لنینگراد  خارکوف  کریمه سواستوپول  دریای آزوف  روستوف  مسکو ویازما–بریانسک  جنگ مستمر ۱۹۴۲ لیوبان  Barvenkovo–Lozovaya  رژف  Toropets–Kholm  دمیانسک  خولم  کرچ  خارکوف  مورد آبی  قفقاز  Rzhev, Summer 1942  Sinyavino  استالینگراد  ولیکیه لوکی  عملیات مارس  Little Saturn ۱۹۴۳ Iskra  Ostrogozhsk–Rossosh  Voronezh–Kharkov  Polar Star  نبرد سوم خارکوف  گورکی Blitz  نبرد کورسک  1st Donbas  Tidal Wave  Belgorod-Kharkov  2nd Donbas  2nd Smolensk Lenino  دنیپر  نفل ۱۹۴۴ Dnieper–Carpathian  لنینگراد-نوگورود  Narva  2nd Crimea  1st Jassy–Kishinev  Karelia  عملیات باگراتیون  Lvov–Sandomierz  Doppelkopf  تهاجم یاش-کیشیناو  Dukla Pass  Baltic  Belgrade  Debrecen  Petsamo–Kirkenes  Courland  Gumbinnen  Budapest ۱۹۴۵ Vistula–Oder  Western Carpathian  East Prussia  Silesia  Breslau  Solstice  East Pomerania  دریاچه بالاتون  Moravia–Ostrava  Vienna  Bratislava–Brno  برلین  Prague  تسلیم آلمان: رزم دریایی دریای بالتیک  دریای سیاه  اقیانوس منجمد شمالی ۱۹۴۱ عملیات بارباروسا برست  بیاویستوک–مینسک  منطقه بالتیک  برودی  لویو  بیسارابیا  اسمولنسک  اومان  اودسا  کی‌یف  تالین  لنینگراد  خارکوف  کریمه سواستوپول  دریای آزوف  روستوف  مسکو ویازما–بریانسک  جنگ مستمر ۱۹۴۲ لیوبان  Barvenkovo–Lozovaya  رژف  Toropets–Kholm  دمیانسک  خولم  کرچ  خارکوف  مورد آبی  قفقاز  Rzhev, Summer 1942  Sinyavino  استالینگراد  ولیکیه لوکی  عملیات مارس  Little Saturn ۱۹۴۳ Iskra  Ostrogozhsk–Rossosh  Voronezh–Kharkov  Polar Star  نبرد سوم خارکوف  گورکی Blitz  نبرد کورسک  1st Donbas  Tidal Wave  Belgorod-Kharkov  2nd Donbas  2nd Smolensk Lenino  دنیپر  نفل ۱۹۴۴ Dnieper–Carpathian  لنینگراد-نوگورود  Narva  2nd Crimea  1st Jassy–Kishinev  Karelia  عملیات باگراتیون  Lvov–Sandomierz  Doppelkopf  تهاجم یاش-کیشیناو  Dukla Pass  Baltic  Belgrade  Debrecen  Petsamo–Kirkenes  Courland  Gumbinnen  Budapest ۱۹۴۵ Vistula–Oder  Western Carpathian  East Prussia  Silesia  Breslau  Solstice  East Pomerania  دریاچه بالاتون  Moravia–Ostrava  Vienna  Bratislava–Brno  برلین  Prague  تسلیم آلمان
نبرد دوم خارکوف یک نبردی عمده در جبهه شرقی جنگ جهانی دوم در جنوب و شرق شهر خارکوف بود که بین روزهای ۱۲ تا ۲۸ مه سال ۱۹۴۲ میان ورماخت و ارتش سرخ رخ داد و در نهایت با پیروزی آلمانی‌ها و شکست نسبتاً سنگین شوروی به پایان رسید.
در جریان آماده‌سازی برای کارزار تابستانه سال ۱۹۴۲، آلمان و شوروی هر دو به دنبال صورت دادن عملیات‌های مقدماتی برای فراهم آوردن شرایط مناسب برای عملیات‌های تهاجمی گسترده آینده بودند. آلمانی‌ها عملیات فریدریکوس را برای انهدام برآمدگی در ناحیه ایزیوم به همراه قوایی از دشمن که درون آن بودند، طرح‌ریزی کردند تا خط مقدم خود را به منظور اجرای طرح عملیاتی مورد آبی در اراضی جنوب روسیه، صاف کنند. همزمان جهت جنوبی شرقی شوروی به فرماندهی مارشال سیمیون تیموشنکو نیز طرح عملیاتی برای یک حرکت گازانبری از این برآمدگی و سرپل دیگری بر روی رود دونتس در شمال شرقی خارکوف آماده کرد تا تمامی نیروهای دشمن را در حوالی این شهر به محاصره بیندازد. نیروهای ارتش سرخ تهاجم خود را از روز ۱۲ مه، یک هفته زودتر از آلمانی‌ها، علیه ارتش ششم ورماخت آغاز کردند. با وجود مقداری پیشروی اولیه، تهاجم ارتش سرخ روز ۱۵ مه متوقف و از روز ۱۷ مه زیر ضد حمله آلمانی‌ها قرار گرفت. در پی یورش گازانبری نیروهای ورماخت و بریده شدن دهانه برآمدگی ایزیوم، تعداد زیادی از نیروهای ارتش سرخ به محاصره آلمانی‌ها افتادند. در نهایت با پاکسازی منطقه تحت محاصره تا روز ۲۸ مه سه ارتش میدانی شوروی شامل ۲۹ لشکر منهدم شدند یا به شدت آسیب دیدند. در جریان این نبرد بیش از ۲۰۰ هزار نفر از نیروهای ارتش سرخ به اسارت ورماخت درآمدند و بیش از ۱۲۰۰ تانک آن‌ها از بین رفت.
با توجه به موقعیت راهبردی و مرکزی آن، خارکوف محل چهار نبرد بزرگ در جریان پیشروی و عقب‌نشینی نیروهای ورماخت در خاک شوروی بود که سبب دست‌به‌دست شدن چند باره این شهر بین دو طرف گشت. به هر صورت در نبرد دوم خارکوف درگیری‌ها اصلا وارد این شهر نشد و غالبا با حداقل فاصله ۲۰ کیلومتری، در ناحیه برآمدگی ایزیوم در جنوب شرقی آن به وقوع پیوست.