گجرات
مسلمانان > فتوحات اسلامی، ۱۱۹۷–۱۶۱۴

پس از اینکه غوریان موقعیت برتری مسلمانان را در شمال هند به دست آوردند، قطب‌الدین ایبک در سال ۱۱۹۷ تلاش کرد گجرات را فتح کند و آن را به امپراتوری خود ضمیمه کند، اما در جاه‌طلبی‌های خود شکست خورد. یک جامعه مسلمان مستقل به مدت صد سال بعد در گجرات به شکوفایی خود ادامه داد و بازرگانان عرب در امتداد سواحل غربی مستقر شدند. از سال ۱۲۹۷ تا ۱۳۰۰، علاءالدین خلجی، سلطان ترک-افغان دهلی، کلان‌شهر هندو انهیل‌واره را ویران کرد و گجرات را به سلطان‌نشین دهلی ضمیمه کرد. پس از اینکه تیمور در پایان قرن چهاردهم به دهلی حمله کرد و سلطان‌نشین را تضعیف نمود، ظفر خان مظفر (مظفر شاه اول)، فرماندار مسلمان ختری گجرات، استقلال خود را اعلام کرد و پسرش، سلطان احمدشاه (حکومت ۱۴۴۲–۱۴۱۱)، احمدآباد را به عنوان پایتخت تأسیس کرد. خامبهات به عنوان مهم‌ترین بندر تجاری گجرات، جای بهاروچ را گرفت. روابط گجرات با مصر، که در آن زمان قدرت برتر عرب در خاورمیانه بود، در طول قرن بعد دوستانه باقی ماند و بدرالدین دمامینی، محقق مصری، چندین سال را در گجرات در سایه سلطان گذراند و سپس به سلطان‌نشین بهمنی در فلات دکن رفت.
شاه عالم، یک صوفی مشهور از فرقه چشتیه که از نوادگان مخدوم جهانیان جهانگشت از بخارا بود، به زودی در گروهی وارد شد که شامل ابن سوید، متکلم عرب، چندین عضو صوفی سادات از خانواده آیداروس تریم در یمن، مترجم دربار ایبری، علی الاندلسی از گرانادا، و فقیه عرب، بهرق از حضرموت که به عنوان معلم شاهزاده منصوب شد، بودند. از جمله نام‌های برجسته‌ای که در زمان سلطنت محمود بگدا وارد شدند، می‌توان به فیلسوف حبیب‌الله شاه میر از شیراز و روشنفکر ادیب ابوفضل غزنوی از ایران اشاره کرد که به ابوالفضل علامی، نویسنده اکبرنامه، آموزش داد و او را به فرزندی پذیرفت. بعدها، اتحاد نزدیکی بین ترک‌های عثمانی و سلاطین گجراتی برای محافظت مؤثر از جده و تجارت دریای سرخ در برابر امپریالیسم پرتغالی‌ها، باعث وجود نخبگان قدرتمند رومی در داخل پادشاهی شد که سمت وزیر را در گجرات به عهده گرفتند و مشتاق حفظ روابط با امپراتوری عثمانی بودند.
همایون نیز در سال ۱۵۳۶ برای مدت کوتاهی استان را اشغال کرد، اما به دلیل تهدید بهادرشاه گجراتی، پادشاه گجرات، فرار کرد. سلطان‌نشین گجرات تا سال ۱۵۷۲ مستقل باقی ماند، تا اینکه امپراتور مغول، اکبر کبیر، آن را فتح کرد و به امپراتوری گورکانی ضمیمه کرد.
بندر سورت (تنها بندر هند رو به غرب) در دوران حکومت مغول به بندر اصلی هند تبدیل شد و شهرت بین‌المللی گسترده‌ای به دست آورد. شهر سورت که به خاطر صادرات ابریشم و الماس مشهور بود، با شهرهای تجاری بزرگ اروپا و آسیا، ونیز و پکن معاصر برابری می‌کرد و لقب برجسته باب‌المکه (دروازه مکه) را به خود اختصاص داد.
محمد غوث که جذب باززایی مذهبی شده بود که در زمان اکبر در حال وقوع بود، به گجرات نقل مکان کرد و مراکز معنوی را برای فرقه صوفی شطاریه از ایران تأسیس کرد، مسجد «یک توده» را تأسیس کرد و مریدانی مانند وجیه‌الدین علوی از احمدآباد که بسیاری از جانشینان او در اوج سلسله عادل‌شاهیان به بیجاپور نقل مکان کردند، تربیت کرد. در همان زمان، آذر کیوان، کاهن اعظم زرتشتی که اهل فارس بود، به گجرات مهاجرت کرد و مکتب زرتشتی اشراقیون را تأسیس کرد که تحسین‌کنندگان کلیدی مسلمان شیعه احیای فلسفی صفویه را از اصفهان جذب کرد.
ابن بطوطه، ماجراجوی عربی مغربی اوایل قرن چهاردهم، که با همراهانش به هند سفر کرد، در خاطرات خود دربارهٔ کمبای، یکی از بازارهای بزرگ اقیانوس هند، به یاد می‌آورد که:
کمبای یکی از زیباترین شهرها از نظر معماری هنری خانه‌ها و ساخت مساجد آن است. دلیلش این است که اکثر ساکنان آن تاجران خارجی هستند که دائماً خانه‌های زیبا و مساجد شگفت‌انگیز خود را می‌سازند - دستاوردی که در آن تلاش می‌کنند از یکدیگر پیشی بگیرند.
بسیاری از این «تاجران خارجی» بازدیدکنندگان موقتی بودند، مردانی از بندرها عربستان جنوبی و خلیج فارس که همراه با فصول بادهای موسمی به داخل و خارج کمبای مهاجرت می‌کردند. اما برخی دیگر مردانی با نام‌های خانوادگی عرب یا فارسی بودند که خانواده‌هایشان نسل‌ها، حتی قرن‌ها پیش در این شهر ساکن شده بودند، با زنان گجراتی ازدواج کرده بودند و آداب و رسوم روزمره سرزمین هندو را جذب کرده بودند.
عصر اکتشاف طلوع سفرهای پیشگام پرتغالی‌ها و اسپانیایی‌ها در مسافت‌های طولانی را در جستجوی مسیرهای تجاری جایگزین به «هند شرقی» به دنبال داشت که با تجارت طلا، نقره و ادویه حرکت می‌کرد. در سال ۱۴۹۷، گفته می‌شود که واسکو دو گاما، کاشف پرتغالی، مسیر دریایی اروپا به هند را کشف کرد که به لطف ملوان کچی «کَنجی مالام»، که مسیر را از سواحل شرق آفریقا به او نشان داد، مسیر تاریخ را تغییر داد. موزامبیک به سمت کالیکوت در نزدیکی ساحل مالابار در هند حرکت می‌کند. بعدها، سلطان‌نشین گجرات با ناوگان دریایی عثمانی‌ها و مملوک‌های مصری به رهبری فرمانداران کل مالک عیاض و امیر حسین الکردی متحد شد و پرتغالی‌ها را در نبرد چائول در سال ۱۵۰۸ شکست داد که منجر به اولین شکست پرتغالی‌ها در دریا در اقیانوس هند شد.
از نظر ناظران اروپایی قرن شانزدهم، گجرات کشوری بسیار ثروتمند بود. درآمد گمرکی گجرات به تنهایی در اوایل دهه ۱۵۷۰ تقریباً سه برابر کل درآمد کل امپراتوری پرتغال در آسیا در سال‌های ۱۵۸۶–۸۷ بود، زمانی که در اوج خود بود. در واقع، هنگامی که بریتانیایی‌ها به سواحل گجرات رسیدند، خانه‌ها در سورت قبلاً پنجره‌هایی از شیشه ونیز داشتند که از قسطنطنیه از طریق امپراتوری عثمانی وارد می‌شد. در سال ۱۵۱۴، دوآرته باربوسا، کاشف پرتغالی، فضای جهان وطنی رندر را که در غیر این صورت به عنوان شهر مساجد در استان سورت شناخته می‌شود، توصیف کرد که شهرت و اعتبار علمای برجسته اسلامی، صوفیان، بازرگانان و روشنفکران را از سراسر جهان به دست آورد:
رانل (رندر) شهر خوبی از موروها است که از خانه‌ها و میدان‌های بسیار زیبا ساخته شده است. این مکان غنی و دلپذیری است… مورهای شهر با مالاکا، بنگال، تاواسری (تاناسریم)، پگو، مارتابان و سوماترا در انواع ادویه‌ها، داروها، ابریشم، مشک، بنزوئین و چینی تجارت می‌کنند. آنها کشتی‌های بسیار بزرگ و خوبی دارند و کسانی که مایل به خرید کالاهای چینی هستند، آنها را در آنجا به‌طور کامل پیدا خواهند کرد. موروهای این مکان سفیدپوست و خوش‌پوش و بسیار ثروتمند هستند، همسران زیبایی دارند و در اثاثیه این خانه‌ها گلدان‌های چینی از انواع مختلف وجود دارد که در کمدهای شیشه‌ای مرتب شده‌اند. زنان آنها مانند سایر موروها منزوی نیستند، بلکه در طول روز به شهر می‌روند و مانند سایر نقاط با چهره‌های بدون پوشش به کار خود می‌پردازند.
فتح پادشاهی گجرات رویداد مهمی در دوران سلطنت اکبر بود. این منطقه که دروازه اصلی تجارت و بندر خروج کشتی‌های زیارتی به مکه بود، به امپراتوری گورکانی دسترسی آزاد به دریای عرب و کنترل تجارت غنی که از بندرها آن می‌گذشت، داد. قلمرو و درآمد امپراتوری به شدت افزایش یافت.