stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان مازندرانی
وضعیت امروزی زبان مازندرانی

در گزارش یونسکو، زبان مازندرانی جزء زبان‌های در خطر مرگ نیست. اما فعالان محلی در مازندران می‌گویند این زبان در خطر مرگ است. یک پژوهشگر زبان مازندرانی[کدام؟] نسبت به خطر نابودی این زبان کهن دارای ریشه هندو-اروپائی هشدار داد و گفت که بر اساس نتایج یک تحقیق ۶۰ درصد خانواده‌های مازندرانی در جمع خانوادگی هم به زبان فارسی مکالمه می‌کنند. محمد صالح ذاکری در نشستی با موضوع «آیندهٔ زبان مازندرانی» افزود: «رغبت نداشتن خانواده‌های مازندرانی برای آموزش زبان بومی به فرزندانشان، مهم‌ترین علت به خطر افتادن زبان مازندرانی است.» وی محدود شدن حوزه کاربرد، تأثیر زبان‌های دیگر و دلسردی و نداشتن اعتماد به نفس کاربران در استفاده از زبان مادری را از دیگر عوامل تهدیدکننده این زبان برشمرد. ذاکری با بیان اینکه نگرش مثبتی به زبان مازندرانی در خانواده‌ها وجود ندارد، گفت: «این نگرش منفی در دختران بیشتر از پسران و در کودکان و نوجوانان بیشتر از بزرگسالان است.»
ترجمه‌هایی از عربی به مازندرانی

آنچه میراث مکتوب طبری را از دیگر زبان‌ها ممتاز می‌سازد وجود چندین ترجمه از قرآن کریم و ترجمه‌ای از مقامات حریری است. روشی که در عموم این آثار اختیار شده ترجمهٔ کلمه به کلمه در زیر هر سطر از متن عربی‌ست و عیبش آن است که استخراج نحو زبان مقصد (طبری) را دشوار می‌سازد.
نسخه قرآن کتابخانهٔ لژ بزرگ اسکاتلند
خوشبختانه نسخه قرآن اسکاتلند از دسترس زبانشناس برجسته‌ای چون لارنس پائول الول ساتن بیرون نبوده‌است. وی در سال ۱۹۶۳، در بررسی جامع این ترجمه میان سطری نسخه قرآن محفوظ در کتابخانهٔ لژ بزرگ اسکاتلند، زمان آن را در حدود سده دوازدهم هجری/ هجدهم میلادی و زبانش را از حوزهٔ گویشی دریای خزر برآورد می‌کند گو اینکه برخی ویژگی‌های گویشی آن نه گیلکی‌ست نه مازندرانی. از ۱۷۰۰ لغت مندرج در متن ۶۰۰ فقره محلی و باقی فارسی است. مطالعه الول ساتن تطور تاریخی صامتها، صرف، نحو و واژگان را در بر می‌گیرد.
ترجمه طبری مقامات حریری
ترجمه مقامات الحریری در نسخه‌ای در کتابخانهٔ ملک تهران نگهداری می‌شود و دارای ۱۸۹ برگ است. صادق کیا(۱۳۲۳) در ارزیابی کوتاهی ترجمه را از اوایل قرن هفتم برآورد کرده اما فضل‌الله پاکزاد(۱۳۸۴) در مطالعه‌ای که از شش مقامهٔ نخست متن به عمل آورده تاریخی قدیمی‌تر از قرن نهم و دهم هجری برای آن قائل نمی‌شود.
نسخه قرآن خاندان سورتیجی
ترجمهٔ دیگری از قرآن در خاندان سورتیجی در شهر ساری نگهداری می‌شود و داری ۲۵۰ برگ است. متن حاوی نیمه دوم قرآن منهای سوره‌های کوتاه آخر است و حدوداً بیش از یک سوم کتاب آسمانی را در بر می‌گیرد و زبان ترجمه به زبان مقامات الحریری نزدیک است؛ بنابراین قدمت آن ممکن است به سدهٔ هفتم هجری برسد. به عنوان مثال آیه‌ای از قرآن بدین صورت ترجمه شده‌است:
دو نسخه قرآن کتابخانهٔ مجلس
نسخه‌های خطی دو ترجمه طبری قرآن در کتابخانهٔ مجلس نگهداری می‌شود: یکی به شماره ۱۲۲۷۸ در ۳۱۸ برگ با عنوان «تفسیر قرآن با ترجمه طبری جلد اول» و دیگری به شماره ۱۷۹۸۲ در ۳۸۸ برگ با عنوان «تفسیر قرآن از سورهٔ مریم تا آخر با ترجمهٔ فارسی و طبری کهن» که در ذیل بررسی می‌شود.
ترجمه‌هایی از عربی به مازندرانی > ترجمه زیدی قرآن کریم به زبان طبری

مقالهٔ اصلی: ترجمه قرآن به زبان طبری
از آثار ارزشمند طبری قدیم ترجمه‌ای است از قرآن کریم از سورهٔ مریم تا آخر با ترجمه فارسی و طبری کهن که به شماره ۱۷۹۸۲ در کتابخانه مجلس نگهداری می‌شود. شهاب‌الدین حسینی نجفی مرعشی پشت جلد کتاب می‌نویسد: «آنچه به نظر حقیر آمد پس از ملاحظهٔ بسیار مختصر: در حواشی آیات شریفه تفسیری است ملتقط از کشاف، بیضاوی، تفسیر ناصر کبیر از ائمهٔ زیدیهٔ جد مادری سید مرتضی، تفسیر ابواسحاق ثعلبی، تفسیر سُدّی و کسی که تفسیر به امر او نوشته شد اسمش ملاحاجی پسر فقیه مازندرانی دیلمی از اعلام زیدیه می‌باشد. آنچه به نظر حقیر می‌رسد تفسیر تألیف علامه بحّاثه شیخ مجدالدین مازندرانی است از اعلام زیدیه که در حدود سنه ۷۰۰ فوت شد (والعم عندالله). نفاست نسخه از حیث قدم و مشتمل بودن بر لغات مازندرانی ست و علاوه مشتمل است بر کلمات بعضی از علما زیدیه در تفسیر آیات شریفه قرآن»
به عنوان مثال در ترجمه سوره کوثر آمده‌است:
«إنّا أعطَیناکَ الکَوثَرَ» اما ترا هادائیم یا محمد (ص) وهشتی خونی چشمه
«فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانحَر» نماج بکن، تی خیا شکر بجار دنی بره، دیم هاقبله کن، قربان بکن
«إنَّ شانِئَکَ هوَ الأَبتَرُ» که ترا بزا نوم بوسته اونه
آثار سده نوزدهم میلادی

آثاری که تا کنون یاد شد، گرچه طبری یا خویشاوندی نزدیک است، غالباً ناقص و ناخواناست و سیمای زبان را به‌درستی نشان نمی‌دند و برای مازندرانیان معاصر به‌درستی مفهوم نیست. نخستین آثاری که زبان طبری را تمام و کمال به ما عرضه می‌دارد مربوط به نیمه اول سدهٔ نوزدهم میلادی است. این آثار حاکی از آن است که در دویست سال اخیر مازندرانی دستخوش دگرگونی مهمی نشده‌است.
نصاب طبری
یادگار پر و پیمان این عصر نصابی است که امیر تیمور قاجار ساروی مشهور به امیر مازندرانی، در عهد محمد شاه قاجار سرود. در این اثر ۸۵۳ لغت مازندرانی و برابر فارسی هرکدام در چند بحر عروض به رشته نظم کشیده شده‌است. این لغات را صادق کیا از روی سه نسخه استخراج کرده و در واژه‌نامهٔ طبری(۱۳۲۷) تنظیم نموده‌است.
کوشش‌های خاورشناسان
آثار دیگر مازندرانی از سدهٔ نوزدهم مرهون کوشش‌های خاورشناسان و کنجکاوی جهانگردان است: الکساندر خوجکو(۱۸۴۲)، ایلیا برزین(۱۸۵۳)، گریگوری والریانویچ ملگنوف(۱۸۶۱٬۶۸)، برنهارد دارن(۱۸۶۲٬۷۵)، ژاک دمورگان(۱۹۰۴) در تألیفات خویش مقدار قابل توجهی لغات و اصطلاحات و عبارات و اشعار مازندرانی ثبت کرده‌اند.
در اینجا باید از متون منثور مازندرانی نیز یادکرد که به توصیهٔ اروپائیان نوشته شده یا از فارسی ترجمه شده‌است:
ترجمه بخشی از طوفان البکاء (برزین ۱۸۵۳، ج۲، ص ۷۲–۷۹)
ترجمه چندین حکایت فارسی، از جمله حکایات گلستان سعدی (دارن ۱۸۶۰٬۶۶، ج۲، ص ۱–۱۲۲)
روایتی از حادثهٔ معروف به شیخ طبرسی در نزدیکی بارفروش (دارن ۱۸۶۵)
دو روایت در مورد آمل و بارفروش به تاریخ ۱۳۰۷ هجری قمری (مورگان ۱۹۰۴، ص ۲۴۸–۷۶۰)
دیوان امیر پازواری
این دیوان مجموعه‌ای از دو بیتی‌های طبری منسوب به شاعری به نام «امیر پازواری» است که «برنهارد دارن» شرق‌شناس روسی به یاری محمد شفیع مازندرانی، در سال ۶–۱۸۶۰ میلادی تحت عنوان کنز الاسرار در سن پطرزبورگ با برگردان پارسی چاپ کرده‌است.
تفاوت زبان مازندرانی و زبان فارسی

زبان مازندرانی در همهٔ سطوح ساختاری سه‌گانه: آوایی، واژگانی و نحوی ویژگی‌هایی دارد که آن را از زبان فارسی معیار امروزی متمایز می‌سازد.
تفاوت زبان مازندرانی و زبان فارسی > اختلاف آوایی ساختواژی

| فارسی معیار | مازندرانی | فارسی معیار | مازندرانی |
| --- | --- | --- | --- |
| شب | šō | آب | ō |
| خواب | xō | تاب | tō |
| پدر | piyer | مادر | mār |
| دار/درخت | dār | دختر | detær |
| خوک | xi | باران | vāreš |
تفاوت زبان مازندرانی و زبان فارسی > اختلاف واژگانی

| فارسی معیار | مازندرانی | فارسی معیار | مازندرانی |
| --- | --- | --- | --- |
| قاشق چوبی/کفچه | kæče | بشقاب (دوری) | duri |
| مرغ | kerk | خروس | telā |
| گردو | æğuz | قابلمه | láve |
| گنجشک | mičkā | قدم (گام) | šāb |
| قابلمه | læve | طویله | kelom |
| عمیق (ژرف) | jol | عریان، خشک و خالی | tisā |
| نصف | lāš | پریود/عادت ماهانه | reg |
| لاکپشت | kavez | ملخ | bājkāk |
| بادمجان | vingum | شعله | bal |
تفاوت زبان مازندرانی و زبان فارسی > نحو

ساختمان عبارات در زبان مازندرانی، بر خلاف برخی از زبان‌های ایرانی دیگر مانند فارسی معیار، به صورت «هسته آخر» بوده و مضافٌ‌الیه و صفت در ابتدای ترکیب می‌آیند در صورتی که ساختمان اسمی فارسی معیار به صورت «هسته اول» است و مضافٌ‌الیه و صفت پس از آن می‌آیند.
| فارسی معیار | مازندرانی (بهشهری) |
| --- | --- |
اسب سفید: espe æsb
دختر زیبا: qæšenge kijâ
دختر بسیار زیبا: xæle qæšenge kijâ
دختر زیبای من: me qæšenge kijâ
آواشناسی زبان مازندرانی

زبان مازندرانی دارای ۱۲ واکه ساده می‌باشد. علاوه بر واکه‌های ساده در زبان مازندرانی از واکه‌های مرکب که از پیوستن چند واکه ساده به یکدیگر شکل می‌گیرد استفاده می‌شود. در برخی گویش‌های مازندرانی ۹ و برخی ۱۰ و برخی ۱۲ واکه ساده شناسایی شده‌است.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ردیف | مازندرانی | مازندرانی به لاتین | آوانگاری | مثال | توضیحات |
| ۱ | آ | ā | [ɑ] | امآ (emā) ما، جآ (jā) از، آمئی (āmī) عمو | پسین گرد باز (آ) |
| ۲ | ˇ (ˆ) | ə | [ʔ] | جˆر (jər) زیر، سˇر (sər) بی‌حس، هآکˆنه (hākəne) بکند | میانی خنثی (صدای بسیار کوتاه بین ” اَ ” و ” اِ ” که اصطلاحاً به آن “شواً می‌گویند) |
| ۳ | اَ (ئَ) | a | [æ] | جَر (jar) انبوه شاخه‌ها، سَر (sar) کله | پیشین گسترده باز (اَ) |
| ۴ | اِ (ئِ و ه) | e | [e] | جِر (jer) ته، جِر (jer) پایین (ساری)، سِر (ser) سیر، پِل (pel) پُل | پیشین گسترده کوتاه نیم بسته (اِ کوتاه) |
| ۵ | ئِ (ائِ) | ē | [:e] | جئِر (jēr) پاره، پئِل (pēl) هوای شرجی، بوئِردم (buērdem) رفتم (کتول)، شوپئِ (šūpē) شب پایی | پیشین گسترده کشیده نیم بسته (اِ کشیده) |
| ۶ | اُ (ئُ) | o | [o] | جُر (jor) جوی، کُته (kote) بچه | پسین گرد کوتاه نیم بسته (اُ کوتاه) |
| ۷ | اُو (ئُو) | ō | [:o] | یوُر (yōr) بیرون، اُوشون (ōšun) آنها (الیکایی)، تئُو (tō) تو (نوشهر)، دئُورئوُم (dōrūm) چرخ گرفتن | پسین گرد کشیده نیم بسته (اُ کشیده) |
| ۸ | او (و) | u | [u] | جور (jur) بالا، دو (du) دوغ، او (u) آب، تور (tur) تور | پسین گرد کوتاه بسته |
| ۹ | وُ (ئوُ) | ū | [:u] | جوُر (jūr) مانند، توُ (tū) تب، دوُ (dū) دود، توُر (tūr) تبر، لوُ (lū) لب، شوُ (šū) شب | پسین گرد کشیده بسته (او کشیده) |
| ۱۰ | ی (ای) | i | [i] | جیر (jir) پایین دست، گیرمه (girme) می‌گیرم | پیشین گسترده کوتاه بسته |
| ۱۱ | ئی (ای) | ī | [:i] | بئییه (baīye) شد، جئیر (jīr) پایین، تئیل (tīl) گل، مئی (mī) مو | پیشین گسترده کشیده بسته (ای کشیده) |
| ۱۲ | ی | y | [ʏ] | دئییه (daīye) بود (ساری)، دوئییه (davīya) بود (نوشهر)، دبئییه (dabīya) بود (کلاردشت) | نیم مصوت میان کامی آوایی (ی، یا) |
اعداد

اعداد مازندرانی با اعداد دیگر زبان‌های هندواروپایی از یک ریشه می‌باشد. در جدول زیر اعداد مازندرانی و معادل آن ذکر شده‌است.
| مازندرانی(لاتین) | فارسی | اوستایی | هندی | فارسی (لاتین) | سوئدی | انگلیسی | یونانی | تالشی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| (tâ)a(tâ)/ya | یک | aevâ | ek | yek | ett | one | oinos | i |
| (tâ)de | دو | dvâ | du | du | två | two | dyo | dı |
| (tâ)se | سه | θeri | tin | seh | tre | three | tries | se |
| (tâ)čâr | چهار | čâθwâr | čâr | čâhâr | fyra | five | tettâres | ču |
| (tâ)penj | پنج | âšpančâ | pânč | panj | fem | five | pente | penj |
| (tâ)šiš | شش | xšvaš | sas/čhah | šeš | sex | six | hex | šâš |
| (tâ)hef | هفت | haptâ | saptâ/sât | haft | sju | seven | heptâ | hâft |
| (tâ)heš | هشت | aštâ | astau/at | hašt | åtta | eight | okto | hašt |
| (tâ)ne | نه | navâ | naua/no | noh | nio | nine | enneâ | nav |
| (tâ)da | ده | âdasâ | dasâ/das | dah | tio | ten | dekâ | dâ |
دستور زبان > ضمیر

در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
| ضمیر | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فاعلی، ساری | men | te | ve | emâ | šemâ | vešun |
| مفعولی، ساری | mere | tere | vere | emâre | šemâre | vešunre |
| ملکی، ساری | me | te | vene | ame | šeme | vešune |
| فاعلی، چالوس | men | to | ve | amâ | šomâ | vešon |
| مفعولی، چالوس | mene/mere | tere | vere | amâre | šomâre | vešonre |
| ملکی، چالوس | me | te | ve | ame | šeme | vešone |
| فاعلی، کلاردشت | men | to | un/on | amâ | šomâ | ušon |
| مفعولی، کلاردشت | mene | tere | une/vere | amâre | šomâre | ušone |
| ملکی، کلاردشت | me | te | une/ve | ame | šeme | ušone |
| فاعلی، شهمیرزاد | mo | to/tu | ü/o | h-ama | šamâ | ošan |
| مفعولی، شهمیرزاد | mar-a | tar-a/ter | ür-a | hamira | šamira | ošanra |
| ملکی، شهمیرزاد | me | to/te | e | hami | šami | ošene |
| فاعلی، تنکابنی | mon | to | vi | amâ | šomâ | ušân |
| مفعولی، تنکابنی | mere | tere | vere | amere | šemere | ušâne |
| ملکی، تنکابنی | mi | ti | vi | ami | šimi | ušane |
| فاعلی، الیکایی | men/a | tu | vi | amâ | šemâ | ōšun/unâhân |
| مفعولی، الیکایی | meyre | teyre | veyre | ameyre | šemeyre | ōšunre |
| ملکی، الیکایی | mey | tey | veyne | amey | šemey | ōšune/unâhâne |
| فاعلی،طبری طالقانی | men | te | ve | emâ | šemâ | vešun/ešon |
| مفعولی،طبری طالقانی | mere | tere | vere | emâre | šemâre | vešunre |
| ملکی،طبری طالقانی | mi | ti | vi | emei | šemei | vešuni |
| فاعلی،گویش طالقانی | men | to/te | un | mâ | šemâ | ošan |
| مفعولی،گویش طالقانی | mene/mere | tere | une | mâre | šemâre | ošane |
| ملکی،گویش طالقانی | mi/meni | ti | uni | mâyi | šemayi | ošani |
دستور زبان > شناسه (قائمشهر)

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش قائمشهری تنظیم شده‌است)
۱. گذشته:
بن ماضی ساده: -ba-pet = پخت
بن ماضی استمراری: -pat = می‌پخت
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | eme | i | e | emi | eni | ene |
۲. حال ساده:
بن مضارع اخباری: -paj = می‌پزد
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | embe | eni | ene | embi | enni | enne |
۳. حال التزامی:
بن مضارع التزامی: -ba-pej = بپزد
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | em | i | e | im | in | en |
دستور زبان > شناسه (چالوس)

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش چالوس صرف شده‌است)
۱. گذشته:
بن ماضی ساده: _buārd = رفت
بن ماضی استمراری: _še_ma = می‌رفت
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | eme | i | e | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | i | ∅ | mi | nni | nne |
| شناسه پس از واکه (ی) | yame | ∅ | ya | yami | yanni | yanne |
۲. حال ساده:
بن مضارع اخباری: _še = می‌رود
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | eme | ni | ne | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | ni | ne | mi | nni | nne |
۳. حال التزامی:
بن مضارع التزامی: _buār = برود
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | am | i | e | im | in | an |
| شناسه پس از واکه | m | y | ∅ | ym | yn | n |
| شناسه پس از واکه (ی) | yam | yey | ye | yeym | yeyn | yan |
دستور زبان > شناسه (کلاردشت)

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش کلاردشت صرف شده‌است)
۱. گذشته:
بن ماضی ساده: _ba_berd = برد
بن ماضی استمراری: _bard = می‌بَرد
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | eme | i | e | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | i | e | mi | nni | nne |
| شناسه پس از واکه (ی) | yame | ∅ | ya | yami | yanni | yanne |
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، آمدن (bimân) و دیدن (badiyân) در زمان گذشته صرف شده‌اند.
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | baxordeme | baxordi | baxorde | baxordemi | baxordenni | baxordenne |
| شناسه پس از واکه | bimâme | bimâi | bimâe | bimâmi | bimânni | bimânne |
| شناسه پس از واکه (ی) | badiyame | badi | bidiya | badiyami | badiyanni | badiyanne |
۲. حال ساده:
بن مضارع اخباری: _bar = می‌بُرد
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | eme | ni | ne | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | ni | ne | mi | nni | nne |
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan) و خواستن (bexâysan) در زمان حال صرف شده‌اند.
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | xoreme | xorni | xorne | xoremi | xorenni | xorenne |
| شناسه پس از واکه | xâyme | xâyni | xâyne | xâymi | xâynni | xâynne |
۳. حال التزامی:
بن مضارع التزامی: _ba_ber = ببرد
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | am | i | e | im | in | an |
| شناسه پس از واکه | m | y | e | ym | yn | n |
| شناسه پس از واکه (ی) | yam | yey | ye | yeym | yeyn | yan |
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، رفتن (beyšan) و آمدن (bimân) در زمان حال التزامی صرف شده‌اند.
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه پس از همخوان | baxoram | baxori | baxore | baxorim | baxorin | baxoran |
| شناسه پس از واکه | bašom | bašoy | bašoe | bašoym | bašoyn | bašon |
| شناسه پس از واکه (ی) | biyam | biyey | biye | biyeyem | biyeyn | biyan |
دستور زبان > شناسه (شهمیرزاد)

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.(نمونه زیر بر اساس گویش شهمیرزاد تنظیم شده‌است)
۱. گذشته:
بن ماضی ساده: ba-xord = خورد
بن ماضی استمراری: mo_xord = می‌خورد
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | ema | i | a | emi | eni | ena |
۲. حال ساده:
بن مضارع اخباری: xor = می‌خورد
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | emma | eni | ena | emmi | enni | enna |
۳. حال التزامی:
بن مضارع التزامی: -ba-xor = بخور
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | am | i | a | im | in | an |
دستور زبان > صرف فعل (قائمشهر)

در جدول زیر فعل گرفتن (baiten) بر اساس گویش قائمشهری در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na جایگزین g در ابتدای فعل می‌گردد بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام حالت منفی ندارند.
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گذشته ساده | baiteme | baiti | baite | baitemi | baiteni | baitene |
| گذشته کامل | bait-bime | bait-bi | bait-bie | bait-bimi | bait-bini | bait-bine |
| گذشته التزامی | bait-buem | bait-bui | bait-bue | bait-buim | bait-buin | bait-buen |
| گذشته التزامی کامل | bait-bi-bum | bait-bi-bui | bait-bi-bu | bait-bi-buim | bait-bi-buin | bait-bi-buen |
| گذشته استمرای | giteme | giti | gite | gitemi | giteni | gitene |
| گذشته در حال انجام | daime-giteme | daii-giti | daie-gite | daimi-gitemi | daini-giteni | daine-gitene |
| حال ساده/آینده | girembe | girni | girne | girembi | girenni | girenne |
| حال در حال انجام | darme-girembe | dari-girni | dare-girne | darmi-girembi | darni-girenni | darne-girenne |
| حال التزامی | bairem | bairi | baire | bairim | bairin | bairen |
| آینده | xâmbe bairem | xâni bairi | xâne baire | xâmbi bairim | xânni bairin | xânne bairen |
دستور زبان > صرف فعل (چالوس)

در جدول زیر فعل رفتن (buārden) بر اساس لهجه چالوس در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گذشته ساده | buārdeme | buārdi | buārde | buārdemi | buārdenni | buārdenne |
| گذشته کامل | buārde-biyame | buārde_bi | buārde_biya | buārde-biyami | buārde-biyanni | buārde-biyanne |
| گذشته التزامی | buārde-bum | buārde-buy | buārde-buye | buārde-buym | buārde-buyn | buārde-bun |
| گذشته التزامی کامل | buārde-bi-bum | buārde-bi-buy | buārde-bi-buye | buārde-bi-buym | buārde-bi-buyn | buārde-bi-bun |
| گذشته استمراری | še_ma_me | še_ma_i | še_ma | še_ma_mi | še_ma_nni | še_ma_nne |
| گذشته در حال انجام | dar-šemame | dar-šemai | dar-šema | dar-šemami | dar-šemanni | dar-šemanne |
| حال ساده/آینده | šeme | šeni | šene | šemi | šenni | šenne |
| حال در حال انجام | dar-šeme | dar-šeni | dar-šene | dar-šemi | dar-šenni | dar-šenne |
| حال التزامی | buāram | buāri | buāre | buārim | buārin | buāran |
| حال التزامی | xāyme buāram | xāyni buāri | xāyne buāre | xāymi buārim | xåynni buāri | xāynne buāran |
در جدول زیر فعل آمدن (bimān) بر اساس لهجه چالوس در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گذشته ساده | bimāme | bimāi | bimā | bimāmi | bimānni | bimānne |
| گذشته کامل | bimā-biyame | bimā_bi | bimā_biya | bimā-biyami | bimā-biyanni | bimā-biyanne |
| گذشته التزامی | bimā-bum | bimā-buy | bimā-buye | bimā-buym | bimā-buyn | bimā-bun |
| گذشته التزامی کامل | bimā-bi-bum | bimā-bi-buy | bimā-bi-buye | bima-bi-buym | bimā-bi-buyn | bimā-bi-bun |
| گذشته استمراری | e_ma_me | e_ma_i | e_ma | e_ma_mi | e_ma_nni | e_ma_nne |
| گذشته در حال انجام | dar_emame | dar_emai | dar_ema | dar_emami | dar_emanni | dar_emanne |
| حال ساده/آینده | eme | eni | ene | emi | enni | enne |
| حال در حال انجام | dar_eme | dar_eni | dar_ene | dar_emi | dar_enni | dar_enne |
| حال التزامی | biyem | biyey | biye | biyeym | biyeyn | biyen |
| آینده | xāyme biyem | xāyni biyey | xāyne biye | xāymi biyeym | xāynni biyeyn | xāynne biyen |
دستور زبان > صرف فعل (کلاردشت)

در جدول زیر فعل بردن (baberden) بر اساس لهجه کلاردشت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گذشته ساده | baberdeme | baberdi | baberde | baberdemi | baberdenni | baberdenne |
| گذشته کامل | baberde-biyame | baberde_bi | baberde_biya | baberde-biyami | baberde-biyanni | baberde-biyanne |
| گذشته التزامی | baberde-bum | baberde-buy | baberde-buye | baberde-buym | baberde-buyn | baberde-bun |
| گذشته التزامی کامل | baberde-bi-bum | baberde-bi-buy | baberde-bi-buye | baberde-bi-buym | baberde-bi-buyn | baberde-bi-bun |
| گذشته استمراری | bar_imi_yame | bar_imi | bar_imi_ya | bar_imi_yami | bar_imi_yanni | bar_imi_yanne |
| گذشته در حال انجام | dabiyame-barimiyame | dabi-barimi | dabiya-barimiya | dabiyami-barimiyami | dabiyanni-barimiyamnni | dabiyanne-barimiyanne |
| حال ساده/آینده | barme | barni | barne | baremi | barenni | barenne |
| حال در حال انجام | darme-bareme | dari-barni | dare-barne | darmi-baremi | darni-barenni | darne-barenne |
| حال التزامی | baberam | baberi | babere | baberim | baberin | baberan |
| آینده | xâyme baberam | xâyni baberi | xâyne babere | xâymi baberim | xâynni baberin | xâynne baberan |
دستور زبان > صرف فعل (شهمیرزاد)

جدول زیر فعل خوردن (baxordan) بر اساس گویش شهمیرزادی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل، گذشته کامل التزامی، حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری، حال در حال انجام و گذشته در حال انجام ne در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گذشته ساده | baxordema | baxordi | baxorda | baxordemi | baxordeni | baxordena |
| گذشته کامل | baxorde-bema | baxorde-bi | baxorde-bia | baxorde-bemi | baxorde-beni | baxorde-bena |
| گذشته التزامی | baxorde-bam | baxorde-bi | baxorde-bo | baxorde-bim | baxorde-bin | baxorde-ben |
| گذشته التزامی کامل | baxorde-bi-bam | baxorde-bi-bi | baxorde-bi-bo | baxorde-bi-bim | Baxorde-bi-bin | baxorde-bi-ben |
| گذشته استمراری | moxordema | moxordi | moxorda | moxordemi | moxordeni | moxordena |
| گذشته در حال انجام | davema-moxordema | davi-moxordi | dava-moxorda | davemi_moxordemi | daveni moxordeni | davena moxordena |
| حال ساده/آینده | xoremma | xoreni | xorena | xoremmi | xorenni | xorenna |
| حال در حال انجام | darma-xoremma | dari-xoreni | dara-xorena | darmi-xoremmi | darni xorenni | darna xorenna |
| حال التزامی | baxoram | baxori | baxora | baxorim | baxorin | baxoran |
| آینده نوع اول | vana baxoram | vana baxori | vana baxora | vana baxorim | vana baxorin | vana baxoran |
| آینده نوع دوم | xâmma baxoram | xâni baxori | xâna baxora | xâmmi baxorim | xânni baxorin | xânna baxoran |