شبکه ملی اطلاعات
تاریخچه > دولت نهم

موضوع شبکهٔ ملی، تحت عنوان اینترنت ملی نخستین بار در ایران، توسط عبدالمجید ریاضی، معاون وقت فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت محمود احمدی‌نژاد، در سال ۱۳۸۴ مطرح شد. وی در توجیه این طرح، شبکه جهانی اینترنت را پرهزینه و غیرقابل اعتماد دانست. به‌طوری‌که در صورت قطع شدن آن، نه تنها ارتباطات اینترنتی خارجی، بلکه شبکه داخلی نیز قطع می‌شود. هدف اینترنت ملی آن بود که با ایجاد شبکه‌ای یکپارچه و ایمن، ارتباطات داخلی از ارتباطات جهانی اینترنت استقلال یافته و به صورت داخلی جابه‌جا شود و به خارج از کشور منتقل نگردد. بدین ترتیب ضمن صرفه جویی در هزینه‌ها، سرعت ارتباطات داخلی افزایش یابد و خدماتی نظیر دولت الکترونیک بر روی آن ارائه گردد. مدتی بعد محمد سلیمانی، وزیر وقت ارتباطات و فناوری اطلاعات، گفت نام این شبکه «شبکهٔ ملی اینترنت» است و نامگذاری ابتدایی «شبکه اینترنت ملی» به منظور شناخت بهتر مردم از این مقوله بود. در تعریف دقیق تری که ریاضی ارائه کرده است «شبکهٔ ملی اینترنت شبکه‌ای است فرابخشی با معماری سرویس محور که ویژگی‌هایی نظیر موارد زیر را تضمین می‌نماید: کیفیت خدمات، قابلیت اطمینان، پایداری، کارایی، امنیت، قابلیت مدیریت، توسعه‌پذیری و استفاده از معماری باز و نرم‌افزارهای آزاد/متن باز»
در اسفند سال ۱۳۸۴، بر اساس تصمیم هیئت دولت مقرر شد اینترنت ملی طی ۳ سال به بهره‌برداری برسد و طراحی‌های کلی
شبکه نیز انجام شود. در سال ۱۳۸۵ اجرای پروژه اینترنت ملی به مرکز تحقیقات مخابرات واگذار شد. در سال ۱۳۸۶ نیز همین موضوع تکرار شد و این بار برنامه‌های عملیاتی راه اندازی و بهره‌برداری اینترنت ملی در سال‌های ۸۶ تا ۸۸ در هیئت وزیران تصویب شد. اعتبارات مورد نیاز برای پیاده‌سازی شبکهٔ اینترنت ملی حدود یک میلیارد دلار معادل حدود ۹۰۰ میلیارد تومان، در سال ۱۳۸۴ پیش‌بینی شده بود، که با توجه به فراهم بودن زیرساخت فیبر نوری، عمده این هزینه به طراحی شبکه، تأمین تجهیزات و طراحی نرم‌افزاری مربوط می‌شد. ریاضی وعده داد که در صورت تأمین اعتبار طی سه سال شبکه راه اندازی شود. اما در آن زمان محل تأمین این اعتبار معین نشد. سپس، به منظور تأمین اعتبار این پروژه، در تیرماه ۱۳۸۵ مرکز تحقیقات مخابرات ایران موظف شد تا در مورد مشخصات فنی پیاده‌سازی اینترنت ملی، پس از تکمیل اسناد مفهومی و عملیاتی و انتخاب پیمانکاران، اطلاعات کامل ارائه گردد. در دی‌ماه ۱۳۸۵ در کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی بودجه ۱۰ میلیارد تومانی به آن اختصاص یافت، اما کمیسیون تلفیق به علت ابهام در مفهوم، آن را تصویب نکرد؛ لذا در صحن علنی مجلس هم تصویب نشد. در خرداد ۱۳۸۶، مبلغ ۵۶۶ میلیارد تومان بین سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸ برای اجرای این طرح به شرکت مخابرات ایران (که در آن وقت دولتی بود)، شرکت ارتباطات زیرساخت و شرکت‌های وابسته اختصاص یافت. بنابر روایتی دیگر براساس مصوبه دولت، شرکت مخابرات ایران، شرکت‌های مخابراتی وابسته و شرکت‌های مخابراتی استانی مجاز شدند در سال‌های۸۶ تا۸۸ تا مبلغ یک هزار و ۶۶۰ میلیارد ریال از منابع داخلی خود جهت ایجاد شبکهٔ ملی اینترنت سرمایه‌گذاری کنند. در تاریخ ۲۸ مرداد ماه ۱۳۸۶، شورای اقتصاد با افزودن ۳۵۰ میلیارد تومان دیگر به این طرح توسط وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موافقت کرد. به این ترتیب در دولت نهم، مجموعاً بیش از ۹۱۰ میلیارد تومان بودجه به این طرح اختصاص یافت.
همچنین، براساس مصوبه دولت تمام وزارتخانه‌ها موظف شدند طی سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸ حداقل پنج سرویس با کاربری ملی حوزه خود را آماده کرده، بر روی شبکهٔ ملی در دسترس کاربران قرار دهند. همچنین، هر وزارتخانه باید ظرف یک ماه فهرست خدمات با کاربری ملی حوزه خود را به دبیرخانه شورای عالی فناوری اطلاعات اعلام کند. عبدالمجید ریاضی در خرداد ۱۳۸۶ گفت طبق برنامه‌ریزی هفت هزار مدرسه در تهران و دویست مدرسه در شیراز به شبکهٔ ملی اینترنت متصل خواهند شد. وی مدعی شد که در آن زمان بخش Super Core شبکهٔ ملی اینترنت توسط شرکت زیرساخت در حال اجراست. تجهیزات و نرم‌افزار مورد نیاز این شبکه نیز توسط شرکت فناوری اطلاعات با همکاری دبیرخانه شورایعالی فناوری اطلاعات شکل فراهم خواهد شد. کاربران نیز توسط شرکت‌های خدمات دسترسی به اینترنت(PAP) با فناوری ADSL به اینترنت دسترسی خواهند یافت و هر سازمان و نهادی که خواهان حضور در شبکهٔ ملی اینترنت باشد تمامی امکانات مورد نیاز برایش فراهم است. در آن زمان بنا بر آن بود که تعرفه مبنا برای پهنای باند ۱۶۵ کیلو بایت در شبکهٔ ملی اینترنت ۲۶ هزار تومان باشد، در حالی برای اینترنت جهانی با همان پهنای باند ماهانه ۱۸۰ هزار تومان باید بپردازند.
به گفته عبدالمجید ریاضی این بودجه تاکنون صرف توسعه شبکه زیرساخت فیبر نوری کشور، توسعه و تجهیز دیتاسنترهای ملی، توسعه نرم‌افزاری و سرویس‌های مبتنی بر شبکه، و توسعه شبکه‌های مخابراتی استانی شده و هم‌اکنون زیرساختها ایجاد شده و طرح در مرحله تکمیل قرار گرفته است.
محسن سلیمانی در مراسم تودیع خود در سال ۱۳۸۸ گفت که شبکهٔ ملی اینترنت راه اندازی شده است و دانشگاه‌های کشور به آن شبکهٔ ملی وصل شده‌اند و دیگر از دیش‌های ماهواره‌ای برای ارتباطات اینترنتی استفاده نمی‌کنند. همچنین ۲۱ بانک، باجه و موسسات مالی به شبکهٔ ملی اینترنت متصل شدند و بسیاری از خدمات به صورت الکترونیکی ارائه می‌شود.