دولت چندملیتی
افغانستان > پاکستان

پاکستان کنونی از جنبش پاکستان برخاسته است، که این جنبش خواستار ایجاد یک کشور جداگانه برای مسلمانان راج انگلیس بوده است. این جنبش بر اساس نظریه دو ملت ارائه شده توسط محمد علی جناح استوار بوده است: این عقیده که هندوها و مسلمانان در انگلیس هند نه تنها از جوامع مختلف مذهبی بلکه از ملت‌های متمایز نیز تشکیل شده‌اند و وجه اشتراکی بین دو ملت هندو و مسلمان وجود ندارد، از این رو در صورت استقلال هند از استعمار انگلستان، آن‌ها (هندوها و مسلمانان) باید به دو کشور ملی جدا تقسیم شود. جنا (در پاکستان به «کوئید عز»، به معنی «رهبر بزرگ» معروف است) این نظریه را به شرح زیر ترسیم کرد:
درک اینکه چرا دوستان هندو ما در درک ماهیت واقعی اسلام و آیین هندو موفق نیستند بسیار دشوار است. آن‌ها به معنای دقیق کلمه مذهبی نیستند، اما در واقع نظم‌های اجتماعی متفاوتی هستند و این یک رؤیا است که هندوها و مسلمانان می‌توانند یک ملیت مشترک را تکامل دهند و این تصور غلط از یک ملت هند مشکلاتی دارد اگر نتوانیم به موقع تصورات خود را اصلاح کنیم هند را به سمت نابودی سوق خواهد داد. هندوها و مسلمانان به دو فلسفه متفاوت دینی، آداب و رسوم اجتماعی، ادبیات تعلق دارند. آن‌ها نه با هم ازدواج می‌کنند و نه با هم تداخل می‌کنند و در واقع، آنها به دو تمدن متفاوت تعلق دارند که اساساً مبتنی بر عقاید و تصورات متضاد است. جنبه‌های آنها از زندگی و زندگی متفاوت است. کاملاً واضح است که هندوها و مسلمانان الهام خود را از منابع مختلف تاریخ می‌گیرند. آنها حماسه‌های مختلف، قهرمانان متفاوت و اپیزودهای مختلف دارند. خیلی اوقات قهرمان یکی دشمن دیگری است و به همین ترتیب پیروزی‌ها و شکست‌های آنها با هم همپوشانی دارند. برای یکی کردن دو ملت از این دست تحت یک دولت واحد، یکی به عنوان اقلیت عددی و دیگری به عنوان یک اکثریت، باید منجر به افزایش نارضایتی و نابودی نهایی هرگونه یکپارچگی شود که ممکن است برای دولت آینده نیز چنین اتفاقی بیفتد.
این جنبش با ایجاد پاکستان در سال ۱۹۴۷ از طریق چندپارگی هند به اوج خود رسید. سپس اردو به عنوان زبان ملی همه مسلمانان جنوب آسیا ترویج شد. با این حال، پاکستان از نظر قومی متنوع است. پنجابی‌ها بزرگ‌ترین گروه زبان هستند، اما با ۴۵ درصد جمعیت، اکثریت مطلق را تشکیل نمی‌دهند. علاوه بر این، تنها ۸ درصد از پاکستانی‌ها به زبان ملی، اردو، به عنوان زبان مادری خود صحبت می‌کنند. در نتیجه، بسیاری از جنبش‌های ملی گرایانه که با تئوری دو ملت مخالفت می‌کنند، ظهور کرده‌اند و معتقدند که پاکستان نه تنها از نظر زبانشناسی یک کشور متنوع است بلکه یک دولت چند ملیتی است و بنابراین، هر گروه قومی زبان زای پاکستان یک کشور متمایز است. گلایه‌های رایج این جنبش‌ها شامل این ایده است که پنجابی‌ها از نظر سیاسی و اقتصادی بر پاکستان تسلط دارند، بنابراین گروه‌های دیگر را به حاشیه می‌برد و استقرار زبان اردو به عنوان تنها زبان رسمی کشور نوعی امپریالیسم فرهنگی است که میراث مردمان متنوع پاکستان را نادیده می‌گیرد.
موفق‌ترین این جنبش‌ها ناسیونالیسم بنگالی بود که منجر به ایجاد کشور ملی بنگلادش بنگالی زبان شد. این جنبش ادعا کرد که وضعیت رسمی اردو به مهاجران (بیشتر آنها اردو به عنوان زبان مادری صحبت می‌کنند) و پنجابی‌ها (زبان مادری آنها، پنجابی، مانند اردو است و بسیاری از آنها تحت اردو انگلیس تحصیل کرده‌اند) یک مزیت ناعادلانه است. بنگالی‌ها می‌ترسیدند که با وجود قدرت جمعیتی به عنوان بزرگ‌ترین گروه قومی پاکستان در حاشیه قرار بگیرند. این شکایات با جدایی بنگال شرقی (که بخشی از واحد اداری پاکستان شرقی بود) و ایجاد بنگلادش به اوج خود رسید.
امروز، جنبش‌های ملی گرایانه در داخل پاکستان شامل جنبش‌های سندی، پشتون، بلوچ، مهاجران و کشمیری‌ها است. اعضای این جنبش‌ها ادعا می‌کنند که اسلام را نمی‌توان تنها پایه ملیت دانست، و بنابراین پاکستان یک دولت چند ملیتی است. خواسته‌های آنها از افزایش خودمختاری یا تبدیل پاکستان به فدراسیون، به رسمیت شناختن حقوق زبان برای جمعیت‌های غیر اردو زبان، تا جدایی کامل است.
علی‌رغم این واقعیت که پنجابی‌ها از نظر اقتصادی و سیاسی به‌طور گسترده به عنوان گروه قومی مسلط در پاکستان دیده می‌شوند، یک جنبش کوچک پنجابی نیز وجود دارد که ادعا می‌کند زبان پنجابی به‌طور ناعادلانه تابع اردو بوده و از برقراری مجدد پیوندهای فرهنگی و اقتصادی با پنجاب شرقی در هند.