stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
توکوگاوا ایه‌یاسو
به سوی سلطه بر ژاپن (۱۵۸۴-۱۵۶۸) > حادثه معبد هوننو و مرگ نوبوناگا

در ۱۵۸۲، نوبوناگا که در بالاترین موقعیت قدرت خود قرار داشت، برای قدردانی از دوستی پایدار ایه‌یاسو او را به قصر تازه ساخته شده خود قلعه آزوچی دعوت کرد. نوبوناگا یکی از ژنرال‌های ارشد خود به نام آکچی میتسوهیده را مسئول پذیرایی از ایه‌یاسو قرار داده بود و آکچی میتسوهیده از بهترین مراکز ماهیگیری کیوتو انواع گوناگون ماهی را تهیه کرده بود اما بوی ناخوشایند یکی از ماهی‌های بکار رفته در غذا موجب خشم شدید نوبوناگا نسبت به میتسوهیده شد. در همین هنگام تویوتومی هیده‌یوشی که برای جنگ با خاندان موری رهسپار جنوب ژاپن شده بود، از سرور خود نوبوناگا تقاضای اعزام نیروی کمکی کرد. نوبوناگا تصمیم گرفت ابتدا آکچی میتسوهیده را به همراه سپاه به منطقه بفرستد و سپس خود نیز به آن‌ها ملحق شود. او از مهمان خود ایه‌یاسو خواست به گشت‌وگذار در کیوتو و شهرهای نزدیک بپردازد. نوبوناگا با تعداد اندکی از همراهان در طی مسیر برای استراحت در معبد هوننو در کیوتو توقف کردند. نیمه شب ژنرال ارشد او آکچی میتسوهیده به معبد حمله کرد و آنجا را به آتش کشید. نوبوناگا در داخل معبد دست به عمل آئینی سپوکو زد و جان خود را گرفت. پسر ارشد او نیز پس از شکست در برابر حمله میتسوهیده در قلعه نیجو دست به هاراکیری زد.
در روز ۲۱ ژوئن ۱۵۸۲ و زمان وقوع حادثه معبد هوننو، ایه‌یاسو در نزدیکی اوساکا در شهر ساکای بود که دریافت نوبوناگا توسط آکچی میتسوهیده به قتل رسیده است؛ او درصدد سفر مخاطره‌آمیزی برای بازگشت به میکاوا برآمد. در طی مسیر از سربازان کودتاچی آکچی میتسوهیده دوری می‌کرد. چرا که آن‌ها در پی یافتن و به قتل رساندن وی بودند. یک هفته پس از این که ایه‌یاسو به میکاوا رسید، با ارتش خود عزم گرفتن انتقام از آکچی میتسوهیده را کرد. اما قبل از اینکه موفق به انجام این کار شود، هیده‌یوشی (از طرف خود) آکچی میتسوهیده را در نبرد یامازاکی شکست داده و به قتل رساند. سرعت عمل هیده‌یوشی بقدری بود که تمام این عملیات تنها یازده روز پس از مرگ نوبوناگا انجام شد و در نتیجه هیده‌یوشی توانست با این انتقام‌گیری سریع خود را به عنوان جانشین نوبوناگا مطرح کند.
در این هنگام فرماندار ولایت کای که توسط نوبوناگا منصوب شده بود، یکی از دستیاران ایه‌یاسو را کشت. ایه‌یاسو نیز بدون معطلی به آن جا حمله برد و کنترل کای را در اختیار گرفت. او پس از آن توانست با دادن وعده به فرماندهان ولایت شینانو، این ولایت را نیز به املاک خود ضمیمه کند و بدین ترتیب در این زمان پنج ولایت کای، شینانو، میکاوا، توتومی و سوروگا در اختیار او قرار داشت.
به سوی سلطه بر ژاپن (۱۵۸۴-۱۵۶۸) > جنگ بر سر جانشینی نوبوناگا

در سال ۱۵۸۳ جنگی بر سر تعیین فرمانروایی ژاپن بین تویوتومی هیده‌یوشی و شیباتا کاتسوایه، قدرتمندترین ژنرال نوبوناگا، درگرفت. کاتسوایه از اودا نوبوتاکا (۱۵۸۳–۱۵۵۸) سومین پسر اودا نوبوناگا برای جانشینی پدرش پشتیبانی می‌کرد اما هیده‌یوشی اصرار داشت چون اودا نوبوتادا پسر ارشد نوبوناگا در حادثه معبد هوننو جان خود را از دست داده، پسر ارشد نوبوتادا که در آن زمان سه ساله بود و اودا هیده‌نوبو
(۱۶۰۵–۱۵۸۰) نام داشت، باید جانشین پدربزرگش شود. ایه‌یاسو طرف هیچ‌یک از گروه‌های درگیر را نگرفت. هیده‌یوشی، کاتسوایه را در نبرد شیزوگاتاکه مغلوب کرده و پسر سوم نوبوناگا، توسط برادر بزرگترش و هیده‌یوشی مجبور به هاراکیری شد. با این پیروزی هیده‌یوشی تبدیل به جانشین نوبوناگا و قدرتمندترین دایمیوی ژاپن شد.
ایه‌یاسو و هیده‌یوشی (۱۵۸۴–۱۵۹۸) > نبرد کوماکی و ناگاکوته

مقالهٔ اصلی: نبرد کوماکی و ناگاکوته
در بهار سال ۱۵۸۴ اودا نوبوکاتسو، پسر دوم اودا نوبوناگا، از ایه‌یاسو درخواست کرد که در برابر هیده‌یوشی از او حمایت کند. این اقدامی خطرناک بود که می‌توانست به نابودی خاندان توکوگاوا بینجامد. نیروهای توکوگاوا به سمت قلعهٔ اجدادی خاندان اودا در اُواری حرکت کردند. هیده‌یوشی نیز با فرستادن ارتشی به آن جا این حمله را پاسخ داد. نبرد کوماکی و ناگاکوته تنها نبرد بین دو متحدکنندهٔ بزرگ ژاپن یعنی ایه‌یاسو و هیده‌یوشی است. این لشکرکشی چندین ماه بدون نتیجه‌ای قطعی ادامه داشت تا اینکه هیده‌یوشی درصدد مذاکره با ایه‌یاسو برآمد. هیده‌یوشی در ابتدا توانست اودا نوبوکاتسو را که برخلاف پدرش مردی سست اراده بود، متقاعد به صلح و سازش کند. سپس به ایه‌یاسو پیشنهاد آتش‌بس داد. ایه‌یاسو که بهانهٔ خود را برای ادامه نبرد از دست داده بود، پیشنهاد صلح را پذیرفت. به عنوان قسمتی از قرارداد، پسر دوم ایه‌یاسو «اوگی مارو» (یوکی هیده‌یاسو) به فرزندخواندگی هیده‌یوشی درآمد.
ایه‌یاسو و هیده‌یوشی (۱۵۸۴–۱۵۹۸) > ازدواج با آساهی‌هیمه

در سال ۱۵۸۵ هیده‌یوشی توانست مقام کانپاکو را کسب کند. علاوه بر آن سال بعد به مقام دایجو-دایجین (نخست‌وزیری ژاپن) رسید و بدین ترتیب از لحاظ قدرت اجرایی در بالاترین مقام کشوری قرار گرفت. پس از آن موری تروموتو دایمیوی ولایت آکی و چوسوکابه موتوچیکا دایمیوی ولایت توسا مقاومت را بی‌فایده دیدند و اطاعت او را پذیرفتند و تنها سه دایمیوی پرقدرت هوجو اوجیماسا، داته ماسامونه و شیمازو یوشی‌هیسا مستقل باقی ماندند. از طرف دیگر هیده‌یوشی با مشکل دیگری نیز مواجه بود. ایه‌یاسو، که بعد از او دومین دایمیوی پرقدرت ژاپن بود، به دلایل امنیتی و سیاسی به دعوت او برای رفتن به مقر او در قلعه اوساکا و ادای سوگند وفاداری پاسخ مثبت نمی‌داد. هیده‌یوشی نیاز داشت تا اعتماد ایه‌یاسو را جلب کند. ایه‌یاسو بعد از کشتن همسر اصلی‌اش همچنان بدون داشتن همسر اصلی زندگی می‌کرد. این نکته توجه هیده‌یوشی را جلب کرد و او را واداشت دست به اقدام عجیبی بزند؛ هیده‌یوشی خواهر کوچکتر خود آساهی هیمه را مجبور کرد تا از شوهرش طلاق بگیرد و با فرستادن خواهرش به نزد ایه‌یاسو به او پیشنهاد داد تا با خواهرش ازدواج کند. ایه‌یاسو در این زمان ۴۵ سال داشت و یک سال از آساهی هیمه بزرگتر بود. از آنجائیکه در صورت رد این پیشنهاد احتمال بروز درگیری نظامی با هیده‌یوشی می‌رفت، ایه‌یاسو به ناچار به خواسته هیده‌یوشی عمل کرد و آساهی هیمه را به عنوان همسر اصلی خود پذیرفت ولی برخلاف انتظار هیده‌یوشی باز به دعوت او پاسخ مثبت نداد. هیده‌یوشی که تا رسیدن به هدف دست بردار نبود، این بار مادر خود را به عنوان گروگان نزد ایه‌یاسو فرستاد. ایه‌یاسو که از علاقه بسیار او به مادرش خبر داشت، تصمیم گرفت به خواست هیده‌یوشی عمل کند. او به قلعه اوساکا رفت و در ضیافتی که در آن بسیاری از دایمیوها شرکت داشتند، در مقابل هیده‌یوشی سر فرودآورده و ادای احترام و وفاداری کرد.
هیده‌یوشی پس از رسیدن به مقام کانپاکو فرمان سوبوجی را صادر کرد. طبق این فرمان تمامی دایمیوها از انجام نبرد برای گسترش قلمرو و مقاصد شخصی خود منع شدند. در پی صدور این فرمان و با اجرای مجازات‌هایی که برای دایمیوهای خاطی اجرا شد، در نهایت تمامی دایمیوها در سراسر ژاپن به تبعیت از هیده‌یوشی درآمدند.
ایه‌یاسو و هیده‌یوشی (۱۵۸۴–۱۵۹۸) > مهاجرت به ادو

در سال ۱۵۹۰ هیده‌یوشی به آخرین دایمیوی مستقل ژاپن، هوجو اوجیماسا، حمله برد. خاندان هوجو بر چندین ولایت ژاپن که جملگی در شرق این کشور قرار داشتند، حکمرانی می‌کرد. هیده‌یوشی به آن‌ها دستور داد تا قدرت او را به عنوان بزرگترین دایمیو بپذیرند اما آن‌ها سرپیچی کردند. ایه‌یاسو نیز به هیده‌یوشی ملحق شد. هیده‌یوشی به مواضع متعددی از خاندان هوجو حمله‌ور شد. بیشتر نیروهای هوجو در داخل قلعهٔ تحت محاصرهٔ اوداوارا بودند. ارتش هیده‌یوشی پس از شش ماه قلعه را تسخیر کرد و رهبران خاندان هوجو خودکشی کردند. پس از این پیروزی هیده‌یوشی به ایه‌یاسو پیشنهاد عجیبی داد. او ۶ ولایت خاندان هوجو شامل ولایت‌های کوزوکه، ایزو، ساگامی، موساشی، شیموسا و کازوسا را در برابر ۵ ولایت تحت کنترل ایه‌یاسو به او پیشنهاد کرد. هدف هیده‌یوشی از این پیشنهاد دور نگاه داشتن ایه‌یاسو از مناطق نزدیک به پایتخت و همچنین گماردن شخصی با قدرت برای جلوگیری از شورش مردم این ناحیه بود که هنوز بسیاری از آن‌ها به خاندان هوجو علاقه‌مند باقی مانده بودند. ایه‌یاسو این پیشنهاد را پذیرفت.
بدین ترتیب در تابستان سال ۱۵۹۰ ایه‌یاسو همراه سپاه خود به دهکدهٔ کوچک ادو وارد شد و قلعه ادو را پایگاه خود قرار داد. قلعه ادو در سال ۱۴۵۷ توسط یک سامورایی به نام اوتا دوکان ساخته شده بود اما پس از مرگ او به‌صورت متروکه درآمده و رو به ویرانی گذاشته بود. ایه‌یاسو ولایت‌های کانتو را سروسامان داد و همچنین کنترل سامورایی‌های هوجو را نیز در اختیار گرفت و آرامش را در آن جا برقرار کرد. او زیرساخت‌های اقتصادی پایداری را در این ولایت‌ها بنا کرد.
ایه‌یاسو و هیده‌یوشی (۱۵۸۴–۱۵۹۸) > جانشینی هیده‌یوشی

در سال ۱۵۹۱ هیده‌یوشی اندکی پس از مرگ تنها فرزندش در سن خردسالی، پسرخواهر خود، تویوتومی هیده‌تسوگو، را به عنوان جانشین خود انتخاب کرد. هیده‌تسوگو مقام کانپاکو را به‌جای او عهده‌دار شد اما در سال ۱۵۹۳، دومین پسر هیده‌یوشی بنام تویوتومی هیده‌یوری از همسر محبوب او یودو-دونو به‌دنیا آمد و هیده‌یوشی او را به جانشینی خود برگزید. در سال ۱۵۹۵، هیده‌تسوگو که به عنوان رقیبی برای جانشینی هیده‌یوری درآمده بود، به توطئه براندازی متهم شد و به دستور هیده‌یوشی مجبور به انجام هاراکیری شد. پس از آن هیده‌یوشی دستور داد تمامی اعضای خانواده او از جمله کودکان، زن اصلی و زنان غیراصلی و خدمه زن خانواده او کشته شوند. بیرحمی و خشونت اجرای اعدام ۳۹ زن و کودک در ۵ سپتامبر ۱۵۹۵ به عنوان یکی از نقاط تاریک حکومت تویوتومی در تاریخ ژاپن باقی ماند. هیده‌یوشی با انجام این قتل‌عام از یک طرف زمینه نابودی خاندان خود را فراهم کرد و از طرف دیگر خشم خاندان‌های دیگر را برانگیخت. از جمله زنانی که در ۵ سپتامبر اعدام شدند، دختر ۱۵ ساله موگامی یوشی‌آکی بود که به تازگی همسر غیراصلی هیده‌تسوگو شده بود. کشتن او باعث شد خاندان پرقدرت موگامی به مدافع سرسخت توکوگاوا ایه‌یاسو تبدیل شده و ۵ سال بعد در نبرد سکیگاهارا در برابر نیروهای وفادار تویوتومی بجنگند.
در سال ۱۵۹۲ هیده‌یوشی به کره حمله برد تا پیش‌درآمدی برای هجوم به چین باشد. سامورایی‌های ایه‌یاسو در واقع هرگز در لشکرکشی شرکت نکردند. هر چند، خود ایه‌یاسو به عنوان یک مشاور نظامی به دستور هیده‌یوشی به کیوشو احضار شد. ایه‌یاسو پس از احضار به همراه نیروهایش در کیوشو، به عنوان سربازان ذخیره جهت لشکرکشی به کره برای پنج سال باقی ماندند.
در سال ۱۵۹۸ وضعیت جسمی هیده‌یوشی آشکارا دچار مشکل شده بود. او جلسه‌ای ترتیب داد که در آن بزرگترین دایمیوهای کشور را به عنوان هیئت بزرگان پنج‌گانه تعیین کرد. پنج نفری که از طرف هیده‌یوشی به عنوان هیئت بزرگان انتخاب شده بودند، عبارت بودند از:مائدا توشی‌ایه، موری تروموتو، اوکیتا هیده‌ایه، اوئسوگی کاگه‌کاتسو و ایه‌یاسو که از دیگر اعضای این هیئت پرقدرت‌تر بود. او همچنین ۵ نفر از سیاستمداران از جمله ایشیدا میتسوناری را به عنوان هیئت پنج‌گانه برای رسیدگی به امور کشوری تعیین کرد. هیده‌یوشی از تمامی آنان خواست تا سوگندنامه‌ای را مبنی بر حمایت از جانشینی پسرش هیده‌یوری تا رسیدن او به سن بلوغ امضا کنند. از آن‌جا که او از طرف ایه‌یاسو نیز احساس خطر می‌کرد، از او خواست نوهٔ خردسالش سن هیمه را به ازدواج پسرش هیده‌یوری دربیاورد.
نبرد سکیگاهارا (۱۵۹۸–۱۶۰۳) > وضعیت سیاسی پس از هیده‌یوشی

تویوتومی هیده‌یوشی سه ماه پس از وخامت اوضاع جسمانی در ۱۸ سپتامبر ۱۵۹۸ درگذشت. در ظاهر پسر خردسال او تویوتومی هیده‌یوری جانشین او شد اما او تنها ۵ سال داشت و قدرت اصلی در دستان اعضای ده‌نفرهٔ دو شورای گوتایرو و گو-بوگیو بود. اولین تصمیم سیاسی این شورا برگرداندن سربازان ژاپنی از کره و پایان دادن به جنگ کُره بود. در طی دو سال آتی ایه‌یاسو با دایمیو‌های متعددی در ژاپن به خصوص با آن‌هایی که با هیده‌یوشی رابطه خوبی نداشتند، پیمان اتحاد بست و فرزندان و نوادگان خود را به وصلت این خاندان‌ها درآورد.
هیده‌یوشی قبل از مرگ وصیتنامه‌ای با یازده بند برجا گذاشت، طبق وصیت او ایه‌یاسو برای انجام وظایف خود از قلعه ادو به قلعه فوشیمی نقل مکان کرد و پسر هیده‌یوشی که تابه‌حال در این قلعه ساکن بود، به همراه مائدا توشی‌ایه که بنابر وصیت هیده‌یوشی به امر آموزش او گماشته شده بود، به قلعه اوساکا نقل مکان کردند.
مسن‌ترین و بانفوذترین عضو شورا یعنی مائدا توشی‌ایه یک سال پس از مرگ هیده‌یوشی در سال ۱۵۹۹ درگذشت. در این زمان ایه‌یاسو حواس خود را بر روی ایشیدا میتسوناری متمرکز کرده بود؛ دایمیویی قدرتمند که او نیز جزء شورای حکمرانی بود. پس از مرگ توشی‌ایه هفت فرمانده نظامی رژیم تویوتومی که به علت مسائل مربوط به لشکرکشی به کره از ایشیدا میتسوناری کینه داشتند، درصدد کشتن او برآمدند. اما او توانست به موقع فرار کند و به مقر ایه‌یاسو در قلعه فوشیمی پناه آورد. به‌دنبال آن تعقیب‌کنندگان او نیز به مقر ایه‌یاسو آمده، از او خواستند که میتسوناری را تحویل آنان دهد و به او گوشزد کردند که میتسوناری نقشهٔ قتل او را طرح‌ریزی کرده و دشمن او نیز هست. اما ایه‌یاسو آن‌ها را متقاعد کرد که از قتل میتسوناری منصرف شوند. این موضوع هنوز روشن نیست که چرا ایه‌یاسو از دشمن قدرتمند خود پشتیبانی کرد، اما او سیاست‌مداری زبده بود. ممکن است او به این نتیجه رسیده باشد که تحویل میتسوناری به حیثیت و اعتبار اجتماعی او لطمه خواهد زد و همین‌طور حدس زده می‌شود که زنده باقی ماندن میتسوناری را عاملی برای عمیق‌تر شدن نزاع و دودستگی در جناح طرفدار خاندان تویوتومی و به نفع منافع خود می‌دانست. ایه‌یاسو رأی بر این داد که میتسوناری نیز در این جریان مقصر است و دستور اخراج او را از شورای حکمرانی کشور صادر کرد همچنین دستور داد او به ملک خود قلعه ساوایاما رفته و در آنجا در حبس خانگی باشد.
نبرد سکیگاهارا (۱۵۹۸–۱۶۰۳) > جنگ با خاندان اوئه‌سوگی

در بهار سال ۱۶۰۰ ایه‌یاسو آگاه شد که اوئه‌سوگی کاگه‌کاتسو یکی از اعضای شورای حکومتی به قلمروی خود در شمال ژاپن برگشته و در حال تدارک نظامی و جمع‌آوری سامورایی‌هاست. او از اوئه‌سوگی کاگه‌کاتسو خواست که جهت توضیح نزد او بیاید اما کاگه‌کاتسو نه تنها به امر او اعتنایی نکرد بلکه در جواب توکوگاوا نامه‌ای انتقادآمیز ارسال کرد. این برای ایه‌یاسو به معنای اعلام جنگ بود. در ژوئن ۱۶۰۰ ایه‌یاسو و نیروهایش برای جنگ با خاندان اوئه‌سوگی به سمت آیزو در شمال ژاپن حرکت کردند.
نبرد سکیگاهارا (۱۵۹۸–۱۶۰۳) > سقوط قلعه فوشیمی

ایه‌یاسو که قبل از حرکت، پیش‌بینی حمله از طرف میتسوناری به محل اقامت خود را کرده بود، دوست دوران کودکی خود توری موتوتادا را به همراه ۱۸۰۰ نفر سرباز جهت دفاع در قلعه فوشیمی باقی گذاشت. میتسوناری در حبس خانگی بود که اطلاع یافت ایه‌یاسو رهسپار جنگ شده‌است. او غیبت ایه‌یاسو را بهترین فرصت برای تجهیز قوا برای حمله به او یافت و به سرعت با دایمیوهای متحدش تماس گرفت و از آن‌ها خواست که از او پیروی کنند. در روز ۱۷ ژوئیه میتسوناری نخست توانست اوساکا و قلعه اوساکا را تسخیر کند. پس از آن قلعه فوشیمی محاصره شد. موتوتادا بیش از ۱۰ روز توانست قلعه را از سقوط نجات دهد. مقاومت موتوتادا و معطل نگه داشتن سپاه غربی تأثیر بسیاری در پیروزی ایه‌یاسو در نبرد سکیگاهارا داشت؛ زیرا از یک طرف باعث برهم ریختن نقشه‌ها و برنامه‌ریزی‌های سپاه غربی شد و از طرف دیگر این فرصت را برای ایه‌یاسو به‌وجود آورد تا بر روی برخی از فرماندهان سپاه غربی نفوذ پیدا کرده و آن‌ها را به سمت خود بکشد.
ایه‌یاسو قبل از رسیدن به محدوده اوئسوگی در اویاما، دریافت که میتسوناری و متحدانش نیروهایشان را علیه او به حرکت درآورده‌اند. او حمله به آیزو را در همان روز متوقف کرد و به قلعه ادو برگشت و پیش از هر اقدام دیگر نامه‌نگاری به دایمیوهای ژاپن جهت پیوستن آنان به سپاه شرقی را مدنظر قرار داد. در روز اول ماه اکتبر، ایه‌یاسو و متحدانش قلعه ادو را ترک کردند و به سوی جادهٔ توکایدو روانه شدند. در همان زمان پسر ارشدش هیده‌تادا با ۳۸۰۰۰ سرباز راهی جادهٔ ناکاسندو شد؛ اما در میانه راه در ولایت شینانو حملات سانادا ماسایوکی باعث تأخیر در حرکت نیروهای هیده‌تادا شد که به دنبال آن نتوانستند در نبرد اصلی حضور یابند.
نبرد سکیگاهارا (۱۵۹۸–۱۶۰۳) > شکل‌گیری سپاه شرقی و سپاه غربی

|  | دایمیو | سربازان |  | دایمیو | سربازان |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| سپاه شرقی | توکوگاوا ایه‌یاسو | ۳۰٬۰۰۰ | سپاه غربی | اوکیتا هیده‌ایه | ۱۷٬۲۲۰ |
| سپاه شرقی | آسانو یوشیناگا | ۶٬۵۰۰ | سپاه غربی | کوبایاکاوا هیده‌آکی | ۱۵٬۰۰۰ |
| سپاه شرقی | فوکوشیما ماسانوری | ۶٬۰۰۰ | سپاه غربی | موری هیده‌موتو | ۱۵٬۰۰۰ |
| سپاه شرقی | کورودا ناگاماسا | ۵٬۴۰۰ | سپاه غربی | ایشیدا میتسوناری | ۶٬۹۰۰ |
| سپاه شرقی | هوسوکاوا تادائوکی | ۵٬۰۰۰ | سپاه غربی | چوسوکابه موریچیکا | ۶٬۶۰۰ |
| سپاه شرقی | ایکدا تروماسا | ۴٬۵۰۰ | سپاه غربی | کونیشی یوکیناگا | ۴٬۰۰۰ |
| سپاه شرقی | ای نائوماسا | ۳٬۶۰۰ | سپاه غربی | کیکاوا هیروایه | ۳٬۰۰۰ |
| سپاه شرقی | ماتسودایرا تادایوشی | ۳٬۰۰۰ | سپاه غربی | اوتانی یوشیهارو | ۲٬۵۰۰ |
| سپاه شرقی | کاتو یوشی‌آکی | ۳٬۰۰۰ | سپاه غربی | اودا نوبوتاکا | ۲٬۵۰۰ |
| سپاه شرقی | تاناکا یوشیماسا | ۳٬۰۰۰ | سپاه غربی | اوگاوا سوکه‌تادا | ۲٬۱۰۰ |
| سپاه شرقی | کیوگوکو تاکاموتو | ۳٬۰۰۰ | سپاه غربی | آنکوکوجی اِکِی | ۱٬۸۰۰ |
| سپاه شرقی | تسوتسوی ساداتسوگو | ۲٬۸۰۰ | سپاه غربی | شیمازو یوشی‌هیرو | ۱٬۵۸۸ |
| سپاه شرقی | تودو تاکاتورا | ۲٬۵۰۰ | سپاه غربی | ناتسوکا ماساایه | ۱٬۵۰۰ |
| سپاه شرقی | ترازاوا هیروتاکا | ۲٬۴۰۰ | سپاه غربی | کینوشیتا یوریتسوگو | ۱٬۰۰۰ |
| سپاه شرقی | یامائوچی کاتسوتویو | ۲٬۰۰۰ | سپاه غربی | واکیساکا یاسوهارو | ۹۹۰ |
| سپاه شرقی | واکیساکا یاسوهارو | ۱٬۸۰۰ | سپاه غربی | آکازا نائویاسو | ۶۰۰ |
| سپاه شرقی | فوروتا شیگه‌کاتسو | ۱٬۲۰۰ | سپاه غربی | اوتانی یوشیتسوگو | ۶۰۰ |
| سپاه شرقی | کاناموری ناگاچیکا | ۱٬۱۰۰ | سپاه غربی | کوتسوکی موتوتسونا | ۶۰۰ |
| سپاه شرقی | آریما تویوجی | ۹۰۰ | سپاه غربی | کاسویا تاکه‌نوری | ۳۶۰ |
| سپاه شرقی | هوندا تاداکاتسو | ۵۰۰ | سپاه غربی | کاواجیری هیده‌ناگا | نامشخص |
| سپاه شرقی | اودا ناگاماسو | ۴۵۰ | سپاه غربی | تامارو نائوماسا | نامشخص |
| سپاه شرقی | هاچیسوکا یوشی‌شیگه | نامشخص | سپاه غربی | موری کاتسونوبو | نامشخص |
به سرعت در ژاپن دایمیوها و سامورایی‌ها به دو گروه تقسیم شدند. یکی ارتش غربی (گروه میتسوناری) و دیگری ارتش شرقی (گروه ضد میتسوناری). ایه‌یاسو گروه ضد میتسوناری را حمایت می‌کرد. جدول زیر تقسیم‌بندی دایمیوهای شرکت‌کننده در نبرد سکیگاهارا را نشان می‌دهد. برخی از دایمیوهایی که در سپاه غربی بودند اما در میدان جنگ به ایشیدا میتسوناری خیانت کرده و به نفع سپاه شرقی جنگیدند، با رنگ آبی مشخص شده‌اند. سپاهیان تحت فرمان موری هیده‌موتو، نیز با اینکه به نفع سپاه غربی وارد میدان شده بودند، در هنگام نبرد از محل استقرار خود حرکت نکرده و در نبرد شرکت نکردند.
نبرد سکیگاهارا (۱۵۹۸–۱۶۰۳) > روز نبرد

نبرد سکیگاهارا بزرگترین و تقریباً مهم‌ترین نبرد در طول تاریخ ژاپن است. جنگ در ساعت ۸ صبح ۲۱ اکتبر ۱۶۰۰ با مجموع تقریبی ۱۶۰۰۰۰ سرباز که رودرروی هم در سکیگاهارا (در استان گیفو کنونی) صف‌آرایی کرده بودند، آغاز شد. مهم‌ترین عامل شکست سپاه غربی در روز نبرد، خیانت کوبایاکاوا هیده‌آکی به همراه چند فرمانده دیگر و پیوستن آن‌ها به نیروهای ایه‌یاسو دانسته می‌شود. نبرد سکیگاهارا در ساعت ۲ بعدازظهر با پیروزی مطلق توکوگاوا ایه‌یاسو پایان یافت و سپاه غربی در هم کوبیده شد.
نبرد سکیگاهارا (۱۵۹۸–۱۶۰۳) > نتایج نبرد

پس از نبرد، کای‌اکی (کیفر) انجام شد. ایشیدا میتسوناری، کونیشی یوکیناگا و آنکوکوجی اکی گردن زده شدند. املاک بیش از ۸۰ دایمیو به‌طور کامل مصادره شد و املاک چندین دایمیو شامل سه تن از خاندان موری (موری تروموتو، کیکاوا هیروایه و موری هیده‌موتو)، اوئسوگی کاگه‌کاتسو و تویوتومی هیده‌یوری به میزان زیادی کاسته شد. تویوتومی هیده‌یوری به این ترتیب عنوان بزرگترین دایمیوی کشور را از دست داد. زمین‌های مصادره شده از طرفداران خاندان تویوتومی یک سوم مساحت کل کشور را دربرمی‌گرفت. تعداد زیادی از سامورایی‌هایی که در خدمت این دایمیوها بودند، شغل خود را از دست داده و تبدیل به رونین شدند. بیشتر این رونین‌ها ده سال بعد در محاصره اوساکا به طرفداری از خاندان تویوتومی گرد قلعه اوساکا جمع شدند.
به زودی پس از نبرد سکیگاهارا، ایه‌یاسو زمین‌هایی را به وابستگان خود بخشید که به او در این راه خدمت کرده بودند. در سال‌های بعد افرادی که قبل از نبرد سکیگاهارا با ایه‌یاسو پیمان اتحاد بسته بودند به دایمیوهای فودای شهرت یافتند. همچنین دایمیوهایی که بعد از آن نبرد با او متحد شدند به عنوان دایمیوهای توزاما شناخته شدند. دایمیوهای توزاما نسبت به همتایان فودای خود درجه دوم شناخته می‌شدند.
شوگون‌سالاری > شوگون‌سالاری توکوگاوا

مقالهٔ اصلی: شوگون‌سالاری توکوگاوا
همچنین ببینید: دوره ادو
در ۲۴ مارس ۱۶۰۳، توکوگاوا ایه‌یاسو عنوان شوگون را از امپراتور گویوزی دریافت کرد. ایه‌یاسو در آن زمان ۶۰ سال داشت. فرمانروایی توکوگاوا نیز مانند همهٔ شوگون‌های دیگر به زور شمشیر استوار بود و نه بنیان‌های شینتویی، بودایی و کنفوسیوسی که پایه‌های حکومت سلطنتی ژاپن را در قرون اولیه استحکام بخشیده بود و امپراتوران ژاپن را بهره‌مند از نوعی فرمندی دینی می‌کرد. لیکن سلسله‌های شوگونی به نحو موفقیت‌آمیزی این فرمندی را از هرگونه انتفاع سیاسی محروم کرده بودند. در این زمان امپراتور ژاپن دارای قدرت سیاسی نبود و فقط جنبهٔ نمادین داشت و به عنوان عامل مشروعیت‌دهنده به نظام شوگونی عمل می‌کرد. شوگون مهم‌ترین مقام اجرایی در سیاست به‌شمار می‌آمد. پایین‌تر از شخص شوگون، دایمیوها یا زمین‌داران بزرگ قرار داشتند. در این نظام شوگون خود یک دایمیوی بزرگ بود که ۲۵ درصد از زمین‌های کشور را در مالکیت داشت. بعد از دایمیو، قشر بزرگ سامورایی‌ها قرار داشتند. این گروه سربازان نظامی دایمیوها شمرده می‌شدند و مقرری خود را از دایمیوها دریافت می‌کردند. وظیفهٔ دایمیو در برابر شوگون عبارت بود از کنترل طبقهٔ سامورایی، جمع‌آوری مالیات، ایجاد نظم و گسترش تجارت.
در طول دوره ادو (۱۸۶۷–۱۶۰۳) به‌طور متوسط تمامی ژاپن به ۲۷۰ تیول یا هان که هرکدام توسط یک ارباب فئودال به نام دایمیو اداره می‌شد، تقسیم شده بود؛ اگرچه اربابان فئودال در حوزه تیولی خویش از استقلال داخلی فراوانی برخوردار بودند، ولی به‌طور کلی قدرت اقتصادی – سیاسی کشور، در دست دولت مرکزی بود که در رأس آن شخص شوگون که در ادو، پایتخت امروز ژاپن توکیو مستقر بوده‌است، قرار داشت.
نظامی که ایه‌یاسو بنیان نهاد موجب شد حدود ۲۵۰ سال صلح و آرامش نسبتاً بالایی بر کشور حاکم شود. این سلسله سومین شوگون‌سالاری حکومتی ژاپن بعد از شوگون‌سالاری کاماکورا (خاندان میناموتو) و شوگون‌سالاری آشیکاگا بود.
شوگون‌سالاری > شوگون ایه‌یاسو (۱۶۰۵–۱۶۰۳)

در سال ۱۶۰۳، ایه‌یاسو، به ۷۰ دایمیو از سراسر ژاپن دستور داد که اطراف قلعه ادو را برای ساخت یک شهر آماده کنند. به همین منظور دایمیوها در حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار کارگر را برای آباد کردن شهر ادو فراهم آورده و به هموار کردن زمین و ساخت‌وساز مشغول شدند. پل معروف نیهونباشی در توکیو در همین سال ساخته شد.
در همین سال ایه‌یاسو از قلعه فوشیمی در کیوتو خارج شد و به قلعهٔ تازه ساخته شده نیجو وارد شد. قلعهٔ نیجو برای اقامت شوگون‌سالاری توکوگاوا در کیوتو ساخته شده بود. در تابستان همین سال ایه‌یاسو بنابر قولی که به تویوتومی هیده‌یوشی داده بود، نوهٔ خود سن هیمه را که تنها ۷ سال داشت به ازدواج پسر او تویوتومی هیده‌یوری درآورد که او نیز ۱۱ سال بیشتر نداشت.
ایه‌یاسو در سال ۱۶۰۵ از سمت خود استعفا داد و جانشین و پسرش توکوگاوا هیده‌تادا پس از او شوگون شد. استعفای ایه‌یاسو هیچ تأثیری در میزان قدرت عملی او یا فرمانروایی‌اش نداشت. ایه‌یاسو با این استعفای زود هنگام خود قصد نشان دادن این موضوع را داشت که از این پس نیز فرمانروایی ژاپن و عنوان شوگونی در خاندان او به صورت موروثی باقی خواهد ماند. این واقعه باعث خشم شدید بیوهٔ هیده‌یوشی شد زیرا مقامی که او انتظار داشت به پسرش هیده‌یوری برسد به این ترتیب غصب شده می‌دید.
شوگون‌سالاری > شوگون بازنشسته (۱۶۱۶–۱۶۰۵)

ایه‌یاسو در شمایل یک شوگون بازنشسته همچنان به عنوان مهم‌ترین مهرهٔ قدرت در ژاپن باقی ماند. ایه‌یاسویِ بازنشسته به قلعه سونپو بازگشت و بر ساخت قلعهٔ ادو نظارت کرد؛ پروژهٔ ساختمانی بزرگی که باقی‌مانده عمر ایه‌یاسو را دربرگرفت. نتیجهٔ این پروژه بزرگترین قلعه در تمام ژاپن بود. قلعهٔ اصلی یا تنشو در سال ۱۶۵۷ در آتش سوخت. امروزه، کاخ امپراتوری توکیو در محدوده قلعه همچنان پابرجا است.
شوگون‌سالاری > سیاست‌ها > قوانین برای جنگجویان

ایه‌یاسو در سال ۱۶۱۵ سندی به نام بوکه شوهاتّو (به معنی قانون برای جنگجویان) بنا نهاد که دایمیوها و سامورایی‌ها را تحت نظارت شدیدی قرار می‌داد. این احکام دارای ۱۳ ماده بود:
دایمیوها باید با آموزش خود را شایسته مقام خود کنند و مهارت‌های لازم را فرا بگیرند.
سرگرمی و تفریحات باید به اندازه باشد و هزینهٔ چنین فعالیت‌هایی بیش از حد نباشد.
املاک فئودالی محلی برای پناه فراریان و قانون‌شکنان نیست.
دایمیوها باید شورشیان و قاتلان را از سرزمین خود اخراج کند.
نوسازی و گسترش قلعه ممنوع است. در صورت نیاز به تعمیر، ابتدا باید نیاز به این کار، گزارش شود.
فعالیت‌های مشکوک در حوزه‌های همسایه باید بدون تأخیر گزارش شود.
ازدواج در میان دایمیوها و افراد با قدرت باید با کسب اجازه انجام شود.
دایمیوها باید برای خدمت کردن به شوگون‌سالاری توکوگاوا، به‌صورت نوبتی در ادو ساکن شوند و پس از پایان نوبت به املاک خود بازگردند.
دایمیوها هنگام حضور در ادو برای انجام خدمت نباید بیش از اندازه خدمه به همراه خود داشته باشد.
طرز پوشش باید مناسب و نشان‌دهنده درجه و موقعیت طبقاتی هر فرد باشد.
تنها افراد بلندپایه یا کسانی که توانایی راه رفتن ندارند، حق سوارشدن بر تخت روان را دارند.
سامورایی‌ها باید صرفه‌جویی را فرابگیرند.
دایمیوها باید افراد لایق و توانا را برای کار انتخاب و استخدام کنند.
شوگون‌سالاری > سیاست‌ها > قوانین برای دربار

ایه‌یاسو در ۱۶۱۵ سندی به نام کینچو نارابینی کوگه شوهاتّو بنا نهاد که وظایف امپراتور ژاپن و خاندان سلطنتی و وابستگان به دربار را تعیین می‌کرد. این احکام دارای ۱۷ ماده بود.
شوگون‌سالاری > سیاست‌ها > روابط با دیگر کشورها

همچنین ببینید: دوره تجاری نانبان
یکی از بزرگترین مسائلی که پس از مرگ هیده‌یوشی برجا مانده بود، منزوی شدن ژاپن در منطقهٔ آسیای جنوب شرقی در نتیجهٔ جنگی ۷ ساله با کره بود. ایه‌یاسو برای بهبود روابط ژاپن با کشورهای همسایه تلاش کرد. در اولین اقدام در ضمن پنهان نگاه داشتن مرگ هیده‌یوشی، به‌سرعت نیروهای ژاپنی را از کره بازگردانده و به این جنگ بی‌حاصل پایان داد. همچنین نمایندگان دو کشور چندین بار در تسوشیما به گفتگو پرداختند تا سرانجام با عقد قراردادی روابط بازرگانی را بار دیگر آغاز کردند. پس از آن ایه‌یاسو روابط با پادشاهی ریوکیو (استان اوکیناوای کنونی) را بهبود بخشید. اما موفق به بهبود روابط دیپلماتیکی و تجاری با دودمان مینگ که در چین قدرت را در دست داشتند، نشد.
هرچند از ۱۵۸۷ و در زمان حیات هیده‌یوشی دستور اخراج مبلغان مسیحی صادر شده بود؛ اما این امر تأثیری بر روابط تجاری ژاپن با دیگر کشورها نداشت. در زمان ایه‌یاسو کشتی‌های پرتغالی به عنوان واسطه‌ای بین چین و ژاپن که رابطه رسمی با یکدیگر نداشتند، عمل کرده و کالاهای دو کشور را حمل کرده و به فروش می‌رساندند. در این زمان ژاپن، مکزیک و پرو جزء مراکز عمده استخراج نقره محسوب می‌شدند.
در سال ۱۶۰۰ و چند ماه قبل از نبرد سکیگاهارا، ناخدای پروتستان انگلیسی به نام ویلیام آدامز که کارمند هلندی‌ها بود، با کشتی لیفده و برای به دست آوردن نقره به ژاپن رسید. ایه‌یاسو اجازه مخصوصی بابت تجارت به هلندی‌ها داد و آن‌ها دفتری برای اهداف تجاری در هیرادو (ناگاساکی) وابسته به کمپانی هند شرقی هلند ایجاد کردند. در سال ۱۶۱۳ دفتر تجاری کمپانی هند شرقی بریتانیا در هیرادو (ناگاساکی) تأسیس شد. ویلیام آدامز انگلیسی تا زمان مرگ ایه‌یاسو در سال ۱۶۱۷ به عنوان مشاور ایه‌یاسو در رابطه با جهان غرب به او خدمت می‌کرد.