stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خان‌کندی (گرمی)

| خان‌کندی خان‌کندی | خان‌کندی خان‌کندی |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: اردبیل
شهرستان: گرمی
بخش: مرکزی
دهستان: تولون
جمعیت: ۱۷ نفر
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۶۵۵
وبگاه: وبسایت خان کندی
fa (in English: Expected satiety)
|
روستای خان کندی
خان‌کندی یکی از روستاهای ییلاقی زیبای استان اردبیل است که در بخش مرکزی شهرستان گرمی در مرز ایران و جمهوری آذربایجان واقع شده‌است.نام قدیمی این روستا خان یوردی ثبت شده است.
جغرافیا

روستای خان‌کندی در عرض جغرافیایی ۳۸٫۵۵ درجه شمالی و طول جغرافیایی ۴۸٫۰۳ شرقی در بخش مرکزی شهرستان گرمی استان اردبیل در مجاورت روستاهای لسگه درق، عزیزلو، روستای تولون و در دامنه کوه قبله‌داشی از قله‌های رشته کوه صلوات داغی قرار گرفته‌است. از دیگر قله‌های مرتفع این رشته کوه در این منطقه می‌توان قولاداشی (قولی داشی) را نام برد.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
خان کندی:
جغرافیا > آب و هوا

روستای خان کندی دارای آب و هوایی کوهستانی و خنک در تابستان و سرد و به شدت برفی در زمستان می‌باشد. متوسط بیشینه دمای آن در تیرماه تا مثبت بیست و چهار (۲۴)درجه سلسیوس افزایش می‌یابد درحالیکه میانگین کمینه دمای آن در ماه‌های دی و بهمن تا منفی هفت(۷-)درجه سلسیوس کاهش می‌یابد. بشترین متوسط بارش در مهرماه به میزان ۶۸ میلی‌متر بوده و کمترین متوسط بارش در تیرماه به مقدار ۳ میلی‌متر می‌باشد. این ویژگی‌های اقلیمی و موقعیّت توپوگرافیکی، شرایط جوّی و آب و هوایی منحصربفرد روستا موجب شده است تا بیشتر اهالی آن به صورت خوش‌نشین از اواسط بهار و در ماه‌های گرم سال خصوصاً مرداد و شهریور به روستا آمده از آب و هوای خنک و مطبوع آن لذّت کافی را ببرند. اکثر اهالی بقیه فصول سال را جهت انجام فعالیت‌های اقتصادی و کسب درآمد در شهرهای دور و نزدیک همچون تهران، اردبیل و گرمی ساکن می‌باشند.
جغرافیا > آدرس خان کندی

آدرس سفر به خان کندی شهرستان گرمی استان اردبیل
۱- از سمت اردبیل: جاده قدیم اردبیل گرمی از محور لنگان - سه راهی کارخانه شیرآلات قهرمان بیلداشی - روستای تولون - خان کندی
۲- از سمت گرمی: سه راهی کارخانه شیرآلات قهرمان بیلداشی - روستای تولون - خان کندی
تاریخچه

تاریخچه پیدایش روستای خان‌کندی هم‌زمان با پیدایش روستای تولون بوده و سنگ بنای اولیه آن در دوران حکومت نادرشاه بنا نهاده شده است. خان‌کندی به دلیل داشتن مراتع ییلاقی درجه یک از زمان پیدایش محل ییلاق کوچ نشینان ایل سون بوده و به نظر می‌رسد که سنگ بنای اولیه این روستا توسط کوچ نشینان بنانهاده شده باشد. پایه‌گذار آن خاندان خلیفه لو از نوادگان و فرزندان عبابگ بوده و خان کندی به منظور ییلاق طایفه عبابگلو مورد استفاده قرار می‌گرفته است. نام قدیمی روستا «خان یوردی» به معنی محل اتراق و استراحت خوانین و رؤسای طوایف محلی می‌باشد که بعدها در اثر یکجانشینی گروهی از چادرنشینان و تشکیل روستا به «خان کندی» به معنی روستای خان تغییر عنوان داده است.
جمعیت

روستای خان‌کندی در گذشتهٔ نه چندان دور دارای ۱۸ خانوار با جمعیتی بالغ بر۱۵۰ نفر بوده اما به دلیل کوچ و مهاجرت اهالی به شهرهای بزرگ تعداد خانوارهای روستا به ۷ خانوار و جمعیت آن به کمتر از ۲۰نفر کاهش یافته‌ است.
بر اساس سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ روستای خان کندی دارای ۷ خانوار با ۱۸ نفر جمعیت می‌باشد که از کل جمعیت آن ۱۰ نفر مرد و ۸ نفر زن می‌باشند. همچنین در این سال از ۱۷ نفر جمعیت ۶ ساله و بالاتر خان کندی ۱۶ نفر باسواد بوده‌اند. بر اساس نتایج سرشماری ۱۳۹۰ روستای خان کندی دارای ۵ خانوار با ۱۷ نفر جمعیت می‌باشد که نسبت به ۵ سال قبل ۲ خانوار کاهش جمعیت داشته است.
اقتصاد و شغل اهالی

این روستا محلی مناسب برای دامپروری، زنبورداری وکشاورزی دیم بوده و به همین جهت اکثر ساکنان آن به دامپروری و کشاورزی دیم مشغول و از این طریق امرار معاش و کسب درآمد می‌نمایند. باغداری و کاشت درختان گردو، آلوچه، سیب و گیلاس نیز به‌طور محدود انجام می‌شود.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خان کندی دروی علوفه دامی از مراتع خان کندی | خان کندی برداشت گندم دیم از مزارع روستای خان کندی گرمی | خان کندی دامپروری در مراتع خان کندی |
جاذبه‌های گردشگری

روستای خان‌کندی به دلیل واقع شدن در دامنه کوه قبله داشی دارای مراتع سرسبز پوشیده از انواع رستنی‌ها، گیاهان دارویی، گلهای رنگارنگ، برکه هاو چشمه‌های آب سرد خودجوش مسکن اعصاب و روان و جویبارهای جاری بوده که همه ساله پذیرای میهمانان و گردشگران از اقصی نقاط کشور می‌باشد که برای گذراندن تعطیلات و استراحت به خان‌کندی سفر می‌نمایند.

گزارشگر روزنامه جام جم پس از سفر به خان کندی در مقاله‌ای نوشت: تا وقتی به خان کندی در بخش مرکزی شهرستان گرمی استان اردبیل نرفته‌اید، تا وقتی دریاچه قالغانلو را ندیده‌اید، تا وقتی کنار چشمه روستا چای نخورده‌اید و چرتی نزده‌اید، تا وقتی در مراتع سبزش پابرهنه ندویده‌اید، تا وقتی خنکی و رطوبت مه را در سحرگاهش روی پوست‌تان حس نکرده‌اید، تا وقتی از باغ‌هایش با دست‌های خودتان میوه‌ای نچیده‌اید، تا وقتی پای حرف‌های مردم روستا ننشسته‌اید و آن‌ها برایتان از گذشته‌های دور قصه نگفته‌اند مثلاً تعریف نکرده‌اند که چطور خان روستا استفاده از چشمه را برای خودش اختصاصی کرده بود و به همین خاطر به چشمه، خان بولاغی (چشمه خان) می‌گفتند، تا وقتی خودتان طعم فراغت را در روستا نچشیده‌اید، بی‌فایده است وصف خان کندی را بکنیم مگر این که واقعاً قصد کنید کوله بارتان را ببندید و به شهرستان گرمی یا مغان در اردبیل بروید و از آنجا به خان کندی تا دیده‌هایتان، جای شنیده‌ها را بگیرند و مثل ما معتقد شوید کلمات در وصف خان کندی کم می‌آیند.

همچنین باشگاه خبر نگاران جوان با انتشار گزارشی تحت عنوان "برای رسیدن به چشمه حیات به خان کندی سفر کنید" به معرفی چشمه خان بلاغی پرداخته و نوشته است که:روستای خان کندی یکی از روستاهای استان اردبیل است که در جنوب خود یک چشمه همیشه جوشان به نام خان بولاغی (چشمه حیات) را دارا است.
خبرگزاری دانا روستای خان کندی شهرستان گرمی را جزء ۱۰ مکان برتر سفر و گردشگری ایران در شهریورماه ۱۳۹۲ قرار داد.
.
پایگاه اطلاع رسانی گردشگری جاذبه ها نیز از روستای خان کندی بعنوان یکی از روستاهای کم نظیر و زیبای استان اردبیل یاد کرده است.
خبرآنلاین از معروفترین پایگاههای خبری ایران با انتشار تصویری زیبا از طبیعت خان کندی،نوشت: این بهشت زیبا «خان کندی» اردبیل خودمان است.
پایگاه خبری باشگاه خبرنگاران جوان تصاویری از طبیعت سرسبز و دیدنی در روستای خان‌کندی شهرستان گرمی منتشر نموده به کاربرانش توصیه کرده است که: از تماشای طبیعت زیبای روستای خان‌کندی در شهرستان گرمی استان اردبیل لذت ببرید.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
"اسامی چند نقطه محل گردشگری"
قالغانلو گلی
آرپا چوخوری
یورد
تولکی تپه‌سی
چوخور
قوشه دره
یهر یوردی
اوین اوستی
ایماش یری
قبله داشی
خان بولاغی
جاذبه‌های گردشگری > خان بولاغی

خان بولاغی چشمه آبی خودجوش (آرتزین) با حداکثر دبی ۳ لیتر بر ثانیه که در جنوب روستای خان کندی شهرستان گرمی مغان و در بالادست روستا واقع شده است. دمای آب این چشمه در تابستان و زمستان همواره نزدیک صفر است و خاصیت شفابخشی برخی امراض پوستی و استخوانی را نیز دارا می‌باشد.
به گفته اهالی خان کندی آب چشمه خان بولاغی از قدیم‌الایام مورد توجه خوانین و رؤسای قبایل محلی و ایلات شاهسون بوده‌است تا آنجا که برخی از اهالی علت پیدایش روستای خان کندی را آب فراوان، گوارا و خنک چشمه خان بولاغی می‌دانند؛ و معتقدند که حتی نام روستای خان کندی و مرتعزار زیبای خان یوردی نیز بر
گرفته از نام زیبای چشمه خان بولاغی می‌باشد.

عده‌ای از اهالی روستا بر این نظرند که چون در قدیم تنها کدخدا و خان از آب این چشمه استفاده می‌نموده و مابقی اهالی ده از استفاده محروم بوده‌اند به همین جهت به آن خان بولاغی (چشمهٔ خان) لقب داده‌اند.
در سال‌های اخیر به همت اهالی و اداره جهاد کشاورزی و امور آب شهرستان گرمی مغان آب این چشمه به روستای خان کندی لوله‌کشی شده و مورد استفاده اهالی می‌باشد.
به این مقاله گوش کنید (اطلاعات/دریافت)
این نوشتار یک پروندهٔ صوتی دارد که در تاریخ 2015-05-02 ایجاد شده‌است، و ممکن است شامل ویرایش‌های بعد از آن نشود. (راهنما)
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| خان کندی چشمه سرد و زلال خان بولاغی | خان کندی چشمه سرد و زلال خان بولاغی | خان کندی لاله‌های خان یوردو در روستای خان کندی | خان کندی مزار شهید میربهروز ندایی - روستای خان کندی سال 1361 | خان کندی مراسم جشن عروسی - روستای خان کندی  |
جاذبه‌های گردشگری > قالغانلو

قالغانلو دریاچه ای فصلی به وسعت ۵۰۰۰ مترمربع در شرق روستای خان کندی شهرستان گرمی مغان استان اردبیل می‌باشد که از ذوب شدن تدریجی برفهای کوه قبله داشی پدیده آمده و در فصل بهار وسعت آن افزایش یافته اما در فصول خشک سال به دلیل افزایش تبخیر سطحی و مصرف آب آن توسط دامها و کشاورزان از وسعت آن کاسته می‌شود. بررسی اکولوژی طبیعی قالغانلو نشان از وجود یک اکوسیستم باانواع موجودات آبزی در آن می‌باشد. همچنین این دریاچه مکان خوبی جهت پرورش انواع ماهیان سردآبی به‌شمار می‌رود.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| قالغانلو دریاچه قالغانلو در اوایل بهار | قالغانلو دریاچه قالغانلو در اوایل بهار | قالغانلو تالاب قالغانلو | قالغانلو تالاب قالغانلو | خان کندی لاله‌های آرپاچوخوری خان کندی |
جاذبه‌های گردشگری > تولکی تپه‌سی

تپه‌ای هرمی شکل که در شمالشرق روستای خان کندی شهرستان گرمی واقع شده‌است و در اثر کشت گندم روی تپه در نتیجه فرسایش خاک طی سالیان متمادی سر آن به شکل ذوزنقه درآمده که قاعده بزرگ آن رو به شمال می‌باشد. تولکی در زبان آذری به معنی روباه است و تولکی تپه سی به معنی تپه روباه می‌باشد دربارهٔ وجه تسمیه تولکی تپه سی عده‌ای از اهالی خان کندی بر این باورند که چون این تپه به دلیل نزدیکی به ده و موقعیت ویژه آن مامن روباه بوده و بیشترین حملات روباه به خان کندی از ناحیه این تپه صورت می‌گرفته‌است به همین خاطر قدما به آن تولکی تپه سی می‌گفته‌اند.
بررسیهای صورت گرفته نشان از قدمت این تپه از دوره اشکانیان می‌باشد.
جاذبه‌های گردشگری > قارچ خوراکی طبیعی

کوه‌ها و ارتفاعات مجاور خان کندی محل رویش بهترین نوع قارچ چتری یا قارچ گوشتی می‌باشد وجود این ارتفاعات سبب صعود ابرها رشد عمودی و تشدید رعدوبرق و بارندگی در فصول بهار و پاییز شده باعث رویش هاگ‌های قارچ‌ها می‌شود. پتانسیل الکتریکی فوق‌العاده زیادی که بر اثر رعد و برق برای مدت کوتاهی در خاک ایجاد می‌شود موجب تحریک قارچ از فاز رویشی به زایشی شده و قارچهایی که دوره رشد رویشی خود را گذرانده منتظر یک فرصت محیطی مناسب بوده‌اند با فراهم شدن شرایط سر از خاک بیرون می‌آورند به علاوه رعد و برق باعث تبدیل نیتروژن جو (که برای ساخت پروتئین ضروری است ولی امکان جذب آن برای اغلب جانداران وجود ندارد) به مولکول‌های قابل جذب توسط قارچ‌ها می‌شود. مجموع این شرایط محیطی مطلوب، کیفیت و مرغوبیت قارچ خوراکی طبیعی خان کندی را دوچندان می‌کند به‌طوری‌که قارچ سفید خان کندی طرفداران زیادی داشته که در دوره رویش این محصول جهت چیدن آن به کوه‌ها و ارتفاعات مجاور خان کندی صعود کرده با کوله باری از قارچ سفید برمی گردند.
جاذبه‌های گردشگری > عسل خان‌کندی

به علت وجود مراتع سرسبز پوشیده از انواع گل‌های رنگارنگ، از اواسط بهار خان‌کندی پذیرای زنبورداران بوده و محل مناسبی جهت پرورش زنبور و تولید عسل می‌باشد و به همین جهت بهترین و مرغوب‌ترین نوع عسل درمنطقه و شهرستان گرمی مغان در روستای خان‌کندی تولید و تحت عنوان عسل طبیعی خان کندی در بازارهای شهر گرمی و سایر نقاط به فروش می‌رسد که از کیفیت و مرغوبیت بالایی برخوردار است.
جغرافیای زیستی

به علت شرایط خاص طبیعی و جغرافیایی انواع مختلفی از حیات جانوری در کوه‌ها و مراتع مجاور خان‌کندی دیده می‌شود که از انواع گونه‌های زیستی در کوه‌های خان‌کندی می‌توان به انواع کبک، بلدرچین، اردک، غاز، قرقاول، کلاغ، سار، گنجشگ، کبوتروحشی، زردپره، شاهین، بالابان، عقاب، لاک‌پشت، انواع مار سمی، خرگوش، روباه، شغال، جوجه تیغی، گرگ و گراز اشاره نمود.
جغرافیای طبیعی > کوه‌های اطراف

از مهم‌ترین کوه‌های رشته کوه صلوات‌داغی در اطراف روستای خان‌کندی می‌توان قولی داشی (قلی تاش) با ارتفاع ۲۲۰۰ متر و قبله داشی با ارتفاع ۲۱۸۰ متر از سطح دریا را نام برد که در جنوب روستا واقع شده‌اند و نقش بسزایی درتعدیل آب و هوای منطقه ایفاء می‌کنند به‌طوری‌که با آغاز بارش در فصول سرد این کوه‌ها سفیدپوش شده و انبوهی از برف روی آن‌ها می‌نشیند که در فصول گرم از ذوب‌شدن برف این کوه‌ها معروف‌ترین رودخانه فصلی شهر گرمی بانام رودخانه تولون (تولون چای - Tulun Chay) پدید می‌آید که در سال‌های قبل از لوله‌کشی آب به شهر گرمی نقش عمده‌ای در تأمین آب این شهر برعهده داشت.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
خان کندی کوه‌های مجاور در زمستان: خان کندی کوه‌های مجاور در زمستان
جغرافیای طبیعی > پوشش گیاهی

ارتفاعات مجاور روستای خان کندی پوشیده از مراتع سرسبز با انواع گیاهان وحشی خودرو به ویژه گَوَن یونجه و شبدرکوهی است. گون گیاهی است بوته‌ای، کوتاه و بالشتکی به ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر که در ارتفاعات و کوه‌های خان‌کندی به وفور یافت می‌شود و تراوه‌های این گیاه کتیرا نام دارد.
گون‌های روستای خان‌کندی از نوع خاردار با خارهای بلند و پراکنده و گونه دیگر از نوع گَوَن سبز با خارهای کوتاه بهم فشرده‌است که اهالی این نوع گَوَن را اصطلاحاً کیرپی گَوَنی یا گَوَن جوجه تیغی می‌نامند و هرکدام در منطقه خاص خود می‌روید و دارای ریشه بلند و طویلی بوده که در دل خاک فرومی‌رود به‌طوری‌که کندن گَوَن کاری سخت و طاقت فرساست.
از آنجائی که گَوَن قابلیت اشتعال خوبی دارد اهالی و چوپانان در زمستانها و هوای سرد با آتش زدن گَوَنها خود را گرم می‌نمایند و در قدیم‌الایام برخی از اهالی منطقه با کندن گَوَن و فروش آن امرار معاش نموده روزگار می‌گذرانیده‌اند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خان کندی پوشش گیاهی مراتع درجه یک آرپاچوخوری روستای خان کندی گرمی | خان کندی پوشش گیاهی گون در کوه‌های مجاور روستای خان کندی گرمی |  |
جغرافیای طبیعی > گیاهان دارویی

اغلب گیاهان روییده در ارتفاعات خان‌کندی خاصیت دارویی دارند از این گیاهان می‌توانیم به بویمه درن یا بومادرن که از تیره کاسنی هاست و برای تقویت معده و آرامش بخشیدن به اعصاب و روان از آن استفاده می‌شود و گل گاوزبان، پونه، خربزه ابوجهل)، ختمی، کاکوتی، همه کوجی، جی گیتگان، اسپند، قارغادیلی، بالدیرغان، قوزی قولاغی، کیشنیش، گنده لش، جین جلیغ، بات بات، باغایارپاغی و قانقال(قالغان) را نام ببریم.
جغرافیای طبیعی > بالدیرغان

بالدیرغان گیاهی است با دانه‌های بسیار نازک دارای طعم تند و معطر که می‌توان از تمام بخش‌های آن در صنعت غذا و دارو استفاده کرد این گیاه بومی ایران بوده در نواحی نمناک کوهستانی آذربایجان و حاشیه‌های آن، مناطق کوهستانی جنوبی و شرق شهرستان گرمی به ویژه در ارتفاعات آرپاچوخوری روستای خان کندی گونه نادری از آن به صورت وحشی می‌روید.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | خان کندی گیاه دارویی بالدیرغان در آرپاچوخوری خان کندی گرمی | خان کندی گیاهان دارویی کمیاب در آرپاچوخوری خان کندی گرمی |
رودخانه‌ها

کوه‌های اطراف روستای خان‌کندی (قبله داشی و قلی تاش) سرچشمه رودخانه تولون(تولون چایی) یکی از مهم‌ترین رود خانه‌های فصلی شهرستان گرمی می‌باشد که با شیبی تند پس از طی مسیر میان روستاهای لسگه درق، عزیزلو، تولون، سلیمانلو، مشهدلو، قشلاق و روستای تنگ سرانجام به شهر گرمی می‌رسد و در آنجا برخی آن را گرمی چایی می‌نامند.
رودخانه تولون یا به زبان محلی تولون چایی با گذر از شهر گرمی شیب آن ملایم تر شده و در شمال شهرستان گرمی با رودخانه محلی دیگری تلفیق شده و در مرز جمهوری آذربایجان به رودخانه بلغارچای پیوسته و در شهر بیله سوار وارد خاک جمهوری آذربایجان می‌شود.
همسایه‌ها

روستای لسگه درق
روستای عزیزلو
روستای تولون
noicon
Spoken Wikipedia
noicon
Spoken Wikipedia
گروه آتشفشانی اولخووی

| گروه آتشفشانی اولخووی | گروه آتشفشانی اولخووی |
| --- | --- |
fa (in English: Expected satiety): fa
مرتفع‌ترین نقطه: مرتفع‌ترین نقطه
ارتفاع: ۶۸۱ متر (۲٬۲۳۴ فوت)
مختصات: ۵۲°۰۱′شمالی ۱۵۷°۳۲′شرقی﻿ / ﻿۵۲٫۰۲°شمالی ۱۵۷٫۵۳°شرقی﻿ / 52.02; 157.53
جغرافیا: جغرافیا
موقعیت: شبه‌جزیره کامچاتکا، روسیه
زمین‌شناسی: زمین‌شناسی
نوع کوه: گروه آتشفشانی
گروه آتشفشانی اولخووی (انگلیسی: Olkhovy Volcanic Group) یک کوه آتشفشانی در شبه‌جزیره کامچاتکای کشور روسیه است.
زبان قرقیزی

| قرقیزی | قرقیزی |
| --- | --- |
кыргызча قیرعیزچا‎ qırğızça кыргыз тили qırğız tili: кыргызча قیرعیزچا‎ qırğızça кыргыз тили qırğız tili
بیان: [qɯɾʁɯzˈtʃɑ] [qɯɾˈʁɯz tiˈli]
زبان بومی در: قرقیزستان (رسمی), تاجیکستان،افغانستان،سین‌کیانگ (چین),روسیه،پاکستان
قومیت: قرقیزها
شمار گویشوران: ۴٫۳میلیون  (۲۰۰۹)
تبار: ترکی  ترکی عامقپچاققرقیز–قپچاققرقیزی
سامانه نوشتاری: الفبای قرقیزی (خط سیریلیک، الفبای فارسی-عربی، formerly لاتین، Kyrgyz Braille)
وضعیت رسمی: وضعیت رسمی
زبان رسمی در:  قرقیزستان   چین Kizilsu Kyrgyz Autonomous Prefecture  Collective Security Treaty Organization
زبان اقلیت شناخته‌شده در:  تاجیکستان    ازبکستان    روسیه    افغانستان
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹: ky
ایزو ۲–۶۳۹: kir
ایزو ۳–۶۳۹: kir
گلاتولوگ: kirg1245
زبان‌شناسی: 44-AAB-cd
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.: این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
زبان قرقیزی یا تُرکی قرقیزی (به انگلیسی: Kyrgyz language) (به قرقیزی: Кыргыз тилиØŒ قیرعیز تیلی‎ØŒ Kyrgyz tili) زبان رسمی کشور قرقیزستان است ضمناً در چین نیز با آن تکلم می‌شود. زبان قرقیزی شباهت زیادی به زبان قزاقی دارد.
هر دو زبان از شاخه زبان‌های قبچاق از زبان‌های ترکی است.
تاریخچه

این زبان که دارای حدود ۷ میلیون گویش‌ور در قرقیزستان و افغانستان و ترکیه و قزاقستان و روسیه می‌باشد و از خانواده زبان‌های ترکی بوده و با زبان قزاقی نزدیکی بسیاری دارد. قرقیزی در قزاقستان و قرقیزستان با الفبای سیریلیک (دارای سه حرف بیشتر از سیریلیک روسی) و در چین با الفبایی برگرفته از الفبای عربی نوشته می‌شود. پیش‌تر با الفبای لاتین نوشته می‌شد. زبان فارسی در سال‌های نه‌چندان دور در قرقیزستان رایج بوده‌است و هم در دانشگاه‌ها و هم در تعداد زیادی از مدرسه‌ها تدریس می‌شده‌است. بیشتر واژگان مربوط به دین و تجارت در قرقیزستان از واژگان فارسی گرفته شده‌است. برخی از زبان شناسان تعداد واژگان فارسی در زبان قرقیزی را مشتمل بر ۱۲۰۰ واژه می‌دانند ولی به نظر می‌رسد که بسیار بیشتر از این مقدار باشد.
نمونه متن

ماده ۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| خط سیریلیک قرقیزی | خط عربی قرقیزی | خط لاتین قرقیزی (بر اساس یانالیف) (۱۹۲۸–۱۹۳۸) | ترجمه فارسی |
| Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш. | باردیق ادامدار ۅز به‌ده‌لینده جانا ۇقۇقتاریندا ه‌رکین جانا ته‌ڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات. الاردین اڭ-سه‌زیمی مه‌نه‌ن ابئییری بار جانا بئری-بئرینه بئر تۇۇعاندیق مامئله قیلۇعا تییش.‎ | Bardьq adamdar ɵz ʙedelinde çana uquqtarьnda erkin çana teꞑ uquqtuu ʙolup çaralat. Alardьn aꞑ‑sezimi menen aʙijiri ʙar çana ʙiri‑ʙirine ʙir tuuƣandьq mamile qьluuƣa tijiş. | همه انسان‌ها آزاد به دنیا می‌آیند و از نظر حیثیت و حقوق برابر هستند. آنها دارای عقل و وجدان هستند و باید نسبت به یکدیگر با روحیه برادری رفتار کنند. |
آن‌ها زندگی را دوست داشتند

| آن‌ها زندگی را دوست داشتند | آن‌ها زندگی را دوست داشتند |
| --- | --- |
کارگردان: احمد صفایی
تهیه‌کننده: مصطفی بسیجی
نویسنده: مصطفی بسیجی
بازیگران: نادر بیات فریده نصیری مصطفی بسیجی منصور سپهرنیا پروین قاضی بیات
فیلم‌بردار: رضا انجم روز
تدوین‌گر: رضا انجم روز
شرکت تولید: استودیو خاورمیانه
تاریخ‌های انتشار: ۲۵ مهر ۱۳۴۲
مدت زمان: ۹۰ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی
آن‌ها زندگی را دوست داشتند فیلمی به کارگردانی احمد صفایی و نویسندگی مصطفی بسیجی محصول سال ۱۳۴۲ است.
خلاصه داستان

دختر و پسر جوانی که قصد ازدواج دارند با مخالفت والدین پسر روبرو هستند...
بازیگران

نادر بیات
فریده نصیری
مصطفی بسیجی
منصور سپهرنیا
پروین قاضی بیات
رحیم روشنیان
سوسن مهاجر
فرخنده عمیمی نژاد
شاهپور محمدی
کلیسای جامع سنت دیمیتریوس

کلیسای جامع سنت دیمیتریوس
کلیسای جامع سنت دیمیتریوس (به روسی: Дмитриевский собор) یک کلیسای جامع در شهر باستانی ولادیمیر است. این کلیسا در سال ۱۱۹۷ تکمیل شد در دوران سلطنت شاهزاده بزرگ وسولود لوتی بزرگ از ولادیمیر-سوزدال به افتخار سنت دمتریوس تسالونیکی ساخته شد. به‌عنوان یک جزء مهم از بناهای سفید ولادمیر و سوزدال، کلیسا بخشی از میراث جهانی یونسکو است. در حال حاضر، این کلیسا بخشی از موزه فضای باز ولادیمیر-سوزدال است.
تاریخ

کلیسای جامع سنت دمتریوس در ولادیمیر، روسیه توسط وسولود سوم در سال‌های ۱۱۹۳ تا ۱۱۹۷ ساخته شد. این کلیسا یکی از چندین کلیسای بزرگ بود که او ساخته است که شامل کلیسای جامع رستاخیز (۱۱۵۸–۱۱۶۰) در ولادیمیر، روسیه نیز می‌شود. این کلیسا به سنت دمتریوس تسالونیکی (سنت دمتریوس از تسالونیکی به یونانی) تقدیم شده است. کلیسای جامع سنت دمتریوس در ابتدا مستقیماً با کاخ وسولود متصل بود و برای استفاده شخصی او ساخته شده بود. کاخ دیگر وجود ندارد و کلیسا از زمان ساخت اولین‌بار بارها بازسازی شده است اما ویژگی‌ها و برنامه‌های نمادین اصلی خود را حفظ کرده است. بزرگ‌ترین بازسازی در سال ۱۸۳۲ انجام شد زمانی که برخی ساختارهای متصل که قبلاً کلیسا را به کاخ متصل می‌کردند، برداشته شدند. در آن زمان، برخی از بلوک‌های خارجی جابه‌جا شده و برخی با بلوک‌های جدید حکاکی‌شده جایگزین شدند. این کلیسا در سال ۱۹۹۲ به میراث جهانی اضافه شد.
آمریکای جنوبی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
مساحت: ۱۷٬۸۴۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع
جمعیت: ۴۱۰٬۰۱۳٬۴۹۲
ترکم جمعیت: ۲۱٫۴ نفر در کیلومتر مربع
کشورها: (به همراه گویان فرانسه)۱۳
متعلقات: ۲
زبان‌ها: پرتغالی، اسپانیایی، انگلیسی، فرانسوی، هلندی، کچوا و شمار زیادی از زبان‌های محلی سرخ‌پوستی
منطقه‌های زمانی: یوتی‌سی ۲:۰۰- تا یوتی‌سی ۵:۰۰-
بزرگ‌ترین {{# if:|مناطق مسکونی|شهرها}}: سائو پائولو (برزیل)  لیما (پرو)  بوگوتا (کلمبیا)  ریو دو ژانیرو (برزیل)  سانتیاگو (شیلی)  کاراکاس (ونزوئلا)  بوئنوس آیرس (آرژانتین)  سالوادور، باهیا (برزیل)  برازیلیا (برزیل)  فورتالزا (برزیل)  رسیفی (برزیل)  بلو هوریزونته (برزیل)  مدئین (کلمبیا)  والپارایسو (شیلی)  لاسرنا (شیلی)
آمریکای جنوبی (به انگلیسی: South America) قاره‌ای در نیم‌کره غربی زمین است که بیشتر مساحت آن در نیم‌کره جنوبی و بخش کوچکی از آن در نیم‌کره شمالی قرار دارد.
آمریکای جنوبی را گاه به عنوان یک زیرقاره از قاره آمریکا به‌حساب می‌آورند. آمریکای جنوبی از سمت غرب به اقیانوس آرام و از سوی شمال و شرق به اقیانوس اطلس محدود می‌شود. آمریکای شمالی و دریای کارائیب در شمال غرب آن واقع شده‌اند. محدوده آمریکای جنوبی را معمولاً از شمال کشور کلمبیا تا جنوب کشور شیلی در نظر می‌گیرند. خط استوا از این قاره می‌گذرد و رود بزرگ آمازون و جنگل‌های بارانی آمازون در این قاره قرار دارند.
آمریکای جنوبی ۱۷٬۸۴۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد و ۱۵ کشور را در خود جای داده‌است. این قاره پس از آسیا، آفریقا و آمریکای شمالی، چهارمین قارهٔ بزرگ است. جمعیت این قاره در سال ۲۰۰۵ میلادی جمعاً ۳۷۲ میلیون نفر بود. جمعیت قاره آمریکای جنوبی در سال ۲۰۱۶ میلادی بیش از ۴۲۰ میلیون نفر برآورد شد. بیشتر مردم این قاره در نزدیکی سواحل غربی و شرقی قاره زندگی می‌کنند و مناطقی مانند جنوب پاتاگونیا، جمعیت بسیار پایین و پراکنده‌ای دارند. پس از آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکای شمالی، پنجمین قاره پُرجمعیت است. کشور برزیل پُرجمعیت‌ترین کشور آمریکای جنوبی است و بیش از نیمی از جمعیت آمریکای جنوبی در این کشور زندگی می‌کنند. کلمبیا، آرژانتین، ونزوئلا و پرو پرجمعیت‌ترین کشورهای قاره هستند. برزیل همچنین قدرتمندترین کشور این قاره بوده و رشد اقتصادی و تولید ناخالص داخلی بالایی دارد. آمریکای جنوبی در مقایسه با قاره‌های دیگر در قرن بیستم، معمولاً در وضعیت صلح بوده و جنگ‌های معدودی در این منطقه رخ داده‌است.
کشورهای مستقل و وابسته آمریکای جنوبی

آرژانتین
اروگوئه
اکوادور
برزیل
بولیوی
پاراگوئه
پرو
جزایر فالکلند
سورینام
شیلی
کلمبیا
گویان فرانسه
گویان
ونزوئلا
کشورها و قلمروها

آمریکای جنوبی ۱۷٬۸۴۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد و ۱۵ کشور را در خود جای داده‌است. به‌جز سیزده کشور مستقل و غیر مستقل، دو قلمروی وابسته به نام‌های جزایر جورجیای جنوبی و ساندویچ جنوبی و جزایر فالکلند نیز در آمریکای جنوبی قرار دارند که از سرزمین‌های فرادریایی بریتانیا به‌شمار می‌آیند. گویان فرانسه نیز از سرزمین‌های فرادریایی فرانسه است.
افزون بر این‌ها، در برخی تقسیمات، ترینیداد و توباگو، پاناما، آنتیل کوچک (متعلق به پادشاهی هلند)، جزیره اسنشن (متعلق به بریتانیا) و جزیره بووه (متعلق به نروژ) را نیز جزئی از آمریکای جنوبی به‌شمار می‌آورند.
آرژانتین
بولیوی
برزیل
شیلی
کلمبیا
اکوادور
گویان فرانسه
گویان
پاراگوئه
پرو
سورینام
اروگوئه
ونزوئلا
آرژانتین
اروگوئه
اکوادور
برزیل
بولیوی
پاراگوئه
پرو
سورینام
شیلی
کلمبیا
گویان
گویان فرانسه
ونزوئلا
جزایر فالکلند
جورجیای جنوبی و جزایر ساندویچ جنوبی
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای آمریکای جنوبی
مرز شمالی آمریکای جنوبی را به‌طور معمول گسست دارین در نظر می‌گیرند. گسست دارین یک سرزمین باتلاقی و جنگلی توسعه‌نیافته است که به خاطر سخت‌گذر بودنش باعث به هم نپیوستن بزرگراه‌های آمریکای شمالی و جنوبی به هم و ایجاد گسستگی در بزرگراه سراسری قاره آمریکا شده‌است. برخی نیز کانال پاناما را مرز شمالی آمریکای جنوبی در نظر می‌گیرند.
از نظر زمین‌ساخت، تقریباً همه سطح خاک اصلی آمریکای جنوبی بر روی صفحه آمریکای جنوبی قرار گرفته‌است.
آبشار آنجل که بلندترین آبشار ناگسسته در جهان است در ونزوئلا در آمریکای جنوبی واقع شده‌است. آبشار کائتور در گویان نیز بلندترین آبشار یک‌مرحله‌ای در جهان است. بزرگ‌ترین رودخانه جهان (از نظر حجم آب) یعنی رود آمازون، طولانی‌ترین رشته‌کوه جهان، یعنی کوه‌های آند، و خشک‌ترین بیابان دنیا، بیرون از مناطق قطبی، یا همان بیابان آتاکاما در آمریکای جنوبی جای گرفته‌اند.
آمریکای جنوبی همچنین جایگاه بزرگ‌ترین جنگل بارانی جهان، یعنی جنگل‌های آمازون، مرتفع‌ترین پایتخت جهان، لاپاز (بولیوی)، مرتفع‌ترین دریاچه قابل کشتیرانی تجاری جهان، یعنی دریاچه تیتیکاکا، و جنوبی‌ترین روستای دائمی دنیا یعنی پوئرتو تورو (در شیلی) است.
منابع معدنی آمریکای جنوبی عبارتند از طلا، نقره، مس، سنگ آهن، قلع و نفت خام.
جمعیت

آمریکای جنوبی بیش از ۴۲۰ میلیون و ۴۵۸ هزار نفر جمعیت دارد و تراکم جمعیت آن ۲۱ نفر در هر کیلومتر مربع است. برزیل با ۲۰۸٫۲ میلیون نفر پرجمعیت‌ترین کشور آمریکای جنوبی و پس از آن کلمبیا با ۴۹٫۶ میلیون نفر و آرژانتین با ۴۳٫۵ میلیون نفر در رتبه‌های بعدی قرار دارند. سائوپائولو، برزیل و لیما، پرو بزرگ‌ترین شهرهای آمریکای جنوبی از نظر جمعیت هستند که به ترتیب دارای ۱۲ میلیون و ۸٫۸ میلیون نفر هستند. شهرهای بزرگ دیگر عبارتند از بوگوتا، کلمبیا (۷٫۸ میلیون)، ریودوژانیرو، برازیل (۶٫۵ میلیون)، و سانتیاگو، شیلی (۵٫۵ میلیون).
اکثر جمعیت آمریکای جنوبی در نزدیکی سواحل غربی یا شرقی این قاره زندگی می‌کنند در حالی که قسمت داخلی و منتهی‌الیه جنوبی جمعیت کمی دارد.