مارکوس یونیوس بروتوس
بروتوس در نگاه دیگران > در قرون وسطی و رنسانس

جان سالزبری در بحث راجع‌به حد و مرز تبعیت و شورش در برابر قدرت حاکمه ــ بحثی که در آن دوره‌زمانه فراگیر بود ــ طرفدار شورش برضد جبار و کشتن اوست و آن را کاری قانونی و مشروع می‌داند، چه یک جبار آینه‌ی تمام‌نمای خباثت است، حال‌آنکه یک شاه عادل آنِ الوهیت است. با این‌حال، راجع‌به سزار بر این عقیده بود که هیچ‌کس بیشتر از او خصوصیات یک شاه عادل را نداشت و، در حقیقت، تمامی اعمالش تأیید توده‌ها را بدست آورده بودند، لیکن چون قدرتش را با شمشیر (جنگ داخلی) کسب کرده بود، یک جبار فرض شده بود. بروتوس نیز در کشتن او انگیزه‌های آزادی‌خواهانه داشته است، آزادیی که آدمی را چیزی عزیزتر از آن نیست.
به‌عقیده‌ی توماس آکویناس، یک مسیحی نباید یک جبار را اطاعت کند ــ خاصه جباری که با خشونت یا به طرق غیرقانونی شاه شده باشد. او توجیهات سیسرون برای کشتن سزار را ــ که در کتاب در باب مناصب آمده ــ تکرار کرد. با این‌حال، در آخرین اثرش به‌نام در باب حکومت آقا، که پس از مرگش منتشر شد، افزود که سزارکُشی مغایر با تمامی آموزه‌های لاهوتی بوده است.
دانته، شاعر بزرگ ایتالیایی، قضاوت‌ها در مورد بروتوس را باژگونه کرد، چنانکه بروتوس را الگوی مثالی یک خائن گرفت. در کمدی الهی، برجسته‌ترین چهره‌ی آخرین طبقه‌ی جهنم (در سرود ۳۴) لوسیفر است که سه سر دارد و سه تن از بزرگ‌ترین خائنان تاریخ ــ یهودا اسخریوطی و بروتوس و کاسیوس ــ از آن سه سر آویزانند و تا ابد جَویده می‌شوند، زیرا که به ولی‌نعمت خویش خیانت کرده بودند. دانته در در باب پادشاهی می‌گوید که تشکیل امپراتوری به‌جای جمهوری خواست خدا بوده است و قدرت امپراتوری باید برقرار می‌شد تا عدالت را میان شهروندان اجرا کند.
در ایتالیای رنسانس، مواردی از نوزایی آرمان‌های جمهوری‌خواهانه به‌چشم خورد. برای مثال، هنگامی‌که کولا دی رینتسو خود را آخرین تریبون مردم نامید، فرانچسکو پترارکا او را «سومین بروتوس» نامید.
جفری چاوسر در قصه‌ی راهب بروتوس را خائن می‌نامد. کولوچو سالوتاتی در جزوه‌ی درباب تیرانی کوشید نشان دهد که نمی‌توان سزار را یک جبّار به‌معنای واقعی کلمه دانست، زیرا اقدامات و سیاست‌هایش به تصویب سنا رسیده بودند و توطئه‌گران و قاتلان برجسته‌اش مناصب مهمی در حکومتش داشتند. او می‌پرسد که حالا چه کسی معتقد به مشروعیت قتل سزار ــ این پدر میهن و برحق‌ترین دولتمرد ــ است. وی بر این عقیده است که بهترین شکل نظام سیاسی برای روم حکومت شخصی عادل بود و روم به یک نظام مونارشی نیاز داشت، و دانته حق داشته بروتوس و کاسیوس را در اعماق جهنم جای دهد.
لئوناردو برونی مناظره‌‌ای میان کولوچو سالوتاتی و دیگران (از جمله نیکولو نیکولی) را تشریح می‌کند که از سالوتاتی می‌پرسند که مگر دانته ــ به‌عنوان باسوادترین فرد زمان خودش ــ نمی‌دانسته که سزار چطور قدرت را غصب کرده بود و چطور آزادی را از جمهوری گرفت و چطور تمامی تاریخ‌نگاران به فضایل بروتوس معترفند. سالوتاتی نیز پاسخ می‌دهد که دانته از تمام این‌ها آگاه بود، لیکن می‌خواسته سزار را چونان دولتمردی نمونه و بروتوس را چونان مردی آشوبگر بنمایاند.
کریستوفورو لاندینو در نقدی بر کمدی الهی (۱۴۸۱) توضیح می‌دهد که دانته چطور امپراتور روم را والاترین اقتدار زمینی و پاپ را والاترین اقتدار لاهوتی در مسیحیت می‌داند، و استدلال می‌کند که او سزار را صرفاً نماد امپراتوری گرفت بی‌آنکه اشاره‌ای به غاصب و دیکتاتور بودنش بکند، و بروتوس و کاسیوس را نیز صرفاً نماد قاتلان یک شاه خوب گرفته نه خودِ قاتلان، زیرا قرار دادن بروتوس و کاسیوس در قعر جهنم توسط دانته کاریست بسیار بی‌رحمانه و مغایر با حکمت و دانش و انصاف او؛ زیرا اگر این دو سزارکش مسیحی می‌بودند، با این عمل شجاعانه‌شان مستحق دریافت جایگاهی بسیار والا در بهشت می‌بودند.
نیکولو ماکیاولی، فیلسوف سیاسی ایتالیایی رنسانس، در کتابش گفتارهایی در باب ده کتاب نخست تیتوس لیویوس، عقیده دارد که کسانی که قیصر را ستوده‌اند فریب بخت نیک او را خورده‌اند، و در دوران دیکتاتوری او نویسندگان حق نداشتند عقاید خود در بارهٔ او را آزادانه ابراز کنند؛ باید ستایش نویسندگان دربارهٔ بروتوس را هم خواند، زیرا نویسندگان چون از بیم قدرت سزار نمی‌توانستند خودِ سزار را بنکوهند، دشمنانش را ستوده‌اند. او سبب سقوط جمهوری روم را فساد اخلاقیی می‌داند که گایوس ماریوس (شوهر عمهٔ سزار) و سپس سزار و پیروانش در روم رایج ساخته بودند، و قیصر توانست تودهٔ مردم را چنان اغفال کند که آنان بر یوغی که به‌دست خود بر گردن خویش نهادند آگاه نشدند. او می‌نویسد:
«این حقیقتی مسلم است که جامعه‌ای فاسد که در زیر یوغ فرمانروایی مقتدر بسر می‌برد هرگز ممکن نیست به‌آزادی دست یابد حتی اگر فرمانروا و تمامی خاندانش نابود شود: در آنجا همیشه یک فرمانروا جانشین فرمانروای دیگر خواهد شد [...] روشن‌ترین مثال آن جامعهٔ روم است که پس از تبعید خاندان تاکوئینیان (در ۵۰۹ قبل از میلاد) توانست فوراً آزادی را بدست آورد و نگاه دارد؛ اما پس از قتل سزار (در ۴۴ قبل از میلاد) و کالیگولا و نرون و حتی نابودی کل خاندان سزار، نه‌تنها نتوانست آزادی را نگاه دارد بلکه قادر نشد کوچک‌ترین کوششی هم برای رسیدن بدین هدف بعمل آورد. این دو حالت مختلف در جامعه‌ای واحد علتی دیگر نداشت جز اینکه رومیان در زمان شاهان تارکوئینیان (قرن ششم ق. م) هنوز فاسد نشده بودند ولی بعدها در دورهٔ سزار (قرن یکم ق. م) فساد سراپایشان را فراگرفته بود؛ به‌طوری‌که قدرت و اعتبار بروتوس با تمامی سپاه شرقیش نتوانست مردم روم را به نگاه‌داری آزادیی که بروتوس همانند جد اعلایش دوباره به آنان بخشیده بود برانگیزد.»
توماس الیوت می‌گوید که بی‌وفایی و خیانت به‌ندرت بی‌پاسخ می‌مانند، حتی اگر در پشت نقاب «ضرورت» پنهان شده باشند. برای نمونه، بروتوس و کاسیوس مردانی اشرافی و بافضیلت بودند که اشتیاقی آتشین به آزادی و مصلحت جمهوری داشتند و برای همین سزاری را کشتند که اعتماد بسیار بدیشان داشت؛ این دو برآن بودند که آزادی باستانی را به جمهوری بازگردانند، اما موفق نشدند.
جان کاریون در سالنامه کشتن قیصر را به‌شدت محکوم می‌کند و می‌نویسد که خداوند نتوانست تاب آورد که چنین جنایتی مدت زیادی بی‌پاسخ بماند، و در حقیقت تمامی کسانی که برضد قیصر توطئه کرده بودند ــ چنان‌که پلوتارک گزارش کرده است ــ ظرف مدت کوتاهی کشته شدند.
در جمهوری فلورانس، شهری با سنت‌های کهن جمهوری‌خواهانه، روحیات آزادی‌خواهانه براثر بازبینی و نقد آثار کلاسیکِ باستان قوی‌تر از دیگر شهرهای ایتالیا بود؛ برای نمونه در ۱۵۳۷ لورنتسینو د مدیچی پس از کشتن دوک آلساندرو د مدیچی خود را بروتوس جدید، آزادی‌بخش و ظالم‌کش خواند. موافقانش نیز او را بروتوسِ توسکانی نامیدند و اشعاری لاتین در مدحش سرودند. وی همچنین سکه‌ای ضرب کرد که الهام‌گرفته از سکه‌ای بود که بروتوس در شرق ضرب کرده بود.
اقدام بروتوس در کشتن قیصر منبع یکی از آثار ناتمام میکل‌آنجلو (میکل‌آنژ) به‌نام بروتوس بود که اکنون در بارجلوی فلورانس قرار دارد و سفارش آن را دوناتو جانوتی ــ از مقامات ارشد جمهوری فلورانس که یک دوستدار بروتوس و جمهوری‌خواه پرشور و در نتیجه مخالف جبّاریت خاندان مدیچی بود ــ به این هنرمند داده بود. وقتی این سردیس را در مجموعه‌ی هنری خاندان مدیچی جای دادند، در معرفی این اثر به لاتین نوشته بودند: «چون مجسمه‌سازی که این اثر مرمرین را تراشیده از جنایت بروتوس آگاه شد، کارش را نیمه‌کاره رها کرد.» از اقدام میکل‌آنجلو در عدم تکمیل این اثر به‌عنوان اقدامی اخلاقیِ تحسین‌آمیز یاد کردند.
دوناتو جانوتی اثری به‌نام در باب روزهایی که دانته در جستجوی جهنم و برزخ به‌سر برد داشت. او در این اثر با میکل‌آنجلو (میکل‌آنژ) راجع‌به محکومیت بروتوس از سوی دانته بحث می‌کند. نویسنده می‌گوید که کاسیوس و بروتوس باید جایگاه والایی در بهشت داشته باشند، و دانته احتمالاً یا نمی‌دانسته که قیصر یک جبّار بوده یا از ستایش‌های نویسندگان باستان از بروتوس بی‌خبر بود. میکل‌آنجلو نیز در پاسخ بدو و در تلاش برای دفاع از دانته متوسل‌به تفسیر کریستوفورو لاندینو شد که برطبق آن شخصیت‌های سزار و بروتوس و کاسیوس در کمدی الهی شخصیت‌های واقعی این افراد نیستند. با این‌حال، شخصیت میکل‌آنجلو در این نوشته با تأمل در اینکه ظالم‌کشیِ بروتوس و کاسیوس فقط منجر به بدتر شدن اوضاع جمهوری شد از خود می‌پرسد که آیا بهتر نبود سزار ــ حتی با وجود شاه شدنش ــ زنده می‌ماند، چه در اینصورت می‌توانست آزادی را به میهن بازگرداند، و اصلاً کشتن یک رئیس دولت ــ خواه عادل یا ناعادل ــ کاریست متکبرانه، و ترور به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند راه درستی برای کسب خیر باشد.جانوتی همچنین نویسنده‌ی یک تراژدی درباره‌ی بروتوس در فیلیپی بود که به‌دست ما نرسیده و شاید هیچگاه تکمیل نشد. او در نامه‌ای به شخصی در ۱۵۳۳ به این تراژدی اشاره می‌کند.
ژاک گره‌ون در ۱۵۶۰ تراژدی ژول سزار (به فرانسوی: Jules César) را نگاشت. در ۱۵۹۲، روبر گارنیه یک درام تاریخی به‌نام Porcie نوشت که در آن اینبار قهرمان پورکیا، همسر بروتوس، است. این درام با خودکشی تراژیک پورکیا، پس از اطلاع از مرگ شوهرش، به اوج می‌رسد. بروتوس در این درام دیده نمی‌شود.
در ۱۵۹۴، اورلاندو پشتی تراژدی ایتالیایی Il Cesare (قیصر) را نگاشت و آن را به آلفونسوی دومِ اِسته تقدیم کرد؛ بروتوس در این تراژدی نقشی مهم‌تر از آنِ تراژدی‌های قبلی دارد. این تراژدی با دو گروه کُر به‌پایان می‌رسد: از یک‌سو آنانی که بروتوس و آزادی را می‌ستایند و از آنسو سربازانی که بر مرگ سزار می‌گریند و تهدید به جنگ داخلی می‌کنند. هرچند این اثر از حیث ادبی متوسط است، منبع احتمالی نمایشنامه‌ی شکسپیر می‌باشد.