stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
میگ-۲۵
پیشینهٔ عملیات‌ها > عراق > جنگ ایران و عراق

در طول جنگ ایران و عراق، میگ-۲۵ در خدمت نیروی هوایی عراق بود و یکی از جنگنده‌های اف-۴ ایران بوسیلهٔ موشک میگ-۲۵ بشدت آسیب دید ولی موفق به فرود شد. در فوریه ۱۹۸۳ نیز میگ-۲۵ یک پیروزی دیگر به دست آورد و هواپیمای لاکهید سی-۱۳۰ هرکولس ایران را سرنگون کرد که همهٔ سرنشینان آن کشته شدند. میگ-۲۵های عراق در آوریل ۱۹۸۴ یک اف-۵ ایران را سرنگون کردند. در ۲۱ مارس ۱۹۸۴ نخستین جنگنده اف-۴ ایرانی به دست میگ‌ها سرنگون شد و در ۵ ژوئن ۱۹۸۵ دومین اف-۴ ایران نیز سرنگون گشت. میگ‌ها در فوریه ۱۹۸۶ یک لاکهید ئی‌سی-۱۳۰ ایران را سرنگون کردند و به فاصله اندکی در ۱۰ ژوئن، نخستین آراف-۴ ایران نیز سرنگون شد. دومین آراف-۴ نیز در اکتبر ۱۹۸۶ سرنگون گشت.
موفق‌ترین خلبان عراقی میگ-۲۵، سرهنگ «محمّد ریّان» بود که با ده بار سرنگون کردن هواپیماهای ایران، بیشترین افتخار را نزد عراقی‌ها داشت و از این رو به او درجه سرهنگی اعطا شد. این پیروزی‌های او از سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۶ بدست آمدند. در سال ۱۹۸۶ محمد ریان درحالیکه در میگ-۲۵ خود درحال پرواز بود، به دست خلبانان اف-۱۴ ایران جلیل زندی، کشته شد.

بر اساس گزارش خبرنگار اتریشی «تام کوپر»، درمجموع ۱۰ هواپیمای میگ-۲۵ عراقی به دست تامکت‌های ایرانی سرنگون شدند که یکی از این پیروزی‌ها به‌طور مشترک با جنگندهٔ اف-۵ بدست آمده‌است. بنا بر آمار عراقی، تنها سه میگ-۲۵ بوسیلهٔ پدافند زمینی ایران سرنگون شدند. میگهای عراقی در سال ۱۹۸۱ یک هواپیمای گلف‌استریم ۳ الجزایر و در سال ۱۹۸۶ یک میگ-۲۱آر. اف سوریه را نیز سرنگون کردند.
پیشینهٔ عملیات‌ها > عراق > جنگ خلیج فارس

در نخستین شب از آغاز جنگ خلیج فارس، یک اف-۱۸ از نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا به وسیلهٔ موشک بیسنوات آر-۴۰ میگ-۲۵ سرنگون شد و خلبان آن اسکات اسپایکر در این برخورد جان باخت. خلبان میگ-۲۵ «زهیر داوود» نام داشت. در ۱۹ ژانویه، دو میگ-۲۵ عراقی درحال فرار از دست دو اف-۱۵ آمریکایی بودند که با استفاده از شراره و ابزارهای جنگ الکترونیک قصد فرار از صحنهٔ نبرد را داشتند که هر دو میگ بوسیلهٔ موشکهای اف-۱۵ که از نوع ایم-۷ اسپارو بودند سرنگون شدند. در یک درگیری دیگر، یک میگ-۲۵ عراقی که توسط ۸ فروند اف-۱۵ آمریکایی محاصره شده بود، سراسیمه‌وار به دنبال راه فرار می‌گشت. در همین حین هواپیمای اف-۱۱۱ رِیوِن آمریکایی درحال پشتیبانی الکترونیکی از جنگنده‌های نیروی هوایی آمریکا بود. میگ-۲۵ عراقی سه موشک پیاپی به سوی این هواپیما پرتاب کرد. از آنجایی که اف-۱۱۱ توانایی دفاع از خود را ندارد، هشت هواپیمای اف-۱۵ مأموریت خود را لغو کرده و به کمک این هواپیما شتافتند. با این روش میگ-۲۵ توانست از صحنه نبرد فرار کند. در یک درگیری مشابه، دو میگ-۲۵ عراقی با دو اف-۱۵ آمریکایی روبرو شدند. پس از مدتی درگیری، دو اف-۱۵ دیگر نیز به یاری هم‌تیمی‌های خود شتافتند. اف-۱۵ها در مجموع ۱۰ موشک به سوی آن دو میگ-۲۵ پرتاب کردند که هیچ‌کدام از موشکها به میگها نرسیدند. این درگیری در آسمان تکریت رخ داد. 

پس از پایان جنگ در تاریخ ۲۷ دسامبر ۱۹۹۲، یک میگ-۲۵ عراقی با ورود به منطقهٔ پرواز ممنوع، به دست یک اف-۱۶-دی آمریکایی سرنگون شد. این سرنگونی بوسیلهٔ موشک ایم-۱۲۰ آمرام رخ داد. این نخستین سرنگونی بوسیلهٔ موشک آمرام در تاریخ بود.

در سال ۲۰۰۲ یک میگ-۲۵ عراقی توانست پهپاد ام‌کیو-۱ مسلح آمریکایی را که درحال شناسایی اهداف برای درگیری بود، سرنگون کند. این نخستین درگیری در تاریخ بود که یک هواپیما با پهپاد مسلح به موشک هوا به هوا روبرو می‌شود. این پهپاد بوسیلهٔ دو موشک ایم-۹۲ استینگر مسلح شده بود. گرچه پهپاد موفق شد یکی از موشکهای خود را سوی میگ-۲۵ شلیک کند که آن موشک خطا رفت، ولی موشک میگ به پهپاد برخورد کرده و آنرا نابود کرد.

در سال ۲۰۰۳ و در خلال جنگ عراق، هیچ میگ-۲۵ عراقی به پرواز درنیامد و بیشترشان بر روی زمین نابود شدند. برخی از هواپیماهای عراقی نیز به دست نیروهای عراقی در زیر شنهای صحرا پنهان گشتند تا از گزند نیروهای آمریکایی در امان بمانند. چنددَه فروند از این هواپیماهای مدفون شده، توسط نیروی زمینی آمریکا پیدا شده و به موزه‌های آمریکا فرستاده شدند که تعدادی از آنها میگ-۲۵ بودند.
بیرون کشیدن میگ عراقی از زیر شن در سال ۲۰۰۴ میلادی
آسیب دیدن بالهای میگ.
یدک کشیدن میگ-۲۵ تا پایگاه آمریکایی در عراق بوسیلهٔ Oshkosh M1070
پیشینهٔ عملیات‌ها > هند

میگ-۲۵ هندی در جنگهای گوناگون علیه پاکستان به کار گرفته شده‌است. در سال ۱۹۹۷ یک میگ-۲۵ هندی با پرواز بر فراز اسلام‌آباد پایتخت پاکستان در ارتفاع ۲۰ کیلومتری با سرعت زیر صوت به کار شناسایی پایگاه‌های پاکستانی مشغول بود. پاکستان فاقد رادارهایی بود که این هواپیما را در ارتفاع بالا شناسایی کند. درحالیکه میگ-۲۵ همچنان بصورت پنهان‌کار به پرواز خود ادامه می‌داد، اقدام به شکستن دیوار صوتی نیز نمود. پاکستان علام کرد که شکستن دیوار صوتی، عمدی بوده و اینکار را بنوعی خودنمایی از هندی‌ها تلقی کرد تا به پاکستان بفهمانند، هندوستان دارای چنین هواپیمایی است و نیروی هوایی پاکستان توان مقابله با آن را ندارد. هندوستان این موضوع را تکذیب کرد؛ «گوهر ایوب خان» وزیر امور خارجه وقت در پاکستان مدعی شد که فاکسبت هندی از پایگاه‌های حساس پاکستان در اسلام‌آباد جاسوسی کرده‌است.

خورشیدگرفتگی ۲۴ اکتبر ۱۹۹۵ بر فراز هندوستان توسط فاکسبت‌ها فیلمبرداری شدند. این فیلمبرداری در ارتفاع ۲۵ کیلومتری سطح زمین رخ داد. (۸۲هزار پایی)

درنهایت هندوستان به دلیل نداشتن قطعات یدکی فاکسبت و همچنین با ورود فناوری تصویربرداری ماهواره‌ای و پهپادهای جاسوسی به عرصهٔ نظامی، مجبور شد فاکسبت‌های خود را در سال ۲۰۰۶ بازنشسته کند.
پیشینهٔ عملیات‌ها > لیبی

در خلال دهه ۷۰ و ۸۰ میلادی، لیبی بر سر مالکیت آب‌های شمالی خود، به ویژه «خلیج سرت» با آمریکا در تنش بود. پس از مدتی درگیریهای هوایی با نیروی هوایی آمریکا و رویدادهای مربوط به «خلیج سرت» در سال ۱۹۸۱، لیبی از سوی آمریکا تحریم شد و میگ‌های۲۵ لیبی به دلیل کمبود قطعات یدکی، زمین‌گیر شدند. این میگ‌ها درحالیکه در لیبی زمین‌گیر بودند در خلال جنگ داخلی لیبی (۲۰۱۱) به دست ناتو بمباران و بیشترشان بکلی نابود شدند. پیش از حملهٔ ناتو، افسران لیبی تعدادی از قطعات میگ-۲۵ را به مکان امنی بیرون از پایگاه‌ها منتقل کردند و در سال ۲۰۱۴ و در خلال جنگ داخلی لیبی، دولت موقت لیبی سعی کرد با تعمیر میگ‌های فرسوده، آنها را عملیاتی کند و علیه شورشیان به‌کار بگیرد. در سال ۲۰۱۵ یک میگ ۲۵ عملیاتی شد و اندکی پس از تعمیر، در اولین پروازش برای نبرد توسط موشک زمین به هوا سقوط کرد. گرچه خلبان آن موفق به اجکت و فرود شد. این خلبان که به دست شورشیان اسیر شده بود به انفجار هواپیمایش اعتراف کرده‌است.
مشخصات (میگ-۲۵پی)

منبع اطلاعات The Great Book of Fighters, International Directory of Military Aircraft
مشخصات عمومی
خدمه: یک
طول: ۱۹/۷۵ متر (64 ft 10 in)
پهنای بال: ۱۴٫۰۱ متر (45 ft 11.5 in)
ارتفاع: ۶/۱۰ متر (20 ft 0.25 in)
بال: مساحت ۶۱/۴۰ مترمربع (660.93 ft²)
وزن خالی: ۲۲۰۰۰ کیلو (44,080 lb)
وزن بارگیری: ۳۶۷۲۰ کیلو (80,952 lb)
پیشرانه: ۲× دارای پس سوز توربوجت موتور تامسکی آر-۱۵B-300
نیرو ی خشک: ۷۳/۵ کیلونیوتن (16,524 lbf) هرکدام
نیرو با پس سوز ۱۰۰٫۱ کیلونیوتن (22,494 lbf) هرکدام
عملکرد
سرعت بیشینه: ** High altitude: Mach 3.2 (3,490 km/h, 2,170 mph); Mach 2.83 (3,090 km/h, 1,920 mph) continuous engine limit
ارتفاع پایین: ۱۲۰۰ کیلومتر در ساعت (650 knots, 740 mph)
برد: ۱۷۳۰ کیلومتر (1,075 mi) با سوخت داخلی
سقف پروازی: ۲۰۷۰۰ متر (با ۴ موشک) (67,915 ft)
بارگیری بال: ۵۹۸ کیلوگرم بر مترمربع (122.5 lb/ft²)
نسبت نیرو به وزن: ۰/۴۱
Time to altitude: ۸٫۹ دقیقه تا ۲۰۰۰۰ متر (65,615 ft)
جنگ‌افزار
۲× موشک هدایت شونده راداری بیسنوات آر-۴۰ (آآ-۶ آکرید)
دو موشک مادون‌سرخ آر-۴۰تی
تجهیزات پروازی
رادار آرپی-۲۵ اسمرچ
ارتفاع‌سنج راداری آروی-یوام یا آروی-۴
نگارخانه

میگ-۲۵ آموزشی
میگ-۲۵ در برلین. سال ۱۹۹۱
آموزشی
آموزشی
موزه روسیه
موزه روسیه
مدل دوسرنشین آموزشی
واچه توماسیان

| واچه توماسیان | واچه توماسیان |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: Vachagan Tovmasyan
زادهٔ: ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۸۶ ‏(۳۸ سال) ایروان، جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی
ملیت:  ارمنی
تحصیلات: دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان
پیشه(ها): هنرپیشه، کمدین، شومن، مجری، تهیه‌کننده، فیلم‌نامه‌نویس
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۵–اکنون
همسر: گایانه مانوکیان
واچه توماسیان (ارمنی: Վաչե Թովմասյան؛ زادهٔ ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۸۶) بازیگر، کمدین، شومن، و فیلم‌نامه‌نویس اهل ارمنستان است. وی از سال ۲۰۰۵ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده است.
فیلمشناسی

| سال | عنوان | نقش | منبع>  |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۲ | گمشده و پیداشده در ارمنستان | Bldo |  |
| ۲۰۲۴ | آنورا (فیلم) | Garnick |  |
| سال | عنوان | نقش | توضیحات | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۹ | در ارتش (Բանակում) | Tigran Sahakyan |  |  |
| ۲۰۱۱–۲۰۱۲ | Gerdastane (Գերդաստանը) | Harut | Recurring cast |  |
| ۲۰۱۵–۲۰۱۷ | en:Stone Cage | Moso | نقش اصلی |  |
| ۲۰۱۷–۲۰۱۸ | en:Golden School | Robert | نقش اصلی |  |
| ۲۰۱۹ | Coocoorooz | خودش | تهیه‌کننده، بازیگر |  |
| ۲۰۱۹–۲۰۲۰ | Sing if you can |  | میزبان، showman |  |
| ۲۰۲۰-اکنون | Tovmasyan's Reality Show |  | پدیدآور، تهیه‌کننده و بازیگر |  |
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| سال | عنوان | توضیحات | منبع |
| ۲۰۰۶–۲۰۱۰ | 32 Atam (32 ատամ) | نمایش تلویزیونی کمدی |  |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۵ | باشگاه ویتامین | نمایش تلویزیونی کمدی |  |
| ۲۰۰۹–۲۰۱۰ | 3 walls (۳ պատ) | نمایش تلویزیونی کمدی |  |
| ۲۰۱۰ | Good Morning  (բարի լույս) | Host |  |
:
عبدالله یکم مرابطی

| عبدالله یکم مرابطی> نخستین سرکرده جنبش مرابطی | عبدالله یکم مرابطی> نخستین سرکرده جنبش مرابطی |
| --- | --- |
سلطنت: ۱۰۴۰ الی ۱۰۵۹ میلادی
پیشین: مستعین یکم هودی از ملوک‌الوطایف ساراگوسا
جانشین: یحیی یکم مرابطی
زاده: تامنرات، مراکش
درگذشته: ۷ ژوئیه ۱۰۵۹ میلادی (۲۴ جمادی‌الاول 451) کریفله، رمانی، مراکش
پدر: یاسین بن مکوک جزولی تامنراتی
عبدالله بن یاسین (متوفای ۷ ژوئیه ۱۰۵۹) یزدان‌شناس و بنیان‌نهای جنبش و دودمان مرابطی بود. او از اعضای قبیله جزوله بود و به‌همین دلیل او را جزولی می‌خواندند. پدرش یاسین بن مکوک بن سیر بن علی جزولی تامنراتی بود. پس از او، یحیی یکم به سرکردگی جنبش و دودمان مرابطی رسید.
گیاه‌خواری در ایران

گیاه‌خواری در ایران، گذشته و وضعیت امروزی گیاه‌خواری و انواع آن در ایران را بررسی می‌کند. بر اساس شاهنامه از دوران پیشدادیان، ایرانیان گیاه‌خوار بوده‌اند. بعدها در آیین زرتشت و مانی نیز گوشت‌خواری نکوهیده می‌شد و گیاه‌خواری مورد توصیه واقع می‌شد. بسیاری از عارفان و بزرگان ایرانی پس از اسلام نیز گیاه‌خوار بوده‌اند. امروزه در جامعهٔ ایران، گیاه‌خواری بیش از آنکه ریشه‌های مذهبی داشته باشد، به دلیل جنبه‌های انسانی و علمی رواج دارد.
دوران ابتدایی آریاییان در ایران

با حضور آریاییان در سرزمین ایران، گیاه‌خواری رونق یافت، چرا که سرزمین ایران دارای عناصر گیاهی فراوانی بود.
در شاهنامهٔ فردوسی پیرامون رواج گیاه‌خواری در ایران دوران پیشدادی اینگونه آمده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| فراوان نبود آن زمان پرورش |  | که کمتر بُد از کشتنی‌ها خورش |
| جز از رستنی‌ها نخوردند چیز |  | ز هر کز زمین سر برآورد نیز |
| پس اهریمن بدکنش رای کرد |  | به دل کشتن جانور جای کرد |
اینطور که در شاهنامه آمده، نخست ضحاک آغاز به گوشت‌خواری کرد که این عمل او در شاهنامه نکوهیده شده است. اگر ضحاک را نماد پادشاهان بابلی در نظر بگیریم، از سوی دیگر در عهد عتیق ضمن کتاب دانیال نبی نیز گوشت‌خواری بابلیان نکوهیده شده و دانیال از شاه بابل می‌خواهد تا به آن‌ها این اجازه را بدهد که از همان آب و بقولات پیشین خودشان مصرف کنند. در زمان زرتشت نیز در ایران، گوشت‌خواری مورد نکوهش بود و گیاه‌خواری توصیه می‌شد.
دوران سلسله‌های پیش از اسلام

در دوران هخامنشی اینطور بر می‌آید که در میان طبقات مرفه، در جشن‌ها و مراسم‌های خاص، قربانی حیوانات صورت می‌گرفته، ولی در میان اقشار پایین‌تر و عموم جامعه گیاه‌خواری بیشتر رواج داشته است. هرودوت می‌نویسد: «طبقات فقیر [...] غذاهای پرگوشت کم می‌خورند ولی میوه‌های فراوان صرف می‌کنند و چند ظرف از آن بر سفره می‌گذارند.» به طور کلی، بیشتر خوراک ایرانیان در دوره هخامنشی از گیاهان تشکیل می‌شده است.
از آثار به‌جامانده از دوران اشکانی، می‌توان به اثر درخت آسوریک اشاره کرد که منازعه‌ای خیالین میان یک نخل و یک بز به زبان پارتی است که در آن در نهایت بز پیروز می‌شود. در واقع این منازعه خود گویای نزاع بین دو جامعه دامدار و کشاورز می‌باشد. برای مثال در بیت ۱۸ درخت خرما بر خود می‌بالد که کشاورزان از شیر آن بهره می‌برند و آزادمردان از انگبین یا میوه شیرین آن، و در بیت‌های بعدتر مرتب از سودمندی‌های اجزای مختلف گیاهی یک درخت خرما یاد می‌کند. در شهر نسا بر روی کوزه‌های مخصوص حمل شراب، سفال‌نوشته‌هایی به زبان پارتی یافت شده‌اند که اهمیت این ماده در اقتصاد آن دوران را نشان می‌دهد. به‌علاوه پارتیان در بازرگانی با چین، زردآلو و هلو را از چین وارد می‌کردند و انار را صادر می‌کردند و روغن زیتون نیز در مسیر جاده ابریشم یک کالای اساسی بوده است. در مجموع خوراک ایرانیان در دورهٔ اشکانی متنوع بوده و علاوه بر گیاهان، گوشت را هم شامل می‌شده است.
از آنجا که در دورهٔ ساسانی روحانیون زرتشتی قدرت را در دست داشتند، کشتار حیوانات و خوردن گوشت آن‌ها چندان مورد پسند نبوده است. گوشتخواری در متون مختلف نکوهش شده است، برای مثال در پند آذرباد مارسپندان در نکوهش گوشت‌خواری آمده: «از خوردن گوشت گاوان و گوسپندان سخت پرهیز کنید چه شما را در این جهان و آن جهان کیفری سخت بود». همچنین در متون پهلوی آمده است «و اگر کسی گوشت خورده است او را به سن چهل‌ساله برانگیزند و اگر کسی گوشت نخورده است او را به سن پانزده‌ساله برانگیزند» که اهمیت نخوردن گوشت در این آیین را نشان می‌دهد. در فصل ۹۸ ارداویرافنامه دربارهٔ مجازات زن و مردی آمده که «گوشت مردار خوردند و ببرک آبی (سگ آبی) را در آب کشتند و دیگر آفریده‌های اورمزدی را زدند و کشتند». در متن پهلوی «اندرز دستوران به بهدینان» آمده که سبب نکوهش خوردن گوشت مردار از دید مذهبی چیست: «اگر پرسیده شود که چرا گوشت مردار نخورند؟ گفته شود بدین سبب که دیوان در آن تباهی می‌کنند و آن به زیان مردمان می‌تواند باشد».
یکی دیگر از نقاط عطف در تاریخ گیاه‌خواری ایران که در زمان ساسانیان رخ داد، ظهور مانی، پیامبر ایرانی بود. در آیین مانی، مردم به دو گروه گزیدگان و نیوشاگان تقسیم می‌شدند. ابوالقاسم اسماعیل‌پور مطلق در کتاب «اسطورهٔ آفرینش در کیش مانوی» می‌گوید: «گزیدگان به سبب رعایت سه مُهر و فرامین تطهیر، نمایندگان زمینی برای نجات نورِ دربند به شمار می‌رفتند. منظور از سه مهر، یک مهر بَر دهان که شامل پرهیز از سخن زشت، منع خوردن گوشت و منع آشامیدن شراب است. دوم مهر بر دست است که اعمال خشونت آمیز و خون‌ریز را برای دین‌آور ممنوع می‌کند. آن‌ها حتی حق شکستن شاخه و یا کشتن حشرات و هیچ جانداری را نداشتند. و سوم مهر بر سینه یا آغوش است. که این مهر آمیزش جنسی و فرزندآوری را برایشان ممنوع کرده است. نیوشاگان نیز این سه مهر را رعایت می‌کردند. ولی می‌توانستند به شرط آنکه حیوان را خود ذبح نکرده باشند، کمی گوشت بخورند و یکبار نیز ازدواج کنند.» بدین ترتیب بسیاری از پیروان مانی، از خوردن گوشت پرهیز می‌کردند و در واقع گیاه‌خوار بودند. به طور کلی در دوران باستان، ریشهٔ اجتناب از خوردن گوشت عمدتاً به دلایل مذهبی بوده است.
دوران سلسله‌های پس از اسلام

گیاه‌خواری در دوران مربوط به سلسله‌های پس از اسلام عمدتاً ریشه در عرفان ایرانی-اسلامی دوران داشته است. برای مثال حدیثی از علی بن ابی‌طالب آمده است که می‌گوید «شکم‌های خود را گورستان حیوانات نکنید»، یا آنکه در حدیثی از جعفر صادق آمده است که او در سفرهٔ غذا گوشت را کنار گذاشت و به خوردن گیاهان اکتفاء کرد و گفت «ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﻏﺬﺍﯼ ﻣﻦ ﻭ ﻏﺬﺍﯼ ﻫﻤﻪ ﺍﻧﺒﯿﺎﺀ ﻭ ﺍﻭﺻﯿﺎﺀ».
رینولد نیکلسون می‌نویسد هنگامی که مردم عامی، مولانا را به خاطر نخوردن گوشت نکوهش می‌کردند و برای اثبات حرف خود آیاتی از قرآن که در آن خوردن گوشت بیان شده بود را می‌آوردند، مولانا در واکنش به آن‌ها اینگونه گفت: «ما ز قرآن گوشت را برداشتیم/پوستش بهر خران بگذاشتیم». از جملهٔ عارفانی که گیاه‌خوار بوده‌اند می‌توان به شیخ معروف کرخی، رابعه عدویه، عطار نیشابوری، شیخ محمود شبستری، باباطاهر عریان، حافظ شیرازی، و غیره اشاره کرد. همچنین از ابوعلی سینا و ناصرخسرو نیز به عنوان گیاه‌خوار یاد شده است.
در رابطه با اینکه اهالی شهر تهران تا پیش از حملهٔ مغول، گیاه‌خوار بوده‌اند، دو روایت در تایید این امر وجود دارند که در ادامه ذکر آن‌ها می‌رود. یاقوت حموی در معجم البلدان میگوید «وهم مع ذلك لا يزرعون على فدن البقر وإنما يزرعون بالمرور…» که یعنی «آن‌ها [تهرانی‌ها] برای علوفهٔ حیوانات زراعت نمی‌کنند، بلکه در طول سال چندین مرتبه روی زمین به زراعت می‌پردازند، چراکه دشمنانشان زیاد هستند و بیم آن می‌رود که حیواناتشان را از آن‌ها غارت کنند». زکریای قزوینی نیز در کتاب «آثار البلاد و اخبار العباد» می‌نویسد «وانّهم لا يزرعون على البقر خوفا من أنّهم إذا خالفوا يؤخذ عواملهم ، وإنّما يزرعون بالمساحي ولا يقتنون الدواب والمواشي لما ذكرنا أن أعداءهم كثيرون فيأخذون مواشيهم.» که ترجمهٔ آن این است که «آن‌ها [تهرانی‌ها] برای گاوها زراعت نمی‌کنند، چرا که بیم آن دارند که در صورت نافرمانی، حاصل زحماتشان [گاوها] از آن‌ها گرفته شوند. آن‌ها فقط روی کشتزارها به زراعت می‌پردازند، ولی از حیوانات یا دام‌ها نگهداری نمی‌کنند. چرا که همانطور که گفتیم به علت پرشمار بودن دشمنانشان، ممکن است احشام از آن‌ها گرفته شوند.» سپس زکریا به شرح اینکه میوه‌های تهران بسیار مرغوب هستند و انار آن در هیچ کشوری یافت نمی‌شود، می‌پردازد. از این دو روایت اینگونه بر می‌آید که اهالی تهران، در این دوران که خانه‌هایشان را هم در زیر زمین می‌ساخته‌اند، گیاه‌خوار بوده‌اند.
دوران معاصر

صادق هدایت که خود گیاه‌خوار بود، در سال ۱۳۰۶ کتابی با فرنام «فواید گیاه‌خواری» نوشت و در فصل چهارم آن به تاریخ گیاه‌خواری در جهان پرداخت. وی با ذکر نظریات استاتیدی چون بوردو، فویه و هنر اینگونه نتیجه گرفت که در طول تاریخ فرگشت، انسان همچون عموزاده‌های خود یعنی میمون‌ها گیاه‌خوار بوده است.
پس از آن هم کم‌وبیش گیاه‌خواری و گیاه‌خواران در جامعه ایرانی حضور داشتند. بسیاری از رستوران‌های گیاهی ظهور کردند و بقیه هم شروع به گنجاندن غذاهای گیاهی در منوهای خود کردند. در ایران از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۵ جستجوی کلمهٔ «گیاه‌خواری» در گوگل رشد فزاینده‌ای داشته است، هرچند که در سال‌های اخیر رشد آن کاهشی شده است.
در گاه‌شمار ایرانی تاریخ ۱۵ تیر به عنوان روز «جشن خام‌خواری» تعیین شده است. دلیل آن این است که ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه، «عمس» یا «غفس» یا «خواره» را به عنوان جشنی از جشن‌های سُغد باستان یاد کرده که از جمله آداب این جشن، پرهیز از خوراک‌های حیوانی یا پختنی‌ها بوده است.
موری اوگای

در این نام ژاپنی، «موری» نام خانوادگی است.
موری اوگای (به ژاپنی: 森鴎外 Mori Ōgai)؛ (زاده ۱۷ فوریهٔ ۱۸۶۲ درگذشت ۸ ژوئیهٔ ۱۹۲۲) نویسنده، منتقد، مترجم، معلم، پزشک نظامی (با رتبه معادل ژنرال نیروی زمینی) و کارمند عالی‌رتبه دولتی ژاپن در دوران میجی و تایشو بود.
| موری اوگای | موری اوگای |
| --- | --- |
موری اوگای در سن ۵۴ سالگی: موری اوگای در سن ۵۴ سالگی
نام اصلی: موری رینتارو 森林太郎
زاده: ۱۷ فوریهٔ ۱۸۶۲ تسووانو، شیمانه، ژاپن
درگذشته: ۸ ژوئیهٔ ۱۹۲۲ (۶۰ سال) نارسایی کلیوی، سل ریه
آرامگاه: معبد زن‌رین‌جی، میتاکا، توکیو
زمینه کاری: نویسنده منتقد مترجم پزشک نظامی ارتش امپراتوری ژاپن
ملیت: ژاپنی
دوره: دوره میجی دوره تایشو
جنبش ادبی: رومانتیسم ضدناتورالیسم
کار(های) برجسته: زن رقاص غاز وحشی قایق تاکاسه
سال‌های فعالیت: ۱۸۸۹–۱۹۲۲
تأثیرپذیرفته از: هانس کریستین اندرسن، گوته، شکسپیر، فون هارتمن، ناتسومه سوسه‌کی، گاککای یودا
همسر(ها): همسر اول؛ توشیکو آکاماتسو (۱۸۹۰–۱۸۸۹) همسر دوم؛ شیکگو آراکاوا (-۱۹۰۲)
فرزند(ان): اوتو (پسر ارشد) ماری (دختر بزرگ) آن‌نو (دختر دوم) فریتسو (پسر دوم) روی (پسر سوم)
اوگای در منطقه ایوامی تسووانو (که امروزه به شهر تسووانو در استان شیمانه تعلق دارد) متولد شد و نام اصلی‌اش موری رینتارو (森林太郎) بود. او در خانواده‌ای با پیشینه پزشکی متولد شد. خانواده موری به عنوان پزشکان درباری خاندان تسووانو خدمت می‌کردند. اوگای فرزند ارشد خانواده بود و دو برادر و یک خواهر داشت. او دارای القاب و افتخاراتی همچون «نشان درجه یک» و «نشان خدمات درجه سه»بود، و همچنین مدرک دکترای پزشکی و دکترای ادبیات را نیز دریافت کرده بود.
او پس از فارغ‌التحصیلی از دانشکده پزشکی دانشگاه توکیو، به‌عنوان پزشک نظامی ارتش مشغول به کار شد و در ادامه به عنوان دانشجوی اعزامی از سوی وزارت ارتش، چهار سال را در آلمان به فعالیت در حوزه پزشکی نظامی سپری کرد. این پیشینه علمی و تجربی او، به همراه نقش او به عنوان یک روشنفکر و نویسنده، موری اوگای را به یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌های فرهنگی ژاپن در دوران مدرن تبدیل کرد.
سرگذشت > کودکی و پیشینه

موری رینتارو، که بعدها با نام ادبی موری اوگای شناخته شد، در تاریخ ۱۷ فوریه ۱۸۶۲ در منطقه تسووانو، استان ایوامی (که امروزه به شهر تسووانو در استان شیمانه تعلق دارد) متولد شد. خانواده موری نسل‌ها پزشکان رسمی خاندان تسووانو بودند. از آنجایی که پدربزرگ و پدر موری دامادان خانواده بودند، تولد او به‌عنوان وارث مستقیم این خانواده پس از مدت‌ها، برای آن‌ها اهمیت ویژه‌ای داشت. به عنوان پسر ارشد خانواده پزشکان، موری از کودکی تحت آموزش‌های دقیقی قرار گرفت و آثاری چون «منتخبات کنفوسیوس» (the Analects) و «منسیوس» (Mencius) از متون کلاسیک چینی را مطالعه کرد. همچنین به یادگیری زبان هلندی زیر نظر پدرش پرداخت. او همچنین در مدرسه محلی «یوروکان» به بازخوانی متون کلاسیک چینی مانند «چهار کتاب و پنج کلاسیک» مشغول بود. در ۹ سالگی او از نظر سطح علمی، دانشی معادل یک نوجوان ۱۵ ساله داشت و در این دوره پرآشوب اصلاحات میجی، خانواده و اطرافیان او انتظارات بالایی از آینده‌اش داشتند.
سرگذشت > مهاجرت به توکیو

در سال ۱۸۷۲ (میجی ۵)، به دنبال اصلاحاتی مانند لغو نظام فئودالی و ایجاد استان‌ها، موری اوگای که در آن زمان ۱۰ سال داشت، همراه با پدرش به توکیو مهاجرت کرد. آنها در منطقه‌ای که امروزه به هیگاشی موکوجیما در سومیدا معروف است، سکونت یافتند. در توکیو، برای آماده شدن جهت ورود به مدرسه پزشکی دولتی (که در آن استادان آلمانی به زبان آلمانی تدریس می‌کردند)، در اکتبر همان سال به مدرسه خصوصی «شین بونگاکوشا»وارد شد تا زبان آلمانی بیاموزد. به منظور سهولت دررفت وآمد، اوگای مدتی را به‌طور موقت در خانه یکی از بستگان مقامات دولتی به نام نیشی آمانه اقامت داشت. سال بعد، باقی اعضای خانواده موری نیز پس از فروش خانه و املاک خود، تسووانو را ترک کردند و به سنجو، جایی که پدر او کلینیک پزشکی خود را اداره می‌کرد، نقل مکان کردند.
سرگذشت > تحصیل در مدرسه پزشکی توکیو

در نوامبر ۱۸۷۳ (میجی ۶)، موری اوگای با شرکت در آزمون ورودی در دوره پیش دانشگاهی پزشکی مدرسه پزشکی توکیو (با ظرفیت حدود ۶۰ نفر و مدت تحصیل سه سال) پذیرفته شد. او سن واقعی خود را دو سال بیشتر اعلام کرد و در حالی که تنها ۱۱ سال و ۱۰ ماه داشت، وارد این مدرسه شد. در آن زمان، سیستم آموزشی ژاپن در حال گذار بود و تغییرات مکرری در نام و ساختار مدارس ایجاد می‌شد. سن پذیرش معمولاً بین ۱۴ تا ۱۷ سال بود. با این حال، به دلیل نرسیدن تعداد متقاضیان به حد نصاب (حداکثر ۱۰۰ نفر)، پذیرش همچنان ادامه یافت و علاوه بر اوگای، افرادی با سن بالاتر از حد مجاز (۱۸ و ۱۹ سال) نیز پذیرفته شدند. در نهایت، تعداد دانشجویان جدید به ۷۱ نفر رسید، اما از این تعداد تنها ۳۰ نفر موفق به ادامه تحصیل در دوره اصلی شدند. رقابت در این مدرسه بسیار شدید بود. از ۲۴ دانشجوی کلاس سطح متوسط زبان آلمانی، تنها ۱۱ نفر بدون افت تحصیلی فارغ‌التحصیل شدند، درحالی که در کلاس پایین‌تر، از ۴۱ نفر فقط ۲ نفر توانستند فارغ‌التحصیل شوند. اوگای به دوره اصلی پزشکی (با ظرفیت حدود ۳۰ نفر و مدت تحصیل پنج سال) راه یافت و تحت آموزش استادان آلمانی قرار گرفت. در کنار دروس اصلی، او همچنین از ساتو گِنچوو، استاد طب شرقی، متون کالسیک چینی و پزشکی سنتی را فرا گرفت. او علاوه بر این، تحت راهنمایی اساتیدی مانند گاککای یودا و ایتو ماتسوتان به یادگیری ادبیات چینی و سرودن شعر چینی و ژاپنی پرداخت. در خودزندگینامه‌اش، «ویتا سکشوالیس»، اوگای روش یادگیری خود را اینگونه شرح می‌دهد: «در خوابگاه، فقط اصطلاحات تخصصی‌ای که در همان روز تدریس می‌شدند را پیدا می‌کردم، ریشه‌های یونانی و لاتین آن‌ها را جستجو کرده و با جوهر قرمز در حاشیه صفحات می‌نوشتم. خارج از کلاس، تقریباً تمام وقتم به همین کار اختصاص داشت. وقتی دیگران شکایت می‌کردند که حفظ این اصطلاحات دشوار است، برایم خنده‌دار بود. دوست داشتم به آن‌ها بگویم چرا به جای حفظ کردن مکانیکی، ریشه کلمات را جستجو نمی‌کنند؟» با این حال دوران تحصیل او بدون چالش نبود. خاطرات خواهرش حاکی از نگرانی مادربزرگشان است که با اوگای در خوابگاه زندگی می‌کرد و او را غرق در مطالعه آثار ادبی پیش از امتحانات نهایی می‌دید. همچنین، در اواسط امتحانات نهایی، یادداشت‌های او به دلیل آتش‌سوزی در خوابگاه از بین رفت. از سوی دیگر زمانی که یکی از استادان آلمانی رشته جراحی، پروفسور شولتز، متوجه نوشته‌های ادبی به زبان چینی در دفتر یادداشت اوگای شد، نسبت به او واکنش منفی نشان داد. با وجود این مشکلات، موری اوگای در ۴ ژانویه ۱۸۸۱ (میجی ۱۴) در حالی که ۱۹ سال داشت، با رتبه هشتم از مدرسه پزشکی توکیو فارغ‌التحصیل شد. هم‌دوره‌ای برجسته او، میورا موری‌هارا(که بعدها استاد دانشگاه امپراتوری توکیو شد) در مورد او و یکی دیگر از هم دوره‌ای‌هایش چنین گفت:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| « | در دوران دانشجویی، دو نابغه در میان همکلاسی‌هایم بودند: موری رینتارو با نبوغش و تاکاهاشی جونتارو با تلاشش. هر دو رقبایی قابل احترام بودند. |  » |
اوگای دانشجویی بسیار برجسته و بااستعداد بود، طوری که در میان ۱۰ نفر فارغ‌التحصیل شده ۵ تا ۷ سال از دیگر رقبا جوان‌تر بود.
سرگذشت > آغاز خدمت به عنوان پزشک نظامی

پس از فارغ‌التحصیلی، موری اوگای ابتدا قصد نداشت پزشک، کارمند دولت، معلم، یا حتی نظامی شود. او رؤیای نویسندگی را در سر داشت و امیدوار بود به عنوان دانشجوی اعزامی وزارت آموزش به آلمان برود. در این مدت، او مشغول به کمک در بیمارستان پدرش بود. اما در حالی که مسیر آینده او همچنان نامشخص بود، یکی از هم‌دوره‌ای‌هایش به نام کوئیکه ماسانائو (که بعدها مدیر بخش پزشکی وزارت ارتش شد)، طی نامه‌ای طولانی و با شور و اشتیاق، اوگای را به معاون بخش پزشکی ارتش، ایشیگورو تادانوری، معرفی کرد. همچنین یکی از دوستان نزدیک او، کاکو تسورودو (که بعدها به عنوان «پدر علوم گوش و حلق و بینی ژاپن» شناخته شد)، اوگای را به پیوستن به وزارت ارتش تشویق کرد. در نهایت، اوگای در ۱۶ دسامبر همان سال(۱۸۸۱) به عنوان پزشک نظامی درجه پایین (معادل ستوان) وارد ارتش شد و در بیمارستان ارتش توکیو مشغول به کار شد. طبق خاطرات خواهرش، اوگای در جوانی به فعالیت‌هایی مانند طراحی چهار گیاه اشرافی(آلو، بامبو، ارکیده و داوودی) و طراحی مناظر باغ می‌پرداخت. همچنین، پس از ساعات کاری، اغلب به نمایش‌های یوسه (نوعی سالن نمایش سنتی در ژاپن است که در آن هنرمندان به اجرای نمایش‌های کمدی، داستان‌گویی (مانند راکوگو)، تقلید صدا، نمایش‌های عروسکی، موسیقی سنتی، و سایر هنرهای نمایشی می‌پردازند) می‌رفت.