الفبای ترکمنی
الفبای عربی ترکمنی شوروی

البته که زبان ادبی ترکی در آسیای مرکزی، بر پایه الفبای عربی بوده است. و اینکه، به کاستی‌ها و ایرادات الفبای عربی عربی-فارسی بدون هیچ تغییر و یا استانداردسازی برای زبان ترکمنی، در بخش‌های بالاتر اشاره شد.
در ترکمنستان تحت سلطهٔ روسیه تزاری، و پس از آن، در ترکمنستان شوروی تا اواخر ۱۹۲۰ میلادی (پیش از آنکه در سال ۱۹۲۹ میلادی الفبای لاتین بر زبان و ادب ترکمن تحمیل شود) از الفبای عربی برای نوشتار زبان ترکمنی استفاده می شده. اما، از آنجا که سیاست شوروی گسترش سوادآموزی سراسری، و تطبیق ادب و نوشتار با زبان‌ها و گویش‌های محلی ملل مختلف تحت حاکمیت شوروی بودی، مانند سایر زبان‌های ترکی در اتحاد جماهیر شوروی (مانند زبان‌های قزاقی، تاتار، ازبکی)، نوشتار عربی ترکمنی خود دچار تحولات و استانداردسازی شد. این رسم الخط پایهٔ اثرات ادبی-آموزشی متعددی به زبان ترکمنی در شوروی بود. البته این پروسه مجزاء از پروسهٔ فوق‌الذکر در دهه‌های اخیر در ایران بوده، و با  کنار گذاشته شدن خط عربی در شوروی، این رسم الخط نیز به فراموشی سپرده شد.
در الفبای عربی ترکمنی شوروی، ۹ واکه به صورت زیر نوشته می‌شدند، ۸ تای آن، به صورت زوج، با ۴ حرف، و نهمین آن، با حرف دیگری.
|  |  | لبی> تنگ | لبی> باز | غیر لبی> تنگ | غیر لبی> تنگ | غیر لبی> تنگ | غیر لبی> باز | باز |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| پسین یوغېن چەكېمې سەس‌لەر ýogyn çekimli sesler | عربی | اۇ / ۇ | او / و | اېـ / ېـ / ې | اېـ / ېـ / ې | آ / ‍ـا | آ / ‍ـا |  |
| پسین یوغېن چەكېمې سەس‌لەر ýogyn çekimli sesler | معادل لاتین | U u | O o | Y y | Y y | A a | A a |  |
| پسین یوغېن چەكېمې سەس‌لەر ýogyn çekimli sesler | آوانگاری | [u] | [o] | [ɯ] | [ɯ] | [ɑ] | [ɑ] |  |
| پیشین اېنچه چەكېمې سەس‌لەر inçe çekimli sesler | عربی | ٴاۇ / ٴۇ | ٴاو / ٴو | ٴاېـ / ٴېـ / ٴې	 | اە / ە / ـە | اە / ە / ـە | ٴا / ٴـا |  |
| پیشین اېنچه چەكېمې سەس‌لەر inçe çekimli sesler | معادل لاتین | Ü ü | Ö ö | I i | E e | E e | Ä ä |  |
| پیشین اېنچه چەكېمې سەس‌لەر inçe çekimli sesler | آوانگاری | [y] | [ø] | [i] | [ɛ] | [ɛ] | [æ] |  |
در رسم الخط عربی ترکمنی شوروی، برای نشان دادن تفاوت بین واکه‌های پسین و پیشین، مانند الفبای عربی قزاقی، از همزه استفاده می‌شود. همزه در این رسم الخط صدایی ندارد، اما نقش مهمی را ایفا می‌کند. همزه نه بر روی حروف، بلکه پیش از کلمات می‌آید.
نقش همزه برای نشان دادن واکه‌های پیشین (حروف صداداری که در جلوی دهان ادا می‌شوند)، حروف صداداری که در الفبای لاتین ترکمنی، با حروف ä i ö ü نوشته می‌شوند. به‌طور مثال ضمیر اول شخص جمع «بیز» (biz)، در این رسم الخط، ٴبېز نوشته می‌شود.
اما باید توجه داشت که استثناهایی هم وجود دارند، و در بعضی موارد، نیازی به نوشتن همزه نیست. اول این‌که کلماتی که در آنها حروف «e / اِ ـِ‌ ـه» (اە / ە / ـە) وجود دارد، به دلیل اینکه این حرف، واکه‌های پیشین است، دیگر نیازی به همزه برای مشخص کردن اینکه سایر واکه‌های کلمه نیز پیشین هستند وجود ندارد. همین‌طور، کلماتی که دارای یکی از حروف «ك / گ» می‌باشند، بدون همزه نوشته می‌شوند. بر اساس قوانین فونولوژیک ترکمنی، این واکه‌ها تنها به همراه واکه‌های پیشین نوشته می‌شوند، و در نتیجه نیازی به همزه نخواهند داشت.
از جمله دیگر نکاتی که در تدوین این رسم الخط وجود دارد، اول وجود داشتن «ڭ» معادل «نگ» می‌باشد. و دوم، تلاش برای تفاوت قائل شدن بین «و»، «ی»، و «هـ ـه» مصوتی و صامتی می باشد. همان‌طور که اشاره شد، دو حرف «او / و» و «اۇ / ۇ» برای واکه‌های «o ö» و «u ü» تعیین شده بودند. برای حرف «و» صامت (معادل w در لاتین)، حرف واو-سه نقطه «ۋ» در نظر گرفته شده بود. برای حرف «ی»، مصوت‌های «i» و «y» با حرف یِ-دو نقطهٔ عمودی «اېـ / ېـ / ې» نشان‌داده می‌شوند، و حرف صامت «ی» با همان «ی» بدون تغییر. برای مثال، نام یکی از روزنامه‌های ترکمنی آن دوران، مدنیت (medeniyet) به صورت «مەدەنېیەت» نوشته می شد.
و دیگر اینکه، در پی اصلاح رسم الخط عربی در ترکمنی، مانند پروژه‌های مشابه در سایر زبان‌های ترکی شوروی، اعمال سرسختانهٔ حذف حروف هم‌آوا در واژگان وارده از عربی، و جایگزینی آن‌ها با یک حرف بوده.
| شماره | حرف | معادل عربی (ایران - امروزه) | معادل لاتین | آوانگاری |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | آ / ـا | آ / ـا | A a | [a] |
| ۲ | ٴا / ٴـا	 | أ / ـأ | Ä ä | [æ] |
| ۳ | ب | ‌ب | B b | [b] |
| ۴ | پ | ب | P p | [p/pʰ] |
| ۵ | ت | ت / ط | T t | [t/tʰ] |
| ۶ | ج | ‌ج | J j | [dʒ] |
| ۷ | چ | چ | Ç ç | [tʃ] |
| ۸ | ح | ح | H h | [h~χ] |
| ۹ | خ | خ | H h | [χ] |
| ۱۰ | د | د | D d | [d̪] |
| ۱۱ | ر | ر | R r |  |
| ۱۲ | ز | ذ / ز / ض / ظ | Z z | [ð] |
| ۱۳ | ژ | ‌ ژ | Ž ž | [ʒ] |
| ۱۴ | س | ‌ ث / س / ص | S s | ‌ [θ] |
| ۱۵ | ش | ش | Ş ş | [ʃ/ʂ/ɕ] |
| ۱۶ | ع | ‌ ع | G g | [ʕ/ʢ] |
| ۱۷ | غ | غ | G g | [ɣ/ʁ] |
| ۱۸ | ف | ف | F f | [f] |
| ۱۹ | ق | ق | K k | [q/ɢ] |
| ۲۰ | ك | ‌ ک | K k | [k] |
| ۲۱ | گ | گ | G g | [g] |
| ۲۲ | ڭ | نگ | Ň ň | [ŋ] |
| ۲۳ | ل | ل | L l | [l/ɫ] |
| ۲۴ | م | م | M m | [m] |
| ۲۵ | ن | ن | N n | [n] |
| ۲۶ | ۋ | و | W w | [w~β] |
| ۲۷ | او / و | اوْ / وْ | O o | [o] |
| ۲۸ | ٴاو / ٴو | اؤ / ؤ | Ö ö | [œ] |
| ۲۹ | اۇ / ۇ | اوُ / وُ | U u | [u] |
| ۳۰ | ٴاۇ / ٴۇ	 | اۆ / ۆ | Ü ü | [y] |
| ۳۱ | ھ | هـ ـه | h | [h] |
| ۳۲ | اە / ە / ـە | اِ / ــِ / ه | E e | [e] |
| ۳۳ | یـ / ی | یـ / ی | Ý ý | [j] |
| ۳۴ | اېـ / ېـ / ې | اؽـ / ؽـ / ؽ | Y y | [ɯ~ɨ] |
| ۳۵ | ٴاېـ / ٴېـ / ٴې | ایـ / یـ / ی | I i | [ɪ~i] |