stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
هری پاتر و شاهزاده دورگه (فیلم)
داستان

مقالهٔ اصلی: هری پاتر و شاهزاده دورگه
در این قسمت هری پاتر در سال ششم هاگوارتز تحصیل می‌کند. هری در این سال تحصیلی برای اولین بار کلاس‌های خصوصی با دامبلدور دارد که در آن‌ها به مرور و بازبینی خاطرات لرد سیاه می‌پردازند؛
بازیگران

دنیل ردکلیف در نقش هری جیمز پاتر (فرد منتخب برای مبارزه با لرد ولدمورت)
روپرت گرینت در نقش رون ویزلی (دوست هری پاتر)
اما واتسون در نقش هرماینی گرنجر (دوست هری پاتر)
مایکل گمبون در نقش آلبوس دامبلدور (مدیر مدرسه هاگوارتز)
جیم برودبنت در نقش هوریس اسلاگهورن (معلم)
آلن ریکمن در نقش سیوروس اسنیپ (استاد دفاع در برابر جادوی سیاه و نقش مکمل اصلی این قسمت)
تام فلتون در نقش دراکو مالفوی (شاگرد گروه اسلایترین)
هلن مک‌کوری در نقش نارسیسا مالفوی (مادر دراکو)
هلنا بونهام کارتر در نقش بلاتریکس لسترنج (یک مرگ‌خوار-قاتل سیریوس بلک)
دیوید تیولیس در نقش ریموس لوپین (معلم سابق هری-عضو محفل ققنوس)
مگی اسمیت در نقش مینروا مک‌گونگال (مدیر گروه گریفندور)
بانی رایت در نقش جینی ویزلی (دوست دختر هری پاتر)
متیو لوئیس در نقش نویل لانگ باتم (دوست هری پاتر)
ایوانا لینچ در نقش لونا لاوگود (دوست هری پاتر)
جیمز و الیور فلپس در نقش فرد ویزلی و جورج ویزلی (برادران دوقلوی رون ویزلی)
تیموتی اسپال در نقش پیتر پتی‌گرو (یک مرگ‌خوار)
هیرو فاینس-تیفین در نقش تام ریدل (کودکی لرد ولدمورت)
سباستین جووینکو

سباستین جووینکو (ایتالیایی: Sebastian Giovinco؛ زادهٔ ۲۶ ژانویهٔ ۱۹۸۷) بازیکن پیشین فوتبال اهل ایتالیا است.
وی سابقه ۲۳ بازی و ۱ گل برای تیم ملی فوتبال ایتالیا در کارنامه دارد. این بازیکن در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۹ به الهلال پیوست.
افتخارات

یوونتوس
سری آ(۲): ۱۳–۲۰۱۲ ، ۱۴–۲۰۱۳
سری بی(۱): ۰۷–۲۰۰۶
سوپر جام فوتبال ایتالیا(۲): ۲۰۱۲ ، ۲۰۱۳
الهلال
لیگ حرفه‌ای فوتبال عربستان(۲): ۲۰–۲۰۱۹ ، ۲۱–۲۰۲۰
جام پادشاهی عربستان(۱): ۲۰–۲۰۱۹
لیگ قهرمانان آسیا(۱): ۲۰۱۹
سی/۲۰۲۲ ئی۳ (زدتی‌اف)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سی/۲۰۲۲ ئی۳ (زدتی‌اف) در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۳.: سی/۲۰۲۲ ئی۳ (زدتی‌اف) در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۳.
کشف: کشف
کاشف: تسهیلات بررسی اجرام گذرای زویکی
تاریخ کشف: ۲ مارس ۲۰۲۲
مشخصات مداری A: مشخصات مداری A
Observation arc: ۲۹۸ روز
Orbit type: دنباله‌دار
اوج و حضیض: ≈۲۸۰۰ یکای نجومی (barycentric مبدأ 1950)
اوج و حضیض: 1.112 AU
تناوب مداری: ≈۵۰٬۰۰۰ سال ژولینی (inbound) Ejection or many millions of years (outbound)
انحراف مداری: ۱۰۹٫۱۷°
طول گره صعودی: ۳۰۲٫۵۵°
شناسه حضیض: ۱۴۵٫۸۲°
Earth MOID: ۰٫۲۲۰ یکای نجومی (۳۲٫۹ میلیون کیلومتر)
Jupiter MOID: ۱٫۷۴۳ یکای نجومی (۲۶۰٫۷ میلیون کیلومتر)
Comet total magnitude (M1): ۷۰۰۱۱۰۴۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۰٫۴±۰٫۶
Last perihelion: 12 January 2023
سی/۲۰۲۲ ئی۳ (زدتی‌اف) (انگلیسی: C/2022 E3) دنباله‌داری با تناوب دوره طولانی از ابر اورت است که توسط تأسیسات گذرای زویکی در ۲ مارس ۲۰۲۲ کشف شد. این دنباله‌دار در اطراف هسته خود درخشش سبز روشنی دارد که به دلیل تأثیر نور خورشید بر مولکول‌های تشکیل دهندهٔ آن، به‌ویژه بر کربن دواتمی و سیانوژن است.
نامگذاری سیستماتیک این دنباله‌دار با سی (حرف C) شروع می‌شود تا نشان دهد که دنباله‌دار یک «دنباله‌دار دوره‌ای» نیست، و "2022 E3" نشان‌گر سومین دنباله‌دار بودنش است که در نیمهٔ اول مارس ۲۰۲۲ کشف شده‌است.
اندازهٔ هسته این دنباله‌دار حدود یک کیلومتر تخمین زده شده که هر ۸٫۷ ساعت یکبار به‌دور خود می‌چرخد. دنباله‌های گرد و غبار و گازی آن تا میلیون‌ها کیلومتر گسترش یافته و در ژانویه ۲۰۲۳، سومین پاددم آن قابل مشاهده بود.
این دنباله‌دار در ۱۲ ژانویه ۲۰۲۳ در فاصله ۱٫۱۱ واحد نجومی (۱۶۶ میلیون کیلومتر؛ ۱۰۳ میلیون مایل) به حضیض خود رسید. کوتاه‌ترین نزدیکی آن به زمین در ۱ فوریه ۲۰۲۳ در فاصله ۰٫۲۸ واحد نجومی (۴۲ میلیون کیلومتر) بود؛ ۲۶ میلیون مایل). سی/۲۰۲۲ ئی۳ (زدتی‌اف) با قدر ظاهری ۵، و بنابراین با چشم غیر مسلح زیر آسمان تاریک بدون ماه قابل مشاهده است. در ۱ فوریه ۲۰۲۳ این دنباله دار از نزدیکترین فاصله خود به زمین گذشت.
در ۴ فوریه در آسمان نیمکره شمالی زمین این دنباله‌دار در ۱۲ درجه از ستاره سروش (نورانی‌ترین ستاره رو به شمال) قرار دارد.
حافظه کوتاه‌مدت

حافظه کوتاه مدت به کل حافظهٔ ما از رویدادهایی اشاره دارد که ظرف چند ثانیهٔ گذشته اتفاق افتاده است. از باب نظری استدلال شده که مهم است میان حافظهٔ کوتاه مدت از یکسو و حافظهٔ بلند مدت از سوی دیگر تمییز داده شود. جوهر این تمییز نظری در اصطلاح «حافظهٔ اولیه» و «حافظهٔ ثانویه» جیمز نهفته است. طبق نظر جیمز (۱۸۹۰) حافظهٔ اولیه با  کل اطلاعاتی سروکار دارد که پس از پردازش در هوشیاری باقی می‌ماند و بدین ترتیب بخشی از حال روانی فرد را تشکیل می‌دهد. برعکس، حافظهٔ دراز مدت با اطلاعاتی دربارهٔ رویدادها سروکار دارد که هوشیاری را ترک کرده‌اند و بدین ترتیب بخشی از گذشتهٔ روانی فرد را تشکیل می‌دهد. حافظه کوتاه مدت یکی از سه نوع حافظه‌ای می‌باشد که مغز انسان‌ها به کمک آن به پردازش داده‌ها دست می‌زند. حافظه کوتاه مدت داده‌هایی است که به روش‌های مختلف وارد پردازش شده‌اند مانند:
داده‌های حسی (احساس، دیدن و..)
مرور داده‌های مربوط به حافظه بلند مدت
داده‌های مربوط به پردازش در حال انجام را در مدت زمان کوتاهی نزدیک به ۳۰ ثانیه می‌تواند در خود نگه دارد.
چگونگی کارکرد

دربارهٔ چگونگی کارکرد حافظه کوتاه مدت همچنان بحث‌های مختلف و نظریه‌های گوناگونی وجود دارد.
تفاوت حافظه کوتاه مدت با بلند مدت

یکی از تفاوت‌های عمده میان انبار حافظهٔ کوتاه مدت (یا حافظهٔ اولیه) و انبار حافظهٔ دراز مدت (یا حافظهٔ ثانویه) تفاوت ظرفیت آن‌ها است. برای حافظهٔ دراز مدت حد شناخته‌شده‌ای وجود ندارد، ولی بنابر استدلال میلر (۱۹۵۶) در مقالهٔ بسیار مهمش، تقریباً بیش از هفت قطعه اطلاعات (یعنی واحدهای آشنای اطلاعات) را نمی‌توان در هر زمان در حافظهٔ کوتاه مدت ذخیره کرد. فکر انبارهای مجزای حافظهٔ کوتاه مدت و دراز مدت در چند نظریهٔ عمدهٔ حافظه گنجانده شده‌است. قوی‌ترین حمایت از این فکر برخاسته از تحقیقات مربوط به بیماران فراموشکار است.
به‌طور خلاصه، کشف شده که حافظهٔ دراز مدت بیشتر بیماران فراموشکار به شدت آسیب دیده است، در حالی که حافظهٔ کوتاه مدت اغلب ایشان سالم است. البته تعداد کمی از بیماران فراموشکار وجود دارند که برخلاف اغلب بیماران از نظر حافظهٔ کوتاه مدت دچار کاستی‌اند، ولی حافظهٔ دراز مدت آن‌ها سالم است. بدون قبول تمایز میان نظام حافظهٔ کوتاه مدت و دراز مدت نمی‌توان برای این یافته‌ها دلیل موجهی اقامه کرد.
با وجود حمایت تجربی از تمایز میان انبارهای حافظهٔ کوتاه مدت و دراز مدت هر روز بیشتر مشخص می‌شود که حافظهٔ کوتاه مدت و دراز مدت هیچ‌کدام منفرداً وجود ندارند. برای مثال، بدلی و هیچ (۱۹۷۴) و بدلی (۱۹۸۶) استدلال کرده‌اند که مفهوم انبار حافظهٔ دراز مدت منفرد که توسط اتکینسون و شیفرین (۱۹۸۶) عرضه شده می‌باید با نظام حافظهٔ کاری که شامل سه جزء است جایگزین شود. این مفهوم از این مزیت برخوردار است که پیچیدگی‌های حافظهٔ کوتاه مدت را بهتر به حساب می‌آورد. مفهوم حافظهٔ کاری از این جهت نیز مزیت دارد که با ترکیب پردازش فعال و ذخیرهٔ موقت اطلاعات برای عملکرد ذهن انسان در خصوص طیف وسیعی از تکالیف شناختی که به‌طور آشکارا با حافظهٔ کوتاه مدت مرتبط نیست توضیح مناسبی ارائه می‌دهد.
اماجلیج

مکان در 23x15px|border |alt=|link= بوسنی و هرزگوین
| اماجلیج Амајлије | اماجلیج Амајлије |
| --- | --- |
ماهیت: جمهوری صرب بوسنی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (زمان)
اماجلیج (به لاتین: Amajlije) یک منطقهٔ مسکونی در بوسنی و هرزگوین است که در جمهوری صرب بوسنی واقع شده‌است.
۱۹ آذر

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| <<  | آذر | آذر | آذر | آذر | آذر |  >> |
| ش | ی | د | س | چ | پ | ج |
|  |  |  |  |  | ۱ | ۲ |
| ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ |
| ۱۰ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ | ۱۴ | ۱۵ | ۱۶ |
| ۱۷ | ۱۸ | ۱۹ | ۲۰ | ۲۱ | ۲۲ | ۲۳ |
| ۲۴ | ۲۵ | ۲۶ | ۲۷ | ۲۸ | ۲۹ | ۳۰ |
۱۴۰۳ خورشیدی: ۱۴۰۳ خورشیدی
۱۹ آذر دویست و شصت و پنجمین روز از سال در گاه‌شماری خورشیدی است. به پایان سال ۱۰۰ روز (۱۰۱ روز در سال کبیسه) باقی‌است.
رویدادها

۱۳۵۷ - راهپیمایی ۱۹ آذر ۱۳۵۷
۱۳۶۱ - برگزاری انتخابات دوره نخست مجلس خبرگان رهبری
۱۳۶۳ - بنیان‌گذاری شورای عالی انقلاب فرهنگی
۱۴۰۲ - آتش‌سوزی پالایشگاه هیدروکربن بیرجند
زادروزها

۱۳۰۵ - جواد نوربخش، روان‌پزشک، شاعر و نویسنده
۱۳۱۰ - حیدر رقابی، شاعر و فعال سیاسی
درگذشتگان

۱۳۷۹ - علی‌اصغر گرمسیری، بازیگر
۱۳۹۵ - علی باقرزاده، شاعر، نویسنده و نیکوکار
۱۳۹۷ - احمدرضا دالوند، پژوهشگر و نویسنده
۱۳۹۹ - محمد یزدی، چهارمین رئیس مجلس خبرگان رهبری
۱۴۰۲ - محمود مشحون، رئیس فدراسیون بسکتبال ایران
۱۴۰۲ - عبدالله تاتلی، نماینده حوزه انتخابیه مریوان و سروآباد در دوره دوم مجلس شورای اسلامی و دوره سوم مجلس شورای اسلامی
تتون (آیداهو)

مکان
| Teton, Idaho | Teton, Idaho |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location in شهرستان فرمونت، آیداهو and the state of آیداهو: Location in شهرستان فرمونت، آیداهو and the state of آیداهو
ایالت: آیداهو
شهرستان: شهرستان فرمونت، آیداهو
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۶۸ مایل مربع (۱٫۷۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۶۸ مایل مربع (۱٫۷۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۴۹۴۸ فوت (۱۵۰۸ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۷۳۵
 • برآورد (2012): ۷۱۸
 • تراکم: ۱۰۸۰٫۹/مایل مربع (۴۱۷٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۷ (MST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۶ (MDT)
زیپ‌کد: 83451
کد منطقه: 208
FIPS code: 16-80380
GNIS feature ID: 0375442
تتون(به انگلیسی: Teton) شهری در شهرستان فرمونت ایالت آیداهو است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۷۳۵ نفر بوده است.
بخش دورگ

District of چتیسگر در 23x15px|border |alt=|link= هند
| بخش دورگ | بخش دورگ |
| --- | --- |
District of چتیسگر: District of چتیسگر
بخش دورگ: بخش دورگ
Kaivalya Dham, Durg: Kaivalya Dham, Durg
موقعیت بخش دورگ در نقشه: موقعیت بخش دورگ در نقشه
ایالت: چتیسگر
Division: Durg
Headquarters: دورگ
Tehsils: ۳
حکومت: حکومت
 • لوک سبها: ۱
مساحت: مساحت
 • Total: ۲۲۳۸ کیلومتر مربع (۸۶۴ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • Total: ۱۷۲۱۷۲۶
 • تراکم: ۷۷۰/کیلومتر مربع (۲۰۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۵:۳۰ (زمان استاندارد هند)
Major highways: NH6
وبگاه: durg.gov.in
بخش دورگ (به انگلیسی: Durg district) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در Durg Division واقع شده‌است. بخش دورگ ۲٬۲۳۸ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۷۲۱٬۷۲۶ نفر جمعیت دارد.
شاهزاده‌نشین ایبریا

شاهزاده‌نشین ایبریا ( گرجی: ქართლის საერისმთავრო   ) رژیمی اشرافی در اوایل قرون وسطی در منطقه مرکزی گرجستان در منطقه کارتلی بود که توسط نویسندگان کلاسیک پادشاهی ایبریا نامیده می‌شد. در دوره میان‌سلطنت بین قرن‌های ششم و نهم، زمانی که قدرت سیاسی پیشرو توسط شاهزادگانی اعمال می‌شد، این منطقه شکوفا شد. این شاهزاده‌نشین اندکی پس از سرکوب خاندان سلطنتی خسرویانی به دست شاهنشاه ساسانیان در حدود سال ۵۸۰ بنیانگذاری شد. این حکومت تا سال ۸۸۸ ادامه یافت، زمانی که پادشاهی توسط یکی از اعضای سلسله باگراتیونی اعاده شد. مرزهای آن به دلیل مقابله شاهزادگان این منطقه با پادشاهی ایرانیان، بیزانسی ها (روم)، خزرهای مهاجم، اعراب و همچنین دیگر فرمانروایان قفقاز همسایه در سراسر این دوره، همواره در نوسانات بسیار بود.
زمان شاهزاده‌نشین در تاریخ گرجستان، اوج دوران پیشرفته بودن این کشور بود. شاهزاده‌نشین شاهد شکل‌گیری نهایی کلیسای مسیحی گرجستان، اولین شکوفایی سنت ادبی در زبان مادری، ظهور خانواده گرجی باگراتید، و آغاز اتحاد فرهنگی و سیاسی مناطق مختلف فئودالی بود که با یکدیگر متحد می‌شدند. آنها در اوایل قرن یازدهم پادشاهی گرجستان را تشکیل دادند.
شاهزادگان رئیس ایبریا

| شاهزاده‌ها | دوره حکومت | خاندان |
| --- | --- | --- |
| ۱. گوارام اول | ۵۸۸ - ج. ۵۹۰ | گوارامیدها |
| ۲. استفان I | ۵۹۰-۶۲۷ | گوارامیدها |
| ۳. Adarnase I | ۶۲۷-۶۳۷/۶۴۲ | خسرویانی |
| ۴. استفان دوم | ۶۳۷/۶۴۲ – ج. ۶۵۰ | خسرویانی |
| ۵. Adarnase II | ۶۵۰–۶۸۴ | خسرویانی |
| ۶. گوارام دوم | ۶۸۴ - ج. ۶۹۳ | گوارامیدها |
| ۸. گوارام سوم | ۶۹۳ - ج. ۷۴۸ | گوارامیدها |
| ۹. Adarnase III | ۷۴۸ - ج. ۷۶۰ | نرسیانیان |
| ۱۰. نرس | ۷۶۰-۷۷۲، ۷۷۵-۷۷۹/۷۸۰ | نرسیانیان |
| ۱۱. استفان سوم | ۷۷۹/۷۸۰-۷۸۶ | گوارامیدها |
| ۱۲. آشوت اول | ۸۱۳–۸۳۰ | باگرایونی |
| ۱۳. باگرات اول | ۸۴۲/۸۴۳-۸۷۶ | باگرایونی |
| ۱۴. دیوید I | ۸۷۶–۸۸۱ | باگرایونی |
| ۱۵. گرگن اول | ۸۸۱–۸۸۸ | باگرایونی |
آلبوم عکس

معماری کلیسا در شاهزاده‌نشین
کلیسای آتنی سیونی، اوایل دهه ۶۰۰
خانقاه جواری، ۵۸۶-۶۰۵
کلیسای تسرومی، ۶۲۶–۶۳۴
یادداشت

1 2 3 4  Suny, p. 25.
↑  Toumanoff, p. 388.
↑  Rapp, Stephen H., "Sumbat Davitis-dze and the Vocabulary of Political Authority in the Era of Georgian Unification", Journal of the American Oriental Society, 120.4 (October–December 2000), pp. 570–576.
↑  Suny, p. 26.
↑  Suny, p. 29.
↑  Suny, p. 28.
↑  Suny, pp. 29–30.
تدوا

Village در 23x15px|border |alt=|link= استونی
| Tõdva | Tõdva |
| --- | --- |
Village: Village
شهرستان‌های استونی: شهرستان هاریو
Parish: دهستان ساکو
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
تدوا (به لاتین: Tõdva) یک روستا در استونی است که در دهستان ساکو واقع شده‌است.
تخته‌بازار

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ترکمنستان
| تخته‌بازار پنج‌ده | تخته‌بازار پنج‌ده |
| --- | --- |
استان: استان مرو
شهرستان: شهرستان تخته‌بازار
جمعیت (۱۹۸۹): جمعیت (۱۹۸۹)
 • کل: ۵۹۰۷
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵ (+۵)
تخته‌بازار مرکز شهرستان تخته‌بازار در استان مرو کشور ترکمنستان است. این شهر در گذشته پنج‌ده خوانده می‌شد.
ساوه

برای دیگر کاربردها، ساوه (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| ساوه | ساوه |
| --- | --- |
  از بالا:  مسجد جامع ساوه، مناره مسجد جامع ساوه، گنبد چهارسوق، امامزاده سید اسحاق، امامزاده سید هارون، میدان شهرداری ساوه.:   از بالا:  مسجد جامع ساوه، مناره مسجد جامع ساوه، گنبد چهارسوق، امامزاده سید اسحاق، امامزاده سید هارون، میدان شهرداری ساوه.
کشور:  ایران
استان: مرکزی
شهرستان: ساوه
بخش: مرکزی
مردم: مردم
جمعیت: ۲۲۰٬۷۶۲ نفر
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
شهردار: مهدی صفاخلج (سرپرست)
ره‌آورد: انار - طالبی
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۸۶
وبگاه: saveh.ir
شناسهٔ ملی خودرو: ایران ۵۷ ب، و، هـ
  ساوه  روی نقشه ایران ۳۵°۰۱′شمالی ۵۰°۱۳′شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۰۱°شمالی ۵۰٫۲۲°شرقی﻿ / 35.01; 50.22   :   ساوه  روی نقشه ایران ۳۵°۰۱′شمالی ۵۰°۱۳′شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۰۱°شمالی ۵۰٫۲۲°شرقی﻿ / 35.01; 50.22   
 :  
ساوه از شهرهای استان مرکزی و مرکز شهرستان ساوه، در کشور ایران است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۲۰٬۷۶۲ نفر است. ساوه یکی از شهرها و مناطق باستانی بازمانده از دوره ساسانی است که در اواخر آن دوره و در اوایل دوره اسلامی یعنی سال ۲۲ هجری، جزو ایالت جبال یا همان عراق عجم بوده است.
ساوه از شمال به شهرستان زرندیه و استان قزوین، از جنوب به شهرستان تفرش، از جنوب‌شرق به استان قم، از شرق به استان تهران و قم و از غرب و جنوب غربی به استان همدان و شهرستان کمیجان محدود می‌گردد.
سکه‌های ضرب ساوه در گذر زمان
سکه‌های ضرب ساوه
نامگذاری

گروهی نام آن را مأخوذ از واژه اوستایی «سَوا» Sava یا واژه پهلوی «سَوَکا» Savaka دانسته‌اند.
ساوه بر وزن کاوه، از نام پهلوانی تورانی به نام «ساوه‌شاه» گرفته شده است.
ساوه تغییریافته واژه سه‌آبه به معنای مکانی با سه رودخانه خوانده شده است.
ساوه در زبان فارسی به معنای خرده‌طلا است، نام بخش‌هایی مانند زرند، گواه کاربرد این معنی برای منطقه ساوه است.
نام شهری است نامدار در عراق عجم، گویند دریاچه‌ای در آن جا بود که هر سال یک کس را در آن غرق می‌کردند تا از سیلاب ایمن بمانند و در شب ولادت پیامبر اسلام آن دریاچه خشک شد.
پیشینه تاریخی

ساوه یکی از شهرها و مناطق باستانی بازمانده از دوره ساسانی است. این شهر در دوران گذشته در برخورد کلان‌ترین راه‌های کاروانی میان ری باستان، همدان، اصفهان، قزوین، زنجان، قم و کاشان قرار داشته و در روزگار پارتیان یکی از خانمان‌های مهم میان راهی بوده و در سدهٔ ۷ (پیش از میلاد) یکی از دژها و خانمان‌های سرزمین ماد به‌شمار می‌رفته و زیست همگانی در این بخش از ایران از پیشینه و دیرینگی بسیار برخوردار است و از دید زمین‌شناسی از آن دوران سوم و چهارم زمین‌شناسی می‌باشد.
ساوه نخست از توابع میدان بوده و بعد بخشی از ری بزرگ شده و به سبب نزدیکی با میانه‌های نیرومند برخی دودمان و پادشاهان بر ایران گذشته از این که همواره از ارزش ویژه‌ای برخوردار بوده دارائی و چمنزارهای آن نیز از دیرباز جای توجه دودمان‌ها بوده و روی همین پایه فرمانروایان آن اغلب از میان دولتمردان بنام برگزیده شده‌اند بعد از ساسانیان حکومت سامانیان و آل‌بویه و سپس سلجوقی بر این سرزمین دست داشتند.
ساوه در جریان حمله مغول در قرن هفتم هجری صدمه و آسیب فراوان دید، مغولان شهر را ویران کردند و ساکنان آن را از دم تیغ گذراندند.
کتابخانه‌های بزرگ و موزه‌های ساوه طعمه حریق شد وکتاب‌ها و ابزار دانشی کتابخانه و دانشوران نابود شدند.
حمدالله مستوفی در مورد ساوه این‌گونه نوشته:در اول در آن زمین بحریه (دریاچه) بوده و در شب ولادت رسول اکرم آب آن به زمین فرو شد و آن از مشروبات بوده است و بر آن زمین شهری ساختند. بانی آن معلوم نیست و در حمله مغول‌ها باروی آن دچار خرابی شد و خواجه ظهیرالدین علی بن ملک شرف‌الدین ساوجی آن را عمارت نمود. هوایش به گرمی مایل است و آبش از رودخانه مزدقان و قنوات مشروب می‌شود.
ساوه از دیر باز محل برخوردهای نظامی ایران بوده در دوره مغول نیز گذرگاه جهانگردان بیگانه شد مارکوپولو و نیزی و بسیاری از پیامبران و مبلغان آئینی، بازرگانان، و ایلچیان در گزارش‌ها و نوشته‌های خود از ساوه یاد کرده‌اند. پی آمد حمله مغول کاهش شدید مردم ساوه بوده که کاهش زیاد ماندگاران روستایی و ویران شدن دستگاه‌های آبیاری موجب افت شدید کشاورزی در سرزمین ساوه شد. در دوره صفویه که آئین شیعه آئین رسمی کشور شد منطقه ساوه در دوره یاد شده جزو زمینگاه علی شکر بود در سال ۹۰۸ با چیرگی صفویه بر پادشاه مراد عثمانی همدان که والی‌نشین زمینگاه یاد شده بود به‌دست قزلباش‌ها افتاد. در روزگار صفویه مردم ساوه از تیره‌های گوناگون بودند و زبان و آداب و روسوم آنان نیز طبعاً با هم فرق داشت؛ ولی بیشتر مردم از همان گذشته پارسی‌زبان با گویش محلی بودند تا به امروز هم ادامه دارد.
قحطی بزرگ ساوه در سال ۱۲۸۸ قمری/۱۸۷۱ تا ۱۸۷۲ میلادی/۱۲۵۰ خورشیدی شامل بی‌آبی، گرانی شدید، و حتی آدمخواری شد.
پیشینه تاریخی > دوران قاجار

براساس رساله و دست‌نوشته‌ای که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی ایران وجود دارد اوضاع شهر ساوه در دوران قاجار این‌گونه تفسیر شده است: نویسنده از قتل‌عام مردم ساوه و ویرانی بناها و آثار پس‌از حمله چنگیزخان مغول یاد کرده است که بعدها توسط صفویان بازسازی شده است، وی ساوه را محل زرادخانه (قورخانه) سلطنتی صفویه دانسته است، براساس این نسخه خطی ساوه به‌دلیل تصمیمات حاکمان و پادشاهی قاجار رو به نابودی رفته، به‌طوری که راه قافله‌ها و کاروان‌ها را به‌سمت ساوه ممنوع و فروش انار این شهر را قدغن کرده بودند و به اسم سمنان، کاشان و اردستان می‌فروختند، برخلاف گذشته صد و پنجاه سال از ساوه فردی به دستگاه حکومتی نمی‌توانسته راه یابد. مساحت کلی ساوه چهل فرسخ که چهار طایفه بزرگ به نام‌های خلج، بیگدلی، بیات و شاهسون داشته است.
جغرافیا > موقعیت جغرافیایی

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | قم | مامونیه | رازقان |  |
|  | قم |  | نوبران |  |
|  | قم |    ساوه     | نوبران |  |
|  | قم |  | نوبران |  |
|  | سلفچگان | تفرش | کمیجان |  |
جغرافیا > اقلیم

میانگین دمای سالانه ۱۸٫۲ درجه سلسیوس بوده است. میزان بارندگی کم و حدود ۲۱۶ میلی‌متر در سال می‌باشد و بیشتر بارش به صورت باران است. در تقسیم‌بندی اقلیمی شهرستان ساوه دارای اقلیم نیمه خشک با تابستان‌های گرم و زمستان‌های کمی سرد نامگذاری شده است.
متوسط رطوبت شهر ساوه ۳۹٪ می‌باشد که ماه‌های دی با میانگین ۵۸٪ مرطوبترین ماه و ماه تیر و مرداد با میانگین ۲۶ درصد خشکترین ماه سال می‌باشد. باد غالب ساوه شمالی و شمال غرب (۳۶۰ درجه) می‌باشد و بیشترین سرعت باد وزیده شده به میزان ۹۰کیلومتر در ساعت در ماه فروردین ۱۳۷۲ گزارش شده است. اقلیم ساوه براساس طبقه‌بندی دمارتن خشک و طبقه‌بندی آمبرژه معتدل می‌باشد.
جغرافیا > زمین لرزه

ساوه از نظر مطالعات زلزله در محدوده محدوده زلزله خیزی بالا قرار دارد. وجود گسل هندس در ۱۸ کیلومتری جنوب شهر در لرزه خیزی این منطقه تأثیر بسیاری دارد.
مردم‌شناسی > جمعیت

جمعیت شهر ساوه در سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ برابر ۲۲۰٬۷۶۲ نفر که شامل ۱۱۲٬۷۴۲ مرد، ۱۰۸٬۰۲۰ زن و ۶۷٬۲۳۰ خانوار بوده است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۰ شمسی ۲۰۰٬۴۸۱ نفر و در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۷۹٬۰۰۹ نفر بوده است.
مردم‌شناسی > زبان

زبان مردم بومی ساوه فارسی و در حومه فارسی و ترکی با لهجه شاهسونی است.
مردم‌شناسی > اتباع خارجی

شهر ساوه به دلیل جاذبه‌های صنعتی و کشاورزی و نزدیکی به پایتخت ایران یکی از مناطق جذب اتباع خارجی به‌ویژه مهاجران کشور افغانستان است، به‌طوری بیش از ۲۰ هزار افغانستانی در شهرستان و شهر ساوه زندگی می‌کنند و در شغل‌های سخت مشغول به‌کار هستند.
همچنین در نزدیکی این شهر اردوگاه پناهندگان افغانستانی موسوم به مهمان‌شهر شهید ناصری وجود دارد که تاریخ ساخت آن به سال ۱۳۶۷ برمی‌گردد و بر اساس آمار رسمی فروردین ماه ۱۳۹۱، ۴۹۷۴ نفر پناهنده دارد.
ساختار شهری > زیرساخت‌ها

در سال ۱۳۲۸ کارخانه برق ساوه با مشارکت عده‌ای سهام‌دار و به صورت خصوصی با خرید دو موتور مولد برق شروع به ساخت و در سال ۱۳۲۹ به بهره‌برداری رسید و سپس در سال ۱۳۴۱ نوسازی و گسترش یافت. در حال حاضر تعداد کل مشترکان برق ساوه و غرق‌آباد ۱۱۷٬۲۴۴ است.
شبکه لوله‌کشی آب شهری در ساوه در سال ۱۳۴۲ آغاز و در سال ۱۳۴۳ مورد بهره‌برداری رسیده است و هم‌اکنون در حدود ۵۰٬۰۰۰ مشترک آب دارد، همچنین یک تصفیه‌خانه با ظرفیت تصفیه ۳۴ هزار متر مکعب فاضلاب در شبانه‌روز برای دویست هزار نفر در حال ساخت می‌باشد.
شهر ساوه دارای ۹۵٬۱۲۸ مشترک خط ثابت تلفن (ضریب نفوذ ۳۶٫۷۲٪)، ۲۰۶٬۱۹۰ مشترک تلفن همراه (ضریب نفوذ ۸۰٪) و ۵٬۹۰۰ مشترک اینترنت پرسرعت (ADSL) می‌باشد. همچنین گازرسانی به این شهر از سال ۱۳۶۵ آغاز و در سال ۱۳۶۷ مورد بهره‌برداری قرار گرفته است، که هم‌اکنون دارای ۵۰۰ کیلومتر شبکه‌گذاری و ۳۶٬۰۰۰ انشعاب نصب شده است.
ساختار شهری > شهرداری

سابقه ایجاد شهرداری در ساوه طبق مدارک مستند به سال ۱۳۳۶ بازمی‌گردد، اما گفته‌ها حاکی از این است که در سال ۱۳۲۰ در این شهر بلدیه یا شهرداری وجود داشته است.
ساختار شهری > فضای سبز شهری

سرانه فضای سبز شهر ساوه برای هر نفر حدود ۱۳ متر مربع است. وسعت فضای سبز ۲٬۶۷۵٬۰۰۰ متر مربع شامل ۶۱ پارک محله‌ای، ۱۳ پارک اصلی و سایر فضاهای سبز است. میانگین سرانه فضای سبز این شهر با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی از میانگین کشوری بیشتر است.
پارک طالقانی (پارک شهر)
پارک ولیعصر
پارک جنگلی
اقتصاد و صنعت

شهر صنعتی کاوه در ۱۰ کیلومتری شهر ساوه، بزرگ‌ترین شهرک صنعتی کشور و یکی از قطب‌های مهم صنعت در ایران به حساب می‌آید. شهر صنعتی کاوه در سال ۱۳۵۲ در شمال شرقی شهر ساوه ایجاد شده است که هم‌اکنون در مساحتی بالغ بر ۳۰۰۰ هکتار و با بیش از ۶۰۰ واحد کارخانه تولیدی مشغول به فعالیت است.
ترابری

آزادراه ۵ (ساوه - تهران)
آزادراه ۵ - (ساوه - سلفچگان - اراک)
آزادراه ۶ (ساوه-همدان)
جاده ۶۵ (ساوه - تهران)
جاده ۶۵  (ساوه - اراک)  (ساوه - قم)
جاده ۴۸ (ساوه - همدان)
جاده ۴۹ (ساوه - قزوین - رشت - آستارا)
فاصلهٔ شهر ساوه با برخی از مناطق پر رفت‌وآمد:
| شهر مقصد | فاصله (کیلومتر) |
| --- | --- |
اراک: ۱۵۲
اصفهان: ۳۱۲
تهران: ۱۱۲
قم: ۷۰
همدان: ۲۰۰
پایانه مسافربری بین شهری ساوه در ورودی شهر ساوه قرار دارد. در این پایانه خطوط مختلف تاکسی، مینی‌بوس و اتوبوس قرار دارند. بیشترین میزان حمل و نقل مسافران، بین این پایانه و پایانه مسافربری غرب تهران انجام می‌گیرد.
ایستگاه راه‌آهن ساوه که در مسیر خط راه‌آهن تهران-همدان و در ۱۰ کیلومتری شهر ساوه قرار دارد در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ افتتاح شد اما مسافرگیری این ایستگاه در مهر ۱۳۹۷ در مسیر راه‌آهن همدان-مشهد آغاز شد.
شهر ساوه در سال ۱۳۹۱ دارای ۸۰۰ دستگاه تاکسی بوده است که روزانه ۹۰ هزار مسافر را در ۱۸ مسیر جابه‌جا کرده است.
سازمان اتوبوس‌رانی ساوه در سال ۱۳۷۷ با تصویب در وزارت کشور تأسیس شده و به صورت رسمی در ۱ فروردین ۱۳۷۹ آغاز به کار کرده است. اتوبوس‌رانی ساوه دارای ۲۰ خط و ۸۴ اتوبوس فعال است که روزانه ۸۰ هزار مسافر را جابه‌جا می‌کند.
خدمات عمومی

بیمارستان شهید مدرس
بیمارستان شهید چمران
بیمارستان فاطمه زهرا
بیمارستان زنان و زایمان ۱۷ شهریور
آموزش

ساوه دارای ۱۲ مرکز آموزش عالی می‌باشد که دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه در ۲۵ بهمن۱۳۶۶ و دانشگاه پیام نور واحد ساوه در ۱۳۶۹ تأسیس شده است و مجموعاً دارای ۱۸ هزار دانشجو می‌باشند.
دانشکده علوم پزشکی ساوه
مؤسسه آموزش عالی انرژی ساوه
دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه
دانشگاه پیام نور واحد ساوه
مؤسسه آموزش عالی رضویه ساوه
مؤسسه آموزش عالی دانشستان ساوه
مؤسسه آموزش عالی فن و دانش ساوه
مؤسسه آموزش عالی فخر رازی ساوه
مؤسسه آموزش عالی ناصر خسرو ساوه
دانشکده غیرانتفاعی اصول الدین ساوه
دانشکده فنی‌وحرفه‌ای پسران ساوه
مرکز آموزش عالی علمی کابردی جهاد دانشگاهی ساوه
مرکز آموزش علمی کاربردی شهرداری ساوه
مرکز آموزش علمی کاربردی بهزیستی ساوه
مرکز آموزش علمی کاربردی گروه صنعتی صفا
آموزشکده سما واحد ساوه
حوزه علمیه ولی‌عصر
حوزه علمیه امام صادق
حوزه علمیه زنان فاطمه الزهرا
جاذبه‌های گردشگری، تاریخی و مذهبی و رهاورد

نظر به اینکه ساوه یکی از شهرستان‌های باستانی ایران زمین است لذا آثار باستانی آن نسبتاً زیاد می‌بوده تا اینکه در حمله مغول و بعد به دست سپاهیان تیمور لنگ اکثر آن‌ها منهدم گردید.
بازار ساوه - قدمت تاریخی دوره صفویه
مسجد جامع ساوه - قدمت تاریخی دوره سلجوقی
مناره مسجد جامع - قدمت تاریخی ۵۰۴ ه‍.ق
مناره مسجد میدان - سدهٔ ۵ ه‍.ق
مسجد سرخ یا انقلاب - قدمت تاریخی ۴۵۳ ه‍.ق
مسجد بازار ساوه - قدمت تاریخی دوره زندیه
کوشک عمارت حاکم- قدمت دوره تیموری و معماری ایلخانی و صفویه
گنبد چهارسوق - قدمت تاریخی دوره صفویه
قلعه دختر یا قیزقلعه - قدمت تاریخی دوران ساسانیان
امامزاده سید اسحاق - (از نوادگان موسی کاظم- با سه واسطه) - قدمت تاریخی ۶۷۶ ه‍. ق
امامزاده سید ابو رضا
امامزاده عبدالله ابن موسی الکاظم
امامزاده اسحاق ابن موسی الکاظم
امامزاده سید حسین ابن موسی الکاظم
امامزاده سید بشیر ابن موسی الکاظم
امامزاده سید علی‌اصغر
مجتمع تفریحی امام خمینی (بلوار تختی)
بام ساوه (شهرک فجر)
بوستان خانواده (بلوار مطهری)
پارک بسیج (بلوار مطهری ساوجی)
پارک شهر (بلوار طالقانی)
پارک جنگلی
بوستان فدک
انار
طالبی
پسته
هتل بین‌المللی کاوه
هتل صدرا
هتل آزادی
نخستین دوره جشنواره ملی انار ساوه در آبان ۱۴۰۱ در مسجد جامع ساوه برگزار شد، این رویداد همزمان با برگزاری دومین دوره آن در سال ۱۴۰۲ با شماره ۲۰۱۲۷۵۰ در فهرست رویدادهای گردشگری ایران به ثبت رسید
رسانه‌ها

از جمله نشریات محلی ساوه می‌توان به دو هفته‌نامه پیام اندیشه، گل‌های ساوه، آرمان جوان، یاقوت سرخ، صبح ساوه، سیمانگار و ماه‌نامه‌های عهد جاوید و سیمای ساوه اشاره نمود. همچنین دو هفته‌نامه مدینه گفتگو یکی از نشریات شهرستان ساوه و استان مرکزی بود که در تیر ماه ۱۳۸۹ توقیف شده است.