stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شهرستان جاجرم
گردشگری > مسجد جامع جاجرم

این بنا در داخل شهر جاجرم و در جنوب شرقی تپهٔ قلعه (نارین قلعه) واقع است. مسجد جامع جاجرم از نوع مساجد شبستانی است و پلان آن، «ابتدایی‌ترین سبک مسجدهای چهار ایوانی» را القا می‌کند. ورودی بنا در ضلع شمالی آن واقع است و به یک صحن کوچک با ابعاد ۵ / ۷ ضربدر ۵ / ۷ متر محدود می‌شود. شبستان‌های مسجد در دو ضلع شرقی و غربی این صحن قرار دارند. جهت صحن، شمالی - جنوبی است و ضلع جنوبی آن از طریق یک ورودی بزرگ و رفیع به فضای گنبدخانه منتهی می‌شود. محراب مسجد با ارتفاع ۲۳۵ سانتیمتر و عمق ۸۵ سانتیمتر در ضلع جنوبی گنبدخانه است. دایرهٔ گنبد این بنا با کمک تکنیک ترمبه زنی اجرا شده است. رأس این ترمبه‌ها به شکل ترکش‌های خورشیدی و پایین آن‌ها به شکل لوزی‌های منظم و ذوزنقه‌هایی است که اضلاع پایین آن‌ها بر روی پایهٔ ترمبه استوار است. داخل گنبد به شکل نیم کاسهٔ ساده‌ای است که مرکز آن به یک ستارهٔ ۲۴ پر، که به‌طور برجسته کار شده مزین است.
فضای شبستان به وسیلهٔ طاق و تویزه پوشش یافته است. در پشت دیوار شرقی شبستان ضلع شرقی، یک فضای الحاقی اضافه شده که بیشتر در زمستان‌ها از آن استفاده می‌شود. این مسجد کوچک فاقد عناصری چون ایوان رفیع و مناره است و در مجموع نمای بیرونی آن فاقد تزیینات بوده و به استثنای سه عدد کاشی که بر پیشانی ایوان جنوبی جای دارد، قسمت عمدهٔ تزیینات را باید در گنبد خانه جستجو کرد. در این قسمت می‌توان از «تزیینات گچبری… ترمبه‌ها، لچکی‌ها و کاربندی زیر گنبد نام برد.»
«مصالح بنا کلاً سنگ، ملاط گچ، اندود کاهگل و گچ است که به‌طور حتم در اصل تزییناتی از کاشی نیز داشته است…».
گردشگری > مسجد جامع جاجرم > تاریخ بنای مسجد جامع جاجرم

سبک معماری اجرا شده در این مسجد بسیار ساده و ابتدایی به نظر می‌رسد. همچنین کوچک بودن ابعاد مسجد نیز این بنا را در نگاه اول حقیر جلوه می‌دهد. با این حال پلان آن از نوع ابتدایی‌ترین سبک مساجد چهار ایوانی اما «در مقام مقایسه با مساجدی نظیر مسجد جامع فهرج سبک تکامل یافته تری را نشان می‌دهد… و با استناد به معماری موجود و اجرای قوس‌ها و دهانه‌ها و ابعاد آن‌ها (احتمالاً) به قرن چهارم یا پنجم هجری تعلق دارد و در عداد یکی از ارزنده‌ترین آثار مذهبی به‌شمار می‌آید.»
مؤلف مطلع الشمس کتیبهٔ کاشی‌های موجود در بنا را چنین توصیف کرده است: «بالای این صفه که کتیبهٔ مقصوره است سه آجر کاشی نصب شده در روی یک آجر سبز که دو ثلث آن شکسته، نوشته شده است: «توکلت» و در یک طرف «علی الله». در یک طرف و فی‌مابین صورتی شبیه به (مجمر) آویخته شده و با خط سیاهی است و در گوشهٔ دیگر آجر نوشته است «خدای بر آن بنده مسلمان» و زیر این عبارت «در کار» و زیر آن «بر عشر معروف» و زیر آن، «دههٔ محرم سنه» پایین‌تر از آن «تقبل الله منه». در آجر کاشی وسط با خط جلی برجسته لفظ «یا احد» نوشته شده است. دربالای آجر سبز دیگر «لااله الا الله محمد رسول‌الله» و در زیر: سورهٔ فاتحة الکتاب، بعد از آن سوره توحید و در زیر «بتاریخ بیستم ماه سنهٔ سبع و سبعین». بعد از «سبع و سبعین» کلمهٔ لا یقرا [ناخوانا] که ظن قریب به یقین «خمسمائه» بوده و به نظر می‌رسد، در یک طرف طول آجر نیز نوشته شده است. (ان الدین عند الله الاسلام) و در طرف دیگر (شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکة و اولوا العلم قائما بالقسط). این آجرها را از محل دیگر به اینجا آورده و نصب کرده‌اند. حالا آن محل خارج از مسجد بوده یا داخل الله اعلم…».
در حال حاضر کتیبهٔ کاشی‌های ایوان جنوبی، آسیب دیده و کلمهٔ «خمسمائه» از بین رفته است. در گزارش هیئت بررسی و شناسایی آثار و بناهای تاریخ خراسان دربارهٔ کتیبه‌های دیگر این بنا چنین آمده است: «... به گفتهٔ چند ریش سفید، کاشی دیگری در این مسجد وجود داشته که اشعاری بر آن نوشته شده بود و حاکی از تعمیرات بنا بوده است و این مطالب از زبان آن هاست:
توفیق ز حضرت واحد شد
درویش علی، ساعی این مسجد شد
تاریخ طلب نمودم از پیر خرد
گفتا ز غنچه ه ساقط شد»
ماده تاریخ درج شده در بیت دوم، یعنی «غنج»، برابر است با ۱۰۳۴ که در این سال تعمیراتی در بنا انجام شده است. احتمالاً در نمای ایوان جنوبی مسجد کاشی‌هایی وجود داشته که تاریخ احداث آن را نشان می‌داده است و بعدها از بین رفته‌اند. سه کاشی کنونی نیز در تعمیرات بعدی به گونه‌ای نامأنوس جایگزین آن‌ها شده‌اند. این کاشی‌ها، که اعتماد السلطنه نیز شرح مبسوطی از آن‌ها ارائه داده است، از لحاظ تکنیک ساخت و رنگ لعاب با کاشی‌هایی که زمانی در دورن مقبرهٔ علی بن مهزیار قرار داشته‌اند قابل مقایسه هستند. (این کاشی‌ها در اواخر دوران قاجاریه به مقبرهٔ «بش قارداش» در شش کیلومتری جنوب بجنورد منتقل شده‌اند؛ و در حال حاضر در گنجینهٔ هنرهای اسلامی تهران نگهداری می‌شوند). بنابراین تاریخ مذکور در این کاشی‌ها (۵۷۷ ه) به زمان ساخت بنا ارتباطی ندارد.
گردشگری > مقبره علی بن مهزیار

«ابوالحسن علی بن مهزیار از اعاظم اصحاب ائمهٔ اطهار است. اصلاً از تخمهٔ عجم و مردم ایران به‌شمار می‌آید. پدرش، مهزیار، کیش ترسا داشته و در بلدهٔ دورق می‌نشسته از توابع ملک اهواز. او را توفیق الهی نصیب افتاده و به شرف اسلام فایز گشت. بعضی گفته‌اند پسرش علی نیز به اصغر سن و حداثت عمر مسلمان شد و به حق اهل بیت معرفت به هم رسانید…»
علی بن مهزیار از سوی علی بن موسی الرضا و محمد تقی مقام نمایندگی و وکالت در نواحی جاجرم را داشته و تألیفات و کتب متعدد از وی بر جای مانده است.
مقبرهٔ علی بن مهزیار در دو کیلومتری شرق جاجرم و در میان قبرستان شهر قرار دارد. گویا در گذشته علاوه بر این بنا چند بقعه تاریخی دیگر نیز در این محل وجود داشته که امروزه اثری از آن‌ها بر جای نمانده است.
بنا دارای پلان مربع و عبارت است از یک اتاق که در ارتفاع چهار و نیم متری به وسیلهٔ چهار ترمبهٔ عمیق و چهار طاقنمای تزیینی به هشت ضلعی تبدیل شده و گنبد بنا بر روی آن استوار شده است. در هر ضلع و در فواصل بین ترمبه‌ها پنجره‌ای برای تأمین نور فضای داخل تعبیه شده است.
ورودی بنا در ضلع شمالی آن قرار گرفته و در بالای آن تزیینات مقرنس کاری به چشم می‌خورد. اتاق مقبره در پشت این ورودی واقع است. به‌طور کلی فرم بنا به شکل چهار طاقی است که چشمهٔ طاق‌های شرقی و غربی آن مسدود شده است.
صنیع الدوله در توصیف قبر موجود در داخل این بقعه آورده است: «شکل قبری که سه ذرع طول و یک ذرع و سه چارک عرض دارد و در بقعه موجود است و در بالای قبر آجرهای کاشی سبز ممتاز نصب کرده‌اند و آیات شریفهٔ قرآنی به خط ثلث با گل و بوته بر روی آجرها برجسته رسم شده، اما چون افغان‌ها این آجرها را خراب کرده و در ثانی رسم نموده‌اند از ترتیب افتاده و آیات مبارکات خوانده نمی‌شود.»
همچنین کلنل ییت، که گویا از آخرین افرادی بوده که کاشی‌ها را در این بنا دیده است، در توصیف این کاشی‌ها آورده است: «... در این بنا نوشته‌ای که روی آن نام این شخص ذکر شده باشد وجود نداشت. در این‌جا تنها نکتهٔ جالب برای ما این بود که این قبر تا ارتفاع دو متر و ده سانتیمتر یا دو متر و چهل سانتیمتری از کاشی‌های آبی رنگی، که آیه‌های قرآن با خطوط درشتی روی آن‌ها نقش شده بود، پوشیده بود. این کاشی‌ها ۴۵ تا ۶۰ سانتیمتر عرض داشتند و خیلی خوب ساخته شده بودند. به نظر می‌آمد که این کاشی‌ها را از بنای دیگری برداشته و در این‌جا نصب کرده باشند؛ زیرا بیشتر آن‌ها به‌طور وارونه یا غیر منظم کار گذاشته شده بودند. به‌طور کلی بر روی این کاشی‌ها نتوانستیم تاریخی پیدا کنیم.»
قابل ذکر است که سرانجام یار محمد خان شادلو، ایلخانی بجنورد(۱۲۵۴–۱۳۲۲ ه‍.ق)، به هنگام ساخت مقبره اش در «بش قارداش» این کاشی‌ها را از محل خارج و در داخل مقبرهٔ خود نصب نمود. در سال ۱۳۱۶ رئیس معارف بجنورد آن‌ها را به ادارهٔ معارف و اوقاف خراسان تحویل داد. و در حال حاضر در «گنجینهٔ هنرهای اسلامی» تهران با شمارهٔ ثبت ۳۲۷۸ نگهداری می‌شوند. این کاشی‌ها با رنگ فیروزه ای تیره و دارای خطوط ثلث با رنگ سیاه هستند. این خطوط شامل آیهٔ شریفهٔ ۱۸ از سورهٔ آل عمران و آیات ۲۵۵ و ۲۵۶ سورهٔ مبارکهٔ بقره هستند.
این مقبره در سال ۱۳۵۷ یک بار مرمت شده است و در سال ۱۳۷۱ نمای بیرونی آن با استفاده از آجر سفال بازسازی شده است. همچنین گنبد بنا در سال ۱۳۷۸ با ایزوگام پوشش یافته و فضای داخلی بنا نیز در سال ۱۳۷۹ گچ اندود شده است.
گردشگری > مقبره علی بن مهزیار > تاریخ بنای مقبره علی بن مهزیار

چنان‌که اشاره شد فرم کلی بنا عبارت است از یک فضای مربع که گنبد بر روی آن تعبیه شده است، این سبک با سبک اجرا شده در مقابر منفرد عصر مغول قابل مقایسه است.
گویا در زمان بازدید هیئت بررسی و شناسایی آثار و بناهای تاریخی خراسان، در اطراف بنا خرده آجرهای لعابدار و فیروزه ای رنگ و کاشی‌های آبی و قطعات گچبری‌هایی وجود داشته که به نظر سرپرست هیئت با توجه به رنگ آجرها، نوع گچبری‌ها و همچنین فرم گنبد، ساخت اولیهٔ این مقبره به قرن هفتم تا دورهٔ تیموری مربوط می‌شود.
گردشگری > مقبره علی بن مهزیار > هویت مقبره علی بن مهزیار

گروهی از محققان بر این باورند که این مقبره بن علی بن مهزیار تعلق ندارد؛ زیرا او در شهر اهواز مدفون است رضا احمدی بجنوردی، محقق تاریخ جاجرم، در مقاله‌ای ضمن تلاش برای اثبات تعلق این مقبره به علی بن مهزیار اهوازی، علت پیش آمدن این تردید را چنین بیان داشته است: «تشابه اسمی بین علی بن مهزیار و علی بن ابراهیم بن مهزیار و نیز ذکر برخی از احادیث با کلمهٔ قال ابن مهزیار باعث به اشتباه افتادن بعضی از علمای رجال شده و هر دو نفر را یکی دانسته‌اند. اهالی جاجرم، که چندین سال قبل جهت تعمیر بنای آرامگاه خواجه مهزیار نبش قبر کرده بودند، اولاً جنازهٔ وی را سالم یافته و از آن روز اعتقاد کاملی پیدا کرده و نذورات فراوان می‌کنند؛ ثانیاً سنگ قبری کشف کرده‌اند؛ که نوشت شده «هذا مرقد ماهزیار» و قسمتی از سنگ هم خوانده نمی‌شود. چنین به نظر می‌رسد که آرامگاه جاجرم مربوط به علی بن مهزیار و بقعهٔ موجود در اهواز مربوط به علی بن ابراهیم بن مهزیار باشد.»
گردشگری > حمام قدیمی جاجرم

حمام قدیمی جاجرم نیز یکی از بناهای دوره صفوی است که در بافت فرسوده شهری و به فاصله نزدیکی در پای دامنه جنوبی تپه نارین قلعه و در شمال مسجد جامع جاجرم واقع شده است. این حمام به صورت نیمه زیر زمینی ساخته شده و از بخشهای مختلف شامل رختکن یا سربینه، گرمخانه، خزینه، آب‌انبار و قسمت‌های بیرونی شامل گلخن و منبع آب گرم تشکیل شده است.
در بخشهایی از کف گرمخانه نقوش زیبای اسلیمی و ختایی بر سنگ نقش شده که در نوع خود منحصربه‌فرد است.
گردشگری > امامزاده ابراهیم روستای دربند

بنای امامزاده ابراهیم در یک کیلومتری شمال روستای دربند از توابع بخش سنخواست جاجرم واقع است. این بنا در کنار جادهٔ آسفالته‌ای، که روستای دربند را به روستای جوشقان متصل می‌کند قرار گرفته است و به اعتقاد اهالی، مدفن امامزاده ابراهیم، برادر علی بن موسی الرضا است.
گردشگری > امامزاده ابراهیم روستای دربند > توصیف کلی بنا

بنای مقبره بر بالای یک صفحهٔ کم ارتفاع قرار گرفته است که این ارتفاع را می‌توان توسط چند پله، که در حال تخریب هستند، پیمود. بنا دارای نقشهٔ چهار ضلعی و متأثر از سبک چهار طاقی است. پلان چهار ضلعی بنا در ارتفاع ۵ / ۳ متری با ایجاد یک پوشش مثلثی شکل بر کنج‌ها و یک طاقنمای کم عمق در هر ضلع و چهار طاقنمای دیگر با چهار روزنه در وسط اضلاع به پلان هشت ضلعی تبدیل شده، سپس دایرهٔ گنبد، که از داخل به شکل نیم کاسه است، تعبیه شده است. (۳۷)
در حال حاضر داخل مقبره با گچ اندود شده و و درهای ورودی واقع در اضلاع شمالی و غربی و مسدود شده و به شکل طاقنما درآمده‌اند. ورودی‌های اضلاع شرقی و جنوبی باز هستند؛ و ورودی شرقی با پوشش جناقی سقف شده است. داخل مقبره فاقد هر گونه تزیینات است. در نمای خارجی بنا، در طرفین هر ورودی، یک منارهٔ کوتاه تزیینی تعبیه شده است. نمای داخلی و خارجی بنا در دوره‌های مختلف چندین بار گچ اندود شده است. در داخل ایوان‌های شرقی و شمالی بنا بقایای تزیینات گچبری به چشم می‌خورد که به روش قالبی ایجاد شده‌اند. در اطراف بنا قضاهای الحاقی وجود دارد که بر اثر عوامل جوی و فرسایش رو به ویرانی نهاده‌اند.
آنچنان که در گزارش هیئت بررسی و شناسایی آثار و بناهای تاریخی خراسان ثبت شده است. این بنا در اوایل دههٔ پنجاه از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردار بوده است. در اطراف بنا جدول‌کشی‌هایی موجود بوده و در محوطهٔ اطراف درختکاری داشته است. (۳۸) در زمان بازدید (سال ۱۳۸۰) تنها یکی دو درخت در نزدیکی بنا مشاهده شد. همچنین در محوطهٔ پیرامون بنا حفره‌های متعددی توسط سودجویان و حفاران غیرمجاز حفر گردیده و حتی در دیواره‌های بنا نیز حفره‌هایی ایجاد شده بود.
این بنا در حال حاضر متروک شده و اهالی روستای دربند از محوطهٔ اطراف آن برای تدفین استفاده نمی‌کنند و این امر درصدمه دیدن بنا بی‌تأثیر نبوده است.
گردشگری > امامزاده ابراهیم روستای دربند > تاریخ بنای امامزاده ابراهیم

در حال حاضر بنا فاقد کتیبه‌ای است که در تعیین قدمت آن راهگشا باشد. «آنچه مسلم است زیر ترمبه‌ها و طاقنماها ازاره‌ای به چشم می‌خورد که سابق بر این به‌طور حتم کتیبه‌ای داشته است. تکه‌های گچبری به دست آمده در اطراف بنا و خاکبرداری‌های داخل صحن این مطلب را تأیید می‌کند.»(۳۹) بنابراین برای تعین قدمت بنا باید به فرم و سبک‌های معماری اجرا شده در آن توجه داشت. «نمای بیرونی بنا و حالت کلی آن یک بنای قرن هفتم را به ذهن بیننده القا می‌کند. به خصوص از نظر پلان و اجرای طاق‌ها و طاقنماها بی‌شباهت به بناهای قرن هفتم، که در جاجرم و گرمه دیده می‌شود، نیست؛ ولی به علت کوهستانی بودن این منطقه و در معرض برف و باران بودن، نماسازی آن به کلی با بناهای دیگر متفاوت است و الحاقاتی قطور و ضخیم در چهار گوشهٔ بنا ایجاد شده که دایرهٔ گنبد از بالای رأس این ترمبه‌ها و طاقنماها شروع شده و به صورت کلاه خودی درآمده است.»(۴۰)
گردشگری > حفظ و مرمت آثار باستانی

مورخانی که به تاریخ منطقهٔ جاجرم پرداخته‌اند از بناهای مذهبی این منطقه نامی به میان نیاورده‌اند. تا در شناخت هویت واقعی و قدمت این بناها راهگشا باشند. از طرفی این بناها به دلیل اقبال مردم منطقه به آنها، در دوره‌های مختلف تعمیر شده و به ناچار دخل و تصرفاتی در آن‌ها صورت گرفته است که گاه باعث مخدوش شدن اصالت این بناها شده است. با این حال ساختار اصلی بناهای مذهبی موجود، به لحاظ کاربرد طاق و قوس‌ها برای کاهش وزن جرزها قابل مقایسه با سبک رایج در مقابر مربوط به قرون هفت و هشت هجری هستند.
در میان این بناها، بنای امامزاده ابراهیم دربند، به دلیل سبک معماری خاص، در ردیف آثار ارزشمند منطقه محسوب می‌شود و با وجود آسیب‌هایی که بر آن وارد آمده است هنوز هم توجه هر شخص علاقه‌مند به میراث فرهنگی را جلب می‌کند، به همین دلیل باید مرمت آن به نحوی انجام شود که به ارزش‌های تاریخی آن لطمه‌ای وارد نشود.
مردم‌شناسی

این شهرستان دارای تنوع قومیتی فارس، تات، کرد، ترک و آداب و رسوم و سنن خاص و متفاوت با دیگر مناطق استان خراسان شمالی است.
اغلب مردم جلگهٔ پهناور شوقان و منطقه‌ای به نام چهارده سنخواست به زبان تاتی تکلم می‌کنند که زبان بومی شمال خراسان است.
شهر سنخواست و روستاهای اندقان، خراشا، کرف، جربت، دوبرجه، ملاویس، دربند، طبر و غیره از جمله مناطق تات‌زبان این شهرستان هستند.
مردم روستاهای ارک، قراجه رباط، کلاته شور، قلی و کلاته موری به زبان کردی و مردم روستای کلاته ترک‌ها به زبان ترکی و مردم روستای قمیطه نیز تقریباً به فارسی جاجرمی صحبت می‌کنند.
طایفهای گرایلی یا نایبها، مقصودی، رمضانلو، شیخ الاسلامی، شاکری از قدیمیترین طوایف تشکیل دهندهٔ شهر جاجرم می‌باشند.
.
محراب مسجد
مسجد جامع جاجرم
حیط مسجد
گویش آملی

| آملی | آملی |
| --- | --- |
زبان بومی در:  ایران استان مازندران استان تهران
منطقه: شهرستان آمل شهرستان محمودآباد شهرستان دماوند شهرستان پردیس
تبار: هندواروپایی  هندوایرانیایرانیایرانی غربیگروه شمال غربیزبان‌های کاسپینزبان مازندرانیآملی
سامانه نوشتاری: الفبای فارسی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: –
گویش آملی یا طبری آملی گویشی از زبان مازندرانی که در سه شهرستان آمل، محمودآباد، پردیس و دماوند گویش می‌شود. گویش آملی یکی از پر گویشورترین گویش‌های زبان مازندرانی می‌باشد.
دانشنامه ایرانیکا گویش مازندرانی شهرستان دماوند موسوم به طبری دماوندی را با گویش آملی یکی می‌داند ولی واژه‌نامه بزرگ تبری این دو گونه زبانی را نزدیک بهم ولی دو گویش مجزا معرفی می‌کند. حبیب برجیان گویش آملی و بابلی را جز گویش‌های مرکزی مازندرانی می‌داند و شناسه‌های فعلی آن را با گویش‌های شرقی همچون ساروی، قائمشهر، و بهشهری متفاوت می‌داند. ولادمیر الکسیویچ ایوانف گویش آملی را یکی از گویش‌های زبان مازندرانی می‌داند. گویش آملی زیر شاخه زبان مازندرانی است ولی وجود برخی قواعد زبان شرقی سغدی در آن جای تأمل دارد.
محدوده جغرافیایی

گویش آملی از کوهستان‌های بندپی تا چلاو، لاریجانات، نمارستاق و کلارستاق آمل تا حوالی امامزاده هاشم و جلگه‌های دو سمت هراز تا لواسانات، دشت‌سر و محمودآباد و کوهپایه‌ها و جلگه‌های جاده چمستان، میان آمل و نور گویش می‌شود و در شهرستان دماوند در محلات شمالی شهر دماوند تا سه کیلومتری مرکز شهر همچون دشتبان، دشتک، دشتمزار، چشمه‌علا، مشا، احمدآباد و اوره به زبان مازندرانی صحبت می‌شود. همچنین روستاهایی که در مسیر گردنه‌های گدوک و امامزاده هاشم و اطراف آنها واقع شده‌اند همگی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند. از مسیر گدوک: کهنک در منتهی‌الیه شرقی دماوند، آرو، روستاهای دشت کوه شامل: یهر، لی پشت، دهنار، مومج و هویر و سیدآباد درپنجاه کیلومتری گدوک و روستاهای جنوبی آن: کلاک، مشهد ویدره و از مسیر امامزاده هاشم: دهستان آبعلی شامل: مبارک‌آباد، آبعلی، قائم محله، سادات محله، کریتون، جورد، وسکاره و ایراء همگی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند. گویش آملی شامل پنج شهرستان آمل، محمودآباد، پردیس، شمیرانات و دماوند می‌شود.
دستور زبان > ضمایر

در گویش آملی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
| ضمیر | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فاعلی، آمل | men | te/tu | ve | amâ | šemâ | vešun |
| مفعولی، آمل | mere | tere | vere | amâre | šemare | vešunre/vešunne |
| ملکی، آمل | me/mi/mene | te/ti/tene | ve/vi/vene | ame/ami | šeme | vešune |
دستور زبان > شناسه

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش آملی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش آمل تنظیم شده است)
۱. گذشته:
بن ماضی ساده: -bemu = آمد
بن ماضی استمراری: -emu = می‌آمد
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | eme | i | e/∅ | emi | eni | ene |
| شناسه (پس از واکه) | me | i | e/∅ | mi | ni | ne |
۲. حال ساده:
بن مضارع اخباری: -e = می‌آید
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | eme | eni | ene | emi | enni | enene |
| شناسه (پس از واکه) | me | ni | ne | mi | nni | nene |
۳. حال التزامی:
بن مضارع التزامی: -bi = بیاید
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شناسه | em | i/∅ | e | im | in | en |
| شناسه (پس از واکه) | m | i/∅ | e | im | in | n |
دستور زبان > صرف فعل

در جدول زیر فعل آمدن (bemuan) بر اساس گویش آمل در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش آمل می‌باشد)
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گذشته ساده | bemume | bemui | bemu | bemumi | bemuni | bemune |
| گذشته کامل | bemu-bime | bemu-bi | bemu-bie | bemu-bimi | bemu-bini | bemu-bine |
| گذشته التزامی | bemu-bum | bemu-bui | bemu-bu | bemu-buim | bemu-buin | bemu-bun |
| گذشته التزامی کامل | bemu-bi-bum | bemu-bi-bui | bemu-bi-bu | bemu-bi-buim | bemu-bi-buin | bemu-bi-bun |
| گذشته استمراری | emume | emui | emu | emumi | emuni | emune |
| گذشته در حال انجام | dai-emume | dai-emui | dai-emu | dai-emumi | dai-emuni | dai-emune |
| حال ساده/آینده | eme | eni | ene | emi | enni | enene |
| حال در حال انجام | dar-eme | dar-eni | dar-ene | dar-emi | dar-enni | dar-enene |
| حال التزامی | biem | bi | biye | bim | bin | bien |
| آینده | xâme biem | xâni bi | xâne bie | xâmi bim | xânni bin | xânne bien |
دستور زبان > افعال

صرف فعل شدن (bayen\bavien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش آملی.
| فعل شدن | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| زمان حال (نوع اول) | bume | buni | bune | bumi | bunni | bunene |
| زمان حال (نوع دوم) | vume | vuni | vune | vumi | vunni | vunene |
| زمان گذشته | baime | bai | baie | baimi | baini | baine |
| زمان گذشته کامل | bai bime | bai bii | bai bie | bai bimi | bai bini | bai bine |
| زمان حال التزامی | bavvem | bavvi | bavve | bavvim | bavvin | bavven |
| فارسی معیار | گویش آملی |
| --- | --- |
بچهٔ خارپشت دارد بزرگ می‌شود: taši kete dare gat bune
او دیوانه شد: ve šeft baie
تو باید خوب بشوی: tu vene xâr bavvi
صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش آملی.
| فعل شدن | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| زمان حال | hasseme | hassi | hasse | hassemi | hasseni | hasene |
| زمان گذشته | bime | bi | bie | bimi | bini | bine |
| زمان گذشته | buem\bavušem | bui\bavuši | bue\bavuše | buim\bavušim | buin\bavušin | buen\bavušen |
| فارسی معیار | گویش آملی |
| --- | --- |
آنها بچهٔ کی هستند: vešun kine vače hasene
آنها شبیه من بودند: vešun mi vâri bine
صرف فعل بودن در جایی (dayen\davien)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش آملی.
| فعل شدن | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| زمان حال | dareme | dari | dare | daremi | dareni | darene |
| زمان گذشته | daime | dai | daie | daimi | daini | daine |
| زمان حال التزامی | davvem | davvi | davve | davvim | davvin | davven |
| فارسی معیار | گویش آملی |
| --- | --- |
ما خانه هستیم: amâ xene daremi
او داخل چاه بود: ve kele dele daie
می‌توانم با تو باشم: tume ti hemrâ davvem
متن مازندرانی به گویش آملی قرن دوازدهم

متن مازندرانی حکایت سابقهٔ آمل به گویش آملی قرن دوازدهم:
| فارسی معیار | گویش آملی |
| --- | --- |
اول آمل اسپه کلا (است) در سمت اسپه کلا (در) سبزه میدان بنای قدیم (مزار) میربزرگ قرار دارد. می‌گویند بنا از (عهد) شاه عباس است. جای خوبی است. تمام (آن) را از آجر (و) کاشی درست کرده (اند). در کنار میر بزرگ حوضی (قرار) دارد که بسیار بزرگ است. در جانب میر بزرگ قلعه ای نهاده است (که بدان) خندق می‌گویند. از قراری که می‌گویند نال جمشید جم است.: âmel avvel espe-kelâ(e) var sabze maydun mir bezerg benâ-e qadim hasse .genene benâ ye shah abbâs hasse. xub jâ-yi hasse. temâme âjer-e kâši derest hâkerde. xed-e mir bezerg(e) var huz dârne xale gat hasse. sabzemaydân-e var attâ ale dârne xandaq. az qerâr-i ke genene mâl-e jemshid-e jam bie.
آمل پلی دارد دارای دوازده چشمه. بنای قدیم است. یک نفر حاجی بوده از (طایفه) مشائی (طایفه مشا لاریجان). این دوازده چشمه را ده بار درست کرد (ولی هر بار آن را) آب برد. وقتی دید (کار) پیشرفت ندارد (سرانجام) با عشق دوارده امام درست کرد آنگاه (دیگر آن را) آب نبرد.: yek pel dârne âmel davâzdah pelle dârne. benâ-ye qadim hasse. yek nafar haji daie mašâi bie.in davâzdah pelle_re dah dafe derest hâkerde ,u baverde. un vaqt badie pišraft nârne , bâ eshq-e devâzdah emâm derest hâkerde, on-vaqt u naverde.
آنسوی پل (جایگاه) قدیم (آمل پیش از آنکه) آمل را آب ببرد اکنون زمین (کشتزار) است. (درانجا) مردم برنجم می‌کارند. عراقی‌ها (عراق عجم، مردم طبرستان به اهالی فلات ایران عراقی می‌گفتند) آن ملک را می‌خرند آنرا می کَنند (شخم می‌زنند) آب (به آن) می‌بندند (و از آن) طلا نقره مروارید و برخی اسباب دیگر می‌گیرند. وقتی زمین را میکَنند خانه حمام مسجد سردابه (از) خاک در می‌آید.: pel be_on_var , qadim ke âmel_re u baverde, alân zamin hasse. mardem binji kennene. arâqi un melk-e xarinnane, vere kannene, u vannene,telâ,noqre,mervârid, bazi asbâb-e diger girnene. vaqti un zamin-re kannene , xâne , hammâm , mased, sardâbe xâk(e)(jâ) dârne.
نقشهٔ زبانی استان مازندران
دوندو (آنگولا)

Municipality and town در 23x15px|border |alt=|link= آنگولا
| Dundo, Angola | Dundo, Angola |
| --- | --- |
Municipality and town: Municipality and town
Dundo, AngolaLocation in Angola: Dundo, AngolaLocation in Angola
مختصات: ۷°۲۲′ جنوبی ۲۰°۴۹′ شرقی﻿ / ﻿۷٫۳۶۷°جنوبی ۲۰٫۸۱۷°شرقی﻿ / -7.367; 20.817: مختصات: ۷°۲۲′ جنوبی ۲۰°۴۹′ شرقی﻿ / ﻿۷٫۳۶۷°جنوبی ۲۰٫۸۱۷°شرقی﻿ / -7.367; 20.817
Province: استان لوندای شمالی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (WAT)
دوندو (به انگلیسی: Dundo (Chitato)) شهری در استان لوندای شمالی واقع در کشور آنگولا است که در سال ۲۰۰۹ میلادی ۴۰٬۰۵۵ نفر جمعیت داشته است.
روز میراث (آفریقای جنوبی)

| روز میراث | روز میراث |
| --- | --- |
برپایی توسط: آفریقای جنوبی
تاریخ: ۲۴ سپتامبر
تناوب: سالانه
نخستین برگزاری: ۲۴ سپتامبر ١٩٩۴
روز میراث (آفریکانس: Erfenisdag ; خوسایی: Usuku Lwamagugu, Usuku lokugubha amasiko) یک تعطیلات عمومی در آفریقای جنوبی است که در ۲۴ سپتامبر جشن گرفته می‌شود. در این روز، مردم آفریقای جنوبی تشویق می‌شوند تا فرهنگ خود و تنوع باورها و سنت‌های خود را در بافت وسیع تری از ملتی که به همه مردم آن تعلق دارد، جشن بگیرند.
پیشینه

در ۲۴ سپتامبر ۱۹۹۶ برای بیشتر مردم به عنوان روز شاکا شناخته می‌شد، در بزرگداشت شاکا، پادشاه زولو آفریقای جنوبی، در تاریخ فرضی مرگ او در این تاریخ ۱۸۲۸.   شاکا بازی کرد. نقش مهمی در اتحاد قبیله‌های ناگونی نگونی در یک ملت منسجم زولو.  هر سال مردم در یادبود شاکا گرد هم می‌آیند تا در این روز به او احترام بگذارند.  لایحه تعطیلات عمومی ارائه شده به پارلمان آفریقای جنوبی پس از آپارتاید در سال ۲۴ سپتامبر ۱۹۹۶ را در فهرست تعطیلات عمومی پیشنهادی قرار نداد. در نتیجه این حذف، حزب آزادی اینکاتا (IFP)، یک حزب سیاسی آفریقای جنوبی با تعداد زیادی از اعضای زولو، به این لایحه اعتراض کردند. پارلمان و کنگره ملی آفریقا به مصالحه ای دست یافتند و این روز عنوان کنونی خود را به خود اختصاص داد و به عنوان یک تعطیل رسمی پذیرفته شد که اکنون به عنوان روز میراث شناخته می‌شود.
زمانی که آفریقای جنوبی میراث فرهنگی متنوعی را که «همجنسگراها را تشکیل می‌دهد جشن می‌گیرند». این روز جشن مشارکت همه مردم آفریقای جنوبی در ساختن آفریقای جنوبی است
جشن

مردم آفریقای جنوبی این روز را با یادآوری میراث فرهنگی بسیاری از فرهنگ‌ها که جمعیت آفریقای جنوبی را تشکیل می‌دهند جشن می‌گیرند. رویدادهای مختلفی در سراسر کشور مانند برائی برای بزرگداشت به یاد آوردن این روز برگزار می‌شود.
ابراهیم رسول، نخست‌وزیر سابق ایالت کیپ غربی، در جشن روز میراث در مسیر میراث گوگولتو در سال ۲۰۰۷ در گوگولتو به مردم سخنرانی کرد. در خلیج هاوت، یک صفوف ارتش و بازآفرینی نبرد در آنجا وجود دارد.
در سال ۲۰۰۵، جان اسکنل (معروف به "جان برای") یک کمپین رسانه ای را آغاز کرد و پیشنهاد کرد که این تعطیلات به عنوان روز ملی (برای) تغییر نام دهد، تا یادبود سنت آشپزی کباب‌های غیررسمی حیاط خلوت، معروف به braais.  در ۵ سپتامبر ۲۰۰۷، اسقف اعظم دزموند توتو انتصاب خود را به عنوان حامی روز برای آفریقای جنوبی جشن گرفت، و تأیید کرد که آن یک نیروی متحد کننده در یک کشور تقسیم شده‌است (با پوشیدن پیش بند و خوردن با شور و شوق یک سوسیس بوئروورز ). در سال ۲۰۰۸، این ابتکار مورد تأیید شورای میراث ملی آفریقای جنوبی قرار گرفت. اسکنل گفت که هدف این است که رویدادهای کوچک با دوستان و خانواده برگزار شود و نه برگزاری یک برای دسته جمعی.