stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان بلوچی
پیشینه

زبان بلوچی از زبان‌های ایرانی شمال‌باختری است و با زبان‌های تاتی، کردی، مازندرانی (طبری)، گیلکی و تالشی نزدیکی زیادی دارد. بلوچی بیشتر رابطه نزدیکی با زبان پارتی تا زبان پارسی میانه دارد برای همین به نظر می‌رسد گویشوران این زبان در گذشتهٔ دور از نواحی شمالیِ ایران امروزی به بلوچستان کنونی کوچیده باشند. سخنگویان بلوچی احتمالاً نخست در کرانه دریای مازندران می‌زیستند و در حدود قرن۴ق/۱۰م به مناطقی که اکنون هستند مهاجرت کردند. بلوچی نزدیکی زیادی با هورامی و زازاکی دو گویش کردی دارد و بلوچی مانند این دو گویش کردی نزدیکی زیادی را با پهلوی اشکانی دارد اما به سایر گویش‌های اصلی کردی مانند کُرمانجی شمالی و کُرمانجی میانی تا حدودی نزدیک است.
زبان شناسان داده‌های زبانی بلوچی نو را با داده‌های زبانی دیگر مربوط به ادوار باستان میانه و نو مقایسه کرده‌اند. از جمله زبانشناسان عصر حاضر معروف جهان که در حوزه زبان بلوچی پژوهش‌های فراوانی انجام داده‌است می‌توان به کارینا جهانی نام برد که نسبت به نابودی این زبان هشدار جدی داده‌است.
زبان بلوچی سه گویش اساسی شرقی و غربی و جنوبی و گویش‌های فرعی فراوان دارد همچنان که این زبان بسیاری از خصوصیات زبان‌های کهن را نیز محفوظ داشته‌است. زبان بلوچی در پاره ای موارد به زبان پهلوی ساسانی (پارسی) قرابت پیدا می‌کند و در جایی نیز به زبان پهلوی اشکانی (پارتی). امّا وقتی همه جنبه‌ها در نظر گرفته شود، این نتیجه به دست می‌آید که گویا زبان بلوچی، دنباله یکی از زبان‌های ویژه ایرانی بوده؛ زبانی کهن تر از پهلوی، چون اوستایی، که تلفّظ آواهای کهن را در خود حفظ نموده و نمونه‌های بسیاری از واژگان آن را می‌توان ذکر کرد.
به‌رغم مباحثات بسیار، هنوز ریشهٔ قابل قبولی برای نام «بلوچی» پیشنهاد نشده‌است.
الفبای زبان بلوچی

الفبای زبان بلوچی همان الفبا و حروف فارسی است و کلمات مورد استفاده حاوی حروف پ چ ژ گ فراوان و متفاوت با الفبای عربی، آنان را خود به خود از اعراب متمایز می‌کنند، و حروف ٹ، ڈ، ڑ، ں و ی در بلوچی وجود دارد که آن را از زبان فارسی امروز هم متمایز می‌گرداند.
در مجموع ۲۵ حروف در زبان بلوچی وجود دارد که حروف ث ح خ ص ض ط ظ ع غ ف ق با تلفظ عربی آن در بلوچی وجود ندارند و معمولاً به جای ف، پ و به جای خ، ه و به جای ق، ک تلفظ می‌شود.
به‌طور مثال در بلوچی کیقباد-کیکباد، یا قنبر-کنبر (کمبر) خوانده می‌شود و این موضوع دقیقاً در زبان پهلوی هم مصداق دارد به‌طور نمونه کیقباد در پهلوی به صورت کی کوات رایج است. واژه‌های پدر و مادر و برادر در زبان بلوچی مانند پهلوی "پت ،" Pet " و مات "mat " خوانده می‌شوند. علت این امر هم آشکار است، چون در اوستا و در حالت فاعلی حذف می‌گردد، باز در حالی که در فارسی "ت " یا "ث "اوستا را به "ه " مبدل کرده، زبان بلوچی آن را نگهداشته است به عنوان مثال: چات (چاه)، کوت (کوه). بلوچی حرف "خ " ندارد و به جای آن "ه " به کار می‌برد. همچنین "پ " را به جای "ف " و "گ وک " را به جای "غ " می‌گذارد که نشان از کهنگی زبان بلوچی و عدم دخالت حروف عربی است، مانند؛ هدا-خدا، هشک-خشک، تهم- تخم، هون-خون.
برخی کلمات بلوچی با پارسی رایج در آن مشابه یا یکسان است. بدون دخالت کلمات انگلیسی و عربی تقریباً این زبان خالص و بدون تغییر مانده‌است.
برخی کلمات با حروف آخر در نمونه بلوچی، به گ ختم می‌شود به‌طور مثال:
زنده تبدیل به زندگ…
آهو تبدیل به آهوگ…
ماهی تبدیل به ماهیگ…
آستین تبدیل به آستینگ…
ماده تبدیل به مادگ…
(زنده در لهجه کردی اردلانی زندگ - آهو در لهجه کردی اردلانی آسک و در لهجه بلوچی مکرانی هم به معنی آسک می‌باشد - ماهی در لهجه کردی اردلانی ماسیگ است)
شاید بتوان گفت این موضوع بر می‌گردد به ریشه زبان بلوچی که برگرفته از زبان پهلوی اشکانی و ساسانی می‌باشد.
از آنجا که زبان پهلوی با دگرگونی‌هایی به زبان فارسی نو (امروزی) تبدیل شده‌است ویکی از این دگرگونی‌ها حذف (گ) از برخی کلمات می‌باشد می‌توان اینگونه بیان کرد که حرف گ و برخی حروف غیر عربی در زبان بلوچی خالص باقی مانده اما در زبان فارسی امروز گ از برخی کلمات حذف شده و دگرگون شده‌است؛ یعنی زبان بلوچی، "گ " اوستا را که در پازند و فارسی به "های " غیر ملفوظ تبدیل شده، مانند زبان پهلوی به صور ت "گ " و گاهی همان "ک " نگهداشته است. مثال‌های دیگر از دگرگونی حروف زبان باستان در فارسی نو اما ثابت ماندن آن‌ها در کلمات بلوچی در زیر آمده‌است:
دگردیسی واک «ژ» به «ز» و «چ». مانند سوچن
افتادن واک «گ» و «ک» از پایان واژه‌ها.
افتادن «الف» از آغاز شماری از واژه‌ها مثل اسپیت
دگردیسی واک «ژ» به «ج» در شماری از واژه‌ها. مانند هژده
محل سکونت

عده‌ای از بلوچ‌ها در سرزمینی نسبتاً وسیع و گرم که دربخش‌های جنوبی و خط ساحلی دریای مکران از (بندرجاسک تابندر کراچی) واقع در جنوب بلوچستان و کشورهای «ایران. جنوب و جنوب غربی پاکستان زندگی می‌کنند، که این مناطق را «مکران» می‌نامند. وعده دیگری در مناطق کوهستانی و خوش آب هوا که این مناطق درشمال بلوچستان یعنی در کشورهای» ایران. شمال و شمال غربی پاکستان و جنوب شرقی افغانستان زندگی می‌کنند را «سرحد» می‌نامند. بلوچستان جزو قلمرو ایران باستان بوده‌است همواره اما بعد از نفوذ بریتانیا و استعمار هند بخش بزرگی از ان به پاکستان واگذار شده‌است.
گویش‌ها

بلوچی را به سه گروه اصلی می‌توان تقسیم کرد: شرقی، یا شمال‌شرقی، و غربی، یا جنوب‌غربی و مرکزی سرحد.
لاشاری
رخشانی
سراوانی
کچی
مکرانی
بوگتی (بامبور)
مری رند (سیبی) که چاکربرهای سیب را شامل می‌شود
دوکمی-مزاری
مندوانی & گویش جاتووی سند غربی
{بلوچی سرحد مرکزی}
سرحدی
ایرندگانی
تقسیم‌بندی

اولین محققی که گویش‌های بلوچی را بیشتر به‌طور سیستماتیک مورد مطالعه قرارداد ویلهلم گیگر Wilhelm Geiger بود. او بلوچی را به دو گویش اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروه‌های شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروه‌های شمالی و جنوبی که به ترتیب توسط طوایف لغاری Leghلri و مری Mari نمایندگی می‌شدند تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی گویش‌ها به این واقعیت اشاره می‌کند که بلوچی جنوبی به میزان بالایی از زبانهای هندی و پاکستانی همسایه لغت اقتباس می‌کند در حالیکه بلوچی شمالی بیشتر دارای لغات اقتباس شده از گویش اصیل با ریشه فارسی می‌باشد. (ترجمه و نقل از جهانی (۸۹))
یکی دیگر از محققان گویش‌های بلوچی «سر جرج گریرسون» می‌باشد. او گویش‌های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه گویش می‌باشد و آنهارا بر اساس منطقه عمده‌ای که در آن صحبت می‌شوند، گویش کراچی karلči، کیچی kیči و پنجگوری panjguri نامید.
محقق برجسته دیگری که به صورت سیستماتیک گویش‌های بلوچی را مطالعه کرده‌است پروفسور جوزف الفنبین می‌باشد، او در کتاب «زبان بلوچی، گویش‌شناسی با متن» برای نشان دادن تفاوت بین گویش‌های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و نحو) و لغت تهیه کرده و آن را به عنوان معیار مقایسه شباهت‌ها و تمایز گویش‌ها بکار برده‌است. در اینجا فقط به چند مورد از ویژگی‌های خاص این گویش‌ها بر اساس معیار الفنبین اکتفا می‌کنیم. (نقشه جغرافیایی گویش‌ها)
وی بر اساس این معیار، زبان بلوچی را به شش گویش تقسیم می‌کند که عبارتند از:
تقسیم‌بندی > گویش‌های تپه‌های شرقی

این گویش‌ها در مناطق طوایف مری، بگٹی، لغاری و مزاری صحبت می‌شوند.
تقسیم‌بندی > گویش‌های تپه‌های شرقی > ویژگی

تبدیل /u/ به /i/. مثال: بیت bit «شد»، سیر sir «عروسی» (۲)
ساخت مجهول در زمان گذشته افعال متعدی (۳)
تلفظ س در لغات «پس» pess پدر، «ماس» mas مادر، «براس» bras برادر. (۴)
به کاربردن شناسه لn برای اول شخص مفرد و on برای اول شخص جمع (۵)
استفاده از لغت لوگ lْg «خانه»، چوک čokk «بچه»
تقسیم‌بندی > گویش رخشانی

این گویش شامل شاخه‌های زیر می‌باشد:
کلاتی (مناطق بین «لس بیلا» Las belل در شمال کراچی تا مستونگ Mastung در جنوب کوئته Quetta (عمدتاً منطقه براهویی نشین))
چاغه‌ای و خارانی (نواحی شمالی بلوچستان پاکستان شامل نوشکی، دالبندین، خاران و کلات)
افغانی (مناطق جنوبی و جنوب غربی افغانستان عمدتاً نواحی اطراف رودخانه هیرمند)
سرحدی (منطقه‌ای که از شرق به دالبندین در پاکستان و از شمال شرقی به چهاربرجک در افغانستان منتهی شده و شامل مرو در جمهوری ترکمنستان و سیستان در ایران می‌باشد، به‌طوری‌که نصرت آباد در بلوچستان ایران جنوبی‌ترین بخش آن را تشکیل می‌دهد)
در تألیفات بعدی، الفنبین گویش رخشانی را به سه گروه کلاتی، پنجگوری و سرحدی تقسیم می‌کند که گویش سرحدی در آن شامل مرو در ترکمنستان شوروی، بلوچستان افغانستان و مناطق شمالی بلوچستان ایران که جنوب خاش و شمال ایرانشهر (آب رئیس، زنده کوه بزمان، رمکان) مرز جنوبی آن را تشکیل می‌دهند و همچنین نواحی از نرماشیر (چاهدگال، رودشور) و مناطق شمالی بلوچستان پاکستان شامل نوشکی، دالبندین، خاران و کلات (که مناطق گویش پنجگوری مرز جنوبی آن را تشکیل می‌دهند) را دربر می‌گیرد.
تقسیم‌بندی > پنجگوری

شامل بخش اعظم منطقه خاران xلrلn که کیچ kیč مرز جنوبی و رودخانه رخشان Raxshلn مرز شمالی آن را تشکیل می‌دهند و کولوا Kolwل در شرق آن واقع می‌شود.
تقسیم‌بندی > پنجگوری > ویژگی

/u/ نامتغیر باقی می‌ماند «بوت» but شد، «سور» sur عروسی
ساخت معلوم جمله عادی‌ترین شکل است ولی شکل مجهول هم به ویژه در جنوب پیش می‌آید. (۶)
تلفظ س لغات «پس» pess پدر، «ماس» mلs مادر، «براس» brلs برادر.
شناسه in برای اول شخص مفرد و an برای اول شخص جمع
«گس» ges خانه، «زهگ» zلg / zahg بچه
تقسیم‌بندی > گویش سراوانی

سراوان و مناطق اطراف آن که خاش مرز شمالی و اسپیدان Espidلn مرز غربی آن را تشکیل می‌دهند. مناطق مرزی ایران و پاکستان در شرق این منطقه واقع شده و مرز جنوبی آن رودخانه گل gel در شمال راسک می‌باشد.
در تألیفات بعدی الفنبین، ایرانشهر و بمپور نیز در حوزه گویش سراوانی شمرده می‌شوند.
تقسیم‌بندی > گویش سراوانی > ویژگی‌ها

تبدیل /u/ به bǖt ǖ «شد»
مجهول، ساخت معمول جمله است.
تلفظ ت لغات «پت» petپدر، «مات» mلt مادر، «برات» brلt برادر.
شناسه لn برای اول شخص مفرد و in برای اول شخص جمع (با تلفظ i کوتاه در in)
لوگ lْg یا گس ges «خانه»، چوک čokk یا زهگ zahg بچه
تقسیم‌بندی > گویش کیچی

منطقه کیچ kیč در بلوچستان پاکستان شامل تربت
تقسیم‌بندی > گویش کیچی > ویژگی

/u/ نامتغیر، بوت but «شد»
ساخت مجهول
تلفظ ت لغات «پت» petپدر، «مات» mلt مادر، «برات» brلt برادر.
شناسه in برای اول شخص مفرد و in برای اول شخص جمع (با تلفظ i کوتاه در in)
لوگ lْg «خانه»، چوک čokk «بچه»
تقسیم‌بندی > گویش لتونی (لاشاری)

منطقه لاشار lلڑلr در بلوچستان ایران شامل «اسپکه» Espakka، «پیپ» pیp، «مسکوتان» Maskْtan، «پنوچ» pannْč
تقسیم‌بندی > گویش لتونی (لاشاری) > ویژگی

/u/ نامتغیر، بوت but «شد»
ساخت مجهول
تلفظ ت لغات «پت» petپدر، «مات» mلt مادر، «برات» brلt برادر.
شناسه un برای اول شخص مفرد و in برای اول شخص جمع (با تلفظ i کوتاه در in)
لوگ lْg «خانه»، چوک čokk بچه
تقسیم‌بندی > گویش‌های ساحلی

شامل قصرقند kaser kand، نیکشهر nیkshahr، راسک rلsk و نواحی ساحلی جنوبی بلوچستان از «بی آبان» biلbلn در نزدیکی بندرعباس تا بندر کراچی شامل بنادر چاه بهار، گواتر gwلdar، پسنی pasni، جیونی jiwani و همچنین مناطق مند mand و دشت daڑt.
تقسیم‌بندی > گویش‌های ساحلی > ویژگی

تبدیل /u/ به /i/. مثال: بیت bit «شد»، سیر sir «عروسی»
ساخت مجهول در زمان گذشته افعال متعدی
تلفظ ت در لغات «پت» pet پدر، «مات» mلt مادر، «برات» brلt برادر.
بکاربردن شناسه لn برای اول شخص مفرد و eyn برای اول شخص جمع
استفاده از لغت لوگ lْg «خانه»، چوک čokk «بچه»
ابر)|مه]] || gotal
|-
| گورآپگ || سراب || gorápag
|-
| مورینگَه || زنگ (آهن) || moringa
|}
برای مطالعه بیشتر

الفنباین، یوزف (۱۳۹۰). «بلوچی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ج. ۲. ترجمهٔ آرمان بختیاری، عسکر بهرامی، حسن رضایی باغ‌بیدی، نگین صالحی‌نیا. تهران: انتشارات ققنوس. شابک ۹۶۴-۳۱۱-۳۹۰-۶.
| ن ب و زبان‌های افغانستان | ن ب و زبان‌های افغانستان |
| --- | --- |
زبان‌های رسمی:  دری  پشتو 
زبان‌های محلی (زبان‌های سوم رسمی):  ازبکی  بلوچی  پشه‌ای  تاجیکی  ترکمنی  نورستانی 
زبان‌های اقلیت:  اشکونو  براهویی  کامکاتاویری  کهوار  قرقیزی  پامیری اشکاشمی  مونجانی  شغنانی  یدغه  سنگلیچی  ترگامی  ویگلی  وخی  واسی-وری 
زبان‌های اشاره:  زبان اشاره افغانستانی 
| ن ب و زبان‌های بحرین | ن ب و زبان‌های بحرین |
| --- | --- |
زبان رسمی:  عربی (بحرانی، خلیجی) 
زبان نیمه‌رسمی:  انگلیسی 
زبان‌های اقلیت:  ارمنی (ارامنه)  بلوچی  هندی  مالایالم (هندی‌ها)  پشتو  فارسی بحرینی/فارسی بوشهری، زبان لارستانی/اچمی (ایرانیان بحرین)  پنجابی  تامیلی  اردو 
زبان‌های اشاره:  زبان اشاره عربی 
| ن ب ودبیره‌های عربی (هم تاریخی و هم در حال استفاده) | ن ب ودبیره‌های عربی (هم تاریخی و هم در حال استفاده) |
| --- | --- |
اروپا:  آواری  ارابیتسای بلاروسی  عربیتسای بوسنیایی  آلبانیایی  آلخامیادو  تاتاری کریمه  تاتاری ولگا (ایسکی املاء و یانگا املاء)  ترکی آذربایجانی  ترکی عثمانی  چچنی  چرکسی (آدیغی (غربی)  قاباردی (شرقی))  قزاقی 
آسیا:  اردو  بوری ولیو (زبان ولیو،‌ بوتون، اندونزی)  اروی (تامیلی)  ازبکی  اویغوری  بلوچی  پشتو  پگون (اندونزیایی، جاوه‌ای، سوندایی، مادورایی)  ترکمنی  ترکی آذربایجانی  ترکی عثمانی  جاوی (مالایی، آچه‌ای، غیره)  روهینگیا  سرائیکی  سندی  شاه‌مکهی (پنج‌آبی)  شیائو جینگ (چینی)  عربی  فارسی  قرقیزی  قزاقی  کردی  کهواری  ‌ گیلکی  مالایالم 
آفریقا:  آفریکانس  آمازیغ  الفبای عجمی سرر  سواحلی  سورابه (مالاگاسی)  سومالیایی  عجمی (هوسه)  الفبای ولوفال
دیوید دارلینگ (موسیقی‌دان)

دیوید دارلینگ (به انگلیسی: David Darling) (زادهٔ ۳ مارس ۱۹۴۱)(وفات ۸ ژانویه ۲۰۲۱) آهنگساز و نوازندهٔ ویلونسل اهل آمریکا بود. سبک موسیقی دارلینگ گسترهٔ وسیعی از سبک‌ها، از جَز و کلاسیک تا کانتری، پاپ و نیو اِیج را شامل می‌شد. آلبوم دعا برای شفقت دارلینگ در سال ۲۰۰۹ برندهٔ گرَمی «بهترین آلبوم نیو ایج سال» شده‌است.
دارلینگ آموختن سازها و سبک‌های گوناگون موسیقی را از کودکی آغاز کرد. ۴ ساله بود که به فراگیری پیانو پرداخت و ۶ سال بعد به آموختن ویلونسل روی آورد. او در مقام رهبر گروه موسیقی مدرسه‌شان مدتی نوازندگی کنترباس را هم تجربه کرد. پس از آن‌که تحصیلات موسیقی‌اش را در سال ۱۹۶۵-با ساز تخصصی چلو-در دانشگاه ایالتی ایندیانا به پایان رساند، ۴ سال در آن دانشگاه به‌عنوان مدرس انجام وظیفه کرد. در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی دارلینگ بیشتر وقت‌اش را به‌عنوان یک نوازندهٔ استودیویی برای هنرمندان کانتری مانند جانی کَش و مشارکت در تورهای پال وینتر کانسرت به‌عنوان تک‌نواز، آهنگساز و خواننده صرف کرد.
در سال ۱۹۷۹ اولین فعالیت شخصی موسیقی‌اش را به همراه رالف تاونر در گروه جَز «گالری» که خودشان تأسیس کرده بودند، تجربه کرد. پس از آن‌که گالری در سال‌های میانی دههٔ ۱۹۸۰ منحل شد، دارلینگ به همکاری با هنرمندانی از سبک‌های مختلف مانند گلن مور، جان کلارک، اسپایرو جایرا و بابی مک‌فرین پرداخت. در همان سال‌ها در ضبط آثاری با مود درونگرا و تاریک با مانفرد آیشر تهیه‌کننده موسیقی آلمانی همکاری کرد. در سال ۱۹۹۲ موسیقی متن فیلم ویم وندرس به‌نام تا پایان جهان را ساخت که با تحسین فراوان همراه شد. در پی این موفقیت با انتشار آلبوم‌های متوالی تائوی ویلونسل و چوب تیره در سال ۱۹۹۳ مهارت‌اش در بداهه‌نوازی را به‌رخ کشید. از آن زمان تابه‌حال دارلینگ بیش از ۱۰ آلبوم استودیویی دیگر به‌صورت تکی یا با همکاری هنرمندانی از سبک‌های مختلف منتشر کرده‌است.
جان ابرسون

| جان ابرسون | جان ابرسون |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ ژانویهٔ ۱۸۷۵ چرنیوتسی
درگذشت: ۱ ژانویهٔ ۱۹۶۴ نیویورک
ملیت: ایالات متحده آمریکا
جان آدولف امیل ابرسون (انگلیسی: John Eberson; ۱ ژانویهٔ ۱۸۷۵ – ۱ ژانویهٔ ۱۹۶۴) معمار  اتریشی-آمریکایی بود که به خاطر توسعه و ترویج طراحی‌های کاخ سینما در سبک تئاتر جوی (Atmospheric Theatre) شناخته می‌شود. او در طول زندگی خود بیش از 500 تئاتر طراحی کرد و به لقب «جان خانه اپرا» (به انگلیسی: Opera House John) معروف شد. از تئاترهای برجسته باقی‌مانده او در ایالات متحده می‌توان به تئاتر تمپا (1926)، تئاتر پالاس ماریون (1928)، تئاتر پالاس لوئیزویل (1928)، تئاتر مجستیک (سن آنتونیو) (1929)، تئاتر سیتی آکرون (1929)، تئاتر پارامونت (1929)، تئاتر ایالت (کالامازو، میشیگان) (1927) و تئاتر یادبود لوئیس جی. وارنر (1932) در آکادمی وورستر در ووستر (ماساچوست) اشاره کرد. نمونه‌های بین‌المللی باقی‌مانده در سبک جوی شامل تئاتر کاپیتول (1928) و تئاتر ایالت (1929) در سیدنی، استرالیا، تئاتر فروم (1929، ملبورن، استرالیا) و سینما گرند رکس (1932، پاریس، فرانسه) هستند.
چنگ‌مرغ

| چنگ‌مرغ | چنگ‌مرغ |
| --- | --- |
چنگ‌مرغ والا: چنگ‌مرغ والا
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
زیرراسته:: پرندگان آوازخوان
تیره:: Menuridae لسن، ۱۸۲۸
سرده:: چنگ‌مرغ‌ها Latham, ۱۸۰۲
گونه (زیست‌شناسی): گونه (زیست‌شناسی)
 چنگ‌مرغ والا (Menura novaehollandiae)  چنگ‌مرغ آلبرت  †Menura tyawanoides:  چنگ‌مرغ والا (Menura novaehollandiae)  چنگ‌مرغ آلبرت  †Menura tyawanoides
چنگ‌مرغ یا مرغ چنگ (به انگلیسی: lyrebird) پرنده‌ای از راستهٔ گنجشک‌سانان است که بیش از همه برای توانایی‌اش در تقلید صدا شناخته شده است. این پرنده می‌تواند هر صدایی را که از پیرامونش به گوش می‌رسد، بازسازی کند. این پرنده دم ویژه‌ای دارد که به صورت طبیعی رنگ‌آمیزی شده است.
چنگ‌مرغ، شناخته شده‌ترین پرندهٔ بومی استرالیا است. جنس نر این پرنده علاوه بر تقلید صدا، دارای دم بلندی است که برای معاشقه و جفت‌یابی از آن بهره می‌برد.
رفتارشناسی

چنگ‌مرغ پرنده‌ای خجالتی و نزدیک شدن به آن بسیار دشوار است. شناخته شده‌ترین آن‌ها، چنگ‌مرغ آلبرت است. این پرنده هنگامی که احساس خطر کند، پیرامونش را در ذهنش مجسم می‌کند سپس اعلام خطر می‌کند. این پرنده گاهی بر روی دو پایش، فرار می‌کند و گاهی در جایی به صورت بی حرکت، پنهان می‌شود. همچنین در هنگام آتش‌سوزی جنگل اگر معدن یا پناهگاهی پیدا کند به داخل آن پناه می‌برد.
رفتارشناسی > خوراک

چنگ‌مرغ بر روی زمین و به صورت تکی زندگی می‌کند. طعمهٔ این پرنده جانوران بی‌مهره مانند حشراتی چون سوسک، قاب‌بالان گوشخیزک و مگس است. عنکبوت، صدپایان و کرم خاکی از دیگر خوراک‌های مورد علاقهٔ این پرنده است. همچنین دیده شده که چنگ‌مرغ به سراغ مارمولک، دوجورپایان، قورباغه و گاهی بذر هم برود. آن‌ها با پنجه‌های خود بر خاک و برگ‌های خشک روی زمین خراش می‌اندازند و خوراک خود را پیدا می‌کنند.
رفتارشناسی > تقلید صدا

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این پرنده، آوازخوانی است. آن‌ها در تمام سال آواز می‌خوانند اما از ماه ژوئن تا اوت هنگام جفت یابی آن‌هاست و این آوازخوانی بیشتر از همیشه دیده می‌شود. در این بازه آن‌ها چهار ساعت در روز آواز می‌خوانند. این مدت برابر با نیمی از روز آن‌ها است. آواز این پرنده آمیخته‌ای از هفت بخش است که بخشی از آن ساختهٔ خودش است و باقی‌مانده، آوازها و سر و صداهایی است که از پیرامونش شنیده است. سوتک یا عضو آوازی این پرنده پیچیده‌ترین در میان گنجشک‌سانان (پرندگان آوازه خوان) است. این پرنده توانایی بی‌مانندی در درآوردن صداهایی که می‌شنود دارد بدون آنکه تغییر زیادی در آن بدهد. برای نمونه صدای جانوران پیرامونش مانند دینگو، سگ و کوآلا یا صدای آوازهای تکی پرندگان یا پچ پچ‌های میان آن‌ها را به خوبی بازسازی می‌کند، علاوه بر آن صدای سوت، موتور درون‌سوز، ارهٔ دستی چوب، ارهٔ زنجیری، دزدگیر خودرو، آژیر آتشنشانی، تفنگ، صدای بسته شدن شاتر دوربین عکاسی هنگام عکس گرفتن، گریهٔ نوزاد و حتی صدای صحبت انسان را بازسازی می‌کند. البته بازسازی صدای انسان کمی برای آن غیرمعمول است.
پائولو مندز دا روشا

| پائولو مندز دا روشا | پائولو مندز دا روشا |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: پائولو مندز دا روشا
زادهٔ: ۲۵ اکتبر ۱۹۲۸ ویتوریا
درگذشت: ۲۳ مهٔ ۲۰۲۱  (۹۲ سال)
ملیت:  برزیلی
پیشه: معمار
جوایز: جایزه معماری پریتزکر (۲۰۰۶)
پائولو مندز دا روشا (به پرتغالی: Paulo Mendes da Rocha) (زادهٔ ۲۵ اکتبر ۱۹۲۸ – درگذشتهٔ ۲۳ مهٔ ۲۰۲۱) معمار برجسته برزیلی و برنده جایزه پریتزکر ۲۰۰۶ بود.
دابلیو. ئی. بی. دیو بویس

| ویلیام دیو بویس | ویلیام دیو بویس |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۳ فوریهٔ ۱۸۶۸ برینگتون بزرگ، ماساچوست، ایالات متحده
درگذشت: ۲۷ اوت ۱۹۶۳ (۹۵ سال) آکرا، غنا
ملیت: آمریکایی
محل تحصیل: دانشگاه هاروارددانشگاه هومبولت برلین
شناخته‌شده برای: سیاهان آمریکا را ساختند
جوایز: جایزه صلح لنین
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): تاریخ، جامعه‌شناسی، حقوق مدنی و سیاسی
تأثیر گرفته از: ویلیام جیمز
 :  
امضاء: امضاء
ویلیام ادوارد برگهارت دیو بویس (به انگلیسی: William Edward Burghardt Du Bois)؛ ‎/djuːˈbɔɪs/‎؛  dew-BOYSS؛ (۱۸۶۸-۲۷ اوت ۱۹۶۳) نویسنده و اندیشمند آمریکایی و از مخالفان تبعیض نژادی در ایالات متحده آمریکا بود.
او تبار آمیختهٔ آفریقایی، فرانسوی، هلندی و سرخ‌پوستی داشت، اما همواره خود را یک آمریکایی آفریقایی‌تبار به‌شمار می‌آورد:
می‌خواهم در عرصهٔ دانش و ادبیات نامی بلند بیافرینم و این‌گونه نام نژادم را بزرگ دارم.
او در دانشگاه‌های فیسک و هومبولت برلین تحصیل کرد و سرانجام دورهٔ دکتری را در دانشگاه هاروارد گذراند. او نخستین آفریقایی‌تباری بود که به این درجه نایل آمد. پایان‌نامهٔ دکتری او، «منع بازرگانی بردگان آفریقایی» بود که نخستین پایان‌نامهٔ این دانشگاه در زمینهٔ پژوهش‌های تاریخی به‌شمار می‌رفت.
ویلیام دوبوآ فعالیت‌های خود را با نبردهای رسانه‌ای آغاز کرد. او دیدگاه‌های خود را در مقاله‌هایی هم‌چون «ارواح مردم سیاه» بازتاب می‌داد، در مقاله‌های دیگری نیز به صاحب‌منصبان آفریقایی‌تباری که ایشان را وابستهٔ سفیدپوستان می‌دانست حمله می‌کرد.
در سال‌های پس از ۱۹۰۴ میلادی بسیاری از آفریقایی‌تباران تحصیل کرده، انجمن‌هایی تشکیل دادند و از او پشتیبانی نمودند. از جملهٔ ایشان، ویلیام مونروئه تراتر، مدیر مجلهٔ بوستون گاردین و از هم‌دوره‌ای‌های ویلیام دوبوآ در دانشگاه هاروارد بود.
در تابستان ۱۹۰۵ میلادی، دیو بویس به همراه ۲۹ تن از نخبگان آفریقایی‌تبار به برگزاری همایشی در آبشار نیاگارا دست زد. در این همایش، او رسماً هدف نبرد خود را اعلام کرد. مشارکت کنندگان همایش، بیانیه‌ای صادر کردند و خواهان برابری همهٔ افراد در بهره‌مندی از حقوق انسانی و الغای تبعیض بر اساس رنگ پوست شدند.
او هنگامی که به دعوت از قوام نکرومه، رئیس جمهوری غنا به آکرا سفر کرده بود، بیمار شد و در ۲۷ اوت ۱۹۶۳ در همانجا درگذشت و دفن شد.
لانگ بلک

Long black
لانگ بلک یک سبک قهوه است که معمولاً در استرالیا و نیوزیلند یافت می‌شود. شبیه به امریکانو می‌باشد اما با عطر و طعم قوی تر.
لانگ بلک با ریختن دو شات اسپرسو یا ریسترتو بر روی آب جوش ساخته شده‌است. معمولاً آب هم توسط دستگاه اسپرسو حرارت داده می‌شود. لانگ بلک شبیه به یک امریکانو است با ریختن آب جوش بیش از دو شات اسپرسو یا ریسترتو ساخته شده‌است معمولاً آب هم گرم توسط دستگاه اسپرسو حرارت داده می‌شود. هر دو کرم را حفظ می‌کنند وقتی که به درستی به دم بیایند. هر چند در لانگ بلک کرم برجسته‌تر است.
فرح آبراهام

| فرح آبراهام | فرح آبراهام |
| --- | --- |
آبراهام در یک مصاحبه در سال ۲۰۱۴: آبراهام در یک مصاحبه در سال ۲۰۱۴
نام هنگام تولد: فرح لین آبراهام
زادهٔ: ۳۱ مهٔ ۱۹۹۱ ‏(۳۳ سال) کونسیل بلوفس، آیووا، ایالات متحده
ملیت: ایالات متحده آمریکا
پیشه‌ها:  شخصیت تلویزیونی  نویسنده  خواننده 
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۹–اکنون
شریک زندگی: درک آندروود (۲۰۰۶–۲۰۰۸)
فرزندان: ۱
وبگاه: farrahabraham.me
فَرح لین آبراهام (انگلیسی: Farrah Lynn Abraham؛ زادهٔ ۳۱ مهٔ ۱۹۹۱) خواننده، بازیگر پورنوگرافی، موسیقی‌دان و استریپر اهل ایالات متحدهٔ آمریکا است. وی از سال ۲۰۰۹ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
گزیدهٔ فیلم

| سال> تلویزیون | عنوان> تلویزیون | نقش> تلویزیون | یادداشت> تلویزیون |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۹ | ۱۶ ساله حامله | خودش | فرح (فصل ۱، قسمت ۲) |
| ۱۲–۲۰۰۹ | مادر نوجوان | بازیگران اصلی (فصل ۴–۱) |  |
| ۲۰۱۴ | زوج درمانی | بازیگران اصلی (فصل ۴) |  |
| ۲۰۱۴ | بودن فرح | ویژه تلویزیون |  |
| ۲۰۱۵ | مادر نوجوان(Teen Mom OG) | بازیگران اصلی (فصل ۵ در حال حاضر) |  |
| ۲۰۱۵ | شهرت برادر بزرگ | همخانه؛ نمایندگی ایالات متحده آمریکا |  |
فیلم: فیلم
| ۲۰۱۳ | Farrah Superstar: Backdoor Teen Mom | خودش | فیلم بزرگسالان (با جیمز دین) |
| ۲۰۱۴ | فرح ۲: درپشتی و بیشتر | فیلم بزرگسالان (با جیمز دین) |  |
موسیقی کلند

جلد ساوندترک (موسیقی متن) اصلی کلند با حضور ناگیسا و دخترش اوشیو.
| ترانه‌شناسی کلند | ترانه‌شناسی کلند |
| --- | --- |
آلبوم‌های استودیویی: ۲
تک‌آهنگ‌ها: ۴
آلبوم‌های موسیقی متن: ۲
ریمیکس‌ها: ۴
کلند یک رمان تصویری است که توسط کی کورپوریشن توسعه یافته و توسط ویژوال آرتز در سال ۲۰۰۴ منتشر شده‌است. داستان این رمان دربارهٔ شخصیت اصلی، تومویا اوکازاکی، یک دانش‌آموز دبیرستانی است که از زندگی‌اش ناامید شده. هنگامی که او با دختری به نام ناگیسا فوروکاوا (که یک سال بزرگتر از خودش است) آشنا می‌شود، زندگی‌اش تغییر می‌کند. توئی انیمیشن در سال ۲۰۰۷ از روی این رمان، یک فیلم انیمه تولید کرد که کارگردان آن اوسامو دزاکی و کارگردان موسیقی آن یوشیچیکا اینوماتا می‌باشد. کیوتو انیمیشن نیز بین سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ دو مجموعه انیمۀ سریالی از روی رمان تولید کرد که مجموعاً دارای ۴۹ قسمت بوده، به همراه دو قسمت اووی‌ای که در ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ منتشر شدند. کارگردان این دو مجموعه انیمه، تاتسویا ایشیهارا و کارگردان موسیقی آن شینجی اوریتو می‌باشد. ترانه‌شناسی کلند و اقتباسات انیمه‌ای آن عبارت است از دو آلبوم استودیویی، چهار تک آهنگ، دو ساوندتِرَک (آلبوم موسیقی متن) و چهار آلبوم ریمیکس.
قسمت اصلی ترانه‌شناسی، دو ساوندترک آن است. ساوندترک رمان تصویری که همچنین برای هر دو فصل انیمه استفاده شده، توسط کی ساوندز لیبل ساخته و در سال ۲۰۰۴ منتشر شده است. موسیقی ساوندترک توسط جان مائدا، شینجی اوریتو و ماگومه توگوشی ساخته و تنظیم شده‌است. در سال ۲۰۰۷، یک ساوندترک دیگر برای فیلم انیمه توسط فرانتیر ورکز منتشر شد. موسیقی ساوندترک فیلم غالباً توسط یوشیچیکا اینوماتا ساخته و تنظیم شد. دو آلبوم استودیویی در سالهای ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ و سه آلبوم ریمیکس در سالهای ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ برای رمان تصویری انتشار یافت. یک آلبوم ریمیکس دیگر در سال ۲۰۰۸ برای فصل دوم انیمه منتشر شد. چهار تک آهنگ نیز در ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ منتشر گردید؛ دو تا برای فیلم انیمه و دو تای دیگر هر کدام برای دو فصل مجموعه انیمه.
آلبومها > سورارادو

سورارادو (ソララド, Sorarado؟) یک آلبوم آهنگ کاراکتری برای رمان تصویری کلند است و اولین بار در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۳ در ژاپن و توسط کی ساوندز لیبل با شمارۀ کاتالوگ ۰۰۰۹ (KSLA-0009) منتشر شد. این آلبوم شامل یک دیسک با ۶ قطعۀ موسیقی ست که توسط ریا خوانده شده و ملودی استفاده شده در آن بر اساس ساوندترک اصلی کلند می‌باشد. این آلبوم با همکاری شینجی اوریتو، ماگومه توگوشی، ریا، مانیو و تاکومارو ساخته، تنظیم و تولید شده‌است.
| فهرست قطعات> شماره | فهرست قطعات> نام | فهرست قطعات> سراینده | فهرست قطعات> آهنگساز | فهرست قطعات> تنظیم | فهرست قطعات> مدت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱. | «فانتزی آن دختر» (少女の幻想 Shōjo no Gensō) | کِی | ماگومه توگوشی | تاکومارو | ۵:۴۳ |
| ۲. | «پایان» (オーバー Ōbā) | کی | شینجی اوریتو | مانیو | ۵:۰۷ |
| ۳. | «اقیانوس خروشان» (海鳴り Uminari) | کی | شینجی اوریتو | مانیو | ۵:۵۱ |
| ۴. | «خاطراتی از یک سفر دور» (遠い旅の記憶 Tōi Tabi no Kioku) | ریا | شینجی اوریتو | تاکومارو | ۵:۳۸ |
| ۵. | «ده هزار مکان» (一万の軌跡 Ichiman no Kiseki) | کی | شینجی اوریتو، ماگومه توگوشی | مانیو | ۶:۵۳ |
| ۶. | «درخشیدن در آسمان» (空に光る Sora ni Hikaru) | کی | ماگومه توگوشی | تاکومارو | ۵:۱۱ |
| مجموع مدت: | مجموع مدت: | مجموع مدت: | مجموع مدت: | مجموع مدت: | ۳۴:۲۳ |