ولایت فقیه

برای دیگر کاربردها، ولایت فقیه (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
: 
درگاه تشیع: درگاه تشیع
عقاید: عقاید
اصول: توحید •  نبوت •  معاد یا قیامت •  عدل •  امامت
فروع: نماز •  روزه •  خمس •  زکات •  حج •  جهاد •  امر به معروف •  نهی از منکر •  تولی •  تبری
عقاید برجسته: مهدویت: غیبت (غیبت صغرا، غیبت کبرا)، انتظار، ظهور و رجعت •  بدا •  شفاعت و توسل •  تقیه •  عصمت •  مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید •  ولایت فقیه •  متعه •  شهادت ثالثه •  جانشینی محمد •  نظام حقوقی
شخصیت‌ها: شخصیت‌ها
چهارده معصوم: محمد •  علی •  فاطمه •  حسن •  حسین •  سجاد •  باقر •  صادق •  کاظم •  رضا •  جواد (تقی) •  هادی (نقی) •  حسن (عسکری) •  مهدی
صحابه محترم نزد شیعه: مردان: سلمان فارسی •  مقداد بن اسود •  میثم تمار •  ابوذر غفاری •  عمار یاسر •  بلال حبشی •  جعفر بن ابی‌طالب •  مالک اشتر •  محمد بن ابوبکر •  عقیل •  عثمان بن حنیف •  کمیل بن زیاد •  اویس قرنی •  ابوایوب انصاری •  جابر بن عبدالله انصاری •  ابن‌عباس •  ابن مسعود •  ابوطالب •  حمزه •  یاسر •  هانی بن عروه •  عثمان بن مظعون •  عبدالله بن جعفر •  خباب بن ارت •  اسامة بن زید •  خزیمة بن ثابت •  مصعب بن عمیر •  مالک بن نویره •  زید بن حارثه زنان: فاطمه بنت اسد •  حلیمه •  زینب •  ام کلثوم بنت علی •  اسماء بنت عمیس •  ام ایمن •  صفیه بنت عبدالمطلب •  سمیه
رجال و علما: کشته‌شدگان کربلا •  فهرست رجال حدیث شیعه •  اصحاب اجماع •  روحانیان شیعه •  عالمان شیعه •  مراجع تقلید
مکان‌های متبرک: مکان‌های متبرک
مکه و مسجدالحرام •  مدینه، مسجد النبی و بقیع •  بیت‌المقدس و مسجدالاقصی •  نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه •  کربلا و حرم حسین بن علی •  کاظمین و حرم کاظمین •  سامرا و حرم عسکریین •  مشهد و حرم علی بن موسی الرضا دمشق و زینبیه •  قم، حرم فاطمه معصومه و مسجد جمکران •  شیراز و حرم شاهچراغ •  کاشمر و حمزه بن حمزه بن موسی بن جعفر امامزاده سید مرتضی و آرامگاه سید حسن مدرس •  آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف •  ری و حرم شاه عبدالعظیم مسجد •  امامزاده •  حسینیه: مکه و مسجدالحرام •  مدینه، مسجد النبی و بقیع •  بیت‌المقدس و مسجدالاقصی •  نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه •  کربلا و حرم حسین بن علی •  کاظمین و حرم کاظمین •  سامرا و حرم عسکریین •  مشهد و حرم علی بن موسی الرضا دمشق و زینبیه •  قم، حرم فاطمه معصومه و مسجد جمکران •  شیراز و حرم شاهچراغ •  کاشمر و حمزه بن حمزه بن موسی بن جعفر امامزاده سید مرتضی و آرامگاه سید حسن مدرس •  آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف •  ری و حرم شاه عبدالعظیم مسجد •  امامزاده •  حسینیه
روزهای مقدس: روزهای مقدس
عید فطر •  عید قربان (عید اضحی) •  عید غدیر خم •  محرّم (سوگواری محرم)، تاسوعا، عاشورا و اربعین) •  عید مبعث •  میلاد پیامبر •  تولد ائمه •  ایام فاطمیه: عید فطر •  عید قربان (عید اضحی) •  عید غدیر خم •  محرّم (سوگواری محرم)، تاسوعا، عاشورا و اربعین) •  عید مبعث •  میلاد پیامبر •  تولد ائمه •  ایام فاطمیه
رویدادها: رویدادها
رویداد مباهله •  رویداد غدیر خم •  سقیفه بنی‌ساعده •  فدک •  رویداد خانه فاطمه زهرا •  قتل عثمان •  جنگ جمل •  نبرد صفین •  نبرد نهروان •  واقعه کربلا •  مؤتمر علماء بغداد •  حدیث ثقلین •  اصحاب کسا •  آیه تطهیر • : رویداد مباهله •  رویداد غدیر خم •  سقیفه بنی‌ساعده •  فدک •  رویداد خانه فاطمه زهرا •  قتل عثمان •  جنگ جمل •  نبرد صفین •  نبرد نهروان •  واقعه کربلا •  مؤتمر علماء بغداد •  حدیث ثقلین •  اصحاب کسا •  آیه تطهیر • 
کتاب‌ها: کتاب‌ها
قرآن •  نهج‌البلاغه •  صحیفه سجادیه کتب اربعه: الاستبصار •  اصول کافی •  تهذیب الاحکام •  من لایحضره الفقیه مصحف فاطمه •  مصحف علی •  رساله حقوق •  اسرار آل محمد وسائل‌الشیعه •  بحارالانوار •  الغدیر •  مفاتیح‌الجنان تفسیر مجمع‌البیان •  تفسیر المیزان •  کتب شیعه: قرآن •  نهج‌البلاغه •  صحیفه سجادیه کتب اربعه: الاستبصار •  اصول کافی •  تهذیب الاحکام •  من لایحضره الفقیه مصحف فاطمه •  مصحف علی •  رساله حقوق •  اسرار آل محمد وسائل‌الشیعه •  بحارالانوار •  الغدیر •  مفاتیح‌الجنان تفسیر مجمع‌البیان •  تفسیر المیزان •  کتب شیعه
شاخه‌ها: شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) •  اسماعیلیه •  زیدیه •  غلاه •  واقفیه: دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) •  اسماعیلیه •  زیدیه •  غلاه •  واقفیه
منابع اجتهاد: منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) •  سنت (روایات پیامبر و ائمه) •  عقل •  اجماع: کتاب (قرآن) •  سنت (روایات پیامبر و ائمه) •  عقل •  اجماع
ن ب و: ن ب و
ولایت فقیه یا ولایت مطلقه فقیه نظریه‌ای در فقه تشیع دوازده امامی است که نظام سیاسی و جانشینی محمد در دوران غیبت امام معصوم را بیان می‌کند. نظام جمهوری اسلامی ایران بر اساس این نظریه تأسیس شده است. مقدمه، اصل پنجم و فصل هشتم شامل اصول یک‌صد و هفتم تا یک‌صد و دوازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به موضوع رهبری و ولایت فقیه اختصاص دارد.
ولایت فقیه بمعنی حق قضاوت، صدور فتوا در مسائل شرعی، اخذ وجوهات شرعی و رسیدگی به امور حسبیه از دیرباز در فقه امامیه مطرح بوده است. اما نظریهٔ ولایت فقیه که توسط روح‌الله خمینی مطرح شد شامل سیاست نیز هست.
خمینی از سال۱۳۲۲ در برابر این نقد(اسرار هزار ساله)  که تشیع اثنی عشری در دوران غیبت برنامه‌ای برای حکومت ندارد، کوشید ثابت کند که چنین نیست. او در ۱۳۲۳ در کتاب کشف الاسرار پیشنهاد داد شورای فقها در انتخاب پادشاه دخالت داشته باشند. سپس در سال ۱۳۴۸ در درسهای ولایت فقیه که به کتاب تبدیل شد نظریه ولایت فقیه را که تا آن زمان یک اصطلاح فقهی شیعه اثنی عشری در مورد دخالت فقیه در امور حسبیه (حمایت از یتیمان و اخذ وجوهات) بود به مسندی با قدرت سیاسی تعمیم داد. او در روزهای مهم انقلاب ۵۷ در پاییز ۱۳۵۷ که در پاریس اقامت داشت در بیش از دویست سخنرانی و مصاحبه خود هیچ اشاره ای به ولایت فقیه نکرد. حتی گفت : ولایت با جمهور مردم است. روحانیون متکفل حکومت نخواهند شد. تا اینکه در نگارش دوم قانون اساسی در سال ۱۳۵۸ این اصل با پافشاری منتظری و بهشتی توسط اولین مجلس خبرگان به قانون اساسی افزوده شد. او پس از ده سال با تفسیر جدیدی این مسند را به ولایت مطلقه فقیه تبدیل کرد و اختیارات آن از قوانین شرع و عرف فراتر رفته و تنها به مصلحت دانی فقیه محدود شد.
شیعه اثنی عشری تأسیس حکومت اسلامی را موکول به ظهور کرده بود و حکومت‌های مستقر را ظلمه می‌خواند و چون ظهور را به زمان نامعلومی سپرده بود، تأسیس حکومت اسلامی و برقراری عدل نیز نا ممکن بود. در واقع خمینی  با ارائه نظریه ولایت فقیه از شیعه اثنی عشری خروج کرد و تناقضی بین دکترین اثنی عشری و جمهوری اسلامی ایجاد کرد چون طبعاً این حکومت نیز در دوره غیبت بود و ظلمه محسوب می‌شد. برخی این خروج خمینی از دکترین اثنی عشری و امامیه را مترادف با قایل شدن به امام حاضر (در مقابل امام غایب) و بازگشت او به فرقه‌های ماقبل اثنی عشری (غیر امامیه) مثل زیدیه دانسته‌اند که وجود امام غایب را رد میکنند و امام را فردی حاضر و فعال در جامعه می‌شناسند که لزوماً از فرزندان علی نیست. زیدیه تاکنون بیش از یکصد و ده امام داشته است.
ولایت مطلقه فقیه حکم ولی فقیه را بالاتر از قوانین عرف و شرع قرار می‌دهد. خمینی آن را بدین شرح تعریف کرد: «... حکومت، که شعبه‌ای از ولایت مطلقهٔ رسول‌الله است، یکی از احکام اولیهٔ اسلام است؛ و مقدم بر تمام احکام فرعیه، حتی نماز و روزه و حج است…» در تابستان ۱۳۶۸ پس از بازنگری قانون اساسی، عبارت"ولایت مطلقه فقیه" جایگزین "ولایت فقیه" گردید و اختیارات قانونی او بیشتر شد. البته قدرت ولایت مطلقه محدود به قانون اساسی  نیست و او از طریق نهادهای زیر نظر خود و نیز با حکم‌های حکومتی در امور دخالت میکند. نظریه «ولایت مطلقه» با در نظر گرفتن اختیارات فرا قانونی و فرا دینی با نظریه ولایت فقیه که در آن اختیارات رهبر محدود به احکام شریعت است در تناقض است .