stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کتاب چی شمالی

کتاب چی شمالی (انگلیسی: Book of Northern Qi) تاریخ رسمی سلسله تاریخ چین مربوط به سلسله چی شمالی بود. این کتاب توسط مورخ دودمان تانگ، لی باایو (李 百 藥) نوشته شده و در سال ۶۳۶ به پایان رسیده‌است. این کتاب در فهرست  بیست و چهار تاریخ چین ذکر شده‌است. کتاب اصلی شامل ۵۰ فصل بود، اما در دوره دودمان سونگ یافت شد که تنها ۱۷ فصل آن سالم بود. بقیه هم گم شده‌اند.
لامپ رگولاتور ولتاژ

نمایش طرح‌واره یک لامپ رگولاتور ولتاژ با کاتد سرد
۵۶۵۱ لامپ رگولاتور در حال کار
لامپ رگولاتور ولتاژ (به انگلیسی: voltage-regulator tube) یا لامپ تثبیت‌کننده ولتاژ (لامپ وی‌آر) یک قطعه الکترونیکی است که به عنوان رگولاتور شنت برای نگه داشتن ولتاژ ثابت در یک سطح از پیش‌تعیین‌شده استفاده می‌شود.
از نظر فیزیکی، این افزاره‌ها شبیه لامپ‌های خلاء هستند، اما دو تفاوت اصلی وجود دارد:
پوشش‌های شیشه‌ای آنها با مخلوط گاز پُرشده است و
آنها یک کاتد سرد دارند. کاتد برای گسیل الکترون با فیلامان گرم نمی‌شود.
از نظر الکتریکی، این افزاره‌ها شبیه دیودهای زنر هستند، با تفاوت‌های عمده زیر:
آنها به جای شکست زنر به یونش گاز متکی هستند
ولتاژ تغذیه تثبیت نشده باید ۱۵ تا ۲۰ درصد بالاتر از ولتاژ خروجی اسمی باشد تا اطمینان حاصل شود که تخلیه شروع می‌شود.
در صورتی که جریان عبوری از لامپ خیلی کم باشد، خروجی می‌تواند بالاتر از مقدار اسمی باشد.
هنگامی که ولتاژ کافی بر روی الکترودها اعمال می‌شود، گاز یونیزه می‌شود و یک تخلیه تابشی در اطراف الکترود کاتد ایجاد می‌کند. لامپ وی‌آر سپس به عنوان یک افزاره مقاومت منفی عمل می‌کند؛ با افزایش جریان از طریق افزاره، میزان یونش نیز افزایش می‌یابد و مقاومت افزاره در برابر جریان بیشتر کاهش می‌یابد. به این ترتیب، افزاره جریان کافی را برای نگه‌داشتن ولتاژ در پایانه‌های خود به مقدار مورد نظر هدایت می‌کند.
از آنجایی که افزاره تقریباً مقدار نامحدودی جریان را هدایت می‌کند، باید ابزار خارجی برای محدود کردن جریان وجود داشته باشد. معمولاً این توسط یک مقاومت خارجی در بالادست لامپ وی‌آر ارائه می‌شود. سپس لامپ وی‌آر هر بخشی از جریان را که به بار پایین‌دست جریان نمی‌یابد هدایت می‌کند و ولتاژ تقریباً ثابتی را در سراسر الکترودهای لامپ وی‌آر حفظ می‌کند. ولتاژ تثبیت‌سازی لامپ وی‌آر تنها زمانی تضمین می‌شد که مقدار جریانی را در محدوده مجاز انجام داد. به ویژه، اگر جریان عبوری از لامپ برای حفظ یونش خیلی کم باشد، ولتاژ خروجی می‌تواند بالاتر از خروجی اسمی باشد — تا حد ولتاژ منبع تغذیه ورودی. اگر جریان عبوری از لامپ خیلی زیاد باشد، می‌تواند وارد حالت تخلیه قوسی شود که در آن ولتاژ به‌طور قابل‌توجهی کمتر از مقدار اسمی خواهد بود و ممکن است لامپ آسیب ببیند.
برخی از لامپ‌های رگولاتور ولتاژ حاوی مقادیر کمی از رادیوایزوتوپ‌ها برای تولید یونش قابل اعتمادتر بودند.
لامپ کرونا وی‌آر یک نسخه با ولتاژ-بالا است که با فشار نزدیک به اتمسفر با هیدروژن پر می‌شود و برای ولتاژهای مختلف از ۴۰۰ ولت تا ۳۰ کیلو ولت طراحی شده است. در ده‌ها میکرو آمپر. شکل هم‌محور دارد؛ الکترود استوانه‌ای بیرونی کاتد و درونی آند است. پایداری ولتاژ به فشار گاز بستگی دارد.
یک لامپ رگولاتور ولتاژ هیدروژن موفق، از سال ۱۹۲۵، لامپ ریتیان بود که به رادیوهای آن زمان اجازه می‌داد به جای باتری از برق AC استفاده کنند.
مدل‌های خاص

در آمریکا به لامپ‌های وی‌آر شماره قطعه لامپ ریتما داده شد. بدون وجود گرم‌کن (رشته)، شماره قطعات لامپ با " ۰ " (صفر) شروع می‌شود.
در اروپا، لامپ‌های وی‌آر تحت سیستم حرفه‌ای (" ZZ1xxx ") و تحت یک سیستم اختصاصی شماره قطعه داده می‌شدند.
در اتحاد جماهیر شوروی، استابیلیترون‌های تخلیه‌تابشی به صورت سیریلیک با شماره سریال توسعه نامگذاری شدند. به عنوان مثال، "СГ۲۱Б"، "СГ۲۰۴К" و به عنوان مثال
لامپ‌های هشت‌پایه، جریان ۵–۴۰ میلی‌آمپر :
۰ای۳ – ۷۵ ولت
۰بی۳ – ۹۰ ولت
۰سی۳ – ۱۰۵ ولت (بهترین تثبیت‌سازی از این چهارتا)
۰دی۳ – ۱۵۰ ولت
لامپ‌های مینیاتوری، جریان ۵–۳۰ میلی‌آمپر:
۰ای۲ – ۱۵۰ ولت
۰بی۲ – ۱۰۸ ولت (بهترین تثبیت‌سازی از این سه)
۰سی۲ – ۷۲ ولت
لامپ‌های مینیاتوری، جریان ۱–۱۰ میلی‌آمپر:
85A2 – ۸۵ ولت (معادل: 0G3، CV449، CV4048، QS83/3، QS1209)
جریان مرجع ولتاژ ۱٫۵–۳٫۰ میلی‌آمپر:
۵۶۵۱ – ۸۷ ولت (محبوب‌ترین مرجع ولتاژ ساخته شده تا کنون)
5651A – ۸۵٫۵ ولت
لامپ‌های زیرمینیاتوری:
مدل‌های مختلفی مانند 991 که شبیه لامپ‌های نئون بودند، اما برای تثبیت‌سازی بسیاردقیق ولتاژ بهینه شده بودند.
لامپ‌های کرونا مینیاتوری، جریان ۵–۵۵ میکروآمپر:
CK1022 1 کیلوولت
لامپ‌های کرونای مینیاتوری با انتهای سیمی:
سی‌کی۱۰۳7 (6437) ۷۰۰ ولت، ۵–۱۲۵ میکروآمپر
سی‌کی۱۰۳۸ ۹۰۰ ولت، ۵–۵۵ میکروآمپر
سی‌کی۱۰۳9 (6438) ۱٫۲ کیلوولت، ۵–۱۲۵ میکروآمپر
ملاحظات طراحی

برخی از لامپ‌های رگولاتور ولتاژ دارای یک جامپر داخلی هستند که بین دوپایه متصل است. این جامپر را می‌توان به صورت سری با سیم‌پیچ ترانسفورماتور ثانویه استفاده کرد. سپس، اگر لامپ برداشته شود، به جای اینکه ولتاژ تثبیت نشود، خروجی خاموش می‌شود.
از آنجایی که تخلیه تابشی یک فرایند «آماری» است، با تغییر سطح یونش، مقدار مشخصی نویز الکتریکی به ولتاژ تثبیت‌شده وارد می‌شود. در بیشتر موارد، با قرار دادن یک خازن کوچک به موازات لامپ وی‌آر یا با استفاده از یک شبکه واتزویج آرسی در پایین‌دست لامپ وی‌آر، می‌توان آن را به راحتی فیلتر کرد. ظرفیت‌خازنی بسیار بزرگ (>۰٫۱ میکروفاراد برای یک 0D3، برای نمونه)، با وجود این، مدار یک نوسان‌ساز آرامش را تشکیل می‌دهد، که قطعاً تثبیت‌سازی ولتاژ را خراب می‌کند و احتمالاً باعث از کار افتادن فاجعه بار لامپ می‌شود.
لامپ‌های وی‌آر می‌توانند به صورت سری برای محدوده‌های ولتاژ بیشتر کار کنند. آنها را نمی‌توان به صورت موازی به کار بُرد: به دلیل تغییرات ساخت، جریان به‌طور مساوی بین چندین لامپ به صورت موازی تقسیم نمی‌شود. (به رفتار معادل با دیودهای زنر متصل‌شده سری و موازی توجه کنید)
در حال حاضر، لامپ‌های وی‌آر تقریباً به‌طور کامل توسط رگولاتورهای حالت جامد مبتنی‌بر دیودهای زنر و دیودهای شکست بهمن جایگزین شده‌اند.
اطلاعات لامپ وی‌آر

لامپ‌های وی‌آر که به درستی کار می‌کنند در طول عملکرد عادی می‌درخشند. رنگ درخشش بسته به مخلوط گازی که برای پر کردن لامپ‌ها استفاده می‌شود متفاوت است.
اگرچه آنها فاقد گرم‌کن هستند، اما لامپ‌های وی‌آر اغلب در حین کار به دلیل افت جریان و ولتاژ دوسَر آنها گرم می‌شوند.
مونکور، کارولینای شمالی

مکان
| Moncure, North Carolina | Moncure, North Carolina |
| --- | --- |
مکان مختص سرشماری: مکان مختص سرشماری
ایالت: کارولینای شمالی
شهرستان: شهرستان چتهام، کارولینای شمالی
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۹ مایل مربع (۱۲٫۸ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۷ مایل مربع (۱۲٫۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۲ مایل مربع (۰٫۶ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۱۳ فوت (۶۵ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۷۱۱
 • تراکم: ۱۵۱/مایل مربع (۵۸٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 27559
FIPS code: 37-43880
GNIS feature ID: 1021511
مونکور (به انگلیسی: Moncure) شهری در ایالت کارولینای شمالی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۷۱۱ نفر بوده‌است.
مونرو، ویسکانسین

مکان
| مونرو | مونرو |
| --- | --- |
شهر: شهر
نام مستعار: Swiss Cheese Capital of the USA: نام مستعار: Swiss Cheese Capital of the USA
شعار: We Bring You Back: شعار: We Bring You Back
مختصات: ۴۲°۳۶′ شمالی ۸۹°۳۸′ غربی﻿ / ﻿۴۲٫۶۰۰°شمالی ۸۹٫۶۳۳°غربی﻿ / 42.600; -89.633: مختصات: ۴۲°۳۶′ شمالی ۸۹°۳۸′ غربی﻿ / ﻿۴۲٫۶۰۰°شمالی ۸۹٫۶۳۳°غربی﻿ / 42.600; -89.633
ایالت: ویسکانسین
شهرستان: گرین
حکومت: حکومت
 • نوع: Council-Manager Government
 • Mayor: Ron Marsh
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۳ مایل مربع (۱۱٫۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۳ مایل مربع (۱۱٫۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۰۵۶ فوت (۳۲۲ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۱۰٬۸۴۳
 • تراکم: ۲۴۹۸٫۵/مایل مربع (۹۶۴٫۷/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ کد: ۵۳۵۶۶
کد منطقه: 608
FIPS code: ۵۵–۵۳۷۵۰
GNIS feature ID: ۱۵۶۹۶۵۷
وبگاه: http://www.cityofmonroe.org
مونرو (به انگلیسی: Monroe) شهری در شهرستان گرین ایالت ویسکانسین است که در سال ۱۸۸۲ بنیان‌گذاری شده‌است. این شهر طبق سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۱۰٬۸۲۷ نفر جمعیت داشته‌است.
الیشانگ

مکان در 23x15px|border |alt=|link= افغانستان
| الیشانگ | الیشانگ |
| --- | --- |
روستا: روستا
الیشانگموقعیت: الیشانگموقعیت
مختصات: ۳۴°۴۲′۱۲″ شمالی ۷۰°۹′۱۱″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۷۰۳۳۳°شمالی ۷۰٫۱۵۳۰۶°شرقی﻿ / 34.70333; 70.15306: مختصات: ۳۴°۴۲′۱۲″ شمالی ۷۰°۹′۱۱″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۷۰۳۳۳°شمالی ۷۰٫۱۵۳۰۶°شرقی﻿ / 34.70333; 70.15306
ولایت: ولایت لغمان
ولسوالی: مهترلام
منطقهٔ زمانی: + ۴٫۳۰
الیشانگ (به لاتین: Alishang) یک روستا، رود و یک دره حاصلخیز در ولایت لغمان، و همچنین مرکز اصل ولسوالی مهترلام، در شرق افغانستان است. در حدود ۴۰ کیلومتری شمال غربی جلال‌آباد قرار دارد..
مونزون

مکان در 23x15px| |alt=|link=, 23x15px|border |alt=|link= اسپانیا
| مونزون (به اسپانیایی: Monzon) | مونزون (به اسپانیایی: Monzon) |
| --- | --- |
شهرستان: شهرستان
بخش خودمختار:  [[|]]
استان: [[پرونده:|25px]] استان
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۱+ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۲+ (CEST)
کد منطقه: (۳۴)+
کد ایزو ۳۱۶۶: ES
زبان رسمی: اسپانیایی
وبگاه: www.monzon.es
مونزون یکی از شهرهای کوچک بخش خودمختار آراگون در اسپانیا است. جمعیت این شهر بالغ بر ۱۷٬۰۵۰ نفر است.
میرآباد (نیک‌شهر)

مکان
| میرآباد | میرآباد |
| --- | --- |
روستا: روستا
محل : محل 
میرآباد: میرآباد
مختصات: ۲۶°۱۹′۳۴″شمالی ۵۹°۲۶′۳۸″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۳۲۶۰۵۷°شمالی ۵۹٫۴۴۳۸۸۶°شرقی﻿ / 26.326057; 59.443886: مختصات: ۲۶°۱۹′۳۴″شمالی ۵۹°۲۶′۳۸″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۳۲۶۰۵۷°شمالی ۵۹٫۴۴۳۸۸۶°شرقی﻿ / 26.326057; 59.443886
استان: سیستان و بلوچستان
شهرستان: نیک‌شهر
بخش: بنت
دهستان: دستگرد
جمعیت: ۲۱۹ نفر (سرشماری ۹۵)
میرآباد، روستایی در دهستان دستگرد بخش بنت شهرستان نیک‌شهر در استان سیستان و بلوچستان ایران است.
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با ۲۱۹ نفر (۶۴ خانوار) بوده است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۸۵ | ۱۷۱ | —     |
| ۱۳۹۰ | ۲۰۱ | ۱۷٫۵٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۲۱۹ | ۹٪+ |
استان سمنان

مکان
| سمنان | سمنان |
| --- | --- |
استان: استان
fa (in English: Expected satiety)موقعیت استان سمنان در ایران: faموقعیت استان سمنان در ایران
شهرستان‌های استان: شهرستان‌های استان
مختصات: ۳۵°۳۴′۳۷″شمالی ۵۳°۲۳′۴۳″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۵۷۶۹°شمالی ۵۳٫۳۹۵۳°شرقی﻿ / 35.5769; 53.3953: مختصات: ۳۵°۳۴′۳۷″شمالی ۵۳°۲۳′۴۳″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۵۷۶۹°شمالی ۵۳٫۳۹۵۳°شرقی﻿ / 35.5769; 53.3953
تأسیس: ۱۳۵۵
مرکز: سمنان
تعداد شهرستان‌ها: ۸
حکومت: حکومت
 • نماینده ولی‌فقیه: مرتضی مطیعی
 • استاندار: محمدجواد کولیوند
 • نمایندگان در مجلس شورای اسلامی:  عباس گلرو  احمد عجم  علی‌اکبر علیزاده برمی  یاسر عربی 
مساحت: مساحت
 • کل: ۹۷۴۹۱ کیلومتر مربع (۳۷۶۴۱ مایل مربع)
 : (هفتم)
جمعیت (۱۳۹۵): جمعیت (۱۳۹۵)
 • کل: ۷۰۲۳۶۰ نفر(۳۰ام)
منطقهٔ زمانی: IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
کد ایزو ۳۱۶۶: IR-20
پلاک خودرو: ۸۶، ۹۶
زبان‌های رایج: فارسی، سمنانی، مازندرانی
شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۱): ۰٫۷۹۸ بالا (چهارم)
پیش‌شماره تلفنی: ۰۲۳
وبگاه: www.ostan-sm.ir
استان سِمنان یکی از پهناورترین استان‌های کشور ایران است. شهر سمنان، مرکز و پرجمعیت‌ترین شهر این استان است. مساحت این استان برابر با ۹۷٬۴۹۱ کیلومتر مربع است که ۵٫۹ درصد مساحت کل کشور را شامل می‌شود و از نظر مساحت، هفتمین استان ایران محسوب می‌شود.
این استان از جانب شمال به استان‌های خراسان شمالی، گلستان و مازندران، از جنوب به استان‌های خراسان جنوبی و اصفهان، از شرق به استان خراسان رضوی و از غرب به استان‌های تهران و قم محدود است. رؤسای‌جمهور ایران از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۰ از این استان بوده‌اند.
این استان در سال ۱۳۵۵ شمسی با تبدیل فرمانداری کل سمنان به استان ایجاد شد.
شهرها و شهرستان‌ها

این استان هم‌اکنون دارای ۸ شهرستان، ۱۶ بخش، ۳۳ دهستان، ۲۱ شهر و ۱ فرمانداری ویژه است.
شهرستان‌های این استان شامل سمنان، شاهرود، دامغان، گرمسار، مهدیشهر، سرخه، میامی و آرادان می‌باشد.
موقعیت جغرافیایی (استان‌های همجوار)

استان سمنان با هشت استان ایران همسایه است که تعدادی از آن‌ها از پرجمعیت‌ترین استان‌های ایران به‌شمار می‌آید. همسایگی استان سمنان با استان‌های خراسان رضوی و تهران موجب شده راه ارتباطی این دو را استان(جاده تهران-مشهد) از استان سمنان عبور کند. همچنین جاده‌های ارتباطی بین استانهای شمالی (خراسان شمالی، گلستان و مازندران) و استان‌های مرکزی (یزد و اصفهان) از این استان عبور می‌کند.
موقعیت جغرافیایی (استان‌های همجوار) > اینفوگراف موقعیت جغرافیایی

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | خراسان شمالی | گلستان، مازندران |  |  |
|  | خراسان رضوی |  | استان تهران |  |
|  | خراسان رضوی |    استان سمنان     | استان تهران |  |
|  | خراسان رضوی |  | استان تهران |  |
|  | خراسان جنوبی | استان اصفهان | استان قم |  |
موقعیت جغرافیایی (استان‌های همجوار) > جاده‌های اصلی عبوری از استان سمنان

| نشان | شماره جاده | مسافت (کیلومتر) | شهر مبدأ | شهر مقصد | شهرهای مهم | موقعیت | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | جاده ۳۶ | ۳۳۰ | فیروزکوه | مرز دوغارون (تایباد) | تربت حیدریه، کاشمر، بردسکن، بیارجمند، سمنان |  | بخش‌هایی از آن در دست احداث است |
|  | جاده ۴۴ | ۸۶۰ | مشهد | تهران | سمنان، دامغان، شاهرود، سبزوار، نیشابور |  | بخشی از بزرگراه ۱ آسیا |
|  | جاده ۸۱ | ۴۹۴ | دامغان | خرانق | جندق، خور |  | بخشی از بزرگراه ۷۰ آسیا |
|  | جاده ۸۳ | ۲۱۱ | بخش داشلی‌برون | شاهرود | گنبد کاووس، آزادشهر |  |  |
:
موقعیت جغرافیایی (استان‌های همجوار) > دسترسی مرکز استان به مرکز استانهای همجوار

| ردیف | استان | مرکز استان | جاده‌ها و آزادراه ها* | شهرهای مسیر | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | تهران | تهران | ۴۴ (به سمت غرب) | سرخه، آرادان، گرمسار |  |
| ۲ | قم | قم | ۴۴ (به سمت غرب) ۵۶ (به سمت غرب) | سرخه، آرادان، گرمسار چرمشهر | جاده ۵۶ در دست احداث |
| ۲ | قم | قم | ۴۴ (به سمت غرب) ۷ (به سمت جنوب) | سرخه، آرادان، گرمسار، پاکدشت، تهران . |  |
| ۳ | اصفهان | اصفهان | ۴۴ (به سمت شرق) ۸۱ (به سمت جنوب) ۶۲ (به سمت جنوب غربی) | دامغان جندق انارک، نائین |  |
| ۳ | اصفهان | اصفهان | ۴۴ (به سمت غرب) ۷ (به سمت جنوب) ۹ (به سمت جنوب) | سرخه، آرادان، گرمسار، پاکدشت، تهران قم، کاشان، نظنز شاهین شهر |  |
| ۴ | خراسان رضوی | مشهد | ۴۴ (به سمت شرق | دامغان، شاهرود، میامی، سبزوار، نیشابور |  |
| ۴ | خراسان رضوی | مشهد | ۴۴ (به سمت شرق) ۹۵ (به سمت جنوب) | دامغان، شاهرود، سبزوار بردسکن، کاشمر، گناباد، قاین |  |
| ۴ | خراسان رضوی | مشهد | ۳۶ (به سمت جنوب شرقی) ۹۵ (به سمت جنوب) | بیارجمند، بردسکن ,کاشمر، گناباد، قاین | جاده ۳۶ بخشی در دست احداث و بخشی دسترسی نظامی |
| ۵ | خراسان جنوبی | بیرجند | ۴۴ (به سمت شرق) ۸۱ (به سمت جنوب) ۶۸ (به سمت شرق) | دامغان جندق طبس |  |
| ۶ | خراسان شمالی | بجنورد | ۳۶ (به سمت شمال) ۷۹ (به سمت شمال) ۲۲ (به سمت شرق) | فیروزکوه پل سفید، قائم شهر ساری، نکا، بهشهر، گرگان، علی‌آباد کتول، آزاد شهر، مینو دشت |  |
| ۶ | خراسان شمالی | بجنورد | ۴۴ (به سمت شرق) ۸۳ (به سمت شمال) ۲۲ (به سمت شرق) | دامغان، شاهرود بسطام . |  |
| ۶ | خراسان شمالی | بجنورد | ۴۴ (به سمت شرق) ۸۷ (به سمت شمال) | دامغان، شاهرود، میامی، سبزوار اسفراین |  |
| ۷ | گلستان | گرگان | ۴۴ (به سمت شرق) ۸۱ (به سمت شمال) دیباج-گلوگاه (به سمت شمال) ۲۲ (به سمت شرق) | دامغان دیباج گلوگاه . |  |
| ۷ | گلستان | گرگان | سمنان-فولادمحله (به سمت شمال) ۸۱ (به سمت شمال) ۲۲ (به سمت شرق) | مهدیشهر، فولاد محله کیاسر، ساری نکا، بهشهر |  |
| ۷ | گلستان | گرگان | ۴۴ (به سمت شرق) ۸۳ (به سمت شمال) ۲۲ (به سمت غرب) | دامغان، شاهرود کلاته خیج، آزاد شهر علی‌آباد کتول |  |
| ۸ | مازندران | ساری | ۳۶ (به سمت شمال) ۷۹ (به سمت شمال) ۲۲ (به سمت شرق) | فیروزکوه پل سفید، قائم شهر . |  |
| ۸ | مازندران | ساری | سمنان-پل سفید (به سمت شمال) ۷۹ (به سمت شمال) ۲۲ (به سمت شرق) | مهدیشهر، شهمیرزاد، پل سفید قائم شهر . |  |
| ۸ | مازندران | ساری | سمنان-فولادمحله (به سمت شمال) ۸۱ (به سمت شمال) | مهدیشهر، فولاد محله کیاسر |  |
| ۹ | مازندران | ساری | دامغان -کیاسر | دامغان - چشمه علی (کلاته رودبار) - کیاسر - ساری |  |
عدد تک رقمی نشانه آزادراه‌ها، عدد دو رقمی نشان دهنده بزرگراه‌ها و جاده‌های اصلی است. جاده‌های محلی و فرعی با نام مشخص شده‌است.
مردم

در سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت استان ۷۰۲٬۰۰۰ نفر بوده که از این تعداد ۳۵۶٬۰۰۰ نفر مرد و ۳۴۶٬۰۰۰ زن بوده‌اند. تراکم نسبی جمعیت در همین سال ۷/۲ نفر در هر کیلومترمربع بوده‌است. استان سمنان کمترین تراکم نسبی جمعیت در ایران را دارد. جالب توجه اینکه این استان پهناور کمتر از یک درصد جمعیت کشور را در خود جای داده‌است.
ایل‌ها، اقوام و طوایف گوناگونی با منشأهای مختلف کُرد، ترک، لر، عرب، بلوچ، گیلک، طبری و فارس در این استان استقرار دارند و به دلیل تنوع اقوام ساکن در استان به جزیره اقوام نیز معروف است.
تقریباً تمامی مردم این استان شیعه هستند. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ از ۵۸۹٬۷۴۲ نفر جمعیت استان ۵۸۶٬۲۹۷ نفر مسلمان، ۲۹ نفر زرتشتی، ۳۲۹ نفر مسیحی، ۱ نفر کلیمی، ۶۴۵ نفر سایر و ۲۴۴۱ نفر اظهار نشده در استان زندگی می‌کنند.
مردم > زبان

اکثر اهالی استان سمنان به زبان فارسی سخن می‌گویند. زبان سمنانی که بومی‌ترین زبان استان است، جای خود را در مرکز استان تقریباً به فارسی داده، اما گونه‌های مختلف آن هنوز در بسیاری از شهرها و روستاها مانند مهدی‌شهر، سرخه یا لاسجرد رایج است. گرنوت ویندفور گویش‌های افتری و سرخه‌ای-لاسگردی و گویش شهمیرزادی را که به عنوان گویش‌های زبان سمنانی شناخته می‌شوند، با زبان مازندرانی مرتبط می‌داند. وبگاه گلاتولوگ گویش سرخه ای-افتری را به همراه گویش‌های لاسگردی و سنگسری تحت عنوان خانواده کومشی (komesenian) طبقه‌بندی کرده‌است. برخی از پژوهشگران نیز زبان مردمان مناطق شهمیرزاد و سنگسر و افتر و پرور و اطراف آن را از جنس زبان مازندرانی می‌دانند. وبگاه گلاتولوگ زبان سمنانی را با عنوان سمنانی-بیابونکی با دو گویش سمنانی و بیابونکی طبقه‌بندی کرده‌است. سمنانی زبانی انعطاف‌ناپذیر است. واژه‌های بیگانه را به سختی می‌پذیرد . همچنین خاصیت ترکیب‌پذیری و ساخت واژه‌های جدید در این زبان در مقایسه با فارسی بسیار ضعیف است. کریستن سن که در حدود سال ۱۹۱۴ دربارهٔ زبان سمنانی پژوهش نموده، می‌گوید:
زبان سمنانی به قدری با سایر زبان‌های ایرانی نظیر مازندرانی و گیلکی و غیره اختلاف دارد که خود ایرانی‌ها می‌گویند، بدون اینکه این زبان‌ها را فرا گرفته باشیم، درک می‌کنیم ولی زمانی‌که دو سمنانی با هم صحبت می‌کنند، هرگز زبان آن‌ها را نمی‌فهمیم.
برخی از پژوهشگران گویش مردم شهر ایوانکی را همان گویش دماوندی می‌دانند.
همچنین در بخش شهمیرزاد از شهرستان مهدی شهر گویشی از زبان مازندرانی رایج است. در میان عشایر الیکایی زبان مازندرانی رایج است.
وبگاه گلاتولوگ گویش دامغان را با عنوان پارسی دامغانی و یکی از گویش‌های زبان پارسی قلمداد کرده‌است. دیباجی گویش مردم شهر دیباج است که در ۵۳ کیلومتری شمال شهرستان دامغان واقع است. پژوهشگران زبان‌شناس با توجه به قرابت خاص گویش دیباجی با گونه‌های مازندرانی به لحاظ صرفی و نحوی، گویش دیباجی یکی را از گونه‌های مازندرانی می‌دانند.
مردم کومشی

مردم کومشی یا کومشی یا قومسی به مردم بومی شهرستان‌های سمنان، سرخه، بخش‌هایی از دامغان و شاهرود گفته می‌شود که به یکی از گویش‌های زبان کومشی گویش می‌کنند.[نیازمند منبع] امروزه گویش کومشی تنها در شهرستان سمنان و سرخه و مهدی‌شهر گویش می‌شود و در شهرستان شاهرود و دامغان در بیشتر مناطق به زبان فارسی که به گویش خراسانی شباهت دارد گویش می‌شود و در دیگر نواحی آن تاتی و مازندرانی رایج است. به اعتقاد حبیب برجیان از منطقه سمنان تا گرمسار هیچ گونه بومی از زبان فارسی شناخته نشده‌است و شهر سمنان و روستاهای اطراف سمنان گویش کومشی خود را حفط نموده‌اند. عبدالله مقدسی مردم کومش را نه فارس و نه تازی می‌داند و در وصف زبان مردم کومش چنین می‌گوید: «زبان کومش و گرگان به هم نزدیک است. ها بکار می‌برند و می‌گویند هاکن و هاده و آن را حلاوتی‌ست، و زبان مردم طبرستان بدانها نزدیک است مگر در آن شتاب است». پس از فتح ایران توسط اعراب لفظ کومش به قومس تغییر کرد. از آن پس به ولایت کومش، قومس و به مردم بومی آن، قومسی گفته می‌شد. امروزه مردم مازندران و گیلان و گلستان به اهالی سمنان کومشی می‌گویند. اکثر مردم سمنان خود را قومسی و کومشی می‌نامیدند.
ویژگی‌های طبیعی و اقلیمی

فرسایش شدید رطوبتی در دامنه‌های زاگرس غربی باعث ایجاد نواحی خشک و نیمه خشک در فلات مرکزی ایران و استان سمنان گردیده‌است در نواحی شمالی استان سمنان به دلیل همجواری با استان مازندران و گلستان و بهره‌مندی از رطوبت دریای خزر دارای محیط جنگلی با آب و هوای مرطوب می‌باشد اما وجود رشته کوه البرز مانع رسیدن رطوبت به شهرهای اصلی استان می‌گردد و با توجه به اینکه استان از استعداد کشاورزی فراوان برخوردار می‌باشد و زردآلو و انگور شاهرود، پسته دامغان، گردو شهمیرزاد، انجیر و انار سمنان، خربزه گرمسار دارای شهرت ملی است اما به دلیل کمبود آب بخش وسیعی از سطح استان کشت نمی‌شود و تنها دو درصد از کل مساحت استان زیر کشت آبی و دیم است. عمده‌ترین محصولات زراعی این استان را گندم، جو، سیب زمینی، پنبه (وش) بومی و ورامینی، یونجه، اسپرس، شبدر و چغندرقند و پسته تشکیل می‌دهند. از لحاظ دامداری این منطقه به علت دارا بودن مراتع از وضعیت نسبتاً خوبی برخورداراست. استان سمنان با ۵٫۵ میلیون هکتار مرتع و ۲٫۵ میلیون واحد دامی یکی از قطب‌های دامپروری کشور به‌شمار می‌آید. استان سمنان از مراکز قابل توجه صنایع دستی و از قطب‌های صنعتی کشور به‌شمار می‌رود. در این استان انواع صنایع دستی نظیر قالی بافی، گلیم بافی، نمد مالی، سرامیک و سفال سازی و … وجود دارد.
مطالعات زمین‌شناسی انجام شده نشان می‌دهد که قدیمی‌ترین تشکیلات از سنگ‌های دیرین‌زیستی تا آبرفت‌های کوارترنری در این منطقه وجود دارد. سنگ‌های دوران دیرین‌زیستی در شمال سمنان، و سرخه اطراف شهمیرزاد و جنوب ارتفاعات شمال دامغان و شاهرود وجود دارند. سنگ‌های دوران میان‌زیستی در شمال شهمیرزاد در حوالی شیخ چشمه سر و جام دیده می‌شود. رسوبات دوره دوران ترشیاری از سمنان تا آهوان و طبقات گچدار در شمال شهرستان سرخه دیده می‌شوند؛ بنابراین ده‌ها کارخانه و معدن گچ در این شهرستان (شهرستان سرخه) و چند شهرک صنعتی تخصصی گچ فعال می‌باشند و مقدار زیادی از گچ مصرفی کشور را این شهرستان تأمین می‌کند. سنگ‌های دوران کواترنری نیز از کوه‌های شمالی تا دشت کویر دیده می‌شوند.
پارک ملی توران و پارک ملی کویر از پارک‌های ملی ایران هستند که در استان سمنان قرار دارند.
وضعیت معدنی استان سمنان

استان سمنان باحدود سه میلیارد تن ذخایر معدنی زمین‌شناسی و بالغ بر ۳۲۸ میلیون تن ذخایر قطعی و وجود حدود ۴۰ نوع ماده معدنی شناخته شده از استانهای معدنی برتر کشور می‌باشد. مواد معدنی شناخته شده استان عبارتند از:
گچ – آهک – سنگ لاشه – مارن – تراورتن – گرانیت – سنگ چینی – مرمریت – سنگ آهن – مس – سرب – روی – طلا – نقره – فیروزه منگنز – بوکسیت – کرومیت – نمک – سولفات سدیم – زغال سنگ – سیلیس – باریت – دولومیت – زئولیت – منیزیت – بنتونیت – خاک صنعتی – سنگ نسوز – کائولن – فلدسپات سلستین – میکا و … که عمده مواد معدنی درحال بهره‌برداری شامل سنگ گچ، سنگ نمک، سولفات سدیم، زئولیت، زغال سنگ، سنگ آهک، دولومیت، سلستین، کرومیت، خاکهای صنعتی، باریت و سنگهای تزئینی و ساختمانی و … می‌باشد.
صنایع دستی

استان سمنان از مراکز قابل توجه صنایع دستی کشور است. در این استان انواع صنایع دستی نظیر قالیبافی، گلیم بافی، نمدمالی، سرامیک و سفالسازی و… وجود دارد که هر یک از آن‌ها سوغاتی گرانقدر برای بازدیدکنندگان از استان به‌شمار می‌آیند. مهم‌ترین صنایع دستی استان عبارت‌اند از:
قالیبافی:
مقالهٔ اصلی: قالی سمنان
قالیبافی و تولید قالی و قالیچه از دیرباز یکی از تولیدات مهم استان سمنان به‌شمار می‌رفته‌است. این منطقه که در دوران قبل، دارای استادان زبردست قالیباف و طراح نقش قالی بود و قالی‌ها و قالیچه‌های ارزنده از دارهای آنان به عمل می‌آمد. شهرستان میامی شهرستان مهدیشهر و شهرستان سرخه وشهرستان شاهرود از مراکز مهم تولید قالی و قالیچه در استان سمنان به‌شمار می‌روند.
گلیم بافی: روستاهای شهرستان گرمسار، سمنان و روستاهای کندو، خیج و رضاآباد شاهرود از مراکز تولید اصلی گلیم در استان سمنان هستند.
نمد مالی: یکی دیگر از صنایع دستی که قدمتی دیرینه در استان سمنان دارد، نمد مالی است. وضعیت فعلی تولید نمد در استان سمنان از نظر کمی و کیفی بسیار مطلوب است و مراکز تولید نمد در استان، شهرستان سمنان، دامغان و روستای ابرسیج شاهرود است.
چاپ قلمکار: مهم‌ترین مرکز چاپ قلمکار در استان در شهرستان دامغان قرار دارد که ماهانه انواع رومیزی پرده و سفره و سایر محصولات قلمکار تولید و برای صدور به خارج از کشور آماده می‌کند.
سفالگری و سرامیک: صنعت سفالگری در استان سمنان از پیشینه معتبر برخوردار است. به‌طوری‌که دکتر اریک اشمید هنگام حفاری در اطراف دامغان امیدوار به کشف شهر افسانه‌ای هکاتوم پلیس یا شهر صد دروازه بود، به مجموعه‌ای از بهترین فراورده‌های صنعتگران دو تا سه هزار سال قبل از میلاد مسیح دست یافت. این فراورده‌ها شامل کوزه‌های بزرگ به اشکال هندسی و دارای لعاب قهوه‌ای روشن و کرم بودند. در سال‌های اخیر، راه‌اندازی واحدهای آموزش سفالگری و سرامیک در شهرهای سمنان و شاهرود موجب احیا و رشد بیشتر این صنعت در استان شد. در حال حاضر سفالگران استان سمنان در کارگاه‌های سفالگری و سفال‌سازی در سطح استان به ساختن گونه‌هایی ارزشمند سفال مشغولند.
دستباف‌ها: دستبافی شامل تولید پرده‌های سنتی و هنری و حوله و شال گردن و پارچه‌های متقال زیر ساخت قلمکار است که در استان رایج است. علاوه برآن جاجیم، چادر شب، پلاس و چوقا (چوخا) که عمدتاً توسط روستائیان و عشایر تولید می‌شود، از دیگر صنایع دست باف مردم استان است. شهرستان سرخه به ویژه شهر سرخه و روستای افتر سرخه، شهرستان مهدی شهر به ویژه شهر مهدیشهر و روستای فولادمحله مهدیشهر و روستاهای شهرستان دامغان و روستاهای بسطام از مراکز تولیدات جاجیمچه و دستباف استان به‌شمار می‌روند.
موقعیت اقتصادی و اجتماعی

این استان از نظر اقتصادی جایگاه در خور توجهی در اقتصاد کشور دارد. بخش صنعت استان به علت نزدیکی با استان تهران، دارا بودن شبکه ارتباطی پیشرفته و راه‌آهن با استانهای تهران، خراسان، مازندران و درآینده از گرمسار و آرادان به آران و بیدگل به اصفهان و جنوب کشور و کشف ذخائر معدنی مهم، طی سال‌های اخیر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده‌است. توزیع جمعیت و تراکم آن در این استان یکسان نمی‌باشد و آهنگ افزایش آن با مقایسه تراکم نسبی سال‌های گذشته از میزان مساوی تبعیت نمی‌کند.