stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
منطقه مهم پرندگان
معیارها

IBAها توسط مجموعه‌ای از معیارهای مورد توافق بین‌المللی تعیین می‌شوند. آستانه‌های ویژهٔ IBA توسط سازمان‌های حاکم منطقه‌ای و ملی تعیین می‌شود. برای اینکه یک سایت در فهرست IBA قرار گیرد، لازم است که دست کم یکی از معیارهای رتبه‌بندی زیر را داشته باشد:
A1. گونه‌های در معرض تهدید جهانی
A2. گونه‌های دارای دامنه پراکنش محدود
A3. گونه‌های محدود به بیوم
A4. تجمعات (Congregations) پرندگان آبزی، دریایی یا پرندگان مهاجر
فرایند پلی‌تروپیک

فرایند پلی‌تروپیک (به انگلیسی: Polytropic process) یک فرایند ترمودینامیکی برگشت‌پذیر همراه با انتقال حرارت (به نحوی که نمودار تغییرات log p بر حسب log v به صورت یک خط مستقیم باشد) برای گازها است که از قانون زیر پیروی می‌کند:
الوی لیسیاک

| الوی لیسیاک | الوی لیسیاک |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: الویرا لیسیاک
زادهٔ: ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۲۹ تریسته، ایتالیا
درگذشت: ۲۵ فوریهٔ ۱۹۹۶ (۶۶ سال) رم، ایتالیا
ملیت: ایتالیایی
پیشه: هنرپیشه
الوی لیسیاک (ایتالیایی: Elvy Lissiak؛ ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۲۹ – ۲۵ فوریهٔ ۱۹۹۶) یک هنرپیشه اهل ایتالیا بود.
او کارش را با ایفای نقشی در یکی از فیلم‌های لوچانو امر آغاز کرد و بعدها در چندین فیلم با ویتوریو گاسمن همبازی شد.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته است می‌توان به شاهین نیل اشاره نمود.
کال شور (خارتوران)

| کال شور خارتوران> ویژگی‌های ظاهری | کال شور خارتوران> ویژگی‌های ظاهری |
| --- | --- |
دهانه: کویر طرود
طول: ۴۳۳ کیلومتر
کال شور خارتوران (یا خارطوران یا طرود) بزرگ‌ترین رودخانه کویر مرکزی ایران است. سرشاخه‌های این رود از استان‌های خراسان رضوی، خراسان شمالی و سمنان سرچشمه می‌گیرند و پس از تلاقی با یکدیگر در دشت خارتوران فرو می‌ریزند.
مشخصات

کال شور خارتوران رودخانه‌ای دائمی است که در محدوده‌ای به مساحت ۵۶۰۸۹ کیلومتر مربع در سه استان خراسان رضوی، خراسان شمالی و سمنان جریان دارد. طول این رودخانه حدود ۴۳۳ کیلومتر است و غلظت زیاد املاح، آن را غیرقابل استفاده کرده است.
مسیر

این رودخانه از دو شاخهٔ اصلی موازی به نام کال شور سبزوار و کال شور جاجرم تشکیل شده است که در ۵۵ کیلومتری شرق بیارجمند به یکدیگر می‌پیوندند. کال شور سبزوار از کوه‌های بینالود در شمال نیشابور و کوه‌های کدکن در شمال تربت حیدریه سرچشمه می‌گیرد و با طی مسیر شرقی-غربی، از جنوب نیشابور و سبزوار می‌گذرد. کال شور جاجرم نیز از کوه‌های اسفراین سرچشمه می‌گیرد، ابتدا مسیر شرقی-غربی را طی می‌کند و پس از گذر از جنوب جاجرم، جهت آن شمالی-جنوبی می‌شود تا به کال شور سبزوار برسد. پیش از آن، دو شاخهٔ کال شور جوین و کال شور میامی در مرز استان‌های خراسان شمالی و سمنان به این رود ملحق می‌شوند. پس از به هم پیوستن شاخه‌های مختلف، رودخانه در مسیر شمالی-جنوبی جریان یافته و وارد منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ توران می‌شود.
هم‌اتاقی من یک گومیهو است

| هم‌اتاقی من یک گومیهو است | هم‌اتاقی من یک گومیهو است |
| --- | --- |
هانگول: 간 떨어지는 동거
هانجا: 肝 떨어지는 同居
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Gan Tteoreojineun Donggeo
عنوان عینی: Frightening Cohabitation
 :  
ژانر: کمدی عاشقانه فانتزی
سازنده: استودیو دراگون (تی‌وی‌ان) آی‌چی‌یی
بر پایهٔ: هم‌اتاقی من یک گومیهو است (وب‌تون) اثر نا
نویسنده: بک سون-وو چوی بو-ریم
کارگردان: نام سونگ-وو پارک جون-هوا
بازیگران: جانگ کی یونگ لی هه ری کانگ هان نا
آهنگساز: مون سانگ-نام
کشور سازنده: کره جنوبی چین
زبان اصلی: کره ای
شمار قسمت‌ها: ۱۶
تولید: تولید
تهیه‌کنندهٔ اجرایی: جانگ جونگ-دو
تهیه‌کننده‌ها: پارک جون سو هان سوک وون
مدت: ۷۰ دقیقه
تولیدکننده‌ها: Drama House Contents Zium جی‌تی‌بی‌سی استودیوز
توزیع‌کننده: تی‌وی‌ان آی‌چی‌یی (بین‌المللی)
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: تی‌وی‌ان
انتشار اولیه: ۲۶ مه ۲۰۲۱ (۲۰۲۱-05-۲۶) – ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۱ (۲۰۲۱-07-۱۵)
هم‌اتاقی من یک گومیهو است (کره‌ای: 간 떨어지는 동거; لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Gan Tteoreojineun Donggeo) یک مجموعهٔ تلویزیونی کره جنوبی سال ۲۰۲۱ با ایفای نقش جانگ کی یونگ و لی هه ری است. این مجموعه داستان روباه نه‌دم به نام شین وو یو و یک دانشجوی کالج به نام لی دام را روایت می‌کند. این مجموعه از ۲۶ مه تا ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۱، روزهای چهارشنبه و پنجشنبه ساعت ۲۲:۴۰ (کی‌اس‌تی) از تی‌وی‌ان برای ۱۶ قسمت پخش شد و به صورت جهانی از پلتفرم استریم آی‌چی‌یی منتشر شد.
بازیگران > اصلی

جانگ کی یونگ در نقش شین وو یو
لی هه ری در نقش لی دام
کانگ هان نا در نقش یانگ هه سون
کیم دو-وان در نقش دو جه-جین
| نام | کاراکتر |
| --- | --- |
به این هیوک: گه سون وو
پارک کیونگ-هه: چوی سو کیونگ
چوی وو سونگ: لی دام
کیم دو یون: گه سو وو
کیم کانگ مین: جونگ سوک
بانگ اون جونگ: جون دا یونگ
جونگ سو مین: سو هوا
لی کیو سونگ: حضور افتخاری
کیم اونگ سو: حضور افتخاری
تولید

هم‌اتاقی من یک گومیهو است اولین مجموعهٔ تلویزیونی کره‌ای است که توسط آی‌چی‌یی تولید می‌شود. این مجموعه تولید مشترک بین چین و کره است.
جعفری

جعفری یک نام خانوادگی‌ اصیل ایرانی است. افراد شاخص با این نام در لیست زیر قرار دارند:
فرهنگ

محمدجعفر جعفری لنگرودی، حقوق‌دان
محمدرضا پورجعفری، نویسنده و مترجم
سید محمدمهدی جعفری، پژوهشگر و مترجم
فرهاد جعفری، روزنامه‌نگار
هومن جعفری، روزنامه‌نگار و طنز پرداز
عبدالرحیم جعفری، پایه‌گذار انتشارات امیرکبیر
هنر

امیر جعفری، بازیگر
آرام جعفری، بازیگر
بهناز جعفری، بازیگر
سحر جعفری جوزانی، بازیگر
مسعود جعفری جوزانی، کارگردان
محمدعلی جعفری (کارگردان)، کارگردان و هنرپیشه
قاسم جعفری، کارگردان
کامران و هومن، خواننده
منصور ، خواننده
علیرضا جعفری، بازیگر
مریم جعفری آذرمانی، شاعر
دین

محمدرضا جعفری، تاریخ‌نویس
محمدتقی جعفری، فیلسوف، فقیه و مجتهد
جامعه

شعبان جعفری از عوامل کودتای ۲۸ مرداد
محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران
عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان تهران
حسن عابدی جعفری، وزیر بازرگانی
داوود دانش‌جعفری، وزیر اقتصاد
ابراهیم جعفری، فعال سیاست
ورزش

امیر جعفری ارنگه، وزنه‌بردار
رضا جعفری (بازیکن فوتبال)
کوتا پتژیچکووا

| کوتا پتژیچکووا | کوتا پتژیچکووا |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۷ ژوئیهٔ ۱۹۵۲ پراگ
ملیت: چکسلواکی
کوتا پتژیچکووا (چکی: Květa Petříčková؛ زادهٔ ۱۷ ژوئیهٔ ۱۹۵۲) بازیکن هاکی روی چمن اهل چکسلواکی بود.
آنسیتروس

| آنسیتروس | آنسیتروس |
| --- | --- |
Ancistrus sp.: Ancistrus sp.
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
Missing taxonomy template (fix):: Ancistrus
گونه نماد: گونه نماد
Hypostomus cirrhosus Valenciennes, 1836: Hypostomus cirrhosus Valenciennes, 1836
مترادف: مترادف
  Pristiancistrus Fowler, 1945  Thysanocara Regan, 1906  Xenocara Regan, 1904 :   Pristiancistrus Fowler, 1945  Thysanocara Regan, 1906  Xenocara Regan, 1904 
آنسیتروس یک گونه از ماهیان آب شیرین از خانواده مکنده‌دهانان از راسته گربه‌ماهی‌سانان است که بومی زیستگاه‌های آب شیرین در آمریکای جنوبی و کش. ر پاناما است. ماهی‌های این گونه در تجارت آکواریومی رایج هستند و به گربه ماهی بوشینوز یا بریستلنوز معروف هستند. در سرگرمی‌های آکواریومی اغلب به‌جای آن‌ها به‌عنوان بریسل نوز یا پوزه بوته‌ای پلکوs شناخته می‌شوند، اما این ممکن است منجر به سردرگمی شود زیرا «پلکو» بیشتر برای ماهی لجن‌خوار و متحدانش استفاده می‌شود و اغلب به عنوان یک اصطلاح مهم برای هر گونه لوریکارید اس که از راه دور شبیه آن گونه است استفاده می‌شود.
طبقه‌بندی

گونه آن آنسیتروس cirrhosus است. این گونه بزرگ‌ترین گونه در تبار (زیست‌شناسی) Ancistrini است.
نام آنسیتروس از یونان باستان agkistron «قلاب» گرفته شده‌است. - اشاره ای به شکل ادونتودهای گونه. گونه‌های Pristiآنسیتروس, Thysanocara و Xenocara اکنون مترادف آنسیتروس هستند.
شرح

گونه‌های آنسیتروس تمام ویژگی‌های معمولی لوریکاریدae را نشان می‌دهند. این شامل بدن پوشیده از صفحات استخوانی و دهان مکنده شکمی است. مشخصه ای که بیشتر با این گونه مرتبط است شاخک‌های گوشتی هستند که روی سر در مردان بالغ یافت می‌شوند. ماده‌ها ممکن است شاخک‌هایی در امتداد لبه پوزه داشته باشند اما آنها کوچکتر هستند و فاقد شاخک در سر هستند. شاخک‌ها، شاخک‌هایی که مستقیماً با ادنتودها مرتبط هستند، روی ستون فقرات باله سینه‌ای نرهای برخی گونه‌ها رشد می‌کنند. نرها همچنین دارای ادنتدهای برگشت‌پذیر گونه هستند که در ماده‌ها کمتر توسعه یافته یا وجود ندارد. آنها همچنین فاقد ادنتود در امتداد پوزه هستند. در مقایسه با لوریکاریید معمولی (پلکو)، بریستلنوز بیشتر کوتاهتر است (۴ تا ۶ اینچ یا ۱۵سانتی‌متر یا کمتر)، پهن‌تر و چاق تر با سر نسبتاً پهن‌تر. رنگ بیشتر قهوه ای خالدار، خاکستری یا سیاه است. لکه‌های کوچک سفید یا زرد رایج هستند. برخلاف بسیاری دیگر از پلکوهای لوریکاریید (که بسیاری از آنها بیشتر در اسارت از یک پا فراتر می‌روند)، طول پلکوهای بریستلنوز بیشتر بیش از شش اینچ نیست؛ بنابراین می‌توان آنها را در مخازن نسبتاً کوچک نگهداری کرد که به محبوبیت آنها در سرگرمی آکواریوم کمک می‌کند.
گونه‌های آنسیتروس در بین مهره‌داران دارای سیستم تعیین گونهیت X۰ هستند، که روش غالب در بسیاری از دودمان بندپایان است، اما در جاهای دیگر در قلمرو حیوانات بسیار نادر است.
پراکندگی و زیستگاه

آنسیتروس یکی از وسیع‌ترین گونه‌های لوریکارید است و در بیشتر مناطقی که خانواده به‌طور کلی حضور دارند، نمایندگان یافت می‌شوند. گونه‌های زیادی در رودخانه‌ها و مناطق دشت سیلابی حوضه آمازون یافت می‌شوند، اما گونه‌های دیگری در مناطق گرمسیری آمریکای جنوبی و همچنین گونه‌هایی در جزیره ترینیداد و دو گونه A. centrolepis و A. chagresi در پاناما وجود دارند. سه گونه غار ماهی واقعی (تروگلوبیت) هستند: A. cryptophthalmus , A. galani و A. formoso. اینها تنها لوریکارییدهای شناخته شده‌ای هستند که سازگاری‌هایی با سبک زندگی زیرزمینی دارند، مانند کاهش رنگدانه (به‌طور کلی سفید به نظر می‌رسد) و چشم‌ها.
نگهداری آکواریوم

در حالت طبیعی، گونه‌های آنسیتروس آب روان را ترجیح می‌دهند و بسیار می‌پسندند، بنابراین مخازن با جریان بیشتر برای نگهداری آنها در اسارت استفاده می‌شود. از آنجایی که آنها ماهیانی در کف هستند، بستر برای کف تانک لخت ترجیح داده می‌شود. مخلوطی از شن، خاک، و خاک رس اغلب به عنوان بستر برای آنسیتروس استفاده می‌شود.
اندازه تانک ماهی که برخی آن را حداقل برای ماهی‌های این گونه می‌دانند ۲۵ گالن است.
بوم‌شناسی

رژیم خوراکی این گونه برای یک لوریکارید معمول است - جلبک‌ها، آف‌ووچ‌ها و ریزه‌ها با رسوب، شن و ماسه که احتمالاً به‌طور تصادفی در کنار مواد خوراکی بلعیده شده‌اند. علی‌رغم گزارش‌هایی که در میان ماهی‌گیران وجود دارد مبنی بر اینکه آنها در رژیم خوراکی خود به چوب نیاز دارند، هیچ مدرک علمی تا به امروز از تغذیه اعضای این گونه از چوب حمایت نمی‌کند. بریستلنوزها مدرسه نمی‌روند، اما وقتی غذا نمی‌خورند پنهان می‌شوند، با این حال بچه‌ها بیشتر در مناطق کم‌عمق روشن در حاشیه آب یافت می‌شوند که آنها را در معرض شکار پرندگان قرار می‌دهد.
گونه‌های آنسیتروس توانایی دریافت اکسیژن را از طریق معده اصلاح شده خود دارند. این به آنها اجازه می‌دهد در شرایطی با سطح اکسیژن پایین زنده بمانند.
پرورش در حفره‌ها، غارها و حفره‌های گلی در سواحل انجام می‌شود. نرها ممکن است قبل از اینکه ماده به لانه نزدیک شود و لانه را بررسی کند، داخل حفره را با دهان مکنده خود تمیز کنند. خواستگاری شامل گسترش باله‌های پشتی و دمی و تلاش‌های نر برای همراهی ماده تا لانه است. در حالی که ماده لانه را بازرسی می‌کند، نر تماس نزدیک خود را حفظ می‌کند. ماده ممکن است ۲۰–۲۰۰ تخم چسبنده، بیشتر تا سقف حفره بگذارد.
زن هیچ نقشی در مراقبت از والدین ندارد. نر از بچه‌هایش مراقبت می‌کند. نرها با باله‌ها و دهان خود تخم‌ها و حفره را تمیز می‌کنند. نرها تخم‌ها را بازرسی می‌کنند تا تخم‌های بیمار یا نابارور را از بین ببرند و کلاچ را با باد کردن آنها با باله‌های سینه‌ای و لگنی خود هوادهی می‌کنند. در طول این مدت، یک نر بیشتر حفره را برای تغذیه ترک نمی‌کند، یا فقط گاهی اوقات و به سرعت برمی گردد. تخم‌ها در عرض ۴ تا ۱۰ روز در مدت ۲ تا ۶ ساعت از تخم خارج می‌شوند. نر به مدت ۷ تا ۱۰ روز پس از جوجه ریزی از تخم‌ها محافظت می‌کند. بچه ماهی‌ها در غار باقی می‌مانند، با دهان خود به دیوارها و سقف می‌چسبند، کیسه زرده خود را در ۲ تا ۴ روز جذب می‌کنند و به شنا آزاد می‌شوند.
نرهای این گونه‌ها رقابتی و قلمرو طلب هستند. نرها با قرار گرفتن خود به موازات یکدیگر، سر تا دم، با باله‌های پشتی و دمی راست و خارهای ادنتود گونه به سمت هم نمایش داده می‌شوند. اگر این به نبرد افزایش یابد، نرها دور یکدیگر حلقه زده و حملات خود را به سمت سر هدایت می‌کنند. اگر یک نر مزاحم موفق شود نر دیگری را از لانه بیرون کند، ممکن است بچه نر دیگر را آدمخوار کند.
بریستلنوز نر ممکن است به‌طور همزمان از چندین دسته تخم محافظت کند. ماده‌ها نرهایی را ترجیح می‌دهند که قبلاً از تخم‌ها محافظت می‌کنند و ممکن است نرهایی را ترجیح دهند که از لاروها محافظت می‌کنند. پیشنهاد شده‌است که شاخک‌ها ممکن است به عنوان یک تقلید ماهی برای جذب ماده‌ها عمل کنند، که به نرهای بدون تخم در لانه خود اجازه می‌دهد تا با نرهایی که از تخم‌ها محافظت می‌کنند رقابت کنند. چندین کلاچ در حالات مختلف رشد از تخم تا لاروهای آزاد شنا را می‌توان در یک لانه یافت.
در آکواریوم

این ماهی‌ها اغلب توسط آکواریومی‌ها نگهداری می‌شوند، زیرا آنها جلبک خواران وظیفه‌شناس هستند و از نظر اندازه بالغ کوچکتر از پلکوهای معمولی هستند که بیشتر در فروشگاه‌های حیوانات خانگی دیده می‌شوند. آنها به ۱۵ می‌رسند سانتی‌متر در مردان و ۱۲ سانتی‌متر در ماده‌ها دمای توصیه شده آنها ۲۳–۲۷ درجه سانتیگراد است. طول عمر آنها تا ۱۲ سال است. آنها حیواناتی سرسخت هستند و به طیف وسیعی از شرایط آب تحمل می‌کنند. آنها به راحتی در اسارت تولید مثل می‌کنند و با اکثر ماهی‌های آب شیرین دیگر سازگار هستند. اگرچه بیشتر قهوه ای خالدار یا خالدار سیاه و خاکستری است، سایر گونه‌ها عجیب تر هستند. - لکه‌های زرد روشن در زمینه تیره یک الگوی رایج است. انواع آلبینو نیز رایج است. مورف آلبینو در اثر قرار گرفتن در معرض نور در طول رشد ایجاد نمی‌شود، این شکلی است که توسط ژنتیک کنترل می‌شود.
از نظر تاریخی، گونه‌های رایج آنسیتروس آنسیتروس cirrhosus و آنسیتروس temminckii بودند. گونه‌های دیگر در حال حاضر در دسترس هستند، اگرچه شناسایی دقیق آن دشوار است.
تغذیه آسان است، بریستلنوزها روی ویفرهای جلبکی/جلبکی و سایر موجودات در حال رشد سطحی و همچنین خوردن ویفر یا قرص جلبکی، غذای پولکی، کدو، اسفناج، خیار، کدو سبز، لوبیا سبز و حتی هویج خرد شده می‌چرند. آنها همچنین شناخته شده‌اند که کرم‌های خونی منجمد را به عنوان بخشی از رژیم خوراکی خود می‌پذیرند. نمونه‌های آکواریوم ممکن است به دلیل کمبود جلبک یا سایر مواد گیاهی گرسنه بمانند. ویفر جلبکی یا سایر غذاهای کم پروتئین توصیه می‌شود. نگهبانان باید مراقب باشند که شکم ظاهری فرورفته به خود بگیرد که نشان دهنده تغذیه ناکافی است.
تعیین گونه بسیار آسان است زیرا ماده فقط گاهی اوقات در اطراف لبه چانه موهای زائد دارد، در حالی که مرد آنها را تا مرکز سر قرار می‌دهد.
پرورش این گونه نیز امکان‌پذیر است. نرها ماده‌ها را به یک غار کوچک یا توخالی جذب می‌کنند، سپس از تخم‌ها پس از لقاح از طریق جوجه ریزی (۴ تا ۸ روز) محافظت می‌کنند تا زمانی که بچه ماهی‌ها آزادانه شنا کنند (۴–۶ روز پس از جوجه ریزی). آکواریوم فقط باید غار مناسب، غذا و یکی از هر گونه را تهیه کند.
در مورد ستون فقرات (ادنتود) باید احتیاط کرد. ; اگرچه خطر صدمات شخصی در این گونه اندک است، اما ماهیت قلاب دار ادنتودها به این معنی است که بریستلنوز ممکن است در مواد غیرطبیعی مانند فیلترهای اسفنجی و توری گیر کند.
آنسیستروس سیروز
آنسیتروس sp.
گربه ماهی آلبینو بریستلنوز در تجارت آکواریوم رایج است.
ماده آنسیتروس sp. روی یک تکه خیار
مالاریا

Medical condition
| مالاریا | مالاریا |
| --- | --- |
Plasmodium falciparumحلقه‌ای‌شکل و سلول‌های جنسی در خون انسان.: Plasmodium falciparumحلقه‌ای‌شکل و سلول‌های جنسی در خون انسان.
تخصص: بیماری عفونی (تخصص پزشکی)، پزشکی گرمسیری، انگل‌شناسی 
طبقه‌بندی و منابع بیرونی: طبقه‌بندی و منابع بیرونی
آی‌سی‌دی-۱۰: B50
آی‌سی‌دی-۹-سی‌ام: 084
اُمیم: ۲۴۸۳۱۰
دادگان بیماری‌ها: 7728
مدلاین پلاس: 000621
ئی‌مدیسین: med/۱۳۸۵ emerg/305 ped/1357
پیشنت پلاس: مالاریا
سمپ: C03.752.250.552
[ویرایش در ویکی‌داده]: [ویرایش در ویکی‌داده]
مالاریا (به انگلیسی: Malaria) یک بیماری انگلی است. دسته‌ای از انگل‌های تک‌یاخته به نام پلاسمودیوم به وسیله نیش پشهٔ آنوفل ماده عامل انتقال بیماری به انسان هستند. نخست، تصور می‌شد که عامل مالاریا پشهٔ آنوفل است؛ اما پشهٔ آنوفل تنها ناقل است و عامل را منتقل می‌کند.
این بیماری به صورت عفونت حاد در بیشتر موارد وخیم و گاهی طولانی و با ویژگی‌های تب متناوب و لرز، کم‌خونی و بزرگی طحال و گاه با ویژگی‌های ساده یا کشندهٔ دیگر خودنمایی می‌کند. اهمیت این بیماری به خاطر شیوع زیاد و مرگ‌ومیر قابل توجه‌است. انگل مالاریا توسط یک خانواده از پشه به نام آنوفل به انسان منتقل می‌شود که این خانواده شامل چندین گونه است.
واژهٔ مالاریا یک واژهٔ ایتالیایی و به معنای هوای بد (Mal-Aria) است و منظور از آن تعریف بیماری با ویژگی‌های تب متناوب است که ایتالیایی‌ها در گذشته وجود آن را ناشی از هوای بد و مناطق باتلاقی می‌دانستند. همواره با گرم شدن زمین، شیوع این بیماری افزایش می‌یابد.
در این بین نوع فالسی پاروم در موارد شدید می‌تواند علائمی مانند: هایپوگلایسمی، اسیدوز، اختلالات کبدی، اختلالات کلیوی، ادم ریوی غیر قلبی، کم‌خونی و ترومبوسایتوپنی و در موارد شدید انسفالوپاتی و کُما را باعث شود
تاریخچه > تاریخچهٔ باستان

علائم بیماری مالاریا در نوشته‌های چین باستان توضیح داده شده‌است. ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد چند علامت مشخص مالاریا که بعداً به نام بیماری مالاریا نام گرفت در نایجینگ (انگلیسی:Nei ching) (قانون پزشکی) توضیح داده شد. قانون نای‌چینگ توسط امپراتور هوانگ‌تای (انگلیسی: Huang Ti) ویرایش شد. بیماری مالاریا در یونان باستان تا قرن چهارم قبل از میلاد به خوبی شناخته می‌شد. بخیلی خرییقراط علائم اولیهٔ این بیماری را شرح داد.
سوشروتا (انگلیسی:Susruta) فیلسوف هندی سده ۷ پیش از میلاد در مقالهٔ پزشکی نوشته شده به زبان سانسکریت به علائم تب مالاریا و نیش زدن حشرهٔ معینی در ایجاد تب اشاره کرده‌است. تعدادی از نویسندگان رومی، باتلاق را در ایجاد بیماری دخیل می‌دانستند. در کشور چین در سدهٔ دوم پیش از میلاد به گیاه گندواش (به انگلیسی: Qinghao) در یک مقالهٔ پزشکی اشاره شده بود. همچنین در آرامگاه ماوانگدویی (به انگلیسی: Mawandui)، چینی: 馬王堆) واقع در شهر چانگشا کشور چین ۵۲ دارو برای درمان مالاریا پیدا شد. در سال ۳۴۰ پس از میلاد برای نخستین بار خواص ضد تب گیاه گندواش توسط جی هانگ (به انگلیسی: Ge Hong)، به چینی: 葛洪)از خاندان ین شرقی (به انگلیسی: Yin) توضیح داده شد. در سال ۱۹۷۱ مادهٔ مؤثرهٔ گیاه گندواش توسط دانشمندان چینی جداسازی شد که به نام آرتمیزینین (به انگلیسی: Artemisinin) نامیده شد. امروزه این ماده یک داروی قوی و مؤثر برای درمان مالاریا به‌خصوص در ترکیب با داروهای دیگر ضد مالاریا محسوب می‌شود.
تاریخچه > نخستین درمان

ابوالعلاء شیرازی پزشک معاصر عضدالدوله دیلمی در یکی از لشکرکشی‌ها که بیماری تب نوبه (مالاریا) بیداد می‌کرد بر حسب اتفاق به تأثیر مواد آرسنیکی در درمان مالاریا پی برد.
تاریخچه > کینین (پوست درخت گنه‌گنه)

در آمریکای جنوبی، یسوعی‌ها (مبلغان مذهبی مذهب انجمن عیسی) خاصیت دارویی پوست درختی را از قبایل بومی یادگرفتند. به واسطهٔ همین پوست، درخت زن اشرافی (کنتس) چینکون کشور اسپانیا از تب نجات یافت. بعدها این پوست درخت به نام پوست درخت پرویی و درخت آن نیز به نام سینکونا (به انگلیسی: Cinchona) یا گنه‌گنه نامیده شد. ماده‌ای که در پوست این درخت وجود دارد به نام کینین معروف است. کینین یکی از داروهای مؤثر ضد مالاریا است.
تاریخچه > کشف انگل مالاریا (۱۸۸۰)

شارل لاوران جراح فرانسوی ارتش بود که در شهر قسنطینه واقع در شمال شرقی الجزایر سکونت داشت. او برای اولین بار وجود انگل مالاریا را در خون افراد مبتلا به مالاریا توضیح داد. به خاطر این کشف او در سال ۱۹۰۷ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کرد.
تاریخچه > فرق‌گذاری بین گونه‌های مالاریا (۱۸۸۶)

کامیلو گلجی فیزیولوژیست اعصاب که اهل ایتالیا بود توضیح داد که بیماری مالاریا حداقل دارای دو شکل متفاوت است. یکی با دورهٔ تب سه‌روزه (تب بعد از ۲ روز) و دیگری دورهٔ چهار روزه (تب بعد از ۳ روز). همچنین او مشاهده کرد که هرکدام از اشکال بیماری شکل‌های متفاوتی از مروزوییت را تولید می‌کنند که تب در اثر بلوغ و رها شدن آن‌ها در خون اتفاق می‌افتد.
تاریخچه > نام‌گذاری انگل‌های مالاریا (۱۸۹۷–۱۸۹۰)

دو نفر از محققان ایتالیایی به نام‌های جووانی باتیستا گراسی و ریموندو فیلتی برای اولین بار نام‌های پلاسمودیوم ویواکس و پلاسمودیوم مالاریه را برای دو انگلی که در سال ۱۸۹۰ باعث بیماری افراد می‌شدند معرفی کردند. لاوران معتقد بود که فقط یک نوع انگل مالاریا به نام اوسیلاریا مالاریه (Oscillaria malariae) وجود دارد. یک آمریکایی به نام ویلیام اچ. ولش این موضوع را دوباره بررسی کرد و در سال ۱۸۹۷ انگل مالاریای سه‌یک بدخیم را به نام پلاسمودیوم فالسیپاروم نام‌گذاری کرد. در مقابل این نام‌گذاری استدلال‌های زیادی وجود داشت. اگرچه کاربرد این نام در نوشته‌ها آن‌قدر گسترش پیدا کرده بود که تغییر نام این انگل به نامی که لاوران انتخاب کرده بود، یک گمان ممکن بود. در سال ۱۹۲۲ جان ویلیام واتسون استیفنز (John William Watson Stephens) چهارمین انگل مالاریای انسان را به نام پلاسمودیوم اوال معرفی کرد.
تاریخچه > نام‌های بیماری مالاریا

برای بیماری‌هایی که گونه‌های مالاریا به وجود آورده‌اند نام‌های متفاوتی در سراسر دنیا استفاده می‌شود از جمله: مالاریا، تب متناوب، تب و لرز، تب رومی، تب شاگرس، تب مارش، تب حاره، تب ساحلی و تب نوبه.
تاریخچه > کشف انتقال انگل مالاریا توسط پشه (۱۸۹۸–۱۸۹۷)

در اوت سال ۱۸۹۷ رونالد راس کارمند بریتانیایی خدمات پزشکی کشور هند توضیح داد که انگل مالاریا از افراد بیمار توسط پشه‌ها به افراد سالم انتقال می‌یابد. در تحقیقات بعدی بر روی مالاریای پرندگان، راس نشان داد که پشه‌ها می‌توانند انگل مالاریا را از پرنده‌ای به پرنده دیگر انتقال دهند که این کار مستلزم وجود چرخهٔ جنسی (اسپروگونی) در پشه بود. او به خاطر این کشف در سال ۱۹۰۲ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کرد.
تاریخچه > کشف انتقال انگل مالاریای انسانی (پلاسمودیوم ۱۸۹۹–۱۸۹۸)

رهبری یک گروه از محققان ایتالیایی را که آمیکو بینیامی و جوزپه باستیانلی نیز در آن حضور داشتند را جووانی باتیستا گراسی به عهده داشت. این گروه پشهٔ آنوفل به نام آنوفل کلاویگر را جمع‌آوری کردند و این پشه‌ها از خون بیماران تغذیه می‌کردند. سپس چرخهٔ کامل جنسی (اسپروگونی) پلاسمودیوم فالسیپاروم، پلاسمودیوم ویواکس و پلاسمودیوم مالاریه شرح داده شد.
در سال ۱۸۹۹ پشه‌های آنوفل که با تغذیه از خون بیماران آلوده شده بودند به لندن فرستاده شدند تا از ۲ داوطلب این کار تغذیه کنند. این ۲ داوطلب در اثر تغذیهٔ این پشه‌ها به مالاریای سه‌یک مبتلا شدند.
تاریخچه > کانال پاناما (۱۹۱۰–۱۹۰۵)

ساختمان کانال پاناما پس از کنترل تب زرد و مالاریا ساخته شد. این ۲ بیماری عامل مرگ‌ومیر کارگرانی بود که در این منطقه کار می‌کردند. در سال ۱۹۰۶ در این منطقه بیش از ۲۶۰۰۰ کارگر کار می‌کردند که از این تعداد بیش از ۲۱۰۰۰ نفر در بیمارستان بستری شدند. تا سال ۱۹۱۲ در این منطقه بیش از ۵۰۰۰۰ نفر مشغول کار بودند و تعداد کارگرانی که در اثر بیماری مالاریا در بیمارستان بستری شدند به حدود ۵۶۰۰ نفر کاهش یافت. به خاطر کوشش‌ها و رهبری ویلیام کراوفورد گورگاس، ژوزف آگوستین لپرینس و ساموئل تیلور دارلینگ بیماری تب زرد حذف و مالاریا به‌طور چشمگیری کاهش یافت که این کنترل از طریق تکمیل برنامهٔ کنترل پشه و مالاریا صورت گرفت.
تاریخچه > خدمات بهداشت عمومی آمریکا و مالاریا (۱۹۴۲–۱۹۱۴)

زمان اشغال نظامی کوبا توسط آمریکا و ساختمان کانال پاناما به قرن بیستم برمی‌گردد. افسران آمریکایی قدم‌های بلندی در جهت کنترل مالاریا برداشتند. در سال ۱۹۱۴ هانری راس کارتر و ردولف اچ فون ازدو
رف از خدمات بهداشت عمومی آمریکا درخواست پول کردند که این پول از طریق کنگرهٔ آمریکا در اختیار آنان قرار گرفت. خدمات بهداشت عمومی آمریکا فعالیت‌هایی را برای کنترل مالاریا در ارتش آمریکا به کار گرفت.
تاریخچه > موافقت‌نامهٔ درهٔ تنسی آمریکا (TVA)- یکپارچگی کنترل مالاریا با فعالیت‌های اقتصادی (۱۹۳۳)

رئیس‌جمهور وقت آمریکا، فرانکلین دلانو روزولت لایحهٔ قانونی را امضا کرد که به موجب آن در ۱۸ مه۱۹۳۳ موافقت‌نامهٔ درهٔ تنسی به تصویب رسید. این قانون به دولت فدرال اجازه داد تا سازمان متمرکزی را برای کنترل و استفاده از پتانسیل رود تنسی در جهت تولید برق از بخار و اصلاح زمین و آبراه برای رشد این منطقه تشکیل دهد. برنامهٔ سازمان‌یافته و مؤثر کنترل مالاریا از زمان تصویب (TVA) پایه‌گذاری شد. بیماری مالاریا تا پیش از تصویب این قانون ۳۰ درصد از مردم منطقه را مبتلا می‌کرد. خدمات بهداشت عمومی آمریکا نقش حیاتی را در تحقیقات و کنترل مالاریا ایفا کرد و تا سال ۱۹۴۷ بیماری به‌طور اساسی حذف شد. همچنین مکان‌های تولیدمثل پشه‌های آنوفل از طریق کنترل سطح آب رودخانه و کاربرد حشره‌کش‌ها کاهش یافت.
تاریخچه > کلروکین (۱۹۴۶–۱۹۳۴)

کلروکین توسط یک آلمانی به نام هانس آندرزاک در سال ۱۹۳۴ در شهر ابرفلد آلمان کشف شد. او این ترکیب را به نام رزوکین نام‌گذاری کرد. به علت خطاهایی که در مدت جنگ جهانی به وجود آورده بود، در سال ۱۹۴۶ توسط دانشمندان انگلیسی و آمریکایی کلروکین به عنوان یک داروی مؤثر ضد مالاریایی معرفی شد.
تاریخچه > کنترل مالاریا در مناطق جنگی (MCWA)(۱۹۴۵–۱۹۴۲)

کنترل مالاریا در مناطق جنگی برای کنترل مالاریا در سراسر پایگاه‌های آموزش نظامی در مناطق آمریکای جنوبی و سرزمین‌های آن که مالاریا هنوز مشکل‌ساز بود، ایجاد شد.
بسیاری از این پایگاه‌ها در مناطقی بودند که پشه‌های آنوفل به فراوانی یافت می‌شدند. هدف MCWA جلوگیری از شیوع دوباره مالاریا در مناطق شهری بود. MCWA همچنین دولت و کارمندان گروه بهداشت محلی را درزمینه روش‌ها و سیاست‌های کنترل مالاریا آموزش داد.
تاریخچه > مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های واگیر (CDC) و مالاریا (از سال ۱۹۴۶ تا کنون)

فعالیت‌های مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های واگیر (CDC) برای مبارزه با مالاریا از ۱ ژوئیهٔ ۱۹۴۶ آغاز شد. ابتدا CDC با نام مرکز کنترل بیماری‌های واگیر شناخته می‌شد؛ بنابراین بیشتر کارهایی که توسط CDC انجام می‌شد بر حذف و کنترل مالاریا در آمریکا متمرکز بود. با کاهش موفقیت‌آمیز مالاریا در آمریکا CDC تلاش‌های خود را از حذف مالاریا به پیشگیری، مراقبت و پشتیبانی فنی بر روی حیوانات اهلی و بیماری‌های بین‌المللی تغییر داد. البته هنوز مالاریا مورد توجه CDC است.
تاریخچه > حذف مالاریا در آمریکا (۱۹۵۱–۱۹۴۷)

برنامهٔ حذف مالاریا یک شرکت تعاونی بود که توسط دولت و آژانس‌های ۱۳ ایالت جنوب شرقی و CDC اداره می‌شد. پیشنهاد تأسیس این شرکت توسط لوییس لاوال ویلیامز مطرح شد. این شرکت فعالیت خود را در ۱ ژوئیهٔ ۱۹۴۷ آغاز کرد. تا پایان ۱۹۴۹ بیش از ۴۶۵۰۰۰۰ افشانهٔ حشره‌کش تولید شد. در سال ۱۹۴۷ ۱۵۰۰۰ بیمار مبتلا به مالاریا گزارش شد. تا سال ۱۹۵۰ فقط ۲۰۰۰ بیمار مبتلا به مالاریا گزارش شد. تا سال ۱۹۵۱ مالاریا در آمریکا حذف شد.