ژولیوس سزار
زندگی > توطئه و قتل > نیمهٔ مارس

برطبق روایات، شمار معتنابهی پیشگویی، قتل سزار را پیشگویی کرده بودند: مشاهده شد که از چندین جهت شعله‌هایی آسمانی می‌سوزند؛ پرندگانِ منفردی به فُروم رسیدند؛ صداهای شبانهٔ عجیبی به‌گوش رسیدند؛ چند روز پیش از قتلش، چون سزار مشغول قربانی کردنِ یک حیوان بود، نتوانست قلبِ قربانی را بیابد که خود نشانی از بدشگونی بود؛ همان زمان مقبرهٔ مؤسسِ شهرِ باستانی کاپوآ، آقای کاپیس، را کشف کردند و بر روی سنگ قبرش دیدند که به‌یونانی نوشته: «آنگاه که استخوانهای کاپیس کشف شوند، یکی از اعقاب یولوس بردستِ خویشاوندانش کشته خواهد شد و فوراً با قتلهای خونین و سوگواری برای ایتالیا کینش ستانده می‌شود؛» و همچنین گله اسب‌هایی که سزار به‌هنگام گذر از روبیکن آزاد کرده بود، شروع به گریستن کردند و یک پرندهٔ الیکایی (که پرندهٔ سلطنتی هم می‌خوانندش) که وارد کوریا پومپیئا (عمارت سنا) شده بود و یک شاخهٔ برگ بو با خود داشت، فوراً مورد حملهٔ پرندگان بسیاری ـ که بلافاصله به‌آنجا یورش آوردند ـ قرار گرفت و کشته شد. کمی پیش از ترور، همسرش کالپورنیا ـ زنی که کاملاً تهی از خرافات دینی بود ـ از خوابی سراسیمه شده که در آن دیده بود خانه برسرش خراب می‌شود و او همسر کشته شده‌اش را در بغل گرفته‌است. خودِ قیصر هم به خواب دیده بود که بر بالای ابرها پرواز می‌کند و دست خویش در دست یوپیتر می‌نهد. به‌سبب همین وقایع و نیز وضع سلامتی نامناسب، قیصر چندی دودل بود که در خانه بماند و لایحه‌ای که قرار بود در سنا بررسی کند را به روز دیگری موکول کند یا نه. روز پانزدهم مارس، کالپورنیا همسرش را خواهش کرد که به خانه بمانَد. تا بالاخره دکیموس بروتوس تشویقش کرد تا سناتورهای پُرشماری را که در سنا منتظرش بودند، دلسرد نکند. پس سزار حدود ساعت پنج به بیرون شد و در طول راه پیشگویی سر راهش آمد، نامش آرتمیدوروس کنیدوس که جزوه‌ای به سزار داد که در آن خطراتی که متوجهش بود را به وی هشدار می‌داد. لیکن دیکتاتور ـ گویی که می‌خواسته به‌زودی آن را بخواند ـ آن جزوه را با جزوه‌های دیگری که به دست چپ داشت، قاطی کرد و در نهایت فرصت نکرد آن را بخواند. بعد قربان‌های متعددی کرد که از دل‌ورودة هیچ‌یک از آنها فالِ نیکی برنیامد. بااین‌همه، همچنان بی‌توجه به فال‌های نامیمون، داخل ساختمان سنا (کوریا پومپیئا) شد، یک هاروسپکس به‌نام اسپورینا که پیشتر هشدارش داده بود که از نیمهٔ مارس برحذر باشد، به‌نزدیکش شد. سزار به‌تمسخر گفتش که نیمهٔ مارس اکنون فرارسیده ولی هیچ‌یک از آن خطراتی که او اعلام می‌کرده برسرش نیامده است. هاروسپکس هم در پاسخ گفتش که بله، این روز فرارسیده است، لیکن هنوز سپری نشده‌است.
پس چون وارد ساختمان سنا شد، دکیموس بروتوسْ مارکوس آنتونیوسِ نیرومند را به بیرون سنا سرگرم می‌کرد تا نتواند به سزار کمک برساند.
assidentem conspirati specie officii circumsteterunt, ilicoque Cimber Tillius, qui primas partes susceperat, quasi aliquid rogaturus propius accessit renuentique et gestum in aliud tempus differenti ab utroque umero togam adprehendit: deinde clamantem: 'ista quidem uis est!' alter e Cascis auersum uulnerat paulum infra iugulum. [2] Caesar Cascae brachium arreptum graphio traiecit conatusque prosilire alio uulnere tardatus est; utque animaduertit undique se strictis pugionibus peti, toga caput obuoluit, simul sinistra manu sinum ad ima crura deduxit, quo honestius caderet etiam inferiore corporis parte uelata. atque ita tribus et uiginti plagis confossus est uno modo ad primum ictum gemitu sine uoce edito, etsi tradiderunt quidam Marco Bruto irruenti dixisse: [3] καὶ σὺ τέκνον; exanimis diffugientibus cunctis aliquamdiu iacuit, donec lecticae impositum, dependente brachio, tres seruoli domum rettulerunt. nec in tot uulneribus, ut Antistius medicus existimabat, letale ullum repertum est, nisi quod secundo loco in pectore acceperat. [4]
Fuerat animus coniuratis corpus occisi in Tiberim trahere, bona publicare, acta rescindere, sed metu Marci Antoni consulis et magistri equitum Lepidi destiterunt.
 «پس چون سزار نشست، توطئه‌گران با تظاهر به درود دادن بر او گرد آمدند؛ ناگهان تیلیوس کیمبر، که قبول کرده بود که نقش اول [در طرح ترور] را ایفا کند، گویی که از او خواهشی داشته باشد، بدو نزدیک‌تر شد [و درخواستش را بیان کرد.] پس چون قیصر ردّ کرد و با اشاره بدو فهماند که [بررسی درخواستش] را به زمانی دیگر موکول می‌کند، کیمبر توگای سزار را از هر دو شانه‌اش کشید و سزار فریاد برآورد که «واقعاً که تعرض است!». یکی از برادران کاسکا در حالی که سزار رویش را از وی برگردانده بود، کمی پایین‌تر از گلویش او را زخم زد. قیصر دست کاسکا را گرفت و با استایلوسی که به‌دست داشت، زخمی‌اش کرد و کوشید به بیرون بجهد که زخمِ بعدی نگذاشت. پس چون دید که از هر سو با خنجرهای کشیده او را هدف می‌گیرند، سرش را با توگا پوشاند و با دست چپش بخشی از لباس را تا به پاهایش کشاند تا شرافتمندانه‌تر بمیرد و پایین‌تنه‌اش را هم پوشاند. بدین‌سان، با ۲۳ ضربهٔ خنجر به قتل رسید و تنها یکبار ـ و آنهم در اولین ضربه ـ بی‌صدا ناله کرد؛ برخی گویند که چون مارکوس یونیوس بروتوس بر وی تاخت، سزار او را گفت: «تو هم؟ پسر!» پس چون قاتلان می‌گریختند، او تا مدتی بی‌جان بر زمین افتاده بود؛ تا آنکه سه غلام جوان او را بر تختی نهادند و درحالی که یک دستش به بیرون آویزان بود، به خانه‌اش بردند. چنان‌که آنتیستیوس (پزشک) معاینه کرده بود، هیچ ضربهٔ مرگباری [بر بدنش] دیده نشد جز دومی که بر سینه‌اش فروآمده بود.
توطئه‌گران بدان خیال بودند که پیکر مقتول را به تیبر بیندازند و اموالش را ضبط و مصادرهٔ عمومی بکنند و تمام اقدامات حقوقی-قانونی‌اش را ملغی کنند، لیکن از ترس مارکوس آنتونیوس (کنسول) و  مارکوس لپیدوس (ارباب سواران) منصرف شدند.»
آخرین کلمات سزار را به شیوه‌های مختلف نقل کرده‌اند:
Καὶ σὺ, τέκνον; به یونانی و به‌معنای: «توهم؟ پسر؟!»
Tu quoque, Brute, fili mi به لاتین و به‌معنای «توهم بروتوس؟ پسرم؟!)
?Et Tu, Brute به لاتین و به‌معنای «تو هم بروتوس؟!» که البته شکسپیرِ قرن هفدهمی آن را در نمایشنامه‌اش آورده‌است.
قیصر سبب شده بود که برخی دوستانش شک کنند که نه زندگی کردنِ بیشتر را می‌خواهد و نه توجهی بدان می‌کند، چراکه وضع جسمانی وخیمی داشت. برای همین، هم فال‌های دینی را و هم آنچه را که دوستانش بدو هشدار می‌دادند، نادیده می‌گرفت. برخی می‌گویند که به آن تازه‌ترین لایحهٔ سنا و سوگند سناتورها چنان اعتماد کرده بود که محافظانِ اسپانیولی‌اش را، که با شمشیر از او محافظت می‌کردند، مرخص کرد. در مقابل، برخی می‌گویند که ترجیح می‌داده در یک چشم‌به‌هم‌زدن تمامی خطراتی را که از هر سو تهدیدش می‌کردند، به‌جان بخرد تا اینکه همواره در بیم‌وهراسِ ناشی از آنها بزیَد. برخی حتی می‌گویند که عادت داشته بگوید که آنقدرها که سلامتیِ‌اش برای جمهوری اهمیت دارد، برای خودش اهمیت ندارد، چراکه مدت‌هاست که خود شخصاً قدرت و افتخارِ بسیار کسب کرده‌است لیکن اگر اتفاقی برایش بیفتد، جمهوری آرام نخواهد بود و در شرایطی به‌مراتب بدترْ گرفتارِ جنگ‌های داخلی خواهد شد.
عموماً پیش همگان اتفاق‌نظر هست که چنین مرگی، از جهاتی، همانی بود که خودش خواسته بود بر سرش بیاید؛ چه وقتی او از گزنفون خواند که کوروش در اوج بیماری‌اش چه فرامینی درباب مراسم خاکسپاری خود داده بود، چنین نوعْ مرگی آهسته را خوار داشت و برای خود مرگی ناگهانی و فوری را ترجیح داد؛ و یک روز قبل از کشته شدنش، بر سر شامی در منزل مارکوس امیلیوس لپیدوس راجع‌به مناسب‌ترین نوعِ مرگ بحثی افتاده بود که او مرگ فوری و غیرمنتظره را ارجح دانست.