stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
دونالد، کارولینای جنوبی

مکان
| Donalds, South Carolina | Donalds, South Carolina |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Donalds, South Carolina: Location of Donalds, South Carolina
ایالت: کارولینای جنوبی
شهرستان: Abbeville
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۸ مایل مربع (۲٫۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۸ مایل مربع (۲٫۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۶۱ فوت (۲۳۲ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۳۵۴
 • تراکم: ۴۲۲٫۹/مایل مربع (۱۶۳٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 29638
کد منطقه: 864
FIPS code: 45-19870
GNIS feature ID: 1247536
دونالد(به انگلیسی: Donalds) شهری در ایالت کارولینای جنوبی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳۴۸ نفر بوده‌است.
یاکوب ادوارد پولاک

| یاکوب ادوارد پولاک | یاکوب ادوارد پولاک |
| --- | --- |
یاکوب ادوارد پولاک: یاکوب ادوارد پولاک
زادهٔ: ۱۲ نوامبر ۱۸۱۸ مورینا، بوهم
درگذشت: ۸ اکتبر ۱۸۹۱ (۷۲ سال) وین
پیشه: پزشک
یاکوب ادوارد پولاک (به آلمانی: Jakob Eduard Polak) (زادهٔ ۱۲ نوامبر ۱۸۱۸ در مورینا، بوهم - درگذشتهٔ ۸ اکتبر ۱۸۹۱ در وین)، فرزند یک خانوادهٔ بسیار فقیر یهودی بود. او تحصیلات خود را در رشته‌های پزشکی و مردم‌نگاری در دانشگاه‌های وین و پراگ به پایان رساند و در رشتهٔ پزشکی زنان تخصص گرفت. پولاک به دعوت امیرکبیر برای تدریس در دارالفنون همراه با شش استاد دیگرِ اتریشی در سال ۱۸۵۱، پیش از گشایش دارالفنون به ایران آمد. او با تربیت دانش‌آموزان دارالفنون و تألیف اولین کتب پزشکی مدرن، نقشی کلیدی در معرفی پزشکی نوین به ایران ایفا کرد. از ۱۸۵۵، دکتر پولاک پزشک مخصوص ناصرالدین شاه بود. او پس از ۱۰ سال اقامت در ایران، در ۱۸۶۰ به وطن خود بازگشت. در ۱۸۸۲، پولاک دوباره به ایران آمد و چند ماه به مطالعه و تحقیق در کوهستان الوند پرداخت.
پولاک در آغاز به زبان فرانسه تدریس می‌کرد، ولی ضعف ترجمه او را واداشت تا به آموختن زبان فارسی بپردازد. او پس از شش ماه، درس پزشکی خود را به فارسی ارائه کرد.
پولاک، از پزشکانی است که گزارش کرده با شیوع بیماری وبا «شاه چادر خود را در دره لار واقع در دامنه دماوند» می‌زد تا خود و خانواده‌اش در امان باشند. پولاک همچنین از شیوع بیماری وبا در سال ۱۸۵۳ میلادی در تهران گزارش داده که مردم تهران به خاطر فرار شاه، هراسان شده و دسته‌دسته این شهر را ترک کردند.[نیازمند منبع]
در کتابی، به تألیف طرلان رفیعی با عنوان Trost Der Liebenden که در سال ۲۰۲۰ در اتریش و در موزه ایالتی تیرول منتشر شده است، فصلی به ادوارد پولاک، سفرنامه او و دستاوردهایش اختصاص داده شد.
کتاب‌ها

پولاک کتابی در تشریح نوشته و به کمک میرزامحمدحسین افشار، یکی از شاگردان خود، آن را به فارسی منتشر کرده است و منشأ بسیاری از اصطلاحات و الفاظی است که در تشریح به‌کار می‌روند. یک کتاب دیگر هم در جراحی اختصاصیِ چشم و یک راهنمای طب نظامی برای معالجهٔ شایع‌ترین بیماری‌های نظامیان ایرانی نوشت. کتاب سفرنامهٔ پولاک را کیکاووس جهانداری به فارسی ترجمه کرده و در انتشارات خوارزمی چاپ شده است.
مایکل جی. فاکس

| مایکل جی فاکس | مایکل جی فاکس |
| --- | --- |
جی فاکس در ۲۰۲۰: جی فاکس در ۲۰۲۰
نام هنگام تولد: مایکل اندرو فاکس (Michael Andrew Fox)
زادهٔ: ۹ ژوئن ۱۹۶۱ ‏(۶۳ سال) ادمونتون، آلبرتا، کانادا
ملیت:  کانادایی، آمریکایی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۷۳–اکنون
همسر: تریسی پولن (۱۹۸۸–اکنون)
فرزندان: چهار فرزند
مایکل جی فاکس (به انگلیسی: Michael J. Fox) بازیگر کانادایی زاده ۹ ژوئن ۱۹۶۱ است. وی بیشتر به خاطر حضور در فیلم بازگشت به آینده مشهور است.
«مایکل جی. فاکس» از پارکینسون گفته و در مصاحبه‌ای جدید فاش کرده است که زندگی با این بیماری با گذر زمان «سخت‌تر» می‌شود. فاکس در سال ۱۹۹۱وقتی که ۲۹ سال داشت به بیماری پارکینسون مبتلا شد. او در سال ۲۰۰۰ «بنیاد مایکل جی فاکس» را برای کمک به تحقیقات برای یافتن درمان بیماری تأسیس کرد و تا سال ۲۰۲۱ که به دلیل کاهش سطح سلامتی خود بازنشسته شد و به فعالیت خود ادامه نداد.
او می‌گوید واقعیت را پذیرفته ام 
از کسی یا چیزی ناراحت نیستم و به دنبال مقصر نمیگردم.
و اینکه 80 سالگی را نخواهم دید 
زیاد ناراحتم نمی‌کند.
او برنده سه دوره متوالی جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر کمدی در سریال شهر چرخان شده‌است.
فیلم‌شناسی

فهرست برخی از فیلم‌هایی که مایکل جی. فاکس در آن‌ها به ایفای نقش پرداخته‌است:
لو گرانت (مجموعه تلویزیونی) (۱۹۷۹)
جنون نیمه‌شب (۱۹۸۰)
کلاس ۱۹۸۴ (۱۹۸۲)
بازگشت به آینده (۱۹۸۵)
گرگ نوجوان (۱۹۸۵)
چراغ‌های روشن، شهر بزرگ (۱۹۸۷)
نور روز (۱۹۸۷)
راز موفقیت من (۱۹۸۷)
ضایعات جنگ (۱۹۸۹)
بازگشت به آینده قسمت ۲ (۱۹۸۹)
بازگشت به آینده قسمت ۳ (۱۹۹۰)
راه سخت (۱۹۹۱)
پخش زنده شنبه شب (۱۹۹۱)
دکتر هالیوود (۱۹۹۱)
به سوی خانه: سفر باورنکردنی (۱۹۹۳)
زندگی با مایکی (۱۹۹۳)
برای عشق یا پول (۱۹۹۳)
جایی که رودخانه‌ها به سمت شمال جریان دارند (۱۹۹۳)
آب را نخورید (۱۹۹۴)
حریص (۱۹۹۴)
خون‌سرد (۱۹۹۵)
صورت آبی (۱۹۹۵)
رئیس‌جمهور آمریکا (۱۹۹۵)
به سوی خانه ۲: گمشده در سان فرانسیسکو (۱۹۹۶)
ترس‌آفرینان (۱۹۹۶)
مریخ حمله می‌کند! (۱۹۹۶)
استوارت کوچولو (۱۹۹۹)
آتلانتیس: امپراتوری گم‌شده (۲۰۰۱)
استوارت کوچولو ۲ (۲۰۰۲)
بزرگ‌راه ۶۰ (۲۰۰۲)
استوارت کوچولو ۳ (۲۰۰۵)
بوستون لیگال (۲۰۰۶)
همسر خوب (۲۰۱۶-۲۰۱۰)
فینیس و فرب (۲۰۱۱)
زیاد ذوق‌زده نشو (۲۰۱۷ , ۲۰۱۱)
بازگشت به آینده (بازی رایانه‌ای) (۲۰۱۱)
درو: مردی پشت پوستر (۲۰۱۳)
آنی (۲۰۱۴)
جو کالزاگی (۲۰۱۵)
آرچی (۲۰۱۶)
بازمانده برگزیده (۲۰۱۸)
آناهید (اسطوره ارمنی)

| آناهید (اسطوره ارمنی) | آناهید (اسطوره ارمنی) |
| --- | --- |
زایمان، باروری: زایمان، باروری
سر برنز (قرن اول قبل از میلاد): سر برنز (قرن اول قبل از میلاد)
والدین: آرامازد
همتای یونانی: آفرودیته یا آرتمیس
همتای رومی: دیانا
آناهید
آناهید (اسطوره اارمنی) ایزد بانوی باروری، رونق‌بخش میوه‌ها و همچنین زایمان بوده و هشیارترین مادر و نماد بهترین ارزش‌ها و از ارجمندترین الهه‌ها به‌شمار می‌رفت. دارای لقب‌هایی چون حیات‌بخش و افتخار ملت ارمنی، حامی و پشتیبان الهه عشق و آب و باروری نیز بوده است. معبد اصلی او در یرزنکا و معبد دیگر آن در شهر آرتاشات قرار داشت. پرستش آناهید تحت تأثیر فرهنگ ایرانی وارد ارمنستان شد. معنای لغوی آناهید (پاک و بی‌نقص) است.
تاریخ

شاه «یرواند» پادشاه دودمان یرواندی مجسمه آناهید را به معبدی که در رود آخوریان در نزدیکی باگاران قرار داشت منتقل کرد، و نیز آرتاشس یکم آن مجسمه را از آنجا به پایتخت خود یعنی آرتاشات برد.
پیرامون معابد رمه‌هایی از گوساله‌های ماده سه‌ساله که به آناهید اهدا شده بود، می‌چریدند و بر پیشانی آن‌ها علامتی به شکل مشعل، داغ کرده بودند که به نشانه قربانی مقدس بوده است. صدها مرد و زن به عنوان خادمان معبد به معبدها هدیه می‌شدند که «اهداییان مقدس» یا «مقدس‌پرستان» نامیده می‌شده‌اند.
در گاه‌شماری باستانی ارمنی نوزدهمین روز هر ماه آناهید نامیده می‌شد.
جشن‌های مربوط به آناهید در سال دو بار انجام می‌شد، یکی در اوایل ماه آوریل و دیگری در پایان تابستان یا آغاز پاییز، مطابق با تاریخ قدیم ارمنی یعنی پانزدهم «ناواسارد» و این جشن چند روزی ادامه داشت. در این جشن‌ها زائران تاج‌های بافته‌شده از شاخه‌های تازه را به معبد تقدیم می‌کردند. تمام این مراسم نشانگر آن است که ایزدبانو آناهید ایزد ثمره‌بخش محصولات و باروری نسل‌های انسانی و حامی آنان بوده است که این خصایص مخصوص تمام ایزدبانوان مادر است. پرستش‌های مربوط به آناهید، برگرفته از پرستش‌های ایزدبانوان مشرق‌زمین بود که با خصایص آناهید ایرانی، یکی شد و در سرزمین ارمنستان قدرت و اهمیت فوق‌العاده یافته بود و به واسطه و اهمیت پرستش از سرحدات ارمنستان نیز فراتر رفت و در کشورهای گوناگون آسیای صغیر جای خود را پیدا کرده بود.
عمو سیبیلو

| عمو سیبیلو | عمو سیبیلو |
| --- | --- |
کارگردان: بهرام بیضایی
تهیه‌کننده: کانونِ پرورشِ فکریِ کودکان و نوجوانان
نویسنده: بهرام بیضایی (بر اساسِ داستانِ کوتاهی از فریدون هدایت‌پور)
بازیگران: صادق بهرامی
موسیقی: اسفندیار منفردزاده
فیلم‌بردار: نعمت حقیقی
تدوین‌گر: گنجور (عبّاس گنجوی)
تاریخ‌های انتشار: ۱۷ آبانِ ۱۳۴۹
مدت زمان: ۲۹ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی 
عمو سیبیلو فیلمی ۲۹دقیقه‌ای است به نویسندگی و کارگردانیِ بهرام بیضایی از سالِ ۱۳۴۹. فیروز شیروانلو بانی ساخت این فیلم شد.
بازیگرانِ این فیلم بچّه‌های کوی کن هستند و صادق بهرامی در نقشِ عمو سیبیلو.
داستان

مردی میانه‌سال برای فرار از شلوغی به منزلی جدید در حاشیهٔ شهر پناه آورده است و تنها زندگی می‌کند. در کنار خانه‌اش زمینی است که کودکانی در آن فوتبال بازی می‌کنند. مرد از سر و صدای کودکان ناراضی است و در جواب کودکان سبیل او را مسخره می‌کنند. نام «عمو سیبیلو» را هم بچه‌ها برایش انتخاب کرده‌اند. مرد توپ بچه‌ها را قایم می‌کند و کودکان هر بار بیشتر اذیتش می‌کنند. تا این که مرد عصبی می‌شود و وقتی دنبال آن‌ها می‌کند، یکی از بچه‌ها از دیوار می‌افتد. چندی بعد که مرد احساس تنهایی می‌کند، کودکان را در شهر می‌یابد و آن‌ها را تا بیمارستانی تعقیب می‌کند. او با کودک آسیب‌دیده و بقیه بچه‌ها آشتی می‌کند و بچه‌ها دوباره برای بازی به کنار خانه او برمی‌گردند.
تأثیر آیین‌های کهن ایرانی بر آیین زرتشت
اقوام بومی فلات ایران

مقالهٔ اصلی: اقوام بومی ایران قبل از مهاجرت آریاییان
مقالهٔ اصلی: آیین عیلامیان
بومیانی که قبل از مهاجرت آریایی‌ها، در فلات ایران زندگی می‌کردند، یکی از دو رکن اساسی قومیت ایرانی‌اند. جمعیت بومیان نجد ایران در اواخر هزارهٔ دوم پیش از میلاد، هنگام مهاجرت گروه‌های آریایی ایرانی به داخل نجد، زیاد نبود اما با این وجود بومیان از نظر جمعیت بر مهاجران آریایی فزونی داشتند و اکثریت را تشکیل می‌دادند. مردم بیشتر در کناره‌های آب‌های بزرگ روان و برخی به‌طور متفرق و در ابعاد کوچکی در کنار چشمه‌سارها و آب‌های روان کوچک زندگی می‌کردند. بررسی‌ها نشان از مسالمت‌جویی بومیان دارد و باستان‌شناسان در گورهای آنان به ندرت به جنگ‌افزاری دست یافته‌اند و هنگام ورود آریایی‌ها هم برخلاف هندیان مقاومت چندانی نشان ندادند. سرانجام از عیلامی، کاسی‌ها، مانناییان، لولوبیان، گوتیان، کاسپی‌ها و اورارتو گرفته تا بومیان دیگر که اطلاعی از نام آن‌ها در دست نیست، در عنصر آریایی درآمیختند.
دین و فرهنگ آریایی‌ها

مقالهٔ اصلی: آیین کهن آریایی
آریایی‌ها از دیر باز به دو مبدأ خیر و شر قایل بودند. از یک سوی موجودات نیکوکار که به انسان خیر و رحمت می‌رسانند و دیگری موجودات زشت‌کار که منشأ بدی‌ها هستند و با دستهٔ اول در جنگ و ستیزند. در دنبال جدایی دو قوم، عقاید و اساطیر نیز تدریجاً در نزد هر یک مسیر جداگانه‌ای طی کرد یا می‌توان این احتمال را هم نظر گرفت که خود آغاز این اختلافات، در الزام جدایی دو قوم نقش داشته‌است.

در بین ایرانیان اهوراها یا همان اسوراهای هندوان، در مقابل دیوها قرار گرفتند. اهورامزدا به عنوان خدای بزرگ پرستیده می‌شد و در عین حال خدایان دیگر مثل میترا، آناهیتا و ورثرغنه یا بهرام نیز به عنوان خدایان بزرگ و مستقل ستوده می‌شدند. تعدادی از خدایان سابق و مشترک با هندوان یعنی خدایان ودایی نیز عنوان خدایان دشمن یافتند و هر شر و عیب و نقصی را که در کاینات گیتی دیده می‌شد، مخلوق آن‌ها در نظر گرفته می‌شد. بدین‌گونه در کیش قوم ایرانی اعتقاد به نوعی ثنویت به مجمع خدایان قدیم راه یافت و آن‌ها را به دو دسته تقسیم کرد. در ایران ایندرا در نتیجهٔ یک جریان تاریخی-دینی که جزئیات آن را دیگر نمی‌توانیم دریابیم، به درجهٔ یک اهریمن تنزل پیدا کرد. با چنین حالی بود که عنوان کاوی هم که در نزد هندوان مفهوم حکیم و عارف و شاعر داشت، در نزد ایرانیان غیر از عنوان فرمانروای کاهن گه‌گاه مفهوم سرکردهٔ دیو پرست را نیز دربرگرفت.
دین و فرهنگ آریایی‌ها > علل پیدایش ثنویت در مجمع ایزدان قدیم

دربارهٔ علل پیدایش ثنویت در مجمع ایزدان قدیم و تغییر نقش اهوراها و دیوها نظرات مختلفی وجود دارد.
دین و فرهنگ آریایی‌ها > علل پیدایش ثنویت در مجمع ایزدان قدیم > تأثیر فرهنگ‌های بومی

چه باستان‌شناسی و چه اسطوره‌شناسی نشان می‌دهد که از سند تا دریای مدیترانه تحت تأثیر یک فرهنگ بومی پیشرفته بوده‌است. مدارک باستان‌شناسی‌ای در دسترس است که از ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد این تمدن از غرب به درهٔ سند رسیده و تمدن بزرگ موهنجودارو و هرپا را به وجود آورده‌است. اینان هم مستقیم از طریق دریا و هم از طریق نجد ایران، احتمالاً توسط عیلامی‌ها با بین‌النهرین مربوط بوده‌اند. از زمان‌های قدیم در بین‌النهرین عقیده به دو گروه خدایان و تفکر ثنوی رایج بوده‌است. با یاری باستان‌شناسی و تاریخ مطالعهٔ تطبیقی اساطیر ایران با اساطیر هندی و مشاهدهٔ امر تحول هر دو گروه اساطیری، می‌توان به این نتیجه رسید که اساطیر هندوایرانی در رابطه با یک فرهنگ منطقه‌ای بوده و همین باعث شده‌است که به مرور در ایران و هند علی‌رغم اساطیر هندواروپایی حتی مسئلهٔ خدای خیر و شر هم مطرح شود. از ثنویت ایزدان هندوایرانی در ریگ‌ودا اثری نیست. چند کتاب نخستین ریگ‌ودا تفکر دینی هندوایرانی (آریایی) را مشخص می‌کند بنا بر ریگ‌وداهای نخستین، آریایی‌ها هندوایران در آغاز دو گروه خدای خیر و شر نداشتند و پس از آمدن به هند و ایران در طی چند صد سال دارای دو گروه خدایان خیر و شر می‌گردند. هر دو گروه، تحول کیفیات واحدی را نشان می‌دهند، مسیر یکی است اما به علت مستقل بودن از هم، نامگذاری‌ها ناهماهنگ است. در یکی اسوراها (برابر اهوراها در ایران) شیطانی و دیوها خدایی و مظهر خیرند و در دیگری برعکس. پیش از این در دورهٔ آریایی مظهر شری وجود نداشت؛ ولی دربرداشت تازه در بین هندیان وارونا مظهر شر می‌شود و در بین ایرانیان اهریمن چنین سمتی را پیدا می‌کند. شباهت‌های بسیار دیگری نیز میان پرجاپتی خدا-پدر نخستین اساطیر بعدی هند، در اواخر ریگ‌ودا و زروان خدا-پدر نخستین ایران وجود دارد، که نیازمند توجیه است. گمان می‌رود که این تحول نیز بیش از اینکه یک تحول مجزای خودبخود باشد، تحت تأثیر وام‌گیری از فرهنگ کهن بومیانِ فلات ایران و تمدن درهٔ سند به وجود آمده‌باشد.
علل رشد یکتاپرستی در بین آریایی‌ها

تا قبل از مهاجرت آریایی‌ها با وجودی که بومیان و مخصوصاً مردم بین‌النهرین از آریایی‌ها پیشرفته‌تر بودند، یکتاپرستی در این اقوام رشد نیافته بود. آریایی‌ها به علل زیاد از جمله جوانی و متبلور نبودن عقاید دینی‌شان که تازه از عقاید عصر هندوایرانی تا حدی فرا گذشته بودند، تمایلات عمومی یکتاپرستی را راحت‌تر پذیرفتند و شکل دادند و حتی به آن تعالی بخشیدند. در نزد آریایی‌ها هنوز نرمی عقاید وجود دارد، عدم بت‌پرستی رایج است و در قوم نوعی فرمانروایی بر جهان دیده می‌شود و مسائل را جهانی می‌بیند. این نتیجهٔ متبلور نشدن و متحجر نشدن ذهن است در حالی که بومیان با همهٔ تحولات ذهنی‌شان با آزادی اندیشه چندان دمساز نبودند و باورهای بسیار کهن داشتند. در این زمان اندیشهٔ یکتاپرستی در بین‌النهرین نیز وجود داشت به این شکل که مردوک خدای بابلیان کیفیات خدایان مختلف را در خودش جمع می‌کند و نام‌های این خدایان صفات مردوک می‌شوند ولی هنوز مردوک فقط خدای بابلی‌هاست و خدای جهانی نیست. این‌ها نشان می‌دهد که بین‌النهرین به علت تبلوری که در اندیشهٔ دینی پیدا کرده و مرکز یک تمدن سه، چهار هزار ساله شده‌است، به آسانی نمی‌تواند سرزمینی یکتاپرست شود. همچنین در سدهٔ چهاردهم پیش از میلاد، آخناتون یکی از فراعنه دودمان هجدهم مصر باستان تلاش کرد تا دین جدیدی که بر پایه پرستش خدایی واحد و متمرکز بر پرستش «آتون»، ایزد خورشید و همچنین طرد چندگانه‌پرستی بود، را در مصر رواج دهد اما به موفقیت چندانی دست پیدا نکرد و مورد پذیرش عمومی قرار نگرفت. پس از مرگش، یادبودها و تندیس‌های او را نابود و نامش را از فهرست فراعنه پاک کردند.
آیین اقوام ایرانی‌تبار > مشابهت آیین‌های ایرانی و ودایی

برخی از اساطیر مشترک هند و ایران باستان.
وایوی دوگانه مطابق با Vayu
میترا
یما پسر ویوَسونت در هند،
 مطابق با ییمه یا جمشید پسر ویوَهونت در ایران
بهرام یا ورثرغنه مطابق است با یک ایزد هندوایرانی به نام vrtra-g'han 
 در پشت این سکهٔ کوشانی (سمت راست)،
 نگاره‌ای از بهرام حک شده‌است.
دین و اعتقادات مردم هندوایرانی در مجموعه‌ای از سرودهای باستانی هندی به نام ریگ‌ودا حفظ شده‌است. در ریگ‌ودا و یشت‌ها (بخشی از اوستا)، وجوه مشترک بسیاری که غالباً در لباسِ عبارات واحدی بیان شده‌است، وجود دارد. آیین کهن آریاییان بر پرستش قوای طبیعت و عناصر و اجرام سماوی استوار بود، با این وجود از زمان بسیار قدیم خدایان عمدهٔ طبیعت دارای خصوصیات اخلاقی و اجتماعی می‌شوند. چنین به نظر می‌رسد که قبل از جدا شدن دو تیره هندی و ایرانی از یکدیگر، تفاوتی میان دو دسته خدایان عمدهٔ آن‌ها بوده‌است. یک دسته را دیوها می‌خواندند و در راًس آن خدای جنگجوی ایندرا قرار داشت و دستهٔ دیگر را اسوراها (در ایران اهوراها) می‌گفته‌اند و در رأس آن‌ها وارونا و میترا بودند. اکثر دانشمندان بر آنند که مزدای ایرانیان که به معنی سرور دانا و بزرگ‌ترین اهور می‌باشد، همان وارونای قدیم است؛ که نام اصلیش در نزد اقوام ایرانی فراموش شده‌است.
تحقیق قیاسی آیین‌های کهن ایرانی و ودایی همگونی و همانندی تصورات دینی اجداد اقوام ایرانی و هندوآریایی را ثابت نموده و مشخص گردیده که رسم و آیین و عادات این مردمان در پرستش آتش، در تهیهٔ نوشابهٔ مقدس هوم (به هندی سومه) و در اعتقاد به سخنان حکیمانه، با یکدیگر تقریباً هیچ تفاوتی نداشته‌اند و اسم بسیاری از ایزدان و قهرمانان ایرانی و هندی قدیم در کتاب‌های دینی و حماسی در هر دو زبان یکی بوده‌است. مفهوم ارته به معنی راستی و عدل و انصاف که اکثر قاعده‌های مهم دینی را معین می‌کرد، هم برای ایرانیان و هم هندوان مشترک بوده‌است. همچنین تصورات آن‌ها دربارهٔ پیدایش عالم نیز با هم خیلی نزدیک است؛ مثلاً در آثار قدیم هندوان و ایرانیان راجع به سه محیط کیهانی سخن می‌رود که نشانه‌های مربوط به هر یک از این سه محیط و و ایزدان منسوب به آن‌ها، از قبیل ایزدان آسمان، ایزدان باد و بوران و جنگ و ایزدان حاصل‌خیزی و نشو و نمو در میان این طایفه‌ها یکسان بوده‌اند. همچنین پژوهشگران تاریخ تمدن هندوان و ایرانیان، از آثار قدیم دینی و ادبی آن‌ها، قصه‌های مشابه اساطیری و حماسی بسیاری کشف نموده‌اند.
آیین اقوام ایرانی‌تبار > آیین زروانی

مقالهٔ اصلی: آیین زروانی
بعضی از محققان بر آنند که آیین زروانی سنتی است متعلق به پیش از زرتشت اما این نظریه نیز رواج دارد که کیش زروانی در دورهٔ هخامنشی بر اثر نفوذ عقاید بابلی پیدا شده‌است. در لوحه‌های بابلی مربوط به قرن پانزدهم پیش از میلاد از ایزدی به نام زروان سخن رفته‌است همچنین در قرن چهاردهم پیش از میلاد در الواح کشف‌شده در یونان، نامی به شکل زروانوس dZa-ar-va-na یافت شده‌است. اسناد مستقیم دربارهٔ آیین زروانی تقریباً بدون استثناء مربوط به زمان ساسانیان هستند ولی یکی دو تا از افسانه‌های دینی زروان که به دست ما رسیده‌است، به اندازه‌ای ابتدایی هستند که باید به عنوان بازمانده‌ای از دیرینگی بسیار نگریست و احتمالاً نخستین گونهٔ باورهای زروانی را بازگو می‌کنند. در معتقدات زروانی اهورا و اهریمن از زروان پدید آمده‌اند. بدین ترتیب که خدای نخستین در مدت هزار سال قربانی کرد تا پسری برایش بیاید و نام او را اورمزد نهد اما عاقبت وی در مورد تأثیر قربانی خود به شک افتاد و این شک باعث شد که دو فرزند در بطن او پدید آید. اورمزد برای قربانی و اهریمن برای شک. زروان وعده کرد که پادشاهی زمین را به فرزندی دهد که زودتر متولد شود. اهریمن رحم مادر را شکافت و خود را بدو نمود که به علت بوی بد زروان او را به فرزندی نشناخت و گفت «تو فرزند من نیستی.» تا اینکه اورمزد با بوی خوش خود را بدو نمود که زروان او را بشناخت. اهریمن وعدهٔ پدر را به خاطر او آورد، زروان پاسخ داد که سلطنت جهان را مدت ۹ هزار سال به اهریمن و پس از انقضای مدت مزبور، برای ابد به اهورامزدا خواهد سپرد. پس اهورامزدا و اهریمن در کار پدیدآوردن هستی آفریده شدند و هرچه که اورمزد می‌کرد همه خوب بود و راست و هرچه اهریمن می‌کرد پلید و وارونه. لحن بدبینانه‌ای از افسانه‌های زروان بگوش می‌خورد. در قطعات زروانی در ادبیات پهلوی اشاره‌هایی بر اینکه اورمزد یک خدای دردکش است، کم نیست. این لحن بدبینانه با نگرش دین‌های دیگر باستانی ایران تفاوت دارد. در این افسانه‌ها، اهریمن یک خدای بسیار توانا است. البته در زمان‌های بعد آیین زروانی دین تازه‌ای در مقابل آیین مزدیسنا محسوب نمی‌شد بلکه بیشتر یک طرز تلقی دیگر از مسئلهٔ خیر و شر بود و نوعی مذهب کلامی در آیین مزدیسنا به‌شمار می‌آمد.
پیکرک‌های گلی و فلزی این مادر ازلی هم در آثار به دست آمده از تمدن سومریان، و هم در موهن‌جو دارو و سپس در اشیاء مفرغی لرستان مربوط به پیش از قرن هفتم قبل از میلاد یافت شده‌است. این مادر-خدا در آسیای غربی و جنوبی مادر خوبی‌ها، و بدی‌ها، خوب‌ها، و بدها، خیر و شر، روشنی و تاریکی تصور می‌گردید. این نظریه مطرح است که پیش از زرتشت، اقوام ایرانی‌تبار تحت تأثیر اعتقادات بومیان قرار گرفته و هورامزدا و انگره مینو را همزادان نیک و بدی می‌دانستند که از یک منشأ متولد شده‌بودند. این حقیقت که در سرودهای گاهانی در عین رد و انکار اصول ثنوی محض، از دو مینوی همزاد به نام سپنته مینو به معنی گوهر یا خرد توانا که نوعی تجلی ذات اهورامزدا است و انگره مینو یا گوهر یا خرد بدکردار سخن رفته، خود دلیل آنست که باوری مشابه، پیش از زرتشت وجود داشته‌است. همچنین گمان می‌رود که پیش از زرتشت همین نقشی که زروان در غرب داشته‌است در شرق اهورامزدا عهده‌دار بوده‌است. زرتشت این باور را مردود شمرد، اما بعد از مرگ او این باور باز در اوستای نو سر به درآورد و با لقب بی‌کران، ابدی akarana وارد عقاید مزدیسنا گردید سپس مانند تمام عقاید دیگر این باور هم شاخ و برگ گرفت.
آیین اقوام ایرانی‌تبار > مهرپرستی

مقالهٔ اصلی: مهرپرستی
ساکنان و اقوام بومی ایران که قبل از ورود آریایی‌ها در نقاط مختلف فلات ایران سکونت داشتند، دارای عقاید مهرپرستی بودند. در دورهٔ اشکانی آیین مهرپرستی دین رسمی شد و سپس به سایر نقاط جهان گسترش یافت. اینکه چگونه یکی از ستایش آمیزترین خدایان ایرانی به صورتی درآمد که یکی از محبوب‌ترین خدایان روم گردید، کشوری که دشمن اصلی ایران بود، مطلبی است که بسیار مورد علاقهٔ پژوهش‌گران بوده‌است. شاید محتمل‌ترین توجیه این امر به استخدام درآوردن نیروهای امدادی مهرپرست آسیای صغیر در لژیون‌های رومی باشد که بعداً در سراسر امپراتوری روم پراکنده شدند. آیین میترایی پیش از آن که به اروپا منتقل شود، با بسیاری از معتقدات بابلی و عناصر دیگر آمیخته شد و در اروپا به ویژه روم نیز عناصر یونانی و رومی بسیاری به آن افزوده شدند و در اروپا به شکل آیینی درآمد که از مهرپرستی ایرانی تنها نامی بیش نداشت. آیین مهرپرستی در سدهٔ دوم پیش از میلاد، جای خود را در روم باز کرد و تا سدهٔ چهارم میلادی دین رسمی امپراتوری روم بود.
آیین اقوام ایرانی‌تبار > مهرپرستی > میترا

میترا که در مزدیسنا به نام مهر (ایزد ایرانی) شناخته می‌شود، یکی از کهن‌ترین ایزدان هندوایرانی است زیرا نه تنها در سرودهای ودایی از او یاد شده‌است بلکه در سنگ‌نبشته میتانی مربوط به سدهٔ چهاردهم پیش از میلاد نیز نام او آمده‌است. در هند باستان این خدا که نامش به صورت «میترَه» به معنی «دوستی» یا «پیمان» می‌آید، معمولاً همراه با خدای دیگری به نام وارونا به معنی «آسمان» به صورت ترکیب میتره-ورونه به یاری خوانده می‌شد. بنونیست نوشته‌است چنان می‌نماید که مهر بسان خدای روشنی از دیر باز با خورشید یکسان شمرده می‌شده‌است.

قراین بی‌شماری ما را از اهمیت نقش مهر (ایزد ایرانی) آگاه می‌کنند، این قراین عبارتند از، اسامی خاص بسیاری که از ترکیب با مهر ساخته شده‌اند، اختصاص یکی از ماه‌های سال و یکی از روزهای ماه (روز شانزدهم) در گاه‌شماری ایرانی به مهر و بالاخره جشن معروف مهرگان که در سرتاسر آسیای صغیر نیز مرسوم بود.
آیین اقوام ایرانی‌تبار > مهرپرستی > مهر در اوستا

همچنین ببینید: مهریشت
در گات‌های زرتشت هیچ یادی از مهر نشده‌است اما یشت‌ها سرودهٔ پرستندگان مهر دانسته شده‌است و این همان سرودهایی است که نمونه‌هایی چند از آن که با اصول دین زرتشت تطبیق داده‌شده، در قسمت موسوم به اوستای نو تا امروز برای ما محفوظ مانده‌است. در بخش‌های جدیدتر اوستای نو او دیگر بزرگ‌ترین ایزدان به‌شمار نمی‌آید ولی صفات برجستهٔ او به‌طور مکرر ستایش شده‌است.
رسوم ایرانیان > جشن‌های مذهبی

مقالهٔ اصلی: جشن‌های ایران باستان
بسیاری از ایزدان آریایی با پدیده‌های طبیعت ارتباط داشتند و نیایش آن‌ها در همه‌جا و در هر حال با دگرگونی‌های این پدیده‌ها در روز و شب، در سرما و گرما، و در بهار و تابستان مربوط می‌گشت و این نکته سبب می‌شد که از همان دوران زندگی مشترک هندوایرانیان به تدریج نوعی گاه‌شماری مشابه برای جشن‌ها و نیایش‌ها رایج شود. نام ماه‌ها آنگونه که در کتیبه‌های هخامنشی باقی است، نشان می‌دهد که در نزد این دسته از آریایی‌ها فعالیت‌های کشاورزی و نیازهای ناشی از آن با مراسم دینی مربوط بوده‌است و اینهمه نقش مهمی در زندگی عامه داشته‌اند. جشن‌های پاییزی که به شادی تأثیر خجستهٔ خورشید در تابستان، افزودن حاصل و پروردن دام بود، به میترا خداوند دشت‌ها و رمه‌ها و پروردگار خورشید ارتباط داشت و مهرگان خوانده می‌شد. جشن بهار که به شادی پایان یافتن سرما و آغاز دمیدن سبزه و کشت بود، از آن‌جهت که با تجدید حیات کشتزارها بود و برای کشاورزان اهمیتی خاص داشت، نوروزش می‌خواندند.
در بین جشن‌هایی که با نیایش عناصر الهی مربوط بود، جشن سده ارتباط با آتش داشت چنان‌که جشن تیرگان با نیایش تیشتره خدای باران مربوط می‌شد. ارتباط این مراسم با خدایان مختلف سبب شد که در گاه‌شماری زرتشتی، ماه‌ها و روزها همه جا با نام ایزدان آریایی ارتباط بیابد.
رسوم ایرانیان > جشن‌های آتش

جشن‌های آتش یک رشته از جشن‌های آریایی است و منظور جشن‌هایی است که با افروختن آتش جهت سور و سرور و شادمانی آغاز و اعلام می‌شد. رقص و شادی بر گرد آتش مراسم همگانی و اشتراکی اصل شادمانی و سرور همراه با باده‌نوشی، پشته‌های بزرگ هیمه و آتش در بلندی‌ها، آتش بازی و سوزاندن جانوران موذی در آتش از موارد اشتراک این جشن‌ها بوده‌است.
در کتاب جشن‌های یونانیان باستان شرحی از مراسم و آداب این جشن‌ها آمده‌است و ذکر شده در جشن آتش پایکوبی می‌کردند و باده می‌نوشیدند و قربانی کرده و در آتش می‌افکندند. توماس هاید نیز در کتاب تحقیق دربارهٔ دین‌های ایرانی، دربارهٔ جشن‌های آتش و همانندی آن با جشن‌های آتشی که در اروپا شایع بوده، تحقیقاتی کرده و جشن سده را با جشن شب دوازدهم در انگلستان مقایسه کرده‌است. در این جشن مردم در بلندی کوه‌ها و بام‌ها آتش افروخته و پایان شدت سرما و نزدیکی بهار را جشن می‌گرفتند و جشن همراه با شادی و پایکوبی فراوان بود. در غالب این جشن‌های آتش تصاویری از دیوان و عناصر شر و فساد را نقاشی یا تندیس کرده و در آتش می‌افکندند، بدین کنایت و تمثیل که نیروی اهریمنی و شیطانی بکاهد و نابود شود. ابوریحان بیرونی به نحوهٔ برگزاری یکی از این جشن‌ها اشاره کرده‌است «سده آبان روز است از بهمن ماه و آن روز دهم بود و اندر شبش که میان روز دهم است و میان روز یازدهم آتش‌ها زنند و و برگرد آن شراب خورند و شادی کنند و نیز گروهی از آن بگذرند تا به سوزانیدن جانوران بپردازند.» از جمله جشن‌های آتش که هنوز در ایران باقی‌مانده، جشن چهارشنبه سوری و جشن سده است. از جشن‌های آتش که فراموش شده، باید از جشن آذرگان درنهم ماه آذر و جشن شهریورگان در روز چهارم ماه شهریور نام برد.