stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ارگنه‌کن
گونه‌ها > نسخه مغولی

روایت مغولی ارگنه‌کن را نخستین‌بار رشیدالدین فضل‌الله همدانی در اولین جلد از کتاب جامع‌التواریخ، نامور به «تاریخ مبارک غازانی» به ثبت رسانده است. پس از وی، تاریخ‌نویسان دیگری مانند شرف‌الدین علی یزدی و ابوالغازی بهادرخان نیز این روایت را با مقداری اختلاف تکرار کرده‌اند. صورت مغولی این روایت برپایه نوشته‌های سه کتاب تاریخ مبارک غازانی، روضةالصفا و شجره ترک چنین می‌شود:
در روزگار یکی از فرمانروایان مغول به نام ایلخان، جنگی بزرگ میان مغولان و دشمنان آن‌ها (تاتارها در روایت شجره ترک) درمی‌گیرد، که به قتل‌عام تقریباً همهٔ مغولان می‌انجامد. از بین مردان مغول تنها دو تن با نام‌های نُکوز و قِیان زنده می‌مانند که به‌ترتیب پسر و برادرزاده پادشاه مغولان محسوب می‌شوند. این دو با همراهی دو زن مغول از معرکه گریخته و با تعقیب مسیر حرکت بزهای کوهی وارد کوهستان تودرتویی می‌شوند. آن‌جا راه خود را گم می‌کنند و به ناچار همان‌جا به زندگی و ازدیاد نسل می‌پردازند. از نسل نکوز و قیان، دو قبیله با نام‌های «قیات» و «دورلیگین» شکل می‌گیرند. با سپری‌گشتن حدود ۴۰۰ سال، شمار آن‌ها بسیار افزایش می‌یابد. کمبود جا در ارگنه‌کن از یکسو، و دلتنگی برای سرزمین نیاکانی از سوی دیگر، درنهایت هردو قبیله را وادار می‌کند تا به‌دنبال راهی برای خروج از ارگنه‌کن باشند. با پیشنهاد آهنگران، بنا می‌شود تا با ذوب کردن کوهی از جنس آهن، مسیر خروج هموار شود. مغولان مقدار زیادی هیزم جمع می‌کنند و ۷۰ رأس گاو و اسب را می‌کشند تا با چرم این جانوران تعداد زیادی دمنده آهنگری (۹۰۰ عدد برپایه روضةالصفا) تهیه کنند. آن‌ها در آخر موفق به ایجاد حفره‌ای در درون کوه و خروج از ارگنه‌کن می‌شوند.
گونه‌ها > نسخه ترکی

در منابع چینی گواهی‌شده و دربارهٔ خاستگاه گوک‌ترکان است. در آن برخلاف نسخه مغولی، نام ارگنه‌کن نیامده، اما غیر از این، اشتراکات قابل‌توجه‌ای با روایت مغولی دارد. ازنظر قدمت گواهی مکتوب، این نسخه از نسخه مغولی کهن‌تر است و طرفداران منشأ ترکی ارگنه‌کن آن را دلیلی بر خاستگاه ترکی این اسطوره می‌دانند. شرح روایت:
ترک‌ها که سابقاً یکی از قبایل شیونگ‌نو بودند در سمت راست دریای غربی (دریاچه آرال؟) می‌زیستند و نام خانوادگی آن‌ها آشینا بود. از سوی یکی از دولت‌های همسایه حمله بزرگی علیه ترکان انجام گرفته و تمام آن‌ها جز یک کودک ده‌ساله قتل‌عام می‌شوند. مهاجمان پاهای این کودک را قطع می‌کنند و او را در یک علفزار مردابی رها می‌کنند. کودک توسط یک ماده گرگ خاکستری نجات می‌یابد. گرگ، کودک را با گوشت تغذیه می‌کند و هنگامی‌که به اندازه کافی بزرگ شد با وی آمیزش می‌کند و آبستن می‌شود. پادشاه مهاجمان از زنده‌ماندن این پسر آگاه‌شده و سربازانی را برای کشتنش می‌فرستد. سربازان محل زندگی ماده گرگ و پسر را می‌یابند؛ اما ماده گرگ می‌گریزد و درون غاری در دشتی وسیع، احاطه‌شده با کوه‌ها که در شمال تورفان قرار داشت پناه گرفته و ده پسر می‌زاید. پسرها پس از بزرگ‌شدن از غار بیرون آمده و همسرانی برای خودشان اختیار می‌کنند. آن‌ها نام‌های خانوادگی گوناگونی می‌گیرند و یکی از آن‌ها نام خانوادگی آشینا را برای خود برمی‌گزیند. با گذر نسل‌ها، شمار ترکان مدام بیشترشده و به صدها خانواده می‌رسد. آن‌ها درنهایت تابع قوم روران شده و در جنوب کوه‌های آلتای ساکن می‌شوند و به آهنگری برای فرمانروایان روران می‌پردازند.
چرتکه

سوانپان - چرتکه چینی
چرتکه ابزاری برای انجام محاسباتی مانند چهار عمل اصلی و ریشه دوم در خاور نزدیک باستان، اروپا و دودمان سونگ به کار می‌رفت. علی‌رغم قدیمی بودن، هنوز در سراسر جهان از آن بیشتر در محاسبات ذهنی استفاده می‌شود.
این وسیله آموزشی برای افرادی که مشکل بینایی دارند و همچنین برای هر کسی که می‌خواهد اصول محاسبات را بیاموزد مفید است. امروزه با پی بردن به نقش چرتکه در آموزش محاسبات به کودکان و حتی نوجوانان، و محاسبه ذهنی آنان، آموزش چرتکه گسترش چشمگیر یافته‌است. هر چندین سال مسابقات جهانی برای کودکان برای مسابقات محاسبه با چرتکه برگزار می‌شود.
نرم افزار حسابداری آنلاین چرتکه

یکی از مطرح ترین برندهای ایرانی نیز که در حوزه نرم افزار فعالیت می‌کند و در رابطه با مدیریت امور مالی کسب و کارها  خدمات ارائه می‌دهد نیز از نام چرتکه استفاده می‌کند و در بین عناوین بهترین نرم افزار حسابداری های شناخته شده‌ی حال حاضر جایگاه ویژه‌ای دارد و به عبارتی هروقت به نام چرتکه اشاره می‌شود نام این نرم‌افزار نیز در ذهن مخاطبان و کاربران زیادی نقش می‌بندد.
ریشه‌شناسی

چرتکه وام‌واژه‌ای از زبان روسی در زبان فارسی است. تلفظ واژهٔ چرتکه در زبان روسی چرتکه، سچُتی، چوتی یا شوتی نام دارد. چرتکه در زبان روسی به معنای «تسبیح» می‌باشد.
تاریخ

تاریخ دقیق ریشه چرتکه مشخص نیست. چرتکه اولین رایانهٔ شناخته شده و پیشرفته‌ترین سامانه محاسباتی شناخته شده تا ۲۰۰۰ سال پیش است. حدود ۲۳۰۰ الی ۲۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح اولین چرتکه توسط تمدن‌های خاور نزدیک باستان و چین مورد استفاده قرار گرفته‌است. در طول امپراتوری هخامنشی، در حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، ایرانیان اولین بار شروع به استفاده از چرتکه کرده‌اند. در امپراطوری اشکانیان و ساسانیان، پژوهشگران متمرکز بر تبادل دانش و اختراعات با کشورهای دیگر از جمله هند، چین و امپراطوری روم، اقدام نمودند.
خاروبارفروشان بسیاری در مناطق دور از شهر، هنوز از این ابزار برای محاسبه استفاده می‌کنند.
تاریخ > بابل

بر اساس باور قدیمی دانشمندان بابلی، مانند "Carruccio" چرتکه را برای عملیات جمع و تفریق و محاسبات پیچیده مورد استفاده قرار می‌دادند. چرتکه‌های بابلی در اصل خطوطی روی خاک بودند.
تاریخ > رومی

چرتکه هنوز هم در در کشورهای غربی مورد استفاده قرار می‌گیرد. رومیان گاهی از سنگ برای محاسبه استفاده می‌کردند و این روش را "Calculi" می‌نامیدند. واژهٔ کنکونی "Calculator" به معنای «ماشین حساب» نیز از این واژه گرفته شده‌است.
تاریخ > سوانپان

مقالهٔ اصلی: سوانپان
چرتکه ای که در چین باستان مورد استفاده قرار می‌گرفته، از سیستم ۲–۵ استفاده کرده‌است، یعنی دو مهره در عرشه فوقانی چرتکه و پنج مهره در پائین محور قرار گرفته‌است که با حرکت آنها می‌توانستند محاسبات با چرتکه را انجام دهند. بیشتر هر جا چرتکه در چین باستان مورد استفاده قرار می‌گرفت و هم‌اکنون چین مراسم‌های بزرگی برای محاسبات ذهنی با چرتکه برگزار می‌کند.
تاریخ > سوروبان

مقالهٔ اصلی: سوروبان
بعدها در سال ۱۹۳۰ سوانپان به کشور ژاپن و کره معرفی گردید که ژاپنی‌ها با ابداع و اصلاح چرتکه چینی، چرتکه ای با سیستم ۱–۴ ابداع کردند که به نام سوروبان شناخته شد که از ۴ مهره در پائین محور و ۱ مهره در بالای محور استفاده می‌شد. چرتکه سوروبان به دلیل فرمول‌های جذابی که در آموزش محاسبات عددی ریاضی دارد بسیار محبوب بوده و علاوه بر شرق آسیا و در زادگاه خود امروزه در بسیاری از کشورهای جهان به کودکان روش استفاده از آن را آموزش می‌دهند.
سازوکار

چرتکه از قابی تشکیل شده‌است که دارای سیم‌هایی موازی با یکدیگر است و مهره‌هایی بر روی این سیم‌ها حرکت می‌کنند. هر یک از این سیم‌ها تعدادی مهره را نگه می‌دارند که با حرکت مهره‌ها در جهت بالا و پایین میله رقم‌هایی محاسبه می‌گردد. نخستین ستون سمت راست، ستون یکان‌ها است وستون بعدی که در سمت چپ آن قرار می‌گیرد ستون دهگان‌هاست و به همین ترتیب ستون‌ها ادامه می‌یابند.
کاربرد برای چهار عمل اصلی

از سمت راست ارقام اولین عدد مورد نظر را وارد می‌کنیم به این صورت که به ازای هر رقم، همان تعداد از مهره‌های یکان، دهگان، صدگان و… را پایین می‌آوریم. سپس، برای وارد کردن عدد بعدی به همان ترتیب، به ازای هر رقم تعدادی از مهره‌ها را پایین می‌آوریم ولی اگر تعداد مهره‌های مورد نیاز برای پایین آوردن کافی نبود، مابازای ۱۰ را نگه داشته و فقط یک مهره به مهره‌های سمت چپ آن اضافه می‌کنیم.
کاربرد برای چهار عمل اصلی > اعداد منفی و اعشاری

چرتکه و محسابه ذهنی تنها شامل اعداد طبیعی نیست بلکه شامل اعداد منفی و اعشاری نیز می‌باشد.
چرتکه ذهنی

محاسبه ذهنی با چرتکه را چرتکه ذهنی (به انگلیسی: Mental abacus) می‌گویند. درگذشته برای استفاده از چرتکه، تنها از یک دست کمک گرفته می‌شد؛ اما آموزش ذهنی، برای جابجایی مهره‌ها از دو دست برای به حرکت درآوردن مهره‌ها و محاسبه ریاضی استفاده می‌شود. آموزش چرتکه توسط هر دو دست باعث می‌شود که پیام‌های دست چپ و راست به مغز منجر به توسعه همه‌جانبه و کل مغز گردد. بر خلاف آموزش سنتی در ریاضی که تنها استفاده از نیم کره چپ مغز به‌کارگیری می‌شد، تصور چرتکه توسط کودکان باعث به کار افتادن نیم کره راست مغز به واسطه تصور چرتکه خواهد شد که در عین حال با استفاده از منطق نیم کره چپ و جابجائی مهره چرتکه‌ها بصورت مجازی و با استفاده از نیم کره راست و ترکیب این دو باعث توسعه و افزایش عملکرد نیم کره‌های راست و چپ مغز خواهد شد.
در مرحله اولیه به کودکان یاد داده می‌شود که از چرتکه فیزیکی استفاده می‌کنند. به تدریج آنها شروع به تصور کردن مهره‌های چرتکه در مغزشان می‌کنند و رفته رفته با نزدیک شدن به پایان برنامه، قدرت حافظه آنها به اندازه ای قوی می‌شود که بتوانند همه محاسبات را ذهنی انجام دهند. از آنجایی که از تمرکز و تخیل کودکان کمک گرفته می‌شود، نوعی ورزش اعصاب محسوب می‌شود. همچنین سرعت عمل پاسخگویی را افزایش می‌دهد.
چرتکه ذهنی > حرکت دو دست

با حرکت مهره توسط دست چپ و راست، منجر به توسعه همه‌جانبه ذهن از طریق ارسال پیام‌های دست چپ و راست به نیمکره‌های چپ و راست مغز می‌شود. با توجه به تمرین مداوم شنوایی، محاسبه و نوشتن، بینایی، شنوایی، حس لامسه و دیگر اندام‌های حسی برای ترویج توسعه مغز را به همکاری وامی‌دارند. این فرایند، منجر به کارکرد قوه بصری، شنوایی، لمسی و اندام‌های حسی می‌گردد، سپس قدرت حافظه افزایش می‌یابد. نیمکره مغز هر دو سمت چپ و راست عمل می‌کند و انتقال اطلاعات متقابل صورت می‌گیرد. می‌گردد. و هم چنین باعث ورزش اعصاب، آموزش سرعت، پاسخ، گوش دادن و محاسبه کردن می‌شود.
از طریق تشویق کودک به استفاده از تصاویر به عنوان تجزیه و تحلیل اساسی، مغز نه تنها سرعت در تجزیه و تحلیل را افزایش می‌دهد بلکه درجه سختی را نیز کاهش می‌دهد. علاوه بر این، هنگامی که آنها این اطلاعات را انتزاعی می‌بینند تمایل به یادآوری اطلاعات بصری را به راحتی و برای انجام تجزیه و تحلیل مجسم منظم کارآمد را دارند.
مسابقات

استفاده از چرتکه، نه‌تنها نیمکره چپ مغز کودک را به کار می‌گیرد، بلکه به بهبود حافظه و رشد توانایی‌های مغز وی کمک می‌کند. بدین ترتیب هر چندساله مسابقات فراوانی برای انجام محاسبات ذهنی با چرتکه در کشورهای گوناگون برگزار می‌شود. برنامه حساب ذهنی نیاز واقعی و انواع شیوه‌های آموزش را تطبیق می‌دهد که با هدف بالا بردن علاقه کودکان به یادگیری در طول دوره پایه تحصیل و سن کودکی است.
نگارخانه

میز محاسبه توسط Gregor Reisch.رقابتی میان دونفر در جبر و محاسبات در اروپا
یوپانا (Yupana)، نوعی چرتکه در زمان امپراتوری اینکا
مرتب‌سازی مهره‌ای در چرتکه
نرم افزار حسابداری آنلاین چرتکه
جمع در چرتکه
آلبرتو کوتو گارسیا نویسنده محاسبات ذهنی
مسابقه محاسبه ذهنی چرتکه میان کودکان
شاپورکان

| شاپورکان Shofirkon | شاپورکان Shofirkon |
| --- | --- |
شهر: شهر
کشور:  ازبکستان
ولایت: ولایت بخارا
شهرستان: شاپورکان
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۷۲۰ کیلومتر مربع (۱۴۴۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۴): جمعیت (۲۰۰۴)
 • کل: ۱۷ ۰۰۰
 • تراکم: ۴۳/کیلومتر مربع (۱۱۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵ (زمان ازبکستان)
شاپورکان (به ازبکی: Shofirkon، شافیرکان) یک شهر در ازبکستان است که در شهرستان شاپورکان واقع شده‌است. شاپورکان ۳٬۷۲۰ کیلومتر مربع مساحت و ۱۷٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد.
پیشینه

شاپورکان روستایی است که بنیاد آن از سوی یکی از فرزندان شاهنشاهان ساسانی انجام شده‌است و معنای نام آن مکانی است «به‌کام شاپور» (به خواسته و میل شاپور).
نَرشَخی (۳۴۸–۲۸۶ ه‍.ق)، تاریخ‌نویس ایرانی قرن چهارم هجری در مورد این روستا و رودی به همین نام در این محل می‌نویسد: «رود شاپورکام و عامهٔ بخارا شافرکام خوانند و آورده‌اند که یکی از فرزندان کسری از آل ساسان از پدر خویش خشم گرفت و بدین ولایت آمد (و) نام (او) شاپور بود… چون ببخارا رسید بخارخدات او را نیکو داشت و این شاپور شکار دوست بود. یک روز بشکار رفت و بدان جانب افتاد و در آن تاریخ آنجا هیچ (دیهه) نبود و آبادانی نبود. مرغزاری بود و جایگاه شکار. او را خوش آمد. جایگاه از بخارخدات به مقاطعه بگرفت تا آن جایگاه آبادان کند. بخارخدات آن موضع را به او داد. این شاپور رود عظیم برکند و بنام خود کرد یعنی شاپورکام و بر آن رود روستاها نهاد و کاخ بنا کرد.»
نام این شهر، به مرور زمان، به «شاپورکان» و یا «شافورکان» متحول شده‌است.
اسکادران ۲۴ تاکتیک‌های ویژه

| اسکادران ۲۴ام تاکتیک‌های ویژه | اسکادران ۲۴ام تاکتیک‌های ویژه |
| --- | --- |
نماد اسکادران ۲۴ام تاکتیک‌های ویژه: نماد اسکادران ۲۴ام تاکتیک‌های ویژه
فعال: ۱۴ اکتبر ۱۹۴۱ – ۳۱ مارچ ۱۹۴۴ ۱ مه ۱۹۸۷ – تا کنون
کشور:  ایالات متحده آمریکا
رسته:  نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا
گونه: نیروهای ویژه
نقش: یگان مأموریت ویژه
بخشی از:  ستاد فرماندهی عملیات ویژه ایالات متحده آمریکا  ستاد فرماندهی مشترک عملیات ویژه  ستاد فرماندهی عملیات‌های ویژه نیروی هوایی  24th Special Operations Wing  گروه ۷۲۴ تاکتیک‌های ویژه
پادگان/ستاد: فرودگاه صحرایی ارتشی پوپ، کارولینای شمالی
نبردها: حمله ایالات متحده آمریکا به پاناما  جنگ خلیج فارس  جنگ داخلی سومالی نبرد موگادیشو جنگ علیه تروریسم جنگ افغانستان  جنگ عراق 
فرماندهان: فرماندهان
اسکادران ۲۴ تاکتیک‌های ویژه (انگلیسی: 24th Special Tactics Squadron) یکی از واحدهای تاکتیک‌های ویژه ستاد فرماندهی عملیات‌های ویژه نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا است. مقر این اسکادران در فرودگاه صحرایی ارتشی پوپ واقع شده و این واحد نماینده نیروی هوایی در فرماندهی مشترک عملیات ویژه است.
ماموریت

به عنوان یگان نخبه نیروی هوایی، اسکادران ۲۴ تاکتیک‌های ویژه، هوانوردان عملیات ویژه (که شامل تیم‌های جست‌و‌جو و نجات، تیم‌های مراقبت نبرد نیروی هوایی، و پرسنل شناسایی ویژه و گروه‌های کنترل هوایی تاکتیکی می‌شود) را برای ستاد فرماندهی مشترک عملیات ویژه فراهم می‌کنند. اعضای اسکادران ۲۴ تاکتیک‌های ویژه همچنین برای عملیات‌های طبقه‌بندی شده و محرمانه مانند عملیات ضدتروریسم، رهایی گروگان و شناسایی ویژه آموزش دیده‌اند. اعضای این اسکادران، برخی از ماموریت‌ها را به تنهایی انجام می‌دهند ولی بیشتر به عنوان نیروی پشتیبان نیروی دلتا و و گروه توسعه جنگاوری ویژه نیروی دریایی فعالیت می‌کنند.
اسکادران تاکتیک‌های ویژه یکی از قدیمی‌ترین گروه‌های نیروی ویژه نیروهای مسلح آمریکا است که قدمتش به جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد، پیش از آن که ارتش آمریکا سیاست‌های گسترده‌ای در مورد عملیات ویژه اتخاذ کند.
بیست سال انتظار

| بیست سال انتظار | بیست سال انتظار |
| --- | --- |
کارگردان: مهدی رئیس فیروز
تهیه‌کننده: عزیزاله کردوانی
نویسنده: احمد نجیب زاده
بازیگران: شهلا ریاحی بهروز وثوقی سارا علی محزون احمد قدکچیان
فیلم‌بردار: هراند كاراپتيان
شرکت تولید: استودیو عصر طلایی
تاریخ‌های انتشار: ۱ تیر ۱۳۴۵
مدت زمان: ۸۰ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی 
بیست سال انتظار فیلمی به کارگردانی مهدی رئیس فیروز و نویسندگی احمد نجیب زاده محصول سال ۱۳۴۵ است.
خلاصه داستان

مریم فرزندش مجید را سر راه می‌گذارد و مردی به نام عباس آقا و همسرش فاطمه کودک را بزرگ می‌کنند. فرید، شوهر مریم از زندان مرخص می‌شود، و مدتی بعد صاحب ثروت کلانی می‌شود. مجید و دوستش حسن با گروهی سارق به رهبری غفار همکاری می‌کند. روزی مجید وارد خانهٔ فرید می‌شود و در اتاق هایده پناه می‌گیرد، و به تدریج به او علاقه‌مند می‌شود. عباس، که پدر و مادر واقعی مجید را شناخته، نامه افشاکننده ای به مجید می‌دهد تا به فرید برساند.
بازیگران

شهلا ریاحی
بهروز وثوقی
سارا
علی محزون
احمد قدکچیان
محسن آراسته
فریدون نریمان
شهرام شکوفنده
یدالله محمدی‌نژاد
فریده اشراق
تبریزی
رضا هوشمند
سیروس گرجستانی
مجید شهباز
شمس اله
ابراهیم
سعید
مهدی رئیس فیروز
روح اله مفیدی
سینما خر (مشمشه)

| سینما خر (مشمشه) | سینما خر (مشمشه) |
| --- | --- |
کارگردان: شاهد احمدلو
تهیه‌کننده: علی یاور
نویسنده: شاهد احمدلو
بازیگران: محمدرضا داوودنژاد حسن رضایی بابک نوری محمدولی احمدلو فاطمه شکری سحر صباغ سرشت پوریا شکیبایی
موسیقی: ستار اورکی
فیلم‌بردار: محسن فلاحی
تدوین‌گر: کاوه ایمانی
توزیع‌کننده: آپرا (upera.tv)
مدت زمان: ۹۰ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی 
سینما خر (مشمشه) نام فیلمی به کارگردانی و نویسندگی شاهد احمدلو و محصول سال ۱۳۹۷ می‌باشد. برای نخستین بار در سینما پوریا شکیبایی فرزند  خسرو شکیبایی  در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌است.
سایر عوامل

مدیر تولید:مسعود علیشاه
مدیر تدارکات:محمدولی احمدلو
دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز:ماکان رضایی پور
طراح صحنه و لباس:محسن غلامی
مدیر صدابرداری: سامان شهامت
طراح گریم:احسان روناسی
خلاصه داستان

داستان یک گروه فیلمبرداری را روایت می‌کند که در حال ساخت فیلمی هستند. آنان برای چند سکانس از فیلم احتیاج به یک خر دارند و همین امر کل گروه را با ماجراهای مختلفی مواجه می‌کند …
کاترین اسکندریه (فیلم)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
کارگردان: Michael Redwood
تهیه‌کننده: Michael Redwood
بازیگران:  Nicole Madjarov  پیتر اوتول  استیون برکوف  جاس آکلند 
موسیقی: John Koutselinis
فیلم‌بردار:  Ralph Messer  Peter Taylor 
تدوین‌گر: Helen Ellene Michael
توزیع‌کننده:  Kaleidoscope (United Kingdom)  Lionsgate (United States) 
تاریخ‌های انتشار:  ۱۲ اوت ۲۰۱۴ (۲۰۱۴-۰۸-۱۲) (United States)  ۶ آوریل ۲۰۱۵ (۲۰۱۵-۰۴-۰۶) (United Kingdom)  
مدت زمان: ۱۱۰ دقیقه
کشور: United Kingdom
«کاترین اسکندریه» (انگلیسی: Katherine of Alexandria (film)) یک فیلم درام تاریخی بریتانیایی است که در سال ۲۰۱۴ به نمایش درآمد.
آکروپولیس

برای دیگر کاربردها، آکروپولیس (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| میراث جهانی یونسکو | میراث جهانی یونسکو |
| --- | --- |
مکان:  یونان
معیار ثبت: فرهنگی: iii, viiii, ii, iii, iv, vi
شمارهٔ ثبت: ۴۰۴
تاریخ ثبت: ۱۹۸۷ (طی نشست سوم)
آکروپولیس (Ακρόπολη Αθηνών؛ به زبان یونانی قدیم: بلندشهر یا دژشهر) در شمال شرقی پارتنون در آتن، پایتخت یونان و در مرتفع‌ترین نقطه دشت و ۱۵۰ متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. مجموعه تاریخی آکروپولیس برای مردم یونان یک نماد ملی است بر همین اساس هر شهر یونان باستان دارای آکروپولیس معادل دژ یا قلعه مستحکم بوده‌است. این مجموعه با دقت و ظرافت بسیار دقیق هندسی و ریاضی ساخته شده‌است.
آکروپولیس شهر آتن

آکروپولیس یونان معروف به آکروپولیس، به معنای شهر مرتفع یا صخره مقدس که در یونان و تمام دنیا فراوان است. اگر چه آکروپولیس‌های دیگری در یونان قرار دارد، اهمیت این آکروپولیس آنقدر زیاد است که نام آکروپولیس به عنوان اسم خاص مربوط به همین مکان است. آکروپولیس رسماً به عنوان بنای برجسته در میراث فرهنگی اروپا در ۲۶ مارس ۲۰۰۷ (۶ فروردین ۱۳۸۶) به ثبت رسیده‌است. آکروپولیس بر روی یک تپه سنگی صاف که دارای ۱۵۰ متر ارتفاع از سطح دریاست در داخل شهر آتن یونان بنا گردیده‌است. قبلاً این بنا به نام «سکروپیا» مشتق از نام افسانه‌ای مرد ماری، به نام ککروپس یا سکروپس اولین پادشاه آتن نامیده می‌شد.
بخش اعظم این بنا در سال‌های ۴۶۱ تا ۴۲۹ پیش از میلاد، در زمان فرمانروایی پریکلس و هم‌زمان با روزهای شکوفایی فکری و هنری آتن، روی بخش آهکی تخت آتن ساخته شد. پس از آن و در دوره‌های مختلف بعضی از بناهای آکروپلیس به شکل قصرهای فلورانسی، مسجدهای اسلامی و حرم‌های ترکی تغییر شکل دادند. این مکان طعم تلخ جنگ را نیز چشیده‌است: هنگامی که سربازهای بریتانیایی در سال ۱۹۴۴ سلاح‌های خود را در میان ستون‌های پارتنون مستقر کردند. امروزه معبد ارختنوم و شهر آکروپولیس با تلاش‌های فراوان بخش حفاظت منابع طبیعی به شکل کامل بازسازی شده‌است و بازسازی پارتنون و پیش‌دروازه در آخرین مراحل خود به سر می‌برد. حتی با وجود اینکه بازسازی آکروپلیس تقریباً رو به اتمام است، این شهر قدیمی همچنان یاد خدایان و اساطیری را که روزی پرستیده می‌شدند برای شما زنده خواهد کرد.
تاریخچه > شغل ابتدایی بشر

اولین دست‌ساخته بشر مربوط به بخش میانی دوران نو سنگی در بالای این تپه است، مدارکی نیز دربارهٔ امکان وجود ساکنینی در بنای آتیک (اتاق کوچک زیر شیروانی) وجود دارد که مربوط به آغاز دوران نوسنگی - هزاره ششم پیش از میلاد می‌باشد. اطلاعات مشکوکی نیز حکایت‌کننده آن است که یکی از اهالی «مای سنی» که با ایجاد بناهای پادشاهی برای خود و خانواده و پایه‌گذاری آیین دینی و ایجاد معابد، تعدادی کارگاه و سکونت دادن به گروهی از مردم عادی در این مکان یعنی بالای این تپه تشکیلاتی راه انداخته‌است. این مجموعه با دیواره‌ای به قطر ۴٫۵ تا ۶ متر محصور گردیده بود که دروازه مایل با جان‌پناه و برخی را که از دست راست واردشوندگان غریبه را آویزان می‌نمود و بنابراین وسایلی برای دفاع به‌شمار می‌رفت. در بخش شمالی دو راه پله تنگ با شیب زیاد بود که در بین صخره ایجاد شده بود.
هومر مورخ یونانی به این محکم‌سازی ساختمانی با نام «خانه‌ای قوی ارچ توس» اشاره می‌نماید. این در زمانی بود که زلزله در ضلع شمال شرقی شکافی ایجاد کرد که تا بخش خاکی زمین ادامه یافت و در آن آب جمع می‌شد. در این بخش پله‌هایی استادانه ساخته شد و به‌عنوان بخش محافظت‌شده آب آشامیدنی استفاده می‌شد که در اعصار بعد از ارزشی برخوردار نبود.
تاریخچه > دوران‌های تاریک و نامعلوم

احتمال می‌رود که آکروپلیس مؤثر از انهدام قصرهای مای سنی‌ها باشد، زیرا در این بنا هیچ اثری از آتش‌سوزی و تخریب عمده یک بنای ساخته آن زمان وجود ندارد. بر اساس عقیده ساکنین آتن این منطقه در مقابل تهاجم «دوریان»ها با موفقیت دفاع کرد. اطلاعات باستانی زیادی در مورد موقعیت ساختمان روی این صخره وجود ندارد، غیر از آن که آکروپلیس یک بار توسط کایلون در شورش کایلونی‌ها و دو بار توسط پیسی استراتوس فتح شد که این عملیات طی سلطه یافتن با کودتا محقق گردید. به نظر می‌رسد که دیوار ۹ دروازه‌ای یا «انه آپیلون» در اطراف بزرگ‌ترین چشمه یعنی «کلپسیدرا» در پای شمال غربی ساخته شده بود. در آغاز همان «پیسی استراتوس» بود که مرزی را برای آرتمیس (الهه ماه و شکار) بنا نمود.
تاریخچه > آکروپولیس باستانی

یک معبد مقدس به نام «آتنا پولیاس» (بانوی محافظ شهر) در سده ششم قبل از میلاد مسیح بنا گردید. این ساختمان سنگ آهکی دوریسی که از آن آثار مقدس فراوانی به‌جا مانده‌است به نام معبد «ریش آبی» معروف گردید، که وجه تسمیه آن وجود ستون مجسمه سه‌گانه انسان و مار بوده‌است که ریش‌های آن رنگ آبی سیر داشته‌اند. موضوع این که این معبد جانشین یک معبد قدیمی شده‌است یا صرفاً مکان مقدس یا قربانگاه بوده به درستی معلوم نیست. ۶ قرن قبل از میلاد مسیح معبد دیگری به نام آرکایوس نائوس (معبد قدیمی) ساخته شد. تصور می‌رود که بناهای «دورپ فلد» متعلق به این معبد باشد که به افتخار پولیاس مقدس ساخته شده بود، بلکه به‌خاطر آتنا پارتنون مقدس ایجاد گردیده بود و لااقل در حد قدمت معبد ریش آبی وجود داشته و مشخص نیست که این معابد چه مدت با هم وجود داشته‌اند.
امروزه گفته می‌شود که معبد ریش آبی به علت اولین حمله هخامنشیان به یونان ویران شد و با معبد بزرگ‌تر و از جنس سنگ مرمر به نام «پارتنون قدیمی» جانشین شده و بنای آن پس از پیروزی ماراتون در ۴۹۰ قبل از میلاد مسیح آغاز شد. برای وفق دادن آن باید گفت که بخش جنوبی قله از بقایای قدیمی پاکسازی شده و تعداد ۸۰۰۰ بلوک سنگ دو تنی از جنس آهک در بنای «پیرائوس» به‌کار رفت. شالوده آن در بعضی نقاط ۱۱ متر عمق داشت و بقیه با خاک برای تثبیت دیوار پر شد. دروازه «مای‌سنی‌ها تخریب گردید و بنای پروپیلون قدیم» جانشین شد که یک بنای ستون‌دار بود و هدف آن به جای موارد دفاع، به جشن‌ها و مراسم اختصاص داشت.
در سال ۴۸۰ قبل از میلاد، ایرانیان بار دیگر حمله کردند و پارتنون قدیم و تقریباً هر بنای دیگر در آکروپولیس را سوزانده و غارت کردند. برای جلوگیری از تلفات بیشتر، آتنی‌ها مجسمه‌های باقی‌مانده را در داخل غارهای طبیعی دفن کردند و دو استحکامات جدید، یکی از سمت شمالی صخره و دیگری در جنوب آن ساختند.
تاریخچه > برنامه ساختمان پریکلس

در عصر طلایی آتن (۴۳۰ تا ۴۶۰ قبل از میلاد مسیح) اکثر معابد بزرگ با مدیریت پریکلس بازسازی شدند.
«فیدیاس» مجسمه‌ساز بزرگ، ایکتینوس و کالی کراتس از معماران معروف و مسئول تجدید بنای ساختمان‌ها بوده‌اند. در طول قرن ۵ قبل از میلاد آکروپلیس شکل نهایی خود را پیدا کرد. پس از پیروزی «آوری مدون» در سال ۴۶۸ قبل از میلاد، «سیمون» و «تمیستوکلز» بازسازی دیوارهای بخش جنوبی و شمالی را به‌عهده گرفتند و پریکلس امر ساختن پارتنون را به «ایکتینیوس» و «فیدیاس» واگذار نمود.
در ۴۳۷ قبل از میلاد مسیح منیکلز ساختمان «پروپیلاآ» را آغاز نمود که دارای ستون‌های مرمر بوده و بخشی از آن بر روی بنای دیکتاتور آتن «پی‌سیس‌تراتوس» ساخته شد. این بنای ستون‌دار در حدود سال ۴۳۲ قبل از میلاد به پایان رسید و شامل دو بال بود که بخش شمالی گالری نقاشی و در بخش جنوب این ساختمان معبد دارای سر ستون «معبد آتنا نایک» بوده‌است. پس از جنگ پلوپونزی، ساخت معبد در زمان صلح «نیسیاس» معبد در سال‌های بین ۴۲۱ و ۴۱۵ قبل از میلاد به پایان رسید. در همین دوران ساختمان «ارکتیوم» که مجموعه‌ای از معابد «آتناپولیاس»، «پوسیدون»، «ارکتئوس»، «سکروپ»، «ارس»، «پاندروسوس» و «آنگاروس» که با نام «کورپورک» بود آغاز گردید.
بین معبد «آتنا نایک» و «پارتنون»، معبد «برارونیون» قرار گرفته که الهه‌ای به‌شکل خرس است «زوآنون» یک الهه است که مجسمه آن ۴ قرن قبل از میلاد مسیح ساخته شده‌است.
در پشت راهروی «فیدیاس» یک مجسمه عظیم برنزی از «آتنا پروماکوس» (یعنی جنگجوی خط اول) در سال‌های ۴۴۸ و ۴۵۰ قبل از میلاد ساخته و نصب شده‌است. پایه آن ۱٫۵متر و کل ارتفاع آن ۹ متر است.
بقایای باستان‌شناسی

ورودی آکروپلیس دروازه‌ای به نام «پروپیل‌آ» می‌باشد. ته طرف جنوب ورودی یک معبد کوچک از «آتنانایک» قرار دارد. یک مجسمه برنزی از آتنا که توسط «فی‌دیاس» تراشیده شده در مرکز کار گذاشته شده‌است. در مرکز آکروپلیس پارتنون یا معبد «آتنا پارتنوس» قرار دارد. در بخش شرق و شمال پارتنون معبدی به نام «ارکتیوم» واقع شده و جنوب سکو که فرم دهنده بالای آکروپلیس است بقایای تئاتر روباز به نام «تئاتر دیونی سوس» ساخته شده‌است. چند صد متر جلوتر، «تئاتر هرودس آتیکوس» قرار گرفته که بخشی از آن مرمت شده‌است.
بقایای باستان‌شناسی > سایت پلان

پارتنون
Old Temple of Athena
Erechtheum
Statue of Athena Promachos
پیش‌دروازه
Temple of Athena Nike
Eleusinion
Sanctuary of Artemis Brauronia or Brauroneion
Chalkotheke
Pandroseion
Arrephorion
Altar of Athena
Sanctuary of Zeus Polieus
Sanctuary of Pandion
نوازشگاه هِرودس آتیکوس
Stoa of Eumenes
Sanctuary of Asclepius or Asclepieion
Theatre of Dionysus Eleuthereus
Odeon of Pericles
Temenos of Dionysus Eleuthereus
Aglaureion
اهمیت فرهنگی

هر چهار سال یک بار آتنی‌ها یک جشنواره به نام «پاناتنی‌آ» برگزار می‌کنند که با بازی‌های المپیک معروف رقابت می‌کند. در طول جشنواره، یک حرکت دسته جمعی از میان آتن به آکروپلیس بالا می‌رود و وارد پارتنون می‌شود (به همان شکلی که روی کتیبه‌ای که روی قسمت داخلی پارتنون نشان داده‌است). در آنجا، یک لباس بلند بافتنی پشمی (پپلوس) به‌طور رسمی روی فیدیاس عاج بزرگ فیل و تندیس طلایی از آتنا قرار گذاشته شده.
طرف غربی پارتنون در آکروپلیس آتن.
تصور شکل اصلی آکروپلیس در یک نقاشی ۱۸۴۶ توسط لئو ون کلنز
سایت پلان آکروپلیس آتن، بقایای بزرگ باستان‌شناسی نشان داده می‌شوند