ربات‌ها و امپراطوری
خلاصه داستان

زمین‌نشین الیجا بیلی (Earthman Elijah Baley) (قهرمان کارآگاهی سری کتاب‌های ربات‌ها) حدود دو قرن پیش در گذشته‌است. در طول این دو قرن، مردم زمین بر آگورافوبیا خود غلبه کرده و با استفاده از سفر سریعتر از نور، مهاجرت فضایی خود را از سر گرفته‌اند تا به سیاره‌های دورتر از دنیای فضانشین‌ها دست یابند. ساکنان دنیاهای جدید، خود را «مهاجران» می‌نامند و نه «فضانشین»، زمین را به عنوان سیاره مادری‌شان مورد احترام قرار می‌دهند.
خاطره بیلی در ذهن معشوق سابق او، «فضانشین» گلادیا دلمار (Gladia Delmarre) که به‌طور غیرمنتظره از دنیای کم جمعیت سولاریا به آرورا نقل مکان می‌کند، زنده است. سولاریا، سیاره خانه گلادیا و پنجاهمین سیاره فضانشین‌ها، از تمامی ساکنان انسانی خالی شده‌است، هر چند میلیون‌ها خدمه رباتی باقی مانده‌اند. یکی از نوادگان نسل هفتم الیجا به نام دانیل جیسکارد (دی جی) (Daniel Giskard (DG)، موفق می‌شود گلادیا را راضی کند که به او در بازدید از سولاریا، برای بررسی تخریب چند سفینه «مهاجران» که آنجا فرود آمده بودند و نیز به دست آوردن روبات‌های بی‌صاحب، کمک کند. گلادیا توسط دو ربات پوزیترونیکی، ر. دانیل اولیواو و ر. جیسکارد رونتلاو (R. Giskard Reventlov) همراهی می‌شوند. هر دو ربات سابقاً به خالقشان، دکتر هان فاستولف (Han Fastolfe)، تعلق داشته‌اند، که آنها را در وصیت‌نامه خود به گلادیا واگذار کرده بود. ر. جیسکارد دارای توانایی‌های دورآگاهی مخفی است که تنها ر. دانیل از آن آگاه است.
در همان زمان، دانیل و جیسکارد درگیر یک مبارزه هوش با رقبای فاستولف هستند: ربات‌شناس کلدن آمادیرو (Kelden Amadiro) و دختر دلسرد شده فاستولف، واسیلیا الینا (Vasilia Aliena). مستاصل از مجموعه‌ای از ناکامی‌های گذشته، آمادیرو همکاری با لوولار مانداموس (Levular Mandamus)، یک شاگرد بلند پرواز و بی پروا را قبول می‌کند که قصد دارد برای نابود کردن جمعیت زمین از یک سلاح هسته‌ای جدید به نام «شدت‌دهنده هسته ای» استفاده کند تا با آن به فرسایش طبیعی رادیواکتیو در پوسته بالایی زمین سرعت بخشد و در نتیجه سطح زمین را رادیواکتیو کند. ر. دانیل و ر. جیسکارد برنامه این دو نفر را کشف و تلاش می‌کنند تا آمادیرو را متوقف کنند؛ اما قانون اول رباتیک مانع آنها است،
یک ربات نمی‌تواند به یک انسان آسیب بزند یا به دلیل وارد عمل نشدن، اجازه دهد انسانی آسیب ببیند.
که آنها را از حمله مستقیم به آمادیرو بازمی‌دارد. در عین حال، دانیل و جیسکارد، قانون صفرم رباتیک را استنتاج می‌کنند:
یک ربات نمی‌تواند به یک بشریت آسیب بزند یا به دلیل وارد عمل نشدن، اجازه دهد بشریت آسیب ببیند.
که ممکن است آنها را قادر به غلبه بر آمادیرو کند، به شرطی که بتوانند از درک دورآگاهی خود از بشریت برای غلبه بر محدودیت‌های اعمال شده توسط قانون اول استفاده کنند. هنگامی که واسیلیا جیسکارد را به داشتن قابلیت دورآگاهی متهم می‌کند (که قبلاً توسط خودش ایجاد شده‌است)، جیسکارد مجبور می‌شود ذهن او را دستکاری کند تا او را وادارد که قدرت دورآگاهی وی را فراموش کند. دو ربات آمادیرو و مانداموس را در زمین، در محل جزیره سه مایلی در پنسیلوانیا ردیابی می‌کنند. پس از اینکه آمادیرو به نقشه خود برای نابودی زمین اعتراف کرد، جیسکارد مغز آمادیرو را (با استفاده از قانون جدید صفرم) تغییر می‌دهد؛ اما با این کار، خود را به خطر می‌اندازد.
به محض تنها شدن با ربات‌ها، مانداموس ادعا می‌کند که نیت اصلی او ایجاد تغییرات رادیواکتیو در طول چندین دهه بوده‌است و نه چندین سال، آن گونه که خواست آمادیرو بوده‌است و جیسکارد، که معتقد است که برای بشریت رها شدن از زمین بهتر است، به مانداموس اجازه دهد این کار را انجام دهد (و در نتیجه، وضعیتی که در رمان ریگی در آسمان توصیف شده‌است ایجاد شود) و سپس حافظه مانداموس را از کاری که انجام داد پاک می‌کند. جیسکارد به درستی پیش‌بینی می‌کند که با وادار کردن بشریت به خروج از زمین، نیروی نشاط دوباره به بشریت باز خواهد گشت و مهاجران جدید، تا زمانی که تمام دولت‌های مهاجرنشن «امپراتوری کهکشانی» را تشکیل دهند، فضا را پر خواهند کرد. تحت استرس تغییر مسیر بشریت (بر خلاف قوانین اول و صفرم)، مغز پوزیترونیک جیسکارد متحمل آسیبی کشنده می‌شود و قبل از مرگ، توانایی دورآگاهی خود را به ر. دانیل منتقل می‌کند.