stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
استان یزد
صنایع و منابع تأمین انرژی

استان یزد را به دلیل ذخایر معدنی «بهشت معادن» می‌نامند. این استان دومین استان معدنی ایران پس از کرمان است. از ۶۰ نوع ماده معدنی کشور ۵۰ گونه آن به‌طور قطع در یزد موجود است. هرچند فعلاً تنها ۳۰ گونه آن قابل استخراج است. معدن سرب و روی مهدی‌آباد یکی از این معادن است که بزرگ‌ترین معدن از نوع خود در جهان محسوب می‌شود.
صنعت بافندگی یزد از شهرت زیادی برخوردار است. صنعت شیرینی‌سازی در استان یزد از قدمتی دیرینه برخوردار است و محصولات آن صاحب شهرتی شده‌اند که از مرزهای ایران فراتر رفته است. مهم‌ترین شیرینی‌جات یزدی با نام‌های قطاب، پشمک و باقلوا شهرت دارند.
بیشترین تولیدات واحدهای صنعتی شهر را منسوجات، کاشی و سرامیک و فرش ماشینی تشکیل می‌دهد. واحدهای صنعتی استان یزد عمدتاً در شهرک‌های صنعتی یزد و میبد و اردکان متمرکز شده‌اند. همچنین یزد دارای معادن زیادی است که مهم‌ترین آن‌ها معدن سنگ آهن چادرملو و چغارت بافق و معدن سرب و روی کوشک بافق، فسفات آسفوردی بافق هستند. معادن غنی اورانیوم نیز در اواخر دهه ۸۰ در منطقه ساغند اردکان کشف شده است. [نیازمند منبع]
در استان یزد که کم‌آب‌ترین استان ایران است، ۱۷ کارخانهٔ فولاد فعال وجود دارد که عبارت‌اند از: فولاد یزد (فولاد احرامیان یزد)، فولاد بافق یزد، فولاد الماس یزد، فولاد حدید یزد، ذوب و نورد فولاد شیرکوه، صنایع نورد میلاد یزد، مجتمع فولاد اردکان، فولاد سرمد ابرکوه، فولاد آلیاژی ایران، ذوب، فلزات یزد، فولادسازان کیوان یزد، گروه صنعتی ذوب فلزات یزد، فولاد ایزد خواست جنوب، آهن و فولاد غدیر ایرانیان، شرکت معدنی و صنعتی، چادرملو، فولاد آلیاژی یزد، آهن و فولاد ارفع. این کارخانه‌ها انواع محصولات آهنی و فولادی مانند میلگرد، تیرآهن، ورق، نبشی و ناودانی، قوطی پروفیل و شمش تولید می‌کنند.
برق استان یزد توسط شرکت برق منطقه‌ای یزد که از سال ۱۳۶۸ تأسیس گردیده است تأمین می‌شود. این شرکت با فروش بیش از ۵۲ درصد از فروش کل خود در سال به مشترکین صنعتی (بالغ بر ۳ میلیارد کیلووات ساعت انرژی در سال ۸۵) سهم مهمی از صنعت استان را تشکیل می‌دهد.
پیک برق استان در سال ۹۱ حدود ۹۳۰ مگاوات بوده که حدود ۵۵ درصد از این میزان مربوط به صنایع فولاد است. در اواخر بهار ۱۳۹۲، توان نامی نیروگاه‌های نصب‌شده در این استان ۱۴۲۰ مگاوات اعلام شده است. از جمله منابع تأمین انرژی در این استان می‌توان به نیروگاه سیکل ترکیبی شیرکوه، نیروگاه خورشیدی کوشک بافق، نیروگاه سیکل ترکیبی چادرملو، نیروگاه زنبق یزد و نیروگاه خورشیدی یزد اشاره نمود.
تاریخ و فرهنگ

استان یزد از سرزمین‌های تاریخی و بزرگ است که در میان ایالت‌های قدیمی از جمله پارس، اصفهان، کرمان و خراسان قرار داشته است. آبادی نشینی در این منطقه از قدمت طولانی برخوردار می‌باشد. این سرزمین از گذرگاه‌های مهم در دوره‌های تاریخی محسوب می‌شده است. این ناحیه در دوره هخامنشیان از راه‌های معتبر موسسه‌های راهداری، مراکز پستی و چاپاری برخوردار بوده است. راهداری در یزد از زمان قدیم چنان اهمیتی داشت که خاندان آل مظفر از منصب راهداری ناحیه میبد به پادشاهی رسیدند. این استان از درگیری‌ها و جنگ‌های تاریخ کشور ایران تا حدودی ایمنی داشته است. سخت‌گذر بودن راه‌ها به همراه محدودیت منابع آبی مانع عمده تسخیر این منطقه توسط بعضی از حکومتهای بزرگ و کوچک پیرامون این منطقه در طول تاریخ بوده است.
وجود آثاری از مهر و آناهیتا، ایساتیس و هخامنشی و زندان اسکندر و برج و بارو و کهن درهای بزرگ و عظیم و پناهگاه‌های متعدد و موبدان و سران ساسانی و ابنیه و یادگارهای بعد از اسلام نظیر مساجد و امامزاده‌ها و مزارها نشانگر فرهنگ و تمدن قبل و بعد از دوره اسلامی بوده است.
مردم

طی پژوهشی که به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ انجام شد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در این استان به قرار زیر بود:
| اقوام استان یزد | اقوام استان یزد | اقوام استان یزد | اقوام استان یزد | اقوام استان یزد |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| قومیت | قومیت |  | درصد | درصد |
| فارس | فارس |   | ۹۸٫۶٪ | ۹۸٫۶٪ |
| عرب | عرب |   | ۰٫۵٪ | ۰٫۵٪ |
| بدون جواب | بدون جواب |   | ۰٫۹٪ | ۰٫۹٪ |
از گذشته روابط بازرگانی و خویشاوندی قدرتمند با شهرها و استانهای اطراف بدلیل مرکزیت داشتن اداری، آموزشی و سیاسی یزد در مرکز ایران وجود داشته است. در این استان نزدیک به یکصد هزار سیستانی و بلوچ ساکن هستند و سهم بسزایی در آبادی و رشد این استان داشته‌اند.
در زمان پهلوی اول گروهی پرشمار از کُردهای ایل گلباغی از شمال استان کُردستان به شهر یزد و شهرهای اصفهان و کاشان و نایین کوچانده شدند که امروزه بیشتر از عناصر استحاله‌یافته در جمعیت این شهرها به‌شمار می‌آیند.
اماکن دیدنی استان یزد

صفحهٔ اصلی: ویکی‌پدیا:فهرست یادمان‌های ملی ایران/یزد
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  شهرستان ابرکوه سرو کهن ابرکوه  خانه آقازاده  یخچال خشتی ابرکوه  گنبد عالی شهرستان اردکان منارجنبان خرانق  پیر سبز هریشت  پیر سبز چک چک  مسجد جامع اردکان  رباط ساغند اردکان  کاروانسرای خرانق  مجموعه آب‌انبار احمدآباد  خانه تقدیری  خانه آیت‌الله خاتمی  خانه سروری شهرستان اشکذر آسیاب‌آبی اشکذر  مسجد ریگ مجومرد  مجموعه باغ وزیر حجت آباد شهرستان بافق تپه قاضی میر جعفر  منطقه حفاظت‌شده کوه بافق و کویر کاراکال صادق‌آباد  مسجد جامع بافق و مدرسه علمیه  قلعه باقرآباد |  شهرستان بهاباد قلعه ده عسگر  برج حاجی‌آباد شهرستان تفت مجموعه تاریخی شاه‌نعمت‌الله ولی  عمارت و باغ صدری (نمیر)  بقعه شیخ جنید توران‌پشت  قلعه رشکوئیه  قلعه شواز  آبشار فصلی دره گاهان شهرستان خاتم جنگل باغ شادی هرات  نهر مسیح  خانه دکتر صالحی شهرستان مروست قلعهٔ تاریخی مروست  کاروانسرای شعبه شهرستان مهریز باغ پهلوان‌پور  مجموعه مهرپادین مهریز  قلعه سریزد  مسجد جامع سریزد  کاروانسرای صفویه  کاروانسرای کهنه سریزد  سنمبر سریزد  مسجد پای برج سریزد  چاپارخانه سریزد  دروازه فرافر سریزد  باغ آهو سریزد |  شهرستان میبد نارین قلعه  برج کبوتر خانه  کاروانسرای شاه عباسی میبد  یخچال میبد  مسجد جامع میبد و گنبد امام حسن  مسجد جامع ندوشن شهرستان یزد آتشکده زرتشتیان یزد  بقعه سید رکن الدین  آب‌انبار شش بادگیر  مجموعه میدان امیرچخماق  خانه لاری‌ها  دخمه زرتشتیان  مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر)  مسجد جامع کبیر یزد  مسجد ریگ یزد  بازار خان و حمام خان  باغ دولت‌آباد  بقعه دوازده امام  قنات باغ زارچ  مسجد جامع فهرج   |
تقسیمات استانی

استان یزد در سال ۱۳۵۲ از استان دهم جدا شد.
استان یزد دارای ۱۲ شهرستان، ۲۲ بخش، ۴۶ دهستان و ۲۱ شهر به توضیح زیر است:
یزد، مرکز استان و شهرستان یزد
پانوراما از شهر یزد
برج‌های خنک‌کننده نیروگاه سیکل ترکیبی یزد
نقشه قابل کلیک شهرستان‌های استان یزد
بخش اموریا

District در 23x15px|border |alt=|link= اوگاندا
| Amuria District | Amuria District |
| --- | --- |
District: District
کشور:  اوگاندا
Region: Eastern Uganda
Sub-region: Teso sub-region
پایتخت: اموریا
جمعیت (2010 Estimate): جمعیت (2010 Estimate)
 • کل: ۳۱۵٬۹۰۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳ (EAT)
وبگاه: Homepage
بخش اموریا (به لاتین: Amuria District) یک سکونتگاه مسکونی در اوگاندا است که در اوگاندا واقع شده‌است.
خصوصیات

بخش اموریا ۳۱۵٬۹۰۰ نفر جمعیت دارد.
جهلم (شهر)

City
| Jhelum  جہلم | Jhelum  جہلم |
| --- | --- |
City: City
نام(های) مستعار: City of Soldiers Land of شهید و سلحشورs: نام(های) مستعار: City of Soldiers Land of شهید و سلحشورs
Map of Jhelum City: Map of Jhelum City
بخش: پنجاب (پاکستان)
Union Council: 17 UC
حکومت: حکومت
 • مدیر: Malik Omair Masood
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۲٫۵ کیلومتر مربع (۸٫۷ مایل مربع)
ارتفاع: ۲۵۰ متر (۸۲۵ فوت)
جمعیت (1998): جمعیت (1998)
 • کل: ۱۴۵٬۸۴۷
 • تراکم: ۶۵۰۰/کیلومتر مربع (۱۷۰۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵ (PKT)
Postal code: 49600
Dialling code: 0544
جهلم (به اردو: جہلم) شهری در ایالت پنجاب (پاکستان) کشور پاکستان است که در سرشماری سال ۲۰۰۶ میلادی، ۱۶۶٫۴۲۰ نفر جمعیت داشته است.
اژدهای کومودو
ریشه‌شناسی

اژدهای کومودو با نام‌های بزمجهٔ کومودو یا بزمجهٔ جزیرهٔ کومودو در ادبیات علمی شناخته می‌شود، هرچند که نام آخر خیلی رایج نیست. بومیان جزیرهٔ کومودو، به این جانور اورا، بوآیا دارات (مارمولک جزیره) یا بیاواک راکساسا (بزمجه غول‌پیکر) می‌گویند. به اژدهای کومودو همچنین در زبان هندی، بیس‌کبرا گفته می‌شود که به معنای «دو برابر زهرآگین‌تر از مار کبرا» است.
پس از کشف جانور توسط اروپاییان در آغاز سده ۲۰ میلادی، پیتر اوونز در سال ۱۹۱۲ اقدام به گذاشتن نام علمی Varanus komodoensis بر اژدهای کومودو کرد. او در آغاز یک عکس و تکه‌ای از پوست از اژدهای کومودو به دست آورده بود، اما پس از زنده‌گیری دو اژدهای بالغ و یک نابالغ، اقدام به چاپ مقاله‌ای دربارهٔ اژدها کرد و برای نخستین بار آن را طبقه‌بندی علمی‌کرد.
فرگشت

نخستین خزندگان حقیقی در ۱۹۰ تا ۲۰۰ میلیون سال پیش در ژوراسیک پدیدار شدند و خزندگان بزمجه‌شکل در حدود ۱۰۰ میلیون سال پیش در کرتاسه پا بر روی زمین گذاشتند. در کرتاسه پسین، بزمجه‌وارها به شکل گسترده‌ای در صفحهٔ لوراسیا و آسیای مرکزی پراکنده شده بودند. بالاخانواده بزمجه‌واران تنها گروهی از مارمولک‌ریختان بود که توانست در قاره‌های جنوبی گسترش پیدا کند، اعضای این تیره اغلب از حشرات بزرگ و پستانداران ریزجثه تغذیه می‌کردند. مارها و موساسوریان نزدیک‌ترین خویشاوندان این گروه هستند.
بررسی‌ها بر روی ۳۱ آرایه مرتبط با تیرهٔ بزمجه‌ایان نشان می‌دهد که این تیره در حدود ۴۰ میلیون سال پیش در آسیا به وجود آمد و پژوهش‌های  مشابه دیگر حاکی از این است که خاستگاه این تیره در جنوب شرق آسیا بوده است. حدود ۱۵ میلیون سال پیش، برخوردی بین استرالیا و آسیای جنوب شرقی به بزمجه‌ایان اجازه داد تا به سرزمینی که امروزه به آن مجمع‌الجزایر اندونزی می‌گویند مهاجرت کنند، پس از آن محدودهٔ زندگی آن‌ها از شرق تا جزیره تیمور نیز امتداد یافت. در گذشته باور بر این بود که اژدهای کومودو در ۴ میلیون سال پیش از اجداد استرالیایی خود جدا شد، اما شواهد سنگواره‌ای تازه یافت‌شده در کوئینزلند نشان می‌دهد که اژدهای کومودو پیش از پخش شدن در اندونزی، در استرالیا فرگشت یافته بود. کاهش قابل توجه سطح دریا در واپسین عصر یخبندان، قطعه‌های بزرگی از بسترهای قاره‌ای را برهنه کرد که باعث شد اژدهای کومودو وارد آن‌ها شود ولی پس از آنکه سطح دریا با ذوب شدن یخ‌ها بالا رفت، آن‌ها در جزیرهٔ فعلی خود منزوی شدند. سنگواره‌هایی از کومودوها مربوط به ۹۰٬۰۰۰ سال پیش در فلورس یافت شده است، مقایسه تغییرات تاریخی سطح آب دریا و داده‌های ژرفاسنجی نیز نشان داد که جزیره کومودو در ۱۳۵٬۰۰۰ تا ۱۸٬۰۰۰ سال پیش به جزایر شرقی خود متصل بوده است. از سوی دیگر، فلورس و رینکا اکثراً در طول ۱۴۰٬۰۰۰ سال گذشته تا پایان واپسین عصر یخبندان به هم وصل بوده‌اند.
نزدیک‌ترین خویشاوندان اژدهای کومودو، بزمجه آبی و بزمجه مشبک هستند.
ویژگی‌های زیستی

سردهٔ بزمجه‌ها دارای بیشترین تفاوت در گسترهٔ اندازه بدن در میان اعضای خود، در میان همه سرده‌های مارمولک‌ها است. به همین دلیل، اندازهٔ بدن اژدهای کومودو بسیار بیشتر از اندازه بدن بعضی دیگر اعضای سرده خود است. در حیات وحش، یک اژدهای کومودوی بالغ عموماً حدود ۷۰ کیلوگرم وزن دارد، هرچند که نمونه‌های محبوس و به دام افتاده در باغ وحش‌ها، معمولاً وزن بیشتری دارند. بر طبق کتاب رکوردهای جهانی گینس، یک کومودوی نر بالغ به‌طور میانگین ۷۹ تا ۹۱ کیلوگرم وزن دارد و اندازهٔ آن هم ۲٫۵۹ متر است، در حالی که یک کومودوی مادهٔ میانگین ۶۸ تا ۷۳ کیلوگرم وزن داشته و اندازهٔ آن ۲٫۲۹ متر است. بزرگ‌ترین نمونهٔ رؤیت‌شده ۳٫۱۳ متر طول و با احتساب غذای هضم‌نشده، ۱۶۶ کیلوگرم وزن داشته است. اگرچه اژدهای کومودو اکنون بزرگ‌جثه‌ترین مارمولک موجود در جهان است، اما از خویشاوند منقرض‌شدهٔ خود یعنی بزمجه ماژلان جثهٔ کوچکتری دارد؛ این بزمجه (که تا حدود ۳۰٬۰۰۰ سال پیش نیز در شرق استرالیا حضور داشت) طولی برابر ۷ متر و وزنی نزدیک به ۶۵۰ کیلوگرم داشته است. در مقایسه با دیگر خزندگان، جثهٔ بسیار بزرگ و غیرمعمول هر دو بزمجه ماژلان و کومودو را تنها می‌توان مربوط به پدیده غول‌پیکری جزیره‌ای دانست که در طی آن، درندگانی که به محیطی جزیره‌ای و منزوی وارد می‌شوند دارای جثهٔ بزرگتری نسبت به خویشاوندان ساکن خشکی‌شان می‌شوند، چرا که امکان دارد هیچ جانور گوشت‌خوار دیگری که بتواند رقیب غذایی آن‌ها شود در این جزایر حضور نداشته باشد.
اژدهای کومودو دُمی به اندازهٔ بدن خود و حدود ۶۰ دندان اره‌ای دارد که پیوسته جایگزین می‌شوند و ممکن است اندازهٔ دندان‌ها تا ۲٫۵ سانتی‌متر باشد. بزاق کومودوها عموماً آغشته به خون است، چرا که دندان‌های آن‌ها تقریباً به‌طور کامل با پوشش لثه‌ای پوشیده شده و این لثه‌ها در هنگام غذا خوردن پاره‌پاره و ریش‌ریش می‌شوند و خون حاصل که با بزاق غلیط مخلوط می‌شود، رنگی قرمز به آن می‌دهد. چنین چیزی باعث ایجاد محیطی ایده‌ال برای رشد باکتری‌هایی که در دهان زیست می‌کنند، می‌شود. این جانور همچنین زبانی زرد و دراز دارد که با عمق زیادی «چنگالی» شده است. پوست اژدهای کومودو سخت و پولکی و بر روی بدنش آزاد و شُل‌وار قرار گرفته است. این پوست توسط فلس‌های زرهی مستحکم شده که دارای ساختارهای کوچکی با نام استخوان‌پوست هستند که نقش نوعی جوشن طبیعی را بازی می‌کند. به دلیل پستی و بلندی‌های موجود در پوست کومودوها، ساختن چرم از این نوع پوست میسر نبوده و در نتیجه این جانور از گذشته تاکنون شکار نشده و توانسته نسل خود را حفظ کند.
ویژگی‌های زیستی > حواس

همانند دیگر بزمجه‌ها، اژدهای کومودو تنها یک استخوان گوش دارد، که به آن استخوان رکابی می‌گویند و برای منتقل کردن لرزش‌ها از پرده صماخ به حلزون گوش بکار می‌رود. چنین آرایشی، به این معنی‌ست که احتمالاً آن‌ها تنها می‌توانند صداهایی در محدودهٔ ۴۰۰ تا ۲٬۰۰۰ هرتز را بشنوند. برای مقایسه، انسان می‌تواند صداهای ۲۰ تا ۲۰٬۰۰۰ هرتز را بشنود. پیش‌تر باور بر این بود که آن‌ها ناشنوا هستند، چرا که گزارش شده بود که اژدهای کومودو به نجواها، صداهای بلند و فریادهای محیط، واکنش و هراسی نشان نمی‌دهد. این نظریه هنگامی مورد تردید قرار گرفت که یکی از کارکنان باغ وحش لندن با صدای خود به یک نمونهٔ به دام افتاده و محبوس در باغ وحش، آموخت که برای غذا خوردن بیرون بیاید؛ حتی هنگامی که کومودو قادر به دیدن او نبود و تنها صدای او را می‌شنید.
اژدهای کومودو می‌تواند تا ۳۰۰ متر دورتر را ببیند و حس بینایی آن نقش مهمی در شکار بازی می‌کند، اما چون شبکیه این جانور تنها حاوی یاخته‌های مخروطی است، این‌طور برآورده می‌شود که این جانور دید ضعیفی در تاریکی دارد. اژدهای کومودو می‌تواند به صورت رنگی ببیند، اما شناخت ضعیفی نسبت به اشیاء بی‌حرکت دارد.
اژدهای کومودو همانند بسیاری دیگر از خزندگان از زبان خود برای شناخت محرک‌های مزه و بو استفاده می‌کند. آن‌ها به جای بهره‌گیری از سوراخ بینی، از اندام ژاکوبسون برای بو کشیدن بهره می‌گیرند. حس‌گرهای بویایی این جانور می‌توانند بدن گوزن‌ها را از فاصله دور با بوییدن هوا «مزه» کنند. یک اژدهای کومودو با کمک باد مساعد و عادتش به آونگان کردن سر از یک سو به سوی دیگر در حین راه رفتن، می‌تواند مردار را از فاصلهٔ ۴ تا ۹٫۵ کیلومتری تشخیص دهد. این جانور تنها تعداد کمی جوانه چشایی در پشت حلق خود دارد و در کل فاقد حس چشایی است. فلس‌های آن، که برخی از آن‌ها با استخوان مستحکم شده‌اند، دارای صفحه‌های حس‌گر متصل به اعصاب هستند تا حس لامسه را تسهیل کنند. فلس‌های گرداگرد گوش، لب‌ها چانه و کف پا ممکن است دارای سه صفحهٔ حس‌گر یا بیشتر باشند.
بوم‌شناسی

محیط زندگی اژدهای کومودو، گرم و خشک است و عموماً در علفزارهای باز و خشک، ساوانا و جنگل‌های گرمسیری در ارتفاعات پست زندگی می‌کند. به عنوان جانوری خونسرد، عموماً در روز فعال است، هرچند که برخی فعالیت‌های شبانه هم از خود نشان داده است. بیشترین فعالیت آن در میان ساعت‌های ۶ صبح تا ۱۹ بعد از ظهر است. در ماه‌های گرم سال (میان ژانویه تا مارس)، فعالیت اژدها در گرم‌ترین ساعت‌های روز متمرکز است.
اژدهای کومودو منفرد زندگی کرده و تنها برای خوردن و زایش با دیگر هم‌نوعان خود ارتباط برقرار می‌کند. آن‌ها قادرند تا سرعت ۲۰ کیلومتر بر ساعت بدوند، تا ۴٫۵ متر در زیر آب شیرجه بزنند و در جوانی با بهره‌گیری از ناخن‌های قدرتمندی که دارند، با مهارت از درخت‌ها بالا بروند. آن‌ها همچنین می‌توانند روی پاهای پسین خود بایستند و از دم خود به صورت پایه کمکی استفاده کنند تا بتوانند طعمه دور از دسترس را شکار کنند. با رسیدن به بلوغ، از ناخن‌ها عمدتاً به عنوان سلاح استفاده می‌شود و اندازهٔ بزرگ ناخن‌ها مانع بالا رفتن این جانوران از درختان می‌شود.
اژدهای کومودو با ناخن‌ها و پاهای جلویی (دست‌ها) نیرومند خود حفره‌هایی را به عنوان پناهگاه حفر می‌کند که گشادی آن‌ها گاه ۱ تا ۳ متر است. به خاطر اندازهٔ بزرگی که این جانور دارد و همچنین به خاطر عادت داشتن به خوابیدن در این لانه‌های حفرکرده توسط خود، این جانور می‌تواند گرمای بدنش را در سرتاسر شب حفظ کند و مدت زمان قرار گرفتن در نور خورشید برای به‌دست آوردن گرمای دوباره را به حداقل برساند. در مناطق با پوشش جنگلی و درختان سایه‌دار، اژدهای کومودو بیشتر در بعد از ظهر میان ساعت‌های ۱۲ تا ۱۴ فعالیت دارد اما گاه در اوقات گرم روز، در سایه می‌ماند؛ چرا که پوستش فاقد غده‌های ترشح‌کننده عرق است و به دلیل خونسرد بودن، در صورتی که جانور برای مدت زیادی در زیر آفتاب بماند، دمای بدن می‌تواند به شکل خطرناکی بالا برود. مکان‌های ویژه استراحت، که عموماً در پرتگاه‌هایی با نسیم‌های خنک دریایی واقع شده‌اند، با فضله‌ها نشانه‌گذاری می‌شوند و اژدها آن‌ها را عاری از رستنی‌ها نگاه می‌دارد. آن‌ها نقش مکان‌های استراتژیکی را ایفا می‌کنند که از آن‌ها برای حملهٔ غافلگیرانه به گوزن‌ها استفاده می‌شود.
اژدهای کومودو درنده بالاسر کنام خود به‌شمار می‌رود و بررسی‌ها نشان داده‌اند که حتی دیگر درندگانی، همچون مار پیتون، که در مناطق جزیره‌ای مشابه و نزدیک به جزیره‌های کومودو زندگی می‌کنند، به دلیل وجود این جانور نتوانسته‌اند در جزایر سکونت‌گاه اژدها به زندگی بپردازند. این مارمولک برخلاف دیگر مارمولک‌ها چندان قلمروخواه نیست و از مکان‌هایی که در آن مردارخواری می‌کند در برابر ورود غریبه‌ها دفاع نمی‌کند. اژدهایان اغلب در برخورد با یکدیگر از رودررویی با هم پرهیز می‌کنند؛ چنین رویکردی باعث ذخیره بیشتر انرژی به جای هدر دادن آن برای جنگ و دفاع از قلمرو می‌شود. با این حال این جانوران در فصل جفت‌گیری – انتهای ژوئن تا آغاز اکتبر – و نیز در هنگام غذا خوردن از لاشه می‌توانند به شدت با هم درگیر شوند. در این هنگام اژدهای غالب با درآوردن صداهای هیسس‌وار و تکان دادن شدید دم خود، باعث ترس اژدهای مغلوب و ترک صحنه توسط او می‌شود. غالب معمولاً پس از پیروزی اقدام به نوعی حرکات نمایشی همچون پایین گرفتن سر و راه رفتن آرام با منقبض و سخت کردن ماهیچه‌های پاهای عقبی می‌کند.
بوم‌شناسی > بزاق

اوفن‌برگ نخستین کسی بود که با مشاهده عفونی شدن سریع جای گاز کومودوها بر گاومیش‌های قربانی، این نظریه را مطرح کرد که در بزاق «قرمزگون و فراوان» این جانوران باکتری‌هایی وجود دارند که کومودها از آن‌ها به عنوان زهر بهره می‌گیرند. او دریافت که آن‌ها پاتوژن‌های عفونی – به ویژه باکتری‌های اشریشیا کلی، استافیلوکوک، پروویدنسیا و پروتئوس – در بزاقشان دارند. به گفته او، در حالی که این پاتوژن‌ها را می‌شد در دهان کومودوهای وحشی پیدا کرد، آن‌ها در دهان نمونه‌های به دام افتاده پیدا نمی‌شدند و این به خاطر رژیم غذایی پاکیزه‌تر آن‌ها و استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها بود. این مسئله با برداشتن نمونه‌های مخاطی از سطوح لثهٔ آرواره‌های بالایی دو اژدهای تازه‌گرفته‌شده، تأیید شده است. نمونه‌های بزاق توسط پژوهشگران در دانشگاه تگزاس مورد بررسی قرار گرفتند؛ آن‌ها ۵۷ گونه باکتری در حال رشد در دهان سه اژدهای کومودو پیدا کردند که یکی از آن‌ها پاستورلا مالتوسیدا بود؛ باکتری که می‌تواند در انسان به مرگ منجر شود.
یافته‌های تیم دانشگاه تگزاس بسیاری از دانش‌مندان را قانع کرد که شکار اژدهای کومودو توسط گاز گرفتن طعمه و سپس انتظار برای مرگ طعمه از عفونت ناشی از گاز خودش، انجام می‌شود. با این حال پژوهش‌ها در سال ۲۰۱۳ نشان دادند که باکتری‌های موجود در دهان اژدهای کومودو معمولی هستند و باکتری‌هایی مشابه آن‌ها در دیگر گوشت‌خواران نیز دیده شده است. افراد مورد بررسی گونه در پژوهش فرای، گلدستاین و همکاران – که ۱۰ تای آن‌ها بالغ و ۶ تا نوزاد بودند و از سه باغ وحش ایالات متحده انتخاب شده بودند – همگی بهداشت دهان بسیار مناسبی داشته‌اند. برخلاف تصور، آن‌ها در دندان‌هایشان تکه‌هایی از گوشت فاسد را که ممکن است از خوراکی که خورده‌اند باقی‌مانده باشد و باعث رشد باکتری شوند نداشتند و میزان باکتری‌های موجود در دهانشان حتی کمتر از باکتری‌ها معمول موجود در دهان شیر یا شیطان تاسمانی بوده است.
فرای و گلدستاین با زیر سؤال بردن یافته‌های دانشگاه تگزاس، نشان دادند که باکتری‌های یافت شده در نمونه‌های پژوهش پیشین نه تنها «معمولی» بوده‌اند، که در نمونه‌های مختلف نیز به صورت پی‌درپی دیده نشده‌اند؛ چیزی که از دیدگاه فرگشتی نمی‌تواند راهبردی شکاری برای جانور تلقی شود. به باور آن‌ها، اگرچه باکتری‌های طبیعی موجود در محیط زیست طبیعی و نیز دهان کومودوها «می‌تواند» باعث مرگ شود، اما مردن طعمه در اصل توسط گاز شدید گرفته شده توسط اژدها، خون‌ریزی بی‌وقفه، و در نهایت شوک ناشی از کم شدن سریع خون است. در مورد بوفالوهای وحشی، آن‌ها مرگ بوفالوها را این گونه توجیه کردند که از آنجا که این جانوران بومی جزایر کومودو نیستند، هنگامی که مورد حمله قرار می‌گیرند، وارد آب می‌شوند. در این صورت می‌توان آب گرم و پر از مدفوع را علت آلودگی باکتریایی دانست.
بوم‌شناسی > زهر

در اواخر ۲۰۰۵، پژوهشگران دانشگاه ملبورن به سرپرستی فرای گمانه‌پردازی کردند که بزمجه بزرگ، دیگر گونه‌های بزمجه و نیز مارمولک‌های اژدها ممکن است دارای سم باشند. این گروه بر این باور بودند که تأثیرات فوری پس از گازگرفتن‌های این بزمجه‌ها به دلیل آلودگی خفیف به زهر هستند. در مورد گاز گرفته شدن دست انسان، این تأثیرات فوری – که شامل باد کردن سریع، اخلال در لخته شدن موضعی خون و رسیدن درد تا آرنج می‌شوند – در گاز هر سه بزمجه مشبک، اژدهای کومودو و بزمجه خالدار درختی یکسان دیده می‌شوند. برخی از این نشانه‌ها تا چند ساعت هم ادامه پیدا می‌کنند.
در سال ۲۰۰۹ همان محققان شواهد بیشتری منتشر کردند که نشان می‌داد اژدهای کومودو گازی سمی دارد. اسکن MRI جمجمه یک اژدها نشان از وجود دو غده بزاقی در آرواره پایینی داد. پژوهشگران در باغ وحش سنگاپور یکی از این غده‌ها را از سر یک نمونهٔ بیمار که در حال مرگ بود استخراج کردند و دریافتند که حاوی چندین پروتئین زهرآگین مختلف است. از جمله تأثیرات شناخته‌شدهٔ این پروتئین‌ها، می‌توان به جلوگیری از لخته شدن خون، پایین آوردن فشار خون، فلج ماهیچه‌ای و القا کردن خفگی اشاره کرد، که در نهایت باعث ایجاد شوک و از دست دادن آگاهی در طعمهٔ مسموم می‌شود. در نتیجهٔ این کشف، نظریه پیشین مبنی بر اینکه باکتری‌ها موجب کشته‌شدن قربانیان اژدهای کومودو می‌شوند، مورد تردید قرار گرفت.
اگرچه کشف غده‌های زهر در دهان کومودوها در آغاز باعث شگفتی دانشمندان شد، با این حال تعدادی از آن‌ها اینکه زهر به تنهایی بتواند اثرات گاز اژدهای کومودو را باعث شود مورد تردید قرار دادند. کرت شونک، زیست‌شناس فرگشتی، دلیل اصلی پدید آمدن اثرات گاز را، از دست دادن خون و شوک دانسته است و نه تأثیر پروتئین‌های سمی موجود در زهر. به باور فرای نیز زهر موجود در گاز کومودوها تنها بخشی از راهبرد حمله‌ای مارمولک‌های بزمجه‌وار است. نزدیک به ۱۰۰ مارمولک دارای زهر در غده‌های درون دهان خود هستند؛ اما آن‌ها از زهر خود نه به تنهایی (همچون مورد نیش زدن مار کبرا)، بلکه به همراه گاز شدید و کندن گوشت قربانی توسط دندان‌های اره‌مانند بهره می‌گیرند. زهردار بودن اژدهای کومودو و دیگر اعضای موجود بزمجه‌ایان، وجود زهر در بدن خویشاوند نزدیک و منقرضشان، بزمجه ماژلان را نیز نتیجه می‌دهد. چنین چیزی به بزمجه ماژلان لقب «بزرگ‌ترین مارمولک زهردار تاریخ» را می‌دهد.
بوم‌شناسی > تولید مثل

جفت‌گیری در بین ماه‌های اردیبهشت و مرداد صورت می‌گیرد و تخم‌ها در ماه شهریور گذاشته می‌شود. در این دوره، نرها برای به‌دست آوردن ماده‌ها به رقابت و نبرد می‌پردازند، به این صورت که روی پاهای پسین خود می‌ایستند و با هم دست به گریبان می‌شوند و بازنده در نهایت به زمین زده می‌شود. این نرها ممکن است برای آماده شدن برای دعوا، استفراغ یا مدفوع کنند. برنده دعوا، زبان دراز خود را به طرف ماده سوسو می‌دهد تا به وضعیت پذیرش جنسی ماده آگاه شود. در صورتی که ماده پذیرای جفت‌گیری نباشد، عدم تمایل خود به آمیزش را با ناخن کشیدن و گاز گرفتن با دندان‌ها نشان می‌دهد. در نتیجه نر در هنگام آمیزش باید ماده را کاملاً مهار کند تا به خودش آسیبی نرسد. از جمله دیگر نشانه‌های عشق‌بازی، نرها چانه خود را به ماده‌ها می‌مالند، پشت آن‌ها را به سختی می‌خارانند و آن‌ها را می‌لیسند. نزدیکی جنسی هنگامی پدید می‌آید که نر یکی از نیمه‌کیرهای خود را – بسته به موقعیت بدنیش نسبت به ماده – وارد پارگین ماده می‌کند.
ماده، تخم‌های خود را در سوراخ‌هایی که در بغل تپه کنده شده یا در بقایای متروکهٔ آشیانهٔ مرغ خاشاک پا–نارنجی می‌گذارد و پشته‌های رهاشده را نیز ترجیح می‌دهد. این آشیانه‌های رهاشده مخلوطی از خاک و خاشاک هستند که ۱۵۰ سانتی‌متر ارتفاع و ۵ تا ۶ متر قطر دارند. اگرچه بیشتر بزمجه‌ها تخم‌های خود را درون تنها یک لانه می‌گذارند، اما اژدهای کومودوی ماده گاه تخم‌های خود را در چندین لانهٔ جدا می‌گذارد که به نظر برای کم کردن احتمال نابود شدن همهٔ تخم‌ها با هم انجام می‌شود. حدود ۲۰ تخم با وزن میانگین ۱۲۵ گرم گذاشته می‌شود که ۷ تا ۸ ماه طول می‌کشد تا نوزادان از تخم‌ها سر برآورند. در این هنگام ماده بر روی آشیانه می‌خوابد تا از فرزندانش که قرار است سر از تخم در بیاورند پاسداری کند؛ اگرچه هیچ نشانه‌ای از مراقبت مادر پس از بیرون آمدن فرزندان از تخم در دسترس نیست. برای بیرون آمدن بیشترین تعداد نوزاد، دمای محل تخم‌ها باید میان ۲۸ تا ۲۹٫۵ درجه سانتی‌گراد باشد. پس از شکافتن تخم، نوزاد ممکن است ساعت‌ها همان‌جا در تخم‌ها بماند و بعد شروع به بیرون آمدن از لانه بکند. در تولد، این نوزادان تنها ۸۰ تا ۱۰۰ گرم وزن، و ۳۰۰ میلی‌متر طول دارند، و بسیار بی‌دفاع هستند و امکان شکار شدنشان وجود دارد. تقریباً سه تا پنج سال طول می‌کشد تا اژدهای کومودو بالغ شود و میانگین عمرشان در حیات وحش ۸٫۵ سال است. اگرچه میانگین عمر آن‌ها در اسارت ۱۶ سال و ۷ ماه است، اما ممکن است تا ۳۰ سال هم به طول بینجامد.
مشخصه نوزادهای از تخم بیرون آمده داشتن الگویی به رنگ قهوه‌ای با خال‌های بزرگ و مشخص زرد نارنجی در ناحیه کمری و پوزه‌شان است. می‌توان رنگ خاکستری روشن با خال‌های سفید را در ناحیه صورت تا پاهای جلویی مشاهده کرد. ناحیه شکمی نیز زرد روشن با نقطه‌های تاریک بزرگ است. چنین الگوی رنگ‌آمیزی با افزایش سن جانور از میان می‌رود و جای خود را به پوزه‌های اندکی روشن و بدن با رنگ قهوه‌ای خاکی در سنین جوانی می‌دهد. بالغ‌ها اما به رنگ قهوه‌ای یک‌دست هستند و ماده‌ها می‌توانند پوزه‌هایی با رنگ‌آمیزی قهوه‌ای–سبز داشته باشند.
کومودوهای جوان عمدهٔ سال‌های ابتدایی خود را در درختان سر می‌کنند و در آنجا از دست شکارچیان که ممکن است کومودوهای بزرگ‌سال هم‌نوع‌خوار باشند، در امان هستند. پس از بلوغ، آن‌ها اغلب تنها در هنگام غذا خوردن از لاشه یا برای تولید مثل با هم تماس برقرار می‌کنند؛ با این حال بسیاری مواقع کومودوهای نر و ماده پس از آشنایی با هم تشکیل جفت‌پیوندی می‌دهند که در نوع خود میان خزندگان کم‌همتا است.