stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مایک کپوانو

| Mike Capuano | Mike Capuano |
| --- | --- |
عضو  مجلس نمایندگان ایالات متحده از ماساچوست حوزهٔ 7th: عضو  مجلس نمایندگان ایالات متحده از ماساچوست حوزهٔ 7th
متصدی: متصدی
آغاز به کار  January 3, 2013: آغاز به کار  January 3, 2013
پس از: اد مارکی
عضو  مجلس نمایندگان ایالات متحده از ماساچوست حوزهٔ 8th: عضو  مجلس نمایندگان ایالات متحده از ماساچوست حوزهٔ 8th
دوره مسئولیت January 3, 1999 – January 3, 2013: دوره مسئولیت January 3, 1999 – January 3, 2013
پس از: Joseph P. Kennedy II
پیش از: Stephen Lynch
33rd Mayor of Somerville: 33rd Mayor of Somerville
دوره مسئولیت January 1, 1990 – January 3, 1999: دوره مسئولیت January 1, 1990 – January 3, 1999
پس از: Eugene Brune
پیش از: William Roche (Acting)
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: Michael Everett Capuano ۹ ژانویهٔ ۱۹۵۲ ‏(۷۳ سال) سامرویل، ماساچوست, ماساچوست, ایالات متحده آمریکا
حزب سیاسی: حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا
همسر(ان): Barbara Teebagy
فرزندان: Michael Joseph
محل تحصیل: کالج دارتموث Boston College
وبگاه: Government website
مایک کپوانو (به انگلیسی: Mike Capuano) نمایندهٔ حوزه انتخابیه هفتم ماساچوست از حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا در مجلس نمایندگان ایالات متحده آمریکا است که برای نخستین‌بار در ۳ ژانویه ۱۹۹۹ میلادی به‌عضویت این مجلس درآمد.
مانیان

| مانیان | مانیان |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: فارس
شهرستان: جهرم
بخش: مرکزی
دهستان: جلگاه
جمعیت: ۶۹۵ نفر (سرشماری ۹۵)
مانیان روستایی در دهستان جلگاه بخش مرکزی شهرستان جهرم در استان فارس است. این روستا با ۶۹۵ نفر جمعیت (۲۰۳ خانوار) در ۴۵ کیلومتری جنوب غربی جهرم واقع شده‌است.
.
عملیات اپرا

| عملیات اپرا | عملیات اپرا |
| --- | --- |
بخشی از ستیز عرب‌ها و اسرائیل و جنگ ایران و عراق: بخشی از ستیز عرب‌ها و اسرائیل و جنگ ایران و عراق
مسیر پرواز جنگنده‌های اسرائیلی و مسیر بازگشت آنان در عملیات اپرا.نقشه حمله: مسیر پرواز جنگنده‌های اسرائیلی و مسیر بازگشت آنان در عملیات اپرا.نقشه حمله
هدف عملیات: استراتژیک
مکان: بغداد، عراق ۳۳°۱۲′۳۰″ شمالی ۴۴°۳۱′۳۰″ شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۲۰۸۳۳°شمالی ۴۴٫۵۲۵۰۰°شرقی﻿ / 33.20833; 44.52500
برنامه‌ریز: مناخم بگین (نخست‌وزیر) دیوید ایوری (فرمانده نیروی هوائی)
هدف: تخریب رآکتور اوسیراک
اجرا: ۷ ژوئن ۱۹۸۱
نیروی اجرایی:  نیروی هوایی اسرائیل
نتیجه: موفق و رآکتور تخریب شد
تلفات و صدمات: ۱۰ سرباز عراقی کشته شدند ۱ شهروند فرانسه کشته‌شد
عملیات اُپرا (به عبری: מבצע אופרה) که با نام عملیات بابِل نیز شناخته می‌شود، نام عملیاتی نظامی است که در ۱۷ خرداد ۱۳۶۰ خورشیدی برابر با ۷ ژوئن ۱۹۸۱ میلادی و در جریان جنگ ایران و عراق، توسط نیروی هوایی اسرائیل علیه تأسیسات اتمی عراق به نام اوسیراک صورت گرفت.
عملیات توسط ۸ فروند جنگنده اف-۱۶ و حدود ۹ ماه پس از حمله نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به نیروگاه اوسیراک و تعمیر آن توسط کارشناسان فرانسوی در عملیات شمشیر سوزان انجام شد.
عملیات

در اواخر دههٔ ۱۹۷۰ عراق یک رآکتور هسته‌ای «کلاس ازیریس» را از فرانسه خریداری کرد. اطلاعات نظامی اسرائیل اینگونه تصور نمود که این کار با هدف تولید پلوتونیوم برای پیشبرد برنامهٔ سلاح‌های هسته‌ای عراق بوده است.
همچنین اطلاعات نظامی اسرائیل باور داشت تابستان سال ۱۹۸۱ آخرین فرصت برای نابودی رآکتورها پیش از بارگیری سوخت هسته‌ای است.
طراح حمله هوایی موفقیت‌آمیز اسرائیل که باعث تخریب ۱۰۰ درصدی نیروگاه اتمی‌شد. ژنرال ابیعام صلع نام داشت.
نام بسیاری از خلبانان نیروی هوایی اسرائیل که در عملیات اپرا شرکت داشتند تا سال‌ها منتشر نشد، اما پس از گذشت دو دهه از انجام آن، نام برخی از خلبانان و طراحان آن منتشر شد که از آن‌جمله می‌توان به ژنرال دان حالوتس (خلبان ایرانی الاصل نیروی هوایی اسرائیل) و ایلان رامون نخستین فضانورد اسرائیلی که در حادثه انفجار فضاپیمای کلمبیا کشته شد، اشاره کرد. وی بعدها رئیس ستاد کل نیروهای دفاعی اسرائیل شد.
ادعای همکاری با ایران

بر طبق برخی اسناد مبهم، اسرائیل در این عملیات از نقشه، عکس‌ها و اطلاعاتی بهره برد که توسط ایران به آنها داده شده بود. همچنین هواپیماهای اسرائیلی می‌توانستند برای حمله از حریم هوایی ایران نیز استفاده کنند. حتی به‌گفتهٔ آری بن مناشه ، مقامات اسرائیلی و فرستاده آیت‌الله خمینی یک ماه قبل از این عملیات در پاریس جهت تبادل نظر و اطلاعات محرمانه با یکدیگر دیدار کردند که در آن حتی موافقت شد که در صورت بروز مشکل فنی در حین اجرای این عملیات، بمب افکن‌های اسرائیلی به‌طور مخفیانه در پایگاهی در تبریز فرود اضطراری کنند.
بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل در سال ۲۰۲۱ گفت حمله به اوسیراک به اندازه‌ای مخفی بوده که اسرائیل متحد اصلی خود آمریکا را نیز در جریان نگذاشت.
اسامی خلبان‌های این عملیات

افراد شرکت کننده در این عملیات عبارت بودند از:
زیو راز
عاموس یادلین
دابی یافی
ایلان رامون
امیر ناحوم
یفتاح اسپیکور
هاگایی کاتز
رلیک شفیر
پارلمان عراق

پارلمان عراق در سال ۱۳۹۵ اعلام کرد که قصد شکایت از اسرائیل برای حمله به این مرکز و دریافت غرامت را دارد.
جنگنده اف-۱۶ به‌کارگرفته شده توسط ایلان رامون در عملیات اپرا.
زمستان عربی

| زمستان عربی | زمستان عربی |
| --- | --- |
بخشی از پیامدهای بهار عربی و جنگ علیه تروریسم: بخشی از پیامدهای بهار عربی و جنگ علیه تروریسم
تاریخ: اواسط ۲۰۱۲ تا تقریباً ۲۰۱۹ (~۷ سال)  (در برخی کشورها ادامه دارد)
موقعیت: خاورمیانه، به ویژه سوریه، عراق، تونس، مصر، یمن و لیبی
علت(ها):  بهار عربی 
اهداف:  افراط‌گرایی اسلامی 
روش‌ها:  جنگ‌های داخلی  شورشگری  انتخاب دولت‌های اسلام‌گرا (در برخی کشورها) 
منجرشد به:  بحران مهاجرتی اروپا  تجدید حیات اسلام سیاسی در حکومت تونس  انتخاب محمد مرسی به ریاست‌جمهوری مصر  سرنگونی محمد مرسی بلافاصله پس از آن در کودتای ۲۰۱۳ مصر  سرکوب استبدادی علیه اسلام سیاسی در سوریه و دولت جدید سیسی در مصر  ظهور داعش، احیای القاعده در سوریه و هجوم جنگجویان خارجی برای جنگیدن به نفع این گروه‌ها  دومین جنگ داخلی لیبی 
زمستان عربی (عربی: الشتاء العربي) اصطلاحی است که به احیای اقتدارگرایی و افراط‌گرایی اسلامی در برخی از کشورهای عربی، در دهه ۲۰۱۰، در پی اعتراضات بهار عربی اشاره دارد. اصطلاح «زمستان عربی»، به رویدادهای کشورهای اتحادیه عرب در خاورمیانه و شمال آفریقا، از جمله جنگ داخلی سوریه، شورش عراق و متعاقب آن جنگ در عراق، بحران مصر، اولین جنگ داخلی لیبی و متعاقب آن دومین جنگ داخلی لیبی، جنگ داخلی یمن و نیز رویدادهایی در مصر که منجر به برکناری محمد مرسی و به دست گرفتن قدرت، توسط ژنرال عبدالفتاح سیسی، در کودتای ۲۰۱۳ مصر شد، اشاره دارد.
تعریف

اصطلاح زمستان عربی، معمولاً شامل رویدادهای زیر می‌شود:
| کشور | رویداد | سال آغاز |
| --- | --- | --- |
| سوریه | جنگ داخلی سوریه | ۲۰۱۱ |
| عراق | شورش عراق (۲۰۱۱–۲۰۱۳) | ۲۰۱۱ |
| عراق | جنگ در عراق (۲۰۱۷–۲۰۱۳) | ۲۰۱۳ |
| مصر | بحران مصر (۲۰۱۱–۲۰۱۴) | ۲۰۱۱ |
| مصر | کودتای ۲۰۱۳ مصر | ۲۰۱۳ |
| لیبی | اولین جنگ داخلی لیبی | ۲۰۱۱ |
| لیبی | دومین جنگ داخلی لیبی | ۲۰۱۴ |
| یمن | جنگ داخلی یمن (۲۰۱۴–اکنون) | ۲۰۱۴ |
| لبنان | گسترش جنگ داخلی سوریه به لبنان | ۲۰۱۱ |
| بحرین | خیزش ۲۰۱۱ بحرین | ۲۰۱۱ |
| تونس | خودکودتای ۲۰۲۱ تونس | ۲۰۲۱ |
تعریف > جغرافیا

سرنگونی دولت بیش از یک بار       سرنگونی دولت       جنگ داخلی       اعتراضات به همراه تغییرات حکومتی       اعتراضات بزرگ       اعتراضات جزئی       سایر اعتراضات و اقدامات ستیزه‌جویانه خارج از جهان عرب
فرهنگ در جمهوری آذربایجان

فرهنگ آذری‌ها  بر حسب مناطق جغرافیایی محل زندگی خود تحت نفوذ فرهنگ اسلامی-اروپایی با میراث تمدن اقوام ایرانی و مردمان ترک می‌باشد. با توجه به سلطه روسیه بر بخش‌هایی جنوبی قفقاز، آذربایجانی‌های آن خطه از فرهنگ روسی نیز بهره مند شده‌اند.
قفقاز

مقاله‌های اصلی: جمهوری آذربایجان، آذربایجانی‌های ارمنستان، آذربایجانی‌های گرجستان، و آذربایجانی‌های داغستان
آذربایجانی‌ها در قفقاز از لحاظ فرهنگی و نیز لهجه گفتاری ترکی آذربایجانی به هم وابستگی شدیدی دارند، و عموماً نیز در یک دیگر قرار می‌گیرند.
قفقاز > پیشینه

سابقه حضور بشر در جمهوری آذربایجان به هزاران سال قبل باز می‌گردد. کاوش‌های غار آزیخ در بخش فضولی وجود آثاری از زندگی بشر به قدمت ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال را نشان می‌دهد. سنگ‌نگاره‌های قبوستان نیز تاریخی ۱۲ هزارساله دارند.
در قرن نهم قبل از میلاد سکاها در این ناحیه‌ای که هم‌اکنون جمهوری آذربایجان نامیده می‌شود، سکنی گزیدند. به دنبال آنان مادها و سپس هخامنشیان به رهبری کوروش بر منطقه حاکم گشتند. با حمله اسکندر دوران حکمرانی حاکمان وابسته به او در منطقه آغاز شد اما در دوره‌هایی حاکمان محلی با دادن خراج حکومت‌های محلی خود را برپا می‌داشتند.
قفقاز > پیشینه > آلبانیای قفقاز

مقالهٔ اصلی: آلبانیای قفقاز
در فاصله قرن اول تا سوم میلادی رومیان بر این منطقه مسلط شدند و نام آن را آلبانیا نهادند در این دوران پادشاهی مسیحی آلبانیای قفقاز پدیدار شد اما در سال ۲۵۲-۲۵۳ پس از میلاد به دست شاپور اول ساسانی افتاد. کشمکش برای به دست گرفتن کنترل منطقه بین رومیها، پادشاهان ساسانی و حکام محلی ادامه داشت. و قدرت بین آن‌ها دست به دست می‌شد.
قفقاز > پیشینه > دوره اسلامی

مقاله‌های اصلی: آران، خلافت، شروانشاهان، قراقویونلو، صفویان، و قاجاریان
در زمان ظهور اسلام سلسله مسیحی مهرانی‌ها در آلبانیای قفقاز حاکم بودند. آنان همواره توسط ترکان خزر از شمال و اعراب از جنوب مورد تهدید واقع می‌شدند. اعراب مسلمان پس از شکست دادن رومیان و ساسانیان به سوی آذربایجان لشکرکشی کردند و پس از درهم شکستن مقاومت مسیحیان به رهبری جوانشیر در سال ۶۶۷ میلادی بر این ناحیه حاکم شدند.
قفقاز > پیشینه > سلجوقیان و دولت‌های جانشین

مقالهٔ اصلی: سلجوقیان
در اوایل قرن پنجم شمسی حکومت ترک تبار غزنویان بر قسمتی از منطقه مسلط شد. بدنبال غزنویان سلجوقیان که نیز حکومتی ترک تبار بودند بر منطقه حاکم شدند
قفقاز > پیشینه > شروانشاهان

مقالهٔ اصلی: شروانشاهان
از اواخر قرن دوم شمسی شروانشاهان حکومت منطقه آذربایجان را در دست گرفتند. آنان با آمدن سلجوقیان نیز بر مسند قدرت باقی ماندند. چرا که به آنان خراج می‌دادند. این سلسله تا زمان انقراضش در سال ۹۱۷ خورشیدی (۹۴۵ قمری) به دست شاه تهماسب یکم صفوی، در قسمت‌هایی از آذربایجان به‌ویژه ناحیه شمال شرقی این جمهوری به صورت حاکمان محلی حکمرانی می‌کردند.
قفقاز > پیشینه > صفویه و ظهور تشیع

مقاله‌های اصلی: صفویان و خانات قفقاز
در قرن پانزده میلادی خانات محلی تحت سلطه آق قویونلوها، تا به سلطنت رسیدن شاه اسماعیل صفوی به قسمت عمده اران، شروان و قره باغ تسلط داشتند. آران و شروان (جمهوری آذربایجان) جزو اولین مناطقی بود که شاه اسماعیل یکم صفوی تحت سلطه خود در آورد. بعد از جنگ تاریخی چالدران این منطقه به اشغال ترکان عثمانی درآمد تا دو باره هشتاد سال بعد ایرانیان(شاه عباس) موفق به بازپسگیری این منطقه شدند.
قفقاز > پیشینه > روسیه تزار و شوروی

در قرون بعد تحت حکومت افشاریه و سپس این سرزمین در داخل حکومت قاجاریه قرار داشته که در نهایت در سال‌های ۱۱۹۳ و ۱۲۰۷ خورشیدی در پی پیمان گلستان و ترکمانچای میان ایران و روسیه از ایران جدا و به ضمیمهٔ روسیه تزاری شد.
از سال ۱۹۲۰ با پیروزی بلشویک‌ها جمهوری آذربایجان یکی از جمهوری‌های تشکیل دهنده اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود.
قفقاز > پیشینه > حکومت مستقل

مقاله‌های اصلی: جمهوری دمکراتیک آذربایجان، وقایع مارس، و جمهوری آذربایجان
در آغاز قرن بیستم با رشد صنایع، تفکرات اصلاح طلبانه در آذربایجان شکل گرفت. در سال ۱۹۰۳ میلادی حزب چپگرای همت با هدف دفاع از زبان و فرهنگ آذربایجانی تشکیل شد. حزب کوچک بلشویک نیز وجود داشت که بیشتر تحت کنترل روس‌ها و ارامنه بود.
در سال ۱۹۱۲ با انشعاب در حزب همت حزب مساوات شکل گرفت. به دنبال سقوط تزارها حزب بلشویک که متشکل از ارامنه و روس‌ها بود سعی در تشکیل دولتی کمونیستی داشتند که با مخالفت مردم مسلمان و تشکیل ارتش اسلام این حرکت ناکام ماند سرانجام در روز ۱۸ می‌سال ۱۹۱۸ جمهوری آذربایجان با عنوان جمهوری دمکراتیک آذربایجان توسط محمدامین رسولزاده رهبر حزب مساوات اعلام استقلال خود اعلام کرد.
این حکومت اولین حکومت جمهوری در میان کشورهای مسلمان بود. تلاش جمهوری دمکراتیک آذربایجان برای آغاز گفتگوهای اتحاد با ایران باهجوم بلشویک‌ها ناکام ماند و این کشور نوبنیاد تنها دو سال پس از کسب استقلال تحت سلطه اتحاد جماهیر شوروی درآمد.
جمهوری آذربایجان در روز ۳۰ اوت ۱۹۹۱ در خلال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اعلام استقلال نمود.
قفقاز > معماری

مقالهٔ اصلی: معماری در جمهوری آذربایجان
قفقاز > آشپزی

مقالهٔ اصلی: آشپزی آذربایجانی
قفقاز > رقص

مقالهٔ اصلی: رقص‌های آذربایجانی
قفقاز > هنر

مقالهٔ اصلی: هنر آذربایجانی
قفقاز > هنر > قالی آذربایجانی

مقالهٔ اصلی: قالی آذربایجانی
قفقاز > هنر > قالی آذربایجانی > قالی قره باغ

مقالهٔ اصلی: قالی قره باغ
قفقاز > ادبیات

مقالهٔ اصلی: ادبیات آذربایجانی
قفقاز > موسیقی

مقالهٔ اصلی: موسیقی آذربایجانی
قفقاز > موسیقی > مُقام

مقالهٔ اصلی: موسیقی مقامی
قفقاز > موسیقی > میخانه

مقالهٔ اصلی: موسیقی میخانه‌ای
قفقاز > مذهب > اسلام

مقالهٔ اصلی: اسلام در جمهوری آذربایجان
قفقاز > مذهب > مسیحیت

مقالهٔ اصلی: مسیحیت در جمهوری آذربایجان
قفقاز > مذهب > مزدیسنا

مقالهٔ اصلی: مزدیسنا در جمهوری آذربایجان
قفقاز > زن

مقالهٔ اصلی: زن در جمهوری آذربایجان
فلات ایران و آناتولی

مقاله‌های اصلی: آذری‌های ایرانی و آذری‌های ترکیه
فرهنگ مردم آذری در فلات ایران که بیش از نیمی از کل جمعیت آذری‌ها را شامل می‌شود؛ جزء عناصر اصلی فرهنگ ایرانی که همانند فرهنگ سایر نقاط ایران و کشورهای همسایه دارای مراسمی مشترک نظیر نوروز، شب یلدا، چهارشنبه سوری، سیزده‌به‌در و... می‌باشد. در فرهنگ مردم آذری در ایران پایبندی به دین اسلام و مذهب تشیع جایگاه خاص خود را داراست. بومیان آذری اهل ترکیه در منطقه شرقی آناتولی زندگی می‌کنند که با ایرانیان آذری از لحاظ لهجه و زبان گفتاری ترکی آذربایجانی و سایر فرهنگ‌ها نظیر عید نوروز و گرامیداشت ائمه اطهار همسو شده‌اند.
فلات ایران و آناتولی > ادبیات

مقالهٔ اصلی: ادبیات آذربایجانی
فلات ایران و آناتولی > ادبیات > عصر کلاسیک

اولین شکل شناخته شده در ادبیات آذربایجانی مربوط به شیخ عزالدین پورحسن اسفراینی که یک دیوان شامل غزل فارسی و ترکی آذربایجانی سروده‌بود. غزل‌های ترکی آذربایجانی خود را تحت نام حسن‌قلی ثبت کرده‌است. در قرن چهاردهم میلادی آذربایجان، قفقاز و بخش‌های غربی ایران تحت سلطه حکومت‌های قره قویونلو و آق قویونلو بود. در دوران این حکومت‌ها شاعری چون جهانشاه قراقویونلو با تخلص حقیقی نخستین آثار ترکی آذربایجانی را در آن دوران از خود به جا گذاشته‌اند. پس از معرفی سبک دیوان ادبیات و غزل، عمادالدین نسیمی در قرن ۱۵اُم، شاعران مشهور آذربایجانی چون شاه اسماعیل خطایی ادبیات آذربایجانی را گسترش دادند.
سبک شاعران آذربایجانی در ادامه قره ۱۶اُم به سمت عاشیق‌ها رفت و قرن شانزدهم پس از تثبیت سیطره سلسله صفوی بر ایران قویاً توسعه یافت. و شاه اسماعیل یکم با تخص خطایی و بعد با پیدایش "سبک گوشما" فرزند شاه اسماعیل، شاه تهماسب و بعدتر شاه عباس دوم نیز در گسترش ادبیات آذربایجانی کوشید.قوسی تبریزی از شاعران مشهور آذربایجانی‌زبان دو نسخه از دیوان ترکی آذربایجانی از وی به جا مانده‌است و صائب تبریزی شاعر تبریزی‌تبار اهل اصفهان نیز از معروف‌ترین شاعران عصر کلاسیک می‌باشند که هفده غزل به زبان ترکی آذربایجانی سروده‌است.
فلات ایران و آناتولی > ادبیات > عصر مدرن

دوران عصر مدرن ادبیات آذربایجانی مصادف بود با اواخر حکمرانی سلسله صفویه بر ایران که آن زمان موجب پیشرفت ادبیات در دوران کلاسیک شده‌بود. که پس از آن ملا پناه واقف و خسته قاسم از آخرین شاعران مشهور عهد صفویان به‌شمار می‌رفت. در دوران زندیه با حدود ۳۴ سال و افشاریان با بیش از ۶۰ سال حکمرانی، که حکومت هر دو دودمان به بیش از صد سال نینجامید، ادبیات آذربایجانی از رونق دوران صفویان برخوردار نبود و شاید بتوان از میان شاعران، نویسندگان، مترجمان، نمایش‌نامه‌نویسان تیلیم خان، حیران خانم، فاضل‌خان شیدا، عبدالرزاق دنبلی را از نامی‌ترین هنرمندان آن عصر آذربایجانی‌های ایران قلمداد کرد.
با آغاز قدرت و حکمرانی قاجارها بر ایران ادبیات آذربایجانی رونق گرفت در آن دوران علاوه بر آذربایجان و دیگر نفاط آذری‌نشین ایران که شاعران، هنرمندان، نویسندگان، نمایش‌نامه‌نویسان، طنزپردازان، مترجمان بسیاری از آن خظه بلند شدند که می‌توان به میرزا فتحعلی آخوندزاده، ثمین باغچه‌بان، جبار باغچه‌بان، سید محمدحسین شهریار، میرزا ابراهیموف، محمدباقر خلخالی، ابراهیم ذکری اردبیلی، امیرخسرو دارایی، بهار شروانی، بهشتی تبریزی،
بیضای اردبیلی، حبیب ساهر، سید باقر حری، عباسقلی یحیوی، علی فطرت، علی‌اکبر پاکزاد، غازی بوزقورت، معجز شبستری، میرجلال پاشایف، یوسف کلانتری، رضا بهاری، میرزا احمد پرغم تبریزی و... را می‌توان اشاره کرد.
فلات ایران و آناتولی > ادبیات > عصر معاصر

ادبیات آذربایجانی در عصر معاصر که مصادف با انحلال دودمان قاجار و آغاز حکمرانی رضاخان بود، به سستی گرایید، که دلایل مهمی چون یکسان‌سازی فرهنگی در ایران معاصر و ممنوعیت استفاده و نشر زبان ترکی آذربایجانی می‌تواند مزید بر علت باشد. ولی پس از انقلاب ایران همچنان استفاده و آموزش زبان ترکی آذربایجانی ممنوع می‌باشد ولی مجوز چاپ و نشر به زبان ترکی آذربایجانی داده می‌شود. با این حال می‌توان به هنرمندانی در نیم قرن اخیر در زمینه شعر، نویسندگی، نمایش‌نامه‌نویسی و... نظیر صمد بهرنگی، دده کاتیب، دخیل مراغه‌ای، رحیم منزوی اردبیلی، سعید سلماسی، عارف اردبیلی، علی تبریزلی، کریمی مراغه‌ای، یحیی شیدا، یدالله مفتون امینی، ناصر منظوری، علی ناظم، و... را می‌توان اشاره کرد.
دده قورقود، کوراوغلو، اصلی و کرم، حیدربابایه سلام و... جزء ادبیات فاخر آذربایجانی به‌شمار می‌روند.
فلات ایران و آناتولی > ادبیات شفاهی

مقالهٔ اصلی: ادبیات شفاهی آذربایجانی
ادبیات شفاهی مردم آذربایجان به قسمتی از ادبیات مردم آذربایجانی، باورهای عامه، افسانه‌ها، داستان‌ها، موسیقی، ضرب‌المثل‌ها و رسوم‌های دهان به دهان یا سینه به سینه یا نسل به نسل از نسل‌های گذشته بجا مانده گفته می‌شود. بایاتی از رایج‌ترین فرم شعر فولکولوریک یا همان ادبیات شفاهی مردم آذری محسوب می‌شود.
ادبیات شفاهی آذربایجانی را می‌توان به سه دسته تقسیم‌بندی کرد:
داستان‌های حماسی مخلوط با عشق‌های پهلوانی، دلاوری‌ها، مبارزه با پادشاهان، خوانین و فئودال مانند کوراوغلو و دده قورقود
افسانه‌های صرفاً عاشقانه نظیر اصلی و کرم، عاشیق غریب و طاهر میرزا
افسانه‌هایی که برای بچه‌ها و نوه‌ها در شب‌های دراز زمستان، پای کرسی برای سرگرمی و فرورفتن در خواب شیرین
فلات ایران و آناتولی > معماری

مقالهٔ اصلی: معماری آذری
شیوه معماری آذری، سبکی در معماری ایرانی پس از اسلام، منسوب به آذربایجان مقارن با دورهٔ حکومت ایلخانان بر ایران است. که آثاری فاخر از این شیوه معماری در ایران و کشورهای همسایه برجای مانده‌است، از مهم‌ترین شیوه‌های معماری آذری منسوب به شهرهای ایرانیان آذری می‌توان از گنبد سلطانیه و ارگ تبریز نام برد.
فلات ایران و آناتولی > معماری > گنبد سلطانیه

مقالهٔ اصلی: گنبد سلطانیه
گنبد سلطانیه مقبرهٔ اُلجایتو است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ در شهر سلطانیه، پایتخت ایلخانیان ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامی از شیوه معماری آذری به‌شمار می‌رود. که جزء میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌است.
این بنا مسجدی است بسیار زیبا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. گنبد مزبور در پنج فرسخی سمت شرقی شهر زنجان در داخل باروی شهر قدیم سلطانیه قرار گرفته و بنایی است هشت ضلعی که طول هر ضلع آن ۸۰ گز است. هشت مناره نیز در اطراف گنبد دارد. و قدیمی‌ترین گنبد دوپوش موجود در ایران است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این اضلاع گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آن را ۱۲۰ گز نوشته‌اند. در قسمت بالایی آن ساختمان دور تا دور اتاق‌ها و غرفه‌ها ساخته‌اند. خود گنبد از کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ پوشیده و سقف داخل اتاق‌های بالا با گچ‌بری‌ها و آجرهای رنگارنگ تزیین یافته‌است. در حاشیه طاق‌ها آیات قرآنی واسماالله با خط جلی نوشته شده‌است. حکاکی‌هایی در آجرهای دیوارها و سقف‌های رنگین بنا نیز دیده می‌شود.
فلات ایران و آناتولی > معماری > ارگ تبریز

مقالهٔ اصلی: ارگ تبریز
ارگ تبریز نام یک بنای تاریخی در تبریز که در عصر ایلخانی ساخته شده‌است. سبک معماری این بنا به شیوه آذری و معمار آن استاد فلکی تبریزی ذکر شده‌است. این ارگ یکی از بلندترین دیوارهای تاریخی کشور و نماد شهر تبریز است. این ارگ در مرکز شهر تبریز، در ضلع جنوبی تقاطع خیابان امام خمینی و فردوسی قرار دارد و امروزه فضای پیرامون آن برای برگزاری نماز جمعه مورد استفاده قرار می‌گیرد و مصلای بزرگ تبریز در این مکان احداث شده‌است.
ارگ تبریز توسط خواجه تاج‌الدین علی‌شاه بنا شده‌است. این بنا بر اثر زمین‌لرزه و گذر زمان تا حدودی تخریب شده‌است. در محوطهٔ ارگ، آثار تاریخی ارزشمندی همچون «مدرسهٔ نجات» که به‌عنوان یکی از نخستین مدارس ایران به‌شمار می‌رفت و نیز «سالن تئاتر شیر و خورشید» قرار داشت که پس از شروع برنامهٔ تخریب و تبدیل ارگ تبریز به مصلای بزرگ تبریز از سال ۱۳۶۰ و در زمان امامت جمعهٔ آیت‌الله ملکوتی، بخش اعظمی از ارگ توسط جهاد سازندگی با بولدوزر و مواد منفجره ویران شده‌است.
ارگ تبریز و محوطهٔ باستانی آن در ۱۵ دی ۱۳۱۰ خورشیدی به شمارهٔ ۱۷۰ در فهرست آثار ملی ایران به‌ثبت رسیده‌است و نقشهٔ حریم استحفاظی قانونی و ظوابط حفاظتی آن در نشست ۲۹ خرداد ۱۳۵۷ شورای حفاظت آثار تاریخی ادارهٔ کل حفاظت آثار تاریخی مشخص و مورد تأیید اعضا قرار گرفته‌است.
امروزه تنها بخشی از دیوارهای عظیم و محراب بسیار بلند شبستان جنوبی این مسجد برجای مانده‌است که خود موید شکوه و آبادانی آن در گذشته‌است. دیوارهای موجود در حقیقت تشکیل‌دهندهٔ ایوان تاق‌پوش و حمال تاقی استوانه‌ای عظیمی بوده‌است که فضای به‌وجودآمده به‌عنوان شبستان و عنصبر اصلی مسجد علی‌شاه به‌شمار می‌رفته‌است. بقایای موجود بنا، حکایت از یک ایوان به‌عرض ۳۰٬۱۵ متر و جرز و دیواهای کناری به ضخامت ۱۰٬۴۰ متر و پی‌ها و فونداسیونی ژرف و حجیم متناسب سازه‌های فوقانی و ارتفاع احتمالی بنا تا خط آغاز طاق استوانه‌ای ۲۵ متر (البته دقت رد تناسب سازه‌های اثر ۳۶ متر صحیح به‌نظر می‌رسد) بوده‌است.
فلات ایران و آناتولی > هنر

مقالهٔ اصلی: هنر آذربایجانی
هنر آذربایجانی جزء غنی‌ترین هنرهای ایرانی که در میان مردم آذری رایج می‌باشد، گفته می‌شود. هنر آذربایجانی در طول تاریخ ایران توسعه یافته‌است. آذربایجانی‌ها، دارای فرهنگ غنی و متمایز، که یک بخش عمده‌ای از هنر تزئینی و کاربردی را ایجاد کرده‌است. این شکل از هنر ریشه در دوران باستان دارد که طیف گسترده‌ای از صنایع دستی، مانند طلا و جواهر، حکاکی فلز، قالی‌بافی، قلاب‌دوزی، خوشنویسی و نگارگری نشان داده شده‌است.
فلات ایران و آناتولی > هنر > قالی تبریز

مقالهٔ اصلی: قالی تبریز
قالی تبریز یکی از انواع قالی‌های ایرانی است. این قالی در شهر تبریز بافته می‌شود. این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز بافت قالی در ایران است و قالی‌های بافت آن از تنوع و گوناگونی بسیاری برخوردارند.
هم‌اکنون ۴۰ درصد صادرات قالی ایرانی از طریق استان آذربایجان شرقی صورت می‌گیرد. اوج هنر قالی تبریز مربوط به سده‌های دوزادهم تا شانزدهم میلادی بوده‌است. شکل‌گیری ۲۰۰ شاهکار هنری قالی تبریز با ادغام هماهنگ هنرهای بافندگی و نگارگری ایرانی در طی ۱۴ سده، سطح بالای هنر بافندگان قالی را در این شهر به عرصهٔ نمایش گذاشته و مکتب کلاسیک تبریز بنیان نهاده شد. این مکتب به ۲ زیرشاخهٔ اصلی تبریز و اردبیل تقسیم می‌شود.
فلات ایران و آناتولی > هنر > قالی اردبیل

مقالهٔ اصلی: قالی اردبیل
قالی اردبیل نیز یکی از فاخرترین نمونه‌های هنر آذربایجانی از هنرهای تاریخی قالی ایرانی می‌باشد. این قالی از نظر طرح و بافت یکی از نفیس‌ترین و مشهورترین قالی‌های جهان است و هسته مرکزی گروه قالی‌های ترنجدان است. این فرش زیبای بافته‌شده در اردبیل در فهرست ۵۰ شاهکار هنری برگزیده جهان، در مکان بیست‌ونهم است. قالی اردبیل در حال حاضر در موزهٔ ویکتوریا و آلبرت بریتانیا نگهداری می‌شود
فلات ایران و آناتولی > هنر > قالی هریس

مقالهٔ اصلی: قالی هریس
قالی هریس گونه‌ای قالی ایرانی از صنایع دستی همین خطه آذربایجان است که امروزه و در گذشته تولید می‌شده‌است. قالی هریس اثر خطوط شکسته و رنگ و طرح فرش هریس، حکایتی ایست از ورای درخشش صدها نقش و نگار چشم‌نواز، که بی تابانه حکایت عشق را در محراب هنر نجوا می‌کند، و هریس آذربایجان، این گهواره قالی بافی، که در هر گوشه ایی از آن، دل عاشق طراحی یا سر انگشتان بافنده ایی سبب آفرینش هنر زرین می‌شود که چشم و دل هر بیننده ایی را ارضا و عاشق خود می‌کند.
فلات ایران و آناتولی > لباس

مقالهٔ اصلی: لباس آذربایجانی
لباس آذربایجانی یا لباس سنتی آذربایجانی که از فرایندهای طولانی فرهنگ، دین و... مردمان آذربایجانی پدید آمده‌است. و از نشانه‌های خاص اهالی آذربایجانی می‌باشد.
فلات ایران و آناتولی > موسیقی

مقالهٔ اصلی: موسیقی آذربایجانی
موسیقی آذربایجانی به موسیقی سنتی مردمان آذربایجانی گفته می‌شود. هنرمندان آذربایجانی با خلاقیت خود، موسیقی منحصربه‌فردی را می‌آفرینند. کسانی که این نوع موسیقی را به‌همراه سروده‌های خود بهزبان ترکی آذربایجانی می‌خوانند، عاشیق خوانده می‌شوند. عاشیق‌ها در وصف آذربایجان و دلاوری‌های بزرگان آن، در مراسم جشن و عزاداری، سروده‌های زیبایی را به‌همراه موسیقی آذربایجانی می‌خوانند و مورد توجه مردم قرار می‌گیرند. از مهم‌ترین گونه‌های موسیقی آذربایجانی می‌توان به موسیقی میخانه‌ای، هنر اجرای آذربایجانی تار، بالابان، ناقارا، باغلاما و گارمان اشاره کرد.
فلات ایران و آناتولی > موسیقی > عاشیق

مقالهٔ اصلی: عاشیق
عاشیق‌ها نوازندگان و آوازخوانانی هستند که در مناطق آذری‌نشین ایران هنرنمایی می‌کنند، عاشیق‌های آذربایجان وارث یکی از غنی‌ترین بخش‌های ادبیات و فرهنگ شفاهی آسیا هستند. از مشهورترین عاشیق‌های ایرانی می‌توان از خسته قاسم هنرمند توانای فولکور آذربایجانی نام برد. معروف‌ترین داستان‌های عاشیق‌ها نیز کوراوغلو، اصلی و کرم، دده قورقود، عاشیق غریب و طاهر میرزا نام برد.
عاشیق‌ها در فرهنگ مردم آذری جایگاه ویژه‌ای به‌دلیل نقش آن‌ها در انتقال فرهنگ و ادبیات شفاهی مردم دارند. عاشیق در گذشته نقش بسیار بااهمیتی در فرهنگ ترکی داشته‌است. اسم قدیمی عاشیق، «اوزان» بوده‌است.