stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
بلوچستان
تاریخ > کشیدن خطوط تلگراف؛ زمینه‌ساز تقسیم بلوچستان

پس از معاهده پاریس و استقلال افغانستان، مشکلات انگلیسی‌ها در هند، برای چند سال، آن‌ها را از دخالت علنی در بلوچستان بازداشت، اما شورش هند در سال ۱۸۵۷م/ ۱۲۷۴ق انگلیسی‌ها را در تقسیم بلوچستان مصمم کرد. انقلاب هندوستان و خطری که در آن مقطع تاریخی متوجه امپراتوری بریتانیا شد، آثار و نتایج عمیقی در ایران به جای گذاشت. از جمله مهم‌ترین این آثار ارتباط تلگرافی هندوستان با اروپا و با انگلیس و در نتیجه کشیده شدن خطوط تلگراف در ایران بود. برای ایجاد خطوط تلگرافی در بلوچستان، مذاکرات توسط افسران انگلیسی با دولت ایران شروع شد، اما این مذاکرات با مخالفت و مقاومت شدید در ایران مواجه شد. دولتمردان وقت ایران به هیچ عنوان نمی‌خواستند پای مأموران انگلیسی به نقاط تصرف شده، به خصوص نواحی جنوب به ویژه در میان طوایف بلوچستان باز شود. انگلیسی‌ها سرهنگ اپستویک را برای حل این مسئله به سمت سفارت تهران برگزیدند. سرانجام امتیاز کشیدن خطوط در ۲۴ جمادی‌الثانی ۱۲۷۹ ق / ۱۷ دسامبر ۱۸۶۲ م با دولت ایران به امضا رسید. در آن زمان صدارت ایران با اعتمادالدوله بود که با انگلیسی‌ها رابطه صمیمانه‌ای داشت.
مأموران انگلیسی به هنگام مطالعه، برای کشیدن خطوط تلگرافی پی بردند که کشیده شدن خطوط تلگراف زمینی در بخشی از نواحی ساحلی بلوچستان، برای کنترل و سرانجام جدایی این نواحی مجاور، فرصت مناسبی می‌تواند باشد. بنابراین تحقیق و بررسی از این نواحی بر عهده سر فردریک گلداسمیت گذاشته شد.
تاریخ > انگلیس و حفظ خطوط تلگرافی توسط سرداران بلوچ

با عبور سیم تلگراف از بلوچستان، دولت انگلستان گلداسمیت را با چند افسر دیگر به بلوچستان فرستاد، اما آن‌ها با مقاومت و مخالفت بلوچ‌ها مواجه شدند. افسران انگلیسی به فرماندهی گلداسمیت به این نتیجه رسیدند که تنها از طریق کنار آمدن با سران طوایف و قبایل می‌توانند بر حاکمیت خویش در بلوچستان تداوم بخشند. به همین خاطر عمدهٔ سران، خان‌ها و سردارهای بلوچ را با دادن اسلحه و مقرری فریب دادند و به بهانه عبور خط تلگراف در هر محل تلفنخانه‌ای برپا کردند و پرچم انگلیس را بر فراز آن برافراشتند. بدین سان انگلیسی‌ها در سرتاسر بلوچستان نفوذ کردند و از طریق محدود مقرری که به سرداران بلوچ می‌دادند از آن‌ها تعهد گرفتند تا از سیم‌های تلگراف مراقبت نمایند.
در این میان عده‌ای دیگر از بلوچها که بهره‌ای نبرده بودند، دست به تحریکات زدند، در نتیجه سیم‌های تلگراف را قطع، و برای مأموران انگلیسی مزاحمت ایجاد می‌کردند و بعضی از کارکنان را کشته، برخی را اسیر نمودند. این پیشامدها سبب شد دولت انگلیس از ایران بخواهد مرز بین ایران و هند در بلوچستان تعیین شود. دولت ایران با این تقاضا موافقت ننمود. گلداسمیت بلوچها را تحریک نمود تا دوباره مبارزات خودشان را آغاز کنند. ناصرالدین شاه متوجه این خطر شد که چنانچه رضایت انگلیس را فراهم نکند، ممکن است بلوچستان تصرف شده را از ایران مجزا نماید. در سال ۱۲۸۸ق. انگلستان عده‌ای سرباز هندی را به پنجگور فرستاد و خیال داشت تمامی بلوچستان را فتح کند. ناصرالدین شاه از این نقشه باخبر شد و با سفیر انگلیس در تهران در این باب مذاکره نمود. سفیر انگلیس اظهار کرد که اگر دولت ایران خواهان دوستی با دولت انگلیس است، باید خطوط مرزی بلوچستان را با مرز هند تعیین نماید. ناصرالدین‌شاه نیز این پیشنهاد را پذیرفت. از طرف ایران وزیر خارجه میرزا سعیدخان و آصف‌الدوله حاکم کرمان و چند نفر دیگر معلوم شدند. از طرف انگلستان گلداسمیت و دو افسر مهندس تعیین گردیدند، اما نتیجهٔ مطلوبی حاصل نشد. در این جلسه قرار شد دولت انگلیس سالی سه هزار تومان جهت محافظت از تیرها و سیستم تلگرافی که در قسمت بلوچستان واقع می‌شد پرداخت نماید و تعیین مرزها به ملاحظاتی، نامعلوم و مسکوت ماند. در این زمان انگلیسی‌ها با کاشتن تیرهای تلگراف در گوشه‌گوشهٔ بلوچستان و گسترش نفوذ خود در این سرزمین و در نهایت با تفرقه انداختن بین مردم بلوچستان کم‌کم به اهداف خود نزدیکتر شدند.
تاریخ > اختلاف بر سر کوهک

هر چند دولت ایران نقشه گلداسمیت را برای تعیین حدود مرزی از خلیج گواتر تا جالق قبول نمود، اما اختلاف بر سر کوهک و بخشی از دره ماشکید همچنان باقی‌ماند. حاکم بلوچستان عصبانی و ناراحت از اصل تشکیل کمیسیون و تعیین رسمی سرحدات و به محض مراجعت هیئت‌های طرفین از بلوچستان خودسرانه به اشغال و تصرف کوهک پرداخت. با تصرف کوهک توسط حاکم بلوچستان انگلیسی‌ها درصدد زیر فشار گذاشتن دولت ایران به منظور دست کشیدن از کوهک برآمدند.
وزیر مختار انگلیس در تهران، طی نامه‌ای به وزارت خارجه ایران، تقاضا کرده بود که با توجه به پذیرفتن نقشه گلداسمیت توسط دولت ایران، مسئله کوهک حل و فصل شود. با ادامه کنترل کوهک و اسپندک توسط دولت ایران، مأموران انگلیسی به فکر افتادند این مناطق را از دست ایران خارج نمایند.
تاریخ > کمیسیون مرزی دوم

به دنبال تعیین حدود و علامت‌گذاری بخش اول از مرزهای مکران (بلوچستان امروزی)، در سال۱۲۹۰ق. تامسن وزیر مختار انگلیس، طی نامه‌ای به ایران خواستار تعیین حدود مرزی ایران و کلات از جالق تا ملک سیاه کوه شد. یکی از مهم‌ترین عواملی که سبب شد انگلیسی‌ها دو سال بعد از کمیسیون مرزی اول، تقاضای تشکیل کمیسیون دیگری بنمایند، بدون شک ترس آن‌ها از تصرف قسمت‌هایی بود که تعیین حدود نشده بود. ترس انگلیسی‌ها از آن بود که با تصرف کوهک توسط حاکم مکران امکان داشت کوهک و نواحی اطراف آن در قلمرو ایران داخل گردد. انگلیسی‌ها بعد از تصرف کوهک توسط ابراهیم خان به تلاش‌های خود برای استرداد این ناحیه به خان کلات ادامه دادند.
در نامه‌ای که سفیر انگلیس به دولتمردان ایران نوشته بود، به خط مرزی گلداسمیت استناد نموده بود. طبق این نقشه، جالق و کله گان حدود مرزی ایران را تشکیل می‌دادند. در ادامه تقاضا کرده بود که خط مرزی از جالق تا کوه ملک سیاه در زمستان آینده تعیین شود. اما دولت ایران نواحی کوهک و ماشکید را متعلق به خود می‌دانست و با این طرح مرزی جدید انگلیس مخالف بودند.
بعد از آنکه سفارت انگلیس با اصرار دولت ایران، بر تعلق کوهک و ماشکید مواجه شد. و در این مورد با دولت ایران به نتیجه نرسید، دولت هند بریتانیا نیروهایی در سال ۱۳۱۲ق/ ۱۸۹۴ م در پنجگور در نزدیکی ایران مستقر کرد و در واقع می‌خواست، از راه تهدید نظامی دولت ایران را وادار به قبول درخواست‌های خود بنماید ابتدا به دلیل اهمیت استراتژیکی، شاه حاضر به واگذاری ماشکید نشد، در نتیجه تعیین حدود مرزی منتفی شد. بعد از مخالفت سردارهای بلوچ، شاه دستور تشکیل هیئتی برای تعیین حدود مرزی از جالق تا کوه ملک سیاه را صادر کرد.
با حل این اختلاف، تحدید و علامت مرزی در ۲۴ مارس ۱۸۹۶ م / ۹ شوال ۱۳۱۳ ق پایان یافت و موافقت نامه‌ای به امضا رسید در نتیجه کار این کمیسیون، حاکمیت ایران بر مناطق چون کوهک، کناربست، اسفندک، و غرب رود ماشکید که از مدت‌ها قبل در مالکیت ایران بودند، تأیید شد، ولی بخش عمده‌ای از ناحیه ماشکید و از آن مهم‌تر ناحیه میرجاوه و شهر آن و نقاط استراتژیک این منطقه از ایران جدا شد.
با جدایی این مناطق از مکران (بلوچستان امروزی) تحت مالکیت ایران علاوه بر اینکه دیوار دفاعی هندوستان کامل شد، مقاصد سیاسی انگلیس و بهره‌برداری درازمدت استعمارگران را نیز برای سالیان دراز تأمین کرد.
حاکمیت و سیاست

منطقهٔ بلوچستان از نظر اداری بین سه کشور پاکستان، افغانستان و ایران تقسیم شده‌است که بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین بخش آن در پاکستان است. ایالت بلوچستان بزرگ‌ترین ایالت پاکستان است و حدود ۶٫۹ میلیون نفر از جمعیت پاکستان بلوچ هستند. در ایران حدود دو میلیون بلوچ وجود دارد و بیشتر جمعیت شرق استان سیستان و بلوچستان از قومیت بلوچ هستند. بخش افغان بلوچستان شامل ولسوالی چهاربرجک از ولایت نیمروز و صحرای ریگستان در جنوب هلمند و قندهار است.
منطقهٔ بلوچستان چندین شورش و ناآرامی را تجربه کرده‌است که گروه‌هایی از شبه‌نظامیان جدایی‌طلب خواستار استقلال مناطق بلوچ در این سه کشور برای تشکیل «بلوچستان بزرگ» شده‌اند. در پاکستان، شورش‌های شبه‌نظامیان جدایی‌طلب در ایالت بلوچستان در سال‌های ۱۹۴۸، ۱۹۵۸–۱۹۵۹، ۱۹۶۲–۱۹۶۳ و ۱۹۷۳–۱۹۷۷ رخ داده‌است و موج دیگری از این شورش‌ها از سال ۲۰۰۳ و با شدتی کمتر ادامه دارد. از نظر تاریخی، عوامل مناقشه شامل «شکاف‌های قبیله‌ای»، تقسیمات قومی بلوچ-پشتون، «به حاشیه رانده شدن بلوچ‌ها و ارجحیت منافع پنجابی‌ها» و «ظلم اقتصادی» گزارش شده‌است. با این‌حال، طی سال‌ها، شورش‌های ستیزه‌جویان جدایی‌طلب در نتیجهٔ سرکوب نیروهای امنیتی پاکستان، درگیری‌های داخلی میان شبه‌نظامیان جدایی‌طلب و ترور سیاستمداران بلوچ که مایل به شرکت در روند دموکراتیک پاکستان بودند (به‌دست ستیزه‌جویان جدایی‌طلب) کاهش یافت. ستیزه‌جویان جدایی‌طلب در پاکستان خواستار خودمختاری بیشتر و سهم بیشتر در منابع طبیعی منطقه هستند. جمعیت بلوچ در پاکستان متحمل نقض شدید حقوق بشر شده‌است که شامل قتل‌های فراقانونی، ناپدید شدن اجباری و شکنجه می‌شود. ظاهراً این اقدامات توسط نیروهای امنیتی دولتی و همکاران آن‌ها انجام می‌شود. در سال ۲۰۱۹، ایالات متحده ارتش آزادی‌بخش بلوچستان، یکی از گروه‌های شبه‌نظامی جدایی‌طلب که با دولت پاکستان می‌جنگد را یک گروه تروریستی جهانی اعلام کرد.
در ایران، بر پایهٔ گزارش‌ها، میزان ناآرامی و شورش جدایی‌طلبان بلوچ کمتر از پاکستان بوده‌است. اما شدت آن از سال ۲۰۱۲ رشد کرده و فرقه‌ای‌تر شده‌است، که اکثریت سنی بلوچ درجات بیشتری از سلفی‌گری و ضدیت با حکومت شیعهٔ جمهوری اسلامی را بروز داده‌اند. ستیزه‌جویان جدایی‌طلبی که در ایران می‌جنگند خواهان حقوق بیشتر برای بلوچ‌های ساکن استان سیستان و بلوچستان ایران هستند.
منابع طبیعی

در بلوچستان معادن مختلف فلزات گران‌بها همچون طلا، مس، منگنز، فولاد و… وجود دارد. پتروشیمی و فولاد به صورت صنعتی در بندر چابهار در حال بهره‌برداری است.
یک میدان نفتی عظیم با ذخایر هیدروکربنی در بلوچستان پاکستان که نزدیک به مرز ایران است کشف شده‌است و پیش‌بینی می‌شود که این میدان بیش از ذخایر نفتی کویت نفت داشته باشد.
ساختار اجتماعی

ساختار سیاسی – اجتماعی سنتی در بلوچستان متأثر از جغرافیای منطقه میان دو بخش شمالی و جنوبی متفاوت است. بلوچستان ایران (بلوچستان غربی) از شمال به خراسان و افغانستان، از جنوب به دریای عمان، از شرق به پاکستان و از غرب به کرمان در خراسان منتهی می‌گردد.
بلوچستان از نظر جغرافیای تاریخی شامل دو بخش است:
ناحیهٔ شمالی (سرحد)
ناحیهٔ جنوبی (مکران).
سرحد: در حوزه‌های کوهستانی واقع در شمال این منطقه (دامنه‌های تفتان تا مرز کرمان) یک ساختار قبیله‌ای وجود دارد. در این ساختار، نحوه معیشت و اقتصاد، گله‌داری و کوچ‌نشینی است و اتحاد و ارتباطات قومی از مشخصات بارز آن است در چنین جوامعی تنها یک دشمن قوی از بیرون می‌تواند بر آن‌ها غلبه کرده و قدرت این قبایل را از بین برده و آن‌ها را تضعیف سازد. عشایر این منطقه از سیاه‌چادر (گدام) برای سکونت استفاده می‌کنند و عشایر منطقه جنوبی از کپر.
در بخش‌های جنوبی بلوچستان، اقتصاد کمتر مبتنی بر شبانی و گله‌داری است و بیشتر به سمت کشاورزی متمایل است. در این نوع جامعه، ساختار قبیله‌ای به قدرتمندی ساختار بلوچستان شمال نیست. در اینجا سلسله مراتب در ساختاربندی بیشتر بر اساس مالکیت زمین‌ها شکل می‌گیرد؛ یعنی آن‌ها که صاحب زمین هستند از احترام و اقتدار بیشتر برخوردارند و آن‌ها که کارگر زمین هستند و زمین‌های کشاورزی را در تملک ندارند قدرتی نداشته و در رده‌های پایین‌تر جای می‌گیرند. در بخش‌های جنوبی بلوچستان یعنی در ساحل مکران، ماهیگری نیز بخشی از درآمد افراد را تأمین می‌کند
موقعیت جغرافیایی بلوچستان به گونه‌ای است که امکان ملاقات بلوچ‌های ایرانی را با چندین مکان دیگر فراهم می‌سازد. از جمله رابطه با هندی‌ها، دریای عمان و مردم عرب زبان و ارتباط با شرق آفریقا. در نتیجه ممکن است آداب و رسوم خود را بر این مناطق تأثیر بدهد یا از این فرهنگ‌ها تأثیر بپذیرد.
جمعیت‌شناسی

جمعیت بلوچستان را طوایف بلوچ تشکیل می دهد.
اکثریت قریب به اتفاق بلوچ‌ها، تا اواخر سدهٔ نوزدهم، در داخل مرزهای سرزمین ایران می‌زیستند، ولی با تشدید رقابت بین انگلستان و روسیه بر سر افزایش دامنهٔ قدرت و نفوذ خود در منطقهٔ خاورمیانه و ایجاد اختلافات و برخوردهای قومی و تغییر مرزها، محلّ سکونت‌شان بین کشورهای ایران، هند (بعدها پاکستان و افغانستان) تقسیم شد.
آثار باستانی و گردشگری > بمپور

واقع در ایرانشهر(پهره) مکران (بلوچستان)، از لحاظ تاریخی یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران به‌شمار می‌رود و براساس کاوش‌هایی که در اطراف آن انجام شده، تاریخ پیدایش آن به زمان ساسانیان و اشکانیان برمی‌گردد. از قدمت این شهر اطلاع دقیقی در دست نیست اما شهرت این محل به دلیل وجود قلعه بمپور است که به عهد ساسانیان تعلق دارد. برخی روایات و افسانه‌های محلی، علت نام‌گذاری این منطقه را به بمپور را مربوط به بهمن (پسر اسفندیار) می‌دانند که اول بهمن پور بوده و به مرور زمان به بمپور تبدیل شده‌است. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران در سال ۱۳۸۷ اعلام کرد که محوطه باستانی را در اطراف بمپور با وسعت ۱۵۰ هکتار کشف کرده و کاوش‌ها نشان می‌دهد که آثار به دست آمده در آن با تمدن‌های شهر سوخته و جیرفت همخوانی دارد. همچنین سفال‌های به دست آمده در بمپور متعلق به ۲۷۰۰ سال قبل از میلاد هستند
آثار باستانی و گردشگری > روستای تیس

این روستای بندری که به دریای آزاد عمان راه دارد، قدمتش به دوران امپراتوری هخامنشیان می‌رسد. در آن زمان کالاها از آسیای شرقی و هند به بندر تیس آورده می‌شد و از این بندر به جاهای مختلف خاور میانه، آسیای میانه و قفقاز فرستاده می‌شدند. در سده‌های اولیه اسلام نیز تیس بندر مهم بوده‌است و مقدسی مورخ سدهٔ چهارم هجری از رونق بندر تیس سخن گفته‌است. در شاهنامه هم از این محل با نام تیز یاد شده‌است.
چو آگاه شد اشکش آمد براه/ ابا لشکری ساخته پیش شاه
همه تیز و مکران بیاراستند/ز هر جای رامشگران خواستند
بندر قدیمی تیس سابقه‌ای چندین هزارساله دارد. وجود آثار تاریخی کهن از قبیل قلعه‌ها و قبور، حاکی از وجود تمدنی بسیار کهن در این محل است که بسیاری از این آثار مورد شناسایی قرار گرفته‌اند. یک گورستان صخره‌ای در تیس کشف شده‌است که نشان می‌دهد گذشتگان صخره‌ها را می‌شکافتند و مردگان را در قلب صخره‌ها دفن می‌کردند.
آثار باستانی و گردشگری > سنگ‌نگاره‌های بلوچستان

در بلوچستان سنگ‌نگاره‌هایی کشف شده‌اند که براساس بررسی‌های تاریخی و کارشناسی‌های باستان‌شناسی مربوط به دره شکار مربوط به ده هزار سال پیش است و همه این‌ها ثبت ملی شده‌اند. بیشترین سهم سنگ‌نگاره‌ها در محدوده مناطق بلوچستان را شهرستان سراوان دارد.[نیازمند منبع] این سنگ‌نگاره‌ها در «کوه مهرگان»، «دره کندیک»، «دره شیر و پلنگان»، «دره درو»، «دره هلی»، «کوه تونان» در سب و سوران و نقاشی‌های صخره‌ای «پیرگوران» و همچنین شامل روستای ناهوک، سنگ‌نگاره‌های «سر دشت ناهوک»، «دره نگاران» و «گشت» وجود دارند. بیشترین و مهم‌ترین این سنگ‌نگاره‌ها که بر روی کوه‌های منطقه سردشت در دره‌ای به‌نام دره نگاران در محدوده روستای ناهوک شهرستان سراوان واقع شده‌است. محدوده‌ای از همین سنگ‌نگاره‌های مشابه در توابع شهرستان سرباز و توابعی از خاش و زاهدان(دزآپ) هم کشف شده‌است.
آثار باستانی و گردشگری > قلعه دو هزار ساله نیکشهر

قلعه نیکشهر با دو هزار سال قدمت در بخش غربی مرکز شهر نیکشهر و در حاشیه رودخانه گنگ در فاصله ۵۰ متری از خیابان خندق و شرق محور ترانزیتی چابهار - نیکشهر - ایرانشهر در میان نخلستان‌ها واقع شده‌است. این بنای خشت و گلی روی تپه‌ای دست‌ساز به ارتفاع ۱۰ متر قرار دارد و زیربنای این قلعه ۳۰۵ متر مربع است که شامل مسجد، حاکم‌نشین، آشپزخانه، حمام و دستشویی است. قلعه نیکشهر یکی از نقاط استراتژیک از لحاظ سیاسی و اقتصادی دوره‌های اخیر بلوچستان بوده. این قلعه مرکز فرماندهی خان‌های «شیرانی و مکران» بوده که نشانگر اهمیت آن در زمان‌های دور بوده‌است. در سال ۱۳۰۷ شمسی این قلعه توسط قوای دولتی تخریب شده و در حال حاضر به جز پی آن اثری نمانده‌است. در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۷۲۶۱ به عنوان یکی از آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است
آثار باستانی و گردشگری > سایر

در منطقه بلوچستان به دلیل مرزی بودن و شرایط جنگی خاص قلعه‌های زیادی ساخته شده که عمده آن‌ها مربوط به دوره‌های تاریخی ایران در قبل از اسلام است.
«مقبره امام‌زاده سید غلام رسول» در چابهار، «درخت کهنسال مکرزن» در نیک‌شهر و «قبرستان قدیمی گشت» در سراوان، قلعه سینوکان و قبرستان هفتاد ملا از جمله مناطقی هستند که صرفاً جاذب گردشگران محلی منطقه بلوچستان است.
در بخش جاذبه‌های ورزشی-تفریحی می‌توان به پتانسیل کوهنوردی و ورزش‌های کوهستانی کوه تفتان در ۲۵ کیلومتری شهر خاش و کوه بزمان در ایرانشهر اشاره کرد. همچنین به‌دلیل همجواری بلوچستان با دریای عمان در نتیجه شکل‌گیری پدیده‌های طبیعی چون سواحل، خلیج و هورها (سواحل شنی)، سواحل شمالی خلیج چابهار و کنارک علاوه بر کارکرد بوم‌شناختی، چشم‌اندازهای زیبا، قابلیت‌های تفریحی –گردشگری یافته‌اند. همچنین بندر چابهار به عنوان یک بندر دیدنی امکان بالقوهٔ ورزش‌هایی چون قایق‌سواری و اسکی روی آب را فراهم می‌کند.
«پارک تیسکوپان» و «باغ تاریخی تیس» به ترتیب در شمال شرقی چابهار و در دره تیس، نیز «دره سبز رودخانه سرباز» همگی از جلوه‌های زیبا و طبیعی منطقه بلوچستانند که جایگاهی ویژه در گردشگری بلوچستان فراهم می‌کنند. غار لادیز میرجاوه و مناطق سرسبز اطراف کوه آتشفشانی تفتان منطقه‌ای بکر برای گردشگری در طبیعت است.
اکوتوریسم و حیات وحش

کشور ایران با داشتن ۹ ذخیره‌گاه زیستی (اکوتوریسم) مقام نهم را در جهان به خود اختصاص داده‌است. بالغ بر ۹/۴ میلیون هکتار (۴۸ منطقه) از این ذخیره‌گاه‌ها مربوط به مناطق حفاظت شده‌است که چند مورد از آن‌ها در بلوچستان ایران واقع شده‌است که زیستگاه گونه‌های همچون تمساح گاندو و خرس سیاه بلوچی هستند. منطقه حفاظت‌شده گاندو با وسعتی در حدود ۳۸۳۰ هکتار به لحاظ دارا بون اکوسیستم خاص و شرایط زیستی مناسب برای گاندو، تنها زیستگاه عمده این جانور در کشور ایران به حساب می‌آید. همچنین شرایط خاص اکوسیستم رودخانه‌ای این منطقه امکانات زندگی نوعی ماهی به نام «گل‌خورک» را فراهم آورده که قادر به زیست در آب‌های کم‌عمق و بستر گلی رودخانه است.
پلنگ گونه‌ای کمیاب که نسل آن در حال انقراض است. در مناطق اطراف کوه بیرک در اطراف شهرستان سراوان زندگی می‌کند. گونه‌ای از سنجاب به‌نام سنجاب بلوچی و نیز انواعی از طوطی و قرقاول هم در نواحی جنوبی یافت می‌شود. همچنین سواحل مکران در تابستان، میزبان ماهیانی به‌نام میش‌ماهی است که شهرت آن به‌خاطر ماده‌ای در بدنش جهت بخیه طبیعی است.
گل فشان‌ها از دیگر عوارض طبیعی دیدنی و تماشایی ناحیه مخصوصاً در چابهار و مناطق اطراف آن است که به همراه جنگل‌های حرا در بندر گواتر به همراه دیدن دلفین‌ها از جاذبه‌های گردشگری بلوچستان محسوب می‌شود.
روستای درک در ۱۷۰ کیلومتری غرب چابهار و در سواحل مکران قرار دارد. این روستا محل تلاقی کویر، اقیانوس و نخلستان است؛ این روستا به‌عنوان روستای هدف گردشگری بلوچستان در سال ۱۳۹۶ معرفی شد.
اقلیم و محصولات کشاورزی

شرایط جوی از مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار در تولید محصولات کشاورزی است. در مناطق مختلف بلوچستان از شمال گرفته تا جنوب، زمین‌های زیر کشت محصولات و باغ‌ها به چشم می‌خورند که زیبایی آن‌ها نظر هر بیننده‌ای را جلب می‌کند. میانگین سالانه بارش باران در بلوچستان ۱۱۰ میلی‌متر است. کشت غلات، گیاهان علوفه‌ای، محصولات جالیزی و تولیدات باغی به ویژه میوه‌های گرمسیری شامل خرما، موز، مرکبات، انبه، خربزه درختی، چیکو، گواوا، پاپایا، پسته، انگور و تولیدات گلخانه‌ای بخشی از قابلیت‌های کشاورزی و باغی بلوچستان را تشکیل می‌دهد. بلوچستان با داشتن شرایط آب و هوایی گرم و در نواحی جنوب استان استوایی مستعد پرورش انواع میوه‌های گرمسیری است. مزیت اصلی استوایی بودن هم در عدم وجود زمستان و تابستان در سواحل دریای عمان است. گرچه فصل بهار گرما دارد اما از اواخر خردادماه و با آمدن موسم، گرما تمام می‌شود. حدود ۳۰ نوع خرما در منطقه بلوچستان کشت می‌شود. علاوه بر میوه‌های گرمسیری، مرکبات شامل ترنج، پرتقال، گریپ‌فروت و نارنگی، انواع انار و میوه‌های جالیزی نیز از دیگر محصولات هستند. بلوچستان از امکان صید در آب‌های آزاد سواحل مکران برخوردار است و انواع مختلف آبزیان دریایی و ماهی صید می‌شود.
گدروزی در شاهنشاهی هخامنشی
منطقه بلوچستان در ۳ کشور به رنگ صورتی مشخص شده است.
یک خانواده بلوچ در زیستی ابتدایی در بلوچستان ایران
یک نخلستان در بلوچستان ایران (برخی نخل‌ها بر اثر باد شدید از بین رفته‌است)
سام دارنولد

American football player
| 0 | 1 |
| --- | --- |
دارنولد با جت‌ها در سال 2019: دارنولد با جت‌ها در سال 2019
شماره 14 – سانفرانسیسکو 49ers: شماره 14 – سانفرانسیسکو 49ers
پست:: کوارباز
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده:: ۵ ژوئن ۱۹۹۷ ‏(۲۷ سال) دانا پوینت، کالیفرنیا، ایالات متحده
قد:: ۶ فوت ۳ اینچ (۱٫۹۱ متر)
وزن:: ۲۲۵ پوند (۱۰۲ کیلوگرم)
اطلاعات حرفه‌ای: اطلاعات حرفه‌ای
مراسم درفت:: 2018 / دور: 1 / گلچین: 3
تاریخچه حرفه‌ای  : تاریخچه حرفه‌ای  
 نیویورک جتس (الگو:سال NFL)  کارولینا پانترز (الگو:سال NFL-الگو:سال NFL)  سانفرانسیسکو 49ers (۲۰۲۳–اکنون) :  نیویورک جتس (الگو:سال NFL)  کارولینا پانترز (الگو:سال NFL-الگو:سال NFL)  سانفرانسیسکو 49ers (۲۰۲۳–اکنون) 
 :  
وضعیت:: فعال
ساموئل ریچارد دارنولد (زادهٔ ۵ ژوئن ۱۹۹۷) کوارتربک فوتبال آمریکایی برای تیم سانفرانسیسکو ۴۹رز لیگ ملی فوتبال (NFL) است. در سن ۲۱ سالگی، او جوانترین کوارتربک آغازین روز افتتاحیه NFL از زمان ادغام AFL-NFL بود. دارنولد در ۵ ژوئن ۱۹۹۷ در دانا پوینت، کالیفرنیا به دنیا آمد
سانحه هواپیمای B-۲ در سال ۲۰۰۸ پایگاه اندرسن

| 0 | 1 |
| --- | --- |
اسپریت آف کانزاس سقوط کرده: اسپریت آف کانزاس سقوط کرده
سانحه: سانحه
تاریخ: ۲۳ فوریه ۲۰۰۸ (۲۰۰۸-02-۲۳)
علت: دکروپاژ و سقوط
محل حادثه: پایگاه هوایی اندرسِن,گوام ۱۳°۳۵′۱۳″ شمالی ۱۴۴°۵۶′۱۹″ شرقی﻿ / ﻿۱۳٫۵۸۶۹۴°شمالی ۱۴۴٫۹۳۸۶۱°شرقی﻿ / 13.58694; 144.93861
هواگرد: هواگرد
نوع: Northrop Grumman B-2 Spirit
نام هواپیما: Spirit of Kansas
شرکت هواپیمایی: United States Air Force
شماره دم: 89-0127
مبدا پرواز: پایگاه هوایی اندرسن، گوام
مقصد: پایگاه هوایی وایتمن، ایالت میسوری
سرنشینان: 2
خدمه: 2
کشته‌شدگان: 0
مجروحین: 2
بازماندگان: 2
در تاریخ ۲۳ فوریه سال ۲۰۰۸ میلادی؛ یک فروند هواپیمای رادار گریز B-2 spirit نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا لحظاتی بعد از تیک‌آف از پایگاه هوایی اندرسن، جزیره گوام، بر روی باند سقوط کرد. هواپیما منفجر شده امّا هر دو خدمه پرواز با موفقیت اجکت کردند؛  این حادثه اولین تلفات عملیاتی بمب افکن ب-۲ محسوب شده و تا سال ۲۰۲۴ تنها تلفات این هواپیما باقی مانده است. با زیان تخمینی ۱/۴ میلیارد دلار آمریکا، تنها با در نظر گرفتن هزینه خود هواپیما، این حادثه گران ترین سقوط هواپیما در تاریخ محسوب می‌شود.
سایکلوپیا

Medical condition
| Cyclopia | Cyclopia |
| --- | --- |
نام‌های دیگر: Cyclocephaly, synophthalmia
جنین های دچار سایکلوپیا: جنین های دچار سایکلوپیا
تخصص: ژنتیک پزشکی
دورهٔ معمول آغاز: در طول رشد جنینی
دورهٔ بیماری: برای تمام عمر
پیش‌آگهی: مرگ آور در عرض کمتر از یک روز
فراوانی: ۱ در هر ۱۰۰,۰۰۰ تولد
طبقه‌بندی و منابع بیرونی: طبقه‌بندی و منابع بیرونی
[ویرایش در ویکی‌داده]: [ویرایش در ویکی‌داده]
سایکلوپیا (نام برگرفته از اسطوره یونانی ، سایکلوپس) ، همچنین شناخته شده با اسم هولوپروزنسفالی آلوبار ، شدید ترین نوع هولوپروزنسفالی و نوعی ناهنجاری مادرزاد می‌باشد. مشخصه این بیماری ، ناتوانی مغز قدامی در دوران جنینی برای تقسیم مناسب کاسه های چشم به دو سوراخ ، می‌باشد. وقوع آن ۱ در هر ۱۶,۰۰۰ حیوان متولد شده و ۱ در هر ۲۰۰ جنین سقط شده است.
زنگلان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= جمهوری آذربایجان
| زنگلان Zəngilanکوساکان (۲۰۲۰-۱۹۹۳) | زنگلان Zəngilanکوساکان (۲۰۲۰-۱۹۹۳) |
| --- | --- |
  مهر:   مهر
زنگلان: زنگلان
مختصات: ۳۹°۰۳′۵۶″ شمالی ۴۶°۴۱′۴۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۰۶۵۵۶°شمالی ۴۶٫۶۹۶۹۴°شرقی﻿ / 39.06556; 46.69694: مختصات: ۳۹°۰۳′۵۶″ شمالی ۴۶°۴۱′۴۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۰۶۵۵۶°شمالی ۴۶٫۶۹۶۹۴°شرقی﻿ / 39.06556; 46.69694
استان: استان کلبجر-لاچین
شهرستان: شهرستان زنگلان
جمعیت (۲۰۲۰): جمعیت (۲۰۲۰)
 • کل: ۱۱۳۰۰ نفر
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AZT)
زَنگِلان (ترکی آذربایجانی: Zəngilan) (از ۲۰۲۰-۱۹۹۳: کوساکان، ارمنی: Կովսական) شهری در شهرستان زنگلان جمهوری آذربایجان است. این شهر بین جنگ‌های اول و دوم قره‌باغ (۲۰۲۰-۱۹۹۳) به مدت ۲۷ سال به صورت دفاکتو جزء استان کاشاتاق جمهوری آرتساخ بود.
جمعیت شهر زنگلان در سال ۲۰۲۰ بالغ بر ۱۱٬۳۰۰ نفر بوده است که البته اهالی این شهر در این سال به صورت مهاجر اجباری در دیگر نقاط جمهوری آذربایجان ساکن بوده‌اند و این شهر حالت متروکه به خود گرفته بود؛ به گونه‌ای که براساس سرشماری سال ۲۰۱۵، تنها ۵۰۰ نفر ساکن زنگلان بوده‌اند.
تاریخچه > جمهوری کردستان سرخ

مقالهٔ اصلی: جمهوری کردستان سرخ
تاریخچه > جنگ قره‌باغ

مقالهٔ اصلی: جنگ اول قره‌باغ
تاریخچه > درگیری ناگورنو قره‌باغ (۲۰۲۰) و توافقنامه آتش‌بس

مقالهٔ اصلی: جنگ ناگورنو قره‌باغ (۲۰۲۰)
مقالهٔ اصلی: توافقنامه آتش‌بس ناگورنو قره‌باغ
نگارخانه

سد خداآفرین در کوساکان یا زنگلان
یک چلیپاسنگ در کوساکان یا زنگلان
زیرکونیوم‌نیترات

| زیرکونیوم‌نیترات | زیرکونیوم‌نیترات |
| --- | --- |
دیگر نام‌هاzirconium tetranitrate tetranitratozirconium zirconium(4+) tetranitrate zirconium(IV) nitrate: دیگر نام‌هاzirconium tetranitrate tetranitratozirconium zirconium(4+) tetranitrate zirconium(IV) nitrate
شناساگرها: شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس: 13746-89-9 Y
پاب‌کم: 162478205
کم‌اسپایدر: 24459 Y
UNII: L68X591SNQ Y
جی‌مول-تصاویر سه بعدی: Image 1
 SMILES [Zr+4].O=[N+]([O-])[O-].[O-][N+]([O-])=O.[O-][N+]([O-])=O.[O-][N+]([O-])=O :  SMILES [Zr+4].O=[N+]([O-])[O-].[O-][N+]([O-])=O.[O-][N+]([O-])=O.[O-][N+]([O-])=O 
 InChI InChI=1S/4NO3.Zr/c4*2-1(3)4;/q4*-1;+4 Key: OERNJTNJEZOPIA-UHFFFAOYSA-N :  InChI InChI=1S/4NO3.Zr/c4*2-1(3)4;/q4*-1;+4 Key: OERNJTNJEZOPIA-UHFFFAOYSA-N 
خصوصیات: خصوصیات
فرمول مولکولی: Zr(NO3)4
جرم مولی: 339.243591 g/mol
شکل ظاهری: transparent plates
دمای ذوب:  °C  
دمای جوش: decompose 100 °C  
انحلال‌پذیری در آب: water ethanol
خطرات: خطرات
خطرات اصلی: oxidiser
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa): به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
Infobox references: Infobox references
:   
زیرکونیوم نیترات با فرمول  {\ce {Zr(NO3)4}} نمک نیتراته فلز زیرکونیوم از رده فلزات واسطه است. نام دیگرآن زیرکونیم‌تترانیترات یا نیترات زیرکونیومIV است.
شماره بین المللی کالاهای خطرناک برای این ماده 2728 با کلاس 5.1 است که به منزله ماده‌ای اکسید کننده می‌باشد.
تشکیل

نمک بدون آب را می‌توان از واکنش زیرکونیوم تتراکلراید با دی‌نیتروژن‌پنتوکساید تهیه نمود.
{\ce {ZrCl4 + 4N2O5 -> Zr(NO3)4 + 4ClNO2}}
محصول را می‌توان با تصعید در محیط خلاء، خالص سازی کرد. اما در این روش ماده آلوده کننده‌ای بنام نیترونیوم‌پنتانیتراتوزیرکونات یعنی  {\ce {(NO2)Zr(NO3)5}} بوجود می‌آید.
زیرکونیوم نیترات پنج آبه،  {\ce {Zr(NO3)4 .5H2O}} می‌تواند از رسوب دی‌اکسید زیرکونیوم در اسید نیتریک و سپس خشک کردن کامل محلول بدست آید. اگرچه آسانتر آن است که زیرکونیل نیترات سه آبه  {\ce {ZrO(NO3)2 .3H2O}} از محلول آن متبلور شود.
زیرکونیوم در برابر نیتریک اسید حتی در دماهای بالا مقاومت بالایی دارد. بنابراین با انحلال زیرکونیوم فلزی در اسید نیتریک نمی‌توان به نیترات زیرکونیوم دست یافت.
ویژگی‌ها

زیرکونیوم نیترات پنج آبه به راحتی در آب و الکل حل می‌شود. در محلول آبی، اسیدی است و در حضور یک باز مثل آمونیوم هیدروکساید، رسوب زیرکونیوم هیدروکساید تشکیل می‌شود. ضریب شکست کریستال‌های پنج آبه برابر 1.6 است.