stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
میانه (آذربایجان شرقی)
مشاهیر > شاعران و سخنوران

ظهير خونجي (ظهير)
افغان گرمرودي (افغان)
فناي قاراباغي (فنا)
بيان الملک (نثار)
ميرزا محمد حسين اديب گرمرودي
اشرف گرمرودي (اشرف)
بحري ميانجي (بحري)
محمدعلي ميانجي (وفايي)
ميرزا عبدالرحيم گرمرودي (ساغر)
ملا سامي (سامي)
ميرزا محمد خليفه (عاجز)
رسمي ميانجي (رسمي)
ملا محمدباقر خلخالي (باقر)
ميرزا عبدالعلي کاغذکناني
ميرزا علي کاغذکناني (عشقي)
سطوت الممالک محمدتقي خان اميرتومان (سطوت)
رستم خان کاغذکناني (رستم)
ميرزا عبدالله عاجزي (عاجز)
ميرزا سيفعلي بهمني (بهمني)
ميرزا عبدالرزاق بهمني (پيرمرد)
شيخ حسن مدحت (مدحت)
حبيب ساهر ؛ پدر شعر نوي ايران (ساهر)
هاشم اميرمقدم اخگر (اخگر)
جمشيدخان مُبکي (مبکي)
عراقلي حسن بشيرلي (بشيرلي)
مهدي آذر مازندراني (آذر)
قربانعلي اجلي (واثق)
ميرحميد غياثي (موسوي)
قادر طهماسبي (فريد)
بختیار عباسزاده  (پیک)
مشاهیر > عالمان حوزوی

آیت الله سید حسین حججی(از موسسین حوزه علمیه جعفریه میانه)
ملا محمد نقابادي
آيت الله سيدهاشم ترکي
آيت الله سيدموسي مجتهد ترکي
آيت الله سيدواسع مجتهد ترکي
آيت الله حجتي
ملا مرادعلي گرمرودي
آيت الله حسيني زنجاني ـ مرجع تقليد
آيت الله شيخ هادي نيّري
آيت الله محمدباقر ملکي تَرکي ـ مفسّر قرآن
آيت الله العظمي شيخ مسعود سلطاني ـ مرجع تقليد
آيت الله سيدعبدالستار محمدي
آيت الله سيد ابراهيم مرتضوي
آيت الله شيخ علي کتاني
آيت الله العظمي بنارواني ـ مرجع تقليد
آيت الله ملامحمدحسن ميانجي ـ مفسّر قرآن
آيت الله ميرزا علي احمدي ميانجي
آيت الله العظمي شبيري زنجاني ـ مرجع تقليد
آيت الله رباني ـ مفسّر قرآن
شيخ عمران عليزاده ـ مفسر نهج البلاغه
حاج سيدکاظم حسيني
حاج شيخ عبادالله سرشار تهراني ـ محقق و مؤلف علوم ديني
حاج سيدجعفر ميرعظيمي
شيخ عبدالرحيم اباذري
مشاهیر > هنرمندان و دانشمندان معاصر

داریوش اقبالی -خواننده
محمدعلي علاّمي  ـ ژورناليست
اسکندر فيروز ـ پدر محيط زيست ايران
استاد محمود طلوعي ـ نويسنده و محقق
استاد آشيق بولود ـ استاد ساز و آواز آذربايجاني
صمد قاسمي ـ پير عکاس ايران
استاد جواد جواهري ـ استاد ساز و آواز
استاد اجلي ـ خالق سبک گلگشت، معمار، خوشنويس، نقاش، شاعر
پروفسور دکتر حسين ميرجعفري ـ استاد تمام رشته تاريخ
پروفسور دکتر علي اميني ـ استاد تمام رشته زنان و زايمان
استاد شمس خلخالي ـ خالق سبک سوراليسم با سوژه ، شاعر
جمشيد هاشمپور (آريا) ـ بازيگر سينما
فريدون صالحي ـ ويولونيست
آقا سليم عبدالله اوف ـ استاد تار آذربايجاني
استاد بهرام سارنگ ـ استاد آواز
استاد اميرعطايي ـ سازنده سازهاي سنّتي
جعفر پناهي ـ کارگردان سينما
استاد حبيب اژدري (شاهد)ـ خالق هنر سنگ نگاري، مجسمه ساز، موسيقيدان
دکتر اسماعيل آغاسي ؛ پزشک
مشاهیر > سیاستمداران و دولتمردان

ميرزا مسعود انصاري ـ نخستين وزير امورخارجه ايران کبير
مؤتمن الملک ـ وزير امورخارجة ايران
مشاورالممالک ـ وزير امور خارجه احمدشاه قاجار و رضاشاه پهلوي
ميرزا فتّاح خان گرمرودي ـ مستوفي کل نظامي ، نويسنده ، سياستمدار
محمدخان سعدلو ـ از حاکمان و نظاميان دوره صفوي به بعد
عباسعلي پنبه اي ـ فعال جنبش مشروطيت
ميرزا محسن خان ميانجي (مجدالوزاره) ـ سياسي
غفارخان ـ مبارز مشروطيت
حجه الاسلام والمسلمين  سید سجاد حججی (رهبری مبارزات ضدشاهنشاهی مردم میانه، امام جمعه میانه، نماینده دوره های اول و سوم مجلس)
مشاهیر > ورزشکاران

کاظم رجبي ـ قوي ترين مرد معلول جهان
روح الله داداشي ـ قويترين مرد جهان
يوسف کرمي ـ قهرمان تکواندوي جهان
مشاهیر > مشاهیر زن

کمينه خانم ـ شاعر
خانم صديقه محمدي ـ کهنسالترين مربي قرآني کشور
خانم توران شادپور ـ اسطوره دو و ميداني زنان قاره کهن
خانم افسر اسدي ـ بازيگر سينما
نگاره‌ای از میانه اثر مطراقچی سده ۱۶ میلادی
میانه در نقشه زبانی قبل از جنگ جهانی اول، ۱۲۸۹. برخلاف روستاهای اطراف که به ترکی آذربایجانی مشخص شده، برای میانه در نقشه، فارسی رنگ‌آمیزی شده است.
میانه در دوره افشاریان توسط Emanuel Bowen در سال ۱۷۴۷ میلادی
آرامگاه امامزاده اسماعیل
قیز قالاسی
Qiz castle of Mianeh has been recorded in list of national opuses of Iran with register number 870.
کاروانسرای جمال آباد میانه
۲۳ پل میانه
میکائیل تلکویست

| میکائیل تلکویست | میکائیل تلکویست | میکائیل تلکویست | میکائیل تلکویست |
| --- | --- | --- | --- |
 Tellqvist with the Buffalo Sabres in the 2008-09 season:  Tellqvist with the Buffalo Sabres in the 2008-09 season
زادهٔ:  ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۹ ‏(۴۵ سال)
قد:  ۵ فوت ۱۱ اینچ (۱۸۰ سانتیمتر)
وزن:  ۱۸۵ پوند (۸۴ کیلوگرم؛ ۱۳ سنگ ۳ پوند)
پست:  Goaltender
مهار:  Left
بازی برای:  SEL Modo Hockey Djurgårdens IF SM-liiga Lukko لیگ ملی هاکی Toronto Maple Leafs فینیکس کایوتیس Buffalo Sabres KHL Ak Bars Kazan Dinamo Riga
تیم ملی:   سوئد
منتخب ان‌اچ‌ال:  70th overall، ۲۰۰۰ Toronto Maple Leafs
سوابق بازی:  ۱۹۹۸–۲۰۱۷
میکائیل تلکویست (انگلیسی: Mikael Tellqvist؛ زادهٔ ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۹) بازیکن هاکی روی یخ اهل سوئد بود.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به فینیکس کایوتیس اشاره کرد.
وایت هال، ویرجینیای غربی

مکان
| White Hall, West Virginia | White Hall, West Virginia |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Whitehall, West Virginia: Location of Whitehall, West Virginia
ایالت: ویرجینیای غربی
شهرستان: شهرستان ماریون، ویرجینیای غربی
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۰۵ مایل مربع (۲٫۷۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۰۵ مایل مربع (۲٫۷۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۱۵۸ فوت (۳۵۳ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۶۴۸
 • برآورد (2012): ۶۵۹
 • تراکم: ۶۱۷٫۱/مایل مربع (۲۳۸٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کدs: 26554-26555
کد منطقه: 304
FIPS code: 54-86620
GNIS feature ID: 1555973
وایت هال(به انگلیسی: White Hall) شهری در ایالت ویرجینیای غربی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶۴۸ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
وایت مارش، مریلند

مکان در 23x15px|border |alt=|link= مریلند
| White Marsh, Maryland | White Marsh, Maryland |
| --- | --- |
مکان مختص سرشماری: مکان مختص سرشماری
Location of White Marsh, Maryland: Location of White Marsh, Maryland
ایالت:  مریلند
شهرستان:  Baltimore
مساحت: مساحت
 • کل: ۵٫۳ مایل مربع (۱۳٫۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۵٫۳ مایل مربع (۱۳٫۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۵۲ فوت (۱۶ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۹۵۱۳
 • تراکم: ۱۸۰۰/مایل مربع (۶۹۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: ۲۱۱۶۲
کد منطقه: ۴۱۰
FIPS کد: ۲۴-۸۴۳۵۰
GNIS feature ID: ۰۵۹۱۵۴۲
وایت مارش (به انگلیسی: White Marsh) شهری در ایالت مریلند کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۹٬۵۱۳ نفر بوده‌است.
سون وون پیونگ

| سون وون پیونگ | سون وون پیونگ |
| --- | --- |
زاده: ۱۹۷۹ (۴۵–۴۶ سال) سئول کره جنوبی
زبان(ها): زبان کره‌ای
ملیت: کره جنوبی
دانشگاه: دانشگاه سوگانگ
کار(های) برجسته: مزاحم (فیلم)  بادام (رمان)
نام کره‌ای: نام کره‌ای
هانگول: 손원
هانجا: 孫元
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Son Wonpyeong
مک‌کیون–ریشاور: Son Wŏnpyŏng
 :  
سون وون پیونگ (کره‌ای: 손원평)؛ زادهٔ ۱۹۷۹) یک رمان‌نویس و فیلم‌ساز اهل کره جنوبی است. او برای آثار ادبی‌اش برنده دو جایزه شده است.
زندگی

سون وون پیونگ در سال ۱۹۷۹ در سئول به دنیا آمد. او در دانشگاه سوگانگ جامعه‌شناسی و فلسفه خواند. سون خیلی زود در سینما شروع به کار کرد و در سال ۲۰۰۱ برنده جایزه نقد فیلم را به دست آورد. او در رشته کارگردانی هم درس‌خوانده است و افزون بر ساخت چند فیلم کوتاه، نخستین فیلم بلند خود مزاحم را کارگردانی کرد. او چندین داستان، رمان و فیلمنامه هم نوشته که مشهورترین اثرش رمان بادام نام دارد.
حرفه

او پس از کارگردانی و فیلمنامه‌نویسی موفق شد در نخستین رمان خود با نام بادام کاوشی لطیف در دنیای نوجوانان انجام دهد. سون با این رمان موفق به کسب جایزه معتبر «چانگ‌بی» در رده ادبیات داستانی جوانان شد. روزنامه وال‌استریت جورنال، رمان بادام را محکم و تکان دهنده توصیف کرده که سزاوار توجه مخاطبان گسترده از سراسر جهان است. رمان بادام در ایران ترجمه شده و یکی از ترجمه‌های این کتاب که توسط انتشارات کتاب مجازی منتشر شده به چاپ پنجاه و هشتم رسیده است.
آثار > ادبیات

بادام - ۲۰۱۶
ضد حمله سی - ۲۰۱۷
برف در آوریل - ۲۰۱۸
هیولا: سایه نیمروز - ۲۰۲۰ (نویسنده مشترک)
به مادربزرگم - ۲۰۲۰ (نویسنده مشترک)
آثار > سینما

مزاحم - ۲۰۲۰
ولفگانگ وینکلر

| ولفگانگ وینکلر | ولفگانگ وینکلر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۱ اکتبر ۱۹۴۰ تگرنزی
درگذشت: ۱۱ مهٔ ۲۰۰۱ روتاخ-اگرن
ملیت: آلمان
ولفگانگ وینکلر (انگلیسی: Wolfgang Winkler; ۲۱ اکتبر ۱۹۴۰ – ۱۱ مهٔ ۲۰۰۱) لژسوار اهل آلمان بود.
ارنی باکر

ارنی باکر (انگلیسی: Arne Bakker; ۱۸ فوریهٔ ۱۹۳۰ – ۹ اکتبر ۲۰۰۹) بازیکن فوتبال اهل نروژ بود.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال نروژ بازی کرده‌است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال نقره شده‌است.
محمدعلی مهدوی راد

| محمدعلی مهدوی راد | محمدعلی مهدوی راد |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳۳۴
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): قرآن‌پژوهی
محل کار: دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
 :  
محمدعلی مهدوی راد (زادهٔ ۱۳۳۴) قرآن‌پژوه ایرانی و دانشیار دانشگاه تهران است. او از سال ۱۳۹۲ تا کنون دبیری جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را بر عهده داشته است.
آثار

سیر نگارش‌های علوم قرآنی
مشعل جاوید
آفاق تفسیر
تحفةالعابدین
تحفةالإخوان
موسوعهٔ امام علی
با کاروان عشق
تراث الشیعه القرآنی
سیاست‌نامهٔ امام علی
نظام دفاعی اسلام
راهنمای آینهٔ پژوهش
تدوین‌الحدیث عند الشیعة الأمامیه
جوایز و افتخارات

کتاب‌پژوه و خادم فرهنگی مکتوب در نخستین هفتهٔ کتاب
استاد تلاشگر و نمونهٔ دانشگاه تربیت مدرس، در سال ۱۳۷۴
محقق برجستهٔ علوم قرآنی در نمایشگاه قرآن کریم
رتبهٔ دوم کتاب سال حوزه برای کتاب سیر نگارش‌های علوم قرآنی (متن درسی «علوم قرآنی» در مقطع کارشناسی ارشد)
رتبهٔ اول جشنوارهٔ مطبوعات برای مقالهٔ «بازی با میراث، نقد یک سرقت»، در سال ۱۳۷۹
رتبهٔ اول جشنوارهٔ مقالات قرآنی، در سال ۱۳۸۳، برای مقالهٔ «تحریف»، چاپ‌شده در دانشنامهٔ جهان اسلام و مقالهٔ «امامت در نگرهٔ قرآنیِ امام موسی بن جعفر»
سارا هیوز

| 0 | 1 |
| --- | --- |
Sarah Hughes: Sarah Hughes
—&nbsp؛&nbsp؛سارا هیوز&nbsp؛&nbsp؛—: —&nbsp؛&nbsp؛سارا هیوز&nbsp؛&nbsp؛—
 Oسارا هیوز:  Oسارا هیوز
—&nbsp؛&nbsp؛اطلاعات شخصی&nbsp؛&nbsp؛—: —&nbsp؛&nbsp؛اطلاعات شخصی&nbsp؛&nbsp؛—
نام کامل: سارا الیزابت هیوز
ملیت:  ایالات متحده آمریکا
تاریخ تولد: ۲ مهٔ ۱۹۸۵ ‏(۳۹ سال)
محل تولد: گریت نک نیویورک
قد: ۱٫۶۵ متر
مربی سابق: رابین واگنر
بازنشستگی: ۲۰۰۳
سارا هیوز (به انگلیسی: Sarah Hughes) (زاده ۲ مه ۱۹۸۵) پاتیناژباز شهیر آمریکایی
وی در بازی‌های المپیک زمستانی ۲۰۰۲ موفق به کسب مدال طلای المپیک برای کاروان آمریکا شد.
سارا هیوز، در مسابقات المپیک، تنها ۱۶ سال داشت و نمایش بی نظیر او، که اولین مقام بین‌المللی را برایش به ارمغان می‌آورد، ورزش‌دوستان و منتقدان را شگفت زده کرد.
هیوز در سال ۲۰۰۲ موقع به دریافت جایزه سولیوان شد
وایت لیک، داکوتای جنوبی

مکان
| White Lake, South Dakota | White Lake, South Dakota |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: "Powering the Future": شعار: "Powering the Future"
Location in Aurora County and the state of داکوتای جنوبی: Location in Aurora County and the state of داکوتای جنوبی
State: داکوتای جنوبی
شهرستان: Aurora
Incorporated: 1882
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۴۳ مایل مربع (۱٫۱۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۴۳ مایل مربع (۱٫۱۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۶۴۷ فوت (۵۰۲ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۳۷۲
 • برآورد (2011): ۳۷۱
 • تراکم: ۸۶۵٫۱/مایل مربع (۳۳۴٫۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
ZIP code: 57383
کد منطقه: 605
FIPS code: 46-71180
GNIS feature ID: 1258966
وبگاه: White Lake, South Dakota
وایت لیک(به انگلیسی: White Lake) شهری در South Dakota کشور United States است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳۷۲ نفر بوده‌است.
توماس پالک

توماس پالک (انگلیسی: Thomas Pollock; ۱ اوت ۱۹۲۵ – ۱۷ اوت ۱۹۹۴) بازیکن هاکی روی یخ اهل کانادا بود.
کلودیا پکشتاین

کلودیا پکشتاین ورزشکار زن رشتهٔ اسکیت سرعتی اهل کشور آلمان است. وی در بین سال‌های ‎۱۹۹۲ تا ۲۰۰۶ میلادی در مسابقات بازی‌های المپیک زمستانی در مجموع ۹ مدال، شامل ۵ مدال طلا و ۲ نقره و ۲ برنز را کسب کرد.
رناتا فست

رناتا فست (انگلیسی: Renata Fast؛ زادهٔ ۶ اکتبر ۱۹۹۴) بازیکن هاکی روی یخ اهل کانادا است.
رضا قهرمانی

| رضا قهرمانی | رضا قهرمانی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳۳۴ آبادان
ملیت:  ایران
پیشه: کارگردان نویسنده بازیگر
سال‌های فعالیت: از ۱۳۵۱ تا کنون
رضا قهرمانی (زاده ۱۳۳۴ - آبادان) نویسنده، کارگردان و بازیگر ایرانی است. وی فعالیت در سینما را از سال ۱۳۵۱ با تئاتر به عنوان بازیگر، نمایشنامه‌نویس و کارگردان آغاز کرد.
کارگردان

پسر آسمانی(۱۳۹۱)
در شب عروسی (۱۳۸۷)
ارابه مرگ (۱۳۷۵)
نویسنده

دریا کنار (۱۳۹۳)
در شب عروسی (۱۳۸۷)
ارابه مرگ (۱۳۷۵)
راه افتخار (۱۳۷۳)
بازیگر

راه افتخار (۱۳۷۳)
شعله های خشم (۱۳۷۱)
توربیورن فالکن‌گر

| توربیورن فالکن‌گر | توربیورن فالکن‌گر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۸ اکتبر ۱۹۲۷ تروندهایم
درگذشت: ۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۱۳ تروندهایم
ملیت: نروژ
توربیورن فالکن‌گر (انگلیسی: Torbjørn Falkanger; ۸ اکتبر ۱۹۲۷ – ۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۱۳) اسکی‌باز پرش، و اهالی کسب‌وکار اهل نروژ بود.
تاریخ نظامی ایران

تاریخ نظامی ایران قدمتی بسیار طولانی داشته‌است و همواره دارای پیروزی‌های ارزشمندی بوده‌است به گونه‌ای که دارای فرهنگ و تمدن نظامی مستقل بوده‌است.
فرمانروایی هخامنشیان

امپراتوری هخامنشیان (۵۵۹ تا ۳۳۰ سال قبل از میلاد)، اولین امپراتوری ایرانی بود که توانست به قسمت‌های بزرگی از منطقه حکومت کند. در این دوره ایران یک ارتش ملی داشت که تعداد سربازان آن در حدود ۲۲۰۰۰۰ تا ۲۵۰۰۰۰ نفر بود و علاوه بر آن کشورهای هم پیمان و مستعمره ایران، دارای ده‌ها هزار سرباز بودند. همچنین آرایش جنگی سپاه به صورت قلب و جناحین و ذخیره اولین بار توسط داریوش بزرگ ابداع شد.[نیازمند منبع] داریوش با جمع‌آوری سربازان نخبه، گارد جاویدان را به وجود آورد که شمار سربازان آن به ده هزار نفر می‌رسید که همه جا شاهنشاه را همراهی می‌کردند.
ارتش ایران در آن زمان به تقلید از مادها به هنگ‌هایی هزار نفره تقسیم می‌شد که به هر یک، هنگ یا هزاربام می‌گفتند. به فرمانده هر هزاربام، هزارپتیش (هزاربد) می‌گفتند. به هر ده هزاربام، یک لشکر می‌گفتند. مشهورترین لشکر آن دوره که به عنوان لشکر آماده باش شخص شاهنشاه تلقی می‌شد، لشکر جاودان نام داشت. کوچکترین واحد تقسیمات ارتش هخامنشی، داتابا بود؛ داتابا از ده مرد مسلح تشکیل می‌شد. به مجموع ده داتابا، یک صاتابا می‌گویند و در حقیقت یک صاتابا از صد سرباز مسلح تشکیل می‌شد. هر هزاربام هم از ده صاتابا تشکیل می‌شد.
در زمان کوروش بزرگ اولین بار ارابه وارد سپاه ایران شد که فرمانده ارابه‌ها را ارتشتار می‌گفتند.
ارتش در آن زمان برای تشخیص گروه‌های خود از رنگ‌های بسیاری استفاده می‌کرد؛ بیشترین این رنگ‌ها زرد، زرشکی و آبی بودند. این سیستم، بیشتر در سربازان ایرانی محلی و فارسی زبانان بکار می‌رفت و در سربازانی که متعلق به مناطق متحد و هم پیمان ایران بودند بکار نمی‌رفت.
یکی از روش‌های معمول جنگ ایرانیان در این دوره، شکل گرفتن به صورت یک دیوار سپری بود به‌طوری‌که کمانداران می‌توانستند از درون آن تیراندازی کنند. به این گروه از سربازان، اسپارابارا (که در زبان باستانی ایران به معنی سپردار است) می‌گفتند که به یک ترکهٔ مستطیل شکل مسلح شده بودند که به آن اسپارا (یا سپر) می‌گفتند و با یک نیزه کوچک حدوداً دو متری، می‌جنگیدند.
در دوران امپراتوری هخامنشیان، تیر و کمان، رایجترین جنگ‌افزار ایرانیان بود. نقش اصلی اسپاراباراها، فرونشاندن حملات دشمنان و ضعیف کردن آن‌ها، با تیراندازی به طرف آن‌ها بود و ضربه اصلی را سواره نظام ارتش به دشمن، وارد می‌کرد. این فنون جنگی، در مقابل حمله یونانیان، که بسیار متفاوت می‌جنگیدند، کاری به پیش نبرد. سربازان یونانی، در آن جنگ زره‌های بادوام و سنگینی پوشیده بودند و یک سپر سنگین و بزرگ حمل می‌کردند و در برابر آن‌ها، سربازان ایرانی، با زره‌های نازک چرمی و پارچه‌ای و سپرهای کوچک چوبی، می‌جنگیدند. اما با آغاز دوران اشکانیان که مبتکر نوع جدیدی از استراتژی جنگی بودند ایرانیان توانستند با شیوهٔ جنگی نو شکست‌های سنگینی را بر سلوکیان و روم وارد کنند و در نهایت شیوهٔ جنگی یونانیان که به روم منتقل شده بود و به آرایش فالانژ معروف بود منسوخ شده و کنار گذاشته شد.
این شیوهٔ جنگی در زمان ساسانیان بهتر و گسترده‌تر و همچنین منظم تر شد. در تمام طول جنگ‌های ایران و روم به جز «دو سه بار» در باقی جنگ‌ها ایران پیروز شد.
چیرگی یونانیان (۳۳۰ تا ۱۵۰ سال قبل از میلاد)

حکومت مقتدر و بزرگ هخامنشی در ۳۳۰ پیش از میلاد مقهور قدرت نوظهور یونانیان گردید. یونانیان به‌ایران حمله کرده و سپاهیان ایران را شکست داد؛ به این ترتیب یونانیان موفق به‌انهدام حکومت ایرانیان گردیدند. نخستین نبرد اسکندر مقدونی و ایرانیان در بهار (۳۳۴ پ. م) در حوالی آسیای کوچک نبرد گرانیک یا گرانیکوس نامیده می‌شود. اسکندر از تنگه داردانل گذشته وارد آسیای کوچک شد. این نبرد در کنار رود گرانیک روی داد که به دریای مرمره می‌ریزد. دومین نبرد اسکندر و ایرانیان در نبرد ایسوس، (۳۳۳ پ. م) اولین نبرد مستقیم اسکندر است با سپاه داریوش سوم. داریوش و اسکندر در نزدیکی شهر ایسوس با یکدیگر رو به رو شدند. سومین نبرد اسکندر و ایرانیان در نبرد گوگمل، (۳۳۱ پ. م) دومین نبرد مستقیم اسکندر است با سپاه داریوش سوم در گوگمل واقع در نزدیکی اربیل امروزی. بیشترین مقاومت‌ها را طوایف آریایی برزینی در نبرد گوگمل انجام دادند.
امپراتوری یونانی سلوکی، جانشین حکومت اسکندر حساب می‌شود و مناطقی از ایران، آناتولی مرکزی، شام، میان رودان، ترکمنستان، پامیر و رود سند را در بر می‌گرفت.
فرمانروایی اشکانیان (۲۵۰ سال قبل از میلاد-۲۲۶ سال بعد از میلاد)

قوم پارت، یک تمدن واقع در شمال شرقی ایران کنونی بودند. سلسله پادشاهان اشکانی (پارتی)، تمامی سرزمین‌های ایران معاصر را پوشاندند. سرزمین‌هایی که پادشاهان اشکانی تصرف کرده بودند، عبارتند از:ارمنستان، عراق، گرجستان، شرق ترکیه، شرق سوریه، ترکمنستان، افغانستان، تاجیکستان، پاکستان، کویت، خلیج فارس، مناطق ساحلی عربستان سعودی، بحرین، قطر، لبنان، اسرائیل، فلسطین و دبی.
اشکانیان پس از بیرون کردن تدریجی حاکمان یونانی از ایالت‌ها پس از مدتی تمامی ایران را آزاد کرده و دولت سلوکی هم توسط فرهاد دوم اشکانی از بین رفت. این حکومت بعد از شکست دادن حکومت یونانی سلوکی، به روی کار آمد و کار خود را در اواخر قرن سوم قبل از میلاد آغاز کرد و سرزمین‌های میان رودان توسط آن‌ها بین سال‌های ۱۵۰ سال قبل از میلاد—۲۲۴ سال بعد از میلاد، کنترل می‌شد. این حکومت سومین سلسله محلی-باستانی ایران (بعد از مادها و هخامنشیان) به حساب می‌آید. امپراتوری اشکانی، اصلی‌ترین و تنها رقیب امپراتوری روم بود.
اشکانیان تا منطقه ارم در عربستان نیز نفوذ داشتند. به‌طوری‌که در اتحادیه بازرگانان صمغ کندر، ظرف‌های سفالینی پیدا شده که به سبک اشکانیان جلا داده شده‌اند. بالاخره در سال ۲۲۴ بعد از میلاد، در هنگامی که ساختار این حکومت سست شده بود، عمر این امپراتوری به‌سر آمد و آخرین پادشاه این سلسله اشک بیست و نهم (اردوان پنجم) در منطقه هرمزدگان از اردشیر بابکان شکست خورد و اینچنین شد که امپراتوری قدرتمند ساسانی شکل گرفت.
فرمانروایی ساسانیان (۲۲۶–۶۳۷ میلادی)

ارتش ساسانیان (پهلوی:سپاه)، با روی کار آمدن اردشیر بابکان (۲۲۶ تا ۲۴۱ میلاد)، که بنیانگذار سلسله ساسانی بود، متولد شد. هدف اردشیر، احیای امپراتوری ایران بود و از نتایج این هدف، اصلاح شدن ارتش ایران و ساختن یک ارتش دائمی بود که تحت فرماندهی شخصی خود و افسرانی بود که فقط از خودش اطاعت می‌کردند و از استاندار منطقه، پیروی نمی‌کردند.
سازمان‌های نظامی ساسانی، مدل سواره نظام اشکانیان را نگه داشتند ولی زره‌ها و شیوه‌های جنگاوری جدیدی را بکار گماشتند؛ و این کارها آغازی بودند برای درست کردن سیستمی نظامی، که بیش از ۴۰۰ سال (تا زمانی که امپراتوری ساسانی وجود داشت) به و جانشینانش خدمت کرد تا بتواند در مقابل امپراتوری روم و بعد از آن امپراتوری روم شرقی که یکی از دو امپراتوری قدرتمند تاریخ در غرب اوراسیا است، ایستادگی کند. در آن زمان ارتش ساسانی از ارانشهر (که نام ساسانی ایران است)، در مقابل ایلات آسیای میانه، که از هپتالیان و ترک‌ها بودند، دفاع می‌کرد؛ و بعدها ستیز علیه امپراتوری روم را آغاز کرد.
چیرگی اعراب (۶۳۷–۶۵۱ میلادی)

حکومت مقتدر و بزرگ ساسانی در ۶۵۱ میلادی مقهور قدرت نوظهور اعراب مسلمان گردیدند. اعراب با کمترین امکانات به‌ایران حمله کرده و ایرانیان را در جنگ قادسیه، جنگ تیسفون، جنگ جلولا و جنگ نهاوند شکست دادند؛ به این ترتیب اعراب موفق به‌انهدام حکومت ساسانیان گردیدند.
پس از چیرگی اعراب و استقرار دین اسلام در سرزمین ایران، تحولات بسیاری در عرصه‌های اجتماعی، مذهبی و سیاسی به‌وجود آمد. ایرانیان که از تبعیض طبقاتی موجود در کشورشان ناراضی بودند اسلام را پذیرفتند؛ با این حال هرگز مخالفت خویش را با سلطه اعراب به‌ویژه امویان و عباسیان بر خاک ایران پنهان نکردند و جنبش‌های استقلال‌طلبانه‌ای را به‌پا ساختند که تشکیل حکومت‌هایی چون طاهریان (۸۸۱–۸۲۶ م) و صفاریان (۹۰۳–۸۶۶ م) را می‌توان از نتایج آن‌ها برشمرد.
سلسله طاهریان (۸۲۱–۸۷۳ میلادی)

سلسله طاهریان، بر شمال شرقی امپراتوری ایران و در منطقه خراسان حکومت می‌کرد (به قسمت‌هایی از ایران، افغانستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان). بنابراین سومین پایتخت ایران نیشابور بود.
هرچند نیشابور تحت خلافت عباسیان از بغداد بود اما فرمانروایی طاهریان یک حکومت خود مختار و کاری بود. این سلسله به وسیله طاهر ذوالیمینین که سردار برجسته مأمون بود، بنیان‌گذاری شد. پیروزی‌های نظامی طاهر در شرق ایران باعث قدردانی از او و هدیه دادن به وی، توسط پادشاهان منطقه می‌شد. در نتیجه این پیروزی‌ها، جانشینان طاهر موفق شدند که تا هند نیز نفوذ کنند.
سلسله طاهریان تلاش می‌کرد که اولین سلسله مستقل از سلسله عباسی باشد که در خراسان تأسیس می‌شود. این سلسله به وسیله سلسله صفاریان برانداخته شد و خراسان به امپراتوری صفاریان در شرق ایران پیوست.
سلسله علویان طبرستان (۸۶۴–۹۲۸ میلادی)

علویان طبرستان، یک قوم شیعه بودند که در طبرستان (مازندران) ایران قرار داشتند. علویان از نسل امام دوم شیعیان-حسن بن علی-بودند که دین اسلام را به مناطق جنوبی دریای خزر آورده بودند. حکومت آن‌ها در سال ۹۲۸ میلادی و پس از شکست خوردن از حکومت سامانیان، منقرض شد. بعد از شکست علویان، بسیاری از سربازان و سرداران علوی به سلسله سامانیان پیوستند. مرداویج زیاری-پسر زیار-یکی از سردارانی بود که به سلسله سامانیان پیوست. او بعدها سلسله زیاریان را تأسیس کرد. همچنین علی، حسن و احمد، پسران بویه، نیز در بین سرداران ملحق شده به ارتش سامانیان بودند.
سلسله صفاریان (۸۶۱–۱۰۰۳ میلادی)

سلسله صفاریان، یک سلسله کم عمر واقع در منطقه سیستان (منطقه‌ای تاریخی در جنوب خاوری ایران) بود.
پایتخت صفاریان شهر زرنج (که هم‌اکنون در افغانستان است)، بود. بنیان‌گذار حکومت صفاریان، شخصی بنام یعقوب لیث بود. او در اول یک مسگر (صفار) بود و در کنار پدرش کار می‌کرد. هنگامی که به سن رشد رسید از طرف دیگر عیاران به سرداری انتخاب شد. او کنترل منطقه سیستان را بدست گرفت و بعد از آن کل کشور افغانستان و قسمت‌هایی از پاکستان (کنونی) را به تصرف خود درآورد. صفاریان، پایتخت خود (زرنج) را، به عنوان پایگاهی برای حمله به مناطق شرقی و غربی مورد استفاده قرار می‌دادند. آن‌ها خراسان را به تصرف خود درآورند و سلسله طاهریان را در سال ۸۷۳ میلادی تصرف کنند. هنگام مرگ یعقوب، سلسله صفاریان توانسته بود مناطق کابلستان، استان سند، باختر (بلخ)، مکران، بلوچستان، کرمان، استان فارس، خراسان را تا بغداد، به تصرف خود درآورد.
حکومت صفاری پس از مرگ یعقوب عمر زیادی نکرد. برادر و جانشین یعقوب که عمرو لیث نام داشت، در جنگ با سامانیان (در سال ۹۰۰ میلادی)، شکست خورد و بیشتر قلمروی خود را تقدیم سامانیان کرد. صفاریان دوباره به سیستان محدود شدند و بعد از آن تسلیم سامانیان شدند و به عنوان نماینده آن‌ها، در سیستان حکومت کردند.
سلسله سامانیان (۸۷۵ تا ۹۹۹ میلادی)

سلسله سامانیان، یک شاهنشاهی ایرانی در آسیای مرکزی و خراسان بزرگ بود. این سلسله بنام بنیان‌گذار آن که سامان خدا نام داشت و با اینکه اهل خانواده زرتشتی به اسلام روی آورده بود، نامگذاری شده‌است. این حکومت، از اولین حکومت‌های بومی ایران زمین و آسیای مرکزی بعد از حمله اعراب به ایران و از بین رفتن امپراتوری ساسانی است.
سلسله زیاریان (۹۲۸–۱۰۴۳ میلادی) و سلسله بوییان (۹۳۴–۱۰۵۵ میلادی)

در غرب و مرکز ایران دو سلسله (دیلمیان) به نام‌های آل زیار (۳۲۰ ه‍. ق) و آل بویه که هر دو از مناطق شمال ایران برخاسته بودند نواحی مرکزی و غربی ایران و فارس را از تصرف خلفا آزاد کردند. مخصوصاً دیلمیان سخت نیرو گرفتند و مدت ۱۲۷ سال حکومت کردند و هنگامی که خلفا در برابر آن‌ها چاره‌ای جز تسلیم نیافتند حکومت بغداد را به آن‌ها واگذار کردند و خود به عنوان خلیفگی و احترامات ظاهری قناعت کردند.
سلسله غزنوی (۹۶۳–۱۱۸۷ میلادی)

دولت غزنوی (۳۴۴ ه‍.ق - ۵۸۳ ه‍.ق) یک دولت فارسی‌زبان، نظامی و اسلامی بود. دولت غزنوی خاستگاه نژادی و پایگاه ملی خاصی نداشت، اما به عنوان مروج و ناشر اسلام مورد توجه و تأیید خلافت بغداد بود. از آنجا که غزنویان نخستین پایه‌های شهریاری را در شهر غزنین آغاز نمودند به غزنویان نامدار شدند. بنیادگذار این دودمان کسی به نام سلطان محمود غزنوی بود. پدران او بردگان ترکی بودند که در زمان سامانیان خریداری شده و برای این دودمان ایرانی خدمت می‌کردند.
سلسله سلجوقی (۱۰۳۷–۱۱۸۷ میلادی)

سَلجوقیان یا سَلاجقه، یا آل سلجوق، نام دودمانی است که در قرن‌های پنجم و ششم هجری قمری (یازدهم و دوازدهم میلادی) بر بخش‌های بزرگی از آسیای غربی، شامل ایران کنونی، فرمانروایی داشتند.
سلجوقیان در اصل غزهای ترکمن بودند که در دوران سامانی در اطراف دریاچه خوارزم (آرال)، سیردریا و آمودریا می‌زیستند.
سلجوقیان که به اسلام رو آورده بودند، بعد از ریاست سلجوق بن دقاق، نام سلاجقه را به خود گرفتند و به سامانیان در مبارزه با دشمنانشان بسیار کمک کردند. پسر سلجوق بنام میکاییل که بعد از مرگ او ریاست این طایفه را بعهده داشت، چندین حکم جهاد برای مبارزه با (به قول مورخین) کفار صادر کرد.
سلسله خوارزمشاهیان (۱۰۷۷–۱۲۳۱ میلادی)

انوشتکین نیای بزرگ خوارزمشاهیان، غلامی بود از اهالی غرجستان که توسط سپهسالار کل سپاه خراسان در زمان سامانیان خریداری شد. این غلام در دوران فرمانروایی سلجوقیان به سبب استعداد سرشار و کفایتی که از خود نشان داد به زودی مدارج ترقی را طی کرد و به مقامات عالی رسید تا این که سرانجام به امارت خوارزم برگزیده شد. نوشتکین صاحب ۹ پسر بود که بزرگ‌ترین آن‌ها، قطب‌الدین محمد نام داشت.
سلسله خوارزمشاهیان، سرانجام با حمله مغولان و نابودی بخشی از تمدن ایران به کار خود پایان داد.