مسیح‌شناسی
آغاز > مجادلات پس از حواریون

مقاله‌های اصلی: شورای نخست نیقیه، شورای نخست افسوس، و شورای خلقیدون
پس از عصر رسولان، از سدهٔ دوم میلادی به بعد مجادلاتی پیرامون نحوهٔ ارتباط ذات انسانی و خدایی عیسی شکل گرفت. از این زمان به بعد، رویکردهای متفاوت و متضادی در میان گروه‌های گوناگون توسعه یافت. برای نمونه، آریانیسم خدایی بودن مسیح را تأیید نکرد. ابیونی‌ها استدلال می‌کردند که عیسی فانی است، در حالی که از منظر گنوستیسیسم مسیح صرفاً روحی بود که در بدن مادی تجلی یافته بود. تنش‌های ناشی از این اختلافات منجر به جدایی فرقه‌های مسیحی در سده‌های دوم و سوم شد و در سده‌های چهارم و پنجم شوراهای سراسری برای مقابله با این مشکلات تشکیل شد. در نهایت، شورای خلقیدون در سال ۴۵۱ به اتحاد هیپوستاتیک حکم داد که طبق آن، مسیح دارای یک طبیعت انسانی و یک طبیعت خدایی است که بدون اختلاط یا گسستگی با هم متحد شده‌اند. شاید از منظر برخی پژوهشگران نوین، این مجادلات بر سر مباحث الهی باشد؛ ولی در فضایی از عوامل سیاسی بحث‌برانگیز شکل گرفت که بازتابی از روابط قدرت‌های زمان و رهبران دینی بود. این مجادلات منجر به جدایی‌هایی شد که یکی از آن‌ها جدایی کلیسای مشرق از کلیسای روم بود.
در شورای نخست نیقیه افراد الهی و روابط آنها با یکدیگر تعریف شد و در شورای قسطنطنیه به تصویب رسید. طبق این تعریف، یک خدا در سه شخص (پدر، پسر و روح‌القدس) وجود دارد. به ویژه هم‌گوهری پسر با پدر تأیید شد. اعتقادنامه نیقیه انسان کامل و خدای کامل بودن عیسی را اعلام کرد.
شورای نخست افسوس برای بررسی دیدگاه‌های نستوریوس دربارهٔ مریم‌شناسی فراخوانده شد، مسائل به زودی به مسیح‌شناسی گسترش یافت و جدایی‌هایی را به دنبال داشت. این شورا به دلیل دفاع نستوریوس از آناستازیوس و رد کردن عنوان تئوتوکوس (مادر خدا) برای مریم توسط نستوریوس و پس از آن، مخالفت با پروکلس لیکایوس طی خطبه‌ای در قسطنطنیه فراخوانی شد. پاپ سلستین یکم (که در آن زمان به دلایل دیگری از نستوریوس ناراضی بود) در این مورد به سیریل اسکندریه نامه نوشت و او شورا را هماهنگ کرد. طی شورا نستوریوس از موقعیت خود دفاع کرد و چنین استدلاال کرد که باید دو شخص مسیح شامل یک خدا و یک انسان وجود داشته باشد و مریم مادر انسان است. بنابراین نباید مادر خدا نامیده شود. در افسوس مناظره بر سر یک یا دو طبیعت مسیح به نتیجه رسید.
در سال ۴۳۱ شورای افسوس به بحث پیرامون میافیزیسم (دو طبیعت متحد در یک جسم)، دوطبیعت گرایی (دو طبیعت همزمان پس از اتحاد هیپوستاتیک)، تک‌طبیعت گرایی و نسطوری (دو ذات) پرداخت. از منظر مسیح‌شناسی، شورا میافیزیسم را تصویب کرد. شورای خلقیدون دوطبیعت گرایی را تأیید کرد. ارتدوکسی مشرقی این شورا و شوراهای بعدی را نپذیرفت و اعتقاد خود مبنی بر میافیزیسم را که در شوراهای نیقیه و افسوس تصویب شده‌بود، ادامه داد. این شورا عنوان تئوتوکوس را نیز تأیید و نستوریوس را تکفیر کرد.
شورای خلقیدون در سال ۴۵۱ بسیار اثرگذار بود و نقطهٔ عطف کلیدی در بحث‌هیا مسیح‌شناسی بود که منجر به جدایی کلیسای امپراتوری بیزانس در سدهٔ پنجم شد. این شورا آخرین شورایی بود که از نظر بسیاری از انگلیکان‌ها و بیشتر پروتستان‌ها سراسری دانسته می‌شد. شورای خلقیدون کاملاً درک دوطبیعت گرای پاپ لئون یکم را ترویج داد. مهم‌تر از همه، برتری بی‌چون‌وچرای رم را بر شرقیانی که شورای خلقیدون را پذیرفته بودند اعلام کرد. با تأیید فرمول هورمیسداس توسط خلقیدونی‌های شرقی در سال ۵۱۹ این مطلب دوباره تأیید شد. البته اعتقادنامه خلقیدون پایان‌بخش همهٔ بحث‌های مسیح‌شناسی نبود؛ ولی عبارات مورد استفاده را روشن کرد و نقطهٔ مرجع بسیاری از مسیح‌شناسی‌های آینده شد. بیشتر شاخه‌های اصلی مسیحیت غربی یعنی کلیسای کاتولیک، کلیسای ارتدکس شرقی، انگلیکان، لوتریانیسم و کالوینیسمفرمول‌بندی خلقیدونی مسیح‌شناسی را می‌پذیرند؛ در حالی که بسیاری از شاخه‌های مسیحیت شرقی یعنی کلیسای ارتدکس سریانی، کلیسای آشوری شرق، ارتدکس قبطی، کلیسای ارتدکس توحیدی اتیوپی و کلیسای حواری ارمنی آن را رد می‌کنند.
پولس در حال موعظه در آتن، اثر رافائل، ۱۵۱۵
چهار کشیش، اثر پیتر سوتمان، سدهٔ هفدهم میلادی
طیف مسیح‌شناسی طی سده‌های پنجم تا هفتم میلادی نشان دهندهٔ دیدگاه‌های کلیسای شرقی (آبی کمرنگ)، کلیساهای میافیزیت (صورتی) و کلیساهای ارتدکس شرقی و کاتولیک (بنفش کمرنگ)