نفوذ اروپا در افغانستان
بازی بزرگ

پس از معاهده پاریس سال ۱۷۶۳ بریتانیا به قدرت اصلی در شبه قاره هند تبدیل شد؛ و این سرآغازی بود برای نشان دادن تمایلاتش به افغانستان، همانند اوایل که در معاهده‌اش با شاه شجاع درانی مشخص بود؛ و این تهدیدی برای امپراتوری روسیه که در حال گسترش بود محسوب می‌شد، بنابراین روسیه شروع به فشار آوردن به هند و بریتانیا کرد، تا امتیازاتی را در منطقه افغانستان در این بازی بزرگ به دست آورد. این «بازی بزرگ» امپراتوری روسیه و بریتانیا را به تحرک واداشت تا حوزه مناطق تحت نفوذ خود را تا خاک افغانستان و رسیدن به حوزه یکدیگر گسترش دهند. این قضیه شامل تلاش‌های مکرر بریتانیا برای تحمیل یک دولت دست نشانده در کابل شد. در ادامه قرن ۱۹، شاهد اروپایی‎ها در افغانستان و سرزمین‌های اطراف آن و افزایش درگیری‌های جاه‌طلبانه حاکمان محلی که نقش مهمی را در سرنوشت این منطقه ایفا کرد بودیم.
فاجعه جنگ داخلی افغانستان، موجب ایجاد ضعف در منطقهٔ هندوکوش شد و بریتانیا به خوبی از نقش مهم این منطقه که به کرّات به عنوان مسیر حمله به جنوب آسیا مورد استفاده قرار گرفته بود، آگاه بود. در دهه‌های اولّیه قرن ۱۹، برای بریتانیایی‌ها مشخّص شد که تهدید اصلی برای منافع آنها در هند، از سمت حکومت متزلزل افغانستان، ایرانی‌ها یا فرانسویان نیست، بلکه روسیه، که پیش از این پیشروی مداوم خود را به سمت جنوب قفقاز آغاز کرده و پیروزی قاطعی را در جنگ علیه ترکان عثمانی و ایرانیان قاجار به دست آورده‌بود، اصلی‌ترین تهدید برای آن‌ها به‌شمار می‌رود.
هم‌زمان، روس‌ها از اشغال دائم آسیای میانه توسط بریتانیا هراس داشتند، چرا که بریتانیا با نفوذ به سمت شمال، پنجاب، سند و کشمیر را تصرف کرد؛ این منطقه بعداً به پاکستان تبدیل شد. انگلیسی‌ها جذب قفقاز توسط روسیه، سرزمین‌های قرقیزستان و ترکمنستان، خانات خیوه و امارت بخارا را به عنوان تهدیدی برای منافع خود در شبه قارّه آسیا مورد بررسی قرار دادند.
علاوه بر رقابت بین بریتانیا و روسیه، دو دلیل خاص برای نگرانی بریتانیا نسبت به مقاصد روسیه وجود داشت. اول نفوذ روسیه در دربار ایران بود که باعث شد روس‌ها از ایران در تلاش خود برای تسخیر هرات که از نظر تاریخی دروازه غربی افغانستان و شمال هند محسوب می‌شد حمایت کنند. در سال ۱۸۳۷، ایران با پشتیبانی و مشاوره افسران روس در هرات پیشرفت کرد. دلیل دوم حضور در کابل در سال ۱۸۳۷، یک نماینده روس به نام یان ویتکویچ بود که ظاهراً همانند افسر بریتانیایی الکساندر برنز به منظور بحث‌های تجاری در آنجا حضور داشت.
بریتانیایی‌ها درخواست کردند که دوست‌محمد همه ارتباطش با ایرانی‌ها و روس‌ها را قطع کند، ویتکویچ را از کابل حذف کند، از تمام ادعاهایش در مورد پیشاور صرف‌نظر کند، و به استقلال پیشاور که در آن زمان تحت کنترل برادرانش بود همانند قندهار احترام بگذارد. در عوض، دولت بریتانیا اعلام کرد که از رانجیت سینگ می‌خواهد که با افغان‌ها آشتی کند. هنگامی‌که اوکلند از نوشتن توافق‌نامه امتناع کرد، دوست‌محمد به بریتانیا برگشت و مذاکرات خود با ویتکویچ را آغاز کرد.
در سال ۱۸۳۸ اوکلند، رانجیت سینگ و شاه شجاع (Shah Shuja) توافقنامه ای را امضا کردند که بیان داشت شاه شجاع به کمک انگلیسی‌ها و سیک‌ها کنترل کابل و قندهار را به دست خواهد گرفت؛ او حاکمیت سیک‌ها بر استان‌های پیشین افغانستان، که پیش از این تحت کنترل رانجیت سینگ بود را خواهد پذیرفت و هرات نیز مستقل باقی خواهد ماند. در عمل، این طرح از دوست‌محمد با یک مقام بریتانیایی جایگزین شد که استقلال آن به اندازه سایر امیران هندی محدود می‌شد.
به زودی برای انگلیسی‌ها آشکار شد که مشارکت سیک از طریق گذرگاه خیبر به سوی کابل پیش می‌رود در حالی که شجاع و انگلیسی‌ها از طریق قندهار به سوی کابل پیشروی می‌کنند. برنامه‌ای که اوکلند در بهار ۱۸۳۸، برای سیک‌ها در نظر گرفته بود این بود که با حمایت انگلیس، شاه شجاع را بر روی تخت سلطنت افغانستان بنشانند. با این حال، در پایان تابستان، این طرح تغییر کرده بود؛ اکنون تنها انگلستان، شجاع شاه را تحت فشار قرار می‌داد.