stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
باشگاه فوتبال کاراکاس

Football club
باشگاه فوتبال کاراکاس (به اسپانیایی: Caracas Fútbol Club) یک باشگاه فوتبال ونزوئلایی است که در شهر کاراکاس بنیان‌گذاری شده و از باشگاه‌های معروف ونزوئلا به حساب می‌آید.
کاراکاس پایتخت کشور ونزوئلا است. این کشور در محدوده کشورهای آمریکای لاتین واقع است. کاراکاس، دومین شهر نا امن جهان نیز است.
کاراکاس در شمال این کشور در امتداد پستی و بلندی‌های دره کوهستانی تنگ واقع در رشته‌کوه ساحلی ونزوئلا (کوردیلرا دلا کوستا) واقع شده‌است. دره دارای هوایی بهاری است و منطقه شهری دره کاراکاس دارای ارتفاعی حدود ۲٬۵۰۰ و ۳٬۰۰۰ پا (۷۶۰ و ۹۱۰ متر) از سطح دریاست. این دره در مجاورت دریای کارائیب واقع است، و توسط رشته کوه پرشیب (سرو ال آویلا) که با ارتفاعی بیش از ۷۴۰۰ پا (۲۲۰۰ متر) در امتداد جنوبی تپه‌ها و رشته‌کوه‌ها واقع شده از ساحل جدا می‌شود. در سال ۲۰۰۵ برآورد جمعیت این مرکز تاریخی کاراکاس، که به نام ناحیه لیبرتادور شهرت دارد، ۱/۲ میلیون نفر بوده‌است.
در همان سال، برآورد جمعیت منطقه پایتختی رسمی ۳/۳ میلیون نفر بود. «ناحیه پایتخت» نام منطقه اصلی کاراکاس است، که بخشی از ایالت می‌راندا را پوشش می‌دهد. جمعیت کاراکاس (جمعیت‌نگاری شهری) (کاراکاس بزرگ، از جمله شهرهای همجوار ناحیه پایتخت) حدوداً ۷/۴ میلیون نفر است و توسط بازیکنی به نام امین نعیمی در سن ۱۱سالگی به قهرمانی در لیگ ونزوئلا به قهرمانی در اولین سال حضور ودر سال دیگر به کفش طلا و بهترین پاسور لیگ دست یافت
کارکردوار وینر

کارکِردوار وینر (به انگلیسی Wiener Functional)، هر تابعی است که بر روی فضای وینر تعریف شده باشد – یعنی بر روی فضای مسیرهای پیوسته‌ای که معمولاً توسط حرکت براونی تولید می‌شوند. نمونه زیر یک کارکردوار وینر می باشد که به مسیرهای تولید شده از فرایند وینر  W=(w_{s})_{s\in [0,t]} وابسته است. F{\Big (}\int _{0}^{t}h_{s}dw_{s}{\Big )}
نکات کلیدی

اندازه‌گیری‌پذیری و انتگرال‌پذیری:  کارکردوار وینر باید اندازه‌گیری‌پذیر باشند تا بتوان امید، واریانس و سایر ویژگی‌های احتمالی را تعریف کرد. در بسیاری از موارد، توابعی در نظر گرفته می‌شوند که عضو  L_{p}(\Omega ,P) برای مقداری p>=1 هستند.
نقش در تحلیل تصادفی:  این کارکردوارها اجزای مرکزی حساب کاتوره ای هستند و به ویژه در حساب مالیاوین – که به حساب وردش کاتوره ای می‌پردازد – اهمیت دارند. حساب مالیاوین ابزارهایی برای مشتق‌گیری این توابع نسبت به حرکت براونی فراهم می‌کند.
کاربرد:

کاربردهای آن در ارتباط با حساب مالیاوین و در زمینه های ریاضیات مالی برای قیمت‌گذاری گزینه‌ها و در فیزیک در فرمول‌بندی انتگرال‌های مسیر می باشد.
مارتین گروتکوپ

مارتین گروتکوپ (انگلیسی: Martin Grothkopp؛ زادهٔ ۲۱ ژوئن ۱۹۸۶) ورزشکار بابسلد اهل آلمان است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۲ مدال طلا شده‌است.
سید رضا تقوی (سیاستمدار)

برای فوتبالیستی با این نام، رضا تقوی (بازیکن فوتبال) را ببینید.
برای سیاست‌مداری در سال‌های نخست انقلاب با این نام، رضا تقوی (دیپلمات) را ببینید.
| سید رضا تقوی | سید رضا تقوی |
| --- | --- |
سید رضا تقوی (۱۳۹۳): سید رضا تقوی (۱۳۹۳)
نماینده مجلس شورای اسلامیدوره‌های دوم،  چهارم، پنجم و یازدهم: نماینده مجلس شورای اسلامیدوره‌های دوم،  چهارم، پنجم و یازدهم
دوره مسئولیت ۷ خرداد ۱۳۹۹ – ۶ خرداد ۱۴۰۳: دوره مسئولیت ۷ خرداد ۱۳۹۹ – ۶ خرداد ۱۴۰۳
حوزه انتخاباتی: تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس
اکثریت: ۷۵۳٬۳۰۷ (۴۰٫۹۰٪)
دوره مسئولیت ۱۳۷۱ – ۱۳۷۹: دوره مسئولیت ۱۳۷۱ – ۱۳۷۹
حوزه انتخاباتی: تهران، ری، شمیرانات و اسلامشهر
دوره مسئولیت ۱۳۶۳ – ۱۳۶۷: دوره مسئولیت ۱۳۶۳ – ۱۳۶۷
حوزه انتخاباتی: دامغان
نماینده ولی فقیه در استان چهارمحال و بختیاری   امام جمعه شهرکرد: نماینده ولی فقیه در استان چهارمحال و بختیاری   امام جمعه شهرکرد
دوره مسئولیت ۱۳۶۰ – ۱٣۶۵: دوره مسئولیت ۱۳۶۰ – ۱٣۶۵
گمارنده: سید روح‌الله خمینی
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۳۲۵ حسن آباد (دامغان)
ملیت: ایرانی
حزب سیاسی: جامعه روحانیت مبارز
پیشه: سیاستمدار
سید رضا تقوی (زاده ۱۳۲۵ دامغان) روحانی و سیاستمدار ایرانی است. وی ریاست شورای سیاستگذاری ائمه جمعه را از ۱۰ خرداد ۱۳۷۹ تا ۱۶ دی ۱۳۹۶ بر عهده داشت. وی نماینده دامغان در دوره دوم و تهران در ادوار چهارم، پنجم و یازدهم مجلس شورای اسلامی نیز بوده‌است. وی همچنین در مجلس یازدهم ریاست سنی مجلس را برعهده داشت. تقوی در ۲۳ دی ۱۴۰۰ خورشیدی با حکم سید ابراهیم رئیسی، به عنوان رابط دولت و حوزه‌های علمیه منصوب شد.
تقوی ریاست هیئت امنای مجمع خیرین سلامت استان تهران را نیز بر عهده دارد.
مجلس یازدهم شورای اسلامی

تقوی توانست در یازدهمین انتخابات مجلس شورای اسلامی با کسب ۷۵۳ هزار و ۳۰۷ رای، به عنوان نفر بیست و یکم از حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات و اسلامشهر از استان تهران انتخاب گردد. تقوی ریاست مجمع نمایندگان تهران و فراکسیون روحانیت مجلس یازدهم را بر عهده داشت.
سمت‌های قبلی

مسئول بسیج قم
امام جمعهٔ شهرکرد از ۱۳۶۰ تا ۱٣۶۵
نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی
معاون فرهنگی سازمان تبلیغات اسلامی
رئیس شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه
نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی
وی همچنین از اعضای سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز می‌باشد.
او یکی از نمایندگان امضاکنندهٔ طرح استیضاح مهاجرانی در اردیبهشت ۱۳۷۸ بود.
نشانه‌های زیروزبری

حرکت حرفِ A در پین‌یین، نشان‌دهندهٔ نواخت
نشانه‌های زیروزِبَری نوعی از علائم نگارشی هستند که بالا، زیر یا کنار یک حرف قرار می‌گیرد تا نحوهٔ تلفظ آن را مشخص کند.
کاربردهای نشانه‌های زیروزبری:
تغییر کامل تلفظ حرف: مانند  ‹ä› ،‹ö› و ‹ü›  در زبان آلمانی
تعیین طولِ تلفظ: مانند اکسانِ تیز و اکسانِ کند در زبان فرانسوی
تعیین طولِ مصوت: مانند خطوط کوتاه و بلند بالای Ó، Ő، Ú، Ű و دیگر مصوت‌ها در زبان مجاری
تعیین محلِ تأکیدِ کلمه: مانند اکسانِ تیز در زبان‌های رومی‌تبار (نمونه از اسپانیایی: Gaudí، Álvarez, Cádiz, Martínez, García Márquez)
تعیینِ نواخت صدا در زبان‌هایِ نواخت‌بَر: مانند زبان ماندارینِ استاندارد و ویتنامی
جداگانه تلفظ کردنِ حروف: مانند ترِما در زبان‌های هلندی، آفریقایی، فرانسوی، اسپانیایی و یونانی
گاه نشانه‌های زیروزبری برای تلفظ ضروری نیست و فقط به دلایلِ ریشه‌شناسی استفاده می‌شود، مانند اکسانِ خمیده در کلمه فرانسویِ maître.
گاه برای تشخیصِ هم‌نگاشت‌ها از نشانه‌های زیروزبری استفاده می‌شود، مانند اکسانِ کند در کلماتِ فرانسویِ ou (یا) و où (کجا).
در خط عربی حرکات فَتحه،کَسره ضَمّه(ــَـ، ــِـ ، ــُـ ) و سکون(ــْ) یا تنوین(ـًـ، ــٍ، ـُـ ) استفاده می‌شود که به این امر، اِعراب‌گذاری در نحو عربی به تغییر حرکت آخرین حرف کلمه گفته می‌شود  می‌گویند و از نظر تعریف و کاربرد با تعریف نشانه‌های زیروزبری در زبان‌شناسی تفاوت دارد.
و در الفبای عبری که آن نیز یک زبان سامی است از نقطه‌گذاری بهره میگیرند.
پاره‌ای از نشانه‌های زیروزبری الفبای لاتین عبارت هستند از:
ماکرون
ماکرون پایین
اکسان اگو
اکسان گراو
اکسان اگوی دوتایی
اکسان گراو دوتایی
هَشتَک
هفتک
نقطه
دونقطه
حلقه
بریو
مَدّک
آپاستروف
ویرگول
کروشه بالا
سِدیل
اگنک
کاربرد در نویسه‌گردانی

یکی از موارد کاربرد حرکات در لاتین، نویسه‌گردانی خط‌های غیرلاتین به این خط است. برای نمونه، در نویسه‌گردانیِ زبان عربی به لاتین، از حروف ṣ, ṭ, ẓ, ḥ, ḍ (به‌ترتیب از چپ نمایانگرِ «ص»، «ط»، «ض»، «ح» و «ض») برای نشان‌دادن مخارج حروف ویژهٔ این زبان بهره می‌برند. یا برای نشان‌دادن نواخت در پین‌یین (الفبای استانداردی برای نویسه‌گردانی چینی استاندارد به لاتین) از ā, á, ǎ, à استفاده می‌شود.
راحله احمدی

| راحله احمدیراحله احمدی | راحله احمدیراحله احمدی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۰ تیر ۱۳۴۹ تهران، ایران
ملیت: ایرانی
شناخته‌شده برای: آزادی یواشکی زنان در ایران
جنبش: جنبش زنان ایران
اتهام(های) جزایی: اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی
مجازات‌های جزایی: ۴ سال و ۲ ماه زندان (بعداً به ۲ سال و ۷ ماه حبس کاهش یافت)
فرزندان: صبا کرد افشاری
راحله احمدی (زادهٔ ۱۰ تیر ۱۳۴۹ در تهران) زندانی سیاسی پیشین و فعال حقوق زنان اهل ایران است. او در ۱۹ تیر ۱۳۹۸ پس از اعتراض به دستگیری و رفتار مأموران با دخترش صبا کرد افشاری که از یک ماه پیش به دلیل اعتراض به قانون حجاب اجباری در ایران بازداشت شده بود دستگیر شد. جلسه محاکمه او به ریاست قاضی افشار در دادگاه انقلاب تهران برگزار و او از بابت اتهام اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی مجرم شناخته شد و به ۴ سال و ۲ ماه حبس محکوم شد.
دستگیری و اتهامات

صبا کرد افشاری، دختر راحله احمدی، در تاریخ ۱ خرداد ۱۳۹۸ به دلیل شرکت در کمپین اعتراضی چهارشنبه‌های سفید بر علیه قانون حجاب اجباری ایران بازداشت شد. به گفته برخی منابع، بازجویان به خانم احمدی گفتند که او تنها زمانی آزاد می‌شود که دخترش جلوی دوربین اعتراف کند. مقامات زندان قبلاً هم سعی کرده بودند افشاری را برای اعتراف در سلول انفرادی تحت فشار قرار دهند.
روز دادگاه این را به قاضی افشاری هم گفتم. گفتم آقای قاضی اگر حکم ابد هم بگیرم برایم مهم نیست چون تا وقتی نفس دارم صدای فرزندم می‌شوم. در ایران زنان حق دوچرخه سواری ندارند. حق موتور سواری ندارند. حق ندارند قاضی شوند. حق ندارند لباس تنشان را انتخاب کنند. حق ندارند حرف بزنند. حق ندارند مادر باشند. حق ندارند از بچه‌هایشان حمایت کنند. این‌ها دردهای دل ماست.
احمدی در دادگاه انقلاب به ریاست قاضی افشار به اتهام «اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی» به ۴ سال و ۲ ماه زندان محکوم شد. او از اتهام «تشویق مردم به فساد یا فحشا» تبرئه شد، اتهامی که اغلب به زنان مخالف حجاب اجباری در ایران نسبت داده می‌شود. احمدی در فوریه ۲۰۲۰ در مصاحبه با ماهنامه خط صلح بیان می‌کند که بازجویان علاوه بر اتهامات مرتبط با حجاب اجباری، او را بابت حمایت از اعتراضات کارگران هفت تپه در استان خوزستان و شماری از فعالین حقوق بشری مورد بازخواست قرار دادند و دختر دیگرش سوگند را تهدید به دستگیری کردند. مجازات او بعداً به ۲ سال و ۷ ماه زندان کاهش یافت.
وضعیت سلامت در زندان

نگرانی قابل توجهی در مورد وضعیت سلامت او در دوران گذراندن حبس در زندان اوین وجود داشت. او به دلیل مشکلات تیروئید به شدت در مقابل عفونت ضعف داشت اما در زندان رسیدگی مناسبی به مشکلات جدی سلامتی او صورت نمی‌گرفت. در مارس ۲۰۲۰، او دچار عفونت گوش شد. پس از مرگ مادرش در ژوئیه ۲۰۲۱، درد دیسک کمر او بدتر شد، و او قادر به راه رفتن بدون کمک نبود. در ۱۶ فوریه ۲۰۲۲ راحله احمدی در زندان به کووید-۱۹ مبتلا شد. در طول همه‌گیری، نگرانی در مورد دسترسی محدود به خدمات پزشکی در بخش زنان زندان اوین وجود داشت و مقامات زندان در ایران زندانیان سیاسی را از مراقبت‌های پزشکی محروم می‌کردند. او و دخترش در فوریه ۲۰۲۳ از زندان اوین آزاد شدند.
واکنش‌های بین‌المللی

سازمان حقوق بشری غیرانتفاعی Freedom Now به نیابت از راحله احمدی و صبا کرد افشاری دادخواستی را به کارگروه بازداشت خودسرانه سازمان ملل متحد تسلیم کرد. کارشناسان این کارگروه بازداشت هر دوی آنها را نقض قوانین بین المللی تشخیص دادند.
نیشابور
نام‌شناخت

مقالهٔ اصلی: پیشینه نام نیشابور
نام‌شناخت > ریشه‌شناسی

نام ( نیشابور) که در نوشته‌های گوناگون؛ به گونه‌های نیشاپور، نشابور و نیسابور نیز آمده است، گونهٔ دگرگون‌شدهٔ واژه‌ای مرکب از زبان پهلوی ساسانی است. در دبیره اوستایی به گونه 𐬭𐬎𐬊𐬠 𐬀𐬵𐬯𐬫𐬥 نوشته می‌شود که دربرگیرندهٔ: (نی + شا + پور) است.
بخش یکم:(نی)، سه دیدگاه دربارهٔ ریشهٔ آن پیش کشیده شده است:
برگرفته از نِهْ؛ از ریشهٔ فعل نهادن؛ به معنی جای و شهر.
برگرفته از نْیْو؛ صفت؛ به معنی دلیر، مردانه، بهادر، زیبا و خوب
دگرگون‌شدهٔ نیک؛ صفت؛ به معنی خوب، خوش، زیبا و شخص نیکوکار
بخش دوم و سوم: (شا + پور)؛ دگرگون‌شدهٔ شاه‌پوهر (شاه‌پور، شاپور) و گونهٔ معرب آن، سابور؛ به معنی شاهزاده و پسر شاه. (شاه‌پوهر) در واژهٔ نیشابور، نام خاص است و یادآور سازندهٔ شهر است. شاپور یکم ساسانی نیشابور را ساخت و پیشینه نیشابور ازآن دوره ساسانیان است. نام نیشابور، به هر سه گونهٔ نِهْ‌شاهپور (شهر شاپور)، نْیْوشاهپور [nēv-š(ā)hpur / nēv-šāpūr] (شهر زیبای شاپور یا شاپور دلیر و خوب) و نیکْ‌شاهپور (شاپور خوب و نیکوکار) به رویداد تاریخی نبرد شاپور اردشیران اشاره می‌نماید و چنان‌که در بند پانزدهم نسک پهلوی شهرستان‌های ایرانشهر آمده است: وی پس از شکست دادن پهلیزک تورانی، فرمان داد تا در این نبردگاه، نیشاپور را بسازند.
نام‌شناخت > شیوهٔ نگارش

نِیْشابور، نام رسمی و امروزی این شهر و شهرستان پیوسته به آن است که در نام دامنهٔ وبگاه‌های شهرداری، فرمانداری و دانشگاه نیشابور نیز ثبت شده است. این نام، همچنین بر پایهٔ شیوه‌نامهٔ آوانگاری کلی نام‌های جغرافیایی ایران سازمان نقشه‌برداری کشور؛ به گونهٔ آوانگارِ Neyšābur و نویسه‌نگارِ Neyshābūr ثبت شده؛ از این روی، گونهٔ نوشتاریِ درست این واژه در زبان انگلیسی Neyshabur است؛ اما نْیْشاپُور [Nišāpur] گونهٔ رایج خوانش نام این دیار، در نوشته‌های انگلیسی‌زبان است. منابع انگلیسی‌زبان (به عنوان زبان بین‌المللی) به نوشتار واژهٔ نیشابور به گونهٔ نْیْشاپُور (Nishāpur)-یعنی با حفظ همخوان (حرف بی‌صدای) «پ» (P)؛ به گونه پارسی این واژه- گرایش یافته‌اند. به هر روی؛ در دانشنامه‌های پرکاربرد انگلیسی‌زبان همچون بریتانیکا، امریکانا و ایرانیکا، گونهٔ نوشتاری انگلیسی‌شدهٔ Neyshabur نیز پذیرفته شده است. همچنین نشابور [Nəšābur]، گونهٔ دگرگون و کوتاه‌شدهٔ نام نیشابور است که در گفتگوهای روزمرهٔ مردم، نوشته‌های فارسی کهن و همچنین نبشته‌های ادبی و شعر کاربرد یافته است. یاقوت حموی (قرن هفتم هجری) یادآور شده است که مردم، این شهر را نَشاوُور می‌نامند.فریدون گرایلی، تاریخ‌نگار معاصر، به گفته از زینت‌المجالس مجدالدین محمد حسینی، گونه‌های دیگری از این نام، همچون نشاور، نشابور را ثبت کرده است. در نوشته‌های ادبی کهن فارسی، کاربرد گونهٔ نشابور، بسیار رایج است. چنان‌که در حکایت‌های کتاب اسرارالتوحید می‌خوانیم: «شیخ ما، به نشابور بود؛ بازرگانی، شیخ را تنگی عود آورد و هزار دینار نشابوری» خاقانی شروانی در بیتی از قصیده‌اش در وصف خراسان، از نشابور می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| من که خاقانی‌ام؛ ارآب نشابور، بچشم؛ |  | بنگرم صورت سبحان، به خراسان آیم |
و مهستی گنجوی فرارسیدن بهاران در مرو و بلخ و نشابور و هرات را چنین به تصویر کشیده شده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| در مرو؛ پریر، لاله انگیخت |  | دی؛ نیلوفر، به بلخ در آب گریخت |
| در خاک نشابور؛ گُل، امروز آمد |  | فردا به هری؛ باد، سمن خواهد ریخت |
گونهٔ نشابور هنوز هم در زبان نیشابوریان و بیان اهالی نیشابور امروز، رایج است و آوانوشت آن [Nəšābur] است. گفتنی است: واکه (حرف صدادارِ) ə در آوانوشت واژه نشابور [Nəšābur]، واکه‌ای میانجی است که در زبان فارسی معیار امروز، کاربرد ندارد.
نام‌شناخت > نام‌های دیگر

نام‌های پرشمار که در جای جای اسناد و نوشته‌های تاریخی به آن‌ها اشاره شده است، دستاورد حضور پایدار و هموارهٔ نیشابور در گذر دوران‌هاست. برخی از این‌ها نام رایج شهر بوده و شماری دیگر عنوان‌ها و لقب‌هایی است که از سوی اهالی دانش، فرهنگ و سیاست؛ به سبب رویدادها یا ویژگی‌هایی به این دیار داده شده است. رئونت، ابرشهر، نیشاپور و شادیاخ (و مشتقات آن‌ها) نام‌هایی است که این بوم، در دوره یا دوران‌هایی از تاریخ به آن‌ها شناخته می‌شده؛ دهلیز مشرق و مغرب، دارالعلم، کلانشهر مشرق‌زمین، چشم خراسان، دارالملک، دارالاماره، ام‌البلاد، شادجهان، ایرانشهر، جهانشهر، خزانه مشرق و معدن فضلا و منبع علما و … نام‌های دیگری است که در بیان ویژگی‌هایی از این شهر، در منابع گوناگون ثبت گردیده است.
در آغز دولت اسلام نیشابور به «ابرشهر» نیز معروف بود و به همین نام در سکه‌هایی که خلفای اموی و عباسی در آن شهر ضرب کرده‌اند یاد شده است. مقدسی و برخی از گذشته‌نگاران دیگر آن را «ایران شهر» نیز ضبط کرده‌اند. ولی گویا این نام فقط عنوان دولتی یا عنوان رسمی و افتخاری آن شهر بوده است.
تاریخ و پیشینه

مقالهٔ اصلی: تاریخ نیشابور
تاریخ و پیشینه > دوران اساطیری

سرآغاز و پیدایش نیشابور، همچون بسیاری از شهرهای تاریخی و دیرپای جهان، در هاله‌ای از اسطوره و افسانه در پیچیده و در نگاهی کلی به منابع، سیمای نیشابور به عنوان یک بوم و شهر اساطیری و در اندازهٔ یکی از مراکز مهم این دوران توصیف می‌شود.
تاریخ و پیشینه > دوران اساطیری > آغاز آفرینش

رَئِوَنْت (به پارسی میانه: رِیوَنْد) کهن‌ترین نام در نام بردن از حوزهٔ جغرافیایی ناحیهٔ نیشابور است که در نسک ایرانی اَوِستا از آن، سخن رفته است. بر پایهٔ روایت ایرانی آغاز آفرینش در نسک بندهش از کوه ریوند (در ناحیهٔ نیشابور خراسان) در شمار ۲۲۴۴ کوهی نام برده شده که از البرز فراز رستند. همچنین در جایی دیگر از همین نسک، در جریان ماجرای نبرد اهریمن با آب؛ به پیدایی دریاچه‌ای به نام سووَر (سوبر یا سوگر) اشاره شده که در ابرشهر بوم (=ناحیهٔ نیشابور) بر سر کوه توس جای دارد. و چنان‌که در گزارش رویدادهای دوران‌های بعد آمده است: آذربرزین‌مهر در نزدیکی دریاچهٔ سوور و بر روی کوه ریوند قرار داشته است. و ابوعبدالله حاکم؛ انوش پسر شیث پسر آدم را نخستین شخصیتی معرفی نموده که کهندژ نیشابور را بر سنگی بزرگ، سفید، مدوّر (دایره‌شکل) و املس (نرم و هموار) بنا گذاشت چنان‌که مردمان آن روزگار، این بنا را دژ سنگی (قلعهٔ حجریه) می‌خواندند.
تاریخ و پیشینه > دوران اساطیری > پیشدادیان

پیشدادی‌ها نخستین فرمانروایان ایران‌زمین، در دوران اساطیری؛ هوشنگ، تهمورث، جم، فریدون و منوچهر سرشناس‌ترین آنها هستند که قهرمانانی همچون آرش، گرشاسب و رستم؛ و دشمنانی همچون افراسیاب و ضحاک دارند. بر پایه نوشتار تاریخ الحاکم، در این دروان؛ شخصیت‌هایی همچون ذوالایکه، افراسیاب ساحر و ایرج پسر فریدونبر دژ-قلعه نیشابور دست یافته، آن را بازسازی نموده و بر گستره و آبادانی آن افزوده‌اند؛ اما در دوران منوچهر بود که بر پیرامون کهندژ، خندقی حفر نمودند و آتشکدهای برپای داشتند؛ چنان‌که پس از آن، گروش مردمان و آبادانی آن، روزافزون گردید. اما حمدالله مستوفی بنیان‌گذار نیشابور را تهمورث دیوبند معرفی کرده است. و بر پایه روایتی ایرانی؛ در روزگار تهمورث بوده که آتشدان پشت گاو اساطیری سریشوگ، به دریا افتاد و سه آتش فروزان در ژرفای دریا درخشان ماندند و آن سه آتش نوپدید: گشنسب، فرنبغ و برزین‌مهر بودند.
تاریخ و پیشینه > دوران اساطیری > کیانیان

کیانی‌ها، سلسله‌ای از فرمانروایان اساطیری ایران هستند که دوران آنان با رویدادهای پهلوانی و همچنین گسترش آیین مزدیسنا در ایران‌زمین پیوند خورده است. بر پایهٔ گفتار شاهنامه؛ کیکاووس پس از در هم شکست سپاه افراسیاب، به سوی پارس آمد و جهان را به شادی، چنین بیاراست:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بیامد سوی پارس، کاووس کی |  | جهانی به شادی، نو افکند پی |
| فرستاد هر سو یکی پهلوان |  | جهاندار و بیدار و روشن‌روان |
| به مرو و نشابور و بلخ و هری |  | فرستاد هر سو یکی لشکری |
در پاره‌ای از بندهش، از دستان پور سام یاد شده که پادشاهی سکایان و نیمروز را از پدر گرفت و کدخدایی ابرشهر (= نیشابور) را شکوه بخشید. و باز در شاهنامه است که کیخسرو پس از تعقیب افراسیاب، و در راه بازگشت به ایران، از چاچ و سغد و بخارا و جیحون و بلخ و طالقان و مرورود گذر کرد؛ آن‌گاه:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| و زآن پس، به راه نشابور، شاه |  | بیاورد پیلان و گنج و سپاه |
| همه شهر، یکسر، بیاراستند؛ |  | می و رود و رامشگران خواستند |
| دِرَم ریختند از بر و زعفران، |  | چه دینار و مُشک، از کران تا کران |
| به شهر اندرون، هر که درویش بود؛ |  | و گر سازش از کوشش خویش بود |
| دِرَم داد مر هر یکی را ز گنج |  | پراگنده شد بدره پنجاه و پنج |
و سرانجام؛ کی‌ویشتاسب (گشتاسپ)، در پی گرویدن به انوشه‌روان زرتشت؛ آذر بُرزین‌مِهر -یکی از این سه آتش بهرام- را که تا آن زمان، در جهان می‌وزید و از جهانیان، نگاهبانی می‌کرد؛ بر فراز کوه رِیوَنْد (رَئِوَنْت) (در نزدیکی نیشابور) به دادگاه نشانید (پابرجای کرد). رِیوَنْد، همچنین شهری در نزدیکی نیشابور (و محله و ناحیه‌ای پیوسته به این شهر) است که آن را از پایتخت‌های اساطیری ایران‌زمین و پایتخت گشتاسب دانسته‌اند. یاقوت حموی، نیز گشتاسب را بنیان‌گذار ربع بشتفروش (بُشتَنفُروش) نیشابور معرفی نموده است. اما پس از گشتاسب، بهمن پور اسفندیار بر تخت نشست و او دخترش (همای) را بر پسرش (ساسان) برتری داد و ولیعهد خویش ساخت؛ و ساسان، رنجیده از پدر به شهر نیشاپور پناه برد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| دمان سوی شهر نشابور شد |  | پر آزار بود، از پدر؛ دور شد |
ساسان، دختری از خاندان بزرگان شهر را به همسری گزید و از این پیوند، پسری به نام ساسان پدید آمد. ساسان چون بزرگ شد به شبانی پرداخت. چنان‌که:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ز شاه نشابور، بستُد گَله |  | که بودی به کوه و به هامون، یله |
| همی‌بود یک‌چند چوپان شاه |  | به کوه و بیابان و آرامگاه |
واین ساسان، هموست که سه شب پی در پی، به خواب پسرش (بابک) می‌آمد و بابک، در خواب شب سوم، آذران فرن‌بغ و گشنسب و بُرزین‌مهر را در خانه ساسان می‌بیند که می‌درخشند و به کیهان، روشنی می‌بخشند. و برزین‌مهر، سومین آتش درخشان روشنگر، در دوران‌های بعد، در کوه رِیوَنْد در شمال غربی نیشابور زبانه می‌کشیده است.
تاریخ و پیشینه > دوران پیشاتاریخی

یافته‌های کاوش‌های باستان‌شناسی ناحیهٔ نیشابور که تا امروز به سرانجامی رسیده‌اند؛ نشانگر پیدایی آثار دوره‌های گوناگون پیشاتاریخی و تاریخی، از نوسنگی گرفته تا ساسانی، در این ناحیه است.
محوطهٔ پیشاتاریخی تپهٔ برج: با نظر به آثار قابل مشاهده در این محوطه، محدوده‌ای در حدود شانزده هکتار را در بر می‌گیرد در شانزده کیلومتری جنوب شرقی شهر کنونی واقع شده است. پیشینه این محوطه با قدمت حدود ۵۵۰۰ پیش از میلاد به دوره نوسنگی جدید بازمی‌گردد. یکی از یافته‌های برجستهٔ این محوطه، اسکلت زنی حدود ۴۵ ساله همراه با یک قطعه فیروزهٔ سوراخ‌شده در نزدیکی کمر است؛ آزمایش C14 روی استخوان ساق پای اسکلت، گاهنگاری مطلق ۴۳۶۰ پیش از میلاد را نشان می‌دهد.
محوطهٔ پیشاتاریخی شهرک فیروزه: قدمت این محوطه به دورهٔ برنز جدید (اواخر هزاره سوم و اوایل هزاره دوم پیش از میلاد) می‌رسد در شمال غربی شهر کنونی و در پهنهٔ شرقی رودخانه فاروب رومان قرار دارد. از یافته‌های برجستهٔ این محوطه می‌توان به دو کورهٔ پخت سفال (که فضاهای دست‌کند درون زمین آن‌ها برجای مانده) اشاره نمود.
محوطه پیشاتاریخی تپهٔ بلوچ: که قدمت آن به دورهٔ نوسنگی (حدود ۵۵۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد) می‌رسد در ۲۰ کیلومتری شمال غربی شهر نیشابور و در شرق باغ نشاط تقی‌آباد از توابع شهرستان فیروزه امروزین، واقع شده است. نهشته‌های باستانی این دوره، گاهنگاری چند دوره با فواصل زمانی از جمله عصر مفرغ، عصر سنگ و عصر آهن را در کنار هم نمودار می‌سازد. ویژگی برجسته این محوطه پیشاتاریخی؛ فراوانی دستینه‌ها و ابزارهای سنگی است که با شماری از اشیاء و ابزارهای برنزی و گل پخته و همچنین سازه‌های گودالی پخت نان و کوره همراه شده است.
افزون بر محوطه‌های پیشاتاریخی یادشده؛ در جای‌های دیگری از ناحیهٔ نیشابور همچون کریم‌آباد، جنوب غربی شهر و یوسف‌آباد آثاری متعلق به عصر مفرغ و عصر آهن نیز کاوش شده؛ و گفتنی است که کاوش‌های باستان‌شناسی ناحیهٔ نیشابور، هنوز به سرانجام بایستهٔ خود نرسیده و عرصه‌های کاویده نشدهٔ بسیاری در پیش روی باستان‌شناسان است.
تاریخ و پیشینه > دوران تاریخی پیش از اسلام > هخامنشیان

رَئِوَنْت کهن‌ترین نام جغرافیایی در نام بردن از ناحیهٔ نیشابور که در اَوِستا -کهن‌تری نوشتار ایرانی- از آن، یاد شده؛ نام کوهی است که آتشکده نامدار آذر بُرزین‌مِهر بر آن، جای داشته؛ مری بویس بر این باور است که آذران بُرزین‌مِهر، فرنبغ و گشنسپ، اگر نه پیش‌تر و در دوران هخامنشی، دست‌کم بایستی در اوایل دوران پارتیان نشانده شده باشند. همچنین ریچارد فرای نام ابرشهر (نام پیشین نیشابور) را ریشه‌گرفته از نامی کهن، به مفهوم شهر بالای هخامنشیان یا شهربانی بالای سلوکیان دانسته است. یافته‌های باستان‌شناسی در محوطه تاریخی سه‌تپه در جنوب دشت نیشابور، نیز بیانگر حیات تاریخی این ناحیه در دوران هخامنشی و اندکی پیش از آن و ارتباط نیشابور با همدان (فلات ایران) و ترکمنستان (آسیای مرکزی) است.
تاریخ و پیشینه > دوران تاریخی پیش از اسلام > اشکانیان

ابرشهر؛ نام پیشین نیشابور، به معنی شهر آپارناک (Aparnak یا Aparnoie یونانی؛ شهر اپارنی یا اپرنی) برجسته‌ترین قبیله از سه قبیله داهه (Dahae) که دولت پارتیان (اشکانیان) را بنیان گذاشتند. یادکرد این شهر در نسک بندهش که ابرنک‌شهر نیز خوانده شده از شناخته‌شدگی و رونق ابرشهر در سرزمین پارت، نشان می‌دهد. و چنین به نظر می‌رسد بُرزین‌مهر -یکی از سه آتش مقدس کیش زرتشتی- که آتش خاص پارتیان بود و اشکانیان، خود را وقف این آتش مقدس نموده بودند و زائران بی‌شماری را در سرتاسر دورهٔ پارتی به زیارت آذر برزین‌مهر در این ناحیه، سوق می‌دادند. همچنین؛ نام ابرشهر بر روی سکه‌ای از دوران فرهاد دوم اشکانی (حکومت: ۱۳۸–۱۲۸ پیش از میلاد) نقش بسته است که حیات تاریخی این ناحیه را به عنوان محل استقرار ضرابخانه در این دوران، مستند می‌نماید. و مارکوارت در اشاره به پیشینهٔ نام کنارنگ در یاد کردن از فرمانروای ابرشهر چنین برداشت کرده که این فرمانروایی موروثی، به پیش از دوران ساسانیان (= پارتیان) برمی‌گردد که سرانجام؛ داوخواهانه، حکومت اردشیر ساسانی را پذیرا شده بودند.
تاریخ و پیشینه > ساسانیان

از نیشابور یا ابرشهر (= نام پیشین آن) در شماری از نبشته‌های کهن هم‌پیوند با دوران ساسانی یاد شده است، از این جمله‌اند:
کتیبه شاپور یکم بر کعبه زرتشت: در این سنگ‌نبشته که قدمت آن یه حدود سال ۲۶۲ میلادی می‌رسد؛ نام ابرشهر، به گونهٔ تمامِ اپارخشتر (= نیشابور و توابع آن) در جرگهٔ ۲۹ امارت و ایالت ایران دورهٔ شاپور یکم ساسانی یادشده است.
سکه‌های ساسانی: ابرشهر در کنار شهرهای خراسانی مرو، بلخ، هرات و احتمالاً توس، خلم و سمرقند ضرابخانه‌های ساسانی بوده و نام این شهر بر سکه‌های پیروز، قباد، بهرام چوبین و خسرو اول نقش بسته است.
متن ارمنی شهرستان‌های ایرانشهر: در این متن که نوشتهٔ موسی خورنی (تولد بین سال‌های ۴۰۵ تا ۴۱۰م) است؛ از ابرشهر به عنوان یکی از ۲۶ استانِ کوست خراسان -از کوست‌های چهارگانهٔ ایران- نام برده شده است.
متن پهلَوی شهرستانهای ایرانشهر: این متن پارسی میانه که در اواخر دوره ساسانی نگاشته شده؛ نیشابور را در شمار شهرستان‌های کوستِ خراسان ایرانشهر و شاپور پسر اردشیر را بنیان‌گذار این شهرستان، معرفی نموده است.