stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
عزیز رویش
زندگی

عزیزالله رویش متولّدِ ۲۴ عقرب ۱۳۴۸ از منطقه فاضل‌بیگ، کابل است. در شش سالگی وارد مکتب قلعهٔ کاشف در دو راهی پغمان شد و در ۱۰ سالگی با خانواده به غزنی رفت و در سال بعد در سن ۱۱ سالگی به تنهایی به پاکستان مهاجرت کرد و در اردوگاه‌های آنجا و در کارهای نانوایی، خیاطی سپری کرد. در سن ۱۶ سالگی هنگام خروج نیروهای شوروی دوباره به غزنی بازگشت و همراه با دوستانش ۵ مکتب در ولایت غزنی تأسیس داشت و هزاران نفر را در آن سال‌ها آموزش دادند. با آمدن طالبان رویش دوباره به پاکستان بازگشت و در ایالت راولپندی پاکستان زندگی می‌کرد. در آنجا همراه با چند تن مکتب ابتدائی افشار را در سال ۱۳۷۳ تأسیس کرد و به عنوان معلم مشغول به فعالیت شد. در سال ۱۳۷۶ این مکتب به لیسه معرفت تغییر کاربرد یافت. پس از سقوط طالبان این لیسه با حفظ یک شعبه در راولپندی به دشت برچی کابل انتقال یافت.
بهترین معلم جهان

در سال ۱۳۹۳ عزیز رویش از طرف بنیاد بریتانیایی وارکی جمز نامزد دریافت جایزه بهترین معلم سال شد و توانست در جزء ده معلم برتر و نفر دوم این دوره قرار بگیرد.
انتخابات مجلس ۱۳۹۷

عزیز رویش در انتخابات مجلس ۱۳۹۷ از طرف مردم کابل خود را نامزد حضور در پارلمان هفدهم کرد اما نتوانست به پارلمان راه یابد.
آثار > کتاب بگذار نفس بکشم

کتاب بگذار نفس بکشم اثر عزیز رویش در خصوص سه دهه جنگ‌های داخلی در افغانستان بود که جنجال زیادی به پا کرد. در این کتاب اشتباهات رهبران جهادی در دوره جنگ‌های داخلی را یادآور شده و آنها را مسئول نابودی و کشتار مردم دانسته‌است.
عزیز الله رویش دربارهٔ این کتاب گفته بود:
«این کتاب روایت زندگی من است، به عنوان یک موجود زنده. از کودتای هفتم ثور در سال ۱۳۵۷ تا حالا آنچه اتفاق افتاده در کتاب گنجانده شده‌است.»
جوایز

Yale World Fellows Program, 2010
National Endowment for Democracy (NED), 2011
محسن مرآت اسفندیاری

| محسن مرآت اسفندیاری | محسن مرآت اسفندیاری |
| --- | --- |
سفیر ایران در کانادا: سفیر ایران در کانادا
سفیر ایران در اسپانیا: سفیر ایران در اسپانیا
سفیر ایران در لهستان: سفیر ایران در لهستان
نماینده مجلس شورای ملی: نماینده مجلس شورای ملی
دوره مسئولیت ۱۳۳۳ – ۱۳۴۰: دوره مسئولیت ۱۳۳۳ – ۱۳۴۰
پس از: احمد ناظرزاده کرمانی
حوزه انتخاباتی: سیرجان  (دوره‌های هجدهم تا بیستم)
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
درگذشته: ۱۲۹۱ خورشیدی
ملیت: ایرانی
محسن مرآت‌ اسفندیاری (زاده ۱۲۹۱ خورشیدی) دیپلمات و قانونگذار دوره پهلوی بود.
پدرش حسن خان مرآت‌السلطنه اسفندیاری و پدربزرگش حسین خان سردارنصرت و خاندان پدری‌اش حاکمان محلی و نظامی کرمان بودند. پس از تحصیلات مقدماتی و متوسطه در ایران برای ادامه تحصیل به امریکا رفت و از یکی از دانشکده‌های حقوق نیویورک لیسانس گرفت. سپس به استخدام وزارت امور خارجه درآمد و پس از طی مراحل مقدماتی، دبیر دوم سفارت ایران در بغداد شد. بعد از آن با رتبه دبیر دوم به دفتر نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد رفت.
در انتخابات دوره هجدهم مجلس شورای ملی که از دوم تا چهارم بهمن ۱۳۳۲ برگزار شد، مرآت اسفندیاری به نمایندگی سیرجان انتخاب شد و کرسی خود را در دو دوره بعد نیز حفظ کرد. پس از بازگشت به وزارت امور خارجه به ریاست اداره پنجم سیاسی منصوب شد  و پس از آن به سفارت ایران در کشورهای لهستان، اسپانیا و کانادا رسید.
لیلی عاج

| لیلی عاج | لیلی عاج |
| --- | --- |
لیلی عاج در جشنواره فیلم فجر، بهمن ۱۴۰۱: لیلی عاج در جشنواره فیلم فجر، بهمن ۱۴۰۱
زادهٔ: ۱۳۵۷ (۴۵–۴۶ سال)
پیشه‌ها:  نویسنده  کارگردان  فیلم‌نامه‌نویس 
لیلی عاج (زادهٔ ۱۳۵۷) نویسنده، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس اهل ایران است. وی برای کارگردانی و نویسندگی سرهنگ ثریا (۱۴۰۱) که نخستین اثر سینمایی خود بود، موفق به دریافت دیپلم افتخار و سیمرغ بلورین گوهرشاد در چهل و یکمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر شد.
حرفه

لیلی عاج در تئاتر تجربه کارگردانی نمایش‌های متعددی همچون کجایی ابراهیم، که در سی و نهمین جشنواره تئاتر فجر حضور داشت، خواب زمستانی، قند خون، بابا آدم و کمیته نان را داشته‌است. او در نمایش قند خون به زندگی کارگران بیکار شده کارخانه قند ورامین پرداخته و در نمایش کمیته نان، روایتگر زندگی کولبران بوده‌است. در سی و هفتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر لیلی عاج برای نمایشنامه سالی که دو بار پاییز شد رتبه اول را در بخش «مسابقه نمایشنامه‌نویسی» کسب و جایزه بهترین متن دریافت کرد.
وی نخستین فیلم بلند خود را به عنوان کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس با سرهنگ ثریا جلوی دوربین برده‌است. این فیلم در چهل و یکمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر انتخاب و نمایش داده شد. در این جشنواره لیلی عاج برای فیلم سرهنگ ثریا موفق به دریافت «دیپلم افتخار بهترین کارگردانی فیلم اول» شد و سپس محمدمهدی اسماعیلی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، جایزه ویژه خودش را در خصوص «تکریم فیلمسازان زن» و با عنوان «سیمرغ بلورین گوهرشاد» به لیلی عاج برای فیلم سرهنگ ثریا اهدا کرد. در هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، عاج برای کارگردانی سرهنگ ثریا نامزد «بهترین کارگردانی» در بخش فیلم‌های بلند شد که نتوانست آن را به دست بیاورد. در آخر اما «جایزه ویژه هیئت داوران» این جشنواره به لیلی عاج برای کارگردانی سرهنگ ثریا اهدا شد.
فیلم بعدی وی همسایه حسین نام دارد. به گفته عاج، کار پژوهش و نگارش نهایی این پروژه آخر تابستان ۱۴۰۲ به پایان خواهد رسید.
کتاب‌ها

شیرین رضاییان, ویراستار (۱۳۹۹). کتاب بابا آدم صادره از…. ج. شومیز. انتشارات نمایش. صص. ۱۰۰. شابک ۹۷۸-۶۲۲۶۶۶۶۸۷۹.
زندگی شخصی

لیلی عاج در سال ۱۳۷۶ هنرجوی انجمن سینمای جوانان ایران در تهران بود. در آن دوران یک فیلم ۱۶ میلیمتری و چند فیلم کوتاه نیز تا سال ۱۳۸۱ تولید کرده‌است. والدین او اهل شهرستان گیلانغرب هستند.
جوایز و نامزدی‌ها

| سال | عنوان | جشنواره | بخش | جایزه | نتیجه | منابع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۹۷ | سالی که دوبار پاییز شد | جشنواره تئاتر فجر | مسابقه نمایشنامه‌نویسی | بهترین متن | اول |  |
| ۱۴۰۱ | سرهنگ ثریا | جشنواره فیلم فجر | بهترین کارگردانی فیلم اول | دیپلم افتخار | پیروز |  |
| ۱۴۰۱ | سرهنگ ثریا | جشنواره فیلم فجر | جایزه ویژه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی | سیمرغ بلورین گوهرشاد | پیروز |  |
| ۱۴۰۱ | سرهنگ ثریا | جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت | فیلم‌های بلند | بهترین کارگردانی | نامزدشده |  |
| ۱۴۰۱ | سرهنگ ثریا | جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت | فیلم‌های بلند | جایزه ویژه هیئت داوران | پیروز |  |
اهدای جایزه ویژه سیمرغ بلورین گوهرشاد توسط وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به لیلی عاج برای فیلم سرهنگ ثریا در چهل و یکمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر، ۲۲ بهمن ۱۴۰۱
لینا مدینا

| لینا مدینا Lina Medina | لینا مدینا Lina Medina |
| --- | --- |
لینا مدینا در هفت‌ونیم ماهگی بارداری: لینا مدینا در هفت‌ونیم ماهگی بارداری
زادهٔ: ۲۷ سپتامبر ۱۹۳۳ ‏(۹۱ سال) تیکراپو، پرو
ملیت: اهل پرو
شناخته‌شده برای: جوان‌ترین مادر جهان در تاریخ پزشکی
همسر: رائول خورادو (ازدواج در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی)
فرزندان: جراردو مدینا ۱۴ مهٔ ۱۹۳۹ – ۱۹۷۹ (سن ۴۰) پسر دوم ناشناخته ۱۹۷۲ (۵۲–۵۳ سال)
لینا مدینا (به اسپانیایی: Lina Medina) (زادهٔ ۲۷ دسامبر ۱۹۳۳ م. و ۵ مهر ۱۳۱۲ ه.ش. در تیکراپو، منطقهٔ اوانکاولیکا، پرو) جوان‌ترین مادر جهان در تاریخ پزشکی است که در سال ۱۹۳۹ در حالی که ۵ سال و هفت ماه و ۲۱ روز سن داشت پسری را به نام «جراردو» به دنیا آورد. مدینا در سن ۳ سالگی عادت ماهیانه داشته است. مدینا و پسرش همچون برادر و خواهر در کنار یکدیگر بزرگ شدند.
لینا متولد شده در پرو در ۱۹۳۳ میلادی است.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، لینا به دلیل بزرگ شدن شکمش که در حال افزایش بود به بیمارستان محلی برده شد. پزشکان در ابتدا احتمال یک ورم یا یک توده شکمی را مطرح کردند و در ادامه، پس از یک سری آزمایش، پزشکان تأیید کردند که او هفت‌ماهه حامله است.
یک ماه بعد پس از هشت ماه بارداری، لینا فرزند پسری به دنیا آورد که او را جراردو نام نهادند. به دلیل کوچک بودن لگن لینا زایمان به روش سزارین انجام شد و نوزاد در هنگام تولد ۲۷۰۰ گرم وزن داشت.
لینا مدینا اولین آبستن زودرس در سن ۵ سالگی بود که مورد بررسی قرار گرفت و با توجه به مطالعات انجام‌شده و تاریخچهٔ عنوان‌شده از طرف والدینش، او یک عادت ماهیانه بسیار زودرس و پیشرفته در سن ۸ ماهگی داشته است، پستانهای مدینا در سن چهار سالگی رشد کرده بود و در سن ۵ سالگی رشد استخوانی‌اش کامل گشته بود.
علت بلوغ زودرس در لینا مدینا ناشناخته باقی ماند.
در مورد این اتفاق شگفتی همه را دربر گرفت و کار به جایی رسید که پلیس پدر این دختر را به اتهام تجاوز دستگیر کرد ولی به دلیل نبود مدارک کافی آزادش نمود.
پزشکان بررسی‌های زیادی روی این بچه و مادر انجام دادند و بالاخره متوجه شدند جراردو نه فرزند مدینا که برادر دوقلوی اوست.
آنها فهمیدند بر اساس یک اختلال ژنتیکی بسیار نادر، مدینا حامل برادر دوقلوی او بوده که به دلیل شرایط خاص بدنی این کودک را پنج سال بعد به دنیا آورده است.
این ماجرا به یافته‌های جدید پزشکی منتهی شد و همچنان محافل پزشکی جهان و رسانه‌های علمی دنیا این اتفاق را بررسی می‌کنند.
پسر او جراردو در اوایل فکر می‌کرد که لینا خواهر او است اما نهایتاً جراردو در سن ۱۰ سالگی فهمید لینا مادرش می‌باشد.
در سال ۱۹۷۲ میلادی، لینا ازدواج کرد و ۳۳ سال پس از تولد اولین فرزندش صاحب دومین پسر خود شد.
فرزند اول او یعنی جراردو، هفت سال پس از تولد برادرش یعنی در سن ۴۰ سالگی، به خاطر بیماری مغز استخوان (bone marrow disease) درگذشت.
لینا کم‌سن‌ترین زن باردار جهان بود. او اکنون ٩١ سال سن دارد و با شوهرش در شیکاگو، ایلینوی زندگی می‌کند.
مدنین

| مدنین | مدنین |
| --- | --- |
Ghorfa complex در مدنین: Ghorfa complex در مدنین
کشور:  تونس
استان: مدنین
جمعیت (2014): جمعیت (2014)
 • کل: ۱۰۹٬۴۰۹
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۱ (CET)
مدنین (به عربی: مدنین) شهری در استان مدنین کشور تونس است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۰۴ میلادی ۶۱٫۷۰۵ نفر بوده‌است.
ماگما (گروه موسیقی)

| Magma | Magma |
| --- | --- |
Magma logo: Magma logo
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
خاستگاه: فرانسه
ژانر: Zeuhl , progressive rock, avant-rock, jazz fusion, art rock
سال‌های فعالیت: 1969–1983, 1996–present
ناشر(ان): Seventh
اعضا: Christian Vander Stella Vander Isabelle Feuillebois James MacGaw Benoit Alziary Herve Aknin Bruno Ruder Philippe Bussonnet
اعضای پیشین: Francis Moze Jannick Top Klaus Blasquiz دیدیه لاک‌وود Bernard Paganotti Benoît Widemann Teddy Lasry Himiko Paganotti Antoine Paganotti Emmanuel Borghi
وبگاه: www.magmamusic.org
ماگما (به انگلیسی: Magma) یک گروه موسیقی پروگرسیو راک فرانسوی است که در سال ۱۹۶۹ در پاریس، توسط نوازنده درامز کریستین وندر* تشکیل شد.
موسیقی شناسی و میراث موسیقایی

موسیقی ماگما تحت تأثیر مستقیم از موسیقی جز، همراه با تأثیراتی از سبک‌های موسیقی نوکلاسیسیسم (نئو کلاسیسیسم)، سمفونیک راک، فیوژن، موسیقی گاسپل و آوانت-گارد شکل گرفت، کریستین وندر در توضیح موسیقی گروه چنین گفته‌است:
"هنوز هم موسیقی جان کولترین ایده‌های موسیقایی به من می‌دهد که به ساخت موسیقی ادامه بدهم!"
موسیقی این گروه، خود به تنهایی جریانی در موسیقی (که بعدها به زیر سبکی از موسیقی پروگرسیو راک بدل شد) را آغاز کرد به نام «زِول» (به زبان کُبایاای: Zeuhl). بعدها، گروه‌های دیگری همچون Weidorje, Zao, Dün در همین سبک مشغول به فعالیت شدند!
واژهٔ کُبایا (Kobaïa) زبانیست آفریدهٔ ذهن کریستین وندر که اکثر ترانه‌های ماگما را به این زبان می‌نویسد. کلاوس بلاسکوئز*، خواننده اصلی گروه که تا سال ۱۹۷۹ در گروه می‌خواند، در توضیح زبان کُبایاای چنین گفته‌است: "زبان کُبایاای، زبانیست آوایی متشکل از عناصر زبانهای اسلاوی و آلمانی برای بیان چیزی در غالب موسیقی. این زبان در کل دارای محتوا می‌باشد، ولی نه در هر کلمه!"
آلبوم‌ها

1970: Magma (reissued as Kobaïa)
1971: 1001° Centigrades
1973: Mëkanïk Dëstruktïẁ Kömmandöh initial copies of the CD included a vinyl rip of the album with a different version of the album as a bonus track
1974: Ẁurdah Ïtah (originally released as Tristan & Iseult by Christian Vander)
1974: Köhntarkösz  initial copies of the CD included a vinyl rip of the album with a different version of the album as a bonus track
1976: Üdü Ẁüdü
1978: Attahk
1984: Merci
2004: K.A (Köhntarkösz Anteria)
2009: Ëmëhntëhtt-Ré (CD + DVD)
2012: Félicité Thösz
2014: Rïah Sahïltaahk
2015: Šlaǧ Tanƶ
2019: Zëss
2022: Kartëhl
1975: Live/Hhaï
1977: Inédits
1981: Retrospektïẁ (Parts I+II)
1981: Retrospektïẁ (Part III)
1989: Akt X: Mekanïk Kommandöh (earlier studio recording of Mekanïk Destruktïw Kommandöh from 1973) [different from the bonus track mentioned above]
1992: Akt I: Les Voix De Magma (from August 2, 1992 at Douarnenez)
1994: Akt IV: Theatre Du Taur Concert, 1975 (from September 27, 1975)
1995: Akt V: Concert Bobino 1981 (from May 16, 1981)
1996: Akt VIII: Bruxelles 1971 (from November 12, 1971 at Theatre 140)
1996: Akt IX: Opéra De Reims, 1976 (from March 2, 1976)
1999: Akt XIII: BBC 1974 Londres (from March 14, 1974 at the London BBC studios)
2001: Trilogie Theusz Hamtaahk (Concert du Trianon), CD + DVD
2008: Akt XV: Bourges, 1979 (from April 17, 1979)
2009: Live in Tokyo 2005
2014: Zühn Wöhl Ünsai – Live 1974 (2 CD; Radio Bremen recordings)
1998: Floë Ëssi/Ëktah
2014: Rïah Sahïltaahk
2015: Šlaǧ Tanƶ
1972: The Unnamables (studio album released under the alias "Univeria Zekt")
1986: Mythes et Légendes Vol. I (compilation)
1992: Akt II: Sons: Document 1973 (recorded in 1973 at Le Manor, featuring a scaled-back line-up of Christian Vander , Klaus Blasquiz, Jannick Top and René Garber)
1997: Kompila
1998: Simples
2008: Archiẁ I & II (included in the Studio Zünd: 40 Ans d'Evolution boxset)
2008: Studio Zünd: 40 Ans d'Evolution (12 disc box set, includes Kobaïa to K.A plus Archiẁ I & II)
2015: Köhnzert Zünd (12 CD; Live recordings, from Magma Live to Trilogie Au Trianon plus Triton Zünd and Alhambra 2009)
2017: Retrospektïw (3 LPs. Includes Retrospektïw I, II & III series. Limited edition of 1,500 numbered copies. Also includes the comic strip.)
1995: Akt VI: Concert Bobino 1981 (DVD) also released on VHS video cassette
2001: Trilogie Theusz Hamtaahk (Concert du Trianon), CD + DVD
2006: Mythes et Légendes Epok 1, DVD
2006: Mythes et Légendes Epok 2, DVD
2007: Mythes et Légendes Epok 3, DVD
2008: Mythes et Légendes Epok 4, DVD
2013: Mythes et Légendes Epok 5, DVD
2016: Nihao Hamtaï – Magma in China, DVD
2017: Ëmëhntëhtt-Rê Trilogy, DVD
طالب شیرازی

طالب شیرازی از شعرای فارسی سرای گرجی ایران در دورهٔ قاجاریان و هم عصر ناصرالدین شاه قاجار بوده‌است.
وی در شیراز می‌زیسته و حاکم آن شهر میرزا فتح علی صاحب دیوان آصف ثانی را بسیار مدح گفته‌است. طالب اطلاعات فراوانی در زمینهٔ تاریخ داشته و در اشعار خود از آنها همراه با فنون شعری فراوان بهره برده‌است. اجداد وی در شیراز سر و سامانی داشته‌اند، اما به گفتهٔ خودش او در تنگدستی روزگار می گذرانیده است. چنان‌که می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تهی دستم بلی اما به این دستی که من دارم  |  |  نمی‌گویم کسی را مدح جز اشخاص روحانی |
| شعار من نباشد شعر و میدانی که اجدادم  |  |  در این شیراز ویران شان سری می‌بود و سامانی |
| چه شد آن مال‌ها از کف فتادم من بمداحی  |  |  نه هر کس را شوم مادح اگر میرم ز بی نانی |
همچنین وی ۳۵ بیت در تاریخ آیینه نمودن ایوان و رواق شاهچراغ در زمان ناصر الدین شاه و حکومت جلال الدوله در فارس سروده‌است. (سال ۱۳۰۴ هجری).
اشعار

از اشعار اوست:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| مژده‌ای دل که دگر بار جهان گشت جوان  |  |  آمد از جانب نوروز ز نو خط امان |
| فصل دی رفت و عیان گشت مه فروردین  |  |  تیرگی شد ز میان نور بگردید عیان |
| شه خاور بشد از حوت ابر کاخ حمل  |  |  مقدمش باد مبارک به همه پیر و جوان |
| تاخت آورد ابر لشکر دی، لشکر دی  |  |  همچنان لشکر گودرز بجیش پیران |
| دید از صاحب اورنگ حمل قیصری  |  |  و آنچه از بیژن بن گیو بدیدی هومان |
| شکرالله که نمردیم و بدیدیم که شد  |  |  سپید ظلم دی از سطوت نوروز نهان |
| وقت شادی شد و ایام کدورت بگذشت  |  |  بخت رو کرد و ز جا خیز و تو در خانه بمان |
(این قصیده ۴۹ بیت می‌باشد)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| میرزا فتح علی شاه که ورا هست لقب  |  |  از شهنشاه فلک مرتبه صاحب دیوان |
| چه ظاهر گشت ای یاران به عالم عید سلطانی  |  |  برای تهنیت رفتم ببزم آصف ثانی |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| عید نوروز است و در عالم عجب غوغاستی  |  |  هر کجا بینم درفش‌های و هوی برپاستی |
| فروردین دنبال دی بین با سپاهی همچو مور  |  |  کرد جنبش گویی اسکندر در پی داراستی |
(این قصیده ۳۸ بیت می‌باشد)
کردستان

برای مفاهیم دیگر، کردستان (ابهام‌زدایی) را ببینید.
منطقه جغرافیایی
| 0 | 1 |
| --- | --- |
 نقشهٔ سازمان سیا از محدودهٔ چهار بخش کردستان در سال ۱۹۹۲  بخش‌های کُردنشین، تهیه‌شده توسط انستیتو کُرد پاریس، به نقل از مهرداد ایزدی:  نقشهٔ سازمان سیا از محدودهٔ چهار بخش کردستان در سال ۱۹۹۲  بخش‌های کُردنشین، تهیه‌شده توسط انستیتو کُرد پاریس، به نقل از مهرداد ایزدی
موقعیت: جزیره و زاگرس
بخش‌ها: کردستان ترکیه کردستان ایران کردستان عراق کردستان سوریه
شهرهای بزرگ: دیاربکر اربیل حسکه کرمانشاه  ارومیه سنندج
زبان: زبان‌های کردی
مساحت: حدود ۵۰۰٬۰۰۰ کیلومترمربع
جمعیت: ۳۶ تا ۴۵ میلیون (سال ۲۰۱۶) ۵۰تا ۶۵ میلیون
کردستان و مناطق کردنشین در نقشه عثمانی
کُردستان (در لغت به معنای سرزمین کُردها) یک منطقهٔ جغرافیایی-فرهنگی نسبتاً تعریف‌شده در خاورمیانه و آسیای غربی است که بیشتر ساکنان آن را مردم کُرد تشکیل می‌دهند و زبان‌ها و فرهنگ کُردی در آن ایجاد شده و غالب است. از نظر جغرافیایی، کردستان تقریباً شمال غربی زاگرس و رشته‌کوه‌های توروس شرقی را در بر می‌گیرد.
کردستان به‌طور کلی شامل چهار منطقهٔ کردستان ایران، کردستان عراق (اقلیم کردستان عراق و مناطق مورد مناقشه)، کردستان ترکیه و کردستان سوریه است. این منطقه حدود ۵۰۰ هزار کیلومتر مربع مساحت و ۴۰ تا ۴۵ میلیون نفر جمعیت دارد. تمامی این سرزمین‌ها بخشی از ایران صفوی بود که طی جنگ چالدران در سال ۱۵۱۴ میلادی، بخش بزرگی از آن (حدود ۸۰٪ کل کردستان) به دولت عثمانی واگذار شد. امپراتوری عثمانی در اوایل قرن بیستم فروپاشید و در نتیجه در حال حاضر علاوه بر ایران، بخش‌هایی از این سرزمین در سه کشور ترکیه، عراق و سوریه تقسیم شده‌است.
در تاریخ، نخستین اشاره به کردستان در زمان سلطان سنجر سلجوقی و به نواحی سنندج و کرمانشاه بوده‌است.
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ کردها
زبان و ویژگی‌های جسمانی

به نظر دانشمندان زبان‌شناس و شرق‌شناس قبایل ماد و پارس همزبان بوده و هر دو به یک گویش سخن می‌گفته‌اند. مادها در سال ۶۱۲ پیش از میلاد مسیح امپراتوری بزرگ ماد را بنیان نهادند و بدین ترتیب زبان مادی به زبان رسمی بدل شد. از آن زمان تا هنگام انتشار اسلام در کردستان، سیزده قرن سپری شده‌است. در این مدت طولانی سرزمین ماد بزرگ و کوچک و سرزمین‌های دیگری که به سرزمین ماد ملحق شده‌اند؛ از حیث نظامی و سیاسی بسیار دست به دست شده‌اند؛ و قدرت سیاسی به دست افراد مختلفی - که زبان آن‌ها با زبان مادها متفاوت بوده‌است - افتاده‌است. هر حکومتی هم که برسر کار آمده زبان خود را به عنوان زبان رسمی تحمیل کرده‌است. در اوضاع و احوال آن روزگاران، که تمامی بنیادهای اجتماعی کم رنگ شده و رو به افول نهاده بوده‌است، این جابه جایی درقدرت نمی‌تواند از تأثیر نهادن بر این بنیادها برکنار بوده باشد. تاریخ، برخی رویدادها را ثبت کرده‌است که طی آن، سلطه سیاسی بریک سرزمین، تغییرات نژادی بنیادی و ایستایی زبان را در آن سرزمین باعث شده‌است. امروز ردپای تأثیر جابه جایی در قدرت را در شرق قلمرو امپراتوری ماد به وضوح می‌توآن دید. به عکس در بخشی از غرب سرزمین ماد، بنیادها همچنان دست نخورده مانده‌است. بلکه تسلط مادها وضعیت نژادی و زبانی برخی از سرزمین‌هایی را که بعداً به قلمرو مادها ملحق شد، تغییر داده و به مسیر توسعه مادی کشانده‌است و به موازات بخش غربی قلمرو خود، آن‌ها را توسعه داده‌است. بیشتر تاریخ شناسان پر آوازه بر این باورند که زبان پارتی (پهلوانیک)، که به نظر زبان شناسان همراه با زبان مادی در زمره زبان‌های شمال غربی، خانواده زبان‌های ایرانی جای می‌گیرند؛ بیش از دیگر زبان‌ها بر زبان کردی تأثیر نهاده‌است و امروزه رد پای این تأثیرها در گویش آیینی زبان کردی، و آواز (گورانی) دیده می‌شود.
جاذبه‌های گردشگری > دریاچه زریبار

در بین جاذبه‌های فراوان کردستان، دریاچه زریبار به عنوان بزرگ‌ترین چشمه آب شیرین جهان، از زیبایی خاصی برخوردار است. دریاچه زریبار یا به عبارت بهتر تالاب آب شیرین زریبار، دریاچه‌ای با آب شیرین و از نوع دریاچه‌های زمین‌ساخت صفحه‌ای (تکنونیکی) است و به دوره نوزیستی سوم زمین‌شناسی (سنوزوئیک) بر می‌گردد. این دریاچه با جاذبه منحصر به فرد، مهم‌ترین تالاب استان کردستان به‌شمار می‌رود. دریاچه زریبار در فاصله ۲ کیلومتری شمال‌غربی شهر مریوان و در ارتفاع ۱۲۸۵ متری از سطح دریا و در طول جغرافیایی ′۸°۴۶ و عرض جغرافیایی ′۳۲°۳۵ قرار گرفته‌است، که شرق و غرب آن را دو رشته کوه پوشیده از جنگل‌های بلوط و دار مازو دربر گرفته‌است. در شمال و جنوب آن نیز، دشت‌های سرسبز بیلو و مریوان واقع شده‌اند.
چشم‌اندازی از دریاچهٔ زریبار، بزرگ‌ترین چشمهٔ آب شیرین دنیا
جاذبه‌های گردشگری > غار کرفتو

غار کَرَفتو، غاری در ۳۱ کیلومتری شمال غرب شهر دیواندره در استان کردستان است. این غار، یک غار آهکی است که در دوران سوم زمین‌شناسی شکل گرفته‌است. بخش‌هایی از این غار، دست‌کَند است و کتیبه‌هایی از دوران پیش از تاریخ دارد. آثار تاریخی موجود در این غار مربوط به سده ۳ (میلادی) هستند. این غار، در بخش کرفتو از توابع دیواندره واقع شده و در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شماره ثبت ۳۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. کتیبه‌ای یونانی بر سردر یکی از اتاق‌های طبقه سوم این غار وجود دارد که از این غار به عنوان معبد هراکلیوس نام برده‌است.
جاذبه‌های گردشگری > غار و تپه قلایچی

همچنین آثار تاریخی شهرستان بوکان از جمله غار قلایچی و تپه قلایچی که به عقیده بسیاری از مورخان و باستان شناسان ایرانی و خارجی ۳٬۰۰۰ سال قدمت دارد و پایتخت حکومت منائیان بوده‌است.
جاذبه‌های گردشگری > سنگ‌های کرمانشاه

کاوش در منطقه «حجیج» در شمال غرب استان کرمانشاه علاوه بر کشف دست ساخته‌های سنگی با قدمت ۴۰ هزار سال، با نمایان شدن نشانه‌هایی از دوره فراپارینه‌سنگی نیز همراه بود. نتایج اولیه برنامه پژوهشی شناسایی و کاوش در مکان‌های پارینه‌سنگی منطقه حجیج در شمال غرب استان کرمانشاه نشانه‌ای از وجود آثار سکونت انسان‌های نخستین در این منطقه است. انجام این کاوش در چند پناهگاه صخره‌ای در نزدیکی روستای حجیج، منجر به شناسایی بقایای فرهنگی دوره پارینه‌سنگی میانی شده‌است. تا پیش از این، شناخت باستان‌شناسان از دوره‌های پارینه‌سنگی این منطقه بسیار محدود بوده و این کاوش‌های باستان‌شناختی علاوه بر جنبه حفظ، ثبت و ضبط روشمند اطلاعات این مکان‌ها، نقش بسزایی در افزایش آگاهی از زندگی و محدوده پراکنش انسان‌های دوره پارینه‌سنگی در منطقه حجیج و شمال غرب کرمانشاه دارند. همچنین چند مکان با آثار دوره پارینه‌سنگی در اورامان شناسایی شده‌اند که قدیمی‌ترین آن‌ها در نزدیکی حجیج قرار دارد و متعلق به دوره پارینه‌سنگی میانی است.
یافته‌های به‌دست آمده از یکی از این مکان‌ها عمدتاً دست ساخته‌های سنگی مانند سنگ مادرهای شعاعی تراشه و خراشنده‌اند که کم و بیش نشان دهنده ویژگی‌های ابزارسازی صنعت «موستری» زاگرس و تا حدودی نیز متفاوت و دارای ویژگی‌های خاص محلی هستند.
محدوده قومی

مردم کرد از از اقوام اصیلی هستند که در بسیاری از نقاط ایران و نیز در بخش‌های دیگری از خاورمیانه و آسیای مرکزی زندگی می‌کنند. روشن است که محدوده تاریخی و سیاسی کردستان با محدوده قومی واقعی آن منطبق نیست؛ بنابراین محدوده هریک از سرزمین‌های مورد نظر باید کم و بیش، حدودی تعریف شوند.
در حالی که کردهای بسیاری در خارج از کردستان قومی زندگی می‌کنند، بسیاری از غیر کردها هم در کردستان زندگی می‌کنند. در کردستان ترکیه، ترک‌ها همه جا هستند ولی در شمال، برخی اوست‌ها و چرکس‌ها و در جنوب برخی مسیحیان سیریاک و یاکوبی هم زندگی می‌کنندو ارمنی‌ها نیز کاملاً محو شده‌اند. در ایران، در غرب دریاچه ارومیه و در عراق در منطقه دهوک-زاخو و کرکوک برخی کلدانی‌ها و آشوریان و در شهرهای اندکی ارمنی‌ها زندگی می‌کنند. یهودیان که زمانی حضور زیادی داشتند از ۱۹۴۸ همگی مهاجرت کرده‌اند. در کرکوک برخی ترکمن‌ها زندگی می‌کنند.
محدوده قومی > کردستان ترکیه

مقالهٔ اصلی: کردستان ترکیه
در ترکیه، کردها در سرتاسر ناحیه شرقی کشور زندگی می‌کنند. بنا بر تروتر، حد محدوده‌شان به شمال خط دیویغی-ارزروم-قارص بود. در ناحیه ارزروم خصوصاً در شرق و جنوب شرق یافت می‌شوند. کردها همچنین شیب‌های غربی کوه آرارات، باشندگان اصلی بخش‌های کاقیزمان و توزلوجا‌اند. در غرب، آن‌ها در کمربند پهنی ماورای فرات و در ناحیه سیواس، بخش‌های کانغالی و دیوریغی حضور دارند. کل منطقه شامل نواحی شرق و جنوب شرقی این حدود می‌شود. برخی گروه‌های مهم کرد در هیمنه و در شهرهای بزرگ استانبول، آنکارا و ازمیر هستند. به اختصار از ۸۱ استان ترکیه، کردها در ۲۱ استان زندگی می‌کنند؛ که در شمال شرقی، استان‌های ارزنجان، ارزروم و قارص، در مرکز، از غرب به شرق و شمال به جنوب استان‌های ملطیه، تونج‌ایلی، الازیغ، موش، کاراکوزه (اغری)، سپس آدیامان، دیاربکر، سعرد، بیتلیس، و وان، نهایتاً استان‌های جنوبی شانلی‌اورفه، ماردین و چلامریک (حکاری) هستند.
همچنین جمعیت شایان توجهی از کردها در سراسر فلات آناتولی تا کرانه‌های دریای مدیترانه پراکنده‌اند. این جمعیت که بیش‌تر کردهای آناتولی مرکزی خوانده می‌شوند بیش‌تر باشندگان برخی استان‌های مرکزی آناتولی چون استان قونیه را شکل می‌دهند. بیشتر جمعیت کردهای ترکیه سنی‌مذهب هستند، اما جمعیت قابل توجهی از آنان را نیز علوی‌ها تشکیل می‌دهند.