stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زیست‌پیری‌شناسی

دست یک فرد کهنسال
امید به زندگی در کشورهای مختلف جهان در سال ۲۰۱۹
زیست‌پیری‌شناسی (به انگلیسی: Biogerontology) زیرشاخه‌ای از پیری‌شناسی است که به فرایند پیری بیولوژیک، ریشه‌های تکاملی آن و ابزارهای بالقوه برای مداخله در این فرایند مربوط می‌شود. اصطلاح "biogerontology" توسط S. Rattan ابداع شد و با آغاز مجله BIOGERONTOLOGY در سال ۲۰۰۰ به‌طور پیاپی به کار گرفته شد.
این موضوع شامل تحقیقات بین‌رشته‌ای دربارهٔ علل، اثرات و مکانیسم‌های پیری بیولوژیکی است. لئونارد هایفلیک، زیست‌پیری‌شناس، گفته‌است که میانگین طول عمر طبیعی برای یک انسان حدود ۹۲ سال است و اگر انسان رویکردهای جدیدی برای درمان پیری ابداع نکند، با این طول عمر گیر خواهد کرد. جیمز ووپل پیش‌بینی کرده‌است که امید به زندگی در کشورهای صنعتی برای کودکانی که پس از سال ۲۰۰۰ به دنیا می‌آیند به ۱۰۰ خواهد رسید. بسیاری از زیست‌پیری‌شناسان مورد بررسی، امید به زندگی بیش از سه سده را برای متولدان پس از سال ۲۱۰۰ پیش‌بینی کرده‌اند.
دانشمندان دیگر، بحث برانگیزتر، احتمال طول عمر نامحدود را برای کسانی که در حال حاضر زندگی می‌کنند پیشنهاد می‌کنند. به عنوان مثال، اوبری دو گری "فریم زمانی آزمایشی" را ارائه می‌دهد که با بودجه کافی برای تحقیقات افزایش دستکاری در پیری مانند راهبردهایی برای پیری ناچیز مهندسی‌شده، "شانس ۵۰/۵۰ برای توسعه فناوری در حدود ۲۵ تا ۳۰ سال آینده داریم که تحت فرضیه‌های معقول دربارهٔ میزان پیشرفت‌های بعدی در آن فناوری، به ما اجازه می‌دهد تا از مرگ افراد بر اثر پیری در هر سنی جلوگیری کنیم.» ایده این رویکرد استفاده از فناوری موجود برای افزایش طول عمر انسان‌های زنده کنونی به اندازه کافی برای پیشرفت فناوری در آینده برای حل مشکلات باقی‌مانده مرتبط با پیری است. این مفهوم به عنوان سرعت فرار دیرپایی نامیده می‌شود.
چروک شدن پوست صورت از ویژگی‌های افراد کهنسال است.
پیری‌شناسی پزشکی که به عنوان پیری‌شناسی تجربی و گسترش زندگی نیز شناخته می‌شود، زیرشاخه‌ای از زیست‌پیری‌شناسی است که در تلاش برای کند کردن، پیشگیری و حتی وارونه کردن پیری در انسان و جانوران است.
چروکی، آیووا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= آیووا, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Cherokee, Iowa | Cherokee, Iowa |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار(ها): "Citizens With a Passion for Community and a Community with Passion for its Citizens!": شعار(ها): "Citizens With a Passion for Community and a Community with Passion for its Citizens!"
Location of Cherokee, Iowa: Location of Cherokee, Iowa
ایالت:  آیووا
شهرستان: شهرستان چروکی، آیووا
حکومتK: حکومتK
 • نوع: Mayor-council
 • شهردار: Mark Murphy
مساحت: مساحت
 • کل: ۶٫۴۵ مایل مربع (۱۶٫۷۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۶٫۴۳ مایل مربع (۱۶٫۶۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۲ مایل مربع (۰٫۰۵ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۱۹۴ فوت (۳۶۴ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۵٬۲۵۳
 • برآورد (2012): ۵٬۱۷۹
 • تراکم: ۸۱۷٫۰/مایل مربع (۳۱۵٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 51012
کد منطقه: 712
FIPS code: 19-13080
GNIS feature ID: 0455370
وبگاه: City of Cherokee
چروکی (به انگلیسی: Cherokee) شهری در ایالت آیووا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۵٬۲۵۳ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
پاستوکووک

واکسن پاستوکووک
پاستوکووک (PastoCovac) یک واکسن کووید-۱۹ است که با مشارکت موسسه فینلای کوبا (به اسپانیایی: Instituto Finlay de Vacunas) و انستیتو پاستور ایران ایران ساخته شده است. این واکسن شامل دو دز و یک دز یادآور یا بوستر (Booster dose) با نام پاستوکووک پلاس (PastoCovac Plus) است. این واکسن‌ها در کوبا با نام‌های سوبرانا ۰۲ و سوبرانا پلاس تولید می‌شوند. واکسن‌های پاستوکووک و پاستوکووک پلاس، واکسن‌های با زیرساخت پروتئین نوترکیب هستند. واکسن پاستوکووک کونژوگه با توکسوئید کزار است.[نیازمند منبع]
ایران مجوز اضطراری این واکسن را در اوایل تیر ۱۴۰۰ صادر کرد تا ۱۲ دی ماه ۱۴۰۰؛ هشت میلیون دوز از این واکسن به وزارت بهداشت ارایه گردید.
به نوشته ایرنا، محققان ایرانی و کوبایی در حال باز طراحی این واکسن برای مقابله با سویه امیکرون هستند. این واکسن تنها واکسن ایرانی است که مطالعات آن در دو کشور (ایران و کوبا) انجام شده‌است و در ۴ کشور (ایران، کوبا، نیکاراگوئه و ونزوئلا) مجوز استفاده دارد. برای تولید این واکسن در کشورهای غنا و آرژانتین نیز برنامه ریزی هایی انجام شده است.
در راستای همکاری مشترک ایران و کوبا، جایزه ملی کشور کوبا (جایزه ملی کارلوس جی فینلای) به رییس انستیتو پاستور ایران برای مشارکت مؤثر در تولید واکسن سوبرانا اهدا گردید. نشان ملی کارلوس جی فینلای به سبب شایستگی ها و مشارکت در توسعه علوم طبیعی یا اجتماعی کوبا و پیشرفت های علمی در خدمت بشریت به شخصیت های علمی ملی و خارجی اهدا می شود.
مطالعات بالینی

مراحل اول و دوم آزمایش انسانی این واکسن در کشور کوبا و مرحله سوم کارآزمایی بالینی با مشارکت دو کشور ایران و کوبا انجام شده‌است.
مرحله سوم کارآزمانی در ایران در ۶ اردیبهشت ۱۴۰۰ با حضور سعید نمکی وزیر اسبق بهداشت ایران در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان آغاز شد. در این مرحله ۲۴ هزار داوطلب ایرانی از هشت شهرستان ایران و ۴۴ هزار داوطلب کوبایی مشارکت داشتند. در ۳۰ خرداد ۱۴۰۰ تزریق دز دوم این واکسن در ایران به پایان رسید و پس از آن دز یادآور تزریق شد.
مطالعات بالینی > اثربخشی واکسن

احسان مصطفوی، مدیر علمی و اجرایی پروژهٔ کارآزمایی بالینی این واکسن، اظهار داشته که طبق بررسی ۲۴۰۰۰ نفر از ایران که در فاز سوم کارآزمایی بالینی این مطالعه در ایران شرکت کردند، اثربخشی واکسن پاستوکووک بر اساس نتایج گزارش میانی مطالعه در پیشگیری از فرم‌های علامت‌دار بیماری در رژیم ۲ دوزه ۵۱/۳۱ درصد و در رژیم سه‌دوزه ۷۰/۵۸ درصد بود و اثربخشی واکسن درموارد قطعی بستری در رژیم ۲ دوزه ۷۶/۷۸ درصد و در رژیم سه دوزه ۹۱/۷۶ درصد و در پیشگیری از موارد قطعی شدید اثربخشی واکسن در رژیم ۲ دوزه ۷۸/۳۵ درصد و در رژیم سه دوزه ۸۳/۵۲ درصد بود. لازم است ذکر شود که در این بررسی، ۵۹/۹ درصد شرکت‌کنندگان مطالعه مرد و بقیهٔ داوطلبان زن بودند. میانگین و میانهٔ سنی داوطلبان ۳۹/۴ و ۳۸ سال بود. در مجموع ۲۹/۳ درصد داوطلبان دارای حداقل یک بیماری زمینه‌ای بودند. همچنین او اعلام کرده: «انتظار می‌رود اثربخشی واکسن دربارهٔ موارد مرگ هم بالای ۹۰ و نزدیک ۱۰۰ درصد باشد، اما داده‌های مطالعهٔ‌ما دربارهٔ اثربخشی پیشگیری از مرگ قضاوتی کاملی را نمی‌توان درباره‌اش داشت.»
مطالعات بالینی > عوارض جانبی واکسن

دکتر احسان مصطفوی، اپیدمیولوژیست انستیتو پاستور ایران در خصوص عوارض این واکسن گفته است: در کارآزمایی بالینی این واکسن در ایران، حدود ۳۸ درصد افراد در تزریق اول،۳۶ درصد در تزریق دوم و ۲۵ درصد در تزریق سوم عوارض موضعی مثل درد و التهاب در محل تزریق گزارش کرده بودند. در مورد عوارض سیستمیک این اعداد کمی بالاتر بود. در تزریق اول ۲۹ درصد، تزریق دوز دوم ۲۴ درصد و تزریق دوز سوم حدود ۱۸ درصد، حداقل یک عارضه سیستمیک مثل سر درد، تب، کوفتگی بدن و بدن‌ درد را گزارش کردند.
انتشار مقالات علمی و کسب تاییدیه های بین المللی

تا به امروز هشت مقاله از نتایج مراحل مختلف توسعه و کارآزمایی بالینی این واکسن در مجلات معتبر بین المللی چاپ شده و در معرض دید عموم قرار گرفته است. بعضی از این مقالات بصورت مشترک با ایران و کوبا نگارش شده است.  مستندات مطالعات انجام شده بر روی این واکسن در اختیار سازمان بهداشت جهانی قرار گرفته و در مرحله ارزیابی برای تائیدیه این سازمان معتبر بین المللی است.
پاستوکووک پلاس، دوز تقویتی سایر واکسن های کشور

واکسن پاستوکووک پلاس بعنوان بعنوان دوز سوم (تقویتی) برای افرادی که تمام واکسن‌های دیگر موجود در ایران را تزریق کرده‌اند قابل استفاده است و تزریق آن از آبان ۱۴۰۰ آغاز گردید.
واکسیناسیون افراد زیر ۱۸ سال

واکسن پاستوکووک برای تزریق به افراد ۲ تا ۱۸ سال از سازمان غذا و دارو مجوز مصرف دریافت کرده‌است و از ۴ دیماه ۱۴۰۰ در رده سنی ۹ تا ۱۲ سال نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. براساس گفته‌های دکتر علیرضا بیگلری، رئیس انستیتو پاستور ایران، نتیجه مطالعات نشان داده که این واکسن در افراد زیر هجده سال نیازی به واکسن یادآور ندارد و ۲ دز (پاستوکووک) برای رسیدن به ایمنی مطلوب کافی است.
در کارآزمایی بالینی فاز ۱ و ۲ در کودکان و نوجوانان دو تا هیجده ساله در کشور کوبا، ۳۵۰ نفر وارد مطالعه شده اند. متعاقب تزریق ۲ دوز از این واکسن عوارض گزارش شده در کودکان نیز مشابه بزرگسالان یعنی خفیف و غیر جدی بوده است. الگوی بی خطری واکسن در این گروه سنی مشابه بالغین ۱۹ تا ۲۹ ساله بوده است. بعد از دریافت ۲ دوز واکسن، افزایش چهار برابری تیتر آنتی بادی در ۹۹/۳ درصد کودکان ۳ تا ۱۱ سال و ۹۲/۹ کودکان ۱۲ تا ۱۸ سال مشاهده گردیده است. در عین حال کشور کوبا چند ماه زودتر از ایران واکسیناسیون کودکان خود را با همین واکسن اغاز کرده است که واکسیناسیون عمومی در کوبا نیز گویای عدم گزارش عوارض جدی در کودکان بوده است. با توجه به این شواهد، در ایران نیز مجوز واکسیناسیون کودکان دو تا هجده سال به این واکسن داده شد؛ ابتدا رده سنی دوازده تا هجده سال و بعد از آن رده سنی زیر دوازده سال این واکسن را دریافت می کنند. مقاله مطالعه مربوط به کودکان نیز به زودی در معرض دید عموم قرار خواهد گرفت .
محدودیت دسترسی به واکسن پاستوکووک پلاس

دکتر علیرضا بیگلری، رئیس‌ انستیتو پاستور ایران گفته است: برنامه ریزی لازم انجام شده بود که 10 میلیون دز واکسن برای کودکان و 5 میلیون دز  نیز برای بزرگسالان در اختیار وزارت بهداشت قرار گیرد. از 5 میلیون دوز مورد استفاده در بزرگسالان، 3 میلیون دوز واکسن پاستوکووک و دو میلیون دوز هم واکسن پاستوکووک پلاس بوده است. ما واکسن پاستوکووک پلاس را به‌اندازه و متناسب با دُز اول و دوم واکسن پاستور تولید کرده بودیم یعنی به ازای هر دو دُز واکسن پاستوکووک یک دُز واکسن پاستوکووک پلاس تولید کرده بودیم. اما در چندماه اخیر با وجود استقبال بسیار خوب و زیاد، به طور وسیع به عنوان دُز سوم همه واکسن‌ها مورد استفاده قرار گرفت. افرادی که واکسن سینوفارم تزریق کرده‌اند که حدود چهل میلیون نفر هستند همچنین کسانی که سایر واکسن ها را تزریق کرده‌اند اگر بخواهند واکسن پاستوکووک پلاس را هم به عنوان دُز سوم استفاده کنند، عملا نشدنی است و چنین حجم تولیدی در کوتاه مدت پیش بینی نشده بود. تولید هر واکسن از شش ماه قبل برنامه‌ریزی می‌شود و زمانی که ما در انستیتور پاستور ایران به دنبال تولید این واکسن بودیم، قرار نبود دُز سوم به این سرعت مورد استفاده قرار بگیرد. علاوه‌بر این باتوجه به اینکه واکسن پاستوکووک مجوز مصرف کودکان را دارد و در کودکان نیازی به دُز پلاس نیست و در بزرگسالان نیز به ازای هر دو دُز یک دُز پلاس تولید می‌شود، ما متناسب با برنامه‌ریزی و نیاز خودمان دُز پلاس را تولید کرده بودیم. شش ماه پیش کسی به دُز سوم واکسن کرونا فکر نمی‌کرد اما ما در انستیتو پاستور ایران، واکسن پاستوکووک را به صورت سه دُز تعریف کرده بودیم. برای رفع کمبود واکسن پاستوکووک پلاس دو برنامه در دستور کار قرار گرفته است: نخست اینکه تولید دُز پاستوکووک پلاس را افزایش دهیم، البته این بدان معنی نیست که تضمین کنیم می‌توانیم متناسب با حدود شصت میلیون نفری که سایر واکسن ها را تزریق کرده‌اند، واکسن پاستوکووک پلاس تولید کنیم. راه‌حل دومی که به دنبالش هستیم این است که برای افرادی که واکسن سینوفارم تزریق کرده‌اند که تعدادشان به نسبت افرادی که سایر واکسن‌ها را تزریق کرده‌اند بیشتر است، بتوانیم از واکسن‌ پاستوکووک به عنوان دُز سوم استفاده کنیم. در این مسیر کارآزمایی‌های بالینی را آغاز کرده‌ایم.
تیم اجرایی کارآزمایی بالینی فاز 3 واکسن در شهر زنجان (یکی از هشت شهر مطالعه)، خردادماه 1400

تزریق واکسن پاستوکووک برای افراد دو سال به بالا
واکسن پاستوکووک پلاس تولیدی انستیتو پاستور ایران
دومنیک رینس

| دومنیک رینس | دومنیک رینس |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ مارس ۱۹۸۲ ‏(۴۲ سال)
ملیت: ایران
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۳–اکنون
دومنیک رینس (انگلیسی: Dominic Rains؛ زادهٔ ۱ مارس ۱۹۸۲) یک هنرپیشه اهل ایران است. نام اصلی او امین ناظم‌زاده می‌باشد. وی از سال ۲۰۰۳ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است. شهرت او بیشتر به خاطر بازی در فیلم دختری در شب تنها به خانه می‌رود و بیمارستان شیکاگو( Chicago med )می‌باشد.
زندگی

رینس در تاریخ ۱ مارس ۱۹۸۲ در تهران به دنیا آمد . او در سن کودکی به همراه خانواده‌اش ابتدا به لندن، سپس به شهر دالاس ایالت تکزاس مهاجرت کرد. برادر بزرگتر او به نام اتان رینز نیز هنرپیشه است. رینس علاوه بر هنرپیشگی در تئاتر نیز فعالیت دارد.
موزه آب یزد

| 0 | 1 |
| --- | --- |
بنیان‌گذاری: ۱۲۲۶
مکان: یزد، ایران
مجموعه: خانه کلاهدوزها
بنیان‌گذار: حاج سید علی‌اکبر کلاه‌دوز
موزه آب یزد در یکی از ارزشمندترین آثار معماری سنتی یزد یعنی خانه کلاهدوزها و در سمت شمالی میدان امیرچخماق یزد قرار گرفته است. پنج طبقه بودن و گذشتن یک رشته کاریز صدها ساله از میان این خانه تاریخی، ویژگی خاص این بناست. در پشت بام این خانه چاهی است که با چرخ چاه از آن آب می‌کشیدند و آب‌انبار خانه را که در طبقه همکف است، پر می‌کردند.
در این موزه ملزومات حفر قنات، ابزارهای اندازه‌گیری حجم آب، اسناد خرید و فروش آب و وقف‌نامه‌هایی بسیار قدیمی، کتابچه میراب‌ها و اسناد توزیع آب، ظروف نگهداری و حمل آب و بسیاری لوازم و اشیاء ارزشمند دیگر وجود دارد.
تاریخچه

خانه کلاهدوزها در سال ۱۲۲۶ بنا شده است و قدمت طولانی دارد. این بنا متعلق به شخصی به نام حاج سید علی‌اکبر کلاه‌دوز از تاجران معروف دوره قاجار و خانواده وی بود. بعدها در سال ۱۳۷۹ هم‌زمان با برگزاری اولین همایش بین‌المللی کاریز، این ساختمان تاریخی به موزه‌ای برای بیان اهمیت بسیار بالای آب در مناطق کویری تبدیل شد.
بخش‌ها

بخش‌های مختلف این موزه شامل ماکت سیستم قنات، ظروف قدیمی حمام، ابزار حفر قنات، ظروف حمل و نگهداری آب، ساعت آبی، چراغ کاربید، اتاق آسیاب، لباس مقنی، ماکت چرخ چاه، اتاق اسناد قدیمی خرید و فروش آب، اسناد ازدواج و وقف نامه و موارد مختلف دیگری هستند که اطلاعات خوبی در مورد پیشینه آب یزد در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌دهند.
این موزه دارای سطح‌ها (طبقات) مختلفی به شرح زیر است:
سطح اول؛ محل برخورد دو قنات
در پایین‌ترین طبقهٔ خانهٔ کلاهدوزها، انشعابات دو کاریزی رحیم آباد و زارج قرار دارد. امروزه قنات زارچ با بیش از ۲۰۰۰ سال قدمت و ۷۵ کیلومتر طول، هنوز هم فعالیت خودش را ادامه می‌دهد.
سطح دوم؛ محل نگهداری مواد غذایی
طبقه دوم به اصطلاح پایاب است. انباری برای خوراکی‌های متفاوت بود و در آن مواد غذایی مختلفی را با روش‌های خاص نگهداری می‌کردند. پایاب در واقع یک ساحتمان با عمق ۱۰ متری بود که فضای آن به صورت هشت ضلعی ساخته می‌شد و از دمای ثابت که تقریباً همواره در تمام فصول سال ۱۴ درجه می‌شد برخوردار بود. در میان این سطح حوضی دیده می‌شود که گذر آب کاریز از آن هوا را مطبوع نگه می‌دارد.
سطح سوم؛ اقامتگاه تابستانه موزه
در طبقه بعدی اتاق‌ها و دالان‌های متعددی در آن وجود داشت و برای گذراندن روزهای گرم و طاقت فرسای تابستان گزینه مناسبی به‌شمار می‌رفت. زیر زمین در چهار طرف حیاط و قسمت زیر هر اتاق مخصوص به یکی از ساکنان بود و فقط آن شخص در فصل گرما از آن استفاده می‌کرد.
سطح چهارم؛ محل سکونت
این طبقه دارای اتاق‌های پنج دری، تالار، اتاق ارسی، آشپزخانه و محل زندگی خدمتکاران خانه نیز بود.
سطح پنجم؛ پشت بام معروف به چاه‌خانه
از طریق این چاه خانه و با استفاده از چرخ چاه، آب چاه‌های معروف به چهل گز را برمی‌داشتند و برای آشامیدن و موارد بهداشت اهل خانه استفاده می‌کردند. دو نفر مأمور برداشت آب از قناتی بودند که رحیم آباد نام داشت. آنها آب را بالا می‌کشیدند و به منبعی می‌ریختند تا اعضای خانواده در طبقه همکف آن را برداشت کنند. نکته ای که قابل توجه است این است که در این خانه می‌توان لوله‌کشی‌های مربوط به آب را که در حدود ۱۵۰ سال پیش انجام شده نیز مشاهده کرد.
در فرهنگ عامه

در یکی از قسمت‌های مجموعه تلویزیونی آب‌پریا به صورت اختصاصی به موزه آب یزد پرداخته شده است.
فریدریش هایک

| فریدریش فون هایک | فریدریش فون هایک |
| --- | --- |
هایک: هایک
نام هنگام تولد: فریدریش فون هایک
زادهٔ: ۸ مهٔ ۱۸۹۹ وین، سیسلتنیا، اتریش-مجارستان
درگذشت: ۲۳ مارس ۱۹۹۲ (۹۲ سال) فرایبورگ، بادن-وورتمبرگ، آلمان
ملیت: اتریشی-بریتانیایی
محل تحصیل: دانشگاه وین (دکترای حقوق،  ۱۹۲۱; دکترای علوم سیاسی،  ۱۹۲۳)
آثار برجسته: راه بردگی
همسران: ۱۹۲۶–۱۹۵۰ هلا فریچ ۱۹۵۱–۱۹۹۲ هلین بیترلیش
جوایز: ۱۹۷۴ جایزه یادبود نوبل علوم اقتصادی ۱۹۸۴ همراهی افتخار ۱۹۹۱ نشان افتخار آزادی رئیس‌جمهوری
حیطه: اقتصاد، علوم سیاسی، حقوق فلسفه، روان‌شناسی
مکتب: مکتب اتریش
محل کار: ۱۹۳۱–۱۹۵۰ مدرسه اقتصاد لندن ۱۹۵۰–۱۹۶۲دانشگاه شیکاگو ۱۹۶۲–۱۹۶۸ دانشگاه فرایبورگ
علایق اصلی: مسئله محاسبه اقتصادی نظریه اتریشی چرخه کسب‌وکار نظم خودجوش
 تأثیرگرفته از منگر کانت هیوم ویتگنشتاین میل توکوویل پوپر اکتون باورک برک فرگوسن فتر هیوم لاک ماخ منگر میل میزس پوپر اشمیت اسمیت توکویل ویکسل ویزر ویتگنشتاین :  تأثیرگرفته از منگر کانت هیوم ویتگنشتاین میل توکوویل پوپر اکتون باورک برک فرگوسن فتر هیوم لاک ماخ منگر میل میزس پوپر اشمیت اسمیت توکویل ویکسل ویزر ویتگنشتاین 
 تأثیرگذار بر {{hlistفریدمن|هیکس|استیگلر|راتبارد|سول}} :  تأثیرگذار بر {{hlistفریدمن|هیکس|استیگلر|راتبارد|سول}} 
 :  
امضاء: امضاء
فریدریش آوگوست فون هایک (به آلمانی: Friedrich August von Hayek) (زادهٔ ۸ مهٔ ۱۸۹۹ در وین اتریش-مجارستان – درگذشتهٔ ۲۳ مارس ۱۹۹۲ در فرایبورگ) اقتصاددان و فیلسوف سیاسی اتریشی بود. او به خاطر دفاع از لیبرالیسم کلاسیک و بازار آزاد و مخالفت با سوسیالیسم شناخته می‌شود. وی به عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصاددانان و فیلسوفان سیاسی سدهٔ بیستم شناخته می‌شود که در سال ۱۹۷۴ موفق به دریافت جایزهٔ نوبل اقتصاد شد.
هایک یکی از مهم‌ترین نمایندگان موج نو لیبرالیسم پس از جنگ جهانی دوم به‌شمار می‌رود. او در دههٔ ۱۹۳۰ یکی از رهبران اقتصاد مکتب اتریش بود.
زندگی

هایک در اتریش به‌دنیا آمد. وی از طرف مادر با لودویگ ویتگنشتاین نسبت داشت. تحصیلات دانشگاهی خود را در حقوق و علوم سیاسی در اتریش به پایان رساند. در سال ۱۹۳۱ برای ارائه یک سری سخنرانی در مدرسه اقتصادی لندن دعوت شد؛ همین مسئله، زمینه ملاقات و آشنایی وی با کینز و نظریات وی دربارهٔ سیاست پولی و تورّم را موجب شد. این آشنایی، نزاع علمی این دو اقتصاددان پیرامون پول، تورّم و نقش سیاست‌های دولت در اقتصاد را موجب گشت. اگرچه او تا سال ۱۹۵۰ در مدرسه اقتصاد لندن (LSE) باقی‌ماند، اما به‌طور مداوم در دانشگاه‌های آمریکا حضور داشت. او در خلال سال‌های ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۷ استاد اقتصاد سیاسی در دانشگاه فرایبورگ بود و در زمان بازنشستگی‌اش به‌عنوان استاد افتخاری در دانشگاه زالتسبورگ مشغول به فعالیت بود.
در ۱۹۵۰، مدرسه اقتصاد لندن را به‌قصد دانشگاه شیکاگو ترک گفت. وی پس از بازنشستگی مجدداً به اروپا بازگشت.
با اعطای جایزه نوبل اقتصاد در سال ۱۹۷۴ به هایک، توجه به مکتب اتریش به یک باره و به شکلی غیرمنتظره دوباره از سر گرفته شد. هر چند این اولین باری نبود که به اصطلاح، تجدید حیات اتریشی رخ می‌داد و کنفرانس ساوت رویالتون در اوائل همان سال بر پا شده بود، کشف دوباره هایک توسط اقتصاددانان، به هر حال رویدادی تأثیرگذار در تولد دوباره این مکتب بود. نوشته‌های هایک به نسل‌های جدید درس داده می‌شد و خود او نیز در کنفرانس‌های اولیه مؤسسه مطالعات انسانی در میانه دهه ۱۹۷۰ حضور پیدا می‌کرد. هایک تا ۸۹ سالگی به نوشتن ادامه داد و غرور کشنده را در ۱۹۸۸ به پایان رساند. او پس از ترک شیکاگو در ۱۹۶۱ به فرایبورگ آلمان رفت و در ۱۹۹۲ در همین شهر درگذشت.
اندیشه‌های هایک

هایک در سراسر جهان به‌عنوان قهرمان بازار آزاد و مخالف دخالت دولت در اقتصاد شناخته می‌شود. کار او منجر به شکل‌گیری یک الگوی توانمند در انتخاب فردی به‌جای تصمیم‌گیری دولتی شد و نتیجه این آزادی در انتخاب، از نظر وی منافع اقتصادی (بهره‌وری بیشتر) و منافع غیر اقتصادی (آزادی بیشتر) است.
هایک به عنوان یک اقتصاددان مکتب اتریش شناخته شده که عمیقاً تحت تأثیر لودویگ فن میزس بود.
زمانی که لودویگ فن میزس، اثر خود را با نام Die Gemeinwirtschaft که بعداً با عنوان سوسیالیسم به انگلیسی ترجمه شد، در ۱۹۲۲ منتشر کرد، هایک تأثیر ماندگار از او گرفت. هایک خود در این باره می‌گوید: «برای هیچ‌یک از ما جوان‌هایی که این کتاب را در زمان انتشارش می‌خواندیم، دنیا هرگز دوباره مثل قبل نبود.»
با این حال احتمالاً در گسترش باورهای اتریشی در سراسر دنیای انگلیسی زبان خود هایک از هر فرد دیگری موفق تر بوده‌است.
جان هیکس در ۱۹۶۷ گفته بود که «زمانی که تاریخ دقیق تحلیل‌های اقتصادی دهه ۱۹۳۰ نوشته شود، چهره مهم در این عرصه، پروفسور هایک خواهد بود… تقریباً هیچ‌کس به خاطر نمی‌آورد که زمانی نظریه‌های جدید هایک، رقیب اصلی تئوری‌های تازه کینز بود.»
اندیشه‌های هایک > نظریه چرخه تجاری

نوشته‌های هایک حول موضوعات سرمایه، پول و چرخه تجاری عموماً مهم‌ترین تألیفات او در حوزه اقتصاد تلقی می‌شوند. وی بر اساس نظریه پول و اعتبار میزس نشان داد که نوسانات تولید و اشتغال در سطح کل اقتصاد، چگونه با ساختار سرمایه آن ارتباط می‌یابد. او در قیمت‌ها و تولید، «مثلث‌های هایکی» مشهور را برای اثبات ارتباط میان ارزش کالاهای سرمایه‌ای و جایگاه آن‌ها در زنجیره زمانی تولید ارائه کرد. از آنجا که تولید مستلزم صرف زمان است، عوامل مورد استفاده در این فرایند باید در حال حاضر به تولید کالاهای نهایی که صرفاً در آینده و پس از فروش، ارزشمند خواهند بود، اختصاص داده شوند.
با این وجود، سرمایه ناهمگن است و از آنجا که کالاهای سرمایه‌ای در فرایندهای خاص تولیدی به کار برده می‌شوند، به نحوی فزاینده خواص ویژه آن فرایندها را پیدا می‌کنند، به گونه‌ای که با تغییر تقاضا برای کالاهای نهایی، نمی‌توان این کالاهای سرمایه‌ای را به راحتی در جایی دیگر به کار گرفت؛ بنابراین برنامه‌ریزی کلان متمرکز در اقتصادهای مدرن سرمایه بر، از جنس هماهنگی میان زمانی است و مسئله این است که چگونه می‌توان تخصیص منابع میان کالاهای سرمایه‌ای و مصرفی را با ترجیحات مصرف‌کنندگان و انتخاب‌های آن‌ها میان مصرف حال و آینده تطبیق داد. هایک در نظریه خالص سرمایه که شاید بلند بلندپروازانه‌ترین اثر او باشد، توضیح می‌دهد که چگونه ساختار تولیدی اقتصاد به خصایص کالاهای سرمایه‌ای دوام، مکمل بودن، جانشین بودن، محدودیت و… بستگی دارد. این ساختار را می‌توان با «دوره‌های [مختلف] سرمایه‌گذاری» مواد اولیه توضیح داد. هایک در قیمت‌ها و تولید و نظریه پولی و چرخه تجاری نشان داد که تزریق پول با پایین آوردن نرخ بهره به سطحی کمتر از آنچه میزس (با پیروی از ویکسل) «نرخ طبیعی» می‌نامید، ساختار تولید میان زمانی اقتصاد را به انحراف می‌کشاند.
اندیشه‌های هایک > شناخت، دانش مکتوم، نظم خودجوش

هایک معتقد است یافتن نقطه‌ای که بتوان از آن نظری جامع در مورد جامعه به صورت یک کل به‌دست آورد و بر حسب آن زندگی اجتماعی را فهمید و احتمالاً طرحی نو برایش درافکند محال است. به این ترتیب برنامه‌ریزی متمرکز اجتماعی محال است. محال بودن برنامه‌ریزی اجتماعی متمرکز، در وهله نخست مبتنی بر خصلت عمدتاً عملیِ قسمتِ اعظمِ شناختی است که زندگی اجتماعی وابسته بدان است. چنین شناختی را نمی‌توان در مغز واحدی اعم از طبیعی یا مکانیکی، متمرکز کرد. اما علاوه بر این، محال بودن برنامه‌ریزیِ اجتماعیِ کلی ناشی از این واقعیت است که چون ما تحت فرمان قواعدی هستیم که هیچ شناختی از آن‌ها نداریم، حتی خود ذهن و عقل هدایتگر هم در معرض حاکمیت این قواعد است. پس ساده‌لوحانه و تقریباً تناقض‌آمیز است که فرض کنیم که جامعه‌ای بتواند خودش را صرفاً با اتکا به تلاش‌های خودش بازسازی کند، زیرا این اندیشه که هر جمع برگزیده‌ای از اذهان می‌تواند چنین کاری بکند یاوه و مهمل است. نظمی که ما در زندگی اجتماعی می‌بینیم، به همین دلایل، نمی‌تواند محصول هیچ طرح عقلانی باشد و هرگز هم نمی‌تواند چنین شود. نظم اجتماعی صورتی خودانگیخته‌است و همواره هم باید چنین باشد.
به اعتقاد هایک ساختار فعالیت‌های انسانی پیوسته خود را جرح و تعدیل می‌کند و از طریق همین جرح و تعدیل‌ها و تطبیق خود با میلیون‌ها واقعیتی که در کلیتشان بر هیچ‌کس معلوم نیستند کار می‌کند. هایک با کار بست گزاره «همه چیز را همه می‌دانند» و ارائه نظریه تقسیم معرفت معتقد است نظم اجتماعی خود انگیخته می‌تواند از شناخت تکه‌تکه، شناختی که در میان میلیون‌ها نفر توزیع شده‌است، به نحوی استفاده کند که از عهده نظم برنامه‌ریزی شده کل‌گرا (اگر اصلاً چنین نظمی بتواند وجود داشته باشد) خارج است. تقسیم معرفت بدین معنا است که هر فردی از معلوماتی هم که در اختیار ندارد سود می‌برد. نظریه تقسیم معرفت یکی از پایه‌های نظری نقد برنامه‌ریزی متمرکز و سوسیالیسم را تشکیل می‌دهد. در اقتصاد متمرکز، برنامه‌ریز به هیچ روی قادر به جمع‌آوری کلیه اطلاعات ضروری و مفید در جامعه، به منظور تخصیص مطلوب منابع نیست، از این رو کارایی و بازدهی آن بسیار ناچیز است.
بنابراین به اعتقاد هایک نظم جامعه براساس نظمی خودانگیخته پدید آمده‌است، نه به موجب طرح و نقشه‌ای قبلی و عقلی. در نظم خود انگیخته مردم در چارچوب قواعد تسهیل‌کننده همکاری که در طول سده‌ها به محک تجربه خورده‌اند و به سنت تبدیل شده‌اند هدف‌های خویش را دنبال می‌کنند و تازه هایک بعد دیگری نیز به آن می‌افزاید، بدین معنا که در نظم خودانگیخته قواعد چون از پایه‌ای تکاملی برخاسته‌اند، سطح همکاری اجتماعی در آن‌ها به مراتب ظریف‌تر و پرمایه‌تر از همکاری در حد قواعد اختراعی و طراحی‌شده حاکمان یا روشنفکران است.
اندیشه‌های هایک > آزادی و عدالت

به باور اندیشمندان لیبرال و آن گونه که آدام اسمیت در کتاب نظریه احساسات اخلاقی این استعاره را مطرح کرده‌است، بازار مثل بازی است که یک قواعد بازی داریم و یک نتایج بازی و بحث عدالت به رعایت قواعد بازی مربوط می‌شود. نتیجه بازی هر چه باشد عادلانه‌است؛ یعنی بحث عدالت در آن وارد نمی‌شود. حتی اگر یک بازیکن یا یک تیم شانس بیاورد و برنده شود و واقعاً استحقاق آن را نداشته باشد، نمی‌توانیم بگوییم این برد غیرعادلانه‌است؛ بنابراین از دیدگاه لیبرال‌ها نتایج بازار موضوع بحث عدالت نمی‌تواند باشد.
به باور هایک نیز مفهوم عدالت اجتماعی اصول قانون عادلانه و آزادی است. وی استدلال می‌کند که حکومت قانون باید در برخورد برابر و یکسان با افراد به منزله موجودات و مصادیق ناشناس و نامعین به نابرابری آنان در بهره داشتن از امکانات بی‌اعتنا باشد. کوشش برای یکسان‌سازی و حذف این‌گونه تفاوت‌ها و نابرابری‌های اولیه خود موجب رفتار متفاوت با افراد می‌شود و ناروایی‌هایی ایجاد می‌کند. این‌گونه اقدامات به دادن اختیارات وسیع به حکومت می‌انجامد تا به بهانه عدالت اجتماعی بر زندگی مردم مسلط شوند. در نتیجه اندیشه عدالت اجتماعی متضمن تهدیدی جدی برای جامعه آزاد و حاوی نطفه نظام توتالیتر است. در حالی که محور اندیشه‌های هایک مفهوم آزادی است. تکامل، ترقی و نظم خودجوش، همه محصول آزادی‌اند. از نظر او، آزادی صرفاً ارزش نیست، بلکه منبعِ اخلاقی‌ترین ارزش هاست. آزادی یک معنای دقیق و مشخص دارد: آزادی از زورگویی دلبخواه و بدون قانون، خواه از سوی پادشاه باشد، یا از سوی مجلس و مردم. هایک نیز می‌دانست که گنج آزادی نه دقیقاً یک حق طبیعی، بلکه محصول به‌سختی فراهم شده تاریخ و تکامل بود.