میترا
میترا در ریگ ودا و اوستای نو

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68 | 69 | 70 | 71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | مردمان هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا | مردمان ایرانی‌تبار ———— اهوراها  ———— دائوا/دیو شیاطین ————   میترا-مزدا |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا | هندوآریایی ———— اسوراها  ———— دوا خدایان ————  میترا-وارونا |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی | مزداپرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی | مزداپرستی غیر زرتشتی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی | دین زرتشتی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
میترا، ایزدی اسطوره‌ای است که گاه در ریگ ودا و اوستا با صفات و ویژگی‌های همسانی ظهور می‌یابد. این امر می‌تواند بیانگر روزگار یگانگی این دو قوم آریایی باشد. این صفات مشترک عبارتند از:
بینایی و خردمندی و نیرومندی، در ریگ ودا «چون به سخن درآید مردم را به کار برمی‌انگیزد، میترا زمین و آسمان هر دو را نگاه می‌دارد، میترا مردم را با چشمانی که بسته نمی‌شود می‌نگرد. تمام پنج نژاد، همه مردم آریایی به میترا توسل می‌جویند.
که در یاری نیرومند می‌باشد، چون او نگاهدارنده همه خدایان است. میترا به خدایان و به مردم زنده و به آنکه علف مقدس را می‌گسترد، در اجرای قانون مقدس روزی می‌دهد.» در اوستا نیز بر قدرت بینایی مهر تأکید شده، «او هر که را دروغ بگوید، می‌بیند.» نیرومندی و نیروبخشی، میترا چه در ریگ ودا – که نسبت به اوستا حضور کمتری دارد- و چه در اوستا بسیار نیرومند و نیروبخش است.
دهندهٔ نعمت و برکت، در ریگ ودا، میترا دهندهٔ روزی و نعمت به مردم شناخته می‌شود. در اوستا هم مهر با پیروانش پیمان بسته که به آنها برکت و نعمت بخشد.
حافظ و نگهبان، میترا در ریگ ودا حافظ و نگهدارندهٔ زمین و آسمان، انسان‌ها و همهٔ خدایان است و لطف او عام خوانده شده. مهر در اوستا هم نگهبان همهٔ آفریدگان آمده و این وظیفه را اهورامزدا بر عهده‌اش نهاده تا هشیارانه نگهبان آفرینش باشد.
حمایتگری و یاریگری، در ریگ ودا، میترا حمایتگر مردمان و نگهدارندهٔ همهٔ خدایان به شمارمی‌آید. مهر در اوستا هم یاری‌کنندهٔ هم‌پیمانانش است.
پدیدآورنده باران، میترا پدیدآورندهٔ باران است و این باوری است که هند و ایران بدان توجّه داشتند.
آورندهٔ روز، روزآفرینی، از دیگر کنش‌های میترا در ریگ ودا و اوستا است.
میترا با وجودِ داشتن ویژگی‌های همسان؛ گاه با کنش‌هایی متفاوت در اوستا نسبت به ریگ ودا توصیف می‌شود. علّت تفاوت چهرهٔ فعّال مهر در اوستا نسبت به رویکرد انفعالی‌اش در ریگ ودا، نیاز اجتماعی و بافت فرهنگی مردمان ایرانی‌تبار است که مهر در آن دیرتر پاییده است.
تفاوت‌های مهر با میترای ریگ ودا:
مقام قضاوت و داوری پس از مرگ، ایزد مهر وظیفه داوری روان پس از مرگ را به عهده دارد، هنگام سوگند به او قسم می‌خورند، رسیدگی به دعواهای قضایی و امور حقوقی با حمایت او انجام می‌شد. در سنت زرتشتی، دادگاه روان پس از مرگ سه داور دارد که در راس آنها مهر قرار دارد و سروش و رَشن همکاران او می‌باشند.
جنگاوری در سراسر مهریشت سخن از بزرگی و جنگاوری مهر است.
پاسداری از پیمان و عهد، برجسته‌ترین ویژگی ایزد مهر است. در مهریشت از زمان اهورامزدا به زرتشت فرمان به پاسداری از پیمان بسته شده صادر گردیده و شکستن پیمان به هیچ بهانه‌ای جایز نیست. مهر از سوی دیگر دشمن با پیمان‌شکنان است و در این راه تا آن میزان با آنها مبارزه می‌کند که آنها را از میان بردارد. «اگر خانه خدا یا دهخدا یا شهربان یا شهریار مهردروج باشد، مهر خشمگین آزرده، خانه و ده و شهر و کشور و بزرگان خانواده و سران روستا و سروران شهر و شهریاران کشور را تباه کند» (اوستا، مهریشت، بند ۱۷)
شهریاری، مهر می‌تواند شهریاری و عظمت را به هر کس که بخواهد ببخشد یا بازپس گیرد چرا که او شهریار همه سرزمین‌ها و فرهمندترین آفریدگار اهورامزدا است.