گیلگمش
یادداشت

↑  ‎/ˈɡɪlɡəˌmɛʃ/‎، ‎/ɡɪlˈɡɑːmɛʃ/‎) 𒄑𒂅𒈦، گیلگمش، در اصل بیلگمس (سومری: 𒀭𒉋𒂵𒈩). معنای تقریبی نام او: "نیا مردی جوان [است]"، از بیل. گَ «نیا»، بزرگتر و مس/مش «جوان-مرد». See also The Electronic Pennsylvania Sumerian Dictionary.
↑  «اندرو جرج» در هر دو کتاب اصلی‌اش دربارهٔ گیلگمش، در ارجاع دادن یا نقل کردن از متون سومری (پنج شعر سومری) از واژه «بیلگمس» (برابر سومریِ واژه اکدیِ گیلگمش) استفاده می‌کند. در حماسه بابلی گیلگمش (جلد اول)، ص هفت؛ پس از بیان مطلب بالا، اشاره‌ای به سنتِ دو واژه Odysseus (هومر) و Ulysses (ویرژیل) می‌کند.
↑  حماسه گیلگمش (اندرو جرج)، ص ۱۴۱؛ همچون حماسه بابلی، شعرهای سومری نیز در حال بازسازی هستند، با صدها تکه لوح‌هایی که در موزه‌های کشورهای گوناگون نگهداری می‌شوند. هر چقدر متن بیشتری بازیابی می‌شود، تفاوت‌های چشمگیر شعرهای سومری با حماسه بابلی بیشتر دیده می‌شود و مهارت شاعر بابل باستان بهتر درک می‌شود که چگونه درون‌مایه‌های سنتی و داستان‌هایی که مواد خامی برایش بودند را تبدیل به کلیتی به‌هم‌پیوسته کرده است. این به آن مفهوم نیست که شاعر حماسه بابلی حتماً شعرهای سومری را در جلوی رویش داشته است ولی آن‌ها یا چیزی شبیه به آن‌ها را می‌شناخته است، حداقل در نکات اصلی. ما هنوز نمی‌دانیم که آیا این شناخت، تجربه خود او از سنت نگارشی در مدرسه کاتبان بوده یا از سنت شفاهی سومری (اگر اصلا) در زمانش هنوز رایج بوده یا از سنت شفاهی اکدیِ مشابه.
↑  حماسه بابلی (اندرو جرج)، ص ۱۴۲–۱۴۱: وام‌گیری‌های آشکار، اقتباس داستان سومری «بیلگمس و هوواوا» برای لوح‌های III تا V و داستان سومری «بیلگمس و نرگاو آسمان» برای لوح VI است… به دست آوردن متون جدید، ارتباط روایت اکدیِ به‌خاک‌سپاریِ انکیدو در لوح VIII را با به‌خاک‌سپاری بیلگمس در «مرگ بیلگمس» روشن کرده است. فراتر از این، سنتی که در آن گیلگمش به اسرار «قهرمان طوفان» پی می‌برد و از این رهگذر زندگی آیینی سرزمین را (که مدتها بر اثر طوفان دچار وقفه شده است) دوباره رواج می‌دهد، هم بر «مرگ بیلگمس» تأثیر گذاشته است و هم بر «حماسه بابلی».
↑  حماسه گیلگمش (اندرو جرج)، ص ۱۷۵؛ عنوان این شعر «بیلگمس و جهان زیرین» یا بنا به کلمات آغازین آن «در آن روزها، در آن روزهای بسیار دور» آمده است. برخلاف سایر شعرها، مقدمه‌ای اسطوره‌ای دارد.
↑  در حماسه گیلگمش (اندرو جرج)، ص ۱۸۳؛ این دو واژه ball (توپ) و mallet (چوگان) ترجمه شده‌اند که بیلگمس خودش برای خودش می‌سازد و آنقدر همراه با اهالی شهر با آن‌ها بازی می‌کند که با شکایت و فریاد دیگران، آن‌ها به جهان زیرین می‌افتند.
↑  خوانش یوسف مجیدزاده در تاریخ و تمدّن بین‌النهرین (جلد دوم)، ص ۲۳۷؛ پوکّو و میکّو است.
↑  «بیلگمس و آکا» یا بنا به کلمات آغازین آن «فرستادگان آکا»، کوتاهترین و حفظ‌شده‌ترین شعر سومری است. تفاوتش با چهار شعر دیگر در این است که در متون اکدی، همتای آشکاری ندارد.
↑  «اندرو جرج» در کتاب‌های حماسه گیلگمش و حماسه بابلی گیلگمش در سراسر بخش‌هایی که به شعرهای سومری مربوط می‌شوند، از واژه «بیلگمس» (برابر سومری واژهٔ اکدی گیلگمش) استفاده می‌کند. در کتاب‌هایش نام این شعر سومری «بیلگمس و نرگاو آسمان» است؛ علاوه بر این، بنابر کلمات آغازین نام دوم این شعر «قهرمان در نبرد» است. کتاب حماسه گیلگمش، صفحه ۱۶۶: این شعر پیش‌زمینه لوح VI حماسه بابلی است، گرچه آغازشان بسیار متفاوت است… در مقایسه با شعرهای سومری مربوط به آککا و هوواوا محبوبیت کمتری داشته (بنا بر تعداد نسخه‌هایی که باقی مانده‌اند) و هیچ‌یک از دو نسخه اصلی این شعر در مدرسه‌های نیپور (که معمولاً نسخه‌های معتبر سومری در آن‌جا پیدا شده‌اند) به دست نیامده است. برای آن که سختی کار تکمیل شود، این دو نسخه یا با هم فرق دارند یا خراب شده‌اند یا از املای نامرسوم استفاده می‌کنند… ترجمه فعلی با نسخه نهایی فاصله زیادی دارد.
↑  کتاب حماسه گیلگمش، صفحه ۱۶۷: (اندرو جرج ضمن پذیرفتن این‌که گفتهٔ ایزدبانوی عشق جنسی در شعر سومری «ای بیلگمس، شویم باش و زنت خواهم بود» نیست اما در ادامه می‌گوید) … عنوانی که در این بخش برای اینانا به کار می‌رود کاخ‌بانوی الهی (سومری: نینگال) است، همان عنوانی که در مراسم ازدواج مقدس برای او به کار می‌رود. بهترین منبع برای این مراسم، سرود مذهبی سومری در مورد پادشاهی به نام ایدّین داگان است … بنابراین انتخاب این عنوان نشان می‌دهد که مقصود اینانا در داستان سومری و بابلی یکی است.
↑  شیدوری در نسخهٔ بابلی باستان و انتقال گفتارش به اوتنپیشتی در نسخهٔ مرجع توسط شاعر برای تأثیرگذاری بیشتر)
↑  anih (بابِلی)
↑  shupshuh (بابِلی)
↑  این سخنان در نسخه معیار حماسه نیامده و در نسخه بابلی باستان از سیپار دیده می‌شود.
↑  کتاب با این هشت سطر آغاز می‌شود: داستانی قدیمی‌ست / اما هنوز می‌توان آن را گفت / داستان مردی که عاشق دوستش بود / و او را به مرگ باخت / و دریافت قدرت آن را ندارد / که او را به زندگی برگرداند. / داستان گیلگمش است / و دوستش انکیدو.
↑  برای جزئیات بیشتر اینجا را ببینید.
↑  به آن‌ها می‌توان داستان تولد زال (و نقش سیمرغ) در شاهنامه را نیز افزود.
↑  Die Stadt hinter dem Strom (۱۹۴۷)، این رمان همراه با دکتر فاستوس (توماس مان) و طبل حلبی (گونتر گراس)، یکی از مشهورترین آثاری‌ست که در آلمان پس از جنگ جهانی دوم دربارهٔ ترس‌های دوره آلمان نازی نوشته شد.
↑  Fluß ohne Ufer (۱۹۴۹ تا ۱۹۶۱)
↑  اوروک که نام امروزی‌اش وارکا (انگلیسی) [ورکاء (عربی)] است، در عهد عتیق به نام اِرِخ خوانده می‌شود.
↑  Religionsgeschichtliche Schule (که در حال شکل‌گیری بود).