بازار رقابت انحصاری
رقابت انحصاری و رفاه جامعه

یک منبع ناکارایی در بازار رقابت انحصاری، قیمت‌گذاری بالاتر از هزینهٔ نهایی است. زیرا با قیمت‌گذاری بالاتر، برخی از مصرف کنندگان که کالا را بیش از هزینهٔ نهایی تولید ارزش‌گذاری کرده‌اند، به خرید کالا اقدام می‌کنند و سایرین که کالا را کم‌تر از هزینهٔ آن ارزش‌گذاری کرده‌اند، از خرید خودداری خواهند کرد؛ بنابراین بازار رقابت انحصاری یک زیان اقتصادی ناشی از قیمت‌گذاری انحصاری را به همراه دارد.
هر چند این نتیجه در مقایسه با نتیجهٔ بهینهٔ برابری قیمت و هزینهٔ نهایی (P=MC) به وضوح نامطلوب است، اما هیچ روش آسانی برای حل این مشکل در اختیار سیاستگذاران نیست. برای قیمت‌گذاری بر اساس هزینهٔ نهایی، سیاستگذاران به اقدامات اصلاحی نیاز دارند تا تمام بنگاه‌ها کالاهای متمایز تولید کنند. زیرا چنین محصولاتی به قدری در اقتصاد وجود دارند که هزینه‌های اداری چنین اصلاحاتی را پوشش می‌دهند.
علاوه بر این، تنظیم و اصلاح رفتار بنگاه‌ها در بازار رقابت انحصاری شامل تمام مشکلات ناشی از اصلاح انحصارهای طبیعی می‌شود. به ویژه آن که بنگاه‌های بازار رقابت انحصاری که دارای سود صفر هستند، مجبور می‌شوند با کاهش قیمت خود تا سطح هزینهٔ نهایی، زیان کنند. برای باقی ماندن این بنگاه‌ها در بازار، دولت باید به آن‌ها کمک کند. به جای آن که از آن‌ها مالیات بگیرد، باید به آن‌ها یارانه پرداخت کند و سیاستگذاران نیز ممکن است به این نتیجه برسند که بهتر است بنگاه‌های بازار رقابت انحصاری با وجود ناکارایی قیمت‌گذاری انحصاری، در بازار فعالیت کنند.
یک مسئلهٔ دیگر که ناکارایی اجتماعی بازار رقابت انحصاری را نشان می‌دهد این است که تعداد بنگاه‌های این بازار ممکن است مطلوب نباشد. به این معنا که تعداد بنگاه‌هایی که وارد بازار می‌شوند یا بسیار زیاد یا بسیار کم باشد. یک روش تحلیل این مشکل، بررسی آثار جانبی ورود بنگاه‌ها به بازار است. هرگاه یک بنگاه با یک کالای جدید، ورود به بازار رقابت انحصاری را مورد ملاحظه قرار می‌دهد، فقط به سود دریافتی احتمالی فکر می‌کند. با وجود این، ورود به بازار دو اثر جانبی دارد:
اثر جانبی تنوع محصول: از آن جا که با معرفی محصولات جدید، مصرف کنندگان اضافه رفاه به دست می‌آورند، ورود یک بنگاه جدید یک اضافه رفاه مثبت برای مصرف کنندگان به همراه دارد.
اثر جانبی ربودن سود: با ورود بنگاه‌های جدید، مشتریان بنگاه‌های موجود در بازار کم می‌شوند بنابراین ورود هر بنگاه جدید یک اثر جانبی منفی بر بنگاه‌های موجود در بازار دارد؛ بنابراین در بازار رقابت انحصاری دو اثر جانبی مثبت و منفی مربوط به ورود بنگاه‌های جدید وجود دارد. با توجه به این که کدام اثر جانبی بزرگ‌تر باشد، یک بازار رقابت انحصاری می‌تواند تعداد بسیار زیاد یا تعداد اندکی محصول ارائه کند.
هر دو نوع اثر جانبی با شرایط رقابت انحصاری ارتباط بسیار نزدیکی دارد. اثر جانبی تنوع محصول از آن جا به وجود می‌آید که یک بنگاه جدید یک محصول متفاوت با محصول بنگاه‌های موجود در بازار تولید می‌کند. اثر جانبی ربودن سود نیز وجود دارد، زیرا بنگاه‌ها قیمت خود را (در بازار رقابت انحصاری) بالاتر از هزینهٔ نهایی قرار می‌دهند؛ بنابراین همیشه می‌توانند با فروش واحدهای بیشتر سود به دست آورند. برعکس، در بازار رقابت کامل بنگاه‌ها کالاهای مشابه تولید می‌کنند و قیمت کالا با هزینهٔ نهایی برابر است؛ بنابراین هیچ‌یک از این آثار جانبی در رقابت کامل وجود ندارد.
در پایان می‌توان نتیجه گرفت که بازارهای رقابت انحصاری فاقد تمام ویژگی‌های رفاهی مطلوب بازارهای رقابت کامل هستند. به عبارت دیگر، دست نامرئی به هیچ وجه تضمین نمی‌کند که در بازار رقابت انحصاری، اضافه رفاه کل به حداکثر می‌رسد. با وجود این، از آن جا که ناکارایی‌ها بسیار نامشهود و به سختی قابل اندازه‌گیری و اصلاح اند، در سیاست‌های عمومی برای بهبود نتایج و آثار این بازار هیچ روش شناخته شده‌ای وجود ندارد.
بنگاه رقابت انحصاری در بلندمدت. در بازار رقابت انحصاری، با وجود سود انحصاری بنگاه‌های جدید به بازار وارد می‌شوند و منحنی‌های تقاضای بنگاه‌هایی که از قبل در بازار حضور داشته‌اند به سمت چپ انتقال می‌یابد. به‌طور مشابه اگر بنگاه‌ها در بازار رقابت انحصاری ضرر کنند از بازار خارج می‌شوند و منحنی تقاضای بنگاه‌های باقی‌مانده در بازار به سمت راست انتقال می‌یابد. به دلیل همین جابه جایی‌ها در منحنی‌های تقاضا نهایتاً یک بنگاه در بازار رقابت انحصاری به تعادل بلندمدت می‌رسد (همان‌طور که در نمودار نشان داده‌ایم). در تعادل بلند مدت قیمت و هزینهٔ متوسط کل برابر شده و سود بنگاه به صفر می‌رسد.