روجا
محتوای شعرها > توجه به فرهنگ بومی مازندران

نیما یوشیج در زمانه‌ای می‌زیست که از لحاظ سیاسی و اجتماعی، دوره‌ای پرالتهاب بود و جامعه از فرهنگ سنتی به نهادهای متجدد و مدرن گذار می‌نمود. در چنین فضایی نیما یوشیج سبک شعر نو خود را ارائه کرد که بازتابی از تحولات جامعه بود؛ اما نیما نه تنها به عنوان تغییر دهندهٔ مسیر ادبی ایران، بلکه به عنوان ناظم و گسترش‌دهندهٔ خرده‌فرهنگ توده‌ها و اقشار جامعه نیز شناخته می‌شود. در حالی که پس از مواجههٔ ایرانیان با ادبیات و فرهنگ غرب، هویت و زبان خرده‌فرهنگ‌ها به انزوا کشیده شده بود، اشعار طبری نیما، واژگان و مفاهیم بومی مازندران را در امتداد اسطوره و تاریخ قرار داد و با فرهنگ ملی هم‌نوا ساخت. نیما در مقدمهٔ روجا نیز به هدف حفظ واژگان طبری اشاره‌ای دارد: «مثل همه مردم من حرف خودم را می‌زنم اگر آن‌ها زبان خود را مخلوط کرده‌اند من هم مخلوط می‌کنم اما حرص دارم با کلماتی مخلوط شود که قبیله من دارد آن‌ها را فراموش می‌کند.» همچون شماری دیگر از نو اندیشان ایرانی، در روند تجدد و مدرنیسم «بازگشت به خویشتن» را در نظر داشت و مانند تقی‌زاده، زبان را برای سیرابی فرهنگی، برگزید؛ لذا، در حالی که زبان مازندرانی شرایط نامساعدی داشت و قدرت پیشین خود را از دست داده بود، نیما به وسیلهٔ بازتولید واژگان طبری، روح جدیدی در آن دمید. او می‌کوشید چالش میان سنت و مدرنیته را به نفع هویت ملی سازمان دهد و بر پایهٔ فرهنگ کهن سرزمینش، به نوآوری بپردازد.
منصور علی‌اصغری، هدف نیما یوشیج از سرودن مجموعهٔ روجا را احیاء و حفظ فرهنگ و زبان مادریش می‌داند. همچنین یکی از مهم‌ترین اهداف نیما می‌توانست وارد کردن شعر مازندرانی به حوزهٔ دغدغه‌های اجتماعی باشد. او نشان داد شعر مازندرانی توانایی بازتاب دادن اندیشه‌های اجتماعی نوین را داراست. روجا شامل حدود ۴۵۰ دوبیتی است که منبعی غنی از شخصیت‌ها، اماکن و اقوام تاریخ و فرهنگ طبرستان و همچنین مجموعه‌ای ارزشمند از واژگان، ترکیب‌ها، باورها، آیین‌ها، ضرب‌المثل‌ها و نمادهای زبان طبری است. نیما یوشیج در روجا از تکنیک‌های کهن زبان طبری بهره گرفت و از قالب دوبیتی که در این زبان سابقه طولانی دارد، استفاده کرد. نیما برای نگارش تاریخ ادبیات مازندرانی تلاش‌های فراوانی کرد و شکایت‌هایش از افرادی که منابع دست اول را در اختیار قرار نمی‌دهند، ثبت شده است. او در نامه‌ای به برادرش، لادبن اسفندیاری، می‌نویسد: «از تو می‌خواهم در کتاب‌خانه‌های قدیمی مسکو گردش کنی و دو جلد کتاب برای من به دست بیاوری که خیلی به تهیهٔ وسیلهٔ سرگرمی من کمک کرده‌ای. اول دیوان امیر پازواری، دوم تاریخ طبرستان…» از آخرین آرزوهای او تدوین دستور زبان طبری و تدوین تاریخ ادبیات مازندران بود که پیش از مرگش محقق نشد.
در بخشی از دوبیتی‌های روجا، نیما به معرفی خود، خانواده و نیاکانش می‌پردازد. نیما در خودزندگی‌نامه‌ای نوشت که نسبش به گرجی‌ها می‌رسد، ولی گمان می‌رود که این نسبت تنها از سوی خاندان مادری اوست. بر اساس تبارنامه و مقدمه‌ای که به قلم نیما در کتاب زندگی‌نامهٔ حسن اسفندیاری نوشته شده، پیشینه این خاندان به گیل گیلانشاه می‌رسد. جد نیما، میرزا علیخان، نایب‌الحکومه مازندران در عهد ناصری بود و خانهٔ اجدادی او در روستای یوش همچنان عمارت مجللی است. نیما علی‌رغم بیان این جایگاه اجتماعی، فروتنی پیشه می‌کند و از غم غریبی خود می‌سراید.
نیما خود را شاعری به زبان تاتی می‌‌نامد. از بسیاری از اقوام، اماکن و شخصیت‌های برجستهٔ مازندران در روجا یاد شده است. به عنوان نمونه، نیما از گودارها و جوگی‌ها، میرشکاران و گالش‌ها نام می‌آورد، صالح حائری را می‌ستاید، ملک بهمن و ملک کیومرث را به عنوان اجدادش یادآوری می‌کند، از روستاهای پیرامون محل زندگی خود نام می‌برد و امیر پازواری و معشوقه‌اش گوهر را مخاطب قرار می‌دهد.