دادگاه نورنبرگ
ریشه‌ها

به‌نظرم سه راه پیش روی ما بود: یکی این که بگذاریم جنایت‌های انجام شده بی‌کیفر بماند، دوم این که مرتکبان را اعدام یا مجازات کنیم، سوم این که آنها را دادرسی کنیم. آیا می‌شد چنین جنایت‌هایی بی‌کیفر بمانند؟ آیا فرانسه، روسیه، هلند، بلژیک، نروژ، چکسلواکی، لهستان یا یوگسلاوی چشم بر این جنایت‌ها می‌بستند؟ همه به‌یاد می‌آوردند که پس از جنگ جهانی اول، متهمان به جنایت برای دادرسی به آلمان تحویل داده‌شدند، و نتیجه چه مسخره بود. بیشترشان مجازات نشدند و حکم‌های اجراشده هم نمایشی بود و همان‌ها هم پس از مدتی مورد بازنگری قرار گرفت. جفری لارنس، ۵ دسامبر ۱۹۴۶
پس از جنگ جهانی اول، متهمان ارتکاب جنایات جنگی از مه تا ژوئیهٔ ۱۹۲۱ در دادگاه جنایات جنگی در شهر لایپزیگ در آلمان دادرسی شدند. این دادرسی‌ها بسیار محدود و به‌باور بسیاری، بی‌فایده بود. پس از آغاز جنگ جهانی دوم، در آغاز سال ۱۹۴۰، دولت در تبعید لهستان از دولت‌های بریتانیا و فرانسه خواست تجاوز آلمان به لهستان را محکوم کنند. بریتانیا در آغاز از این کار سرباز زد؛ با این حال در آوریل ۱۹۴۰ بیانیهٔ مشترکی در این باره به‌وسیلهٔ بریتانیا، حکومت موقت جمهوری فرانسه و لهستان صادر شد. در این بیانیه که به‌دلیل ملاحظات بریتانیا و فرانسه لحن ملایمی داشت، سه کشور اعلام کردند «خواهان اعتراض رسمی و آشکار در برابر وجدان جهانی علیه این اقدام دولت آلمان هستند و دولت آلمان را مسئول جنایت‌هایی می‌دانند که نباید بی‌کیفر بماند.»
سه سال و نیم پس از آن، تمایل به مجازات آلمان شدت بیشتری پیدا کرد. در ۱ نوامبر ۱۹۴۳، شوروی، بریتانیا و آمریکا با انتشار اعلامیه‌های مسکو، «هشدار جدی» دادند که متفقین پس از شکست نازی‌ها، آن‌ها را تا دورترین نقاط جهان تعقیب خواهند کرد تا عدالت اجرا شود. این اعلامیه تأثیری بر وضعیت آن دسته از جنایتکاران جنگی ندارد که جنایت‌هایشان مکان جغرافیایی مشخصی ندارد و با تصمیم مشترک دولت متفقین مجازات خواهند شد. فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، خطاب به خاخام ستیفن وایز، رئیس کنگرهٔ یهودیان آمریکا، نوشت مردم آمریکا نه‌تنها با همهٔ قربانیان جنایت‌های نازی‌ها همدردی می‌کنند، بلکه در روز دادرسی که مطمئناً خواهد آمد، به‌حساب مرتکبان این جنایت‌ها خواهند رسید. متفقین در کنفرانس یالتا و کنفرانس پوتسدام در ۱۹۴۵ نیز برخواستهٔ خود برای دادرسی مرتکبان تأکید کردند.
برابر اسناد کابینهٔ جنگ بریتانیا که در ۲ ژانویهٔ ۲۰۰۶ منتشر شد، در دسامبر ۱۹۴۴ این کابینه مجازات نازی‌های برجسته در صورت دستگیری را مورد بررسی قرار داده‌بود. وینستون چرچیل، نخست‌وزیر بریتانیا، برای گذر از موانع قانونی، خواهان اعدام خودسرانه در شماری از موارد و با استناد به قانون اعدام بی‌محاکمه (Act of Attainder) شده‌بود، و تنها بعدها پس از گفتگو با رهبران آمریکا و شوروی تغییر عقیده داد.
در اواخر ۱۹۴۳، ژوزف استالین، رهبر شوروی، در کنفرانس تهران اعدام ۵۰٫۰۰۰ تا ۱۰۰٫۰۰۰ افسر ستاد آلمانی را به دو رهبر دیگر متفقین پیشنهاد داد. فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌شوخی گفت شاید اعدام ۴۹٫۰۰۰ نفر کافی باشد. چرچیل با «اعدام سربازانی که برای کشورشان می‌جنگند» مخالفت کرد و افزود ترجیح می‌دهد به‌جای همکاری در این اقدام، «به حیاط برده و تیرباران شود.» با این حال چرچیل اعلام کرد که جنایتکاران جنگی باید تاوان جنایت‌هایشان را بپردازند، و، برابر سند مسکو که خودش آن را نوشته‌بود، باید در همان محلی دادرسی شوند که جنایت را انجام داده‌اند. چرچیل به‌شدت مخالف «دادرسی به‌دلایل سیاسی» بود.
هنری مورگِنتائو، وزیر خزانه‌داری آمریکا، برنامه‌ای برای نازی‌زدایی از آلمان پیشنهاد داد که در آن غیرصنعتی‌کردن اجباری آلمان و اعدام بی‌محاکمهٔ «جنایتکاران دانه‌درشت» قید شده‌بود.
روزولت در آغاز از برنامه حمایت کرد، و توانست چرچیل را هم به پشتیبانی از نوع ملایم‌تری از آن متقاعد کند. با افزایش ناخرسندی رسانه‌ها نسبت به برنامه، روزولت از پیگیری آن منصرف شد، اما برنامهٔ جایگزینی هم برای آن پیشنهاد نداد. کنار رفتن برنامهٔ مورگِنتائو نیاز به برنامه‌ای جایگزین برای برخورد با رهبران نازی را پدیدآورده بود. سپس پیش‌نویس «برنامهٔ دادرسی جنایتکاران جنگی اروپا» به‌وسیلهٔ وزارت جنگ آمریکا و هنری استیمسون، وزیر جنگ آمریکا، تهیه شد. در پی مرگ روزولت در آوریل ۱۹۴۵، هری ترومن، رئیس‌جمهور جدید، پشتیبانی جدی خود از راه‌حل قضایی را اعلام کرد. پس از گفتگوهایی میان بریتانیا، آمریکا، شوروی و فرانسه، جزئیات دادرسی مورد بررسی قرار گرفت. قرار شد دادرسی از ۲۰ نوامبر ۱۹۴۵ در شهر نورنبرگ در استان بایرن آلمان برگزار شود.