جناح ۵۲ شکاری (لوفت‌وافه)
تاریخچه عملیاتی > جبهه شرقی > مورد آبی

در جریان آماده‌سازی ورماخت برای تهاجم تابستانه در سال ۱۹۴۲ موسوم به مورد آبی، گروه ۲ جناح ۵۲ شکاری، پس از گذراندن حدود سه ماه در آلمان، اواخر ماه آوریل سال ۱۹۴۲، تحت فرماندهی سروان یوهانس اشتاینهوف، به جبهه شرقی بازگشت. سروان اریش وویتکه، فرمانده پیشین این گروه، به اتهام ناتوانی در واکنش سریع به هشدار مبنی بر تهاجم ارتش سرخ به پایگاه یگان که ماه ژانویه سال ۱۹۴۲ به از دست رفتن چندین خلبان و خدمه زمینی منجر شد، در دادگاه نظامی محاکمه گشت.
گروه ۲ روز ۲۹ آوریل در جنوب خارکوف مستقر گشت. همان روز گروه ۳ از زاپوروژه به زوریچتال در کریمه فرستاده شد تا مجدداً یاری‌گر ارتش یازدهم این بار در تسخیر شبه‌جزیره کرچ باشد. این گروه بلافاصله پس از رسیدن عملکرد خوب خود را ادامه داد و در روز ۳۰ آوریل ۲۴ هواگرد دشمن را بدون تحمل هیچ تلفاتی، ساقط ساخت. روز ۵ مه ستوان گرهارت کوپن، بهترین خلبان گروه با ۸۴ پیروزی هوایی، در درگیری با دو هواگرد پی‌ایی-۲ دشمن در شمال شبه‌جزیره کرچ، به درون دریای آزوف سقوط کرد. گفته می‌شود کوپن توسط یک شناور شوروی از آب گرفته شده است اما زان پس هیچ اطلاعاتی از او به دست نیامد. روز ۸ مه گروه ۲ نیز با مأموریت مشابهی قدم در کریمه گذاشت. همان روز تعداد مجموع پیروزی‌های هوایی جناح ۵۲ شکاری به ۱۵۰۰ رسید. اسکادران ۹ گروه ۳ که به اسکادران کارایا شهرت یافت، در عرض دو هفته عمل در آسمان کریمه بدون تحمل هیچ خسارتی، نود و سه پیروزی هوایی کسب نمود. این اسکادران در نهایت بهترین اسکادران جنگنده جنگ نام گرفت.
در پی آغاز حمله پیش‌دستانه ارتش سرخ در ناحیه خارکوف، گروه ۳ روز ۱۲ مه به روگان منتقل گردید. گروه ۲ نیز با فاصله زمانی اندکی، روز ۱۵ مه به یک پایگاه هوایی بزرگ در آرتموفسک در منطقه دونتس در ۲۰۰ کیلومتری جنوب شرقی خارکوف فرستاده شد. پنج روز بعد ستاد جناح و گروه ۱ هم به این پایگاه عازم گشتند. گروه ۱ در این زمان ۴۰ خلبان و ۴۳ جنگنده ب‌اف ۱۰۹ در اختیار داشت. روز بعد گروه ۳ هم به آرتموفسک رفت تا در یکی از معدود دفعات در تمامی تاریخچه عملیاتی آن، تمامی یگان‌های جناح ۵۲ شکاری از یک پایگاه عمل کنند. شمار پیروزی‌های هوایی این جناح از نبرد دوم خارکوف در ماه مه سال ۱۹۴۲ شروع به رشد نجومی کرد به وجهی که گروه ۳ تنها در دو روز ۱۲ و ۱۳ مه توانست ۸۹ هواگرد دشمن را از بین ببرد. سیزده مورد از این پیروزی‌ها مربوط به ستوان دوم هرمان گراف، فرمانده اسکادران ۹ این گروه بود که او را به ۱۰۴ پیروزی هوایی رساند تا نخستین فرد در جناح ۵۲ شکاری با بیش از صد پیروزی هوایی نام بگیرد. گراف روز ۱۹ مه با ۱۰۶ پیروزی هوایی نخستین شمشیرهای صلیب شوالیه را نیز برای جناح ۵۲ شکاری به ارمغان آورد. حدود یک چهارم از پیروزی‌های هوایی گروه ۳ بین ماه‌های ژانویه تا ژوئن سال ۱۹۴۲ مربوط به گراف بود. روز ۳ ژوئن شاهد دست یافتن جناح ۵۲ شکاری به دو هزارمین پیروزی هوایی خود بود. درحالیکه گروه ۱ تا این زمان مجموعاً حدود ۳۰۰ پیروزی هوایی ثبت کرده بود، نیمی از تمامی پیروزی‌هایی جناح مربوط به گروه ۳ آن بود. به هر صورت روز پیش از آن سرگرد ویلهلم لسمان، فرمانده جناح با آتش ضدهوایی دشمن در نزدیکی ولژانسک ساقط و کشته شد. تنها هشت روز بعد سرهنگ دوم فریدریش بک، جانشین فرمانده پیشین نیز در حال حمله به مواضع زمینی شوروی در کوپیانسک مفقود گشت. در نهایت روز ۲۸ ژوئن سروان هربرت ایلفلت در این مقام قرار گرفت. روز ۱۵ ژوئن استوار لئوپولت اشتاینباتس با ۹۹ پیروزی هوایی هم قربانی آتش ضدهوایی ارتش سرخ شد. شمشیرهای صلیب شوالیه پس از مرگ به او اعطا گردید تا نخستین درجه‌دار در تمامی ورماخت شود که این نشان عالی را دریافت کرده است. جناح ۵۲ شکاری در شش‌ماهه نخست سال ۱۹۴۲ مجموعاً ۵۰ هواگرد خود را از دست داد که ۳۶ مورد از آن در دو ماه مه و ژوئن اتفاق افتاد.
مورد آبی در نهایت روز ۲۸ ژوئن در خط مقدمی به طول ۸۰۰ کیلومتر از کورسک در شمال تا دریای آزوف در جنوب آغاز شد. جناح ۵۲ از پایگاه‌های هوایی خود در شرق خارکوف پشتیبان مرحله نخست پیشروی بود. درگیری‌های شدید هوایی در این زمان به وقوع پیوست و تا روز ۱ ژوئیه چهار تن دیگر خلبانان جناح نشان صلیب شوالیه را دریافت کردند. یک هفته بعد شمار مجموع پیروزی‌های هوایی گروه ۱ به ۵۰۰ مورد رسید.
گروه ۳ روز ۱۰ ژوئیه به خارکوف بازگردانده شد تا تبدیل هواگردهای خود به مدل ب‌اف ۱۰۹اف را شروع کند. ده روز بعد گروه ۲ نیز هواگردهای ب‌اف ۱۰۹ایی خود را به گروه ۱ تحویل داد تا جهت این تغییر به خارکوف برود. مدت اندکی بعد این موضوع برای گروه ۱ هم صورت پذیرفت.
روز ۲۳ ژوئیه تصمیم به پیشروی نیروهای آلمانی در دو محور به سمت قفقاز در جنوب و استالینگراد در شرق گرفته شد. جناح ۵۲ شکاری در این زمان در حوالی روستوف-نا-دونو قرار داشت. مقرر گردید گروه ۲ و ۳ جناح گروه ارتش آ را به سمت قفقاز همراهی کند و گروه ۱ بنابر نیاز در نقاط مختلف حضور داشته باشد. به هر صورت با توجه به وسعت منطقه یگان‌های جناح دیگر مجاورت چندانی به یکدیگر نداشتند و حتی در سطح اسکادران به صورت نیمه‌مستقل عمل می‌کردند. در میانه ماه اوت، گروه ۲ در محوری غربی‌تر، پشتیبان ارتش هفدهم در حرکت به سمت چاه‌های نفت مایکوپ بود و گروه ۳ در محوری غربی‌تر، پیشروی ارتش یکم زرهی در جهت جنوب غربی به سمت دریای خزر را پوشش می‌داد. گروه ۱ نیز با اتصال به جناح ۵۱ شکاری، به نزدیکی رژف در ۱۷۰ کیلومتری غرب مسکو منتقل گشت. نیروهای آلمانی تا روز ۲۷ اوت خود را به موزدوک در کرانه رود تِرِک در ۱۲۰ کیلومتری شمال غربی گروزنی رساندند. گروه ۳ با فاصله اندکی سرنیزه زرهی ورماخت را دنبال می‌کرد و همان روز در پایگاه گوستانوفکا در این شهر مستقر شد. نیروی هوایی شوروی فعالیت زیادی در این ناحیه نشان می‌داد که منجر به درگیری‌های بسیاری شدیدی در پاییز سال ۱۹۴۲ در مناطق جنوبی شد. در همین حال از روز ۹ اوت اسکادران ۶ گروه ۲ و اسکادران ۹ گروه ۳ در یگانی واحد موسوم به «فرماندهی استالینگراد» تحت هدایت جناح ۳ شکاری، هجوم ارتش ششم از خم رود دن به سمت استالینگراد را پشتیبانی می‌نمود. این یگان روز ۱۳ سپتامبر در پایگاه هوایی پیتومنیک در تنها ۱۵ کیلومتری غرب استالینگراد قرار گرفت. هرمان گراف، فرمانده اسکادران ۹ روز ۴ سپتامبر، پس از سرگرد گوردون گولوب از جناح ۷۷ شکاری، به دومین خلبان جنگنده در تاریخ با ۱۵۰ پیروزی هوایی بدل گردید. با رسیدن این مقدار به ۱۷۲ مورد در روز ۱۶ سپتامبر، گراف مدتی برترین خلبان جنگنده لوفت‌وافه بود و نشان الماس‌های صلیب شوالیه، عالی‌ترین نشان افتخار نظامی در رایش سوم را، برای نخستین بار در جناح ۵۲ شکاری، دریافت کرد.
با جای گرفتن گروه ۱ در پیتومنیک، دو اسکادران مستقر در آن روز ۲۸ سپتامبر به ناحیه تِرِک فرستاده شدند. در این موقعیت، چهار روز بعد هرمان گراف، با دستیابی به رکوردی دیگر، به نخستین خلبان در جهان با ۲۰۰ پیروزی هوایی تبدیل گردید؛ به هر صورت این معنای ممنوعیت بلافاصله هر گونه پرواز رزمی دیگر برای او بود. به هر صورت ستوان دوم اریش هارتمان که در نهایت برترین خلبان جنگنده تاریخ نام گرفت، روز ۸ اکتبر به جناح ۵۲ شکاری پیوست و در اسکادران ۷ گروه ۳ آن قرار گرفت.
روز ۱ نوامبر سرگرد دیتریش هراباک، فرمانده پیشین گروه ۳، رسماً فرماندهی جناح ۵۲ شکاری را از هربرت ایلفلت مجروح‌شده تحویل گرفت. ایلفلت روز ۲۲ ژوئیه در حال پرواز با هواگرد رابط اشتورش مورد حمله جنگنده‌های دشمن قرار گرفته و به شدت زخمی شده بود. هراباک از آن زمان فرماندهی موقت جناح را بر عهده داشت. در این درحال نبرد استالینگراد در خرابه‌های این شهر به اوج خود رسید. به هر صورت روز ۵ نوامبر به گروه ۱ دستور داده شد هواگردهای ب‌اف ۱۰۹ باقیمانده خود را به جناح ۳ شکاری بسپارد و خود برای تسلیح مجدد به روستوف-نا-دونو برود.
با آغاز ضد حمله گسترده ارتش سرخ از روز ۱۹ نوامبر برای به محاصره انداختن ارتش ششم ورماخت در استالینگراد، گروه ۲ به سرعت به ناحیه رود دن اعزام شد تا به نیروهای ارتش چهارم رومانی که در جناح جنوبی به شدت تحت فشار دشمن بودند، یاری برساند. به هر صورت ارتش ششم در نهایت به محاصره نیروهای شوروی افتاد. گروه ۲ تا پایان سال در جنوب غربی استالینگراد باقی ماند. جناح ۵۲ شکاری روز ۱۰ دسامبر ۴۰۰۰امین هواگرد دشمن را منهدم کرد. در جریان عملیات تهاجمی ارتش چهارم زرهی ورماخت از روز ۱۲ دسامبر برای شکستن حلقه محاصره، گروه ۲ جهت پشتیبانی از آن به یک پایگاه هوایی در فاصله ۱۵۰ کیلومتری از استالینگراد منتقل شد. سرگرد فون بونین با دریافت صلیب شوالیه صلیب آهنین در روز ۲۱ دسامبر برای پنجاه و یکمین پیروزی هوایی خود در ناحیه مایکوپ، آخرین نشان جناح در سال ۱۹۴۲ را به دست آورد. به هر حال تلاش برای شکستن محاصره استالینگراد در نهایت به نتیجه‌ای نرسید. در حالی که تانک‌های دشمن به فاصله چهار کیلومتری پایگاه هوایی گروه ۲ در کوتلنیکوفسکی در جنوب غربی استالینگراد رسیده بودند، این گروه وادار به تخلیه پایگاه در روز ۲۷ دسامبر شد. هواگردهای آن رو به جنوب غربی، به پایگاه سالسک در ۲۴۰ کیلومتری جنوب شرقی روستوف رفتند. گروه ۳ نیز مدتی بعد از قفقاز به این گروه پیوست. این یگان‌ها یک ماه بعدی را در حال پوشش عقب‌نشینی نیروهای زمینی از قفقاز به سمت شمال پیش از افتادن آن‌ها در محاصره، بودند.