stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خسرو شاکری
آثار > تألیف، گردآوری و ویرایش > مقاله‌ها و مصاحبه‌ها > در نشریات دیگر

شاکری، خسرو (۲۸ اسفند ۱۳۵۸). «مسئله زن و مبارزه برای رهائی در ایران» (PDF). اندیشهٔ آزاد (۳): ۴–۷.
«گفتگو با خسرو شاکری، پژوهنده و تاریخ‌شناس دربارهٔ خلیج فارس و تاریخچهٔ روابط ایران با کشورهای عربی» (PDF). آرش (۴): ۱۶–۲۰. اردیبهشت ۱۳۷۰.
شاکری، خسرو (۱۳۷۱). «کنگره باکو: سرآغاز تحولی نو در سیاست خارجی شوروی». قفقاز در تاریخ معاصر. ترجمهٔ کاوه بیات و بهنام جعفری. تهران: پروین.
شاکری، خسرو (مرداد ۱۳۸۵). «نکاتی چند درباره تاریخنگاری جایگاه زنان در جنبش مشروطه». نگاه نو (ویژه‌نامهٔ یکصدمین سالگرد انقلاب مشروطیت ایران): ۴۶–۵۳.
قربانپور، فرشاد (۴ آذر ۱۳۸۶). «هیچ کس از او فراتر نرفت: گفت‌وگو با دکتر خسرو شاکری [در پروندهٔ ویژهٔ فریدون آدمیت]». شهروند امروز (۲۶): ۸۳.
شاکری، خسرو (فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۷). «تاریخ‌نویس متدیک: در معرفی روش‌شناسی تاریخی فریدون آدمیت». بخارا (۶۵): ۳۰۷–۳۲۷.
قربانپور، فرشاد (تیر ۱۳۹۰). «سیاستمدار لجوج: خلیل ملکی در گفت‌وگو با خسرو شاکری». مهرنامه (۱۳): ۱۵۱–۱۵۲.
آثار > ترجمه > کتاب‌ها

بایرس، ترنس (۱۳۵۹). آدام اسمیت، مالتوس و مارکس. ترجمهٔ خسرو شاکری. تهران: مازیار.
آثار > ترجمه > مقاله‌ها

پانه‌کک، آنتون (۱۱ مرداد ۱۳۵۸). «سازماندهی شورائی». ترجمهٔ خ. کیانوش. کتاب جمعه (۲): ۸۵–۷۸.
لوکاچ، گئورگی (۱۱ مرداد ۱۳۵۸). «تکوین و ارزش آفرینش‌های ادبی». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۲): ۱۰۵–۱۰۲.
«دو سند از حزب کمونیست ایران». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۳): ۱۴۶–۱۴۲. ۱۸ مرداد ۱۳۵۸.
شنو، ژان (۱ شهریور ۱۳۵۸). «آیا مارکس «مورخ» بود؟» بایگانی‌شده  در ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۱ توسط Wayback Machine. ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۴): ۱۱۲–۱۰۶.
«سازماندهی مشارکت شورائی کارگران در شیلی». ترجمهٔ خ. کیانوش. کتاب جمعه (۶): ۹۷–۸۶. ۱۵ شهریور ۱۳۵۸.
شنو، ژان (۲۴ آبان ۱۳۵۸). «تاریخ و پراتیک اجتماعی: در پهنهٔ مبارزات خلق‌ها». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۱۵): ۱۴۵–۱۳۵.
لوکاچ، گئورگی (۲۶ فروردین ۱۳۵۹). «عظمت بالزاک پس از مرگش». ترجمهٔ خسرو شاکری. اندیشهٔ آزاد (۴): ۱۷–۱۶.
«مرتضی علوی، در یک مصاحبهٔ سه نفری ۱۹۲۷–۱۳۰۵». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۳۱):‌ ۱۱۷–۱۱۲. ۲۸ فروردین ۱۳۵۹.
وایز، اودری (۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۹). «زنان کارگر و مبارزه برای نظارت شورائی کارگری». ترجمهٔ ک. دیلمانی. کتاب جمعه (۳۴): ۱۰۴–۸۰.
«اعلامیهٔ استقلال جمهوری دموکراتیک ویتنام». ترجمهٔ خ. کیانوش. کتاب جمعه (۳۶): ۹۹–۹۶. ۱ خرداد ۱۳۵۹.
دیرین‌نشخوارکنندگان

| دیرین‌جوندگان محدودهٔ زمانی: ائوسن تا میوسن  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N      | دیرین‌جوندگان محدودهٔ زمانی: ائوسن تا میوسن  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N      |
| --- | --- |
دیرین‌جوندگان، Palaeomerycidae: دیرین‌جوندگان، Palaeomerycidae
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: جفت‌سم‌سانان
زیرراسته:: نشخوارکنندگان
تیره:: انقراض
دیرین‌نشخوارکنندگان (به لاتین: Palaeomerycidae) نام یک تیره منقرض‌شده از زیرراسته نشخوارکنندگان از راستهٔ جفت‌سم‌سانان است. دیرین‌نشخوارکنندگان در آمریکای شمالی، اروپا، آفریقا و آسیا از ۳۳ تا ۴٫۹ میلیون سال پیش (از دوره‌های ائوسن پسین تا میوسن)، در حدود ۲۸ میلیون سال حضور داشتند. همچنین یک گونه از آمریکای جنوبی گزارش شد. اما بعد هویت آن به عنوان دیرین‌نشخوارکنندگان مورد مناقشه قرار گرفت.
نبرد کوه گنداروس

نبرد کوه گنداروس یا نبرد کورستریکسا در سال ۳۸ قبل از میلاد یک پیروزی قاطع برای ژنرال جمهوری رومی پوبلیوس ونتیدیوس باسوس بر ارتش اشکانی پاکور یکم، فرزند پادشاه ارُد دوم، در منطقه بزرگ سوریه کریرشتا بود.
خلاصه داستان

پس از شکست ارتش روم تحت فرماندهی کراسوس در نبرد حران (نبرد کارهه)، نیروهای اشکانی حملاتی به خاک روم کردند. رومیان تحت رهبری گایوس کاسیوس لونسینوس، از بازماندگان نبرد کارهه بود، در برابر این هجوم‌ها از مرز دفاع کردند.
با این حال، اشکانیان در سال ۴۰ پیش از میلاد با نیرویی به مراتب بزرگتر، به همراه یک رومی شورشی کوئینتوس لابینوس به منطقه بازگشتند. این نیرو فرماندار رومی سوریه را شکست داده و دولت استانی را سرنگون کرد. بسیاری از سربازان رومی در سوریه در آن زمان جمهوریخواهان سابق بودند که روزگاری در خدمت بروتوس و کاسیوس علیه مارک آنتونی جنگیده بودند.
به منظور مقابله با دستاوردهای اشکانیان، مارک آنتونی چند لژیون را به پوبلیوس ونتیدیوس باسوس داد. ونتیدیوس از اشتباهات کراسوس درس گرفت و اطمینان حاصل کرد که نیروهای وی از قدرت کافی در قالب کمانداران و تیراندازها برخوردار باشند، زیرا پیاده‌نظام‌های سنگین به خودی خود در برابر کمانداران سواره اشکانی آسیب‌پذیر هستند. او همچنین متوجه شد که زمین مسطح به نفع سواره نظام اشکانی است، در حالی که زمین‌های تپه‌ای این مزیت را باطل می‌کند.
ونتیدیوس باسوس با کوینتوس لابینوس و پارتیان در آسیای صغیر جنگید و آنها را شکست داد. لابینوس تلاش کرد تا فرار کند، اما توسط نیروهای ونتیدیوس گرفتار و اعدام شد. اشکانیان مجبور به عقب‌نشینی به گذرگاه آمانوس شدند، جایی که بار دیگر با نیروهای ونتیدیوس به نبرد پرداختند. درنهایت رومی‌ها به پیروزی رسیدند و اشکانیان از سوریه عقب‌نشینی کردند.
نبرد

پس از این عقب‌نشینی، پارتیان حمله دیگری به سوریه در سال ۳۸ قبل از میلاد، به رهبری پاکور، فرزند پادشاه ارٔد انجام دادند. ونتیدیوس، برای به دست آوردن وقت، اطلاعاتی درخشان به پاکور نشان داد که او باید از رود فرات در قالب معمول خود عبور کند. پاکور به این اطلاعات اعتماد نداشت و تصمیم گرفت از قسمتی از رودخانه که خیلی دورتر از پایین دست آن بود عبور کند. این همان چیزی بود که ونتیدیوس امیدوار بود اتفاق بیفتد و به او فرصت داد تا نیروهای خود را آماده کند.
اشکانیان با بدون هیچ مخالفتی با عبور از رودخانه از آن عبور کردند با اعتقاد بر این که دشمنان رومی آنها ضعیف و ناتوان هستند و به سمت شهر گنداروس پیش رفتند، چون که رومی‌ها هیچ تلاشی برای جلوگیری از عبور رودخانه نکردند.
هنگامی که اشکانیان به این شهر رسیدند با لژیونهای رومی روبرو شدندٔ لژیون‌ها به‌صورت منظم در دامنه تپه‌ها ایستاده بودند و برای اشکانیان کمین کرده بودند به اشکانیان حمله کردند ، ونتیدیوس به نیروهای خود که از مزیت زمین‌های مرتفع برخوردار بودند، دستور داد که به سواران کماندار که گیر افتاده بودند حمله کنند و از شیب پیشروی کنند. سواران کماندار که مجبور به جنگ از نزدیک بودن از چهار جهت مورد تهاجم لژیونرها قرار گرفتن و به خاطر آن تلفات بسیاری دادند، زیرا آنها برای چنین حالت جنگی ای آمادگی نداشتند. سرانجام سواره نظام اشکانیان درهم شکست وحشت سپاه اشکانی را فرا گرفت سرانجام پاکور به همراه محافظان خود به قتل رسید و باقیمانده سواره نظام اشکانی کشته شدند و سرانجام ارتش روم به پیروزی کامل دست یافت.
عواقب بعدی

ونتیدیوس پیش‌بینی کرده بود که اشکانیان در صورت شکست، فرار می‌کنند بنابراین پیاده‌نظام و سواره نظام رومی را در کمین آنها قرار داد و راه برگشت آنها که از سمت فرات بود را بست. اشکانیان فراری گرفتار کمین رومی‌ها شدند واز بین رفتند. سرانجام ونتیدیوس موفق شد استانهای شرقی روم را باز پس بگیرد.
دهستان بام

| اطلاعات کلی | اطلاعات کلی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: خراسان شمالی
شهرستان: بام و صفی‌آباد
بخش: بام
مرکز دهستان: بام
جمعیت: ۳٬۷۷۲ نفر (۱۳۹۵)
تعداد آبادی: ۱۲
پیش‌شمارهٔتلفنی مرکز: ۰۵۸
دهستان بام، یکی از دهستان‌های بخش بام شهرستان بام و صفی‌آباد در استان خراسان شمالی ایران است. مرکز این دهستان، روستای بام است.
جغرافیای سیاسی دهستان بام

دهستان بام در قسمت شرق و جنوب شرقی شهرستان اسفراین و شمال بخش بام و صفی‌آباد قرار گرفته‌است که از طرف شمال به شهرستان فاروج و از طرف شرق به شهرستان خوشاب و از طرف جنوب به دهستان صفی‌آباد و از غرب به دهستان آذری و میلانلو از شهرستان اسفراین محدود می‌گردد که مساحت تقریبی ان ۷۴/۷۰۰ کیلومتر مربع است که روستای بام مرکز دهستان است.
دهستان بام به مرکزیت روستای بام مشتمل بر ۵۱ روستا، مزرعه و مکان به اسامی زیر تشکیل گردید:
۱ ـ آق قلعه ۲ ـ آقچ ۳ ـ آرمود آقاجی ۴ ـ اردین ۵ ـ اسفنج ۶ ـ بابا قدرت ۷ ـ بام ۸ ـ بانی در ۹ ـ بکر آباد ۱۰ ـ بیانلو ۱۱ ـ بیش آباد ۱۲ ـ تارخه ۱۳ ـ تنوره ۱۴ ـ جهان ۱۵ ـ چهار باغ ۱۶ ـ چهار مست ۱۷ ـ حاجی‌آباد ۱۸ ـ خرق ۱۹ ـ خرگلی ۲۰ ـ دره محمود آقا ۲۱ ـ دستجرد ۲۲ ـ دهنه اجاق ۲۳ ـ دیوانی ۲۴ ـ زالی ۲۵ ـ شیرین دره ۲۶ ـ عجوقی ۲۷ ـ عنبر آباد ۲۸ ـ عیسی باغ ۲۹ ـ فتح‌آباد ۳۰ ـ قارضی کرجی ۳۱ ـ قوچ قر ۳۲ ـ قوزه زن ۳۳ ـ قهرل چک ۳۴ ـ کاریز در ۳۵ ـ کریان گاو ۳۶ ـ کلاته باباگلی ۳۷ ـ کلاته ازواجی ۳۸ ـ کلاته باغی ۳۹ ـ کلاته بام ۴۰ ـ کلاته حکم آباد ۴۱ ـ کلاته سهراب ۴۲ ـ کلاته عاشور ۴۳ ـ کورنان ۴۴ ـ کوشندر ۴۵ ـ لاشه ۴۶ ـ ناوق سفلی ۴۷ ـ ناوق علیا ۴۸ ـ نشخاست ۴۹ ـ نوده بام ۵۰ ـ نورقاب ۵۱ ـ یکه باغ.
سپس برابر جلسه مورخه ۲۶/۲/۶۹ وزراء عضو کمیسیون سیاسی دفاعی هیئت دولت و بنا به پیشنهاد وزارت کشور تصویب‌نامه فوق با اصلاحاتی روبرو شد که منجر به جدا شدن روستاهای خرق ـ آرمود آغاجی ـ شیرین دره ـ کلاته باغی از دهستان بام شده و این چند روستا به دهستان سنگر ملحق گردیدند.
مرکز دهستان

مرکز دهستان بام به مرکزیت روستای باممی باشداین روستا در۳۲ کیلومتری شمال شهر صفی‌آباد قرار گرفته‌است. از لحاظ موقعیت طبیعی از نوع تپه ای است. رودخانه کال شیون از مجاورت غرب و رودخانه کال خرق از شرق آبادی می‌گذرد. از مهم‌ترین کوه‌های این روستا می‌توان به کوه دوقوزدره با ارتفاع ۱۸۲۹ متر در ۵/۱ کیلومتری جنوب شرق و کوه گل خانی با ارتفاع ۲۴۱۰ متر در۷کیلومتری شمال غرب آبادی و تپه بوش لگرد با ارتفاع ۱۷۳۲ متر در ۱ کیلومتری شمال این آبادی اشاره کرد. از لحاظ جمعیتی ۵۴۹ خانوار که حدود۲۷۴۷نفر است.
وجه تسمیه دهستان بام

سکونت درپیرامون این روستا طبق مطالعات باستان‌شناسی به هزاره ششم ق. م می‌رسد. اما تا دوره صفویه نام این روستا بان بوده که در حدود ۳ کیلومتری شمال این روستا بقایای آن به نام قلعه کهنه بام معروف است و به دلایل نامعلوم پس از متروکه شدن بان ساکنین آن از دوره صفویه در روستای کنونی ساکن می‌شوند که متون تاریخی دوره صفویه به کرات اشاره شده که از روستاهای مهم جهان ارغیان بوده‌است. در مورد وجه تسمیه آن مرحوم وحیدخان از مطلعین روستای بام چنین گفته‌است: «بام هم در اصل بان بوده‌است و بان نام گلی از گلهای بهشتی می‌باشد.»
زمین‌شناسی دهستان بام

بخش بام از قسمت جنوبی ارتفاعات شاه جهان که امتداد شرقی رشته کوه‌های البرز است و در بین ارتفاعات بینالود و در شرق آن آلاداغ در غرب آن قرار گرفته‌است که قسمت شمال بخش (دهستان بام) بیشتر کوهستانی و در دامنه ارتفاعات مذکور واقع است و قسمت جنوبی (بیشتر حالت دشت به خود می‌گیرد.
قدیمی‌ترین سازنده‌های شناخته شده از دولومیت و آهک‌های تریلویت دار تشکیل شده که به دوران اول (کامبرین) زمین‌شناسی مربوط می‌شود، بعلاوه شیل‌های سیاه رنگ (اردوویسین)، ماسه سنگ و شیل سبز رنگ (سیلورین)، ماسه سنگ‌های قرمز رنگ، مارن گچ دارو اهک‌های سیاه رنگ دونین نیز متعلق به دوران اول زمین‌شناسی است که در قسنت شمالی بخش (دهستان بام) گسترده‌است. سازنده‌های دوران دوم شامل شیل و ماسه سنگ سبز رنگ (سازنده شمشک) همراه بارگه‌های زغال (زوراستیک تحتانی)، آهک مارنی و مارن‌های آمونیت دار (ژوراستیک میانی) و آهک‌های کرم رنگ وتوده ای ژوراستک فوقانی (سازندلار) که در بخش رخنمون دارند، سازندهای آهکی این دوران ف به ویژه آهک‌های کرتاسه، در رابطه با منابع زیر زمینی حائز اهمیت است. رسوبات دوران سوم از شیل، ماسه سنگ، مارن و سنگ‌های آذرین بیرونی (آندزیت، تراکی آندزیت و توف‌های سبز رنگ) تشکیل شده و عمدتاً تأثیر نامطلوب بر منابع آب‌های زیر زمینی دارند. رسوبات آبرفتی دوران چهارم که تشکیل دهنده تراسه‌ها، مخروط افکنه‌ها، وارزه‌ها و لس و ماسه بادی است، با گسترش زیادی دشت پایین دست ارتفاعات را فرا گرفته‌اند ولی دشت به وسیله مانعی از مارن‌های نئوژن در جنوب محدود می‌گردد.
کوه‌های دهستان بام

کوه‌های شاه حسن: این کوه باارتفاع ۲۶۶۲ متر در فواصله ۵/۴کیلومتری شمال شرق آبادی واقع گردیده‌است.
کوه‌های دوقوزدره: با ارتفاع ۱۸۲۹ متر در۵/۱ کیلومتری جنوب شرق دهستان بام.
کوه‌های گل خانی: با ارتفاع ۲۴۱۰ متر در۲/۸ کیلومتری شمال غرب دهستان بام.
کوه‌های بوش لگرد:با ارتفاع ۱۷۳۲ متر در۱ کیلومتری شمال دهستان بام.
توپوگرافی و ژئومورفولوژی

به‌طور کلی بخش بام را می‌توان به دو قسمت تقسیم کرد:
دشت‌ها:
اگر چه در دهستان بام دشت به معنای واقعی کلمه وجود ندارد، اما با توجه به پستی و بلندی ناحیه یک بخش کم ارتفاع و تقریباً هموارو جود دارد که می‌توان از آن به عنوان دشت نام برد:
دشت بام: این دشت که قسمت شرقی دشت اسفراین محسوب می‌شود و در پایکوهای شاجهان گسترش یافته‌است دارای شیبی با جهت شرقی –غربی است که روستاهای زیادی در آن پراکنده‌اند، این روستاها و مناطق بیشتر بر روی ابرفتهای سیلابی و مخروطه افکنه‌های رودخانه‌های مهم این منطقه یعنی کال شیون و رودخانه جهان و. ..... واقع شده‌اند که شرایط خاصی از لحاظ خاک و تأمین اب برای کشاورزی را ایجاد کرده‌است (هوشیار، ۱۳۷۹: ۱۱۲.). کلنل ییت از این قسمت با نام دره بام یاد کرده‌است عرض آن دو یا سه میل و طول آن ۲۰ میل است هموار بودن، حاصل خیزی و از طرف دیگر جریان رودهای بیدواز و روئین در این دشت نقش بسیار زیادی در شکل‌گیری شهر تاریخی اسفراین، پراکنش روستاهای آن و همچنین عبورجاده کاروانرو نیشابور-گرگان از این مسیر را داشته‌است
منابع و مسایل آب دهستان بام

بخش بام یکی از حوزه‌های شمالی حوزه آبریز کویر مرکزی است که رودخانه‌های دائمی و فصلی آن با پیوستن به شاخه‌های دیگر رودخانه قرسو از طریق کویر خارتوران به کویر مرکزی می‌رسند.
منبع اصلی تأمین‌کننده آب‌ها دراین منطقه بخش بارندگی است و به ویژه از ذوب برف دامنه‌های جنوبی ارتفاعات شا ه جهان ناشی می‌شود که با توجه به ویژگی بارش‌ها، آب‌های جاری غالباً به صورت سیلاب‌های فصلی و اتفاقی ظاهر می‌شوند و شبکه‌های دایمی به قسمت‌های شمالی محدود می‌شوند. ذوب برف در ارتفاعات شمالی و نفوذ تدریجی آن در خلل و فرج و شکستگی‌های تشکیلات زمین‌شناسی سفره آب‌های زیر زمینی را تغذیه می‌کند.
با توجه به مطالب مذکور در مجموع می‌توان منابع آب این بخش را به دودسته آب‌های زیر زمینی و آب‌های سطحی تقسیم‌بندی کرد، آب‌های زیر زمینی شامل، چشمه، قنات و چاه می‌گردند که پس از جاری شدن آب چشمه‌ها و قنات در سطح زمین، آب‌های رودخانه‌های دائمی که اکثراً در بخش بام متمرکزند را تشکیل می‌دهند.
رودخانه‌ها

آب‌های سطحی دهستان بام که مهم‌ترین منبع آب در این دهستان است و بیشترین میزان آب مورد نظر کشاورزی و شرب انسان از این آب‌ها حاصل می‌شود.
آب‌های سطحی دهستان بام اکثراً درروستاهای دره ای به مصرف می‌رسند و قسمت کمی از آن به دشت می‌رسد و فقط در ایام سیلابی رودخانه‌های که از ارتفاعات سرچشمه می‌گیرند آب زیادی داشته که ضمن استفاده قسمتی از آن در دشت بام و اسفراین، فاضلاب آن کال ولایت یک شاخه اصلی رودخانه قرسو را تشکیل می‌دهد و از طریق این رودخانه به کویر خار طوران و کویر مرکزی می‌ریزد.
رودخانه‌ها > کال ولایت

این رودخانه که مهم‌ترین رودخانه بخش بام به حساب می‌آید یک رودخانه فصلی است که بیشتر محوطه‌ها و روستاهای فعلی در حاشیه این رودخانه ایجاد شده‌اند. این رودخانه از شاخه‌های اولیه رودخانه جاجرم است که از تلاقی شاخه‌های اولیه خود به نام‌های آب خرق و شیون در حوالی دهستان بام واقع در ۴۲ کیلومتری جنوب شرقی اسفراین جریان می‌یابد و پس از عبور از روستای اردین و دستجرد و دریافت چند شاخه دیگر به نام‌های نهامود، جهان و آستین درمنطقه جهان‌آباد با رودخانه اسفراین تلاقی نموده و رودخانه جاجرم را به وجود می‌آورد. حوضه این رودخانه بخش خاوری شهرستان اسفراین است. طول این رودخانه ۶۰ کیلومتر و وسعت حوضه آن بالغ بر ۸۰۰ کیلومتر مربع است.
این رودخانه نقش مهمی در ایجاد و شکوفایی استقرارهای دوره پیش از تاریخ تا دوره اسلامی داشته‌است.
رودخانه‌ها > رودخانه کال شیون

این رودخانه نیز شاخه اولیه و سرچشمه رودخانه کال ولایت است. از دامنه‌های خاوری کوه پاتو سرچشمه می‌گیرد به جنوب باختری جریان می‌یابد. اراضی روستای تبریان، همه گجی، کورنان، آقچ را مشروب نموده و در جنوب دهستان بام با آب خرق تلاقی و رودخانه کال ولایت را به وجود می‌آورد طول این رودخانه ۲۰ کیلومتر بوده و در شمال روستای آقچ محل مناسبی برای احداث سد بر روی این رودخانه و ذخیره آب‌های مازاد بر مصرف آن و همچنین جریان‌های سیلابی رودخانه وجود دارد، این رودخانه دارای آب‌های دائم بوده ولی به علت مصرف آن در روستاهای اطراف مسیر آب چندانی وارد کال ولایت نمی‌نماید (نیک گفتار، ۱۳۸۷). مهم‌ترین استقرارها در حاشیه این رودخانه را می‌توان استقرارهای دوره اسلامی همه گچی، استقرارهای دوره تاریخی کورنان و آقچ و بالاخره از همه مهم‌تر استقرارهای متوالی در تپه کهنه بام اشاره کرد. توالی استقرار در تپه کهنه بام را باید مدیون همین رود و چشمه‌های جوشان که در اثر نفوذ آب در این محدوده ایجاد کرده دانست.
رودخانه‌ها > رودخانه آب خرق

این رودخانه یکی از شاخه‌های اولیه و سرچشمه رودخانه کال ولایت می‌باشد که دربخش شمال شرق بام و از دامنه غربی کوه قرقیز و شرق کوه گاو خرق به ارتفاع۲۷۳۲ متر سرچشمه می‌گیرد در جهت جنوب باختری جریان می‌یابد. روستای آق چشمه و روستای خرق در شهرستان فاروج را مشروب می‌سازد در روستای بام با رودخانه شیون تلاقی نموده و رودخانه ولایت را تشکیل می‌دهند این رودخانه در بالاتر از روستای خرق به نام رودخانه اقله ثبت گردیده‌است (نقشه ۰۰۰/۲۵۰/۱ نیروهای مسلح) طول این رودخانه فصلی ۲۵ کیلومتر است. این رودخانه طبق بررسی‌های باستان شناختی نشان می‌دهد نقش مهمی در استقرار تمدن‌های پیش ازتاریخ، تاریخی، اسلامی و اقتصاد روستاهای امروزی دارد. همچنین یادآوری می‌شود این رودخانه درمنطقه بام نقش بسزایی در جرخش آسیاب‌ها داشته‌است که انگاره‌های این آسیاب‌ها را می‌توان در بخش شرقی رودخانه مشاهده کرد.
رودخانه‌ها > رودخانه کال نهاجرد

حوزه این رودخانه ۶۲ کیلومتر مربع و دارای رژیم سیلابی است. جریان عادی این رودخانه۵٪ متر مکعب در ثانیه برآورد گردیده‌است. این رودخانه نیز از کوه‌های شاه حسن سرچشمه گرفته و پس از عبور از روستای بانی در و زالی در روستای دستجرد به کال ولایت می‌پیوندد نام اصلی این رودخانه درگذشته نهامود بوده که به مرور زمان به نهاجرد تغیر نام داده‌است و امروزه در روستاهای اطراف به نام کال داشخانه نیز شناخته می‌شود. از آب این رودخانه بعد از روستای بانیدر بیشترین استفاده را روستای نوده دارد.
رودخانه‌ها > رودخانه جهان

از شاخه‌های رودخانه کال ولایت است از دامنه‌های جنوبی کوه یاتوبا ارتفاع ۳۱۰۲ متر از رشته کوه بینالود واقع در ۲۹ کیلومتری خاور شهر اسفراین سرچشمه می‌گیرد. از شمال به جنوب جریان می‌یابد. سپس از خروج از دامنه‌های جنوبی بینالود وارد اراضی روستای جهان می‌گردد. اراضی این روستا و روستای چهارمست را مشروب نموده و در جنوب باختری روستای اخیر وارد رودخانه کال ولایت می‌شود. طول این رودخانه ۲۴ کیلومتر بوده و در روستای جهان محل مناسبی برای احداث سد بر روی آن وجود دارد رودخانه جهان دارای آب دائم بوده ولی جریان دائمی آن به مصرف روستاهای مسیر رسیده و فاضلاب ان وارد رود ولایت می‌شود.
رودخانه‌ها > رودخانه آستی اًلنگ

این رودخانه از دو شاخه به نام‌های زو آستین و دره نیش خواست تشکیل شده و سرچشمه این دو شاخه بوده که در زو آستین به نام چشمه علی و در نیش خواست قره چشمه نامیده می‌شود. طول این رودخانه ۲۱ کیلومتر بوده ودارای آب فصلی است و پس از عبور از روستای دهنه اجاق به رودخانه کال ولایت می‌پیوندد.
پوشش گیاهی روستا

پوشش گیاهی این روستا را می‌توان با توجه به موقعیت جغرافیایی آن به دو قسمت کوهستانی و دشتی طبقه‌بندی کرد:
پوشش گیاهی روستا > پوشش گیاهی بخش کوهستانی

به غیر از درختان ارس که در بلندی‌های شاه جهان، و کوه شاه حسن و به‌طور پراکنده قابل مشاهده است، اغلب از درختان پسته، انار، زبان گنجشک، زرشک، ارغوان و انجیر وحشی، بومادران، استاقدوس، قسنی، کتیرا، گون ،قوق ،سیقر قوروقو، ورگ و غیره… تشکیل شده‌است.
پوشش گیاهی روستا > پوشش گیاهی بخش کوهستانی > پوشش گیاهی بخش دشتی

این بخش به دلیل قرار گرفتن در شرایط آب و هوایی گرم و داشتن زمین‌های رسی دارای گیاهانی چون پیاز کوهی، درمنه، خارشتر، بارهنگ، اسپند، قارچ، پونه، تلخه، سلمه، تشنگ، قیزآلاق، هاجار، سیقر دیلی، سودلوگن، کنگر، قوزو قولاق، قیزگولو، بایرام بیو، یل قودو، یاپوش قان، قوق تشکیل می‌دهد.
محصولات روستا

مهم‌ترین محصولات این روستا می‌توان به بادام، گردو، انگور، زردآلو، هلو اشاره کرد.
مردمشناسی

غالب مردم این روستا از نژاد ترک و تیره بغایری و عده قابل توجه نیز ترک‌های بیات و دیگر طوایف قزلباش هستند. که در زمان حمله هولاکوخان به ایران از منطقه قراقوم ترکمنستان به این منطقه کوچ داده شدند و دیگر طوایف نیز از قفقاز و آذربایجان به این مناطق کوچیده‌اند و زبان آن‌ها ترکی است.
جاذبه‌ها > جاذبه‌های طبیعی

-پارک ملی ساریگل:
پارک ملی و منطقه حفاظت شدهٔ سالوک با وسعتی حدود ۲۸۰۰۰هکتار در شمال شرقی شهرستان اسفراین قرار گرفتهاست. پارک ملی و منطقه حفاظت شدهٔ ساریگل تنوع جانوری خوبی دارد و یکی از مهم‌ترین مناطق حفاظت شده ایران از نظر زندگی جانوری است. شرایط توپوگرافی دشتی-کوهستانی منطقه باعث شده‌است که این منطقه یکی از متنوع‌ترین زیستگاه‌های گونه‌های وحشی ایران به‌شمار آید. قسمت شمالی پارک ساریگل کوهستانی و زیست‌بوم حیوانات گوناگون کوه‌زی و قسمت جنوبی آن نیز مناسب زیست حیوانات دشت‌زی است. همچنین در کف دره‌های این پارک گونه‌های درختی و درختچه‌ای مانند زرشک، بید، انجیر و گردو و در مناطق مرتفع گونه‌های ارس به صورت پراکنده و انبوه دیده می‌شود.
از لحاظ پوشش گیاهی، تیپ غالب مرتعی از نوع درمنه و گرامینه هااست. این پارک یکی از مهم‌ترین مراکز رویش گیاهان صنعتی و دارویی از قبیل؛ باریچه، آویشن، کاکوتی، علف چای، گون و… است.
از لحاظ پوشش درختی و درختچه ای؛ گونه ارس، کلاه میر حسن، چوبک، زرشک، بید و… غالب در این منطقه است. از لحاظ حیات وحش شاخص منطقه :قوچ و میش اوریال، پازن، کل و بز، پلنگ، گربه وحشی، گربه پالاس، کفتار، گرگ، روباه و … آبزیانی نظیر کپور ماهیان پرندگانی نظیر :باقرقره، کرکس، انواع عقابها، شاهین، کبک، تیهو، دلیجه،....... ؛ خزندگانی چون :مار افعی پلنگی، مار جعفری، کفچه مار، کور مار شنی، بزمچه و انواع مارمولک از دیگر زیستمندان ساریگل می‌باشند.
چشم‌انداز (Land scape):
از شاخص‌ترین جاذبه‌های طبیعی این منطقه می‌توان به آبشار ایزی، رودخانه و دره اردغان، روستای سرچشمه، مناطق دیدنی پشت سد اسفراین و … اشاره کرد.
جاذبه‌ها > جاذبه‌های تاریخی دهستان بام

درهستان بام طبق بررسی‌های باستان شناختی صورت گرفته بیش از ۵۰ اثر تاریخی مورد شناسایی و تعدادی به ثبت ملی رسیده‌اند که اهم آن‌ها به شرح ذیل می‌باشند:
نانوی تپه
کهنه حمام بام
تپه نقیم
تپه گورستان بام
تپه قزلر قلعه جهان
محوطه قلعه کهنه اردین ۲
محوطه قلعه کهنه اردین ۱
تپه قلعه کهنه تجری
محوطه قزلرقلعه کورنان
امامزاده سلطان مصیب
آرامگاه بابا قدرت
مشاغل

مشاغل عمده روستا شامل: زراعت، باغداری، دامداری و کارگری است.
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت دهستان بام برابر با ۳٬۷۷۲ نفر بوده‌است.
نقوش صخرهای ولایت بام جهان ارغیان
نقوش صخره ای ولایت بام جهان ارغیان
مالیات ولایت بام در دوره قاجار
مواجب عالی جاه رحیم آقا از قرار قبض
نقد ۲۰۰ تومان جنس ۵۰ خروار
منهای نقد ۴۰ تومان جنس ده خروار
تتمه نقد ۱۶۰ تومان جنس ۴۰ خروار بعضها جنس داده نمی‌شود
- ۴۰ خروار در ثانی از قرار نوشته مقرب الخاقان وزیر داده شده ۲۴ خروار - تتمه ۱۶ خروار
تتمه نقد ۱۶۰ تومان جنس ۲۴ خروار منهای ۲ تومان و ۲۰۰۰ دینار ورقه دولتی
تتمه نقد ۱۵۸ تومان و ۸۰۰۰ دینار جنس ۲۴ خروار
نقشه موقعیت رودها و کوه‌های دهستان بام اسفراین
رودخانه شیون دهستان بام از سرشاخه‌های اصلی کال ولایت
این رودخانه از شاخه‌های رودخانه کال ولایت می‌باشد که طول این رودخانه ۲۴ کیلومتر بوده و در روستای جهان محل مناسبی برای احداث سد بر روی آن وجود دارد .
درختچه ورک از پوشش گیاهی دهستان بام، ۱۳۸۶
پوشش گیاهی از نوع درختچه‌های کوهی دهستان بام اسفراین
درختان کهنسال منطقه کوهستانی دهستان بام
نمونه‌ای از درختچه بادام‌چاهی از پوشش گیاهی دهستان بام
طبیعت زیبای خرگلی در شمال شرق دهستان بام
امامزاده سلطان مصیب واقع در۳ کیلومتری جنوب روستای بام
کتیبه‌های خطاطی شده درداخل بنای امامزاده سلطان نصیب
دورنمایی از آسیاب آبی روستای بام که بخش زیادی از آن توسط سیلاب فرو ریخته که توسط شوراهای روستای بام و میراث فرهنگی شهرستان اسفراین درشرف بازسازی می‌باشد
بقایایی از تنوره آسیاب آبی روستای بام
سنگ بسم‌الله

سنگ بسم‌الله
س‍ن‍گ بسم‌الله سنگ نوشته ایست که در ق‍‍اه‍ره ب‍ه ج‍‍ه‍ت ق‍ب‍ر پ‍ی‍‍ام‍ب‍ر اسلام ساخته ش‍ده و اث‍ر محمدعلی قوچانی ملقب به م‍ی‍رزا س‍ن‍گ‍لاخ اس‍ت.
میرزا سنگلاخ این سنگ نوشته را در زمان اقامت خود در مصر در سال ۱۲۷۰ قمری تهیه و ب‍ه درب‍‍ار ع‍ث‍م‍‍ان‍‍ی ب‍رده ب‍ود ول‍‍ی در اث‍ر ب‍‍ی ت‍وج‍‍ه‍‍ی س‍ل‍ط‍ان ع‍ث‍م‍‍ان‍‍ی به خواسته وی، آن را با خود ب‍ه تب‍ری‍ز آورده و به نمایش گذارد.
مشخصات سنگ

سنگ از جنس مرمر با ابعاد سه متر و هفتاد سانتی‌متر، و عرض یک متر و سی سانتی‌متر، و قطر سی و پنج سانتی‌متر، با وزن تقریبی سه تُن که به زیبایی حجّاری و تذهیب شده و در وسط آن لفظ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» با قلم سه دانگ نستعلیق در عمق ۵ سانتی‌متر آن تراشیده شده‌است و در حاشیه، چهار بیت از اول قصیده شرف‌الدین بوصیری حجاری شده و در فواصل مصراع‌های اشعار، القاب پیغمبر در داخل ترنجی دیده می‌شود.
در دو طرف متن (بسم الله) دو دایره قرار دارد که یکی عبارت ترکی (سید الکونین و فخرالعالمین رسالت پناه علیه السلام جنابلرنیک حرم محترملرینه) و در دایره دیگر عبارت (سلطان البرین والبحرین و خادم الحرمین شریفین عبدالعزیزین حضرتلرنیک تقدیم الوبدور) آمده، که به خاطر اختلافی که میرزای سنگلاخ با سلطان عثمانی پیدا کرده، کلا این عبارت شکسته و پاک شده‌است. در طرف راست و چپ حاشیه سنگ دو بیت شعر فارسی آورده شده‌است با این مضمون:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| سخن گوی ای کلک شیرین کلام |  | زنعت محمد علیه السلام |
| رسول عرب شاه یثرب حرم |  | غلام درش هم عرب هم عجم |
و در وسط حاشیه بالا میان ترنجی بزرگ عبارت (در مدینه قاهره مصر در سنه هزار و دویست و هفتاد به رشته تحریر کشیده شد) که تاریخ پایان این سنگ نوشته است. در قسمت پایین و قرینه آن عبارت (راقمه سنگلاخ خامه روان - ز خامه تحفه برد سوی خواجه دو جهان) که نام خالق اثر است.
سرگذشت سنگ

میرزا سنگلاخ مدت ۸ سال در قاهره روی سنگ کار کرد تا روی مرقد پیامبر در مدینه نصب کند. اما به دلیل سنگین بودن، آن را به محمدعلی پاشا حاکم مصر تقدیم نمود. گفته شده‌است به دلیل آنکه پاداشی دریافت نکرد، آن را با کشتی به دربار عثمانی می‌برد و وقتی از سلطان عبدالعزیز نیز مأیوس می‌گردد تصمیم می‌گیرد به ایران آورده و در حرم امام هشتم نصب نماید. سرانجام پس از گذر از راهی طولانی و زحمات زیاد و علی‌رغم مساعدت‌های ناصرالدین شاه و میرزا جعفر مشیرالدوله انتقال سنگ میسر نشده و مجبور می‌شود آنرا در بقعه سیدابراهیم تبریز بگذارد.
پس از مرگ میرزا سنگلاخ سنگ را در کنار مقبره اش در بقعه سیدابراهیم در تبریز نصب کردند. سنگ بسم الله به دلیل اهمیتی که داشت به موزه آذربایجان منتقل شد و در این موزه نگهداری می‌شود.