فعالیت‌های سیا در افغانستان
افغانستان ۱۹۹۲: قطع کمک‌ها، آغاز جنگ داخلی

دولت نجیب الله با حمایت صدها میلیون کمک شوروی هر ماه، قدرت ماندگاری بیشتری از آنچه که برخی از تحلیلگران سیا پیش‌بینی کرده بودند نشان داد و با موفقیت از تلاش فاجعه بار مجاهدین در سال ۱۹۸۹ برای تصرف جلال‌آباد (که عمدتاً توسط جانشین اختر به عنوان مدیر آی اس آی حمید برنامه‌ریزی شده بود، جلوگیری کرد. گل، بیردن، و گری شرون رئیس ایستگاه کابل تعیین شده توسط سیا)، یک حمله هماهنگ زمستانی ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۰ به کابل و خوست (که علت شکست آن ناتوانی یا عدم تمایل مسعود برای بستن گذرگاه سالنگ بود که منجر به قطع شدن آن شد. کمک هزینه مسعود سیا)، و کودتای مارس ۱۹۹۰ که توسط شهنواز تنایی، جدا شده از خلق، با همکاری حکمتیار (و بنا بر گزارش‌ها توسط بن لادن تأمین مالی شده‌است) سازماندهی شد. با وجود این شکست‌ها، مجاهدین با تصرف خوست در اوایل سال ۱۹۹۱ به پیروزی بزرگی دست یافتند. با پایان اشغال شوروی، اختلافات سیاسی بین وزارت امور خارجه از جمله دفتر اطلاعات و تحقیقات (INR) و جانشین مک ویلیامز در سطح سفیر به عنوان فرستاده ویژه در افغانستان، پیتر تامسن و سیا در مورد آینده درگیری در افغانستان تبدیل شد. واضح تر، همان‌طور که با رضایت آشکار سیا در حمله راکتی دسته جمعی به کابل توسط اسد درانی رئیس آی اس آی و حکمتیار برای اکتبر۱۹۹۰ برنامه‌ریزی شده بود (که تنها پس از مداخله در آخرین لحظه توسط اوکلی و تامسن لغو شد) و اظهارات معاون وزیر نشان داد. رابرت ام. کیمیت از دولت برای امور سیاسی به این مضمون که ایالات متحده هیچ چیز قابل اعتراضی در شرکت نجوب الله در انتخابات افغانستان به عنوان بخشی از یک راه حل مسالمت آمیز نمی‌بیند. صرفنظر از این، این بحث داخلی به زودی با فروپاشی دیوار برلین در نوامبر۱۹۸۹ و پایان جنگ سرد، مورد بحث قرار گرفت.
اندکی پس از روی کار آمدن در سال ۱۹۸۹، رئیس‌جمهور جورج هربرت دبلیو بوش، حکم ریاست جمهوری را امضا کرد که بر اساس آن اختیارات قانونی سیا برای انجام عملیات‌های مخفی در افغانستان تمدید شد، اما این کشور در اولویت‌های دولت نوپا در رتبه پایینی قرار گرفت. بیردن مکالمه ای را در مورد افغانستان به یاد آورد که در آن رئیس‌جمهور بوش پرسید: "آیا این موضوع هنوز ادامه دارد؟" کنگره در حال از دست دادن علاقه خود به افغانستان نیز بود و با کاهش بیشتر در سال مالی۱۹۹۱، بودجه افغانستان سیا را به ۲۸۰میلیون دلار برای سال مالی۱۹۹۰ کاهش داد. در اواخر سال ۱۹۹۰، ایالات متحده اکثر کمک‌های خود به پاکستان را به دلیل پیشرفت مستمر پاکستان به سمت تولید سلاح هسته‌ای، همان‌طور که قانوناً توسط اصلاحیه قانون کمک‌های خارجی مورد نیاز است، به حالت تعلیق درآورد. سرانجام، پس از تلاش تندروهای شوروی برای برکناری گورباچف در کودتای نافرجام اوت ۱۹۹۱، که منجر به یک سری بحران شد که با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به اوج خود رسید، جیمز بیکر، وزیر امور خارجه پرزیدنت بوش، با همتای شوروی خود، بوریس پانکین، برای هر دو به توافق رسید. طرفین از ارسال سلاح برای مجاهدین یا نجیب الله دست بردارند. این قرارداد که توسط دولت جدید روسیه مورد احترام قرار گرفت در ۱ ژانویه۱۹۹۲ لازم الاجرا شد و در آن زمان اتحاد جماهیر شوروی دیگر وجود نداشت؛ بنابراین، در حالی که سیا نقش مستقیمی در سقوط کابل (و متعاقب آن سقوط افغانستان به جنگ داخلی بین جناح‌های مجاهدین رقیب) در اواخر همان سال بازی نکرد، قطع کمک‌های خارجی آشکارا برای نجیب‌الله بسیار ویران‌کننده‌تر از مجاهدین بود (به‌ویژه زمانی که با هم ترکیب شوند). با فرار تقریباً همزمان عبدالرشید دوستم، متحد سابق نجیب الله به دومی).
پس از فرار دوستم، مسعود و شبه نظامیان متحدش فرودگاه بین‌المللی کابل را تصرف کردند و در خارج از کابل از شمال جمع شدند، در حالی که حکمتیار و سایر فرماندهان مجاهدین از چاراسیاب به سمت جنوب به کابل نزدیک تر شدند. نجیب الله در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد که قصد دارد به عنوان بخشی از انتقال صلح آمیز سازمان ملل متحد (سازمان ملل) استعفا دهد. دو جناح درون حزب کمونیست افغانستان در مورد این که آیا تسلیم حکمتیار شوند یا به مسعود اختلاف نظر داشتند. مسعود ابتدا از ورود به پایتخت امتناع کرد تا زمانی که یک توافق سیاسی در مورد آینده افغانستان بین گروه‌های مجاهدی که سپس در پیشاور مذاکره می‌کردند، حاصل شود. پس از تبادل تنش از طریق رادیو که در آن حکمتیار درخواست‌های مسعود را برای سازش و آشتی رد کرد، نیروهای متحد مسعود وارد کابل شدند و از حمله برنامه‌ریزی شده حکمتیار به شهر جلوگیری کردند. یک دولت موقت با برهان الدین ربانی (یک عالم دینی که در دوران تحصیل در دانشگاه کابل به مسعود و حکمتیار تدریس می‌کرد) به عنوان رئیس‌جمهور تأسیس شد و مسعود زمام وزارت دفاع را بر عهده گرفت. علیرغم پیشنهاد نقش نخست‌وزیری، حکمتیار (که به شدت توسط آی اس آی حمایت می‌شود) کابل را با راکت بمباران کرد و تلفات گسترده‌ای را در تلاشی ضعیف برای تحمیل حکومت شخصی خود بر افغانستان به بار آورد. جنگ در پایتخت و اطراف آن افغانستان را وارد یک جنگ داخلی چند وجهی کرد که برای چندین سال ادامه خواهد داشت و همه طرف‌ها مرتکب جنایات اساسی می‌شوند. در نهایت طالبان که توسط یک عضو ناشناخته، نرم‌الحساب و منزوی عضو سابق جناح مجاهدین محمد یونس خالص به نام محمد عمر کنترل می‌شد، از مرکز پشتون‌ها قندهار بیرون آمدند و تا سپتامبر۱۹۹۵ کنترل تمام جنوب افغانستان و هرات را در دست گرفتند و قبل از رانندگی کردن. مسعود و دولت موقت افغانستان از کابل در سپتامبر ۱۹۹۶: طالبان زنان و دختران افغان را از مدرسه و زندگی عمومی منع کردند. حمایت گسترده پاکستان و عربستان در این پیروزی‌های طالبان نقش اساسی داشت. مسعود به زادگاهش دره پنجشیر عقب‌نشینی کرد و جبهه متحد (همچنین به عنوان «ائتلاف شمال» شناخته می‌شود) را تشکیل داد که توسط هند، ایران و روسیه به عنوان سنگری در برابر گسترش بیشتر بنیادگرایی سنی ستیزه‌جوی طالبان به آسیای مرکزی حمایت می‌شد.