نبرد کی‌یف (۱۹۴۱)
پیامدها و گمانه‌زنی‌ها

نبرد کی‌یف را می‌توان یک شکست بی‌سابقه برای ارتش سرخ دانست که خسارت بیشتری نسبت به نبردهای مینسک، اسمولنسک و سایر نقاط به آن وارد کرد. ضد حملات جبهه بریانسک شوروی در جهت جلوگیری از این حوادث ثمره‌ای حاصل نکرد و موجب از دست رفتن حدود صد هزار نفر و ۱۴۰ تانک این جبهه از مجموع قریب به ۲۶۰ هزار نفر و ۲۶۰ تانک آن شد. پس از این شکست‌ها جبهه بریانسک در وضعیت آشفته‌ای بود و کمتر از سه هفته بعد که تهاجم متمرکز ورماخت به سمت مسکو آغاز شد تنها ۲۰۰ هزار سرباز در مواجهه با آن در اختیار داشت. با انهدام کامل جبهه جنوب غربی، شوروی وادار شد آن را مجدداً از پایه بسازد و در نهایت به منظور پر کردن شکاف ایجاد شده در جنوب خط مقدم نیروهای خود را با تضعیف محور مسکو، از بخش مرکزی به آن منتقل کند.
پیروزی در کی‌یف یکی از پیش‌شرط‌های پیشروی گروه ارتش مرکز به حساب می‌آمد تا فرماندهی عالی نیروی زمینی و فرماندهی عالی ورماخت با برگرداندن تمرکز خود به بخش مرکزی جبهه، تهاجم در آن را از سربگیرند. پیش از این پیروزی با توجه به مشکلات پدید آمده و گرفتار شدن نیروهای آلمانی در نبردهای موضعی فرسایشی در بسیاری از نقاط از جمله اسمولنسک، بدبینی‌هایی در ارتباط با نتیجه عملیات در جبهه شرقی در بین اذهان آلمانی‌ها پدید آمده بود. با کسب موفقیت در ناحیه کی‌یف، بلافاصله امید جدیدی بین آلمانی‌ها دربارهٔ پایان جنگ در این جبهه ایجاد شد.
به هر صورت، عده‌ای از تاریخ‌نگاران معتقدند نبرد کی‌یف نتایج مثبتی نیز برای شوروی به همراه داشت. این افراد استدلال می‌کنند که چرخش نیروهای گروه زرهی ۲ ورماخت به سمت جنوب جهت به محاصره درآوردن جبهه جنوب غربی شوروی، پیشروی آلمانی‌ها به سمت مسکو را برای یک ماه به تأخیر انداخت و این مسئله در نهایت در اثر کشیده شدن عملیات به فصل زمستان برای ورماخت بسیار گران تمام شد. با این حال در طرف مقابل، می‌توان اذعان داشت آلمان با انهدام نیروهای زیادی از شوروی در اوکراین که ارتش سرخ می‌توانست بعداً از آن‌ها در دفاع از مسکو بهره ببرد، علاوه بر سلطه بر اراضی اقتصادی حیاتی شوروی، با تأمین جناح جنوبی گروه ارتش مرکز و وارد آورد ضربه‌ای سخت به نیروهای محور بریانسک شوروی، مسیر خود را به سمت مسکو هموارتر ساخت. ژوکوف در این باره می‌گوید:
ما می‌توانیم تصور کنیم که بدون آن عملیات [در جهت اوکراین]، وضعیت گروه نیروهای مرکزی آلمان می‌توانست همچنان بدتر از آنچه مشخص شد هست، باشد. نیروهای ذخیره فرماندهی عالی [شوروی] که در ماه سپتامبر برای پر کردن شکاف‌های قسمت جنوب غربی استفاده شد، می‌توانست در تهاجم به جناح و پشت سر گروه مرکزی ارتش‌های آلمان که در حال پیشروی به سمت مسکو بودند، استفاده شود.
از طرفی فصل بارندگی پاییزه و گل‌آلود شدن راه‌ها (راسپوتیتسا) در اوکراین از نیمه ماه سپتامبر یعنی یک ماه زودتر از فصل بارندگی در مسکو آغاز می‌شد و ورماخت با انتقال نیرو از مرکز خط مقدم به جنوب آن، کار عملیات در این منطقه کلیدی را پیش از مواجهه با فصل بارندگی آن به پایان رساند. انهدام جبهه جنوب غربی شوروی راه پیشروی گروه ارتش جنوب به سمت شرق اوکراین را نیز بدون باقی گذاشتن هیچ نیروی مقاومت کننده‌ای، کاملاً باز کرد. به علاوه مقدار فراوان ادوات به غنیمت‌گرفته شده در ناحیه کی‌یف ورماخت را قادر ساخت تحرک‌پذیری یگان‌های خود را افزایش دهد. ورای مسائل عملیاتی، در بعد راهبردی نیز تصور می‌شد آلمان با موفقیت در جناحین ممکن است بتواند پای ترکیه را به نفع خود به جنگ باز کند و فنلاند را متقاعد به مشارکت بیشتر نماید. آلمان از این راه می‌توانست ایران را نیز در جنوب که بریتانیا و شوروی برنامه‌هایی برای آن داشتند، تحت فشار بگذارد. در نهایت، در مدت هشت هفته‌ای که نبرد کی‌یف در جریان بود، گروه ارتش مرکز فرصت بازیابی و تقویت نیروهای فرسوده خود و بهبود وضعیت تدارکاتی آن‌ها را یافت و همچنین لشکرهای پیاده‌نظام آن توانستند در راهپیمایی نسبتاً کُند به سمت شرق خود را به نیروهای موتوریزه و زرهی در خط مقدم برساند.
خسارات وارد آمده به نیروهای آلمانی در اثر تله‌های انفجاری کار گذاشته شده درون شهر کی‌یف توسط شوروی، سبب تغییر رویکرد ورماخت در چگونگی تسخیر شهرهای بزرگ در ادامه عملیات بارباروسا گشت. هیتلر پذیرش مجدد چنین خطراتی و تسخیر شهرهای مستحکم بزرگ با حملات مستقیم مخصوصاً بدون یگان‌های زرهی، را منع نمود؛ بلکه مقرر شد این شهرها پشت سر گذاشته شوند و محاصره گردند و با آتش توپخانه و حملات هوایی به زانو درآیند. در جریان تهاجم نهایی به مسکو، هیتلر روز ۷ اکتبر، مسکو و لنینگراد را نیز شامل این مسئله دانست و ورود نیرو به این شهرها را ممنوع کرد.
محاصره ناحیه کی‌یف آخرین رخنه موفقیت‌آمیز عمده نیروهای زرهی ورماخت در یک مسافت طولانی بود که آلمانی‌ها قادر به اجرای آن در شوروی شدند. گذر زمان نشان داد نتایج عملیاتی نبرد کی‌یف هر چقدر هم که بزرگ بود نتوانست برای آلمان در بعد راهبردی راهگشا باشد.
عملیات بارباروسا، ۲۲ ژوئن تا ۲۵ اوت ۱۹۴۱
مهندسان ورماخت در حال ایجاد پل معلق جهت عبور از رود دنیپر، نزدیک کی‌یف، سپتامبر ۱۹۴۱
ضد حمله جبهه بریانسک شوروی علیه جناح شرقی گروه زرهی ۲ ورماخت، موسوم به عملیات تهاجمی روسلافل-نووزیبکوف که عایدی چندانی نداشت
نقشه پیشروی ورماخت تا ۹ سپتامبر ۱۹۴۱