stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
دهدشت
تاریخ

این شهر در دوره ساسانیان توسط پسر اردشیر اول ساخته شده و در آن دوران به نام بلاد شاپور شهرت داشت؛ در دوره‌های پسین نیز رونق داشت اما شروع پی ریزی شهر کنونی دهدشت را پس از دوره مغولان و به عبارتی از اواخر تیموریان و پس از آن جستجو می‌کنند، ولی بافت قدیم دهدشت را که بخش‌هایی از آن بر جای مانده است، منسوب به دوره صفوی می‌دانند. بافت قدیم دهدشت که ۳۵هکتار وسعت دارد در سال ۱۳۶۴در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
شهر دهدشت هویت و خاطره تاریخی خود را از مجموعه بلادشاپور (بافت قدیم شهر) می‌گیرد این مجموعه که در گذشته مطمئن‌ترین و نزدیک‌ترین مرکز ارتباط تجاری بین اصفهان (مرکز ایران) و بندرهای جنوبی کشور بوده است در همسو نگری و همگرایی اقوام و شهروندان شهر دهدشت نقش بسزایی داشته و دارد.
علاوه بر این دهدشت محل عبور سپاهیان اسکندر مقدونی در حمله به تخت جمشید بوده است. تنگ‌تکاب در نزدیکی شهر دهدشت که محل درگیری سپاهیان آریوبرزن با اسکندر مقدونی بوده است؛ گذرگاهی بسیار مهمی تلقی می‌شد؛ چرا که مسیر اصلی دو استان باستانی ایران، یعنی فارس و خوزستان بود. مسیر عبور شوش به پارسه از ارجان (بهبهان) به بلادشاپور (دهدشت) و سپس به تخت جمشید بوده؛ به همین خاطر یونانی‌ها به تنگ تکاب می‌گفتند. شاید کمتر مسیر ترددی در ایران بتوان پیدا کرد که به اندازهٔ این تنگه مورد اشارهٔ تاریخ نگاران و باستان‌شناس‌ها قرار گرفته باشد.
دهدشت علیرغم ثبت ملی شدن در سال ۶۴ و مورد بازدید قرار گرفتن توسط یونسکو در سال ۱۴۰۰، پس از دوره صفویه هیچ‌گاه مورد توجه و اقدام جدی جهت بازسازی، مرمت یا حتی نگهداری قرار نگرفت. بلادشاپور که باور برخی پیشینهٔ آن به دورهٔ ساسانیان هم می‌رسد یک هویت تاریخی زنده اما غیر پویا است.
تاریخ > آثار و اسناد تاریخی برجای مانده از دهدشتی‌ها

بلادشاپور واقع در دهدشت.
خانه دهدشتی در اصفهان.
عمارت دهدشتی یا عمارت روغنی در بوشهر.
بنای معین التجار در اهواز.
خانه معین‌التجار بوشهری در لاله زار تهران.
خانه دهدشتی‌ها در بهبهان.
اسناد تاریخی خاندان دهدشتی در موزهٔ زنجان.
اعتراضات در شهر

در دی‌ماه ۱۳۹۶، شهر دهدشت، هم‌زمان با اعتراضات سراسری در ایران، شاهد تجمعات اعتراضی بود. این اعتراضات که ابتدا با محتوای اساسی مسائل اقتصادی و معیشتی آغاز شد، به‌سرعت به اعتراضات سیاسی علیه حکومت تبدیل گردید. معترضان با سردادن شعارهایی علیه حکومت، نارضایتی خود را از وضعیت اقتصادی و سیاسی کشور ابراز کردند. در پی این اعتراضات، ده‌ها تن از شهروندان دهدشت، توسط نیروهای امنیتی بازداشت شدند. برای ۲۳ نفر از بازداشت‌شدگان، در شعبه ۴ دادیاری دادسرای عمومی و انقلاب دهدشت، پرونده تشکیل شد که از این تعداد، ۱۶ نفر تبرئه و ۷ نفر دیگر توسط شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری شهرستان کهگیلویه، به جزای نقدی به‌جای حبس محکوم شدند.
در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ در ایران که پس از کشته‌شدن مهسا امینی آغاز شد، شهر دهدشت یکی از کانون‌های اصلی ناآرامی‌ها بود. در ۲۵ آبان ۱۴۰۱، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی به سوی معترضان در این شهر تیراندازی کردند که به کشته‌شدن چندین نفر انجام شد. در میان کشته‌شدگان، پدرام آذرنوش، نوجوان ۱۷ ساله، نیز جان خود را از دست داد. گزارش‌ها نشان می‌دهند که او در نزدیکی خانه‌اش با شلیک مستقیم به قلب کشته شد. پس از کشته‌شدن او، خانواده‌اش تحت فشارهای امنیتی قرار گرفتند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مقامات جمهوری اسلامی آن‌ها را برای عدم پیگیری پرونده قضایی تحت فشار قرار داده و محدودیت‌هایی برای برگزاری مراسم یادبود او اعمال کرده‌اند. مادر پدرام آذرنوش به دلیل تلاش برای دادخواهی مورد تهدید قرار گرفته و برخی اعضای خانواده نیز بازداشت یا احضار شده‌اند.
در بهمن ۱۴۰۳، اعتراضاتی در شهر علیه حکومت اسلامی شکل گرفت که عمدتاً بر بحران اقتصادی و بحران انرژی ناشی از سیاست‌های حکومت متمرکز بود. در جریان اعتراضات، معترضان شعارهایی علیه حکومت سر دادند («مرگ‌ بر‌ خامنه‌ای‌»، «مرگ‌ بر‌ دیکتاتور‌»، «مرگ‌ بر‌ جمهوری‌‌ اسلامی‌ سر می‌دادند.در», «امسال سال خون است، سید علی سرنگون است»)، در نقاط مختلف شهر آتش روشن کردند و در ویدئوهای منتشرشده، صدای تیراندازی به گوش می‌رسید. نیروهای حکومتی با سرکوب شدید به مقابله با معترضان پرداختند, همچنین، نیروهای امنیتی چندین معترض را بازداشت کردند، بدون اینکه اطلاعاتی درباره سرنوشت آن‌ها منتشر شود.
مشاهیر

میرنجات اصفهانی فرزند میرمحمد مومن مستوفی دهدشتی؛ از شاعران دورهٔ صفویه. یکی از ابیات منسوب به ایشان به شرح زیر است: 
رفت حاجی به طواف حرم و بازآمدما به قربان تو رفتیم و همان‌جا ماندیم
محمد بوشهری معین‌التجار با نام اصلی حاج محمد دهدشتی شاهرخ. نماینده صنف تجار در دورهٔ یکم، نمایندهٔ مردم بوشهر در دورهٔ سوم مجلس شورای ملی، مدیر کمپانی ناصری (صاحب امتیاز کشتیرانی کارون)، هموند حزب اعتدالیون، رئیس شورای عالی تجارت و نویسنده کتاب خلیج فارس.
سید ضیاء الدین طباطبایی پدر وی یزدی و مادر وی از خاندان دهدشتی می‌باشد.
مهدی بوشهری همسر اشرف پهلوی، نوهٔ معین التجار دهدشتی.
ملا محمد باقر دهدشتی نجفی از علمای دورهٔ قاجار و مؤلف کتاب اَلدَّمْعَةُ السّاکِبَة فی أحْوالِ النَّبیّ و العِتْرَة الطّاهِرَة و صاحب باغ صاحبیه در نجف اشرف
میرزا غلامرضا کوه گیلویه ای متخلص به " قانع " معروف به «میرزا قانعا» از شاعران و خوشنویسان دورهٔ صفویه.
قدسی دهدشتی از شاعران دورهٔ قاجار
آخوند ملا زکی بن ملا عبدالصمد دهدشتی شاعر.
مولانا علیخان دهدشتی شاعر.
میرزا ابراهیم ملتجی شیخ هابیلی نویی از شاعران بنام دورهٔ مشروطیت.
حسین پناهی بازیگر، کارگردان، شاعر و نویسنده از روستای دژکوه از توابع شهر سوق.
فریدون داوری ادیب و پژوهشگر.
سید هادی محقق کارگردان و فیلم نامه نویس.
عبدالرسول زرین؛ تک تیرانداز
اسماعیل دژه؛ فوتبالیست (کاپیتان تیم ملی فوتبال ناشنوایان ایران)
شبنم بهشت؛ فوتبالیست
قائم اسلامی خواه؛ فوتبالیست
رضا جبیره؛ فوتبالیست
سید مصطفی صالحی‌زاده؛ کشتی‌گیر
سارا آدریا؛ کاراته کار
طاهره آذرپیوند؛ جودو کار
احسان گنجی؛ کارتونیست
اسماعیل آذری‌نژاد؛ روحانی
مردم‌شناسی

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۷٬۰۳۶ نفر (۱۴٬۰۰۹ خانوار) بوده است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۵۵ | ۲٬۹۰۲ | —     |
| ۱۳۶۵ | ۱۹٬۵۹۶ | ۵۷۵٫۳٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۲۶٬۷۲۲ | ۳۶٫۴٪+ |
| ۱۳۷۵ |  | —     |
| ۱۳۸۵ | ۴۹٬۹۹۵ | —     |
| ۱۳۹۰ | ۵۶٬۲۷۹ | ۱۲٫۶٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۵۷٬۰۳۶ | ۱٫۳٪+ |
مردم دهدشت از قوم لر هستند و به زبان لری جنوبی صحبت می‌کنند.
مردمان دهدشت قدیم اکثراً تاجر و پیشه‌ور بوده‌اند و گستردگی بسیار زیادی دارند؛ به گونه ای که در اکثر نقاط ایران، هند، کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس و حتی در کشورهای اروپایی و آمریکا نیز جمعیت قابل توجهی دارند. داشتن نام خانوادگی دهدشتی مشخصهٔ مهاجران دهدشتی می‌باشد. این مهاجرت‌ها به دنبال تجارت و همچین فرار از حملات و غارت‌های ایلات همسایه رخ داده است.[نیازمند منبع]
گردشگری > غار نزل

غار نزل در شهرستان چرام واقع در استان کهگیلویه و بویراحمد که در ۴۵ کیلومتری جاده دهدشت یاسوج در پشت کوه نور در منطقه سردسیری جوی خانه که محل ییلاق عشایر ایل نوئی از ایلات بزرگ و تاریخی استان کهگیلویه است واقع شده است. در سال‌های گذشته تعدادی از غارنوردان ادعا داشته‌اند که توانسته‌اند به قسمت‌هایی از این غار ناشناخته ورود کنند و پس از ۱۶ ساعت تلاش در نهایت تا عمق حدود ۲۱۰ متری پیشروی داشتند.
غار نزل شامل دو حلقه چاه طبیعی است که محل جمع شدن سیلاب‌های عظیم زمستانی و آب ناشی از ذوب برفهای این منطقه است. چاه شمالی نزل دارای دهنه‌ای به قطر ۵ متر و عمق بیش از ۶۰ متر است که توسط آب راه‌های کوچکی به چاه جنوبی که در فاصله‌ای حدود ۳۰متری آن قرار دارد متصل می‌شود. چاه جنوبی که دارای چند دهنه به قطرهای ۱۰٬۱۵و۵ متر است که عمیق‌ترین طول آن حدود ۷۰متر می‌شود. کهگیلویه و بویراحمد به لحاظ قرار گرفتن در زاگرس مرکزی و دارا بودن کوهستان‌های مرتفع و بهم پیوسته دارای شگفتی‌های طبیعی و زمین‌شناختی متنوعی است. کوه‌های مرتفعی مانند دنا، نرماب، نیر، ساورز، خامی، سفید و سیاه هر یک در بخشی از استان کهگیلویه و بویراحمد و به موازات هم علاوه بر دارا بودن پوشش‌های گیاهی متنوع در دل خود شگفتی‌های زمین‌شناسی منحصر بفردی نیز دارند که هر از گاهی بخشی از آن‌ها کشف می‌شود. با کاوش‌های زمین‌شناسی توسط زمین‌شناسان و غارنوردان غارهای عظیم و زیبایی در کهگیلویه و بویراحمد کشف و شناسایی شده است.
گردشگری > کاروانسرای دهدشت

کاروانسرای بافت تاریخی دهدشت در ضلع غربی بافت تاریخی دهدشت و در کنار مجموعه حمام کاروانسرا، امامزاده ابراهیم و امامزاده جابر واقع شده است. بنای فوق از جمله آثار شهر دوره اسلامی صفوی است که با دو ورودی در شمال و جنوب ساخته شده است. بنا شامل حیاط و حجره‌های چهار طرف آن است. تعداد این حجره‌ها ۳۸ عدد و بعضی از آن‌ها به همدیگر راه دارند. بنا با سنگ و گچ که از معادن اطراف شهر تأمین می‌شده، ساخته شده است. کف حیاط با سنگ‌های لاشه‌ای بزرگ سنگ‌فرش شده و سطح حیاط اندکی پایین‌تر از کف حجرات است. در حیاط چاه آبی برای تأمین آب موردنیاز کاروانیان به چشم می‌خورد. حجره‌ها با طاق‌های جناغی پوشش داده شده و همگی یک ایوان کوچک در جلوی خود دارند. در داخل ایوان‌ها طاقچه‌هایی برای گذاشتن اشیا و نیز دودکش تعبیه شده است. یک راه‌پله مارپیچ در ضلع شمالی ارتباط حیاط با پشت‌بام را تسهیل می‌کرده است. این کاروانسرا که به‌طور کامل تخریب شده بود که در سال ۱۳۶۹ با آزادسازی منطقه دهدشت، در قسمت پی بنا در عمق دو متری مورد شناسایی قرار گرفت و عملیات خاکبرداری و آواربرداری از آن آغاز شد. در عملیات خاکبرداری تمام قسمت‌های بنا مشخص شد. بعد در سال‌های ۷۹ و ۷۸ اقدامات مرمتی شامل سنگ‌فرش حیاط، آجرکاری پوشش بام، تعمیر حجرات جلوی کاروانسرا انجام شده است. البته هم‌اکنون نیز این بنای تاریخی در حال مرمت است. این کاروانسرا ۱۶۰۰ متر مربع مساحت دارد. کاروانسرای بافت تاریخی دهدشت که در مالکیت سازمان میراث فرهنگی است، در سال ۱۳۷۹ با شماره ۳۵۵۱ در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است.
گردشگری > تنگ پیرزال

تنگ پیرزال در حدود ۱۵ کیلومتری شمال شرق شهر دهدشت در مسیر اصلی جاده دهدشت به یاسوج و مابین دو شهر دهدشت و سرفاریاب قرار دارد. این تنگ در دل کوهی به نام کوه سیاه و صخره‌های بلند آن واقع شده است. طول این تنگ حدوداً ۴٫۵ کیلومتر می‌باشد. تنگ پیرزال یکی از مناظر طبیعی زمین شناختی کم‌نظیر در جنوب و حتی ایران است. چندین چشمه بزرگ و کوچک و رودخانه ای در این تنگ جاری که همگی فصلی می‌باشند. به همین دلیل بهترین زمان برای بازدید از این مکان از اوایل آبان تا اواخر فروردین می‌باشد. همچنین خط لوله اول سراسری گاز ایران که پس از گذر از پالایشگاه بیدبلند بهبهان تا کشور آذربایجان امتداد می‌یابد، از این تنگه عبور می‌کند.
گردشگری > مکان‌های دیگر

چشمه کورسا: چشمه ای در حدود ۱۴ کیلومتری شرق دهدشت که از دل کوه نیر (نور) می‌جوشد.
دشت مازه: پارک جنگلی بزرگ دشت مازه در ۳ کیلومتری شمال دهدشت که دارای درخت‌های گرمسیری و در هر فصل میزبان گردشگران است.
لگین راک: منطقه گردشگری لگین راک در حدود ۱۸ کیلومتری شهر دهدشت واقع شده است.
ورزش

باشگاه هندبال فراز بام خائیز نماینده شهر دهدشت در لیگ برتر هندبال ایران می‌باشد.
باشگاه فوتبال اتحاد کهگیلویه نماینده کهگیلویه در لیگ دسته سوم فوتبال کشور است.
صنایع

کارخانه آجر و سفال دهدشت (بزرگ‌ترین کارخانه آجر و سفال ایران)
پتروشیمی دهدشت
ناصر خمیر

| ناصر خمیر | ناصر خمیر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ آوریل ۱۹۴۸
ناصر خمیر (عربی: ناصر خمير؛ زادهٔ ۱۹۴۸) نویسنده، کارگردان، داستان سرای و هنرمند اهل کشور تونس است.
فیلمشناسی

آوارگان صحرا (به فرانسوی: Les baliseurs du désert)- محصول سال ۱۹۸۴
Le collier perdu de la colombe محصول سال ۱۹۹۱
بابا عزیز: شاهزاده ای که روحش را سگالید محصول سال ۲۰۰۵
حسین کوهی کرمانی

حسین کوهی کرمانی (۱۳۳۸/ ۱۳۳۷–۱۲۷۶ خورشیدی)، ادیب، پژوهشگر، روزنامه‌نگار و شاعر اهل کرمان بود.روستای کوه باداموئیه
در اوان کودکی تحصیلات چندانی نکرد و در اداره یکی از روزنامه‌ها به شاگردی پرداخت. وی در ۱۳۰۲ ش اقدام به تأسیس و انتشار «نسیم صبا» کرد. کوهی بعدها از کار روزنامه‌نگاری دست کشید و به عضویت وزارت فرهنگ درآمد. وی یکی از ارادتمندان ملک‌الشعرای بهار و از طرفداران سرسخت سید حسن مدرس بود.
کوهی از نخستین کسانی است که به گردآوری ادبیات عامیانه پرداخت و مدت‌ها در کار تصحیح نسخه‌ها و چاپ آثار متقدمین فعالیت داشت که در این راه، ملک‌الشعرای بهار و سعید نفیسی او را یاری می‌کردند. «ترانه‌های ملی- فهلویات» وی را پروفسور کریستین سن به آلمانی و پروفسور هانری ماسه به فرانسه ترجمه نموده‌اند. وی در تهران درگذشت.
آثار

از شهریور ۱۳۲۰ تا فاجعهٔ آذربایجان»
«غوغای جمهوری»
«افسانه‌های روستایی ایران»
«خلنامه»، شعر
«هفتصد ترانه»
«سوگواریهای ادبی در ایران»
«راهنمای اهل ذوق یا بهترین غزلهای سعدی و حافظ»
گلچینی از «مثنوی»
اهتمام در چاپ «مزارات کرمان»
اهتمام در چاپ «کلمات علیه غرا»، از سلسلهٔ انتشارات روزنامهٔ «نسیم صبا»
«دیوان» شعر.
عثمان پاموک‌اوغلو

عثمان پاموک‌اوغلو (به ترکی استانبولی: Osman Pamukoğlu) یک فرمانده بازنشسته ارتش ترکیه ای است که به دلیل رهبری عملیات نظامی علیه پ.ک.ک در جنوب شرقی ترکیه و عراق و حمایت از تخلیه مناطق روستایی اکثریت کردنشین به عنوان بخشی از استراتژی ضد شورش شهرت دارد.     او پس از بازنشستگی از وظیفه فعال، او به عنوان یک ناسیونالیست دست راستی وارد سیاست شد،   حزب حقوق و برابری را تأسیس کرد و از «راه حل نظامی بی رحمانه برای مشکلات اجتماعی-سیاسی جاری» دفاع کرد.
بهاءالدین ادب

| بهاءالدین ادب | بهاءالدین ادب |
| --- | --- |
نماینده دوره‌های پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی: نماینده دوره‌های پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی
دوره مسئولیت ۱۳۷۵ – ۱۳۸۲: دوره مسئولیت ۱۳۷۵ – ۱۳۸۲
حوزه انتخاباتی: سنندج، کامیاران و دیواندره
نایب رئیس فدراسیون بسکتبال جمهوری اسلامی ایران: نایب رئیس فدراسیون بسکتبال جمهوری اسلامی ایران
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: سنندج
درگذشته: ۲۵  مرداد ۱۳۸۶ (۶۲ سال) بیمارستان مهر، تهران
ملیت:  ایران
حزب سیاسی: جبهه متحد کرد
محل تحصیل: دانشگاه صنعتی امیرکبیر
پیشه: سیاستمدار
بهاءالدّین ادب فرزند مرحوم حاج باقرادب (زادهٔ ۳۰ مرداد۱۳۲۴ در   محله‌ی آقازمان  سنندج – درگذشتهٔ ۲۵ مرداد ۱۳۸۶ در تهران) سیاستمدار و نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیّه سنندج، کامیاران و دیواندره بود. ادب نمایندهٔ دوره‌های پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی بود، امّا در انتخابات دورهٔ هفتم، صلاحیت وی مانند برخی از نامزدهای جناح اصلاح‌طلب و کاندیداهای مستقل، مورد تأیید شورای نگهبان قرار نگرفت.
بهاءالدّین ادب در اوایل سال ۱۳۸۴ حزبی را با عنوان جبهه متحد کرد با همکاری جمعی از فعّالان سیاسی و فرهنگی کُرد بنیاد نهاد. وی همچنین هیئت مؤسس بانک کارآفرینان و مؤسس و رئیس سازمان نظام مهندسی در ایران بود. او همچنین مدتی نایب رئیس فدراسیون بسکتبال ایران بود.
بهاءالدین ادب به همراه ۱۲۶ تن دیگر از نمایندگان مجلس ششم، از جمله امضاکنندگان نامه موسوم به جام زهر به رهبر جمهوری اسلامی در بهار سال ۱۳۸۲ بود که طی آن با اشاره به حمله نظامی آمریکا به عراق شرایط کشور را با وضعیت ایران در زمان اشغال در جنگ جهانی دوم مقایسه کرده و مدعی شده بودند برای نجات کشور فرصت چندانی باقی نمانده‌است.
ادب درروز پنجشنبه ۲۵ مرداد   ۱۳۸۶ بر اثر بیماری سرطان در بیمارستان مهر تهران درگذشت و  آخرین سمت وی رئیس هیئت مدیره انجمن شرکت های ساختمانی بود.و روز شنبه۲۷      مرداد      با تشییع با شکوه مردم سنندج و سایر شهرهای ایران و شخصیت‌های مردمی، که در تاریخ پر فراز و نشیب کردستان بی‌نظیر بود در بهشت محمدی سنندج و در کنار والدین بزرگوارش به خاک سپرده شد. تقدیر چنین بود که تولدش در مرداد و رحلت اندوهناکش نیز در مرداد داغ و گرم اتفاق افتد.     . نام بهاءالدین ادب بعد از سال‌ها همچنان در بین کردها به نیکی یاد می‌شود و هرساله به مناسبت سالگرد درگذشت وی، مراسمی به صورت خودجوش توسط مردم کردستان برگزار می‌شود و یاد و خاطره‌اش را گرامی می‌دارند. [نیازمند منبع]
هیئت مؤسس جبهه متحد کرد: بهاءالدین ادب، بایزید مردوخی، حسین شاهویسی، عبدالعلی شمس برهان، محمدباقر ضیایی
شهرستان لارستان

«لارستان» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، لارستان (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| شهرستان لارستان | شهرستان لارستان |
| --- | --- |
اطلاعات کلی: اطلاعات کلی
کشور:  ایران
استان: فارس
مرکز شهرستان: لار
سایر شهرها: بنارویه، خور، لطیفی، بیرم، دهکویه، عمادشهر
بخش‌ها: مرکزی، بنارویه، بیرم، صحرای باغ
سال تأسیس: ۱۳۱۶ خورشیدی
اداره: اداره
فرماندار: داریوش دهقان
حوزهٔ انتخابیه: حوزه انتخابیه لارستان، خنج، گراش، اوز و جویم
مردم: مردم
جمعیت: ۱۴۷٬۴۵۶ نفر (۱۳۹۵)
تراکم جمعیت: ۱۴ نفر بر کیلومتر مربع
مذهب: اکثریت اهل سنت  و اقلیت شیعه
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
مساحت: ۱۰٬۷۴۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا: ۹۵۰ متر
داده‌های دیگر: داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۷۱
وبگاه: فرمانداری ویژه لارستان
شهرستان لارستان، یکی از شهرستان‌های ‌استان فارس  در ایران است. مرکز این شهرستان، شهر لار است و پهناور ترین شهرستان استان فارس می‌باشد.
پیشینهٔ نام

بر اساس شواهد و اسناد قدیمی و متون خطی، لاری‌ها قوم جنگجویی از مردمان آماردی طبریواقع در بخش لاریجان شهرستان آمل در مازندران بودند که به علت سرمای وحشتناک آن منطقه در چند قرن پیش از لاریجان آمل به منطقه‌ای گرم در استان فارس کوچ نمودند و آن منطقه وسیع و بکر را لار و لارستان نامیدند.[نیازمند منبع]
و همچنین بر اساس آنچه در تاریخ موجود است و بر اساس کوچ مردم و جنگجویان کرد در فواصل زمانی متعدد بخشی از مردم لار کرد هستند. بر اساس اسطوره‌ها و افسانه‌های قدیم ایران زمین آورده‌اند، گرگین میلاد از پهلوانانِ باستان، بنیان‌گذار شهری بود که با مشتق‌گیری از نام او احتمالاً به لاد شهرت یافت و این نام بعدها به لار دگرگون شد.[مشکوک ]
طبق روایات افسانه‌ای موجود، پس از گرگین میلاد فرزندان آن پهلوان افسانه‌ای، نسل اندر نسل به حکومت این منطقه منصوب شده‌اند و تا سال ۱۰۱۵ ق، حکومتشان زیر لقای شاهان ایران بر جای بوده است.
تاریخ

تأسیس لار کنونی در اواخر قرن ششم قمری بیان شده است و ذکری از آن تا قرن هفتم و هشتم قمری به میان نیامده است. اولین بار منابع قرن هشتم هجری از جمله حمدالله مستوفی از لار خبر داده است.
ساکنان بومی بحرین هنوز هم بعد از سالها، به زبان لارستانی تکلم می‌کنند. لارستان در دوره صفویه ولایتی مهم و وسیع در جنوب فارس بوده و سکه تجاری مخصوص خود را ضرب می‌کرده است.
منطقه لارستان در دوره صفویه، از حکومت مرکزی جدا بوده و گمرکات جنوب (بندرعباس و قشم) را در اختیار داشته است. شاه عباس صفوی با کمک حاکم کرمان و شیراز، لارستان را پس از محاصره طولانی تصرف می‌کند. بازار قیصریه لار را دیده و به تقلید از این بازار، بازار بزرگ اصفهان را می‌سازد. پس از تصرف لار، بندر گمبرون و گمرکات جنوب را تصرف کرده و به همین دلیل اسم بندر گمبرون به بندرعباس تغییر می‌کند.
فرهنگ و زبان لارستانی تأثیر زیادی بر مناطق جنوب و کشورهای حاشیه خلیج فارس داشته و زبان لارستانی در این مناطق با لهجه‌های گوناگون تکلم می‌شود. مردم و حاکمان عرب امارات متحده عربی ریشه لارستانی دارند.
تاریخ > راه‌های باستانی

وجود راه‌های باستانی که از فیروزآباد و استخر از طریق خنج، و علامرودشت و فال و اسیر به طرف بندر باستانی سیراف، و جنوب می‌رفته است و آثار آن بر جای مانده در این مسیر، از نشانه‌های وجود فرهنگ و تمدن پیش از اسلام در این منطقه است. همچنین راه باستانی آتشکده آذرفرنبغ کاریان که از طریق روستای باستانی هود در شهرستان اوز و آتشکده محلچه به سوی کاخ اردشیر بابکان در شهر گور یعنی فیروزآباد پر رونق بوده وموبدان از این محور آتش مقدس را جابه‌جا می‌کردند.
تاریخ > بناهای تاریخی

از جمله بناهای تاریخی پیش از اسلام در لارستان تمب بت، قلعه اژدها پیکر در لار، آتشکدهُ محلچه در بین راه اصلی لار به شیراز، قلعه جبرئیل در بنارویه و کاروانسراهای متعدد واقع در بین جاده‌های شهرها می‌توان نام برد.
چشم‌انداز شهر قدیم لار از قلعه اژدها پیکر
جغرافیا

شهرستان لارستان دارای مساحتی برابر با ۱۰٬۷۴۱ کیلومتر مربع است. این شهرستان در جنوب استان فارس و بین نوار ۵۳ درجه و ۸۷ دقیقه تا ۵۵ درجه ۴۴ دقیقه طول شرقی و ۲۷ درجه و ۲۱ دقیقه تا ۲۸ درجه و ۲۱ دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این شهرستان از شمال به شهرستان‌های داراب و زرین‌دشت از غرب به جویم، اوز، گراش و لامرد و از شرق و جنوب به استان هرمزگان محدود می‌باشد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | داراب | زرین‌دشت | جویم |  |
|  | حاجی‌آباد |  | گراش، اوز |  |
|  | حاجی‌آباد |    لار     | گراش، اوز |  |
|  | حاجی‌آباد |  | گراش، اوز |  |
|  | بندرعباس، بندر خمیر | بستک | لامرد |  |
جغرافیا > آب و هوا

لارستان از نظر آب و هوا جزو مناطق گرم و خشک به‌شمار می‌رود و دارای زمستان‌هایی معتدل و تابستان‌هایی بسیار خشک است. ولی در گذشته‌های دور کشاورزی در لار رونق داشته است.
جغرافیا > کوه‌ها

لارستان در جنوب رشته‌کوه‌های زاگرس قرار گرفته است که در این منطقه کوه‌ها به صورت موازی غرب به شرق طاق‌دیس‌هایی به وجود آورده‌اند و هر کدام از این طاق‌دیس‌ها از نام یا نام‌هایی برخوردارند که به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌شود.
کوه البرز ۲٬۶۶۳
کوه شب ۲٬۶۷۰
کوه شور ۲٬۲۲۵
کوه برخ ۲٬۲۱۶
کوه گاوبست ۲٬۱۷۰
کوه کورده ۱٬۹۷۰
کوه گچ ۱٬۹۰۰
جغرافیا > گنبدهای نمکی لارستان

گنبدهای نمکی متعدد در لارستان چهرهٔ این منطقهٔ بزرگ از کشور را دگرگون کرده‌اند. گنبدهای نمکی که از رسوبات نمک طی میلیون‌ها سال به سطح زمین می‌رسند و همیشه در حال رشد هستند گنبدهای نمکی در لارستان امروزه به ارتفاعات مهمی تبدیل شده که با تنوع رنگ‌ها، چشم‌ها به آن خیره می‌گردد و یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری در لارستان به‌شمار می‌آیند افزون بر جذب گردشگر، منابع غنی از معادن مختلف را در خود جای داده‌اند که در رأس آن‌ها نمک و از دیگر ذخایر معدنی گوگرد، اورانیوم، آهن، سولفات، گرانیت و … می‌توان نام برد. در منطقهٔ لارستان تعداد زیادی از این گنبدها وجود دارد که در اینجا به چند مورد از آن‌ها اشاره می‌شود.
گنبد نمکی کرمستج در ۲۰ کیلومتری شهر لار.
گنبد نمکی برخ واقع در روستای کرمستج به فاصله ۲۵ کیلومتری از لار.
گنبد نمکی گچ واقع در طاق‌دیس گچ به فاصله ۱۵ کیلومتری شهر لار.
گنبد نمکی کهنه مرکزی - ۲۰ کیلومتری لار.
گنبد نمکی بادنی واقع در کوه شور کرمستج ۳۵ کیلومتری لار
گنبد نمکی بریز (معروف به سینه‌سفید) به فاصلهٔ ۳۵ کیلومتری از لار
گنبد نمکی شاه غیب
گنبد نمکی بنو
گنبد نمکی پاسخند
گنبد نمکی گاوبست
جغرافیا > رودخانه‌ها

رودخانهٔ خشک شور کهنه مرکزی
رودخانهٔ خشک کل
رودخانهٔ خشک مهران
رودخانهٔ شور شاه غیب
جغرافیا > منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ هرمود

مقالهٔ اصلی: منطقه حفاظت شده هرمود
منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ هرمود در بین استان‌های فارس و هرمزگان واقع است. این منطقه که در شرق لارستان و در مرز مشترک استان فارس و هرمزگان قرار گرفته در حدود ۲۰۱٬۶۲۵ هکتار وسعت دارد و به علت داشتن شرایط خاص زیستگاهی، از نظر برخورداری از گونه‌های گیاهی و جانوری خاصِ مناطق گرمسیری و قوچ لارستان، یکی از مناطق بی‌نظیر و قابل توجه گردشگاهی و پژوهشی است.
طبق مصوبه شورای عالی محیط‌زیست ۲۰۱ هزار هکتار تحت عنوان منطقهٔ حفاظت شده در ۴۰ کیلومتری شرق لار به نام هرمود اعلام شد. بخشی از رودخانه شور که از غرب به شرق جاری است سراسر مرز شمالی منطقه را تشکیل می‌دهد. مرز غربی و جنوبی منطقه جاده لارـ بندرعباس است. هدف از اعلام این منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده حفاظت از قوچ نادر لارستان است. چشم‌اندازهای زیبای منطقه به خصوص کوه شب به ارتفاع ۲٬۶۸۲ متر بلندترین کوه لار در دشت جیحون با پوشش گیاهی عالی است.
از گیاهان منطقه می‌توان آکاسیا، کنار، کهور، استبرق، بادام کوهی، بنه، کیکم، زیتون، سرو کوهی، مورخش شاخ غزالی، گیاهان شورپسند، گز قیچ، نخل، نیزار، پده، انار شیطان، گیاهان صخره، چسب پامچال و لکچی را نام برد و از گونه‌های جانوری می‌توان به بز، قوچِ لارستان و میشِ لارستان، جبنیر، پلنگ، کفتار، گرگ، روباه معمولی، شاه روباه و شغال، انواع گربه وحشی، تشی، خارپشت، هوبره، چاخ لق، کوکر، کبوتر، قمری معمولی، چکاوک، چک‌چک، جغد، خور، سبزقبا، کبک، تیهو و لیکو، انواع پرندگان شکاری و لاشخور، شهدخوار، سسک، توکا، طرقه، کمرکولی، دارکوب و انواع پرندگان مهاجر مانند حواصیل، لک لک سیاه، اردک، آبچلیک، دیدومک و خزندگان انواع مختلفی از مارمولک‌ها و مارها و اخیراً گزارش‌هایی در مورد مشاهده یوزپلنگ و خرس سیاه داده شده. به منظور تأمین آب حیات وحش غیر از چشمه‌ها و منابع آب موجود سه آبشخور مصنوعی و دو تلمبه بادی طراحی و نصب و آب انبار موجود مرمت و بازسازی شده است.
مردم‌شناسی > جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان لارستان برابر با ۱۴۷٬۴۵۶ نفر بوده است.
مردم‌شناسی > زبان و دین

مردم این شهرستان از قوم اچمی (تیره لاری) می‌باشند، زبان مردم لارستان زبان لاری (اَچُمی) می‌باشد.
دین بیشتر مردم لارستان، اسلام و مذهب شیعه و اهل سنت است. شیعه و سنی در این شهرستان وجود دارند.
اقتصاد و صنعت

بازرگانی، صنعت و خدمات پیشهٔ عمدهٔ اهالی لار است و برخلاف عمدهٔ مناطق کشور، کشاورزی و دامپروری به دلایلی چون کم‌آبی، هوای نامساعد و شوری اراضی این شهرستان (به‌ویژه در نواحی جنوبی) در این منطقه رونق چندانی ندارد.
لارستان دارای دو شهرک صنعتی به نام‌های شهرک صنعتی لار با ۱۱۹ هکتار مساحت و شهرک صنعتی بخش بیرم با ۴۲ هکتار و دو ناحیه صنعتی حسن‌لری و پشته‌سنگر شهر لار هرکدام با ۱۳ هکتار مساحت و در مجموع ۱۸۷ هکتار فضای صنعتی است.
لارستان از حیث تعداد واحدهای واگذاری و فعالیت پس از شهرستان شیراز در رده دوم شهرهای استان فارس قرار دارد؛ در شهرک صنعتی شهر لار تا به حال ۱۰۷ واگذاری زمین صورت پذیرفته که از این تعداد ۶۰ واحد دارای پروانه بهره‌برداری، ۲۵ واحد نیمه‌فعال و مابقی در حال ساخت یا تعطیل است. شهرک صنعتی بزرگ شهر لار دارای دو فاز ۶۰ هکتاری است.
ره‌آورد

حلوا مسقطی لاری: یکی از معروف‌ترین سوغات لارستان، حلوا مسقطی لاری است. همان‌طور که از نام آن پیدا است، حلوایی است با ترکیبی از نشاسته، روغن، مغز پسته، آرد، شکر و رنگ‌های گیاهی. این حلوا منسوب به یکی از شهرهای عمان بنام مسقط است که تجار لارستانی در سفرهایی که به آن شهر داشتند طرز پخت آن را یادگرفته و به لارستان آوردند. این حلوا هم‌اکنون در بسته‌های زیبا و رنگارنگ و در طعم‌های مختلف به شهرهای دیگر ایران صادر می‌شود.
کنجه لاری: کبابی بسیار خوش طعم که با ترکیب گوشت (گوساله، گوسفند، مرغ و…) با نوعی ماست تهیه می‌شود و قدمتی چند صد ساله در لارستان دارد.
مهوه (مهویا): نوعی خوراک جنوبی محسوب می‌شود که با تخمیر نوعی ماهی که در اصطلاح محلی به آن «موتو» می‌گویند تهیه می‌شود و همراه با نان و معمولاً روغن زیتون میل می‌شود.
پپلوس: نوعی غذای قدیمی که با تکه‌های نان، پیاز و… درست می‌شود و می‌توان گفت در لارستان امروز رواج کمتری دارد.
ترابری > مسیرهای ارتباطی

فاصله لار تا شیراز ۳۳۰ کیلومتر، و تا بندرعباس ۲۴۰ کیلومتر است. از لحاظ دسترسی به دریا کوتاه‌ترین مسیر ۱۶۰ کیلومتر است که آن را به بندر پل متصل می‌کند ولی به شکل خط مستقیم این فاصله به ۹۷ کیلومتر تقلیل می‌یابد.
ترابری > فرودگاه

فرودگاه آیت‌الله آیت‌اللهی لارستان از سال ۱۳۶۰ فعالیت خود را آغاز کرده است. در حاضر پروازهایی به مقاصد تهران، دبی، کویت و دوحه در این فرودگاه برقرار می‌باشد.
ترابری > راه‌آهن

راه‌آهن لار قطعه‌ای از مسیر راه‌آهن شیراز-بندرعباس می‌باشد که در دست احداث می‌باشد. این مسیر راه‌آهن به‌صورت یک خطه از بندرعباس آغاز و پس از گذر از لار و جهرم در منطقهٔ کوار به راه‌آهن شیراز-بوشهر متصل می‌شود.
هم‌اکنون راه‌آهن فعال لارستان از طریق ایستگاه زاد محمود هرمزگان در شرق لارستان امکان‌پذیر می‌باشد. و دهستان درزوسایبان لارستان بزرگ به راه‌آهن سراسری وصل می‌کند.