stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
جنگ داخلی در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا (۱۹۴۸–۱۹۴۷)
حمله هگانا (۱ آوریل - ۱۵ مه ۱۹۴۸) > موج اصلی مهاجرت اعراب فلسطینی

حرکت هگانا به سمت عملیات تهاجمی در مرحله دوم جنگ با مهاجرت عظیمی همراه شد که شامل ۳۵۰٬۰۰۰ پناهنده عرب بود و آن‌ها به ۱۰۰٬۰۰۰ آوارهٔ فلسطینی در ابتدای جنگ اضافه شدند. اصطلاح «هجرت فلسطینیان» اغلب برای اشاره به این موج و دو موج بعدی استفاده می‌شود. این دو موج توجه مطبوعاتی قابل توجهی به دست آورد و به‌طور گسترده و بیش از سایر رویدادهای مرتبط با فلسطین در مطبوعات آن زمان بازتاب یافت.
علل و مسئولیت این مهاجرت، موضوعی بسیار بحث‌برانگیز در میان مفسران درگیری و حتی مورخانی است که در این دوره تخصص دارند. در میان علل مختلف احتمالی، افرایم کرش مهاجرت را عمدتاً به دستور مقامات عرب برای فرار نسبت می‌دهد، در حالی که دیگران استدلال می‌کنند که سیاست اخراج توسط مقامات یه‌شو سازماندهی شده بود و توسط هگانا اجرا شده بود. برخی دیگر با این حال این دو فرض را رد می‌کنند و مهاجرت را اثر تجمعی همه پیامدهای جنگ داخلی می‌دانند.
نتایج و پیامدها

به گفته بنی موریس، نتیجهٔ پنج ماه و نیم جنگ «پیروزی قاطع یهودیان» بود. از یک طرف، «قدرت نظامی اعراب فلسطینی در هم شکسته شد» و اکثر جمعیت در مناطق جنگی در حال فرار یا بیرون رانده شدن بودند. از طرف دیگر، «هگانا از یک گروه شبه‌نظامی به یک ارتش تبدیل شد» و «در یک نوار پیوسته از قلمرو که دشت ساحلی، دره جزرئیل و دره اردن را در بر می‌گرفت، حضور خود را تثبیت کرد.» یه‌شو ثابت کرد که توانایی دفاع از خود را دارد و ایالات متحده و بقیه جهان را متقاعد کرد که از آن حمایت کنند و «پیروزی بر اعراب فلسطین به هگانا تجربه و اعتماد به نفس [...] مقابله با [. ..] ارتش‌های متجاوز کشورهای عربی را داد».
به گفته یواو گلبر، در طول شش هفته بین حمله هگانا در ۱ آوریل و تهاجم ارتش‌های عربی، اعراب تقریباً در همه جبهه‌ها شکست خوردند. نیروهای یهود چهار شهر (طبریه، یافا، صفد و حیفا) و ۱۹۰ روستا را تصرف کردند. اکثر ساکنان آن‌ها فرار کردند. پناهجویان به سامریه، جلیل مرکزی، منطقه کوه الخلیل، منطقه غزه و همچنین ماوراء اردن، لبنان و جنوب سوریه سرازیر شدند. با شکست نیروهای فلسطینی و ارتش آزادی‌بخش عرب، اتحادیه عرب چاره‌ای جز تهاجم در پایان قیمومیت بریتانیا نمی‌دید. روند تصمیم‌گیری برای تهاجم و آماده شدن برای حمله دو یا سه هفته مانده به پایان فرمان آغاز شد؛ زمانی که سطح شکست آشکار شد و مشخص بود که ارتش آزادی‌بخش نمی‌تواند از آن جلوگیری کند.
اگرچه هگانا یک گروه شبه‌نظامی با قدرت تسلیحاتی کم بود، اما حملات هفته‌های آخر آن‌ها به خوبی پیش رفت، زیرا روستاهای عرب به کمک روستاها یا شهرهای عرب همسایهٔ خود نیامدند. علاوه بر این، تنها چند مرد جوان عرب از مناطق دست نخورده (مانند انور نسیبه، نابلس، الخلیل) در نبردهای اورشلیم، حیفا و غیره شرکت کردند انور نسیبه از حامیان مفتی، گفت که مفتی از ارسال اسلحه به مناطقی که از رویکرد سیاسی او حمایت نمی‌کردند، خودداری می‌کرد و فقط از بین طرفدارانش نیرو برای ارتش جهاد مقدس جذب می‌کرد. این امر تا حدی دلیل عدم وجود یک نیروی سازمان یافته عربی و مقدار ناکافی تسلیحات مدافعان عرب اورشلیم را توضیح می‌دهد.
در ۱۴ مه ۱۹۴۸، دیوید بن گوریون به نمایندگی از رهبری یهودیان، تأسیس یک دولت یهودی در ارتس اسرائیل را به نام دولت اسرائیل اعلام کرد. جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین و اسرائیل با مداخله ارتش‌های کشورهای عربی و آغاز جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل وارد مرحله دوم خود شد.
کتابشناسی

Elie Barnavi, Une histoire moderne d'Israël, Champs / Flammarion, 1988, شابک ‎۹۷۸−۲−۰۸−۰۸۱۲۴۶−۹* Elie Barnavi, Une histoire moderne d'Israël, Champs / Flammarion, 1988, شابک ‎۹۷۸−۲−۰۸−۰۸۱۲۴۶−۹
Bickerton, Ian and Hill, Maria (2003). Contested Spaces: The Arab–Israeli Conflict. McGraw-Hill. شابک ‎۹۷۸−۰−۰۷−۴۷۱۲۱۷−۷ISBN 978-0-07-471217-7
Yoav Gelber, Independence Versus Nakba; Kinneret–Zmora-Bitan–Dvir Publishing, 2004, شابک ‎۹۶۵−۵۱۷−۱۹۰−۶ (به عبری)
Yoav Gelber, Palestine 1948, Sussex Academic Press, Brighton, 2006, شابک ‎۹۷۸−۱−۸۴۵۱۹−۰۷۵−۰
Alain Gresh and Dominique Vidal, Palestine 47, un partage avorté , Editions Complexe, 1994, شابک ‎۹۷۸−۲−۸۷۰۲۷−۵۲۱−۴.
Efraïm Karsh, The Arab–Israeli Conflict – The Palestine War 1948, Osprey Publishing, 2002, شابک ‎۹۷۸−۱−۸۴۱۷۶−۳۷۲−۹
Jon and David Kimche, A clash of destinies, The Arab–Jewish War and the founding of the state of Israel, Praeger, New York, 1960,
Dominique Lapierre and Larry Collins, O Jérusalem, Robert Laffont, 1971, شابک ‎۹۷۸−۲−۲۶۶−۱۰۶۹۸−۶
Henry Laurens, Paix et guerre au Moyen-Orient, Armand Colin, Paris, 2005, شابک ‎۲−۲۰۰−۲۶۹۷۷−۳
Harry Levin. Jerusalem Embattled – A Diary of the City under Siege. Cassels, 1997. شابک ‎۰−۳۰۴−۳۳۷۶۵-XISBN 0-304-33765-X.
Benny Morris, The Road to Jerusalem: Glubb Pasha, Palestine and the Jews, I.B.Tauris, 2002, شابک ‎۹۷۸−۱−۸۶۰۶۴−۹۸۹−۹
Benny Morris, Histoire revisitée du conflit arabo-sioniste, Editions complexe, 2003, شابک ‎۹۷۸−۲−۸۷۰۲۷−۹۳۸−۰
Benny Morris, The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited, Cambridge University Press, 2004, شابک ‎۹۷۸−۰−۵۲۱−۰۰۹۶۷−۶
Benny Morris, 1948: A History of the First Arab–Israeli War, Yale University Press, 2008.
Ilan Pappé, La guerre de 1948 en Palestine, La fabrique éditions, 2000, شابک ‎۹۷۸−۲−۲۶۴−۰۴۰۳۶−۷* Eugène Rogan, Avi Shlaim et al. , La guerre de Palestine 1948: derrière le mythe, Autrement, 2002, شابک ‎۹۷۸−۲−۷۴۶۷−۰۲۴۰−۰
Yitzhak Rabin, Mémoires, Buchet/Chastel, 1980,
Ilan Pappe, The Ethnic Cleansing of Palestine, 2006. شابک ‎۹۷۸−۱−۸۵۱۶۸−۵۵۵−۴ISBN 978-1-85168-555-4.
Pierre Razoux, Tsahal, nouvelle histoire de l'armée israélienne, Perrin, 2006, شابک ‎۹۷۸−۲−۲۶۲−۰۲۳۲۸−۷
برای مطالعهٔ بیشتر

Uri Milstein, History of Israel's War of Independence: A Nation Girds for War, vol. 1, University Press of America, 1996, شابک ‎۹۷۸-۰-۷۶۱۸-۰۳۷۲-۰
Uri Milstein, History of Israel's War of Independence: The First Month, vol. 2, University Press of America, 1997, شابک ‎۹۷۸-۰-۷۶۱۸-۰۷۲۱-۶
Uri Milstein, History of Israel's War of Independence: The First Invasion, vol. 3, University Press of America, 1999, شابک ‎۹۷۸-۰-۷۶۱۸-۰۷۶۹-۸
Uri Milstein, History of Israel's War of Independence: Out of Crisis Came Decision, vol. 4, University Press of America, 1999, شابک ‎۹۷۸-۰-۷۶۱۸-۱۴۸۹-۴
Salim Tamari, Jérusalem 1948: Les faubourgs arabes et leur destin durant la guerre, Institut des études palestiniennes, 2002, شابک ‎۹۷۸-۹۹۵۳-۹۰۰۱-۹-۳
پرواز سریدن

پرواز سُریدن یا پرواز سُرنده (به انگلیسی: Gliding flight)، پروازی با هواپیما بدون استفاده از نیروی رانش و سنگین‌تر از هوا است. اصطلاح volplaning نیز به این حالت پرواز در جانوران اشاره دارد. این عمل توسط جانوران در حال پرواز و توسط هواپیماهایی مانند گلایدر استفاده می‌شود. این حالت پرواز شامل پرواز در یک فاصله قابل توجه به صورت افقی در مقایسه با فرود آن است و بنابراین می‌توان آن را از فرود مستقیم به پایین مانند چتر نجات متمایز کرد.
اگرچه کاربرد انسانی پرواز سُرنده معمولاً برای هواپیماهایی گفته می‌شود که برای این منظور طراحی شده‌اند، اما اکثر هواپیماهای دارای موتور توانایی سر خوردن بدون نیروی موتور را دارند. مانند پرواز پایدار، سر خوردن به‌طور کلی نیاز به استفاده از ایرفویل دارد، مانند بال‌های هواپیما یا پرندگان، یا غشای سریدن در یک پوسوم پرنده. با این حال، سر خوردن را می‌توان با یک بال صاف (غیرخمیده)، مانند یک هواپیمای کاغذی ساده، یا حتی با پرتاب کارت به دست آورد. با این حال، برخی از هواپیماها با پیکرهای بالارونده و جانورانی مانند مارهای پرنده می‌توانند با ایجاد یک سطح صاف در زیر، پروازی بدون بال داشته باشند.
هواپیما ("گلایدر")

بیشتر هواپیماهای بالدار می‌توانند تا اندازه‌ای سر بخورند، اما انواع مختلفی از هواپیماها برای سر خوردن طراحی شده‌اند:
گلایدر که به عنوان هواپیمای بادبانی نیز شناخته می‌شود
گلایدر آویزان
پاراگلایدر
گلایدر سرعت
چتر نجات رام-هوایی
بادبادک پروانه‌دار، در صورت عدم اتصال، به عنوان گلایدر چرخشی یا ژیروگلایدر شناخته می‌شود.
گلایدر نظامی
هواپیمای کاغذی
گلایدر با کنترل رادیویی
گلایدر موشکی
وینگسوت
جانوران سرنده > پرندگان

آلباتروس
کندور
کرکس
عقاب
لک‌لک
سینه‌بادکنک
جانوران سرنده > پستانداران

برای کمک به سر خوردن، برخی از پستانداران ساختاری به نام بال‌پوست (پاتاگیوم) ساخته‌اند. این یک ساختار غشایی است که در طیف گسترده‌ای از اعضای بدن کشیده شده‌است. در خفاش‌ها بسیار گسترش یافته‌است. به دلایل مشابه پرندگان، خفاش‌ها می‌توانند به‌طور مؤثری سر بخورند. در خفاش‌ها، پوستی که سطح بال را تشکیل می‌دهد، امتداد پوست شکم است که تا نوک هر انگشت کشیده می‌شود و اندام جلویی را با بدن یکی می‌کند. بال‌پوست خفاش چهار بخش جداگانه دارد:
پیش‌بال‌پوست (Propatagium): پاتاگیوم از گردن تا نخستین انگشت وجود دارد
انگشت‌بال‌پوست (Dactylopatagium): بخشی که در میان انگشت‌ها یافت می‌شود
پشت‌بال‌پوست (Plagiopatagium): بخشی که بین آخرین انگشت و اندام‌های عقبی یافت می‌شود که بخش اصلی در بال خفاش را تشکیل می‌دهد.
دم‌بال‌پوست (Uropatagium): بخش پشتی بدن بین دو اندام عقبی و دم
جانوران سرنده > ماهیان، خزندگان، دوزیستان و دیگر جانوران سرنده

علاوه بر پستانداران و پرندگان، جانوران دیگری به‌ویژه ماهیان پرنده، مارهای پرنده، قورباغه‌های پرنده و ماهی مرکب پرنده نیز سر می‌خورند.
نیروها

سه نیروی اصلی هنگام سر خوردن بر هواپیما و جانوران وارد می‌شوند:
وزن - گرانش در جهت رو به پایین عمل می‌کند
بالاروی - عمود بر بردار نشان‌دهنده سرعت هوا عمل می‌کند
کشیدن - به موازات بردار نشان‌دهنده سرعت هوا عمل می‌کند
پاتاگیا در سنجاب پرنده
پرواز ماهی پرنده
نیروهای بر روی یک حیوان یا هواپیمای در حال پرواز در حال پرواز
امیرآباد (محلات)

مکان
| امیرآباد امیرآباد بزیجان | امیرآباد امیرآباد بزیجان |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۳°۵۳′۴۱″شمالی ۵۰°۱۲′۴۵″شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۸۹۴۷۲۲°شمالی ۵۰٫۲۱۲۵°شرقی﻿ / 33.894722; 50.2125: مختصات: ۳۳°۵۳′۴۱″شمالی ۵۰°۱۲′۴۵″شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۸۹۴۷۲۲°شمالی ۵۰٫۲۱۲۵°شرقی﻿ / 33.894722; 50.2125
استان: مرکزی
شهرستان: محلات
بخش: مرکزی
دهستان: باقرآباد
جمعیت: ۱۰۷ نفر (سرشماری ۹۵)
امیرآباد(AmirAbad) روستایی در دهستان باقرآباد بخش مرکزی شهرستان محلات استان مرکزی ایران است. این روستا یک روستای ییلاقی می‌باشد.
مردم این روستا اغلب کشاورز و دامدار هستند.
مهم‌ترین تولید کشاورزی و گلخانه ای این روستا گل‌های زینتی شاخه بریده می‌باشد.
پروش گل و گیاه در منطقه امیرآباد بزیجان (بزی جان) محلات از دیرباز رونق داشته و یکی از اصلی‌ترین پرورش گل و گیاه در خاورمیانه می‌باشد که به همین خاطر محلات رو هلند ایران نامگذاری کرده‌اند.
بید قرمز هم از محصولات انحصاری این روستا و منطقه بزیجان(بزی جان) در دنیا می‌باشد.
بید قرمز محصولی است که در اواخر پاییز بدست آمده و تا اوایل بهار موجود است.
این محصول بیشتر جنبه تزیینی در گلدان یا دسته گل می‌باشد.
محصولات باغی و سر درختی روستا گردو بادام سیب به هلو می‌باشد.
از دیرباز دامداری در این منطقه رونق داشته است.
این روستا دارای قنات می‌باشد که باعث رونق روستا و از جاذبه‌های تفریحی نیز محسوب می‌شود.
جاذبه‌های تفریحی و توریستی که از خارج روستا به آن مراجعه می‌شود و در دامان طبیعت از آن لذت برد عبارت است از قنات، چشمه شمالی، سد، قرمزیا، تخت، چاه نو و بیابان‌های سرسبز اطراف روستا می‌باشد.
این روستا با دو روستای همجوار خود یعنی سعادت آباد و بزیجان روابط خویشاوندی داشته و اغلب این سه روستا را به نام روستای بزیجان می‌شناسند که دلیل آن به مرکزیت بزیجان و بزرگ‌تر بودن آن می‌باشد.
اغلب افراد روستا در تابستان مشغول کشاورزی و دامداری و در زمستان را به گلخانه ودامداری مشغول اند.
مردم این سه روستا در تهران خیابان پیروزی دارای حسینیه ای بنام حسینه سیدالشهدا می‌باشند که به حسینیه بزیجانی‌های مقیم تهران نیز معروف است.
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این روستا ۱۰۷ نفر (۳۷خانوار) بوده است.
بخش نالاندا

District of Bihar
| بخش نالاندا | بخش نالاندا |
| --- | --- |
District of Bihar: District of Bihar
Ruins of نالاندا Mahavihara: Ruins of نالاندا Mahavihara
موقعیت بخش نالاندا در نقشه: موقعیت بخش نالاندا در نقشه
ایالت: بیهار
تقسیمات اداری هند: بخش پتنا
تأسیس‌شده: ۹ نوامبر ۱۹۷۲
Headquarters: Bihar Sharif
حکومت: حکومت
 • لوک سبها: Nalanda
مساحت: مساحت
 • Total: ۲۳۶۷ کیلومتر مربع (۹۱۴ مایل مربع)
 • شهری: ۱۱۲٫۹۱ کیلومتر مربع (۴۳٫۵۹ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • Total: ۲۸۷۷۶۵۳
 • تراکم: ۱۲۰۰/کیلومتر مربع (۳۱۰۰/مایل مربع)
Demographics: Demographics
 • Literacy: 66.41 (M=77.11; F=۵۴٫۷۶)
 • Sex ratio: ۹۲1 (2011)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۵:۳۰ (زمان استاندارد هند)
Major highways: NH 20، NH 33، NH 120، NH 431
وبگاه: Bihar Sharif - Nalanda
بخش نالاندا (به انگلیسی: Nalanda district) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در بخش پتنا واقع شده‌است. بخش نالاندا ۲٬۳۶۷ کیلومتر مربع مساحت و ۲٬۸۷۷٬۶۵۳ نفر جمعیت دارد.
حافظ
زمینهٔ تاریخی

هجومِ همه‌جانبهٔ مغول به ایران به‌رهبریِ چنگیز، از سال ۶۱۶ ه‍. ق، با تصرفِ فاراب شروع شد. حملاتِ مغول، درهم‌شکننده و همراه با شدّتِ عمل بود؛ آنچنانکه رُعب و وحشت، سراسر مناطقِ تحت حمله از جمله خراسان و فرارود را فراگرفت و موجِ فرارِ مردمِ این نواحی به مناطقِ امن‌تر مانند کرمان، فارس و عراق شروع شد. اتابکان فارس یا سَلْغُریان که در مصالحه با خوارَزمشاهیان، حکومتِ فارس را در دست داشتند، با اوگْتایْ و پس از آن با هُلاکو از درِ صلح درآمدند و اینچنین، سرزمینِ فارس از تاخت‌وتازِ حملهٔ مغول در امان ماند. در دورهٔ سلغریان، شیراز دیگربار پایتختِ ایالتی شد و آبادانیِ بسیار در آنجا صورت گرفت. پس از دوره‌ای از دشمنیِ ویرانگر میانِ سلسله‌ها و قحطی در اواخر سدهٔ ششم ه‍. ق، اتابک سَعد بن زَنگی، پنجمین حاکمِ سلغریان فارس، با حکومتی عادلانه، مالیات‌های پایین و حمایت از هنر و کشاورزی، برخی موفقیت‌ها به‌دست‌آورد. بدین ترتیب، شیراز مرکزِ ادبی و علمیِ روزگارِ مغول شد.
در سده‌های هفتم و هشتم ه‍. ق، به‌دنبال حملهٔ مغول و درگیری‌های ایلخانان، آل مظفر و تیموریان، سرزمین ایران شاهد دگرگونی‌هایی در زمینهٔ نظام اجتماعی و فرهنگی بود. عدم ثبات و بی‌خاستگاهْ بودنِ حکومت‌ها، سبب فشارِ حکومتی بر مردم می‌شد. در آشوب و آشفتگی، حکومتی به قدرت می‌رسید و چندی با روش و هنجار و سیاستِ اجتماعی و فرهنگیِ ویژهٔ خود حُکم می‌راند و سپس جای به دیگری می‌داد. این جابه‌جایی‌ها قهراً بر روشِ اندیشه و الگوی رفتاریِ طبقات اجتماعیِ سرزمین فارس و رسوم و سنت‌های مردمانش اثر منفی می‌گذاشت و معیارها و ارزش‌های اخلاقیِ جامعه را متزلزل می‌کرد. پس از مرگ ابوسعید بهادرخان، آخرین پادشاه ایلخانی در سال ۷۳۶ ه‍. ق، سرزمین‌های تحتِ حکومتِ ایلخانان تجزیه شد و در گوشه و کنار گروهی از سردارانِ قدرتمندِ ابوسعید، دعویِ استقلال کردند و اینچنین، حکومت‌های محلی و منطقه‌ای متعددی سر برآوردند. از میان داعیان حکومت در این روزگار، آل اینجو پس از مرگِ ابوسعید جایگاهی یافتند. در میان افرادِ این خاندان، شیخ ابواسحاق، حاکمی اهل ادب و شعر بود و نویسندگان و شعرا بر درگاهش گرد آمدند. در مقابل، مظفریان و به‌ویژه مبارزالدین به ادب و علم توجه ویژه‌ای ننمودند. آل جلایر نیز به شعر و ادب توجه داشتند و شاعران را مورد تشویق قرار می‌دادند. سلطان اُوِیْس به شاگردیْ نزد سلمان ساوجی بود و عبید و محمد عصار و شرف‌الدین رامی و حافظ نیز با این خاندان ارتباط داشتند.
پایان کارِ آل اینجو به‌دست آل مظفر و مرگِ شیخ ابواسحاق، سبب اندوه نویسندگان و شاعرانی چون عبید زاکانی و حافظ شد. عبید برای وی مرثیه‌ای سرود و حافظ در سروده‌هایش از روزگار پرشور و نشاط شیخ ابواسحاق می‌گفت. اما پس از سقوط اینجویان و روی کار آمدنِ مبارزالدین محمد از آل مظفر، دورانِ خوشِ شیراز و شاعرانش پایان یافت و مُحتَسِبان بر اوضاع اجتماعی و مردمی شهر تسلط یافتند. این وضع دوامی نیافت و سرانجام شاه شجاع، فرزند مبارزالدین، بر پدر شورید و او را دستگیر ساخت و به زندان انداخت. روزگارِ طولانیِ حکومت شاه شجاع، با آزادی و تساهل و تسامح گذشت، اما بااین‌حال نگرانی از عدم ثبات جریان داشت. این نگرانی به‌خاطر درگیری‌های شاه شجاع با برادرانش بود که سبب شد برای مدت سه سال حکومتِ شیراز از دست شاه شجاع بیرون شود. پایان کار مظفریان با یورشِ تیمور رقم خورد که ایران را تحت سیطرهٔ خویش درآورد.
داستان‌های زندگی

آنچه قابل ملاحظه است این است که دو کارِ اصلیِ پژوهش در شعرِ فارسی، یعنی ایجاد یک زندگی‌نامهٔ قابل توجه و ویرایش یک متن معتبر، در مورد حافظ ابعادِ مضاعف و ویژه‌ای به خود گرفته‌اند. در مجموع می‌توان این مشکل را این‌گونه بیان کرد: هیچ نوشتهٔ حافظ، هرچند خوب به‌خودی‌خود، نمی‌تواند در هر سطحی کاملاً قابل فهم باشد بدون آنکه دانش امروزیْ آگاهیِ چشم‌گیری از زندگی و زمان او به‌دست‌آورد. هنوز باید بسیاری از این‌گونه دانش از تجزیه و تحلیلِ متن به‌دست آید، و می‌تواند اعتمادِ کمی به نتایج تجزیه و تحلیل‌ها داشته باشد، هرچند بسیار دقیق و باوسواس و برپایهٔ متونِ مرجعِ قابل اطمینان انجام شده باشد. ممکن است به‌خوبی اثبات شود که هیچ کاری کاملاً متضمن راه حل نیست، حتی در شرایط محدود مرجع: درصورتی‌که استحکام زندگی‌نامه تا حد زیادی بر متن نظر داشته باشد، چنین انتظاری هیچ قطعیتی برای نتیجه‌ای ارزشمند ارائه نمی‌دهد؛ هر متنِ قابل‌قبول ناگزیر تقریباً برپایهٔ یگانه معیار ارشدیت میان نُسَخِ خطی خواهد بود و قدیمی‌ترین نسخ خطی شرقی، به‌ویژه اگر در خارج از دوران نویسنده قرار گیرد، لزوماً به‌طور مطلق کامل‌ترین و دقیق‌ترین نیست. این موضوع به‌ویژه در مورد شعر صدق می‌کند و شواهد نشان می‌دهند که این موضوع دربارهٔ دیوان حافظ حتی بیشتر نیز صدق می‌کند. نیز، مسئله بنیادین قصد خود شاعر است: آیا باید همه چیزهایی که او همیشه نوشته — یا شاید فقط به‌صورت ضمیمه آورده — گردآوری شود، حتی اگر خود او انتخاب کرده باشد که برخی از موارد خاص را از نسخهٔ معیارِ ۷۷۰ ه‍.ق حذف کند؟ آیا او افکار ثانوی — یا دیگری — در مورد گنجاندن، نظم، یا متن واقعی اشعار یا بیت‌های خاصی داشت؟ اگر اکنون نمی‌توان امیدوار بود که به پرسش‌هایی از این نوع پاسخ داده شود، باید تلاش شود تا در اثر انتشار نسخه‌های خطیِ اولیه و مشاهده تفاوت‌های آن‌ها از موارد بعدی، کار بیشتری انجام شود.
باآن‌که حافظ شاعری مشهور و شناخته‌شده در روزگار خویش بوده، اما شرح احوال و زندگی‌اش به‌طور عجیبی مجهول و پنهان است و نویسندگان هم‌عصر او یا کاتبان دیوانش، دراین‌باره اطلاعاتی را بازگو نکرده و تنها ذکر نام و تخلص و برخی اشعار را کافی دانسته‌اند. جنبه‌های کمی از زندگی و نویسندگی حافظ — و به‌ویژه از ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۵ م، مباحثه‌های علمی قوی در مورد موضوعات تفسیر و حقیقت — وجود دارد که به آن‌ها پرداخته نشده است. او نه تنها در ایران بلکه در سراسر شرق و غرب به‌عنوان سراینده مسلم برخی از باشکوه‌ترین، فنی‌ترین و نفیس‌ترین سروده‌های جهان شناخته می‌شود، بی شک این مشکلات همچنان حل نشدنی هستند و در نهایت ممکن است برخی از آن‌ها به سختی قابل حل باشند. به‌جز چارچوب کلی تاریخی، برای مدت طولانی حقایق احتمالی زندگی حافظ به‌طور عمده از پیشگفتارهای شرح‌حال‌گونه، منابع رسمی تذکره‌ها مانند دولتشاه یا منابع غیررسمی نویسندگانی مانند میرخواند و نوه او گرفته شده است. البته بیشتر این مواد خبری مشکوک یا افسانه‌ای به‌نظر می‌رسند؛ اما اکثر آن‌ها با ماهیت خود سخت در تضاد هستند و در یک یا دو مورد پژوهش (به‌عنوان نمونه در ملاقات ادعایی با تیمور در سال ۷۸۹ ه‍.ق/۱۳۸۷ م) تنها تمایل دارند آن حکایت‌ها را تقویت کنند — و اگر به‌طور کامل تأیید نشده باشد — افسانه بپندارند. آگاهی‌های ارائه‌شده در مقدمهٔ محمد گلندام — دوست و جامع دیوان حافظ — کهن‌ترین و مهم‌ترین منبع دربارهٔ زندگی حافظ است.
داستان‌های زندگی > در روزگار نو > تولد

سال تولد حافظ روشن نیست و تنها برپایهٔ نشانه‌ها و قرائن حدود آن را می‌توان در سال‌های ۷۲۰ تا ۷۲۵ ه‍.ق تخمین زد. براین‌اساس، گزارش فخرالزمانی سن حافظ درهنگام مرگ را ۶۵ سال ذکر می‌کند که سال تولد را ۷۲۷ ه‍.ق به‌دست می‌دهد؛ اما این گزارش درست نیست. چراکه اگر منظور حافظ از «مجلس سلطان غیاث‌الدین» در غزل «ساقی حدیث سرو و گل و لاله می‌رود…»، جشن نوروز در روزگار غیاث‌الدین کیخسرو اینجو درنظر گرفته‌شود، و با توجه به این‌که دوران حکومت او تنها سه سال برقرار بوده، این غزل باید در همین دوره سروده شده‌باشد. ازسوی‌دیگر، توجه به مضمون غزل، نشان‌دهندهٔ شوروشوق جوانی شاعر است و بر همین اساس می‌توان پنداشت که در آن روزگار، حدود دههٔ سوم از عمر بوده و اگر ۲۵ سال برای او درنظر گرفته‌شود، سال تولد او حدود ۷۱۳ ه‍.ق به‌دست می‌آید. از سوی دیگر، جلال‌الدین فریدون عکاشه نیز در همین دوران ربیعه‌ای در مدح غیاث‌الدین کیخسرو دارد. این احتمال است که کیخسرو در بهاری از دورهٔ دو تا سه سالهٔ حکومتش، جشنی بزرگ برپا کرده باشد که حافظ و عکاشه به آن اشاره نموده‌اند. از سوم سوی، حافظ قطعه‌ای با مطلع «خسروا دادگرا شیردلا بحرکفا/ ای جلال تو به انواع هنر ارزانی» خطاب به جلال‌الدین مسعودشاه اینجو — برادر غیاث‌الدین کیخسرو — سروده که ظاهراً مناسبتش فتح دوبارهٔ شیراز به‌دست وی بوده است. او در این قطعه به اندوختهٔ سه سالهٔ خویش در دورهٔ حکومت و وزارت مسعودشاه و غارت آن اشاره می‌کند که بر اساس آن، این ابیات پس از استیلای دوبارهٔ مسعودشاه بر شیراز در سال ۷۴۰ ه‍.ق سروده شده‌اند. به‌باور قاسم غنی، این قطعه در فاصلهٔ ۲۵ تا ۳۰ سالگی حافظ سروده شده است که همچنان سال تولد وی را حدود میانهٔ دههٔ دوم سدهٔ هشتم ه‍.ق می‌نمایاند. مجتبایی با توجه به شواهد، سن حافظ را در این هنگام ۲۰ سال بیان کرده که سال تولدش را ۷۲۰ ه‍.ق نشان می‌دهد. محمد معین نیز سال ۷۱۵ ه‍.ق را برای تولد حافظ ذکر می‌کند.
داستان‌های زندگی > در روزگار نو > پرورش و بالندگی

زندگی حافظ در قرن هشتم و در شیراز سپری شد. دلبستگی مَثَل‌گونِ حافظ به شهر محبوبش، موضوعی مکرر در شعرِ اوست و وی به شهر و اماکن و تفرجگاه‌های محبوبش مانند گلگشت مصلیٰ و آب رکن‌آباد اشاره می‌کند آنچنانکه محتوای بسیاری از اشعار وی از جمله غزل‌های معروف با مطلع «اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را» و «خوشا شیراز و وضع بی مثالش» آغاز می‌شود. اشعار حافظ شواهد فراوانی از آشنایی‌اش با زبان عربی، علوم اسلامی و ادبیات فارسی به همراه دارد. مشهور است که در سال‌های نوجوانی و آغاز جوانی، شاگرد نانوا بوده و از نسخه‌های خطی نیز رونوشت برمی‌داشته است. اما به‌ویژه با اهدای برخی اشعار ویژه به قوام‌الدین حسن (د. ۷۵۴ ه‍.ق) زمانی که وزیر شاه ابواسحاق اینجو بود، پیش از سی سالگی نخستین گام‌های شاعرانه‌اش را به‌عنوان مدیحه‌سرا برداشت. قطعه‌ای معروف از دیگر شخصیت‌های برجستهٔ شیراز در این دوره، از جمله خود حاکم، یاد می‌کند حافظ پیش از بیست سالگی‌اش و پس از فروپاشی حکومت ایلخانی، در دورهٔ تحولات سلسله‌ای در شیراز و اطراف آن زندگی می‌کرد. مرحلهٔ دوم در زندگی شاعر در سال ۷۵۴ ه‍. ق، زمانی مبارزالدین محمّد شیراز را پس از یک مبارزه طولانی بین سلسله‌های اینجو و مظفری تصرف می‌کند، آغاز می‌شود. او پیش از آن که پسرش، جلال‌الدین شاه شجاع، او را عزل و کور کرد، به مدّت پنج سال حکومت کرد. این سال‌ها ظاهراً دوره‌ای از سختگیری سنی بر حافظ و همشهریانش بود؛ اما به نظر می‌رسد که شاعر با بیان برخی از موفقیت‌ها دربارهٔ خودش، به وزیر مبارزالدین، برهان‌الدین فتح‌الله سفارش کرده است.
دوران حکومت طولانی شاه شجاع، با وجود حل نشدن کشمکش‌های سیاسی و اگرچه دوره‌ای از کامیابی و موفقیت پیوسته برای حافظ نیست، اما مصادف با مرحلهٔ بلوغ هنری وی است. در طول این سال‌ها بود که شهرت او در سراسر ایران و همچنین به سمت سرزمین‌های عرب‌زبان و شرق به سوی هند گسترش یافت؛ با این حال، به نظر می‌رسد که او دعوت را برای حضور در دربارهای دور رد کرده است. سلسله مظفری را تیمور رسماً در سال ۷۸۹ ه‍.ق و در سال‌های پایانی زندگی حافظ به پایان رساند، با وجود نمایندگان گذرای آن مانند شاه شجاع‌الدین منصور، به نظر می‌رسد شاعر به‌طور پراکنده به پایان اشاره می‌کند.
داستان‌های زندگی > در روزگار نو > خانواده

از آن‌جایی که اشعار حافظ غالباً کنایه‌آمیز و پرابهام است، معمولاً نمی‌توان برداشت و تحلیل قطعی‌ای از آن‌ها داشت؛ با این‌حال از برخی سروده‌های او نکاتی است که اشارات مستقیمی به وضعیت همسر و زندگی و فرزندانش دارد. از این اشارات می‌توان دریافت که همسر او، که نامش در افسانه‌هایی «شاخ نبات» گفته شده، در نیمه‌های عمر درگذشته و یکی از فرزندان او در کودکی و دیگری در جوانی فوت کرده است. تنها منبع دربارهٔ همسر و فرزندان خودش نیز اشعار اوست؛ اما کیفیت شعر حافظ چنان است که می‌توان اشعارش در این‌باره را به گونه‌های دیگر نیز تفسیر کرد. به‌عنوان نمونه، در بیت «مرا در خانه سروی هست کاندر سایهٔ قدش/ فراغ از سرو بستانی و شمشاد چمن دارم» تنها به‌گمان می‌توان آن را دربارهٔ همسر حافظ دانست و نیز در غزل «آن یار کزو خانهٔ ما جای پری بود/ سر تا قدمش چون پری از عیب بری بود// … از چنگ منش اختر بدمهر بدر برد/ آری چه کنم دولت دور قمری بود» سخن از مرگ همسر باشد. اما اشعار حافظ دربارهٔ فرزندانش کمی واضح‌تر است. به‌عنوان نمونه، قطعهٔ «دلا دیدی که آن فرزانه فرزند/ چه دید اندر خم این طاق رنگین»، غزل «بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد/ باد غیرت به صدش خار پریشان دل کرد» و احتمالاً قطعهٔ «آن میوهٔ بهشتی کامد به دستت ای جان/ در دل چرا نکشتی از دست چون بهشتی» اشاره به فرزندی دارند که در زمان حیات حافظ درگذشته است. نیز بیت «به جای لوح سیمین در کنارش/ فلک بر سر نهادش لوح سنگین» گمان مرگ فرزند در نوجوانی برداشت می‌شود. برخی نویسندگان، «میوهٔ بهشتی» را ماده‌تاریخ ۷۷۸ ه‍.ق برای سال‌مرگ فرزند می‌دانند. نویسندگانی پسر دیگری را نیز از برای حافظ دانسته‌اند که «شاه نعمان» نام داشته، در هندوستان روزگار می‌گذرانده، در برهانپور درگذشته و نزدیکی قلعهٔ اسیر مدفون شده است. درستی این گزارش بسیار بعید است.
حافظ در قطعه‌ای از یکی از برادرانش به نام «عادل» یا «خلیل عادل» و درگذشتش در پنجاه و نُه سالگی یاد می‌کند. در قطعه‌ای دیگر که در برخی نسخه‌های معتبر موجود است، اشاره به برادر دیگری دارد که در جوانی از دنیا می‌رود. درصورت درستی گزارشی از محمدقاسم فرشته که سفر حافظ به هندوستان را می‌آورد، چنین برداشت می‌شود که حافظ خواهر و خواهرزادگانی نیز داشته است.