استان کردستان
صنعت، معدن، کشاورزی و بازرگانی > معادن

استان کردستان  یکی از غنی‌ترین مناطق معدنی ایران است و منابع معدنی (فلزی و غیرفلزی) بسیاری در این استان وجود دارد. در معادن کردستان تا سال ۱۳۹۵ حدود ۱۸ نوع مادهٔ معدنی از قبیل آهن، طلا، سیلیس، آهک، گچ، منگنز، باریت، انواع سنگ‌های تزئینی و … در استان کردستان کشف شده بود.
 به گفتهٔ رئیس صنایع و معادن استان کردستان تا سال ۱۳۸۷ بیش از ۴۵۰۰ میلیون تن کانی از معادن استان استخراج شده بودند. تا شهریور ۱۴۰۳ تعداد ۴۳۷ واحد معدنی در استان کردستان مشغول فعالیت بوده است. بنا به گفتهٔ رئیس سازمان صنعت معدن و تجارت استان کردستان بیش از ۵۸ درصد معادن استان فعال‌اند.
در سال ۱۴۰۱ سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور تحت عنوان «طرح تحول زمین‌شناسی استان کردستان» به‌صورت مشترک با ایمیدرو و معاونت معادن و فرآوری مواد وزارت صنعت، معدن و تجارت، عملیات اکتشاف ذخایر پنهان معدنی در استان کردستان را در قالب ۷۵ پروژۀ زمین‌شناسی و اکتشافی به وسعت پیمایش ۴۷ هزار کیلومترمربع و همچنین ۲۲ هزار کیلومترخطی برداشت‌های ژئوفیزیک هوایی به انجام رساند. در این پروژه با انجام ۵۰ متر پرواز ژئوفیزیک هوایی پهنه‌های سقز، قروه، بیجار و دیواندره معادل نزدیک به ۵۸ درصد خاک استان کردستان مورد مطالعه قرار گرفت. متعاقباً در حوزه اکتشافات ژئوشیمیایی ۱۷۴ حوزۀ امیدبخش درجه اول و در حوزۀ اکتشاف ذخایر پنهان معدنی به روش ژئوفیزیک هوایی ۱۶ منطقۀ امیدبخش معدنی شناسایی شد که به تکمیل عملیات اکتشاف نیازمند است. از این میان ۷ محدودۀ طلا و سنگ آهن در پهنۀ سقز، ۶ محدودۀ امیدبخش طلا و سنگ آهن در پهنۀ بیجار، ۱۴ محدوده امیدبخش طلا و سنگ آهن در پهنۀ قروه شناسایی شد. نتایج این مطالعات به وزارت صمت داده شده تا با هماهنگی ایمیدرو آن‌ها را در قالب بسته‌های سرمایه‌گذاری برای بهره‌برداری به سرمایه‌داران واگذار کند.
استان کردستان در زمینۀ تولید طلا رتبۀ اول و در زمینۀ ذخایر طلا در رتبۀ دوم میان استان‌های ایران قرار دارد. معدن طلای ساریگونی (زرکوه) که در حد فاصل سه روستای داشکسن، بهارلو و نیبند در کوهی به نام ساریگونی قرار دارد، با ذخیره قطعی ۴۱ میلیون تن و با عیار ۲۴/۱ گرم در تن و تولید سالانۀ ۵ تن شمش طلای خالص بزرگترین تولیدکنندۀ طلای ایران است. استخراج طلا از این معدن به‌طور مشترک به شرکت ریوتینتو و «شرکت خدمات اکتشافی کشور» واگذار شده بود. ریوتینتو همچنین ۷۵ درصد از سهام این معدن را در اختیار داشت و ۲۵ درصد ديگر نیز متعلق به ستاد اجرایی فرمان امام بود. با این وجود در اردیبهشت ۱۳۹۰ سهام ریوتینتو در معدن طلای ساریگونی به شرکت ایرانی-قزاقستانی «پارسیان اوراسیا» منتقل شد و ریوتینتو به‌طور رسمی از فعالیت در ساریگونی کناره‌گیری کرد. سرمایه‌داران قزاقستانی ۱۰۳ میلیون دلار در این معدن سرمایه‌گذاری کرده‌اند. تا سال ۱۳۹۸ تولید سالانۀ معدن ساریگونی ۲ تن بود، اما از آن زمان و با اجرای فاز توسعۀ معدن با هزینه‌کرد حدود ۳۰ میلیون یورو این رقم به ۵ تن افزایش یافته است. بیش از ۱,۸۰۰ نفر به‌طور مستقیم در این معدن کار می‌کنند. یکی از بخش‌های مجتمع معادن طلای ساریگونی معدن روستای داشکسن است. در اردیبهشت ۱۴۰۳ محمدرسول شیخی‌زاده نمایندۀ مردم شهرستان‌های قروه و دهگلان در مجلس دوازدهم و فرماندار سابق قروه با انتقاد از تقدیر از بهره‌بردار این معدن در استان زنجان به‌عنوان «کارآفرین نمونه»، از خام‌فروشی مواد معدنی، غیربومی بودن نیروی کار و حتی رانندگان این معدن، عدم انتقال حساب‌های مالی معادن به بانک‌های استان کردستان، تخریب جاده‌ها به‌خاطر اضافه‌بار و شیوع سرطان به خاطر آلوده‌سازی آب‌ها به پساب‌های معدنی خبر داد و گفت معدن داشکسن «جز رنج، ضرر و بیماری برای مردم منطقه و شهرستان عایدی نداشته است.» به گفتۀ وی ذینفعان این معدن با ماشین‌های سنگین معدن به تهدید مردم پرداخته‌اند و از آن‌ها خواسته‌اند تا زمین‌هایشان را به زور به معدن طلای ساریگونی واگذار کنند. شرکت معدن زرکوه در دی ۱۴۰۳ اظهارات نمایندۀ قروه را تکذیب کرد که با واکنش و اعتراض وی همراه شد
برای معدن طلای قلقله سقز نیز طرح بهره‌برداری تعریف شده و قرار است در آینده با تولید ۳۵۰ کیلوگرم طلا در سال و اشتغالزایی ۳۵۰ نفر تحت استخراج قرار بگیرد. اکتشاف و استخراج و فرآوری طلا از این معدن و دیگر معادن طلای محور سقز–بانه به «شرکت توسعه معادن طلای کردستان» واگذار شده که در سال ۱۳۹۲ تأسیس شده و یکی از زیرمجموعه‌های شرکت سرمایه‌گذاری صدر تأمین (تاصیکو) وابسته به شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا) متعلق به سازمان تأمین اجتماعی است. علاوه بر این‌ها، معدن طلای زرزیما در کامیاران در حال آماده‌سازی برای استخراج است؛ معدن طلای مرگنه شهرستان سقز در مرحلۀ مطالعات اکتشافی تکمیلی و مطالعات احداث کارخانه قرار دارد و بهره‌ّرداری از آن به «شرکت بین‌الملل نصر کردستان» واگذار شدە؛ و یکی از محدودەهای پهنۀ بیجار نیز که طلا در آن کشف شده، در مرحلۀ صدور پروانۀ بهرەبرداری قرار دارد و به «شرکت توسعه معادن و صنایع معدنی کردستان» (کمیدکو) واگذار شدە است.
در قوانین جمهوری اسلامی ایران معدن جزو انفال است و علیرغم صدور پروانۀ بهره‌برداری آن به شرکت‌های مختلف، مطابق با تبصرۀ ۶ مادۀ ۱۴ قانون معادن ۱۵ درصد از درآمد معادن می‌باید به اعتبارات دولتی استان برگردانده شود و با اولویت مناطقی که معدن در آنجا واقع شدە هزینه شود. در آبان ۱۴۰۰ عابدین رستمی امام جمعه قروه و در شهریور ۱۴۰۳ معاون معادن صنعت، معدن و تجارت استان کردستان اعلام کرده‌اند که بهره‌برداران معادن و مشخصاً معدن طلای ساریگونی این مبالغ را با درصد پیش‌بینی‌شدە بازنگردانده‌اند.
مهم‌ترین معادن سنگ آهن استان در شهرستان‌های سقز، بیجار، دهگلان، قروه و دیواندره واقع شده است. بزرگترین واحد معدنی سنگ آهن استان کردستان معدن شهرک در شهرستان بیجار است که ۴۴ میلیون تن ذخیرۀ قطعی با عیار ۴۷ درصد دارد و ۲ میلیون تن استخراج آن به کنستانتره تبدیل می‌شود.
به گفتهٔ معاون امور صنعت معدن تجارت استان ۵۳۱ فقره پروانهٔ بهره‌برداری معادن در کردستان موجود است.
معدن سنگ مرمر باباشورآب قروه مهمترین معدن سنگ مرمر ایران است که سالانه ۹۰۰۰ تُن سنگ از آن استخراج می شود. اگرچه فعالیت این معدن به قبل از انقلاب بازمی‌گردد، اما از سال ۱۳۸۷ گسترش یافته و به‌صورت جدی‌تری تحت استخراج قرار گرفته است. شش پیمانکار بر روی این معدن فعالیت می‌کنند و ۱۰۰ نفر در آن به صورت مستقیم کار می‌کنند. محصول سنگ این معدن به کشور چین صادر می‌شود.
معدن باریت عبدالصمدی پریوان با ذخیره ۶۰۰ هزار تن و ذخیره ۴۰ هزار تن یکی از بزرگ‌ترین معادن باریت ایران است.