stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
روی
ویژگی‌ها > پیدایش

روی تقریباً ۷۵ بخش (۰٫۰۰۷۵٪) از پوسته را تشکیل می‌دهد و از این نظر، بیست‌وچهارمین عنصر فراوان در پوسته زمین است. همچنین غلظت آن در منظومه شمسی به ۳۱۲ بخش در میلیون (ppm) می‌رسد و از این لحاظ، بیست‌ودومین عنصر فراوان در منظومه شمسی است. مقدار معمول غلظت زمینه‌ای روی در محیط به‌طور معمول از ۱ میکروگرم بر متر مکعب در جو، ۳۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم در خاک، ۱۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم در گیاهان، ۲۰ میکروگرم بر لیتر در آب شیرین و ۵ میکروگرم بر لیتر در آب دریا تجاوز نمی‌کند. این عنصر معمولاً در ارتباط با سایر فلزات پایه مانند مس و سرب در کانسنگ‌ها یافت می‌شود.
روی یک عنصر گلداشمیت محسوب می‌شود، به این معنی که بیشتر در ترکیب با گوگرد و دیگر کالکوژن‌های سنگین یافت می‌شود تا با کالکوژن سبک‌تری مانند اکسیژن یا عناصر الکترونگاتیوتر غیر کالکوژن مانند هالوژن‌ها. سولفیدها هنگام سرد شدن پوسته زمین در شرایط اکسایش-کاهش جو اولیه زمین تشکیل شدند.اسفالریت، که گونه‌ای از روی سولفید است، مهم‌ترین کانسنگ استخراجی روی به‌شمار می‌آید، زیرا کنسانتره آن حاوی ۶۰ تا ۶۲ درصد روی است.
دیگر کانی‌های حاوی روی شامل اسمیت زونیت (کربنات روی)، همی مورفیت (سیلیکات روی)، وورتزیت (نوعی دیگر از سولفید روی) و گاهی هیدروزنسیت (کربنات روی بازی) هستند. به‌جز وورتزیت، سایر این کانی‌ها در نتیجه هوازدگی سولفیدهای روی اولیه تشکیل شده‌اند.
کل منابع شناسایی‌شده روی در جهان حدود ۱٫۹ تا ۲٫۸ میلیارد تن برآورد شده است. ذخایر بزرگی از این عنصر در استرالیا، کانادا و ایالات متحده وجود دارد، اما بیشترین ذخایر آن در ایران قرار دارد.
آخرین برآورد از ذخایر پایه روی، ذخایری که معیارهای فیزیکی مشخصی را برای استخراج و تولید دارا هستند در سال ۲۰۰۹ انجام شد و مقدار آن حدود ۴۸۰ میلیون تن محاسبه شد. ذخایر روی به‌عنوان کانسارهایی شناخته می‌شوند که از نظر اقتصادی برای استخراج مناسب‌اند و عواملی مانند موقعیت، عیار، کیفیت و مقدار در زمان ارزیابی ذخایر در نظر گرفته می‌شوند. از آنجا که اکتشاف و توسعه معادن یک فرایند مداوم است، مقدار ذخایر روی عدد ثابتی نیست و پایداری تأمین این فلز را نمی‌توان صرفاً بر اساس عمر معادن موجود تخمین زد. این مفهوم با داده‌های سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده آمریکا (USGS) تأیید می‌شود که نشان می‌دهد علی‌رغم افزایش ۸۰ درصدی تولید روی تصفیه‌شده بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰، مدت‌زمان بقای ذخایر روی تغییری نکرده است. در مجموع، تا سال ۲۰۰۲ حدود ۳۴۶ میلیون تن روی استخراج شده و پژوهشگران تخمین می‌زنند که بین ۱۰۹ تا ۳۰۵ میلیون تن از این فلز در حال استفاده است.
ویژگی‌ها > ایزوتوپ‌ها

مقالهٔ اصلی: ایزوتوپ‌های روی
پنج ایزوتوپ پایدار از روی در طبیعت یافت می‌شود که در میان آن‌ها، 64Zn با فراوانی ۴۹٫۱۷٪، رایج‌ترین ایزوتوپ است. سایر ایزوتوپ‌های پایدار موجود در طبیعت شامل 66
Zn (۲۷٫۷۳٪)، 67
Zn (۴٫۰۴٪)، 68
Zn (۱۸٫۴۵٪) و 70
Zn (۰٫۶۱٪) هستند.
چندین ایزوتوپ پرتوزا از روی نیز شناسایی شده‌اند. پایدارترین ایزوتوپ پرتوزای روی، 65
Zn است که نیمه‌عمری برابر با ۲۴۳٫۶۶ روز دارد. پس از آن، 72
Zn با نیمه‌عمر ۴۶٫۵ ساعت قرار دارد. همچنین، روی دارای ۱۰ ایزومر هسته‌ای است که در میان آن‌ها، 69mZn با نیمه‌عمر ۱۳٫۷۶ ساعت، پایدارترین ایزومر هسته‌ای محسوب می‌شود. در این نام‌گذاری، شاخص «m» نشان‌دهندهٔ شبه‌پایداری این ایزوتوپ است. هستهٔ یک ایزوتوپ شبه‌پایدار در حالت برانگیخته قرار دارد و با انتشار یک فوتون به شکل پرتو گاما به حالت پایه بازمی‌گردد. ایزوتوپ 61
Zn دارای سه حالت شبه‌پایدار است، درحالی‌که 73
Zn دارای دو حالت شبه‌پایدار است. ایزوتوپ‌های 65
Zn, 71
Zn, 77
Zn و 78
Zn هر یک تنها یک حالت شبه‌پایدار دارند.
رایج‌ترین واپاشی پرتوزا در ایزوتوپ‌های پرتوزای روی با عدد جرمی کمتر از ۶۶، گیراندازی الکترون است. در این فرایند، محصول واپاشی یک ایزوتوپ از عنصر مس خواهد بود:
رایج‌ترین نوع واپاشی در ایزوتوپ‌های پرتوزای روی با عدد جرمی بیشتر از ۶۶، واپاشی بتا (β−) است که منجر به تولید یک ایزوتوپ از گالیم می‌شود:
ترکیبات و شیمی > واکنش‌پذیری

روی دارای آرایش الکترونی [Ar]4s23d10 است و در گروه ۱۲ جدول تناوبی جدول تناوبی قرار دارد. این عنصر یک فلز با واکنش‌پذیری متوسط و یک عامل کاهنده قوی است؛ در سری واکنش‌پذیری، واکنش‌پذیری آن با منگنز قابل مقایسه است. سطح فلز خالص روی به‌سرعت دچار تیرگی شده و در نهایت با واکنش با کربن دی‌اکسید موجود در هوا، یک لایه محافظ غیرفعال‌سازی از هیدروزنسیت پایه، Zn
5(OH)
6(CO3)
2، تشکیل می‌دهد.
روی در هوا با شعله‌ای درخشان به رنگ سبز مایل به آبی می‌سوزد و دودهای روی اکسید منتشر می‌کند. این عنصر به‌راحتی با اسیدها، قلیاها و سایر نافلزات واکنش می‌دهد. روی بسیار خالص در دمای اتاق فقط به‌آرامی با اسیدها واکنش نشان می‌دهد. اما اسیدهای قوی مانند هیدروکلریک اسید یا سولفوریک اسید می‌توانند لایهٔ غیرفعال را از بین ببرند و در نتیجه واکنش با اسید، هیدروژن آزاد می‌شود.
شیمی روی شباهت‌هایی با فلزات انتهایی ردیف اول عناصر واسطه، از جمله نیکل و مس، دارد و همچنین با برخی از عناصر گروه اصلی نیز مشابه است. تقریباً تمام ترکیبات روی دارای عدد اکسایش +۲ هستند. در این ترکیبات، الکترون‌های لایهٔ s بیرونی از دست می‌روند و یک یون روی با پیکربندی الکترونی [Ar]3d10 باقی می‌ماند. این لایهٔ d داخلی که کاملاً پر است، معمولاً در پیوندهای شیمیایی شرکت نمی‌کند و این موضوع باعث می‌شود ترکیبات روی دیامغناطیس و اغلب بی‌رنگ باشند. در محلول‌های آبی، کمپلکس هشت‌وجهی [Zn(H
2O)6]2+
 گونهٔ غالب است.
شعاع یونی روی و منیزیم تقریباً یکسان است؛ بنابراین برخی از نمک‌های معادل دارای همان ساختار بلوری هستند، و در شرایط دیگر که شعاع یونی یک عامل تعیین‌کننده است، شیمی روی شباهت زیادی به شیمی منیزیم دارد. در مقایسه با فلزات واسطه، روی تمایل دارد پیوندهایی با درجه بالاتر از پیوند کووالانسی ایجاد کند. کمپلکس‌های شیمیایی با نیتروژن و گوگرد پایداری بیشتری دارند. کمپلکس‌های روی عمدتاً ۴- یا ۶- پیوند داتیو دارند، اگرچه کمپلکس‌های ۵-وجهی نیز شناخته شده‌اند.
سایر حالت‌های اکسایش تنها در شرایط فیزیکی غیرعادی امکان‌پذیرند و تنها حالات اکسایش مثبت اثبات‌شده برای روی +۱ و +۲ هستند. رانش آفت‌کش ترکیب روی با روی کلرید در دماهای بالاتر از ۲۸۵ °C نشان‌دهنده تشکیل Zn
2Cl
2 است که یک ترکیب روی با حالت اکسایش +۱ محسوب می‌شود. محاسبات نشان می‌دهند که تشکیل ترکیب روی با عدد اکسایش +۴ بعید است. پیش‌بینی می‌شود که Zn(III) در حضور آنیون‌های سه‌گانه بسیار الکترونگاتیو وجود داشته باشد، اما همچنان تردیدهایی دربارهٔ این احتمال وجود دارد.
ترکیبات و شیمی > ترکیبات روی(I)

ترکیبات روی(I) بسیار نادرند. یون [Zn2]2+ با تشکیل یک شیشه زرد دیامغناطیس از حل کردن روی فلزی در ZnCl2 مذاب مورد بررسی قرار گرفته است. هسته [Zn2]2+ مشابه کاتیون [Hg2]2+ در ترکیبات جیوه(I) است. ماهیت دیامغناطیس این یون، ساختار دیمر آن را تأیید می‌کند. نخستین ترکیب روی(I) حاوی پیوند Zn–Zn، دکامتیل‌دی‌زینکوسن، در سال ۲۰۰۴ گزارش شد.
ترکیبات و شیمی > ترکیبات روی (II)

ترکیبات دوتایی روی برای بیشتر شبه‌فلزها و تمامی نافلزها به‌جز گازهای نجیب شناخته شده‌اند. اکسید روی (روی اکسید) پودری سفید است که در محلول‌های آبی خنثی تقریباً نامحلول است، اما آمفوتر بوده و در محلول‌های بازی و اسیدی قوی حل می‌شود. سایر کالکوژنیدها مانند سولفید روی، سلنید روی و تلورید روی در صنایع الکترونیکی و نوری کاربردهای متنوعی دارند.
ترکیبات روی با گروه نیتروژن شامل نیترید روی، فسفید روی، آرسنید روی (Zn
3As
2) و آنتیمونید روی نیز شناخته شده‌اند. پراکسید روی (پراکسید روی)، هیدرید روی (روی هیدرید) و کاربید روی (ZnC
2) نیز در این دسته جای می‌گیرند.
از بین چهار هالید اصلی، فلورید روی بیشترین خاصیت یونی را دارد، درحالی‌که سایرین از جمله کلرید روی، برمید روی و یدید روی دارای نقطه ذوب نسبتاً پایین‌تری هستند و پیوندهای کووالانسی بیشتری دارند.
در محلول‌های بازی ضعیف حاوی Zn2+
، هیدروکسید روی به صورت یک رسوب سفید رنگ تشکیل می‌شود. در محیط‌های قلیایی قوی‌تر، این هیدروکسید در قالب یون‌های زینکات [Zn(OH)4]2−
 حل می‌شود.
برخی دیگر از ترکیبات معدنی رایج روی شامل نیترات روی، کلرات روی، سولفات روی، فسفات روی، مولیبدات روی، سیانید روی، آرسنیت روی (Zn(AsO2)
2)، آرسنات روی (Zn(AsO4)
2·8H
۲O) و کرومات روی هستند. کرومات روی یکی از معدود ترکیبات رنگی روی محسوب می‌شود.
ترکیبات و شیمی > ترکیبات آلی روی

ترکیبات آلی روی شامل پیوندهای کووالانسی بین روی و کربن هستند. دی‌اتیل‌روی یکی از معرف‌های مهم در شیمی آلی است. این ترکیب نخستین بار در سال ۱۸۴۸ از واکنش روی و اتیل یدید گزارش شد و اولین ترکیب شناخته‌شده حاوی یک پیوند سیگما بین فلز و کربن بود.
ترکیبات و شیمی > آزمایش شناسایی روی

کاغذ کبالتوسیانید (آزمایش رینمان برای شناسایی روی) به‌عنوان یک معرف شیمیایی برای روی استفاده می‌شود. برای تهیه این کاغذ، ۴ گرم K
3Co(CN)
6 و ۱ گرم KClO
3 در ۱۰۰ میلی‌لیتر آب حل می‌شوند. سپس کاغذ در این محلول غوطه‌ور شده و در دمای ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد خشک می‌شود. اگر یک قطره از نمونه آزمایشی روی کاغذ خشک چکانده شده و حرارت داده شود، تشکیل یک دیسک سبز نشان‌دهنده حضور روی است.
تاریخچه > استفاده در دوران باستان

شواهد مختلفی از استفاده از روی ناخالص در دوران باستان یافت شده است. سنگ معدن روی هزاران سال پیش از کشف این عنصر به‌صورت مستقل، برای ساخت برنج (آلیاژ مس و روی) به‌کار می‌رفت. نمونه‌هایی از برنج متعلق به سده‌های چهاردهم تا دهم پیش از میلاد در یهودیه کشف شده که حاوی ۲۳٪ روی است.
دانش تولید برنج تا قرن هفتم پیش از میلاد به یونان باستان رسید، اما گونه‌های کمی از آن ساخته می‌شد. همچنین، زیورآلاتی ساخته‌شده از آلیاژهایی که ۸۰ تا ۹۰ درصد آن‌ها روی بوده و حاوی سرب، آهن، آنتیموان و فلزات دیگر نیز بوده‌اند، یافت شده‌اند که قدمتی ۲۵۰۰ ساله دارند. یک پیکرهٔ فلزی که احتمالاً متعلق به دوران ماقبل تاریخ است و ۸۷٫۵٪ آن از روی تشکیل شده، در یک محوطهٔ باستان‌شناسی در داکیه کشف شده است.
استرابون در قرن اول پیش از میلاد، با نقل‌قول از اثر گمشده‌ای متعلق به تئوپومپ مورخ قرن چهارم پیش از میلاد، از «قطرات نقرهٔ کاذب» یاد می‌کند که با مس ترکیب شده و برنج را می‌سازند. این احتمالاً به مقادیر اندک روی اشاره دارد که به‌عنوان محصول جانبی فرایند استخراج سولفیدهای فلزی تولید می‌شده است. در آن زمان، روی باقی‌مانده در کوره‌های ذوب معمولاً بی‌ارزش تلقی می‌شد و دور ریخته می‌شد.
ساخت برنج در روم باستان حدود ۳۰ پیش از میلاد شناخته شده بود. رومی‌ها برنج را از طریق حرارت دادن پودر کالامین (سیلیکات یا کربنات روی) همراه با زغال چوب و مس در یک بوتهٔ ذوب تولید می‌کردند. محصول نهایی که به‌عنوان برنج کالامین شناخته می‌شد، سپس به شکل‌های مختلف ریخته‌گری یا چکش‌کاری می‌شد و در ساخت جنگ‌افزارها مورد استفاده قرار می‌گرفت. برخی سکه‌های ضرب‌شدهٔ رومی در دوران مسیحی حاوی این نوع برنج هستند.
قدیمی‌ترین قرص‌های دارویی شناخته‌شده از کربنات‌های روی، هیدروزینسیت و اسمیتسونیت ساخته شده بودند. این قرص‌ها برای درمان عفونت‌های چشمی استفاده می‌شدند و در لاشهٔ کشتی رومی Relitto del Pozzino که در سال ۱۴۰ پیش از میلاد غرق شده بود، یافت شده‌اند.
لوح زینک برن یک پلاک نیایشی متعلق به گال روم است که از آلیاژی ساخته شده که عمدتاً حاوی زینک است.
در چراک سامهیتا، که تصور می‌شود بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلادی نگاشته شده باشد، به فلزی اشاره شده که هنگام اکسید شدن، ماده‌ای به نام پوشپانجان تولید می‌کند که گمان می‌رود همان اکسید زینک باشد.
معدن‌های زینک در زوار، نزدیک اودی‌پور در هند، از زمان امپراتوری مائوریا (حدود ۳۲۲ تا ۱۸۷ پیش از میلاد) فعال بوده‌اند. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که ذوب زینک فلزی در این منطقه احتمالاً از حدود قرن دوازدهم میلادی آغاز شده است.
یک برآورد نشان می‌دهد که این منطقه بین قرن‌های دوازدهم تا شانزدهم میلادی، حدود یک میلیون تُن زینک فلزی و اکسید زینک تولید کرده است. برآوردی دیگر مقدار کل تولید زینک فلزی را در این بازه، حدود ۶۰٬۰۰۰ تُن تخمین می‌زند.
کتاب راسراتنا ساموچایا، که حدوداً در قرن سیزدهم میلادی نوشته شده است، به دو نوع کانی حاوی زینک اشاره دارد: یکی برای استخراج فلز و دیگری برای کاربردهای دارویی.
تاریخچه > مطالعات اولیه و نام‌گذاری

زینک به‌طور مشخص به‌عنوان یک فلز تحت نام یاسادا یا جاسادا در فرهنگ‌نامه پزشکی منسوب به شاه هندو، مداناپالا (از دودمان تاکا) که حدود سال ۱۳۷۴ نوشته شده، شناخته شده است.
ذوب و استخراج زینک ناخالص از طریق احیای کالمین (کانی حاوی زینک) با استفاده از پشم و سایر مواد آلی، در قرن سیزدهم در هند انجام شد.
چینی‌ها تا قرن هفدهم با این روش آشنا نشدند.
کیمیاگران زینک فلزی را در هوا می‌سوزاندند و اکسید حاصل را روی یک کندانسور جمع‌آوری می‌کردند. برخی کیمیاگران این اکسید را lana philosophica (لاتین: "پشم فیلسوف") می‌نامیدند، زیرا به‌شکل توده‌های پشمی جمع می‌شد. برخی دیگر، آن را شبیه برف سفید می‌دانستند و nix album (لاتین: "برف سفید") نام‌گذاری کردند.
نام این فلز احتمالاً برای نخستین بار توسط پاراسلسوس، کیمیاگر سوئیسی-آلمانی، در قرن شانزدهم در کتاب Liber Mineralium II با عناوین "zincum" یا "zinken" ثبت شد.
این واژه احتمالاً از کلمه آلمانی zinke مشتق شده و به‌معنی «دندان‌مانند، نوک‌تیز یا دندانه‌دار» است، زیرا بلورهای زینک دارای ظاهری سوزنی‌شکل هستند.
همچنین، zink می‌تواند به‌معنی «مشابه قلع» باشد، زیرا با واژه آلمانی zinn که به معنای قلع است، مرتبط است.
احتمال دیگری این است که این واژه از کلمه فارسی سنگ seng به‌معنی سنگ مشتق شده باشد.
این فلز همچنین با نام‌های قلع هندی، توتانگو، کالمین و اسپینتر شناخته می‌شد.
متالورژیست آلمانی آندریاس لیباویوس در سال ۱۵۹۶ مقدار مشخصی از ماده‌ای به نام "calay" (برگرفته از واژه مالایی یا هندی برای قلع) را دریافت کرد. این ماده از یک کشتی تجاری پرتغالی که در نزدیکی ساحل مالابار توقیف شده بود، به‌دست آمد.
لیباویوس خواص این نمونه را توصیف کرد که احتمالاً زینک بوده است. در قرون هفدهم و اوایل هجدهم، زینک به‌طور منظم از شرق به اروپا وارد می‌شد، اما گاهی قیمت آن بسیار بالا بود.
تاریخچه > جداسازی

فلز روی در هند در حدود سال ۱۳۰۰ میلادی جدا شد. قبل از جدا شدن آن در اروپا، در حدود سال ۱۶۰۰ میلادی از هند وارد می‌شد. واژه‌نامه عمومی «Postlewayt»، که اطلاعات فنی در اروپا را ارائه می‌دهد، روی روی از سال ۱۷۵۱ ذکر نکرده بود، اما این عنصر قبل از آن مورد مطالعه قرار گرفته بود.
متالورژیست فلمنکی P. M. de Respour گزارش داد که در سال ۱۶۶۸ فلز روی را از اکسید روی استخراج کرده است. تا شروع قرن ۱۸، Étienne François Geoffroy توصیف کرد که چگونه اکسید روی به صورت بلورهای زرد بر روی میله‌های آهنی که بالای سنگ معدن روی ذوب می‌شد، متراکم می‌شود. در بریتانیا، گفته می‌شود که جان لین آزمایش‌هایی برای ذوب روی انجام داده است که احتمالاً در لندور انجام شده است، پیش از ورشکستگی او در 1726.
در سال ۱۷۳۸ در بریتانیا، ویلیام چمپیون یک فرایند برای استخراج روی از کالامین در کوره‌ای به سبک عمودی قرع ثبت اختراع کرد. تکنیک او شباهت به روشی داشت که در معادن روی زوار در راجستان استفاده می‌شد، اما شواهدی وجود ندارد که نشان دهد او از شرق بازدید کرده است. فرایند چمپیون تا سال ۱۸۵۱ استفاده می‌شد.
شیمیدان آلمانی آندرئاس زیگیسموند مارگراف معمولاً به عنوان اولین فردی شناخته می‌شود که روی خالص را در غرب جدا کرده است، حتی اگر شیمیدان سوئدی آنتون فون سواب چهار سال قبل از او روی را از کالامین تقطیر کرده باشد. در آزمایش او در سال ۱۷۴۶، مارگراف مخلوطی از کالامین و زغال‌سنگ را در یک ظرف بسته بدون مس حرارت داد تا فلزی به‌دست‌آورد. این روش تا سال ۱۷۵۲ به‌طور تجاری عملی شد.
تاریخچه > کارهای بعدی

برادر ویلیام چمپیون، جان، در سال ۱۷۵۸ یک فرایند را برای تکلیس سولفید روی به اکسیدی که در فرایند رتورت قابل استفاده باشد ثبت اختراع کرد. قبل از این، تنها کالامین می‌توانست برای تولید روی استفاده شود. در سال ۱۷۹۸، یوهان کریستین روبِرگ فرایند ذوب را بهبود بخشید و اولین کوره رتورت افقی را ساخت. ژان-ژاک دانیل دونی نوع دیگری از کوره ذوب روی افقی را در بلژیک ساخت که قادر به پردازش بیشتر روی بود.
پزشک ایتالیایی لوییجی گالوانی در سال ۱۷۸۰ کشف کرد که اتصال طناب نخاعی یک قورباغه تازه کالبدشکافی شده به یک ریل آهنی متصل به یک قلاب برنجی باعث تکان خوردن پای قورباغه می‌شود. او به اشتباه فکر کرد که توانسته است قابلیتی در اعصاب و عضلات برای تولید الکتریسیته کشف کند و اثر آن را «الکتریسیته حیوانی» نامید. سلول گالوانی و فرایند گالوانیزه‌کردن هر دو به افتخار لوییجی گالوانی نام‌گذاری شدند و کشفیات او راه را برای اختراع باتری، گالوانیزه‌کردن و حفاظت کاتدی هموار کرد.
دوست گالوانی، آلساندرو ولتا، تحقیقات خود را ادامه داد و در سال ۱۸۰۰ پیل ولتایی را اختراع کرد. پیل ولتا از یک سری صفحات مس و روی ساده شده تشکیل شده بود که به‌وسیله یک الکترولیت به هم متصل بودند. با قرار دادن این واحدها به‌صورت سری، پیل ولتا (یا "باتری") به‌طور کلی ولتاژ بالاتری داشت که استفاده از آن راحت‌تر از سلول‌های تک بود. الکتریسیته تولید می‌شود زیرا پتانسیل ولتا بین دو صفحه فلزی باعث می‌شود که الکترون‌ها از روی به مس منتقل شوند و روی را خورده کنند.
ویژگی غیرمغناطیسی روی و عدم رنگ آن در محلول باعث شد که کشف اهمیت آن در بیوشیمی و تغذیه تا سال ۱۹۴۰ به تأخیر بیفتد. این وضعیت در سال ۱۹۴۰ تغییر کرد زمانی که کربنیک آنهیدراز، آنزیمی که دی‌اکسید کربن را از خون پاک می‌کند، نشان داده شد که روی در جایگاه فعال آن وجود دارد. آنزیم هضمی کربوکسی‌پپتیداز در سال ۱۹۵۵ به‌عنوان دومین آنزیم شناخته‌شده حاوی روی معرفی شد.
تولید > استخراج و فرآوری

| رتبه‌بندی | کشور | تن |
| --- | --- | --- |
| ۱ | چین | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| ۲ | پرو | ۱٬۴۰۰٬۰۰۰ |
| ۳ | استرالیا | ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ |
| ۴ | هند | ۸۶۰٬۰۰۰ |
| ۵ | ایالات متحده آمریکا | ۷۵۰٬۰۰۰ |
| ۶ | مکزیک | ۶۹۰٬۰۰۰ |
روی چهارمین فلز پرمصرف در جهان پس از آهن، آلومینیم و مس است و تولید سالانه آن حدود ۱۳ میلیون تن برآورد می‌شود. بزرگ‌ترین تولیدکننده روی در جهان نیراستار است، که از ادغام شرکت استرالیایی اوز مینرالز و شرکت بلژیکی یومی‌کور تشکیل شده است. حدود ۷۰٪ از روی جهان از استخراج معادن تأمین می‌شود، در حالی که ۳۰٪ باقی‌مانده از بازیافت روی ثانویه به دست می‌آید.
روی خالص تجاری با نام Special High Grade یا SHG شناخته می‌شود و دارای خلوص ۹۹٫۹۹۵٪ است.
در سراسر جهان، ۹۵٪ از روی جدید از ذخایر معدنی سولفید استخراج می‌شود که در آن اسفالریت (ZnS) تقریباً همیشه با سولفیدهای مس، سرب و آهن همراه است. معادن روی در سراسر جهان پراکنده هستند، اما مناطق اصلی استخراج در چین، استرالیا و پرو قرار دارند. در سال ۲۰۱۴، چین ۳۸٪ از تولید جهانی روی را به خود اختصاص داده بود.
فلز روی با استفاده از متالورژی استخراجی تولید می‌شود. سنگ معدن ابتدا به‌طور دقیق آسیاب می‌شود و سپس با استفاده از شناورسازی کف، مواد معدنی از گانگ (بر اساس خاصیت آب‌گریزی) جدا شده و کنسانتره سولفید روی به دست می‌آید. این کنسانتره معمولاً حاوی حدود ۵۰٪ روی، ۳۲٪ گوگرد، ۱۳٪ آهن و ۵٪ SiO
2 است.
در فرایند تشویه، کنسانتره سولفید روی به اکسید روی تبدیل می‌شود:
دی‌اکسید گوگرد حاصل از این فرایند برای تولید اسید سولفوریک استفاده می‌شود که در فرایند لیچینگ ضروری است. اگر ذخایر معدنی از نوع کربنات روی، سیلیکات روی یا گاهنیت باشند (مانند ذخیره Skorpion Zinc در نامیبیا)، مرحله تشویه قابل حذف است.
برای فرآوری بیشتر، دو روش اصلی استفاده می‌شود: پیرومتالورژی و الکترووینینگ. در روش پیرومتالورژی، اکسید روی با کربن یا منوکسید کربن در دمای حدود ۹۵۰ درجه سلسیوس (۱٬۷۴۰ درجه فارنهایت) کاهش می‌یابد و به فلز روی تبدیل می‌شود. این فلز سپس به صورت بخار روی تقطیر شده و از سایر فلزاتی که در این دما فرار نیستند، جدا می‌شود. بخار روی در یک کندانسور جمع‌آوری می‌شود. معادلات زیر این فرایند را توصیف می‌کنند:
در الکترووینینگ، روی از کنسانتره سنگ معدن توسط سولفوریک اسید شسته شده و ناخالصی‌ها رسوب می‌کنند:
در نهایت، روی از طریق برق‌کافت کاهش می‌یابد.
اسید سولفوریک دوباره احیا شده و به مرحله شست‌وشو بازگردانده می‌شود.
هنگامی که مواد اولیه گالوانیزه‌شده به یک کوره قوس الکتریکی تغذیه می‌شوند، روی از گرد و غبار حاصل از طریق چندین فرایند، به‌ویژه فرایند ولز (که تا سال ۲۰۱۴ حدود ۹۰٪ بازیابی روی را شامل می‌شد) استخراج می‌شود.
تولید > تأثیرات زیست‌محیطی

تصفیه سنگ‌های معدنی سولفیدی روی، حجم زیادی دی‌اکسید گوگرد و بخار کادمیم تولید می‌کند. سرباره و سایر پسماندهای حاصل از ذوب حاوی مقادیر قابل توجهی فلزات هستند. بین سال‌های ۱۸۰۶ تا ۱۸۸۲، حدود ۱٫۱ میلیون تن روی فلزی و ۱۳۰ هزار تن سرب در شهرهای بلژیکی کلمی و پلومبیر استخراج و ذوب شد.
زباله‌های عملیات استخراج قدیمی همچنان روی و کادمیم را به محیط اطراف نشت می‌دهند و رسوبات رودخانه Geul حاوی مقادیر قابل‌توجهی از این فلزات هستند.
حدود دو هزار سال پیش، انتشار سالانه روی ناشی از استخراج و ذوب معادل ۱۰ هزار تن بود. این مقدار از ۱۸۵۰ میلادی حدود ۱۰ برابر افزایش یافت و در دهه ۱۹۸۰ به اوج خود یعنی ۳٫۴ میلیون تن در سال رسید. سپس در دهه ۱۹۹۰ به ۲٫۷ میلیون تن در سال کاهش یافت، اما یک مطالعه در سال ۲۰۰۵ نشان داد که میزان روی در تروپوسفر قطب شمال کاهش مورد انتظار را نشان نمی‌دهد. نسبت انتشار روی ناشی از فعالیت‌های انسانی در مقایسه با منابع طبیعی ۲۰ به ۱ است.
میزان روی در رودخانه‌هایی که از مناطق صنعتی و معدنی عبور می‌کنند، ممکن است تا ۲۰ ppm باشد. با این حال، تصفیه فاضلاب این میزان را تا حد زیادی کاهش می‌دهد. به عنوان نمونه، تصفیه در حوضه راین سطح روی را به ۵۰ ppb رسانده است.
غلظت‌های روی حتی به مقدار ۲ ppm نیز می‌تواند بر مقدار اکسیژنی که ماهی‌ها می‌توانند در خون خود حمل کنند، تأثیر منفی بگذارد.
کارخانه Lutana که در گذشته موجب افزایش سطح فلزات در رودخانه Derwent شده بود، بزرگ‌ترین صادرکننده تاسمانی است و ۲٫۵٪ از تولید ناخالص داخلی این ایالت را به خود اختصاص داده و سالانه بیش از ۲۵۰٬۰۰۰ تن روی تولید می‌کند.
آلودگی خاک ناشی از استخراج، پالایش یا کوددهی با لجن‌های حاوی روی می‌تواند منجر به غلظت چندین گرم روی در هر کیلوگرم خاک خشک شود. سطح روی بالاتر از ۵۰۰ ppmدر خاک، جذب سایر مواد مغذی معدنی مانند آهن و منگنز را در گیاهان مختل می‌کند. برخی نمونه‌های خاک دارای غلظت روی بین ۲۰۰۰ ppm تا ۱۸۰٬۰۰۰ ppm (معادل ۱۸٪) گزارش شده‌اند.
کاربردها

کاربردهای عمدهٔ روی شامل موارد زیر است، درصدها برای ایالات متحده ذکر شده‌اند:
گالوانیزه‌کردن (۵۵٪)
برنج و برنز (۱۶٪)
سایر آلیاژها (۲۱٪)
متفرقه (۸٪)
کاربردها > ضد خوردگی و باتری‌ها

روی معمولاً به‌عنوان عاملی ضد خوردگی مورد استفاده قرار می‌گیرد، و گالوانیزه‌کردن (پوشش دادن آهن یا فولاد با روی) رایج‌ترین روش آن است. در سال ۲۰۰۹، در ایالات متحده ۵۵٪ یا ۸۹۳٬۰۰۰ تن فلز روی برای گالوانیزه‌کردن مصرف شد.
روی نسبت به آهن یا فولاد واکنش‌پذیری بیشتری دارد و بنابراین تقریباً تمامی اکسایش موضعی را جذب می‌کند تا زمانی که کاملاً خورده شود. لایه‌ای محافظ از اکسید و کربنات (Zn
5(OH)
6(CO
3)
2)) هنگام خوردگی روی تشکیل می‌شود. این لایه حتی در صورت خراشیده‌شدن نیز محافظت را حفظ می‌کند، اما در طول زمان به‌دلیل خوردگی تدریجی روی، تخریب می‌شود. روی به‌صورت الکتروشیمیایی یا به‌عنوان روی مذاب با استفاده از گالوانیزه گرم یا اسپری کردن اعمال می‌شود. گالوانیزه‌کردن در نرده‌های زنجیری، گاردریل‌ها، پل‌های معلق، تیرهای روشنایی، سقف‌های فلزی، مبدل‌های حرارتی و بدنهٔ خودروها کاربرد دارد.
واکنش‌پذیری نسبی روی و قابلیت آن در جذب اکسایش باعث می‌شود که به‌عنوان یک آند گالوانی در حفاظت کاتدی (CP) مؤثر باشد. به‌عنوان مثال، حفاظت کاتدی یک خط لولهٔ مدفون را می‌توان با اتصال آندهایی از جنس روی به لوله تأمین کرد. در این حالت، روی به‌عنوان آند (ترمینال منفی) عمل کرده و با خوردگی تدریجی، جریان الکتریکی را به خط لولهٔ فولادی منتقل می‌کند. روی همچنین برای حفاظت کاتدی فلزاتی که در معرض آب دریا قرار دارند، استفاده می‌شود. یک دیسک روی که به سکان آهنی یک کشتی متصل است، به‌تدریج خورده می‌شود، در حالی که سکان سالم می‌ماند. به‌همین ترتیب، یک شاخهٔ روی که به پروانهٔ کشتی یا محافظ فلزی کیل متصل است، حفاظت موقتی را فراهم می‌کند.
با داشتن پتانسیل الکترود استاندارد (SEP) برابر با ۰٫۷۶− ولت، روی به‌عنوان مادهٔ آند برای باتری‌ها به‌کار می‌رود. (عنصر واکنش‌پذیرتر لیتیم (SEP ۳٫۰۴− V) به‌عنوان آند در باتری لیتیمی استفاده می‌شود). روی پودری به‌همین منظور در باتری قلیایی استفاده می‌شود و محفظهٔ (که به‌عنوان آند نیز عمل می‌کند) باتری روی–کربن از ورق روی ساخته می‌شود. روی به‌عنوان آند یا سوخت در باتری روی-هوا/سلول سوختی نیز کاربرد دارد. باتری روی-سریم باتری جریان نیز بر پایهٔ یک نیم‌سلول منفی روی عمل می‌کند.
کاربردها > آلیاژها

یکی از آلیاژهای پرکاربرد روی، برنج است که در آن مس با ۳ تا ۴۵ درصد روی، بسته به نوع برنج، آلیاژ می‌شود. برنج به‌طور کلی از مس شکل‌پذیرتر و قوی‌تر بوده و مقاومت بهتری در برابر خوردگی دارد. این ویژگی‌ها، آن را برای استفاده در تجهیزات ارتباطی، سخت‌افزار، سازهای موسیقی و شیرآلات آب مناسب ساخته‌اند.
دیگر آلیاژهای پرکاربرد روی شامل ورشو، فلز ماشین‌تحریر، لحیم نرم و آلومینیومی، و برخی انواع برنز تجاری هستند. روی همچنین در ارگ‌های لوله‌ای مدرن، جایگزین آلیاژ سنتی سرب و قلع در لوله‌ها شده است. آلیاژهایی با ۸۵ تا ۸۸ درصد روی، ۴ تا ۱۰ درصد مس و ۲ تا ۸ درصد آلومینیوم، در برخی انواع یاتاقان‌های ماشین‌آلات استفاده محدودی دارند. از سال ۱۹۸۲، روی فلز اصلی در سکه‌های یک سنتی آمریکا (پنی) بوده است. در این سکه‌ها، هسته رویی با لایه نازکی از مس پوشیده می‌شود تا ظاهر مسی داشته باشند. در سال ۱۹۹۴، ۳۳٬۲۰۰ تن روی برای تولید ۱۳٫۶ میلیارد سکه یک سنتی در ایالات متحده مصرف شد.
آلیاژهای روی با مقادیر اندک مس، آلومینیوم و منیزیم در ریخته‌گری تحت فشار و ریخته‌گری چرخشی به‌ویژه در صنایع خودروسازی، الکتریکی و سخت‌افزار کاربرد دارند. این آلیاژها با نام تجاری Zamak به بازار عرضه می‌شوند. نمونه‌ای از این آلیاژها، روی-آلومینیوم است که به‌دلیل نقطه ذوب پایین و گران‌روی کم، امکان تولید قطعات کوچک و پیچیده را فراهم می‌کند. دمای پایین کار با این آلیاژ منجر به سرد شدن سریع قطعات ریخته‌گری شده و افزایش سرعت تولید می‌شود.
آلیاژ دیگری با نام تجاری Prestal، شامل ۷۸٪ روی و ۲۲٪ آلومینیوم است و گزارش شده که تقریباً به استحکام فولاد اما به نرمی پلاستیک است. این خاصیت، به آن امکان ابرمومسانی می‌دهد، به‌طوری که می‌توان آن را با قالب‌هایی از جنس سرامیک و سیمان شکل‌دهی کرد.
آلیاژهای مشابه با افزودن مقادیر کمی سرب می‌توانند به‌صورت ورق نورد سرد تولید شوند. یک آلیاژ حاوی ۹۶٪ روی و ۴٪ آلومینیوم برای ساخت قالب‌های سنبه-ماتریس در تولیدات کم‌تیراژ، که استفاده از قالب‌های فلزی آهنی پرهزینه خواهد بود، به کار می‌رود. در نمای ساختمان‌ها، پوشش بام و سایر کاربردهای ورق‌کاری که نیاز به کشش عمیق، رول‌فرمینگ یا خم‌کاری دارند، از آلیاژهای روی-تیتانیوم-مس استفاده می‌شود. روی خالص برای این فرایندها بیش از حد شکننده است.
به‌عنوان جایگزینی برای سرب، روی به‌دلیل چگالی بالا، قیمت پایین و قابلیت کار آسان، در وزنه‌هایی مانند وزنه‌های ماهیگیری، تعادل تایرخودرو و چرخ لنگر استفاده می‌شود.
آلیاژ کادمیوم-روی-تلورید (CZT) یک‌نیمه‌رسانای پیشرفته است که می‌تواند در آرایه‌هایی مشابه مدارهای مجتمع ساخته شود و برای آشکارسازی پرتو گاما به‌کار رود.