stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نخستین جنگ ساسانیان و ترکان

| ن ب وجنگ‌های ساسانیان و گوک‌ترک‌ها | ن ب وجنگ‌های ساسانیان و گوک‌ترک‌ها |
| --- | --- |
 نخستین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک ها  دومین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک ها  سومین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک ها :  نخستین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک ها  دومین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک ها  سومین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک ها 
| ن ب وجنگ‌های ساسانیان و هپتالیان | ن ب وجنگ‌های ساسانیان و هپتالیان |
| --- | --- |
 جنگ‌های یزدگرد دوم  گرگان  جنگ ۴۸۴  نبرد سوخرا  جنگ‌های قباد یکم  نبرد بخارا  نخستین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک‌ها  دومین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک‌ها :  جنگ‌های یزدگرد دوم  گرگان  جنگ ۴۸۴  نبرد سوخرا  جنگ‌های قباد یکم  نبرد بخارا  نخستین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک‌ها  دومین جنگ شاهنشاهی ساسانیان و ترک‌ها 
جنگ ساسانیان و ترکان (۵۸۸ تا ۵۸۹ میلادی) جنگی میان شاهنشاهی ساسانی از یک‌سو، خاقانات گوک ترک و دولت دست‌نشانده‌شان یعنی شاهزاده نشین‌های هپتالی بود. این درگیری در نهایت منجر شد، با بازگرداندنی سرزمین‌های از دست رفته و همچنین تصرف برخی از مناطق شمال رود آمودریا توسط ساسانیان. گوکترکهاها به شدت درگیر آشوب، شورش و جنگ‌های داخلی بودند و توان رویارویی با ساسانیان را نداشتند.
پیش زمینه

در سال ۵۶۲ میلادی هپتالیان یا (هیاطله) به دست خسرو انوشیروان و خاقان‌نشین غربی ترک سقوط کرده و از بین رفت. در پیکارهایی که بعد از آن بین ایران و ترکان درگرفت، قسمت‌هایی از سرزمین هپتالیان به دست ایران و قسمت‌هایی از آن به دست ترکان افتاد. در همین زمان ترکان پس از تصرف سرزمین‌های واقع در شمال ایران، به راه‌های بازرگانی مهمی دست یافتند و سرزمین سغد را نیز به متصرفه‌های خویش ملحق کردند.
پس از سقوط هپتالیان، ترکان نه تنها قدرت سیاسی، بلکه نیروی اقتصادی بزرگی نیز بدست آوردند. قسمت‌های مهمی از راه ابریشم که از شرق به غرب می‌گذشت، از این پس در اختیار ترکان قرار گرفت. این راه از سرزمین کاشغر و ناحیهٔ شاپورگان تا جنوب آسیای میانه کشیده شده بود. سپس راه ابریشم به خراسان می‌پیوست و از داخل ایران می‌گذشت. ترکان می‌خواستند که با بیزانس وارد معامله شوند. حمل ابریشم از راه شمال دریای خزر و قفقاز بسیار گران و همراه با مخاطره بود، بنابراین چارهٔ کار در این بود که خاقان ترک با شاهنشاه ایران کنار بیاید. ترکان در زمان انوشیروان با شاه ایران به توافق نرسیدند. ایستمی خان ترک، در زمان انوشیروان به ایران خبر اعلان جنگ داد ولی مواضع و استحکاماتی که ایرانیان در سدهٔ قرن پنجم برابر هپتالیان پدیدآورده بودند، در نظر ترکان گذرناپذیر می‌نمود، از این رو حمله ترکان متوقف ماند. برای به وجود آوردن دگرگونی‌های اقتصادی و رهایی از اقتصاد شبانی، برای ترکان چاره‌ای جز این نبود که به ایران حمله برند و راه ابریشم را به تصرف درآورند. در سال ۵۸۸ میلادی اتحاد بین بیزانس و ترکان حاصل شد و ترکان آمادهٔ جنگ با ایران شدند.
جنگ گوک ترکان با بهرام چوبین

در سال ۵۸۸ میلادی هرمزد چهارم که حاصل ازدواج بین خسرو انوشیروان و دختر ایستمی خان ترک بود، بر اریکه شاهی تکیه زد. در این زمان در مرزهای غربی ایران، جنگ با بیزانس جریان داشت. در همین زمان لشکریان ترک و خزر به آلان و ارمنستان حمله‌ور شدند.
در شرق نیز باغا خاقان فرمانروای ترکان و دایی هرمزد چهارم با سیصد هزار مرد به ایران حمله برد. پیاده‌نظام سپاه ایران، در برابر ترکان تاب مقاومت نیاورد. در سراسر کشور نگرانی و سرآسیمگی پدید آمده بود.
هرمزد چهارم، بهرام چوبین را که از مردم ری بود با دوازده هزار مرد به سوی ترکان فرستاد، سپس جنگی بزرگ درگرفت و فرمانروای گوک ترکان کشته شد. این جنگ با پیروزی ایران پایان پذیرفت.
بهرام پس از پایان جنگ یک ماه در هرات ماند و غنائم بدست آمده را میان شاهنشاه و سپاه خویش بخش کرد. در شاهنامه شرح این جنگ به تفصیل آمده است.
جنگ بهرام گور با ترکان یا توران؟

تاریخ و زندگی هر قوم و ملتی را باید در گذشته‌های دور و روزگاران کهن جستجو کرد اما تاریخ‌نگاران برای تسهیل در پژوهش‌های خویش کوشیده‌اند تا مبدأئی برای تاریخ ملت‌ها عنوان کنند. ترکان نیز از سده‌های دراز در سرزمین‌های شمال چین و بخشی از اراضی سیبری می‌زیستند ولی تاریخ‌نگاران مبدأ تاریخ ترکان را سال ۵۴۵ میلادی دانسته‌اند.
نوشتهٔ برخی از مورخان پارسی و عرب، به جنگ بهرام پنجم (بهرام گور) با ترکان اشاره دارد. بهرام گور به سال ۴۳۸ میلادی، یعنی حدود یکصد سال پیش از این مبدأ تاریخی که برای ترکان در نظر گرفته‌اند، درگذشته است. چگونه ممکن است، بهرام گور با ترکان پیکار کرده باشد؟ استاد بارتولد این مسئله را چنین توضیح می‌دهد که نام توران در اوستا آمده است و چنین به نظر می‌رسد که تورانیان شاخه‌ای از آریاییان بوده‌اند. میان ایرانیان و تورانیان دشمنی وجود داشت. از سدهٔ ششم میلادی که ترکان به آسیای میانه راه یافتند، شباهت این دو نام سبب شد که بعضی نام توران را با نام ترکان یکی بدانند. حال آنکه رابطه‌ای میان این دو نام موجود نبود.
باید گفت که به احتمال قوی فردوسی در جنگ بهرام با ترکان روزگار خود را ملاک داوری قرار داده است. در روزگار فردوسی غزان و قبچاق‌ها که از قبایل ترکی زبان بودند، در فرارود سکنی داشتند. پیش از آن نیز ترکان در عهد ساسانیان و نیمهٔ دوم سدهٔ ششم میلادی، به این سرزمین راه یافتند و مردم سغد و خوارزم را تابع خود کردند. چون در دشت‌های آسیای میانه زبان ترکی رواج یافته بود، فردوسی چنین پنداشت که توران و ترکان از یک تیره و یک نژاد هستند.
نقشهٔ قلمرو ساسانی در زمان انوشیروان، رنگ نارنجی پررنگ سرزمین‌های تازه متصرف شده را نشان می‌دهد. در سال ۵۶۲ میلادی.
قلمرو هیاطله یا هپتالیان، برای دیدن تصویر بزرگ‌تر روی تصویر کلیک کنید.
ژست (ترانه ریانا)

| «ژست»> تک‌آهنگ تبلیغاتی ریانا.از آلبوم آنتی | «ژست»> تک‌آهنگ تبلیغاتی ریانا.از آلبوم آنتی |
| --- | --- |
تاریخ پخش: ۱۴ آوریل ۲۰۱۷ (۲۰۱۷-04-۱۴) (ریمیکس آلبوم چندآهنگه)
استودیو: وست‌لیک Twin Studios
ژانر:  Grime  موسیقی ترپ 
زمان: ۲:۲۴
ناشر: Westbury Road راک نیشن
ترانه‌نویس(ها): Chauncey Hollis Bibi Bourelly ریانا تراویس اسکات
تهیه‌کننده(ها): Hit-Boy تراویس اسکات (add.) کوک هارل (vocals)
«ژست» (انگلیسی: Pose) ترانه‌ای است که توسط خواننده باربادوسی ریانا برای هشتمین آلبوم استودیویی خود، آنتی (۲۰۱۶) ضبط شده‌است. این یکی از سه ترانه جایزه است که در نسخه لوکس آلبوم موجود است.
سوت‌زن کدر

| سوت‌زن کدر | سوت‌زن کدر |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: سردرشتان
سرده:: سردرشت
گونه:: P. griseonota
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Pachycephala griseonota G.R. Gray, 1862: Pachycephala griseonota G.R. Gray, 1862
Subspecies: Subspecies
 See text:  See text
سوت‌زن کدر یا سوت‌زن تیره (نام علمی: Pachycephala griseonota) گونه‌ای از پرندگان تیرهٔ سوت‌زنان (Pachycephalidae) است که در جزایر ملوک یافت می‌شود. زیستگاه طبیعی آن جنگل‌های جلگه‌ای نمناک نیمه‌گرمسیری یا گرمسیری است.
لی، بازرس آزادی مشروط

| لی، بازرس آزادی مشروط | لی، بازرس آزادی مشروط |
| --- | --- |
هانگول: 가석방 심사관 이한신
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Gaseokbang simsagwan I Hansin
مک‌کیون–ریشاور: Kasŏkpang simsagwan I Hansin
 :  
ژانر:  درام حقوقی  دلهره‌آور 
نویسنده: پارک چی هیونگ
کارگردان: یون سانگ هو
بازیگران:  گو سو  کوان یو ری  بک جی وون  لی هاک جو 
موسیقی از: پارک سه جون
کشور سازنده: کره جنوبی
زبان اصلی: کره‌ای
شمار قسمت‌ها: ۱۲
تولید: تولید
مدت: ۶۰ دقیقه
تولیدکننده: Kortop Media
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: تی‌وی‌ان
انتشار اولیه: ۱۸ نوامبر ۲۰۲۴ (۲۰۲۴-11-۱۸) – ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴ (۲۰۲۴-12-۲۴)
وبگاه: وبگاه
لی، بازرس آزادی مشروط (انگلیسی: Parole Examiner Lee؛‏ کره‌ای: 가석방 심사관 이한신) یک مجموعه تلویزیونی محصول کره جنوبی در سال ۲۰۲۴ با بازی گو سو، کوان یو ری، بک جی وون و لی هاک جو است. این مجموعه از ۱۸ نوامبر تا ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴، روزهای دوشنبه و سه‌شنبه ساعت ۲۰:۵۰ (کی‌اس‌تی) از تی‌وی‌ان پخش شد. این مجموعه همچنین برای استریم در ویکی در مناطق منتخب قابل دسترسی است.
بازیگران

گو سو در نقش لی هان شین
کوان یو ری در نقش آن سو یون
بک جی وون در نقش چوی هوا ران
لی هاک جو در نقش جی میونگ سوب
سونگ یونگ چانگ در نقش جی دونگ مان
هوانگ ووسول‌هه در نقش چوی وون می
هوانگ یونگ هی در نقش مادر لی دونگ میونگ
مسجد جامع هرات

| مسجد جامع هرات | مسجد جامع هرات |
| --- | --- |
دین: دین
وابستگی: اسلام
مکان: مکان
مکان: هرات, افغانستان
مختصات: ۳۴°۲۰′۳۵″ شمالی ۶۲°۱۱′۴۵″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۳۴۳۰۶°شمالی ۶۲٫۱۹۵۸۳°شرقی﻿ / 34.34306; 62.19583
معماری: معماری
معمار(ها): جلاالدین فیروزشاهی
گونه: مسجدجامع
سبک: اسلامی, تیموری
آغاز ساخت: ٨۰٧ هجری یا ١۴۰۴ میلادی
پایان ساخت: ٨٥۰ هجری یا ١۴۴۶ میلادی
ویژگی‌ها: ویژگی‌ها
گنجایش: بیش از ١۰۰۰۰۰ نفر
گنبد(ها): ۴۶۰
مناره(ها): ٨
بلندی مناره: ١٧-٣۶ متر
مصالح ساختمانی: آجر, سنگ, سرامیک
مسجد جامع هرات (دگرنام: مسجد جمعه هرات) کهن‌ترین مسجد در هرات است که بسیار بازسازی شده‌است. بیشتر گسترش آن در دورهٔ طلایی عهد تیموریان بود.

این مسجد را سلطان غیاث الدین غوری در سال ۵۹۷ ق. طرح‌ریزی نمود اما موفق به تکمیل آن نشد. جسد وی در سال ۱۲۰۲ میلادی در زیر گنبد در پشت ایوان شمالی مسجد مدفون گردیده‌است.
تنها بخش کوچکی از مسجد عهد غوریان در درب ورودی جنوبی باقی مانده‌است.
تزیینات دورهٔ غوری پسانترها زیر کار تزیین دورهٔ تیموریان که مسجد را به ذوق و سلیقهٔ خود تزیین نمودند مخفی ماند که در سال ۱۹۶۴ کارشناسان آن را بازیابی نمودند. اما در اثر مرور زمان بخش زیادی از کار پر مصرف تیموریان نیز از میان رفت که در نوسازی‌های سال ۱۳۲۲ خورشیدی روی مسجد انجام گرفت بخشی از آن بازسازی شد. در عهد تیموریان پایتخت در هرات واقع گردیده بود. تیموریان با جلب هنرمندان، معماران، فیلسوفان و شعرا به دربار خود رهبری نهضت فرهنگی را به دست گرفتند که از دوره‌های پر درخشش تاریخ هرات می‌باشد. شاهرخ و همسرش گوهرشاد بیگم از پیشتازان دورهٔ نخست عصر تیموری به‌شمار می‌روند. حکومت سلطان حسین بایقرا از سال ۱۴۶۸ الی ۱۵۰۶ میلادی اوج دورهٔ طلایی تیموریان به‌شمار می‌رود.
پیشینه مسجد

ساختمان مسجد بر روی آتشکده دوره پیش از اسلام ساخته شده است. پس از آن به جای آتشکده مسجد کوچک و چوبی ساخته شد که این مسجد در اثر اصابت آذرخش شب جمعه هشتم جمادی‌الاول سال ۵۱۴ ه.ق سوخت و آسیب دید.
بخشی از بنای مسجد توسط غیاث الدین غوری که شامل طاقها فیروزه‌ای در برج‌ها و رواق‌های با استفاده از خشت پخته و تزئینات و کاشی‌ها ساخته شد. پس از مرگ سلطان غیاث الدین پسرش غیاث‌الدین محمود ساخت مسجد را بر عهده گرفت. 
در این دوره مدرسه غیاثیه در شمال مسجد جامع ساخته شد.
در دوره تیموری بر تزئینات و کاشی کاری آن افزوده شد و مسجد به معماری دوره تیموری تغییر شکل داد.
ویژگی‌های مسجد جامع بزرگ هرات

بناء بر اظهارات آقای اجمل، این مسجد تاریخی در زمینی به مساحت اضافه از ۴۶ هزار مترمربع اعمار گردیده که مشتمل بر ۴۶۰ گنبد، ۱۳۰رواق، ۴۴۴ فیل پایه، دوازده گلدسته، چهار ایوان، چهار دروازه، چهار کتیبه بزرگ مزین با آیاتی از قران، اشعار عرفانی عرفاً و شاعران بزرگ، سه سراچه، یک منبر سنگی، کتابخانه (شامل چهار هزار جلد کتاب) و وضوخانه می‌باشد که در زیباترین محل شهر قدیم هرات موقعیت داشته و در یک زمان گنجایش بیش از یک صد هزار نمازگزار را دارد. .
به گفته وی گلدسته‌های مسجد که برای رساندن صدای اذان به گوش مردم ساخته شده، بین۱۷تا ۳۶متر ارتفاع، ۷ تا ۱۰ متر قطر داشته راس هرکدام دارای هشت رواق بوده که بام شان با کاشی فیروزه‌ای تزیین یافته‌است.
برای کسی که ساکن هرات نیست مسجد جامع هرات بر علاوه کشش مذهبی کشش‌های دیگری نیز دارد.
هر کسی که بار اول این مسجد را می‌بیند در نظر اول مبهوت عظمت و معماری این مسجد خواهد شد. نقش و نگارهای پر رنگ و کاشی‌های معرق هفت رنگ ایوان‌ها و گلدسته‌های کاشی کاری شده حتی در نگاه شهروند هراتی نیز جالب و جذاب می‌باشد.
آقای ایام الدین اجمل آمر آبدات تاریخی هرات می‌گوید: این مسجد قبل از اسلام نیز در قالب یک معبد در همین مکان وجود داشت. البته خیلی کوچکتر از حالا و به شکل چوبی آن؛ “مسجد جامع بزرگ شهر هرات قبل از اسلام در همین منطقهٔ ساختمان موجود بوده که قدامت آن به سه هزار قبل از امروز می‌رسد که قبلاً یک ساختمان کوچک چوبی بوده در طول تاریخ معبد آریای یکتاپرست بوده درسال بیست ونه هجری قمری وقتی که دین اسلام وسعت پیدا می‌کند در خراسان و هرات این ساختمان چوبی تزیین کاری که است قبلاً معبد بوده و بعداً به مسجد مسلمانان تبدیل می‌شود که این ساختمان تا سال ۴۰۱۴ هجری قمری مسجد بوده اکثریت شخصیت‌های بزرگ جهان اسلام در این مسجد تدریس می‌کردند از آن جمله حضرت خواجه عبدالله انصاری و خواجه محمد تاکی. ”
آقای اجمل می‌افزاید: مسجد جامع هرات در طول تاریخ فراز و فرودهای زیادی را به خود دیده‌است. چندین بار تخریب و دوباره ساخته یا ترمیم شده‌است وی می‌گوید: در سال ۴۱۴ هجری قمری نیمی از مسجد که غالباً با چوب پوشیده شده و رنگ آمیزی شده بود در آتش سوخت ولی به همت خواجه محمد تاکی و همکاری مردم دوباره ترمیم گردید و حدود دو قرن بعد به اساس مشورت شیخ الاسلام فخرالدین رازی به دستور سلطان غیاث الدین غوری به شکل کنونی با استفاده از خشت پخته، تزئینات و کاشی‌های فیروزه‌ای بنا گردید که با مرگ سلطان، پسرش سلطان محمود بعضی از کارهای باقی‌مانده از زمان پدرش را به اتمام رسانید.
بنا به اظهارات آقای اجمل، این مسجد تاریخی در زمینی به مساحت اضافه از ۴۶ هزار مترمربع اعمار گردیده که مشتمل بر ۴۶۰ گنبد، ۱۳۰رواق، ۴۴۴ فیل پایه، دوازده گلدسته، چهار ایوان، چهار دروازه، چهار کتیبه بزرگ مزین با آیاتی از قران، اشعار عرفانی عرفاً و شاعران.
اشتباه در اعمار و ترمیم

مسلماً حفظ و پاسداری از آثار تاریخی یکی از وجایب ملی و میهنی است که باید به آن توجه جدی صورت گیرد واگر آثار تاریخی به عقاید و مقدسات مردم مربوط شود در آن صورت اهتمام مضاعف را می‌طلبد. همان است که توجه و اهتمام بیش از حد سلاطین تیموری در امر ترمیم، تزئین و کاشی کاری مسجد جامع بزرگ هرات که در عهد سلطنت سلطان غیاث الدین غوری بناء یافته‌است از اهمیت خاص برخوردار است؛ و اما برخی دوستان ترمیم را با اعمار اشتباه گرفته لذا این مسجد بزرگ را به سلاطین تیموری منسوب می‌سازند که اشتباه خیلی بزرگی است. تیموریان افتخارات فرهنگی واجتماعی فراوان دارند و نیاز نیست که گذشته ها را هم به پای ایشان ختم کنیم ویا حق یک تمدن را چشم پوشی نمائیم. و بگوییم. اگر مستقیماً و بدون مقدمه بگوئیم این مسجد در عهد سلاطین تیموری ساخته شده. در آن صورت مرتکب اشتباه و خبط بزرگ شده‌ایم. همانطورکه اعمار این مسجد ومعماری آن قابل افتخار است، کسانی که آن را با این زیبایی منقش ساخته‌اند نیز قابل مباهات و مایه افتخار می‌باشند بنابراین هنر و زحمتی را که تیموریان بخاطر زیباسازی این بنای بزرگ به خرج داده‌اند از هر حیث قابل قدر است. اما سابقه اعمار این مسجد به همین شکل وسیما بر می‌گردد به عهد سلطان غیاث الدین غوری ودیگ برنجی بزرگ در داخل این مسجد نیز از آثار همان وقت است.
نگارخانه

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | نمایی از صحن مسجد جامع هرات |  نمایی از دروازه مسجد جامع هرات | نمایی از طاق های مسجد جامع هرات |  | نمایی از کندکاری چوبی مسجد جامع هرات |  |
افغانستان، هرات، مسجد بزرگ دو وندردی در 1974افغانستان، هرات، لا گران مزکیتا دل ویرنس در 1974
مترو بومین

| مترو بومین | مترو بومین |
| --- | --- |
نام تولد: للاند تایلر وین
نام(های) دیگر: مترو بومین یانگ مترو مترو
زاده: ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۳ ‏(۳۱ سال) سنت لوئیس، میزوری، ایالات متحده
خاستگاه: آتلانتا، ایالات متحده
ژانر: هیپ هاپ آراندبی ترپ
پیشه(ها): آهنگساز ترانه‌سرا دی‌جی
ساز(ها): اف‌ال استودیو Pro Tools
سال‌های فعالیت: ۲۰۱۰–اکنون
ناشر(ان): اپیک رکوردز Freebandz
همکاری‌های مرتبط: فیوچر دریک آفست یانگ تاگ د ویکند تراویس اسکات میگوس لیل اوزی ورت TM88 بیگ شان گوچی مان ۲۱ سوج گانا Kodak Black
وبگاه: metroboomin.net
لیلاند تایلر وین (متولد ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۳)، که به‌طور حرفه‌ای با نام Metro Boomin یا، غیررسمی، Metro شناخته می‌شود، یک تهیه‌کننده، مجری ضبط و دی‌جی آمریکایی است. او به دلیل سبک تولید تاریک و تأثیر آن بر هیپ هاپ و تراپ مدرن شناخته شده‌است. او همچنین در صنعت موسیقی به دلیل تگ‌های تهیه‌کننده اش مشهور است: «اگر مترو جوان به تو اعتماد نکند، من به تو شلیک می‌کنم» و «مترو بومین چیزهای بیشتری می‌خواهد، نیگا» که به ترتیب توسط همکاران مکرر Future و Young Thug صحبت می‌شود. ; همکاران دیگر عبارتند از The Weeknd، 21 Savage, Drake, Travis Scott, Swae Lee و Kanye West و و Migos وdon Toliver و kendrick lamar
پیشینه کاغذ

شبهه‌ای نیست که کاغذ از مهم‌ترین موادی است که انسان را در مرحله علم و تمدن با قدم‌های سریع پیش انداخته و در این راه به او کمک‌های بزرگ کرده‌است چه علوم و ادبیات تا قبل از آنکه انسان به ساختن کاغذ توفیق یابد در محیط محدود محصور بود و جز یک طبقه معین دیگران به آن دسترسی نداشتند و موادی که در آن ایام برای نوشتن به‌کار می‌رفت هم استعمال و حمل و نقل آن چندان آسان نبود، هم هرگز مانند امروز مخزون کردن آن‌ها امکان نداشت.
پیرامون واژه

کاغد یا کاغذ واژه‌ای است فارسی که از واژهٔ سغدیِ kʾγδʾ وام گرفته شده‌است. واژهٔ سغدی احتمالاً از یک واژهٔ کهنِ ناشناخته در چینی باستان گرفته شده‌است. این واژه در کتب قدیمی عربی نیز دیده می‌شود و از فارسی به عربی رفته است.
«کاغذ» کلمه‌ای فارسی و ظاهراً تغییریافتهٔ کلمهٔ «کاهگز»، تشکیل‌شده از دو ریشهٔ «کاه» و «گز» است. «گز»، «گژ» یا «گچ» کلمه‌ای فارسی است به معنای سفید؛ مانند «گز دژ» در بهبهان که قلعه‌ای سفیدرنگ است.[نیازمند منبع]
یا شاید کلمهٔ کاغذ از واژهٔ چینیِ «کاکتز» گرفته شده‌است. (نام فارسی آن «رخنده» یا «پرزه» است)
نوشتن پیش از ساخت کاغذ

پیش از ساختن کاغذ، مردمان باستان برای ماندگار کردن نظرهای خود از کنده‌کاری روی سنگ و چوب و لوح‌های گلی بهره می‌گرفتند.
نوشتن پیش از ساخت کاغذ > گِل

سومری‌ها از هزارهٔ چهارم پیش از میلاد، آن را در آفتاب خشک می‌کردند یا در کوره‌های سفال‌پزی، می‌پختند. از این لوح‌های گلی پخته، شمار زیادی از ویرانه‌های شهرهای باستانی میان‌رودان، به‌ویژه بابل، به دست آمده‌است.
نوشتن پیش از ساخت کاغذ > سنگ

یکی دیگر از این مواد «سنگ» بوده‌است که دوام آن به‌مراتب از گل بیشتر است، اما در عوض سنگین تر بودن آن بیشتر زحمت تولید می‌کرده، استعمال گل و سنگ به‌علت اشکال حمل و نقل و بزرگی حجم چندان شیوع نداشته.
نوشتن پیش از ساخت کاغذ > طلا و فلزات

همچنین گاه نوشتن روی ورقه‌های مسی، برونزی و گاهی طلا انجام می‌شد که لوح‌های زرین دورهٔ هخامنشیان از نمونه‌های آن‌هاست.
نوشتن پیش از ساخت کاغذ > پوست جانداران

دست‌کم از هزارهٔ دوم پیش از میلاد، آدمیان آموختند که می‌توانند از پوست جانوران کاغذ چرمی (پارشمن) بسازند. ایرانیان روی پوست گاو، گاومیش و گوسفند و رومی‌ها بر پوست خر وحشی می‌نوشتند. پوست‌ها پس از دباغی و صیقل‌کاری به اندازهٔ نازک و نرم از کار درمی‌آمدند که در زیبایی و نیکویی شاهکار به‌شمار می‌آمدند. پارشمن ایرانی ویژگی‌های بهتری داشت. برای نمونه، ایرانیان برای از بین بردن بوی ناخوشایند چرم، در روند ساختن پارشمن، به آن گلاب می‌افزودند. اوستا را نخستین‌بار روی ۱۲ هزار پوست گاو نوشته بودند.
اعراب نیز بیش‌تر برای نوشتن قرآن و نوشته‌های با اهمیت (به دلیل گرانی) از پوست جانوران استفاده می‌کردند.
استعمال پوست نازک برای کتابت پیش از اسلام معمول بود، مسلمین نیز آن را به‌کار می‌بردند لیکن قیمت گزاف آن سبب شد که فقط آن را برای نوشتن نسخ قرآن و قرارنامه‌های رسمی و عهد و پیمان‌ها استعمال کنند. ابوریحان بیرونی آورده‌است: «هندیها عادت نداشتند که مثل یونانیها بر پوست بنویسند. از سقراط پرسیدند که چرا به‌کار تألیف و تصنیف نمی‌پردازد، گفت من نمی‌خواهم که آنچه را که از دل مردم زنده می‌تراود بر پوست گوسفند مرده بنویسم.» در اوایل اسلام نیز مثل دوره قدرت یهود خیبر مردم بر پوست کتابت می‌کردند و اوراق قرآن را بر پوست آهو نوشته بودند چنان‌که یهود توراة را بر همان پوست می‌نوشتند». نوشتن بر روی پوست‌های نازک تا مدت‌ها در مشرق و مغرب شایع بود و کتابخانه‌های مهم این کشورها کتبی بر پوست نوشته بزبان‌های یونانی و لاتینی و آرامی و عبری و عربی و غیره داشتند.
نوشتن پیش از ساخت کاغذ > استخوان جانوران

اعراب بیش‌تر نوشته‌های خود را بر استخوان شانهٔ شتر یا سنگ‌های نازک سفید یا شاخه‌های پوست کندهٔ درخت خرما می‌نوشتند و به دلیل گرانی کم‌تر از پوست جانوران استفاده می‌کردند.
نوشتن پیش از ساخت کاغذ > پاپیروس یا قرطاس

مقالهٔ اصلی: پاپیروس
مصریان باستان از نزدیک ۲ هزار سال پیش از میلاد، از گیاه پاپیروس، که گونه‌ای از نی است، کاغذی می‌ساختند که به همان نام پاپیروس شناخته شد و امروزه به صورت واژهٔ Paper در زبان انگلیسی ماندگار شده‌است. در مصر سفلی جنگل‌های بسیاری بوده‌است که گیاه پاپیروس در آن‌ها می‌روییده‌است. مصریان مغز این گیاه بلندقامت زیبا را می‌گرفتند و آن را قطعه قطعه می‌کردند بعد بفشار صفحاتی از آن درست می‌نمودند سپس با آلتی از عاج آن‌ها را صیقل می‌دادند بعد آن صفحات را بهم می‌چسباندند و به این ترتیب مجموعه‌هایی درست می‌کردند تا در نوشتن استفاده از آن‌ها آسان باشد.
این کاغذ را در بسیاری از مآخذ قدیمی «قرطاس» خوانده‌اند و سیوطی (درگذشتهٔ سال ۹۱۱ ه‍.ق / ۸۸۴ خورشیدی / ۱۵۰۵ م) یکی از امتیازات مصر را انواع قرطاس آن می‌شمارد. معروف است که ایرانیان در دوران خلفا جز بر پوست کلفت و نازک بر چیزی دیگر نمی‌نوشتند و می‌گفتند که «ما جز بر آنچه در مملکت ما فراهم می‌شود بر چیزی دیگر کتابت نمی‌کنیم».
نوشتن پیش از ساخت کاغذ > برگ و پوست درختان

مردم هندوستان روی برگ و پوست برخی درختان می‌نوشتند. ابوریحان بیرونی که در سال ۴۴۰ هـ. ق (۴۲۷ خورشیدی / ۱۰۴۸ م) وفات کرده در باب ماده‌ای که مردم هند برای نوشتن به‌کار می‌برده‌اند چنین می‌نویسد:
در بلاد جنوبی هندوستان درخت بلندقامتی است مثل درخت خرما و نارگیل که میوهٔ آن را می‌خورند و برگ‌های آن به‌طول یک ذراع و عرض سه انگشت به هم چسبیده‌است. نام آن درخت به هندی «تاری» است. مردم هند مطالب خود را بر روی این برگ‌ها می‌نویسند بعد آن‌ها را به‌وسیلهٔ نخی از سوراخی که در میان آن‌ها می‌کنند به هم می‌چسبانند. اما در شهرهای مرکزی و شمالی هندوستان مردم، پوست درخت توز را که بهوج می‌نامند و پرده‌های روی کمان را نیز از آن می‌سازند و در کتابت به‌کار می‌برند، این پوست را که به‌قدر یک ذراع طول و به‌اندازهٔ چند انگشت باز یا کمتر از آن عرض دارد مردم می‌گیرند و پس از چرب کردن و صیقل دادن ابتدا سخت بعد صاف می‌کنند سپس بر روی آن می‌نویسند و اوراق آن‌ها را که پراکنده‌اند به اعداد متوالی شماره می‌گذارند و بعد از آنکه کتاب تمام شد آن را در یک قطعه پارچه می‌پیچند و در میان دو لوح که به همان اندازه کتاب اختیار شده می‌نهند و این قبیل کتب را «پوتی» می‌خوانند، مراسلات و نوشته‌های دیگر ایشان هم به همین ترتیب بر روی پوست درخت توز نوشته و به این طرف و آن طرف فرستاده می‌شود.
شاید به همین دلیل باشد که امروزه به صفحه‌های کتاب یا دفتر، «برگ» می‌گویند. مسعودی که در سال ۳۴۵ هـ. ق (۳۳۵ خورشیدی / ۹۵۶ م) به‌درود حیات گفته، از مادهٔ دیگری که در هند بر آن می‌نوشته‌اند و نام آن را «کاذی» می‌گویند ذکر می‌کند و معلوم نشد که این «کاذی» همان «تاری» است که ذکر آن در بیان قول ابوریحان بیرونی گفته‌شد یا مادهٔ دیگری بوده‌است. مسعودی می‌گوید که:
نامهٔ پادشاه هند به خسرو انوشیروان پادشاه ایران بر روی پوست درختی بود که آن را «کاذی» می‌خواندند و آن را به زر سرخ نوشته بودند. این درخت که در هندوستان و چین دیده می‌شود درختی عجیب و زیبارنگ و بوی خوش آن مطلوب است، پوست آن نازک‌تر از کاغذ چینی است و پادشاهان چین و هند نامه‌های خود را بر آن می‌نویسند. ملل گذشته در نوشتن از مواد مختلفه استفاده کرده‌اند و این مواد اگر چه بعضی در مقابل گذشت روزگار پایدارمانده و محو نشده‌اند لیکن استعمال آن‌ها به شرحی که سابقاً گفتیم به‌علت کمیابی یا سنگینی یا بزرگی حجم عملی نبوده و همیشه استفاده از آن میسر نمی‌شده‌است به همین علت عمر آن‌ها هر قدر هم طولانی شمرده می‌شده نمی‌توانسته‌است جاوید باشد بلکه پس از مدتی مردم از استعمال آن‌ها دست برمی‌داشته‌اند.
اما در سرزمین‌های شمالی هند پوست درخت توز را صیقل می‌دادند و روی آن می‌نوشتند. سپس برگه‌های نوشته شده را شماره می‌گذاردند و در پارچه‌ای می‌پیچیدند و نگهداری می‌کردند. نامه‌ای که پادشاه هند به انوشیروان نوشته بود و مسعودی در مروج‌الذهب به آن اشاره کرده‌است، بر پوست درخت بوده‌است. ایرانیان نیز برخی از نوشته‌های خود را بر توز، یعنی پوست گیاه خدنگ، می‌نوشتند. ابن‌ندیم از بیان ابومشعر بلخی نوشته‌است که:
ایرانیان برای آن‌که نوشته‌هایشان پایدار بماند روی توز می‌نوشتند که از درخت خدنگ به دست می‌آمد و خدنگ همان گیاهی است که چوب محکم دارد و از چوب آن تیر برای کمان می‌سازند.
به نظر می‌رسد رومیان نیز بخشی از نوشته‌های خود را روی پوست درختان ماندگار می‌کردند. چرا که واژهٔ لاتین Liber، به معنای پوست درونی درخت، برای کتاب به کار می‌رفت. اکنون نیز به جایی که کتاب‌ها در آن نگهداری می‌شود، Library، یعنی کتاب‌خانه، می‌گویند.
کاغذ چینی، نخستین کاغذ

«خانبالیق» نام قدیم پکن است که واژه‌ای ترکیبی از الفاظ ترکی است.[نیازمند منبع] لیق و لیک درترکی پسوندهایی هستند که به آخر پاره‌ای از اسامی اضافه می‌شوند ومعنای محل مربوط به آن اسم را بیان می‌کنند. ترکیب همین واژه با «خانبا» که برگرفته از کلمه ترکی خان مانند «چنگیزخان» - به عنوان یک مقام دولتی یا اجتماعی است، معنای پاینخت و محل زندگی خان بزرگ را می‌دهد. شهر عظیم خانبالیغ معنایی جز پاینخت و خان‌نشین ندارد (خانبالیق= خان نشین= پاینخت).[نیازمند منبع]
کاغذ خانبالیق یا کاغذ چینی یا کاغذ ختایی در انواع مختلف ساخته می‌شد، اما با ضخامت نسبتاً زیاد، زیرا که روش کتابت با قلم موی چینی‌ها نیاز به کاغذ ضخیم مقاوم در مقابل آب داشت.
چینی‌های باستان نخست روی پارچهٔ ابریشم می‌نوشتند، اما از نزدیک ۱۵۰ سال پیش از میلاد، آموختند که می‌توانند پوست درخت توت را خرد کنند، به صورت خمیر درآورند و از آن کاغذ بسازند. آن‌ها به کاغذهای خود ساقه‌های کتان و رشته‌های تور ماهی‌گیری کهنه نیز می‌افزودند تا محکم‌تر شود. هر چند گیاهان در بیش‌تر جاها یافت می‌شدند، اما چینی‌ها شیوهٔ ساختن کاغذ را به صورت راز نگه داشته بودند. این راز زمانی فاش شد که عرب‌های مسلمان در سال ۱۳۳ هـ.ق / ۷۵۱ م، اسیرانی را از چین با خود به سمرقند، از بزرگ‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شهرهای دیرین ایران، آوردند. از جملهٔ اسیرانی که صالح‌بن‌زیاد از چین با خود به سمرقند آورد، کسانی بودند که در کار ساختن کاغذ مهارت داشتند. ایرانیان مسلمان شیوهٔ ساختن کاغذ را از آنان یادگرفتند و آن را بهبود بخشیدند و به‌زودی سمرقند بزرگ‌ترین مرکز خرید و فروش کاغذ در جهان شد.