stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اقوام آندامان
گروه‌ها

این مردم به‌طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
آندامانی‌های بزرگ: این گروه شامل ده قبیله اصلی بود که در جزیره بزرگ آندامان و برخی جزایر کوچک‌تر زندگی می‌کردند. زبان‌های آن‌ها به خانواده زبانی آندامانی بزرگ تعلق دارد و از نظر فرهنگی و زبانی با یکدیگر ارتباط نزدیکی داشتند. متأسفانه، جمعیت این گروه به دلیل بیماری‌های وارداتی، درگیری با استعمارگران بریتانیایی و تغییرات اجتماعی به شدت کاهش یافته است.
آندامانی‌های کوچک: این گروه شامل چهار قبیله اصلی است که در جزایر کوچک‌تر آندامان زندگی می‌کنند. زبان‌های آن‌ها به خانواده زبانی آندامانی کوچک تعلق دارد و از نظر فرهنگی و زبانی با آندامانی‌های بزرگ متفاوت هستند.
در دسته‌بندی دیگر، می‌توان آندامانی‌ها را به دو گروه تقسیم کرد: گروهی که نسبت به ارتباط با دنیای بیرون گشوده‌تر هستند و گروهی که نسبت به برقراری ارتباط با بیگانگان خصمانه و مقاوم هستند.
مردم آندامانی شامل قبایل بزرگی مانند قبایل بزرگ‌آندامانی و جاراوا در مجمع‌الجزایر آندامان بزرگ، جانگیل در جزیره روتلند، اونگ‌ها در آندامان کوچک و سنتینلی‌ها در جزیره سنتینل شمالی بودند. در اواخر قرن هجدهم، زمانی که برای اولین بار با بیگانگان ارتباط برقرار کردند، جمعیت آن‌ها حدود ۷۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شد. اما در قرن بعد، به دلیل بیماری‌های جدید و از دست دادن سرزمین‌هایشان، جمعیت آن‌ها به شدت کاهش یافت. امروزه، تنها حدود ۵۰۰ نفر از آن‌ها باقی مانده‌اند و قبیله جانگیل منقرض شده است. فقط جاراواها و سنتینلی‌ها همچنان استقلال خود را حفظ کرده‌اند و از هرگونه تماس با دنیای خارج اجتناب می‌کنند.
گروه‌ها > آندامانی‌های بزرگ

بزرگ‌آندامانی‌ها زمانی بزرگ‌ترین قبیله در جزایر آندامان بودند. جمعیت آن‌ها در سال ۱۷۸۹ حدود ده هزار نفر بود، اما در سال ۱۹۰۱ به ۶۲۵ نفر و در سال ۱۹۶۹ به ۱۹ نفر کاهش یافت. در سال ۱۹۷۱ تنها ۲۴ نفر از آن‌ها باقی مانده بودند، اما در سال ۱۹۹۹ این تعداد به ۴۱ نفر افزایش یافت. دولت هند تلاش می‌کند تا از این قبیله محافظت کند و آن‌ها را در جزیره کوچکی به نام جزیره استریت اسکان داده است. بزرگ آندامانی‌ها در گذشته شکارچی-گردآورنده بودند، اما امروزه علاوه بر شکار و جمع‌آوری غذاهای سنتی مانند ماهی، لاک‌پشت، خرچنگ و ریشه گیاهان، از غذاهای مدرن مانند برنج، عدس و چاپاتی نیز استفاده می‌کنند و حتی می‌توانند با ادویه غذا بپزند. آن‌ها به عنوان مردمی ساحلی، از غذاهای دریایی مانند هشت‌پا، انواع صدف‌ها و خرچنگ‌ها لذت می‌برند. اخیراً برخی از آن‌ها به کشت سبزیجات و پرورش مرغ روی آورده‌اند. با این حال، آن‌ها در برابر بیماری‌های واگیردار و عادات نوشیدن ناسالم آسیب‌پذیر هستند.
گروه‌ها > اونگه‌ها

اونگه‌ها یکی از ابتدایی‌ترین قبایل هند هستند که به نژاد نگریتو تعلق دارند و در منطقه حفاظت شده داگونگ کریک در جزیره آندامان کوچک زندگی می‌کنند. آن‌ها نیمه کوچ‌نشین هستند و برای تأمین غذا کاملاً به طبیعت وابسته‌اند. با این حال، تلاش‌های دولت برای برقراری ارتباط با آن‌ها موفقیت‌آمیز بوده و اکنون از امکاناتی مانند خانه، غذا، لباس و دارو برخوردارند. رژیم غذایی آن‌ها شامل لاک‌پشت، ماهی، ریشه گیاهان و میوه‌ها است. آن‌ها در ساخت قایق مهارت دارند و یک مدرسه ابتدایی در محل سکونت آن‌ها در داگونگ کریک وجود دارد. جمعیت این قبیله در حال حاضر حدود ۱۱۰ نفر است.
گروه‌ها > جاراواها

جاراواها با جمعیتی حدود ۳۴۱ نفر در سواحل غربی جزایر آندامان جنوبی و میانی زندگی می‌کنند و زندگی آن‌ها بر پایه شکار و جمع‌آوری است. دولت هند در سال ۲۰۰۴ سیاستی را برای حمایت و رفاه جاراواها تدوین کرد که شامل افزایش منطقه حفاظت شده آن‌ها، ارائه خدمات بهداشتی و ایجاد منطقه حائل برای جلوگیری از تأثیرات گردشگری و فعالیت‌های تجاری می‌شود.
گروه‌ها > سنتینلی‌ها

سنتینلی‌ها در جزیره سنتینل شمالی زندگی می‌کنند و احتمالاً تنها مردم پارینه‌سنگی جهان هستند که هنوز هیچ تماسی با دنیای خارج نداشته‌اند. آن‌ها بسیار منزوی و نسبت به بیگانگان خصمانه هستند و اطلاعات کمی دربارهٔ آن‌ها وجود دارد.
گروه‌ها > شومپن‌ها

شومپن‌ها در نیکوبار بزرگ، بزرگ‌ترین جزیره در میان جزایر نیکوبار، زندگی می‌کنند و به نژاد مغولی تعلق دارند. آن‌ها به دو گروه تقسیم می‌شوند: مأوا شومپن‌ها که در نزدیکی سواحل و دره‌های رودخانه زندگی می‌کنند و با نیکوباری‌ها رابطه خوبی دارند، و شومپن‌های متخاصم که در مناطق داخلی جزیره زندگی می‌کنند و در گذشته به مأوا شومپن‌ها حمله می‌کردند. شومپن‌ها به دلیل بیماری‌ها جمعیت کمی دارند و از نظر جسمی ضعیف هستند. با این حال، با استقرار شهرک کمپبل بی در نیکوبار بزرگ، آن‌ها کم‌کم در حال تعامل با مردم متمدن هستند.
زبان

زبان‌های آندامانی که توسط مردم بومی جزایر آندامان صحبت می‌شود، به عنوان پنجمین خانواده زبانی هند، پس از زبان‌های هندواروپایی، دراویدی، آستروآسیایی و چینی-تبتی در نظر گرفته می‌شوند.
در حالی که برخی ارتباطات به‌طور آزمایشی با سایر خانواده‌های زبانی، مانند زبان‌های آسترونزیایی، یا خانواده بحث‌برانگیز هند-اقیانوسیه پیشنهاد شده است، دیدگاه اجماعی در حال حاضر این است که زبان‌های آندامانی یک خانواده زبانی جداگانه را تشکیل می‌دهند - یا بهتر بگوییم، دو خانواده زبانی نامرتبط: زبان‌های آندامانی بزرگ و اونگه‌ای.
تعداد گویشوران این زبان به‌طور پیوسته در حال کاهش است. گویش‌های آندامانی معمولاً به گروه‌های شمالی، مرکزی و جنوبی طبقه‌بندی می‌شوند که گویش‌های جنوبی باستانی‌ترین آنها هستند. گویش جزیره آندامان کوچک جنوبی‌ترین گویش‌های آندامانی است و به شدت با بقیه متفاوت است.
یکی از ویژگی‌های اصلی دستور زبان آندامانی استفاده از وندها (به‌ویژه پیشوندها) برای مشخص کردن عملکرد کلمات یک جمله است. این زبان دستگاه اعداد ندارد. دو کلمه عددی در این زبان به معنای «یک» و «بیش از یک» هستند.
به نظر می‌رسد زبان بزرگ‌آندامانی به دلیل انسان‌محوری بودن، در میان زبان‌های جهان استثنایی است. این زبان از دسته‌بندی‌هایی که از بدن انسان گرفته شده‌اند برای توصیف مفاهیم انتزاعی مانند جهت‌یابی فضایی و روابط بین اشیاء استفاده می‌کند. البته در زبان فارسی هم ممکن است بگوییم «اتاق رو به دریا است»، «پای صندلی شکست» یا «آن‌ها سران کشورها هستند». اما در زبان بزرگ آندامانی این گونه توصیفات به شکلی افراطی صورت می‌گیرد، به گونه‌ای که تک‌واژهای معنادار که مناطق مختلف بدن را مشخص می‌کنند، به اسم‌ها، فعل‌ها، صفت‌ها و قیدها – در واقع به هر بخش از گفتار – برای ایجاد معانی متنوع، متصل می‌شوند. از آنجایی که هیچ زبان شناخته شده دیگری دارای دستور زبانی مبتنی بر بدن انسان نیست یا با زبان بزرگ آندامانی هم‌ریشه نیست (کلماتی که از نظر معنی و تلفظ مشابه هستند و نشان‌دهنده ارتباط تبارشناسی هستند)، این زبان خانواده زبانی خود را تشکیل می‌دهد.
تاریخچه

تا اواخر قرن ۱۸، فرهنگ، زبان و ژنتیک آندامانی‌ها به دلیل دوری جزایر و واکنش شدید آن‌ها به بازدیدکنندگان (که شامل کشتن هر خارجی کشتی‌شکسته می‌شد) از تأثیرات بیرونی در امان مانده بود. به همین دلیل، قبایل مختلف و زبان‌های متفاوت آن‌ها به‌طور مستقل در طول هزاران سال تکامل یافتند.
مارکو پولو، جهانگرد ونیزی، در سال ۱۲۹۴ در کتاب «سفرهای مارکو پولو» دربارهٔ آندامانی‌ها نوشت:
تاریخچه > دوره استعماری

آغاز ارتباط آندامانی‌ها با استعمارگران بریتانیایی در اواخر قرن هجدهم، به انزوای محافظتی آن‌ها پایان داد. مردم جاراوا که در جنوب شرقی جزیره آندامان جنوبی زندگی می‌کردند، به دلیل عدم مصونیت در برابر بیماری‌های عفونی رایج در سرزمین اصلی اوراسیا، تنها چهار سال پس از ورود استعمارگران در سال ۱۷۸۹، با کاهش شدید جمعیت مواجه شدند. بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه، سرخک و آنفولانزا به سرعت شیوع یافت و تلفات بسیاری به بار آورد، همان‌طور که اعتیاد به الکل نیز تلفات زیادی داشت. در قرن نوزدهم، یک همه‌گیری سرخک نیمی از جمعیت آندامانی‌ها را از بین برد. تا سال ۱۸۷۵، آندامانی‌ها در آستانه انقراض قرار داشتند. در سال ۱۸۸۸، دولت بریتانیا سیاست «هدیه دادن سازمان‌یافته» را آغاز کرد که تا زمان استقلال هند از امپراتوری بریتانیا در سال ۱۹۴۷ ادامه یافت.
تنش‌ها بین دولت استعماری و آندامانی‌ها به دلیل معرفی الکل و تریاک به آندامانی‌ها توسط مقامات بریتانیایی افزایش یافت. در اواسط قرن ۱۹، دولت بریتانیا در هند مستعمرات کیفری را در جزایر تأسیس کرد و تعداد زیادی از مردم هند و کارن به عنوان مهاجر و زندانی به این جزایر آمدند.
در سال ۱۸۶۷، بریتانیا «سفر اکتشافی جزایر آندامان» را برای نجات ملوانان کشتی‌شکسته از دره آسام در جزایر آندامان آغاز کرد. این گروه هنگام نزدیک شدن به جزایر مورد حمله مردم اونگه قرار گرفت و مجبور به عقب‌نشینی شد. به اعضای این گروه چهار صلیب ویکتوریا (بالاترین نشان نظامی بریتانیا) اعطا شد.
در سال ۱۹۲۳، فرانک فین، پرنده‌شناس و انسان‌شناس بریتانیایی، که در دهه ۱۸۹۰ هنگام کار برای موزه هند از این جزایر بازدید کرده بود، آندامانی‌ها را به عنوان «بدوی‌ترین مردم جهان» توصیف کرد. او نوشت:
> من به پیگمی‌ها برای لباس ساده‌شان حسادت می‌کردم، که در مورد خانم‌ها یک دسته مو و یک کمربند بود و در مورد مردان، هیچ چیز. منافع آنها توسط یک کارمند دولت انگلیسی مورد توجه قرار می‌گیرد، که باید مراقب باشد که هیچ‌کس به آنها مشروب نفروشد یا به هیچ وجه در کار آنها دخالت نکند. اما حتی این افسر مسئول، جرأت نمی‌کند به میان آنها برود، مگر جایی که شناخته شده است، و برای معرفی شدن به رئیس محلی به تدبیر قابل توجهی نیاز است.
در دهه ۱۹۴۰، جاراواها به دلیل خصومتشان توسط نیروهای امپراتوری ژاپن مورد حمله قرار گرفتند. این حمله توسط بسیاری از ناظران به عنوان جنایت جنگی محکوم شد.
تاریخچه > تاریخ معاصر

در سال ۱۹۷۴، یک تیم فیلم‌برداری و تریلوکنات پاندیت، کارشناس مردم‌شناسی، سعی کردند با گذاشتن یک خوک بسته، چند قابلمه و ماهی‌تابه، مقداری میوه و اسباب‌بازی در ساحل جزیره سنتینل شمالی، ارتباط دوستانه‌ای با بومیان برقرار کنند. اما یکی از اهالی جزیره به پای کارگردان فیلم با تیر زد. سال بعد، بازدیدکنندگان اروپایی نیز با تیراندازی از جزیره رانده شدند.
در ۲ اوت ۱۹۸۱، کشتی باری هنگ کنگ پریمروز در صخره‌های جزیره سنتینل شمالی به گل نشست. چند روز بعد، خدمه کشتی مشاهده کردند که مردان سیاه‌پوست کوچکی در حال حمل نیزه و تیر و ساختن قایق در ساحل هستند. کاپیتان پریمروز از طریق رادیو درخواست ارسال فوری سلاح گرم کرد تا خدمه بتوانند از خود دفاع کنند، اما آن‌ها را دریافت نکرد. دریاهای متلاطم، اهالی جزیره را از کشتی دور نگه داشت. پس از یک هفته، خدمه توسط یک بالگرد نیروی دریایی هند نجات یافتند.
در ۴ ژانویه ۱۹۹۱، تریلوکنات پاندیت اولین تماس دوستانه شناخته شده با سنتینلی‌ها را برقرار کرد.
تا سال ۱۹۹۶، جاراواها با تیراندازی به استقبال بیشتر بازدیدکنندگان می‌رفتند و گاهی به شکارچیان غیرمجاز در سرزمین‌های خود حمله کرده و آن‌ها را می‌کشتند. آن‌ها حتی برخی از کارگرانی را که در حال ساخت جاده اصلی آندامان بودند (که از میان سرزمین‌های جاراوا عبور می‌کرد) کشتند.
اولین تماس مسالمت‌آمیز با جاراواها در سال ۱۹۹۶ رخ داد، زمانی که یک پسر نوجوان جاراوا به نام انمی با پای شکسته در نزدیکی شهر کادمتالا پیدا شد. او را به بیمارستان بردند و پس از چند هفته مراقبت و یادگیری چند کلمه هندی، به خانه خود در جنگل بازگشت. پس از این اتفاق، افراد جاراوا در گروه‌های کوچک در کنار جاده‌ها دیده شدند و گاهی برای دزدیدن غذا به شهرک‌ها می‌رفتند. ممکن است جاده اصلی آندامان در دسترسی آن‌ها به منابع غذایی سنتی‌شان اختلال ایجاد کرده باشد.
در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۸، جان آلن چاو، مبلغ مذهبی آمریکایی، هنگام تلاش برای معرفی مسیحیت به قبیله سنتینلی کشته شد. سنتینلی‌ها از تماس با دنیای خارج محافظت می‌شوند و سفر به جزیره آن‌ها طبق قوانین هند ممنوع است. چاو توسط ماهیگیران محلی به نزدیکی جزیره آورده شده بود که بعداً در جریان تحقیقات مربوط به مرگ او دستگیر شدند. مقامات هندی تلاش کردند تا بقایای چاو را پیدا کنند، اما موفق نشدند.
فرهنگ

تا پیش از ارتباط با جهان خارج، آندامانی‌ها شکارچی-گردآورنده بودند و به کشاورزی نمی‌پرداختند. آن‌ها با شکار خوک‌های بومی، ماهیگیری و جمع‌آوری گیاهان زندگی می‌کردند. تنها سلاح‌هایشان تیر و کمان، تیشه و نیزه‌های چوبی بود. در قرن نوزدهم، آن‌ها روشی برای تولید آتش نمی‌دانستند و زغال‌های آتش ناشی از صاعقه را در تنه‌های خالی درختان نگه می‌داشتند.
مردان کمربندهایی از جنس الیاف گل ختمی می‌بستند که ابزار و سلاح‌هایشان را هنگام شکار در آن قرار می‌دادند. زنان نیز لباس قبیله‌ای از برگ می‌پوشیدند که با کمربندی نگه داشته می‌شد. بیشتر آن‌ها بدن‌های خود را رنگ می‌کردند و روی برگ یا حصیر می‌خوابیدند. خانه‌هایشان دائمی یا موقت بود و همه آن‌ها را خودشان می‌ساختند.
برخی از اعضای قبیله به داشتن قدرت‌های فراطبیعی معروف بودند و به آن‌ها اوکو-پای-آد (به معنای رویابین) می‌گفتند. مردم بر این باور بودند که آن‌ها بر قبیله تأثیر می‌گذارند و برای کسانی که به توانایی‌هایشان اعتقاد ندارند، بدشانسی می‌آورند. درمان بیماری‌ها در این قبیله بیشتر توسط متخصصان طب سنتی و با استفاده از گیاهان دارویی انجام می‌شد.
آلفرد رادکلیف براون، انسان‌شناس، معتقد بود که آندامانی‌ها هیچ حکومتی ندارند و تصمیمات را با توافق جمعی می‌گیرند.
مذهب

مذهب و باورهای بومی آندامانی‌ها نوعی جاندارانگاری است و پرستش نیاکان نقش مهمی در سنت‌های مذهبی آن‌ها دارد. در اساطیر آندامانی، انسان‌ها از بامبوی شکافته شده و زنان از خاک رس پدید آمده‌اند. یکی از روایت‌هایی که توسط آلفرد رجینالد رادکلیف براون ثبت شده، می‌گوید که اولین انسان پس از مرگ به بهشت رفت، اما این دوره خوشبختی به دلیل شکستن یک تابوی غذایی (خوردن سبزیجات ممنوعه در باغ پولوگا) پایان یافت. در نتیجه، فاجعه‌ای رخ داد و جمعیت انسان‌ها زیاد شد و از قوانین پولوگا پیروی نکردند. این نافرمانی باعث وقوع یک سیل بزرگ شد که تنها چهار نفر زنده ماندند و آتش خود را از دست دادند.
ژنتیک

مطالعات ژنتیکی، از جمله بررسی دی‌ان‌ای هسته‌ای و میتوکندریایی، نشان می‌دهد که مردم آندامان ریشه‌های مشترکی دارند و از نظر ژنتیکی با سایر جمعیت‌های آسیایی تفاوت‌های چشمگیری دارند. تنوع ژنتیکی در آنها بسیار کم است که نشان می‌دهد این جمعیت در گذشته با کاهش شدید جمعیت روبرو شده و سپس در انزوا تکامل یافته است.
در میان قبیله جاراوا، نوعی ژن خاص یافت شده که در هیچ جای دیگری از جهان وجود ندارد. این ژن به آنها در برابر نوعی مالاریا (پلاسمودیوم ویواکس) مصونیت می‌دهد، در حالی که به نوع دیگری از مالاریا (پلاسمودیوم فالسیپاروم) مبتلا می‌شوند.
مطالعات ژنتیکی نشان می‌دهد که آندامانی‌ها با شکارچی-گردآورندگان باستانی جنوب آسیا و همچنین جمعیت‌های استرالزی (مانند ملانزیایی‌ها) و مردم شرق و جنوب شرقی آسیا شباهت‌هایی دارند. با این حال، نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده آنها، نگریتوهای مالزی (مانند مردم مانیک، جاهای و باتِک) هستند.
به‌طور کلی، می‌توان گفت که آندامانی‌ها مردمی با ریشه‌های ژنتیکی منحصر به فرد هستند که در طول زمان در انزوا تکامل یافته‌اند و به همین دلیل ویژگی‌های ژنتیکی خاصی دارند.
با مقایسه دی‌ان‌ای آندامانی‌ها با نمونه‌های باستانی، مشخص شده که آنها بیشترین شباهت ژنتیکی را با انسان‌های اولیه ساکن در آسیای جنوب شرقی (هوابینی‌ها) دارند. همچنین، ارتباط ژنتیکی نزدیکی بین آندامانی‌ها و انسان تیانیوان در شمال چین وجود دارد. این دو گروه، نیاکان آسیایی‌های امروزی محسوب می‌شوند و یک دودمان باستانی آسیایی را تشکیل می‌دهند که در پراکندگی جمعیت در آسیای جنوب شرقی نقش داشته‌اند.
ژنتیک > کروموزوم Y

تمام مردان قبیله‌های اونگه و جاراوا دارای یک نوع کروموزوم Y مشترک هستند، اما این نوع در مردان آندامانی بزرگ دیده نمی‌شود. کروموزوم Y مردم ریانگ (یک گروه تبتی-برمه‌ای) نیز به این نوع نزدیک است که نشان می‌دهد این نوع کروموزوم Y از شرق آسیا منشأ گرفته و در طول زمان در مناطق مختلف پراکنده شده است.
ژنتیک > دی‌ان‌ای میتوکندریایی

دی‌ان‌ای میتوکندریایی (mtDNA) آندامانی‌ها از نوع M است که معمولاً در اوراسیا و بخش‌هایی از آفریقا یافت می‌شود. این نوع mtDNA در تمام افراد قبیله آونگ و بیشتر افراد آندامانی بزرگ دیده می‌شود.
ژنتیک > آمیزش باستانی

برخلاف برخی از جمعیت‌های بومی آسیای جنوب شرقی، در جزیره‌نشینان آندامان اثری از دی‌ان‌ای انسان‌تبار دنیسووا (گونه‌ای از انسان‌های اولیه) یافت نشده است. اما مانند سایر جمعیت‌های غیرآفریقایی، حدود ۱ تا ۲ درصد از دی‌ان‌ای آنها مربوط به نئاندرتال‌هاست. همچنین، طبق یک مطالعه در سال ۲۰۱۹، همه جمعیت‌های آسیایی و استرالیا-پاپوآ، از جمله آندامانی‌ها، بین ۲٫۶ تا ۳٫۴ درصد از دی‌ان‌ای خود را با یک گونه ناشناخته از انسان‌های اولیه که از نظر ژنتیکی با دنیسووایی‌ها و نئاندرتال‌ها فاصله دارد، به اشتراک می‌گذارند.
گروهی از آندامانی‌ها در حدودسال ۱۹۰۳ میلادی یا پیشتر.
توزیع قبایل آندامانی در جزایر آندامان - اوایل دهه ۱۸۰۰ در مقایسه با امروز (۲۰۰۴).
مردان، زنان و کودکان بزرگ‌آندامانی، ۱۸۷۶.
یک خانواده آندامانی در جزیره آندامان بزرگ در سال ۲۰۰۶.
"الگوهای خراشیدگی آیینی در میان مردم آندامان بزرگ در اواخر قرن نوزدهم. از ریشه یا قدمت این رسم در میان آندامانی‌ها چیزی معلوم نیست."
سراسرحاره‌ای

سراسرحارّه‌ای یا همه‌حارّه‌ای (به انگلیسی: Pantropical) («سراسر مناطق استوایی»)، یک پراکندگی است که مناطق حاره‌ای هر دو نیم‌کره را پوشش می‌دهد. به عنوان مثال می‌توان به برهنه‌ماران، گاودریایی‌سانان نوین و گونه‌های گیاهی آکاسیا و ناز باتلاقی اشاره کرد.
قلمرو نوحاره‌ای (Neotropical) یک اصطلاح جغرافیایی است که بخش بزرگی از قاره آمریکا، تقریباً از مکزیک و کارائیب به سوی جنوب (از جمله مناطق سرد در جنوبی‌ترین آمریکای جنوبی) را پوشش می‌دهد.
دیرین‌حاره‌ای (Palaeotropical) به رخداد جغرافیایی اشاره دارد برای اینکه یک پراکندگی دیرین‌حاره‌ای باشد، یک آرایه باید در مناطق حاره‌ای در جهان قدیم یافت شود.
جستارهای بیشتر

قلمرو آفریقای حاره‌ای
آفریقای حاره‌ای
آسیای حاره‌ای
بلیانس

| بلیانس | بلیانس |
| --- | --- |
Municipality: Municipality
Belianes: Belianes
  پرچمنشان:   پرچمنشان
بلیانسLocation in Catalonia: بلیانسLocation in Catalonia
مختصات: ۴۱°۳۴′ شمالی ۱°۱′ شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۵۶۷°شمالی ۱٫۰۱۷°شرقی﻿ / 41.567; 1.017: مختصات: ۴۱°۳۴′ شمالی ۱°۱′ شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۵۶۷°شمالی ۱٫۰۱۷°شرقی﻿ / 41.567; 1.017
کشور:  اسپانیا
بخش خودمختار:  کاتالونیا
استان: استان لریدا
Comarca: اورژل
حکومت: حکومت
 • شهردار: Jose Ramon Morera Timoneda (2015)
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۵٫۷ کیلومتر مربع (۶٫۱ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۸): جمعیت (۲۰۱۸)
 • کل: ۵۲۵
 • تراکم: ۳۳/کیلومتر مربع (۸۷/مایل مربع)
وبگاه: belianes.cat
بلیانس (به اسپانیایی: Belianes) یک منطقهٔ مسکونی در اسپانیا است که در اورژل واقع شده‌است. بلیانس ۱۵٫۷ کیلومتر مربع مساحت دارد.
بلاآباد چه

| بلاآباد چه | بلاآباد چه |
| --- | --- |
روستا: روستا
بلاآباد چهموقعیت در ایراننمایش نقشه ایرانبلاآباد چهبلاآباد چه (اصفهان)نمایش نقشه اصفهان: بلاآباد چهموقعیت در ایراننمایش نقشه ایرانبلاآباد چهبلاآباد چه (اصفهان)نمایش نقشه اصفهان
مختصات: ۳۲°۴۷′ شمالی ۵۲°۵۲′ شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۷۸۳°شمالی ۵۲٫۸۶۷°شرقی﻿ / 32.783; 52.867: مختصات: ۳۲°۴۷′ شمالی ۵۲°۵۲′ شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۷۸۳°شمالی ۵۲٫۸۶۷°شرقی﻿ / 32.783; 52.867
کشور: ایران
استان: اصفهان
شهرستان: نائین
بخش: بخش مرکزی
دهستان: لای سیاه
جمعیت: ۳۱ نفر
بلاآباد چه، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان نائین در استان اصفهان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان لای سیاه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۱ نفر (۱۲خانوار) بوده‌است.
سیارک ۲۲۹۰۶

| کشف | کشف |
| --- | --- |
تاریخ کشف: اکتبر ۳, ۱۹۹۹
ویژگی‌های مداری: ویژگی‌های مداری
مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸: مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸
اوج: ۲.۶۳۷۱۷۰۷
حضیض: ۲.۲۵۶۸۸۷۳
خروج از مرکز مداری: ۰.۰۷۷۷۰۳۱
تناوب مداری: ۱۳۹۸.۱۶۰۷۱۱۸
آنومالی متوسط: ۲۵۳.۵۴۳۸۳
انحراف: ۸.۹۳۰۳۶
 :  
سیارک ۲۲۹۰۶ (به انگلیسی: 22906 Lisauckis، نامگذاری:1999TQ25) بیست و دو هزار و نهصد و ششمین سیارک کشف شده‌است که در ۳ اکتبر ۱۹۹۹ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۳.۵ است.
سولانین

| α-Solanine | α-Solanine |
| --- | --- |
شناساگرها: شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس: ۲۰۵۶۲-۰۲-۱ N
پاب‌کم: ۶۵۳۷۴۹۳
کم‌اسپایدر: ۵۰۲۰۶۳۲ Y
UNII: 3FYV8328OK Y
 InChI InChI=1S/C45H73NO15/c1-19-6-9-27-20(2)31-28(46(27)16-19)15-26-24-8-7-22-14-23(10-12-44(22,4)25(24)11-13-45(26,31)5)57-43-40(61-41-37(54)35(52)32(49)21(3)56-41)39(34(51)30(18-48)59-43)60-42-38(55)36(53)33(50)29(17-47)58-42/h7,19-21,23-43,47-55H,6,8-18H2,1-5H3/t19-,20+,21-,23?,24+,25-,26-,27+,28-,29+,30+,31-,32-,33+,34-,35+,36-,37+,38+,39-,40+,41+,42-,43+,44-,45-/m0/s1 Y Key: ZGVSETXHNHBTRK-WWELWOLRSA-N YInChI=1/C45H73NO15/c1-19-6-9-27-20(2)31-28(46(27)16-19)15-26-24-8-7-22-14-23(10-12-44(22,4)25(24)11-13-45(26,31)5)57-43-40(61-41-37(54)35(52)32(49)21(3)56-41)39(34(51)30(18-48)59-43)60-42-38(55)36(53)33(50)29(17-47)58-42/h7,19-21,23-43,47-55H,6,8-18H2,1-5H3/t19-,20+,21-,23?,24+,25-,26-,27+,28-,29+,30+,31-,32-,33+,34-,35+,36-,37+,38+,39-,40+,41+,42-,43+,44-,45-/m0/s1 Key: ZGVSETXHNHBTRK-WWELWOLRBD :  InChI InChI=1S/C45H73NO15/c1-19-6-9-27-20(2)31-28(46(27)16-19)15-26-24-8-7-22-14-23(10-12-44(22,4)25(24)11-13-45(26,31)5)57-43-40(61-41-37(54)35(52)32(49)21(3)56-41)39(34(51)30(18-48)59-43)60-42-38(55)36(53)33(50)29(17-47)58-42/h7,19-21,23-43,47-55H,6,8-18H2,1-5H3/t19-,20+,21-,23?,24+,25-,26-,27+,28-,29+,30+,31-,32-,33+,34-,35+,36-,37+,38+,39-,40+,41+,42-,43+,44-,45-/m0/s1 Y Key: ZGVSETXHNHBTRK-WWELWOLRSA-N YInChI=1/C45H73NO15/c1-19-6-9-27-20(2)31-28(46(27)16-19)15-26-24-8-7-22-14-23(10-12-44(22,4)25(24)11-13-45(26,31)5)57-43-40(61-41-37(54)35(52)32(49)21(3)56-41)39(34(51)30(18-48)59-43)60-42-38(55)36(53)33(50)29(17-47)58-42/h7,19-21,23-43,47-55H,6,8-18H2,1-5H3/t19-,20+,21-,23?,24+,25-,26-,27+,28-,29+,30+,31-,32-,33+,34-,35+,36-,37+,38+,39-,40+,41+,42-,43+,44-,45-/m0/s1 Key: ZGVSETXHNHBTRK-WWELWOLRBD 
خصوصیات: خصوصیات
فرمول مولکولی: C45H73NO15
جرم مولی: 868.06
شکل ظاهری: white crystalline solid
دمای ذوب: ۲۷۱–۲۷۳ °C  
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa): به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 N (بررسی) (چیست: Y/N؟):  N (بررسی) (چیست: Y/N؟)
Infobox references: Infobox references
:   
سولانین نوعی سم گلیکو آلکالوئیدی است که در گیاهان خانوادهٔ سیب زمینی مانند گوجه فرنگی، بادمجان و سیب زمینی یافت می‌شود. این ترکیبات در تمام اندام‌های این گیاهان یافت شده اما بالاترین غلظت آن‌ها در گل‌هاوجود دارد. گلیکو آلکالوئیدهای سیب زمینی به TGA موسوم و سمی هستند سولانین از گلیکوآلکالوئیدها به فرمول C45H73NO۱۵ و به وزن ملکولی ۴. / ۸۶۸ است که خود به چندین نوع مانند سولانین آ و سولانین ب و کاکونین و توماتین تقسیم می‌شود. وجود آن در سیب زمینی با ظاهر شدن رنگ سبز به خصوص در قشر زیر پوست این ماده مشخص می‌شود صدمات مکانیکی باعث تشدید TGA می‌شود از طرف دیگر قرار گرفتن سیب زمینی در نور سبب افزایش TGA می‌شود و با نگهداری در تاریکی از شدت TGA کاسته می‌شود.
ویژگی‌ها

این سم اولین بار در سال ۱۸۲۰ میلادی از گیاه بادنجان تاجریزی جداسازی شد. این ماده متعلق به خانوادهٔ شیمیایی ساپونین‌ها بوده و در بافت‌های مختلف گیاهان خانوادهٔ سیب زمینی وجود داشته و به عنوان یک مکانیسم دفاعی طبیعی برای گیاهان عمل می‌کند. این سم با خاصیت آفت‌کشی خود باعث مرگ آفات گیاهی شده و با مقاومت گیاه در مقابل سوسک کلرادو و زنجرک سیب‌زمینی در ارتباط است.
مکانیسم و عملکرد دقیق این سم مشخص نیست اما به نظر می‌رسد که این ماده با تأثیر بر غشای سلولی و ایجاد اختلال در عملکرد پروتئین‌ها و کانال‌های سطحی غشای میتوکندری باعث برهم خوردن تعادل یون‌های کلسیم و در نهایت مرگ سلول‌ها می‌شود.
مسمومیت سولانین

مصرف مقدار کم سولانین و مشتقات آن در ابتدا باعث مشکلات گوارشی و عصبی مانند اسهال و استفراغ، گیجی، سردرد و خارش می‌شود. مصرف آن به مقدار زیاد برای جانوران و انسان خطرناک بوده و باعث ملتهب شدن معده و روده و حتی مرگ می‌شود. از دیگر خطرات سولانین ناباروری، التهاب پوست، توهم، تب و فلج می‌باشد. سطح بی خطر گلیکوآلکالوئیدها برای مصرف انسان ۱ میلی‌گرم در کیلوگرم وزن بدن است. همچنین جانوران مصرف کنندهٔ سیب‌زمینی خام، احتمال دارد با مصرف زیاد این ماده مسموم شوند. کورپان در سال ۲۰۰۴ بیان می‌کند که میزان ۲۰ میلی‌گرم در ۱۰۰ گرم به عنوان خطرناک برای سلامتی در نظر گرفته می‌شود.
مصرف ۲ تا ۵ میلی‌گرم سولانین به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن می‌تواند باعث مسمومیت و مصرف ۳ تا ۶ میلی‌گرم سولانین به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن می‌تواند باعث مرگ انسان شود. علائم معمولاً پس از ۸ تا ۱۲ ساعت پس از مصرف بروز می‌کنند اما در برخی موارد ممکن است علائم به سرعت و پس از چند دقیقه از مصرف مقادیر بالای سولانین نیز بروز کند.
تأثیر دما و پختن بر میزان سولانین

آب‌پز کردن و سرخ کردن سیب زمینی تأثیر ناچیزی بر کاهش میزان سولانین دارند. همچنین انجماد و خشک کردن سیب زمینی تأثیر زیادی بر میزان سولانین ندارند. حدود ۳۰ تا ۸۰ درصد از سولانین در زیر پوست سیب زمینی تجمع پیدا می‌کند؛ بنابراین با پوست کندن و جدا کردن این بخش مقدار زیادی از سولانین موجود حذف می‌گردد.
با جویدن تکه ای کوچک از سیب زمینی پیش از پخت و پز می‌توان میزان سولانین را تخمین زد. در صورت بالا بودن مقدار سولانین، سیب زمینی خام مزهٔ تلخی خواهد داشت و به سرعت باعث ایجاد حس سوزش شدید در دهان خواهد شد.
عوامل مؤثر بر سنتز و تجمع

تجمع گلیکوآلگالوئیدها به عوامل مختلفی نظیر واریته، خسارت‌های مکانیکی، نور و به‌طور کلی به بسیاری از فعالیت‌های کشاورزی بستگی دارد. حتی شرایط انبارداری نیز در افزایش این ماده مؤثر است و به گفتهٔ محققان، مناسب‌ترین روش انبارداری سیب‌زمینی جهت جلوگیری از افزایش میزان سولانین، نگهداری و ذخیره در تاریکی و انبار سرد ۴ درجه سانتی‌گراد است. همچنین براساس برخی مطالعات گروهی از باکتری‌ها می‌توانند میزان سولانین را در برگ‌ها و ساقه‌ها بعد از خشک شدن در خاک کاهش دهند.
خواص شیمیایی

سولانین در گرمای ۱۹۰ درجه، حالت سخت شده پیدا می‌کند و بدون آن که ذوب شود و در حرارت حدود ۲۸۵ درجه سانتی گراد تجزیه می‌گردد. در الکل گرم، به سهولت حل می‌شود اما در آب غیر محلول است و در اتر و کلروفرم نیز قابلیت انحلال ندارد. مقدار و غلظت آن با روش‌های اچ پی ال سی و اسپکتروفتومتری و با آنزیم قابل اندازه‌گیری است.
سونی اریکسون ساتیو

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سازنده: شرکت سونی اریکسون
سری: یو
وابسته: سونی (۵۰٪)، اریکسون (۵۰٪)
رسانه: همین شرکت
دیگر: وب‌گاه رسمی
تلفن همراه سونی اریکسون ساتیو.
سونی اریکسون ساتیو (به انگلیسی: Sony Ericsson Satio)، یک‌نمونه از گوشی‌های تلفن همراه سری یو (به انگلیسی: U) شرکت سونی اریکسون می‌باشد که توسط همین شرکت به بازار عرضه شده‌است.
کله‌پوک‌ها در ماه مه

| کله‌پوک‌ها در ماه مه | کله‌پوک‌ها در ماه مه |
| --- | --- |
کارگردان: رابین ویلیامسون
تهیه‌کننده: ایسادور برنستاین
بازیگران: استن لورل
فیلم‌بردار: هری ام. فاولر
تاریخ‌های انتشار:  ۱۹۱۷ (۱۹۱۷)  
مدت زمان: ۳۰ دقیقه
کشور: ایالات متحده آمریکا
زبان: صامت با میان‌نویس انگلیسی
کله‌پوک‌ها در ماه مه (انگلیسی: Nuts in May) یک فیلم صامت کمدی آمریکایی است که در سال ۱۹۱۷ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به استن لورل، چارلز آرلینگ و می دالبرگ اشاره کرد. این فیلم، نخستین فیلم لورل در سینما محسوب می‌شود و نامش در عنوان‌بندی به‌صورت «استن جفرسون» آمده‌است.