stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
لوپیتا نیونگو
تحصیلات و کار

لوپیتا نیونگو در یک خانوادهٔ دوستدار فرهنگ پرورش یافت. در عمده موارد خانوادهٔ وی گرد هم آمده و اجرای فرزندان خود را تماشا کرده یا با هم به سالن‌های اجرای نمایش می‌رفتند. در دورانی که وی در کنیا حضور داشت، در یک مدرسه تک‌جنسیتی دخترانه تحصیل می‌کرد و در کلاس‌ها نمایشی حضور می‌یافت. شاید یکی از اولین نقش‌هایی که او عهده‌دار اجرای آن شد، نقشی کوتاه در نمایش اولیور تویست بود که در مدرسه اجرا شد. در سن ۱۴ سالگی فعالیت‌ها نمایشی وی حالت جدی‌تری به خود گرفت و در نمایشی به نام رومئو و ژولیت نقش ژولیت را بازی کرد.
دوران دانشجویی نیونگو در آمریکا گذشت. در ابتدا شروع به تحصیل در دانشکده همپشایر نمود و با مدرکی در رشته مطالعات فیلم و تئاتر از این مرکز فارغ‌التحصیل شد. پس از فارغ‌التحصیلی به عنوان دستیار در چند فیلم مختلف نیز مشغول به کار شد.
در سال ۲۰۰۸ در فیل کوتاهی به نام رودخانه غربی به ایفای نقش پرداخت. این فیلم اثری از مارک گری بود که در محله بروکلین شهر نیویورک فیلمبرداری شده بود. سپس به کنیا بازگشت و در سریالی به نام شوگا بازی کرد. این سریال در خصوص بیماری ایدز ساخته شده بود. یک‌سال بعد او فیلم مستندی را خود کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی می‌کند. این مستند در چندین جشنواره فیلم مختلف به نمایش درآمده و جوایز و عناوینی را کسب کرد. نیونگو همچنین موزیک ویدئوی یکی ا خوانندگان کنیایی به نام چیزای کوچولو را کارگردانی کرد که در نهایت نامزد دریافت جایزه بهترین موزیک ویدئو از سوی ام‌تی‌وی در آفریقا شد.
در ادامه وی برای مدرک کارشناسی ارشد خود در رشته بازیگری به دانشگاه ییل می‌رود. در این دوره بود که در چندین نمایش مختلف دیگر نیز ظاهر می‌شود.
بازیگری

در کنار تمامی نقش‌هایی که نیونگو تاکنون ایفا کرده بود، هیچ‌کدام به اندازه نقشی که وی در فیلم ۱۲ سال بردگی ایفا کرد برای وی شهرت به ارمغان نیاوررد. وی کمی پیش از فارغ‌التحصیلی‌اش از دانشگاه ییل برای این نقش انتخاب شد. فیلم ۱۲ سال بردگی محصول سال ۲۰۱۳ به کارگردانی استیو مک‌کوئین، کارگردان مشهور انگلیسی است. این فیلم زندگی واقعی شخصی به نام سالومون نورثاپ (با بازی چیوتل اهیرفور) را روایت می‌کند که برای مدت ۱۲ سال از سوی عده‌ای تاجر برده به عنوان برده ربوده می‌شود. برای این نقش‌آفرینی، لوپیتا نیونگو بسیار مورد تحسین قرار گرفت و نامزد دریافت چندین و چند جایزه مختلف سینمایی شد که از میان آن‌ها شاید برنده شدن جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن، از بهترین آن‌ها باشد.
در سال ۲۰۱۴ وی را به عنوان یکی از چهره‌های میو میو انتخاب کردند و در چندین مجله مختلف (عمدتاً در مورد مد و لباس) نیز ظاهر شد.
دزدیده شدن لباس مراسم اسکار

لباس ۱۵۰ هزار دلاری لوپیتا نیونگو پس از مراسم اسکار در هالیوود دزدیده شد. در زمانی که وی از اتاقش در هتل لندن بیرون رفته بود به سرقت رفت. روی این لباس دست دوز که توسط شرکت کلوین کلاین تهیه شده، ۶ هزار مروارید سفید طبیعی دوخته شده. طراحی این لباس را فرانسیسکو کاستا برای کلوین کلاین بر عهده داشت و ۲۵ نفر به مدت ده هفته این شش هزار مروارید را با دست به آن دوختند.
زندگی شخصی

لوپیتا نیونگو در حال حاضر ساکن بروکلین است و به چند زبان مختلف منجمله زبان محلی خود، انگلیسی و اسپانیایی آشنایی کامل دارد. در فوریه ۲۰۱۴ وی برای مجله اسنس که برای بانوان آفریقایی - آمریکایی چاپ می‌شود سخنرانی کرد. در این سخنرانی او در مورد زیبایی زنان سیاه‌پوست و همچنین مشکلاتی که آن‌ها به عنوان یک سیاه‌پوست با آن‌ها مواجه بودند سخن گوفت. همچنین در مورد مشکلاتی که خودش به عنوان یک دختر نوجوان سیاه‌پوست با آن‌ها دست‌به‌گریبان بود نیز اشاره کرد.
در سال ۲۰۱۳ پدر نیونگو به عنوان نماینده مردم شهرستان کیسومو در مجلس کنیا انتخاب شد. مادرش نیز در حال حاضر مدیر بنیاد سرطان آفریقا است.
جوایز

لوپیتا در سال ۲۰۱۳ جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن را برای فیلم ۱۲ سال بردگی گرفت.
فیلم‌شناسی > فیلم‌های سینمایی

| سال | عنوان | نقش | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۸ | رودخانه غربی | F | فیلم ک. تاه |
| ۲۰۱۳ | ۱۲ سال بردگی | Patsey |  |
| ۲۰۱۴ | بدون توقف | گوئن لوید |  |
| ۲۰۱۵ | جنگ ستارگان: نیرو برمی‌خیزد | ماز کاناتا |  |
| ۲۰۱۶ | کتاب جنگل | راکشا (صدا) |  |
| ۲۰۱۶ | ملکه کاتوه | ناکو هریت |  |
| ۲۰۱۷ | جنگ ستارگان: آخرین جدای | ماز کاناتا | حضور افتخاری |
| ۲۰۱۸ | پلنگ سیاه | ناکیا |  |
| ۲۰۱۹ | هیولاهای کوچک | خانم آدری کارولین |  |
| ۲۰۱۹ | ما | آدلاید ویلسون / رد |  |
| ۲۰۱۹ | جنگ ستارگان: خیزش اسکای‌واکر | ماز کاناتا |  |
| ۲۰۲۲ | ۳۵۵ | خدیجه ادیمه |  |
| ۲۰۲۲ | پلنگ سیاه: واکاندا تا ابد | ناکیا |  |
| ۲۰۲۴ | یک مکان ساکت: روز نخست | سم |  |
| ۲۰۲۴ | ربات وحشی | روز (صداپیشه) |  |
| ۲۰۲۶ | ادیسه |  |  |
فیلم‌شناسی > تلویزیون

شوگا (۲۰۰۹)
شورشیان جنگ ستارگان
لوپیتا نیونگو بر روی کاور مجله"خانم مجله"
نیونگو در سال ۲۰۱۹
مشفق کنتر

| مشفق کنتر | مشفق کنتر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۸ سپتامبر ۱۹۳۲ استانبول
درگذشت: ۱۵ اوت ۲۰۱۲ (۷۹ سال) استانبول
ملیت: ترکیه
محل تحصیل: کنسرواتوار دولتی آنکارا
پیشه(ها): بازیگر، هنرمند صداپیشه
سال‌های فعالیت: ۱۹۶۰–۲۰۱۲
همسر(ها): اویا کنتر (?–1963) اسین سربتچی (1963–?) مهلیکا کنتر  گلسوم کامو کادریه دمیرل (1976–2012)
فرزندان: 4
خویشاوندان: ییلدیز کنتر (خواهر) علی محمود کنتر (برادر) سلما کنتر (خواهر)
مشفق کنتر (انگلیسی: Müşfik Kenter; ۸ سپتامبر ۱۹۳۲ – ۱۵ اوت ۲۰۱۲) بازیگر، صداپیشه اهل ترکیه بود.
جنیفر ایلی

| جنیفر ایلیجنیفر آن ایلی | جنیفر ایلیجنیفر آن ایلی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۹ دسامبر ۱۹۶۹ ‏(۵۵ سال) وینستون-سیلم، کارولینای شمالی، ایالات متحده
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: از 1991 تاکنون
همسر: مایکل راین (ا. ۲۰۰۱)
فرزندان: ۲
جنیفر ایلی (انگلیسی: Jennifer Ehle؛ زادهٔ ۲۹ دسامبر ۱۹۶۹) هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است. از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به سی دقیقه پس از نیمه‌شب، سخنرانی پادشاه، نیمه ماه مارس، پلیس آهنی، اصول مراقبت، جاعل، سودمند، جاده بهشت، تالاب‌ها و غرور و تعصب اشاره کرد.
بخشی از جوایز وافتخارات

کاندیدای بفتای بهترین بازیگر مکمل زن برای فیلم وایلد در سال ۱۹۹۷
پولیکارپوف آی-۱۵

| I-۱۵ | I-۱۵ |
| --- | --- |
کاربری: جنگنده
طراح: نیکولای نیکولائوچ پولیکارپف
نخستین پرواز: اکتبر ۱۹۳۳
وضعیت: لغو شد
کاربر اصلی: نیروی هوایی شوروی
ساخته‌شده: ۱۹۳۴–۱۹۳۷[۹]
تعداد ساخته‌شده: 3,313 (plus 3,437 of I-۱۵۳)[۹]
I-15 (به انگلیسی: Polikarpov_I-15) یک هواگرد از نوع جنگنده ساخت شرکت است. هواگرد I-15 نخستین پروازش را در اکتبر ۱۹۳۳ میلادی انجام داد. در مجموع، تعداد ۳۳۱۳ (plus 3,437 of I-۱۵۳)فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
طراح این هواگرد، نیکولای نیکولائوچ پولیکارپف بود.
محمدعلی فروغی
پیشینهٔ خانوادگی

محمدعلی فروغی، ۱۲۵۶ هجری خورشیدی در تهران زاده شد. پدر و نیاکانش بازرگان بودند و ارباب خوانده می‌شدند. نیای بزرگش، میرزا ابوتراب، نمایندهٔ اصفهان در شورای کبیر مغان و «از فضلا و ادبای بنام بود و چندین تألیف داشت. ازجمله کتابی در تاریخ و جغرافیای اصفهان به نام نصف جهان.» پدربزرگش، محمدمهدی ارباب اصفهانی، از بازرگانان به‌نام اصفهان و به‌ویژه آگاه در تاریخ، جغرافی و هیئت بود.
پدرش، محمدحسین فروغی، مدیر دارالترجمه و مترجم عربی و فرانسه در وزارت انطباعات (ادارهٔ انطباعات از زمان قاجار بر مطبوعات نظارت می‌کرد) و دارالترجمه محمدحسن خان اعتمادالسلطنه بود و بعدها رئیس دارالترجمه، رئیس وزارت انطباعات و مترجم شاه شد.
پدرش، که شاعر و نویسندهٔ زمانهٔ ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه بود، از سر دوستی و هم‌فکری با میرزا ملکم خان مدتی نیز تحت تعقیب بود. اما در دوران مظفرالدین شاه با انتشار روزنامهٔ تربیت امکان بیشتری برای نشر افکار و آرای تربیتی و ترویج افکار متجددانهٔ خود پیدا کرد. در نخستین روزنامهٔ غیردولتی ایران، افکار تجددخواهانه در ستایش از غرب و علم‌گرایی رخ می‌نمود.
برخی، اجداد فروغی را از یهودیان عرب بغداد خوانده‌اند که به اصفهان کوچیدند و مسلمان شدند. اما این درست نیست زیرا سلسلۀ نسب او تا نه پشت معلوم است. در زمان جنگ جهانی دوم، رادیو آلمان نازی بارها به نژاد یهودی فروغی اشاره کرده، او را فردی غیرقابل اعتماد می‌خواند. ملک الشعراء بهار از شاعران معروف آن دوران نیز در ابتدای سلطنت محمّدرضا شاه این شعر را سرود که در آن فروغی را یهودی خوانده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| شاها، کنم از خبث فروغی خبرت  |  |  خون می‌کند این جهود ناکس جگرت |
|  خطبه شهی و عزل تو را خواهد خواند  |  |  زانگونه که خواند از برای پدرت |
تحصیلات

فروغی تحصیل را از پنج‌سالگی آغاز کرد و ادبیات فارسی و عربی را نزد پدر و آموزگاری به‌نام مولانا فراگرفت. ۱۲۶۸ (خورشیدی) وارد دارالفنون شد و چون زبان‌های خارجی به‌ویژه فرانسه را خوب می‌دانست، مطالب را برای هم‌شاگردی‌ها به پارسی برمی‌گرداند.
در آغاز، در دارالفنون پزشکی و داروسازی آموخت، ولی با دیدن ضعف کادر علمی یا کمبود امکانات پزشکی و ناهم‌گونی این رشته با ذوقش به فلسفه، ادبیات و تاریخ روی آورد. فرزندش محمود فروغی با اشاره به یادداشت‌های پدرش نقل می‌کند: «دیدم که طب را به این ترتیب نمی‌شد یادگرفت: نه سالن تشریح داریم، نه وسایل امروزی در اختیارمان هست.»
افزون بر دارالفنون، او به مدرسهٔ صدر، مدرسهٔ مروی و مدرسهٔ سپه‌سالار نیز رفت و بر دانش خود در فلسفهٔ مشا و اشراق افزود؛ هم‌زمان و با بیشتر آموختن فرانسوی و انگلیسی، با دیدگاه فیلسوفان اروپایی نیز آشنا می‌شد. فروغی زندگی‌نامه‌های فلاسفه غرب را به پارسی برگرداند و این برگردان‌ها بعدها کتاب سیر حکمت در اروپا را شکل داد. فروغی همچنین شاگرد کمال‌الملک در نقاشی بود و در برابر، به او زبان فرانسه می‌آموخت.
مترجمی و معلمی

فروغی در ۱۳۱۲ هجری قمری (۱۲۷۳ یا ۱۲۷۴ خورشیدی)، به استخدام دولت درآمد و مترجم فرانسه و انگلیسی وزارت انطباعات شد. او افزون‌بر این دو، روسی و عربی هم می‌دانست. او «که در آغاز، مترجمی را با اشتیاق پذیرفته‌بود، پس از مدتی آن را مناسب حال‌وهوای نیافت؛ زیرا در دارالترجمه هیچ نبود که بتواند عطش او را برای فهمیدن، و به‌ویژه، فهماندن سیراب کند»
در آغاز سلطنت مظفرالدین شاه که نوگرایان به ساخت مدرسه‌های ملی روی آوردند، فروغی معلمی پیشه کرد و در مدرسهٔ ادب به مدیریت میرزا یحیی دولت‌ابادی، مدرسهٔ علمیه به مدیریت مخبرالسلطنه هدایت و دارالفنون به آموزگاری پرداخت. هم‌زمان، با نگاشتن و برگردان مقالات فلسفی و تاریخی، در انتشار هفته‌نامه و روزنامهٔ تربیت و نشر آموزه‌ها و اندیشه‌های نو به پدرش یاری می‌رساند.
هفت‌سال پیش از پیروزی جنبش مشروطه‌خواهی، یعنی ۱۳۱۷ ق، مشیرالدولهٔ پسر، مدرسهٔ سیاسی را بنا نهاد. از همان آغاز، فروغی به مترجمی و سپس معلمی در این مدرسه پرداخت و برگردان‌های او، از مهم‌ترین کتاب‌های درسی به‌شمار می‌رفت: به‌گفتهٔ نصرالله انتظام «هر چهار کتاب درسی که در آن زمان به چاپ می‌رسید، دو تای آن تألیف و ترجمهٔ محمدعلی فروغی و پدرش بود».؛ کتاب‌هایی چون اصول علم ثروت ملل یعنی اکونومی پلتیک، تاریخ ملل مشرق‌زمین و حقوق اساسی (یعنی) آداب مشروطیت دول که فروغی در حدود ۲۵ سالگی به فارسی برگرداند. او سال‌ها بعد در خطابه‌ای در دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران، کتاب اصول علم ثروت ملل یعنی اکونومی پلتیک را تنها کتاب اقتصاد برگردانده به پارسی خواند و نبود کتابی دیگر در این زمینه را غم‌انگیز دانست.
بیشتر این برگردان‌ها را پدرش بازبینی و ویرایش می‌کرد. موسی غنی‌نژاد معتقد است «به‌رغم این‌که کتاب‌های مورد اشاره از منابع فرانسوی‌زبان ترجمه و اقتباس شده و همانند منابع اصلی در واقع آثار آکادمیک و درسی به‌شمار می‌روند، اما نظر به تازگی و کیفیّت علمی مطالبی که در آن‌ها آمده و اهمیّت حیاتی آن‌ها برای ایران در حال غلیان و تحوّل آن دوران، انتشار آن‌ها را می‌توان نقطهٔ عطفی در طرح اندیشه‌های مدرن سیاسی، اقتصادی در کشورمان به حساب آورد.»
در برگردان کتاب اصول علم ثروت ملل یعنی اکونومی پلتیک از فرانسوی، برای بسیاری از واژگان پایه‌ای علم اقتصاد، برابرهایی به پارسی ساخت و برای نخستین بار در ایران، علم اقتصاد را روش‌مند و علمی مطرح کرد. در کتاب آداب مشروطیت دول که کمی پس از صدور فرمان مشروطیت به چاپ رسید، برای نخستین بار، مفاهیم کلی حقوق اساسی روش‌مند و سامان‌مند مطرح می‌شوند. یکی از برجستگی‌های این کتاب، واژه‌سازی و معادل‌یابی در علم حقوق است و در واقع، بسیاری از واژگان جاافتادهٔ حقوق، نخستین‌بار در این کتاب به‌کار برده می‌شوند. جواد طباطبایی، این رسالهٔ فروغی را از نظر فهم مطلب، توضیح اصطلاحات، زبان فارسی شیوا و سرهٔ آن در نوع خود اثری ممتاز می‌داند.
محمّدعلی فروغی پس از درگذشت پدرش (۱۳۲۵ ق/ ۱۲۸۶ ش) در ۳۰ سالگی به ریاست مدرسهٔ سیاسی برگزیده‌شد که رجال و دیپلمات‌های زیادی تربیت کرد و بعدها با تأسیس دانشگاه تهران، دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران شد. او همچنین معلم خصوصی احمدشاه بود.
فراماسونری

بر پایهٔ کتاب فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران، نوشتهٔ اسماعیل رائین، پدر فروغی، اثرپذیرفته از میرزا ملکم خان و از پیش‌کسوتان ترویج فرهنگ غرب و فراماسونری در ایران بود و فروغی هم فراماسون شد. بر پایهٔ گفتهٔ رائین، فروغی، ۱۲۸۶ شمسی و در ۳۰ سالگی، از بنیان‌گذاران لژ بیداری ایران بود و به استادیِ اعظم باعنوان خاص چراغ‌دار رسید.
نویسندهٔ تاریخ بیست‌سالهٔ ایران در معرفی فروغی می‌نویسد: «یکی از مهره‌های شطرنج سیاسی ایران در دوران مشروطیت و انقراض سلسلهٔ قاجار و روی‌کارآوردن رضاخان پهلوی، میرزا محمدعلی خان فروغی (ذُکاءُالمُلک) بود. او یکی از فراماسون‌های باهوش و تحصیل‌کرده و دانشمند و دارای تألیفات در ادبیات و حکمت و فلسفه است».
ورود به سیاست

ازآنجاکه شناخت نظری فروغی از نظام پارلمانی اروپا، در سامان‌دادن مجلس نوپای مشروطه سخت به‌کار می‌آمد، به پیشنهاد صنیع‌الدوله هدایت رئیس مجلس اول، سرپرستی دبیرخانهٔ مجلس شورای ملی به او واگذار شد. پس از درگذشت پدر (۱۲۸۶ خورشیدی)، فروغی در ۳۲ سالگی از کار در مجلس کناره گرفت.
پس از خلع محمدعلی شاه و در انتخابات دورهٔ دوم مجلس شورای ملی، فروغی که حالا ذَکاءُالمُلک شده‌بود، به نمایندگی مردم تهران برگزیده‌شد. در آغاز، منشی عضو هیئت رئیسه و رئیس کمیسیون معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه شد و پس از استعفای مستشارالدوله صادق در شانزدهم تیر ۱۲۸۹ خورشیدی، در ۳۵ سالگی، به ریاست مجلس شورای ملی رسید، اما ریاستش کمتر از هفت ماه بود. در نشست مجلس، ششم بهمن همان سال، میرزا اسدالله‌خان، نمایندهٔ کردستان، او را متهم کرد که رعایت بی‌طرفی نمی‌کند و از اداره مجلس برنمی‌آید. ذَکاءالملک پس از پاسخ‌گویی به اسدالله‌خان، قهر و جلسه را ترک کرد، و نمایندگان هم به‌جز ده پانزده نفر او را همراهی کردند. شیخ اسماعیل هشترودی اعلام کرد که در اعتراض به سخنان میرزا اسدالله‌خان، او و دیگر نمایندگان آذربایجان استعفا می‌دهند. پس از نزدیک به یک ساعت، نمایندگان برگشتند و جلسه با سخنان میانجی‌گرانه سیدحسن مدرس و سخنرانی ذَکاءالملک از سرگرفته شد. در پایان جلسه، ۳۷ تن از نمایندگان با امضای نامه‌ای، نسبت به سخنان میرزا اسدالله کردستانی علیه ذَکاءالملک ابراز تنفر کردند. بااین‌حال، او و سیدنصرالله اخوی نایب‌رئیس مجلس، استعفا دادند. هر دوی آن‌ها در واپسین روزهای این دوره از مجلس، دوم آذر ۱۲۹۰، به‌ترتیب، نایب‌رئیس اول و دوم شدند.
وزارت

پنج روز بعد، وزارت مالیه کابینه دوم صمصام‌السلطنه به فروغی واگذار شد. ۲۰ آذر ۱۲۹۰، صمصام‌السلطنه کابینه‌اش را ترمیم کرد و این بار وزارت عدلیه را به ذکاءالملک سپرد. او قانون اصول محاکمات حقوقی را که میرزا حسن‌خان مشیرالدوله تهیه کرده‌بود، به اجرا درآورد و بدین‌سان قدمی بزرگ در راه استواری عدلیه جدید برداشت. فروغی دربارهٔ آن می‌گوید:
«خلاصه با مرارت و خون دل فوق‌العاده و با رعایت بسیار که نسبت به نظرهای آقایان علما به عمل آمد مبادا حکومت شرعیه از میان برود، اول قانونی که از کمیسیون گذشت قانون تشکیلات عدلیه بود که برطبق آن عدلیه ایران دارای محاکم صلح و محاکم استیناف و دیوان تمیز و متفرعات آن‌ها گردید و دوم قانونی که گذشت قانون اصول محاکمات حقوقی بود که تهیه آن را مرحوم مشیرالدوله دیده و زحمت گذراندنش را از کمیسیون کشیده بود، اما هنوز رسمیّت نیافته بود تا اول سال ۱۳۳۰ قمری یعنی ۲۵ سال پیش نوبت اولی که من وزیر عدلیه شدم آن قانون را به رسمیت رسانیدم و حکم به اجرای آن دادم.»
۲۵ مرداد ۱۲۹۳، در کابینه مستوفی‌الممالک، سرپرستی وزارت عدلیه به فروغی واگذار شد. با آغاز کار دوره سوم مجلس شورای ملی، ۱۳ آذر ۱۲۹۳، ذکاءالملک نماینده مردم تهران شد و از دولت خارج شد. در پی استعفای سید نصرالله سادات اخوی از نایب‌رئیسی مجلس، دهم ربیع‌الثانی ۱۳۳۳ (اسفند ۱۲۹۳)، فروغی به‌جای او برگزیده شد، اما با پذیرفتن وزارت عدلیه کابینه مشیرالدوله، ۲۳ اسفند ۱۲۹۳، از نمایندگی مجلس کنار کشید. دولت مشیرالدوله بیش از چهل روز نپایید.
قضاوت و تدوین قوانین

پس از سقوط کابینه مشیرالدوله، ذکاءالملک به ریاست دیوان عالی تمیز رسید و با همکاری مشیرالدوله و سید نصرالله تقوی و دو سه نفر دیگر کمسیونی تشکیل دادند و به تهیه و تنظیم قانون اصول محاکمات جزایی پرداختند. خودش در این باره می‌گوید:
«و این کار در موقعی بود که مجلس شورای ملی تعطیل بود، و آن تعطیل قریب سه سال طول کشید و مجدداً منعقد نشد مگر بعد از شروع جنگ بین‌الملل. مع‌هذا وقتی که ما قانون اصول محاکمات جزایی را تمام کردیم آن را هم به عنوان قانون موقتی به جریان انداختیم. اما تصور نکنید این کارها به آسانی انجام گرفت… لطائف الحیل به کار بردیم، با مشکلات و دسیسه‌ها تصادف کردیم… من‌جمله این که مقدسین، یعنی مزدورهای (آنان)، چماق شریعت را نسبت به قوانین بلند کردند و در ابطال و مخالفت آن‌ها با شرع شریف حرف‌ها زدند و رساله‌ها نوشتند که از جمله به‌خاطر دارم که یکی از آن رساله‌ها اوّل اعتراض و دلیلش بر کفری بودن آن قوانین این بود که در موقع چاپ کردن آن‌ها فراموش شده بود که ابتدا به بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم بشود… قانون تشکیلات و قانون اصول محاکمات حقوقی و محاکمات جزائی چنان‌که می‌دانید مربوط به اساس محاکم عدلیه و عملیات آن‌هاست و فقط محاکمه را تنظیم می‌کند و حقوق اصلی مردم را بر یکدیگر و اموری که بر زندگانی اجتماعی حاکم است مشخص نمی‌نماید، و این اصول به قوانین مدنی و جزایی استقرار می‌یابد و قوانین تجارت نیز متمم آن می‌باشد، و لیکن تهیه این قسمت و پیش بردن آن از آن قسمت اول هم مشکل‌تر بود زیرا که در آن قسمت در مقابل معارض‌ها و معترض‌ها می‌گفتیم این قانون نیست مقرراتی است که عملیات محاکم عدلیه را تحت نظم و قاعده درمی‌آورد، ولی اگر می‌خواستیم نغمه قانون مجازات و قانون مدنی را بلند کنیم هنگامه برپا می‌شد که در مقابل قانون شرع قانون وضع می‌کنند هر چند در جواب این اعتراضات حرف حسابی داشتیم و می‌گفتیم در امور جزایی سال‌ها بلکه قرن‌هاست که قانون شرع درجریان نیست، و اگر قانون مجازاتی برای امروز تنظیم نکنیم معنی آن این است که مجرمین و جنایت کاران نمی‌یابد مجازات شوند، یا باید درعملیات قدیم یعنی گوش و دماغ بریدن و مهار کردن و آدم گچ گرفتن و امثال آن‌ها مداومت شود؛ و اما در امور حقوقی مخالفتی با قانون شرع نیست فقط لازم است که آن قانون ماده‌بندی شود و به صورت قوانین امروزی تنظیم و تدوین گردد و به فارسی درآید تا مردم تکلیف خود را بدانند و بفهمند و قانون مجری شود. اما این حرف‌ها در مقابل مردم مغرض و بی‌انصاف مؤثر نبود و ما را از مخمصه محفوظ نمی‌داشت. این بود که این قسمت را محرمانه شروع کردیم و به اتفاق آقای تقوی و آقای فاطمی مشغول شدیم، در حالی که اطمینان نداشتیم که زحمتی که می‌کشیم هیچ وقت به ثمر برسد و به موقع عمل بیاید. خداوند یاری کرد تا مقداری از این کار صورت گرفت و ورق به کلی برگشت، هم اساس عدلیه از نو ریخته شد و هم قوانین تکمیل و تجدید شد، و آنچه ما پنهانی و با هزار احتیاط می‌خواستیم درست کنیم علنی و آشکارا صورت گرفت و قوانینی تنظیم شد که امروز در دست دارید.»
سفارت در ترکیه

پس از استعفای مستوفی‌الممالک در نهم خرداد ۱۳۰۶ فروغی از وزارت جنگ استعفا داد و در پانزدهم تیر برای حل اختلافات مرزی ایران و ترکیه، به سمت سفیر کبیر ایران به آن کشور فرستاده شد. وی توانست دوستی دو کشور را تقویت کند به گونه‌ای که آتاتورک، شاه ایران را به ترکیه دعوت کرد. حبیب یغمایی معتقد است که «فروغی از دوستان و محرمان آتاتورک بود».
فروغی در زمان سفارتش در آنکارا ریاست هیئت نمایندگی ایران در جامعه ملل را هم عهده‌دار بود و به عنوان نمایندهٔ ایران به ژنو رفت و در هجدهم تیر ۱۳۰۷ در کنفرانس خلع سلاح شرکت کرد. در جریان دهمین اجلاس مجمع عمومی جامعه ملل نیز ریاست جامعه ملل به او داده شد. محسن فروغی، از پدرش محمدعلی فروغی نقل می‌کند که: «وقتی من نماینده اول ایران در جامعه ملل شدم و به کشور سوئیس رفتم، آتاتورک به کلیه سفرا و وزرای مختار مقیم آنکارا گفته بود «بزرگ‌ترین شخصیتی که در این مجمع عضویت دارد، فروغی سفیر ایران است. من تاکنون مردی به این جامعی و وطن‌پرستی و مطلعی ندیدم. کاش مملکت من هم یک فروغی داشت». شاید همین اظهارنظر آتاتورک باعث شد من در جامعه ملل به ریاست انتخاب شوم.»
فروغی در فروردین ۱۳۰۹ به ایران بازگشت تا وزارتخانه تازه تأسیس اقتصاد ملّی را عهده‌دار شود. این وزارتخانه با تفکیک وزارت فوائد عامه به دو وزارتخانه طرق و شوارع و اقتصاد ملی ایجاد شد. او در شانزدهم فروردین ۱۳۰۹ به‌عنوان نخستین وزیر این وزارتخانه به مجلس معرفی شد. وزارت طرق و شوارع را نیز به عهده سید حسن تقی‌زاده) گذاشتند. چند هفته بعد، در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۰۹ فروغی وزیر امورخارجه شد و سرپرستی وزارت اقتصاد ملی نیز همزمان بر عهده او ماند تا اینکه سرپرستی این وزارتخانه در آذر آن سال به مدبرالدوله سمیعی داده شد.
فروغی در دوران سرپرستی وزارت اقتصادملی، سنگ بنای تشکیل بانک فلاحتی را گذاشت که تأسیس آن از زمان مشروطیت، از خواسته‌های اصلی بود. فروغی همچنین اتاق تجارت (بازرگانی) را زیر پوشش دولت برد و امکان تشکیل اتاقهای تجارت در سراسر کشور را فراهم آورد. اقدام مهم دیگر او، به تصویب رساندن قانون «حفظ آثار عتیقه» بود که کلیه بناها و آثار هنری پیش از قاجار را اثر ملی اعلام و ثبت آنها را اجباری می‌کرد. فروغی رئیس انجمن آثار ملی بود که با تلاش دانشمندان و رجال آن زمان، برای نگهداری از آثار باستانی در آذر ۱۳۰۴ تأسیس شده بود. این انجمن «نخستین قدم را برای ساختن آرامگاه فردوسی در توس برداشت».
در دوران وزارت خارجه فروغی، توفیق رشدی بیگ وزیرخارجه ترکیه در زمستان ۱۳۱۰ به تهران رفت و معاهدهٔ مبادلهٔ اراضی برای حل اختلافات مرزی و معاهدهٔ حکمیّت میان آن دو در سوم بهمن ۱۳۱۰ امضا شد. سال بعد در آبان ۱۳۱۱ فروغی سفر رسمی به ترکیه کرد.
دومین نخست‌وزیری

در ۲۹ شهریور ۱۳۱۲، به فرمان رضاشاه، مخبرالسلطنه هدایت مجبور به استعفا از نخست‌وزیری شد و فروغی با حفظ سمت در وزارت امورخارجه، مأمور به تشکیل کابینه جدید شد. «فروغی در دوران دوم نخست‌وزیری خود دست به یک سلسله فعالیت‌های فرهنگی زد. تأسیس دانشگاه تهران، تأسیس فرهنگستان ایران، برگزاری جشن هزاره فردوسی با شرکت ده‌ها تن از مستشرقان و ایران‌شناسان در مشهد، تشکیل انجمن آثار ملی برای احیاء فرهنگ ملی ایران به همت او جامه عمل پوشید. تجدید ساختمان آرامگاه حافظ و تعمیر بنای سعدی از دیگر اقدامات فرهنگی او است. ریاست فرهنگستان و انجمن آثار ملی در دوران نخست‌وزیری اش با [خود] او بود»
در دومین دوره رئیس‌الوزرایی فروغی که تا آذر ۱۳۱۴ ادامه داشت، تیمورتاش وزیر دربار رضاشاه، سردار اسعد بختیاری وزیر جنگ فروغی و مصباح‌السلطنه اسدی نایب‌التولیه آستان قدس رضوی و پدر داماد فروغی به دستور رضاشاه به کام مرگ رفتند. فروغی به خاطر شفاعت اسدی نزد رضا شاه، از نخست‌وزیری عزل و تا شهریور ۱۳۲۰ خانه‌نشین شد.
خانه‌نشینی پربار

او عضو فرهنگستان، شیر و خورشید سرخ، عضو و رئیس شورای عالی انتشارات و تبلیغات شد. سال‌های خانه‌نشینی‌اش از پربارترین دوران زندگی فرهنگی اوست، در این سال‌ها به ترجمه، تحقیق، تألیف و سخنرانی در دانشکده‌ها و مجامع فرهنگی گذشت.
با کنار گذاشته‌شدن از ریاست فرهنگستان، این مؤسسه کم‌کم به بیراهه رفت و فروغی با هدف آگاهی‌بخشی به افکار عمومی و جلوگیری از این کژروی‌ها پیام من به فرهنگستان را نوشت و به چاپ رساند. پیام من به فرهنگستان را هانری ماسه نیز ترجمه و در سال ۱۳۱۸ چاپ کرد.
آخرین مأموریت

شاه فروغی را به وزارت دربار منصوب کرد و پس‌از چندی قرار شد او سفیرکبیر ایران در آمریکا شود. برایش پذیرش خواستند، پذیرفته‌شد. فروغی پیش از حرکت، به‌سبب بیماری درخواست کرد در آن مأموریت محمود فروغی فرزند کوچکش نیز که کارمند وزارت امور خارجه بود، با او همراهی کند. این درخواست نیاز به تصویب‌نامه هیئت وزیران داشت. قوام‌السلطنه نخست‌وزیر موضوع را در دولت مطرح کرد، که با مخالفت وزیر خارجه‌اش، مهذب‌الدوله کاظمی، روبه‌رو شد.
کاظمی، همه ترقیاتش مدیون فروغی بود. فروغی او را از کارمندی ساده در وزارت امور خارجه به سفارت و وزارت رسانده بود و همیشه برای حمایت از او آماج ایراد و حتی طعن برخی دوستان قرار می‌گرفت و انتظار نداشت در آن ایام، با درخواست کوچکش مخالفت کند. موضوع، چندی در دولت ماند و تصمیمی گرفته‌نشد. فروغی به‌شدت متأثر شد و بیماری‌اش شدت یافت تا آن‌که پنجم آذر ۱۳۲۱، در ۶۵ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت.
اندیشه و نظرات

مقالهٔ اصلی: نگرش سیاسی محمدعلی فروغی
موسی غنی‌نژاد معتقد بوده است:
«نسل‌های متعددی از روشنفکران ایرانی، به ویژه آن‌ها که به زبان خارجی تسلط نداشتند، آشنایی با اندیشه‌های فلسفی غربی را با خواندن کتاب معروف فروغی در این خصوص یعنی «سیر حکمت در اروپا» آغاز کرده‌اند. این کتاب هنوز هم، پس از گذشت بیش از هفتاد سال از تألیف آن، خواندنی و پربار است. فروغی مبدع اندیشه‌های جدیدی نیست و هیچ‌گاه چنین ادعایی نداشته است، اما او را می‌توان یکی از تواناترین ایرانیان در درک اندیشه‌های مدرن غربی و انتقال درست و بدون اعوجاج آن‌ها به زبان فارسی دانست. نه تنها «سیر حکمت در اروپا» بلکه دو کتاب اولیه وی یعنی «اصول علم ثروت ملل» و «حقوق اساسی» شاهدی بر این مدعا است.»
مرگ

محمدعلی فروغی در سن ۶۷ سالگی، در روز جمعه ۶ آذر ۱۳۲۱ ساعت ۱۵ بعدازظهر بر اثر سکتهٔ قلبی در تهران درگذشت و در آرامگاه خانوادگی در آرامگاه ابن بابویه در شهر ری به خاک سپرده شد.
او پیشتر در یادداشت‌های شخصی روزانهٔ خود نوشته بود: «فقط تأسفی که از مُردن دارم از بابت همین است که دلم می‌خواهد بدانم کار انسان به کجا می‌رسد.»