stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
یائسگی
فرایند

یائسگی طبیعی فرایندی تدریجی و شامل چهار مرحله زیر می‌باشد:
پیش از یائسگی: علائم جسمی یائسگی سال‌ها پیش از واپسین دوره قاعدگی آغاز می‌شود. دوره پیش از یائسگی مربوط به زنی است که قابلیت باروری، از نخستین تا واپسین دوره قاعدگی دارد.
نزدیک یائسگی یا انتقال یائسگی: این دوره اشاره به سال‌های چسبیده به یائسگی دارد که متوسط مدت زمان این دوره تقریباً چهار سال است. در طی این مدت، تخمدان‌ها به تدریج آزادسازی تخمک و تولید استروژن و هورمون‌های دیگر (پروژسترون، آندروژن، تستوسترون) را متوقف می‌کنند. در سال‌های پیش از قاعدگی آخر، نوسانات هورمونی و بی‌نظمی در قاعدگی اتفاق می‌افتد. در بعضی موارد، میزان استروژن ممکن است بالاتر باشد، که ممکن است علائم مشابه سندرم پیش از قاعدگی (PMS) را ایجاد کند. در پیش و پس از آخرین قاعدگی زمانی که سطح استروژن کاهش می‌یابد، ممکن است نشانه‌هایی از قبیل گرگرفتگی، خشکی واژن و نوسانات خلقی مشاهده شود. اگرچه این دوره متمرکز بر تغییرات عملکردی در سیستم تولید مثلی می‌باشد ولی با این حال، علائم این دوره به‌طور عمده، عصبی هستند.
یائسگی: یائسگی به یک رویداد خاص یعنی زمان آخرین قاعدگی فرد، اشاره می‌کند. یائسگی را زمانی که قاعدگی به مدت ۱۲ ماه متوالی در صورتی که در غیاب علل دیگر اتفاق نیفتد می‌توان تأیید کرد.
یائسه شدن یا پس از یائسگی: این دوره بعد از واپسین قاعدگی شروع می‌شود و تا پایان زندگی فرد ادامه می‌یابد. اگرچه علائم یائسگی پس از یک یا دو سال به تدریج کاهش می‌یابد اما فرد یائسه در معرض خطر عوارض طولانی‌مدت یائسگی مرتبط با سطوح پایین‌تر استروژن می‌باشد. از جمله این عوارض بالقوه در زنان بعد از یائسگی، پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی و عروقی می‌باشد.
تعریف بالینی دوره نزدیک یائسگی متمرکز بر تغییرات عملکردی در سیستم تولید مثلی می‌باشد ولی با این حال، علائم این دوره عمدتاً عصبی هستند. شرایط چندگانه‌ای که در طول دوره نزدیک یائسگی ظاهر می‌شوند مانند بی‌خوابی، افسردگی، شکایت‌های ذهنی و کاهش شناختی با افزایش خطر بیماری‌های عصبی، به‌ویژه بیماری آلزایمر همراه است. بیماری‌های چند گانه تحلیل برنده عصبی، از جمله بیماری آلزایمر و مالتیپلکس اسکلروزیس (MS)، در زنان یائسه نسبت به زنان در پیش از یائسگی شایع‌تر می‌باشد. اکثر زنان از دوره نزدیک یائسگی بدون اثرات نامطلوب درازمدت عبور می‌کنند؛ با این حال، بخش اعتناپذیری از زنان از این گذار با افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های عصبی روبه‌رو می‌شوند. دوره نزدیک یائسگی با تغییرات شدید در علائم عصبی شناخته شده‌است که این امر با کاهش متابولیسم گلوکز در مغز همراه می‌باشد.
کاهش استروژن در یائسگی و به تبع آن افزایش استرس اکسیداتیو در بدن از جمله مغز، خطر ابتلا به بیماری‌های اختلال عصبی گوناگون از جمله بیماری آلزایمر را در زنان یائسه افزایش می‌دهد.
نشانه‌ها

زنان در یائسگی اضافه وزن پیدا می‌کنند و بدنشان گر می‌گیرد، از دیگر نشانه‌های یائسگی می‌توان موارد زیر را نام برد:
نشانه‌ها > گرگرفتگی

در ابتدای دوران یائسگی بروز گرگرفتگی بسیار متداول است. در این هنگام با افزایش میزان جریان خون در مناطقی از بدن مانند سر و گردن حالت گرگرفتگی ایجاد می‌شود که حدود ۳۰ ثانیه تا ۵ دقیقه ادامه خواهد یافت. استرس و فشارهای روحی می‌توانند سبب تشدید این مسئله گردند. علت اصلی بروز این مشکلات، کاهش میزان هورمون زنانه (استروژن) در بدن می‌باشد. دفعات گرگرفتگی از هر زنی تا زن دیگر متفاوت است. برخی از گیاهان مانند سویا و همچنین مکمل‌های حاوی عصاره سویا دارای ترکیباتی نظیر استروژن بوده و می‌توانند از بروز چنین عوارضی بکاهند.
نشانه‌ها > اختلالات خواب و تعریق شبانه

هنگامی که گرگرفتگی و تعریق شبانه پدید می‌آید خواب شبانه مختل شده و سبب بیدار شدن فرد از خواب می‌گردد. به هم خوردن میزان طبیعی خواب باعث می‌شود فرد در طی روز بعد، احساس ضعف و خستگی نماید.
نشانه‌ها > پوکی استخوان

یکی از مهم‌ترین مشکلات دوران یائسگی پوکی استخوان است. از عوامل مهم در ایجاد پوکی استخوان، کاهش میزان هورمون استروژن بعد از یائسگی بوده که سبب کاهش جذب کلسیم می‌شود.
نشانه‌ها > مشکلات روحی

بسیاری از زنان با فرارسیدن دوران یائسگی، نگران پیری می‌شوند. استفاده از یک رژیم غذایی سالم و متعادل، پرهیز از مصرف سیگار و الکل، دوری از شرایط پراسترس، شرکت در فعالیت‌های اجتماعی، معاشرت با دوستان و مهم‌تر از همه ورزش روزانه (به‌ویژه ورزش‌هایی چون پیاده‌روی، شنا و …) به حفظ روحیه‌ای شاداب کمک می‌کند.
نشانه‌ها > روابط زناشویی

پس از یائسگی، تمایلات جنسی مقداری کاهش پیدا می‌کنند. از طرفی به دلیل کاهش ترشحات زنانه، خشکی واژن پدید می‌آید و گاهی سبب ایجاد درد و ناراحتی به هنگام نزدیکی می‌شود و این موضوع می‌تواند بر روابط زناشویی تأثیر بگذارد. درمان‌های قدیمی خشکی واژن، استفاده از درمان‌های هورمونی بود که دارای عوارض می‌باشند. امروزه جدیدترین روش درمان خشکی واژن در یائسگی، لیزر مونالیزاتاچ می‌باشد که کاملاً بدون عارضه در سه جلسه به فواصل ماهانه، خشکی واژن را درمان می‌کند. همچنین استفاده از ژل روان‌کننده برای داشتن معاشقه و ارتباط جنسی بدون درد راهکار مفیدی خواهد بود.
نشانه‌ها > بیماری‌های قلبی و عروقی

استروژن با کاهش کلسترول تام و کلسترول بد یا LDL و افزایش کلسترول خوب یا HDL در سلامت قلب نقش دارد. زمانی که سطح استروژن در طی یائسگی کاهش می‌یابد ممکن است سطح کلسترول تام بالا رفته و احتمال خطر بیماری قلبی، سکته و سایر بیماری‌های قلب و عروق افزایش یابند. برای کاهش این خطر، موارد زیر توصیه می‌شود:
خودداری از استعمال دخانیات مانند سیگار و قلیان، ورزش منظم، کاهش مصرف چربی و نمک و افزایش مصرف میوه و سبزی و غذاهای حاوی فیبر (مانند نان‌های سبوس‌دار).
نشانه‌ها > بی‌اختیاری ادرار

ممکن است با از دست رفتن کشش‌پذیری، پیشابراه و واژن فرد دچار بی‌اختیاری ادرار شود. بی‌اختیاری ادرار ممکن است همراه با نیاز به سریع‌تر رفتن به دستشویی باشد یا اینکه به هنگام سرفه، خنده یا بلند کردن اجسام ایجاد شود.
نشانه‌ها > تغییرات ظاهری

بعد از یائسگی چربی تجمع‌یافته در ران و لگن به بالاتر از کمر و شکم منتقل می‌شود، ممکن است فقدان احساس پری سینه‌ها، نازکی موها، چین و چروک پوست ایجاد شود. سطح استروژن کاهش می‌یابد ولی بدن به تولید مقادیر کم هورمون مردانه تستوسترون ادامه می‌دهد در نتیجه ممکن است موی ضخیم روی چانه، لب فوقانی، سینه و شکم رشد کند.
یائسگی زودرس، یائسگی دیررس و علائم این دو

یائسگی زودرس زمانی رخ می‌دهد که تخمدان‌ها پیش از ۴۰ سالگی تولید هورمون‌های لازم را متوقف کرده و قاعدگی پایان می‌یابد. این وضعیت می‌تواند به‌طور طبیعی اتفاق بیفتد یا در اثر عواملی مانند جراحی برای برداشتن تخمدان‌ها یا رحم ایجاد شود. همچنین، برخی درمان‌های پزشکی مانند شیمی‌درمانی و هورمون‌درمانی برای سرطان سینه نیز ممکن است منجر به یائسگی زودرس شوند.
برخی زنان علائمی مشابه یائسگی را تجربه می‌کنند که ناشی از وضعیتی به نام نارسایی اولیه تخمدان (POI) است. در این حالت، تخمدان‌ها قبل از ۴۰ سالگی عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهند، اما برخلاف یائسگی زودرس، ممکن است هنوز عادت ماهانه (حتی نامنظم) داشته باشند و احتمال بارداری نیز همچنان وجود دارد.
یائسگی زودرس، یائسگی دیررس و علائم این دو > مهم‌ترین علائم یائسگی زودرس (۴۰ سالگی و قبل از آن)

یائسگی زودرس ممکن است به دلایل مختلفی از جمله عوامل ژنتیکی، بیماری‌ها یا جراحی‌هایی مانند برداشتن تخمدان‌ها رخ دهد. برخی از شایع‌ترین علائم آن عبارت‌اند از:
گرگرفتگی شدید
اختلالات خواب
تغییرات خلق‌وخو (اضطراب، افسردگی یا تحریک‌پذیری)
کاهش تراکم استخوان که می‌تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.
این علائم می‌توانند بر کیفیت زندگی تأثیر بگذارند، بنابراین مشورت با پزشک برای مدیریت آن‌ها توصیه می‌شود.
یائسگی زودرس، یائسگی دیررس و علائم این دو > مهم‌ترین علائم یائسگی دیررس (۵۵ سالگی و بالاتر)

یائسگی دیررس، اگرچه کمتر شایع است، اما ممکن است در برخی زنان رخ دهد. علائم آن مشابه یائسگی طبیعی است و شامل موارد زیر می‌شود:
گرگرفتگی و تعریق شبانه
تغییرات خلق‌وخو مانند اضطراب یا افسردگی
خشکی واژن و کاهش میل جنسی
تغییرات تدریجی در الگوی قاعدگی که ممکن است تا مدت بیشتری ادامه یابد. داروخانه حاتم
یائسگی در اسلام

در قرآن هر چند در یکی از آیات حجاب (آیه ۶۰ سوره نور) مطابق نظر مشهور به یائسگی اشاره شده اما سنّی برای آن تعیین نشده‌است. با این حال در فقه اسلامی سن یائسگی، پنجاه سال تمام قمری (برابر با ۴۸ سال و ۱۷۹ روز خورشیدی) است البته کثیری از فقها سن یائسگی را برای زنانِ سیّده، استثنائاً شصت سال قمری (برابر با ۵۸ سال و ۷۸ روز خورشیدی) می‌دانند. بنا بر نظر اجماعی فقها، زنان یائسه معاف از رعایت حجاب هستند. افزون بر این حتی اگر پس از این سن عادت ماهانه شوند ملزم به انجام دادن تکالیف دینی همچون نماز می‌باشند.
ادم خان کیلی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= پاکستان
| Adam Khan Kili عدم خان کلی | Adam Khan Kili عدم خان کلی |
| --- | --- |
ایالت: مناطق قبیله‌ای فدرال
ارتفاع: ۶۷۷ متر (۲۲۲۱ فوت)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵ (PST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۶ (PDT)
ادم خان کیلی (به انگلیسی: Adam Khan Kili) در پاکستان است که در مناطق قبیله‌ای فدرال واقع شده‌است.
خصوصیات

ادم خان کیلی ۶۷۷ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
اکاناهالی، حسن

village در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Akkanahalli | Akkanahalli |
| --- | --- |
village: village
Akkanahalli, Channarayapatna is in Hassan district: Akkanahalli, Channarayapatna is in Hassan district
ایالت: کارناتاکا
District: Hassan
Taluka s: Channarayapatna
حکومت: حکومت
 • نهاد: Village Panchayat
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: زبان کانارا
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
نزدیک‌ترین شهر: هسن (هند)
نماینده شهر: Village Panchayat
اکاناهالی، حسن (به انگلیسی: Akkanahalli, Hassan) یک روستا در هند است که در کارناتاکا واقع شده‌است.
بافت پوششی

| بافت پوششی | بافت پوششی |
| --- | --- |
اشکال مختلف بافت اپیتلیوم: اشکال مختلف بافت اپیتلیوم
شناسه‌ها: شناسه‌ها
MeSH: D004848
TH: H2.00.02.0.00002
FMA: 9639
بافت پوششی یا اپیتلیوم (به انگلیسی: Epithelium) بافتی است که از سلول‌های چندضلعی اجتماع یافته‌ای تشکیل شده‌است که پوشش سلولی سطوح خارجی و داخلی بدن از جمله پوست، دیوارهٔ رگ‌ها و حفره‌های کوچک را می‌پوشاند. بسیاری از غدد نیز از بافت پوششی تشکیل شده‌اند. این بافت در بالای بافت همبند قرار گرفته‌است و این دولایه توسط غشای پایه از هم جدا می‌شوند.
در زبان یونانی، اپی، به معنای روی یا بالای و تلی به معنای بافت است. بافت‌های پوششی دارای رگ‌های خونی در اطراف خود نمی‌باشند و بنابراین از طریق نفوذ غذا از بافت‌های زیرین همبند، تغذیه می‌کنند. بافت‌های پوششی می‌توانند به صورت خوشه‌ای از سلول‌های موجود باشند و به عنوان غدد درون‌ریز و غدد برون‌ریز عمل کنند. غدد درون‌ریز و برون ریز به شدت با رگهای خونی احاطه شده‌اند و از طریق آن تغذیه می‌کنند.
در انسان بافت پوششی به عنوان یکی از ۴ بافت پایه به‌شمار می‌آید. ۳ بافت دیگر بافت‌های همبند، عضلانی و عصبی هستند.
مادهٔ بین سلولی این بافت بسیار اندک است. اتصال بین سلول‌های این بافت به دلیل وجود سلول‌های چسبندگی، درهم‌فرورفتگی‌های غشا و اتصالات بین سلولی بسیار قوی است. غشای پایه شبکه‌ای از پروتیین‌های رشته‌ای و پلی ساکاریدهای چسبناک است.
ساختار اصلی

سلول‌ها در بافت پوششی به شدت به هم فشرده هستند وفضای خالی بسیار کم و کوچکی در میان آن‌ها موجود است. این سلولها صفحه‌ای پیوسته را که در بسیاری از نقاط توسط اتصال‌های محکم و دزموزوم‌ها به هم متصل شده‌اند را تشکیل می‌دهند. بافت پوششی، قسمت بیرونی و درونی پوست را تشکیل می‌دهد.
غشای پایه

سلول‌های بافت پوششی بر روی غشای پایه قرار گرفته‌اند که سلولی نیست و از شبکه‌های پروتئینی و گلیکوپروتئینی ساخته شده. بافت پوششی توسط شکل سلولهایشان و هم چنین تعداد لایه‌های تشکیل دهنده به گروه‌های مختلف تقسیم می‌شوند. بافت پوششی که تنها ضخامت یک سلول را دارد به عنوان بافت پوششی ساده شناخته می‌شود. اگر دو یا چند سلول ضخامت بافت پوششی را تشکیل دهند به آن بافت پوششی طبقه‌دار گفته می‌شود. گونه‌ای دیگر از بافت پوششی نیز موجود است که به آن بافت شبه طبقه‌دار گویند.
بافت پوششی ساده

بافت پوششی ساده دارای ضخامت یک سلول است و هر سلول در تماس مستقیم با غشای پایه است. این بافت معمولاً در جایی پیدا می‌شود که نیاز به جذب یا فیلترینگ باشد. ضخامت سد بافت پوششی این پروسه را نظم می‌بخشد.
بافت پوششی ساده به‌طور عمومی بر اساس شکل آن‌ها به گروه‌های مختلف طبقه‌بندی می‌شوند. سه گروه اصلی بافت پوششی ساده عبارتند از:
سادهٔ سنگفرشی
سادهٔ مکعبی
سادهٔ استوانه ای
بافت پوششی چندلایه

در این نوع از بافت پوششی، بیش از یک ردیف سلول بر روی غشای پایه قرار دارد. بر اساس شکل سطحی‌ترین سلول‌های این بافت به انواع سنگفرشی (مانند دهان و مری)، مکعبی (مانند غده تیروئید) و استوانه‌ای (مانند دیواره روده و معده) تقسیم می‌شوند.
بافت پوششی شبه چندلایه

به دلیل متفاوت بودن شکل سلول‌های هسته آن‌ها در چند سطح قرار می‌گیرند. مانند مخاط نای که منشوری مطبق کاذب مژه دار است.
وظایف

وظایف اصلی بافت پوششی عبارت است از:
پوشاندن و مفروش کردن سطوح مختلف بدن
جذب مواد (مثلاً در روده‌ها)
ترشح مواد (در غدد)
حس
محافظت
تبادل گازهای تنفسی (در اتاقک‌های هوایی شش‌ها)
ادمکی، لودز ویوودشیپ

Village در Łódź, 23x15px|border |alt=|link= لهستان
| Adamki | Adamki |
| --- | --- |
Village: Village
استان‌های لهستان: Łódź
County: Sieradz
گمینا: Błaszki
ادمکی، لودز ویوودشیپ (به لاتین: Adamki, Łódź Voivodeship) در لهستان است که در Gmina Błaszki واقع شده‌است.
آجی‌قویی

مکان
| آجی‌قویی | آجی‌قویی |
| --- | --- |
ترکمنستان: استان بلخان
آجی قویی (به لاتین: Ajyguýy) یک منطقهٔ مسکونی در ترکمنستان است که در استان بلخان واقع شده‌است.
ادمزتون، شهرستان وکسفورد

مکان
| Adamstown Maigh Arnaí | Adamstown Maigh Arnaí |
| --- | --- |
شهر: شهر
استان: لینستر
County: شهرستان وکسفورد
ارتفاع: ۴۸ متر (۱۵۷ فوت)
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • شهری: ۱۷۳
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰ (زمان اروپای غربی)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۱ (IST (WEST))
Irish Grid Reference: S872275
ادمزتون، وکسفورد بخش (به انگلیسی: Adamstown, County Wexford) در ایرلند است که در شهرستان وکسفورد واقع شده‌است.
خصوصیات

ادمزتون ۱۷۳ نفر جمعیت دارد و ۴۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
هارمان، ویرجینیای غربی

مکان
| Harman, West Virginia | Harman, West Virginia |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Harman, West Virginia: Location of Harman, West Virginia
مختصات: ۳۸°۵۵′۱۶″ شمالی ۷۹°۳۱′۳۱″ غربی﻿ / ﻿۳۸٫۹۲۱۱۱°شمالی ۷۹٫۵۲۵۲۸°غربی﻿ / 38.92111; -79.52528: مختصات: ۳۸°۵۵′۱۶″ شمالی ۷۹°۳۱′۳۱″ غربی﻿ / ﻿۳۸٫۹۲۱۱۱°شمالی ۷۹٫۵۲۵۲۸°غربی﻿ / 38.92111; -79.52528
ایالت: ویرجینیای غربی
شهرستان: شهرستان رندولف، ویرجینیای غربی
حکومت: حکومت
 • شهردار: Jerry Teter (2010)
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۳۲ مایل مربع (۰٫۸۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۳۲ مایل مربع (۰٫۸۳ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۳۵۹ فوت (۷۱۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۴۳
 • برآورد (2012): ۱۴۳
 • تراکم: ۴۴۶٫۹/مایل مربع (۱۷۲٫۵/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 26270
کد منطقه: 304
FIPS code: 54-35092
GNIS feature ID: 1551361
هارمان(به انگلیسی: Harman) شهری در ایالت ویرجینیای غربی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۴۳ نفر بوده‌است.
رابین هود (مجموعه تلویزیونی ۲۰۰۶)

برای دیگر کاربردها، رابین هود (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| رابین هود | رابین هود |
| --- | --- |
نماد شروع کنونی رابین‌هود: نماد شروع کنونی رابین‌هود
سازنده: Dominic Minghella و فز آلن، based on traditional legends
بازیگران: یوناس آرمسترانگ لوسی گریفیتس کیت آلن ریچارد آرمیتاژ گوردون کندی سم تراوتن هری لیود جو آمسترانگ آنجلیا جی دیوید هروود ویلیام بک  دین لنوکس کلی
آهنگساز: اندی پرایس
کشور سازنده:  بریتانیا
شمار قسمت‌ها: ۲۶ (فهرست قسمت‌ها)
تولید: تولید
تهیه‌کننده: Tiger Aspect Productions
مدت: ۴۵ دقیقه
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: بی‌بی‌سی یک BBC HD
فرمت تصویر: 1080p / originated Panasonic Varicam 720p(HDTV)
انتشار اولیه: ۷ اکتبر ۲۰۰۶ – ۲۰۰۹
پیوندهای بیرونی: پیوندهای بیرونی
وبگاه: وبگاه
وبگاه تولید: وبگاه تولید
رابین هود نام یکی مجموعه تلویزیونی است ۳ فصلی است که توسط کانال بی‌بی‌سی یک تولید شده‌است.
هاریانا
ریشه‌شناسی نام

نام «هریانا» قدمتی باستانی دارد و در گذشته با نام‌هایی مانند برهم‌ورتا (سرزمین برهما) و آریاورته (سرزمین آریاها) شناخته می‌شد. این نام‌ها به ارتباط منطقه با خدای برهما، آریاها و فرهنگ ودایی اشاره دارند. پروفسور اچ. اِی. فادکه هریانا را مهد فرهنگ هند و «بهشت روی زمین» می‌داند. نام‌هایی چون هریانک و باهودانیاکا نیز به فراوانی محصولات کشاورزی آن اشاره دارند.
کتیبه‌ای از دورهٔ بالبان و حکاکی‌هایی از زمان سلطان محمد بن تغلق، این منطقه را با نام‌های مشابه ثبت کرده‌اند. برخی معتقدند نام هریانا به پرستش هری (ایندرا) و درخواست باران یا به پادشاهی به نام واسوراجا در ریگ‌ودا مرتبط است.
جغرافیا

هریانا از پنج منطقه جغرافیایی طبیعی تشکیل شده است که پایه‌ای برای بررسی سیستماتیک محیط زمین‌شناسی فراهم می‌آورند:
دشت شنی و ناهموار با تپه‌های شنی (بگر):
این منطقه در جنوب غربی هریانا قرار دارد و شامل تپه‌های شنی با ارتفاع ۲۳۰–۳۵۰ متر است. این منطقه که در بخش‌هایی از نواحی سیرا، حصار و بهیوانی قرار دارد، به دلیل خاک شنی و شرایط آب و هوایی خشک، بیشتر شبیه به بیابان است. تپه‌های شنی اغلب در راستای جهت باد شکل گرفته و برخی از آن‌ها متحرک‌اند، اما اکثر آن‌ها ثابت هستند.
دشت آبرفتی (دشت گهگر-یامونا):
این دشت، از غنی‌ترین مناطق آبرفتی هند است و نقش مهمی در تأمین ذخایر غذایی کشور دارد. این دشت شامل زمین‌های آبرفتی قدیمی (بانگر) و جدیدتر (خدر، نالی و بت) است که هرکدام ویژگی‌های خاصی دارند. خاک‌های این منطقه به دلیل رسوبات غنی و منابع آبی حاصل از رودهای یامونا، غاگر و مارکندا، بسیار حاصلخیز هستند.
بلندی‌های آراوالی:
این منطقه با ارتفاعات ۳۰۰–۶۰۰ متر، شامل تپه‌های آراوالی است که به تدریج به دشت‌ها ختم می‌شود.
تپه‌های شیوالیک:
این منطقه کوهستانی با ارتفاع بیش از ۴۰۰ متر، بخشی از هریانا است که تنوع توپوگرافی قابل توجهی دارد.
منطقه پای‌کوهی:
دشت پای‌کوهی با ارتفاع ۳۰۰–۴۰۰ متر بین شیوالیک و دشت آبرفتی قرار دارد و بخشی از اراضی کشاورزی مناسب را تشکیل می‌دهد.
هریانا به دلیل زمین‌های هموار و دشت‌های وسیع، شرایط مطلوبی برای کشاورزی و استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی دارد. مناطق آبرفتی با منابع آبی مناسب از طریق کانال‌ها و چاه‌های آب، از جمله غنی‌ترین نواحی کشاورزی هستند. علاوه بر این، توسعه کشاورزی خشک و آبیاری مدرن، چشم‌اندازهای امیدوارکننده‌ای برای این ایالت فراهم کرده است.
آب و هوای هریانا مشابه سایر ایالت‌های هند در دشت‌های شمالی است. تابستان‌ها بسیار گرم (تا ۵۰ درجه سانتی‌گراد) و زمستان‌ها سرد (تا ۱ درجه سانتی‌گراد) می‌شود. ماه‌های مه و ژوئن گرم‌ترین و دسامبر و ژانویه سردترین ماه‌ها هستند. بارش باران در ایالت متغیر است و بیشتر در ماه‌های جولای تا سپتامبر (فصل موسمی) رخ می‌دهد.
در مورد گیاهان و جانوران، جنگل‌های خاردار و درختانی مانند توت‌فرنگی، اکالیپتوس، کاج و بابل در هریانا یافت می‌شوند. جانورانی مانند آهو، گورخر، پلنگ و روباه نیز در این ایالت زندگی می‌کنند. بیش از ۳۰۰ گونه پرنده نیز در هریانا یافت می‌شوند.
تاریخ

هریانا، خاستگاه متون کهن وداها، از مهم‌ترین مراکز شکل‌گیری آیین ودایی و هندوئیسم بوده است. ودایان توسط آریایی‌هایی که بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد به این منطقه وارد شدند، نوشته شده‌اند. هندوئیسم نیز تا قرن دوم پیش از میلاد در این منطقه شکل گرفت و تا قرن چهارم میلادی به دو شاخه مجزا تقسیم شد.
به دلیل قرارگیری هریانا در مسیر مهاجرت‌ها، این منطقه شاهد هجوم‌های تاریخی بسیاری بوده است؛ از جمله تهاجم اسکندر مقدونی در ۳۲۶ پیش از میلاد. همچنین، هریانا صحنه نبردهای سرنوشت‌ساز تاریخ هند بوده است، مانند نبردهای پانی‌پت (۱۵۲۶، ۱۵۵۶، و ۱۷۶۱) و نبرد کرنال در ۱۷۳۹. این نبردها تأثیرات عمیقی بر تاریخ سیاسی و اجتماعی منطقه داشته‌اند، از جمله برقراری سلطه گورکانیان و سپس انگلیسی‌ها.
هریانا در سال ۱۸۰۳ به کمپانی هند شرقی بریتانیا واگذار شد و در ۱۸۵۸ به پنجاب ضمیمه شد. اما به‌دلیل تفاوت‌های زبانی و مذهبی میان هندی‌زبان‌های هریانا و پنجابی‌زبان‌های سیک‌ها، ادغام این دو منطقه تنش‌هایی ایجاد کرد. در اوایل قرن ۲۰، رهبرانی مانند لالا لاجپت رای و نکی رام شارما برای ایجاد ایالتی مستقل تلاش کردند.
پس از استقلال هند در ۱۹۴۷، هریانا همچنان بخشی از پنجاب باقی ماند، اما درخواست‌ها برای جدایی ادامه یافت. این حرکت در دهه ۱۹۶۰ شدت گرفت و در نهایت با تصویب قانون بازسازماندهی پنجاب در ۱۹۶۶، هریانا به‌عنوان هفدهمین ایالت هند مستقل شد.
محمدتقی بهجت

| محمدتقی بهجت | محمدتقی بهجت |
| --- | --- |
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: محمدتقی بَهجت فومنی ۲ شهریور ۱۲۹۵ (۲۵ شوال ۱۳۳۴) فومن، گیلان، ایران
درگذشته: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۸ (۹۲ سال)
محل دفن: حرم فاطمه معصومه، قم
تحصیلات: نجف، قم
معلمان: محمدحسین غروی اصفهانی سید علی قاضی طباطبایی
وبگاه: www.bahjat.ir
محمدتقی بَهجت فومنی (۲ شهریور ۱۲۹۵–۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۸) از عرفا و مراجع تقلید شیعه اهل ایران بود. او از شاگردان محمدحسین غروی اصفهانی و سید علی قاضی طباطبایی بود و از جانب سید علی قاضی، لقب «فاضل گیلانی» گرفته بود. وی در سن ۹۳ سالگی در قم درگذشت و پس از اقامهٔ نماز توسط جوادی آملی در حرم فاطمه معصومه دفن شد.
زندگی > تولد

محمدتقی بهجت در شب جمعه ۲ شهریور ۱۲۹۵ (برابر با ۲۵ شوال ۱۳۳۴ هجری قمری) در خانواده‌ای مذهبی، در شهر فومن، استان گیلان، متولد شد. کربلایی محمود، پدر وی، از اهالی فومن بود و در مورد اهل بیت به ویژه حسین بن علی شعر می‌سرود.
زندگی > تولد > نامگذاری

دربارهٔ نام وی خاطره‌ای از یکی از نزدیکان وی نقل شده است:
پدر ایشان در سن ۱۶–۱۷ سالگی بر اثر بیماری وبا در بستر بیماری می‌افتد و حالش بد می‌شود به گونه‌ای که امید زنده ماندن او از بین می‌رود؛ وی می‌گفت: در آن حال ناگهان صدایی شنیدم که گفت: «با ایشان کاری نداشته باشید، زیرا ایشان پدر محمدتقی است.» تا اینکه با آن حالت خوابش می‌برد و مادرش که در بالین او نشسته بود گمان می‌کند وی از دنیا رفته، اما بعد از مدتی پدر آقای بهجت از خواب بیدار می‌شود و حالش رو به بهبودی می‌رود و بالاخره کاملاً شفا می‌یابد. چند سال پس از این ماجرا تصمیم به ازدواج می‌گیرد و سخنی را که در حال بیماری به او گفته شده بود کاملاً از یاد می‌برد. بعد از ازدواج نام اولین فرزند خود را به نام پدرش مهدی می‌گذارد، فرزند دومی دختر بوده، وقتی سومین فرزندش متولد می‌شود، اسمش را محمدحسین می‌گذارد، و هنگامی که خداوند چهارمین فرزند را به او عنایت می‌کند به یاد آن سخن که در دوران بیماری اش شنیده بود می‌افتد، و وی را «محمدتقی» نام می‌نهد، ولی وی در کودکی در حوض آب می‌افتد و از دنیا می‌رود، تا اینکه سرانجام پنجمین فرزند را دوباره «محمدتقی» نام می‌گذارد، و بدین‌سان نام بهجت مشخص می‌گردد.
زندگی > از کودکی تا آغاز نوجوانی

نخستین رویداد مهم در زندگی وی، مرگ مادرش در شانزده ماهگی او بود. بهجت، تحصیلات ابتدایی را در مکتب‌خانه ملاحسین کوکبی فومنی واقع در فومن گذراند و در همان شهر به تحصیل مقدمات علوم اسلامی در حوزه علمیه زیر نظر افرادی همچون احمد سعیدی فومنی، در کنار برخی متون ادبیات فارسی مانند بوستان سعدی، گلستان سعدی و کلیله و دمنه فراگرفت.
زندگی > تحصیل در کربلا

در ۱۳ سالگی، پدرش او را به همراه یکی از دوستانش که وضع مالی خوبی داشت، به کربلا فرستاد. محمدتقی در سفر اول موفق به خروج از مرز نشد و مأموران مرزی به دلیل عدم همراهی والدین یا نداشتن جواز خروج، از ورودش به عراق جلوگیری کردند. اما بعدها در سال ۱۳۰۸، در حالی‌که چند ماه بیشتر تا ۱۴ سالگی فاصله نداشت، موفق به خروج از کشور شد. محمدتقی به منزل عمویش، که در آن زمان مقیم کربلا بود، رفت و پس از حدود یک سال در حجره‌ای در حوزه علمیه، ساکن شد. محمدتقی در این سال‌ها ادبیات عرب و بخشی از کتاب‌های فقه و اصول را خواند و در سال دوم سکونتش در کربلا، نزد جعفر حائری فومنی و با حضور پدر که به کربلا آمده بود، عمامه بر سر گذاشت.
زندگی > تحصیل در نجف

بهجت، پس از چهار سال حضور در کربلا، در سال ۱۳۵۲ ق. (برابر با ۱۳۱۲ شمسی) عازم نجف شد. او در حوزه علمیه نجف، ابتدا بخش‌های پایانی سطح عالی علوم حوزوی را نزد افرادی همچون مرتضی طالقانی، سید محمدهادی میلانی، ابوالقاسم خویی، علی محمد بروجردی و سید محمود حسینی شاهرودی به پایان رساند و سپس وارد دروس خارج فقه و اصول شد. برای تحصیل در دروس خارج، نزد روحانیون نجف همچون آقا ضیاءالدین عراقی و میرزای نائینی در اصول و محمدکاظم شیرازی در فقه درس گرفت. سپس به حوزه درسی محمدحسین غروی اصفهانی (مشهور به کمپانی اصفهانی) پیوست و سال‌ها ماندگار شد. محمدتقی علاوه بر فقه و اصول، به فلسفه و علوم عقلی نیز توجه داشت. بدین‌رو کتاب‌های مهم فلسفه اسلامی مانند الاشارات و التنبیهات ابن سینا و اسفار ملاصدرا را نزد سید حسین بادکوبه‌ای فراگرفت. او پس از کسب تجربه در تدریس دروس حوزه، از مدرسان سطوح عالی شد. همکاری با شیخ عباس قمی در تألیف کتاب سفینةالبحار از دیگر فعالیت‌های بهجت در آن سال‌ها بود. وی در حدود ۲۸ سالگی به درجه اجتهاد رسید.
زندگی > تحصیل در نجف > استادان

دو تن از روحانیون حوزهٔ نجف تأثیر زیادی بر شخصیت محمدتقی بهجت گذاشتند: محمدحسین غروی اصفهانی و سید علی قاضی. او دربارهٔ محمدحسین غروی اصفهانی می‌گوید: (به نقل از مصباح)
مرحوم آقا شیخ محمد حسین طوری بود که اگر کسی به فعالیت‌های علمی اش توجه می‌کرد تصور می‌کرد در شبانه روز هیچ کاری غیر از مطالعه و تحقیق ندارد، و اگر کسی از برنامه‌های عبادی ایشان اطلاع پیدا می‌کرد فکر می‌کرد غیر از عبادت به کاری نمی‌پردازد.
همچنین میرزا علی قاضی تأثیر بسیاری بر روش عرفانی و کسب مراتب معنوی او گذاشت. سید علی قاضی نیز او را «فاضل گیلانی» خطاب می‌کرد.
او از نظر جسمی ضعیف بود و هر از گاه باید به کاظمین و سامرا و کربلا می‌رفت تا ضمن تغییر آب‌وهوا، بدن خود را از آسیب‌های بیشتر مصون نگه دارد.
زندگی > بازگشت به ایران

محمدتقی بهجت پس از شانزده سال اقامت در عراق در سال ۱۳۲۴، به توصیه پزشکان و به‌دلیل بیماری به ایران بازگشت. مدت چندانی نگذشته بود که به پیشنهاد خواهر بزرگترش ازدواج کرد. چند ماهی را در فومن ماند تا اینکه تصمیم گرفت دوباره به حوزه علمیه نجف برود. اما این بار بر‌آن شد که در مسیر راه و هم‌زمان با پرداختن به امور گذرنامه، مدتی در شهر قم ساکن شود تا با حوزه علمیه قم آشنایی بیشتری پیدا کرده و سپس عازم نجف گردد. بدین‌رو در سال ۱۳۲۴، عازم قم شد. بیش از چندی از حضورش در قم نگذشته بود که در سال ۱۳۲۵، پدرش نیز درگذشت. او کماکان در قم ساکن بود که خبر مرگ سید ابوالحسن اصفهانی و سید علی قاضی به او رسید.
زندگی > اقامت در قم

این اخبار و مرگ پدر، وی را بر آن داشت که در شهر قم، سکونت گزیند و در آنجا تحصیلات خود را با حضور در جلسات درس خارج کوه‌کمری و بروجردی (که چند ماهی از حضورش در حوزه علمیه قم نمی‌گذشت) ادامه دهد.
او تا پایان عمر در شهر قم زندگی کرد.
درگذشت

محمدتقی بهجت در ساعت ۱۴ و ۳۰ دقیقه روز یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۸ در ۹۲ سالگی به علت ایست قلبی درگذشت. جسد وی پس از تشییع و اقامه نماز بر آن توسط عبدالله جوادی آملی در حرم فاطمه معصومه (در مسجد بالاسر) دفن شد.
در پی درگذشت او، شخصیت‌های سیاسی مانند سید علی خامنه‌ای، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمود احمدی‌نژاد و سایر مسئولان عالی‌رتبه نظام جمهوری اسلامی، مراجع تقلید و شخصیت‌های حوزوی و مراکز و مجامع دینی و فرهنگی اسلامی پیام تسلیت فرستادند.