مردمان ایرانی‌تبار
ژنتیک > پژوهش‌های بر پایه کروموزم Y

برپایه پژوهش و تحقیق رگوئیرو و همکاران در سال ۲۰۰۶ و گروگنی و همکاران در سال ۲۰۱۲ برپایه نمونه کروموزوم Y، هاپلوگروپ پدری ایرانی‌ها به گونه زیر بوده است:
J1-M267 که رایج در بین نژادهای سامی زبان است در بین ایرانی‌ها به ندرت بالای ده درصد است.
J2-M172 که در بین مردم بالکان، ساحل اروپایی مدیترانه (شامل ایتالیا، کرواسی، صربستان، یونان، بوسنی، آلبانی، مقدونیه، ترک‌های ترکیه) و همچنین رایج در بین قفقازی‌ها (شامل ارمنی‌ها، گرجی‌ها، چچنی‌ها و اینگوش‌ها) بالای ۲۳ درصد در بین ایرانی‌ها رایج است.
R1a-M198 که در بین مرمان اوراسیا شایع هست نشان می‌دهد که نه ایرانی‌ها از اروپا نشات گرفته و نه اروپایی‌ها از ایران بلکه هردو شاخه خواهری یک گروه والدینی هستند که فرض می‌شود جایی بین اروپا و آسیای مرکزی زندگی می‌کرده‌اند.
R1b – M269 که از ایرلند تا ایران گسترده است در جمعیت نواحی کوهستانی ایران و ارمنستان هشت و نیم درصد رایج است. R1b ایرانی متعلق به زیرشاخه L-23 است که قدیمی‌تر از زیرکلید مشتق شده (R1b-M412) است که بیشتر در اروپای غربی رایج است.
G و زیرشاخه‌هایش که بیشتر در قفقاز رایج است در بین ایرانی‌ها تنها ده درصد رایج است.
E و زیرشاخه‌هایش که به فراوانی در بین مردم اروپا و خاورمیانه، شمال و شرق آفریقا یافت می‌شود، در بین ایرانی‌ها تنها ده درصد است.
در ژنتیک انسانی، هاپلوگروپ جی-ام۲۸۵ که به نام هاپلوگروپ جی۱ نیز شناخته می‌شود، هاپلوگروپ کروموزوم Y است. هاپلوگروپ G1 یک زیر گروه اصلی هاپلوگروپ G (Haplogroup G-M201) است. احتمال زیاد اعتقاد بر این است که G1 در ایران سرچشمه گرفته است. این فرکانس در جمعیت‌های مدرن به جز (i) ایران و همسایگان غربی آن، و (ii) منطقه‌ای که از جنوب مرکزی سیبری (روسیه) و شمال قزاقستان متصل است، دارای فرکانس بسیار کمی است. اساسی‌ترین نمونه‌های G1 در افراد زنده شناسایی شده است و در سراسر منطقه از شبه جزیره عربستان تا بلاروس یافت شده است.
در مقیاس و مقایسه جهانی، جمعیت ایران از لحاظ شباهت کروموزوم Y (نسب پدری) از یک سو به هندوها و پاکستانی‌ها و از سوی دیگر به مردمان آسیای میانه و همچنین کشورهای خاورمیانه نزدیکی و قرابت دارد.
بر مبنای یک مقاله منتشر شده در سال ۲۰۱۳، که مقایسه‌ای است در مورد ساختار ژنتیکی ۳۵۲ ایرانی، با وجود اینکه تنوع ژنتیکی کل ایرانیان بسیار بالا است، آذری‌های ایران قرابت ژنتیکی نزدیک‌تری با مردم گرجی در مقایسه با گروه‌های ایرانی، ترکیه‌ای و همچین آذری‌های قفقاز دارند. برخلاف تصور موجود که فرض می‌شود که آذربایجانی‌ها (ساکنان امروزی کشور جمهوری آذربایجان) با آذری‌های ایرانی ریشه مشترک دارند، تحقیقات نشان می‌دهد که آذری‌های ناحیه قفقاز ویژگی ژنتیکی متفاوتی از آذری‌های ساکن ایران دارند و موقعیتی میان آذری‌ها/گرجی‌ها از یک سو و ایرانی‌ها/ترک‌ها از سوی دیگر دارند.
یک مطالعه ژنتیکی اخیر که در «ژورنال اروپایی ژنتیک بشر» در طبیعت (۲۰۱۹) منتشر شد، نشان داد که جمعیت در غرب آسیا، اروپایی‌ها، آفریقای شمالی، آسیای جنوبی (هندی‌ها) و برخی از آسیایی‌های مرکزی رابطه نزدیکی دارند. آن‌ها بسیار متفاوت از آفریقایی‌های زیر صحرایی یا جمعیت آسیای شرقی هستند.
پراکندگی تک‌گروه در بین برخی از اقوام ایرانی:
| قوم | گروه زبانی | تعداد نمونه آماری | R1a | R1b | I | E | J | G | N | T | L |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فارس‌ها (استان فارس) | ایرانی غربی | ۴۴ | ۴٫۵ | ۱۱٫۴ | ۰ | ۱۳٫۷ | ۳۶٫۳ | ۹٫۲ | ۰ | ۶٫۸ | ۶٫۸ |
| فارس‌ها (خراسان) | ایرانی جنوب غربی | ۵۹ | ۲۲ | ۶٫۸ | ۰٫۰ | ۳٫۴ | ۲۳٫۸ | ۱۳٫۶ | ۰ | ۵٫۱ | ۳٫۴ |
| بلوچ‌ها | ایرانی شمال غربی | ۲۵ | ۲۸٫۰ | ۸٫۰ | ۰٫۰ | ۸٫۰ | ۱۶٫۰ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۲۴٫۰ |
| پشتون‌ها | ایرانی جنوب شرقی | ۹۶ | ۴۴٫۸ | ۴٫۲ | ۰٫۰ | ۲٫۱ | ۶٫۳ | ۱۱٫۵ | ۰٫۰ | ۱٫۰ | ۱۲٫۵ |
| کردها (شمال عراق) | ایرانی شمال غربی | ۹۵ | ۱۱٫۶ | ۱۶٫۸ | ۰٫۰ | ۷٫۴ | ۴۰٫۰ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۳٫۲ |
| کردها (ایران) | ایرانی شمال غربی | ۵۹ | ۲۰٫۳ | ۱٫۷ | ۱٫۷ | ۲۰٫۴ | ۲۸٫۹ | ۱۱٫۹ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۱٫۷ |
| لرها | ایرانی جنوب غربی | ۵۰ | ۵٫۹ | ۲۳٫۵ | ۰ | ۱۱٫۸ | ۲۳٫۶ | ۱۵٫۷ | ۰٫۰ | ۳٫۹ | ۳٫۹ |
| آذری‌ها (استان آذربایجان غربی) | ترکی آذربایجانی | ۶۳ | ۱۹ | ۱۷٫۵ | ۰ | ۱۱ | ۲۷٫۲ | ۸ | ۱٫۶ | ۷٫۹ | ۳٫۲ |
| یغنابی‌ها | ایرانی شمال شرقی | ۳۱ | ۱۶٫۱ | ۳۲٫۳ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۳۲٫۳ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۰٫۰ | ۹٫۷ |
: