stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
طیف‌نگاری تشدید صوتی

طیف نگاری تشدید صوتی (Acoustic resonance spectroscopy) یکی از روش‌های طیف نگاری در ناحیهٔ صوتی است که به‌طور عمده ناحیه‌های صوتی در محدودهٔ شنوایی انسان و فراصوتی را شامل می‌شود. این نوع از اسپکتروسکوپی از نمونه‌های دیگری همچون HPLC و NIR سریع تر است. همچنین آن جز روش‌های غیر مخرب آزمایشگاهی محسوب می‌شود و نیازی به آماده‌سازی نمونه ندارد چون می‌توان موجبر نمونه بردار را به راحتی داخل پودر یا مایع نمونه فشار داد یا آن را در تماس با نمونه جامد قرار داد. تا به امروز، طیف نگاری تشدید صوتی به طرز موفقت آمیزی نمونه‌های شیمیایی را در شکل‌های متنوعی (قرص‌ها، پودرها و مایعات) اندازه‌گیری و از یکدیگر متمایز کرده‌است. در اصل از این روش اسپکتروسکوپی برای اندازه‌گیری و مشاهدهٔ پیشرفت واکنش‌های شیمیایی به کار می‌رود که به عنوان نمونه می‌توان به سخت شدن و فرایند تغییرات بتن، از خمیر سیمانی به حالت جامد اشاره کرد. اسپکتروسکوپی صوتی همچنین برای اندازه‌گیری نسبت حجم کلوییدها در یک محیط پراکندگی استفاده می‌شود همان‌طور که برای بررسی ویژگی‌های فیزیکی پراکندگی‌های کلوییدی همانند میزان پراکندگی توده‌ها توزیع اندازه ذرات استفاده می‌شود. به‌طور معمول، این آزمایش‌ها با سیگنال‌های تحریک سینوسی و مشاهده آزمایشگاهی میرایی این سیگنال‌ها صورت می‌پذیرد. در اینجا از مقایسهٔ میزان میرایی از منظر تئوری با میزان آن در مشاهده آزمایشگاهی، توزیع اندازه ذرات و پراکندگی توده‌ها استنتاج می‌شوند.
تاریخچه

دیپن سینها از آزمایشگاه ملی لس آلاموس اسپکتروسکوپی تشدید صوتی را توسعه داد. بیشتر کارهای تحقیقاتی که در حوزه صوتی انجام شده‌است مربوط به ناحیه فراصوتی است وعامل مورد نظر برای طراحی و ساخت ابزار مرتبط با آن‌ها ، انتشار امواج صوتی در محیط مورد نظر است وپدیده تشدید آن‌ها در نظر گرفته نمی‌شود. یکی از اولین مقالات (که ممکن است اولین نباشد) دربارهٔ تشدید صوتی در سال ۱۹۸۸ در مجلهٔ اسپکتروسکوپی کاربردی(Applied Spectroscopy)انتشار یافت. محققان یک ابزار میله ای وی(V) شکل از جنس کوارتز طراحی کردند تا با استفاده از امواج فراصوت اثر مایعات مختلف در حد میکرولیتر را بدست آورند[]. محققان در آن زمان هیچ گونه دسته‌بندی آماری یا پروتکل‌های شناسایی نداشتند، به عبارتی دیگر محققان به سادگی اثرات تشدید مختلف را برای این مواد مختلف مشاهده می‌کردند. به‌طور مشخص سینها بر روی توسعه دستگاه اسپکترومتر تشدید صوتی کار می‌کرد که برای تشخیص سلاح‌های بیولوژیکی، هسته ای و شیمیایی به کار می‌رود. قبل از سال ۱۹۹۶ او به طرز موفقیت‌آمیزی یک دستگاه اسپکترومتر تشدید صوتی قابل انتقال (پرتابل) را توسعه داد که در میدان‌های جنگ قابلیت استفاده را داشت که این دستگاه می‌تواند مواد شیمیایی کشنده موجود در موادی در ابعاد خیلی کوچک را مشخص و شناسایی کند. علاوه بر این، این دستگاه توسط افراد دیگری در گروه‌های تحقیقاتی توسعه یافت که از جمله این افراد می‌توان به دکتر رابرت لدر از دانشگاه کنتاکی اشاره کرد که همچنین کار آن‌ها در مجلهٔ اسپکتروسکوپی به چاپ رسید. محققان یک وسیلهٔ V شکل ساختند که می‌توانست ناحیه‌های صوتی و فراصوتی ای را منتشر کند که تنوع بیشتری داشت. همچنین عبارت اسپکترومتر تشدید صوتی به این وسیله اطلاق می‌شد از سر ی مطالعه‌هایی که از سال ۱۹۹۴ انجام شد، اسپکترومتری تشدید صوتی توسعه یافت و برای تشخیص انواع مختلف چوب، قرص‌های دارویی، میزان سوختگی و نسبت‌های انحلال مواد محتلف قرص‌ها به کار گرفته شد۴-۵-۱. در سال ۲۰۰۷ کارهای تحقیقاتی قبلی و معاصر آزمایشکاه دکتر لدر به آنالیز شیمیایی اضافه شد که پتانسیل استفاده از امواج صوتی را برای استفاده در آنالیز شیمیایی و حوزه‌های مهندسی را مشخص می‌کرد.
تئوری

دو نوع روش برای ارتعاشات وجود دارد که ارتعاش آزاد و واداشته از انواع آن هستند. ارتعاشات آزاد در اصل مدهای نرمال و طبیعی از ارتعاش یک ماده هستند. نوسانات واداشته توسط گونه‌هایی از تحریک شکل می‌گیرند تا ماده شیمیایی مورد آزمایش فراتر از مد نرمال نوسان کند. برخلاف بیشترین تکنیک‌های معمول که از ارتعاشات آزاد برای اندازه‌گیری نمونه‌های شیمیایی استفاده می‌شود، اسپکترومتر تشدید صوتی نوسانات واداشته را برای نمونه‌های شیمیایی به کار می‌گیرد. این روش تشدید صوتی چندین مد نرمال را با واداشتن فرکانس تحریک مربوط به یک نمونه که خود دارای ارتعاشات داخلی نیست باعث ایجاد یک طیف تشدیدی می‌شود۷.
تئوری > میلهٔ کوارتز

اسپکترومتر تشدید صوتی در اصل چینشی است تا اثر منحصر بفرد نمونه‌های مختلف را با استفاده از تداخل‌های سازنده و غیر سازنده بسازد. شکل یک، تصویری شماتیک از میلهٔ کوارتزی اسپکترومتر تشدید صوتی است که مسیر یک موج صوتی را در اثر میلهٔ کوارتزی نشان می‌دهد. در این‌جا از یک فانکشن ژنراتور(Function generator) به عنوان منبع استفاده می‌شود گرچه هر وسیله دیگری که قابلیت خروجی صدا در شکل ولتاژ را داشته باشد را می‌توان به جای آن استفاده کرد (همانند یک دستگاه پخش فشرده یا یک کارت صدا). در نتیجه چنین استفاده ای نویز سفید تولید می‌شود و ولتاژ توسط یک دیسک فیزوالکتریک (پیزوالکتریک) جفت شده با میلهٔ کوارتز به یک موج صوتی تبدیل می‌شود. ۳ موج صوتی باعث تشدید میلهٔ کوارتز شده که در شکل بصورت یک موج سینوسی نشان داده شده‌است و در نتیجهٔ آن دو برهمکنش مهم اتفاق می‌افتد. یک بخش از انرژی که بصورت قرمز نشان داده شده‌است با نمونه مادهٔ مورد نظر در یک حالت مشخص وابسته به نوع ماده برهمکنش می‌کند و بخش دیگری از آن که با رنگ آبی نشان داده شده‌است بدون تغییر مسیر خود را درون میلهٔ کوارتز ادامه می‌دهد. با این وجود هر دوی این قسمت از انرژی‌ها دارای فرکانس مشابه ای هستند با وجود اینکه ممکن است فاز دامنهٔ آن‌ها دستخوش تغییرات شود. در مرحلهٔ بعدی این دو موج بعد از برخورد با نمونهٔ مورد نظر با یک دیگر تداخل سازنده و غیر سازنده انجام می‌دهند که نوع آن وابسته به جابجایی فاز و تغییرات دامنه ناشی از نمونه است. انرژی تغییر یافته ناشی از برهم نهی امواج اولیه توسط یک دیسک دیگر پیزوالکتریک در انتهای میلهٔ کوارتز تبدیل به ولتاژ الکتریکی می‌شود.در انتها ولتاژ الکتریکی توسط یک رایانه با استفاده از یک کارت صدا ضبط می‌شود. همچنین نمونه با میلهٔ کوارتزی در یک فشار ثابت جفت شده‌است و توسط یک حسگر فشار کنترل می‌شود که همجنین به عنوان یک نگه دارندهٔ نمونه نیز عمل می‌کند. واشرهای پلاستیکی برای محکم کردن میلهٔ کوارتزی به عنوان یک پایهٔ محکم که اتصال آن را به محیط افراد به حداقل ممکن می‌رساند. پهنای باند نویز سفید برای گرفتن یک طیف کامل استفاده می‌شود. با این وجود کارت‌های صدا به‌طور معمول تنها گستره ای بین ۲۰ تا ۲۲۰۵۰ هرتز را مشخص می‌کنند. شکل موجی که به رایانه فرستاده می‌شود یک سیگنال زمانی مربوط به برهمکنش‌های نویز سفید و مادهٔ نمونه است. همچنین تبدیل فوریه سریع بر روی شکل موج اعمال می‌شود تا سیگنال زمانی را به یک طیف فرکانسی مورد استفاده تری تبدیل شود.
آلدو بت

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
زادروز:  ۲۶ مارس ۱۹۴۹ ‏(۷۵ سال)
زادگاه:  Mareno di Piave، ایتالیا
قد:  ۱٫۸۵ متر (۶ فوت ۱ اینچ)
پست:  مدافع
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۱۹۶۷–۱۹۶۸ |  اینتر میلان |  ۸ |  (۰) |
| ۱۹۶۸–۱۹۷۳ |  آ. اس. رم |  ۱۳۰ |  (۰) |
| ۱۹۷۳–۱۹۷۴ |  هلاس ورونا |  ۳۰ |  (۰) |
| ۱۹۷۴–۱۹۸۱ |  آ.ث. میلان |  ۱۴۴ |  (۰) |
| ۱۹۸۱–۱۹۸۲ |  Campania |  ۷ |  (۰) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۱۹۶۹–۱۹۷۰ |  Italy U-۲۱ |  ۳ |  (۰) |
| ۱۹۷۱ |   ایتالیا |  ۲ |  (۰) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. 
آلدو بت (به ایتالیایی: Aldo Bet) بازیکن فوتبال و اهل ایتالیا است که از سال ۱۹۷۱ میلادی عضو تیم ملی فوتبال ایتالیا بوده و در ۲ بازی ملی حضور داشته‌است. او در بازی‌های ملی‌اش گلی به ثمر نرساند.
آلدو بت آخرین بازی ملی خود را در سال ۱۹۷۱ میلادی انجام داد.
امیرحسین صابری

| سوابق مدال> به نمایندگی از   ایران.والیبال مردان.قهرمانی جوانان جهان | سوابق مدال> به نمایندگی از   ایران.والیبال مردان.قهرمانی جوانان جهان | سوابق مدال> به نمایندگی از   ایران.والیبال مردان.قهرمانی جوانان جهان |
| --- | --- | --- |
|  |  بحرین ۲۰۱۹ | تیمی |
بازی‌های آسیایی: بازی‌های آسیایی
|  |  بحرین ۲۰۱۸  | تیمی |
امیرحسین صابری (زادهٔ ۵ دی ۱۳۷۸ در تهران)، بازیکن باشگاه سایپا و بازیکن سابق تیم ملی والیبال جوانان ایران و باشگاه پیکان است.
امیرحسین صابری در نازی‌آباد تهران والیبال خود را زیرنظر داود نوری شروع کرد. پس از طی کردن مراحل پیشرفت با دعوت محمد وکیلی عضو تیم ملی والیبال نوجوانان مردان ایران شد.
صابری در بیستمین دوره مسابقات والیبال قهرمانی زیر ۲۱ سال مردان جهان در سال ۲۰۱۹ در بحرین به‌همراه تیم ملی والیبال جوانان مردان ایران مقام قهرمانی را کسب کرد. همچنین در والیبال قهرمانی زیر ۲۰ سال آسیا در سال ۲۰۱۸ به همراه تیم ملی مقام قهرمانی را کسب کرد.
آلبرتو به‌یر

| آلبرتو به‎‌یر | آلبرتو به‎‌یر |
| --- | --- |
بایلیرس در هنگام دریافت Medalla de Honor Belisario Domínguez ۲۰۱۵: بایلیرس در هنگام دریافت Medalla de Honor Belisario Domínguez ۲۰۱۵
نام هنگام تولد: Alberto Baillères González
زادهٔ: ۲۲ اوت ۱۹۳۱ مکزیکو سیتی، مکزیک
درگذشت: ۲ فوریهٔ ۲۰۲۲ (۹۰ سال) مکزیکوسیتی، مکزیک
ملیت: مکزیکی
تحصیلات: Culver Military Academy Instituto Tecnológico Autónomo de México (ITAM)
پیشه(ها): مالک، پنیولس و El Palacio de Hierro
همسر: Teresa Baillères
فرزندان: ۷, شامل Alejandro Baillères
والدین: Raúl Bailleres
آلبرتو به‎‌یر، (فرانسوی: Alberto Baillères‎؛ ۲۲ اوت ۱۹۳۱ –  ۲ فوریهٔ ۲۰۲۲) کارآفرین، سرمایه‌دار و مدیر ارشد اجرایی مکزیکی بود، که در حال حاضر به‌عنوان مالک، مدیر عامل اجرایی و رئیس هیئت مدیره شرکت معدنی پنیولس فعالیت می‌کرد.
وی در ماه مارس ۲۰۱۴ با دارایی خالص ۱۲٫۴ میلیارد دلار، در فهرست مجله فوربز، در رتبه سوم از ثروتمندترین افراد مکزیک قرار گرفت.
درگذشت

وی در ۲ فوریه ۲۰۲۲ در سن ۹۰ سالگی درگذشت.
سکوت کوهستان

| سکوت کوهستان | سکوت کوهستان |
| --- | --- |
کارگردان: یدالله نوعصری
تهیه‌کننده: حجت‌الله سیفی یدالله نوعصری
نویسنده: یدالله نوعصری
بازیگران: فرهاد قائمیان شراره یوسفی‌نیا خسرو دستگیر هوشنگ منصورخاکی سعید کریمی
موسیقی: ساعد باقری شریف لطفی
فیلم‌بردار: غلامرضا آزادی
تدوین‌گر: سهراب میرسپاسی
تاریخ‌های انتشار: ۱۳۷۴
مدت زمان: ۹۰ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی
سکوت کوهستان فیلمی به کارگردانی و نویسندگی یدالله نوعصری محصول سال ۱۳۷۴ است.
بازیگران

فرهاد قائمیان
شراره یوسفی نیا
خسرو دستگیر
هوشنگ منصورخاکی
سعید کریمی
سعید عباسی
مهری مهرنیا
شهرام خدایی
افشین پورسلیمان
علی کوهپایه
فیروز حشمت
ابراهیم عباسعلی زاده
محمد شادی
کیومرث محمودی
ناصر فیضی
سفیدماهی‌های گرد

| سفیدماهی‌های گرد | سفیدماهی‌های گرد |
| --- | --- |
سفیدماهی‌های گرد، Prosopium: سفیدماهی‌های گرد، Prosopium
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرتوبالگان
راسته:: آزادماهیان
تیره:: آزادماهیان
سرده:: Prosopium
سفیدماهی‌های گرد (نام علمی: Prosopium) نام یک سرده از تیره آزادماهیان است.
خصلت آروماتیکی

در شیمی پیوند آروماتیک یا شش ضلعی به پیوندی گفته می‌شود که در آن یک حلقه جفت از پیوندهای غیراشباع، جفت های منفرد یا اوربیتال‌های خالی یک استواری قویتر از استواری جفت سازی تنها را از خود نشان می‌دهند.
واژه آروماتیک به معنی ترکیبات شش ضلعی خوشبو(دارای رایحه) است.
آروماتیک‌ها، دسته وسیعی از ترکیبات را تشکیل می‌دهند که شامل بنزن و ترکیباتی هستند که، از نظر رفتار شیمیایی مشابه بنزن می‌باشند. برخی از این مواد، حتی به‌ ظاهر شباهتی به بنزن ندارند. برخلاف آلکن‌ها و آلکین‌ها، بنزن و سایر ترکیبات آروماتیک، تمایلی برای انجام واکنش‌های افزایشی از خود نشان نمی‌دهند، ولی در  واکنش های جانشینی شرکت می‌کنند که یکی از صفات بارز این دسته از مواد می‌باشد.
اگر گروه‌های عاملی روی حلقه قرار بگیرند، بر واکنش‌پذیری حلقه اثر خواهند گذاشت. واکنش‌پذیری عوامل متصل به حلقه نیز به‌وسیله بخش آروماتیک تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد.
خصلت آروماتیکی و قاعده ۴n+۲ هوکل

مولکولهایی آروماتیک هستند و خصلت آروماتیکی از خود نشان می‌دهند که تعداد الکترون‌های سیستم π آنها، ۲ و ۶و
۱۰و … باشد. این ضرورت، قاعده هوکل یا ۴n+۲ نامیده می‌شود. سپس ترکیباتی که برای آن‌ها n=۰, ۱ , ۲ ,… می‌باشد، آروماتیک خواهند بود.
اگر گروه‌های عاملی روی حلقه قرار بگیرند، بر واکنش‌پذیری حلقه اثر خواهند گذاشت. واکنش‌پذیری عوامل متصل به حلقه نیز به‌وسیله بخش آروماتیک تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد.
سایر ترکیبات آروماتیک

افزون بر بنزن و ترکیبات هم خانواده آن مثل نفتالین و آنتراسین و…، مواد دیگری نیز وجود دارند که به‌ظاهر هیچ شباهتی به بنزن ندارند، ولی رفتاری مشابه بنزن دارند و به‌عبارت ساده‌تر، آروماتیک هستند. از ویژگی‌های این مواد می‌توان به نکات زیر اشاره نمود:
۱. گرمای هیدروژن دار شدن و گرمای سوختن آن‌ها پایین است.
۲. برای انجام واکنش‌های افزایشی، تمایل زیادی نشان نمی‌دهند
۳. در واکنش‌های جانشینی الکترونخواهی شرکت می‌کنند.
بررسی‌های تجربی مثل مطالعه خواص فیزیکی و انرژی هیدروژن‌دار شدن سیستم‌ها با تعداد الکترون‌های π مختلف به این نتایج منجر شده‌است که:
۱. مولکولهایی آروماتیک هستند و خصلت آروماتیکی از خود نشان می‌دهند که تعداد الکترون‌های سیستم π آنها، ۲ و ۶و ۱۰و… باشد. این ضرورت، قاعده هوکل یا ۴n+۲ نامیده می‌شود. پس ترکیباتی که برای آن‌ها n=۰, ۱ , ۲ ,… می‌باشد، آروماتیک خواهند بود.
۲. مولکول باید ساختمان مسطح داشته باشد. تمام ترکیباتی که این دو شرط اساسی در آن‌ها رعایت شده باشد، زوایای پیوندی در آن‌ها طبیعی، همپوشانی اوربیتال‌های π مناسب و غیر مستقر شدن الکترون‌ها به خوبی میسر باشد، پایداری مولکول بیشتر خواهد بود.
مثال

واکنش ۳- کلرو سیکلوپروپن با SbCl۵، ماده پایداری به فرمول C3H3SbCl۶ ایجاد می‌کند که در حلال‌های دی‌اکسید گوگرد مایع به خوبی حل نشده، ولی در حلال‌های غیرقطبی نامحلول است. مطالعه طیفNMR این ماده، سه پروتون هم‌ارزش را به نمایش می‌گذارد. این نتایج، با تشکیل کاتیون سیکلوپروپن که کوچک‌ترین مولکول آروماتیک می‌باشد، مطابقت دارد.
ترکیبهای آروماتیک، هتروآروماتیک و انرژی رزونانس

نتایج تجربی حاصل از واکنش‌های هیدروژن دار شدن هیدروکربن‌های جوش خورده دو حلقه‌ای و سه حلقه‌ای و… نشان می‌دهد که هر چه تعداد الکترون‌های بیشتری در رزونانس شرکت کرده باشند، انرزژی آزاد شده بیشتر و پایداری نسبی نیز بیشتر خواهد بود.
نامگذاری مشتقات بنزن و ترکیبات آروماتیک جوش خورده

برخی از مشتقات بنزن، نام مخصوص به خود دارند، مثلاً هیدروکسی بنزن را فنول (C6H5OH)، متوکسی بنزن را آنیزول (C6H5OCH3)، متیل بنزن را تولوئن (C6H5CH3)، ایزوپروپیل بنزن را کیومن و آمینوبنزن را آنیلین می‌گویند.
نام سیستماتیک یا آیوپاک در مورد مشتق‌های بنزن کمتر متداول است زیرا این ترکیب‌ها سال‌هاست که به عنوان واکنشگرهای صنعتی به کار می‌روند. برای نامگذاری خیلی از مشتق‌های بنزن، نام گروه یا استخلاف به صورت پیشوند بر کلمه بنزن افزوده می‌شود. مثلاً فلوئورو بنزن، نیتروبنزن، اتیل بنزن. جهت نامگذاری مشتقات دو استخلافی بنزن از پیشوندهای اورتو، متا یا پارا (که محل استخلاف‌ها را مشخص می‌کنند)، استفاده می‌شود. اغلب به جای کلمات مذکور به‌طور اختصار از علائم (اورتو= o)و (پارا =p) و (متا=m) استفاده می‌کنند.
البته در روش آیوپاک برای مشخص نمودن موقعیت استخلاف‌های بنزن از شماره استفاده می‌شود. وقتی سه یا بیش از سه استخلاف بر روی حلقه بنزن باشد برای مشخص کردن موقعیت استخلاف‌ها از شماره استفاده می‌شود. شماره‌گذاری باید به نحوی انجام شود که مجموع اعداد بکار رفته حداقل باشند. همچنین ترتیب نوشتن اسامی استخلاف‌ها بر اساس حروف الفبا می‌باشد. اگر خود حلقه بنزن به عنوان یک استخلاف بر روی یک مولکول قرار گیرد، در نامگذاری از کلمه فنیل (Ph) استفاده می‌شود. نامگذاری گروه فنیل مانند یک گروه آلکیل می‌باشد.
خواص فیزیکی ترکیبها آروماتیک

نقطه ذوب برای مشتق‌های بنزن، نسبت به ترکیب‌های آلیفاتیک مشابه، بالاتر است. به نظر می‌رسد در این دسته از ترکیب‌ها به علت شکل‌گیری ساختارهای متقارن‌تر این اتفاق رخ می‌دهد. به طریق مشابه، بنزن‌های دو استخلافی پارا متقارن‌تر از ایزومرهای مشابه اورتو و متا می‌باشند و از این رو در دماهای بالاتری ذوب می‌شوند.
نقطه جوش عمدتاً تحت تأثیر قطبت است. برای مثال نقطه جوش دی کلروبنزن از ممان دو قطبی آن‌ها تبعیت می‌کند. پارا- دی بروموبنزن متقارن است و ممان دو قطبی صفر دارد و نقطه جوش کمتری نسبت به متا-دی‌بروموبنزن را داراست. نفاط جوش آنلین و فنول نیز به علت ایجاد پیوندهای هیدروژنی (هرچند مختصر) نسبت به ترکیب‌ها هم وزن خود بالاتر است.
واکنشهای آروماتیک‌ها: استخلافی الکتروندوست

تفاوت واکنش‌های بنزن در این است که به جای واکنش افزایشی، واکنش استخلافی انجام می‌دهد. اتم‌های هیدروژن در بنزن از موقعیت یکسانی نسبت به هم برخوردار هستند و از جایگزینی هریک از اتم‌های هیدروژن با یک الکتروندوست محصول مشابهی بدست خواهد آمد. چنین واکنشی را «واکنش استخلافی الکترون‌دوست آروماتیک» گویند. این نوع واکنش‌ها می‌تواند با انواع الکترون دوست‌ها انجام گیرد. به‌طور کلی واکنش‌های جانشینی الکتروندوستی در دو مرحله انجام می‌گیرند. مرحله اول که شامل افزایش الکتروندوست به حلقه آروماتیک است. در این مرحله که مرحله تعیین‌کننده سرعت نیز می‌باشد، جزء الکتروندوست به حلقه بنزنی اضافه شده و آروماتیستی حلقه که عامل اصلی پایداری است، از بین می‌رود. از این رو واکنش شدیداً گرماگیر می‌باشد. کربوکاتیون بدست آمده دارای یکسری فرم‌های رزونانسی می‌باشد. مرحله دوم بسیار سریع رخ می‌دهد و شامل حذف پروتون توسط گونه بازی می‌باشد که در نتیجه آن حالت آرماتیستی به مولکول باز می‌گردد. در واقع واکنش‌های جانشینی الکتروندوستی، همانند افزایش الکتروندوستی، یک فرایند چند مرحله‌ای هستند که در آن یک کربوکاتیون واسطه‌ای دخالت دارد. مرحله تشکیل کربوکاتیون، مرحلهٔ کند و تعیین‌کننده سرعت واکنش می‌باشد. در مراحل بعدی، کربوکاتیون حاصل با از دست دادن پروتون به ترکیب پایدار تبدیل می‌گردد.
واکنشهای آروماتیک‌ها: استخلافی الکتروندوست > هالوژن‌دار شدن بنزن

واکنش استخلافی الکتروندوستی بنزن با هالوژن‌ها نیازمند حضور یک کاتالیزور اسیدلویس (مثل FeCl3 یا FeBr3) می‌باشد. مکانیسم واکنش به صورت زیر است. همان گونه که قبلاً نیز اشاره کردیم، اسید لوئیس زوج الکترون می‌پذیرد. وقتی از Br2 در حضور FeBr3 استفاده می‌کنیم، همانند اسید و باز لوئیس عمل می‌کنند و در نتیجه کمپلکسی حاصل می‌گردد که در آن پیوند Br-Br قطبی می‌شود و یکی از برم‌ها خاصیت الکتروندوستی پیدا می‌کند. مرحله اضافه شده الکتروندوست به حقله بنزن مرحلهٔ کند و تعیین‌کننده سرعت واکنش است که در نتیجه آن ساختار آروماتیک حلقه از بین می‌رود. در این مرحله حدواسط کاتیونی غیرآروماتیک، کاتیون هگزادی‌اِنیل، حاصل می‌شود. در مرحله آخر، FeBr4 تشکیل شده در مرحله قبل، همانند یک باز عمل می‌کند و با جذب یک پروتون از حدواسط، نه تنها باعث می‌شود حلقه بنزن مجدداً خاصیت آروماتیک خود را بدست آورد، بلکه کاتالیزور اولیه، FeBr3، نیز مجدداً آزاد می‌گردد. کلردار شدن بسیار شبیه به برم‌دار شدن می‌باشد. کلر نیز همانند برم، به اندازه کافی قدرت الکتروندوستی ندارد تا به حلقه بنزن حمله کند؛ ولی در حضور کاتالیزور اسید لوئیس این واکنش رخ می‌دهد.
نیترودار کردن بنزن

از آنجایی که در شرایط معمول، نیتروژن موجود در HNO3، قدرت الکتروندوستی ندارد و همانند واکنش بنزن با هالوژن‌ها باید ابتدا فعال‌سازی روی اسیدنیتریک انجام شود. در واکنش نیتراسیون بنزن، از اسیدنیتریک گرم و غلیظ در حضور اسید سولفوریک (به عنوان کاتالیزور) استفاده می‌شود. گونه الکتروندوست در این واکنش یون نیترونیوم (NO2+) است و همان‌طور که در بالا نشان داده شده‌است، از واکنش اسیدنیتریک و اسید سولفوریک بدست می‌آید. یون نیترونیوم الکتروندوست بسیار قوی محسوب می‌شود که عملاً با حلقه بنزن وارد واکنش می‌شود. در اثر این واکنش، حالت آروماتیک حلقه از بین می‌رود و حدواسطی با بار مثبت ایجاد می‌گردد. در مرحله آخر، آنیون -HSO4 در قالب یک باز از حدواسط کاتیونی یک پروتون جذب می‌کند و حلقه بنزن و اسیدسولفوریک مجدداَ تشکیل می‌گردند. به‌طور خلاصه واکنش بدین گونه است.
نیترودار کردن بنزن > سولفوناسیون بنزن

به وسیله اسیدسولفوریک غلیط و حرارت می‌توان طی یک واکنش جانشینی الکتروندوستی، بنزن را به بنزن یولفونیک اسید تبدیل کرد. مرحله اول شامل یک تعادل اسید و بازبین دو مولکول اسید سولفوریک می‌باشد که در نتیجه آن گوگردتری‌اکسید، SO3، که جزء الکتروندوست می‌باشد تولید می‌گردد. در مرحله بعدی SO3 به حلقه بنزن اضافه می‌گردد و در نهایت بنزن سولفونیک اسید تولید می‌گردد. این واکنش در دمای اتاق پیش نمی‌رود، لذا برای غلبه بر این مشکل از شکل فعال‌تر شده اسیدسولفوریک با نام اسیدسدلفوریک دودکننده، اولئوم، استفاده می‌شود. اولئوم به محلولی۷٪ از SO3در H2SO4 غلیظ گفته می‌شود. در این ترکیب SO3 نقش الکترون‌دوست را بر عهده دارد. یکی از ویژگی‌های این واکنش تعادلی بودن آن است. واکنش برگشت که در حضور آب و حرارت تسریع می‌گردد، به واکنش سولفون‌زدائی معروف است. بنزن‌سولفونیک اسید یک اسید قوی محسوب می‌شود و در شراسط بازی به راحتی پروتون از دست می‌دهد و به آنیون بنزن سولفونات تبدیل می‌گردد. بنزن سولفونات‌ها از لحاظ تجاری نیز بسیار مهم می‌باشند و به‌طور گسترده در تولید مواد شوینده مورد استفاده قرار می‌گیرند. سولفوندار کردن بنزن که در موقعیت پارا یک زنجیر کربنی با ۱۰ تا ۱۴ کربن دارد (آلکیل بنزن)، آلکیل بنزن سولفونیک اسید را تولید می‌کند که در واکنش با باز، آنیون آلکیل بنزن سولفونات ایجاد می‌گردد که خاصیت پاک‌کنندگی دارد.
نیترودار کردن بنزن > آلکیل‌دار شدن

اگر مقدار کمی آلومینیم کلرید (AlCl3) بدون آب را به مخلوطی از بنزن و متیل‌کلرید (CH3-Cl) اضافه نمائیم، واکنش شدیدی اتفاق می‌افتد، گازهیدروژن کلرید(HCl)آزاد می‌شود، و تولوئن می‌تواند از مخلوط واکنش بازیابی شود. این واکنش در سال ۱۸۷۷ در دانشگاه پاریس به وسیله تیم شیمیدانان فرانسوی- آمریکائی، چارلز فریدل و جیمز کرافتس کشف گردید. واکنش آلکیل‌دار شدن فریدل- کرافتس یک واکنش استخلافی آروماتیکی است. در این واکنش حلقه آروماتیک به کربوکاتیون الکترون‌دوست حاصل از واکنش اسید لوئیس و هالوآلکان حمله کرده و در نهایت حلقه آروماتیک آلکیل‌دار شده ایجاد می‌کند. واکنش به سادگی با مخلوط نمودن سه جزء انجام می‌گیرد؛ معمولاً تنها مسئله معتدل نمودن واکنش به وسیله سردکردن و جذب گاز هیدروژن‌هالید می‌باشد. مکانیسم واکنش به صورت زیر خواهد بود. با توجه به اصلاحات گوناگونش، واکنش فریدل-کرافتس مهم‌ترین روش برای اتصال زنجیرهای جانبی آلکیل به حلقه آروماتیک می‌باشد. برای انجام واکنش، ایجاد خاصیت الکتروندوستی بر روی کربن توسط اسیدلوئیس بسیار مهم است زیرا باعت فعال شدن کربن برای انجام واکنش می‌شود. به جای آلومینیم‌کلرید، می‌توان از اسیدهای لویس دیگر مانند BF3, HF و فسفریک اسید استفاده نمود.
واکنش آلکیل‌دار شدن فریدل- کرافتس دارای محدودیت‌هایی نیز می‌باشد. از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
-آلکیل‌هالیدها را در واکنش فریدل- کرافتس می‌توان به کار برد ولی آریل‌هالیدها، مثل کلروبنزن نمی‌توانند واکنش دهند.
- اتصال یک زنجیر جانبی آلکیل، حلقه آروماتیک را به حمله بعدی حساس‌تر می‌نماید (حلقه فعالتر می‌شود)
-حلقه‌های آروماتیکی که با گروه‌های الکترون‌کشنده مانند استخلاف نیترو یا هالوژن غیرفعال‌تراز بنزن گردیده‌اند، تحت واکنش فریدل- کرافتس قرار نمی‌گیرند یا محصول بسیار کمی تولید می‌کنند.
-وجود استخلاف‌ها با جفت الکرون‌های غیرپیوندی مانند OH و NH، باعث واکنش اسیدلوئیس (کاتالیزور واکنش) با زوج الکترون‌های غیر پیوندی روی O و N (باز لوئیس) می‌شود و واکنش آلکیلاسیون رخ نمی‌دهد
- امکان نوآرایی کربوکاتیون‌ها وجود دارد. علت این امر، امکان ایجاد کربوکاتیون پایدارتر در اثر جابه‌جایی هیدروژن می‌باشد.
نیترودار کردن بنزن > آسیل‌دار شدن

برای آلکیل‌دار کردن حلقه آروماتیک می‌توان از واکنش آسیل‌دار شدن نیز استفاده کرد. آسیل‌دار کردن فریدل- کرافتس نسبت به واکنش آلکیل‌دارکردن فریدل- کرافتس چند مزیت دارد. از جمله آنکه نوآرایی کربوکاتیون در این واکنش رخ نمی‌دهد و همچنین در مورد ترکیب‌های که گروه‌های NH2 و NHR دارند (باز لوئیس) نیز قابل استفاده می‌باشد. یون آسیلینیوم حاصل از واکنش آسیل کلرید (R-CO+X-) و اسیدلوئیس، به عنوان الکتروندوست با بنزن واکنش می‌دهد. حد واسط این واکنش یون آسیلیوم است که از طریق رزونانس پایدار شده نمی‌تواند نوآرایی کند. در این واکنش محصول حاصل یعنی فنیل کتون غیرفعال‌تر از بنزن است که امکان پلی‌آلکیله شدن از بین می‌رود.
نیترودار کردن بنزن > اکسایش و کاهش آروماتیک‌ها

همان گونه که قبلاً اشاره شد حلقه بنزن بر خلاف سایر ترکیب‌ها غیراشباع (آلکین، آلکن) نسبت به اکسایش، حتی توسط واکنشگرهای قوی، مثل پتاسیم پرمنگنات، بی‌اثر است. اما گروه‌های آلکیل متصل به حلقه آروماتیک را می‌توان توسط این اکسیدکننده‌ها، اکسید کرد و به گروه‌های کربوکسیل تبدیل کرد. برای انجام این واکنش شاخه آلکیل باید دارای حداقل دو هیدروژن بر روی کربن متصل به حلقه باشد. در مقایسه با شرایط استاندارد هیدروژندار شدن آلکن‌ها، تنها اگر دما و فشار بالا باشد امکان کاهش ترکیب آروماتیک وجود خواهد داشت. همچنین توسط برخی مواد کاهنده می‌توان گروه نیترو بر روی حلقه بنزن را به گروه آمینی کاهش داد.
واکنش‌های استخلافی الکترون‌دوستی در آروماتیک‌های استخلاف‌شده

اگر حلقه بنزنی بیش از یک استخلاف داشته باشد، الکتروندوست بعدی به کدام موقعیت حمله می‌کند؟ نقش استخلاف‌های قبلی در این تعیین موقعیت به چه شکل خواهد بود؟ در این حالت چند امکان وجود دارد:
- ممکن است استخلاف‌های روی حلقه اثرات (هدایت‌کنندگی) یکدیگر را تقویت کنند.
- اگر هدایت‌‌کنندگی گروه‌ها مخالف یکدیگر باشد (یکسان نباشد)، در این حالت گروه‌های فعال‌کننده قوی‌تر بر فعال‌کننده ضعیف و غیرفعال‌کننده مقدم خواهند بود و هدایت‌کنندگی را کنترل می‌کنند.