خوان سانتوس آتاهوالپا
شورش > توسعه شورش

اولین هدف شورشیان عقب راندن دشمن در اننو بود، تا بعداً به ماتانزاس، کیسوپانگو و پیچانا، ادامه یابد. آنها در مجموع ۲۷ پایگاه مبلغان را تخریب کردند و تهدید کردند که به سیرا نیز حمله خواهند کرد.
نایب السلطنه مارکی دو ویلاگرشیا به فرمانداران خود در مرزهای جائوجا و تارما، بنیتو ترونکوزو و پدرو دی میلا کمپو دستور داد تا برای محاصره شورشیان وارد منطقه آشفته شوند. این کار انجام شد و فرماندار تروناکوسو به کیسوپانگو رسید. او در آنجا با مقاومت زیادی روبرو شد، اما توانست سرخ‌پوستان را عقب بنشاند. خوان سانتوس از این درگیری اجتناب کرد و راهی شهر هوانکابامبا شد. نیروهای استعمار برای جستجوی او از تارما خارج شدند، اما رهبر مستیسو موفق به فرار شد.
در ژوئن، یک کشیش، سانتیاگو واسکز دو کالسدو، برای دیدار با خوان سانتوس به کوئیزوپانگو سفر کرد. از آن تماس و سایر مواردی که رهبران بومی گزارش داده‌اند، برخی از شخصیت و اهداف سانتوس روشن‌تر شده‌است. سانتوس می‌گفت که او مسیحی است و مرام را به زبان لاتین می‌خواند. او برای بازپس‌گیری «پادشاهی خود» به پاژونال آمده بود و ادعا می‌کرد که حلولی از آتاهوالپا، آخرین امپراتور اینکاها است و قصد دارد، با کمک مردم بومی، آن را احیا کند. سانتوس می‌گفت که او با خشونت مخالف است، اما قصد دارد اسپانیایی‌ها و بردگان آفریقایی آنها را با کمک انگلیسی‌ها از پرو بیرون کند. (هیچ مدرکی وجود ندارد که سانتوس با انگلیسی‌ها در تماس بوده باشد، اما ادعای کمک گرفتن وی اسپانیایی‌ها را نگران کرده بود) محقق استفانو وارسه می‌گوید «نگرش‌های سانتوس» رفتار یک فرد معتدل «پر از» الهام عرفانی بود. وی عصیان خود را، همچنان‌که در آن سالیان در جوامع استعماری بود، بر اساس دین قرار داد. خوان سانتوس قول داد که شورش، صلح و سعادت را برای همه آندها به ارمغان خواهد آورد که از جنگل شروع شده و به مناطق مرتفع و سواحل گسترش می‌یابد. خوان سانتوس می‌گفت که اوج شورش او تاج‌گذاری به عنوان ساپا اینکا (حاکم عالی تاوانتینسویو) خواهد بود.
به نظر می‌رسید اهداف سانتوس بیشتر ساکنان سرزمین‌های مرتفع بود که تابع امپراتوری اینکا بودند، بیش از آشانینکا و دیگر مردمان جنگل که تحت قید امپراتوری نبوده و احتمالاً اهداف بلندپروازانه او را نداشتند. همان‌طور که در مورد دو اسیر آفریقایی گفته شد. انگیزه آنها در حمایت از سانتوس این بود که «آنها کشیشی نمی‌خواستند و مایل به مسیحی شدن نبودند». خصومت اولیه سانتوس با آفریقایی‌ها به سرعت تغییر کرد و چندین برده سابق آفریقایی فرانسیسکن‌ها از طرفداران مهم شورش شدند. آفریقایی‌ها به دلیل دانششان در مورد سلاح‌های اروپایی و تاکتیک‌های نبرد ارزشمند بودند. بسیاری از مردم بومی و مستیسوهای آند نیز به شورش پیوستند.
سال بعد، اسپانیایی‌ها اقدام به اعزام واحدهای نیرو به کویمیری (امروزه لامرسد)، در دره چانچامایو کردند. آنها تحت فرمان شهردار شهر تارما، آلفونسو سانتای اورتگا، و همراه فرماندار مرز، بنیتو ترونکوسو بودند. در ۲۷ اکتبر ۱۷۴۳، آنها به کویمیری رسیدند، و در آنجا برای خود شروع به ساختن یک پایگاه نظامی نمودند که در نوامبر به پایان رسید. این پایگاه مجهز به چهار توپ و تجهیزات دیگر و مهمات مربوط به آن بود. در ۱۱ نوامبر، قاضی سانتا عازم مقر مرکزی شد و کاپیتان فابریسیو برتولی را با ۶۰ سرباز در آن پایگاه رها کرد. خوان سانتوس که از تمام حرکات حریف خود آگاه بود، قصد حمله به این پایگاه کوچک را داشت. ابتدا محموله‌ای از مواد غذایی را که به سمت قلعه می‌رفت توقیف کرد. سپس محاصره را آغاز کرد. عدم روحیه همراه با یک بیماری همه‌گیر بسیاری از سربازان اسپانیایی را دربر گرفت. این امر تا حدی پیش رفت که سربازان از گرسنگی تحت فشار قرار گرفتند و برخی نیز صفوف خود را ترک کردند. خوان سانتوس از برتولی خواست تسلیم شود، اما او نپذیرفت و معتقد بود که نیروهای مورد تقاضای او به زودی به راهنمایی یک مبلغ مذهبی که از دست شورشیان فرار کرده بود، وارد می‌شوند. سرانجام خوان سانتوس تصمیم به حمله به قلعه گرفت و همه اسپانیایی‌ها کشته شدند. این در آخرین روزهای سال ۱۷۴۳ اتفاق افتاد.