جمهوری‌خواهی
توسعه تاریخی جمهوری‌خواهی > پیشینیان کلاسیک > رم باستان

هم لیوی، یک مورخ رومی، و هم پلوتارک، که به خاطر زندگینامه‌ها و مقالات اخلاقی‌اش مشهور است، توضیح دادند که چگونه روم قوانین خود را، به ویژه انتقال از یک پادشاهی به جمهوری، با الگوبرداری از یونانیان توسعه داده‌است. برخی از این تاریخ که بیش از ۵۰۰ سال پس از رویدادها و با منابع مکتوب اندک برای تکیه بر آن نوشته شده‌است، ممکن است بازسازی ساختگی باشد.
مورخ یونانی پولیبیوس، که در اواسط قرن دوم پیش از میلاد می‌نویسد، (در کتاب ۶) بر نقشی که جمهوری روم به عنوان شکلی نهادی در ظهور چشمگیر هژمونی روم بر دریای مدیترانه ایفا کرده‌است، تأکید کرد. پولیبیوس در نوشته خود در مورد قانون اساسی جمهوری روم این سیستم را نوعی حکومت «مخلوط» توصیف کرد. به‌طور خاص، پولیبیوس سیستم رومی را آمیزه‌ای از سلطنت، اشراف و دموکراسی با جمهوری روم توصیف کرد که به گونه‌ای تشکیل شده بود که نقاط قوت هر سیستم را برای جبران ضعف‌های سایر سیستم‌ها به کار می‌برد. به نظر او، سیستم مختلط جمهوری روم سطح بسیار بیشتری از آرامش داخلی را برای رومیان فراهم می‌کرد که در شکل دیگری از حکومت تجربه می‌شد. علاوه بر این، پولیبیوس استدلال کرد، سطح نسبی آرامش خانگی که رومیان از آن برخوردار بودند، به آنها اجازه داد تا دریای مدیترانه را فتح کنند. پولیبیوس با نوشتن آثار سیاسی-فلسفی خود در قرن اول پیش از میلاد، تأثیر زیادی بر سیسرو گذاشت. در یکی از این آثار، De re publica، سیسرو مفهوم رومی res publica را به politeia یونانی پیوند داد.
اصطلاح مدرن «جمهوری»، علیرغم اشتقاق آن، مترادف با رس پابلیکا رومی نیست. در میان چندین معانی اصطلاح res publica، اغلب به «جمهوری» ترجمه می‌شود که در آن عبارت لاتین به دولت رومی و شکل حکومت آن در بین دوران پادشاهان و عصر امپراتورها اشاره دارد. این جمهوری رومی، با درک مدرن از کلمه، هنوز به عنوان یک جمهوری واقعی تعریف می‌شود، حتی اگر کاملاً منطبق نباشد؛ بنابراین، فیلسوفان روشنگری جمهوری روم را به عنوان یک سیستم ایدئال می‌دیدند، زیرا شامل ویژگی‌هایی مانند تفکیک سیستماتیک قوا بود.
رومیان هنوز دولت خود را "Res Publica" در دوران امپراتوران اولیه می‌نامیدند زیرا در ظاهر، سازمان دولت توسط اولین امپراتوران بدون تغییر قابل توجه حفظ شده بود. چندین دفتر از دوران جمهوری خواهان که توسط افراد اداره می‌شد، تحت کنترل یک فرد واحد ترکیب شدند. این تغییرات دائمی شد و به تدریج به امپراتور حاکمیت داد.
توصیف سیسرو از دولت ایدئال، در De re Publica، معادل «جمهوری» امروزی نیست. بیشتر شبیه مطلق گرایی روشنفکرانه است. آثار فلسفی او زمانی تأثیرگذار بود که فیلسوفان روشنگری مانند ولتر مفاهیم سیاسی خود را توسعه دادند.
جمهوری در معنای کلاسیک آن، هر جامعه سیاسی با ثباتی بود که به خوبی اداره می‌شد. افلاطون و ارسطو هر دو سه شکل حکومت را شناسایی کردند: دموکراسی، اشرافیت و سلطنت. ابتدا افلاطون و ارسطو و سپس پولیبیوس و سیسرون معتقد بودند که جمهوری ایدئال آمیزه ای از این سه شکل حکومت است. نویسندگان رنسانس این مفهوم را پذیرفتند.
سیسرو در مورد شکل حکومت جمهوری‌خواه ابراز محبت کرد. در حالی که در آثار نظری خود از سلطنت، یا حداقل از سلطنت/الیگارشی مختلط، در زندگی سیاسی خود دفاع می‌کرد، به‌طور کلی با مردانی مانند ژولیوس سزار، مارک آنتونی و اکتاویان که در تلاش برای تحقق چنین آرمان‌هایی بودند، مخالفت می‌کرد. در نهایت، این مخالفت به مرگ او انجامید و سیسرو را می‌توان قربانی آرمان‌های جمهوری‌خواهانه‌اش دانست.
تاسیتوس، یکی از معاصران پلوتارک، به این موضوع توجهی نداشت که آیا می‌توان شکلی از حکومت را به عنوان «جمهوری» یا «سلطنت» تحلیل کرد. او تحلیل کرد که چگونه قدرت‌های انباشته شده توسط سلسله ژولیو-کلودین اولیه همه توسط دولتی داده می‌شد که هنوز به‌طور تصوری یک جمهوری بود. جمهوری روم نیز «مجبور» نشد که این اختیارات را واگذار کند: این کار را آزادانه و معقولانه انجام داد، قطعاً در مورد آگوستوس، به دلیل خدمات فراوان او به دولت، که آن را از جنگ‌های داخلی و بی نظمی رها کرد.
تاسیتوس یکی از اولین کسانی بود که پرسید که آیا چنین اختیاراتی به این دلیل به رئیس دولت داده شده‌است که شهروندان می‌خواهند به آن‌ها بدهند یا به دلایل دیگری (مثلاً به این دلیل که یکی از آنها جد خدایی داشته‌است). مورد دوم به راحتی منجر به سوء استفاده از قدرت شد. به عقیده تاسیتوس، گرایش دور شدن از یک جمهوری واقعی تنها زمانی برگشت‌ناپذیر بود که تیبریوس، اندکی پس از مرگ آگوستوس در سال ۱۴ میلادی (بسیار دیرتر از زمان شروع شکل حکومت امپراتوری در رم) قدرت را به دست آورد. در این زمان، بسیاری از اصول که برخی از قدرت‌ها را «غیرقابل لمس» تعریف می‌کرد، اجرا شده بود.