جنگ‌های گالی
نبردها > ۵۴ پیش از میلاد: بازگشت به بریتانیا و نخستین شورش‌ها در گالیا > دومین قشون‌کشی به بریتانیا

سزار (سزار) در گالیا تیتوس لابینوس را با سه لژیون و دو هزار سواره برای حفاظت از بندرها و جمع‌آوری خوراک و تدارکات و نیز کنترل اوضاع جاگذاشت، و سپس برای دومین مرتبه از پورتوس ایتوس ــ اینبار با نیروهایی پُرشمارتر از سال قبل ــ روانه بریتانیا شد: پنج لژیون و دو هزار سواره بر روی بیش از هشتصد کشتی. متعاقب آن تعداد زیادی بازرگان که مجذوب داستان‌ها در مورد ثروت افسانه‌ای این جزیره بودند نیز بدانان پیوستند.
سزار این‌بار بی‌آنکه با مقاومتی مواجه شود در همان مکانِ سال قبل پیاده شد. او ده کوهورس و سیصد سوار تحت‌امر کوینتوس آتریوس را برای حفاظت از ناوگان باقی‌گذاشت و به داخل جزیره راه افتاد؛ جایی‌که در حدود هجده مایلی اردوگاه با نخستین مقاومت جدی بریتانی‌ها روبرو شد، کسانی‌که با وجود جای‌گیری‌شان در موضعی مناسب مغلوب شدند. صبح روز بعد چند سواره رومی از سوی کوینتوس آتریوس به اردوگاه سزار آمدند تا به او اطلاع دهند که شب گذشته یک کولاک بخش اعظم ناوگان روم را ویران کرده‌است. پروکنسول رومی روانه آنجا شد تا شخصاً آسیب‌ها را ببیند و اقدامات مقتضی برای تعمیر آنان را اتخاذ کند. وقتی سراغ لژیون‌ها بازگشت پی‌برد که در حوالی اردوگاه یک ارتش نیرومند دشمن تحت رهبری کاسیولاونوس (که بر قبایل شمال رود تیمز حکومت می‌کرد) تجمع کرده‌است. یورش بریتانیایی‌ها توسط خودِ سزار چنین روایت شده‌است:
«[...] سزار دو کوهورس (گردان) را به یاری آنان فرستاد [...] امّا دشمنان با دلاوری فراوان ــ در حالی‌که رومیان بابت شیوه جنگی نامعمول آنان سراسیمه شده‌بودند ــ به قلب آنان رخنه کرده و سپس به جای امنی عقب‌نشینی کردند. در این روز تریبون سربازان آقای کوینتوس لابریوس دوروس مقتول شد. دشمن از آنجایی که کوهورس‌های بیشتری علیه آنان فرستاده شدند، عقب‌رانده شد.
این نوع نبرد که در تمامیت خود در جلوی چشم همگان و روبروی اردوگاه انجام می‌شد، به ما اجازه داد پی ببریم که نیروهای ما به‌سبب سنگینی سلاح‌هایشان از آنرو که قادر به تعقیب کردن دشمنی که تسلیم می‌شد نبودند و نیز جرئت نمی‌کردند از بیرق‌های خود دور شوند، برای مواجه‌شدن با رقیبی از این نوع مناسب نیستند؛ رقیبی که [...] از روی عمد عقب‌نشینی می‌کرد و پس از آنکه نیروهای ما را کمی از لژیون‌ها دور می‌کرد، از ارابه‌هایشان پائین پریده و با پای پیاده در نبردی نابرابر (به‌سود خودشان) به نیروهای ما حمله می‌بردند؛ بنابراین تاکتیک نبرد سواره‌نظام خطرات یکسان و مشابهی هم برای آنکس که عقب‌نشینی می‌کند و هم برای آنکس که تعقیب می‌کند، دربرداشت. بدین امر باید این را نیز افزود که [بریتانیایی‌ها] اصلاً به‌صورت سربسته نمی‌جنگیدند بلکه به‌صورت پراکنده از یکدیگر و در فواصل دور از هم واقع بوده و پادگان‌هایی داشتند که یکی جای دیگری را می‌گرفت، سربازان تازه و استراحت کرده به‌جای خسته‌ها»
روز بعد بریتانیایی‌ها، که به‌نظر می‌رسید از اردوگاه روم دور شده‌اند، تصمیم گرفتند بازگردند تا به سه لژیون و سواره‌نظامی که برای پیگیری تدارکات و غذا فرستاده شده‌بودند حمله کنند. این بار هم دیسیپلین (انضباط) برتر رومیان بر خلق‌های بریتانی پیروز شد و آنان موفق شدند دشمن را پس‌زده و تلفات بسیار به او وارد آورند. سزار که مصمم بود ضدحمله‌ای بزند، نیروهایش را تا زمین‌های کاسیولاونوس (در نقشه با عنوان CATUVELLAUNI) پیش برد. با گذر کردن از تیمز چنان سریع به دشمن یورش برد که بریتانیایی‌ها ناچار به فرار شدند.
آخرین تلاش کاسیولاونوس برای حمله به اردوگاه دریایی و نیروهای رومی نگهبان ساحل نیز شکستی کامل بود، به‌حدی که این پادشاه بریتانی ناچار شد باب مذاکرات صلح را با سزار بگشاید و در این‌باره میانجی‌گری کومیوس (از دوستان سزار که پیشتر اسمش رفت) به‌کار آمد. بریتانی‌ها ناچار شدند تسلیم شده و خراج سالانه بپردازند و به نشانه سرسپردگی، گروگان‌هایی به پروکنسول رومی تقدیم کنند؛ خود کاسیولاونوس هم از اینکه بیش از این خطری متوجه قوم ترینووانت‌ها (در نقشه با عنوان TRINOVANTES در منتهی‌الیه جنوب‌شرقی بریتانیا) و رهبرشان ماندوبراکیوس کند منع شد؛ قومی که از سزار درخواست محافظت در برابر کاسیولاونوس کرده‌بودند.
هنگامی که ژنرال رومی به گالیا بازگشت، از آن‌رو که در آن سال گندم سالانه بر اثر خشکسالی بسیار کم شده‌بود، ناچار شد برای اقامت زمستانیِ لژیون‌هایش ــ برخلاف سال‌های پیش ــ آن‌ها را در قلمروهای متعددی جای دهد. باوجود آنکه سزار چندان فتوحات سرزمینی تازه‌ای در بریتانیا رقم نزد امّا به هدف خود مبنی‌بر ترساندن خلق‌های آنجا دست‌یافته‌بود. او خود را به ایجاد زنجیره‌ای از دولت‌های مطیع روم محدود ساخت، که همین‌کار جزیره بریتانیا را به حوزه نفوذ روم کشاند، و نیز مشخصاً او نخستین فرد رومی بود که با لژیون‌هایش از دریای شمال گذر می‌کرد. از همین‌جا روابط تجاری و دیپلماتیکی پدیدار شدند که مسیر تصرف بریتانیا توسط امپراتوری روم آینده در سال ۴۳ بعد از میلاد را گشودند.