stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
استان ریو نگرو، آرژانتین

مکان در 23x15px|border |alt=|link= آرژانتین
| استان ریو نگرو Provincia de Río Negro | استان ریو نگرو Provincia de Río Negro |
| --- | --- |
استان: استان
  پرچممهر:   پرچممهر
محل استان ریو نگرو در نقشهٔ آرژانتین: محل استان ریو نگرو در نقشهٔ آرژانتین
مرکز استان: ویدما
حکومت: حکومت
 • فرماندار: میگل سائیس
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۰۳٬۰۱۳ کیلومتر مربع (۷۸۳۸۴ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۱): جمعیت (۲۰۰۱)
 • کل: ۵۵۲٬۸۲۲
 • تراکم: ۲٫۷/کیلومتر مربع (۷٫۱/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Rionegrino
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۳- (ART)
کد ایزو ۳۱۶۶: AR-R
وبگاه: www.rionegro.gov.ar
استان ریو نگرو یکی از ایالات ۲۳ گانه آرژانتین، واقع در در جنوب کشور آرژانتین و شمال منطقه پاتاگونیا می‌باشد . ریو نگرو با ایالات مندوسا، چوبوت، نئوکن، لا پامپا و بوئنوس آیرس مرز مشترک دارد . اقیانوس اطلس نیز در شرق آن قرار دارد .
مشخصات

مرکز : ویدما
مساحت : ۲۰۳۰۱۳ کیلومترمربع
جمعیت : ۵۵۲۸۲۲ (تا ۲۰۰۱)
فرماندار : میگل سائیس
تاریخچه

پیش از آنکه ورود اسپانیایی‌ها به آمریکای جنوبی، استانی که امروزه ریو نگرو نام دارد زیستگاه اقوام پوئلچس، پیکونچس و ووریلوچس از بومیان «تئوئل چه» بود .
نخستین اکتشاف گر که از سواحل استان در سال ۱۵۲۰ دیدن کرد، فردیناند ماژلان بود .
پس از ورود اسپانیایی‌ها، کشیشی به نام نیکولاس ماسکاردی یک هیأت تبلیغی وابسته به ژزوئیت‌ها در منطقه و در کرانه دریاچه نائوئل ئوآپی تأسیس کرد . در سال ۱۷۷۹ فرانسیسکو فرناندز ده ویدما viedma دو شهر ویدما و کارمن د پاتاگونس را که در دو سوی رود ریو نگرو در برابر هم قرار دارند بنا کرد.
پس از انقلاب مه نخستین کوشش‌ها برای کنارزدن بومیان انجام گرفت . در سال ۱۸۷۹، اسپانیایی‌ها به فرماندهی خولیو روکا و در عملیات «فتح صحرا» بومیان را شکست دادند . دکتر فرانسیسکو مورنو، سیاح معروف، جستجوی خود را از پاتاگونیا به جنوب آغاز کرد .
با آغاز سدهٔ ۱۹ میلادی، اقامتگاه‌هایی چون سان کارلوس د باریلوچه، چوئل چوئل و خنرال روکا در منطقه احداث شد . بزودی تولید میوه به عمده‌ترین فعالیت اقتصادی تبدیل شد . خطوط راه آهن نیز آلتو واله را به شهرهای مجاور اقیانوس اطلس متصل کرد .
ریو نگرو به تاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۵۷ به عنوان استان، استقلال خود را به دست آورد .
جغرافیا و اقلیم

رود لیمای در بین استان ریو نگرو و استان نئوکن جاری است. رود ریو نگرو منبع آبی عمده‌ای است که دشت‌های کم آب استان را سیراب می‌کند . غالب مساکن و کشتزارها در دره‌ها شکل گرفته‌اند . این دره‌ها به سه بخش آلتو واله (غرب)، واله مدیو (مرکز) و واله اینفریور (شرق) تقسیم می‌شود .
دره‌های حاصلخیز بخش آند بارش سالانه‌ای تا ۲۰۰۰ میلی‌متر دارند در حالی که بارش سایر مناطق استان ۲۰۰ میلی‌متر در سال می‌باشد .
تابستان‌های ریو نگرو معتدل تا گرم و زمستان‌های آن سرد است.
رود نگرو از رودهای مهم در این استان به شمار می رود.
اقتصاد

استان ریو نگرو با تولید ارزش ۴/۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۶ و درامد سرانه ۹۸۰۰ دلار می‌باشد . کشاورزی ۱۰ درصد اقتصاد استان را تشکیل می‌دهد که غالباً در دره‌های حاصلخیز رود ریو نگرو به خصوص بخش آلتو واله (غرب) و واله مدیو (مرکز) متمرکز شده‌است. ۷۰ درصد سیب و گلابی کشور در ریو نگرو و در شهر سان آنتونیو اوئسته تولید می‌شود که مصارفی چون تولید آبمیوه یا صادرات دارد . در بخش واله مدیو علاوه بر سیب و گلابی، گوجه فرنگی، پیاز و سایر سبزیجات تازه برای مصارف داخلی به عمل می‌آید .
محصول عمدهٔ شهر ال بولسون میوه‌های انگوری می‌باشد .
در بیرون از دره‌های حاصلخیز، پرورش دام صورت می‌گیرد به طوریکه ۱۳ درصد گوشت و پشم کشور در ریو نگرو تولید می‌شود . نفت نیز در شهر کاتریل catriel به مقدار نسبتاً ضعیفی استخراج می‌شود . همچنین در بخش معادن می‌توان به معادن دیاتومیت، سنگ گچ و نمک اشاره کرد .
ماهیگیری صنعتی استان در آب‌های اقیانوس اطلس و خلیج سان ماتیاس با صید سالانه ۱۱ هزار تن ماهی و ۸ هزار تن ماهی روغن، ماهی مرکب، صدف و انواع غذاهای دریایی (غالباً برای صادرات) صورت می‌گیرد .
صنعت جهانگردی نیز یکی دیگر از منابع درامدزا می‌باشد . جاذبه‌های توریستی استان در دو ناحیه عمده واقع شده‌اند : ناحیه آند و ناحیه اقیانوس اطلس
از جاذبه‌های ناحیه آند می‌توان به مکان‌های زیر اشاره نمود : پارک ملی لوس آرایانس، جزیره ایسلا ویکتوریا، گذرگاه‌های بین دریاچه‌ها، مرکز اسکیینگ سررو کاتدرال و شهر ال بولسون
جاذبه‌های توریستی ناحیه اطلس شامل صخره‌های غارشکل کرانه لاس گروتاس، مناطق ویزه ماهیگیری در واله مدیو، رود ریو نگرو به سبب ورزش‌های آبی می‌باشد .
تقسیمان سیاسی

استان به ۱۳ بخش (دپارتمان) تقسیم می‌شود .
۱ – بخش آدولفو آلسینا
۲ – بخش آویاندا
۳ – بخش باریلوچه
۴ – بخش کونه سا
۵ – بخش ال کوی
۶ – بخش خنرال روکا
۷ – بخش نووه ده خولیو
۸ – بخش نورکوئینکو
۹ – بخش پیچی مائوئیدا
۱۰ – بخش پیلکانیو
۱۱ – بخش سان آنتونیو
۱۲ – بخش والچتا
۱۳ – بخش ونتیسینو ده مایو
مرتبط
انتخابات ریاست‌جمهوری ازبکستان (۲۰۲۱)

انتخابات ریاست جمهوری ازبکستان در در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۱ برگزار خواهد شد. این ششمین انتخابات ریاست جمهوری است که در این جمهوری مستقل برگزار می‌شود. انتخابات ریاست جمهوری پیشین در سال ۲۰۱۶ و در پی مرگ رئیس‌جمهور وقت اسلام کریم‌اف در ۲ سپتامبر همان سال برگزار شد.طبق قانون اساسی ، انتخابات باید ظرف سه ماه پس از مرگ کریموف برگزار می‌شد. شوکت میرضیایف، با ۹۰ درصد آرا، به عنوان رئیس‌جمهور موقت، در انتخابات  پیروز شد.
زمینه

در دوران ریاست جمهوری شوکت میرضیایف، که در سال ۲۰۱۶ پس از مرگ رئیس‌جمهور سابق اسلام کریموف انتخاب شد، سیستم سیاسی ازبکستان همچنان تحت کنترل شدید است.در حالی که احزاب مختلفی در انتخابات پارلمانی ۲۰۱۹–۲۰۲۰ شرکت کردند، همه آنها به دولت وفادار تلقی شدند.
سیستم انتخاباتی

رئیس‌جمهور ازبکستان با استفاده از سیستم دو دور انتخاب می‌شود و در صورت عدم کسب اکثریت مطلق آرا در دور اول، دور دوم بین دو نامزد برتر برگزار می‌شود.
دفتر نهادهای دموکراتیک و حقوق بشر و سازمان امنیت و همکاری اروپا، که انتخابات ۲۰۱۶ را رصد کرد، گزارش داد که انتخابات فاقد رقابت واقعی است زیرا حزب حاکم در موقعیت بسیار قوی تری قرار داشت، و به دلیل محدودیت در برخی آزادیها، مانند حق گزارش رسانه‌ها از سیاست به صورت نامحدود
آدیتیانا

city در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Aadityana | Aadityana |
| --- | --- |
city: city
ایالت‌ها و قلمروهای هند: گجرات
District: Porbandar
جمعیت (2001): جمعیت (2001)
 • کل: ۱۷٬۲۳۷
Languages: Languages
 • Official: زبان گجراتی, زبان هندی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
آدیتیانا (به لاتین: Aadityana) در هند با جمعیت ۱۷٬۲۳۷ نفر است که در گجرات واقع شده‌است.
استاسیون شماره ۳: فوق محرمانه

| استاسیون شماره ۳: فوق محرمانه | استاسیون شماره ۳: فوق محرمانه |
| --- | --- |
کارگردان: جان استرجس
تهیه‌کننده: جان استرجس
نویسنده: ۰
فیلمنامه‌نویس: جیمز کلیول ادوارد آنهالت
بر پایه: رمانِ The Satan Bug اثر آلیستر مک‌لین
بازیگران: جورج ماهاریس ریچارد بیسهارت ان فرانسیس دانا اندروز اد اسنر فرنک ساتن جان اندرسون  هری لاوتر
موسیقی: جری گلدسمیت
فیلم‌بردار: رابرت ال. سرتیس
تدوین‌گر: فریس وبستر
شرکت تولید: میریش کورپوریشن
توزیع‌کننده: یونایتد آرتیستس
تاریخ‌های انتشار:  ۱۴ آوریل ۱۹۶۵ (۱۹۶۵-0۴-۱۴) (ایالات متحده)  
مدت زمان: ۱۱۴ دقیقه
کشور: آمریکا
زبان: انگلیسی 
هزینهٔ فیلم: ۶ میلیون دلار یا ۱٫۸ میلیون دلار
استاسیون شماره ۳: فوق محرمانه (انگلیسی: The Satan Bug) یک فیلم مهیج در سبک علمی–تخیلی و جاسوسی به کارگردانی جان استرجس است که محصول کشور آمریکا در سال ۱۹۶۵ میلادی است. از بازیگران آن می‌توان به ان فرانسیس، دانا اندروز، اد اسنر و جان اندرسون اشاره کرد.
این فیلم در ایران با عنوان «استاسیون شماره ۳: فوق محرمانه» که برگرفته از عنوان فیلم در کشورهای اروپایی بود، نمایش داده شد.
نمایش فیلم

فیلم «استاسیون شماره ۳: فوق محرمانه» برای بار نخست در تاریخ چهارشنبه ۴ آبان ۱۳۴۵ خورشیدی در ۸ سینما در تهران به نمایش درآمد.. این فیلم جایگزین فیلم هاشم‌خان (محمد زرین‌دست)در گروه سینمایی مولن‌روژ شد.
سینماهای نمایش‌دهنده فیلم «استاسیون شماره ۳» در تهران، در گروه سینمایی مولن‌روژ شامل ۸ سینمای مولن‌روژ، رادیوسیتی، مهتاب، ادئون، دیانا، ب.ب، حافظ و اسکار بودند.
فیلم «استاسیون شماره ۳» پس از یک هفته نمایش در گروه سینمایی مولن‌روژ در تهران، در تاریخ پنج‌شنبه ۱۲ آبان ۱۳۴۵، جای خود را به فیلم «هوسبازان» (انگلیسی: The Carpetbaggers) در این گروه سینمایی داد.
تبلیغ نمایش نخست فیلم در روزنامه‌ی اطلاعات سه‌شنبه ۳ آبان ۱۳۴۵
استان سالاوان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= لائوس
| سالاوان ສາລະວັນ | سالاوان ສາລະວັນ |
| --- | --- |
استان: استان
نقشه استان سالاوان: نقشه استان سالاوان
محل استان سالاوان در لائوس: محل استان سالاوان در لائوس
مرکز: شهر سالاوان
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۰٬۶۹۱ کیلومتر مربع (۴۱۲۸ مایل مربع)
جمعیت (2004): جمعیت (2004)
 • کل: ۳۳۶٬۶۰۰
 • تراکم: ۳۱/کیلومتر مربع (۸۲/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۷:۰۰+
کد ایزو ۳۱۶۶: LA-SL
سالاوان (به لاتین: Salavan) یکی از استان‌های لائوس است.این استان دارای ۳۳۶۰۰۰ نفر جمعیت و مرکز این استان شهر سالاوان می باشد.
تاریخچه

نام پیشین این استان سراوان که توسط یک فرد تایلندی به در سال ۱۸۲۸ به سالاوان تغیر داده شد.
جغرافیا

استان سالاوان مساحت ۱۶،۳۸۹ کیلومتر مربع (۶،۳۲۸ مایل مربع). را پوشش می دهد این استان از شمال به استان ساوان‌ناکت،ازجنوب شرقی به استان سکونگ ،از جنوب غربی به استان چامپاساک،از شرق به تایلند و از غرب به تایلند متصل می شود .
جمعیت

جمعیت این استان در یک سرشماری در مارس سال ۲۰۰۵، ۳۰۰۰۰۰ نفر تشخیص داده شده است که ترکیبی از 6 قوم مختلف از جمله:الک،کتنگ،کتو،سوای،اویت و رینگ است.
نگارخانه

آبشار تاتلو
نمای پایین ابشار تاتلو
حمام دادن فیل در رودخانه تاتلو
جان سرتیز

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سرتیز در خودروی فراری خود در حال امضا کردن برای هواداران، پیست برندز هچ، سال ۱۹۶۴: سرتیز در خودروی فراری خود در حال امضا کردن برای هواداران، پیست برندز هچ، سال ۱۹۶۴
زاده: ۱۱ فوریهٔ ۱۹۳۴ تتسفیلد، ساری، انگلستان، بریتانیا
درگذشته: ۱۰ مارس ۲۰۱۷ (۸۳ سال) بیمارستان سنت جورج، توتینگ، لندن، انگلستان، بریتانیا
فعالیت در مسابقات جهانی فرمول یک: فعالیت در مسابقات جهانی فرمول یک
ملیت:  بریتانیایی
سال‌های فعالیت: ۱۹۶۰–۱۹۷۲
تیم‌ها: لوتوس، کوپر (شامل غیر کارخانه‌ای)، لولا، فراری، هوندا، بی‌آرام، مک‌لارن (غیر کارخانه‌ای)، سرتیز
ورودی‌ها: ۱۱۳ (۱۱۱ شروع)
قهرمانی‌ها: ۱ (۱۹۶۴)
پیروزی‌ها: ۶
سکوها: ۲۴
مجموع امتیازات: ۱۸۰
پول پوزیشن: ۸
سریع‌ترین دور: ۱۱
اولین ورود: جایزه بزرگ موناکو ۱۹۶۰
نخستین پیروزی: جایزه بزرگ آلمان ۱۹۶۳
آخرین پیروزی: جایزه بزرگ ایتالیا ۱۹۶۷
آخرین ورود: جایزه بزرگ ایتالیا ۱۹۷۲
جان سرتیز (انگلیسی: John Surtees؛ زادهٔ ۱۱ فوریهٔ ۱۹۳۴ در تتسفیلد، ساری، درگذشتهٔ ۱۰ مارس ۲۰۱۷ در بیمارستان سنت جورج، توتینگ، لندن) رانندهٔ مسابقات اتومبیل‌رانی اهل بریتانیا بود که از فصل ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۲ در مجموع در ۱۱۳ گراند پری از مسابقات جهانی فرمول یک شرکت کرد و در فصل ۱۹۶۴ به مقام قهرمانی جهان دست یافت.
او در طول دوران فعالیت خود در فرمول یک ۸ بار مسابقه را از پول پوزیشن آغاز کرد و در ۱۱ مسابقه موفق شد سریع‌ترین زمان طی یک دور پیست را به نام خود ثبت کند. او در این مسابقات ۲۴ بار بر روی سکو رفت، مجموعاً ۶ بار به پیروزی دست یافت و ۱۸۰ امتیاز را نیز به نام خود به‌ثبت رساند.
سرتیز در ۱۰ مارس ۲۰۱۷ بر اثر نارسایی تنفسی در بیمارستان سنت جورج، توتینگ، لندن درگذشت.
سیه‌چرده آندی

| سیه‌چرده آندی | سیه‌چرده آندی |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
Missing taxonomy template (fix):: Lessonia
گونه:: Template:Taxonomy/LessoniaL. oreas
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Template:Taxonomy/LessoniaLessonia oreas (Sclater, PL & Salvin, 1869): Template:Taxonomy/LessoniaLessonia oreas (Sclater, PL & Salvin, 1869)
سیه‌چرده آندی (نام علمی: Lessonia oreas) گونه‌ای از پرندگان تیرهٔ ژیان‌مرغان (Tyrannidae) است که در کوه‌های آند در آمریکای جنوبی یافت می‌شود. این گونه نزدیک به گونه‌ای مشابه با سیه‌چرده جنوبی در جنوب آمریکای جنوبی است و مدت‌ها هم‌گونه در نظر گرفته می‌شد. این گونه یکنواخت است و زیرگونه‌ای ندارد.
اکسامی، بزیازی

Village در 23x15px|border |alt=|link= ترکیه
| Akcami | Akcami |
| --- | --- |
Village: Village
استان: استان مرسین
District: بوزیازی
ارتفاع: ۲۱۰ متر (۶۹۰ فوت)
جمعیت (2011): جمعیت (2011)
 • کل: ۵۴
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
کد منطقه: 0324
پلاک وسایل نقلیه ترکیه: 33
اکسامی، بزیازی (به لاتین: Akcami, Bozyazı) یک منطقهٔ مسکونی در ترکیه است که در استان مرسین واقع شده‌است.
خصوصیات

اکسامی ۵۴ نفر جمعیت دارد و ۲۱۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
استان شرقیه جنوبی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= عمان
| استان شرقیه جنوبی | استان شرقیه جنوبی |
| --- | --- |
استان: استان
مرکز: صور
کد ایزو ۳۱۶۶: OM-SH
یکی از استان های جدید کشور عمان
استان سوخباتر

مکان
| استان سوخباتر Сүхбаатар аймаг ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷᠠᠶᠢᠮᠠᠭ | استان سوخباتر Сүхбаатар аймаг ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷᠠᠶᠢᠮᠠᠭ |
| --- | --- |
استان‌های مغولستان: استان‌های مغولستان
  پرچمنشان:   پرچمنشان
موقعیت استان سوخباتر در نقشه: موقعیت استان سوخباتر در نقشه
پایتخت: بارون-یورت
مساحت: مساحت
 • کل: ۸۲۲۸۷٫۱۵ کیلومتر مربع (۳۱۷۷۱٫۲۵ مایل مربع)
جمعیت: جمعیت
 • کل: ۵۴۳۶۳
 • تراکم: ۰٫۶۶/کیلومتر مربع (۱٫۷/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: UTC+8
کد منطقه: +۹۷۶ (۰)۱۵۱
کد ایزو ۳۱۶۶: MN-051
وبگاه: sukhbaatar.mn
استان سوخباتر (به لاتین: Sükhbaatar Province) یک استان در کشور مغولستان است.
خصوصیات

استان سوخباتر ۸۲٬۲۸۷٫۱۵ کیلومترمربع مساحت و ۵۴٬۳۶۳ نفر جمعیت دارد.
ادیلانگ

مکان در Northern Uganda, 25px اوگاندا
| Adilang | Adilang |
| --- | --- |
Region: Northern Uganda
Sub-region: Acholi sub-region
District: Agago District
ارتفاع: ۱٬۱۰۰ متر (۳۶۰۰ فوت)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳ (EAT)
ادیلانگ (به لاتین: Adilang) در اوگاندا است که در northern region, uganda واقع شده‌است.
خصوصیات

ادیلانگ ۱٬۱۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
حوزه علمیه قم

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نمایی از مدرسه معصومیه در قم: نمایی از مدرسه معصومیه در قم
تأسیس: ۱۳۰۱ ‏(۱۰۲–۱۰۳ سال)
بنیانگذار: عبدالکریم حائری یزدی
مدیر: علیرضا اعرافی
معاون تهذیب: محمد عالم‌زاده نوری
معاون آموزش: مهدی رستم‌نژاد
معاون پژوهش: ابوالقاسم مقیمی حاجی
فارغ‌التحصیلان سرشناس: مراجع تقلید
مکان: قم، ایران
وابسته به: نظام جمهوری اسلامی ایران
وب‌گاه: http://www.ismc.ir
حوزهٔ علمیهٔ قم بزرگ‌ترین و یکی از مهم‌ترین حوزه‌های علمیه شیعیان است که در شهر قم قرار دارد. مکتب و حوزهٔ حدیثی قم (در کنار کوفه و بغداد) یکی از سه حوزهٔ حدیثی کهن در تاریخ علمی جهان تشیع بود و در قرن پیشین توسط عبدالکریم حائری یزدی در سال ۱۳۰۱ خورشیدی تجدید حیات شد؛ به‌گونه‌ای که وی را مؤسس حوزهٔ علمیهٔ قم نامیده‌اند.
حوزهٔ علمیهٔ قم، با تلاش‌های افرادی همچون میرزا محمد فیض قمی، محمدتقی بافقی، مهدی پایین‌شهری قمی، میرزا محمد ارباب قمی، محمدرضا شریعتمدار ساوجی و چند تن دیگر و در نهایت با استقرار عبدالکریم حائری یزدی (معروف به مجدِّد حوزهٔ قم) در این شهر، جانی دوباره گرفت. برای ادارهٔ این حوزهٔ علمیه، نهادها و نظام‌های مشخصی وضع شده است.
تاریخچهٔ این حوزه به دوران تأسیس قم شیعی برمی‌گردد؛ زمانی که خاندان اشعریون به‌عنوان خاندانی شیعی، از کوفه به قم مهاجرت کردند و اقداماتی در توسعهٔ این شهر انجام دادند. پس از آنکه اشعریان بر قم مسلط شدند، تبلیغ تشیع و تدریس حدیث و قرآن شروع شد. این روند تا زمانی که وکیلانی از امامان شیعه در این شهر حضور یافتند ادامه داشت. حضور فرزندان امامان شیعه و وکیلان خاص آنان، در تأسیس و پررونق شدن حوزهٔ علمیهٔ قم مؤثر بود. احتمال داده شده است که این حوزه در قرن دوم ه‍.ق تأسیس شده باشد.[نیازمند منبع] با روی کار آمدن سلجوقیان به عنوان حکومتی سنی، از رونق این حوزه کاسته شد. همچنین حملهٔ مغول به قم نیز منجر به کاسته‌شدن طلاب و عالمان این شهر شد؛ [نیازمند منبع] اما در عصر صفویان، احتمال داده شده است که حوزهٔ قم، در کنار حوزه‌های اصفهان و قزوین، به رونق خوبی رسیده باشد. در این دوره عالمان بسیاری همچون شیخ بهایی و ملاصدرا در قم به تدریس پرداخته‌اند. در دورهٔ قاجار نیز دو مدرسهٔ بزرگ فیضیه و دارالشفا در قم تأسیس شدند. در نهایت با اقداماتی که در این دوره برای رونق حوزهٔ علمیهٔ قم کشیده شد، حائری به‌عنوان مؤسس حوزهٔ نوین علمیهٔ قم به این شهر مهاجرت کرد و حوزهٔ جدیدی را تأسیس کرد. این حوزه پررونق‌ترین حوزهٔ تاریخ تشیع در قم بود که بعدها به کانون علمی شیعه در جهان اسلام مبدل شد. پس از حائری، سه تن از شاگردانش و بعد از آنها بروجردی بر حوزهٔ علمیهٔ قم زعامت کرد. پس از آن تا امروز نیز مدیریت حوزهٔ علمیهٔ قم به شورای مدیریت حوزه‌ها سپرده شد.[نیازمند منبع]
تاریخچه > تاریخچه قم شیعی

شهر قم در سال ۲۳ ه‍.ق در آخرین سال زندگی عمر بن خطاب به دست مسلمانان تصرف شد. در نیمهٔ دوّم قرن اوّل زمینه برای پی‌ریزی قم شیعی شکل گرفت و امامان شیعه شیعیان از حوزه‌ای پر رونق در شهر قم خبر می‌دادند، از جعفر صادق نقل شده است که «به زودی کوفه از مؤمنان خالی می‌گردد، و علم از آن همچون ماری که در لانه‌اش جمع می‌شود، جمع و برچیده می‌گردد و سپس در شهری که آن را «قم» می‌گویند آشکار می‌شود و آنجا مرکز علم و فضیلت خواهد شد…» از قم به عنوان «عش آل محمد» یاد شده است. در دوران حجاج بن یوسف، جمعی از اشعری‌های کوفه به این شهر مهاجرت کردند. آنها توانست قم را که از ۱۶ آبادی جدا از هم تشکیل شده بود، به یک شهر منسجم تبدیل کنند. آنها همچنین مخالفان خود را از این شهر بیرون کردند. عبدالله بن سعد اشعری قمی، تشیع را در قم ترویج کرد؛ فرزندان او نیز به نشر قرآن و حدیث پرداختند و در نتیجه به تدریج، قم شیعی شکل گرفت. این شهر با حضور فاطمه معصومه در آن و دفن شدنش و تبدیل شدن مدفن او به زیارتگاهی برای شیعیان، از جایگاه ویژه‌ای نیز برخوردار شد.
تاریخچه > در عصر سلجوقیان

در سده‌های پنجم و ششم، قم مرکزی بزرگ برای فقهای شیعه بوده و عدّه‌ای برای تحصیل به این شهر می‌آمدند و مدارس دایری داشت. شیخ عبدالجلیل رازی وضع علمی قم را در قرن ششم شرح داده و می‌گوید: «مدارس دینی قم، دارای وسایل کافی و علما و مدرسان و مفسران می‌باشد و کتابخانه‌هایی پر از کتب فرقه‌های مختلف در آن وجود دارد. مدارسی مانند سعد صلت، اثیر الملک، زین الدین، ظهیرالدین و… پر رونق بودند.»
با روی کار آمدن سلجوقیان در قرن پنجم ه‍.ق به عنوان حکومتی سنی مذهب، از رونق حوزه علمیه قم نسبت به پیش از آن، کاسته شد. اما منتجب الدین رازی و عبدالجلیل قزوینی، گزارش می‌کنند که شکوه حوزه علمیه قم، پس از قرن پنجم و در قرن ششم، به شکوه و جایگاه سابق خود بازگشت. تعداد عالمان شهر رو به گسترش گذاشت و برخی از عالمان مناصب سیاسی چون قضاوت را عهده‌دار شدند. از عالمان مشهور قرن ششم، می‌توان به حسن بن حسولة بن صالحان قمی، ابوابراهیم بابویی، محمد بن علی نیشابوری و زین‌الدین امیرة بن شرفشاه اشاره کرد که در حوزه علمیه قم در آن دوره فعال بودند. در این دوره، مدرسه مشهور قم، مدرسه امیرة بن شرفشاه بود و البته این تنها مدرسه درآن دوران نبود. علاوه بر آن، در این دوره کتابخانه‌های مختلفی در قم یاد شده است. ده مدرسه نام برده شده برای این دوران عبارتند از: مدرسه سعد، اثیرالملک، شهید سعید عزالدین مرتضی، ظهیرالدین عبدالعزیز، ابوالحسن کمیج و مدرسه شمس‌الدین مرتضی. آورده‌اند که در این دوران، در حرم فاطمه معصومه نیز علوم دینی تدریس می‌شده است. پس از حمله مغولان به قم و کاشان، حوزه علمیه قم مجدد رو به زوال گذاشت. آقابزرگ طهرانی تعداد عالمانی که نسب قمی داشته‌اند را در قرن ششم ۳۴ نفر، در قرن هفتم ۳ نفر و در قرن نهم ۷ نفر عنوان کرده است. در دوره پس از مغول، دیگر مدارس پررونق قم وجود نداشت و فعالیت‌های حوزه قم، با فراز و نشیب‌هایی همراه بود. در این دوره مدرسه‌هایی با نام رضویه، مدرسه سورانیک و مدرسه غیاثیه در قم گزارش شده‌اند. با وجود روند رو به افول حوزه علمیه قم در این دوره، اما وجود عالمان شیعه در شهر و اصالت شیعی در میان مردمان شهر، از زوال کامل حوزه علمیه قم، جلوگیری کرد.
تاریخچه > در عصر صفویان

صفویان از عالمان شیعه و مذهب تشیع، حمایت‌های بسیاری علی‌الخصوص در قزوین و اصفهان داشته‌اند و احتمالا قم نیز این حمایت‌ها بی‌نصیب نبوده است. در سرتاسر حکومت صفویان، علمای شیعه غالباً در شهر قم مدتی را اقامت کرده و به تدریس مشغول بوده‌اند. مشهورترین افرادی که در این دوره به تدریس در قم پرداخته‌اند، بهاءالدین عاملی، صدرالدین شیرازی، فیض کاشانی، عبدالرزاق لاهیجی، محمدطاهر قمی، سعید قمی، میرزاحسن لاهیجی و فخرالدین ماوراءالنهری هستند.
تاریخچه > در عصر قاجار و پهلوی

در دوره قاجار و قرن سیزدهم ه‍. ق، دانشمندان شیعی بسیاری در حوزه قم حضور داشته‌اند، از آن میان می‌توان به میرزای قمی اشاره کرد که از شاگردان وحید بهبهانی بود. او کتاب‌های بسیاری در زمینه فقه و کلام نوشته است که برخی از آنها از آثار تدریس شده در حوزه علمیه است. محمدتقی برغانی، سید جواد فاطمی قمی و ابوالقاسم قمی از دیگر عالمان حوزه علمیه قم در عصر قاجار هستند. در دوره قاجار، دو مدرسه بزرگ دارالشفا و فیضیه تأسیس شدند.
تقریباً هشت سال قبل از اقدام عبدالکریم حائری در سال ۱۳۰۰ ه‍.ش برای تأسیس حوزه علمیه قم به صورت منسجم؛ انتقال مرجعیت از عراق به ایران و تأسیس حوزه‌های علمیه مستقل و منسجم در مشهد و قم، توسط کسانی چون اسدالله مامقانی مطرح شده بود. پیش از اینکه حائری به قم بیاید و همزمان با اواخر عصر قاجار؛ عالمان قمی تلاش‌های بسیاری برای این مهم کردند اما در نتیجه ناموفق بودند. میرزا محمد فیض قمی در سال ۱۳۳۳ از سامرا به قم آمد و مدرسه‌های دارالشفاء و فیضیه را که در آن زمان از کاربرد علمی خود خارج شده‌بود، بازسازی و احیاء کرد. او طلاب قم را رتبه‌بندی کرد و برای آنها مقرری تعیین کرد. با این وجود، و با حضور عالمانی چون میرزا جواد ملکی تبریزی و ابوالقاسم قمی، اما همچنان رونق حوزه قم، آنگونه که باید پیش نرفت. محمدتقی بافقی نیز دیگر عالم قمی بود که سعی کرد تا حوزه علمیه قم را رونق بخشد. او در سال ۱۳۳۷ به قم مهاجرت کرد و از کسانی چون ابوالقاسم قمی، مهدی فیلسوف و محمد ارباب را برای تشکیل حوزه علمیه قم به همکاری فراخواند؛ اما آنان با توجه به شرایط مردم قم، وجود عالمی خارج از شهر قم را برای این امر، لازم دانستند. همین مسئله سبب شد تا با پافشاری بافقی، محمد ارباب و محمدرضا شریعتمدار ساوجی، از حائری برای حضور در قم دعوت نمایند.
تاریخچه > در عصر قاجار و پهلوی > تأسیس و مدیریت حوزه علمیه قم

عبدالکریم حائری یزدی که در زمان خویش، از مراجع تقلید بزرگ شیعه به حساب می‌آمد؛ پس از گذراندن دوره‌های تحصیل و تدریس در نجف و کربلا، به شهر اراک بازگشت و در آنجا حوزه علمیه‌ای بنا کرد. پس از آن، قصد کرد تا به مشهد برود و در بین راه، مدتی را در قم گذراند. آورده‌اند که او در دوران حضورش در قم، از مهجوریت حوزه علمیه قم، ناراحت بود. او چندی بعد در رجب سال ۱۳۴۰ ه‍.ق مصادف با ۱۳۰۰ ه‍.ش در پی دعوت‌های متعددی از عالمان قم، مجدد به این شهر سفر کرد. او در همان ابتدای سفر با استقبال مردم و عالمان شهر مواجه شد و از او درخواست کردند تا در قم بماند. او که در ابتدا از ماندن در قم استنکاف می‌کرد، بعد از اصرار مردمان قم، استخاره‌ای کرد و در قم ماند. تصمیم او بر ماندن در قم، به گوش شاگردانش رسید و آنها نیز به قم مراجعت کردند. از این میان می‌توان به سید محمدتقی خوانساری، سید احمد خوانساری، سید محمدرضا گلپایگانی، سید روح‌الله خمینی و محمدعلی اراکی اشاره کرد. با شروع کلاس‌های حائری یزدی در قم، حوزه علمیه قم پرتحرک شد. اقدامات حائری سبب شد تا حوزه جدید قم در همین سال یعنی ۱۳۰۰ ه‍.ش به‌طور رسمی کار خود را آغاز کند. عوامل دیگری چون حضور استادان مطرح شیعه در قم، مهاجرات عالمان به این شهر و سفر احمدشاه قاجار به قم در این رونق حوزه قم مؤثر بود. شاه دو مرتبه، یکبار برای تبریک تأسیس حوزه علمیه قم و بار دیگر برای استقبال از عالمان نجف مهاجرت کرده به قم، به این شهر رفت. عوامل دیگری چون وجود روایت‌هایی در ترغیب به زندگی در قم، مشکلات روحانیون به جهت جنگ در عراق برای حضور در عتبات، مرکزیت قم برای ایران و … نیز در تأسیس حوزه علمیه قم، مؤثر افتادند. در تحرک علمی حوزه قم و تثبیت آن، کسان دیگری چون سید ابوالحسن اصفهانی و محمدحسین نائینی نیز اثرگذار بودند. حائری نیز از حضور این دو در قم استقبال کرد و شاگردانش را در شرکت کردن در کلاس‌های آنها ترغیب می‌کرد. با برگزاری کرسی‌های درس متنوع روحانیون شیعی، طلاب علوم دینی نیز به این شهر شتافتند. تعداد طلاب و محصلان در این دوره را بیش از هزار نفر گزارش کرده‌اند. عبدالکریم حائری در این میان از سه عنوان اصلی مرجعیت، زعامت و تدریس در حوزه قم و اداره امور آن؛ برخوردار بود که سبب شد به عنوان «آیت‌الله مؤسس» یا «مؤسس حوزه علمیه قم» مشهور شود. مهم‌ترین وظیفه او در این دوره، مدیریت حوزه نوپای قم بود. تحول در روش آموزش در حوزه‌های علمیه، تخصصی شدن ابواب فقهی، توسعه دامنه معلومات طلاب و آموزش زبان‌های خارجی، از جمله اهداف و نگرش‌های او برای حوزه علمیه قم بود. حائری همچنین به جهت حفظ حوزه علمیه قم، از ورود به جریان‌های مخالف محمدرضا پهلوی، خودداری می‌کرد. از شاگردانی که در این دوره از حوزه علمیه قم، فارغ‌التحصیل شدند، می‌توان به میرزا هاشم آملی، محمدعلی اراکی، سید احمد زنجانی، سید احمد خوانساری، سید محمدتقی خوانساری، سید محمد محقق داماد، سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، سید کاظم شریعتمداری، سید صدرالدین صدر، سید کاظم گلپایگانی، سید روح‌الله خمینی، سید محمدرضا گلپایگانی، ملاعلی معصومی همدانی، سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و سید علی یثربی همدانی اشاره کرد. حائری در مدت ۱۵ سال مدیریت بر حوزه علمیه قم، توانست این حوزه را به اوج شکوفایی و باروری علمی خود برساند. در این دوره، حکومت پهلوی لایحه‌ای را به تصویب رساند که بر اساس آن، روحانیون ملزم به دادن آزمون امتحانی شدند. حائری نیز این طرح را پذیرفت به شرط آنکه در قم برگزار شود و خود او بر آن نظارت داشته باشد.
تاریخچه > در عصر جمهوری اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی حوزه‌های علمیه سراسر ایران به مرحله تازه سیاسی، اقتصادی وارد شدند و گسترش چشم‌گیری یافتند. قم نیز از این قاعده مستثنی نماند و هم‌اکنون بالغ بر چهل هزار نفر از طلاب ایرانی و خارجی در آن به درس و بحث مشغول هستند و تشکیلات حوزه با مجهز بودن به فناوری روز به روند تکاملی خود ادامه می‌دهد.[نیازمند منبع]
نهادها > مقسم و دفتر شهریه

در دوره‌های قبل، کسانی که از جانب مراجع تقلید به میان طلاب رفته و شهریه را بین آنها تقسیم می‌کردند را مقسم می‌گفتند. این افراد غالباً از میان روحانیون قابل اعتماد انتخاب می‌شدند. وظیفه مقسم آن بود که وجوهات و شهریه طلاب را به مدارس برده و در دفتر شهریه، با بررسی لیست شهریه‌بگیران از میان طلاب، بین آنها تقسیم می‌کرد. شیوه تقسیم شهریه ممکن بود چند روزی به طول بینجامد و از همین رو، هر مدرسه روز به خصوص خود را در تقسیم شهریه داشت. در دوران مدیریت حائری، سید هدایت‌الله عقدایی و پس از او، علی‌محمد قمی و محمد صدوقی یزدی و در عصر بروجردی، محمدحسین احسن مسئول دفتر شهریه این دو مرجع تقلید بودند.
نهادها > اداره امور مشمولین

با الزامی شدن رفتن طلاب به سربازی، برای نظم این امر در حوزه علمیه قم نیز اداره‌ای به این منظور تشکیل شد. در دوران حائری، عبدالحسین بروجردی وظیفه رسیدگی به امور مشمولین را عهده‌دار بود. مجتبی عراقی نیز در دوره بروجردی به این منصب منسوب شد. در سال ۱۳۶۶ ه‍.ش و با تأسیس شورای مدیریت حوزه، اداره مشمولین برعهده این شورا قرار گرفت.