جمهوری روم
یادداشت

↑  سرزمینی متشکل از فرانسه، بلژیک، سوئیس، هلند و جنوب آلمان کنونی.
↑  دو کنسول، مجلس سنا و تریبون‌های مردمی هریک به‌ترتیب نشانگر اقتدارهای شاهانه، اشراف‌سالار و مردم‌سالار بودند.
↑  در آن دوران، آسیای صغیر یا آناتولی در تملک یونانیان بود. نخست کوروش هخامنشی در ۵۴۶ ق.م. با تصرف لیدیه آنجا را مسخّر ایرانیان ساخت، سپس اسکندر مقدونی در ۳۳۴ ق.م. آن را به قلمرو خود ضمیمه کرد، بعد جمهوری روم در ۱۴۶ ق.م. آنجا را متعلق به خود کرد و تا سال ۱۰۷۱ میلادی، که امپراتوری بیزانس در نبرد ملازگرد از ترکان سلجوقی شکست خورد، بر آن سیطره داشتند. سرانجام، در ۱۴۵۳ میلادی بیزانس سقوط کرد و از آن زمان تاکنون ترکان در آناتولی مستقرند.
↑  Gabii (در جنوب‌غربی روم)
↑  Volsci (انگلیسی: Volscians)
↑  Rutuli (انگلیسی: Rutulians)
↑  Ardea شهری در ایتالیا (گفتنی است در آن دورانْ رومْ جوان بود و هنوز کل ایتالیا را زیر سیطرهٔ خود در نیاورده بود)
↑  لوکیوس تارکوئینیوس کولاتینوس و همسرش لوکرتیا در شهر کولاتیا منزل داشتند. اساساً «کولاتینوس» یک صفت نسبی به‌معنای «اهل کولاتیا» است. این شهر چندان فاصله‌ای با روم نداشت و آنموقع روم هنوز بدل به حکومتی جهانی نشده بود.
↑  به لاتین: Rex Sacrificolum
↑  پسران تارکوئینیوس متکبر تیتوس و آرونس و سکستوس (متجاوز به لوکرتیا) بودند.
↑  به لاتین: Vitellii
↑  به لاتین: Aquilii
↑  Titus
↑  Tiberius
↑  منطقهٔ تحت سلطهٔ اتروسکان در شمال روم.
↑  به اهالی ویئیْ وِیِنت‌ها (لاتین: Veientes) می‌گفتند.
↑  توضیح آنکه پدرِ تارکوئینیوس، همان‌طور که از نام فامیلی‌اش برمی‌آید، از اهالی شهر تارکوئینیئی (از شهرهای اتروسکان) بود که در سدهٔ هفتم قبل از میلاد و در زمان سلطنت آنکوس مارکیوس، چهارمین شاه روم، به روم کوچید و با زرنگی جایگاهی برای خود دست‌وپا کرد و در ۶۱۶ ق.م. شاه شد. برای همین، خاندان تارکوئینیان اصالتاً اتروسک بودند نه رومی.
↑  Velia
↑  در آن اعصار بدوی، روم بر روی هفت تپه قرار داشت.
↑  Publicola، مشتق از صفت Publicus به‌معنای «عمومی» است.
↑  Marcus Horatius Pulvillus
↑  Titus Lucretius
↑  Clusium، از شهرهای اتروسکان (در شمال روم)
↑  چنان‌که پیشتر اشاره شد، خاندان تارکوئینیان اصالتاً اتروسک بودند نه رومی. (بنگرید به لوکیوس تارکوئینیوس پریسکوس)
↑  دولت‌شهری در جنوب روم واقع در استان کامپانیای کنونی
↑  این تپه جزو هفت‌تپهٔ باستانی روم نبود، اما ارزش استراتژیک برای دفاع از شهر داشت.
↑  تنها پل بر روی تیبر بود که در سدهٔ هفتم ق.م. توسط آنکوس مارکیوس ساخته شده بود.
↑  سبب آن بود که آن روز مستمری سربازان اتروسک را پرداخت می‌کردند، و برای همین سروکار سربازان با کاتب یا دفتردارِ شاه بود و بیشتر به او مراجعه می‌کردند نه به خودِ شاه. پس موکیوس کاتب را شاه پنداشت و کشتش.
↑  Tusculum
↑  مگنا گراسیا به بخش‌های جنوبی شبه‌جزیره ایتالیا (به‌ویژه سیسیل) می‌گفتند که از سدهٔ هشتم ق.م. مستعمرهٔ یونانیان باستان بودند.
↑  Brutti
↑  Lucani
↑  Archidamus III
↑  Capo Colonna
↑  Cleonymus of Sparta
↑  Gaius Fabricius Luscinus
↑  Publius Valerius Laevinus
↑  Cineas
↑  Publius Decius Mus
↑  Publius Sulpicius Saverrio
↑  Battle of Asculum
↑  Thoenon
↑  Lilybaeum
↑  Manius Curius Dentatus
↑  Mamertines. اینان مزدورانی با اصالت ایتالیایی بودند که در زمان آگاتوکلس (۲۸۹–۳۶۱ق. م)، جبّار سیراکوز و پادشاه خودخواندهٔ سیسیل، از کامپانیا اجیر شدند. پس از مرگ آکاتوکلس در ۲۸۹ق. م، بسیاری از این سربازان مزدور در سیسیل بیکار و عاطل شدند. بسیاری از آنان به خانه خود بازگشتند، امّا برخی از ماجراجویانی که آب و هوای آن جزیره را می‌پسندیدند، باقی ماندند. همینان بودند که نقشی اساسی در آغاز نخستین جنگ کارتاژ داشتند.
↑  Hiero II
↑  Appius Claudius Caudex
↑  البته این مجمع طایفه ای مورد بحث و اختلاف نظر محافل آکادمیک است. آقای Goldsworthy معتقد است که مراد مجمع چنتوراتا بوده‌است.
↑  البته H, H. Scullard معتقد است که کائودکس پیروزمند نبوده‌است چرا که تریومفی به نام وی ثبت نشده‌است؛ و جای خود را به دشمن سیاسی اش، مانیوس مسالا، داد.
↑  نوعی کشتی کارتاژی
↑  Hannibal Gisco
↑  Gaius Dullius
↑  Marcus Atilius Regulus
↑  Gaius Lutatius Catulus
↑  Aegates
↑  Hanno the Great
↑  Hasdrubal the Fair
↑  Karth Hadasht
↑  بهانه هانیبال برای محاصره و به زانودرآوردن شهر سائونتو (متحد روم) این بود که این شهر در جنوب رود ایبرو قرار دارد و برای همین جزو حوزه نفوذ کارتاژ است.
↑  Lucius Aemilius Paullus
↑  Gaius Terentius Varro
↑  Cunctator صفت لاتین به‌معنای «درنگ کننده»
↑  Battle of the Baecula
↑  Battle of the Great Plains
↑  Viriathus
↑  Eumenes III
↑  Ronald Syme
↑  Giorgio Ruffolo
↑  Micipsa
↑  Adherbal
↑  Hiempsal I
↑  Lucius Cassius Longinus
↑  Arausio
↑  Aquae sextiae
↑  Vercelae
↑  Marcus Livius Drusus
↑  Gnaeus Pompeius Strabo
↑  قانون مانیلیا (به لاتین: Lex Manilia) که نام خود را از پیشنهاددهنده‌اش، گایوس مانیلیوس، گرفته‌است، قانونی بود که در ۶۶ ق. م به لطف حمایت سیاسی سزار و سیسرون تصویب شد. این قانون به پومپیئوس اقتداری مطلق برای هدایت جنگ مهردادی سوم می‌داد؛ جنگی که تاکنون توسط لوکولوس رهبری می‌شد.
↑  Eupatoria (لقب مهرداد ششم «اوپاتور» [Eupator] بود.)
↑  Magnopolis
↑  Pompeiopolis
↑  Magnus
↑  Mezzadria (ایتالیایی) نام نوعی معاهده کشاورزی است که در آن یک زمیندار از یک سو، و یک کشاورز با عنوان متسادرو (Mezzadro) از سوی دیگر، محصولات و منافع زمینشان را (غالباً به نسبت نصف) میان خود تقسیم می‌کردند.
↑  به لاتین: Senatus consultum ultimum de re peblica defendenda. گفتنی است این فرمان ویژه در شرایط اضطراری صادر می‌شد.
↑  به لاتین: Orationes in Catilinam
↑  به لاتین: Vixerunt
↑  Pater patriae
↑  Ovatio
↑  به لاتین ager publicus
↑  به لاتین: Lex de permutatione provinciarum؛ به فارسی: قانون در باب مبادله استان‌ها
↑  به لاتین: hostis publicus
↑  به لاتین: Lex Titia
↑  به لاتین: Triumviri rei publicae constituendae consulari potestate
↑  Scribonia
↑  ماکیاولی معتقد است که دین ضروری‌ترین ستون تمدن است، و در طی قرون و اعصار خداپرستی در هیچ کشوری به‌اندازه‌ی جمهوری روم پایدار نبود. اعمال بی‌شمار مردم روم و یکایک رومیان نشان می‌دهد که مردم از سوگندشکنی بیش از قانون‌شکنی می‌ترسیدند.
↑  Albano
↑  Ludus