فهرست خلفای عباسی
خلفای کوفه، بغداد و سامرا

| # | تصویر | نام و لقب | عنوان خلافت | دوره خلافت | مُلاحظات |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
دوره اول عباسیان: دولت جوان و قدرت یافتن در عصر زرین اسلامی  (۷۵۰–۸۴۷ میلادی)/(۱۳۲–۲۳۲ هجری): دوره اول عباسیان: دولت جوان و قدرت یافتن در عصر زرین اسلامی  (۷۵۰–۸۴۷ میلادی)/(۱۳۲–۲۳۲ هجری)
| ۱ |  | سفاح، أبو العباس، المرتضی، القائم | عبدالله بن محمد (سفاح) |  (۱۳۲ ه‍.ق - ۱۳۶ ه‍.ق) (۷۵۰ م - ۷۵۴ م) |  فرزند محمد بن علی بن عبدالله بن العباس بن عبد المطلب و رَیْطة  بنت عبید الله الحارثی.  تا زمان مرگ حکومت کرد.  در نبرد زاب بر امویان غلبه کرد. |
| ۲ |  | أبو جعفر المنصور | عبدالله الثانی بن محمد (منصور) |  (۱۳۷ ه‍.ق - ۱۵۸ ه‍.ق) (۷۵۴ م - ۷۷۵ م) |  فرزند محمد بن علی بن عبدالله بن العباس بن عبد المطلب و سلامة بربری.  بنیان بغداد را آغاز کرد و این شهر را مرکز حکومتش قرار داد.  تا زمان مرگ حکومت کرد. |
| ۳ |  | أبو عبدالله، المهدی | محمد بن عبدالله (مهدی) |  (۱۵۸ ه‍.ق - ۱۶۹ ه‍.ق) (۷۷۵ م - ۷۸۶ م) |  فرزند أبو جعفر المنصور و أروی بنت منصور الحمیری.  تا زمان مرگ حکومت کرد. |
| ۴ |  | أبو محمد، الهادی | موسی بن محمد (هادی) |  (۱۶۹ ه‍.ق - ۱۷۰ ه‍.ق) (۷۸۶ م - ۷۸۷ م) |  فرزند محمد بن عبدالله و خیزران.  تا زمان مرگ حکومت کرد. |
| ۵ |  | الرشید، أبو موسی، أبو جعفر | هارون بن محمد (هارون الرشید) |  (۱۷۰ ه‍.ق - ۱۹۳ ه‍.ق) (۷۸۷ م - ۸۰۹ م) |  فرزند محمد بن عبدالله و خیزران.  تا زمان مرگ حکومت کرد. |
| ۶ |   | الأمین، أبو عبدالله | محمد بن هارون (امین) |  (۱۹۳ ه‍.ق - ۱۹۸ ه‍.ق) (۸۰۹ م - ۸۱۴ م) |  فرزند هارون الرشید و زبیدة بنت جعفر.  در جنگ با برادرش مأمون شکست خورد و کشته شد. |
| ۷ |  | المأمون، أبو العباس | عبدالله بن هارون (مأمون) |  (۱۹۸ ه‍.ق - ۲۱۸ ه‍.ق) (۸۱۴ م - ۸۳۳ م) |  فرزند هارون الرشید و مراجل.  تا زمان مرگ حکومت کرد. |
|  |  | الأمیر الکبیر، المبارک، أبو إسحاق، الخلیفة الأسود، التنین | ابراهیم بن مهدی |  (۲۰۲ ه‍.ق - ۲۰۳ ه‍.ق) (۸۱۷ م - ۸۱۹ م) |  فرزند أبوعبدالله محمد المهدی و شکله.  علیه برادر زاده اش المأمون در بغداد شورش و ادعای خلافت کرد. اما نتوانست به این مقام دست یابد و در رقابت با مأمون شکست خورد. |
| ۸ |  | المعتصم، أبو إسحاق | محمد بن هارون الرشید (معتصم) |  (۲۱۸ ه‍.ق - ۲۲۷ ه‍.ق) (۸۳۳ م - ۸۴۲ م) |  فرزند هارون الرشید و ماردة.  معتصم دارالحکومه را به شهر سامرا منتقل کرد.  تا زمان مرگ حکومت کرد. |
| ۹ |  | الواثق بالله، أبو جعفر | هارون بن محمد (واثق) |  (۲۲۷ ه‍.ق - ۲۳۲ ه‍.ق) (۸۴۲ م - ۸۴۷ م) |  فرزند المعتصم بالله و قراطیس.  تا زمان مرگ حکومت کرد. |
دوره دوم عباسی: ضعف و زوال  عصر غلامان ترک و امیران دیلمی  (۸۴۷ - ۱۰۵۵ میلادی)/(۲۳۲ - ۴۴۶ هجری): دوره دوم عباسی: ضعف و زوال  عصر غلامان ترک و امیران دیلمی  (۸۴۷ - ۱۰۵۵ میلادی)/(۲۳۲ - ۴۴۶ هجری)
| ۱۰ |  | المتوکل علی‌الله، أبو الفضل | جعفر بن محمد المعتصم (متوکل) |  (۲۳۲ ه‍.ق - ۲۴۷ ه‍.ق) (۸۴۷ م - ۸۶۲ م) |  فرزند المعتصم بالله و شجاع.  تا زمان مرگ حکومت کرد و نهایتاً به قتل رسید. |
| ۱۱ |  | المنتصر بالله، أبو جعفر | محمد بن جعفر (منتصر) |  (۲۴۷ ه‍.ق - ۲۴۸ ه‍.ق) (۸۶۲ م - ۸۶۲ م) |  فرزند متوکل و زنی حبشی.  از عصر منتصر سربازان ترک‌تبار بر خلافت مسلط شدند.  تا زمان مرگ حکومت کرد و نهایتاً به قتل رسید. |
| ۱۲ |  | المستعین بالله، أبو العباس. | احمد مستعین بالله |  (۲۴۸ ه‍.ق - ۲۵۲ ه‍.ق) (۸۶۲ م - ۸۶۶ م) |  فرزند المعتصم بالله و مخارق  در ۴ محرم ۲۵۲ ه‍.ق خلع شد. |
| ۱۳ |  | المعتز بالله، أبو عبدالله | معتز بالله |  (۲۵۲ ه‍.ق - ۲۵۵ ه‍.ق) (۸۶۶ م - ۸۶۹ م) |  فرزند متوکل و قبیحة.  توسط ترکان خلع شده و سپس به قتل رسید. |
| ۱۴ |  | أبو إسحاق، المهتدی بالله | محمد بن هارون الواثق (مهتدی) |  (۲۵۵ ه‍.ق - ۲۵۶ ه‍.ق) (۸۶۹ م - ۸۷۰ م) |  فرزند الواثق و وردة.  قتل در ماه رجب ۲۵۶ ه‍.ق |
| ۱۵ |  | أبو العباس، المعتمد علی‌الله | احمد بن جعفر متوکل (معتمد) |  (۲۵۶ ه‍.ق - ۲۷۹ ه‍.ق) (۸۷۰ م - ۸۹۲ م) |  فرزند متوکل و فتیان.  معتمد دارالحکومه را از سامرا به بغداد بازگرداند و از سلطهٔ غلامان ترک کاست.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۱۶ |  | المعتضد بالله، السفاح الثانی، أبو العباس | احمد بن طلحه بن جعفر متوکل (معتضد) |  (۲۷۹ ه‍.ق - ۲۸۹ ه‍.ق) (۸۹۲ م - ۹۰۲ م) |  فرزند طلحة الموفق و صواب.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۱۷ |  | أبو أحمد، المکتفی بالله | علی بن احمد معتضد (مکتفی) |  (۲۸۹ ه‍.ق - ۲۹۵ ه‍.ق) (۹۰۲ م - ۹۰۸ م) |  فرزند احمد المعتضد و جیجک.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۱۸(۱) |  | المقتدر بالله، أبو الفضل | جعفر بن احمد معتضد (مقتدر) |  (۲۹۵ ه‍.ق - ۲۹۶ ه‍.ق) (۹۰۸ م - ۹۰۹ م) |  فرزند معتضد و غریب.  این دوره نخست خلافتش بود.  پس از او عبدالله بن المعتز بالله فقط یک روز خلافت کرد. |
|  |  | المرتضی، أبو العباس | عبدالله بن معتز بالله |  (۲۹۶ ه‍.ق - ۲۹۶ ه‍.ق) (۹۰۹ م - ۹۰۹ م) |  فقط یک روز خلیفه بود. |
| ۱۸(۲) |  | المقتدر بالله، أبو الفضل | جعفر بن احمد معتضد (مقتدر) |  (۲۹۶ ه‍.ق - ۳۱۷ ه‍.ق) (۹۰۹ م - ۹۲۹ م) |  برای دومین بار؛ پس از یک روز به به خلافت بازگشت و مجدداً خلع شده و به قتل رسید. |
| ۱۹(۱) |  | أبو منصور، القاهر بالله | محمد بن احمد (معتضد) |  (۳۱۷ ه‍.ق - ۳۱۷ ه‍.ق) (۹۲۹ م - ۹۲۹ م) |  فرزند معتضد و فتنة.  برای نخستین بار تنها چند روز به خلافت نشست. |
| ۱۸(۳) |  | المقتدر بالله، أبو الفضل | جعفر بن احمد معتضد (مقتدر) |  (۳۱۷ ه‍.ق - ۳۲۰ ه‍.ق) (۹۲۹ م - ۹۳۲ م) |  برای سومین دوره به خلافت بازگشت  قتل در سال ۳۲۰ هجری. |
| ۱۹(۲) |  | أبو منصور، القاهر بالله | محمد بن احمد معتضد (قاهر) |  (۳۲۰ ه‍.ق - ۳۲۲ ه‍.ق) (۹۳۲ م - ۹۳۴ م) |  فرزند أحمد المعتضد بالله و فتنة.  بین ۳۲۲ تا ۳۳۳ حبس بود. مرگ در ۳۳۹. |
| ۲۰ |  | الراضی بالله، أبو العباس | محمد بن جعفر مقتدر (راضی) |  (۳۲۲ ه‍.ق - ۳۲۹ ه‍.ق) (۹۳۴ م - ۹۴۰ م) |  فرزند مقتدر و ظلوم.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۲۱ |  | المتقی لله، أبو إسحاق | ابراهیم بن جعفر مقتدر (متقی) |  (۳۲۹ ه‍.ق - ۳۳۳ ه‍.ق) (۹۴۰ م - ۹۴۴ م) |  فرزند مقتدر و خلوب.  پس از خلع شذن، در ۲۵ سالگی، در سال ۳۵۷ ه‍.ق محبوس شد. |
| ۲۲ |  | المستکفی بالله، أبو القاسم | عبدالله بن علی مکتفی (مستکفی) |  (۳۳۳ ه‍.ق - ۳۳۴ ه‍.ق) (۹۴۴–۹۴۶ م) |  فرزند مکتفی و دختر أملح الناس.  احمد بویه وی را نصب و عزل کرد و در ۳۳۸ هجری به زندان فرستاد. |
| ۲۳ |  | المطیع لله، أبو القاسم | فضل بن جعفر مقتدر (مطیع) |  (۳۳۴ ه‍.ق - ۳۶۳ ه‍.ق) (۹۴۶ م - ۹۷۴ م) |  فرزند جعفر المقتدر و شغلة.  آل بویه از این دوره بر خلفا تسلط یافتند.  در سال ۳۶۳ زبانش الکن گشت و در ۳۶۴ وفات یافت. |
| ۲۴ |  | الطائع لله، أبو بکر | عبدالکریم بن فضل مطیع (طائع) |  (۳۶۳ ه‍.ق - ۳۸۱ ه‍.ق) (۹۷۴ م - ۹۹۱ م) |  فرزند مطیع و دختر هزار یا عتب.  بهاالدوله دیلمی در ۳۸۱ هجری با نامه‌ای خلیفه را عزل کرد. |
| ۲۵ |  | القادر بالله، أبو العباس | احمد بن اسحاق بن مقتدر (قادر) |  (۳۸۱ ه‍.ق - ۴۲۲ ه‍.ق) (۹۹۱ م - ۱۰۳۱ م) |  فرزند اسحاق بن مقتدر و دختر شخصی به نام تمنی.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
دوره سوم عباسی: عصر سلجوقیان و جنگ‌های صلیبی  (۱۰۵۵ - ۱۲۵۸ میلادی)/(۴۴۶–۶۵۶ هجری): دوره سوم عباسی: عصر سلجوقیان و جنگ‌های صلیبی  (۱۰۵۵ - ۱۲۵۸ میلادی)/(۴۴۶–۶۵۶ هجری)
| ۲۶ |  | القائم بأمر الله، أبو جعفر | عبدالله بن احمد (قادر) |  (۴۲۲ ه‍.ق - ۴۶۷ ه‍.ق) (۱۰۳۱ م - ۱۰۷۵ م) |  فرزند قادر بالله و بدر الدجی یا قطر الندی.  فتنة البساسیری: از ۱۰۵۸ تا ۱۰۶۰ اختلافات درونی بالا گرفته و رقابت سختی بر سر خلافت وجود داشت.  تا زمان مرگش ۴۵ سال حکومت کرد. |
| ۲۷ |  | المقتدی بأمر الله، أبو القاسم | عبدالله بن محمد بن عبدالله قائم (مقتدی) |  (۴۶۷ ه‍.ق - ۴۸۷ ه‍.ق) (۱۰۷۵ م - ۱۰۹۴ م) |  فرزند قائم و أرجوان.  تا زمان مرگش حکومت کرد. احتمالاً به قتل رسیده باشد. |
| ۲۸ |  | المستظهر بالله، أبو العباس | احمد بن عبدالله مقتدی (مستظهر) |  (۴۸۷ ه‍.ق - ۵۱۲ ه‍.ق) (۱۰۹۴ م - ۱۱۱۸ م) |  فرزند عبدالله المقتدی بالله.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۲۹ |  | المسترشد بالله، أبو منصور | فضل بن احمد مستظهر (مسترشد) |  (۵۱۲ ه‍.ق - ۵۲۹ ه‍.ق) (۱۱۱۸ م - ۱۱۳۵ م) |  فرزند مستظهر.  قتل در سال ۵۲۹ ه‍.ق و در سن ۴۵ سالگی. |
| ۳۰ |  | الراشد بالله، أبو جعفر | منصور بن فضل مسترشد (راشد) |  (۵۲۹ ه‍.ق - ۵۳۰ ه‍.ق) (۱۱۳۵ م - ۱۱۳۶ م) |  فرزند مسترشد.  از مقامش خلع و در ۵۳۲ ه‍.ق در اصفهان کشته شد. |
| ۳۱ |  | المقتفی لأمر الله، أبو عبدالله | محمد بن احمد مستظهر (مقتفی) |  (۵۳۰ ه‍.ق - ۵۵۵ ه‍.ق) (۱۱۳۶ م - ۱۱۶۰ م) |  فرزند مستظهر و حبشیة.  تا زمان مرگش حکومت کرد و در آن هنگام ۶۶ سال داشت. |
| ۳۲ |  | المستنجد بالله، أبو المظفر | یوسف بن محمد مقتفی (مستنجد) |  (۵۵۵ ه‍.ق - ۵۶۶ ه‍.ق) (۱۱۶۰ م - ۱۱۷۰ م) |  فرزند محمد المقتفی لأمرالله و طاووس.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۳۳ |  | المستضیء بأمر الله، أبو محمد | حسن بن یوسف مستنجد (مستضی) |  (۵۶۶ ه‍.ق - ۵۷۵ ه‍.ق) (۱۱۷۰ م - ۱۱۸۰ م) |  فرزند مستنجد و غضة.  در زمان او حکومت عبیدیه در سال ۵۶۷ هجری نابود شد.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۳۴ |  | الناصر لدین الله، أبو العباس | احمد بن حسن مستضی بأمرالله (ناصر) |  (۵۷۵ ه‍.ق - ۶۲۲ ه‍.ق) (۱۱۸۰ م - ۱۲۲۵ م) |  فرزند مستضی و زمرد.  در عهد او ایوبیان ظهور یافتند و در سال ۵۸۳ صلاح‌الدین ایوبی قدس را فتح کرد.  تا زمان مرگش حکومت کرد. ۴۷ سال. |
| ۳۵ |  | الظاهر بأمر الله، أبو نصر | محمد بن احمد ناصرلدین الله (ظاهر) |  (۶۲۲ ه‍.ق - ۶۲۳ ه‍.ق) (۱۲۲۵ م - ۱۲۲۶ م) |  فرزند احمدالناصرالدین.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۳۶ |  | المستنصر بالله، أبو جعفر | منصور بن محمد ظاهر بأمرالله (مستنصر) |  (۶۲۳ ه‍.ق - ۶۴۰ ه‍.ق) (۱۲۲۶ م - ۱۲۴۲ م) |  فرزند ظاهر و جاریة ترک.  تا زمان مرگش حکومت کرد. |
| ۳۷ |  | المستعصم بالله، أبو أحمد | عبدالله بن منصور مستنصر بالله (مستعصم) |  (۶۴۰ ه‍.ق - ۶۵۶ ه‍.ق) (۱۲۴۲ م - ۱۲۵۸ م) |  فرزند مستنصر و هاجر.  پس از خیانت وزیر او، بن علقمی، مغولان به بغداد نفوذ یافتند.  او در ۲۴ صفر ۶۵۶ هجری به دست مغول‌ها به قتل رسید. |