ملی‌گرایی الجزایری
تاریخچه > جنبش‌های سیاسی

یکی از قدیمی‌ترین جنبش‌های اصلاحات سیاسی یک گروه متحد شده، جوانان الجزایری بود. اعضای آن از نخبگان تحصیلکرده طبقه متوسط تشکیل شده بود که از این فرصت برای اثبات این که آن‌ها فرانسوی و مسلمان هستند خواستند استفاده بکنند. در سال ۱۹۰۸ آن‌ها به جرج کلمنسو، نخست‌وزیر فرانسه، یک دادخواست دادند که تحت شرایط فعلی آن‌ها با سیاست پیشنهاد شده برای استخدام مسلمانان الجزایر در ارتش فرانسه، مخالف هستند. با این حال و اگر دولت شهروندی کامل را به مسلمانان اعطا می‌کرد، دادخواست ادامه می‌یافت، اما مخالفت با سربازگیری به پایان می‌رسید. در سال ۱۹۱۱، علاوه بر درخواست تقاضای تنظیم رابطه بهتر با «عناصر فکری در کشور»، این گروه درخواست کرد که دولت به مالیات‌های نابرابر پایان دهد، حق انتخاب مدارس بیشتری را برای آن‌ها بدهد، از مالکیت طبیعی محافظت کند. الجزایرهای جوان صدای بزرگی در جنبش اصلاحات در مخالفت با سیاست‌های استعماری فرانسه بودند، که در سال ۱۸۹۲ آغاز شد و تا شعله‌ور شدن جنگ جهانی اول ادامه داشت، جنگی که در آن تعداد زیادی از مسلمانان شرکت کرده و برای فرانسه جنگیدند و کشته شدند، چارلز کلمانسو که یک اصلاح‌طلب بود شارل گونارت را به عنوان فرماندار عام در الجزایر برگزید. این انتخاب منجر به اصلاحات ۱۹۱۹، به نام قانون گونارت گردید، منجر به گسترش تعداد رای‌دهندگان مسلمان به ۴۲۵۰۰۰ رای‌دهنده شد. این قانون همچنین تمامی آراء مقامات قضایی را تحت عنوان قانون والدین تحقیرآمیز لغو کرده‌است.
رهبر مردمی در الجزایر پس از جنگ خالد هاشمی، نوه عبدالقادر و یک عضو از جوانان الجزایری بود، هرچند او با برخی از اعضای این گروه در پذیرش قانون جونارت اختلاف داشت. بعضی از جوانان الجزایری‌ها آماده بودند در چارچوب اصلاحاتی که شاهزاده خالد هاشمی مشخص نموده بود کار کنند، شاهزاده خالد، همان‌طور که معروف بود، به دنبال به نتیجه رساندن برنامه کامل جوانان الجزایری بود. او توانست در انتخابات پایتخت الجزایر به پیروزی برسد وی در سخنرانی سیاسی خود با دعوت به اصلاحات و مساوات کامل روح تازه‌ای را در جنبش اصلاحات دمید. اما در آغاز سال ۱۹۲۳ از مبارزه خسته شده بود لذا الجزایر را ترک کرد و سپس در نهایت این حرکت و نبرد در دمشق از کار سیاست کناره گرفت.
در سال ۱۹۲۶، برخی از الجزایری‌های جوان تشکیل اتحادیه رای‌دهندگان بومی (Fédération des Élus Indigènes, FEI)، جایی که بسیاری از اعضای گروه سابق به دایره مسلمانان واجد شرایط برای اداره امور عمومی کارهای این اتحادیه به آن پیوستند. اهداف اتحادیه عبارت بودند از جذب نمایندگان در جامعه فرانسه، با شهروندی کامل، اما بدون تسلیم وضعیت شخصی خود به عنوان مسلمانان و در نهایت ادغام الجزایر به عنوان یک استان کامل در فرانسه. اهداف دیگر عبارت بودند از حقوق مساوی برای کار برابر برای مقامات دولتی، لغو محدودیت‌های سفر به فرانسه و لغو قانون والدین (که بعد از الغای آن براساس قانون گونارت، مجدداً صادر شده بود) و اصلاحات انتخاباتی.
گروه اول خواستار استقلال الجزایر بود نام این گروه «ستاره آفریقای شمالی» بود. این گروه ابتدا گروهی همبستگی بود که در سال ۱۹۲۶ در پاریس تشکیل شد تا فعالیت سیاسی میان کارگران شمال آفریقا را در فرانسه هماهنگ کند و از «منافع مادی، اخلاقی و اجتماعی مسلمانان در شمال آفریقا» دفاع کند. در میان رهبران این گروه، عده ای از اعضای حزب کمونیست فرانسه و اتحادیه کارگری وابسته به این حزب حضور داشتند. در سال‌های اولیه مبارزه برای استقلال، حزب کمونیست حمایت مادی و اخلاقی را فراهم کرد. گروه ستاره آفریقای شمالی علاوه بر استقلال از فرانسه، خواستار آزادی مطبوعات و تشکیلات اجتماعات و تظاهرات، پارلمان انتخاب شده از طریق رأی عمومی، مصادره املاک بزرگ و تأسیس مدارس عرب شد. گروه ستاره آفریقای شمالی برای اولین بار در سال ۱۹۲۹ ممنوع شد، لذا بعد از آن به کار زیرزمینی تا سال ۱۹۳۳ روی آورد، در این سال بود که مجدداً خود را توسط رئیس آن مسالی حاج سازماندهی و بازسازی کرد، در این سال دبیرکل گروه ایماش عمار و مسئول صندوق و مالی گروه با بلقاسم رجف بود. روزنامه «الأولما» که ارگان گروه بود تیراژش به ۴۳۵۰۰ نسخه در روز رسید. مسالی حاج تأثیر زیادی بر روی ملی‌گرایی عربی روی دروزی لبنانی شکیب ارسلان بدور از کمک حزب کمونیست داشت، بطوریکه باعث شد حزب کمونیست به گروه ستاره آفریقای شمالی حمله بکند. مسالی حاج بعد از آن به الجزایر بازگشت به سازماندهی کارگران شهری، کشاورزان و دهقانان پرداخت، وی در سال ۱۹۳۷ تأسیس حزب خلق الجزایر (حزب خلق الجزایری) را بنیان‌گذاری نمود تا با بسیج طبقه کارگر الجزایری در خود الجزایر و در فرانسه به بهبود وضعیت شان از طریق عمل سیاسی بپردازد. برای مسالی الحاج، که موافقت نامه خرید قدرت را با دست آهن به تصویب رساند، این اهداف از مبارزه برای یک الجزایر مستقل که ارزش‌های سوسیالیستی و اسلامی را جذب می‌کند، قابل تشخیص نبود.
جنبش اصلاحات اسلامی در الجزایر از اصلاح طلبان مصری محمد عبدو و محمد رشید رضا الهام می‌گرفت و بر ریشه‌های کشورهای عربی و اسلامی تأکید داشت. در دهه ۲۰ قرن بیستم بزرگان و اندیشمندان اصلاح‌طلبی، علمای دین را از بابت پاکسازی دین اسلام و بازگشت به قرآن و سنت گرامی داشته و ستودند. اصلاح‌طلبان ترجیح می‌دادند روش‌های متداول و بروز را برای اندیشیدن و تحقیق به کار گیرند، آن‌ها خرافه‌ها و شیوه‌های عامیانه در حومه شهرها و روستاها و اقداماتی که باعث می‌شد آن‌ها رودروی مبارزین و رزمندگان قرار بگیرند را رد می‌کردند. اصلاح طلبان مجلات و کتاب‌های خاص و مورد علاقه خودشان را منتشر کردند، آن‌ها اقدام به ایجاد مدارس آزاد و مدرن اسلامی که بر زبان و فرهنگ عربی تأکید داشت را به عنوان یک جایگزین برای مدارسی که توسط مسلمانان برای سال‌ها از طرف فرانسه آن‌ها را اداره می‌کردند، ارائه نمودند. تحت رهبری پویا و بالنده عبدالحمید بن بادیس، اندیشمندان اصلاح‌طلب الجزایر انجمن پژوهشگران و اندیشمندان مسلمان را در سال ۱۹۳۱ سازمان دادند. علیرغم پشتیبانی که از آن‌ها به‌طور متمرکز در قسطنطنیه شد، گروه و جمعیت اوما یک گروه و جمعیتی بود که ارتباطات و روابط خیلی محکمی با سازمان‌های ملی دیگر نیز داشت توانست بیشترین اعتبار را در میان مسلمانان کسب کند. در زمانیکه اصلاح‌طلبان محبوبیت و نفوذ به دست می‌آوردند، در پاسخ به این محبوبیت و نفوذ اجتماعی، مقامات استعماری در سال ۱۹۳۳ با اجازه ندادن به تبلیغات و سخنرانی، آن‌ها در مساجد رسمی پاسخ دادند. این اقدام و موارد مشابه دیگر باعث برانگیخته شدن مجموعه ای از اعتراضات و اغتشاشات دینی پراکنده‌ای برای سال‌های متمادی شد.
توانایی و اعتبار اروپا به میزانی روی جنبش‌های اسلامی در الجزایر متأثر بود برای اینکه فرحات عباس و مسالی حاج با اینکه نظرهای مخالفی با نظرهای اروپایی داشتند ولی اساساً سمت و توجه‌شان به فرانسه به عنوان نمونه و الگوی یک ایدئولوژی سکولار بود. اما بن بدیس معتقد بود که "اسلام دین ما است، زبان عربی زبان ما است، الجزایر میهن ما است". این رویکرد باعث شد که فرحات عباس تا فلسفه ادغام لیبرالی با فرانسه را در مخالفت با ادعاهای ناسیونالیستی مطرح نماید و به انکار هویت مستقل الجزایر در سال ۱۹۳۶ بپردازد. اما بن بادیس پاسخ داد که او نیز به گذشته نگاه کرده بود، و متوجه شده و دریافته‌است که "این یک دولت الجزایری است نه فرانسوی و نمی‌تواند فرانسوی باشد، و نمی‌خواهد فرانسوی باشد … [اما] دارای فرهنگ، سنت و ویژگی‌های خاص خودش می‌باشد، خوب یا بد، مثل همه کشور دیگر روی کره زمین که هم فرهنگ و خصوصیات خوب یا بد دارند. "او با این استدلال با حکومت استعماری فرانسوی به مخالفت برخاست.
با این حال، استعمار هر حرکتی را به سمت اصلاحات رد کرد، چه از طرف سازمان‌های وابسته یا از طرف سازمان‌های ملی‌گرا آغاز شد. واکنش‌ها و پاسخ‌ها در پاریس به ملی‌گرایان به واکنش‌های متفاوتی تقسیم شد. در دهه سی از قرن بیستم، لیبرال‌های فرانسه کانال و مجرایی جز کانال ایفولویز به عنوان یک کانال محتمل برای گسترش قدرت سیاسی در الجزایر نمی‌یابند، این باعث شد که طوری وانمود شود که مسالی حاج و گروه اوما با ظاهری دینی یک نیروی آزادیخواه و دموکراسی‌طلب می‌باشد. با این حال، در همه اوقات و زمان‌ها دولت فرانسه با مخالفت رهبران جامعه اروپایی حتی رهبران مستقل و بدون وابستگی حزبی در الجزایر برسر دادن قدرت به مسلمانان مواجه شده‌است. کولون‌های فرانسوی در الجزایر همچنین دارای متحدان قوی و قدرتمندی در مجمع ملی فرانسه و بوروکراسی فرانسه و نیروهای مسلح و جامعه کارگری بود، این پشتیبانی قوی و قدرتمند باعث تقویت کولون‌ها و جامعه فرانسوی و اروپایی در الجزایر می‌شد تا به تقویت و محکم کردن تسلط کامل خودشان بر اداره امور و پلیس در الجزایر اقدام نمایند.