سید ابوالقاسم کاشانی
نهضت ملی شدن صنعت نفت

| 0 | 1 |
| --- | --- |
 نهضت ملی‌شدن نفت:  نهضت ملی‌شدن نفت
دربار: دربار
 محمدرضا پهلوی  ثریا اسفندیاری: 
نخست‌وزیران: نخست‌وزیران
 احمد قوام محمد ساعد حاجیعلی رزم‌آرا حسین علاء محمد مصدق فضل‌الله زاهدی :  احمد قوام محمد ساعد حاجیعلی رزم‌آرا حسین علاء محمد مصدق فضل‌الله زاهدی 
چهره‌های مهم: چهره‌های مهم
 محمد مصدق سید ابوالقاسم کاشانی غلامحسین صدیقی اصغر پارسا  مظفر بقایی مجتبی نواب صفوی کریم سنجابی علی شایگان حسین مکی عباس خلیلی اللهیار صالح سرتیپ افشارطوس حسین فاطمی احمد زیرک‌زاده خسرو قشقایی  کاترین لمبتون  خلیل ملکی  اسدالله رشیدیان  اسکندر آزموده  شعبان جعفری  نعمت‌الله نصیری  شاپور ریپورتر  کرمیت روزولت  نورمن شوارتسکف  سیدضیاءالدین طباطبائی:  محمد مصدق سید ابوالقاسم کاشانی غلامحسین صدیقی اصغر پارسا  مظفر بقایی مجتبی نواب صفوی کریم سنجابی علی شایگان حسین مکی عباس خلیلی اللهیار صالح سرتیپ افشارطوس حسین فاطمی احمد زیرک‌زاده خسرو قشقایی  کاترین لمبتون  خلیل ملکی  اسدالله رشیدیان  اسکندر آزموده  شعبان جعفری  نعمت‌الله نصیری  شاپور ریپورتر  کرمیت روزولت  نورمن شوارتسکف  سیدضیاءالدین طباطبائی
احزاب و گروه‌ها: احزاب و گروه‌ها
 سیا  ام آی ۶  جبهه ملی ایران  حزب پان ایرانیست  حزب توده ایران  حزب ملت ایران  حزب ایران  جمعیت آزادی مردم ایران  حزب سومکا  حزب دموکرات  فدائیان اسلام  شرکت نفت ایران و انگلیس:  سیا  ام آی ۶  جبهه ملی ایران  حزب پان ایرانیست  حزب توده ایران  حزب ملت ایران  حزب ایران  جمعیت آزادی مردم ایران  حزب سومکا  حزب دموکرات  فدائیان اسلام  شرکت نفت ایران و انگلیس
وقایع مهم: وقایع مهم
 صنعت نفت ایران  ایران جنگ جهانی دوم  کمیسیون مخصوص نفت  ملی شدن صنعت نفت  قرارداد دارسی  قرارداد ۱۹۳۳  قرارداد گس-گلشائیان  قرارداد کنسرسیوم  قیام ۳۰ تیر  توطئه قتل مصدق، ۱۳۳۱  همه‌پرسی انحلال مجلس شورای ملی (۱۳۳۲)  کودتای ۲۵ مرداد ۱۳۳۲  کودتای ۲۸ مرداد:  صنعت نفت ایران  ایران جنگ جهانی دوم  کمیسیون مخصوص نفت  ملی شدن صنعت نفت  قرارداد دارسی  قرارداد ۱۹۳۳  قرارداد گس-گلشائیان  قرارداد کنسرسیوم  قیام ۳۰ تیر  توطئه قتل مصدق، ۱۳۳۱  همه‌پرسی انحلال مجلس شورای ملی (۱۳۳۲)  کودتای ۲۵ مرداد ۱۳۳۲  کودتای ۲۸ مرداد
: 
کاشانی در موفقیت و همگانی شدن نهضت نقش عمده‌ای ایفا کرد. موضع‌گیری کاشانی در مورد ملی شدن صنعت نفت، علمای سرشناس شیعه را به نفع آن برانگیخت. خوانساری، محلاتی و شاهرودی از جمله علمای دیگری بودند که به حمایت از ملی شدن صنعت نفت برخاستند. همچنین کاشانی، نقش فراوانی در به کنار زدن نخست‌وزیر، رزم آرا داشت. او ارتباطاتی تنگاتنگ با فداییان اسلام و نواب صفوی داشت. پس از رزم آرا، ملی شدن نفت در مجلس به تصویب رسید و چند ماه بعد، محمد مصدق مأمور تشکیل کابینه شد. با نخست‌وزیری مصدق، کاشانی طی پیامی که برای او فرستاد، مصدق را «برادر لایق و دانای» خود نامید و خوشحالی زایدالوصف خود را از نخست‌وزیری مصدق این‌گونه ابراز کرد:
یا هو، جناب آقای دکتر مصدق، پس از استعلام از مزاج شریف نمی‌دانم چگونه زحمات و فداکاری‌های برادر کامکار و عزیزم را تقدیس کند. صبح وقتی نور چشمی آقا مصطفی خبرمسرت بخش رئیس‌الوزرایی حضرتعالی را آورد، من یقین حاصل کردم دعاها و التماس‌های این خادم اسلام در پیشگاه پروردگار قادر متعال اجابت شده‌است و پیروزی و سعادت از آن ملت گردیده‌است. در ختم کلام جز اینکه سعادت و سلامت و موفقیت برادر لایق و دانای خود را از پیشگاه احدیت مسئلت نمایم، توقع دیگری ندارم ایام به کام باد. سید ابوالقاسم کاشانی.
در ۲۱ آذر ماه ۱۳۳۰ سید ابوالقاسم کاشانی برای تأیید مصدق میتینگ بزرگی برپا ساخت، سخنرانان این اجتماع مخالفان دکتر مصدق را مورد انتقاد قرار دادند. در ۲۳ دی ماه ۱۳۳۰ جبهه ملی نامزدهای خود را برای انتخابات وکلای تهران معرفی کرد. سید ابوالقاسم کاشانی نیز در ۱۸ بهمن ماه همان سال به نمایندگی دوره هفدهم مجلس شورای ملی از حوزه تهران انتخاب شد. زمانی که دولت مصدق در مضیقه اقتصادی قرار گرفت و اقدام به فروختن اوراق قرضه عمومی‌کرد، کاشانی از مردم درخواست کرد تا نسبت به خرید اوراق قرضه ملی اقدام کنند. سید ابوالقاسم کاشانی در پیامی خطاب به مردم آن‌ها را به خرید اوراق تشویق کرد و گفت: «امروز است آن روزی که جهاد شما باید با بذل مال به عمل آید. خریداری اوراق قرضه بر ذمه آحاد ملت مسلمان است.»
نقطه عطف زندگی سیاسی کاشانی را می‌توان در ۳۰ تیر ۱۳۳۱ جستجو کرد. در رویداد ۳۰ تیر او با نخست‌وزیری قوام مخالفت کرد و با نامه‌ای به دربار خواستار ادامه نخست‌وزیری دکتر مصدق شد. استعفای مصدق و آمدن قوام السلطنه، ملت را برانگیخت و کاشانی ضمن دعوت مردم به راهپیمایی علیه دولت قوام، در روز ۳۰ تیر طی بیانیه‌ای اعلام کرد که اگر لازم شود کفن پوش راه می‌افتد. او در پیامی خطاب به شاه گفت: «به اعلی حضرت بگویید اگر بی‌درنگ دکتر مصدق بر سر کار بر نگردد شخصاً به خیابان خواهم رفت و دهانه تیز انقلاب را با جلوداری شخص خودم مستقیماً متوجه دربار خواهم کرد».
به دنبال اولین اعلامیه مخالفت کاشانی با صدارت قوام، بازار تهران از ۲۶ تیر تعطیل شد. تظاهرات گسترده مردم به درگیری منجر شد و حداقل ۶۹ تن کشته و ۷۵۰ تن مجروح بر جای گذاشت. طرفداران مصدق، خیابان‌های تهران و دیگر شهرستان‌ها را قبضه کردند. حدود ظهر ۳۰ تیر ۱۳۳۱، شاه با تلفن به مهندس رضوی، نماینده کرمان و نایب رئیس مجلس، اعلام کرد قوام معزول شد. به این ترتیب سرانجام با پیروزی مردم به رهبری کاشانی در ظرف چند روز دولت قوام ساقط و در روز ۲۹ تیر ماه، محمد مصدق بر مسند نخست‌وزیری ابقا شد.