مانیفست حزب کمونیست
انتشار > فراز، ۱۸۷۲–۱۹۱۷

در اوایل دهه ۱۸۷۰، دوباره بخت به سوی مانیفست و نویسنده‌هایش برگشت. هابسبام سه علت را برای این اتفاق مطرح می‌کند. اولین علت نقشی بود که مارکس به عنوان رهبر در انجمن بین‌المللی کارگران (معروف به انترناسیونال اول) بازی می‌کرد. علت دوم این بود که مارکس به دلیل دفاع از کمون پاریس ۱۸۷۱ که در کتاب ''جنگ داخلی در فرانسه'' به روشنی بیان شده، نزد سوسیالیست‌ها جایگاه ویژه‌ای کسب کرده بود و به همان میزان نزد مقامات بدنام شده بود. علت آخر، و شاید مهم‌ترین علت محبوبیت مانیفست، محاکمهٔ رهبران حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD) به جرم خیانت بود. طی جلسات دادگاه، دادستان‌ها مانیفست را با صدای بلند به عنوان سند می‌خواندند. این بدین معنی بود که جزوه می‌توانست به‌طور قانونی در آلمان منتشر شود؛ بنابراین در سال ۱۸۷۲، مارکس و انگلس با عجله یک نسخهٔ جدید به زبان آلمانی منتشر کردند و در مقدمهٔ آن توضیح دادند که طی ۲۵ سالی که از اولین انتشار این اثر گذشته، برخی از بخش‌های آن منسوخ شده‌است. در این نسخه همچنین برای اولین بار، عنوان اثر به مانیفست کمونیست (Das Kommunistische Manifest) اختصار یافت و بستری شد تا نویسنده‌ها، نسخه‌های بعدی را بر پایهٔ آن منتشر کردند. بین سال‌های ۱۸۷۱ و ۱۸۷۳ مانیفست در بیش از ۹ نسخه به شش زبان منتشر شد. در سال ۱۸۷۲، این اثر برای اولین بار در آمریکا، طی چند قسمت در هفته‌نامهٔ Woodhull & Claflin's Weekly منتشر شد. با این حال، تا اواسط دهه ۱۸۷۰، مانیفست کمونیست تنها اثر مارکس و انگلس باقی ماند که تا حدی شناخته می‌شد.
طی چهل سال بعدی، همان‌طور که احزاب سوسیال دموکرات در سراسر اروپا و دیگر نقاط جهان ظهور می‌کردند، مانیفست هم در کنار آنها در صدها نسخه و در سی زبان مختلف انتشار یافت. مارکس و انگلس مقدمهٔ جدیدی برای نسخه روسی سال ۱۸۸۲ نوشتند که توسط گئورگی پلخانف در ژنو ترجمه شد. در این مقدمه در مورد اینکه آیا روسیه می‌تواند بدون واسطه به جامعه‌ای کمونیستی تبدیل شود یا مانند کشورهای اروپایی باید ابتدا سرمایه‌داری را تجربه کند بحث شد. بعد از مرگ مارکس در سال ۱۸۸۳، انگلس به تنهایی مقدمه‌ای برای پنج نسخه‌ای که در میان سال‌های ۱۸۸۸ و ۱۸۹۳ منتشر شدند نوشت. در این میان، نسخهٔ انگلیسی سال ۱۸۸۸ هم قرار دارد که توسط ساموئل مور ترجمه شد و انگلس آن را تأیید کرد و بر سراسر آن حاشیه نوشت. این نسخه از آن زمان به عنوان نسخهٔ معیار انگلیسی شناخته می‌شود.
در «کمربند مرکزی اروپا»، از روسیه در شرق تا فرانسه در غرب، مانیفست کمونیست بیشترین اثرگذاری را از لحاظ تعداد نسخه‌های چاپ شده داشت. در مقایسه، این جزوه تأثیر کمی در جنوب و جنوب غربی اروپا داشت و حضور آن در اروپای شمالی نیز در حد متوسط بود. بیرون از اروپا، ترجمه‌های چینی و ژاپنی و همین‌طور ترجمهٔ اسپانیایی در آمریکای جنوبی منتشر شدند. این گسترش جغرافیایی نابرابر در محبوبیت مانیفست، نمایانگر توسعهٔ جنبش‌های سوسیالیستی در منطقه‌ای خاص و همین‌طور محبوبیت سوسیالیسم مارکسیستی در مناطق مختلف بود. همواره ارتباط مستقیمی میان قدرت احزاب سوسیال دموکرات و محبوبیت مانیفست وجود نداشت. برای مثال، حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD)، سالیانه تنها چند هزار کپی از مانیفست را منتشر می‌کرد، حال آنکه تیراژ برنامه ارفورت به چند صد هزار می‌رسید. علاوه بر این، احزاب سوسیال دموکرات توده-محورِ انترناسیونال دوم نیازی نداشتند تا اعضای رده‌پایین خود را از لحاظ نظری مسلط کنند. متون مارکسیستی مانند مانیفست و سرمایه عمدتاً توسط نظریه‌پردازان حزب خوانده می‌شدند. از سوی دیگر، گروه‌های نظامی کوچک و متعهد و فرقه‌های مارکسیستی در غرب به دانش نظری خود می‌بالیدند. هابسبام می‌گوید: «جوی وجود داشت که در آن 'می‌شد صراحت یک رفیق را همواره بر حسب تعداد ارجاعات او به مانیفست اندازه‌گیری کرد'».