stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
عبدالحی حبیبی
آثار

خلیلی نامه (مثنوی فارسی) ۱۳۳۴ چاپ پیشاور
شاعر هیرمند هارون خان افغان (فارسی، کراچی) ۱۳۳۸
کتاب‌های گم شده تاریخ غزنویان کراچی ۱۳۳۸
روابط ادبی سند با افغانستان، کراچی ۱۳۳۷
نوای هارک کراچی ۱۳۳۷
تاریخچه بیداری سیاسی در افغانستان مسلسل در جریده آزاد افغانستان.
دروه اساسی کارهای علمی حبیبی بعد از انتقال به کابل از قندهار در سال ۱۳۱۹ و به خصوص بعد از بازگشت از پاکستان آغاز می‌شود. دراین دوره به عنوان عالم و دانشمند متبحر عرض وجود می‌کند و در زمینه‌های مختلف علمی و ادبی و تاریخی آثار ارزشمندی را ایجاد می‌نماید.
تاریخچه ادبیات پشتو (فارسی) ۱۳۱۹
پشتانه شعرا (پشتو) ۱۳۲۰
پشتو خیرنی ترجمه پشتو از دارمستتر فرانسوی، ۱۳۲۵
تحقیقات راجع به پته خزانه (فارسی) ۱۳۲۴
تحقیقات راجع به ترجمان البلاغه رادویانی (فارسی) ۱۳۳۰
زبان دو هزار ساله افغانستان یا مادر زبان دری تحلیل کتیبه سرخ کوتل ۱۳۴۳
نگاهی به سلامان و اسبال جامی ۱۳۴۳
شاعرانه شه مولانا جلال الدین بلخی ۱۳۵۳
پشتو دتاریخ او لغت په رناکی ۱۳۴۷
دپشتو ژبی او ادب موقف دمرکزی آسیا دخلکو په تمدنونوکی (پشتو، انگلیسی) ۱۳۵۶
آسمانی نغمی او لاهوتی سرودونه (پشتو) ۱۳۶۱
په شلمه پیری کی دافغانستان هنر (پشتو) ۱۳۵۸
نظری بر ادبیات پشتو (ترجمه از عربی) ۱۳۵۷
پشتو نثرته کرکتنه ۱۳۶۰
امیر کروره دودمان او ۱۳۶۱
پیر روشان ۱۳۵۳
انتخابی از حدیقه حکیم سنایی ۱۳۵۶
متون دری ۱۳۵۷
دالبیرونی کتابشود ۱۳۵۲
دپشتو ادب په تاریخ کی قصیده ۱۳۵۷
در زمینه تاریخ و جغرافیا:
تاریخ ادبیات پشتو جلد اول
دوره قبل از اسلام (پشتو) ۱۳۲۵
تاریخ ادبیات شعر جلد دوم از ابتدای اسلام تا هزارم هجری (پشتو) ۱۳۴۲
مجمع الغرایب و مزار علوی در بلخ (فارسی)
تاریخ افغانستان در عصر تیموریان هند (فارسی) انجمن تاریخ ۱۳۴۲
مورخان گمنام افغانستان (پشتو) ۱۳۵۹
مشاهیر ابدالیان پیش از احمدشاه (پشتو) ۱۳۱۹
زرنج و احوال تاریخی آن (فارسی) ۱۳۶۴
ملتان کا لودی شاهی خاندان (اردو لاهور) ۱۳۴۹
افغانستان بعد از اسلام جلد اول (فارسی) ۱۳۵۷
پشتو و لویگان غزنه تحقیق در تاریخ غزنه و ادبیات پشتو (فارسی) ۱۳۴۲
رهنمای تاریخ افغانستان در کتب فارسی، عربی و اردو (فارسی) ۱۳۴۸
تاریخچه مختصر ادبیات پشتو به عربی (قاهره)۱۳۵۷
تاریخ مختصر افغانستان ۲ جلد ۱۳۴۸
تاریخ ادبیات پشتو صنف سوم فاکولته ۱۳۴۷
تاریخ ادبیات پشتو صنف چهارم فاکولته ۱۳۴۷
هفت کتیبه قدیم ۱۳۵۰
تاریخچه خط در افغانستان ۱۳۵۰
ظهیرالدین بابر (زندگی و شخصیت او) ۱۳۵۳
پیش گپ (کرونولوجی افغانستان) (پشتو) ۱۵۳
اصل خلجیان افغانی تهران ۱۳۴۹
منابع ادبی تاریخ هنر کتاب سازی در عصر تیموریان (انگلیسی) ۱۹۷۹
هنر عصر تیموریان (تهران) ۱۳۵۵
دافغانستان لند تاریخ ۱۳۵۶
تاریخ گویی به تعمیه در اشعار قدیم دری ۱۳۶۰
تحقیق مرونات سنایی (تهران) ۱۳۵۶
نام‌های برخی ایزدان عصر کوشانی و اثرهای باقی‌مانده آن در ادب وابسته افغانستان ۱۳۵۷
ادیان عصر کوشانی (انگلیسی) ۱۳۵۹
بابر در افغانستان (انگلیسی) ۱۹۸۰
تاج کابلشاه در کعبه ۱۳۴۸
مدرسه شاه شهید غرجستان و بنای مرقد سالار جلیل در کمیسان بلخ، تهران ۱۳۵۵
تصحیح و تحشیه و تعلیق

دیوان احمدشاه بابا (پشتو) ۱۳۲۰
تذکره شعرای پشتو «پته خزانه» ۱۳۲۲، ۱۳۴۰ تهران، متن عکسی ۱۳۵۴
طبقات ناصری ۲ جلد لاهور ۱۹۴۹، کابل ۱۳۴۳
طبقات صوفیه «عبدالله هروی» ۱۳۴۹
مرد میدان خواجه عبدالله انصاری ۱۳۴۲
زین الاخبار گردیزی ۱۳۴۷
فضایل بلخ تهران ۱۳۴۹
سواد اعظم تهران ۱۳۴۸
روضه الفریقین تألیف ابورجامومل ابن مسرور شاشی مروی متوفا ۵۱۷، تهران ۱۳۵۹
فردوسی و شاهنامه ترجمه فارسی «فردوسی برچهار مقالی» از شیرانی ۱۹۴۲
تاریخ تلفظ و صرف پشتو کابل ۱۳۵۶
سوات‌نامه خوشحال خان ۱۳۵۸
زندگینامه ابن سینا «ترجمه دری» ۱۳۵۹
شناخت‌نامه میا فقیرالله جلال‌آبادی ۱۳۵۹
ترجمه پشتو زندگینامه سینا ۱۳۵۹
شرح بیتین مثنوی (از مهردل خان شرقی) ۱۳۵۲
کتاب‌شناسی البیرونی تهران ۱۳۵۲
کتابهای علمی و اجتماعی

جوانمردان و عیاران فارسی ۱۳۲۱
سررشته طریقت خواجگان از جامی ۱۳۲۳
تصوف دری کابل ۱۳۴۶
نسب و زادگاه سیدجمال الدین افغانی (فارسی)۱۳۵۵
خودی و بیخودی در اندیشه اقبال ۱۳۵۶
دامیر شیرعلی فکری او سیاسی شخصیت ۱۳۶۰
پنجاه مقاله حبیبی ۱۳۶۲
دشیخ الاسلام عبدالله انصاری سیرت او شخصیت ۱۳۴۱
منازل السایرین ۱۳۵۵
آثار چاپ ناشده

ادبیات جهانی (فارسی)
مدوجز افغانستان (مسدس فارسی) ۱۳۰۸
درد دل (مثنوی فارسی) ۱۳۱۶
پیام عصر (مثنوی فارسی) ۱۳۲۰
لاله کهسار مجموعه آثار شعرای گمنام فارسی‌زبان افغانستان
نوشته‌های من به زبان فارسی و پشتو مجموعه مقالات اجتماعی و یادداشت‌های تاریخی و آثار ادبی منثور و منظوم در سه جلد تاریخ سیاسی افغانستان ۲ جلد
تصحیح و تحشیه و مقابله و تعلیق مذکر احباب نثاری بخاری (فارسی)
افغان در تاریخ
رساله قافیه جامی با مقدمه و تعلیق ۱۳۵۷
موقف عرفانی جامی در پیوستگاه فلسفه و عرفان با ساینس
پیام یعقوب لیث (به چهار زبان)
تصحیح و مقابله و مقدمه اکبرنامه حمید کشمیری (فارسی) ۱۳۰۹
حمله به نباتیه

کشتار نباتیه، حادثه ای در  ۱۸ آوریل ۱۹۹۶ بود که در این حمله هوایی نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) به خانه‌ای در نباتیه در جنوب لبنان حمله کردند، یازده نفر به قتل رسیدند و ۱۰ نفر زخمی شدند هشت نفر از آنان که کشته شدند اعضای یک خانواده بودند: مادر و هفت فرزندش که یک کودک ۴ ماهه هم در میان آنها بود.
شرح حادثه

حدود ۶:۳۰ صبح، بالگردهای نیروهای دفاعی اسرائیل موشک‌هایی را به سه ساختمان در روستا شلیک کردند و یک خانه را به‌طور کامل و دو خانهٔ دیگر را تخریب کردند. خانواده‌های لبنانی در آن ساختمان‌ها زندگی می‌کردند را قتل عام کردند. سخنگوی نیروهای دفاعی اسرائیل ادعا کرد که بالگردها به این علت ساختمانی که یازده نفر در آن کشته شدند را زدند که نیروهای حزب‌الله لبنان پس از شلیک خمپاره در آنجا مخفی شده بودند. تحقیقات عفو بین‌الملل و دیدبان حقوق بشر این درگیری را تأیید نکرد.
الیسون واکا

| الیسون واکا | الیسون واکا |
| --- | --- |
شهروندی: آمریکایی
شناخته‌شده برای: Non-Muslim Provinces under Early Islam
جوایز: 2018 prize from the Central Eurasian Studies Society
پس‌زمینه‌های علمی: پس‌زمینه‌های علمی
تحصیلات: دکترا
 :  
الیسون واکا (به انگلیسی: Alison M. Vacca) دانشیار تاریخ و تمدن ارمنی در دانشگاه کلمبیا است.
اولین کتاب او به نام  استان‌های غیراسلامی در دوران آغازین اسلام (به انگلیسی: Non-Muslim Provinces under Early Islam) را نوشت. این کتاب توسط انتشاارت دانشگاه کمبریج در سال 2017 منتشر شد، برنده جایزه انجمن مطالعات اوراسیای مرکزی در سال 2018 را برنده شد.
او 2 مقاله برای دانشنامه اسلام (ویرایش سوم) نوشته است.
آثار

Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania
An Armenian Futūh Narrative: Łewond’s Eighth-Century History of the Caliphate
اینمان، نبراسکا

Village در 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Inman, Nebraska | Inman, Nebraska |
| --- | --- |
Village: Village
Inman, seen from  U.S. Highway 20 /275: Inman, seen from  U.S. Highway 20 /275
Location of Inman, Nebraska: Location of Inman, Nebraska
مختصات: ۴۲°۲۲′۵۶″ شمالی ۹۸°۳۱′۵۰″ غربی﻿ / ﻿۴۲٫۳۸۲۲۲°شمالی ۹۸٫۵۳۰۵۶°غربی﻿ / 42.38222; -98.53056: مختصات: ۴۲°۲۲′۵۶″ شمالی ۹۸°۳۱′۵۰″ غربی﻿ / ﻿۴۲٫۳۸۲۲۲°شمالی ۹۸٫۵۳۰۵۶°غربی﻿ / 42.38222; -98.53056
ایالت: نبراسکا
شهرستان: شهرستان هالت، نبراسکا
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۲۹ مایل مربع (۰٫۷۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۲۹ مایل مربع (۰٫۷۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۹۲۶ فوت (۵۸۷ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۲۹
 • برآورد (2012): ۱۲۸
 • تراکم: ۴۴۴٫۸/مایل مربع (۱۷۱٫۷/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 68742
کد منطقه: 402
FIPS code: 31-24075
شماره GNIS: 0830300
اینمان(به انگلیسی: Inman) شهری در ایالت نبراسکا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۲۹ نفر بوده‌است.
آشفتاری روانی

آشفتاری روانی (به انگلیسی Mental Disorder)  یا بیماری روانی (به انگلیسی Mental illness) که سابقا اختلال روانی هم نامیده می شد.  آشفتاری روانی به مجموعه نشانه های رفتاری ، شناختی ، هیجانی در فرد اطلاق می شود که طی آن در جنبه های مختلف زندگی مانند جنبه روانی، زیستی ، هازمانی و فرهنگی  و معنوی اشفتگی ایجاد ی کند.
هدارش آشفتاری

برای  اطلاق هِدارش یا تعریف آشفتاری به یک وضعیت ذهنی  باید ویژگی های زیر را دارا باشد:
1- رنج درون آختی :
رنج درون آختی ( Subjective Distress) اولین برسنجه است. یک رفتار برای این که آشفته برشمرده شود  باید باعث رنج و ناراحتی شدید خود آن شخص شود. چه بسا که فرد از نظر دیگران سالم به نظر آید اما از درون ممکن است دچار ناراحتی ، درد عاطفی ، آسیمگب ، غم بد خوابی ، بی اشتهایی یا انواع درد های جسمی باشد.
2- کژکارکردی :
کژکارکردی (ِDysfunction) به این معناست که رفتار مورد نظر باید نماینگر نابسامانی در فرآیند های روانشناختی ، زیست شناختی یا رشدی فرد باشد. رفتار آشفته معمولا عملکرد روزمره ی فرد در زندگی را از او می گیرد. و به همین دلیل می تواند موجب رنج شود. رنج و کژکارکردی دست در دست هم دارند و  می توانند یکدیگر را سبب شوند.
3- نا هنجاری :
4- چشم گیری بالینی :
شوندشناسی

هلت های روانشناختی:
از پی آور های روانی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
نشخوار
روابط خانوادگی بد
هیجان های ناخوش ایند
بیش به کار گیری سازوکار های دفاعی
شناخت های
هلت های زیست شناختی:
میانجی های پیانی
تراونده های پیانی
گیزن ها
دشواری های رشدی
برافروختگی و کارند های التهابی
ژنتیک
هلت های هازه شناختی:
فقر
جایگاه اجتماعی اقتصادی پایین
فرهنگ
عوامل مذهبی
سواد و تحصیلات
پسگشت ها

↑  Bolton D. What is mental disorder?: an essay in philosophy, science, and values. Oxford University Press; 2008 Feb 7.
↑  O’Hare, Thomas; Sherrer, Margaret (2011-01-19). "Subjective Distress Associated with Sudden Loss in Clients with Severe Mental Illness". Community Mental Health Journal. 47 (6): 646–653. doi:10.1007/s10597-011-9382-0. ISSN 0010-3853.
↑  Wakefield, Jerome C. (1992). "Disorder as harmful dysfunction: A conceptual critique of DSM-III--R's definition of mental disorder". Psychological Review. 99 (2): 232–247. doi:10.1037//0033-295x.99.2.232. ISSN 0033-295X.
الموو، تنسی

مکان
| Alamo, Tennessee | Alamo, Tennessee |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Alamo, Tennessee: Location of Alamo, Tennessee
مختصات: ۳۵°۴۷′۳″ شمالی ۸۹°۶′۵۷″ غربی﻿ / ﻿۳۵٫۷۸۴۱۷°شمالی ۸۹٫۱۱۵۸۳°غربی﻿ / 35.78417; -89.11583: مختصات: ۳۵°۴۷′۳″ شمالی ۸۹°۶′۵۷″ غربی﻿ / ﻿۳۵٫۷۸۴۱۷°شمالی ۸۹٫۱۱۵۸۳°غربی﻿ / 35.78417; -89.11583
State: تنسی
شهرستان: Crockett
Incorporated: 1911
همنام: نبرد آلامو
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۲ مایل مربع (۵٫۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲٫۲ مایل مربع (۵٫۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۳۶۱ فوت (۱۱۰ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۲٬۴۶۱
 • تراکم: ۱۱۰۰/مایل مربع (۴۴۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 38001
کد منطقه: 731
FIPS code: 47-00440
GNIS feature ID: 1304782
الموو(به انگلیسی: Alamo) شهری در ایالت تنسی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۴۶۱ نفر بوده‌است.
بیبینا

مکان
| Bibbiena Bibbliena | Bibbiena Bibbliena |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
Comune di Bibbiena: Comune di Bibbiena
ناحیه: توسکانی
استان / شهرستان: استان آرتزو (AR)
دهستان: Banzena, Bibbiena Stazione, Campi, Farneta, Marciano, Partina, Pian del ponte, Santa Maria del sasso, Serravalle, Soci, Terrossola
حکومت: حکومت
 • شهردار: Daniele Bernardini (since June 2009)
مساحت: مساحت
 • کل: ۸۶ کیلومتر مربع (۳۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۴۲۵ متر (۱۳۹۴ فوت)
جمعیت (31 December 2013): جمعیت (31 December 2013)
 • کل: ۱۲٬۵۱۲
 • تراکم: ۱۵۰/کیلومتر مربع (۳۸۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Bibbienesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: 52011
پیش‌شماره تلفن: 0575
قدیس پشتیبان: Sant'Ippolito
روز قدیس: August 13
وبگاه: وبگاه رسمی
بیبینا (به ایتالیایی: Bibbiena) یک کومونه در ایتالیا است که در استان آرتزو واقع شده‌است.
خصوصیات

بیبینا ۸۶ کیلومترمربع مساحت و ۱۲٬۵۱۲ نفر جمعیت دارد و ۴۲۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده

شهر Boulazac خواهرخواندهٔ بیبینا هست.
اولاد دراج

Commune در 23x15px|border |alt=|link= الجزایر
| اولاد دراج | اولاد دراج |
| --- | --- |
Commune: Commune
موقعیت اولاد دراج در نقشه: موقعیت اولاد دراج در نقشه
استان: استان مسیله
جمعیت (۱۹۹۸): جمعیت (۱۹۹۸)
 • کل: ۳۳۸۵۱
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
اولاد دراج (به عربی: أولاد دراج) یک شهرداری در الجزایر است که در استان مسیله واقع شده‌است. اولاد دراج ۳۳٬۸۵۱ نفر جمعیت دارد.
چولچول، شیلی

Town and Commune در Araucanía
| Cholchol | Cholchol |
| --- | --- |
Town and Commune: Town and Commune
Location of the Cholchol commune in the منطقه آرائوکانیا: Location of the Cholchol commune in the منطقه آرائوکانیا
CholcholLocation in Chile: CholcholLocation in Chile
مختصات: ۳۸°۳۶′ جنوبی ۷۲°۵۰′ غربی﻿ / ﻿۳۸٫۶۰۰°جنوبی ۷۲٫۸۳۳°غربی﻿ / -38.600; -72.833: مختصات: ۳۸°۳۶′ جنوبی ۷۲°۵۰′ غربی﻿ / ﻿۳۸٫۶۰۰°جنوبی ۷۲٫۸۳۳°غربی﻿ / -38.600; -72.833
Region: Araucanía
استان‌های شیلی: Cautín
حکومت: حکومت
 • نوع: شهرداری
 • Alcalde: Violeta Cea Villalobos
مساحت: مساحت
 • کل: ۴۲۷٫۹ کیلومتر مربع (۱۶۵٫۲ مایل مربع)
ارتفاع: ۲۲ متر (۷۲ فوت)
جمعیت (2012 Census): جمعیت (2012 Census)
 • کل: ۱۰٬۳۸۲
 • تراکم: ۲۴/کیلومتر مربع (۶۳/مایل مربع)
 • منطقه پرجمعیت شهری: ۳٬۳۵۵
 • محدوده روستایی: ۶٬۷۱۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۴ (CLT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۳ (CLST)
کد منطقه: (+56) 45
وبگاه: Municipality of Cholchol
چولچول، شیلی (به اسپانیایی: Cholchol) یک سکونتگاه مسکونی در شیلی است که در استان کاتین واقع شده‌است.
خصوصیات

چولچول ۴۲۷٫۹ کیلومترمربع مساحت و ۱۰٬۳۸۲ نفر جمعیت دارد و ۲۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ابوحفص هاشمی قرشی

| ابوحفص هاشمی قرشی | ابوحفص هاشمی قرشی |
| --- | --- |
ابو حفص الهاشمی القرشی: ابو حفص الهاشمی القرشی
پنجمین خلیفه داعش: پنجمین خلیفه داعش
متصدی: متصدی
آغاز به کار  ۳ اوت ۲۰۲۳: آغاز به کار  ۳ اوت ۲۰۲۳
پس از: ابوالحسین حسینی قرشی
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: نامعلوم
دین: اسلام سنی
پیشینه نظامی: پیشینه نظامی
وفاداری:   داعش 
جنگ‌ها و عملیات‌ها: جنگ علیه تروریسم جنگ با داعش  جنگ داخلی سوریه 
 :  
ابوحفص هاشمی قرشی (عربی: ابو حفص الهاشمي القرشي) پنجمین خلیفهداعش است. او در ۳ اوت ۲۰۲۳ در یک پیام صوتی توسط سخنگوی داعش، ابوحذیفه انصاری، که مرگ خلیفه سابق، ابوالحسین حسینی قرشی را اعلام کرد، به عنوان خلیفه جدید معرفی شد.
خلافت

در ۳ اوت ۲۰۲۳، ابوحفص پس از مرگ ابوالحسین حسینی قرشی، رهبری داعش را برعهده گرفت. در پیامی صوتی که توسط رسانه بنیاد الفرقان (رسانه اصلی داعش) پخش شد، ابوحذیفه انصاری، سخنگوی رسمی داعش، او را خلیفه اعلام کرد.
خالد بن سعود آل کبیر

شاهزاده خالد بن سعود الکبیر شاعر عربستانی است که در تابستان سال ۱۹۵۲ میلادی در شهر طائف به دنیا آمد.
او خالد بن سعود بزرگ بن عبدالعزیز بن سعود بن فیصل بن ترکی (بنیانگذار امیرنشین نجد) بن عبدالله بن محمد (مؤسس اولین دولت سعودی) بن سعود است. او در شهر ریاض و تحت سرپرستی مادرش (پس از فوت پدرش در سن پنج سالگی) بزرگ شد.
سقراط

با بقراط اشتباه نشود.
برای دیگر کاربردها، سقراط (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| فیلسوفسقراط حکیمحکیم | فیلسوفسقراط حکیمحکیم |
| --- | --- |
سردیس سقراط در موزه لوور، پاریس، فرانسه: سردیس سقراط در موزه لوور، پاریس، فرانسه
نام هنگام تولد: سقراط
زادهٔ: ۴۷۰ یا ۴۶۹ پیش از میلاد آتن، یونان
درگذشت: ۳۹۹ پیش از میلاد آتن، یونان
علت مرگ: اعدام(با نوشیدن جام شوکران)
ملیت: یونانی
دیگر نام‌ها: «سقراطِ حکیم» (چنان‌که در فارسی شناخته‌شده) خردمند آگورا
آثار برجسته: دور کردن فعالیت‌های فکری از تمرکز بر «علم فیزیکی»، فلسفه اخلاقی، ماهیت تقوا، خرد انسانی با شناخت خود شروع می‌شود، جهل؛ زندگی بررسی نشده نیست.
همسر(ها): زنتیپی (Xanthippe) مِرتو (Myrto) (در برخی منابع او را همسر دوم سقراط دانسته‌اند)
فرزندان: لامپروکلس، منکسنوس و سوفرونیسکوس
والدین: سوفرونیسکوس(پدر)، فائنارط(مادر)، پاتروکلس(برادر ناتنی)
دوره: فلسفه دوران باستان
حیطه: فلسفه غرب
مکتب: عمدتاً فلسفه اخلاق
شاگردان: افلاطون، گزنفون، آنتیستنس، آریستیپوس، آلکیبیادس
 :  
سُقراط (به یونانی: Σωκράτης) (تلفّظ به یونانی: سوکْراتیس/soˈkra:ti:s/) (به انگلیسی: Socrates) فیلسوف یونان کلاسیک اهل آتن و یکی از بنیان‌گذاران فلسفهٔ غرب بود. سقراط را نخستین فیلسوف اخلاق در غرب می‌دانند. او در سال ۴۷۰ پیش از میلاد متولد شد و در سال ۳۹۹ پیش از میلاد به جرم هتک حرمت و تمسخر اشیا مقدس و فساد [ذهنی] جوانان با خوردن جام شوکران اعدام شد. سقراط نوشته‌ای از خود به جای نگذاشت و عمدتاً از طریق نویسندگان باستان مانند آنتیستنس، آریستیپوس و آریستوفان و شاگردانش همچون افلاطون و گِزِنُفون به دنیا معرفی شد.
«گفتمان‌های افلاطون» یکی از جامع‌ترین نوشته‌ها راجع به سقراط است که از دوران باستان به جا مانده‌است؛ هرچند مشخص نیست که تصویری که افلاطون، بهترین شاگرد سقراط، از استادش می‌دهد تا چه اندازه درست است. این اثر افلاطون، سهم بسزای سقراط در معرفت‌شناسی و اخلاق را روشن می‌کند.
منابع مطالعه دربارهٔ سقراط

مقالهٔ اصلی: مسئله سقراطی
دربارهٔ سقراط و اندیشه‌های او تقریباً هر آنچه امروز می‌دانیم، از مشهورترین شاگردش، افلاطون به دست ما رسیده‌است. او در رساله‌های آپولوژی، کریتون و فایدون به شرح زندگی و محاکمهٔ استادش پرداخته‌است. در رساله‌های دیگر افلاطون نیز، افکار سقراط تشریح شده‌اند؛ اما تفکیک افکار سقراط از افکار افلاطون دشوار است.
زندگی > شخص سقراط

سقراط در ۴۷۰ یا ۴۶۹ پیش از میلاد در آتن به دنیا آمد. پدرش مجسمه‌سازی سرشناس و محترم بود. این اعتبار برای سقراط مجالی فراهم آورد تا از بهترین آموزش‌های آن زمان آتن، از حساب و هندسه و نجوم تا شعر کلاسیک یونان را فرا گیرد.
همهٔ مورخان گفته‌اند که سقراط مردی بسیار زشت‌رو بوده‌است. سر او طاس، صورت او پهن و گرد، و چشمان او فرورفته و بی‌حرکت بود و دماغی بزرگ و در عین حال کوفته داشته‌است که بر روی آن لکه‌ای واضح دیده می‌شده‌است. او را یکی از سه فیلسوف بزرگ یونان (سقراط، افلاطون و ارسطو) می‌دانند.
زندگی > دلاور دلیروم

سقراط در جوانی به عنوان هوپلیت (سرباز پیاده‌نظام ارتش) خدمت کرد. آلکیبیادس دربارهٔ این دوره از زندگی سقراط می‌گوید: «تاب و توانش بسیار بود. گاهی آذوقه نمی‌رسید و ما بی غذا می‌ماندیم. در چنین مواقعی، که به هنگام جنگ غالباً پیش می‌آید، سقراط نه تنها از من بلکه از همه برتر بود. هیچ‌کس با وی قابل قیاس نبود. قدرتش در تحمل سرما نیز شگفت‌انگیز بود. یخبندان سختی بود زیرا که زمستان در آن ناحیه به راستی سرد است، و همه یا در خانه می‌ماندند یا اگر بیرون می‌رفتند، پوشاک فراوان به تن می‌کردند و پاهای خود را در پشم یا نمد می‌پیچیدند. در چنین هنگامی، سقراط با پاهای برهنه و پوشاک عادی خود بهتر از سربازان دیگر روی یخ قدم برمی‌داشت و سربازان از روی خشم و کینه به او می‌نگریستند؛ زیرا چنان می‌نمود که سقراط آنان را تحقیر می‌کند.»
دوستان و همشهریانش شجاعت و ایستادگی وی را در جریان محاصرهٔ پوتیدایا طی نبرد دلیروم از جنگ‌های پلوپونزی بسیار ستودند، که شجاعتی که در آن جنگ‌ها از خود نشان داد، از وی شخصیتی برجسته و ممتاز ساخت.
زندگی > خردمند آگورا

سقراط متوجه مفهوم انسانیت شد. تا آن زمان بیشتر تلاش‌های فیلسوفان و اندیشمندان دربارهٔ جهان و چیستی آن بود و این که از چه موادی تشکیل شده و مادهٔ اصلی آن چیست. اما او اعلام کرد که باید جهان‌شناسی را کنار گذاشت و به انسان بازگشت، شعار او خودت را بشناس بود.
سقراط در بازار آتن (آگورا) جوانان و متفکران را دور خود جمع می‌کرد و آن‌ها را به زیر سایهٔ معابد می‌کشاند و از آنان می‌خواست تا سخنان خود را بیان کنند. همشهریان آتنی‌اش را تشویق می‌کرد تا خدایانشان، ارزش‌هایشان و خودشان را مورد پرسش و ارزیابی قرار دهند. تا می‌دید که مردم به راحتی از عدالت می‌گویند، وی به آرامی می‌پرسید که آن چیست؟ این شرافت، فضیلت، اخلاق و وطن‌دوستی که از آن سخن می‌گویید چیست؟
جوانانی که دور او جمع می‌شدند، از گروه‌های مختلفی بودند: ثروتمندانی چون افلاطون و آلکیبیادس که از تحلیل هجوآمیز سقراط از دموکراسی آتن لذت می‌بردند؛ امثال آنتیستنس که فقر بی‌اعتنای استاد را می‌ستودند و از آن دینی درست می‌کردند؛ و آنارشیست‌هایی (به تعبیر امروزی) از قبیل آریستیپوس که در آرزوی دنیایی به سر می‌بردند که در آن بنده و رئیس و مرئوسی نباشد و همه همچون سقراط کاملاً آزاد باشند.
احترام و علاقهٔ بی‌حدی که سقراط در نزد شاگردانش داشت، نه تنها به خاطر سابقهٔ افتخارآمیز او در میدان جنگ، یا بی‌اعتنایی به مظاهر دنیا، بلکه بیش از همه به سبب فروتنی سقراط در عقل و حکمت بود. او مدعی حکمت نبود، بلکه تنها می‌گفت که با شور و شوق به دنبال آن می‌رود. مبدأ فلسفهٔ او همانا اعتراف به جهل خویشتن بود، آنچنان که می‌گفت: «دانم که ندانم».
زندگی > محاکمه و مرگ

مقالهٔ اصلی: محاکمه سقراط
در سال ۳۹۹ پیش از میلاد، نزدیک به دو هزار و پانصد سال پیش در دادگاهی قانونی، در حضور یک هیئت منصفه سقراط به اعدام محکوم شد. جرم وی «فاسد کردن جوانان» و «بی‌اعتقادی به خدایان» بود.
بر اساس آنچه افلاطون که خود در جلسهٔ دادگاه حاضر بوده، در رسالهٔ آپولوژی نوشته‌است، در ابتدا اتهام سقراط به او فهمانده می‌شود و سپس سقراط در مقام دفاع از خود برمی‌آید. او منکر آن است که جوانان را فاسد کرده باشد. سقراط شرح می‌دهد که نه تنها عموم مردم بلکه معبد دلفی او را داناترین افراد بشر دانسته، در حالی که تنها علمی که او دارد، علم به جهل خویشتن و ناچیزی علم بشر در برابر علم خداست.
پس از پایان خطابه، قضات حکم به سرکشیدن جام شوکران (جام زهر) یا اعترافش به گمراه کردن مردم و نادرستی سخنانش می‌دهند. وقتی سقراط جام زهر را سر کشید، در آرامش تمام به یکی از شاگردانش (کریتون) گفت: «کریتون، ما به آسکِلِپیوس یک ماکیان بدهکاریم، قربانی را فراموش نکن.»
این را گفت و چشمهایش را فروبست.
آسکِلِپیوس (اسقلبیوس) ایزدگونه پزشکی و درمان در اساطیر یونان باستان بود. وقتی کسی از یک درد شفا می‌یافت، حیوانی را برای وی نذر می‌کرد. آیا سقراط می‌خواست بگوید که با نوشیدن آن جام زهر، روحش شفا یافته‌است؟
سقراط مرگ را به اعتراف دروغ دربارهٔ نادرستی سخنانش ترجیح داد؛ برخی معتقدند که اگر در آن روز حرف‌هایش را نادرست می‌خواند، زحماتش و خردی که آن را درهفتاد سال به دست آورده بود، ازبین می‌رفت.
فلسفه > انقلاب سقراط در فلسفه

همچنین ببینید: فلسفه پیشاسقراطی
انقلاب سقراط، وارد کردن اخلاق در فلسفه، اخلاق را در کانون توجه فلسفه قرار دادن و تأکید ورزیدن بر فن جدل و استدلال نظری است. این کار به معنای درون نگری، روی تافتن از جهان خارج و نظر کردن به انسان و خویشتن انسان است.
فلسفه > دیالکتیک

همچنین ببینید: دیالکتیک، روش سقراطی، و موضوعات سقراطی
روش سقراط که خودش آن را تلنخوس (بازجویی) می‌نامید، بر اساس سؤال و جواب متوالی و هدفمند بناشده بود؛ به‌طوری‌که سقراط با اختیار موضع طرف مقابل، ابتدا موافقت و همراهی او را جلب می‌کرد و سپس تناقضات استدلال‌های او آشکار شده و با استفاده از موضع خود شخص، مدعایش را رد می‌نمود.
در آن دوران سوفسطائیان نفوذ زیادی بین جوانان آتنی داشتند و به آن‌ها سفسطه و فن جدل آموزش می‌دادند و ادعایشان این بود که حقیقتی وجود ندارد. آن‌ها خود را دانشمندترین و عالمترین مردمان می‌خواندند. سقراط بنا بر نتیجه‌ای که در زندگی بدان رسیده بود، با آن‌ها که ادعای علم و دانش داشتند، به مقابله پرداخت.
روش عملی سقراط برای مبارزه با چنین اشخاصی این بود که با یکی از آن‌ها وارد گفتگو می‌شد و می‌کوشید تا از او افکارش را دربارهٔ موضوعی خاص، مثلاً شجاعت بیرون بکشد. آن شخص در ابتدا فکر می‌کرد که حقیقت شجاعت را می‌شناسد و به آن آگاه است.
سقراط گفتگو را به شیوه پرسش و پاسخی شروع می‌کرد(پرسش گری سقراطی)
و در آغاز خود را با آنچه شخص مقابلش می‌گفت، همراه نشان می‌داد. ممکن بود این گفتگو به طول بینجامد؛ اما سر انجام بحث را به جایی می‌رساند که شخص مقابل به نادانی خود پی می‌برد؛ یعنی به این نتیجه می‌رسید که حقیقتاً هیچ چیزی را دربارهٔ شجاعت نمی‌داند و به این صورت، سقراط به او می‌فهماند که اعتراف به نادانی، بزرگ‌ترین دانش است.
مطالعهٔ بیش‌تر

کارل یاسپرس (۱۳۵۸)، سقراط، ترجمهٔ محمدحسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی
آلکیبیادس در حال آموزش توسط سقراط از فرانسیس-آندره وینسنت که در سال ۱۷۷۶ خلق شد.
این اثر اکنون در موزه فابره نگهداری می‌شود.
سقراط حکیم، در اندیشهٔ یک نقاش عصر سلجوقی
درون‌مایه‌های آثار بهرام بیضایی

بیضایی در نشستِ خبریِ وقتی همه خوابیم در جشنوارهٔ فیلم فجر ۱۳۸۷. لغتِ «بیضایی‌وار» را بعضی فارسی‌زبانان برای وصفِ آنچه از شگردها و اندیشه‌های بیضایی تأثیر پذیرفته به کار برده‌اند.
موضوعات و مضامین و عناصرِ مایگانیِ آثارِ بهرام بیضایی (۱۳۱۷) موضوعِ پژوهش و سرچشمهٔ تأثیرِ فکری و فرهنگی بوده است. او خود استفادهٔ لغتِ «درونمایه» را به سخره گرفته است. دانشنامهٔ دانش‌گستر «دلبستگی‌های او در مجموعهٔ آثارش» را چنین برشمرده است: «مسئلهٔ هویتِ گم‌شده، بازیابیِ اسطوره‌ها، حضورِ اشباح، جاذبه‌های بصری، بازخوانیِ تاریخ، و گرفتاری‌های اجتماعی و روانیِ زن در همهٔ دوره‌های تاریخی.» عبدالعلی دست‌غیب نیز موضوعات و مضامینِ آثارِ بیضایی را به اجمال چنین برشمرده و وصف کرده که «بیضائی گاه رویدادهای تاریخی را بازسازی می‌کند . . . و گاه از روستا می‌گوید و زمانی از شهر، و در این زمینه‌ها گاه عواملی از عرفان، تاریخ، افسانه را به کمک می‌گیرد . . . .»
افسانه‌های ناگفتهٔ تاریخِ نیندیشیده

. . . از گذشته و تاریخ جز احساس رقّت، نفرت، چیزی در من نیست و جز احترام عمیق برای همهٔ مردمِ از قلم‌افتاده از تاریخ، و اندیشمندان سرکوب‌شده، و همهٔ آن‌ها که − عامی و عالم − هنر و فرهنگ آفریدند. . . .
بیضایی، ۱۳۷۷
بسیاری از آثارِ بیضایی به فضاها و موضوعاتِ تاریخی (در مقابلِ «معاصر») و گاه افسانه‌ایشان نامورند. نمایشنامه‌هایش، به قولی، «سرشار از درونمایه‌های اساطیر ایرانی است.» خودش گفته «من راجع به گذشته و نقش گذشته در تکوین خودمان بحث می‌کنم. نه میگویم گذشته بد است و نه میگویم گذشته خوب است.» یا، به عبارتِ حمید امجد، «بیضایی نشان می‌دهد از تاریخ و اسطوره خلاصی نداریم.» ولی بوده‌اند کسانی هم که این گرایش را راهی برای فرار از سانسور شناخته‌اند؛ هرچند دیگرانی تداومش را گواهِ آن گرفته‌اند که «ریشه‌دارتر از این‌ها است.» بعضِ نویسندگان نیز نسبتِ فکرِ بیضایی با تاریخ را در تضاد با نگاهِ شیفته‌وار و نوستالژیکِ علی حاتمی به تاریخ فهم و چنین خلاصه کرده‌اند − و این خود برگرفته از تصریحِ خودِ بیضایی بوده − که بیضایی از تاریخ زخم و عقده به دل دارد و، نگرانِ امروز و اندیشناک از فردا، ناگزیر از بازاندیشیِ آن است. مریم موحّدیان مضامینِ نمایشنامه‌های بیضایی پیش از ۱۳۵۷ را چنین برشمرده است: «جایگزینی نسل نو، عشق و گذشت»، «نادانی»، «مبارزه برای حق»، «عدالت اجتماعی»، «فساد دولتی»، «خودشناسی»، «کشف حقیقت»، «جنگ»، «کینه‌توزی»، «میراث‌داری»، «خیانت»، «مرگ» و «میراث گذشته».