stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سیکورسکی آر-۴

| سیکورسکی آر-۴ | سیکورسکی آر-۴ |
| --- | --- |
Comdr. Frank A. Erickson, USCG & Dr. Igor Sikorsky, Sikorsky Helicopter HNS-1 C.G. 39040.: Comdr. Frank A. Erickson, USCG & Dr. Igor Sikorsky, Sikorsky Helicopter HNS-1 C.G. 39040.
کاربری: بالگرد
تولیدکننده: سیکورسکی
طراح: ایگور سیکورسکی
نخستین پرواز: 13 January 1942
کاربر اصلی: U.S. Army Air Forces نگهبان ساحلی ایالات متحده آمریکا نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا
ساخته‌شده: 1942–1944
تعداد ساخته‌شده: 131
توسعه‌یافته از: ووت-سیکورسکی وی‌اس-۳۰۰
توسعه‌یافته به: سیکورسکی آر-۶
سیکورسکی آر-۴ (به انگلیسی: Sikorsky R-4) یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ سیکورسکی در کشور ایالات متحده آمریکا است که در سال ۱۹۴۲–۱۹۴۴ ساخته شد. نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواپیما نیروی هوایی ارتش ایالات متحده آمریکا بوده‌است. این هواگرد برای نخستین بار در ۰۱۹۴۲−۰۱−۱۳ ۱۳ ژانویه ۱۹۴۲ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
یمق

مکان
| یمق | یمق |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۵°۳۰′۲۶٫۶″ شمالی ۴۹°۳۱′۱٫۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۵۰۷۳۸۹°شمالی ۴۹٫۵۱۷۱۹۴°شرقی﻿ / 35.507389; 49.517194: مختصات: ۳۵°۳۰′۲۶٫۶″ شمالی ۴۹°۳۱′۱٫۹″ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۵۰۷۳۸۹°شمالی ۴۹٫۵۱۷۱۹۴°شرقی﻿ / 35.507389; 49.517194
استان: قزوین
شهرستان: آوج
بخش: بخش آبگرم
دهستان: خرقان شرقی
جمعیت: ۲۲۶ نفر
یمق، روستایی از توابع بخش آبگرم شهرستان آوج در استان قزوین ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان خرقان شرقی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۲۶ نفر (۵۶خانوار) بوده‌است.
ولسوالی دهراوود

| ولسوالی دهراوود | ولسوالی دهراوود |
| --- | --- |
موقعیت روی نقشه ارزگان: موقعیت روی نقشه ارزگان
اطلاعات کلی: اطلاعات کلی
کشور: افغانستان
ولایت: ارزگان
مرکز ولسوالی: دهراوود
سایر شهرها: ککرک غربی لوبیان
مردم: مردم
منطقه زمانی: ۴:۳۰+ (وقت استاندارد افغانستان)
دهراوود یکی از ولسوالی‌های ولایت ارزگان در جنوب خاوری افغانستان با جمعیت نزدیک به ۷۸٬۷۵۰ نفر است. مرکز این ولسوالی منطقه دهراوود می‌باشد. دهراوود در کنار رود هیرمند قرار دارد. اقوام این ولسوالی پشتون هستند که قبایل فرعی نورزی و پوپولزی بر آن تسلط دارند.
هلند به نمایندگی از نیروهای بین‌المللی کمک به امنیت ناتو (ISAF) در استان ارزگان، یک پایگاه نظامی در دهراوود، در مجاورت پایگاه‌های از قبل موجود ارتش ایالات متحده و افغانستان ایجاد کرده است.
امنیت و سیاست

ولسوالی شامل رئیس پلیس، دادگاه، ادارات خطی و سه شورای ولسوالی است:
شورای انکشافی ۲۹ نفره متشکل از بزرگان و مهندسان قومی که بر اجرای پروژه‌های عمرانی نظارت می‌کنند.
شورای قبیله‌ای ۴۰ نفره.
یک شورای۷۳ نفره ملکان (نماینده روستا) که به عنوان نقطه تماس برای حامیان بین‌المللی عمل می‌کند.
ولایت عشق

| ولایت عشق | ولایت عشق |
| --- | --- |
نویسنده: مهدی فخیم‌زاده
کارگردان: مهدی فخیم‌زاده
بازیگران: فرخ نعمتی محمد صادقی اکبر زنجانپور دانیال حکیمی بیژن امکانیان فریماه فرجامی بیتا فرهی رامبد جوان داوود رشیدی لادن طباطبایی مریلا زارعی فتحعلی اویسی احمد نجفی عنایت‌الله بخشی سیروس گرجستانی سیروس ابراهیم‌زاده غلامرضا طباطبایی عنایت‌الله شفیعی مهدی فخیم‌زاده حبیب اسماعیلی حبیب دهقان‌نسب عباس امیری‌مقدم ولی‌الله مؤمنی مظفر مقدم کاظم هژیرآزاد فخرالدین صدیق‌شریف شیرین کاظمی لیدا جوادی سیروس کهوری‌نژاد رامسین کبریتی میرحسین معلومی محسن زهتاب محمدرضا ایزدی‌یکتا میرصلاح حسینی علی امجدی اردشیر تفتی محمدحسین زوارکعبه احمد مایانی مهرداد بازگانی حسین ایل‌بیگی رضا سعیدی مهدی میامی
سازنده موسیقی متن: بابک بیات
آهنگ پایان: محمد اصفهانی
کشور سازنده: ایران
زبان اصلی: فارسی
شمار قسمت‌ها: 28
تولید: تولید
فیلم‌برداری: رسول احدی فرج‌الله حیدری
تدوین‌گر: مهدی رجائیان
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: شبکه یک
انتشار اولیه: ۱۳۷۹
ولایت عشق مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده است که در سال ۱۳۷۹ از شبکهٔ یک سیما به روی آنتن رفت. موضوع این مجموعه دربارهٔ زندگی علی بن موسی الرضا و آوردن او به مرو و دوران نیابت و مرگ او بود.
این سریال از شبکه الکوثر و آی‌ فیلم با دوبله به زبان عربی با عنوان غریب طوس پخش شده‌ است و در کشور های عرب‌ زبان با این نام شناخته می‌شود .
خلاصه داستان

داستان با مرگ هارون الرشید خلیفه عباسی و روی کار آمدن پسرش امین آغاز می‌ شود؛ در ادامه جنگ امین و برادرش مامون، خلافت مأمون و آوردن علی بن موسی الرضا به مرو به نمایش کشیده‌ است . همچنین به بیان روایات شیعه در این زمینه از جمله نماز باران ، نماز عید فطر و مناظرات بین ادیان می‌ پردازد.
بازیگران

| بازیگر | نقش |
| --- | --- |
فرخ نعمتی: علی بن موسی - بدون نمایش چهره (در هاله نور)
محمد صادقی: مأمون عباسی
اکبر زنجانپور: فضل ابن سهل
دانیال حکیمی: عمرو بن رجا
بیژن امکانیان: ابن عقیل
لادن طباطبایی: طاهره
مریلا زارعی: گلناز دختر فضل
فتحعلی اویسی: رجاء ابن ابی ضحاک
عنایت‌الله بخشی: عیسی جلودی
بیتا فرهی: آذردخت
غلامرضا طباطبایی: اباصلت هروی
مهدی فخیم‌زاده: علی ابن عثمان
حبیب دهقان‌نسب: داوود
فریماه فرجامی: زبیده
رامبد جوان: امین عباسی
داوود رشیدی: فضل بن ربیع
سیروس گرجستانی: ابو یونس
سیروس ابراهیم‌زاده: هشام بن ابراهیم همدانی
احمد نجفی: هارون الرشید
عنایت‌الله شفیعی: جعفر ابن اسحاق
حبیب اسماعیلی: ابراهیم
عباس امیری مقدم: اسماعیل
ولی‌الله مؤمنی: طاهر بن حسین
مظفر مقدم: هرثمه
کاظم هژیرآزاد: ابن ابی عمران
فخرالدین صدیق‌شریف: دعبل خزاعی
شیرین کاظمی: دختر مأمون
لیدا جوادی: همسر مأمون
سیروس کهوری نژاد: یوسف
رامسین کبریتی: حسین
میرحسین معلومی: 
محسن زهتاب: 
محمدرضا ایزدی یکتا: 
میرصلاح حسینی: 
علی امجدی: عیسی ابن ماهان
اردشیر تفتی: زندان بان
محمدحسین زوارکعبه: 
احمد مایانی: 
مهرداد بازرگانی: 
حسین ایل بیگی: 
مهدی میامی: کثیر
رضا سعیدی: بکرابن معتمد
محمود بنفشه‌خواه: 
لیلا برخورداری: 
اتابک نادری: 
سعیده عرب: 
نسرین خسروانی: 
:
جوایز و نامزدها

| سال | جایزه | رده | دریافت‌ کننده | نتیجه |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۸۱ |  ششمین جشن حافظ |  |  |  |
| ۱۳۸۱ |  ششمین جشن حافظ | بهترین کارگردان تلویزیونی | مهدی فخیم‌زاده | برنده |
| ۱۳۸۱ |  ششمین جشن حافظ | بهترین فیلمنامه تلویزیونی | مهدی فخیم‌زاده | نامزدشده |
| ۱۳۸۱ |  ششمین جشن حافظ | بهترین بازیگر مرد درام تلویزیونی | محمد صادقی | نامزدشده |
| ۱۳۸۱ |  ششمین جشن حافظ | بهترین بازیگر مرد درام تلویزیونی | اکبر زنجانپور | برنده |
| ۱۳۸۱ |  ششمین جشن حافظ | بهترین بازیگر زن درام تلویزیونی | مریلا زارعی | نامزدشده |
| ۱۳۸۱ |  ششمین جشن حافظ | بهترین بازیگر زن درام تلویزیونی | بیتا فرهی | نامزدشده |
فیلم تلویزیونی

نسخه سینمایی با خلاصه کردن سریال در سال ۱۳۸۰ از شبکه یک پخش شد.
آلبوم

مقالهٔ اصلی: ولایت عشق (آلبوم)
عبدالعظیم ولیان

| عبدالعظیم ولیان | عبدالعظیم ولیان |
| --- | --- |
عبدالعظیم ولیان: عبدالعظیم ولیان
وزیر اصلاحات ارضیوزیر تعاون و امور روستاها: وزیر اصلاحات ارضیوزیر تعاون و امور روستاها
دوره مسئولیت ۱۳۴۶ – ۱۳۵۳: دوره مسئولیت ۱۳۴۶ – ۱۳۵۳
پادشاه: محمدرضا پهلوی
نخست‌وزیر: امیرعباس هویدا
استاندار خراساننایب تولیت آستان قدس رضوی: استاندار خراساننایب تولیت آستان قدس رضوی
دوره مسئولیت ۱۶ اردیبهشت ۱۳۵۳ – ۶ شهریور ۱۳۵۷: دوره مسئولیت ۱۶ اردیبهشت ۱۳۵۳ – ۶ شهریور ۱۳۵۷
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۳۰۴ خورشیدی تهران
درگذشته: ۱۳۷۳ خورشیدی ، ایالات متحده
ملیت:  ایران
پیشه: سیاستمدار
عبدالعظیم ولیان، (زاده ۱۳۰۴ در تهران – درگذشته ۱۳۷۳ در آمریکا) وزیر تعاون و امور روستاها، وزیر اصلاحات ارضی و مدتی استاندار استان خراسان و نایب‌التولیه آستان قدس رضوی در زمان پهلوی دوم بود.
زندگی

عبدالعظیم ولیان" در سال ۱۳۰۴ در تهران به دنیا آمد. پدرش "باباً و مادرش "شهربانو" نام داشتند. پس از انجام تحصیلات ابتدایی وارد دبیرستان نظام شد و دانشکده افسری را طی نمود و به درجه افسری رسید، همزمان دوره دانشکده حقوق تهران را نیز به پایان رساند. وی مراحل نظامی را به تدریج گذراند و مدتها آجودان لشکر لرستان و سپاه فارس بود و مدتی نیز در دادگاه‌های نظامی به وکالت اشتغال داشت. در ۱۳۴۱ با درجهٔ سرهنگی به وزارت کشاورزی منتقل شد و ریاست حوزه بازرسی به عهده او قرار گرفت.
سپس ریاست سازمان اصلاحات ارضی را عهده‌دار شد و پس از مدتی کوتاه با حفظ سمت به معاونت وزارت کشاورزی برگزیده شد و از خدمات نظامی به خدمات کشوری منتقل شد. او در زمان ریاست سازمان اصلاحات ارضی مرحله اول و دوم قانون را اجرا کرد. در ۱۳۴۶ وزارت کشاورزی به دو وزارتخانه تقسیم شد و وزارتخانه جدیدی به نام وزارت اصلاحات ارضی به وجود آمد که ولیان در رأس آن قرار گرفت.
در زمانی که رئیس سازمان اصلاحات ارضی بود درجه دکتری خود را در علوم سیاسی دریافت کرد. بعد از آنکه دو وزارتخانه تولیدات کشاورزی و منابع طبیعی منحل شدند قسمت اعظم آن دو وزارتخانه ضمیمه سازمان اصلاحات ارضی شد و نام وزارتخانه به وزارت تعاون و امور روستاها تغییر کرد و عبدالعظیم ولیان در رأس وزارتخانه جدید قرار گرفت. وی مدت شش سال و نیم در رأس این وزارتخانه قرار داشت.
ولیان در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۵۳ از وزارت تعاون و امور روستاها کنار رفت و به مقام نیابت تولیت آستان قدس رضوی و استانداری خراسان منصوب شد. او در زمان دولت غلامرضا ازهاری توسط دولت نظامی بازداشت شد. عبدالعظیم ولیان در سال ۱۳۷۳ در آمریکا به مرگ طبیعی درگذشت.
کلت ایکس‌آر-۸

| ایکس‌آر-۸ | ایکس‌آر-۸ |
| --- | --- |
کاربری: هلیکوپتر آزمایشی
کشور سازنده: ایالات متحده
تولیدکننده: Kellett Autogiro Corporation
نخستین پرواز: ۷ آگوست ۱۹۴۴
تعداد ساخته‌شده: ۲
گونه‌ها: Kellett XR-10
کلت ایکس‌آر-۸(به انگلیسی: Kellett XR-8) (که بعداً با نام XH-8 دوباره طراحی شد) هلیکوپتری بود که در طول جنگ جهانی دوم در ایالات متحده ساخته شد. این هلی‌کوپتر دو سرنشینه برای امکان سنجی یک سیستم دو روتوره طراحی شده بود، و در حالی که این کار را انجام می داد، تعدادی از مشکلات را نیز نشان داد که مانع از توسعه بیشتر این طراحی خاص شد.
انواع

XR-8 - نسخه اولیه (۱ فروند ساخته شد)
XR-8A - نسخه با سیستم روتور دو پره (۱ فروند ساخته شد)
XR-8B - نسخه با سیستم روتور صلب (ساخته نشد)
مشخصات (XR-8)

داده‌ها از Jane's all the World's Aircraft 1947
ویژگی‌های کلی
خدمه: 1
ظرفیت: 1 pax
طول: ۲۲ فوت ۷ اینچ (۶٫۸۸ متر) بدنه
ارتفاع: ۱۱ فوت ۰ اینچ (۳٫۳۵ متر)
وزن خالی:  ۲٬۳۲۰ پوند (۱٬۰۵۲ کیلوگرم)
وزن ناخالص:  ۲٬۹۷۵ پوند (۱٬۳۴۹ کیلوگرم)
ظرفیت سوخت:  ۳۴ گالون آمریکایی (۲۸ گالون بریتانیایی؛ ۱۳۰ لیتر) عادی; ۸۱ گالون آمریکایی (۶۷ گالون بریتانیایی؛ ۳۱۰ لیتر) حداکثر
پیشرانه هواگرد: 1 عدد ۶ سیلندر موتور پیستونی هوا خنک مخالف افقی Franklin O-405-9،‏ ۲۴۵ اسب بخار (۱۸۳ کیلووات)
قطر روتور اصلی: 2× ۳۶ فوت ۰ اینچ (۱۰٫۹۷ متر)
مساحت روتور اصلی: ۱٬۰۱۷٫۵ فوت مربع (۹۴٫۵۳ متر مربع) هر روتور
عملکرد
حداکثر سرعت:  ۱۰۰ مایل بر ساعت (۱۶۱ کیلومتر بر ساعت؛ ۸۷ گره)
حداكثر ارتفاع:  ۱۰٬۰۰۰ فوت (۳٬۰۰۰ متر) *سقف پرواز عمودی: ۳٬۰۰۰ فوت (۹۱۰ متر)
بارگیری دیسک: ۳۵٫۲ پوند بر فوت مربع (۱۷۲ کیلوگرم بر متر مربع)
توان به وزن: 12.14 lb/hp (7.375 kg/kW)
کتابشناسی - فهرست کتب

Allen, Francis (May–June 2004). "Ambitious 'Eggbeater': Kellet's XR-8 — Far Ahead of its Time". ایر انتوزیاست. No. 111. pp. 26–30. ISSN 0143-5450.{{cite magazine}}:  نگهداری یادکرد:فرمت پارامتر تاریخ (link)
Lambermont, Paul Marcel (1958). Helicopters and Autogyros of the World.
Simpson, R. W. (1998). Airlife's Helicopters and Rotorcraft. Ramsbury: Airlife Publishing. pp. 225.
Taylor, Michael J. H. (1989). Jane's Encyclopedia of Aviation. London: Studio Editions. p. 558.
کاخ گلستان

| میراث جهانی یونسکو | میراث جهانی یونسکو |
| --- | --- |
عمارت شمس‌العماره در کاخ گلستان؛ محل اقامت ناصرالدین‌شاه قاجار: عمارت شمس‌العماره در کاخ گلستان؛ محل اقامت ناصرالدین‌شاه قاجار
مکان: ایران، استان تهران، تهران
معیار ثبت: تاریخی: ii, iii, iv
شمارهٔ ثبت: ۱۴۲۲
تاریخ ثبت: ۲۰۱۳ (طی نشست سی‌وهفتم)
مساحت: ۵۳٫۰۰۰ مترمربع
منطقه حائل: ۲۶۲٫۰۰۰ مترمربع
وبگاه: www.golestanpalace.ir
اطلاعات ثبت ملی: اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی: ۴۱۷
تاریخ ثبت ملی: ۱۱ بهمن ۱۳۳۴خورشیدی
دیرینگی: دوره صفویه، دوره زندیه، دوره قاجاریه
کاخ گلستان یا قصر گلستان نام بخشی از محوطه‌ای تاریخی در تهران است که بعدها با عنوان «ارگ سلطنتی تهران» شناخته می‌شد. این نام برگرفته از تالاری در محدودهٔ کاخ گلستان فعلی و متعلق به عهد فتحعلی‌شاه قاجار بود که در دورهٔ ناصرالدین‌شاه با عنوان «عمارات مبارکه گلستان» رواج پیدا کرد و در عهد مظفرالدین‌شاه با نام قصر گلستان و به شیوه‌ای رسمی مورد استفاده قرار گرفت. پیشینهٔ این کاخ به پیش از دورهٔ قاجار برمی‌گردد. از دورهٔ زندیه نخستین شالودهٔ کاخ گلستان در تهران پی‌ریزی گردید. کاخ گلستان در تیر ۱۳۹۲ (ژوئیه ۲۰۱۳) در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت گردید.
پیشینهٔ مختصر

دیرینگی ارگ سلطنتی تهران را شاید بتوان به ۶ ژوئیه ۱۴۰۴ م برابر با ۲۰ ذی‌الحجه ۸۰۶ ه‍.ق و ۱۷ تیر ۷۸۳ ه‍. خ؛ زمانی که کلاویخو فرستادهٔ انریکهٔ سوم پادشاه کاستیا به دیدار امیر تیمور گورکانی رهسپار شهر سمرقند گردیده بود و در تهران، خانهٔ نمایندهٔ حکومت - باباشیخ - سکنی می‌گزیند نسبت داد. بعدها در بخشی از سفرنامهٔ پیِترو دِلّاواله (چهارشنبه ۶ ژوئن ۱۶۱۷ م / ۲ جمادی‌الثانی ۱۰۲۶ ه‍.ق / ۱۷ خرداد ۹۹۶ ه‍.خ)، همچنین به نقل از سِر توماس هربرت جهانگرد و تاریخ‌دان انگلیسی (۱۶۲۸ م / ۱۰۳۷ ه‍.ق / ۱۰۰۶ ه‍.خ) از چهارباغ و چنارستانی در داخل حصار شاه‌طهماسبی و در زمان شاه عباس یکم صفوی در تهران یاد شده‌است. اما بر اساس ارجاعاتی دقیق‌تر در متون تاریخی می‌توان سرآغاز ارگ سلطنتی را در زمان شاه سلیمان صفوی (۱۱۰۹–۱۰۷۸ق / ۱۰۷۶–۱۰۴۶ ش) با ساخت دیوانخانه‌ای در همان محدودهٔ چنارستان شاه‌عباسی جستجو کرد. دیوانخانه‌ای که بعدها شاه سلطان حسین در آخرین سال سلطنت خود (۱۱۳۳ ه‍.ق / ۱۱۰۰ ه‍.خ) سفیر دولت عثمانی احمد دری افندی را به حضور پذیرفت. هر چند که امروزه دیگر از آن بنیان‌ها اثری در میان نیست و داشته‌های موجود کاخ گلستان از لحاظ دیرینگی محدود به بخشی از آثار و ابنیهٔ دوران زندیان است (ساخت دیوانخانه‌ای مابین سال‌های ۳–۱۱۷۲ ه‍.ق / ۱۱۳۸–۱۱۳۷ ه‍.خ) و فراتر از آن نمی‌رود.
اهمیت واقعی ارگ در دوران آغامحمدخان قاجار رنگ جدی‌تری به‌خود گرفت. وی در اواخر دوران زندیان و پس از مرگ کریم‌خان زند (۱۱۹۳ ق / ۱۱۵۸ ش) از بحران داخلی ایران استفاده نموده و بعد از غلبه بر لطفعلی‌خان زند در شعبان ۱۲۰۹ ق (۱۱۷۳ ش) به تهران برگشته و به نام پادشاه ایران تاجگذاری می‌کند.
این حرکت محمد خان به اهمیت ارگ سلطنتی بیش از پیش افزوده و در عهد فتحعلی‌شاه هم به خاطر تاجگذاری او در این شهر (۲۴ ربیع الاول ۱۲۱۲ ق / ۱۷۹۷ م در آستانهٔ قرن ۱۹ و همزمان با ناپلئون بناپارت / ۲۶ شهریور ۱۱۷۶ ش) و هم به‌واسطهٔ خیالات شکوهمند این پادشاه، کاخ گلستان توسعهٔ بیشتر و آراستگی بهتری را تجربه کرد.
در عهد ناصرالدین شاه (تاجگذاری جمعه ۲۱ ذی‌القعدهٔ ۱۲۶۴ ق / ۲۷ مهر ۱۲۲۷ ش) کاخ گلستان به‌واسطهٔ مدت نیم قرن حکومت وی (قریب به ۵۰ سال) و دیدار او به عنوان اولین پادشاه ایران از اروپا در سه سفر خود به سال‌های ۱۲۹۰، ۱۲۹۵ و ۱۳۰۶ ق (۱۲۵۲ و ۱۲۵۷ و ۱۲۶۷ ش) دستخوش تغییرات اساسی و متأثر از اروپا گردید.
اگر چه در دوران سه پادشاه آخر سلسلهٔ قاجار (مظفرالدین‌شاه، محمدعلی‌شاه و احمدشاه) تا انقراض این سلسله (۱۳ ربیع الثانی ۱۳۴۴ ق / ۹ آبان ماه ۱۳۰۴ ش) ارگ سلطنتی از لحاظ معماری تغییرات خاصی به خود ندید، ولی تاریخ آن با وقایع سیاسی فوق‌العاده مؤثری مانند انقلاب مشروطه و تبعات ناشی از آن توأم و عجین گردید که بخشی جدایی‌ناپذیر از حافظهٔ تاریخی ملت ایران را تشکیل می‌دهد.
ارگ سلطنتی در سال‌های پس‌از انقراض سلسلهٔ قاجار و به روی کار آمدن سلسلهٔ پهلوی شاهد تاجگذاری رضا شاه پهلوی (۴ اردیبهشت ۱۳۰۵ش / ۲۵ آوریل ۱۹۲۶ م) و محمد رضا شاه پهلوی (۴ آبان ۱۳۴۶ش / ۲۶ اکتبر ۱۹۶۷ م) و همچنین برخی از تغییرات و تصرفات در بافت خود بوده‌است. این مجموعه با در نظر گرفتن چنین پیشینه‌ای یکی از منحصربه‌فردترین مجموعه‌های تاریخی ایران می‌باشد. ثبت ملی کاخ گلستان - به شمارهٔ ۴۱۷ در ۱۱ بهمن ماه ۱۳۳۴ش (۱ فوریه ۱۹۵۶ م) - انجام شد و ثبت کاخ گلستان در فهرست میراث بشری از جانب یونسکو (یکشنبه ۲ تیرماه ۱۳۹۲ش / ۲۳ ژوئن ۲۰۱۳ م) نیز اشاره بر اهمیت تاریخ و فرهنگ و هنر این مجموعه است.
نگاهی به محوطهٔ تاریخی کاخ گلستان

کاخ گلستان نیز مانند تمامی خانه‌های سنتی ایران بعد از مدتی که از بنیان آن گذشت، بر پایه دو بخش بیرونی و اندرونی شکل گرفته و برای ورود به آن‌ها سردرها و کانال‌های ارتباطی تعبیه گردیده بود که دسترسی به آن بخش‌ها را ممکن می‌ساخت. بخش اندرونی (تا حدودی در مکان فعلی وزارت دارایی) در جبههٔ شمالی، در زمان توسعهٔ آن مشتمل بر حیاطی بزرگ با عمارت خوابگاه شاهی در میانهٔ آن و منازل کوچک و بزرگ در اطراف آن بود. بخش بیرونی کاخ گلستان خود نیز توسط بنایی کم‌عرض و از شمال به جنوب به دو قسمت تقسیم شده بود:
دارالحکومه یا دیوان‌خانه که باغی مستطیل شکل بود (شامل ایوان تخت مرمر و عرصهٔ روبرو و احتمالاً پشت آن)
و دیگری باغی مربع شکل که همان باغ گلستان است.
فصل مشترک و کانال ارتباطی عرصه‌های بیرونی و اندرونی منزلگاه سلطنتی، بنایی با حیاط مرکزی به نام خلوتخانهٔ کریمخانی بود که نقش هشتی را بین این فضاها ایفا می‌کرده‌است و مخاطب را از طریق دالان‌هایی به اندرون و دو فضای بیرونی دارالحکومه و باغ گلستان هدایت می‌نمود. باغ گلستان در حقیقت بیرونی محل سکونت شاه و فضاهای اندرون محسوب می‌گردید و عملکرد آن با حیاط تخت مرمر یا دارالحکومه مغایر بود. دارالحکومه یا ایوان تخت مرمر نیز مقر به تخت نشستن شاه و برگزاری مراسم عام و محل حکومت بود. حال آنکه فضای باغ گلستان بیرونی اندرون شاهی بوده و به ملاقات‌های خصوصی‌تر وی پاسخ می‌گفت و گاه اهل اندرون را نیز به خود راه می‌داد. سلام‌های نوروزی و اعیاد مذهبی یکبار با شرکت خواص و شاهزادگان در این باغ و سپس مراسم عام آن در دیوانخانهٔ تخت مرمر برگزار می‌گردید.
محدودهٔ مورد بحث ما که امروزه به عنوان کاخ گلستان بازشناخته می‌شود از عهد تیموری تا دوران معاصر دستخوش تغییراتی گردیده که آشنایی با این تغییرات به درک بهتر جایگاه تاریخی این مجموعه خواهد انجامید.
پیشینهٔ جامع از منظر دورهٔ تاریخی > دورهٔ تیموری

با توجه به معنای ارگ (قلعه‌ای کوچک در میان قلعه‌ای بزرگتر)، پیشینه ارگ سلطنتی طهران (کاخ گلستان) را باید در دورهٔ صفویه و پس از ساخت برج و باروی تهران در سال ۹۶۱ ق یعنی در زمان سلطنت شاه تهماسب یکم پیگیری نماییم. اما کلاویخو، فرستادهٔ پادشاه کاستیا به دربارِ تیمور گورکانی، هنگام سفر به سمرقند، در ۶ ژوئیه سال ۱۴۰۴ م (۸۰۷ ق) به تهران رسیده و چند روزی در آنجا اقامت می‌گزیند. منزل بابا شیخ (از بزرگان شهر تهران) و مهمانسرا، دو بنایی است که او از آنها نام برده و عده‌ای اعتقاد دارندکه در محوطه ارگ سلطنتی قرار داشته و بعدها با تغییراتی به بناهای جدیدی تبدیل گشته‌اند.
پیشینهٔ جامع از منظر دورهٔ تاریخی > دورهٔ صفوی

شاه طهماسب یکم با احداث حصاری به دور تهران در سال ۹۶۱ ق، زمینهٔ لازم برای شکل‌گیری ارگ سلطنتی را فراهم می‌آوردو «شاه عباس یکم، با وجود آنکه خاطرهٔ خوشی از تهران نداشت»، اما «چهارباغی در آنجا احداث می‌نماید و دستور می‌دهد تا چنارهای بسیاری در آن غرس نمایند». «حدود چهارباغِ شاه عباس صفوی این گونه بوده‌است: سمت مشرق: تمام طول خیابان ناصرخسرو، سمت مغرب: به موازات خیابان ناصرخسرو و به همان اندازه تا محلی که خیابان خیام با خیابان پانزده خرداد (بوذرجمهری) تلاقی می‌کند و چهارراه گلوبندک را تشکیل می‌دهد، سمت شمال: از ابتدای خیابان ناصرخسرو تا خیابان خیام، سمت جنوب: از انتهای خیابان ناصرخسرو تا چهارراه گلوبندک». این مطلب گویای آن است که چهارباغِ شاه عباس صفوی علاوه بر بناهای مهم دورهٔ تیموری، ارگ سلطنتی دورهٔ قاجار را نیز در بر می‌گرفت؛ اما برای شکل‌گیری ارگ و ایجاد آن، می‌بایست تا حصاری بَرگِردِ این چهارباغ ایجاد گردد، که توماس هربرت (از نجیب‌زادگان و درباریان انگلیسی) در سال ۱۰۳۷ ه‍. ق، این‌گونه از آن یاد می‌کند: «پیوسته به زمین‌های شهری، باغی سلطنتی که با دیوار بلند گلین احاطه شده بود، نیز وجود داشته‌است»؛ اما در زمان شاه عباس صفوی، عمارات سلطنتی در این شهر ساخته نمی‌شودکه یکی از دلایل آن عدم استقرار او در تهران و دیگری وجود دو بنای مهم دورهٔ تیموری در شهر است که می‌توانست توسط بیگلربیگی (حاکم ولایت)، که او برای تهران تعیین کرده بود، مورد استفاده قرار گرفته باشد».
باید توجه داشت که بعد از شکل‌گیری چهارباغ، می‌بایست برای ارتباط آن با شهر، معبری ساخته می‌شد. در آن زمان بهترین نقطه، برای ورود به شهر، جنوب حصارِ چهارباغ بود و در امتداد بازاری که در زمان شاه تهماسب یکم ایجاد شده بود. با توجه به نقشه‌های بِرِه زین[۱۲۵۸ق] و کرشیش[۱۲۷۵ق] این معبر، همان دروازه‌ای است که با پلی، در راستای بازار (محدودهٔ فعلی سبزه میدان)، ارگ سلطنتی را به شهر مرتبط می‌نموده و در دورهٔ ناصری با نام‌های دروازهٔ تخته‌پل (قدیم) و دروازهٔ سبزه‌میدان شناخته می‌شده‌است. دلیل این ادعا، وجود عکسی متعلّق به دورهٔ ناصری است که این دروازه را دروازهٔ ارگ می‌نامد. لازم است ذکر شود که به دلیل نبود خندق در این دوره، از پلی استفاده نمی‌شود و نام «تخته‌پل» می‌بایست، بعد از ایجاد خندق در اطراف ارگ سلطنتی، استفاده شده باشد.
لرد کرزن(از سیاستمداران و رجال معروف بریتانیا و ایران‌شناس)، تنها کسی است که از ساختِ قصری توسط شاه سلیمان صفوی در تهران خبر می‌دهد. «احتمال می‌رود این بنا در قسمت غربی عمارت بادگیر (تالار الماس)، واقع در ضلع جنوبی باغ گلستان، قرار داشته باشد».
پیشینهٔ جامع از منظر دورهٔ تاریخی > دورهٔ هوتکیان

هر چند به گفتهٔ اعتمادالسلطنه: «بعد از اشغال تهران توسط اشرف افغان، در داخل حصارِ چهارباغِ شاه عباس صفوی، ارگی احداث شده و دروازه‌ای نیز در شمال آن، رو به صحرا، برای گریز از خطرات احتمالی دشمنان تعبیه می‌شود» ولی صرفاً مستحکم‌تر نمودن حصار چهارباغِ شاه عباس بزرگ و تعبیهٔ معبری برای فرار (نه دروازه) از جانب افغان‌ها مد نظر بوده که همین موضوع مورّخان را در مورد ساخت ارگی جدید، در داخل حصار شاه تهماسب یکم، به اشتباه انداخته‌است. افغان‌ها بعد از گذشت پنج سال، به سبب حملهٔ سپاهیان نادرشاه، از تهران فرار می‌کنند، ولی در حین فرار، خرابی‌های بسیاری به ارگ و حصار آن وارد می‌سازند.
پیشینهٔ جامع از منظر دورهٔ تاریخی > دورهٔ زندیه

کریم‌خان زند بعد از پیروزی بر محمدحسن‌خان قاجار، در دیوانخانهٔ قدیم تهران، مراسم جلوس را انجام می‌دهد و پس از نصب بازوبندها و سایر جواهرات نادری بر پیکر خود که در تصرف محمدحسن خان بود، بارِ عام می‌دهد». «موقعیت تهران و همچنین موفقیتی که کریم‌خان در این شهر کسب کرده بود، وی را مجاب می‌سازد تا تهران را به پایتختی برگزیند و دربار خود را به این شهر منتقل نماید. لیکن بعد از مدتی از این تصمیم، صرفِ نظر کرده و در سال ۱۱۷۶ق به شیراز مراجعه می‌نماید». کریم‌خان زند به دلیل هوای گرم تهران در تابستان، به شمیران رفته، دستور می‌دهد تا بناهایی در ارگ سلطنتی ساخته شوند. «این بناها در بین سال‌های ۷۳–۱۱۷۲ق احداث می‌گردند». در زمان اقامت کریم‌خان در تهران، بناهایی همچون «عمارت سلطنتی، دیوانخانهٔ بزرگ، باغ جنب دیوانخانه و یک دست حرمخانه ایجاد می‌گردند.
کریم‌خان با قصدِ انتخابِ تهران به پایتختی، دیوانخانه‌ای بزرگ، برای انجام امورِ دیوانی، احداث می‌نماید، که بعدها به دیوانخانهٔ دارالاماره (تختِ مرمر)، معروف می‌گردد. در همین دیوانخانه، بنایی دورو بنا می‌کند که بعدها در دورهٔ قاجار با تغییراتی، ایوان تخت مرمر نام می‌گیرد. کریم‌خان در کنار دیوانخانه و در سمت شرق آن، محلی برای اهل حرم و استراحت خویش احداث می‌نماید؛ که امروز به خلوت کریم‌خانی معروف شده‌است. حرمخانه (خلوت کریم‌خانی) با معبرهایی به دیوانخانه و باغ جنب آن متصل می‌گردید. در سمت شرق دیوانخانه باغی ساخته می‌شود که به دلیل قرار گرفتن در کنار حرمخانه یا خلوت کریم‌خانی، بخش خصوصی ارگ را تشکیل می‌دهد. بعد از ساخت دیوانخانه، راه ورود به ارگ سلطنتی نیز تغییر یافته و ورود و خروج افراد از سمت دیوانخانه (سردر شمالی میدان ارگ) صورت می‌گیرد. دلیل این مدعا، «ایجاد میدانی در روبروی آن است» که به عنوان جلوخان یا پیشخان ارگ سلطنتی محسوب می‌شد و بعدها به میدان ارگ مشهور گردید. البته از شکل و شمایل سردرِ شمالی میدان در دورهٔ زندیان اطلاعی در دست نیست. از دیگر کارهای کریم‌خان، «برپایی مجدد حصار ارگ و حفر خندقی عمیق در اطراف آن است که توسط استاد غلامرضا تبریزی از معماران معروف آن زمان انجام می‌پذیرد». پس از حفر خندق، ارگ سلطنتی به وسیلهٔ پل به شهر متصل می‌گردید. «ضمناً گذرگاه شمالی ارگ که افغان‌ها برای فرار از دست دشمنان ایجاد کرده بودند، نیز مسدود شده و راه ارتباطی ارگ سلطنتی با شهر، فقط منحصر به میدان ارگ می‌شود».
پیشینهٔ جامع از منظر دورهٔ تاریخی > دورهٔ قاجار > آقامحمدخان

آقامحمدخان قاجار «در ۱۱جمادی‌الاول سال ۱۲۰۰ق، مقارن با عید نوروز، در تهران جلوس می‌نماید و برایش سکه ضرب کرده، خطبه می‌خوانند و از آن تاریخ، تهران به عنوان پایتخت و دارالخلافه معرفی می‌گردد». آقامحمدخان، اغلب اوقات مشغول جنگ با مخالفان بود. به همین دلیل در دوران سلطنتش کارهای عمرانی خاصی صورت نگرفت. «او در سال ۱۲۰۶ق که ایالت فارس و شهر شیراز را به تصرف خود درآورد، دستور داد بعضی از اجزای ایوان عمارت وکیل شیراز را به تهران منتقل و در دیوانخانه‌ای که کریم‌خان ساخته بود (ایوان تخت مرمر فعلی)، نصب نمایند». «همین امر باعث شد تا تغییراتی در آن ایجاد گردد و سقف ایوان برای نصب ستون‌های سنگی یکپارچه، بالاتر برده شود و همچنین بعضی از طاقچه‌ها و طاق نماها برای نصب آینه‌ها و پرده‌های نقاشی و کار گذاشتن درهای خاتم، پرکردند». آقامحمدخان بعد از فتح شیراز، استخوان‌های کریم‌خان را پس از نبش قبرش در شیراز، به تهران انتقال داده و در زیرِ پله‌های حوض جوش یا کریاس(راهرو، دالان) خلوت کریمخانی دفن می‌نماید. او بار دیگر در سال «۱۲۰۹ق»و یا در سال «۱۲۱۰ق»در تهران تاجگذاری می‌کند. «یکی از کارهای عمرانی در این دوره، ساخت عمارتِ کلاه فرنگی در حیاط شمالی باغِ جنبِ دیوانخانه کریم‌خان است» که به عمارت چهارفصل نیز معروف بوده‌است. «بالاخانه آقامحمدشاهی نیز در جنوب حرمخانه و بین دیوانخانه و باغ جنب آن احداث می‌شود که بعدها به صندوقخانه مبارکه معروف می‌گردد.» در جنب دیوانخانه، اتاقی ساخته می‌شود که نقاشان در آنجا به نقاشی می‌پرداختند. در منابع تاریخی دورهٔ قاجار سندی مبنی بر پایه‌ریزی بنیانِ تالار گلستان، در زمان آقامحمدخان، دیده نمی‌شود، لیکن به رسم وفاداری و امانت‌داری به مآخذ، این نکته بازگو می‌گردد.
پیشینهٔ جامع از منظر دورهٔ تاریخی > دورهٔ قاجار > محمدشاه

محمدشاه در ۱۴ شعبان ۱۲۵۰ ق در قصر نگارستان و در اتاق معروف به دلگشا و بر روی تخت خورشید (طاوس)، جلوس می‌نماید. در این دوره، حجراتی برای توپچیان در میدان ارگ احداث شده ولی بنای چشمگیری در ارگ سلطنتی، ساخته نمی‌شود.