تاریخچه حقوق بشر
خلافت اسلامی اولیه

تاریخ نگاران عموماً متفق القولند که محمد بر علیه شرارت‌های اجتماعی زمان خودش تبلیغ می‌کرد و اینکه رفرم‌های اجتماعی اسلامی در زمینه‌هایی همچون تأمین اجتماعی، ساختار خانواده، بردگی، حقوق زنان، و حقوق قومیت‌ها. در جهت ارتقاء وضعیتی بود که در مردم عرب آن زمان وجود داشت. برای مثال بنا بر قول برنارد لوئیس، اسلام از اولین روزهایش نخبه سالاری را محکوم و سلسله مراتب را رد کرد، و فرمولی از سوابق شغلی را اتخاذ کرد که فضای باز برای استعدادات فراهم باشد. جان اسپوزیتو محمد را یک رفورمر می‌داند که اعمال اعراب بت‌پرست از جمله کشتن کودک مؤنث و بهره‌کشی از فقرا، ربا خواری، قتل عمد، قراردادهای کاذب و دزدی را محکوم کرد. برنارد لویس معتقد است که ماهیت مساوات‌گری اسلام پیشروی قابل توجهی بر عملکرد هم جهان یونانی رومی و هم ایران باستان نشان می‌دهد. محمد همچنین قوانین عربی و موسایی و عادات زمانه را در آیات الهی خود گنجاند.
میثاق مدینه، که همچنین به عنوان منشور مدینه شناخته شده‌است توسط محمد ایجاد شد. این منشور در بر گیرنده قرارداد رسمی بین محمد و قبایل وخانواده‌های خاصی در یثرب (بعدها مدینه نام گرفت) شامل اقوام مسلمان، یهودی و بت پرستان بود. بود. این سند تلویحاً با خواست به پایان رساندن جنگ‌های تلخ بین قبیله ای بین طوایف اوس و خزرج در داخل مدینه بود. به این سبب او تعدادی حقوق و مسئولیت‌هایی برای جوامع مسلمان، یهودی، و پاگانیسم مدینه ایجاد کرد که آنان را تحت یک جامعه واحد – امت – آورد.
اگر زندانیان در بازداشت یک نفر قرار داشتند، آنگاه مسولیت به عهده آن فرد بود. لوئیس می‌گوید اسلام دو تغییر عمده در برده داری باستان ایجاد کرد که عواقب ان دور از دسترس بود.«یکی از اینها پیش قرض آرادی و دیگری ممانعت از برده گرفتن فرد آزاد، مگر در شرایط خاص تعریف شده» بود. لوئیس ادامه می‌دهد: وضعیت برده عربی «به‌طور فوق‌العاده ای بهبود یافت». برده عربی دیگر یک فرد صرفاً بی‌پناه نیست بلکه فردی با مذهب خودش و بنابراین با پایگاه اجتماعی خودش و با بعضی حقوق نیمه قانونی بود.
جان اسپوزیتو مطرح می‌کند که اصلاحات در حقوق زنان روی ازدواج، طلاق و ارث تأثیر گذاشت. در کشورهای دیگر، شامل غرب، زنان تا قرن‌ها بعد چنین موقعیتی نداشتند. دیکشنری اسلام آکسفورد می‌گوید ارتقاء عمومی موقعیت زنان عرب از جمله شامل ممنوعیت قتل کودکان مؤنث و به رسمیت شناختن شخصیت زنان می‌شد. جهیزیه قبل از این قیمت عروس بود که به پدرش پرداخت می‌شد تبدیل به هدیه نکاح شد که زن به عنوان دارایی خودش نگه می‌داشت. تحت قوانین اسلام ازدواج دیگر به عنوان یک موقعیت نگریسته نمی‌شد بلکه «قراردادی» بود که در ان رضایت زن الزامی بود.
در یک جامعه پدر سالاری به زنان حقی از ارث داده می‌شود که قبلاً به خویشاوندان مذکر داده نمی‌شد. آنه ماری شیمل می‌گوید «در قیاس با وضعیت زنان در قبل از اسلام، قوانین اسلام یک پیشرفت بزرگ بود. زن حد اقل بر اساس‌نامه قانون حق دارد ثروتی را که با خود به خانواده آورده یا با کار خودش بدست آورده نگه دارد.»ویلیام مونتگومری وات می‌گوید محمد را در زمینه تاریخی زمان خودش می‌توان به عنوان یک شخصیت طرفدار حقوق زنان دید و موارد قابل توجهی بهبود یافته‌است. وات توضیح می‌دهد «در بدو اسلام وضعیت زنان وحشتناک بود. آنان حق تصاحب مال نداشتند، خودشان جزء اموال مرد حساب می‌شدند، واگر مرد می‌مرد همه چیز به پسرش می‌رسید». با ایجاد حقوق مالکیت اموال، ارث، آموزش و طلاق محمد به زنان امنیت خاصی را ارائه داد.
حداد و اسپوزیتو می‌گویند «محمد در زمینه زندگی خانواده، ازدواج، آموزش و فعالیت‌های اقتصادی به زنان حقوق و امتیازاتی داد، حقوقی که به ارتقاء موقعیت زنان در جامعه کمک می‌کند». با این وجود برخی نویسندگان دیگر جدل می‌کنند که زنان قبل از اسلام آزاد تر بودند که به اولین ازدواج محمد و همچنین والدینش و به موارد دیگر ازجمله پرستش بت‌های مؤنث در مکه اشاره می‌کنند.
جامعه‌شناس رابرت بلاه (فراتر از عقیده) استدلال می‌کند که اسلام در مبداش در قرن هفتم از نظر زمانی و مکانی «بخاطر تعهد بالا، درگیر شدن و مشارکت بالاترین سطوح جامعه» واقعاً مدرن بود.آنطور که او استدلال می‌کند این به این دلیل است که اسلام روی برابری تمام مسلمانان تأکید داشت، و اینکه مناصب رهبری در دسترس همه بود. دیل ایکلمن می‌نویسد که بلاه معتقد بود «جامعه اولیه اسلام بر عکس مسئولیت جمعی یا گروهی ارزش خاصی به افراد می‌داد».
قوانین اولیه اسلام در مورد برخورد نظامی و تنظیم با اسرای جنگی در زمان خلفای اولیه به عنوان پیشگام قوانین انسان شناسانه بین‌الملل شناخته شده‌است. شرایطی که زندانیان جنگی باید از ان بهره‌مند شوند مانند داشتن پناهگاه، غذا و لباس، احترام به فرهنگ آنان، و جلوگیری از اقدامات سوء همچون تجاوز انتقامجویی، بسیاری از این اصول تا زمان مدرن در قوانین بین‌الملل غرب نبود.
قوانین اسلامی زیر نظر خلفای اولیه محدودیت‌های انسانی را بنا نهاد که در زمینه‌های نظامی شامل پایین آوردن خشونت، عدم چدا سازی افراد خانواده، جلوگیری ازتخریب‌های غیر ضروری، همچنین مرافبت‌های ویژه برای بیماران و مجروحین بود.