stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گزامت‌کونست‌ورک
در معماری

برخی از نویسندگان معماری از اصطلاح گزامت‌کونست‌ورک برای اشاره به شرایطی استفاده کرده‌اند که در آن یک معمار مسئول طراحی و/یا نظارت بر کلیت ساختمان است: پوسته، لوازم جانبی، مبلمان، و منظر. به سختی می‌توان ادعا کرد که مفهوم گزامت‌کونست‌ورک برای اولین بار از نظر یک ساختمان و محتوای آنچه زمانی به کار گرفته شد (اگرچه خود این اصطلاح تا اواخر قرن بیستم در این زمینه استفاده نمی‌شد)؛ پیش از این در دوران رنسانس، هنرمندانی مانند میکل‌آنژ هیچ تقسیم‌بندی دقیقی در وظایف خود بین معماری، طراحی داخلی، مجسمه‌سازی، نقاشی و حتی مهندسی نمی‌دیدند.[نیازمند منبع]
رابرت ال. دلووی مورخ، استدلال کرده‌است که آر نُوو یک روند اساساً تزئینی را نشان می‌دهد که بنابراین خود را به ایدهٔ گزامت‌کونست‌ورک معماری وام داد. البته، به همان اندازه ممکن است که از نظریه‌های اجتماعی ناشی شده باشد که از ترس ظهور صنعت‌گرایی به وجود آمده‌است.
با این وجود، شواهدی از فضای داخلی کاملی که مفهوم گزامت‌کونست‌ورک را مشخص می‌کند، از مدتی پیش از دههٔ ۱۸۹۰ میلادی قابل مشاهده است. روند فزاینده‌ای در میان معماران در قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی کنترل تمام جنبه‌های یک کمیسیون معماری بود. آن‌ها علاوه بر مسئولیت خود ساختار، سعی کردند نقش خود را به طراحی (یا حداقل بررسی) هر جنبه‌ای از کار داخلی نیز بسط دهند. این نه تنها شامل ویژگی‌های معماری داخلی، بلکه طراحی مبلمان، فرش، کاغذ دیواری، پارچه‌ها، وسایل روشنایی و دستگیره‌های در بود. رابرت آدام و آگوستوس ولبی پیوجین نمونه‌هایی از این روند برای ایجاد یک اثر هماهنگ‌کننده کلی هستند که در برخی موارد حتی ممکن است به انتخاب یا طراحی میز نقره‌ای، چینی و ظروف شیشه‌ای گسترش یابد.[نیازمند منبع]
در معماری > مدرنیسم

جنبش معماری مدرنیسم نیز شاهد اجرای اصل گزامت‌کونست‌ورک توسط معماران بود. مرکز لو کوربوزیه نمونه‌ای از معمار مشهور مدرنیست لو کوربوزیه است. عمارت ویلا کاوروا در فرانسه، نمونهٔ دیگری از گزامت‌کونست‌ورک مدرنیستی است که توسط معمار فرانسوی روبر ماله-استیونس طراحی شده‌است.
در هنر

سبک چند-رسانه‌ای که توسط دادائیستهایی مانند هوگو بال پیشگام شد، گزامت‌کونست‌ورک نیز نامیده می‌شود. «به سوی مرتس گزامت‌کونست‌ورک» یک سمینار فارغ‌التحصیلی دانشگاه اورگن بود که موضوعات دادائیسم و گزامت‌کونست‌ورک، به ویژه مرتس‌باو (ساختمان مرتس) افسانه‌ای کورت شویترس را بررسی می‌کرد. آن‌ها در مانیفست دادا آلمانی خود از ریشارد هولزنبک استناد می‌کنند: «زندگی به مثابهٔ آشفتگی هم‌زمان صداها، رنگ‌ها و ریتم‌های روحی ظاهر می‌شود و از این رو — با همه فریادهای هیجان‌انگیز و هیجان‌های تب‌آلود روان روزانهٔ جسورانه‌اش و تمام واقعیت بی‌رحمانه‌اش — به‌طور تزلزل‌ناپذیر در هنر دادائیسم گنجانده می‌شود».
در سال ۲۰۱۱ میلادی، گالری ساعتچی در لندن نمایشگاه گزامت‌کونست‌ورک: هنر جدید از آلمان، نمایشگاه نظرسنجی از ۲۴ هنرمند معاصر آلمانی را برگزار کرد.
نمایشگاهی با عنوان اتوپیا گزامت‌کونست‌ورک، به سرپرستی بتینا اشتاینبروگه و هارالد کریجی، از ژانویه تا مه ۲۰۱۲ میلادی در خانهٔ ۲۱ در بلودر، وین برگزار شد. «یک چشم‌انداز معاصر از ایدهٔ تاریخی کل اثر هنری» ارائه شد و شامل «نمایش» استر استوکر بود که بر اساس ایدهٔ «مهد کودک نامرتب» بود، آثاری از یوزف بویس، مونیکا بونویچینی، کریستیان بولتانسکی، مارسل بروت‌هارس، دانیل بورن، هاینز امیگهولز، والی اکسپورت، کلر فونتین، جلاتین، ایزا گنزکن، لیام گیلیک، توماس هیرشهورن، ایلیا کاباکوف، مارتین کیپنبرگر، گوردون ماتا-کلارک، پل مک‌کارتی، سوپرفلکس و بسیاری دیگر را در خود جای داد. یک کتاب همراه نیز همین نام تولید شد که موضوع را بررسی می‌کرد.
بررسی‌های بسیاری نمایشگاه هنر معاصر نهمین دوسالانهٔ برلین را به عنوان یک گزامت‌کونست‌ورک توصیف کرده‌اند.
در سال ۲۰۱۷ میلادی، شیرین نشاط و ویلیام کنتریج، هنرمندان برجسته تجسمی، اُپراهایی را در جشنوارهٔ سالزبورگ کارگردانی کردند.
برنامه‌های کاربردی دیگر

تودهٔ کاتولیک به عنوان نمونه‌ای از گزامت‌کونست‌ورک ذکر شده‌است، و اگر چنین همبستگی معتبر تلقی شود، به درستی می‌توان عبارات مذهبی مختلف را نمونه‌هایی مشابه دانست.
هنر کل استالینیسم: آوانگارد، دیکتاتوری زیبایی‌شناسانه و فراتر از آن، کتابی است در سال ۲۰۱۱ میلادی توسط بوریس گرویس که سازماندهی مجدد زیبایی‌شناختی جامع جامعه در اتحاد جماهیر شوروی تحت تمامیت‌خواهی استالین را بررسی می‌کند.
شرکت توسعهٔ کانادایی وست‌بانک، تأسیس شده توسط ایان گیلسپی، از گزامت‌کونست‌ورک به عنوان ایدهٔ پایه‌گذار در پشت چشم‌انداز و فلسفه این شرکت برای توسعهٔ شهری استفاده می‌کند.
تهیه‌کنندهٔ ویدئو، برایان دیوید گیلبرت از وب‌سایت بازی‌های ویدیویی پالی‌گان، ایدئال گزامت‌کونست‌ورک را به عنوان الهام‌بخش تکنیک‌های اساسی در اجرای خود از پوکه‌راپ ذکر کرد.
یادداشت

↑  آلمانی: [gəˈzamtˌkʊnstvɛɐk]
کتابشناسی

برگاند، ولفرام: «تخریب خلاقانه کل اثر هنری. از هگل تا واگنر و فراتر از آن»، در: رول (ویرایشگر): مرگ و زندگی کل اثر هنری، برلین: جوویس، ۲۰۱۴ میلادی.
«زیبایی‌شناسی کل اثر هنری: در مرزها و قطعات»، فینگر، آنکه و دانیل فولت (ویرایش) (۲۰۱۱ میلادی)؛ انتشارات دانشگاه جان هاپکینز.
«کمپانیون کمبریج به واگنر»، گری، توماس اس. (ویرایش) (۲۰۰۸ میلادی)؛ انتشارات دانشگاه کمبریج. شابک: ۹۷۸-۰-۵۲۱-۶۴۴۳۹-۶.
«مدرنیسم پس از واگنر»، کوس، ژولیت (۲۰۱۰ میلادی)؛ انتشارات دانشگاه مینه سوتا، شابک: ۹۷۸-۰-۸۱۶۶-۵۱۵۹-۷.
«اتوپیا گزامت‌کونست‌ورک»، کریچی، هارالد، اگنس آرکو و بتینا اشتاینبروگه؛ کلن: ناشر کتابفروشی والتر کونیگ، ۲۰۱۲ میلادی. شابک: ۹۷۸۳۸۶۳۳۵۱۴۰۳.
«اختصار واگنر: راهنمای زندگی و موسیقی واگنر»، میلینگتون، بری (ویرایش)، (۱۹۹۲ میلادی)؛ تیمز و هادسون (مسئولیت محدود)، لندن. شابک: ۰-۰۲-۸۷۱۳۵۹-۱.
«گزامت‌کونست‌ورک»، میلینگتون، بری (ان. دی)؛ در موسیقی برخط آکسفورد (فقط اشتراک) (مشاوره شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۰ میلادی).
«کل اثر هنری در مدرنیسم اروپایی»، رابرتز، دیوید (۲۰۱۱ میلادی)؛ انتشارات دانشگاه کرنل، ایتاکا، نیویورک.
«زیبایی‌شناسی یا آموزش جهان‌بینی و هنر»، تراهندورف، کارل فردریش اویزبیوس (۱۸۲۷ میلادی).
«اثر-هنری آینده و سایر آثار»، واگنر، ریشارد (۱۹۹۳ میلادی)، ترجمه: دبلیو. اشتون الیس؛ لینکلن و لندن، شابک: ۰-۸۰۳۲-۹۷۵۲-۱.
واراک، جان (ان. دی)؛ «گزامت‌کونست‌ورک» در کمپانیون موسیقی آکسفورد برخط، (فقط اشتراک) (مشاوره شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۹ میلادی).
کاخ استوکلت، ۱۹۱۱–۱۹۰۵ میلادی
هانوفر مرتس‌باو، یک چیدمان چند رسانه‌ای توسط هنرمند دادائیست، کورت شویترس در آپارتمانش، هانوفر، ۱۹۳۳ میلادی
دهستان پیشکوه موگوئی

| اطلاعات کلی | اطلاعات کلی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: اصفهان
شهرستان: فریدون‌شهر
بخش: موگویی
مرکز دهستان: اسلام‌آباد (فریدون‌شهر)
جمعیت: ۲۳۶۷ نفر(سرشماری ۱۳۸۵)
دهستان پیشکوه موگوئی نام دهستانی در بخش موگوئی شهرستان فریدون‌شهر استان اصفهان ایران است.
جمعیت

براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۳۶۷ نفر (۴۸۰ خانوار) بوده‌است، که مردم آن از ایل بختیاری و طایفه موگوئی تشکیل شده، که این دهستان نام خود را از آن اقتباس کرده‌است.
قاب‌های خالی

| قاب‌های خالی | قاب‌های خالی |
| --- | --- |
ژانر: تاریخی
نویسنده: بهزاد عشقی
کارگردان: مرتضی احمدی‌هرندی
بازیگران: نیکو خردمندداریوش ارجمندناصر هاشمیمحمود مقامیشمسی فضل‌الهی سمیرا سیاحمهدی امینی‌خواهمجید حاجی‌زادهآتش تقی‌پورتارا سلیمانیحوریه امیریساقی زینتیصادق توکلیمسعود عسگریولی اویسیترلان پروانهرضا میرمعنویاکبر ملائیشهرزاد کمال‌زادهفرشته مصطفاییباران زمانینسرین دولتساناز کمالوندنسیم ناطقیاننوید دانشور
صداپیشگان: حمید رضا قیاسی  اکبر توکلی
آهنگساز: محمد مهدی گورنگی
کشور سازنده: ایران
زبان اصلی: فارسی
شمار قسمت‌ها: ۱۵
تولید: تولید
تهیه‌کننده: ایوب دانشور، مرتضی هرندی
مکان تولید: گیلان، لنگرود، شلمان، تهران
فیلم‌برداری: سید جواد خاتمی
تدوین‌گر: مرتضی احمدی‌هرندی اکبر توکلی
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: شبکه جهانی سحرشبکه ۲ سیمای جمهوری اسلامی ایران
فرمت تصویر: dvc
فرمت صدا: mono
قاب‌های خالی مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی به کارگردانی مرتضی احمدی هرندی است، و تهیه‌کنندگی ایوب دانشور و مرتضی هرندی   در چند مقطع از تاریخ معاصر ایران را روایت کرده و از تولیدات سال ۱۳۸۵–۱۳۸۶ و محصول شبکه جهانی سحر با مشارکت شبکه دو سیمای جمهوری اسلامی ایران می‌باشد، این مجموعه در۱۵ قسمت ۴۵ دقیقه‌ای به صورت هفته‌ای در زمستان و بهار ۱۳۸۶–۱۳۸۷ از شبکه دو سیما پخش شد و برای پخش از شبکه سحر به چند زبان خارجی از جمله آذری دوبله گردید
خلاصهٔ داستان

داستان قاب‌های خالی دربارهٔ زندگی سه نسل از زنان یک خاندان ایرانی است و به فرهنگ و آداب و رسوم اقوام آذری، گیلکی و نقاط مشترک آنان می‌پردازد.
زندگی مارال که سرگرم آماده‌سازی تئاتر جدیدی در کنار نامزدش، فریدون است با ورود نازنین به صحنه کارشان دستخوش ناآرامی می‌شود. مارال نگران است که حضور نازنین در زندگی مشترکش با فریدون نیز تأثیر بگذارد. از طرف دیگر مارال نگران بیماری مادربزرگش، سولماز نیز هست. به همین دلیل از فریدون فرصتی می‌خواهد تا بتواند کمی به ذهنش استراحت بدهد اما فریدون با این پیشنهاد مخالفت می‌کند، اختلاف بین مارال و فریدون باعث نزدیکی بیشتر مارال به سوی مادربزرگش می‌شود، مادربزرگ (سولماز) خاطرات دور و درازش را برای مارال تعریف می‌کند و از زمانی می‌گوید که در دوران کودکی همراه پدر و مادرش برای کار به قفقاز سفر می‌کنند، اما با به قدرت رسیدن بلشویک‌ها بخش عظیمی از ایرانیان مهاجر قفقاز به ایران برمی‌گردند؛ در حالی که در ایران حوادث زیادی منتظر آنهاست در نهایت مادر بزرگ که اولین بازیگر زن ایرانی در تئاتر است دفترچهٔ خاطراتش را در اختیار مارال می‌گذارد خاطرات پر فراز نشیب سولماز (مادر بزرگ) بازگوکننده فضا، احوالات، فرهنگ و آداب و رسوم و حوادث ایران در آن مقطع تاریخی است،
نقش آفرینان

حدود ۴۵ بازیگر زن و مرد نقش‌های این سریال را بازی کرده‌اند[نیازمند منبع]، از بازیگران اصلی این سریال می‌توان به داریوش ارجمند، ناصر هاشمی، نیکو خردمند، سمیرا سیاح، مهدی امینی خواه، محمود مقامی، شمسی فضل‌اللهی، آتش تقی‌پور، مجید حاجی‌زاده، تارا سلیمانی، حوریه امیری، شهرزاد کمال‌زاده، اکبر مولایی، نسیم ناطقیان، صادق توکلی، نوید دانشور، رضامیرمعنوی وترلان پروانه اشاره کرد.
دوبله

سریال قاب‌های خالی به خاطر استفاده از لوکیشن رئال و عدم سازگاری صداهای شهری امروز با ۸۰ سال گذشته از صدابرداری سر صحنه محروم ماند و برخی بازیگران مانند داریوش ارجمند، ناصر هاشمی، شمسی فضل‌اللهی، تارا سلیمانی، اکبر مولایی به جای خودشان با مدیریت ناصر طهماسب صحبت کردند.
پی‌نوشت

↑  «قاب‌های خالی، شبکه ۲ سیما را پر می‌کنند». وبگاه جام جم. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۹۲.
↑  «قابهای خالی به پایان راه». پایگاه خبری آفتاب. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۵ مه ۲۰۱۵.
↑  «دوبله سریال «قاب‌های خالی» ادامه دارد». وبگاه جام جم. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۲ اکتبر ۲۰۱۳.
↑  «صداگذاری سریال داستانی قاب‌های خالی سیمای آذری شبکه جهانی سحر از نیمه گذشت». شبکه اینترمتی آفتاب.
پشت صحنه سریال قاب‌های خالی
عکاس: حسین شمس
پشت صحنه سریال قاب‌های خالی
عکاس: سارا اردبیلی
پشت صحنه سریال قاب‌های خالی
عکاس: سارا اردبیلی
پشت صحنه سریال قاب‌های خالی
عکاس: سارا اردبیلی
پشت صحنه سریال قاب‌های خالی
عکاس: حسین شمس
پشت صحنه سریال قاب‌های خالی
عکاس: سارا اردبیلی
شهرداری سیا

| شهرداری سیا Sējas novads | شهرداری سیا Sējas novads |
| --- | --- |
شهرداری: شهرداری
  نشان:   نشان
کشور:  لتونی
تشکیل: ۲۰۰۶
پایتخت: Loja
حکومت: حکومت
 • شهردار: Guntis Liepiņš
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۲۷٫۹ کیلومتر مربع (۸۸٫۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۹): جمعیت (۲۰۰۹)
 • کل: ۲۴۶۴
 • تراکم: ۱۱/کیلومتر مربع (۲۸/مایل مربع)
وبگاه: www.sejasnovads.lv
شهرداری سیا (به لاتین: Sēja Municipality) یک شهرداری در لتونی است. شهرداری سیا ۲٬۴۶۴ نفر جمعیت دارد.
فریده آرمان

| فریده آرمانفریده | فریده آرمانفریده |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۰ آذر ۱۳۳۵ تهران
درگذشت: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۰ سوئد
علت مرگ: ایست قلبی
سال‌های فعالیت: ۱۳۵۷ شمسی تا کنون
سازمان: بنیاد بوم
شناخته‌شده برای: حزب کمونیست کارگری ایران
مکتب: مارکسیست، دین‌ناباور
حزب سیاسی: حزب کمونیست کارگری ایران
جنبش: حقوق زنان
فریده آرمان (درگذشتهٔ ۲ اردیبهشت ۱۴۰۰) فعال سیاسی کمونیست در عرصه‌هایی همچون مبارزه برای حقوق زنان، مبارزه برای حقوق پناهندگان، مبارزه علیه جمهوری اسلامی و اسلام سیاسی است. وی تا پیش از مرگ، مدیر پروژه بوم در شهر مالمو سوئد بود که به کودکان مورد خشونت خانگی قرار گرفته کمک می‌کند.
او در سال ۲۰۱۳ در اعتراض به نقض حقوق زنان در ایران به همراه تعدادی از اعضای فمن در شهر مالمو سوئد برهنه شد.
او همسر مهدی میرشاهزاده از زندانیان سیاسی طیف چپ بود که در زمستان ۶۲ در زندان اوین به اتهام همکاری با سازمان اتحاد مبارزان کمونیست اعدام شد. همسر دوم وی، غلام کشاورز نیز از رهبران اصلی حزب کمونیست ایران در دهه ۶۰ خورشیدی بود که هنگام دیدار با خانواده خود در قبرس، ترور شد.
فعالیتها

فریده آرمان از زمان تأسیس تا کنون همواره عضو کمیته مرکزی و همچنین عضو دفتر سیاسی حزب کمونیست کارگری ایران بوده‌است.
فریده آرمان مدیر پروژه بوم در شهر مالمو سوئد است که تمرکز آن بر کودکانی ست که شاهد خشونت علیه مادران خود بوده یا این که شخصاً مورد خشونت واقع شده‌اند. این کودکان به همراه مادران خود به صورت مخفی در خانه‌های امن به سر می‌برند و بیشتر از مهاجرانی هستند که فاقد ارتباط با نهادهای اجتماعی هستند.
او در سال ۲۰۱۳ به همراه تعدادی از اعضای فمن در شهر مالمو سوئد در اعتراض به نقض حقوق زنان در ایران برهنه شد.
در سال ۲۰۱۴ نیما سروستانی، فیلمساز ایرانی مقیم سوئد فیلمی با عنوان آن‌ها که گفتند نه دربارهٔ کشتارهای سال ۶۷ ساخت. این فیلم مستند در جشنواره آمستردام شرکت داشت و از میان صدها فیلم جزو ۱۵ فیلم برتر مرحله نیمه نهایی جشنواره قرار گرفت. فریده آرمان یکی از شخصیت‌های فیلم است که تصویر وی در حالیکه عکس دو همسر اعدامی و ترور شده اش را در دست دارد، پوستر اصلی فیلم است.
شهبازها

شهباز (به انگلیسی: Goshawk) ممکن است به چندین گونه از پرندگان شکاری اشاره داشته باشد که عمدتاً در سردهٔ بازها هستند:
طرلان، Accipiter gentilis، که اغلب به سادگی به عنوان شهباز شناخته می‌شود، زیرا تنها شهبازی است که در بیشتر محدوده خود (در اروپا و آمریکای شمالی) یافت می‌شود.
شهباز کاکل‌دار، Accipiter trivirgatus
شهباز سولاوسی، Accipiter griseiceps
شهباز سینه‌سرخ، Accipiter toussenelii
شهباز آفریقایی، Accipiter tachiro
شهباز تقلیدگر، Accipiter imitator
شهباز خاکستری، Accipiter novaehollandiae
شهباز قهوه‌ای، Accipiter fasciatus
شهباز کریسمس، Accipiter (fasciatus) natalis
شهباز سیاه‌پوش، Accipiter melanochlamys
شهباز توسی‌پوش، Accipiter luteoschistaceus
شهباز ابلق، Accipiter albogularis
شهباز فیجی، Accipiter rufitorques
شهباز شکم‌سفید، Accipiter haplochrus
شهباز ملوکان، Accipiter henicogrammus
شهباز سرخاکستری، Accipiter poliocephalus
شهباز بریتانیای نو، Accipiter princeps
شهباز هنست، Accipiter henstii
شهباز مایری، Accipiter meyerianus
پیغوی کوچک، Accipiter badius
† شهباز نیرومند، Accipiter efficax
† شهباز باریک، Accipiter quartus
گاهی گونه‌های زیر نیز شهباز شمرده می‌شوند:
شهباز گبر، Micronisus gabar
شهباز چهچه‌زن تیره، Melierax metabates
شهباز چهچه‌زن شرقی، Melierax poliopterus
شهباز چهچه‌زن رنگ‌پریده، Melierax canorus
شهباز سرخ، Erythrotriorchis radiatus
شهباز شانه‌بلوطی، Erythrotriorchis buergersi
شهباز دوریا، Megatriorchis doriae
شهباز گونه‌گون، Accipiter hiogaster
ساختمان پلاسکو

| ساختمان پلاسکو | ساختمان پلاسکو |
| --- | --- |
ساختمانِ پلاسکو ۱۴۰۰: ساختمانِ پلاسکو ۱۴۰۰
اطلاعات کلی: اطلاعات کلی
گونه: بازرگانی، مرکز خرید
آدرس: چهارراه استانبول، تهران
کشور: ایران
آغاز ساخت: ۱۳۳۹ (ساختمان نخست) خرداد ۱۳۹۷ (ساختمان جدید)
پایان: ۱۳۴۱ (ساختمان نخست)   ۱۴۰۰ (ساختمان جدید)
گشایش: ۱۳۴۱ (ساختمان نخست)  اسفند ۱۴۰۰(ساختمان جدید) 
تخریب: ۳۰ دی ۱۳۹۵ خورشیدی (پس از ۵۴ سال)  (ساختمان نخست)
مالک: حبیب‌الله القانیان تا پیش از اعدام در سال ۱۳۵۸ اکنون: بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
بلندی: ۴۲٫۰ متر (۱۳۸ فوت) (ساختمان نخست)
جزئیات فنی: جزئیات فنی
سیستم سازه: اسکلت فلزی
شمار طبقات: ۱۷ (ساختمان نخست)
ساختمان پلاسکو، یک ساختمان تجاری در چهارراه استانبول تهران، ایران است. از اولین ساختمان پلاسکو به‌عنوان نخستین آسمان‌خراش و ساختمان مدرن خاورمیانه یاد می‌شد. این ساختمان ۱۷ طبقه با اسکلتِ فلزی که در سال ۱۳۴۱ گشایش یافته بود، یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید و فروش پوشاک در تهران بود. این ساختمان در روز پنج‌شنبه ۳۰ دی ۱۳۹۵ پس از ۵۴ سال از ساخت بر اثر آتش‌سوزی فرو ریخت و ۵۶۰ واحد تجاری در آن نابود شد. پلاسکو در هنگامی پس از ۳٫۵ ساعت سوختن، فروریخت که هنوز شمار بالایی آتش‌نشان در حال مهار آتش‌سوزی در بیرون و درون ساختمان بودند. پس از این حادثه شهرداری تهران و در رأس آن محمدباقر قالیباف به «قصور» در این حادثه متهم شد. «ناتوانی در مدیریت بحران»، «اختصاص نیافتن بودجه به آتش‌نشانی»، «دادن تنها یک اخطار به ساختمان پلاسکو» و «آوار برداری سطحی به جای زنده یابی» تنها بخشی از انتقادهای گسترده از عملکرد شهرداری تهران در حادثه پلاسکو است.
پلاسکوی نخست، با ۴۲ متر بلندی در هنگام ساخت در سال ۱۳۴۱، بلندترین ساختمان تهران بود و در کنار ساختمان آلومینیوم از نخستین آسمان‌خراش‌های تهران شمرده می‌شد. این ساختمان نماد تهران نوین و معماری مدرن در پایتخت ایران و به عنوان یک نماد شاخص شهری به‌شمار می‌رفت.
با رخ دادن انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، القانیان، دارندهٔ ساختمان، همانند بسیاری دیگر از سرمایه‌داران مورد خشم مقام‌های جدید انقلابی قرار گرفت و پس از اعدام با تیرباران، دارایی‌هایش از جمله ساختمان پلاسکو مصادره شده و به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی داده شدند. در دوران پس از انقلاب ۱۳۵۷، بهره‌گیری‌ای که از ساختمان پلاسکو می‌شد، به ویژه در طبقه‌هایش که کارگاه‌های تولیدی مشغول کار بودند، تناسبی با مجوز استفاده و ظرفیتش نداشته‌است و این با آتش‌سوزی‌اش مرتبط دانسته شده‌است. در مورد آتش‌سوزی، همچنین مالک ساختمان، شهرداری و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به عنوان مقصرها در نگهداری سازه معرفی شدند اما گمانه‌زنی‌هایی پیرامون رخداد انفجار برنامه‌ریزی‌شده در ساختمان نیز منتشر شده بود.
اندکی پس از ریزش ساختمان، کار ساخت پلاسکوی تازه آغاز شد و در دی ۱۳۹۹ اعلام شد که از اردیبهشت ۱۴۰۰، پلاسکوی تازه، کارش را آغاز می‌کند. پارکینگ و پروانهٔ ساخت این سازهٔ جدید از موردهای اختلاف میان شهرداری تهران و بنیاد مستضعفان بودند. رسانه‌ها نیز به موضوع وارد شدند و از طی نشدن مرحله‌های قانونی برای ساخت ساختمان جدید نوشتند و پلاسکوی جدید را «نماد تبعیض و بی‌قانونی» خواندند. با این حال، ساخت کم‌کم به پایان کار رسید و پس از نمایش نما، نقدهایی به معماری سازه وارد شد و نمای بیرونی‌اش به یک شوخی میان مردم تبدیل گشت.
ساختمان نخست

ساختمان پلاسکو توسط حبیب‌الله القانیان، سرمایه‌دار یهودی، رئیس انجمن کلیمیان تهران و مالک شرکت پلاسکو، از بزرگ‌ترین صنایع پلاستیک‌سازی ایران، ساخته‌شد و نام ساختمان نیز از همین رو برگزیده شده‌است. کار ساخت آن از سال ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۱ جریان داشت و در سال ۱۳۴۱ افتتاح شد و با ارتفاع ۴۲ متر در هنگام گشایش بلندترین ساختمان تهران بود تا اینکه در سال ۱۳۴۲ ساختمان بورس تهران با ارتفاع ۶۸ متر عنوان بلندترین ساختمان پایتخت را از پلاسکو گرفت.
دربارهٔ هویت معمار این بنا شبهه‌هایی وجود دارد و گروهی سازندهٔ آن را فردی آلمانی و گروهی دیگر فردی کلیمی می‌دانند. این ساختمان در زمان خود بلندترین بنای ساختمانی در ایران بود و یکی از نمادهای مدرنیتهٔ ایران به‌شمار می‌رفت. در دههٔ ۱۳۴۰ از این ساختمان به‌عنوان «نماد سرمایه‌داری» نام برده می‌شد.
نگاره‌ای از ساختمان در دست ساخت
نمایی از ساختمان در هنگام ساخت
نمای درونی پلاسکو در دههٔ ۱۳۵۰
پلاسکو در دههٔ ۱۳۵۰
این ساختمان در یکی از کانون‌های بازرگانی، کار و فعالیت تهران قدیم، تجربه‌ای ویژه و تازه برای خرید و خوش‌گذرانی شهروندان تهران دههٔ ۱۳۴۰ بود. دیگر ویژگی‌های درخور توجه ساختمان در آن دهه، جایگاه مناسب آن (چهارراه استانبول)، بلندی آن (بلندترین ساختمان تهران تا سال‌ها)، تکنولوژیک بودن آن (ساختمان بلند دارای آسانسور و نمای مدرن) و کاربری‌های گوناگون (بازرگانی، تفریحی، خدماتی و رستوران) ساختمان هستند.
ساختمان نخست > پس از انقلاب ۱۳۵۷ > آتش‌سوزی و فروریختن

مقالهٔ اصلی: آتش‌سوزی و ریزش ساختمان پلاسکو
ساختمان پلاسکو در حال سوختن
در صبح پنجشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۵، طبقه‌های هشتم و نهم این ساختمان گرفتار آتش شدند و در ساعت ۷:۵۹ نیز آتش‌نشانی تهران گزارش رخداد را دریافت کرد. ساختمان اندکی پس از آتش‌سوزی، در هنگامی که هنوز شماری از نیروهای آتش‌نشانی تهران و شهروندان در آن بودند، ریزش کرد.
بر اثر آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو و عملیات‌های آواربرداری پس از آن حدود ۲۳۵ تن مصدوم شدند که برخی از آن‌ها به صورت سرپایی درمان شدند. یکی از آتش‌نشانان حاضر در زمان تخریب به علت شدت سوختگی در بیمارستان درگذشت. همچنین پیکر ۱۵ آتش‌نشان و ۵ شهروند عادی نیز از زیر آوار خارج شد و با این حساب مجموع قربانیان اعلام‌شده از سوی پزشکی قانونی تاکنون ۲۱ نفر می‌باشد. بر پایهٔ اعلام رسمی، شمار مفقودین غیر آتش‌نشان پلاسکو ۱۰ تن بوده‌است که پیکر ۵ تن شناسایی شده‌است. آواربرداری پلاسکو، حدود ۹ روز به طول انجامید و طی آن ۱۹۰۰ کامیون حدود ۲۰ هزار تن خاک و نخاله را از محل خارج کردند.
ساختمان نخست > پس از انقلاب ۱۳۵۷ > آتش‌سوزی و فروریختن > بررسی رخداد

حسن روحانی در ۱۲ بهمن در حکمی، محمدتقی احمدی رئیس دانشگاه تربیت مدرس را به ریاست «هیئت ویژه گزارش ملّی بررسی حادثه ساختمان پلاسکو» گذاشت و از وی خواست تا در دو ماه «گزارش ملّی» این رخداد را آماده کند.
نشست خبری هیئت تحقیق دربارهٔ رخداد، ۱۹ فرودین ۱۳۹۶ در دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد. محمدتقی احمدی در این نشست گفت: «فروریختن ساختمان پلاسکو نمادی از قصور و ناکارآمدی بسیاری از دستگاه‌ها بود، قصور و کاستی‌هایی که چندین دهه بر یکدیگر انباشته شده بود». در این نشست اعضای هیئت ویژه گزارش ملی بررسی حادثه ساختمان پلاسکو، تشکیل نشدن تیم ایمنی در ساختار فرماندهی حادثه را به عنوان ضعف اساسی در فرماندهی حادثه در مقطع قبل از ریزش عنوان کردند. همچنین اعلام کردند که شهرداری تهران در اجرای کامل و به موقع بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداری و تبصره آن کوتاهی داشته‌است.
محمد تقی احمدی، در پاسخ به سؤالی مبنی بر مجهول بودن مقصر رخداد پلاسکو و مشخص شدن درصد قصور دستگاه‌ها یا سازمان‌ها در این حادثه، گفت: «ما در گزارش درصد سهم تقصیر سازمان‌ها را مشخص نکردیم چرا که کار ما نیست؛ قوه قضاییه اگر صلاح ببیند باید تصمیم بگیرد که با توجه به کار تحقیقی که خودشان انجام داده‌اند و نتایج گزارش ما مقصر یا مقصران حادثه را مشخص کند.» وی گفت: «مالک ساختمان، شهرداری، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بیشترین ارتباط را با ساختمان پلاسکو و نگهداری و ایمنی آن داشتند که قبل از ریزش ساختمان می‌توانستند بهتر عمل کنند؛ قصور بقیه سازمان و دستگاه‌ها در رده پایین‌تری قرار دارد.»
گونهٔ ریزش کف‌ها، شک‌هایی را دربارهٔ احتمال رخداد انفجار در ساختمان به وجود آورد که در گزارش حادثه، چنین احتمالی رد شد و اعلام شد که نشانی از انفجار برنامه‌ریزی‌شده در ساختمان یافت نشده‌است. اما این گزارش با نقدهایی نیز روبرو شده‌است؛ در نمونه‌ای، اقبال شاکری رئیس کمیته عمران شورای شهر تهران دربارهٔ این گزارش گفت: «به نظرم این یک گزارش در سطح ملی نبود و انتظار بیشتری از این کمیته داشتیم». گزارشی دیگر در بی‌بی‌سی فارسی می‌گفت: «سازهٔ فلزی این ساختمان باعث شده بود که برخی برای آن عمر دویست ساله پیش‌بینی کنند اما این ساختمان بعد از پنجاه و چهار سال فروریخت. اینکه آتش‌سوزی چقدر به ساختار بنا آسیب زده و باعث فروریختن آن شده روشن نیست؛ اما این ساختمان، گویی کاملاً مهندسی و برنامه‌ریزی شده، فقط در خود فروریخت».
معاون بنیاد مستضعفان پس از این رخداد، مقاومت ساختمان را ستود و اعلام کرد «اگر حریق همان موقع خاموش می‌شد این بلا سر پلاسکو نمی‌آمد»؛ همچنین اعلام شد که استاندارد مقررات ملی ایران در هنگام این رخداد، برای یک ساختمان فلزی نزدیک به دو ساعت در آتش‌سوزی است، اما ساختمان پلاسکو با حرارات بالای ۷۰۰ درجه‌ای، سه ساعت در آتش‌سوزی دوام آورده‌است و این داغی در مرکزها تا هزار و ۴۰۰ درجه نیز بوده‌است.
ساختمان جدید

ساختمان جدید در مدت ۳۰ ماه در ۲۰ طبقه و با زیر بنای ۲۰ هزار متر توسط بنیاد مستضعفان احداث و ۲۰ اسفند ۱۴۰۰ افتتاح شد. در نمای پلاسکوی جدید از بتن تقویت شده با الیاف شیشه استفاده شده‌است. ساختمان جدید دارای ۳۴۶ واحد کسبی است و هر طبقه از ساختمان پلاسکو دارای ۱۰۰۰ متر زیربنا است.
با وجود اختلاف شهرداری و بنیاد مستضعفان بر سر مجوز ساخت پلاسکو، این ساختمان نیز همچون بسیاری دیگر از املاک متعلق به نهادهایی که به‌طور مستقیم زیر نظر رهبر ایران فعالیت می‌کنند، بدون طی مراحل قانونی و اداری معمول در دست ساخت قرار داشته‌است. پارکینگ و پروانهٔ ساخت از موردهای اختلاف میان شهرداری و بنیاد مستضعفان بودند.
معماری و ویژگی‌های سازه > ساختمان نخستین

روشن نیست که آرشیتکت نخستین ساختمان پلاسکو، چه شخصی بوده‌است. ساختمان هفده طبقهٔ پلاسکو به عنوان نماد ورود تهران به دورهٔ مدرن شناخته می‌شد. ساختمانِ نخست در دو سال ساخته شد و در سال ۱۳۴۱ گشایش یافت. یک رستوران نیز در طبقهٔ بالای این ساختمان ۴۲ متری قرار داشت. مساحت این ساختمان ۲۹ هزار متر مربع بود و معماری درونش در دورهٔ کارکردش، با دیگر ساختمان‌های هم‌رده فرق می‌کرد. همچنین این، نخستین ساختمان بلند با سازهٔ فلزی و دارای آسانسور بوده‌است و در طبقهٔ پایینی آن، حوض‌هایی با اندازهٔ بزرگ ساخته شده بود. معماری ساختمان در دو بخش ۱۵ و ۵ طبقه طراحی گردید و سازه بر این پایه شکل گرفت. سقف بلند سازه و دیزاین دایره‌وار آن، گردش و دیدن ویترین فروشگاه‌ها را بسیار آسان ساخته بود. راه پله‌های ساختمان نیز به سبک قدیم ایران، موزاییکی و دارای لبه‌هایی فلزکوبی شده بودند.
متراژ زیربنای ساختمان پلاسکو ۲۹ هزار متر مربع بود و طبقه‌های اول تا چهارم مساحت بیشتری نسبت به دیگر طبقه‌ها داشتند. سازهٔ ساختمان نخست پلاسکو تمام‌فولادی بوداست و نمای بیرونی‌اش نیز کلاف‌کشی و با فولاد بسته شده بود؛ با چنین روش ساختی، عمر مفید این سازه را ۲۰۰ سال تخمین می‌زدند. در ابتدای گشایش، تهیه‌کنندگان فیلم و شرکت‌هایی در نخستین طبقه‌ها دفتر گرفته بودند اما کم‌کم از ساختمان رفتند. بیشتر واحدهای نخستین ساختمان پلاسکو با گذشت زمان و در سال‌های پایانی عمر سازه، به کارگاه‌های تولیدی تبدیل شدند که با کاربری آن، هم‌خوانی نداشته‌است. از نمای سپید و سرخ سال‌های نخستین برج پلاسکو و مجسمهٔ تبلیغی «کانادا درای» نارنجی‌رنگ که روی برج نصب شده بود، در سال‌های آخر، تنها قطعه‌هایی فلزی باقی ماند بود. تا پایان عمر سازه، ساختمان پلاسکو هنوز تا فاصله‌ای قابل توجه از هر سو دیده می‌شد.
معماری ساختمان پلاسکو همانند حرف L انگلیسی بود و همین بانی آن شد که ریزش ساختمان تنها در قسمت عمودی و برجی رخ دهد و به مغازه‌های پخش پوشاک قرار گرفته در بخش افقی سازه، خسارت چندانی وارد نشود.