stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فندق

برای گیاه فندق، فندق (گیاه) را ببینید.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
فندق: فندق
ارزش غذایی به ازای هر ۱۰۰گرم: ارزش غذایی به ازای هر ۱۰۰گرم
انرژی: ۲٬۶۲۹ کیلوژول (۶۲۸ کیلوکالری)
کربوهیدرات: ۱۶٫۷
نشاسته: ۰٫۴۸
قند: ۴٫۳۴
فیبر خوراکی: ۱۱
 :  
چربی: ۶۰٫۷۵
اشباع: ۴٫۴۶۴
چربی تک‌سیرنشده: ۴۵٫۶۵۲
چربی غیراشباع چندگانه: ۷٫۹۲
 :  
پروتئین: ۱۴٫۹۵
 :  
ویتامین‌ها: درصد ارزش روزانه
برابر ویتامین آبتا-کاروتنلوتئین زآگزانتین: ۰٪ ۱ میکروگرم۰٪۱۱ میکروگرم۹۲ میکروگرم
ویتامین آ: ۲۰ یکای بین‌المللی
ویتامین (B۱): ۵۶٪ ۰٫۶۴۳ میلی‌گرم
 (B۲): ۹٪ ۰٫۱۱۳ میلی‌گرم
نیاسین (B۳): ۱۲٪ ۱٫۸ میلی‌گرم
پانتوتنیک اسید (B۵): ۱۸٪ ۰٫۹۱۸ میلی‌گرم
ویتامین ب۶: ۴۳٪ ۰٫۵۶۳ میلی‌گرم
فولیک (B۹): ۲۸٪ ۱۱۳ میکروگرم
ویتامین ث: ۸٪ ۶٫۳ میلی‌گرم
ویتامین ئی: ۱۰۰٪ ۱۵٫۰۳ میلی‌گرم
ویتامین کا: ۱۴٪ ۱۴٫۲ میکروگرم
 :  
مواد معدنی: مقدار درصد ارزش روزانه
کلسیم: ۱۱٪ ۱۱۴ میلی‌گرم
آهن: ۳۶٪ ۴٫۷ میلی‌گرم
منیزیم: ۴۶٪ ۱۶۳ میلی‌گرم
منگنز: ۲۹۴٪ ۶٫۱۷۵ میلی‌گرم
فسفر: ۴۱٪ ۲۹۰ میلی‌گرم
پتاسیم: ۱۴٪ ۶۸۰ میلی‌گرم
سدیم: ۰٪ ۰ میلی‌گرم
روی: ۲۶٪ ۲٫۴۵ میلی‌گرم
 :  
دیگر اجزاء: مقدار
آب: ۵٫۳۱
 :  
 یکاها  μg = میکروگرم • mg = میلی‌گرم  IU = یکاهای بین‌المللی :  یکاها  μg = میکروگرم • mg = میلی‌گرم  IU = یکاهای بین‌المللی 
†درصدهای تقریبی ارائه شده برای افراد بزرگسال از روی مرجع مصرف رژیم غذایی هستند.: †درصدهای تقریبی ارائه شده برای افراد بزرگسال از روی مرجع مصرف رژیم غذایی هستند.
فندق میوه‌ای فندقی از درخت فندق است. ظاهر کروی یا بیضی دارد و طولش ۱۵–۲۵ میلی‌متر و قطرش ۱۰–۱۵ میلی‌متر است و دارای پوسته فیبری بیرونی می‌باشد. گونه‌هایی از فندق از فندق معمولی بزرگ‌ترند و در بیشترین رشد دو برابر اندازه معمولی می‌شوند. میوه فندق زمانی که برسد از پوسته بیرون می‌افتد. پوست میوه سخت است. هسته (بذر) فندق خوراکی است که به آن مغز فندق می‌گویند و می‌توان آن را به صورت خام یا پخته (بو داده) مصرف نمود. بذر پوستی بسیار نازک و به رنگ قهوه‌ای تیره دارد که پیش از مصرف یا پخت‌وپز، معمولاً آن را جدا می‌کنند.
فندق در سطح تجاری بیشتر در ترکیه، ایتالیا، یونان، گرجستان، در جنوب ایالت اسپانیایی کاتالونیا، در شهرستان کنت انگلستان و همچنین در ایالت واشینگتن و اورگن ایالات متحده تولید می‌شود. ترکیه با تولید تقریباً ۷۵٪ از فندق جهان، بزرگ‌ترین تولیدکننده این میوه در بین کشورهای جهان می‌باشد.
بیشتر تولید فندق در ایران در مناطق اشکورات رودسر گیلان (پرندان، مایستان بالا و پایین، کُجید، شَوَک. دیماجانکش و…)، و در اشکورت رامسر در روستاهای سپارد، تمل، یازن، نارنه و… شهسوار و رامسر در مازندران و رودبار و الموت قزوین است. اشکورات رحیم‌آباد رودسر بزرگ‌ترین تولیدکننده فندق و به عنوان پایتخت فندق ایران شناخته می‌شود.
از فندق در صنعت شیرینی‌سازی برای ساخت پرالین مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین با ترکیب آن با شکلات می‌توان شکلات ترافل و همچنین محصولاتی همچون نوتلا و فرانجلیکو تولید نمود. روغن فندق نیز که از فندق به‌دست می‌آید، بسیار خوش‌طعم است و در پخت‌وپز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
فندق از نظر میزان پروتئین و چربی غیراشباع بسیار غنی است، علاوه بر آن حاوی مقادیر قابل توجهی از ویتامین ب۱ و ویتامین ب۶ و میزان کمتری از دیگر ویتامین‌های ب است.
فواید فندق

فندق یک مغز مغذی و پرخاصیت، دارای مقدار زیادی چربی‌های سالم، پروتئین، فیبر و ویتامین‌های مفید است. هر ۱۰۰ گرم فندق حاوی ۶۲۸ کیلوکالری انرژی، ۱۶٫۷ گرم کربوهیدرات، ۱۴٫۹۵ گرم پروتئین و ۶۰٫۷۵ گرم چربی است. این خشکبار همچنین دارای ۹٫۷ گرم فیبر، ۴٫۳۴ گرم قند و ۵٫۳۱ گرم آب می‌باشد. از نظر مواد معدنی، فندق سرشار از کلسیم (۱۱۴ میلی‌گرم)، آهن (۴٫۷ میلی‌گرم)، منیزیم (۱۶۳ میلی‌گرم)، فسفر (۲۹۰ میلی‌گرم) و پتاسیم (۶۸۰ میلی‌گرم) است که همگی برای حفظ سلامت استخوان‌ها، عضلات و عملکرد بهتر سیستم عصبی ضروری هستند. همچنین، حاوی مقادیر قابل توجهی از روی (۲٫۴۵ میلی‌گرم)، مس (۱٫۷۳ میلی‌گرم) و منگنز (۶٫۱۸ میلی‌گرم) است که به بهبود عملکرد ایمنی و سوخت‌وساز بدن کمک می‌کنند.
از نظر ویتامین‌ها، فندق دارای ویتامین C (۶٫۳ میلی‌گرم)، ویتامین‌های گروه B شامل B1 (۰٫۶۴۳ میلی‌گرم)، B2 (۰٫۱۱۳ میلی‌گرم)، B3 (۱٫۸ میلی‌گرم)، B6 (۰٫۵۶۳ میلی‌گرم) و فولات (B9) به میزان ۱۱۳ میکروگرم است که همگی در تولید انرژی و سلامت سیستم عصبی نقش دارند. فندق همچنین منبع غنی از ویتامین E (۱۵٫۰۳ میلی‌گرم) و ویتامین K (۱۴٫۲ میکروگرم) است که به تقویت سیستم ایمنی، سلامت پوست، جلوگیری از پیری زودرس و حفظ انعقاد طبیعی خون کمک می‌کنند. مصرف فندق به دلیل وجود اسیدهای چرب مفید، به کاهش کلسترول بد (LDL) و افزایش کلسترول خوب (HDL) کمک کرده و خطر بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد. همچنین، فیبر موجود در آن باعث بهبود عملکرد دستگاه گوارش، پیشگیری از یبوست و کنترل قند خون می‌شود. به‌علاوه، آنتی‌اکسیدان‌های فراوان آن از بدن در برابر استرس اکسیداتیو محافظت کرده و خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن مانند سرطان را کاهش می‌دهند.[نیازمند منبع]
کشت تاریخی

در سال ۱۹۹۵ شواهدی دال بر وجود یک مرکز فرآوری فندق در مقیاس بزرگ در یک گودال واقع در جزیره کولونزی اسکاتلند به‌دست آمد. این چاله متعلق به دوران میان سنگی بود و حدود ۹۰۰۰ سال قدمت داشت. شواهد نشان از یک چاله عمیق و بزرگ که مملو از صدها هزار پوسته سوخته فندق بود می‌داد. فندق در دیگر مراکز متعلق به دوران میان سنگی نیز یافت شده بود ولی به ندرت در چنین مقیاسی و به‌شکل متمرکز در یک چاله. تکنیک رادیوکربن قدمت این فندق‌ها را بالغ بر ۷۰۰۰ سال قبل از میلاد تشخیص داده است.
این اکتشاف به ما بینشی خاص در زمینه فعالیت‌های گروهی و برنامه‌ریزی در این دوران می‌دهد. این فندق‌ها همه در یک سال برداشت شده بودند و آنالیز گرده‌ای نشان داد تمامی درختان به‌طور هم‌زمان قطع شده بودند. مقیاس این فعالیت، بی‌نظیر در سرتاسر اسکاتلند و عدم وجود حیوانات قابل شکار در این جزیره، این احتمال را قوت می‌دهد که کولونزی دارای جامعه‌ای با رژیم غذایی عمدتاً گیاهی بوده است.
فندق معمولاً نیاز به برشته کردن ندارد و حتی امروزه فندق کنتی (Kentish Cobnuts) به صورت سنتی تازه به فروش می‌رسد، گمان می‌رود برشته کردن فندق برای آسان‌تر کردن هضم آن توسط کودکان صورت گرفته باشد. گفته می‌شود که برشته کردن عمر نگهداری فندق را افزایش می‌دهد و همین آن را غذایی مناسب برای دریانوردان در سال‌های گذشته کرده بود.
درخت فندق در طول تاریخ برای چوب، مواد ساختمانی و پرچین مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در دوران رومی‌ها کشت می‌شده از جمله در بریتانیا، هر چند مدرکی وجود ندارد که آن‌ها کشت گونه خاصی را گسترش داده باشند. انواع مختلفی از قرن ۱۶ به بعد کشت شده، قرن ۱۹ شاهد یک افزایش بزرگ در انواع این گونه می‌باشد. به‌طور خاص فندق کنتی اولین گونه تحت کشت گسترده در سال ۱۸۳۰ معرفی گردید.
شیوه سنتی افزایش باردهی فندق brutting نام دارد که باعث می‌شود انرژی درخت بیشتر به سمت تولید شکوفه برود. در این شیوه در پایان فصل رشد سرشاخه‌های ۶–۷ برگه متصل به تنه یا شاخه‌های اصلی (بدون قطع کامل) دوشاخه می‌شوند.
روش برداشت

برداشت فندق سالانه در اواسط پاییز انجام می‌شود. وقتی پاییز به پایان می‌رسد، میوه‌ها و برگ‌ها به‌زمین می‌ریزند. بیشتر پرورش دهندگان تجاری به جای استفاده از تجهیزات برای تکان دادن آنها از درخت، منتظر می‌مانند تا میوه‌ها خود به خود بیفتند. برداشت فندق به صورت دستی یا با شن کش دستی یا مکانیکی انجام می‌شود.
فندق‌ها ممکن است تا ۳ بار در طول فصل برداشت جمع‌آوری شوند و این بستگی به کمیت فندق‌ها و افتادن آن‌ها دارد ولی در برخی از مناطق شامل رحیم آباد برای جلوگیری از از بین رفتن محصول به صورت دوره ای اقدام به تکان دادن درخت می‌کنند که باعث می‌شود فندق رسیده به زمین بریزد و این کار را معمولاً هر ۱۰ روز یک بار تکرار می‌کنند.
برداشت‌کننده یک ماشین با دور پائین است که توسط یک تراکتور کشیده می‌شود که مواد را از زمین برمی‌دارد و فندق‌ها را از برگ‌ها و شاخه‌ها جدا می‌کند.
بعضی کشاورزان منتظر می‌شوند تا تمام فندق‌ها روی زمین بیفتد و تمام برداشت را در یک بار انجام می‌دهند.
اگرچه این روش بنظر ساده‌تر است، اما باران ممکن است مقداری از فندق‌ها را بپوساند.
تنوع گونه‌ها

انواع فندق شامل: بارسلونا، باتلر، کاسینا، کلارک، کاسفورد، داویانا، دل لانگه، انگلیس، انیس، فیلبرت، هال جیانت، جمتگارد، کنت کوب، لوییس، توکولی، توندا، توندای جیفونی، توندارومانا و والنیس پراید و ویلامت می‌شوند.
برخی از این گونه‌ها به دلیل کیفیت‌های خاصی کشت می‌شوند. این کیفیتها شامل بزرگی فندق، دیر رس یا زودرس بودن گونه یا به منظور گرده افشانی است.
اکثر فندق‌های کشت تجاری از ریشه گرفته می‌شوند و برخی گونه‌ها از ریشه هیبرید بین فندق معمولی و فندق فیبلرت هستند.
یک گونه در ایالت واشینگتن رشد می‌کند، "DuChilli" که ظاهر بلندتر دارد و پوست نازکتر و طعمی شیرین تر از دیگر گونه‌ها دارد.
فندق ترکیه‌ای نباید با فندق وحشی ترکیه‌ای فندق بیزانسی اشتباه شود.
استفاده‌های فندق

استفاده‌های آشپزی
کیک شکلاتی با فندق
فندق‌ها در شیرینی‌پزی برای ساخت آجیل سوخته نیز مصرف می‌شود.
فندق ماده اصلی نوتلا است و همچنین برای برخی از ترایف‌های شکلاتی و نوشابه‌های الکلی استفاده می‌گردد.
در اتریش به ویژه شهر وین، فندق یک ماده در ساختن تارت است مثل تارت فندقی که بسیار هم مشهور است.
روغن فندق به‌عنوان یک طعم‌دهنده خیلی قوی محسوب می‌شود و در آشپزی به عنوان روغن نیز استفاده می‌شود.
برگ گیاهان فندق معمولاً توسط گونه‌های حشرات لپیدوپترا خورده می‌شوند.
منافع سلامتی

فندق به دلیل داشتن ترکیبات چربی، پروتئین، کربوهیدرات، ویتامین ای، مواد معدنی، فیبرهای رژیمی، فیتوسترول (بتاسیتوسترول) و آنتی‌اکسیدان‌های فنولیک مثل فلاوان، دارای جایگاه خاص در میان انواع دانه‌های خشک شده از نظر مواد مغذی و سلامتی است.
فندق یک منبع خوب از ویتامین‌های B1، B2 و B6 است. این ویتامین‌ها برای حفظ سلامت مغز و خون‌سازی ضروری هستند، مخصوصاً برای کودکان در حال رشد.
ثابت شده است که مصرف ۲۵ تا ۳۰ گرم فندق در روز، تمامی ویتامین E مورد نیاز در روز را تأمین می‌کند و برای پیشگیری از بیماری‌های عروق سیاهرگ قلبی و سرطان کافی است.
روغن فندق بهترین منبع شناخته شده ویتامین E است که برای سلامت ماهیچه‌های قلب و دیگر ماهیچه‌های بدن ضروری است.
این ویتامین همچنین برای عملکرد طبیعی سیستم تولید مثل ضرورت دارد.
ویتامین E از تجزیه و همولیز گلبول‌های قرمز خون جلوگیری می‌کند، بنابراین به عنوان نوعی محافظ در برابر کم خونی یا آنمی عمل می‌کند. از دیگر فایده‌ها ویتامین E که در فندق به وفور یافت می‌شود، پیشگیری و ممانعت از عوامل ایجادکننده سرطان است. اگر سرطان قبلاً در بدن شکل گرفته باشد، ویتامین E با سلول‌های سرطانی می‌جنگد.
املاح فندق
فندق دارای مواد معدنی زیر می‌باشد:
کلسیم، که برای رشد استخوان‌ها و دندان‌ها ضروری است.
آهن، که در خون‌سازی نقش دارد.
روی، که نقش مهمی در هورمون‌های جنسی دارد.
پتاسیم، که برای تحریک سیستم عصبی و عملکرد مناسب عضلات و ماهیچه‌ها ضروری است.
بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فندق در جهان

بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فندق بر اساس گزارش فائو در سال ۲۰۲۱
| کشور | تولید به تن |
| --- | --- |
 ترکیه: ۶۸۴٬۰۰۰
 ایتالیا: ۸۴٬۶۷۰
 ایالات متحده آمریکا: ۷۰٬۳۱۰
 جمهوری آذربایجان: ۶۷٬۶۳۰
 گرجستان: ۴۶٬۰۰۰
 شیلی: ۳۵٬۲۹۱
تولید جهانی: ۱٬۰۷۷٬۱۱۷
بزرگ‌ترین تولیدکننده فندق درجهان ترکیه است که ۶۳ درصد فندق جهان را تأمین می‌کند.
دی‌اف‌و سی.۵

| دی‌اف‌و سی>  ۵ | دی‌اف‌و سی>  ۵ |
| --- | --- |
کاربری: شناسایی
تولیدکننده: آویاتیک
نخستین پرواز: ۱۹۱۶
معرفی‌شده در: ۱۹۱۶
کاربر اصلی: لوفت‌اشترایت‌کرفته
ساخته‌شده: ۱۹۱۸–۱۹۱۶
تعداد ساخته‌شده: ۱٬۰۰۰+ فروند
توسعه‌یافته از: دی‌اف‌و سی. ۴
دی‌اف‌و سی. ۵ (به آلمانی: DFW C.V) یک هواگرد دوباله تک‌موتوره دو سرنشین شناسایی ساخت شرکت آویاتیک در امپراتوری آلمان بود. این هواگرد در جریان جنگ جهانی اول در لوفت‌اشترایت‌کرفته خدمت کرد. سی. ۵ پر تولیدترین هواگرد آلمان در طول این جنگ بود.
مشخصات فنی

دی‌اف‌و سی. ۵
خدمه: ۲ نفر
طول: ۷٫۸۷ متر
طول بال: ۱۳٫۲۷ متر
ارتفاع: ۳.۲۵ متر
وزن بارگذاری‌شده: ۱٬۴۳۰ کیلوگرم
نیرومحرکه: ۱ × موتور خطی ۶ سیلندر بنتس ب‌ست.۴ خنک‌شونده با مایع: ۲۰۰ اسب بخار
حداکثر سرعت: ۱۵۵ کیلومتر بر ساعت
سقف پرواز: ۵٬۰۰۰ متر
طول پرواز: ۳.۵ ساعت
۲ × مسلسل پارابلوم کالیبر ۷٫۹۲ در اتاقک دیده‌بان
پیوند قلب

| پیوند قلب | پیوند قلب |
| --- | --- |
قلب اهدایی در قفسه سینه فرد گیرنده: قلب اهدایی در قفسه سینه فرد گیرنده
تخصص (پزشکی): پزشکی قلب
ICD-9-CM: 37.51
سرعنوان‌های موضوعی پزشکی: D016027
مدلاین پلاس: ۰۰۳۰۰۳
[ویرایش در ویکی‌داده]: [ویرایش در ویکی‌داده]
پیوند قلب (به انگلیسی: heart transplantation)، عمل جراحی است که در آن قلب یک فرد به فرد دیگری پیوند اندام داده می‌شود. پیوند قلب در برخی موارد از بیماری نارسایی قلبی، به عنوان مرحلهٔ آخر درمان مطرح می‌شود، زمانی که هیچ‌یک از درمان‌های طبی و جراحی دیگر مفید نبوده و هیچ امکان دیگری نیز وجود نداشته باشد. در سال ۲۰۱۴ میلادی (۱۳۹۳ خورشیدی) گروهی از پزشکان در بیمارستان سنت وینسنت در سیدنی استرالیا برای نخستین بار در جهان قلبی مرده را احیا کردند و به یک زن ۵۷ ساله که بیماری قلبی مادرزادی داشت پیوند دادند.
تاریخچه

اولین پیوند قلب انسان به انسان در سال ۱۹۶۷ انجام شده‌است. در روز سوم دسامبر ۱۹۶۷، قلب دنیس داروال، قربانی ۲۶ ساله تصادف رانندگی در داخل قفسه سینه لوئیس واشکانسکی، فروشنده ۵۴ ساله شروع به تپیدن کرد. کریستیان بارنارد، جراح اهل آفریقای جنوبی تیم جراحی را هدایت می‌کرد. با وجودی که واشکانسکی فقط ۱۸ روز زنده ماند، اما گزارش‌های اولیه این عمل جراحی را «تاریخی» و «موفقیت‌آمیز» توصیف کردند. خبر نخستین جراحی پیوند قلب انسان به انسان به سرعت به سرخط خبرهای جهان تبدیل شد و چنان توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرد که فصل جدیدی را در زمینه کار پزشکان و بیماران مشهور، نشست خبری پس از جراحی‌ها و اطلاع‌رسانی گزارش‌های پزشکی گشود. این جراحی در کنار خبر قدم گذاشتن انسان روی کره ماه که دو سال بعد اتفاق افتاد، یکی از مهمترین اتفاقات قرن بیستم بود. در سال ۱۹۶۸، ۴۷ تیم پزشکی متفاوت بیش از صد عمل پیوند قلب را در سراسرجهان انجام دادند.
اولین پیوند قلب در ماه می ۱۹۶۸ در بریتانیا مثل همه جا به شدت مورد توجه رسانه‌ها و عموم مردم قرار گرفت اما بحث و جنجالی عمومی که دربارهٔ این نوع جراحی درگرفت باعث شد در دهه ۱۹۷۰ موقتاً ممنوع شود.
از آن زمان رویه‌های پیوند، تجهیزات و داروها به‌طور مداوم ارتقا یافته‌اند. از سال ۱۹۸۳ که سیکلوسپورین در اختیار قرار گرفت، پیوند قلب به صورت یک گزینهٔ درمانی برای بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی شدید تبدیل شد. جراحی پیوند قلب امروزه عملی رایج و تحولی در افزایش طول عمر است که برای رسیدن به اینجا راه دشواری را طی کرده‌است.
تاریخچه > پیچیدگی‌های اخلاقی

در آغاز بیشتر دریافت کنندگان قلب فقط مدت کوتاهی زنده می‌ماندند - بعضی فقط چند ساعت- و همین بالا بودن آمار مرگ پس از جراحی پیوند انتقادها را افزایش داد.
پرسش‌هایی دربارهٔ اینکه آیا امکانات موجود برای مهار سیستم ایمنی بدن بیمار در حد چنین جراحی‌ای هست و آیا اصلاً این جراحی ارزش آن را دارد که چنین تکنولوژی پیشرفته‌ای برایش به کار گرفته شود.
پیچیدگی‌های اخلاقی و مشکلات قانونی دربارهٔ جدا کردن یک قلب سالم که همیشه نماد زندگی و مرگ بوده‌است و اینکه آیا این عمل به منزله کشتن فرد اهداکننده قلب خواهد بود، نگرانی‌های دیگری را مطرح کرد. انگیزه پزشکان در نجات جان بیمارانی که به عنوان اهداکننده بالقوه شناسایی می‌شدند، مورد تردید قرار گرفت به خصوص پس از آنکه در دومین عمل جراحی پیوند قلب بارنارد، در ژانویه ۱۹۶۸ قلب یک مرد رنگین‌پوست — اصطلاحی که در آفریقایی جنوبی دوران نژادپرستی، برای نژادهای مختلط استفاده می‌شد — به یک مرد سفیدپوست پیوند زده شد.
جراحی اندام‌های سالم برای پیوند به بیماران دیگر از یک سو باعث امیدواری و از یک سو باعث وحشت شد. اما هم‌زمان با پیشرفت‌های چشمگیر در درمان سیستم ایمنی پیوند قلب، این جراحی‌ها دوباره از سر گرفته شدند.
تاریخچه > تاریخچه پیوند قلب در ایران

در تاریخ ۳۰ آذر ماه ۱۳۷۱ نخستین عمل موفقیت‌آمیز پیوند قلب باز در ایران توسط دکتر محمدعلی سنجریان در شیراز انجام شد.
تاریخچه > تاریخچه پیوند قلب در افغانستان

افغانستان نود و سومین کشور جهان در زمینهٔ پیوند اعضای بدن است. طبق اعلام وزارت صحت (بهداشت) افغانستان، سالانه ۱۵۰۰ عمل قلب در افغانستان انجام می‌شود. ۴ مرکز پیوند اعضا در افغانستان فعال است. هم چنین اولین پیوند قلب در افغانستان توسط داکتر سمیر بیات متخصص افغان كه در شهر هايدلبرگ آلمان زندگي ميكرد صورت گرفت.
تاریخچه > نخستین پیوند قلب مرده

در سال ۲۰۱۴ میلادی (۱۳۹۳ خورشیدی) برای نخستین بار در جهان گروهی از پزشکان در بیمارستان سنت وینسنت در سیدنی استرالیا قلبی را که ۲۰ دقیقه بود دیگر نمی‌تپید احیا کردند و به یک خانم ۵۷ ساله که بیماری قلبی مادرزادی داشت پیوند دادند. در شیوه بدیعی که در سیدنی به کار رفته شد، قلبی که ضربانش متوقف شده در دستگاهی که «جعبه قلب» نامیده می‌شود گذاشته می‌شود. در این جعبه، قلب گرم نگه داشته می‌شود، ضربان احیاء می‌شود و یک مایع مغذی کمک می‌کند که آسیب به ماهیچه‌های قلب کم شود. پس از پیوند قلب این خانم، دو جراحی مشابه موفق دیگر نیز انجام شده‌است. این موفقیت با استقبال زیادی در جهان مواجه شده‌است. بنیاد قلب بریتانیا آن را «پیروزی بزرگ» خواند.
تا پیش از این شیوه، قلب تنها عضو بدن انسان بود که پس از توقف ضربان، قابل پیوند نبود. پیوند پس از توقف ضربان قلب به اهداء عضو پس مرگ عروقی معروف است، معمولاً قلب‌های پیوندی بعد از مرگ مغزی پیش از اینکه از تپیدن باز بایستند از بدن اهداء کننده خارج می‌شوند، حدود چهار ساعت در یخ نگهداری شده و بعد از آن به بیمار پیوند می‌خورند.
محدودیت‌ها

اگر بیمار دارای هر یک از بیماری‌های زیر باشد پیوند قلب برای او ممنوع است:
عفونت فعال
بدخیمی پایدار
افزایش فشار خون برگشت‌ناپذیر
مقاومت عروق ریوی بیش از ۶ واحد وود
گرادیان فشار داخل ریوی (فشار متوسط شریان ریوی – فشار وج مویرگی ریه) بزرگتر از ۱۵ میلی‌متر جیوه: افزایش فشار خون ریوی باعث نارسایی بطن راست، سپس نارسایی عضو پیوندی و در نهایت باعث مرگ گیرندهٔ پیوند می‌شود.
بیماری‌های شدید کبد و کلیه
برخی بیماری‌ها و مشکلات نیز می‌توانند خطر ایجاد عوارض پس از جراحی، پیوند را افزایش و شانس بهبود بیمار را کاهش دهند:
نارسایی احتقانی قلب (در صورتی که قدرت پمپاژ مؤثر به ۳۰ درصد برسد مانعی بزرگ جهت دریافت پیوند خواهد بود)
وابستگی شدید به مصرف مواد مخدر، الکل و دخانیات (دخانیات می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های ریوی را افزایش دهد)
بیماری پیشرفته عروق کرونر
کاهش کارایی بطن چپ قلب
کاردیومیوپاتی ایسکمیک (بیماری ماهیچه‌ای قلب که در اثر عدم خونرسانی کافی ایجاد شده‌است)
اقدامات تشخیصی

نوار قلب و رادیوگرافی قفسهٔ سینه
بررسی‌های آزمایشگاهی: سنجش تیترهای ویروسی، بررسی اختلال عملکردی اندامهای انتهایی و وجود شواهد بدخیمی مخفی
اکوکاردیوگرافی: به منظور بررسی شکل هندسی قلب، بررسی عملکرد میوکارد و وجود بیماری‌های دریچه‌ای استفاده می‌شود.
بررسی قابلیت زنده ماندن میوکارد
با انجام کاتتریزاسیون قلبی می‌توان فشار شریان ریوی و مقاومت عروق ریه، عملکرد بطن چپ، بیماری‌های انسدادی کرونر و کیفیت شریان کرونر از نظر گرافت بای پس را بررسی نمود.
تست ورزش قلب برای سنجشVO۲حداکثر
منبع قلب اهدایی

افرادی که دچار مرگ مغزی شده‌اند در صورتی که آزمایش آن‌ها با فرد گیرنده مطابق باشد با رضایت خانوادهٔ فرد می‌توان عضو او را اهدا کرد. وظیفهٔ تیم بیهوشی در قبال این افراد حفظ راه هوایی و حمایت قلبی-عروقی جهت جلوگیری از بی‌اکسیژنی و بافت‌مردگی است. قلب باید از نظر اکوکاردیوگرام، طبیعی باشد. برای حفظ فشار خون نباید به دوزهای بالای داروهای اینوتروپ نیازی داشته باشد و بیماری سرخرگ کرونری نداشته باشد. قلبی که دچار نارسایی باشد مناسب اهدا نیست.
سازگاری

برای انجام پیوند فرد دهنده و گیرنده باید آزمایش‌هایی جهت ارزیابی تطبیق فاکتورهای خونی و آنتی‌ژنی انجام دهند. ۳ نوع آزمایش باید با هم تطابق داشته باشند:
تطابق گروه‌های خونی: اگر گروه‌ها با هم تفاوت داشته باشند امکان پیوند نیست.
تعیین میزان تطابق آنتی‌ژن‌های HLA: مهم‌ترین آنتی‌ژنهای دخیل در روند پیوند کمپلکسی موسوم به HLA است. درصد موفقیت در بین دوقلوها بیش از ۹۰٪ گزارش شده‌است که این موضوع را می‌توان به دلیل تشابه زیاد بین همین آنتی‌ژنها دانست.
تطابق کراس مچ خون
مراقبت‌های قبل از عمل

انجام آزمایش‌ها و گرافی‌های درخواست شده
NPO بودن (ناشتا بودن) که پزشک زمان آن را تعیین می‌کند.
گرفتن رضایت نامه و خارج کردن زیورآلات و دندان مصنوعی
شِیو ناحیهٔ عمل
مایع و دارو درمانی و آنتی‌بیوتیک‌های پروفیلاکتیک (پیش‌گیرانه)
برقراری خط وریدی برای گرفتن مایعات و داروها
گذاشتن سوند ادراری، قبل از عمل
دادن روحیه و آرامش به بیمار و خانوادهٔ او: به روش صحبت کردن و مشاوره و یا استفاده از داروهای نیتروگلیسیرین، لورازپام، دیازپام و…
ابزارهای جراحی مورد نیاز

ست قلب و عروق
دستگاه ساکشن و الکتروکوتر
ماشین قلبی - ریوی یا (CPB)
اره استریکر جهت برش استرنوم
دستگاه گرم و سردکنندهٔ مایعات
سیستم اتو ترانسفیوژن (سیستم تزریق خودکار)
الکترودها و پالس اکسی‌متر جهت مانیتورینگ مداوم
رترکتورهای فیناچیتو، دنده دور کن و…
پوزیشن جراحی و نوع بیهوشی

پوزیشن خوابیده به پشت (سوپاین)
بیهوشی عمومی
شرح عمل

قلب اهدایی باید نهایتاً تا ۶ ساعت پس از برداشته شدن از بدن فرد دهنده به بدن فرد گیرنده پیوند داده شود. این قلب تا قبل از پیوند خوردن باید درون بسته‌های حاوی یخ نگهداری شود.
امروزه پیوند ارتوتوپیک رایج‌ترین رویه برای پیوند قلب محسوب می‌شود و شامل دو روش می‌شود:
آناستوموز (اتصال) کلاهک دهلیزی
آناستوموز دو ورید اجوف زیرین و زبرین
آناستوموز کلاهک دهلیزی روشی ساده‌تر است: در این روش تمام قلب بیمار به جز کلاهکی از دهلیز راست و چپ خارج می‌شود، سپس قلب اهداکننده با دوختن دهلیز راست به کلاهک دهلیزی راست و دهلیز چپ به کلاهک دهلیزی چپ آناستوموز می‌شود.
گزارش موارد آریتمی (نامنظمی ضربان‌ها) و نارسایی دریچه‌ای پس از پیوند به روش آناستوموز دو ورید اجوف، کم‌تر از روش پیشین است: در این روش قلب بیمار به‌طور کامل برداشته می‌شود و قلب اهدایی با دوختن ورید اجوف بالایی به ورید اجوف بالایی بیمار و ورید اجوف زیرین به ورید اجوف زیرین بیمار آناستوموز می‌شود.
قبل از بستن برش قفسهٔ سینه، جراح یک چست تیوب (لولهٔ قفسهٔ سینه) جهت تخلیهٔ هوا و ترشحات، از فضای مدیاستن و قفسهٔ سینه تعبیه می‌کند. الکترودهای اپی کاردیال ضربان ساز روی سطح دهلیز و بطن راست قرار داده می‌شوند.
مراقبت بعد از عمل

بازسازی و برگشت برون ده قلبی: چون قلب اهدایی به مدت نسبتاً طولانی انقباض و تپش نداشت، قلب در چند ساعت اول بعد از پیوند ممکن است بسیار ضعیف کار کند. اگر برون ده افت کند پوست سرد، مرطوب، کبود (سیلنوتیک) یا خال دار می‌شود.
توجه به دیس ریتمی‌هایی نظیر تاکی کاردی (افزایش ضربان قلب)، برادی کاردی (کاهش ضربان قلب) یا ضربان‌های نابجا که در اثر ضعیف بودن خونرسانی به قلب ایجاد می‌شوند و بسیار هم مهم هستند.
نگهداری درجه حرارت بدن در حد نرمال، زیرا درجه حرارت بالا موجب افزایش بارکاری قلب می‌شود.
کنترل تعادل مایعات و الکترولیت‌های ورودی و خروجی نظیر: پتاسیم، منیزیم، سدیم، کلسیم
تجویز داروهای سرکوب سیستم ایمنی جهت کاهش رد پیوند مانند: سیکلوسپورین، آزاتیوپرین
یبوست به دلیل بروز ایلئوس شایع است که باید توسط تجویز نرم‌کننده‌های مدفوع این وضعیت کنترل شود.
مراقبت از برش پوستی و کنترل درد
تشویق بیمار به تنفس عمیق جهت جلوگیری از عفونت مجرای تنفسی
برقراری خون‌رسانی بافتی و جلوگیری از ایجاد آمبولی با تجویز داروهای ضد انعقادی، جوراب‌های الاستیکی، قرار دادن بالشی در فضای زیر زانویی و برقراری حرکات تمرینی غیرفعال جهت بهبود گردش خون.
پیش آگهی

بخت بقای یک ساله ۸۰٪، پنج ساله ۶۵٪، و دوازده ساله ۳۵٪ است.
عوارض > رد پیوند

بعد از انجام پیوند، سه نوع رد امکان دارد رخ دهد که شامل موارد زیر می‌باشد:
رد فوق حاد: آنتی‌بادی‌های مترشحه از سلول‌های لنفوسیت B فرد دهنده که به آنتی‌ژن‌های سطح سلول آندوتلیال عروق متصل شده و سبب واکنش می‌شوند. در این واکنش، سیستم کمپلمان فعال می‌شود و معمولاً اثر عمیقی دارد. این رد در لحظه پیوند یا چند ساعت بعد از عمل اتفاق می‌افتد.
رد حاد:عامل این نوع رد، سلول‌های لنفوسیت T هستند. این نوع رد شایعتر است و معمولاً داروهای سرکوب‌کننده برای جلوگیری از این نوع رد تجویز می‌شوند. این رد ممکن است یک روز یا چند هفته بعد از عمل اتفاق افتد.
رد مزمن:این نوع رد بدون هیچ علامت و نشانه‌ای حدود یک سال بعد از پیوند رخ می‌دهد. عامل این نوع رد ناشناخته است، اما رد حاد پیش‌بینی‌کننده قوی رد مزمن است.
عوارض > عوارض دیگر

اختلال عملکرد قلب: به علت ایسکمی (کار نکردن) طولانی در قبل و حین انجام عمل پیوند
عفونت: ممکن است از نوع باکتریایی (پنومونی)، ویروسی (سیتومگالوویروس)، قارچی (کاندیدیاز) یا انگلی(PCP)باشد.
اختلالات لنفوپرولیفراتیو پس از پیوند اندام: لنفوم سلول‌های B مرتبط با عفونت مزمن با ویروس ابشتاین - بار
هیپرلیپیدمی (افزایش چربی خون)، هیپرتانسیون (افزایش فشار خون)، هیپوتانسیون (کاهش فشار خون)
بیماری‌های عروق کرونر
اختلالات سیستم عصبی مرکزی، تنفسی، گوارشی
داروهای مورد استفاده پس از عمل

جهت پیشگیری از رد پیوند توسط سیستم ایمنی و نیز درمان عوارض دیگر، از دو دسته دارو استفاده می‌شود:
داروهای سرکوب‌کنندهٔ سیستم ایمنی: تاکرولیموس، سیکلوسپورین، آزایتوپرین، پردنیزولون،
داروهایی که برای پیشگیری از عفونت داده می‌شود که شامل داروهای ضد باکتری (تریمتوپریم، سولفامتوکسازول)، ضد قارچ (نیستاتین)، ضدویروس (آسیکلوویر) می‌باشد.
فعالیت‌های خود مراقبتی بعد از عمل > پیشگیری از عفونت

از حضور در مکانهای شلوغ (تظاهرات، مترو، سرویسهای حمل و نقل عمومی و…) تا حد امکان اجتناب کنید و در صورتی که مجبور هستید به مکان شلوغی بروید، حتماً از ماسک استفاده کنید.
در درازمدت داروهای سرکوب‌کننده دستگاه ایمنی، باعث افزایش احتمالی وقوع سرطان پوست و سیستم لنفاوی می‌شوند، بنابراین باید شما از مواجهه با نور آفتاب دوری کنید.
-در صورت داشتن علایم زیر به پزشک مراجعه کنید:
تب (بالاتر از ۳۸ درجه)، تهوع، استفراغ، اسهال، سردرد، خستگی، درد بدن، خواب آلودگی
سرفه همراه با خلط سبز یا زرد، هر سرفه‌ای که بیش از یک هفته طول بکشد.
احساس سوزش هنگام دفع ادرار
ترشحات واژینال یا کهیر
زخمی که ترمیم نمی‌شود یا محل آن گرم شده
خیز، قرمزی، درد، حساسیت در دست یا پا
درد یا حساسیت در محل پیوند
تنگی و کوتاه شدن تنفس
تجمع آب در بدن یا افزایش ناگهانی وزن
افزایش ناگهانی ضربان قلب یا فشار خون
فعالیت‌های خود مراقبتی بعد از عمل > فعالیت‌های بدنی

حدود ۳ تا ۶ ماه بعد از عمل جراحی شما می‌توانید به فعالیت عادی خود برگردید، البته در این باره باید با پزشک خود مشورت کنید.
بهترین ورزش برای شما پیاده‌روی است. قبل از هر ورزشی ابتدا چند دقیقه خود را گرم نموده و سپس به آرامی بر شدت آن بیفزایید
جهت ترمیم کامل زخم‌ها تا ۸ هفته بعد از عمل از بلند کردن یا هل دادن اجسامی که بیش از ۵ کیلوگرم وزن دارند اجتناب کنید
دو ماه پس از عمل جراحی و با اجازه پزشک معالج می‌توانید فعالیت جنسی خود را دوباره شروع کنید.
از استعمال دخانیات به شدت پرهیز کنید
فعالیت‌های خود مراقبتی بعد از عمل > تغذیه

از غذاهای با چربی بالا و چربی‌های اشباع شده مانند جگر، کره، شیر پرچرب، زردهٔ تخم مرغ، سوسیس، روغن‌های جامد، روغن حیوانی (روغن زرد) استفاده نکنید.
از غذاهای سرخ کرده اجتناب کرده و سعی کنید غذاها را به صورت آب‌پز و پخته شده، سرو نمایید.
جهت کاهش تجمع سدیم در بدن، میزان سدیم دریافتی شما از ۳ تا ۴ گرم در طول روز بیشتر نشود.
میزان مصرف کافئین، چای، شکلات، کاکائو را باید محدود کنید.
از حجم غذا کم کرده و بر وعده‌های غذایی بیفزایید.
از گوشت سفید (مرغ و ماهی) به جای گوشت قرمز استفاده کنید.
روزانه مقدار کافی میوه و سبزی تازه و آب مصرف کنید.
از خوردن گریپ فروت یا آب گریپ فروت اجتناب کنید.