مالاریا
چرخهٔ زندگی انگل

سیر تکاملی انگل در دو میزبان انجام می‌شود. در مورد مالاریای انسان میزبان اصلی انگل پشهٔ آنوفل جنس ماده‌ است و دورهٔ جنسی (Sporogony) در این میزبان طی می‌شود و دورهٔ غیرجنسی (Schizogony) در بدن انسان طی می‌شود. علاوه بر این گامت جنسی (گامتوسیت) در انسان به وجود می‌آید که اصطلاحاً دوره گامتوگونی (Gametogony) می‌گویند. هنگامی که پشهٔ آنوفل مادهٔ آلوده به انگل مالاریا از انسان خونخواری می‌کند اسپروزوییت‌های موجود در غدد بزاقی پشهٔ آنوفل به انسان منتقل می‌شود. اسپروزوییت‌ها به سلول‌های کبد وارد شده و پس از دو هفته رشد و تکثیر به شیزونت (Schizont) تبدیل می‌شوند. شیزونت‌ها پس از بالغ شدن، مروزوییت‌ها را آزاد و وارد جریان خون می‌کنند و سپس وارد گلبول‌های قرمز می‌شوند و در آنجا پس از مرحلهٔ تشکیل حلقه به تروفوزوئیت تبدیل می‌شوند. تروفوزوئیت پس از بلوغ، گلبول‌های قرمز را پاره کرده دسته‌ای از این تروفوزوئیت‌ها به جریان خون محیطی رفته و به سلول‌های جنسی نر (Microgametocyte) و سلول‌های جنسی ماده (Macrogametocyte) تبدیل می‌شوند و دستهٔ دیگر وارد گلبول‌های قرمز سالم شده و در آنجا پس از تکثیر و رشد دوباره به شیزونت تبدیل می‌شوند و این شیزونت‌ها، مروزوئیت‌ها را آزاد می‌کنند و این مروزوئیت‌ها وارد گلبول‌های قرمز سالم شده و چرخه دوباره تکرار می‌شود.
بعضی از این مروزوئیت‌ها تقسیم می‌شوند در گلبول قرمز و مرحلهٔ شیزوگونی را ادامه می‌دهند و گلبول قرمز می‌ترکد و تب و لرز در انسان اتفاق می‌افتد و حالت تهوع و استفراغ به او دست می‌دهد.
چنانچه پشهٔ آنوفل مادهٔ سالم از خون بیمار تغذیه کند سلول‌های جنسی وارد بدن پشه می‌شود و چرخهٔ جنسی انگل آغاز می‌شود. در معدهٔ پشه سلول‌های جنسی نر و ماده با هم لقاح پیدا می‌کنند و تبدیل به سلول تخم (زیگوت) می‌شوند. سپس سلول‌های تخم دراز و متحرک می‌شوند که در این حالت به آن‌ها اووکینت (Ookinet) می‌گویند. اووکینت‌ها در دیوارهٔ معدهٔ پشه رشد کرده به اووسیست (Oocyst) تبدیل می‌شوند. اووسیست‌ها رشد کرده و بعد از پاره شدن، اسپروزوئیت‌ها آزاد می‌شوند و این اسپروزوئیت‌ها وارد غدد بزاقی پشه می‌شوند و چنانچه این پشه فرد سالمی را نیش بزند این اسپروزوئیت‌ها وارد بدن فرد شده و چرخه دوباره تکرار می‌شود.
چرخهٔ جنسی در پشه در حدود ۱۰ تا ۲۰ روز طول می‌کشد و پشه حدود ۱ تا ۲ ماه آلوده می‌ماند. چنانچه پشه زودتر از ۷ تا ۱۰ روز شخصی را نیش بزند شخص به مالاریا مبتلا نمی‌شود.
در مدت دورهٔ نهفتگی (کمون) شخص آلوده هیچ‌گونه علامتی ندارد و اسپروزوئیت‌ها حداقل ۸ روز و حداکثر چند ماه بعد از سلول‌های کبدی خارج می‌شوند.
علت بروز لرز در بیماران مبتلا به مالاریا پاره شدن گلبول‌های قرمز است که اولین علامت در حملهٔ بیماری است. سپس بروز تب و ورود انگل به داخل خون و تعریق که در مرحلهٔ آخر و هم‌زمان با ورود انگل به داخل گلبول قرمز اتفاق می‌افتد.
چنانچه خون شخص مبتلا به مالاریا به بدن شخص سالمی تزریق شود فرد سالم مبتلا به مالاریا می‌شود چون دسته‌ای از سلول‌های جنسی می‌توانند مستقیماً به اسپروزوئیت تبدیل شوند.
مالاریا می‌تواند از مادر بیمار به جنین منتقل شود.
در ابتلا به مالاریای فالسیپاروم در هر حمله حدود ۱۰ درصد از گلبول‌های قرمز پاره می‌شود و به همین علت احتمال مرگ زیاد و ادرار به رنگ قهوه‌ای یا سیاه دیده می‌شود.
انگل‌های پلاسمودیوم اوال و پلاسمودیوم ویواکس مرحلهٔ غیرفعال کبدی دارند، به‌طوری‌که می‌توانند ماه‌ها یا سال‌ها به صورت نهفته باقی بمانند و چنانچه تشخیص داده نشوند ممکن است دوباره فعال شوند و وارد جریان خون بشوند. بدون این‌که شخص بیمار، علائمی داشته باشد. در علم پزشکی اصطلاحاً این دو انگل را هیپنوزوئیت (Hypnozoites) و مرحلهٔ نهفتگی آن‌ها را فاز کریپتوبیوتیک (Cryptobiotic phase) می‌گویند.