آیین کهن آریایی‌ها
ثنویت در آئین آریایی

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68 | 69 | 70 | 71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی | هندوایرانی  آریایی طبیعت‌پرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | دئوا  | دئوا  | دئوا  | دئوا  | دئوا  | دئوا  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها | اسوراها ————اهوراها |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | دئوا  | دئوا  | دئوا  | دئوا  | دئوا  | دئوا  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا |  |  |  |  |  |  |  |  | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا | اقوام ایرانی‌تبار ———— میترا-مزدا |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا | هندوآریایی ———— میترا-وارونا |  |  |  |  |  |  |  |  | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین | اقوام ایرانی‌تبار ————دیو شیاطین |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان | هندوآریایی ———— دوا خدایان |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی | مزداپرستی غیرزرتشتی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی | مهرپرستی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
آریایی‌ها از دیر باز به دو مبدأ خیر و شر قایل بودند. از یک سوی موجودات نیکوکار که به انسان خیر و رحمت می‌رسانند و دیگری موجودات زشتکار که منشأ بدی‌ها هستند و با دستهٔ اول در جنگ و ستیزند. هر چه زمان بیشتری از جدایی ایرانی‌ها و هندوآریایی‌ها از یکدیگر گذشت، دوری این دو فرهنگ از یکدیگر بیشتر شد و هر یک به راه خودشان رفتند. برای ایرانی‌ها، اهوراها یا اسوراهای هندوآریایی‌ها در مقابل دیوها (دائواها) قرار گرفتند. اهورامزدا به عنوان خدای بزرگ پرستیده می‌شد و در عین حال خدایان دیگر مثل میترا، آناهیتا و ورثرغنه (بهرام) نیز به عنوان خدایان بزرگ و مستقل ستوده‌می‌شدند. تعدادی از خدایان سابق و مشترک با هندوآریایی‌ها یعنی خدایان ودایی نیز عنوان خدایان دشمن پذیرفته شدند و هر شر و عیب و نقصی را که در کاینات گیتی دیده می‌شد، مخلوق آن‌ها در نظر گرفته‌می‌شد. به این شکل در آیین ایرانی‌ها اعتقاد به نوعی دوگانه‌باوری به مجمع خدایان باستانی راه یافت و آن‌ها را به دو دسته خیر و شر تقسیم کرد. در ایران ایندرا در نتیجهٔ یک جریان تاریخی-دینی که جزئیات آن را دیگر نمی‌توانیم دریابیم به درجهٔ یک اهریمن تنزل پیدا کرد.