ایل خزل
نظریه مبدأ غیر کردستانی

دائرةالمعارف بزرگ اسلامی دربارهٔ ایل خزل می‌آورد: خِزِل، از ایلات لُر شیعی‌مذهب که به گویش لکی سخن می‌گویند. بر اساس روایات محلی، خزلها نسب خود را به ابوالفضل العباس و قبیلهٔ بنی‌هاشم می‌رسانند و بدین سبب، تمام موفقیتهای خود را در زندگی، به‌ویژه در نبردها، مرهون لطف و مهربانی ایشان می‌دانند گروهی از جمله جواد صفی‌نژاد و سکندر امان‌الهی بهاروند،  مجتبی رضوانی گیل کلایی خزل‌ها را از طایفهٔ عرب خزعل می‌دانند که به هنگام فتح ایران به دست سپاهیان اسلام به نهاوند آمدند و مدتی در آنجا سکنا گزیدند و سپس به منطقهٔ شیروان ـ چرداول مهاجرت کردند. برای تأیید این نظر وجود ناحیه‌ای به نام خزل در محدودهٔ شهرستان نهاوند امروزی را دلیل می‌آورند.
صدا و سیمای مرکز ایلام به نقل از جعفر خیتال: ایل خزل از ساکنین اصلی بخش‌های شیروان و چرداول یعنی دهستان کارزان و آسمان آباد و سرابله هستند. آنان از ایلات بزرگ و معروف و قدیمی استان ایلام به‌شمار می‌آیند که همگی برادر و از یک نسل هستند. جد بزرگ آنها به نام شیخ خزعل از قبیله بزرگ عرب خزاعل از صدر اسلام بوده که پس از فتح مسلمانان در مناطق مختلف بلاد فارس سکونت نموده‌اند. سالیان درازی بلاد فارس تابع ماه‌های (ایلات) کوفه و بصره بوده‌است
تئوری قفقازی بودن ایل خزل و ارتباط آن با «کازی کوموخ» (لاک‌ها) یا خزرها بر اساس کتاب مرآت البلدان مطرح می‌گردد که در آن آمده‌است:مسعودی مورخ گوید: انوشیروان در باب الابواب دیواری بنا کرده که طول آن چهل فرسنگ است و مقصودش منع طایفه سریر و خزل ولزگی بود که به ایران حمله نیاوردند.
موقعیت ایل خزل در ایلام جسان و مندلی و شهر باستانی کارد بنداد(توسط  طهمورث یا هوشنگ ساخته شد) کاردبنداد(Kardbandad) یا مدائن (Madain) شامل هفت شهر از جمله تیسفون بود. تیسفون(Ctesiphon-برای اولین بار در کتاب عزرا عهد عتیق با نام کاسفیا (مشتق از نام قومی کاس-Cas) ذکر شده‌است)

گوکان بیربن خواننده و هنرمند همامشنی اهل ترکیه است.
هاپلوگروپ یا تک گروه G: این هاپلوگروپ با زیر شاخه مهم وگسترده آن یعنی G2aدر بین مردم کشور گرجستان وخصوصا شمال شرقی آن یعنی ساوانتی غالب است و برخی از از بومیان قدیمی اروپا نیز حامل این هاپلوگروپ بوده‌اند. در ایران تقریباً این هاپلوگروپ در تنوع ژنتیکی اکثر مناطق یافت می‌شود آن هم به نسبت قابل ملاحظه ای. در ایران زیرشاخه‌های G2 متنوع هستند. G1یا G-M285: تنوع زیرشاخه‌های (G1 (M285 در ایران بیشتر از کشورهای دیگر یافت می‌شود وبه نظر می‌آید منشأ آن ایران است. بیشترین غلظت G1 در بین قومیت مادیار Madjars در قزاقستان گزارش شده‌است. همچنین اصالت G1 میان همامشین‌های ایرانی‌تبار در شمال شرق ترکیه قابل توجه است. منابع: Early Neolithic genomes from the eastern Fertile Crescent 2016
حاجی سیندی (سمت چپ) از کردان قفقاز، در حال گفتگو با مامه هزوی در روستای هکودا، باتمان - سال ۱۹۳۱ (تصویر از کتاب اولین کلمات)
سانا خیزل کایا با نام سازمانی آرمانج گشکار فرمانده یگان‌های زنان آزاد(یژا ستار) در بوتان و زاگرس نویسنده فلسفه و ادبیات بود.
ارتفاعات شرق خیزی
دیدار محمد رضا شاه پهلوی  با زلزله زدگان فارسینج سنقر و گفتگو با غلامعلی خان خزائی (سالار اشجع) و مسعود خان خزائی در تاریخ ۱۷ دی ۱۳۳۶
نقشه ی موقعیت جوامع و شهرهای مادی در قرن هشتم پیش از میلاد. موقعیت ایل گیزل بوندا در شهرستان سنقر تا نواحی غربی استان همدان و شهر باستانی آران زیاش در جنوب کیسه سیم[Kišesim] و کنگاور که منطبق بر روستای کهن آران خزل است. منبع :  نجف آباد، لوح سارگون دوم و کوه اوراتوس:شواهد زمین شناسی و باستان شناسی صفحه ی 266  ،نوشته ی دکتر سجاد علی بیگی استادیار باستان شناسی، دانشگاه رازی کرمانشاه و دکتر  ایرج رضایی و سید ایرج بهشتی
مردی از ایل خزل در نهاوند با پوشش کردی
کاظم هیزل رش(حمدو) از نیروهای پ ک ک در زاگرس
ایلات ساکن در شانلی اورفا
سامی هیزل(Samî Hezil) نویسنده و مترجم کُرد اهل شهر وان
مسیر لشکر کشی اسکندر مقدونی و موقعیت کوسایی یا کاسایی‌ها جغرافیای همدان. منبع :مقالات پروفسور کوین هربرت، کتابخانه‌های دانشگاه واشینگتن
موقعیت کاسایی ها در شرق بگستانه (بیستون) و کاسایی در سرزمین های شمالی عیلام
هِزیلو روحانی مسیحی. او کلیسای جامع مریم مقدس هیلدسهایم که در اثر آتش‌سوزی ۱۰۴۶میلادی ویران شده بود را بازسازی و صلیب هِزیلو و لوستر هِزیلو را به کلیسا اهدا کرد.
تصویر (1935) ،سیف فرزند زو یزن  یا ذی یزن (Dhī Yazan) شاه هیمیار (به رومی: Homeritae ، عربی: حِمیَر که در بندهش: شَمبَران و در شاهنامه به نام هماوران که دوران پس از اسلام به نام کشور یمن شناخته می شود.)در حال درخواست کمک نظامی از خسرو انوشیروان، پادشاه ساسانی. در کتاب شهرستانهای ایرانشهر آمده است که : هیمیار (Himyar) توسط فریدون، پسر ادوین(آبتین)، ساخته شد و تحت حاکمیت ایرانیان بود. در صفحه ۲۲۰ از کتاب فاتحان میمک ذی یزن به عنوان فردی از ایل خزل معرفی شده است. مسعودی آورده است که: «انوشیروان بدو وعده داد که در جنگ با سیاهان به یاری او برخیزد  اتیوپیایی های مسیحی تحت حمایت ژوستین دوم امپراطور روم به یمن هجوم بردند.سیف فرزند ذی یزن یک سال در ایران حضور داشت او در دیدار با انوشیروان پدرش ذی یزن را یاد آور گشت و انوشیروان نیز او را بنواخت و سپس با سران و سرداران خویش رایزنی کرد. به فرمان خسرو هشتصد تن به فرماندهی وهرز دیلمی عازم یمن شدند. ذی یزن که با کمک دولت ساسانی توانسته بود مسیحیان را شکست دهد در سال 578 توسط اتیوپیایی های مسیحی کشته شد.وهرز دیلمی باری دیگر با نیرویی متشکل از 4000 نفر برای بیرون راندن اتیوپی ها به یمن بازگشت و پس از شکست آنان تا ظهور اسلام هشت مرزبان ایران بر یمن حکومت کردند. مجلسی در بحار الانوار به نقل از شیخ صدوق در کتاب کمال الدین آورده است:  چون سیف بن ذی یَزَن حاکم مقتدر یمن دو سال پس از میلاد پیامبر صلّی الله علیه و آله در حبشه پیروز شد، هیئتی از مردم و اشراف و شعرای عرب نزد او رفتند تا به او تبریک بگویند در راس این هیئت عبدالمطّلب (پدر بزرگ محمد )سخنرانی نمود.پادشاه گفت: تو کیستی ای سخنران .  عبدالمطّلب  پاسخ داد: من عبدالمطّلب بن هاشم هستم. پادشاه گفت: یعنی خواهرزاده ما؟  گفت: آری.  پادشاه با سخاوت و روی خوش با ایشان گفتگو کرد و وعده ی حکومت محمد را به او داد و فرمان داد از ایشان پذیرایی کنند. این روایت نشان دهنده ارتباط دودمان ذی یزن از ایل خزل با خاندان خزاعه عرب است که بر اساس آن سیف فرزند ذی یزن،  مادر عبدالمطّلب "حبی بنت حلیل بن حبشیه خزاعی" را خواهر خود خطاب کرده است.
هزائیل، شاه هیتی تبار
قربانی کردن گاو در سراب ماران، کرمانشاه
ورودی معبد لالش
حمد و ستایشی را که تو از این یک‌دانه گل می‌نمائی اختصاص به خدا دارد؛ یعنی حمد از آنِ خداست. گل جلوه‌ای از جَلَوات خداست. ظهوری از مظاهر خداست. تو اسم گل بر روی آن نهاده‌ای! در زیر حجاب این اسم، خدا را پنهان نموده‌ای! اسم را بردار! غیر خدا چیزی نیست.