stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
باغ‌ملک
امکانات ورزشی

شهرستان باغ‌ملک دارای ۳ استادیوم با چمن طبیعی است
استادیوم شهدای هفت تیر باغ‌ملک
استادیوم تختی قلعه تل
استادیوم شهدای صیدون
شهرستان باغ‌ملک دارای تعداد قابل توجهی چمن فوتبال از نوع مصنوعی در مناطق ۴ گانه و دهستان‌های تابع می‌باشد.
سالن های سرپوشیده رشته‌های مختلف ورزشی به تفکیک در ۴ شهر این شهرستان احداث شده‌اند.
لاکهید ایکس‌پی-۵۸ چین لایتنینگ

| لاکهید ایکس‌پی-۵۸ چین لایتنینگ | لاکهید ایکس‌پی-۵۸ چین لایتنینگ |
| --- | --- |
The sole completed XP-58: The sole completed XP-58
کاربری: Heavy fighter
تولیدکننده: لاکهید کورپوریشن
نخستین پرواز: 1 June 1944
وضعیت: Cancelled
تعداد ساخته‌شده: 1
توسعه‌یافته از: لاکهید پی-۳۸ لایتنینگ
لاکهید ایکس‌پی-۵۸ چین لایتنینگ (به انگلیسی: Lockheed XP-58 Chain Lightning) یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ لاکهید کورپوریشن در کشور ایالات متحده آمریکا است . این هواگرد برای نخستین بار در ۰۱۹۴۴−۰۶−۰۱ ۱ ژوئن ۱۹۴۴ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
مک‌دانل اف اچ فانتوم

| مک‌دانل اف اچ فانتوم | مک‌دانل اف اچ فانتوم |
| --- | --- |
مک‌دانل اف اچ فانتوم: مک‌دانل اف اچ فانتوم
کاربری: Carrier-based هواپیمای جنگنده
تولیدکننده: مک‌دانل
نخستین پرواز: ۰۱۹۴۵−۰۱−۲۶ ۲۶ ژانویه ۱۹۴۵ میلادی
معرفی‌شده در: اوت ۱۹۴۷
بازنشستگی: ۱۹۴۹ USN, USMC ژوئیه ۱۹۵۴ USNR
کاربر اصلی: نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا نیروی تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا
تعداد ساخته‌شده: ۶۲
توسعه‌یافته به: مک‌دانل اف۲اچ بانشی
مک‌دانل اف اچ فانتوم (به انگلیسی: McDonnell FH Phantom) هواپیمایی محصول کارخانهٔ مک‌دانل است . نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواپیما نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا بوده‌است.
این هواپیما در ۰۱۹۴۵−۰۱−۲۶ ۲۶ ژانویه ۱۹۴۵ میلادی نخستین پرواز خود را انجام داد.
لاکهید ایکس‌اف-۹۰

| لاکهید ایکس‌اف-۹۰ | لاکهید ایکس‌اف-۹۰ |
| --- | --- |
XF-90 in flight: XF-90 in flight
کاربری: Fighter
تولیدکننده: لاکهید کورپوریشن
نخستین پرواز: 3 June 1949
وضعیت: Canceled
تعداد ساخته‌شده: 2
هزینه هر فروند: US$5.1 million for the program
لاکهید ایکس‌اف-۹۰ (به انگلیسی: Lockheed XF-90) یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ لاکهید کورپوریشن در کشور ایالات متحده آمریکا است . این هواگرد برای نخستین بار در ۰۱۹۴۹−۰۶−۰۳ ۳ ژوئن ۱۹۴۹ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
سیدنی شلدون

| سیدنی شلدون | سیدنی شلدون |
| --- | --- |
نام اصلی: Sidney Schechtel
زاده: ۱۱ فوریهٔ ۱۹۱۷ شیکاگو، ایلینوی، ایالات متحده آمریکا
درگذشته: ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۰۷ (۸۹ سال) رانچو مایراج، کالیفرنیا عوارض ناشی از ذات الریه
پیشه: رمان‌نویس
ملیت: آمریکایی
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۷-۱۹۶۹
همسر(ها): جین کافمن هادینگ (۱۹۴۸-۱۹۴۵)جورجا کرترایت (۱۹۸۵-۱۹۵۱)آلکساندرا شلدون (۲۰۰۷-۱۹۸۹)
فرزند(ان): یک فرزند از همسر دوم
سیدنی شلدون (به انگلیسی: Sidney Sheldon) (زاده ۱۱ فوریه ۱۹۱۷ - درگذشته ۳۰ ژانویه ۲۰۰۷) رمان‌نویس معروف آمریکایی بود. شلدون پیش از روی‌آوردن به رمان‌نویسی، فیلمنامه‌ها و نمایشنامه‌هایی نوشت که او را برنده جایزه‌هایی همچون اسکار بهترین فیلمنامه‌نویسی و جایزه نمایشنامه‌نویسی تونی کردند. او در داستان‌نویسی بسیار موفق بود و با انتشار تنها ۱۹ رمان هفتمین نویسنده پرفروش تاریخ است.
وی افزون بر رمان‌نویسی بیش از ۳۰ فیلمنامه، ۲۵۰ فیلمنامه تلویزیونی و ۱۰ نمایشنامه نوشت. آثار شلدون در بیشتر کشورهای دنیا منتشر شده و عنوان نویسنده‌ای را که رمان‌هایش بیشترین ترجمه جهانی را داشته، به‌دست آورد. ناشر آثارش، برآورد کرده‌است که تا زمان مرگ شلدون ۲۷۵ میلیون نسخه از کتاب‌های او در بازار کتاب دنیا مورد خرید و فروش قرار گرفته‌است.
زندگی

شلدون در سال ۱۹۱۷ در شیکاگو، ایلینوی زاده شد. والدین‌اش هر دو کم‌سواد بودند. او در ۱۷ سالگی به اجبار به لس‌آنجلس رفت و در استودیوی فیلم‌سازی یونیورسال به کار مشغول شد. شلدون در دهه ۱۹۳۰ برای کمک به خانواده‌اش، مشاغلی مانند گویندگی تئاتر، فروشندگی کفش و حتی گارسونی در رستوران را تجربه کرد. او تحصیل در دانشگاه نورثوسترن را نیمه‌تمام رها کرد و در جریان جنگ جهانی دوم در نیروی هوایی آمریکا خدمت کرد و در پایان جنگ در استودیوی فاکس قرن بیستم به‌عنوان فیلمنامه‌نویس مشغول به‌کار شد. او در سال ۱۹۵۱ ازدواج کرد. او همسر اول خود را در سال ۱۹۸۵ از دست داد و در سال ۱۹۸۹ برای بار دوم ازدواج کرد. شلدون سرانجام در بیمارستانی در نزدیکی پالم اسپرینگز کالیفرنیا در اثر ذات‌الریه درگذشت.
حرفه

شلدون در سال ۱۹۴۷ برای نوشتن فیلم‌نامهٔ مرد مجرد و دختر جوان برندهٔ جایزه اسکار شد. شلدون با نوشتن فیلمنامه‌های دیگری همچون رژه عید پاک به شهرت دست یافت. در سال ۱۹۵۹ با نوشتن نمایشنامه تلویزیونی سرخ‌موی برادوی، جایزه تونی را کسب کرد. پس از آن نگارش نمایشنامه‌هایی دیگر برای تئاتر برادوی، بر شهرت‌اش افزود. شلدون در سال ۱۹۷۰ و در سن ۵۲ سالگی نخستین رمان خود به نام صورت عریان را انتشار داد. این رمان جایزه ادگار آلن پو را برای او به‌همراه داشت. رمان بعدی او، آن سوی نیمه شب (۱۹۷۴) موقعیت او را به‌عنوان یک نویسنده آثار پرفروش تثبیت کرد. تاکنون بیش از نیمی از رمان‌های شلدون مورد اقتباس فیلم‌های سینمایی و تلویزیونی قرار گرفته‌اند.
آثار > رمان‌ها

صورت عریان _قاتلی در شهر (۱۹۷۰)
آن‌سوی نیمه‌شب (۱۹۷۴)
غریبه‌ای در آینه (۱۹۷۶)
خط خون (۱۹۷۷)
خشم فرشتگان (۱۹۸۰)
استاد بازی[زنی در قمار زندگی] (۱۹۸۲)
اگر فردا بیاید (۱۹۸۵)
آسیاب‌های خدایان[سفیر][سفیر کبیر] (۱۹۸۷)
شن‌های زمان (۱۹۸۸)
خاطرات نیمه‌شب (۱۹۹۰)
توطئه روز رستاخیز (۱۹۹۱)
ستاره‌ها می‌درخشند [پروانه آهنین] (۱۹۹۲)
هیچ چیز جاودانه نیست (۱۹۹۴)
صبح، ظهر و شب (۱۹۹۵)
بهترین نقشه‌های حساب‌شده (۱۹۹۷)
از رویاهایت برایم بگو (۱۹۹۸)
آسمان به زمین می‌آید_دنیا به آخر می رسد (۲۰۰۱)
ترس از تاریکی (۲۰۰۴)
آثار > خودزندگی‌نامه

نیمه دیگر من (۲۰۰۵)
آثار > گزیده نمایشنامه‌ها

سرخ‌موی برادوی (۱۹۵۹)
پتی دوک
من زنی را خواب می‌بینم
آلیس در خدمت نظامی
بیوه شادمان
فشفشه
آثار > گزیده فیلمنامه‌ها

مرد مجرد و دختر جوان (۱۹۴۷)
رژه عید پاک
لی جو شیل

| لی جو شیل | لی جو شیل |
| --- | --- |
زادهٔ: ۸ مارس ۱۹۴۴ بوچون، استان گیونگ‌گی، کره
درگذشت: ۲ فوریهٔ ۲۰۲۵ (۸۰ سال) یی‌جونگ‌بو، کره جنوبی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۶۵–۲۰۲۵
نام کره‌ای: نام کره‌ای
هانگول: 이주실
هانجا: 李周實
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Yi Ju-sil
مک‌کیون–ریشاور: Yi Chusil
 :  
لی جو شیل (کره‌ای: 이주실؛ ۸ مارس ۱۹۴۴ – ۲ فوریهٔ ۲۰۲۵) بازیگر اهل کره جنوبی بود. او در مجموعه تلویزیونی بازی مرکب ۲ (۲۰۲۴) ایفای نقش کرده بود. او در چهل و دومین جوایز هنری بکسانگ، برندهٔ جایزه بهترین بازیگر زن تئاتر شد. لی در ۲ فوریهٔ ۲۰۲۵ به علت سرطان معده در خانهٔ خانوادگی‌اش در یی‌جونگ‌بو در سن ۸۰ سالگی درگذشت.
فیلم‌شناسی

صورت (۲۰۰۴) - در نقش مادر هیون مین
سانی (۲۰۰۸) - در نقش مادرشوهر
عتیقه (۲۰۰۸) - در نقش مادر بزرگ جین هیوک
برج (۲۰۱۲) - در نقش خانم جونگ
تعهد (۲۰۱۳) - در نقش هوانگ جونگ سوک
اوه روح من (۲۰۱۵) - در نقش مادر بزرگ بونگ سون
قطار بوسان (۲۰۱۶) - در نقش مادر سوک وو
بار مرموز سانگاب (۲۰۲۰) - در نقش لی کوت سون
صدا (۲۰۲۱) - در نقش مادربزرگ پارک اون سو
پلی‌لیست بیمارستان (۲۰۲۱) - در نقش بیمار تومور مغزی
رستوران جادوگر (۲۰۲۱) - در نقش لی بوک نام
شادی (۲۰۲۱) - در نقش جی سونگ شیل
حالا زیباست (۲۰۲۲) - در نقش جونگ می یونگ
مامان بد (۲۰۲۳) - در نقش مادرشوهر جونگ گوم جا
شکارچیان شگفت‌انگیز (۲۰۲۰–۲۰۲۳) - در نقش جانگ چون اوک، مادربزرگ سو مون
زیبا و دلبر (۲۰۲۴) - در نقش مادربزرگ لی جی وون
بازی مرکب ۲ (۲۰۲۴) - در نقش مادر هوانگ جون هو
سلاخ‌خانه شماره پنج

| 0 | 1 |
| --- | --- |
جلد اولین انتشار کتاب سلاخ‌خانه شماره پنج: جلد اولین انتشار کتاب سلاخ‌خانه شماره پنج
نویسنده(ها): کرت وانه‌گت
عنوان اصلی: Slaughterhouse-Five
برگرداننده(ها): علی اصغر بهرامی
زبان: انگلیسی
ناشر: Dell Publishing ناشر فارسی: روشنگران و مطالعات زنان
شابک: شابک ‎۰−۳۸۵−۳۱۲۰۸−۳
این مقاله دربارهٔ رمان سلاخ‌خانه شماره پنج است. برای اقتباس سینمایی از این کتاب، سلاخ‌خانه شماره پنج (فیلم) را ببینید.
سلاخ‌خانه شماره پنج (به انگلیسی: Slaughterhouse-Five) رمانی نوشته کرت وانه‌گت نویسنده معاصر آمریکایی است که در سال ۱۹۶۹ منتشر شده است. عنوان فرعی کتاب جنگ صلیبی کودکان (به انگلیسی: The Children's Crusade: A Duty-Dance with Death) است که به واقعه‌ای تاریخی در دوران جنگ‌های صلیبی اشاره دارد. این رمان را مشهورترین اثر وانه‌گت می‌دانند.
ونه‌گات کتاب را بر اساس تجارب شخصی خویش در جنگ جهانی دوم دربارهٔ واقعه بمباران درسدن آلمان توسط متفقین نوشته است. شخصیت اصلی این کتاب بیلی پیل گریم، سرباز آمریکایی است که در زمان جنگ جهانی دوم در شهر درسدن حضور دارد و در زمان بمباران، در سلاخ‌خانه‌ای در زیرزمین پناه می‌گیرد.
کتاب از جمله رمان‌های پست‌مدرنیستی قرن بیستم است. این کتاب دارای رویکردی علمی-تخیلی و در عین حال گزارش دهنده واقعیت‌های تاریخی است.
این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۸۳ توسط علی اصغر بهرامی به فارسی ترجمه و توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان منتشر شد.
ترجمهٔ رمان «سلاخ خانه شماره پنج» نوشتهٔ «کورت ونه گات جونیر» توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان صوتی شد.
زمینه تاریخی

زمینه تاریخی خلق این رمان، واقعه تاریخی بمباران شهر درسدن آلمان در اواخر جنگ جهانی دوم است. این واقعه تاریخی، بین روزهای ۱۳ تا ۱۵ فوریه سال ۱۹۴۵ رخ داد و در طی این بمباران‌های سهمگین، ۱۳۰۰ بمب‌افکن نیروی هوایی انگلیس و آمریکا، حدود ۳۹۰۰ تن بمب روی این شهر ریختند. تخمین زده می‌شود که بین ۲۴ تا ۴۰ هزار نفر در طی این ۳ روز کشته شده‌اند. ولی در منابعی هم به عدد ۱۳۴ هزار نفر اشاره شده است. کرت وانه‌گت در این دوران به عنوان اسیر جنگی در شهر حضور داشته و از نزدیک شاهد این واقعه بوده است. وی این رمان را بعدها تحت تأثیر این واقعه نوشت. «همه این داستان کمابیش اتفاق افتاده است» این جمله آغازین کتاب «سلاخ خانه شماره پنج» است. به نوعی همه داستان حول و حوش همین جمله می‌گذرد: اتفاقی که افتاده، تاریخ، حقیقت… ونه گات سعی در گفتن داستانی دربارهٔ حقایق جنگ دارد. اما با سبک و شیوه‌ای متفاوت و با زبانی طنز. و البته موضع رمان فقط درسدن و سوختن یک شهر و سکنهٔ آن نیست. دریچه‌ای که ونه‌گات به روی خواننده باز می‌کند چشم‌اندازی است وسیع و دهشتناک به تاریخ خشونت انسان.
خلاصه داستان

بیلی پیلگریم، قهرمان داستان، در زمان خدمت خود در ارتش آمریکا در جنگ جهانی دوم، قابلیت حرکت در زمان را پیدا می‌کند و از آن لحظه به‌طور همزمان در زمین و یک سیاره دور به نام ترالفامادور زندگیش را پی می‌گیرد. او به فلسفه سرنوشت ترالفامادوری‌ها باور پیدا می‌کند. آن‌ها قادر به دیدن محیط خود در چهار بعد هستند؛ بنابراین از تمام اتفاقات گذشته و آینده باخبرند. پس واکنش او به تمام اتفاقات ناخوشایندی که واقع می‌شود، گفتن این جمله است: بله! رسم روزگار چنین است.
جوایز و افتخارات کتاب سلاخ خانه شماره پنج

برخی از افتخارات و جوایز کتاب سلاخ خانه شماره پنج عبارتند از:
جزو لیست کتاب‌های پرفروش نیویورک تایمز
نامزد جایزه هوگو برای بهترین رمان سال ۱۹۷۰
نامزد جایزه Nebula برای بهترین رمان سال ۱۹۶۹
نامزد نهایی جایزه کتاب ملی سال ۱۹۷۰
برنده جایزه ناشران شیکاگو سال ۱۹۷۰
جلال‌الدین میرزا قاجار

با جلال‌الدین میرزا محتشم‌الدوله اشتباه نشود.
| جلال‌الدین میرزا | جلال‌الدین میرزا |
| --- | --- |
شاهزاده : شاهزاده 
نقاشی رنگ روغن، اثر صنیع‌الملک، نگه‌داری‌شده در نگارخانه آرتور سکلر، واشینگتن، دی.سی.: نقاشی رنگ روغن، اثر صنیع‌الملک، نگه‌داری‌شده در نگارخانه آرتور سکلر، واشینگتن، دی.سی.
زاده: ۱۲۴۲ یا ۱۲۴۵ ه‍.ق تهران، ایران
درگذشته: ۱۲۸۹ ه‍.ق تهران، ایران
همسر(ان): آسیه خانمصاحب خانم
فرزند(ان): عزیزالله میرزاحسام‌الدین میرزاشایسته خانمبایسته خانم
دودمان: قاجار
پدر: فتحعلی‌شاه
مادر: هما خانم جهانبگلو
شناخته‌شده برای: از پیشگامان فراماسونری در ایران
آثار برجسته: نگارش نامهٔ خسروان
عنوان: آجودان شاه (۱۲۷۷ ه‍.ق)
 :  
جلال‌الدین میرزا قاجار فرزند فتحعلی‌شاه و هما خانم جهانبگلو بود که در سال ۱۲۴۲ یا ۱۲۴۵ هجری قمری زاده شد. وی را می‌توان نخستین تاریخ‌نگار باستان‌گرای ایران دانست. جلال‌الدین میرزا با تکیه بر دو عنصر زبان و تاریخ ملی، کوشید مفهوم ملّت را با تدوین تاریخ یکپارچهٔ ایران به زبان پارسی، به‌عنوان زبان ملی، نوسازی مفهومی کند. وی نویسندهٔ اثری سه جلدی، با هدف اولیهٔ چهار جلد، به نیت نگارش تاریخ عمومی ایران از عصر باستان تا زمان معاصر خویش، به‌نام نامهٔ خسروان است. وی به‌دلیل دیدگاه‌های متفاوت با جریان غالب عصر خویش، به «سوء اعتقاد» و «بی‌دینی» متهم می‌شد و اغلب مورد خشم دستگاه حکومتی عصر ناصری قرار می‌گرفت. جلال‌الدین میرزا در دههٔ هشتاد سدهٔ سیزدهم قمری به بیماری سیفلیس مبتلا شد و رفته‌رفته بینایی خویش را از دست داد. وی در نهایت در سال ۱۲۸۹ هجری قمری، بین ۴۴ تا ۴۶ سالگی درگذشت.
جلال‌الدین میرزا پس از خانه‌نشینی نگارش تنها اثر تاریخ‌نگاری خود را آغازید. این کتاب که نامهٔ خسروان نام دارد، اثری سه‌جلدی در تاریخ عمومی ایران است که در فاصلهٔ میان سال‌های ۱۲۸۵ تا ۱۲۸۸ هجری قمری نگاشته شد. جلال‌الدین میرزا بنا داشت این کتاب در چهار مجلد بنویسد، اما به‌دلیل مرگ نابهنگام وی نامهٔ خسروان در جلد سوم متوقف شد. مجلد نخست یا نخستین نامه به شرح تاریخ «از مه‌آبادیان تا ساسانیان» اختصاص دارد. مجلد دوم زیر عنوان دومین نامه ذکر اخبار «آغاز طاهریان تا انجام خوارزمیان» است. مجلد سوم نامهٔ خسروان یا سِیُمین نامه که اخبار ایران «از آغاز چنگیزیان تا انجام شهریاری زندیان» است، در سال ۱۲۸۸ هجری قمری نگاشته شد و در همان سال به خط عبدالرحیم شیرازی در کارخانهٔ علی‌قلی‌خان قاجار به چاپ رسید. مجلد چهارم، چنان‌که جلال‌الدین میرزا به فتحعلی آخوندزاده وعده داده‌بود، می‌بایستی دربردارندهٔ تاریخ قاجار تا روزگار نگارنده باشد که به‌سبب مرگ جلال‌الدین میرزا یا هراس وی از پیامدهای انتقاد از حکومت قاجار هرگز نوشته نشد.
زندگی > کودکی و نوجوانی

جلال‌الدین میرزا قاجار پسر فتحعلی‌شاه در سال ۱۲۴۲ یا ۱۲۴۵ هجری قمری در تهران زاده شد. دربارهٔ این‌که جلال‌الدین میرزا پسر پنجاه و چندم فتحعلی‌شاه قاجار بوده‌است، اختلافاتی چند در منابع وجود دارد. مادر وی هما خانم دختر جمشید بیک کُرد جهانبگلو، نایب میرآخور شاه، بود. آورده‌اند هما خانم در میان چهار زنی بود که در حرمسرای فتحعلی‌شاه غالباً لباس فرنگی می‌پوشید. در زمان حیات فتحعلی‌شاه، جلال‌الدین میرزا همچون دیگر شاهزادگان قاجاری نزد مادر خود پرورده شد. با مرگ پدر در سال ۱۲۵۰ هجری قمری و آغاز سلطنت محمدشاه، زنان فتحعلی‌شاه از حرمسرای سلطنتی رانده شدند. ازآن‌پس، جلال‌الدین میرزا به تحصیل پرداخت و رفته‌رفته در زمرهٔ شاهزادگان حاشیه‌ای دربار شناخته شد. اندک اخباری که از زندگی جلال‌الدین میرزا ضبط شده‌است، وی را «خوش‌سیما»، «سروقامت»، «ادب‌دوست»، «خوش‌گفتار» و «بااستعداد» وصف کرده‌اند. جلال‌الدین میرزا در اوایل جوانی با فرنگیان هم‌نشین شد و زبان فرانسوی آموخت و یکی از زبان‌دانان عصر خود شد. بااین‌همه، از اخبار زندگی جلال‌الدین میرزا آگاهی‌های اندک و پراکنده‌ای در دست است. این فقدان آگاهی نه از سر سهل‌انگاری، که ناشی اشتهار وی به لامذهبی و کژآیینی در عصر ناصری بوده‌است. اشتهار به لامذهبی و کژآیینی، و مغضوب‌شدن‌اش در دستگاه ناصری سبب شد که تذکره‌نویسان دربار قاجاری با سکوت از کنار زندگی جلال‌الدین میرزا بگذرند.
زندگی > دارالفنون

در زمان تأسیس دارالفنون، جلال‌الدین میرزا بیست‌وهفت سال می‌داشته‌است. منابع متفق‌القول اند که جلال‌الدین میرزا در این مدرسه زبان فرانسوی و دیگر علوم آموخته‌است، گرچه نام جلال‌الدین میرزا در هیچ‌یک از فهرست‌های دانش‌آموختگان دارالفنون نیست. عباس امانت دو گمانه برای عدم ذکر نام وی در فهرست دانش‌آموختگان دارالفنون برمی‌شمارد؛ گمانهٔ نخست آن‌که جلال‌الدین میرزا به‌دلیل سن بالا اساساً هرگز دانش‌آموز دارالفنون نبود؛ شاهد آن‌که در آستانهٔ سی‌سالگی، عزیزالدین میرزا، فرزند جلال‌الدین میرزا، دانش‌آموز دارالفنون بود. امانت برآن‌است که جلال‌الدین میرزا پیش از تأسیس دارالفنون از رهگذر هم‌نشینی با فرنگیان در آموزش زبان فرانسه می‌کوشید. گمانهٔ دوم آن‌که امانت عدم تحصیل جلال‌الدین میرزا در دارالفنون را یکسره رد نمی‌کند. وی بر پایهٔ مطلبی از محمدجعفر خورموجی که در آن جلال‌الدین میرزا محصل «علم لغات مختلفه» و «علوم حربیه» در دارالفنون گزارش شده‌است، تحصیل غیرِرسمی جلال‌الدین میرزا در دارالفنون را غیرِمحتمل نمی‌داند. عباس قدیمی قیداری اما نظر دیگری دارد؛ وی برآن است که عقاید دگراندیشانهٔ وی موجب شده که تهیه‌کنندگان فهرست دانش‌آموختگان دارالفنون —از جمله محمدحسن اعتمادالسلطنه— نام جلال‌الدین میرزا را عامدانه وارد فهرست نکنند. بااین‌همه، آنچه بر آن اتفاق نظر وجود دارد، ارتباط جلال‌الدین میرزا با آموزگاران فرنگی دارالفنون است، چنان‌که مجلد دوم و سوم نامهٔ خسروان را به «دوستان خردمند و استادان دارالفنون» تقدیم کرده‌است.
زندگی > کژآیینی

جلال‌الدین میرزا قاجار، به‌دلیل داشتن دیدگاه‌های متفاوت از روزگار خویش به «سوءاعتقاد» متهم می‌شد. دراین‌باره برادرش، ملک ایرج میرزا، می‌نویسد که جلال‌الدین میرزا «به‌دلیل معاشرت با اهل فرنگ از سخنان آنان تأثیر پذیرفت و به‌تدریج از علم قرآن و حدیث و اقوال حکمای اسلامی بیگانه گشت و به‌یکباره دین و شریعت را از دست داد». دیوان بیگی نیز جلال‌الدین میرزا را مشهور به «سوءاعتقاد» و «وسعت مشرب» به‌دلیل «معاشرت با اقسام مردم» ذکر کرده‌است که در قالب «بعضی کلمات که با خاطر شریعت مطهره منافات داشت» از زبان جلال‌الدین میرزا بیان می‌شده‌است. زمان آغاز گرایش‌های نافی اسلام و غرب‌گرایانه در جلال‌الدین میرزا ناروشن است. دربارهٔ دوران کودکی جلال‌الدین میرزا نیز مطلبی که مؤید مواضع غربی، باستان‌گرایانه و ضدِدینی وی باشد، در دسترس نیست. بااین‌حال، چنین می‌نماید که جلال‌الدین میرزا حتی پیش از عضویت در فراموشخانه در سال ۱۲۷۸ هجری قمری نیز گرایش‌های غربی و شهرت بی‌دینی داشته‌است.
این امر می‌تواند ریشه در همنشینی جلال‌الدین میرزا با فرنگیان و فرنگ‌رفتگان، از جمله معلمان دارالفنون، داشته‌باشد. احتمالاً آثار اندیشمندان عصر روشنگری که از طریق معلمان فرنگی دارالفنون به ایران رسیدند، در گرایش‌های کژآیینانهٔ جلال‌الدین میرزا بی‌تأثیر نبوده‌باشند. عباس امانت برآن است که این تنها مواجههٔ جلال‌الدین میرزا با جریان‌های فکر غربی —همچون آثار ولتر و روسو— نبود که به گرایش‌های نامتعارف وی شکل داد. در عصر قاجار، به‌رغم سلطهٔ روحانیت شریعت‌مدار، سنت شرع‌ستیزانه‌ای نیز درون حلقه‌های صوفیانه یا گرایش‌های باطنی رایج بود که در نهایت با ظهور جنبش بابیه به اوج رسید. احتمالاً این سنت شرع‌ستیز زمینهٔ عبور جلال‌الدین میرزا را از مذهب متعارف فراهم آورده‌بود.
مورخان زمینه‌های دیگری نیز برای گرایش‌های نافی اسلام جلال‌الدین میرزا برشمرده‌اند. یکی از آن زمینه‌ها، وضع فرهنگی و تربیتی مادر وی است. جلال‌الدین میرزا هشت‌ساله بود که پدرش، فتحعلی‌شاه، مُرد. تربیت جلال‌الدین میرزا، همچون دیگر شاهزادگان، محصول فرهنگ مادر خود بود. مادر جلال‌الدین میرزا، هما خانم، دختر جمشید بیک کُرد جهانبگلو، نائب میرآخور شاه بود. عباس امانت محتمل می‌داند که کُردان جهانبگلو همچون دیگر تیره‌های کُرد کوچانده‌شده به شمال و شمال شرق ایران در عصر صفوی تیره‌ای پیرو مذهب اهل حق بوده‌باشند. وی تداوم پاره‌ای عقاید زرتشتی در اندیشهٔ مذهبی آیین اهل حق و انتقال آن‌ها از طریق مادر به فرزند را در گرایش‌های زرتشتی جلال‌الدین میرزا که در سنین بزرگ‌سالی بُروز یافت، بی‌تأثیر نمی‌داند. افزون بر این، هما خانم گویا خود نیز گرایش‌های غربی می‌داشت؛ چنان‌که به گفتهٔ احمد میرزا، وی از جملهٔ چهار زنی در حرمسرا بود که جامهٔ فرنگی می‌پوشید. امانت پرورش جلال‌الدین میرزا در دامن چنین مادری را در شکل‌گیری اعتقادات نافی اسلام وی مؤثر می‌داند.
درگذر از زمینه‌ها، گرایش‌های نامتعارف جلال‌الدین میرزا از رهگذر ارتباط با میرزا ملکم‌خان و حلقهٔ سیاسی پنهان وی، فراموشخانه، فزونی یافت. علاوه بر گرایش‌های غربی مشترک، پیوند جلال‌الدین میرزا با ملکم‌خان و فراموشخانه می‌تواند محصول نارضایتی وی از محروم‌ماندن فرزندان فتحعلی‌شاه از سلطنت نیز بوده‌باشد.
زندگی > فرزندان

از فرزندان جلال‌الدین میرزا، عزیزالله میرزا ظفرالسلطنه را می‌توان نام برد. وی در دارالفنون تحت تعلیم آموزگاران نظامی اتریشی تعلیمات نظامی آموخت و وارد نظام شد و تا درجهٔ سرداری پیش رفت. او نخست به ریاست گارد خانهٔ میرزا حسین خان مشیرالدوله، سپهسالار بعدی، رسید و پس از آن، مدت‌ها فرماندهٔ فوج خلخال بود و سپس حاکم همان شهر شد. پس از آن، چندی مسئول نان در شهر تبریز شد؛ در اواخر سلطنت مظفرالدین‌شاه، به حکومت کرمان و بلوچستان گمارده شد؛ پس از پایان حکومت کرمان، به حکومت تهران رسید. پس از مشروطه، ظفرالسلطنه به‌مدت دو ماه وزیر جنگ در دولت نظام‌السلطنه مافی بود. با رواج شناسنامه در ایران، فرزندان عزیزالله میرزا ظفرالسلطنه نام خانوادگی «جلالی قاجار» و «فرید نصر» را برای خود برگزیدند. دختران جلال‌الدین میرزا بایسته خانم و شایسته خانم نام داشتند که هر دو با خاندان غفاری کاشان وصلت کردند. بایسته خانم همسر نظام‌الدین مهندس‌الممالک غفاری و شایسته خانم همسر میرزا محمدعلی‌خان مصد‌ق‌الدوله غفاری شد.
زندگی > مرگ

جلال‌الدین میرزا در دههٔ هشتاد سدهٔ سیزدهم قمری و در زمان انتشار مجلد دوم نامهٔ خسروانبه بیماری سیفلیس مبتلا شد و رفته‌رفته بینایی خویش را از دست داد. در سال‌های پایانی زندگی، جلال‌الدین میرزا برای انجام حج ابراز تمایل می‌کرد. گمانه بر این است که با کمک این چرخش آشکار، وی آهنگ آن داشته که خود را از اتهام ارتداد برهاند. گمانهٔ دیگر بر این است که وی قصد گرفتن مجوز خروج از ایران به بهانهٔ حج داشته‌است، تا نهایتاً به اروپا برود. این امید یحتمل به‌واسطهٔ انتصاب میرزا حسین‌خان سپهسالار به منصب صدرِاعظمی در دل این شاهزادهٔ قاجاری کاشته شده بود؛ گماشتن میرزا حسین‌خان مشیرالدوله به منصب صدارت در سال ۱۲۸۸ هجری قمری مقارن با آزادسازی فضای فرهنگی ایران بود، چنان‌که مجلد سوم نامهٔ خسروان —احتمالاً با حمایت صدراعظم— اجازه انتشار یافت. جلال‌الدین میرزا در حالی در سال ۱۲۸۹ هجری قمری، در سن ۴۴ سالگی درگذشت، که موفق به اتمام اثر تاریخ‌نگاری خویش، یعنی نامهٔ خسروان، نشد.
تاریخ‌نگاری

مقالهٔ اصلی: نامهٔ خسروان
درحالی‌که جلال‌الدین میرزا بر سر موضع انتقادی خود از حکومت قاجار مانده بود، در پایان عمر کوتاهش —در فاصلهٔ میان سال‌های ۱۲۸۵ تا ۱۲۸۸ هجری قمری— نگارش اثری تاریخی را آغازید که به اقرار خود، مقصود از آن به‌دست‌دادن اثری به پارسی سره و عربی‌زدوده با محتوایی که تأکید بر ایران باستان می‌دارد، بوده‌است. منشأ انگیزهٔ اولیهٔ جلال‌الدین میرزا برای آغاز نگارش این اثر نامشخص است؛ گرچه در نامه‌ای به آخوندزاده تصریح می‌کند دلیل نگارش تاریخ اجداد ایرانی‌اش به زبان پارسی سره بازآفرینی شکوهِ ایشان بوده که در اثر یورش عرب‌ها از دست رفته‌است. به بیانی دیگر، سال‌های پایانی زندگانی جلال‌الدین میرزا به تولید اثر تاریخی ملی‌گرایانه سپری شد.
مجلد نخست یا «نخستین نامه» در سال ۱۲۸۵ هجری قمری در شرح تاریخ ایران «از مه‌آبادیان تا ساسانیان» نگاشته شده‌است. مجلد دوم در سال ۱۲۸۷ هجری قمری زیر عنوان «دومین نامه» تحریر شد و به اخبار «آغاز طاهریان تا انجام خوارزمیان» پرداخته‌است. مجلد سوم نامهٔ خسروان یا «سِیُمین نامه» که اخبار ایران «از آغاز چنگیزیان تا انجام شهریاری زندیان» را دربردارد، در سال ۱۲۸۸ هجری قمری نگاشته شد و در همان سال به خط عبدالرحیم شیرازی در کارخانهٔ علی‌قلی‌خان قاجار به چاپ رسید. مجلد چهارم، چنان‌که جلال‌الدین میرزا به فتحعلی آخوندزاده وعده داده‌بود، می‌بایستی دربردارندهٔ تاریخ قاجار تا روزگار نگارنده باشد که به‌سبب مرگ جلال‌الدین میرزا یا هراس وی از پیامدهای انتقاد از حکومت قاجار هرگز نوشته نشد.
پس از مرگ جلال‌الدین میرزا، اثر وی تا حد زیادی در فضای عمومی ایران به دست فراموشی سپرده شد. با این حال اما نامهٔ خسروان دو بار در خارج از ایران منتشر شد: نخست در بمبئی در سال ۱۳۱۹/۱۸۹۹، بار دیگر در لکهنو در ۱۹۳۱ میلادی. محتمل است چاپ دوم به عنوان کتاب درسی تاریخ در نظر گرفته شده بوده‌باشد. خان صاحب محمد شیرازی مَلّک‌الکُتّاب، ناشر نسخهٔ بمبئی، مجلد چهارمی نیز به سبک جلال‌الدین میرزا نوشت و بر نامهٔ خسروان افزود. این مجلد چهارم که ذکر اخبار رخدادهای معاصر بود، به لحاظ کیفیت در مرتبهٔ پایین‌تری از اثر اصلی قرار داشت. در خاتمهٔ مجلد چهارم نسخهٔ بمبئی نوشته شده‌است کتاب برای امتحان زبان فارسی —احتمالاً برای استخدام در دولت هند— از ۱۹۰۱ تا ۱۹۰۴ استفاده می‌شده‌است.
تاریخ‌نگاری > مآخذ

به‌لحاظ سبک‌شناسی، نامهٔ خسروان به زبانی ساده و عاری از واژگان بیگانه، به‌ویژه عربی، «برای مردمان، به‌ویژه کودکان» نگاشته شد. محتمل است این امر به تقلید از کتب درسی فرانسه به ذهن جلال‌الدین میرزا رسیده‌بوده‌باشد. از دیگر ویژگی‌های استثنایی این کتاب، وجود نگاره‌هایی از پادشاهان ایران در متن اثر است که طرح آن‌ها اغلب از تصاویر منقوش بر سکه‌های دوران ساسانی الهام گرفته شده‌است. بااین‌حال، از پادشاهان پس از اسلام تصویری در کتاب وجود ندارد؛ جلال‌الدین میرزا از نایابی تصاویر پادشاهان پس از اسلام شِکوه می‌کند و علت این امر را تغایر اسلام با صورتگری، به‌مثابه مصداق بت‌پرستی، می‌داند. گرچه جلال‌الدین میرزا مدعی شده آثار پژوهشی غربی دربارهٔ ایران را مطالعه کرده‌است، اما علی‌الظاهر وی حتی با ترجمهٔ فارسیِ کتیبهٔ بیستون که توسط هنری راولینسون به‌دست داده شده‌بود، آشنایی نمی‌داشته‌است. نیز پیداست جلال‌الدین میرزا با تاریخ هخامنشیان از رهگذر آثاری همچون تاریخ هرودوت آشنایی نمی‌داشته‌است. منطق زمان تاریخی در نامهٔ خسروان تحت تأثیر متون آذرکیوانی —دساتیر آسمانی و دبستان مذاهب— با شرح مختصری از سلسله‌های پادشاهی افسانه‌ای —همچون آبادیان، جیان و غیره— آغاز می‌شود، و پس از آن به سلسله‌های مشهور در تاریخ اساطیری ایران —یعنی پیشدادیان و کیانیان که در روایت تاریخ اساطیری به‌دست اسکندر مقدونی منقرض شدند— می‌رسد. وی هخامنشیان را با کیانیان برابر می‌گرفت. آگاهی تاریخی جلال‌الدین میرزا از تاریخ ایران پیش از اسلام بیشتر متأثر از گزارش‌های تاریخی شاهنامهٔ فردوسی بود.
منبع مجلدهای دوم و سوم نامهٔ خسروان به‌نظر می‌رسد حبیب‌السیر اثر غیاث‌الدین خواندمیر و روضةالصفا نوشتهٔ میرخواند، که رضاقلی‌خان هدایت چند جلدی بر آن افزود و روضةالصفای ناصری‌اش نام نهاد، بوده‌باشد. در طرح کلی و گاه‌شماری، نامهٔ خسروان عمیقاً ادامهٔ منابع مذکور است؛ تفاوت نامهٔ خسروان با منابع خود در نثر روان‌تر آن نسبت منابع مذکور می‌باشد. جلال‌الدین میرزا در مجلد سوم از جهانگشای نادری، اثر میرزا مهدی استرآبادی، نیز بهره گرفته‌است.
گرایش‌ها و تاریخ‌نگری > زمینه و زمانه

جلال‌الدین میرزا را به‌همراه میرزا فتحعلی آخوندزاده و پس از آن‌ها میرزا آقاخان کرمانی، یوسف مستشارالدوله و عبدالرحیم طالبوف، از پیشگامان اندیشهٔ تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه در ایران و ملی‌گرایی ایرانی دانسته‌اند. جلال‌الدین میرزا در عصری دست به نگارش نامه خسروان زد که روشنفکران عصر ناصری، افسرده از گذشته و تحقیرشده از اکنون، بازنگری و تفسیر مجدد تاریخ خویش را با هدف یافتن ریشه‌های زوال و انحطاط آغازیدند. در این مسیر، دوران باستانی ایران را دوران شکوه و عظمت ایران یافتند. این روشنفکران علت زوال تمدن ایران را حملهٔ عرب‌های مسلمان به ایران، و دلیل تداوم این عقب‌ماندگی را چیرگی احکام عرب و اسلام می‌دانستند. در نظر این روشنفکران، راه پایان‌دادن به انحطاط دیرپای ایران از مسیر بازآفرینی فرهنگ و آداب ایران پیش از اسلام می‌گذشت.