stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شعر
پیدایش شعر پارسی در دوره اسلامی

نخستین شاعران پارسی‌سرا (مراد از پارسی در اینجا فارسی دری و در مقابل فارسی میانه است) در دربار یعقوب لیث صفاری پدیدار شدند.
بر پایه کتاب تاریخ سیستان، محمد بن وصیف سگزی(سیستانی) نخستین کسی بوده که به زبان فارسی، شعر عروضی گفت. 
و گفته می‌شود که اولین شعر کلاسیک فارسی توسط محمد بن وصیف سگزی(سیستانی) نامه‌نگار (دبیر رسایل) یعقوب لیث صفاری بود.
اگرچه نمونه‌هایی از شعر به زبان فارسی دری، پیش از این دوران وجود دارد؛ ولی بررسی آن‌ها مشخص می‌کند که در زمان سروده شدنشان شعر فارسی هنوز قوام نیافته‌بود؛ چرا که وزن آنان به‌طور مطلق عروضی نیست. در اینجا نمونه‌ای از این‌گونه اشعار (که تعدادشان انگشت شمار است) می‌آوریم. این قطعه شعری نگاشته‌شده در آتشکده کرکویه واقع در سیستان هست:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| فُرخته باذا روش |  | خُنیده کرشسپِ هوش |
| همی برست از جوش |  | اَنوش کن می‌انوش |
| دوست بَذآگوش |  | بَذآفرین نهاده گوش |
| همیشه نیکی کوش |  | که دی گذشت و دوش |
| شاها خدایگانا |  | بآفرین شاهی |
محمد بن وصیف سگزی و بسام کرد از سرایندگان دربار یعقوب و از جمله نخستین سرایندگان شعر فارسی می باشند.
باید گفت شعر در دوره اسلامی پس از وقفه‌ای چند صد ساله با الفبای عربی پدید آمد. ادبیات فارسی دری بیشتر در مناطق شرقی و شمال شرقی؛ یعنی در سیستان و خراسان و فرارود (ماوراءالنهر) پا گرفت و در دوره سامانی در قلمرو شعر و نثر استقرار و گسترش یافت. در قلمرو شعر و شاعری، شاعران بزرگی چون رودکی، شهید بلخی، ابوشکور بلخی و اندکی بعد فردوسی نقش‌آفرینی کردند.
پیدایش شعر پارسی در دوره اسلامی > قالب‌های شعر کهن پارسی

مثنوی
قصیده
غزل
مسمط
مستزاد
ترجیع بند
ترکیب بند
قطعه
رباعی
دوبیتی
تک بیت (مفردات)
چهارپاره
پیدایش شعر پارسی در دوره اسلامی > سبک‌های شعر کهن پارسی

سبک هندی
سبک خراسانی
سبک عراقی
سبک وقوع
سبک بازگشت
این تقسیم‌بندی از ملک الشعرای بهار است و هنوز هم نزد ادیبان رایج هست و معتبر، سعید نفیسی نیز در برابر این تقسیم‌بندی، سبک‌های شعر پارسی را برمبنای مکاتب ادبی اروپا طبقه‌بندی کرده‌است. تقسیم‌بندی‌های دیگر نیز می‌توان یافت که در آن رون شعر نو و معاصر نیز مورد توجه قرار گرفته‌است.
شعر نو

مقالهٔ اصلی: شعر نو فارسی
از زمان مشروطیت شعر فارسی از نظر عناصری چون اندیشه، زبان، قالب و … همگام با شعر نو جهان مدرن دگرسان شد و نهال شعر نو فارسی خود را نشان داد و بالیدن گرفته است و به وسیلهٔ نیما یوشیج شعرنو به انسجام رسیده است. شاعران پارسی‌زبان تا پیش از ظهور نیما یوشیج همواره بر همان الگوها و قالب‌های سنتی وفادار بودند و شعر پارسی محدود و محصور در اوزان و افاعیل عروضی بسر می‌برد و بر پایهٔ همان چارچوب‌ها با معیار مصراع و بیت سنجیده می‌شد. نیما یوشیج با کوتاه و بلند کردن مصرع‌ها و جابجایی قافیه‌ها، بدعتی در موسیقی شعر به‌ وجود می‌آورد و اگرچه وزن را برای شعر لازم و حتمی می‌شمرد ولی آن‌را مبنی بر امتداد مصوتها و تکیه کلمات می‌دانست، نه آن‌که همچون شعر قدیم وزن بیت یا مصراع، معیار تعیین وزن شعر به‌شمار آید.
موسیقی و آهنگ شعر محدود به قالب عروضی و بحر شعر نیست بلکه در نوع پیوستگی کلمات با یکدیگر و ایقاع‌های شعر، موسیقی شگفت‌انگیزی احساس می‌شود که کم از موسیقی و وزن شعر نیست. زیرا شعر دو موسیقی دارد:
موسیقی بیرونی که همان وزن عروضی است بر اساس کشش هجاها و تکیه‌ها.
موسیقی درونی که عبارت است از هماهنگی نسبت ترکیبی کلمات و طنین خاص هر حرفی در مجاورت با حرف‌ دیگر.
خاستگاه این دگرگونی در شعر پارسی را باید پیرو تحولات اجتماعی در دوران جنبش مشروطه‌خواهی دانست که بنیاد جامعه را دگرگون ساخت.
بعدها احمد شاملو با ایجاد تغییراتی در شعر نو سبک جدیدی ایجاد کرد که به شعر سپید یا شعر شاملویی معروف شد، با این تفاوت که در این سبک از شعر، وزن به‌طور کلی حذف گشته است:
از نمونه‌های قدیمی و جدید این اشعار می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره کرد:
دهانت را می‌بویند مبادا گفته باشی دوستت دارم
دلت را می‌پویند مبادا شعله‌ای در آن نهان باشد
روزگار غریبی است نازنین…
از احمد شاملو
قالب‌های ابداعی

سه گانی
شعرک
طرح
نوخسروانی
کاریکلماتور
شعر جهان > گونه‌های معروف شعر جهان

سونت
هایکو
غزل
ویلانل
مثنوی
بحر طویل
شعر آزاد
شعر جهان > جریان‌های مهم شعر جهان

کلاسیسم
رمانتیسم
سوررئالیسم
فرمالیسم
فوتوریسم
دادائیسم
پست مدرنیسم
سمبولیسم
شاعران ایران و جهان

ابوالقاسم فردوسی
رودکی
شکسپیر
ابن فارض
خواجه حافظ شیرازی
گوته
مولوی
سعدی
خیام
ابوسعید ابوالخیر
پابلو نرودا
مایا آنجلو
حسان
سید حمیری
رابیندرانات تاگور
چسواو میووش
امرء القیس
نزار قبانی
‌ بیدل دهلوی
عطار
پرتراک
جامی
نظامی گنجوی
پروین اعتصامی
باباطاهر
صائب تبریزی
دقیقی طوسی
ازرقی هروی
شیخ بهایی
سنایی
خواجه عبدالله انصاری
عبید زاکانی
امام محمد غزالی
ابوالفضل بیهقی
فرخی سیستانی
یهودا عمیحی
امیرخسرو دهلوی
شاه نعمت‌الله ولی
ایرج میرزا
شیموس هینی
نیما یوشیج
اوکتاویو پاز
مهدی اخوان ثالث
احمد شاملو
ملک‌الشعرا بهار
شهریار
سهراب سپهری
فروغ فرخزاد
هوشنگ ابتهاج (سایه)
کاوه کاکائی نژاد
فریدون مشیری
فدریکو گارسیا لورکا
خسرو گلسرخی
سیمین بهبهانی
حسین منزوی
محمدعلی بهمنی
محمدرضا شفیعی کدکنی
محمدعلی بهمنی
ونوس شعر اثر خولیو رومرو د تورس
د هاردی بویز

Professional wrestling tag team
| د هاردی بویز | د هاردی بویز |
| --- | --- |
هاردی بویز قهرمان تگ تیم wwe در می ۲۰۱۷: هاردی بویز قهرمان تگ تیم wwe در می ۲۰۱۷
تگ تیم: تگ تیم
اعضا: جف هاردی مت هاردی
نام(ها): بروکن هاردیز هاردیز هاردی بویز  لس کُنکیستادورس نیو برود تیم اکسترم
قدها: جف: ۶ فوت ۱ اینچ (۱٫۸۵ متر) مت: ۶ فوت ۲ اینچ (۱٫۸۸ متر)
وزن ترکیبی: ۴۶۱ پوند (۲۰۹ کیلوگرم)
محل بنیان‌گذاری: کمرن، کارولینای شمالی
معرفی: کامرون، کارولینای شمالی
تاریخ نخستین حضور: ۱۹۹۳
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۳–۲۰۰۲ ۲۰۰۶–۲۰۱۱ ۲۰۱۴–۲۰۱۹
هاردی بویز (به انگلیسی: The Hardy Boyz) یک تیم حرفه ای کشتی کج آمریکایی متشکل از برادران واقعی جف و مت بود که این دو در حال حاضر به ترتیب در دبلیودبلیوئی و اول الیت رسلینگ (ای‌ئی‌دبلیو) حضور دارند، و جف در شوی اسمک‌داون کشتی می‌گیرد.
آنها برای اولین بار در سال ۱۹۹۳ در مسابقات تبلیغاتی مستقل در کارولینای شمالی شروع به همکاری کردند و در مسابقات قهرمانی تگ تیمی در NWA 2000 برنده شدند.
دونو

مکان
| دونو | دونو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
دونو: دونو
ناحیه: لمباردی
استان / شهرستان: استان وارزه (VA)
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۵ کیلومتر مربع (۱٫۰ مایل مربع)
ارتفاع: ۵۳۰ متر (۱۷۴۰ فوت)
جمعیت (Dec. 2004): جمعیت (Dec. 2004)
 • کل: ۱۶۳
 • تراکم: ۶۵/کیلومتر مربع (۱۷۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Dunesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۲۱۰۳۰
پیش‌شماره تلفن: ۰۳۳۲
دونو (به ایتالیایی: Duno) یک کومونه در ایتالیا است که در استان وارزه واقع شده‌است.
خصوصیات

دونو ۲٫۵ کیلومترمربع مساحت و ۱۶۳ نفر جمعیت دارد و ۵۳۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
نجیب‌آباد (هند)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= هند
| نجیب آباد | نجیب آباد |
| --- | --- |
شهر: شهر
نام مستعار: NBD: نام مستعار: NBD
نجیب آبادموقعیت در اوتار پرادش، هند: نجیب آبادموقعیت در اوتار پرادش، هند
مختصات: ۲۹°۳۸′شمالی ۷۸°۲۰′شرقی﻿ / ﻿۲۹٫۶۳°شمالی ۷۸٫۳۳°شرقی﻿ / 29.63; 78.33: مختصات: ۲۹°۳۸′شمالی ۷۸°۲۰′شرقی﻿ / ﻿۲۹٫۶۳°شمالی ۷۸٫۳۳°شرقی﻿ / 29.63; 78.33
ایالت: اوتار پرادش
بخش: Bijnor
ارتفاع: ۲۹۵ متر (۹۶۸ فوت)
جمعیت (۲۰۱۲): جمعیت (۲۰۱۲)
 • کل: ۸۴۰۱۴
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: زبان هندی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
PIN: ۲۴۶۷۶۳
کد تلفن: ۰۱۳۴۱
پلاک خودرو: UP 20
نجیب آباد (به انگلیسی: Najibabad) یک زیستگاه انسانی در هند است که در اوتار پرادش واقع شده‌است.
خصوصیات

نجیب آباد ۸۴٬۰۱۴ نفر جمعیت دارد و ۲۹۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
دونیا آنا، نیومکزیکو

CDP
| Doña Ana, New Mexico | Doña Ana, New Mexico |
| --- | --- |
CDP: CDP
Doña Ana Community Center: Doña Ana Community Center
Location of Doña Ana, New Mexico: Location of Doña Ana, New Mexico
ایالت: نیومکزیکو
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۷ مایل مربع (۱٫۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۷ مایل مربع (۱٫۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۱٬۳۷۹
 • تراکم: ۱۸۸۵٫۳/مایل مربع (۷۲۹٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: MST
دونیا آنا(به انگلیسی: Doña Ana) شهری در ایالت نیومکزیکو کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱٬۲۱۱ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
اسکروج: سرود کریسمس

| اسکروج: سرود کریسمس | اسکروج: سرود کریسمس |
| --- | --- |
کارگردان: استیون دانلی
تهیه‌کننده: رالف کمپ اندرو پیرس
فیلمنامه‌نویس: استیون دانلی لسلی بریکوس
بر پایه: اسکروج اثر لسلی بریکوس سرود کریسمس توسط چارلز دیکنز
بازیگران:  لوک ایوانز  الیویا کلمن  جسی باکلی  جاناتان پرایس  جانی فلین  جیمز کازمو  تروور دیون نیکلاس 
موسیقی: جرمی هالند اسمیت (امتیاز) لسلی بریکوس (آهنگ)
تدوین‌گر: گراهام سیلکاک
شرکت تولید:  تایم‌لِز فیلمز  اکسیس استودیوز 
توزیع‌کننده: نتفلیکس
تاریخ‌های انتشار:  ۱۸ نوامبر ۲۰۲۲ (۲۰۲۲-11-۱۸) (آمریکا)  ۲ دسامبر ۲۰۲۲ (۲۰۲۲-12-۰۲)  
مدت زمان: ۹۷ دقیقه
کشور:   انگلستان   ایالات متحده آمریکا 
زبان: انگلیسی 
اسکروج: سرود کریسمس (انگلیسی: Scrooge: A Christmas Carol) یک فیلم پویانمایی رایانه‌ای در ژانر کمدی-فانتزی موزیکال محصول ۲۰۲۲ به کارگردانی استیون دانلی بر اساس فیلمنامه‌ای از دانلی و لسلی بریکوس است که از فیلم اسکروج در سال ۱۹۷۰ اقتباس شده است (که بریکوس فیلمنامه و آهنگسازی آن را برعهده داشته است)، که به نوبه خود بر اساس رمان سرود کریسمس نوشته چارلز دیکنز است. این فیلم توسط تایم‌لِز فیلمز تهیه شده است، که صداپیشگان آن می‌توان به لوک ایوانز، الیویا کلمن، جسی باکلی، جاناتان پرایس، جانی فلین، جیمز کازمو و ترور دیون نیکلاس را به عهده دارد. در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۲ در سینماهای منتخب اکران شد و در ۲ دسامبر همان سال در نتفلیکس پخش شد. این فیلم به لسلی بریکوس اختصاص دارد که یک سال قبل از اکران فیلم درگذشت. این فیلم نقدهای متفاوتی از سوی منتقدان دریافت کرد.
داستان

در شب کریسمس در سال ۱۸۴۳، مردی شاد به نام هری هافمن در مورد عشق خود به تعطیلات (من عاشق کریسمس هستم) آواز می‌خواند. او با دایی سالخورده‌اش ابنزر اسکروج و سگش پرودنس روبرو می‌شود، اما اسکروج آنقدر از او فرار می‌کند تا پولی به موسسه خیریه ندهد و بر بدهی مالک اسباب بازی فروشی محلی تام جنکینز که به سختی می‌تواند هزینه درمان پزشکی برای مادر ضعیفش را بپردازد، اضافه می‌کند. پس از بازگشت به خانه، اسکروج دعوت هری را برای یک مهمانی شام کریسمس رد کرد و با بی‌میلی به کارمندش، باب کراچیت، اجازه می‌دهد روز بعد برای کریسمس تعطیل باشد. باب از اسکروج دستمزد کمتری می‌گیرد و با همسرش اتل و فرزندان زیادشان از جمله تیم کوچک که به شدت بیمار است و به دلیل ناتوانی در تامین مالی نمی‌تواند تحت درمان پزشکی قرار گیرد در فقر زندگی می‌کند. اسکروج و پرودنس به خانه می‌روند در حالی که اسکروج درباره عصبانیت خود از کریسمس آواز می‌خواند (به من بگو).
هنگامی که او به خانه می‌رسد، روح شریک تجاری و دوست سابق خود، جیکوب مارلی، را می‌بیند، که مجبور است زنجیر طولانی و سنگینی را به‌عنوان مجازاتی برای اعمال بدی که در زندگی انجام داده است، دور روحش بکشد. او به اسکروج هشدار می‌دهد که وقتی بمیرد به سرنوشت مشابهی دچار خواهد شد، (که حتی زنجیرش سنگین‌تر و بلندتر خواهد بود) مگر اینکه تغییر کرده و آدم خوبی شود و مارلی ترتیبی داده که سه بازدیدکننده به خانه او بیایند تا به او آموزش دهند که چگونه مزد بهتری شود.
هنگامی که اسکروج می‌خواهد به رخت‌خواب برود، با اولین بازدیدکننده مواجه می‌شود، موجودی مومی‌مانند به نام گذشته که شکلش تغییر می‌کند، که او را پیش از زمان حاضر در زندگی‌اش می‌برد، جایی که مجبور شد در روز کریسمس در کارخانه‌ای کار کند. ابنزر کوچک به‌دلیل حضور پدرش در زندان و ملاقات خواهر کوچکترش جین (که در زایمان جان باخت و هری را به دنیا آورد)، زمانی که او جوان بود و برای یک تاجر خوش قلب به نام آقای فزیویگ کار می‌کرد.
صداپیشگان

لوک ایوانز در نقش ابنزر اسکروج، یک پولدار طمع‌کار که از کریسمس متنفر است.
الیویا کلمن در نقش گذشته، یک موجود در حال تغییر شکل هیجان‌انگیز که از موم شمع با شعله‌ای بالای سرش درست شده است. فرم پیش فرض او، که کلمن صداپیشگی او را بر عهده دارد، بر اساس شکل خواننده‌ای است که اسکروج روی پوستری دیده بود.
جسی باکلی در نقش ایزابل فزیویگ، نامزد سابق اسکروج و دختر آقای فزیویگ که اکنون با مرد دیگری ازدواج کرده است.
جاناتان پرایس در نقش جیکوب مارلی، شریک تجاری فوت شده اسکروج که پس از مرگ با کشیدن زنجیرهای زیادی که نشان دهنده تخلفات او در زندگی است، مجازات می‌شود و به اسکروج هشدار می‌دهد که از همان سرنوشت، اما بدتر از آن جلوگیری کند.
جانی فلین در نقش باب کراچیت، کارمند رنج کشیده اسکروج که فرزندان زیادی دارد.
جیمز کازمو در نقش آقای فزیویگ، کارفرمای مشتاق سابق اسکروج و پدر ایزابل.
ترور دیون نیکلاس در نقش حال، موجودی غول‌پیکر و سرگرم کننده که لباس سبز رنگ بزرگی بر تن دارد. جسم او بعداً تبدیل به جسد آینده شد.
فرا فی در نقش هری هافمن، خواهرزادۀ اسکروج که عاشق کریسمس است. او بر اساس فِرِد از داستان اصلی ساخته شده است.
گیلز تررا در نقش تام جینکینز، صاحب اسباب‌فروشی که به اسکروج بدهکار است.
هومر تودیوالا در نقش تامال
جمیما لوسی نیومن در نقش جِین اسکروج، خواهر مهربان اسکروج که با تولد هری درگذشت.
ربکا گتیگز در نقش اتل کراچیت، همسر باب که از اسکروج بیزار است.
روپرت ترنبول در نقش تیم کوچک، پسر بیمار باب و اتل.
الیور جنکینز در نقش صدای آواز تیم کوچک.
دوون پومروی در نقش کتی کراچیت، دختر باب و اتل که دوست دارد سرود کریسمس انجام دهد.
شینا باتسا در نقش هلا هافمن، همسر هری و خواهرزاده اسکروج.
موزیک

| شماره | نام | خواننده (گان) | مدت |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱. | «من عاشق کریسمس هستم» | فرا فی | ۰۲:۵۹ |
| ۲. | «کودکانِ کریسمس» | جانی فلین | ۰۳:۲۹ |
| ۳. | «به من بگو» | لوک ایوانز | ۰۳:۲۶ |
| ۴. | «آرزوهای کریسمس» | جمیما لوسی نیومن | ۰۲:۱۷ |
| ۵. | «خوشبختی» | لوک ایوانز و جسی باکلی | ۰۳:۴۹ |
| ۶. | «بعدا هرگز نمی‌آید» | لوک ایوانز و جسی باکلی | ۰۴:۲۷ |
| ۷. | «من زندگی را دوست دارم» | ترور دون نیکلاس | ۰۳:۱۴ |
| ۸. | «روزِ زیبا» | الیور جنکینز | ۰۲:۴۱ |
| ۹. | «بسیار از شما متشکرم» | گیلز تررا | ۰۳:۵۵ |
| ۱۰. | «من دوباره شروع خواهم کرد» | لوک ایوانز | ۰۳:۴۴ |
| ۱۱. | «من عاشق کریسمس هستم» (عناوین پایانی) | تروور دیون نیکلاس | ۰۲:۵۱ |
| مجموع مدت: | مجموع مدت: | مجموع مدت: | ۳۶:۵۲ |
پخش

این فیلم در ۲ دسامبر ۲۰۲۲ در نتفلیکس اکران شد، پس از اکران محدود سینما در ایالات متحده در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۲ نیز اکران شد.
برخورد

این فیلم دارای امتیاز ۳۸% منتقدان با ۱۶ بررسی در راتن تومیتوز با میانگین امتیاز ۵.۳/۱۰ است.
گالش

تصویری از یک پیرمرد گالش
تصویری از یک زن گالش در مرکز شهر رامسر
گالِش یا قوم گالش در نواحی کوهستانی در امتداد البرز از سفیدرود تا شرق مازندران سکونت دارند و گاوچران هستند.
گروهی که با نام گالش شناخته می‌شوند دامدارانی در کوهستان البرز واقع در استان‌های شمالی ایران، گیلان، مازندران و گلستان هستند. گالش‌های استان گلستان و مازندران خود را مازندرانی می‌دانند. بسیاری از طبری‌های جلگه نشین ریشه در مناطق کوهستانی مازندران دارند و با افزایش دمای جلگه، دو فصل بهار و تابستان را به کوهستان کوچ می‌کنند و این سنت در میان گالش‌های طبری نیز رایج می‌باشد.
گالِش‌ها یک گروه شغلی باقی مانده از عصر کوچ نشینی و رمه‌گردانی کهن هستند. گالش‌ها در رشته کوه البرز از کوهستان‌های شرق و جنوب استان گیلان، سراسر استان مازندران و قسمت غرب استان گلستان، الموت قزوین و طالقان در استان البرز زندگی می‌کنند.
در شرق مازندران گالش فقط به کسی گفته می‌شود که گاوداری می‌کند و به گوسفنددار کُرد گفته می‌شود. در ارتفاعات کوه درفک گیلان به گاوداران گالش و به گوسفندداران چوپان گفته می‌شود. امروزه نگاه احساسی و قبیله‌ای سبب شده که در برخی منابع غیرعلمی و غیرمعتبر، گالش‌ها را به عنوان یک گروه قومی معرفی کنند که امری غیرعلمی و دور از ذهن است.
گالش‌ها حداقل در رشته‌کوه البرز و گیلان گروه قومی جداگانه‌ای نیستند. ایشان گروه‌های معیشتی هستند که به کار تخصصی خود می‌پردازند.
جای انکار نیست که در نواحی کوهستانی جنوب شرقی گیلان، اینان از لحاظ گویش، نوع زندگی، نوع سکونتگاه، واحدهای اندازه‌گیری و مانند آن‌ها از همسایگان گیلک خود متمایزند، اما با این همه جزئی از گیلک‌ها به‌شمار می‌آیند.
با این که گویشوران این زبان و برخی دیگر، این گروه را گروه قومی مجزایی در نظر می‌گیرند، ولی اطلاعات زبان‌شناختی اشاره به یک گویش مجزا ندارد.
در حالی که که گویشوران گونه‌های گالشی در سرتاسر گیلان فهم متقابل دارند اما گالشیِ گیلان به‌طور کامل با گالشیِ مازندران تفاوت دارد.
گالش‌ها چه در مازندران و چه در شرق گیلان خود را گالش و زبان خود را گالشی می‌نامند و توسط جلگه نشین‌های مازندران و شرق گیلان با نام گالش شناخته می‌شوند.
گالش یا گاولش «Galeš»، در بخشی از زبان‌های ایرانی شمال غربی همچون گیلکی و طبری و تالشی به معنای گاوبان را می‌دهد. بعبارت ساده‌تر گالش یعنی کسی که دامداری می‌کند و گاو و گوسفند پرورش می‌دهد. به باور گارنیک آساتوریان، پژوهشگر سرشناس ارمنی، کلمه گالش از واژه گاوَ رَخشَکَ «gāwa-raxšaka» —حاصل ترکیب gāwa به معنی گاو، و Raxšaka به معنی نگاهبان، پاس‌دارنده—در زبانهای ایرانی باستان ریشه گرفته است.
همچنین در طبری به چوپانِ گاو، گالش «Galeš» و به چوپان گوسفند کِرد «kerd» گفته می‌شود. در متون کهن طبری از کلمه گالش به معنای چوپان استفاده شده است.
گالش در برابر مازرونی

در دوران قدیم سرزمین مازندران که عموماً طبرستان نامیده می‌شد به دو بخش جلگه و کوهستان تقسیم می‌شد که به قسمت جلگه ای آن مازندران و به قسمت کوهستانی آن طبرستان گفته می‌شد. در مازندران لفظ مازرونی به معنای جلگه نشین می‌باشد و این لفظ در برابر لفظ کوهی که شامل گالش و تات می‌شود قرار میگرد. لفظ گالش در مازندران به معنای کوهنشین و دامدار و چوپان می‌باشد و در مقابل نام مازرونی در مفهوم جلگه نشین و دشت نشین استعمال می‌شود. زبانی که گالش‌ها در مازندران به آن زبان گالشی می‌گویند با زبانی که گالش‌های گیلان در شرق گیلان به آن گالشی می‌گویند متفاوت می‌باشد.
گالش در برابر گیل

در دوران قدیم سرزمین گیلان به دو منطقه جلگه و دشت تقسیم می‌شد و که گیل‌ها در جلگه سکونت داشتند و دیلمیان در کوهستان سکونت داشتند. پاینده لنگرودی در کتاب فرهنگ گیل و دیلم لفظ لفظ گالش را به معنی دامدار کوهنشین و گیل‌مرد را به معنی روستایی گیلان و گیلک را به‌معنی گیلانی و اهل گیلان ذکر می‌کند. جهانگیر سرتیپ‌پور نیز در کتاب ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی، گیل‌مرد را مردِ دهقان معنا کرده است. به گفته شفیق عنبرانی گیلک نام طبقه به خصوصی از گیلانی‌ها است که کشاورز یا کاسب هستند. به گفته حبیب برجیان لفظ گیل به معنی کشاورز و ده‌نشین به کار می‌رود. گیتی شکری در کتاب گویش رامسری لفط گیل را متضاد گالش دانسته است و آن را مختص مردمی دانسته که در دشت زندگی می‌کنند و کارشان، کشت و زرع است. عبدالرحمان عمادی گیل را به معنی ساکنِ دشت و گالش را به معنای کوه نشین ترجمه کرده است.
منوچهر ستوده در این باره چنین توضیح می‌دهد: گیل در اصل به معنی قومی است که در سرزمین گیلان زندگی می‌کنند و چون این قوم بیشتر به برزیگری مشغولند، این لغت به معنی برزیگری نیز به کار رفته است.
این کاربرد یکی از مصادیق اصلی تحول معنایی است. گیل و گیلک ابتدا به معنی گیلان و گیلانی به کار می‌رفته است و به‌دلیل اینکه پیشه اصلی گیلانی‌ها کشاورزی بود، این واژه‌ها برای اشاره به کار کشاورزی هم گسترش یافت.
انواع گالش

گالش‌های اشکوری در مناطق کوهستانی گیلان و غرب مازندران یعنی از دیلمان سیاهکل تا اشکورات و ییلاق رودسر و املش تا رامسر در غرب مازندران که به اشکورات شهرت دارد زندگی می‌کنند و به گویش گالشی از زبان گیلکی سخن می‌گویند که خانواده پوررستمی و در رامسر و گل محمدی و شعبانیان و همافر و علیخانیان جز گالش‌های اصیل هستند.
گالش‌های طبری در مناطق کوهستانی استان‌های مازندران و گلستان زندگی می‌کنند و به گویش گالشی از زبان مازندرانی سخن می‌گویند.
مختاباد گروهی از مردم مازندران هستند که کارشان با گالش‌ها مرتبط بوده است. مختاباد در فرهنگ واژگان تبری به معنای سرپرست گالش‌ها است. مختابادها در حوزه رود تجن دامداران سنتی محسوب می‌شدند. مختابادها زمستان‌ها در قشلاق و در جلگه میان جنگل بسر می‌بردند، در فصل گرم و اواسط بهار جلگه را ترک کرده به ییلاق می‌رفتند. این مردم به کار کشاورزی و کشت و کار برنج مشغول نمی‌شدند و شغلشان معمولاً پرورش گاو جنگلی یا همان گاو بومی مازندران بود. مردم مختاباد شاخه ای از قوم طبری هستند و به زبان مازندرانی سخن می‌گویند.
گیلکی گالشی

گیلکی گالشی از گویش‌های زبان گیلکی است. گالش‌ها در مناطق کوهستانی البرز در منطقه شرق گیلان و غرب مازندران به زبان گیلکی با گویش گالشی صحبت می‌کنند. گالش‌ها به این دلیل که در مناطق دوردست زندگی می‌کردند و به‌طور کلی مراودات کمتری با مردمان جلگه و سکونتگاه‌های انسانی داشتند، گویش‌شان دست‌نخورده مانده است؛ بنابراین گیلکی گالشی نسبت به گیلکی مناطق شهری از اصالت بیشتری برخوردار است. با این حال زبان گیلکی گالش‌ها با زبان مردم مناطق شرق گیلان و غرب مازندران به جز لاهیجان، قرابت زیادی دارد.
طبری گالشی

گالش‌هایی که در کوهستان مازندران زندگی می‌کنند به گویش گالشی از زبان طبری (مازندرانی) سخن می‌گویند ولی گالش‌های غرب مازندران به همراه شرق گیلان به گویش گالشی از زبان گیلکی سخن می‌گویند. زبانی که گالش‌ها در مازندران به آن زبان گالشی می‌گویند با زبانی که گالش‌های گیلان در شرق گیلان به آن گالشی می‌گویند متفاوت می‌باشد. گلاتولوگ گویش گالشیِ مازندران را گویشی از زبان مازندرانی معرفی کرده است.
متن زیر به گویش گالشی منطقه دودانگه ساری می‌باشد:
| فارسی معیار | گویش گالشی مازندران | گویش گالشی مازندران (لاتین) |
| --- | --- | --- |
| بنده علی خورشیدیان، گالش هستم. من عرض کنم امسال نود سال دارم. رضا خان، بزرگ بزرگان آمد از دست احمدشاه بی ارزه پادشاهی را گرفت و او را راهی خارج کرد. من پانزده سال داشتم حالا حساب کن. | بَندِ علی خورشیدیان، گالِش هَسِمه. مِن اَرز هاکِنم امسال نود دارِمبه. رضا خان، گَتِ گَتان بیَموئه احمدشا بی عرزعِ دَس جِه شایی رِ بَیته وِرِ رایی هاکِرده خارجه. مِن پُنزَ سال داشتِمه اِسا حساب هاکِن. | bande ali xoršidiân, gâleš hasseme. men arz hâkenem emsâl naved dârembe. reza khan , gat e gatan biamue ahmad šâ-e bi Erze e das-je šâi-re baite o vere râi hâkerde xâreje. men ponza sâl dâšteme esâ hesâb hâken. |
لباس گالشی

لباسی که گالشها هنوز هم از آن استفاده می‌کنند عبارتست از: شلوار پشمی، جلیقه پشمی، کلاه و شولا که همه پشمی هستند و برای زندگی در شرایط آب و هوایی سرد کوهستان مناسب می‌باشد.
شیوه زندگی گالش‌های طبری

هر گالش طبری بین ۲۰ تا ۵۰ گاو و ۱ یا ۲ سگ دارد. گالش‌های طبری برای تشویق گاوها به راه رفتن از اصوات «ها…‌ها» و «هَی… هَی» و برای متوقف کردن آنها از «هِرِس» (Heres) استفاده می‌کنند. گالش‌ها پس از اینکه تا نیمه تپه که بالا می‌روند، بساط صبحانه پهن می‌کنند و گاوها را هم رها می‌کنند تا برای خودشان در میان علوفه فراوان، بچرند. گالش‌ها آتشی برپا می‌کنند و کتری سیاه شان را با آب چشمه پر کرده و روی آتش می‌گذارند و سپس به خوردن نان و پنیر و خیار و گوجه و چای مشغول می‌شوند.
پس از صبحانه، گالش‌ها گاوها را هم جمع می‌کنند و دوباره راه می‌افتند تا به «کوچ خِنِه» می‌رسند و معمولاً ۵ الی ۶ «کوچ خِنِه» در آنجا وجود دارد. «کوچ خِنِه» جایی در ییلاق است که ساکنانش برای همه ایام سال در آنجا به سر می‌برند. به جز این «کوچ خِنِه»، ۳ الی ۴ «تِلار» (Telar) هم در آنجا می‌توان دید. «تِلار» در مازندران، خانه‌هایی را می‌گویند که در کوه یا جنگل برای گاوها درست می‌کنند. برخی از گالش‌ها از خودشان «مِنزِل» بین راه ندارند و بنابراین یا شب را در وسط جنگل آتش روشن می‌کنند و گاوها را همان‌جا نگه می‌دارند تا صبح؛ یا در مِنزِل و تلار آشنایان می‌مانند.
هر تلار معمولاً سه بخش اصلی دارد: پَرِه (Pare) که اتاقی است کوچک و معمولاً به ابعاد ۲ در ۲٫۵ متر که محل استراحت گالش است؛ کَریکِه (Karike) اتاقی است کوچکتر به ابعاد ۱٫۵ در ۲٫۵ که برای نگهداری از شیر و ماست و ظروف بزرگ استفاده می‌شود؛ بخش سوم هم تلار است که نام این سازه از آن گرفته شده است و حدوداً ۵ در ۴ است و برای نگهداری از گوساله‌های کوچک استفاده می‌شود. به جز این سه بخش که نام برده شده، تلارها بخشهای دیگری هم دارند. بالای شیروانی تلارها که معمولاً به عنوان انبار برای علوفه و… استفاده می‌شود. همچنین جلوی تلارها که مسقف است و شبیه ایوان، «بارِک» (Barek)، «پیش لِر» (Pish ler) یا «سرپِنا بِن» (Sarpena ben) نامیده می‌شود و گاوها معمولاً شب در آنجا تجمع می‌کنند. لابلای تنه درختان در دیواره‌های تلار، باز است؛ مگر دیوارهای پَرِه که آنرا با «گِلِ گوئی» (Gele guyi) پر می‌کنند که ترکیبی است از خاکستر با پِهِن گاو. پِهِن گاو گرما را بیشتر نگاه می‌دارد. در کنار یکی از دیواره‌های داخلی این اتاق، «تَش کَلِه» (Tash kale) یا محل آتش درست کردن قرار دارد که روی آن چای و غذا درست می‌کنند یا آتش برای گرمای شب شان بر می فروزند. گالشهای طبری هنگامی که آتش را خاموش می‌کنند، می‌گویند «تش بَمِردِه» که یعنی آتش مُرد.
از قدیم گالش‌ها، پلا و شیرگرم را در لاوک چوبی می‌ریختند و هر کس از جیب خودش قاشق خوش‌تراشی از چوب شمشاد یا گلابی بیرون می‌آورد و دست جمعی شیرپلا (شیربرنج) می‌خوردند. هنوز هم بسیاری از گالش‌ها از همین شیوه استفاده می‌کنند.
نام بردن از گالش در آثار

در داستان کوتاه «زنی که مردش را گم کرد»، نوشته صادق هدایت در سال ۱۳۱۲ در کتاب «سایه‌روشن»، ترانه‌ای کوتاه از زبان شخصیتی به نام گل‌ببو آمده است، که بر اساس خود ترانه، می‌توان آن را یک ترانه گالش قدیمی دانست:
| متن ترانه | ترجمه فارسی |
| --- | --- |
گالِش کوری، آه‌های لَه‌لَه بُویشیم بِجار، آه‌های لَه‌لَه ای پُشته آجار، دو پُشته آجار بیا بُشیم بِجار، آه‌های لَه‌لَه بیا بُشیم، فاکون تو می خواهری: دختر گالشی، آهای بیا برویم به شالیزار یک دسته شاخه، دو دسته شاخه بیا برویم به شالیزار بیا برویم، و فکر کن که خواهرم هستی
ناسا ایکس-۵۷ مکسول

| X-57 Maxwell | X-57 Maxwell |
| --- | --- |
طرح مفهومی: طرح مفهومی
کاربری: هواگرد آزمایشی سبک
کشور سازنده: آمریکا
تولیدکننده: ESAero
نخستین پرواز: بهار ۲۰۲۲ (برنامه‌ریزی شده)
کاربر اصلی: ناسا
توسعه‌یافته از: Tecnam P2006T
ناسا ایکس-۵۷ مکسول (به انگلیسی: NASA X-57 Maxwell) یک هواپیمای آزمایشی تمام الکتریکی است که توسط ناسا توسعه داده شده‌است. هدف از این هواپیما کاهش مصرف سوخت و الاینده‌ها و صدای تولید شده توسط هواپیماها است. اولین پرواز این هواپیما در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ انجام خواهد شد.
طراحی

ایکس-۵۷ از هواپیمای ایتالیایی Tecnam P2006T توسعه داده شده‌است، در ایکس-۵۷ به جای دوموتور موجود در P2006T از ۱۴ موتور الکتریکی توزیع شده بر روی بال استفاده شده‌است. در حالت برخاست همه ۱۴ موتور فعال هستند اما در حالت پرواز پیمایشی، پروانه ۱۲ تا از موتورهای کوچکتر به عقب تا شده تا نیروی درگ کاهش یابد و فقط دو موتور اصلی که در انتهای بال قرار دارند نیروی پیشرانه را تأمین می‌کنند.
موتورهای الکتریکی توزیع شده در طول بال جریان هوای اطراف بال را افزایش می‌دهند و این پدیده به افزایش نیروی لیفت کمک می‌کند. افزایش نیروی لیفت به ایکس-۵۷ امکان برخاست از باندهای کوتاه و کاهش اندازه بال را می‌دهد.
مدلی از ایکس ۵۷ که در آن باتری و موتورهای الکتریکی نشان داده شده‌است