مطالعات ترجمه
مقدمه > عنوان و نام‌گذاری

در شروع نیمهٔ دوم قرن بیستم و با آغاز نظریه‌پردازی نوین دربارهٔ ترجمه و سخن از رشته‌ای مستقل، عناوین متعددی برای این رشته پیشنهاد شد. برای مثال، در سال ۱۹۶۴، نایدا در کتاب «به سوی علم ترجمه کردن» از عبارت science of translating برای اشاره به بخشی از تحقیقات ترجمه استفاده کرد که بعدها نویسندگان متعددی به پیروی از عنوان کتاب نایدا عبارت «علم ترجمه» برای کل رشته به‌کار بردند. چند سال بعد، translatology عنوان دیگری بود که نخست توسط راجر گافین در سال ۱۹۷۱ پیشنهاد شد و برخی از نویسندگان در طی دههٔ هفتاد میلادی آن را به کار می‌بردند. در هرصورت، هیچ یک از این عناوین نتوانست اقبال جامعهٔ علمی را برانگیزد و دیری نپایید که اصطلاح پیشنهادی هولمز یعنی همان translation studies به‌طور فراگیر جایگزین سایر عبارات و عناوین شد و تا به امروز نیز به‌رسمیت شناخته شده است.
در زبان فارسی،  لطف‌الله یارمحمدی در سال ۱۳۶۴ شمسی عبارت «ترجمه‌شناسی» را به‌کار برد که معادل فارسی translatology قلمداد می‌شود.  در سال ۱۳۷۰ شمسی، محمدرضا هاشمی در ترجمه‌ای از مقالهٔ هولمز که در نخستین شمارهٔ فصلنامهٔ مترجم چاپ شد، برای نخستین بار از لفظ «مطالعات ترجمه» به‌عنوان معادل  translation studies استفاده کرد. علاوه بر وی، کاظم لطفی‌پور ساعدی در کتاب «درآمدی بر اصول و روش ترجمه» که نخست در سال ۱۳۷۱ شمسی چاپ شد، عبارت «مطالعات ترجمه» را به‌کار برد. البته، ظاهراً دستنوشتهٔ این کتاب در سال ۱۳۶۷ تحویل نشر دانشگاهی شده بود.
گرچه اکثریت جامعهٔ علمی بین‌المللی عنوان «مطالعات ترجمه» را پذیرفته‌اند، ولی عناوین گاه متفاوت و گاه مشابه، به‌ویژه در نام‌گذاری دوره‌های دانشگاهی، به چشم می‌خورد. از آن جمله‌اند: مطالعات ترجمهٔ کتبی و شفاهی ( به انگلیسی Translation and Interpreting Studies) و مطالعات ترجمهٔ شفاهی (به انگلیسی Interpreting Studies). به اعتقاد برخی عبارت «مطالعات ترجمه» شامل انواع ترجمه از جمله شفاهی و کتبی است و ترجیح برخی دیگر استفاده جداگانه یا توأمان دو واژهٔ translation و interpreting است. همچنین، مطالعات ترجمهٔ دیداری-شنیداری (به انگلیسی Audio-Visual Translation Studies) عنوانی‌ست که اخیراً و در نتیجهٔ گسترش حوزهٔ پژوهشی ترجمه مورد توجه آن دست از گروه‌های آموزشی و پوژهشی شده که بر بررسی ترجمهٔ رسانه‌های سمعی و بصری متمرکز هستند. درهرصورت، سیاست‌های کلان آموزشی هر کشور، دانشگاه یا گروه علمی در کنار سنّت علمی رایج در انتخاب عنوان تأثیرگذار بوده‌اند. در سال‌های اخیر، در نتیجهٔ  گسترش حوزهٔ پژوهشی ترجمه، برخی از اندیشمندان و سیاست‌گذاران این رشته در ایران سه زیرمجموعهٔ  ترجمهٔ کتبی، ترجمهٔ شفاهی و ترجمهٔ دیداری-شنیداری را پیشنهاد داده‌اند.
در ایران نیز همانند اغلب نقاط جهان، این رشته در ارتباط با زبان انگلیسی تأسیس شده که اخیراً برخی از دانشگاه‌ها به مطالعهٔ ترجمه از و به سایر زبان‌ها توجه داشته‌اند. در نظام دانشگاهی ایران، از عبارت «مترجمی زبان (انگلیسی)» برای دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد استفاده می‌شود. البته، در برنامه بازنگری‌شده این رشته در سطح کارشناسی[پیوند مرده] که مصوب وزارت علوم است، عنوان فارسی «مترجمی زبان انگلیسی» و عنوان انگلیسی English Translator Training برای دورهٔ کارشناسی به‌طور رسمی تصویب شده است. در سطح دکتری نیز عنوان «ترجمه» مورد استفاده وزارت علوم و دانشگاه‌های تابع آن است که خود انتقاداتی را از سوی اندیشمندان ایرانی این رشته دربرداشته است. به‌هرحال، گویا «مطالعات ترجمه» عنوان مناسب‌تری برای دوره‌های ارشد و دکتری می‌باشد که با تحولات این رشته در سطح جهان نیز همگام است.
گروه مترجمی انگلیسی دانشگاه علامه طباطبایی به‌عنوان هستهٔ مرکزی مطالعات ترجمه در ایران محسوب شده که در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو می‌پذیرد. دانشگاه‌ فردوسی مشهد و دانشگاه اصفهان و دانشگاه بیرجند نیز از مهم‌ترین مراکز علمی ارائه‌دهندۀ دوره‌های مترجمی زبان انگلیسی و مطالعات ترجمه در ایران می‌باشند. همچنین، پژوهشکدهٔ مطالعات ترجمه  مستقر در دانشکدهٔ ادبیات و زبان‌های خارجیِ دانشگاه علامه طباطبایی به‌عنوان قطب علمی مطالعات ترجمه در ایران شناخته می‌شود.