فهرست شاهان ایران
دوران خلافت > سلسله‌های ترک‌تبار > سلجوقیان

مقالهٔ اصلی: سلجوقیان
همچنین ببینید: سلاطین سلجوقی
| نام دیهیمی | نام دیهیمی | نام اصلی | نگاره | لقب | زادروز- مرگ | آغاز شاهی | پایان شاهی | خویشاوندی | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
سلجوقیان (۱۰۳۷–۱۱۹۴ میلادی): سلجوقیان (۱۰۳۷–۱۱۹۴ میلادی)
| ۱ | طغرل یکم | محمد |  | رکن الدین، ابوطالب، بیگ، سلطان | ۹۹۵–۱۰۶۳ | ۱۰۳۷ | ۱۰۶۳ | پسر میکائیل پسر سلجوق | طغرل بیک ابوطالب محمد بن میکائیل (۴۵۵–۳۸۵ هجری قمری/۱۰۶۳–۹۹۳ میلادی) اولین سلطان و مؤسس سلسلهٔ سلجوقیان بود. او به مدت ۲۶ سال بر قلمرویی مشتمل بر ماوراءالنهر، خراسان بزرگ، فلات ایران و سرزمین‌های همجوار همچون قفقاز جنوبی، عراق، بخشی از آناتولی، و قسمتی از ارمنستان بزرگ حکومت کرد و سرانجام در سن ۷۰ سالگی در تجریش درگذشت و در ری برج طغرل مدفون شد. تحت سلطنت وی، سلجوقیان با ایجاد تسلط سیاسی بر خلافت عباسی در بغداد، رهبری جهان اسلام را به دست گرفتند. |
| ۲ | آلپ ارسلان | محمد |  | عضدالدوله، عضدالدین، ابوشجاع، سلطان | ۱۰۳۹–۱۰۷۲ | ۱۰۶۳ | ۱۰۷۲ | پسر چغری بیگ داود برادر طغرل یکم | عضدالدین ابوشجاع آلپ ارسلان محمد (زاده ۲۰ ژانویه ۱۰۲۹ – درگذشته ۱۵ دسامبر ۱۰۷۲) پسر چغری بیگ داوود، دومین شاه از سلسله سلجوقی در ایران بود که با پیروزی بر امپراتوری بیزانس در نبرد ملازگرد، قلمرو امپراتوری سلجوقی را با فتح گرجستان، ارمنستان و آناتولی گسترش داد. علی‌رغم شکوهی که پیرامون نام وی وجود دارد و مسلمانان او را فرماندهی بزرگ، مربی مردان، مردی راستگو، و دشمن همه خیانت‌ها می‌دانند، مسیحیان، برخلاف شهرت وی و پسرش ملکشاه، از او با تندی یاد می‌کنند. «آلپ ارسلان» یک لقب تمجیدی به زبان ترکی به معنای «شیر شجاع» می‌باشد. سلجوقیان نسب به سلجوق نامی می‌برند که یکی از خان‌های تُرکان اغوز در ماوراءالنهر و بخارا بوده‌است. |
| ۳ | ملکشاه یکم | حسن |  | جلال الدوله، جلال الدین، ابوالفتح، سلطان | ۱۰۵۵–۱۰۹۲ | ۱۰۷۲ | ۱۰۹۲ | پسر آلپ ارسلان | جلال الدوله معز الدنیا و الدین ابوالفتح ملکشاه بن آلب ارسلان بزرگ‌ترین سلطان سلجوقی و فاتح آناتولی بود که به دنبال پیروزی پدرش، آلب ارسلان، در نبرد ملازگرد امپراتوری بیزانس را از آناتولی بیرون راند. آلپ ارسلان برادرزادهٔ سلطان طغرل، بنیان‌گذار سلسله سلجوقی، است. ملکشاه پادشاهی یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های تاریخ ایران را بر عهده داشت. ماندگارترین میراث وی، تنظیم تقویم جلالی است که به نام او و توسط گروهی از ریاضی‌دانان برجستهٔ آن زمان به سرپرستی عمر خیام انجام گرفت. ملکشاه قلمرو امپراتوری سلجوقی را تا سوریه و میانرودان (بین‌النهرین) گسترش داد. او در پانزدهم ماه شوال ۴۸۵ قمری در بغداد درگذشت. ملکشاه علاقه زیادی به ادبیات، علم و هنر نشان داد. از سلطنت او به خاطر مساجد باشکوه پایتخت خود (اصفهان)، اشعار عمر خیام و اصلاح تقویم (تقویم جلالی) یاد می‌شود. در دوره پادشاهی وی، مردم او از صلح داخلی و بُردباری مذهبی برخوردار بودند. |
| ۴ | محمود یکم |  |  | ناصرالدین، ابوالقاسم، سلطان | ۱۰۸۶–۱۰۹۴ | ۱۰۹۲ | ۱۰۹۴ | پسر ملکشاه یکم | محمود بن ملکشاه چهارمین پادشاه سلجوقی به مدت یک سال و اندی از ۴۸۵ تا ۴۸۷ ه‍.ق پادشاهی حکومت سلجوقی را بر عهده داشت. وزیر وی تاج‌الملک بود که در سال ۴۸۵ ه‍.ق به‌دست نیروهای نظامیه به قتل رسید. |
| ۵ | برکیارق | محمد |  | رکن الدین، ابوالمظفر، سلطان | ۱۰۸۰–۱۱۰۵ | ۱۰۹۴ | ۱۱۰۵ | پسر ملکشاه یکم | رکن‌الدین ابوالمظفر برکیارق (و نیز برکیارق) پنجمین پادشاه دودمان سلجوقیان ایران بود. وی پسر ملکشاه سلجوقی چهارمین سلطان این دودمان بود. وزرای او عبارتند از تاج‌الملک، فخرالملک، مویدالملک و مجدالملک. |
| ۶ | ملکشاه دوم |  |  | معزالدین، ابوالفتح، سلطان | ۱۱۰۱ - ? | ۱۱۰۵ | ۱۱۰۵ | پسر برکیارق | به دست محمد یکم خلع و نابینا شد |
| ۷ | محمد یکم | طَپَر |  | غیاث الدین، ابوشجاع، سلطان | ۱۰۸۲–۱۱۱۸ | ۱۱۰۵ | ۱۱۱۸ | پسر ملکشاه یکم | محمد یکم که با نام غیاث‌الدین محمد و تَپَر نیز شناخته می‌شود، فرزند سلطان سلجوقی، ملکشاه یکم بود. وی برادر برکیارق بود و بعد از مرگ برادرش به حکومت رسید. در دوران ۱۳ سال حکومت سلطان محمدبن ملکشاه (۴۹۸–۵۱۱ ه‍.ق) وی در پی حل مشکلاتی بود که در بین وی و برادرش بود. همچنین، در این زمان که وی به پادشاهی رسید، به سرکوب اسماعیلیان و فتح نعمانیه پرداخت. در دوران سلطان محمد، پیشرفت‌هایی در علوم ادبی و اقتصادی حاصل شد، و همچنین در زمینهٔ دینی به سرکوب مخالفان دینی پرداخت. در این زمان از کمک‌های سلطان سنجر در خراسان در قلمرو سلجوقیان نیز باید یاد کرد. |
| ۸ | سنجر | احمد |  | معزالدین، ابوالحارث، سلطان | ۱۰۸۷–۱۱۵۷ | ۱۰۹۷ | ۱۱۱۸ | پسر ملکشاه یکم | معزالدین ابوالحارث احمد سَنجَر معروف به سلطان سَنجَر، فرزند سلطان ملکشاه سلجوقی بود. ابوالحارث احمد سنجر بن ملکشاه (سنجر به زبان ترکی به معنای رخنه‌گر است) به مدت پانزده سال بر ولایات شرقی امپراتوری سلجوقی حکمرانی کرد. برکیارق برادرِ ناتنیِ سنجر، او را زمانی که ده سال داشت به حکمرانی خراسان برگزید. |
| ۹ | محمود دوم |  |  | مغیث الدین، سلطان | ۱۱۰۴–۱۱۳۱ | ۱۱۱۸ | ۱۱۳۱ | پسر محمد یکم | مغیث الدین ابوالقاسم محمود بن محمد، سلطان سلجوقی بغداد در ۱۱۱۸ میلادی (درگذشت پدرش محمد یکم) بود. هنگامی که او چهارده ساله شد، بر عراق و ایران حکومت می‌کرد. |
| ۱۰ | داود |  |  | مغیث الدین، ابوالفتح، سلطان |  ? - ۱۱۳۲ | ۱۱۳۱ | ۱۱۳۲ | پسر محمود دوم |  |
| ۱۱ | طغرل دوم |  |  | رکن الدین، ابوطالب، سلطان | ۱۱۰۹–۱۱۳۴ | ۱۱۳۲ | ۱۱۳۴ | پسر محمد یکم |  |
| ۱۲ | مسعود |  |  | غیاث الدین، ابوالفتح، سلطان | ۱۱۰۹–۱۱۵۲ | ۱۱۳۴ | ۱۱۵۲ | پسر محمد یکم |  |
| ۱۳ | ملکشاه سوم |  |  | مغیث الدین، سلطان | ۱۱۲۸–۱۱۶۰ | ۱۱۵۲ | ۱۱۵۳ | پسر محمود دوم |  |
| ۱۴ | محمد دوم |  |  | غیاث الدین، ابوشجاع، سلطان | ۱۱۲۸–۱۱۶۰ | ۱۱۵۳ | ۱۱۶۰ | پسر محمود دوم |  |
| ۱۵ | سلیمانشاه |  |  | معزالدین، ابوالحارث، سلطان | ۱۱۱۸–۱۱۶۲ | ۱۱۶۰ | ۱۱۶۱ | پسر محمد یکم | خلع شد |
| ۱۶ | ارسلان |  |  | رکن الدین، سلطان | ۱۱۳۴–۱۱۷۶ | ۱۱۶۱ | ۱۱۷۶ | پسر طغرل دوم |  |
| ۱۷ | طغرل سوم |  |  | رکن الدین، ابوطالب، سلطان |  ? - ۱۱۹۴ | ۱۱۷۶ | ۱۱۹۴ | پسر ارسلان | کشته شد. |
: