ابله (رمان)
موضوعات > گناه و بی‌گناهی

داستایوفسکی در یادداشت‌های خود، پرنس را از دیگر شخصیت‌های نمونه‌ای در ادبیات که با فضیلت شناخته می‌شوند (مانند دون کیشوت و پیکویک) متمایز می‌کند و به جای تأکید بر جنبه کمیک، بر معصومیت او تأکید دارد. از یک جهت، معصومیت میشکین وسیله‌ای برای طنز است، زیرا فساد و خودمحوری اطرافیانش را به وضوح نمایان می‌سازد. اما این معصومیت، جدی است نه کمیک، و او به دلیل فرض وجود این معصومیت در همه انسان‌ها، حتی در حالی که دیگران به او می‌خندند یا سعی دارند او را فریب دهند و از او سوءاستفاده کنند، بینشی عمیق‌تر نسبت به روان‌شناسی بشر دارد. نمونه‌هایی از این ترکیب معصومیت و بصیرت را می‌توان در تعاملات میشکین با تقریباً همه شخصیت‌های دیگر یافت. او خود این موضوع را در گفت‌وگویی با کلر، مردی فریبکار اما «شریف» که اعتراف می‌کند به دلایلی هم نجیب (در پی راهنمایی معنوی) و هم سودجویانه (برای قرض گرفتن مبلغ زیادی پول) نزد پرنس آمده است، توضیح می‌دهد. پرنس پیش از آنکه کلر اشاره‌ای کند، حدس می‌زند که برای پول آمده و بدون تکبر با او دربارهٔ پدیده روان‌شناختی «افکار دوگانه» گفت‌وگو می‌کند:
دو فکر هم‌زمان شکل گرفتند، این اتفاق خیلی زیاد می‌افتد… فکر می‌کنم این چیز بدی است و می‌دانی، کلر، بیش از هر چیز خودم را بابت آن سرزنش می‌کنم. آنچه تو اکنون گفتی می‌توانست دربارهٔ من هم باشد. من حتی گاهی فکر کرده‌ام که همه انسان‌ها همین‌گونه هستند، زیرا مبارزه با این افکار دوگانه وحشتناک دشوار است… در هر صورت، من قاضی تو نیستم… تو با حیله و اشک تلاش کردی پولی از من بگیری، اما خودت قسم می‌خوری که هدفت از این اعتراف چیز دیگری، چیزی شریف بوده است؛ اما پول را برای خوش‌گذرانی می‌خواهی، این‌طور نیست؟ و پس از چنین اعترافی، این یک ضعف است، البته. اما چگونه می‌توان از خوش‌گذرانی در یک لحظه دست کشید؟ غیرممکن است. پس چه باید کرد؟ بهتر است آن را به وجدان خودت واگذار کنیم، نظر تو چیست؟
اگرچه آگلایا ایوانونا گاهی از منفعل بودن ظاهری او خشمگین می‌شود، اما این جنبه از معصومیت میشکین را درک می‌کند و در گفت‌وگویشان در «نیمکت سبز» آن را بیان می‌کند، آنجا که از «دو بخش ذهن: یکی مهم و یکی نامهم» سخن می‌گوید.
ناستاسیا فیلیپونیا شخصیتی است که نبرد درونی بین معصومیت و گناه را مجسم می‌کند. از شانزده‌سالگی، تحت سلطه و سوءاستفاده جنسی توتسکی بوده و درونی، انگ اجتماعی خود را به عنوان زنی فاسد پذیرفته است. اما این باور، پیوندی تنگاتنگ با ضد خود دارد—حس معصومیت شکسته کودکی قربانی که در جست‌وجوی احقاق حق خویش است. این ترکیب شخصیتی بیرونی بدبین و ویرانگر را می‌سازد که در پس آن، فردی شکننده و عمیقاً آسیب‌دیده پنهان است. هنگامی که پرنس با او سخن می‌گوید، تنها با این «هستی درونی» او سخن می‌گوید و ناستاسیا در او تصویری از تحقق رؤیای دیرین معصومیت خود می‌بیند. اما صدای خودویرانگر احساس گناه او، که ارتباط نزدیکی با میل به معصومیت دارد، محو نمی‌شود و مدام بازمی‌گردد. میشکین درمی‌یابد که در تأکید مکرر او بر شرم خود، «لذتی وحشتناک و غیرطبیعی نهفته است، گویی نوعی انتقام از کسی است.» نمود بیرونی اصلی آن، انتخاب مکرر برای تسلیم شدن در برابر شیفتگی بیمارگونه روگوژین به اوست، با علم به اینکه این مسیر تقریباً قطعاً به مرگ او خواهد انجامید.
تم نبرد درونی میان معصومیت و گناه به شکلی خاص در بسیاری از شخصیت‌های رمان دیده می‌شود. ژنرال ایولگین، برای مثال، مدام دروغ‌های گزاف می‌گوید، اما برای کسانی که او را درک می‌کنند (مانند میشکین، لیبدی‌یف و کولیا)، او نجیب‌ترین و صادق‌ترین مردان است. او از سر ضعف، دزدی می‌کند، اما از شدت شرم چنان متأثر می‌شود که دچار سکته می‌گردد. لیبدی‌یف مدام در حال نیرنگ و دسیسه است، اما در عین حال عمیقاً مذهبی است و گه‌گاه دچار حملات شدید خودبیزاری ناشی از احساس گناه می‌شود. خود میشکین نیز تمایل زیادی به احساس شرم نسبت به افکار و اعمال خود دارد. هنگامی که روگوژین تا مرز حمله به او با چاقو پیش می‌رود، میشکین خود را به همان اندازه مقصر می‌داند، زیرا ظن‌های ناخودآگاه خودش همانند انگیزه‌های ناخودآگاه روگوژین بود. هنگامی که بوردوفسکی، که با گستاخی از او طلب پول کرده، به‌خاطر تلاش‌هایش برای کمک به او بیشتر احساس توهین می‌کند، میشکین خود را بابت بی‌ظرافتی و فقدان مهارت اجتماعی سرزنش می‌کند.