stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
تانزانیا
زبان

هر یک از اقوام ساکن تانزانیا به زبان بومی خویش سخن می‌گویند. این کشور زبان رسمی ندارد ولی زبان سواحلی زبان ملی دوفاکتو کشور است. پس از استقلال کاربرد زبان انگلیسی همچنان در برخی مسائل رسمی ادامه یافته‌است، هرچند در مسائل اداری، یا جلسات مجلس نمایندگان و دولت از آن استفاده نمی‌شود. به همین جهت انگلیسی را نمی‌توان یک زبان رسمی دوفاکتو در مفهوم مضیق آن دانست؛ و تانزانیا یکی از معدود کشورهای آفریقایی است که یک زبان محلی زبان دوران استعمار را زیر سایه خود برده‌است. البته انگلیسی هنوز در دادگاه‌های عالی استفاده می‌شود و به این اعتبار می‌توان آن را یک زبان رسمی دوفاکتو در مفهوم موسع محسوب کرد. کاربرد انگلیسی در آموزش عالی و تجارت نیز چشمگیر است.[نیازمند منبع]
بر اساس سیاست‌های رسمی زبانی تانزانیا که در سال ۱۹۸۴ اعلام شد، سواحلی زبان عرصه اجتماعی و سیاسی کشور و آموزش ابتدایی و آموزش بزرگسالان است. انگلیسی زبان آموزش متوسطه، دانشگاهها، فناوری و دادگاه‌های عالی است. اگرچه دولت بریتانیا از کاربرد انگلیسی در تانزانیا پشتیبانی مالی می‌کند، اما استفاده از این زبان در دهه‌های اخیر کاهش یافته‌است. پیش‌تر در دانشگاه‌های تانزانیا معمولاً دانشجویان با یک‌دیگر انگلیسی صحبت می‌کردند اما امروزه خارج از کلاس درس فقط از سواحلی استفاده می‌شود و حتی در کلاس‌های دانشگاه‌ها و دبیرستان‌ها هم استفاده از ترکیبی از سواحلی و انگلیسی کاملاً رایج است.[نیازمند منبع]
از دیگر زبان‌های کشور می‌توان به زبان‌های هندی، به ویژه زبان گجراتی، زبان پرتغالی که هر دو توسط سیاهان موزامبیکی و گوان‌ها استفاده می‌شود و در سطح محدودتری زبان فرانسوی در همسایگی رواندا، بوروندی و کنگو اشاره کرد. به‌طور تاریخی زبان آلمانی در دوران استعمار کاربرد زیادی داشت اما امروزه کمتر بازمانده‌ای از آن دوران زنده مانده‌است.[نیازمند منبع]
مذهب

<div style="border:solid transparent;position:absolute;width:100px;line-height:0;
درصد پیروان ادیان در تانزانیا (آمار سال 2010)
مسیحیت (61.4٪)
اسلام (35.2٪)
بی‌دینی (1.8٪)
دین‌های سنتی آفریقایی (1.4٪)
دیگر ادیان (0.2٪)
مسیحیت ۳۵ درصد، اسلام ۴۰ درصد و آئین‌های بومی ۲۵ درصد سه دین اصلی در این کشور هستند. در جزیرهٔ زنگبار جمعیت مسلمانان حدود ۹۵٪ برآورد می‌شود. اکثر مسلمانان سنی مذهب، پیرو مکتب شافعی و صوفیمسلک‌اند. اما هندی-پاکستانی‌تبارها بیشتر حنفی، یمنی‌تبارها پیرو مذهب مالکی یا حنبلی و تعدادی از آسیایی‌تبارها اسماعیلی نزاری (خوجه‌ها)، اسماعیلی مُسْتَعْلَوی (بُهره‌ها) و شیعه دوازده امامیاند. مسلمانان عمانی‌تبار اغلب اباضی اند و گروه کوچک فعالی از احمدیه (پیروان غلام احمد قادیانی) در تانزانیا وجود دارد که هندی تبارند. به گفتهٔ برخی محققان، سه چهارم مسلمانان تانزانیا صوفی مسلک‌اند. طریقت‌های صوفیه در آنجا عبارت است از: شاذلیه (قدیمترین طریقت)، قادریه (بزرگ‌ترین طریقت)، رفاعیه، دَندراویه، احمدیه یا ادریسیه و علویه.[نیازمند منبع]
گروه‌های کوچک هندو، بودایی و بهایی نیز در این کشور حضور دارند.
رسانه

تلویزیون زنگبار (TVZ) نخستین ایستگاه پخش تلویزیونی رنگی در آفریقا بود. دیلی نیوز قدیمی‌ترین روزنامه کشور است که توسط دولت اداره و به انگلیسی منتشر می‌شود. علاوه بر رادیو و تلویزیون و روزنامه‌های دولتی بخش خصوصی نیز رسانه‌های مهمی در اختیار دارد؛ بیش از ۲۰ روزنامه، بیش از ۲۰ ایستگاه تلویزیونی و بیش از ۳۰ ایستگاه رادیویی. برخی از روزنامه‌ها و رادیوهای خصوصی به احزاب سیاسی تعلق دارند.
جمعیت‌شناسی

| سال | میلیون |
| --- | --- |
۱۹۵۰: ۷٫۹
۲۰۰۰: ۳۵٫۱
۲۰۱۶: خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «{»
براساس سرشماری ۲۰۱۲ میلادی، کل جمعیت تانزانیا ۴۴٬۹۲۸٬۹۲۳ نفر بود. گروه افراد زیر ۱۵ سال، ۴۴٫۱ درصد از جمعیت را تشکیل می‌دادند.
توزیع جمعیت در تانزانیا نامتقارن است. بسیاری از افراد در مرز شمالی یا سواحل غربی آن زندگی کرده و جمعیت در بقیه مناطق کشور تنک و پراکنده‌است. چگالی جمعیت از ۱۲ فر در هر کیلومتر مربع در ناحیه کاتوی تا ۳٬۱۳۳ در هر کیلومتر مربع در منطقه دارالسلام متغیر است.
تقریباً ۷۰ درصد از جمعیت تانزانیا شهری اند، گرچه که این درصد حداقل از ۱۹۶۷ میلادی در حال کاهش بوده‌است. دارالسلام (با جمعیت ۴٬۳۶۴٬۵۴۱) بزرگ‌ترین شهر تانزانیا و پایتخت تجاری آن است. دودوما (با جمعیت ۴۱۰٬۹۵۶) در مرکز تانزانیا واقع شده، پایتخت کشور بوده و میزبان مجلس ملی تانزانیا است.
در زمان تأسیس جمهوری متحده تانزانیا در ۱۹۶۴، نرخ مرگ و میر کودکان از هر ۱۰۰۰ تولد زنده، ۳۳۵ مرگ و میر بود. از زمان استقلال، این نرخ به ۶۲ مرگ و میر از هر ۱۰۰۰ تولد کاهش یافت.
الگو:بزرگ‌ترین شهرهای تانزانیا
فرهنگ

مردم تانزانیا از لحاظ فرهنگی با مردمان ایرانی و اعراب عمانی خویشاوندی دارند[نیازمند منبع]. وجود تعداد زیادی از کلمات فارسی همچون شاه، کاکا و بابا در زبان سواحلی که یکی از زبان‌های رسمی این کشور می‌باشد، نشان دهنده عمق روابط دو فرهنگ است. در خلال سال‌های پایانی قرن سوم هجری تا اوایل قرن چهارم، گروه‌هایی از خانواده‌های شیرازی به زنگبار مهاجرت کردند. هنوز هم پس از گذشت قرن‌ها در زنگبار، اصل و نسب شیرازی به نوعی نجیب زادگی محسوب می‌شود. آیین نوروز امروزه در زنگبار برگزار می‌شود.[نیازمند منبع]
از آثار ایرانی در تانزانیا می‌توان به حمام ساخته شده گویا برای دختر محمد شاه قاجار، چاه آب افشاری و مسجد جزیره دلفین اشاره نمود. همچنین دو توپ غنیمت گرفته شده در نبرد هرمز (شاه عباس اول) نیز در برابر خانه عجایب تانزانیا نگهداری می‌شود.[نیازمند منبع]
در تانزانیا حدود چهارهزار بلوچ زندگی می‌کنند.
سامیه حسن رئیس‌جمهور تانزانیا و کاملا هریس معاون رئیس‌جمهور آمریکا
بانک تانزانیا، دارالسلام
سوئیس‌پورت تانزانیا شرکت ترابری تانزانیایی
بازار میوه در نزدیکی آروشا
عبدالرزاق قورنه نویسندهٔ تانزانیایی برندهٔ جایزه نوبل ادبیات در سال ۲۰۲۱
نقشه پراکندگی زبان‌ها در تانزانیا
کلیسای سنت جوزف زنگبار، 1996 عکس تاتو گراسو
نشان ملی تانزانیا
عاشقان در پاریس

| عاشقان در پاریس | عاشقان در پاریس |
| --- | --- |
پوستر تبلیغاتی: پوستر تبلیغاتی
نام‌های دیگر: Des amoureux à Paris Romance in Paris
هانگول: 파리의 연인
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Pari-ui yeon-in
 :  
ژانر: عاشقانه درام
نویسنده: کیم اون سوک کانگ اون جونگ
کارگردان: شین وو چول
بازیگران: کیم جونگ اون پارک شین یانگ لی دونگ گون
موسیقی از: پارک سه جون
کشور سازنده: کره جنوبی
زبان اصلی: کره‌ای
شمار قسمت‌ها: ۲۰
تولید: تولید
تهیه‌کنندهٔ اجرایی: مون جونگ سو (اس‌بی‌اس)
تهیه‌کننده: کیم یانگ
مکان‌های تولید: کره جنوبی پاریس
تولیدکننده: The Coup Media
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: اس‌بی‌اس
انتشار اولیه: ۱۲ ژوئن ۲۰۰۴ (۲۰۰۴-06-۱۲) – ۱۵ اوت ۲۰۰۴ (۲۰۰۴-08-۱۵)
انتشار: انتشار
نمایش‌های مشابه: عاشقان در پاراگوئه عاشقان
وبگاه: وبگاه
عاشقان در پاریس (کره‌ای: 파리의 연인؛‏ انگلیسی: Lovers in Paris) یک مجموعه تلویزیونی محصول کره جنوبی در سال ۲۰۰۴ با بازی کیم جونگ اون، پارک شین یانگ و لی دونگ گون است. این مجموعه از ۱۲ ژوئن تا ۱۵ اوت ۲۰۰۴، روزهای شنبه و یکشنبه ساعت ۲۱:۵۵ (کی‌اس‌تی) از اس‌بی‌اس برای ۲۰ قسمت پخش شد. عاشقان در پاریس اولین سری از سه‌گانهٔ عاشقان به نویسندگی کیم اون سوک و کارگردانی شین وو چول است. بخش دوم با عنوان عاشقان در پاراگوئه در سال ۲۰۰۵ و بخش سوم با عنوان عاشقان در سال ۲۰۰۶ پخش شد که مانند دو بخش قبلی در اروپا واقع نشده است.
این مجموعه در زمان پخش خود بسیار محبوب بود. بازیگران کیم جونگ اون و پارک شین یانگ جایزه بزرگ (دسانگ) در مراسم جوایز درامای اس‌بی‌اس دریافت کردند و بعداً کیم در جوایز هنری بکسانگ ۲۰۰۵ جایزه بهترین بازیگر زن، کیم اون سوک و کانگ اون جونگ جایزه بهترین فیلم‌نامه تلویزیونی را کسب کردند و این مجموعه جایزه بزرگ (دسانگ) در بخش تلویزیون را برنده شد.
ماسیمو بولدی

| ماسیمو بولدی | ماسیمو بولدی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۴۵ ‏(۷۹ سال) لوئینو، ایتالیا
ملیت: ایتالیایی
پیشه(ها): استندآپ کمدی، بازیگر
همسر: ماریسا سِـلو (۱۹۷۳ تا ۳۰ آوریل ۲۰۰۴؛ تا زمان مرگ همسر)
فرزندان: ۳
ماسیمو بولدی (ایتالیایی: Massimo Boldi؛ زادهٔ ۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۴۵) هنرمند استندآپ کمدی و بازیگر اهل ایتالیا است.
از فیلم‌ها یا سریال‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به کشور زیبا، زنت را به من قرض بده، دو قلب، یک نیایشگاه، سه ببر در برابر سه ببر، نشان تو چیست؟، برداشت نخست خوب، فروشگاه بزرگ، ازدواج در پاریس، کریسمس در هند، پاپاراتزی، مأموران آتش‌نشانی، من خوش‌عکسم، تعطیلات در مریخ، کریسمس عشق و تیفوسی اشاره کرد.
توپاز

| توپاز | توپاز |
| --- | --- |
کلیات: کلیات
رده: کانی
فرمول: Al2(SiO4)(F.OH)2
ویژگی‌ها: ویژگی‌ها
رنگ: بی‌رنگ، زردمایل به قهوه‌ای، آبی روشن، صورتی مایل به قرمز، سبز روشن
رخ: کامل، شکستگی صدفی
ساختار: سامانه بلوری راست‌لوزی (ارتورومبیک)
چگالی : 3/6–3/4
دیگر ویژگی ها: خاصیت فلورسانس
توپاز یک کانی سیلیکاتی که نوع تراش‌خورده‌اش جواهر است.
واژه شناسی

کلمه توپاز از واژهٔ یونانیΤοπάζιος (توپازیوس) یا Τοπάζιον (توپازیون)-که نام جزیرهٔ سنت جان در دریای سرخ بوده‌است - گرفته شده‌است و واژه یونانی توپازوس به معنای سنگ قیمتی سبز رنگ می باشد.
معادن این سنگ در این جزیره وجود داشته‌است.
واژهٔ توپاز با کلمه سانسکریت तपस् (تاپاس) به معنی «آتش» یا «گرما» ارتباط دارد.
ویژگی‌های کانی شناختی

ساختار بلوری آن راست‌لوزی (ارتورومبیک) و فرمول شیمیایی آن Al2(SiO4)(F.OH)۲ است.
زبرجد هندی سنگی است شفاف تا نیمه شفاف و دارای سختی ۸ و چگالی ۴/۳–۶/۳ می‌باشد.
رنگ‌ها: بی‌رنگ، زردمایل به قهوه‌ای، آبی روشن، صورتی مایل به قرمز، سبز روشن
جلا: شیشه ای
این کانی رخ کامل، شکستگی صدفی و خاصیت فلورسانس ضعیف دارد.
اعتقادات باستانی

این سنگ به عنوان یکی از سنگ‌های متولدین آبان ماه ذکر شده‌است.
این سنگ سمبل وقار و ابهت، و نشانه شادی و موفقیت است. مصری‌ها سنگ توپاز را سمبل خورشید می‌دانند. یونانی‌ها نیز معتقدند این سنگ به انسان نیرویی خاص می‌دهد و طلسم و جادو را باطل می‌کند. حتی در گذشته بر این باور بودند که اگر کسی این سنگ را همراه داشته باشد از نظرها دور می‌ماند. رومی‌ها اعتقاد داشتند که توپاز هوش و وفاداری را افزایش می‌دهد. به علاوه، آنان پودر این سنگ را در شربت حل می‌کردند و برای درمان خونریزی و آسم از آن استفاده می‌کرده‌اند. از پودر آن برای درمان و التیام سوختگی و زخم‌های شدید نیز بهره می‌برده‌اند. حتی در مواردی به عنوان پادزهر استفاده می‌شده‌است. توپاز در برزیل نشانه و سمبل دندان پزشکان است.
محل پیدایش و معادن

مکانهای مهم پیدایش توپاز در اتحاد جماهیر شوروی سابق در ناحیه نرشیسنگ سیبری و مورسینسک واقع در رشته کوه‌های اورال قرار دارد و در ایالات اومی و مینو ژاپن و نیز در سان لوئیس پوتوسی مکزیک یافت می‌شود. از سالها پیش برزیل منبع اصلی توپاز زرد رنگ بوده‌است. در سال ۱۹۴۰ چند بلور بزرگ کاملاً شکل‌دار توپاز بیرنگ از این محل به دست آمد که وزن بزرگترین آنها ۵۹۶ پوند بود.
نگارخانه

توپاز بی رنگ، برزیل
توپاز قرمز
توپاز در انواع رنگ ها
آب‌گذر سگوبیا

| میراث جهانی یونسکو | میراث جهانی یونسکو |
| --- | --- |
آبگذر سگوبیا: آبگذر سگوبیا
مکان: اسپانیا
معیار ثبت: فرهنگی: i, iii, iv
شمارهٔ ثبت: ۱۳۱
تاریخ ثبت: ۱۹۸۵ (طی نشست ۹م)
آبگذر سگوبیا (به اسپانیایی: Acueducto de Segovia) آب‌گذری است رومی واقع در شهر سگوبیای اسپانیا و یکی از مهم‌ترین آب‌گذرهای باقی‌مانده در شبه‌جزیره ایبری است که تا به‌امروز به‌خوبی حفظ شده‌است. این آب‌گذر همچنین یکی از مهم‌ترین نمادهای شهر سگوبیاست به نحوی که نمایی از آن در نشان رسمی شهر نیز وجود دارد.
تاریخچهٔ اولیه

از آنجا که این آب‌گذر فاقد کتیبه‌ای قابل استناد است نمی‌توان تاریخ دقیق ساخت آن را مشخص کرد. با این حال پژوهشگران زمانی بین نیمهٔ دوم سدهٔ نخست میلادی تا سال‌های آغازین سدهٔ دوم را که همزمان با دوران امپراتوری یا وسپاسیان یا نروا می‌شود را به عنوان زمان احتمالی ساخت این سازه در نظر گرفته‌اند. در عین حال تاریخ شکل‌گیری خود شهر سگوبیا نیز به‌طور دقیق مشخص نیست. تا پیش از فتح این منطقه به دست رومیان مردمانی موسوم به Vaccaei در آنجا ساکن بودند. پس از فتح شهر، لشکریان رومی که برای کنترل منطقه به آنجا فرستاده شده‌بودند در همانجا ماندند و سکنی گزیدند.
چگونگی کار آب‌گذر

آب‌گذر سگوبیا کار انتقال آب از رودخانهٔ فوئنته فریا در کوه‌های مجاور واقع در حدود ۱۷ کیومتری شهر و در منطقه‌ای موسوم به لا آکبدا را انجام می‌داد و این آب‌ها پس از طی ۱۵ کیلومتر دیگر به شهر می‌رسید. آب ورودی سپس در مخزنی موسوم به ال کاسرون (یا خانهٔ بزرگ) جمع‌آوری می‌شد و سپس از طریق کانالی به برج دوم موسوم به کاسا ده آگواس ( آب‌خانه یا آب‌انبار) منتقل می‌گردید. در آنجا شن موجود در آب ته‌نشین شده و آب به‌طور طبیعی تصفیه می‌شد. پس از این مرحله آب مسیری ۷۲۸ متری را می‌پیمود تا به پوستیگو، صخره‌ای برآمده که مرکز قدیمی شهر موسوم به سگوبیا آلکازار بر آن بنا شده‌بود می‌رسید. آب‌گذر سگوبیا سپس در پلازا ده دیاز سانز یا میدان دیاز سانز ناگهان به سوی پلازا آزوگِخو یا میدان آزوگِخو تغییر مسیر می‌داد و در اینجا بود که تمام شکوه خود را به نمایش می‌گذارد.
مشخصات

ارتفاع آب‌گذر سگوبیا در بلندترین قسمت آن همراه با فونداسیون ۶ متریش به ۲۸٬۵ متر می‌رسد و طاق‌هایی تکی یا دوتایی که بر ستون‌هایی سوارند در طول آن دیده می‌شود چنانکه این آب‌گذر، از نقطه‌ای که وارد شهر می‌شود تا رسیدنش به پلازا ده دیاز سانز دارای ۷۵ طاق تکی، ۴۴ طاق دوتایی (یا ۸۸ طاق اگر جداگانه شمارش می‌شدند) و باز در ادامه ۴ طاق تکی است که در مجموع ۱۶۷ طاق را به‌وجود می‌آورند.
ساخت آبگذر سگوبیا بر اساس اصولی که ویتروویوس در کتاب خود De Architectura (انتشاریافته در اواسط سدهٔ یکم میلادی) آورده بود صورت گرفت.
نخستین بخش آبگذر دارای ۳۶ طاق نیمه‌مدور است که پس از تخریب بخشی از آن‌ها در سال ۱۰۷۲ توسط موروها، در سدهٔ پانزدهم بازسازی شدند. ردیف طاق‌ها در دو طبقه سازمان‌دهی‌شده و تزئینی ساده دارد. عرض کلی طاق‌های قسمت بالا به ۵٬۱ متر رسیده و ستون‌های این قسمت کوتاه‌تر و نازکتر از ستون‌های قسمت زیرین هستند. طاق‌های قسمت پایین آبگذر تقریباً پهنایشان به ۴٬۵ متر می‌رسد و رفته‌رفته بر محیط ستون‌هایشان افزوده می‌شود.
مجرای انتقال آب بر بالای این سازه قرار دارد که آب از طریق آن و از درون حفره‌ای U شکل به اندازهٔ ۰٬۵۵ در ۰٬۴۶ متر انتقال می‌یافت.
آبگذر سگوبیا از بلوک‌های آجرشکل گرانیتی ساخته شده‌است و در دوران رومیان، هر کدام از بلندترین سه طاق آن نوشته‌ای برنزی داشت که نام سازنده و تاریخ ساخت آن را مشخص می‌ساخت. امروزه دو رف در دو سوی آبگذر هنوز قابل مشاهده‌است و بنا بر یافته‌ها، در یکی از آن‌ها نگاره‌ای از هرکول به‌عنوان کسی که بنا بر روایات شهر را بنیان‌گذاشته بود قرار داشت. اما رف دیگر شامل نگاره‌هایی از ویرخن د لا فوئنسیسلا (پشتیبان شهر) و استفان قدیس است.
بازسازی و تاریخچهٔ ثانویه

نخستین کار بازسازی آبگذر سگوبیا در زمان پادشاهی فرناندوی دوم، پادشاه آراگون و ایزابل یکم، ملکه کاستیا مشهور به فرمانروایان کاتولیک صورت پذیرفت و دون پدرو مسا، رئیس صومعهٔ جرونیمو دل پارال هدایت این پروژه را برعهده گرفت. مجموعاً ۳۶ طاق ساخته شد و دقت فراوانی در این کار مبذول گشت تا تغییری در سبک اولیهٔ بنا داده نشود. پس از آن در سدهٔ شانزدهم رف‌های میانی و تندیس‌های درون آنان به سازه اضافه شد.
آبگذر سگوبیا مهم‌ترین بنای شهر از نظر معماری است که در طول سده‌های گوناگون مورد استفاده قرار داشته و به بهترین نحو تا به‌امروز حفظ شده‌است. این آبگذر حتی تا این اواخر نیز کار انتقال آب به سگوبیا به‌ویژه سگوبیا آلکازار را انجام می‌داد.
میراث جهانی یونسکو

آبگذر سگوبیا در سال ۱۹۸۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو به‌ثبت رسید با این حال به‌دلیل زوال بلوک‌های سنگی، نشت آب و ترک‌خوردگی و رو به زوال رفتن سنگ‌های گرانیتی به‌دلیل آلودگی، این بنا در سال ۲۰۰۶ از سوی بنیاد جهانی آثار تاریخی در فهرست بناهای تاریخی نیازمند پاسداری قرار گرفت.
آب‌گذر سگوبیا

نمای اصلی آب‌گذر سگوبیا
یهودیان همدان

یهودیان همدان به یهودیانی گفته می‌شود که از حدود سال ۵۸۶ پیش از میلاد به بعد، یعنی پس از تسخیر بیت‌المقدس به دست بخت النصر، وارد شهر همدان شدند و از آن زمان به بعد در این شهر ماندگار گردیدند. یهودیان همدان بخاطر تراکم جمعیت دارای مدارس مذهبی، کنیسه‌ها و راسته‌ای به نام خود در بازار شهر بودند.

طی گذشت زمان علی‌رغم بعضی از مهاجرت‌های یهودیان از شهرها و استان‌های مجاور به داخل شهر همدان، تعداد یهودیان اللباباین شهر، همواره رو به کاهش گذاشته‌است. با کاهش جمعیت یهودیان تنها یکی از محل‌های عبادت آنان به نام آرامگاه استر و مردخای در همدان برجای مانده‌است که از جمله مکان‌های تاریخی این شهر به‌شمار می‌رود و سالیانه صدها جهانگرد از آن دیدن می‌کنند.
مهاجرت یهودیان به همدان

برخی از منابع ورود یهودیان به ایران را در سال ۵۳۹ پیش از میلاد ذکر کرده‌اند. از تعداد یهودیانی که وارد همدان شدند آمار مشخصی در دست نیست. البته مقصد آنها فقط شهر همدان نبوده بلکه استان همدان بوده. در اسدآباد روستاهایی هستند که یهودیان کمی در آنها زندگی می‌کردند. در شمال استان همدان در تعدادی روستا اطراف قروه درجزین و خود قروه می‌زیستند. ضمناً در شهر ملایر و روستاهای بخش سامن که گفته می‌شود وجود مقبره ای تحت عنوان یوشع بن نوح البته معلوم نیست یوشع بن نون درست است یا نوح اما در حقیقت نام اصلی او هوشع بن بری از پیامبران بنی اسرائیل است نه یوشع بن نون ولیکن به دلیل تقدس زیاد که یهودیان حتی از نهاوند هم به دیدار آن می‌آمدند یهودیان در روستاهای اطراف آرامگاه زندگی می‌کردند. برخی از کلیمیان همدان خود را از سبط شیمعون (از فرزندان یعقوب) و بعضی دیگر خود را از نسل داوود می‌دانند. همدان در زمان پادشاهان پارسی و هخامنشی همواره شهر ییلاقی آن‌ها بود و به همین علت یکی از پرجمعیت‌ترین مراکز یهودی‌نشین ایران بوده‌است. شغل و حرفهٔ یهودیانی که به ایران وارد شده‌بودند، ابتدا کشاورزی و گله‌داری بوده‌است و بعدها با توجه به تغییرات اجتماعی ایران، به طرف حرفه‌های دیگر مانند پیشه‌های قماش فروشی، عطاری و در قرون بعدی به طرف شغل اداری و پزشکی و سیر مشاغلی علمی گرایش پیدا نمودند.
آرامگاه استر و مردخای در همدان

آرامگاه استر و مردخای در همدان جزء مهم‌ترین زیارتگاه‌های یهودیان ایران و جهان است. علاوه بر یهودیان، سیر هموطنان نیز از این مکان مقدس دیدار می‌کنند. مقبره استر و مردخای جزء آثار میراث فرهنگی ایران ثبت شده‌است. وجود این زیارتگاه، عامل مهمی در شکل‌گیری و تداوم حضور جامعه یهودی در همدان بوده‌است.
زبان کلیمیان همدان

زبان کلیمیان همدان زبان فهلوی (دری) بود. در این زبان هنگام تلفظ واژه‌ها یا کلمات به آن‌ها کسره می‌داده‌اند و کلیمیان به این زبان اصولاً زبان راجی می‌گفته‌اند و این زبان هنوز در برخی خانواده‌های کلیمی تکلم می‌گردد.
اطلاعاتی در مورد تاریخچه به وجود آمدن این زبان در دست نیست ولی عده‌ای را عقیده بر این است که این زبان در زمان مغول‌ها به وجود آمده‌است ولی با توجه به شباهتی که این زبان با زبان هموطنان زرتشتی دارد گمان می‌رود که تاریخچه این زبان به زمان ورود یهودیان به ایران بازگردد.
سواد

اکثر کلیمیان همدان فاقد سواد فارسی بودند و سواد آن‌ها به سواد عبری محدود می‌شد؛ یعنی اگر مطلبی را می‌خواستند بنویسند به خط عبری و زبان فارسی می‌نوشتند یعنی حروف آن را با فارسی تطبیق می‌دادند و می‌نوشتند. هم‌اکنون در بعضی از کنیساها کتاب‌هایی مذهبی- مانند ترجمه متون مقدس- موجود است که به خط عبری فارسی (فارسیهود) نگاشته شده‌است. کلیمیان همدان زبان عبری را معمولاً در کنیساها یا مکتب‌خانه‌هایی که در آن زبان عبری تدریس می‌شد، فرا می‌گرفتند. پس از مدتی از فعالیت مکتب‌خانه، در محلی به نام «گَن یلادیم» که امروزه مهدکودک نامیده می‌شود به کودکان و نوجوانان عبری یاد داده‌می‌شد.
پس از مدت‌ها مدرسه آلیانس بعد از تهران، در همدان نیز تأسیس شد. تا قبل از تأسیس مدرسه آلیانس، کلیمیان همدان از نظر امنیت و امکانات مادی و معنوی وضع خوبی نداشتند. علی‌خان ظهیرالدوله حاکم همدان (داماد ناصرالدین شاه) در خاطرات خود در مورد تأسیس مدرسه آلیانس همدان در همدان چنین می‌گوید:
«جمعه دو ساعت به ظهر مانده به مدرسه آلیانس دعوت داشتم، رفتم، این مدرسه مکان مخصوصی برای این کار ندارد، دو سه خانه کوچک را اجاره کرده به توی هم راه باز کرده‌اند. ۴۰۰ پسر و ۸۰ دختر شاگرد دارند. بیشتر شاگردها یهودی هستند (چون خود شرکت آلیانس یهودی است) سه نفر رئیس و معلم دارند که فرنگی و فرانسوی هستند، ولی با مذهب یهودند. جِدّی دارند که بچه‌های پنج شش ساله را فرانسه بیاموزند و هم آموخته‌اند، از این عده شاگرد از کوچک تا بزرگ هیچ‌کدام نیستند که زبان فرانسه را خوب حرف نزنند. بعضی‌ها به کلی زبان فارسی و تلفظ فارسی یادشان رفته‌است و فرانسه خوب می‌دانند. گویا معلمین آلیانس در هر کجا هستند سعی و کوششان این است که هر شاگردی به کلی زبان وطن و پدر و مادریاش را فراموش کند و زبان فرانسه بیاموزد. معلمین نقش بزرگی نشان دادند که در این نقاط ما مدرسه داریم. در غالب جاها به جز ممالک متمدنه مدرسه دارند. رئیس می‌گفت عدد شاگردهی ما در تمام دنیا چهل و پنج هزار نفر است …».
ظهیرالدوله مجدداً در خاطره دیگری چنین می‌گوید:
مدرسه آلیانس همدان تا جایی پیش رفت که بهترین آموزگاران و دبیران را در اختیار داشت و در مسابقات درسی که هر ساله در همدان برگزار می‌گردید، نفرات اول یا دوم و سوم همواره از مدرسه آلیانس بودند و در مسابقات ورزشی نیز مقام‌هایی را نصیب خود می‌کردند. مدرسه آلیانس همدان تا یک سال بعد از انقلاب اسلامی پابرجا بود ولی به علت مهاجرت عده زیادی از کلیمیان همدان به تهران و گاه خارج از کشور، منحل و نام آن تغییر یافت و بعداً به علت قدیمی بودن تخریب و به جای آن مدرسه دیگری ساخته شد.
تعداد یهودیان همدان

هنری بایندر سیاح فرانسوی که در اواخر قرن نوزدهم از همدان دیدن کرده‌است، در سفرنامهٔ خود با عنوان «در کردستان، در بین‌النهرین و پرشیا» که در سال ۱۸۸۷ به چاپ رسیده‌است، در بازدید از شهر همدان می‌نویسد:
.... در حقیقت شهر همدان که در زمان حکومت صفویه دوباره آبادی یافته، چیزی جز یکی از شهرهای درجهٔ دوم نیست. جمعیت آن در حدود سی هزار نفر است که بیشتر آن‌ها یهودی هستند.
جدول زیر تعداد تغییر جمعیت یهودیان شهر همدان را نشان می‌دهد.
| نویسندهٔ منبع | زمان | تعداد یهودیان ساکن همدان |
| --- | --- | --- |
| بنیامین تودولایی | اوسط قرن ششم هجری | (در صورت صحت)  ۵۰٫۰۰۰ نفر |
| لوئیس دبو | ۱۸۱۸ میلادی | ۶۰۰ خانوار |
| بنیامین دوم | ۱۸۵۰ میلادی | ۵۰۰ خانوار |
| تامسون | ۱۸۶۸ میلادی | ۲۰۰۰ نفر |
| اقریم نیومارک | ۱۸۸۵ میلادی | ۵۰۰ خانوار   ۵۰۰۰ نفر |
| ویلیامز جکسن | ۱۹۰۳ میلادی | ۵۰۰۰ نفر |
| هایده سهیم | ۱۳۵۳ هجری شمسی | ۳۵۰ نفر |
| مهرداد نغزگوی کهن | ۱۳۸۷ هجری شمسی | (به‌طور تقریبی)   ۱۰ نفر |
آرامگاه استر و مردخای
مورتانیا

| مورتانیا  | مورتانیا  |
| --- | --- |
قرن ۳ پیش از میلاد – قرن ۷ میلادی: قرن ۳ پیش از میلاد – قرن ۷ میلادی
مورتانیا: مورتانیا
وضعیت: پادشاهی قبایل بربر (قرن ۳ پیش از میلاد تا ۴۰ میلادی)  یکی از استا‌ن‌های امپراتوری روم (۴۴ میلادی – قرن ۷ میلادی ) پادشاهی‌های مستقل (۴۳۱ میلای –قرن ۸ میلادی )
پایتخت: ولیلی شرشال
زبان(های) رایج: بربر و لاتین
دین(ها) : پاگانیسم رومی، مذاهب محلی، مسیحیت
پادشاه:  
• ۱۱۰-۸۰ پیش از میلادی : بوکوس یکم
• ۲۵ قبل از میلادی - ۲۳ میلادی. : جوبا دوم
• ۲۰-۴۰ میلادی : پلتومی
 :  
دوره تاریخی: باستان
• بنیان‌گذاری : ۲۰۰ پیش از میلادی
• یکی از قلمرو‌های وابسته روم امپراتوری روم : ۲۵ پیش از میلادی
• مبدل به یکی از استا‌ن‌های امپراتوری روم : ۴۴ میلادی
• فروپاشی : ۴۴ میلادی
 :  
امروز بخشی از: الجزایر مراکش اسپانیا ∟سبته ∟ملیلیه
مورتانیا (انگلیسی: Mauretania)، نامی لاتینی برای ناحیه و قلمروی باستانی در مغرب است که حدود آن از الجزایر امروز تا مراکش امروز و جنوب دریای مدیترانه و کوه اطلس قرار گرفته است. بومیان محلی این نواحی تاریخی از نژاد بربر بودند که رومی‌ها آن را موری یا ماسیسیلی می‌خوانند.
برگ‌ریزان (مجموعه تلویزیونی ایرانی)

این مقاله دربارهٔ یک مجموعه تلویزیونی ایرانی است. برای یک مجموعهٔ تلویزیونی ترکیه‌ای به همین نام، برگ‌ریزان را ببینید.
| برگ‌ریزان | برگ‌ریزان |
| --- | --- |
نویسنده: محسن شاه‌محمدی
کارگردان: محسن شاه‌محمدی
بازیگران: جواد گلپایگانی محمود دینی گیتی معینی  مهری ودادیان  روح‌الله مفیدی  ملیحه نصیری  رضا بنفشه‌خواه  بهزاد رحیم‌خانی  روح‌انگیز مهتدی  غلامرضا اصانلو
سازنده موسیقی متن: انتخابی
کشور سازنده: ایران
زبان اصلی: فارسی
شمار قسمت‌ها: ۱۸ قسمت
تولید: تولید
تهیه‌کننده‌ها: اصغر زائری  محمود دینی
تدوین‌گر: محسن شاه‌محمدی
مدت: ۹۰۰ دقیقه
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: شبکه ۱
فرمت تصویر: ویدئویی
انتشار اولیه: ۱۳۷۰
برگ‌ریزان نام یک مجموعهٔ تلویزیونی به کارگردانی محسن شاه‌محمدی است که در سال ۱۳۷۰ تولید و از شبکه ۱ پخش گردید. این مجموعه، آخرین بخش از مجموعهٔ تلویزیونی ۵۰ قسمتی آینه عبرت بود که خود در طول چهار سال یعنی از سال‌های ۱۳۶۷ الی ۱۳۷۰ تولید و پخش گردید.
خلاصه داستان

«علی» دلبستهٔ دختری به نام «پری» است، اما درست در لحظه‌ای که همهٔ مقدمات ازدواج این دو جوان مهیاست، پدر علی با آن مخالفت می‌کند. علی که زیر سلطهٔ استبداد پدر است، از «پری» دست می‌کشد و با دختر دیگری به نام «افسانه» ازدواج می‌کند ولی این ازدواج ناموفق، سرآغاز یک دوران سخت برای آدم‌های اصلی قصه است.
بازیگران و عوامل تولید > بازیگران

جواد گلپایگانی در نقش آتقی (تقی اصغری)
محمود دینی در نقش علی اسماعیلی
گیتی معینی در نقش عزیز
مهری ودادیان در نقش زهرا
روح‌الله مفیدی در نقش کدخدایی
ملیحه نصیری در نقش مادر رستم(صاحب خانه آقا رحیم)
رضا بنفشه‌خواه در نقش اسماعیلی
حوریه خطیب‌زاده  در نقش گل‌نبات
بهزاد رحیم‌خانی  در نقش آقا رحیم
روح‌انگیز مهتدی در نقش معصومه
غلامرضا اصانلو در نقش آقا رضا
تویوتا لندکروزر

Motor vehicle
| تویوتا لندکروزر | تویوتا لندکروزر |
| --- | --- |
تویوتا لندکروزر زدایکس ۲۰۲۱ (VJA300، کلمبیا): تویوتا لندکروزر زدایکس ۲۰۲۱ (VJA300، کلمبیا)
دید کلی: دید کلی
شرکت: تویوتا
تولید: ۱۹۵۱–اکنون
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: خودروی بیابانگرد/شاسی‌بلند اندازه بزرگ
طرح‌بندی: موتور جلو-تمام چرخ متحرک
تویوتا لندکروزر Toyota Land Cruiser (ژاپنی: トヨタ・ランドクルーザー؟) (همچنین گاهی به‌صورت LandCruiser هم نوشته می‌شود)  مجموعه‌ای از خودروهای خودروساز ژاپنی تویوتا موتورز است که همچنان پس از سال‌های متمادی تولید می‌شود و طولانی‌ترین سری مدل‌های درحال تولید تویوتا به‌شمار می‌رود. تا سال ۲۰۱۹، فروش لندکروزر در کل جهان به بیش از ۱۰ میلیون دستگاه رسید.
تولید اولین نسل لندکروز در سال ۱۹۵۱ آغاز شد. لندکروزر در سبک‌های بدنه کانورتیبل، سقف سخت، استیشن واگن و شاسی کابین تولید شده‌است. قابلیت اطمینان و طول عمر لندکروزر به محبوبیت زیادی منجر شده‌است؛ به‌ویژه در استرالیا، جایی که پرفروش‌ترین وسیله نقلیه بدنه روی فریم و چهار چرخ محرک است. تویوتا همچنین لندکروزر را به‌طور گسترده در مناطق دورافتاده استرالیا آزمایش می‌کند - که یکی از سخت‌ترین محیط‌های عملیاتی در دما و زمین محسوب می‌شود. در ژاپن، لندکروزر زمانی در انحصار نمایندگی‌های ژاپنی تویوتا به نام فروشگاه تویوتا بود.
تا سال ۲۰۲۱، لندکروزر با اندازه کامل در بسیاری از بازارها موجود بود. استثناها شامل ایالات متحده (از سال ۲۰۲۱)، و کانادا (از سال ۱۹۹۶)، مالزی (که به جای آن لکسوس ال‌ایکس را دریافت می‌کند)، هنگ کنگ، ماکائو، سنگاپور، کره جنوبی، برزیل و بیشتر اروپا. در اروپا، تنها کشورهایی که لندکروزر فول‌سایز در آن‌ها به فروش می‌رسد جبل‌الطارق، مولداوی، روسیه، بلاروس و اوکراین هستند. لندکروزر در خاورمیانه، روسیه، استرالیا و همچنین در آفریقا و توسط سازمان‌های غیردولتی، سازمان ملل و سازمان‌های بشردوستانه، ارتش‌های ملی (اغلب نسخه پیکاپ) و همچنین گروه‌های مسلح شورشی که با نصب مسلسل در عقب آنها را به «خودروی جنگی» تبدیل می‌کنند استفاده می‌شود و بسیار محبوب است. در اوت ۲۰۱۹، مجموع فروش جهانی تویوتا لندکروزر از ۱۰ میلیون دستگاه فراتر رفت.