نجم‌السلطنه
زندگی

ملک‌تاج خانم نوه عباس میرزا ولیعهد قاجار، و دختر فیروز میرزا نصرت‌الدوله بود و در سال ۱۲۷۰ ق / ۱۲۳۳ ش متولد شد. مادر او حاجیه همایون سلطان (هما) خانم، دختر بهمن میرزا بهاءالدوله و واقفه مسجد و مدرسه شاهزاده خانم (مسجد الزهراء کنونی) در گذر وزیردفتر (جنب خیابان شاهپور سابق و وحدت اسلامی کنونی) بود. ملک تاج بزرگترین فرزند خانواده و دارای دو خواهر به نام‌های ماه سماءخانم و سرورالسلطنه و تنها یک برادر تنی به نام عبدالحسین میرزا فرمانفرما داشت. سرورالسلطنه با مظفرالدین میرزا (بعدها مظفرالدین‌شاه) و عبدالحسین میرزا فرمانفرما با دختر مظفرالدین میرزا (بعدها مظفرالدین‌شاه) ازدواج کردند بنابراین خانواده نجم‌السلطنه ارتباط نزدیکی با خانواده مظفرالدین‌شاه داشتند.
خواندن و نوشتن را با خواهرانش نزد معلم‌های خانگی فراگرفت و در سن چهارده سالگی او را به همسری مرتضی‌قلی خان نوری - پسر وکیل‌الملک، حاکم کرمان - دادند که از او بسیار بزرگ‌تر و دارای همسر و اولاد بود. نجم‌السلطنه از این ازدواج اول صاحب دو دختر شد: شوکت‌الدوله که با عباسقلی سهم‌الملک (بزرگ خاندان بیات) ازدواج کرد؛ و عشرت‌الدوله که با میرزا علی موثق‌السلطنه ازدواج کرد و با خاندان وزیردفتر نسبت پیدا کرد. مرتضی‌قلی خان نوری (شوهر نجم‌السلطنه) پس از مرگ  پدرش (محمد اسماعیل خان) لقب او را به ارث برد و وکیل‌الملک ثانی خوانده می‌شد. مرتضی‌قلی خان پس از مواجهه با شورش در کرمان و مشکلات مالی جدی‌ای که برایش پیش آمده بود، به تهران فراخوانده شد و همان‌جا درگذشت.
در سال ۱۲۶۰ هـ. ش نجم‌السلطنه با شوهر دومش میرزا هدایت‌الله وزیردفتر (پسر میرزاحسین آشتیانی و پسرعمو و برادرزن میرزا یوسف مستوفی‌الممالک) ازدواج کرد. حاصل این ازدواج هم دو فرزند بود، آمنه دفترالملوک و محمد مصدق که بعدها نخست‌وزیر و یکی از چهره‌های اثرگذار تاریخ ایران شد. وقتی محمد مصدق ۱۰ ساله بود،  پدرش میرزا هدایت‌الله وزیردفتر در پاندمی وبا (۱۸۹۱-۱۸۹۲) درگذشت و نجم‌السلطنه سرپرستی دو فرزندش را برعهده گرفت. محمد مصدق در بزرگسالی بارها از زحماتی که مادرش برای تربیت و هدایت او کشیده بود قدردانی می‌کرد. مصدق پایان‌نامهٔ دکترایش را در سال ۱۹۱۴ با موضوع «وصیت در حقوق اسلام» به زبان فرانسه در دانشگاه نوشاتل سوییس نوشت و آن را به مادرش تقدیم کرد.
نجم‌السلطنه دو سال بعد به ازدواج میرزا فضل‌الله وکیل‌الملک تبریزی طباطبائی دیبا از سادات طباطبایی و منشی‌باشی مظفرالدین شاه درآمد. این ازدواج نیز در سال ۱۲۸۵ هـ. ش با مرگ میرزا فضل‌الله خان پایان یافت و حاصل آن فرزندی بود به نام ابوالحسن دیبا (ملقب به ثقة‌الدوله) که تاجری موفق و بنیانگذار نخستین هتل مدرن در ایران (هتل پارک تهران) بود.
وقتی مظفرالدین‌شاه به سلطنت رسید، برادر نجم‌السلطنه یعنی عبدالحسین میرزا فرمانفرما انتظار داشت وزیر جنگ بشود اما افراد زیادی در دربار دشمن او بودند و او را به توطئه علیه شاه متهم کرذند و شاه او را به عتبات در عراق تبعید نمود. نجم‌السلطنه که همیشه از حمایت و پشتیبانی برادرش برخوردار بود، وارد عمل شد و اداره امور برادرش را برعهده گرفت. اغلب برای برادرش نامه می‌نوشت، اخبار تهران را به او می‌رسانید و او را دلگرمی و دلداری می‌داد. مدتی بعد برای دیدن برادرش به عتبات رفت و از آنجا عازم حج شد. نجم‌السلطنه و خواهرش حضرت‌علیا (همسر مظفرالدین‌شاه) در دربار برای عبدالحسین میرزا فرمانفرما وساطت و شفاعت کردند. شاه بالاخره با اکراه اعلام رضایت کرد اما عبدالحسین میرزا فرمانفرما اجازه نداشت در تهران سکنی بگزیند. نامه‌های نجم‌السلطنه به برادرش باقی مانده‌اند و با توجه به اینکه نامه‌های چندانی از زنان آن زمان در دست نیست،‌ دارای ارزش و اهمیت تاریخی هستند. این نامه‌ها علاوه بر نشان‌دادن سواد کمابیش ناقص و بدوی نجم‌السلطنه، بینشی نسبت به جهان شخصی او به دست می‌دهند.
شوهر سوم نجم‌السلطنه، فضل‌الله خان وکیل‌الملک، در سال ۱۳۲۰ هجری قمری درگذشت. انقلاب مشروطه نیز در همین سال آغاز شد. مظفرالدین‌شاه که مدتها بیمار بود، یک سال بعد درگذشت و محمدعلی‌شاه که دل خوشی از مشروطه و مجلس نداشت جانشین او شد. محمد مصدق که حالا ۲۴ سال داشت، آزادی‌خواه و طرفدار مشروطه بود. هنگامی که محمدعلی‌شاه مجلس را به توپ بست و تعطیل کرد، محمد مصدق احساس کرد که دیگر نمی‌تواند در ایران بماند و برای تحصیل به خارج رفت.
اطلاعات چندانی درباره وضعیت زندگانی نجم‌السلطنه و نظرات او درباره تغییرات جدید در زمان انقلاب مشروطه و خلع محمدعلی‌شاه در دست نیست. تغییر سلسله پادشاهی بدون شک او را برآشفته کرد.