تونل تیمز
گذرگاه عابران پیاده یا بازار مکاره؟

اگر چه تونل تیمز از نظر معماری یک پیروزی به‌شمار می‌آمد، اما از نظر اقتصادی موفق نبود. ۴۵۴ هزار پوند استرلینگ خرج حفاری و ۱۸۰ هزار پوند دیگر هزینه تکمیل و گسترش تأسیسات مرتبط به آن شده بود. هزینه ای که در کل از مرز بودجه پیش‌بینی شده، بسیار فراتر رفته بود. برنامه‌های گسترش عمرانی برای ایجاد تأسیسات مناسب تردد وسایل نقلیه چرخدار، به علت کسری بودجه، نیمه کاره رها شده و تونل در عمل محل گذر عابران پیاده شده بود. با این حال تونل تیمز به زودی به یک جاذبه جهانگردی تبدیل شد. سالانه حدود ۲ دو میلیون نفر، با پرداخت یک پنی از این گذرگاه دیدن می‌کردند. تونل تیمز سوژه هنری ترانه‌ها شده بود. یک جهانگرد آمریکایی به نام «ویلیام آلن» این تونل را هشتمین مورد از عجایب جهان نامید و نوشت:
کسی به لندن نمی‌رود، مگر برای بازدید تونل
همین شخص وقتی در سال ۱۸۵۱م، به لندن آمد و از نزدیک تونل را با چشمان خود دید، کمی مأیوس شد. با این حال وصفی مشروح از فضای داخلی تونل به یادگار گذاشت. فضایی که طبق توصیف وی، بیشتر به یک تفریحگاه و بازار سرپوشیده شباهت داشت، تا به یک شریان حمل و نقل:
در میان بلوک‌های ساختمان که خیابان را از رودخانه جدا می‌کند، متوجه عمارتی هشت ضلعی از مرمر می‌شویم. از یکی از چندین در بزرگ وارد می‌شویم، و خود را در میدانی به قطر پنجاه فوت می‌بینیم. کف آن با موزاییک‌هایی از سنگ مرمر آبی و سفید فرش شده‌است. دیوارها گچ بری شده‌اند و در اطراف آن غرفه‌هایی برای فروش کاغذ، جزوه، کتاب، شیرینی، آبجو و غیره تعبیه شده‌است. نوعی نگهبانی در کنار رودخانه قرار دارد که در آن یک باجگیر چاق نشسته‌است. در مقابل او یک دروازۀ گردان برنجی قرار دارد که با پرداخت یک پنی به عابرین اجازه ورود می‌دهد. با گذر از دروازهٔ گردان، وارد گذرگاهی می‌شویم که رو به پایین می‌رود. با پلکانی بسیار طولانی از پله‌های مرمری که به یک سکوی عریض ختم می‌شود. پله‌های بعدی در جهت مخالف پایین می‌رود. دیوارهای گذرگاه که استوانه ای است، گچ بری شده و با نقاشی‌ها و دیگر اشیاء عجیب تزئین شده‌است. آدم چند لحظه روی سکوی اول توقف کرده و به نوای موسیقی یک ارگ عظیم که بخشی از فضا را اشغال کرده، گوش فرا می‌دهد.
سفر رو به پایین خود را از سر می‌گیریم تا به طبقه پایینی یا سکوی مرمری برسیم، جایی که در آن هنگام استراحت، چیزهای عجیب دیگری، توجه آدم را به خود جلب می‌کند. به همین ترتیب به پایین شفت در عمق هشتاد پایی می‌رسیم. دیوارها با تصاویر، مجسمه‌ها یا پیکره‌هایی از گچ و غیره پوشانده شده‌اند. به پایین که می‌رسیم خود را در محلی مطابق با محل ورودی می‌یابیم، سالنی گرد، با کف مرمری به قطر پنجاه فوت، که با چراغهای گازی روشن شده‌است. در نزدیکی دیوارها طاقچه‌هایی است که در آنها انواع و اقسام حیله‌ها از شعبده باز و فالگیرهای مصری گرفته تا میمون‌های رقصنده. وجود دارند تا پول آدم را از چنگش درآورند.
حالا می‌توانیم در مقابل خود، داخل تونل را با چشم ببینیم. دو طاق زیبا که تا آنسوی رودخانه امتداد دارند. هر طاقی شامل گذرگاهی به عرض ۱۴ فوت و ارتفاع ۲۲ فوت است. راهرویی نیز به عرض ۳ فوت، برای عابران پیاده در نظر گرفته شده‌است. ظاهراً تهویه هوای داخل تونل بسیار خوب است. چون از رطوبت و سنگینی هوا خبری نیست. دیواره مابین این دو طاق که در سراسر طول تونل کشیده شده، در هر طرف به حجره‌هایی تقسیم شده‌است. این حجره‌ها که شاید تعدادشان به ۵۰ برسد، هر کدام حکم دکانی دارند. دکانهای بسیار شیک با پیشخوان مرمری و قفسه‌های طلاکاری شده و آیینه‌هایی که همه چیز را دو چندان می‌نمایانند و به فروش اسباب بازی، کالای لوکس و دیگر کالای قیمتی، اختصاص داده شده‌اند.
خانم‌ها، با لباس‌های شیک و با چهره‌های خندان، منتظر ایستاده‌اند و به هیچ آقایی اجازه نمی‌دهند بدون خرید یک سوغات زیبا به خانه بازگردد. طاق‌ها با مشعل‌های گازی روشن شده‌اند. آنچنان روشن که روشنی خورشید را به یاد می‌آورند. راهروها همیشه مملو از جمعیت متحرکی از مردان، زنان و کودکان است که معماری تونل را تماشا می‌کنند، همراه یا کالای شیک، اسباب بازی و غیره که توسط دختران زیبارو و خندان به نمایش گذاشته می‌شوند. عبور از اینجا بدون خرید چیز یا چیزکی ممکن نیست. اکثر اجناس دارای برچسبهایی نظیر – «خرید شده در تونل تیمز» یا «هدیه ای از تونل تیمز» است.