stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نسبیت خاص
سایر پیامدها > هم‌ارزی جرم و انرژی

هم‌ارزی جرم و انرژی
چنانچه سرعت یک جسم از دید یک ناظر به سرعت نور نزدیک گردد، جرم نسبیتی آن افزایش می‌یابد و از دید چارچوب مرجع ناظر، شتاب گرفتن جسم هر لحظه دشوارتر و دشوارتر به نظر خواهد رسید.
محتوای انرژی جسمی در حال سکون با جرم m برابر با mc² است. پایستگی انرژی ایجاب می‌نماید که در هر واکنشی کاهش در مجموع جرم ذرات باید با افزایش در انرژی جنبشی ذرات پس از واکنش همراه باشد؛ و متشابها با کاهش انرژی جنبشی، جرم ذرات افزایش می‌یابد.
افزون بر مقالاتی که در بالا به آن‌ها ارجاع داده شد، انیشتین حداقل چهار مقاله دیگر هم در مورد مباحث اکتشافی در مورد هم‌ارزی جرم و انرژی با رابطه E = mc² منتشر نمود.
هم‌ارزی جرم و انرژی از نتایج نسبیت خاص است. انرژی و تکانه که در مکانیک نیوتنی مجزا هستند، در نسبیت یک چهار-بردار تشکیل می‌دهند و بدین ترتیب مولفه زمان (انرژی) و مولفه مکان (تکانه) رابطه‌ای غیر بدیهی با یکدیگر خواهند داشت. برای شیئی که در حال سکون است، جهار-بردار انرژی-تکانه عبارت است از (E, ۰، ۰، ۰): یک مولفه زمان دارد که انرژی است و سه مولفه مکان که صفر هستندبا تغییر چارچوب از طریق تبدیل لورنتز در جهت x با سرعت کوچک v چهار-بردار انرژی-تکانه برابر (E, Ev/c², ۰، ۰) می‌گردد. تکانه برابر است با انرژی ضربدر سرعت تقسیم بر c². به این ترتیب جرم نیوتنی یک جسم که نسبت تکانه به سرعت است برابر با E/c² خواهد بود.
تکانه و انرژی از ویژگی‌های ماده و تابش هستند و غیرممکن است که بتوانیم تنها با استفاده از دو اصل نسبیت خاص بتوانیم نتیجه بگیریم که این دو تشکیل یک چهار-بردار می‌دهند. زیرا این اصول در مورد ماده و تابش حرفی نمی‌زنند و تنها از زمان و فضا سخن می‌گویند؛ بنابراین برای رسیدن به این نتیجه به استدلال فیزیکی بیشتری نیازمندیم. در مقاله سال ۱۹۰۵ خود انیشتین از اصول اضافه‌ای استفاده کرد که در مکانیک نیوتنی هم برای سرعتهای پایین صادق هستند، مثل اینکه در سرعتهای پایین تنها یک کمیت نرده‌ای انرژی و سه بردار تکانه وجود دارند و قانون پایستگی انرژی و تکانه دقیقاً در نسبیت صادق است. علاوه بر این او فرض نمود که انرژی نور نیز مانند بسامدش با همان فاکتور انتقال دوپلر تغییر می‌کند که قبلاً درستی آن را با استفاده از معادلات ماکسول نشان داده بود.
نخستین مقاله انیشتین در این موضوع، مقاله "آیا لختی یک جسم به محتوای انرژی اش وابسته است؟" بود که در سال ۱۹۰۵ منتشر گردید.
گرچه بحث‌های انیشتین در این مقاله تقریباً مورد پذیرش همگانی فیزیکدانان قرار گرفته‌است، اما نویسندگان بسیاری نیز در طول سال‌ها پیشنهاد داده‌اند که ممکن است این بحث‌ها نادرست باشند.
سایر نویسندگان نیز بر این باورند که چون این بحث‌ها بر پایه فرض‌های ضمنی بنا شده‌اند، بی‌نتیجه‌اند.
انیشتین وجود اختلاف نظر در مورد نتیجه گیریهایش را در مقاله‌ای در مورد نسبیت خاص در سال ۱۹۰۷ پذیرفته بود. در این مقاله او عنوان می‌کند که تکیه بر معادلات ماکسول برای بحث اکتشافی جرم انرژی مشکل زاست. بحث او در مقاله سال ۱۹۰۵ می‌تواند در مورد تابش هر ذره بدون جرمی برقرار باشد اما معادلات ماکسول به‌طور ضمنی مورد استفاده قرار گرفته‌اند تا مشخص شود که تابش نور می‌تواند تنها با انجام کار صورت گیرد. برای تابش امواج الکترومغناطیس تنها چیزی که باید انجام شود تکان دادن یک ذره باردار است و این همان انجام کار است و در نتیجه تابش ناشی از انرژی است.
سایر پیامدها > یک انسان تا چه اندازه می‌تواند از زمین دور گردد؟

از آنجا که هیچ‌کس نمی‌تواند سریعتر از نور حرکت کند، ممکن است این گونه نتیجه‌گیری کنیم که اگر عمر مفید انسان را بین ۲۰ تا ۶۰ سال در نظر بگیریم، یک انسان نمی‌تواند بیشتر از ۴۰ سال نوری از زمین دور شود. اما این نتیجه‌گیری اشتباه است. به دلیل اتساع زمان یک سفینه خیالی می‌تواند در طول عمر مفید خلبان آن هزاران سال نوری را بپیماید. اگر سفینه طوری ساخته شود که با شتاب ثابت ۱g حرکت کند، در کمتر از یک سال سرعت آن برای ناظر زمینی تقریباً به سرعت نور می‌رسد. اتساع زمان عمر فرد را از دید ناظر زمینی افزایش می‌دهد اما ساعتی که با خلبان سفر می‌کند چنین تغییری نخواهد داشت. مردم روی زمین زمان بیشتری را نسبت به وی تجربه خواهند کرد یک سفر ۵ ساله وی ½۶ سال در زمین به طول می‌انجامد و مسافتی برابر ۶ سال نوری را طی خواهد کرد. یک سفر ۲۰ ساله برای وی (۵ سال شتاب گرفتن و ۵ سال کاهش سرعت، هرکدام دوبار) ۳۵۵ سال زمینی به طول می‌انجامد و در این مدت مسافت ۳۳۱ سال نوری را طی خواهد نمود.
یک سفر ۴۰ ساله کامل با شتاب g در روی زمین ۵۸۰۰۰ سال به طول می‌انجامد و ۵۵۰۰۰ سال نوری را پوشش می‌دهد. یک سفر ۴۰ ساله با شتاب ۱٫۱g به مدت
۱۴۸۰۰۰ سال زمینی به طول می‌انجامد و مسافتی برابر ۱۴۰۰۰۰ سال نوری را پوشش خواهد داد که قابل مقایسه با قطر کهکشان راه شیری است. دلیل اینکه میونی که نزدیک به سرعت نور حرکت می‌کند مسافتی بیشتر از c ضرب‌در نیمه‌عمر آن طی می‌کند نیز همین پدیده اتساع زمان است.
ممنوعیت حرکت سریعتر از نور

در نمودار شکل مخروط نور، بازه AB یک 'زمان واره' است؛ یعنی چارچوب مرجعی وجود دارد که در آن A و B در یک نقطه مکانی از فضا رخ می‌دهند و تنها از طریق رخ دادن در زمان‌های مختلف از هم جدا می‌گردند. اگر در آن چارچوب A پیش از B رخ دهد در تمام چارچوب‌ها A پیش از B رخ خواهد داد. به صورت فرضی، ماده (یا اطلاعات) می‌تواند از A به B حرکت کند پس می‌تواند رابطه علیتی بین A و B وجود داشته باشد. (A علت و B معلول)
بازه AC در همان شکل یک 'فضاواره' است؛ یعنی چارچوب مرجعی وجود دارد که در آن A و C در یک زمان رخ می‌دهندو تنها از نظر مکان از هم جدا هستند. در برخی چارچوب‌ها A پیش از C رخ می‌دهد و در برخی A پس از C رخ می‌دهد. اگر امکان این بود که رابطه علیتی بین A و C به وجود آید، با پارادوکس‌های علیت برخورد می‌کردیم. مثلاً اگر A علت باشد و C معلول، چارچوب‌های مرجعی وجود خواهند داشت که در آن‌ها معلول از علت از نظر زمانی پیشی می‌گیرد. اگر چه این به خودی خود پارادوکسی را پدیدنمی‌آورد، اما می‌توان نشان داد
که سیگنال‌هایی که سریعتر از نور فرستاده شوند می‌توانند به گذشته فرد برگردند. اگر فرد سیگنال را تنها در صورتی بفرستد که هیچ سیگنالی در گذشته دریافت نکرده باشد به یک پارادوکس علیتی می‌رسیم.
بنابراین برای حفظ علیت، یکی از پیامدهای نسبیت خاص این است که هیچ سیگنال اطلاعاتی یا جسم مادی نمی‌تواند سریعتر از سرعت نور در خلاء حرکت کند. با این حال برخی «چیزها» می‌توانند سریعتر از نور حرکت کنند. مثلاً مکانی که پرتو یک نورافکن به پایین ابرها برخورد می‌کند وقتی که نورافکن سریع می‌گردد می‌تواند سریعتر از نور حرکت کند.
حتی بدون در نظر گرفتن علیت هم دلایل دیگری نیز برای اینکه چرا در نسبیت خاص سرعتهای بیشتر از نور ممنوع است وجود دارد. مثلاً اگر نیروی ثابتی برای مدت نامحدودی به جسمی وارد شود، اگر از F = dp/dt انتگرال بگیریم، تکانه‌ای به دست می‌آوریم که بدون مرز رشد می‌کند. دلیل این امر این است که وقتی  \,v به c میل می‌کند،  p=m\gamma v\, به بی‌نهایت میل خواهد کرد. از دید ناظری که در حرکت شتابدار نیست، به نظر خواهد رسید که لختی جسم در حال افزایش است و از این رو همان نیرو شتاب کمتری ایجاد می‌نماید. این رفتار در شتاب‌دهنده‌های ذرات مشاهده شده‌است.
گونتر نیمتز و پتریسا اکل در مطالعات تجربی و نظری در مورد تونل‌زنی کوانتومی ادعا نمودند که سیگنال‌ها ممکن است تحت شرایط خاصی سریعتر از نور حرکت کنند.
مشاهده شد که سیگنال‌های دیجیتال فیبری با سرعتی در حدود پنج برابر سرعت نور و یک الکترون در تونلی با زمان صفر اطلاعات یونیزه شدن را منتقل نمود به گونه‌ای که فوتون‌ها، فونون‌ها و الکترون‌ها زمان صفر را در مانع تونل زنی گذراندند. بنا بر نیمتز و اکل، این فرایند تنها علیت انیشتین و نسبیت خاص را نقض می‌کند و علیت پایه‌ای را نقض نمی‌کند: انتشار با سرعت بیشتر از نور باعث سفر در زمان نمی‌شود. ادعای نیمتز توسط بسیاری از دانشمندان رد یا مورد بحث قرارگرفته‌است.
هندسه فضازمان > مقایسه بین فضای تخت اقلیدسی و فضای مینکوفسکی

نسبیت خاص از یک فضای مینکوفسکی تخت چهاربعدی — مثالی از یک فضازمان — استفاده می‌کند. فضای مینکوفسکی بسیار به فضای اقلیدسی سه بعدی استاندارد شبیه است اما در مورد زمان یک تفاوت اساسی با آن دارد.
در فضای سه بعدی دیفرانسیل فاصله (عنصر خط) ds در رابطه زیر تعریف می‌شود
که در آن (dx = (dx۱, dx۲, dx۳ دیفرانسیل‌های سه بعد فضایی هستند. در هندسه مینکوفسکی یک بعد اضافه با مختصات x۰ دارد که از زمان ناشی می‌شود، به گونه‌ای که دیفرانسیل فاصله در رابطه زیر صدق کند
که در آن (dx = (dx۰, dx۱, dx۲, dx۳ دیفرانسیل‌های چهار بعد فضازمان هستند. این موضوع بینش نظری عمیقی دربردارد: نسبیت خاص به سادگی یک تقارن چرخشی از فضازمان ماست که قابل مقایسه با تقارن چرخشی در فضای اقلیدسی است.
همان‌طور که فضای اقلیدسی از متریک اقلیدسی استفاده می‌کند، فضازمان نیز از یک متریک مینکوفسکی استفاده می‌کند. اساساً می‌توان نسبیت خاص را ناوردایی هر بازه فضازمان (که در واقع فاصله چهاربعدی بین دو رویداد در فضازمان است) از دید ناظری در هر چارچوب مرجع لخت دلخواه تعریف کرد. تمام معادلات و تأثیرات نسبیت خاص را می‌توان از تقارن چرخشی (گروه پوانکاره) فضازمان مینکوفسکی نتیجه گرفت.
شکل واقعی ds به متریک و مختصات x۰ انتخاب شده بستگی دارد. برای اینکه مختصات را شبیه مختصات فضا بکنیم می‌توان آن را به عنوان یک عدد موهومی در نظر گرفت: x۰ = ict.
میستر، تورن و ویلر در کتاب «گرانش» (۱۹۷۱، §۲٫۳) خود چنین می‌نویسند که سرانجام درک ژرف تری از هر دو نظریه نسبیت عام و خاص از طریق متریک مینکوفسکی وبا در نظرگرفتن x۰ = ct به جای یک متریک اقلیدسی نقاب زده با مقدار ict به عنوان مختصات زمان، حاصل خواهد شد.
هندسه فضازمان > فضازمان سه بعدی

اگر یکی از ابعاد فضایی را کاهش دهیم تا بتوانیم فیزیک را فضای سه بعدی نمایش دهیم
خواهیم دید که ژئودزیک‌های پوچ در امتداد یک مخروط دو تایی (در شکل سمت راست) به معادله زیر قرارمی‌گیرند
ویا به سادگی
که معادله یک دایره به شعاع c dt است.
هندسه فضازمان > فضازمان چهار بعدی

اگر آن را به سه بعد فضایی افزایش دهیم، ژئودزیک‌های پوچ مخروط‌های چهاربعدی هستند.
بنابراین
این مخروط دوتایی پوچ «خط دید» را در نقطه‌ای از فضا مشخص می‌کند، به این معنی که وقتی به ستارگان نگاه می‌کنیم و می‌گوییم «نوری که از ستاره به من می‌رسد X سال عمر دارد»، در واقع ما در امتداد این خط دید را نگاه می‌کنیم:یک ژئودزیک پوچ. ما به رویدادی در فاصله  d={\sqrt {x_{1}^{2}+x_{2}^{2}+x_{3}^{2}}} و در یک زمان d/c در گذشته می‌نگریم. به همین دلیل مخروط دوتایی پوچ «مخروط نور» نیز نامیده می‌شود.
مخروط در ناحیه t− اطلاعاتی است که نقطه دریافت می‌کند و مخروط ناحیه t+ اطلاعاتی است که نقطه می‌فرستد.
فضای مینکوفسکی را می‌توان با استفاده از نمودارهای مینکوفسکی نمایش داد که در فهمیدن بسیاری از آزمایش‌های فکری در نسبیت خاص نیز کارساز هستند.
فیزیک در فضازمان

معادلات نسبیت خاص را می‌توان به شکل هم وردای آشکار (به انگلیسی: Manifestly Covariant) نوشت (که در آن همه عبارتها تنسور هستند). موقعیت یک رویداد در فضازمان را توسط یک چهار-بردار پادوَردا (به انگلیسی: Contravariant four vectr) با مؤلفه‌های
نمایش می‌دهند. ما x۰ = ct را تعریف می‌کنیم تا مختصات زمانهمان بعد فاصله‌ای را داشته باشد که سایر ابعاد فضایی دارند تا بدین وسیله برخورد یکسانی با فضا و زمان داشته باشیم.
بالانویس‌ها در این بخش نمایشگر اندیس‌های پادورداها هستند و نه توان؛ مگر در مواردی که مربع یک عبارت را مشخص می‌نمایند. زیرنویس‌ها نمایشگر اندیس‌های همورداها هستند که مقادیری از ۰ تا ۳ می‌گیرند، مانند چهار-گرادیان میدان نرده‌ای φ:
فیزیک در فضازمان > تبدیلات کمیتهای فیزیکی بین چارچوب‌های مرجع

تبدیلات مختصات بین چارچوب‌های مرجع لخت توسط تنسور تبدیلات لورنتس Λ به دست می‌آید. برای مورد خاص حرکت در امتداد محور x:
که به سادگی ماتریس یک بالابردن (مانند چرخش) بین مختصات‌های x و ct است که در آن 'μ ردیف و ν ستون را نشان می‌دهند و
تبدیل یک چهار-بردار از یک چارچوب لخت به دیگری (برای سادگی انتقال‌ها را نادیده می‌گیریم) با تبدیلات لورنتس به دست می‌آید:
در جاییکه یک جمع زدن ضمنی 'μ و 'ν از ۰ تا ۳ نیز موجود باشد. تبدیل معکوس به صورت زیر خواهد بود:
که در آن  \Lambda _{\mu '}{}^{\nu } ماتریس دوجانبه  \Lambda ^{\mu '}{}_{\nu } است.
در ورد تبدیلات لورنتس بالا در راستای x:
به صورت عمومی تر بیشتر کمیتهای فیزیکی به بهترین شکل توسط (مولفه‌های) تنسورها توصیف می‌شوند؛ بنابراین برای تبدیل از یک چارچوب به دیگری از قانون مشهور تبدیل تنسور استفاده می‌کنیم.
که  \Lambda _{\chi '}{}^{\psi }\, ماتریس معکوس  \Lambda ^{\chi '}{}_{\psi } است. تمام تنسورها با همین قانون تبدیل می‌شوند.
فیزیک در فضازمان > متریک

از آنجا که فضازمان ماهیتی چهاربعدی دارد، متریک مینکوفسکی مؤلفه‌هایی دارد که می‌توان آن‌ها را در یک ماتریس ۴ × ۴ نمایش داد.
که با معکوس خود برابر است،  \eta ^{\alpha \beta }
گروه پوانکاره کلی‌ترین گروه تبدیلات است که متریک مینکوفسکی را حفظ می‌کند.
واین تقارن فیزیکی سنگ بنای نسبیت خاص است.
فیزیک در فضازمان > ناوردایی

مجذور طول دیفرانسیل چهار-بردار موقعیت  dx^{\mu }\! که به صورت زیر به دست می‌آید،
یک ناوردا است. ناوردا بودن به این معناست که مقدار آن در تمام چارچوب‌ها یکسان است، زیرا یک کمیت نرده‌ای (تنسور با مرتبه صفر) است و از این رو در تبدیلات بدیهی اش عبارت Λ ظاهر نمی‌شود. توجه کنید که هرگاه عنصر خط، dx²، منفی باشد،
دیفرانسیل زمان ویژه است و اگر dx² مثبت باشد، √(dx²) دیفرانسیل فاصله ویژه خواهد بود.
فیزیک در فضازمان > سرعت و شتاب در فضای چهاربعدی

در نظر گرفتن کمیتهای فیزیکی به عنوان تنسور قوانین تبدیلشان را نیز ساده‌تر می‌سازد. چهار-سرعت Uμ به گونه زیر به دست می‌آید
با در دست داشتن این رابطه می‌توان قانون پیچیده ترکیب سرعتها را به رابطه ساده‌ای برای تبدیل چهار-بردار سرعت یک ذره از یک چارچوب به چارچوب دیگر تبدیل نمود. Uμ یک شکل ناوردا نیز دارد:
بنابراین تمام چهار بردارهای سرعت اندازه‌ای برابر c دارند. این به گونه‌ای بیانگر این واقعیت است که در نسبیت، مختصات در حال سکون وجود ندارد: حداقل شما همیشه در حال حرکت در زمان هستید. چهار-شتاب نیز از رابطه
اگر از این معدله به وسیلهٔ τ، دیفرانسیل بگیریم معادله زیر حاصل می‌شود
بنابراین در نسبیت چهار-بردارهای سرعت و شتاب برهم عمودند.
فیزیک در فضازمان > تکانه در فضای چهاربعدی

تکانه و انرژی در یک چهار-بردار هم وردا با هم ترکیب می‌شوند
که در آن m جرم ناوردا است.
اندازه ناوردای چهار-بردار تکانه رابطه انرژی-تکانه را نتیجه می‌دهد:
این ناوردا یک کمیت نرده‌ای است پس اهمیتی ندارد که در کدام چارچوب محاسبه می‌شود پس می‌توانیم آن را به چارچوبی تبدیل کنیم که در آن تکانه کل برابر صفر است.
می‌بینیم که انرژی سکون یک ناوردای مستقل است. انرژی سکون را می‌توان حتی برای ذرات و دستگاه‌های در حال حرکت نیز با انتقال آن‌ها به چارچوبی که در آن تکانه صفر است، محاسبه کرد.
انرژی سکون طبق رابطه بنامی که قبلاً به آن اشاره شد، با جرم مرتبط است:
توجه کنید که جرم سامانه‌هایی که در مرکز چارچوب تکانه‌شان (که در آن تکانه صفر است) اندازه‌گیری می‌شوند برابر با انرژی کل سامانه در این چارچوب است. این مقدار ممکن است با مجموع جرم هریک از سیستم‌ها که در چارچوب‌های دیگر اندازه‌گیری شده‌اند برابر نباشد.
فیزیک در فضازمان > نیرو در فضای چهاربعدی

قانون دوم حرکت نیوتن بیان می‌کند که کل نیروی وارد بریک ذره با نرخ تغییر تکانه‌اش برابر است. همین شکل از قانون دوم نیوتن در مکانیک نسبیتی نیز صادق است. سه-نیرو ی نسبیتی از رابطه زیر به دست می‌آید:
\mathbf {f} =d\mathbf {p} /dt
اگر از جرم نسبیتی استفاده شود:
{\frac {d\mathbf {p} }{dt}}={\frac {d(m\mathbf {u} )}{dt}}
با استفاده از قانون لایب نیتز  d(xy)=xdy+ydx:
\mathbf {f} ={\frac {d\mathbf {p} }{dt}}=m{\frac {d\mathbf {u} }{dt}}+\mathbf {u} {\frac {dm}{dt}}
اگر ذره با سرعت c حرکت نکند، می‌توان نیروی سه بعدی از چارچوب مرجع هم حرکت ذره به چارچوب مرجع ناظر تبدیل نمود. در نتیجه چهار-برداری خواهیم داشت که چهار-نیرو نامیده می‌شود و برابر است با نرخ تغییر چهار-بردار انرژی تکانه نسبت به زمان ویژه. شکل هم وردای چهار نیرو به صورت زیر است:
که در آن τ زمان ویژه است.
درچارچوب سکون جسم، مؤلفه زمان چهار-نیرو برابر صفر خواهد بود مگر آن‌که «جرم ناوردای» جسم در حال تغییر باشد؛ که در آن صورت برابر با منفی نرخ تغییر جرم ضربدر c خواهد بود. به‌طور کلی مؤلفه‌های چهار-نیرو با مؤلفه‌های سه-نیرو برابر نیستند زیرا سه نیرو به صورت نرخ تغییر تکانه نسبت به مختصات زمان تعریف می‌شود (dp/dt)، در حالیکه چهار-نیرو را نرخ تغییر تکانه نسبت به زمان ویژه تعریف می‌کنیم(dp/dτ)
مکانیک کوانتومی نسبیتی

ترکیب و یکپارچه سازی نسبیت خاص با مکانیک کوانتومی برای ایجاد مکانیک کوانتومی نسبیتی یکی از مسئله‌های حل نشده فیزیک است. گرانش کوانتومی و نظریه همه‌چیز شاخه‌های فعال مورد پژوهش هستند.
در سال ۱۹۲۸ پل دیراک، یک معادله موج نسبیتی ارائه داد که امروزه به نام وی معادله دیراک خوانده می‌شود و کاملاً با نسبیت خاص و نسخه نهایی نظریه کوانتومی سازگاری داشت. این نظریه نه تنها تکانه زاویه‌ای ذاتی الکترون (اسپین) را توضیح می‌داد بلکه به پیش‌بینی وجود پادذره الکترون (پوزیترون) انجامید.
ساختار ریز را تنها با نسبیت خاص می‌توان به‌طور کامل توضیح داد. در مکانیک کوانتومی غیر نسبیتی، اسپین قابل توضیح نیست.
از سوی دیگر وجود پادذره‌ها به این نتیجه می‌انجامد که یکپارچه سازی خام نسبیت و مکانیک کوانتوم امکانپذیر نیست در عوض یک نظریه میدان‌های کوانتومی مورد نیاز است که در آن ذرات می‌توانند در تمام فضا به وجود آیند و نابود شوند. (مانند الکترودینامیک کوانتومی یا کرومودینامیک کوانتومی). این عناصر با مدل استاندارد فیزیک ذرات آمیخته می‌شوند.
وضعیت نظریه

نسبیت خاص در فضای مینکوفسکی تنها هنگامی دقیق است که قدرمطلق پتانسیل گرانشی در ناحیه مورد نظر بسیار کمتر از c۲ باشد.
در میدان گرانشی قوی باید از نسبیت عام یاری جست. نسبیت عام در محدوده میدان‌های ضعیف به نسبیت خاص تبدیل می‌گردد. در مقیاس‌های خیلی کوچک، مثلاً در طول پلانک و کمتر باید آثار کوانتومی را در نظر گرفت که گرانش کوانتومی را نتیجه می‌دهد. اما در مقیاس‌های ماکروسکوپیک و در غیاب میدان‌های گرانشی قوی، نسبیت خاص در آزمایش‌های تجربی دقت بالایی (۱۰−۲۰) را به نمایش می‌گذارد
و از این رو از سوی جامعه فیزیک مورد پذیرش قرارگرفته‌است.
مکانیک نیوتنی از نظر ریاضی در سرعتهای کوچک از نسبیت خاص پیروی می‌کند و از این رو مکانیک نیوتنی را می‌توان مکانیک اجسام متحرک با سرعت پایین دانست.
چندین آزمایش که پیش از مقاله ۱۹۰۵ انیشتین انجام شدند اکنون به عنوان گواهی بر درستی این نظریه به‌شمار می‌روند. از میان این آزمایش‌ها، این آگاهی در دسترس است که انیشتین پیش از ۱۹۰۵ از آزمایش فیزو باخبر بود.
برخی از تاریخ نگاران بر این باورند که انیشتین حداقل تا سال ۱۸۹۹ از آزمایش مایکلسون-مورلی نیز آگاهی داشته‌است.
• آزمایش فیزو (۱۸۵۱ و تکرار آن توسط مایکلسون و مورلی در سال ۱۸۸۶) سرعت نور را در رسانه در حال حرکت اندازه‌گیری کرد که نتایج آن با افزودن سرعتهای هم خط در نسبیت، همخوانی دارند.
• آزمایش بنام مایکلسون-مورلی (۱۸۸۱و۱۸۸۷) پشتوانه‌ای برای این اصل بود که سرعت مرجع مطلقی وجود ندارد.
شتاب‌دهنده‌های ذرات، به ذرات شتاب می‌دهند و ویژگی‌های ذرات را در سرعتهای بالا نزدیک به سرعت نور اندازه می‌گیرند. در این سرعتها رفتار ذرات کاملاً با نظریه نسبیت همخوانی دارد و با مکانیک نیوتنی ناسازگار است. اگر این ماشین‌ها بر اساس اصول نسبیتی مهندسی نشده بودند، نمی‌توانستند کار کنند. افزون بر این شمار زیادی از آزمایش‌های جدید نیز برای آزمودن نظریه نسبیت انجام شده‌اند. از این دسته آزمایش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
• آزمونهای انرژی و تکانه نسبیتی - آزمودن حد سرعت ذرات
• آزمایش آیوس-استیلول - آزمودن اثر دوپلر نسبیتی و اتساع زمان
• اتساع زمان ذرات متحرک - آثار نسبیتی در نیمه عمر ذرات با سرعت بالا
• آزمایش کندی-تورندایک - اتساع زمان بر پایه تبدیلات لورنتس
• آزمایش هیوز-درور - آزمودن همسانگردی جرم و فضا
• جستجوهای جدید برای نقض لورنتس - آزمون‌های جدید گوناگون
انتقادات علیه نسبیت خاص اکثراً در سال‌های نخستین انتشار نظریه در دهه ۱۹۰۰ وارد شدند و این نظریه را از دیدگاه‌های علمی، شبه علمی، فلسفی و ایدئولوژیک مورد انتقاد قرار دادند. با وجود اینکه برخی از این انتقادات از پشتیبانی دانشمندان بنام نیز برخوردار شدند، نظریه نسبیت امروزه به عنوان یک نظریه قائم بالذات و سازگار با شواهد تجربی شناخته می‌شود و پایه برخی از نظریات موفق از جمله الکترودینامیک کوانتومی می‌باشد.
آزمایش مایکلسون-مورلی
ترسیمی از یک مخروط نوری
رویداد A با B در چارچوب مرجع سبز هم‌زمان است، اما در چارچوب آبی قبل و در چارچوب قرمز بعد از B رخ می‌دهد.
مخروط نور
مقایسه تعامد و چرخش در دستگاه‌های مختصات بین چپ: فضای اقلیدسی از طریق زاویه چرخشی φ, راست: in فضازمان مینکوفسکی از طریق زاویه هایپربولیک φ (خطوط قرمز با برچسب c جهان‌خط‌های سیگنال نور را مشخص می‌کنند، یک بردار بر خودش عمود است اگر روی این خطوط قرار گیرد).
Three dimensional dual-cone.
کره فضایی پوچ.
طهران روزگار نو

| طهران روزگار نو | طهران روزگار نو |
| --- | --- |
کارگردان: علی حاتمی
تهیه‌کننده: محمدمهدی دادگو
نویسنده: علی حاتمی
بازیگران: محمدعلی کشاورز عزت‌الله انتظامی زهرا حاتمی داوود رشیدی جمشید مشایخی
موسیقی: مرتضی حنانه
فیلم‌بردار: مازیار پرتو
تدوین‌گر: واروژ کریم‌مسیحی
تاریخ‌های انتشار: ۱۳۷۸
مدت زمان: ۹۰ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی 
طهران روزگار نو یک فیلم بر پایهٔ سریال هزاردستان ساختهٔ علی حاتمی است که واروژ کریم‌مسیحی ۳ سال پس از درگذشت علی حاتمی آن را به‌صورت یک فیلم سینمایی ۹۰ دقیقه‌ای تدوین کرد.
خلاصهٔ داستان

قبل از شهریور ۱۳۲۰، رضاشاه امر به سرشماری می‌کند. او در تنها سفر خارجی‌اش (به ترکیه) دریافته که آتاتورک نفوس ترکیه را از همین طریق می‌داند. شیوهٔ سرشماری متفاوت است: همه باید در خانه‌ها باشند تا سرشماری درست از کار در بیاید. عده‌ای از عوامل نظمیه از این خلوت و قرق بهره می‌گیرند و یک جواهرفروشی را در لاله‌زار غارت می‌کنند. غافل از این که قطعه‌ای از جواهرات عروس خان مظفر در میان جواهرات سرقت شده‌است. خان مظفر، رئیس نظمیه را احضار می‌کند و سرپاس نظمیه چارهٔ کار را به مفتش شش‌انگشتی می‌سپارد. یافتن جواهر موجب محبوبیت شش‌انگشتی نزد خان می‌شود. با اشغال طهران در شهریور ۱۳۲۰ شیرازهٔ همهٔ امور از هم می‌پاشد و مفتش تبدیل به آدم خاصهٔ خان مظفر می‌شود. او در مأموریتی خصوصی به دستگیری مردی می‌رود که خان مظفر از جوانی به‌دنبال اوست تا در این زمانهٔ پرآشوب، هم از هنرش بهره بگیرد و هم حساب‌های گذشته را با هم تصفیه کنند.[۱]
بازیگران

محمدعلی کشاورز
عزت‌الله انتظامی
زهرا حاتمی
داوود رشیدی
جمشید مشایخی
جعفر والی
منصور والامقام
محمد مطیع
جهانگیر فروهر
اسماعیل محمدی
نعمت‌الله گرجی
جمشید لایق
محمد ورشوچی
اسماعیل محرابی
رقیه چهره‌آزاد
سروش خلیلی
رضا عبدی
افسر اسدی
فرهنگ مهرپرور
منوچهر آذری
محمد علی کشاورز در نقش شعبان استخوانی
ایتالیا در المپیک تابستانی ۱۹۶۸

بازی دو با مانع که در مکزیک برگذار شد
ایتالیا در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۶۸ که در شهر مکزیکو سیتی مکزیک برگزار شد، کاروان ایتالیا با ۱۶۷ ورزشکار در این رقابت‌ها شرکت کرد و موفق به کسب ۱۶ مدال (۳ طلا، ۴ نقره، ۹ برنز) شد. در جدول رتبه‌بندی توزیع مدال‌ها، ایتالیا در ردهٔ ۱۳ مسابقات قرار گرفت.
سه رفیق (فیلم ۱۳۵۵)

| سه رفیق | سه رفیق |
| --- | --- |
کارگردان: ناتوک بایتان و ارنست هوفباور
تهیه‌کننده: تورکر اینان اوغلو جمشید شیبانی
نویسنده: ناتوک بایتان
بازیگران: جنید آرکین رضا فاضلی روبرت ویدمارک فرانکا گونلا  گولشن بوبیک‌اوغلو آلبرتو دلاکوا
موسیقی: آرشام قهرمانیان
تاریخ‌های انتشار: (۱۹۷۵) ۱۳۵۵
مدت زمان: ۸۴ دقیقه
کشور: ایران، ترکیه، ایتالیا
زبان: فارسی، ترکی، ایتالیایی
سه رفیق (ایتالیایی: Che carambole ragazzi) فیلمی ایتالیایی-ترکیه‌ای-ایرانی به کارگردانی ناتوک بایتان و ارنست هوفباور محصول سال ۱۳۵۵ است.
بازیگران

جنید آرکین
رضا فاضلی
روبرت ویدمارک
فرانکا گونلا
گولشن بوبیک‌اوغلو
آلبرتو دلاکوا
تیراندازی در المپیک تابستانی ۱۹۸۰

تمبری با نماد تیراندازی در بازی‌های المپیک ۱۹۸۰ مسکو
تیراندازی در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۸۰ نام رویداد ورزش تیراندازی در بازی‌های المپیک تابستانی بود که در سال ۱۹۸۰ برگزار شد. این مسابقات از ۲۰ تا ۲۶ ژوئیه در مسکو برگزار شد. این مسابقات از هفت بخش تشکیل شده بود.
جدول مدال‌ها

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  رتبه  | کشور | طلا | نقره | برنز | مجموع |
| ۱ |  اتحاد شوروی (URS) | ۳ | ۱ | ۱ | ۵ |
| ۲ |  دانمارک (DEN) | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ |
| ۲ |  مجارستان (HUN) | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ |
| ۲ |  ایتالیا (ITA) | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ |
| ۲ |  رومانی (ROM) | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ |
| ۶ |  آلمان شرقی (GDR) | ۰ | ۵ | ۱ | ۶ |
| ۷ |  سوئد (SWE) | ۰ | ۱ | ۱ | ۲ |
| ۸ |  بلغارستان (BUL) | ۰ | ۰ | ۲ | ۲ |
| ۹ |  اتریش (AUT) | ۰ | ۰ | ۱ | ۱ |
| ۹ |  کوبا (CUB) | ۰ | ۰ | ۱ | ۱ |
| مجموع | مجموع | ۷ | ۷ | ۷ | ۲۱ |
دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: دولتی
بنیانگذاری شده: ۱۳۶۹
وابستگی: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
رئیس: دکتر وحید محمدی شاهرخی
اعضای هیئت علمی: ~ ۲۱۲ نفر
کارمندان مدیریتی: دکتر ایرانمنش(معاون آموزشی) دکتر کائیدی(معاون دانشجویی) دکتر وزیری نژاد(معاون پژوهشی)
دانشجویان: ~ ۲۸۰۰ نفر
تحصیلات تکمیلی: ~ ۱۲۰ نفر
موقعیت: رفسنجان
وبگاه: https://www.rums.ac.ir
دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان به‌طور رسمی فعالیت خود را به صورت دانشگاه در سال ۱۳۶۹ آغاز کرد.
تاریخچه

سنگ بنای آموزش عالی در شهرستان رفسنجان با تأسیس مجتمع آموزش عالی بهداشت‌کاران دهان و دندان در مقطع کاردانی در سال ۱۳۶۱ نهاده شد. در سال ۱۳۶۵ دانشکده علوم پزشکی رفسنجان زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی کرمان فعالیت آموزشی خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۷۱ پس از اخذ موافقت اصولی جهت تبدیل مجتمع آموزشی بهداشت‌کاران دهان و دندان به دانشکدهٔ دندانپزشکی، سرانجام دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی رفسنجان تأسیس گردید.
تاکنون ۱۸ دوره دانشجویان رشته پزشکی عمومی از دانشکده پزشکی فارغ‌التحصیل شده‌اند. در حال حاضر حدود ۱۴۰۰ دانشجو در مقاطع مختلف در این دانشگاه مشغول به تحصیل می‌باشند.
ساختار

این دانشگاه دارای هفت معاونت، پنج دانشکده، چهار بیمارستان، دو شبکه بهداشت و درمان (شهرستان‌های رفسنجان و انار)، یک پژوهشکده در حال تأسیس و هشت مرکز تحقیقاتی است. دانشکده‌های این دانشگاه شامل دانشکده‌های پزشکی، دندانپزشکی، پرستاری-مامایی، پیراپزشکی و بهداشت است که به آموزش دانشجویان در رشته‌های مختلف دکترای حرفه‌ای پزشکی، دکترای حرفه‌ای دندانپزشکی، کارشناسی ارشد بیوشیمی، کارشناسی ارشد فیزیولوژی، کارشناسی پرستاری، کارشناسی علوم آزمایشگاهی، کارشناسی مامایی، کارشناسی رادیولوژی، کارشناسی هوشبری، کارشناسی اتاق عمل، کاردانی فوریت‌های پزشکی می‌پردازند. تعداد اعضای هیئت علمی این دانشگاه در حال حاضر بالغ بر 200 نفر می‌گردد.
معاونت‌ها

معاونت آموزشی
معاونت بهداشتی
معاونت تحقیقات و فناوری
معاونت توسعه مدیریت و منابع
معاونت دانشجویی و فرهنگی
معاونت درمان
معاونت غذا و دارو
دانشکده‌ها

دانشکده پزشکی
دانشکده دندانپزشکی
دانشکده پرستاری و مامایی
دانشکده پیراپزشکی
دانشکده بهداشت