stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شهرستان سوادکوه
منابع طبیعی > رودخانه‌ها سوادکوه

تالار: بومیان آن را تلار رود نیز می‌نامند. این رودخانه از ارتفاعات گدوک، عباس‌آباد و شفلین سرچشمه گرفته و پس از طی مسافت تقریبی ۸۰ کیلومتر به دریای خزر می‌ریزد. در مسیر نیز رودهای بزرگ و کوچک به آن می‌پیوندند. در تمامی طول مسیر راه‌آهن سراسری شمال به جنوب کشور و جاده تهران به شمال در موازات آن دیده می‌شود. مناظر طبیعی اطراف آن نیز بسیار زیباست. وجه تسمیه آن نیز برگرفته از نام اقامتگاه گالش‌ها و دامداران می‌باشد که با چوب در جنگل‌ها ساخته می‌شود. عده‌ای نیز معتقدند که از ترکیب دو واژه تل یا تیل به معنی گل و آر به معنی آب تشکیل شده و در جمع به معنی آب گل آلود می‌باشد.
درحال حاضر علی‌رغم توان بالقوه این رودخانه و امکانات طبیعی اطراف آن به همراه مسیرهای دسترسی مناسب، بهره‌برداری اصولی از آن صورت نمی‌گیرد. با این حال همواره مسافران زیادی در اطراف آن به صورت موقت برای گردش و استراحت، استفاده می‌کنند.
رودهای دیگر سوادکوه عبارتند از:
رودخانه ولوپی: از کوه‌های چرات و دراسله سرچشمه گرفته و در دوراهی آزادمهر به رود تالار می‌پیوندد.
رودخانه کیسلیان (لاجیم): که از ارتفاعات شرق شیرگاه سرچشمه می‌گیرد و به رود تالار ملحق می‌شود و به دلیل برخورداری از مناظر زیبا در اطراف، سالانه پذیرای مسافران زیادی است.
رودخانه راستوپی.
رود زیرآب: از یک نهر به نام ذبرو گرفته شده که به معنی آب روشن می‌باشد. این رود از شیب تند ارتفاعات ذنگالو در غرب زیرآب سرچشمه می‌گیرد. ذبرو یک واژه ترکیبی است. واژه زی یا زیو به معنی صاف و روشن و واژه رو در اصطلاح بومیان به رودخانه گفته می‌شود.
رود آلاشت یا لله بند: نیز با حجم آبدهی سالانه ۴۲۶/۵۹ میلیون متر مکعب، پس از طی مسافت ۵۱ کیلومتر به رود تالار متصل می‌شود. همچنین دریاچه شورمست که در پل سفید قرار دارد که از زیبایی خاصی برخوردار است.
منابع طبیعی > تنها دریاچه سوادکوه

دریاچه شورمست
منابع طبیعی > غارهای سوادکوه

غار اسپهبد خورشید:
غار کیجاکچال
این غار زیبا در داخل ارتفاعات جنگلی مشرف به پیت‌سرا در دوآب سوادکوه قرار دارد. محل اصلی غار در بدنه یک دیوار ۶۰ متری از جنس آهک واقع شده که ارتفاع آن از سطح زمین به ۲۳ متر بالغ می‌گردد. سقف گنبدی آن با کف غار نیز ۷ متر فاصله دارد.
دیواره ۶۰ متری به‌شکل یک کلاهک می‌باشد به‌صورتی که دهانه غار در زیر یک نقاب به طول ۵/۴ متر قرار گرفته است. محوطه زیر دهانه غار نیز به‌شکل یک کلاهک می‌باشد.
این غار یک شاهکار و یک اعجاز طبیعی است. وضعیت آن نیز شرایطی را پدیدآورده که دسترسی به غار را غیرممکن ساخته و تنها با تجهیزات کامل می‌توان به داخل آن راه پیدا کرد. چشم‌انداز طبیعی مقابل آن نیز بسیار بدیع و چشمگیر است. عمق غار کیجاکچال زیاد نیست ولی با وجود کوچک بودن و سادگی، شکل و نمایی دل‌پسند دارد. تمام مساحت داخل آن شامل یک تالار ساده بیضی شکل با طول ۱۲ متر و عرض ۱۰ متر و دو اتاق بزرگ کنارهم با اندازه‌های متفاوت می‌باشند. اتاق بزرگتر در جانب شمال غار با ۶ متر طول و ۴٫۷۵ متر عرض در جهت شمالی، جنوبی و اتاقی کوچک‌تر با ۵٫۵ متر طول و ۴٫۱ متر عرض در جانب جنوب فضای داخلی ساخته شده‌اند. این دو اتاق با یک دیوار از هم جدا شده و مدخل هر دو اتاق در ایوان جلوی دهانهٔ غار قرار دارد.
دیوارها ۶۵ سانتی‌متر قطر دارند که بیشتر قسمت‌های آن از بین رفته است. مصالح ابنیه داخلی سنگ و یک نوع گل بسیار سخت و محکم از جنس خاک رسی است که در پای ارتفاعات این به وفور یافت می‌شود. سقف ابنیه داخل غار نیز با تنه درختان جنگلی منطقه تیرکشی شده بود.
غار کیجاکچال از هر جهت شبیه غار اسپهبد خورشید می‌باشد و مانند آن احتمالاً مربوط به اواخر دوران ساسانی و از دژهای دفاعی اسپهبدان طبرستان در برابر حمله اعراب به منطقه و پناهگاه سلاطین و حکمرانان وقت بود.
غار دیولیلم
این غار در آزادمهر پل سفید واقع شده و عده‌ای از محققان و مورخان آن را زندان کیکاووس پادشاه پیشدادی و کیانی ایران می‌دانند که توسط دیو سفید و سپاهیانش در این غار به بند کشیده شد و شرح کامل آن در کتاب شاهنامه فردوسی آمده است.
غارهای مهم دیگر سوادکوه عبارتند از:
غار لی‌پشت
در چرات در دهستان ولوپی در غرب منطقه سوادکوه که به سرخ غار نیز معروف است. فاصله زمانی این غار با دامنه کوه لی‌پشت تقریباً یک ساعت است و قسمت پایانی راه مذکور بسیار دشوار و سخت‌گذر است. ورودی غار رو به شمال و سقف طاق مانند غار با آثار زیبایی طبیعی حاصل از چکیدن آب و مواد معدنی شبیه سنگ مرمر بسیار دینی است.
غار زنگیان
در زنگیان در دهستان ولوپی که ۱ کیلومتر عمق دارد و به خاطر ریزش آب آهک دارای مناظر زیبایی از استالاگمیت است. برخی عقیده دارند که این غار در زمان حمله مغولان به عنوان زندان به‌کار می‌رفته است.
غار سوت‌شاه
این غار در جانب شرقی جاده سوادکوه و روبروی پادگان دوآب واقع گردیده است، در روایات غیرمکتوب برجای مانده از دوران قدیم در میان بومیان آمده است که در زمان حمله مغولان دو برادر از حکام منطقه به نام سوت‌شاه و فیروزشاه به این غار پناه برده‌اند. در طی مدت پناهندگی مغولان نهر آب منطقه که از بائیکلا سرچشمه گرفته و به طرف غار بود را مسدود کرده و همراهان حکام مذکور بر اثر تشنگی و گرسنگی از بین رفتند. در این میان فیروزشاه به غار دیوخانه که در مقابل سرچشک واقع شده پناه برده و از راه داخل غار به منطقه کمرپشت و فیروزکوه فرار کرد. در مدخل ورودی غار سوت‌شاه آثار پلکانی که با آهک و ساروج درست شده باقی مانده است.
منابع طبیعی > کوهستان‌های سوادکوه

قله‌ها و کوهستان‌های شاخص منطقه سوادکوه در بخش معرفی جاذبه‌های ورزشی ذکر گردیده که عبارتند از:
قله امامزاده حسن، کوه چرات، قله اتابک، ارتفاعات ولوپی، ارتفاعات وسو، ارتفاعات گدوک‌شاه، قله خرونرو، کوه قدمگاه، قله اروان بیک، قله ورسه‌سر، قله اتابک، ارتفاعات گدوک، قله سنگو، ارتفاعات کنگلو و آریم آسل، قله ارفع‌کوه، قله امامزاده عباسعلی، کوه‌های دراسله، کوه گرجی خیل، کوه عباس‌آباد، ارتفاعات جالم و شفلین برخی از این نقاط دارای ۴۰۰۰ متر ارتفاع بوده و علاوه بر کوهنوردی برای شکارچیان نیز نقاط ویژه شکار به‌شمار می‌رود.
منابع طبیعی > آبشارها

آبشار شورآب در ۳۵ کیلومتری جنوب پل سفید قرار دارد و آب آن در اراضی پائین دست شوراب و از داخل تونل راه‌آهن از دل زمین فوران نموده و به وسیلهٔ یک کانال به خارج از تونل هدایت نشده و در مدخل تونل مذکور به پائین می‌ریزد. آب این چشمه و آبشار بخاطر گذر از لایه‌های گوگردی زیر زمین قابل استفاده نبوده و به همین دلیل شوراب نام دارد. بدین وجود املاح فراوان مجرا و محل ریزش این آبشار به‌شکل بسیار زیبایی به رنگ قرمز درآمده است. بنابر گفته سالخوردان در زمان جنگ جهانی دوم، روس‌ها از این آب و گل ولای آن برای مصارف پزشکی بهره‌برداری می‌کردند.
آبشار دراسله تنگه: در ۴۰ کیلومتری جنوب غربی زیرآب، در دهستان ولوپی و ۲ کیلومتری جنوب ییلاقی دراسله واقع شده است. منطقه ییلاقی دراسله دارای آب و هوای بسیار مطبوعی است. این آبشار زیبا با آب فراوان، گوارا و سرد در طول مسیر نیز به دلیل شیب تند زمین آبشارهای کوچک و بزرگ فراوانی را پدیدآورده است. آبشار دیگری نیز در ۱ کیلومتری غرب آن، در انتهای یک دره قرار دارد.
آبشارهای لاجیم: در این منطقه چندین آبشار نظیر آبشار لاجیم و آبشار زمور، آبشار لیزا و… وجود داردکه از ارتفاع زیادی به پایین سرازیر می‌شوند؛ و طبیعت زیبا و دل‌انگیزی را به وجود آورده‌اند.
آبشار گلناب دره: در ۴ کیلومتری شرق آبشار دراسله وجود دارد.
آبشار شش رودبار: در مجاورت شش رودبار از توابع زیراب در شمال دراسله واقع شده است.
آبشار گزو: در ۲۵ کیلومتری زیرآب در میان اراضی زیبای جنگلی و مجاورت امامزاده سه بزرگوار واقع شده است.
آبشار چرات: در ۲۰ کیلومتری چرات در دهستان ولوپی از توابع زیراب واقع گردیده و علی‌رغم ارتفاع کم‌محل ریزش آب، به دلیل کوهستانی بودن منطقه و مناظر چشمه‌های اطراف آن از دیدنی‌های طبیعی منطقه سوادکوه به‌شمار می‌رود.
آبشار سله بن یا تونل سی: در ۳۰ کیلومتری جنوب پل سفید و در جانب غرب جاده اصلی تهران به شمال قرار دارد. منظره این آبشار به همراه چشم‌انداز تلفیقی کوهستانی و جنگلی، همواره طبیعت گردان بیشماری را بخود جذب می‌نماید.
اقتصاد و فرهنگ

در گذشته‌ای نه‌چندان دور مراتع غنی این منطقه منبع درآمد ساکنان آن بود. مردم این ناحیه اکنون نیز به علت شرائط مناسب اقلیمی به کار دامپروری و پرورش انواع دام اشتغال دارند. تا قبل از ملی شدن مراتع و اصلاحات ارضی سوادکوه جزء یکی از مهم‌ترین تأمین‌کننده مواد لبنی و گوشتی بازار تهران و مازندران به‌شمار می‌رفت.
درحال حاضر نیز سوادکوه به عنوان یکی از قطب‌های دامپروری استان مازندران مطرح بوده و یکی از بهترین نژادهای گوسفند زل در این ناحیه پرورش یافته و نگهداری می‌شوند.
به‌علت کوهستانی بودن منطقه کشاورزی در این منطقه از رونق چندانی برخوردار نیست و در نواحی جنوبی آن کشت گندم، جو و ارزان در گذشته مرسوم بود. کشت و کار در نواحی جلگه‌ای شمال آن و در حومه شیرگاه دارای رونق بیشتری است و برنج کاری قسمت اصلی تأمین معاش و گردش امورات اقتصادی آن به‌شمار می‌رود. در اوایل قرن چهاردهم سنتی با کشف منابع عظیم زغال‌سنگ، در این ناحیه، البرز مرکزی، بسیاری از بومیان این منطقه در این بخش مشغول به‌کار شده و کار در معادن و امور جنبی آن چهره اقتصادی سوادکوه را دگرگون نمود.
علاوه بر ذخائر عظیم زغال‌سنگ، منابع معدنی دیگر مانند فلورین و سیلیس نیز از در آمدهای اقتصادی این ناحیه به‌شمار می‌رود و عده کثیری نیز در خدمات مربوط به راه‌آهن سراسری کشور اشتغال دارند.
جنگل‌های سوادکوه، نیز نقش اندکی در امورات اقتصادی ناحیه دارند. این منطقه دارای ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ هکتار جنگل آباد و مرغوب، ۱۶۰٬۰۰۰ هکتار جنگل نامناسب و ۱۰۸٬۰۰۰ هکتار مرتع می‌باشد.
صنایع دستی نیز در گذشته از منابع درآمد سوادکوه به‌شمار می‌رفت و در حال حاضر به‌علت مهاجرت جمعیت آن و عدم توجه جوانان، بخش ناچیزی از درآمدها را بخود اختصاص داده است.
منطقه سوادکوه از نظر اقتصادی یکی از محروم‌ترین مناطق استان می‌باشد. با توجه به دارا بودن به جاذبه‌های توریستی متنوع، با اجرای سیاست‌های مناسب در بخش گردشگری تغییرات مثبت فراوانی را در همه جوانب اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی شاهد خواهد بود.
از صنایع موجود در منطقه می‌توان به کارخانه چوب لاجیم، اشباع تراورس شیرگاه، کارخانه فراورده‌های چوبی گله و سنگده دودانگه اشاره کرد.
از نظر سوابق فرهنگی نیز منطقه سوادکوه دارای پیشینه‌ای بسیار روشن در ایران بوده و شخصیت‌های بزرگی را در علوم مختلف به جامعه علمی کشور تقدیم کرده است. در حال حاضر نیز ساکنان این منطقه از فرهنگ اصیل، سنتی و بسیار غنی برخوردارند که در رفتار اجتماعی آنان نیز نمود یافته است. شرائط سخت اقلیمی و طبیعی باعث گردیده که در خصوص احداث اماکن فرهنگی و آموزش عالی که سوادکوه به جایگاه واقعی خود دست پیدا نکند ولی با روند مثبت موجود در حال توسعه می‌باشد.
گویش

مردم سوادکوه به گویش سوادکوهی که گویشی از زبان طبری یا همان زبان مازندرانی است صحبت می‌کنند. شایان ذکر است که بیشتر واژه‌های زبان طبری به دلیل نفوذ زبان‌های دیگر در استان مازندران فراموش شده ولی در سوادکوه از اصالت بیشتری برخوردار بوده و کمتر دچار صدمه گردیده است.
در گذشته‌های دور زبان پهلوی در این ناحیه رایج بود و تا قرن پنجم هجری قمری نیز مردم این دیار با زبان پهلوی گفتگو می‌کردند و دیرتر از نقاط دیگر ایران تحت نفوذ زبان و فرهنگ بیگانه قرار گرفتند.
آداب و رسوم

,تا چند دهه قبل آداب و رسوم سنتی که از دوران باستان به یادگار مانده بود در سوادکوه رواج داشت اکنون بسیاری از آن‌ها به خاطر رسوخ تفکرات خاص شهرنشینی به فراموشی سپرده شده و نسبت‌های برجای مانده نیز دچار تغییرات اساسی گردیده است.
مردم منطقه سوادکوه مانند دیگر مناطق مازندران آئین‌های سنتی و مذهبی ماه مبارک رمضان، عید فطر، قربان و غدیر خم و جشن‌های میلاد ائمه به همراه سوگواری خاص ماه محرم و آئین‌های ملی عید نوروز، شب یلدا را بر پا می‌دارند.
از دیگر سنت‌های زیبا و نیکوی قدیمی شب‌نشینی است که توأم با بیان حکایات و اساطیر قدیم می‌باشد. در این دور هم‌نشینی‌ها تنقلات و شیرینی‌های سنتی مانند پشت‌زیک، ماکلمه و نان کتی نیز تهیه و استفاده می‌شود.
باورهای خرافی مثل زوزه شغال، بانگ مرغ، دیدن زن در شروع مسافرت بر سر راه و…, نیز وجود داشت و اکنون نیز به ندرت دیده می‌شود. در آئین سنتی ۲۶ عید ماه که هر ساله در پایان ماه تیر برگزار می‌شود اهالی بیاد درگذشتگان و نیاکان خود در کنار مزار (قبر) آن‌ها به مرثیه خوانی، پذیرای و برپائی ورزش‌های سنتی اهتمام می‌ورزند. از رسوم جالب دیگر منطقه، مراسم پنو می‌باشد که خاص دامداران و دامپروران بوده و بیشتر در زمان انتقال دام‌ها به نواحی ییلاقی و ارتفاعات اجرا می‌شود.
مراسم نوروز خوانی در ماه پایانی زمستان و در آستانه عید نوروز شبانان و چوپانان مناطق ییلاقی شب هنگام با کوبیدن درب منازل آغاز بهار و پایان زمستان را بشارت می‌دهند. علاوه برآن با تکان دادن زنگوله و ایجاد سر و صدا وارد محلات می‌شوند و با آهنگ و آوایی ویژه شعر می‌خوانند و از صاحب خانه مژدگانی طلب می‌کنند. زنان کدبانو مژدگانی دادن را نیک پنداشته و از شگون‌های خوب می‌دانند. در برخی از اوقات نوروزی خوان یک کیسه کوچک را به سر یک طناب کوتاه می‌بندند و آن را به داخل منازل انداخته و صاحب خانه پس از پرکردن کیسه از پول یا شیرینی، تخم مرغ، قند، چای و آن را به نوروزی‌خوان برمی‌گرداند.
جاذبه‌های ورزشی

کشتی محلی یک ورزش سنتی، هیجان‌انگیز و زیبا از زمان‌های دور در سوادکوه از جایگاه و اعتبار خاصی برخوردار بوده و جزء مهم‌ترین ورزش‌های این ناحیه به‌شمار می‌رفته است.
در مناسبت‌های مختلف، به ویژه در جشن‌های ۲۶ ماه عید، جوانان و ورزشکاران هنر خود را به نمایش می‌گذارند و به برندگان نیز جوایزی مانند گاو و گوسفند تعلق می‌گیرد.
جاذبه‌های ورزشی > مرده‌گیری

این ورزش نیز از قدیم‌الایام در مراسم عروسی انجام می‌شده است و درحال حاضر کم‌تر از گذشته به آن توجه می‌شود.
ورزش‌های دیگر سوادکوه عبارتند از
لی‌له
پرش و پلنگ‌پرش
چلی کته‌کا
خرک جوزبوز
کلچور بازی
هفت سنگ
اسب سواری
کل‌کاه
علاوه بر موارد فوق منطقه سوادکوه به خاطر برخورداری از ارتفاعات مختلف مورد توجه علاقه‌مندان به ورزش کوهنوردی است. برای جذب دوستداران این ورزش باید ارتفاعات سوادکوه، مورد شناسائی، معرفی و تبلیغ قرار بگیرند. برخی از ارتفاعات و قله‌های معروف این منطقه عبارتند از:
ارتفاعات شورکچال.
قله امامزاده حسن در ۶۰ کیلومتری شمال غرب زیراب در مجاورت منطقه آلاشت.
کوه چرات در داخل منطقه آلاشت.
قله اتابک در دهستان راستوپی با ۳۲۷۱ متر ارتفاع از توابع پل سفید.
ارتفاعات ۳۵۰۰ متری دهستان ولوپی از توابع زیراب.
ارتفاعات شاراق.
قله خرونرو در ۲۴ کیلومتری انارم کوه استخر با ۳۶۰۲ متر ارتفاع در جنوب و شرق پل سفید.
کوه قدمگاه در ۴۰ کیلومتری جنوب شرق پل سفید در منطقه خطیر کوه با ۳۶۵۱ متر ارتفاع.
ارتفاعات گدوک شاه.
قله سنگو در ۳۰ کیلومتری جنوب پل سفید در منطقه ورسک.
قله ارفع کوه در ۲۵ کیلومتری پل سفید در منطقه ارفع ده.
ارتفاعات پیاز مرک.
قله امامزاده عباسعلی در ۳۵ کیلومتری پل سفید در منطقه ملرد.
ارتفاعات شلیفن.
کوه‌های جالم.
ارتفاعات کنگلو و آریم.
غذاهای سنتی

مردم سوادکوه در پذیرائی و تزئین سفره غذا نیز دارای ذوق و سابقه درخشانی می‌باشند در طبخ غذا هم هنر و ظرافت بسیاری به‌کار می‌برند. برخی از غذاهای سنتی این منطقه عبارتند از:
تیرنگ بشتی: که غذای بسیار لذیذ و مقدس بوده و به غذاهای دسته‌جمعی و گروهی معروف است. تهیه آن بدین صورت می‌باشد که برنج مرغوب با شیر پخته می‌شود و سپس روغن حیوانی را تفت داده و به آن اضافه می‌کنند و در ادامه شیر، ماست و سر ماست نیز با آن مخلوط شده و پس از بهم زدن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ارسیولی: که نوعی نان است و با آرد برنج و تنور سنتی تهیه می‌شود و کیفیت و طعم آن نیز کم‌نظیر است.
کماج: نوعی شیرینی مقدسی است و با آرد، زردچوبه، کره یا روغن حیوانی و شیر درست می‌شود و بسیار مطبوع و خوش‌خوراک می‌باشد. این غذا بیشتر توسط دامداران تهیه می‌شود.
حلوای مخصوص: که در عروسی‌ها و اعیاد و جشن‌های مذهبی، سنتی و ملی تهیه می‌گردد. از فراورده‌های دیگر غذائی این منطقه می‌توان به پیسه گنه و محصولات لبنی مانند خامه، سرشیر، ماست، سرماست، دوغ، کشک، پنیر، کره، آلوشه و تنقلاتی مانند پشت‌زیک، ماکلمه و نان کتی اشاره کرد.
صنایع دستی

سوادکوه از زمان‌های قدیم به عنوان یکی از مناطق مهم در تولید صنایع دستی به‌شمار می‌رفت. اکنون به این هنرهای سنتی کمتر توجه می‌شود و در صورت عدم برنامه‌ریزی‌های مناسب و کارشناسانه، به‌علت عدم توجیه اقتصادی سایه‌های کمرنگ آن‌ها محو خواهد شد.
نبود تضمین برای خرید تولیدات صنایع دستی، پائین بودن سقف تسهیلات بانکی از تنگناهای مهم این بخش است[نیازمند منبع]. با حمایت دولت، حذف موانع گمرکی جهت صادر کردن فراورده‌ها، تشویق هنرمندان و تولیدکنندگان، حمایت‌های مالی و اعتباری، برپائی نمایشگاه‌های صنایع دستی در داخل و خارج کشور برای معرفی، تبلیغ و بازاریابی دست آفریده‌ها می‌تواند این ظرایف سنتی که در فرهنگ و تمدن کهن این منطقه ریشه دارد را احیاء کند. از مهم‌ترین صنایع دستی سوادکوه می‌توان صنایع چوبی مانند قاشق، لاک، لاکچه، کچه، ملاقه، آبگردان، ظروف و کاسه‌های ویژه دامداران، تلم برای تبدیل ماست به دوغ و کره را برشمرد. در اطراف شیرگاه و در دهستان شرق و غرب شیرگاه و در بخش لفور تولید نخ ابریشم به صورت سنتی و دست بافته‌های ابریشمی متداول است.
در مناطقی مانند دهستان لفور و منطقه خوش آب و هوای آلاشت دست بافته‌های زیبایی مانند شمد، کرچال، پتوهای نخی، جوراب و دستکش پشمی، باشلق، چوخا، پارچه‌های دلیجی رایج بوده و طرح‌های رکمی و کوتری زیر روی جوراب‌ها دیدنی و خیره‌کننده است. یکی از صنایع دستی بسیار مهم ناحیه سوادکوه فرش بافی است[نیازمند منبع]. مسیر تکاملی فرش بافی از نمدمالی و گلیم بافی و جاجیم بافی تا فرش‌های دست بافت چندین قرن سابقه دارد[نیازمند منبع]. دقت و تسلط مردم سوادکوه در زمینه تولید، نوع، کیفیت و نقش قالی، نشانگر آشنائی آنان به زیرو بم این صنعت زیبا و سودآور می‌باشد.
راه و ارتباطات

سوادکوه دارای یک جاده آسفالته (جاده قائمشهر-تهران) و یک خط راه‌آهن است که از نظر نظامی و سوق الجیشی بسیار مهم بوده و این دو خط استان مازندران را به استان تهران متصل می‌کند. راه‌آهن سوادکوه به‌خصوص از ایستگاه پل سفید تا ایستگاه فیروزکوه با عبور از پیچ و خم‌های فراوان و تونل‌های طولانی از جمله تونل گدوک یکی از شاهکارهای صنعت راه‌آهن جهان بشمار می‌رود و پل ورسک به ارتفاع حدود ۱۰۰ متر موجب اعجاب هر بیننده‌ای خواهد بود.
مزارع گیاهان داروئی

بیشتر این مزارع در نقاط مراتع و کوهستانی و در اغلب محلات این مناطق وجود دارند و گیاهان داروئی مانند شکرلله، گل گاوزبان، لاری، ترم، هوکیجو، تشی گزه و سبزی‌های خوش طعم و خوراک در آن‌ها می‌روید.
ریشه‌های قومی

در طول تاریخ همواره به لحاظ امنیت برخورداری از شرایط ویژه طبیعی، مأمن و پناهگاه بسیاری از مبارزان و ستم دیگان بوده و از این میان برخی از این گروه‌ها این منطقه را به‌طور دائم برای زندگی انتخاب نمودند. در مقاطعی از تاریخ افراد شاخص و بر جسته این طوایف در حرکت‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و اجتماعی طبرستان نقش مؤثر داشته‌اند و در دوران مختلف بر مصدر امارت بوده‌اند. مشهورترین طوایف ناحیه سوادکوه عبارتند از:
باوندیان: که چند تن از سران این طایفه در سده‌های قبل از چهره‌های مشهور سیاسی منطقه به‌شمار می‌رفتند.
طاهریان: که برخی از جامعه شناسان[چه کسی؟] این طایفه را از نسل سامانیان می‌دانند.[نیازمند منبع]
قارن وندان: که وندار هرمز، قارن و مازیار از مشهورترین افراد این طایفه به‌شمار می‌روند. - طایفه قدمی: مردم رائو و آرانی‌ها که از بومیان اصیل مازندران می‌باشند.
طایفه سرخ: آبادی‌های گرا، بایع، خانقاهی، تادی، خواجه، سرخی، لفورک، درزی، کیسلیان، پهلوان، گرزین، کاس، گل، اوجی، قراتونی، فخری، روز افزونیه، دیوان، رئیس و دادو، نیز در سواد کوه زندگی می‌کنند. افضل الملک در سفرنامه مازندران چهار طایفه را از طایفه‌های قدیم و قبل از اسلام در سوادکوه می‌داند: اولاد، بهمنان، کاوان و شیروان.
جاذبه‌های فرهنگی

موسیقی اصیل و سنتی در سوادکوه نیز مانند دیگر نقاط مازندران در گذشته از رونق فراوانی برخوردار بوده و اکنون به ندرت در گوشه و کنار این منطقه مورد استفاده قرار گرفته و علاقه‌مندان بیشماری را به‌خود جذب می‌کند. ساز سنتی و اصلی در موسیقی این ناحیه نوع خاصی از نی به نام لله‌وا می‌باشد و هر ملودی آن مضراب ویژه‌ای دارد. این ساز از دیر باز تا زمان حاضر بیشتر توسط چوپانان نواخته می‌شود قطعاتی مانند کیجا کرچال، مش‌حال، دنباله مش‌حال، عامی دترجان، کمرسری و کوک‌داری با لله‌وا نواخته می‌شود. هر یک از این ملودی‌ها از احساسات پاک و شگرف بومیان بیقرار در دل طبیعت زیبای منطقه حکایت دارد. برای مثال ملودی مش‌حال هنگامی نواخته می‌شود که چوپان گوسفندان را در هوای برفی، به چرا می‌برد و بر اثر صدا و آوای برخاسته از لله وا، گوسفندان برف را با پا کنار زده و علف‌ها را پیدا می‌کنند و به چرا می‌پردازند. هنگام بازگشت گله نیز ملودی دنباله‌مش حال نواخته می‌شود.
امیری خوانی نیز در سوادکوه رایج بوده و طرفداران زیادی دارد. هنگامی که آواز خوانی شعر امیر پازواری شاعر سرگشته و عاشق دوران صفویه را در مایه امیری می‌خواند طنین آواز و مفاهیم شعرش، همگان را به مهمانی دشت‌های گسترده، مراتع سرسبز و کوه‌های سر به فلک کشیده می‌برد. حتی صدای نی چوپانان در شبان گاهان نیز جان مایه‌ای از شعر امیر دارد که خود از طبیعت بی‌نظیر مازندران الهام گرفته و هنگام غم و اندوه نیز شعر امیر و صدای خواننده امیری خوان داروی زخم دل‌های بومیان است. در سوادکوه هم مانند دیگر نقاط مازندران، چوپانان و هنرمندان شعرهای زیبای امیر پازواری را به گونه‌ای اصیل و شیدا می‌خوانند. امیر پازواری از اهالی ناحیه پازوار در حاشیه شمالی شهر بابل بود.
در شادی‌ها هم به همراه سبک‌های یاد شده، خواندن به سبک شواش (شادباش) کله ونگ (آواز باشعر) و کتولی محلی می‌باشد.
مراکز دانشگاهی

شهرستان سوادکوه دارای چندین دانشگاه بوده از جمله دانشگاه پیام‌نور پل سفید، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سوادکوه در شهرک آزادمهر پل سفید که از مراکز مهم آموزشی و علمی شهرستان است و با داشتن بیش از ۲۵۰۰ نفر دانشجو از سال ۸۱ در حال فعالیت می‌باشد؛ و پردیس شهید بهشتی زیراب که مهم‌ترین آن‌ها پردیس دانشگاه شهیدبهشتی واقع در زیراب است. این دانشگاه هم‌اکنون به عنوان یک پارک علمی تحقیقاتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
رسانه‌های سوادکوه

۱۲ رسانه مکتوب و مجازی در سوادکوه فعالیت دارند و در سال ۱۳۸۹ اقدام به تشکیل انجمن خبرنگاران نموده‌اند که نمایندگی کیهان، وارش، حرف، خبرگزاری فارس، صدا و سیما، نسیم ورزش، سرزمین ورزش، سایت سوادکوه نیوز، سایت سوادکوه انلاین و … را شامل می‌شود.
موقعیت تپورها در قرن دوم قبل از میلاد، از شرق سپیدرود تا هیرکانیا
نقشهٔ قدیم مازندران ۱۸۱۴ میلادی
زادگاه رضاشاه
پل ورسک
قلعه کنگلو
برج لاجیم
پوستر شرح بنای برج لاجیم
نمای برج لاجیم به همراه مقبره الشهداء لاجیم در جوار آن
نمای برج لاجیم از داخل مقبره‌الشهداء
سیمور مارتین لیپست

| سیمور مارتین لیپست | سیمور مارتین لیپست |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۸ مارس ۱۹۲۲
درگذشت: ۳۱ دسامبر ۲۰۰۶ (۸۴ سال)
سیمور مارتین لیپست (‎/ˈlɪpsɪt/‎ LIP-sit؛ ۱۸ مارس ۱۹۲۲ – ۳۱ دسامبر ۲۰۰۶) جامعه‌شناس و دانشمند علوم سیاسی آمریکایی بود. آثار برجسته او در زمینه‌های جامعه‌شناسی سیاسی، سازمان اتحادیه‌های کارگری، طبقه‌بندی اجتماعی، افکار عمومی و جامعه‌شناسی زندگی روشنفکری بوده است. او همچنین درباره شرایط تحقق دموکراسی از منظر مقایسه‌ای مطالب فراوانی نوشته است. وی رئیس انجمن علوم سیاسی آمریکا (۱۹۷۹–۱۹۸۰) و انجمن جامعه‌شناسی آمریکا (۱۹۹۲–۱۹۹۳) بود. لیپست در سال‌های نخست زندگی خود سوسیالیست بود، اما بعدها به سمت راست حرکت کرد و به عنوان یکی از اولین نئومحافظه‌کاران شناخته می‌شد.
پس از مرگ او در سال ۲۰۰۶، روزنامه The Guardian او را "نظریه‌پرداز برجسته دموکراسی و استثناگرایی آمریکایی" نامید؛ The New York Times او را "جامعه‌شناس برجسته، دانشمند علوم سیاسی و نظریه‌پرداز نکته‌سنج بی‌همتایی آمریکا" توصیف کرد؛ و The Washington Post او را "یکی از تأثیرگذارترین دانشمندان علوم اجتماعی نیم‌قرن گذشته" معرفی کرد.
اوایل زندگی و تحصیلات

لیپست در هارلم، نیویورک، در خانواده‌ای از مهاجران یهودی روسی به دنیا آمد. او در منطقه برانکس در میان جوانان ایرلندی، ایتالیایی و یهودی بزرگ شد. او گفت: "در آن فضایی که من بودم، بحث‌های سیاسی زیادی وجود داشت، اما هرگز اسمی از دموکرات‌ها یا جمهوری‌خواهان نمی‌شنیدید؛ بحث‌ها درباره کمونیست‌ها، سوسیالیست‌ها، تروتسکیست‌ها یا آنارشیست‌ها بود. گروه‌های مختلف چپ‌گرایانه‌ای وجود داشت." سیمور از سنین جوانی در لیگ سوسیالیستی جوانان فعالیت می‌کرد؛ "سازمانی از تروتسکیست‌های جوان که بعدها ریاست آن را بر عهده گرفت." او از کالج شهری نیویورک فارغ‌التحصیل شد، جایی که او چپ‌گرای ضد استالینی بود. او در سال ۱۹۴۹ مدرک دکترای جامعه‌شناسی خود را از دانشگاه کلمبیا دریافت کرد. پیش از آن در دانشگاه تورنتو تدریس می‌کرد.
حرفه آکادمیک

لیپست استاد علوم سیاسی و جامعه‌شناسی در دانشگاه استنفورد و عضو ارشد مؤسسه هوور بود و سپس به عنوان استاد علوم حکومتی و جامعه‌شناسی در دانشگاه هاروارد مشغول شد. او همچنین در دانشگاه‌های دانشگاه کلمبیا، دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، دانشگاه تورنتو و دانشگاه جورج میسون، جایی که استاد سیاست عمومی بود، تدریس می‌کرد.
لیپست عضو آکادمی هنرها و علوم آمریکا، آکادمی ملی علوم ایالات متحده، و انجمن فلسفی آمریکا بود. او تنها فردی بود که ریاست هم انجمن علوم سیاسی آمریکا (۱۹۷۹–۱۹۸۰) و هم انجمن جامعه‌شناسی آمریکا (۱۹۹۲–۱۹۹۳) را بر عهده داشت. او همچنین رئیس انجمن بین‌المللی روان‌شناسی سیاسی، انجمن تحقیقات جامعه‌شناختی، انجمن جهانی نظرسنجی عمومی، انجمن پژوهش تطبیقی و انجمن پل اف. لازارسفلد در وین بود.
لیپست جایزه مک‌آیور را برای کتاب انسان سیاسی (۱۹۶۰) و در سال ۱۹۷۰ جایزه گونار میردال را برای سیاست‌های بی‌منطق دریافت کرد.
در سال ۲۰۰۱، لیپست به عنوان یکی از ۱۰۰ روشنفکر برتر آمریکایی بر اساس ارجاعات دانشگاهی در کتاب ریچارد پوسنر، روشنفکران عمومی: مطالعه‌ای درباره زوال نامگذاری شد.
تحقیقات آکادمیک > «برخی پیش‌نیازهای اجتماعی دموکراسی»

یکی از آثار بسیار استنادشده سیمور مارتین لیپست، مقاله‌ای با عنوان «برخی پیش‌نیازهای اجتماعی دموکراسی: توسعه اقتصادی و مشروعیت سیاسی» (۱۹۵۹) است، که اثری کلیدی در نظریه نوسازی، دموکراتیزه شدن و مقاله‌ای است که شامل فرضیه لیپست مبنی بر این است که توسعه اقتصادی منجر به دموکراسی می‌شود.
لیپست یکی از نخستین طرفداران «نظریه نوسازی» بود. این نظریه بیان می‌کند که دموکراسی نتیجه مستقیم رشد اقتصادی است و اینکه «هرچه یک ملت ثروتمندتر باشد، احتمال حفظ دموکراسی در آن بیشتر است.» نظریه نوسازی لیپست همچنان در مباحث و تحقیقات آکادمیک پیرامون گذارهای دموکراتیک نقش مهمی ایفا می‌کند. این نظریه به عنوان «فرضیه لیپست» و «تز لیپست» نیز شناخته می‌شود.
فرضیه لیپست از سوی گیلرمو اودانل، آدام پرژورسکی، دارون عجم‌اوغلو و جیمز ای. رابینسون به چالش کشیده شده است.
یکی از مباحث در زمینه نحوه پیدایش دموکراسی، مربوط به دموکراتیزه شدن درون‌زا یا برون‌زا است. دموکراتیزه شدن درون‌زا بر این استدلال استوار است که دموکراتیزه شدن نتیجه تاریخ گذشته کشور تا آن نقطه است. بنابراین، توسعه اقتصادی و گسترش طبقه متوسط در اینجا نقش مهمی ایفا می‌کند. طرفداران این دیدگاه، چارلز بویکس و سوزان سی. استوکس هستند.
دموکراتیزه شدن برون‌زا، از سوی دیگر، استدلال می‌کند که دموکراتیزه شدن نتیجه عوامل خارجی است، مانند روح زمانه جنبش‌های سیاسی طرفدار دموکراسی که از موج سوم دموکراتیزه شدن تا دهه ۱۹۹۰ دیده می‌شد. بر اساس آدام پرژورسکی و فرناندو لیمونگی، دلیل همبستگی میان ثروت اقتصادی و دموکراسی این است که وقتی کشوری به حکمرانی دموکراتیک منتقل می‌شود، احتمال ماندگاری دموکراسی در آن در صورت ثروتمند بودن بسیار بیشتر است، در حالی که کشورهای فقیر اغلب به حکومت‌های استبدادی بازمی‌گردند.