stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
لیگ برتر فوتسال زنان ایران ۱۴۰۳
گلزنان

۶۴ گل  در ۱۴ مسابقه به ثمر رسیده است که به‌طور میانگین برابر است با ۴٫۵۷ گل به ازای هر مسابقه (تا تاریخ ۲۷ مهر ۱۴۰۳).
۳ گل
مارال ترکمان (پالایش نفت آبادان)
سارا شیربیگی (سایپا تهران)
نگار سادات یعقوبی (سایپا تهران)
شهین افلاکی (نفت امیدیه)
فاطمه حسینی (نفت امیدیه)
راضیه پرسه (فولاد هرمزگان)
۲ گل
سحر زمانی‌فرد (رایزکو صفادشت)
مبینا ملاآقایی (رایزکو صفادشت)
زهرا کیانی‌منش (نفت امیدیه)
آذر ستاری (مهرعظام تهران)∗
الهه شهلایی (فولاد هرمزگان)
مریم حکمتی (فولاد هرمزگان)
فاطمه رحمتی (سایپا تهران)
محدثه محمدی (پالایش نفت آبادان)
مهسا کمالی (ملی حفاری)
معصومه گنجی (سپاهان اصفهان)
۱ گل
فرزانه توسلی (سایپا تهران)
هلیا معظمی گودرزی (سایپا تهران)
فرشته خسروی (سایپا تهران)
نسیمه غلامی (سایپا تهران)
نسا احدی (پالایش نفت آبادان)
الهام عنافچه (پالایش نفت آبادان)
مریم نوری (پالایش نفت آبادان)
نسترن مقیمی (پالایش نفت آبادان)
ملینا مرزبان (مس رفسنجان)
بهار آبرویی (مس رفسنجان)
زهرا محمدزاده دوستی (مس رفسنجان)
نسیم نوازنده (مس رفسنجان)
نازنین استکی‌فر (ملی حفاری)
مهسا ایرانمنش (ملی حفاری)
هما آقایی (ملی حفاری)
زینب امیری (نفت امیدیه)
زهرا کراوند (نفت امیدیه)
نیلوفر عظیمی (مهرعظام تهران)∗
ملیحه فنایی (رایزکو صفادشت)
عاطفه برقی (رایزکو صفادشت)
مرضیه فتحی (سپاهان اصفهان)
مرضیه توفیقی‌نسب (سپاهان اصفهان)
ام‌کلثوم اسماعیل‌زاده(سپاهان اصفهان)
گل‌به‌خودی 

۱ گل
راضیه پرسه (فولاد هرمزگان)
زیبا افروغ (رایزکو صفادشت)
نیلوفر عظیمی  (رایزکو صفادشت)
پاورقی

^ مهرعظام پیش از هفته ششم از لیگ کناره‌گیری کرد و مسابقات این تیم از جدول حذف شد.
منطقه بوگیا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= پاپوآ گینه نو
| منطقه بوگیا | منطقه بوگیا |
| --- | --- |
منطقه: منطقه
مختصات: مختصات: طول جغرافیایی وارد نشده‌است {{#coordinates:}}: عرض جغرافیایی نامعتبر: مختصات: مختصات: طول جغرافیایی وارد نشده‌است {{#coordinates:}}: عرض جغرافیایی نامعتبر
استان: استان مادانگ
مرکز: بوگیا
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱۰ (AEST)
منطقه بوگیا یکی از منطقه های استان مادانگ واقع در کشور پاپوآ گینه نو می باشد. مرکز این منطقه بوگیا است. این منطقه خود از ۳ فرمانداری محلی تشکیل می گردد که هر فرمانداری به منظور سهولت در امر آمارگیری خود به چند بخش تقسیم می شود.
تقسیمات

این منطقه دارای ۳ فرمانداری محلی است که اسامی آن ها به شرح زیر است:
فرمانداری محلی روستایی آلمامی
فرمانداری محلی روستایی ایابو
فرمانداری محلی روستایی یاوار
۸۰ (عدد)

Natural number
دور دنیا در هشتاد روز
۸۰ (هشتاد) هشتادمین عدد از اعداد طبیعی است.
در زبان فرانسوی عدد ۸۰؛ واژه مستقل عددی ندارد و برای نامگذاریش از ترکیب اعداد دیگر مثلا" quatre vingt (چهار بیست‌) برای واژه هشتاد استفاده می‌کنند.
↑  https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,,-4751,00.html#:~:text=The%20number%20system%20in%20French,pattern%20to%20that%20in%20French
دامغان

| دامغان | دامغان |
| --- | --- |
  از بالا: تپه‌حصار، تاریخانه، مسجد جامع دامغان، امامزاده جعفر، آرامگاه چهل دختران، کاروانسرای دامغان، کاروانسرای سنگی آهوان، برج مهماندوست.:   از بالا: تپه‌حصار، تاریخانه، مسجد جامع دامغان، امامزاده جعفر، آرامگاه چهل دختران، کاروانسرای دامغان، کاروانسرای سنگی آهوان، برج مهماندوست.
کشور:  ایران
استان: سمنان
شهرستان: دامغان
بخش: مرکزی
نام(های) پیشین: صددروازه شهر بزرگ در بین رومیان و یونانیان
مردم: مردم
جمعیت: جمعیت ۹۳۲۴۱(دی۱۴۰۳)
رشد جمعیت: ۱٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
ارتفاع: ۱٬۲۳۰ متر
آب‌وهوا: آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه: ۱۴٫۷
میانگین بارش سالانه: ۲۷۰میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه: ۹۱ روز
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
شهردار: مصطفی عصاری 
ره‌آورد: پسته
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۲۳
وبگاه: http://damghan.ir
شناسهٔ ملی خودرو: ایران ۹۶ ب ، ۹۶ ل
کد آماری: ۱۵۴۰
  دامغان  روی نقشه ایران ۳۶°۱۰′۰۶″شمالی ۵۴°۲۰′۵۳″شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۱۶۸۳۳۳°شمالی ۵۴٫۳۴۸۰۵۶°شرقی﻿ / 36.168333; 54.348056   :   دامغان  روی نقشه ایران ۳۶°۱۰′۰۶″شمالی ۵۴°۲۰′۵۳″شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۱۶۸۳۳۳°شمالی ۵۴٫۳۴۸۰۵۶°شرقی﻿ / 36.168333; 54.348056   
 :  
دامغان شهری است که در شمال شرق ایران و در استان سمنان واقع شده‌است. این شهر یکی از کهن‌ترین و باستانی‌ترین شهرهای پارتی ایران است که در شاهنشاهی اشکانی نخستین پایتخت اشکانیان در ایران بود که دارای بیش از هفت هزار سال تمدن می‌باشد. نام قدیم آن دِه‌مغان و صددروازه و هکاتم پولیس (به یونانی: Hecatompylos) بوده‌است.
دامغان دارای چندین جاذبهٔ تاریخی و طبیعی است که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به مسجد تاریخانه، تپه حصار، برج طغرل، پیر علمدار، چشمه علی، قلعه‌های گرد کوه، مهرنگار و منصور کوه، تپه‌های مریخی، تنگه زندان دیباج، دریاچه نمک و… اشاره کرد.
هوای پاک و وجود مناطق طبیعی با اقلیم‌های گوناگون در پیرامون شهر یکی از جاذبه‌های گردشگری آن است به طوری که با طی مسافتی کوتاه در شمال دامغان، کوه و جنگل‌های انبوه قرار دارد و در جنوب دامغان، کویر و شنزار است.
از نظر راه‌های مواصلاتی، دامغان در مسیر یکی از پر ترددترین و اصلی‌ترین کریدورهای کشور یعنی کریدور تهران-مشهد قرار گرفته‌است، لذا روزانه اتوبوس‌ها و قطارهای مختلفی به مقاصد تهران-مشهد از این شهر گذر می‌کنند. همچنین دامغان جاده‌ای به ساری دارد که دسترسی به شمال کشور را بسیار آسان می‌کند. در جنوب دامغان هم جاده‌ای به سمت اصفهان قرار دارد که به دلیل گذر از دشت کویر نسبت به سایر راه‌های مواصلاتی به دامغان، کم ترددتر است.
تپه‌های مریخی
نام‌گذاری

نام دامغان از «ده» و «مغان» است. «ده» به معنای روستا است و «مغان» به معنای مگی است. همین‌طور یونانیان به این شهر را هکاتوم پولیس می‌شماردند که «هکاتم» لقبی هست که به شهرهایی که بالای چهار دروازه دارند داده می‌شد و «پولیس» هم به معنای شهر می‌باشد. نام ده مغان توسط زرتشتیان داده شده که شامل پادشاهانی چون کوروش و داریوش بزرگ از ایران باستان بود.
این شهر مهم ترین بخش ایالت کومیسنَه یا کومش در تاریخ ایران بوده‌است.
تاریخچه

دامغان، زمانی با نام صد دروازه پایتخت دولت شاهنشاهی اشکانی بوده‌است. قدیمی‌ترین مسجد ایران به نام مسجد تاریخانه «چهل ستون» که ۱۳۰۰ سال قدمت دارد در این شهر قرار دارد. نام کهن دامغان «کومش یا کومش یا قومس» در کتیبه سارگون دوم آشوری پات نانه آمده‌است یعنی شهری که ۹۹ نگهبان دروازه‌ها دارد. فاصله آن از دریای مازندران هفت روز راه به‌شمار رفته‌است.[نیازمند منبع]
دور شهر دامغان دیوارهای ستبری وجود داشته که دو درشکه از کنار هم بر روی دیوار رد می‌شدند. بازمانده‌های آن دیوار هم‌اکنون هم دیده می‌شود؛ و به نام دیوار بارو مشهور است. دامغان دو گونه آب‌وهوا دارد. از جنوب به دشت کویر و از شمال به دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز متصل است. به همین دلیل بیشتر گونه‌های میوه در این شهر می‌رویند.[نیازمند منبع]
جمعیت و زبان

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۹٬۱۰۶ نفر (دارای۲۳۴۱۰ خانوار) بوده‌است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۴۵ | ۱۳٬۱۹۷ | —     |
| ۱۳۵۵ | ۱۷٬۱۷۴ | ۳۰٫۱٪+ |
| ۱۳۶۵ | ۳۴٬۰۵۷ | ۹۸٫۳٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۴۰٬۹۵۴ | ۲۰٫۳٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۴۹٬۲۰۴ | ۲۰٫۱٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۵۷٬۳۳۱ | ۱۶٫۵٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۵۸٬۷۷۰ | ۲٫۵٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۵۹٬۱۰۶ | ۰٫۶٪+ |
مقالهٔ اصلی: لهجه دامغانی
زبان مردم شهرستان دامغان نیز گونه‌ای از زبان فارسی است که با گویش خراسانی پیوستگی دارد. در مناطق شمالی شهرستان دامغان (به جز شهر دیباج)، به دلیل همجواری با استان مازندران با اندک تفاوت، مردم به زبان مازندرانی سخن می‌گویند روستاهای جنوبی حاشیه کویر (به جز روستای کوه زر)، تحت تأثیر مناطق مرکزی ایران بوده و به فراوانی واژه‌های آن مناطق را در گفتار آنان می‌توان دید. زبان روستاهای شرقی دامغان به گویش شاهرودی نزدیک است. دیباجی گویش مردم شهر دیباج است. پژوهشگران زبان‌شناس دیباجی را از زبان‌های کاسپین می‌دانند. گویش دیباجی با وجود داشتن شباهت‌هایی با گویش‌های مجاور خود به ویژه نواحی شمالی، تفاوت‌هایی نیز با آنها دارد. پژوهشگران زبان‌شناس با توجه به نزدیکی ویژه گویش دیباجی با گونه‌های مازندرانی به لحاظ صرفی و نحوی، گویش دیباجی یکی را از گونه‌های مازندرانی می‌دانند.
راه‌ها

دامغان به عنوان مرکز اتصال راه‌های ایران شناخته می‌شود، بدین جهت که جاده تهران مشهد که غرب و شرق ایران را به هم وصل می‌کند و همچنین کریدور جنوب - شمال که بخش‌های شمالی و جنوبی ایران را بهم متصل می‌کند، از دامغان می‌گذرد.
شهر دامغان در مسیر جاده تهران مشهد جاده ۴۴ قرار گرفته و از غرب به شهر تهران و از سمت شرق به شهر مشهد منتهی می‌شود. همچنین جاده ۸۱ دامغان به خرانق جندق و خور به طول ۴۹۴ کیلومتر از راه‌های اصلی رفت‌وآمد به این شهر است.
آب و هوا

آب و هوای شهر دامغان به علت وزش بادهای شدید شمالی و بارندگی‌های ناشی از بادهای نواحی گرگان و مازندران زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل دارد.
به صورت کلی آب و هوای شهرستان دامغان تنوع زیادی دارد و شاید شما در یک روز، هر۴ فصل از سال را تجربه کنید. فصل بهار در شهرستان دامغان آب و هوای معتدل به همراه وزش باد است. بومیان شهرستان دامغان معتقدند که بادهای شهرستان دامغان باعث به ثمر رسیدن و مرغوبیت محصول پستهٔ این شهرستان شده‌است.[نیازمند منبع]
پسته

پسته مهم‌ترین سوغات شهر دامغان که جزو محصولات صادراتی است. وجود آب و هوای مناسب و خاک حاصلخیز برای محصول پسته، دامغان را به یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید پسته در کشور ایران تبدیل کرده‌ است. سالانه حجم زیادی از محصول پسته در دامغان برداشت می‌شود و به نقاط مختلف کشور و کشورهای همسایه صادر می‌شود. انواع مختلف این محصول از جمله پستهٔ کله‌قوچی، پستهٔ قرمز علیان، پستهٔ فخری، پستهٔ شاهپسند، پستهٔ اکرمی،پسته اکبری، پستهٔ عباسعلی، پستهٔ خنجری و پستهٔ احمدآقایی است که همگی در دامغان کشت و برداشت می‌شوند.[نیازمند منبع]
آثار تاریخی و دیدنی

یکی از مهم‌ترین تفریحگاه‌های دامغان، چشمه علی است.
تپه‌حصار نیز یکی از آثار به جای مانده از روزگاران کهن است و حدود ۷۰۰۰ سال قدمت دارد و تا به حال کاوشهای باستانی در آن صورت گرفته که نشان می‌دهد شهری است که در اثر زلزله بر سر مردمانش خراب شده‌است.[نیازمند منبع]
فرهنگ و مذهب در دامغان

مردم دامغان به دلیل همجواری با منطقهٔ خراسان بزرگ و طبرستان وجود آثار تاریخی و فرهنگی بسیار در این منطقه از وارثین قابل اعتنای فرهنگ و ادب فارسی به حساب می‌آیند. فرهنگ این شهر آمیخته‌ای از فرهنگ ایرانی اسلامی کهنی است که از علل آن می‌توان به قرن‌ها حضور اسلام در این وادی و وجود اولین مسجد ایران، مسجد تاریخانه در این شهر اشاره نمود. اکثریت قریب به مطلق مردم دامغان پیروان شیعهٔ دوازده امامی[نیازمند منبع] بوده و وجود فرهنگ قدیمی و غنی عزاداری برای حسین بن علی سالیانه بسیاری از مردم را به این شهر و دیار فرا می‌خواند. فرهنگ دامغان به دلیل همجواری با استان مازندران از آن دیار نیز تأثیر پذیرفته‌است و می‌توان در گفتار دامغانی کلماتی از پارسی قدیم و زبان پهلوی را شناسایی کرد.[نیازمند منبع]
جاذبه‌های گردشگری > آثار تاریخی

چشمه علی در ۲۵ کیلومتری شمال دامغان که از تفرجگاه‌های شاهان قاجار بود
مسجد تاریخانه قدیمی‌ترین مسجد ایران
مسجد جامع
برج چهل‌دختران
گنبد زنگوله
بازار بزرگ دامغان (بازارچه)
تپه‌حصار
آرامگاه پیرعلمدار
امامزاده جعفر
امامزاده محمد
برج طغرل مهماندوست
قلعه گردکوه
قلعه کوه مهرنگار
شهر باستانی شامان
بقایای مرکز ایالت قومس در جنوب روستای قوشه و غرب امیریه
بارگاه بکیر بن اعین
خانه لطفی
دیوار بارو
هفت تنان -سلطانیه
روستای و کارونسرای قوشه
شمس‌آباد - تپه شمس‌آباد
جاذبه‌های گردشگری > آثار طبیعی

غار شیربند در شمال روستای جزن
کویر حاج علی‌قلی واقع در جنوب روستای حسن آباد
روستای شمالی با چشمه‌های خروشان و معماری پلکانی به نام بادله کوه
چشمه پیر خوشتر در شمال شهر کلاته رود بار واقع در شمال دامغان
سرچشمه دیباج
تنگه زندان
کویر لوت
گرد کوه
چشمه قلقل
تپه‌های مریخی
قلعه تاریخی برم در روستاب برم قلعه بالا
جاذبه‌های گردشگری > قلل مرتفع

قله چالویی
قله شاهدار کوه
قله کرکسی
قله بادله کوه
قله منصور کوه
مشاهیر

منوچهری دامغانی - شاعر
فتحعلی شاه - شاه ایران از دودمان قاجار
حسین امیر عبداللهیان - سیاستمدار و وزیر امورخارجه
غلامعلی نعیم‌آبادی - نماینده فعلی تهران در مجلس خبرگان رهبری
سید حسن شاهچراغی - سیاستمدار و سرپرست سابق روزنامه کیهان
کامران دانشجو - سیاستمدار
فرهاد دانشجو - سیاستمدار
حسن سبحانی - سیاستمدار و استاد دانشگاه تهران
سید رضا تقوی - سیاستمدار
سید محمدتقی شاهچراغی - سیاستمدار و معاون سیاسی وزارت کشور
سید محمد شاهچراغی - نماینده مجلس خبرگان رهبری
محمدعلی عالمی - نماینده سابق مجلس خبرگان
سعداله مسعودیان - سیاستمدار ، دیپلمات
ابوالفضل عمویی - سیاستمدار ، دیپلمات
ابوالفضل حسن بیگی - نظامی و سیاستمدار
میرزا علی اکبر معلم دامغانی  - عارف و دوست صمیمی سید روح‌الله خمینی
ابوالقاسم داود موسوی- سیاستمدار
خسرو دانشجو - سیاستمدار
محمدرضا نصیری
محمدباقر بنی‌عامری
مهدی رجب بیگی
ابوحرب بختیار
علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه
حسن دامغانی
هوشنگ سعادت
مرتضی صفاری - نظامی و فرمانده نیروی دریایی
محمدحسن ناصری - رییس اداره اطلاعات ساواک
محمدرضا شریعتمدار دامغانی - سیاستمدار نماینده مجلس شورای ملی
احمد کیهان یغمائی - سیاستمدار و نماینده مجلس شورای ملی
مجتبی عالمی - سیاستمدار و نماینده مجلس شورای ملی
احمد مهدوی دامغانی - پژوهشگر الهیات و ادبیات
مهدی محقق - پژوهشگر ادبی و فلسفی
مهدی نصیری -  روزنامه نگار
رضاقلی‌خان هدایت - ادیب و شاعر
فریده مهدوی دامغانی - مترجم
حسن ذوالفقاری - نویسنده و پژوهشگر ادبی
محمدعلی معلم دامغانی - شاعر
یدالله رؤیایی - شاعر
حسن احمدی - نویسنده
محمدکاظم مزینانی - شاعر و نویسنده
اسماعیل شاهرودی - شاعر
افشین شاهرودی - شاعر و عکاس
ناصر کشاورز - شاعر و نویسنده
سیف‌الله یزدانی - خوشنویس
علی اصحابی - خواننده و آهنگساز
بهنام بانی - خواننده
ناصر احمدی - دوبلور و گوینده رادیو
اشکان خدابنده لو (اشوان) - خواننده
روح الله احمدی - شاعر و ترانه سرا
مهدی خادمیان - شاعر و ترانه سرا
علی رهبری، - خواننده و آهنگساز پازل بند -
محمود قنبری - دوبلور و مدیر دوبلاژ
داوود مقبلی - والیبالیست
محمدرضا دامغانی - والیبالیست
علیرضا منصوریان -سرمربی فوتبال
محمدعلی فلاحتی نژاد - وزنه‌بردار
زهرا برناکی - ورزشکار دوومیدانی
شیخ آهنین - کشتی‌گیر حرفه‌ای ایرانی-آمریکایی
ناصر فرهودی - آهنگساز
علی اکبر مرآتی - از اساتید برجسته و عضو هیئت علمی تمام وقت دانشگاه گیفو
علی‌اکبر جلالی - پدر فناوری اطلاعات ایران
علی اصغر عالمی - استاد بازنشسته دانشگاه بالتیمور مریلند آمریکا
علی معلم - نویسنده ، کارگردان و تهیه کننده
پویا شکوهی-مجری، گزارشگر ،خواننده ،  کارگردان و تهیه کننده
عبدالرضا امیر احمدی - مجری صدا و سیما
حبیب‌الله فرحزاد - کارشناس برنامه سمت خدا
اکبر عالمی - مجری و کارشناس تخصصی سینما
غلامعلی نادعلی زاده - ملک الشعرای تعزیه ایران
هما خاکپاش - بازیگر
علی اصغر خطیب زاده - بازیگر
حسام خلیل نژاد - بازیگر
دیوار بارو
پراکنش اقوام در سمنان
مسجد جامع دامغان
امارت چشمه علی
مناظر شمال دامغان
پسته
پسته
چشمه علی دامغان
تپه حصار دامغان
مسجد تاریخانه
دریاچه نمک
رایانه

رایانه‌ها و دستگاه‌های کامپیوتری از دوران‌های مختلف - ساعت‌گرد از چپ به راست:

کامپیوتر لامپ خلأ (انیاک)
بزرگ‌رایانه‌ها (IBM System 360)
رایانه رومیزی (IBM ThinkCentre S50)
ابررایانه (IBM سامیت)
کنسول بازی ویدئویی (ننتیندو گیم‌کیوب)
تلفن هوشمند (LYF Water 2)
رایانه یا کامپیوتِر (به انگلیسی: Computer) دستگاهی الکترونیک است که می‌تواند برنامه‌ریزی شود تا دستورها و محاسبات ریاضیاتی و منطقی را به‌صورت خودکار از طریق برنامه‌نویسی انجام دهد. رایانه‌های نوین می‌توانند از مجموعهٔ بزرگی از دستورها (کد) به نام برنامه (نرم‌افزار) پیروی کنند، این امر به آن‌ها اجازه می‌دهد تا قابلیت انجام حجم بزرگی از وظایف را داشته باشند، و بر اساس برنامه‌ای که به آن‌ها داده می‌شود عمل می‌کنند. یک رایانه شامل سخت‌افزار و نرم‌افزار است که با هم یک سامانهٔ رایانه‌ای (Computer system) را تشکیل می‌دهند. همچنین رایانه‌ها با اتصال به هم، می‌توانند به نوع دیگری از رایانه بدل شوند. مانند شبکهٔ رایانه‌ای و رایانش خوشه‌ای.
رایانه‌ها به‌عنوان سامانهٔ کنترل برای حجم گسترده‌ای از دستگاه‌های صنعتی و دستگاه‌های مصرفی استفاده می‌شوند. رایانه‌ها به‌عنوان دستگاه‌های خانگی مانند دستگاه مایکروویو و دور فرمانها، دستگاه‌های کارخانه‌ای مانند ربات صنعتی و طراحی به کمک رایانه (CAD) و دستگاه‌های عمومی مانند رایانه‌های شخصی (PC)، تلفن‌های همراه و تلفن‌های هوشمند استفاده می‌شوند. اینترنت بزرگ‌ترین شبکه در جهان است که از اتصال رایانه‌های زیادی به‌هم تشکیل شده است. رایانه‌ها می‌توانند به اینترنت متصل شوند و از منابع اطلاعاتی متعدد اینترنت بهره ببرند.
در گذشته رایانه‌ها به‌عنوان دستگاه‌های محاسبات ریاضی فرض می‌شدند. تاریخچهٔ رایانه نیز بر همین موضوع استوار است. اولین رایانه (دستگاه محاسبه) چرتکه نام داشت. چرتکه، رایانه‌ای بود که انسان‌ها در گذشته برای انجام محاسبات پایه از آن استفاده می‌کردند. در اوایل انقلاب صنعتی، برخی دستگاه‌های مکانیکی به‌طور خودکار انجام محاسبات طولانی را انجام می‌دادند. برای مثال، الگوهای راهنما برای دستگاه‌های ریسندگی. بعدها رایانه‌ها پیشرفته‌تر شدند و در سده بیستم میلادی توانستند دستگاه‌های الکترونیکی آنالوگ را بسازند. اولین رایانه‌های رقمی در طی جنگ جهانی دوم ساخته شدند. اولین ترانزیستور نیم‌رسانا در اواخر سال ۱۹۴۰ بر اساس ماسفت (MOSFET) و مدارهای مجتمع (IC) در اواخر ۱۹۵۰ و ریزپردازنده‌ها در سال ۱۹۷۰ ساخته شدند. سرعت، قدرت و همه‌کاره بودن رایانه‌ها سبب شد تا انقلاب دیجیتال رخ دهد و پیشرفت چشمگیری در زندگی انسان حاصل شود.
رایانه‌های امروزی از واحد پردازش مرکزی (CPU)، نوعی حافظه و دستگاه‌های جانبی تشکیل شده‌اند. واحد پردازش، وظیفهٔ انجام عملیات‌های محاسباتی و منطقی را بر عهده دارد. دستگاه‌های جانبی شامل دستگاه‌های ورودی (مانند صفحه‌کلید و ماوس)، دستگاه‌های خروجی (مانند مانیتور و هدفون) و ورودی/خروجی (مانند صفحه لمسی) می‌توانند برای نمایش و ارسال اطلاعات در رایانه مورد استفاده قرار گیرند. رایانه‌ها از لحاظ کارکرد به‌صورت مکانیکی، الکترومکانیکی و الکترونیکی، از لحاظ محاسبات به‌صورت قیاسی (Analog) و رقمی (Digital)؛ و از لحاظ اندازه به ریزرایانهها، رایانه‌های کوچک، بزرگ‌رایانه‌ها و ابررایانهها تقسیم می‌شوند. رایانه‌های شخصی رایج‌ترین نوع رایانه در میان انواع رایانه‌ها هستند.
رایانه‌های امروزی بسیاری ار مشکلات و کمبودهای دنیای واقعی را با ارائهٔ خدمات بی‌نظیر در فضای مجازی برطرف نموده‌اند.
ریشه‌شناسی

واژهٔ "compute" در زبان انگلیسی به معنای «محاسبه به واسطهٔ ماشین» است. در زبان انگلیسی پسوند er- بعد از اسم، آن را به فاعل تبدیل می‌کند. کامپیوتر "computer" به دستگاه خودکاری گفته می‌شود که محاسبات ریاضی را انجام می‌دهد. بر اساس «واژه‌نامه ریشه‌یابی Barnhart Concise Dictionary of Etymology» واژهٔ کامپیوتر در سال ۱۶۴۶ میلادی به فرهنگ انگلیسی آکسفورد وارد گردید که به معنی «شخصی که محاسبه می‌کند» بوده است و سپس از سال ۱۸۹۷م به ماشین‌های محاسبهٔ مکانیکی گفته می‌شد. در هنگام جنگ جهانی دوم، «کامپیوتر» به زنان نظامی بریتانیایی و آمریکایی که کارشان محاسبهٔ مسیرهای شلیک توپ‌های بزرگ جنگی به‌وسیلهٔ ابزار مشابهی بود، اشاره می‌کرد. اصطلاحاً به افرادی که پیش از ظهور تجاری رایانه‌ها محاسبه‌های ریاضی را انجام می‌دادند، کامپیوتر انسانی گفته می‌شد. آن‌ها معمولاً تحت هدایت یک فیزیک‌دان بوده‌اند. هزاران رایانه در تجارت، دولت و تشکیل یک تحقیق کار می‌کردند یا استخدام شده بودند. بیشتر این کاربران رایانه خانم‌ها بوده‌اند که مدرک رشته حسابان داشته‌اند. تعدای از آن‌ها برای سالنامه‌ها محاسبات نجومی را انجام می‌دادند. بعد از دههٔ ۱۹۲۰ ماشین محاسبات به ماشینی که کار یک رایانه انسانی را انجام می‌داد، گفته می‌شد.
البته در اوایل دههٔ ۵۰ میلادی هنوز اصطلاح ماشین رایانش (Computing machine) برای معرفی رایانه‌ها به‌کار می‌رفت، پس از آن عبارت کوتاه‌تر کامپیوتر (Computer) به‌جای آن به‌کار گرفته شد. واژهٔ «کامپیوتر» از سال ۱۳۴۱ وارد زبان فارسی شد. ورود رایانه به ایران در اوایل دهه ۱۳۴۰ بود و واژهٔ رایانه که از مصدر "رایانیدن" فارسی میانه به معنای "مرتب کردن، سازمان دادن" گرفته شده، در زبان فارسی رایج شده است. واژهٔ کامپیوتر در سده بیست و یکم میلادی به دستگاهی الکترونیک گفته می‌شود که توانایی ذخیره، مدیریت و جست و جوی اطلاعات را دارد، محاسبات انجام می‌دهد و می‌تواند سایر دستگاه‌ها را کنترل کند. این واژه یک مفهوم کلی است و انواع کامپیوتر را در بر می‌گیرد.
برابر این واژه در زبان‌های دیگر حتماً همان واژهٔ زبان انگلیسی نیست. در زبان فرانسوی، واژهٔ Ordinateur، که به معنی «سازمان‌ده» یا «ماشین مرتب‌ساز» است، به‌کار می‌رود. در زبان اسپانیایی، Ordenador با معنایی مشابه استفاده می‌شود. همچنین در دیگر کشورهای اسپانیایی‌زبان، Computadora به‌صورت انگلیسی‌مآبانه‌ای ادا می‌شود. در زبان پرتغالی، واژهٔ computador به‌کار می‌رود که از واژهٔ computar گرفته شده و به معنای «محاسبه کردن» می‌باشد. در زبان ایتالیایی، واژهٔ calcolatore که به معنای ماشین حساب است، به‌کار می‌رود و بیشتر روی ویژگی حسابگری منطقی آن تأکید دارد. در زبان سوئدی، رایانه Dator خوانده می‌شود که از data (داده) برگرفته شده است. در زبان فنلاندی، tietokone خوانده می‌شود که به معنی «ماشین اطلاعات» می‌باشد. اما در زبان ایسلندی، توصیف شاعرانه‌تری به‌کار می‌رود: tölva؛ که واژه‌ای مرکب است و به معنای «زن پیشگوی شمارشگر» می‌باشد. در زبان چینی، رایانه 电子计算机 یا «مغز برقی» خوانده می‌شود. در انگلیسی، واژه‌ها و تعابیر گوناگونی استفاده می‌شود. به‌عنوان مثال، دستگاه داده‌پرداز (data processing machine).[نیازمند منبع]
ریشه‌شناسی > معنای واژهٔ فارسی رایانه

واژهٔ رایانه از مصدر رایانیدن ساخته شده که در فارسی میانه به شکلِ rāyēnīdan و به معنای «مرتّب کردن، نظم بخشیدن و سامان دادن چیزی» بوده که هم معنای (به فرانسوی: Ordinateur) است. این مصدر در زبان فارسی میانه کاربرد فراوانی داشته و مشتق‌های زیادی نیز از آن گرفته شده بوده است. برایِ مصدر رایانیدن/ رایاندن در لغت‌نامه دهخدا چنین آمده:
شکلِ فارسی میانهٔ این واژه rāyēnīdan بوده و اگر می‌خواسته به فارسی نو برسد به شکل رایانیدن/ رایاندن درمی‌آمده. (بسنجید با واژه‌یِ فارسیِ میانه‌یِ āgāhēnīdan که در فارسیِ نو آگاهانیدن/ آگاهاندن شده است).
این واژه از ریشه‌یِ فرضیِ ایرانیِ باستانِ –radz* است که به معنایِ «مرتّب کردن» بوده. این ریشه به‌صورتِ –rad به فارسیِ باستان رسیده و به شکلِ rāy در فارسیِ میانه (پهلوی) به‌کار رفته. از این ریشه ستاک‌هایِ حالِ و واژه‌هایِ زیر در فارسیِ میانه و نو به‌کار رفته‌اند:
-ā-rādz-a*یِ ایرانیِ باستان> -ā-rāy ِ فارسی میانه که در واژه‌یِ آرایشِ فارسیِ نو دیده می‌شود.
-pati-rādz-a*یِ ایرانیِ باستان> -pē-rāy ِ فارسی میانه که در واژه‌یِ پیرایشِ فارسیِ نو دیده می‌شود؛ * -rādz-ta*یِ ایرانیِ باستان> rāst ِ فارسی میانه که در واژه‌یِ راستِ فارسیِ نو دیده می‌شود.
هندی rāj-a به معنیِ «هدایت‌کننده، شاه» (یعنی کسی که نظم می‌دهد)
لاتینی rect-us به معنیِ «راست، مستقیم»
فرانسه di-rect به معنیِ «راست، مستقیم»
آلمانی richt به معنیِ «راست، مستقیم کردن»
انگلیسی right به معنیِ «راست، مستقیم، درست»
برجای مانده است.
در فارسیِ نو پسوندِ -ـه (= /e/ در فارسی رسمی ایران و /a/ در فارسی رسمی افغانستان و تاجیکستان) را به ستاکِ حالِ فعل‌ها می‌چسبانند تا نامِ ابزارِ آن فعل‌ها به‌دست آید (البته با این فرمول مشتق‌های دیگری نیز ساخته می‌شود، امّا در اینجا تنها نامِ ابزار مدِّ نظر است)؛ برای نمونه از
مالـ- (یعنی ستاکِ حالِ مالیدن) + -ـه، ماله «ابزار مالیدنِ سیمان و گچِ خیس»
گیر- (یعنی ستاکِ حالِ گرفتن) + -ـه، گیره «ابزار گرفتن»
پوشـ- (یعنی ستاکِ حالِ پوشاندن) + -ـه، پوشه «ابزار پوشیدن»
رسانـ- (یعنی ستاکِ حالِ رساندن) + -ـه، رسانه «ابزار رساندنِ اطّلاعات و برنامه‌هایِ دیداری و شنیداری»
حاصل می‌گردد.[نیازمند منبع]
در فارسیِ نو پسوندِ -ـه (= e- یا همان a-) را به ستاکِ حالِ «رایانیدن» یعنی رایانـ- چسبانده‌اند تا نامِ ابزارِ این فعل ساخته شود؛ یعنی «رایانه» به معنایِ «ابزارِ نظم بخشیدن و سازماندهی (ِداده‌ها)» است.
سازندگان این واژه به واژه‌یِ فرانسویِ این مفهوم، یعنی ordinateur توجّه داشته‌اند که در فرانسوی از مصدرِ ordre «ترتیب و نظم دادن و سازمان بخشیدن» ساخته شده. به هرحال، معنا دهیِ واژه‌یِ رایانه برایِ این دستگاه جامع‌تر و رساتر از کامپیوتر است. یادآور می‌شود که computer به معنایِ «حسابگر» یا «مقایسه‌گر» است، حال آن‌که کارِ این دستگاه براستی فراتر از «حساب کردن» است.[نیازمند منبع]