stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ریکو هاکت-فیرچایلد

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
نام کامل:  Reeco Lee Hackett
زادروز:  ۹ ژانویهٔ ۱۹۹۸ ‏(۲۶ سال)
زادگاه:  منطقه ردبریج لندن
پست:  مهاجم
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  باشگاه فوتبال پورتسموث
شمارهٔ پیراهن:  ۱۸
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
:  باشگاه فوتبال فولام
:  باشگاه فوتبال برایتون اند هوو آلبیون
۲۰۱۴–۲۰۱۶:  باشگاه فوتبال داگنم و ردبریج
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۱۶ |  باشگاه فوتبال داگنم و ردبریج |  ۰ |  (۰) |
| ۲۰۱۶ |  ← باشگاه فوتبال دالیچ هملت (قرضی) |  ۱ |  (۰) |
| ۲۰۱۶–۲۰۱۹ |  باشگاه فوتبال چارلتون اتلتیک |  ۱۲ |  (۰) |
| ۲۰۱۸ |  ← باشگاه فوتبال بورم‌وود (قرضی) |  ۴ |  (۰) |
| ۲۰۱۹ |  ← باشگاه فوتبال بروملی (قرضی) |  ۵ |  (۱) |
| ۲۰۱۹–۲۰۲۰ |  باشگاه فوتبال بروملی |  ۲۳ |  (۸) |
| ۲۰۲۰– |  باشگاه فوتبال پورتسموث |  ۲۷ |  (۴) |
| ۲۰۲۰ |  ← باشگاه فوتبال بروملی (قرضی) |  ۱۱ |  (۲) |
| ۲۰۲۱ |  ← باشگاه فوتبال ساوتند یونایتد (قرضی) |  ۲۵ |  (۱) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۶:۱۰, ۲۷ فوریه ۲۰۲۲ (UTC). :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۶:۱۰, ۲۷ فوریه ۲۰۲۲ (UTC). 
ریکو هاکت-فیرچایلد (انگلیسی: Reeco Hackett-Fairchild؛ زادهٔ ۹ ژانویهٔ ۱۹۹۸) بازیکن فوتبال است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال چارلتون اتلتیک و باشگاه فوتبال بروملی اشاره کرد.
وگنارشیسم

پرچم سبز و سیاه وگنارشیسم
وگنارشیسم یکی از جنبش‌های نوپای حمایت از حقوق حیوانات و ترکیبی از دو ایدئولوژی آنارشیسم و وگنیسم (گیاه‌خواری) می‌باشد؛ همانطور که در آنارشیسم، حضور دولت و قدرت مرکزی سیاسی را برای سلامت جامعه انسانی مضر می‌دانند؛ در وگنارشیسم حضور قدرت مرکزی را برای سلامت جمعیت‌های حیوانی نیز مخاطره‌انگیز می‌دانند.
تاریخچه

اصطلاح وگنارشیسم برای اولین بار در سال ۱۹۹۵ توسط برایان ای. دومینیک در کتاب آزادسازی حیوانات و انقلاب اجتماعی (Animal Liberation and Social Revolution) مطرح شد و مورد استقبال عموم قرار گرفت.
جریان وگنارشیسم تأکید بر آزادی حیوانات در جوامع و محفل‌های آنارشیستی داشته، آموزه‌های آنارشیستی و وگنیسم را ادغام کرده و آن را در زیر شعار نه گوشت، نه شیر، نه ارباب (No Meat، No Milk، No Masters) ارائه می‌دهد.
هنری لوید-هیوز

| هنری لوید-هیوز | هنری لوید-هیوز |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹۸۶
ملیت: انگلیسی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۶۰–۲۰۰۹
هنری لوید-هیوز (به انگلیسی: Henry Lloyd-Hughes) (زاده ۱۹۸۶)، بازیگر انگلیسی است.
از فیلم‌های معروف او می‌توان به بازی در فیلم آنا کارنینا اشاره کرد.
اعمال رسولان

کتاب اعمال رسولان یا باختصار اعمال، یکی از قسمتهای عهد جدید است که معمولاً پس از چهار انجیل قرار می‌گیرد. هرچند نویسنده آن به‌طور دقیق مشخص نیست، ولی معمولاً نویسنده آن را لوقا انجیل نگار می‌دانند. هدف اصلی کتاب آن است که نشان دهد چگونه پیروان نخستین عیسی، تحت هدایت روح‌القدس، بشارت انجیل را از اورشلیم به‌تمام یهودیه و سامره و جهان مدیترانه تا سر حد روم رساندند (۱:۸). این کتاب سرگذشت جنبش مسیحی است که در آغاز در میان قوم یهود پاگرفت و سپس در میان ملل مختلفِ ساکن امپراتوری روم گسترش یافت.
باید در نظر داشت که کتاب اعمال رسولان شرح خدمات همه رسولان نیست. در این کتاب، دو چهره برجسته وجود دارد، یکی پِطرُس و دیگری پولُس. بخش نخست کتاب (فصل‌های ۱ تا ۱۲)، بیشتر بر اعمال پِطرُس رسول متمرکز است و بخش دوّم (فصل‌های ۱۳ تا ۲۸)، بر اعمال پولُس رسول. بخش نخست شرح حالِ گسترش مسیحیت در یهودیه و سامره و سایر نقاط ایالت رومی سوریه‌است، و بخش دوّم به شرح گسترش مسیحیت در آسیای صغیر و یونان می‌پردازد. قسمت مهمی از بخش دوّم به بازداشت پولُس و عزیمت او به روم اختصاص دارد.
لوقا تمام این داده‌های تاریخی را با نثری بسیار شیوا و واژگانی غنی به‌رشتهٔ تحریر درآورده‌است. فصل‌های پایانی کتاب که به بازداشت و محاکمه و سفر پولُس به روم اختصاص دارد، وقایع را همچون تصاویری زنده در ذهن انسان مجسم می‌سازد.
اطلاعات ارائه شده در این کتاب، به درک چهارچوب و زمینهٔ تاریخی نامه‌های پولُس و سایر رسولان کمکی چشمگیر می‌کند. همچنین یکی از نکات برجسته کتاب اعمال، عملکرد روح‌القدس است که در روز پِنتیکاست، یعنی پنجاه روز پس از رستاخیز عیسی، با قدرت بر ایماندارانِ گردآمده در اورشلیم نازل می‌شود. روح‌القدس در تمام وقایع این کتاب، هادی و تقویت‌کننده کلیسا و رهبران جنبش مسیحی است.
تقسیم‌بندی کلّی

۱ - انتشار انجیل در سرزمین فلسطین و مناطق اطراف (فصل‌های ۱ تا ۱۲)
الف) در اورشلیم (فصل‌های ۱ تا ۷)
ب) در سامره و سایر نقاط ایالت سوریه (۸:۱ تا ۱۲:۲۵)
۲ - انتشار انجیل در قپرس و آسیای صغیر و یونان (۱۳:۱ تا ۲۱:۱۶)
الف) سفر اوّل بشارتی (فصل‌های ۱۳ و ۱۴)
ب) شورای اورشلیم (۱۵:۱–۳۵)
ج) سفر دوّم بشارتی (۱۵:۳۶ تا ۱۸:۲۲)
د) سفر سوّم بشارتی (۱۸:۲۲ تا ۲۱:۱۶)
۳ - بازداشت پولُس در اورشلیم، محاکمه او و عزیمتش به روم (۲۱:۱۷ تا ۲۸:۳۱)
للا مریم مراکش

شاهدخت للا مریم مراکش (عربی: الأمیرة للا مریم) خواهر پادشاه کنونی مراکش، محمد ششم و دختر پادشاه سابق آن، حسن دوم است.
اعترافات آلیستر کراولی

روی جلد «اعترافات آلیستر کراولی».
اعترافات آلیستر کراولی: یک خود قدیس نویسی (به انگلیسی: The Confessions of Aleister Crowley : An Autohagiography) ، نوشتهٔ آلیستر کراولی (۱۹۴۶-۱۸۷۵)، کتابی در ۶ فصل می‌باشد. دو فصل نخستین آن در سال ۱۹۲۹ میلادی تحت عنوان «یک خود قدیس نویسی» منتشر شد که منظور از نامِ آن نوشتن زندگی‌نامهٔ قدیس به دست خودش می‌باشد، عنوانی که کراولی می‌خواست پیوندی داده باشد با برادران پلیموت که از این نام برای خودشان استفاده می‌کردند. کراولی به عنوان یکی از اعضایشان پرورش داده شده بود.( آخر الزمان)
آناتولی برزووی

| Anatoly Nikolayevich Berezovoy | Anatoly Nikolayevich Berezovoy |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۱ آوریل ۱۹۴۲ Enem، روسیه شوروی، اتحاد شوروی
درگذشت: ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۴ (۷۲ سال) مسکو، روسیه
ملیت: اتحاد شوروی
پیشه: خلبان
جوایز:  
پیشه فضانوردی: پیشه فضانوردی
فضانورد: فضانورد
درجه: سرهنگ، نیروی هوایی شوروی
مدت سفر فضایی: 211 days روز ۰۹ ساعت ۰۴ دقیقه
تاریخ گزینش: Air Force Group 5
کل راه‌پیمایی‌های فضایی: ۱
زمان کل راه‌پیمایی‌های فضایی: ۲ ساعت و ۳۳ دقیقه
ماموریت(ها): سایوز تی-۵
 :  
آناتولی برزووی (به انگلیسی: Anatoly Berezovoy) فضانورد اهل اتحاد شوروی بود که در ۱۱ آوریل ۱۹۴۲ در انم، آدیغیه زاده شد. وی در مأموریت سایوز تی-۵ حضور داشته است. رکورد اقامت هفت‌ماهه او و همکارش «والنتین لبدف» در ایستگاه فضایی «سالیوت-۷»، نامشان را پر آوازه کرده بود. آناتولی بریزاووی، مردی کم صحبت اما فعال در زمینه‌های اجتماعی بود. وی سرانجام در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۴ (۲۹ شهریور ۱۳۹۳) در شهرک ستارگان در پیرامون مسکو بدرود حیات گفت.
زندگی‌نامه

وی در ۱۱ آوریل ۱۹۴۲ در خانواده‌ای کشاورز در روستای «اِنیم تختموکایوس» در جمهوری «آدیگی» روسیه به دنیا آمد. در سال ۱۹۵۹ مدرسه متوسطه روستای خود را به پایان رساند. چند سال به عنوان تراشکار در یک کارخانه کار می‌کرد تا بالاخره با علاقه‌ای که به پرواز داشت، وارد آموزشگاه خلبانی نیروی هوایی در «کاچینسکی» شد. او توانست در سال ۱۹۶۵ این آموزشگاه را با رتبه ممتاز به پایان برساند. وی بین سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۷ همزمان با کار در نیروی هوایی، تحصیلاتش را در آکادمی شبانه نیروی هوایی ادامه داد و آن را با تخصص «فرماندهی ستاد هوایی» تمام کرد. درآوریل ۱۹۷۰ با انتخاب فرمانده نیروهای هوایی به عنوان نامزد فضانوردی به مرکز آمادگی فضانوردان معرفی شد و بعد از گذراندن معاینات مختلف علمی و پزشکی، کار آموزش و تمرین برای سفر به فضا را آغاز کرد. بریزاووی بین سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۴ در گروه فضانوردان برنامه نظامی «اسپیرال» که نوع کوچکی از کیهان‌پیماهای نوع شاتل بود آموزش می‌دید اما با تعطیل شدن این طرح به کیهان‌نوردان طرح نظامی «آلماز» منتقل شد. از ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۶ به عنوان فرمانده گروه چهارم فضانوردان اعزامی برای پرواز به ایستگاه مداری «سالیوت-۵» آموزش دید اما ادامه کار در این ایستگاه تعطیل شد و او تا زمان پروازش به «سالیوت-۷» چند بار در نقش فرمانده گروه‌های جانشین اعزامی به «سالیوت-۶» تمرین می‌کرد و آموزش می‌دید. سرانجام در سال ۱۹۸۱ به عنوان فرمانده نخستین هیئت اعزامی به ایستگاه مداری «سالیوت-۷» برگزیده شد و برای پروازی رکوردشکن به همراه والنتین لبدف، آموزش و تمرین را آغاز کرد. سفر تاریخی این دو بر عرشه ناو «سایوزتی-۵» و ایستگاه فضایی «سالیوت-۷» در ۱۳ مه ۱۹۸۲ آغاز و پس از ۲۱۱ شبانه روز و ۹ ساعت و ۴ دقیقه و ۳۲ ثانیه در ۱۰ دسامبر ۱۹۸۲ به پایان رسید. در جریان این سفر، بریزاووی و همراهش با دو گروه از فضانوردان مهمان ملاقات کردند. وی همچنین یک راهپیمایی فضایی دو ساعت و نیمه داشت که طی آن بعضی آزمایش‌ها را در بیرون ایستگاه مداری به انجام رسانید. بریزاووی گرچه تا سال ۱۹۹۲ نیز در گروه فضانوردان آموزش می‌دید اما دیگر موفق نشد به سفری فضایی برود.
جوایز

وی به خاطر فعالیت‌های برجسته‌اش چه در هوانوردی و چه در فضانوردی، مدال‌های گوناگونی گرفت که از جمله می‌توان به مدال «ستاره طلایی قهرمان اتحاد جماهیر شوروی» و مدال «لنین» در سال ۱۹۸۲، مدال «شایستگی در اکتشافات فضایی» در سال ۲۰۱۱، مدال سازمان فضایی روسیه برای «همکاری‌های بین‌المللی درفضا» در ۲۰۱۲، همچنین نشان «لژیون دونور» فرانسه در ۱۹۸۲، مدال «کرتیچاکرا» هند در سال ۱۹۸۴ و مدال «خورشید آزادی» افغانستان در ۱۹۸۸ اشاره کرد.
آنتوان گراس

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
زادروز:  ۳ اوت ۱۹۸۴ ‏(۴۰ سال)
زادگاه:  استراسبورگ
قد:  ۱٫۸۲ متر (۵ فوت ۱۱ ۱⁄۲ اینچ)
پست:  هافبک
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  LB Châteauroux
شمارهٔ پیراهن:  ۲۰
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۰۳–۲۰۰۵ |  باشگاه فوتبال موناکو (B team) |   |   |
| ۲۰۰۵–۲۰۰۶ |  باشگاه فوتبال کلرمون فوت |  ۲۶ |  (۳) |
| ۲۰۰۶– |  LB Châteauroux |  ۳۵ |  (۱) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۸:۰۶, ۱۲ نوامبر ۲۰۰۹ (UTC). :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۸:۰۶, ۱۲ نوامبر ۲۰۰۹ (UTC). 
آنتوان گراس (انگلیسی: Antoine Grauss؛ زادهٔ ۳ اوت ۱۹۸۴) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال کلرمون فوت و باشگاه فوتبال موناکو اشاره کرد.
والگرگنتینو

| والگرگنتینو | والگرگنتینو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
والگرگنتینو: والگرگنتینو
والگرگنتینوموقعیت والگرگنتینو در  Italy: والگرگنتینوموقعیت والگرگنتینو در  Italy
مختصات: ۴۵°۴۷′ شمالی ۹°۲۵′ شرقی﻿ / ﻿۴۵٫۷۸۳°شمالی ۹٫۴۱۷°شرقی﻿ / 45.783; 9.417: مختصات: ۴۵°۴۷′ شمالی ۹°۲۵′ شرقی﻿ / ﻿۴۵٫۷۸۳°شمالی ۹٫۴۱۷°شرقی﻿ / 45.783; 9.417
کشور: ایتالیا
ناحیه: لمباردی
استان / شهرستان: استان لکو (LC)
دهستان: Biglio, Dozio, Parzanella, Villa San Carlo, Buttello, Cà Nova, Miglianico, Taiello.
حکومت: حکومت
 • شهردار: Sergio Brambilla
مساحت: مساحت
 • کل: ۶٫۳ کیلومتر مربع (۲٫۴ مایل مربع)
ارتفاع: ۳۰۴ متر (۹۹۷ فوت)
جمعیت (۳۰ سپتامبر ۲۰۱۲): جمعیت (۳۰ سپتامبر ۲۰۱۲)
 • کل: ۳۴۳۱
 • تراکم: ۵۴۰/کیلومتر مربع (۱۴۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Valgreghentinesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۲۳۸۵۷
پیش‌شماره تلفن: ۰۳۴۱
قدیس پشتیبان: St. George
روز قدیس: 23 April
وبگاه: وبگاه رسمی
والگرگنتینو (به ایتالیایی: Valgreghentino) یک کومونه در ایتالیا است که در استان لکو واقع شده‌است. والگرگنتینو ۶٫۳ کیلومتر مربع مساحت و ۳٬۴۳۱ نفر جمعیت دارد و ۳۰۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده

شهر Saint-Rémy-en-Rollat خواهرخواندهٔ والگرگنتینو هست.
ترتیاکوو

| ترتیاکوو Третьяково | ترتیاکوو Третьяково |
| --- | --- |
Station: Station
House of culture: House of culture
ترتیاکوونمایش نقشه Altai Kraiترتیاکوونمایش نقشه روسیه: ترتیاکوونمایش نقشه Altai Kraiترتیاکوونمایش نقشه روسیه
مختصات: ۵۰°۵۱′ شمالی ۸۱°۵۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۰٫۸۵۰°شمالی ۸۱٫۸۸۳°شرقی﻿ / 50.850; 81.883: مختصات: ۵۰°۵۱′ شمالی ۸۱°۵۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۰٫۸۵۰°شمالی ۸۱٫۸۸۳°شرقی﻿ / 50.850; 81.883
کشور: روسیه
ناحیه‌های فدرال روسیه: سرزمین آلتای
شهر: شهرستان ترتیاکوفسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۷:۰۰
ترتیاکوو (به لاتین: Tretyakovo) یک منطقهٔ مسکونی در روسیه است که در سرزمین آلتای واقع شده‌است.
رویال ایرلاینز

رویال ایرلاینز (به انگلیسی: Royal Airlines) یک شرکت هواپیمایی با کد یاتا R0 است که در تاریخ ۱۹۹۸ میلادی تأسیس شده است. دفتر مرکزی رویال ایرلاینز در کراچی، پاکستان واقع شده‌است و قطب این شرکت هواپیمایی در فرودگاه بین‌المللی جناح قرار دارد.
زانکت اوسوالد بای هاسلاخ

| Sankt Oswald bei Haslach | Sankt Oswald bei Haslach |
| --- | --- |
  نشان:   نشان
Sankt Oswald bei Haslachموقعیت در اتریش: Sankt Oswald bei Haslachموقعیت در اتریش
مختصات: ۴۸°۳۷′۱۱″ شمالی ۱۴°۰۱′۵۴″ شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۶۱۹۷۲°شمالی ۱۴٫۰۳۱۶۷°شرقی﻿ / 48.61972; 14.03167: مختصات: ۴۸°۳۷′۱۱″ شمالی ۱۴°۰۱′۵۴″ شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۶۱۹۷۲°شمالی ۱۴٫۰۳۱۶۷°شرقی﻿ / 48.61972; 14.03167
کشور: اتریش
ایالت: اوبراسترایش
ناحیه: Rohrbach
حکومت: حکومت
 • شهردار: Paul Mathe (ÖVP)
مساحت: مساحت
 • کل: ۸ کیلومتر مربع (۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۶۵۸ متر (۲۱۵۹ فوت)
جمعیت (۲۵ خرداد ۱۳۹۵): جمعیت (۲۵ خرداد ۱۳۹۵)
 • کل: ۵۰۰
 • تراکم: ۶۳/کیلومتر مربع (۱۶۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
کدهای پستی: ۴۱۷۰
پیش‌شماره‌ها: ۰۷۲۸۹
پلاک خودرو: RO
زانکت اوسوالد بای هاسلاخ (به آلمانی: Sankt Oswald bei Haslach) یک منطقهٔ مسکونی در اتریش است که در ناحیه رورباخ واقع شده‌است. زانکت اوسوالد بای هاسلاخ ۸ کیلومتر مربع مساحت دارد ۶۵۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
لات کوهی

| لات کوهی | لات کوهی |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: : مختصات: 
کشور: ایران
استان: لرستان
شهرستان: خرم‌آباد
بخش: بخش پاپی
دهستان: تنگ هفت
جمعیت: کمتر از ۳ خانوار (سرشماری ۹۵)
لات کوهی، روستایی از توابع بخش پاپی شهرستان خرم‌آباد در استان لرستان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان تنگ هفت قرار دارد و بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده‌است.
ادبیات ایران باستان

ادبیات ایران باستان به مجموعه داستان‌های شفاهی و مکتوب ایرانی‌ها (مادی، پارسی، سکایی، اوستایی) گویند که توسط مآخذ دینی (اوستا)، نثر (تاریخ یونانی و سنگ‌نوشته‌های پارسی باستان و نظم شاهنامه فردوسی، گشتاسب و کتایون، شیرین و فرهاد) به دست ما رسیده‌است.
از داستان‌هایی که در ایران پیش ازسولیکیان برای ما باقی مانده‌است، تنها داستان‌های مادی کوروش بزرگ کوروش و آستیاگ. افسانه سمیرامیس، افسانه اربق، افسانه دوران کودکی کوروش، ستریانگایوس و زرینا، زریادرس واداتیس، ادبیات فارسی باستان زندگانی کوروش، بردیای دروغین، سکایی مردهای یک چشم، گریفین‌های محافظ طلا، رستم دستان و ادبیات زرتشتی جم، جمشید، آبتین می‌توان نام برد که تعدادی از این داستان‌ها در ادبیات فارسی ادبیات فارسی نوشاهنامه فردوسی و انعکاس یافته‌است.
در فرهنگ‌های پیش از خط، یعنی روزگاری که آثار ادبی نوشته نمی‌شد، هر سنت ادبی به صورت شفاهی وجود داشت و سینه به سینه منتقل می‌گشت. در فرهنگی که با خط آشنا می‌شود، این سنت ادبی روایی می‌تواند به نشو و نمای خود ادامه بدهد، اما هنگامی که خط مهم‌ترین وسیله بیان می‌شود، حیات این سنت‌ها پایان می‌پذیرد و تنها به هنگام نگارش این نوع روایات و ادبیات است که بخشی از عناصر مشخصاً روایی و شفاهی تألیف و تصنیف را می‌توان در آن نوشته‌ها بازیافت.
در ایران باستان انتقال دانش و معرفت عمدتاً بر نقل روایی و شفاهی استوار بود. آثار دینی و ادبی به سبب علاقه به نگهداری سنت‌های روایی و نقلی سده‌ها سینه به سینه حفظ می‌شده و به کتاب درآوردن آن‌ها سنتی چندان معمول نبوده‌است. برای نمونه کتاب اوستا پس از سده‌ها انتقال سینه به سینه سرانجام در دوره ساسانیان به رشته تحریر درآمد و پس از به کتابت درآمدن نیز کمتر مورد رجوع قرار می‌گرفت و موبدان برای اجرای مراسم دینی آن را از حفظ می‌خواندند.
سابقه نوشتن در ایران به سده ششم پیش از میلاد بازمی‌گردد. نگارش اسناد دولتی، سیاسی و اقتصادی (مانند مطالب کتیبه‌ها، چرم نوشته‌ها و سفال نوشته‌ها) در ایران از دیرباز معمول بوده‌است. اما توسعه نگارش آثار دینی و ادبی تا سده‌های نخستین مسیحیت، مورد بحث است. شواهد حکایت از آن دارد که تکامل ادبیات از صورت روایی و نقلی به صورت نوشتاری در بخش دوم از عصر ساسانیان صورت پذیرفته‌است. از علل اساسی به کتابت درآمدن آثار زرتشتی حفظ و نگهداری آن‌ها در برابر پیشرفت اسلام، کاهش موبدان حافظ کتاب و ایرادهایی بود که پیروان ادیان صاحب کتاب مثل مسیحی‌ها، برای نداشتن کتاب، بر زرتشتیان می‌گرفتند. مسلمانان حتی زرتشتی‌ها را «اهل کتاب» نمی‌دانستند. در این دوره بیشتر کتاب‌های مقدس زرتشتی و برخی آثار کم و بیش مرتبط با دین به نگارش درآمدند که به واسطه حمایت نهادهای دینی زرتشتی، تعدادی از آن‌ها تا به امروز بر جای مانده‌است. آثار ادبی و غیر دینی خواه به نظم یا نثر هم چنان سینه به سینه نقل شده تا پس از ظهور اسلام به تدریج رو به فراموشی نهاد و تنها تعداد اندکی که به زبان عربی برگردانیده شد یا در قالب‌های جدیدی در ادبیات فارسی بازتاب یافت، بر جای مانده‌است.
ادبیات مادی

مقالهٔ اصلی: ادبیات مادی
از زبان مادی که در غرب و شمال غرب ایران رایج بوده‌است، اثر مکتوبی در دست نیست. اما از اشاراتی که در نوشته‌های مورخان یونانی نظیر کتسیاس، دینون و هرودوت به داستان‌ها، قصه‌ها و اشعار این دوره شده‌است، رد ادبیات روایی و سینه به سینه این دوره را می‌توان پی گرفت.
به گفته هرودوت، در زمان پادشاهی دَهیوکه، دعاوی را که می‌نوشتند، نزد وی می‌فرستادند. سپس او دربارهٔ آنچه نزدش آورده شده بود، داوری می‌کرد و داوری‌هایش را بازپس می‌فرستاد. تنها شاهد مستقیمی که نشان می‌دهد مادها خط را می‌شناختند، تکه‌ای سیمین است که در تپه نوشیجان کشف شده و بخش‌هایی از دو نشانه خط میخی بر آن به جا مانده، اما شناسایی نوع خط میخی و زبان آن ناممکن است. به باور دیاکونف خط میخی پارسی باستان (خطی که برای کتیبه‌هایشان به کار می‌بردند)، در اصل نوآوری مادها بوده، در حالی که اشمیت احتمال می‌دهد مادها از خط میخی آشوری بهره می‌بردند.
آثنئوس می‌نویسد که خنیاگران با اوراد خود دلاوری‌های کوروش و جنگ‌های او را با آستیاگ پیش‌گویی می‌کردند. سپس از قول دینون می‌نویسد: هنگامی که آستیاگ با دوستانش به جشن و شادمانی می‌پرداخت، مردی به نام اَنگارِس، که مشهورترین خنیاگران بود، احضار شد و داستان‌های منظوم معمول را با آواز خواند. در پایان گفت که دَدی ترسناک تر از گراز وحشی در باتلاق‌ها رها شده‌است و اگر بر همسایگان مسلط شود، دیری نگذرد که هیچ دشمنی هماورد او نباشد. چون آستیاگ از خنیاگر پرسید: این چه ددی است؟ خنیاگر جواب داد: «کوروش پارسی». همچنین دینون می‌نویسد که کوروش در خواب دید که خورشید در پیش پای او بود. سه بار کوشید تا آن را با دست بگیرد، ولی موفق نشد، زیرا خورشید سُر می‌خورد و می‌گریخت. مغان برای او پیش‌گویی کردند که سه بار گریختن خورشید به معنای سلطنت سی ساله وی خواهد بود و چنین نیز شد.
داستان‌های مربوط به کوروش به ادبیات راه یافته بود. گزنفون می‌نویسد: ایرانی‌ها در داستان‌ها و سروهای خود که تا این زمان هنوز رایج است، زیبایی و خصال نیکوی این پادشاه و علاقه‌مندی او را به فراگیری بازگو می‌کنند؛ و در جای دیگر می‌آورد که: نام کوروش ورد زبان اهالی ماد بود. هر کسی در گفتار خویش از او تمجید می‌کرد و مردم در سرودها و تصنیف به تحسین او می‌پرداختند.
هرودوت از سروده‌های دینی مادی نام می‌برد که به نگام برگزاری آئین‌های نیایش برای ایزدها توسط مغ‌ها خوانده می‌شد. این سروده‌ها که احتمالاً شباهت‌هایی با یشت‌های اوستایی داشته‌است، به دوره مادها یا حتی پیش از آن بازمی‌گردد. آثنئوس دربارهٔ مادها گفته‌است: «بربرها نیز مانند یونانی‌ها کردارهای پهلوان‌ها را جشن می‌گرفتند و خدایان را می ستایند.»
استرابو می‌نویسند که آموزگارهای ایرانی برای تربیت جوان‌ها، اخبار مربوط به کارهای شگفت ایزدان و نام‌آوران را با اساطیر و افسانه‌ها در هم می‌آمیزند.
بر اساس چنین شواهدی است که مری بویس خنیاگری حرفه‌ای در ایران را متعلق به دوران پیش از اشکانیان می‌داند. بی تردید روایت‌های منثور و منظومی دربارهٔ تاریخ باستان، افسانه‌های کهن و داستان‌های عاشفانه در میان مادها رواج داشته‌است.
ادبیات مادی > داستان‌های حماسی مادی

کتزیاس (پزشک مخصوص اردشیر دوم) در کتاب خود پرسیکا (که در اوایل سده چهارم پیش از میلاد نوشته‌است) نمونه‌ای از داستان‌های حماسی مادی را که منجر به برقراری استیلای مادها شده، بیان کرده‌است. او در این کتاب، افسانه‌های مادی دیگری نیز نقل کرده که دارای شیوه و سبک حماسی و حتی نزدیک به سبک شاهنامه است. برای نمونه از داستان پارسوندس پارسی، اسارت او به دست حاکم بابل، نَنَروس و ماجرای رهایی او می‌توان نام برد. نَنروس حاکم بابل، این سپهسالار و کمانگیر دلیر ایرانی را به مدت هفت سال، به لباس زنان، در شبستان خود زندانی کرد، تا آنکه پارسوندس به یاری یکی از هم‌پیمان‌هایش آزاد شد و به کادوسیان پناه برد و آن‌ها او را به شاهی برگزیدند.
کتزیاس افسانه زندگی کوروش را بر اساس داستانی حماسی یا افسانه‌ای که در روزگارش مشهور بوده‌است، بازگو می‌کند. بنا بر روایت این نویسنده، کوروش از خاندان شاهی ماد نیست، بلکه پس از رسیدن به پادشاهی است که با آمی‌تیس، دختر آستیاگ (که شوهر مادی او یعنی سپیتمه را کشته بود) ازدواج کرده، خود را از این طریق به سلسله برافتاده منسوب می‌کند. به گفته کتزیاس، کوروش پسر اَترَدَت است که مردی دون‌پابه از قبیله ماردها بود. کوروش پس از ورود به خدمت شاه ماد اندک اندک مقام و منزلتی مهم به دست می‌آورد، رئیس ندیم‌ها و ساقی‌های شاه می‌گردد، مقام شهربانی (ساتراپی) ایالت پارس را برای پدر خود می‌گیرد و عظمت آینده خود او به وسیله خوابی پیش‌بینی می‌شود.
بخش‌های پیش-تاریخی افسانه شاهنشاهی ایران که در کتاب کتزیاس آمده، با وجود آنکه آمیخته با داستان‌ها و اسطوره‌های سامی است، روایتی مادی به‌شمار می‌آید. در روایت مادی از چندین شاه آشوری نام برده شده‌است که مادها خاطره‌های آن‌ها را فراموش نکرده بودند.
باید توجه داشت که بخش عمده این‌گونه روایات مربوط به فرمانرواهای آشور، آشکارا دارای اصل و منشأ ایرانی است. برای نمونه از افسانه سمیرامیس، ملکه آشور می‌توان یاد کرد. در این روایت سمیرامیس نوزاد را سر راه گذاشته‌است و شبان‌ها او را می‌یابند. جنگاوری و لشکرکشی‌های او بر اساس افسانه در شرق ایران یعنی در بلخ و سرزمین هند روی می‌دهد. او باغی در نزدیکی بیستون می‌آراید و دستور می‌دهد که تصویر او را بر صخره تراشیده ستیغ کوه بنگارند در حالی که صد سرباز نگهبان پیرامون او ایستاده‌اند و نیز کتیبه‌ای به خط سُریانی (آرامی) می‌نویسند. کاخی شاهانه در همدان بنا می‌کند و سال‌های پایانی زندگی اش را در دژی در سرزمین ماد سپری می‌کند. در داستان زندگی این شهبانوی آشوری، اجزا و عنصرهای ایرانی بسیاری دیده می‌شود که بعدها بازتاب آن را در افسانه شیرین و فرهاد می‌یابیم.
افسانه اربق، ویران‌کننده شهر نینوا و به گفته کتسیاس بنیان‌گذار شاهنشاهی ماد، نیز نمونه‌ای دیگر از این‌گونه روایت‌ها است.
هرودوت از میان چهار روایت مربوط به زندگی کوروش، افسانه‌ای را که به نظر کریستن‌سن اصل مادی دارد، برگزیده و پس از حذف جنبه‌های حماسی و شاخ و برگ‌های افسانه، آن را به صورتی منطقی درآورده است. برای نمونه، در افسانه اصلی، سگ ماده‌ای به کوروش شیر داده و او را پرورده‌است. حال آنکه هرودوت واژه مادی spāka به معنی «سگ ماده» را به عنوان نام زن شبانی انتخاب کرده که کوروش را پرورانده‌است. نکات برجسته افسانه کودکی کوروش در بسیاری از داستان‌های دیگر ایرانی به‌طور پراکنده می‌توان یافت.
این امر از ویژگی‌های ادبیات روایی است که اجزا و عناصر برجسته افسانه‌ها و زمینه‌های کهن مشترک به دست خنیاگرها و قوال‌ها به دوره‌های بعدی منتقل شده و در داستان‌های مربوط به شخصیت‌های دوره‌ای بعدی دوباره ظاهر می‌شوند.
ادبیات مادی > داستان‌های عاشقانه مادی

در میان افسانه‌ها و داستان‌هایی که مورخ‌های یونانی نقل کرده‌اند، نمونه‌هایی از داستان‌های عاشقانه مادی نیز دیده می‌شود. یکی از این داستان‌ها که کتسیاس آن را با لطفی استثنایی بیان کرده‌است، داستان پرشور عشق ستریانگایوس یا ستریاگلیوس شاهزاده مادی به زرینا، ملکه سکاها است که پس از ناکامی در عشق به خودکشی شاهزاده مادی می‌انجامد. نولدکه تمامی روایت‌های این داستان را بررسی کرده‌است و آن‌ها را دارای جنبه حماسی می‌داند، گرچه شخصاً ترجیح می‌دهد آن را منظومه عاشقانه بنامد.
از دیگر داستان‌های عاشقانه مادی، داستان زریادرس و اداتیس است که خارس میتلنی این‌گونه نقل گرده است: «آورده‌اند که هیستاسپس (گشتاسب) و برادر کوچکش زریادرس از ازدواج آفرودیت و آدونیس به دنیا آمدند. هیستاسپس فرمانروای ماد وسرزمین‌های سفلای آن بود و زردیادرس بر نواحی علیای دروازه‌های خزر تا تنائیس حکمرانی می‌کرد. در آن سوی تنائیس، مراثی‌ها می‌زیستند که فرمانروای آن‌ها امارتس بود. وی دختری داشت به نام اداتیس که زیباترین زن آسیا به‌شمار می‌رفت. اداتیس زریادرس را به خواب دید و دل بدو بست و زریادرس نیز در خواب مفتون آن دختر شد. زریادرس کوشید تا اداتیس را به دست آورد اما توفیق نیافت، زیرا پدر دختر نمی‌خواست او را به مردی بیگانه شوهر دهد. دیری نگذشت که امارتس جشن ازدواجی برگزار کرد که در آن خویشان و نزدیکان و اشراف دربار او حضور داشتند و از اداتیس خواست که جام شراب را به کسی بدهد که مایل به ازدواج با او است. زریادرس، که اداتیس او را پیش از آن از ماجرا آگاه کرده بود، به شتاب به همراهی گردونه‌ران خود از تنائیس گذشت و با لباس سکایی، ناشناس وارد تالار جشن شد و اداتیس جام او را پر کرد. خارس میتلنی می‌گوید که این داستان در میان مردم آسیا شهرت بسیار داشته و آن بر دیوارهای معبدها، کاخ‌ها و حتی خانه‌های خصوصی نقاشی می‌کردند و اشراف غالباً نام دختران خویش را اداتیس می‌گذاشتند. به نظر بویس این داستان اصل مادی دارد و با آئین پرستش خدای عشق (احتمالاً آناهیتا) ارتباط داشته‌است و بعدها به صورت داستان گشتاسب و کتایون وارد حلقه کیانی شده و در شاهنامه منعکس گشته‌است.
ادبیات فارسی باستان

مقالهٔ اصلی: ادبیات فارسی باستان
زبان فارسی باستان، نیای زبان فارسی امروز، زبان قوم پارس بوده‌است که پس از ورود به ایران در جنوب غربی آن (استان فارس کنونی) ساکن شدند و شاهنشاهی بزرگ هخامنشی را در ۵۵۰ ق. م. بنیاد نهادند. به نظر می‌رسد که زبان فارسی باستان به صورت مکتوب جز در کتیبه‌های شاهان هخامنشی، در جاهای دیگری به کار نرفته‌است. آنچه در کتیبه‌ها ذکر شده، مطالب مربوط به حکومت و سیاست است اما از گفته‌های نویسندگان یونانی معلوم می‌شود که ادبیات حماسی به زبان فارسی باستان به صورت روایی و شفاهی، وجود داشته‌است. افزون بر آن شروو کتیبه‌های فارسی باستان را نیز متأثر از مضمون‌ها و ساختارهای این ادبیات حماسی روایی می‌داند.
ادبیات سکائی

مقالهٔ اصلی: ادبیات سکائی باستان
سکاها طایفه‌های ایرانی بودند که در دو سوی دریای خزر، دشت‌های جنوب روسیه و ماوراءالنهر می‌زیستند و از زبان آن‌ها در دوره باستان هیچ اثر مکتوبی در دست نیست.
هرودوت افسانه‌هایی دربارهٔ اصل و منشأ سکاها از زبان خودشان نقل می‌کند و می‌نویسد آن‌ها خود را جوان‌ترین ملت جهان می‌دانند. این افسانه‌ها بسیار جذاب و خواندنی‌اند. او افسانه‌هایی نیز دربارهٔ مردان یک چشم (اریم اسپی) و گریفین‌های محافظ طلا نقل می‌کند. هرودوت می‌نویسد که سکاها دارای طبعی شاعرانه‌اند. صور خیال و ذوق شاعرانه در توصیف آن‌ها از دانه‌های برف دیده می‌شود. سکاها دانه‌های برف را به پرتشبیه می‌کنند.