stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
داوود نصیری
شهرآورد تهران

داوود نصیری در ۲ شهرآورد تهران کمک داور چهارم بوده‌است
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
دو بازی که کمک داور چهارم بوده‌است: دو بازی که کمک داور چهارم بوده‌است
| دربی | تاریخ | نتیجه بازی | گروه داوری |
| شماره ۱۰ | ۱۱ اسفند ۱۳۵۱ | استقلال ۲ - پرسپولیس ۰ | داوود نصیری -- محسن زمانی—منوچهر نظری |
تالیفات و ترجمه‌ها

از این استاد ورزش ایران ۵۴ جلد کتاب در مورد رشته‌های مختلف ورزشی به چاپ رسیده‌است.
نصیری هشت جلد کتاب دربارهٔ فوتبال نوشته‌است که می‌توان به کتاب تمرینات برای آغازگران فوتبال اشاره کرد است که دربارهٔ توجه به فوتبال نونهالان و پایه هاست. از دیگر تألیفات استاد می‌توان به کتاب تمرینات فوتبال سالنی، تمرینات تیم ملی آلمان اشاره کرد.
نصیری چندین کتاب به زبانهای فرانسه و انگلیسی را دربارهٔ فوتبال برای استفاده علاقه‌مندان به فوتبال ترجمه کرد و به زبانهای فرانسه، انگلیسی، آلمانی و عربی و روسی مسلط بود.
آدولف دیمشا

| آدولف دیمشا | آدولف دیمشا |
| --- | --- |
زادهٔ: ۷ آوریل ۱۹۰۰ ورشو
درگذشت: ۲۰ اوت ۱۹۷۵ (۷۵ سال)
ملیت: لهستانی
آدولف دیمشا (لهستانی: Adolf Dymsza؛ ۷ آوریل ۱۹۰۰ – ۲۰ اوت ۱۹۷۵) بازیگر اهل کشور لهستان بود. وی از محبوب‌ترین و بزرگترین بازیگران کمدی لهستانی به‌شمار می‌رود. وی هم در سینما و هم در تئاتر بازی می‌کرد.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به دوازده صندلی، ۳۰ قیراط خوشبختی، همه مجاز به عشق ورزیدن هستند، موضوعی برای حل و فصل، روبرت و برترام، الفبای عشق و یکصد متر عشق اشاره کرد.
تاشکند

| تاشکند Toshkent  (ازبکی) Ташкент  (روسی)چاچ | تاشکند Toshkent  (ازبکی) Ташкент  (روسی)چاچ |
| --- | --- |
پایتخت ازبکستان: پایتخت ازبکستان
  مهر:   مهر
نام مستعار: «تاش» (قله): نام مستعار: «تاش» (قله)
شعار(ها): کوچ عدالت دادیر! («!قدرت در عدالت است»): شعار(ها): کوچ عدالت دادیر! («!قدرت در عدالت است»)
شهر تاشکند در ازبکستان: شهر تاشکند در ازبکستان
کشور:  ازبکستان
تاریخ شهر شدن: میان قرن پنجم تا سوم پیش از میلاد
حکومت: حکومت
 • نوع: شهرداری
 • شهردار (حاکم): جهانگیر اورتگوجایف
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۳۴٫۸ کیلومتر مربع (۱۲۹٫۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۴۵۵ متر (۱۴۹۳ فوت)
جمعیت (اول جنوری ۲۰۲۰): جمعیت (اول جنوری ۲۰۲۰)
 • کل: ۲۵۷۱۶۶۸
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵
کد منطقه: ۷۱+
HDI (۲۰۱۷): ۰٫۷۹۳ high
وبگاه: https://tashkent.uz/
تاشْکَنْد (نام‌های دیگر: تاشکنت، چاچ، چاچکند، شاش) (به ازبکی لاتین: Toshkent، ازبکی سیریلیک: Ташке́нт) پایتخت و بزرگ‌ترین شهر ازبکستان، همچنین پرجمعیت‌ترین شهر آسیای میانه، با جمعیت ۲٬۵۷۱٬۶۸۸ نفر در سال ۲۰۲۰ میلادی می‌باشد. تاشکند در شمال شرقی ازبکستان نزدیک به مرز قزاقستان واقع شده است.
پیش از اینکه دین اسلام در میانه‌های قرن هشتم میلادی به آسیای میانه برسد، تاشکند دارای فرهنگ سغدی (ایرانی) بود. بعد از اینکه چنگیزخان آن را در ۱۲۱۹ میلادی از بن ویران نمود، به دلیل قرار گرفتن این شهر در مسیر جادهٔ ابریشم خیلی زود بازسازی‌شده و رشد کرد. پیش از اینکه تحت کنترل خانات خوقند بیاید، در قرن هجدهم و نوزدهم به دولت شهر تاشکند (تأسیس ۱۷۸۴) تبدیل گردید. امپراتوری روسیه تاشکند را در ۱۸۶۵ میلادی تصرف کرد و آن را پایتخت ترکستان روس نمود. در دوران تسلط شوروی شهر شاهد رشد سریع و ازدیاد جمعیت بسیاری بوده که چهارمین شهر بزرگ اتحاد شوروی، بعد از مسکو، لنین‌گراد و کیف بشمار می‌رفت.
تاشکند امروزه به عنوان پایتخت کشور ازبکستان شهری با جمعیت چندملیتی با اکثریت ازبک به‌شمار می‌آید. تاشکند زادروز ۲٬۲۰۰ سالگی تاریخ خود را در سال ۲۰۰۲ م. جشن گرفت.
نام

تاشکند در طول تاریخ طولانی خود تغییرات گوناگونی را در نام‌ها و وابستگی‌های سیاسی و مذهبی پشت سر گذاشته است. ابوریحان بیرونی نوشته نام شهر تاشکند برگرفته از دو کلمه ترکی «تاش» و کلمهٔ فارسیِ (درواقع سُغدی) «کند» به معنای «شهر سنگی» یا «شهر سنگ‌ها» است.
ایلیا گرشویچ (۱۹۷۴) ریشهٔ زبانی نام قدیمی چاچ را *čāiča- «ناحیهٔ آب، دریاچه» (مشابه دریاچهٔ چیچست در اوستا) در زبان‌های ایرانی باستان می‌داند (که از آنجا وام واژهٔ چینی شی 石 به معنای «سنگ» می‌آید) و در اصل چاچکند بوده که در ترکی به تاشکند تبدیل شده است و که نزد عوام «شهر سنگی» معنا می‌شود. در نظر ولادیمیر لیفشیتس «چاچ» در ابتدا فقط نام دریاچه آرال بوده و بعداً برای واحهٔ تاشکند هم استفاده شده است.
ارخون اونال (۲۰۲۲) ریشه‌شناسی گرشویچ و لیفشیتس را به خاطر «بنا شدن بر اساس مفروضات زیاد» نقد می‌کند. او در عوض معتقد است «چاچ» از ترکی باستان و ترجمهٔ ‎*kaŋk- به معنای «سنگ» بوده است. هارولد والتر بیلی و ادوین جی. پولیبلانک برای ‎*kaŋk- منشأ تخاری پیشنهاد کرده‌اند، اما اونال می‌گوید این یک کلمهٔ ایرانی است.
نام چاچ در ادبیات فارسی به‌ویژه در شاهنامه فردوسی بسیار بکار رفته. کمان‌هایی که در قدیم در چاچ ساخته می‌شدند از شهرت فراوانی برخوردار بوده‌اند چنانچه اصطلاح «کمان چاچی» در ادب فارسی معنی بهترین کمان به‌خود گرفته است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بمالید چاچی کمان را بدست |  | به چرم گوزن اندر آورد شست |
مردم

۶۳٪ درصد تاشکند را ازبک‌ها تشکیل می‌دهند و بقیه را روس‌ها ۲۰٪، تاتارها ۴٫۵٪، کره‌ای‌ها ۲٫۲٪، قزاق‌ها ۲٫۱٪، تاجیک‌ها ۱٫۲٪ و ۷٪ دیگر اقوام تشکیل می‌دهند. بیشتر مردم تاشکند مسلمان و سنی مذهب و پیرو فقه حنفی هستند. محل استقرار مرکز روحانی آسیای میانه در تاشکند است.
تاریخچه

شهر تاشکند برای اولین بار بین قرن‌های ۵ و ۳ قبل از میلاد به عنوان واحه‌ای در کنار دریا (رودخانهٔ) چیرچیق نزدیک به دامنه کوه‌های تیان شان غربی، برای سکونت گزیده شد. در دوران باستان، بئیتین در این منطقه واقع بوده که احتمالاً نقش «پایتخت» تابستانی کنفدراسیون کانگجو را داشته است. برخی از پژوهشگران بر این باورند که «برج سنگی» در رسالهٔ جغرافیا اثر بطلمیوس و همچنین در سفرنامه‌های اولیهٔ جادهٔ ابریشم قدیم به این شهر اشاره دارد. گفته می‌شود این برج نقطهٔ میانی بین اروپا و چین را نشان می‌داده است. با این حال، برخی دیگر از پژوهشگران با این نظریه موافق نیستند، اگرچه تاشکند را همچنان یکی از چهار مکان احتمالی برای برج سنگی می‌دانند.
این شهر در زمان ساسانیان نیز از سرزمین‌های ایران به‌شمار می‌رفت. در ۷۵۱ م. کاوسی‌ان چی فرمانروای چینی، پادشاه چاچ را کشت و دختر او از عرب‌ها کمک خواست. ابومسلم سردار ایرانی، زیاد بن صالح را با لشکری به آن سرزمین روانه کرد. وی چینی‌ها را در ۱۳۳ق شکست داد و کاوسی‌ان چی در میدان نبرد کشته شد. به سبب این نبرد، اسلام به آسیای میانه راه یافت و چینیها دیگر نتوانستند در آن سامان حکمرانی کنند. در دورهٔ کائونچی دوم (سدهٔ چهارم و سدهٔ پنجم میلادی) تاشکند گسترش یافت و به شکل شهر درآمد و دارای اجزای شهری، مانند دژ و کاخ گردید.
در اوایل قرن هفتم ضمن لشکرکشی‌های سلطان محمد خوارزمشاه قسمتی از چاچ خراب شد. سپس فتنه مغول آنچه را که در زمان خوارزمشاه از خرابی خلاصی بود دستخوش همان ویرانی و مصیبتی کرد که به روزگار دیگر شهرها رسید ولی ظاهراً خرابی این شهر دیر نپایید و به‌سرعت گردوغبار فلاکت از پیشانی آن زدوده شد و در قرن هشتم که امیر تیمور و لشکریان وی بدان شهر فرود آمدند محلی با اهمیت بود.
در ۱۸۶۵ روس‌ها تاشکند را که بخشی از خان‌نشین خوقند بود تسخیر کردند و در ۱۸۶۷ تاشکند به مرکز نو اداری، بازرگانی، سیاسی و صنعتی تبدیل شد.
تاریخچه > دوران شوروی

در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، شهر تاشکند شروع به صنعتی شدن کرد. اولین پخش عمومی یک دستگاه تلویزیون کاملاً الکترونیکی در تابستان سال ۱۹۲۸ در تاشکند انجام شد.
آلمان نازی در ژوئن ۱۹۴۱ با نقض پیمان مولوتوف–ریبنتروپ به اتحاد جماهیر شوروی حمله کرد. دولت برای حفظ ظرفیت صنعتی شوروی، کارخانه‌ها را از غرب روسیه و اوکراین به تاشکند منتقل کرد. این موضوع در طول جنگ جهانی دوم منجر به افزایش قابل توجه صنایع شهر شد.
همچنین اکثر مهاجران کمونیست آلمانی به تاشکند منتقل شدند. جمعیت روس با مهاجرت پناهندگان جنگی به‌طور چشمگیری افزایش یافت و جمعیت تاشکند را به بیش از یک میلیون نفر رساند. روس‌ها و اوکراینی‌ها در نهایت به بیش از نیمی از کل ساکنان تاشکند تبدیل شدند. بسیاری از پناهندگان سابق به جای بازگشت به خانه‌هایشان، پس از جنگ در تاشکند ماندند.
در دوران پس از جنگ، اتحاد جماهیر شوروی تأسیسات علمی و مهندسی متعددی در تاشکند تأسیس کرد.
در ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۶۶، بهادر شاستری، نخست‌وزیر وقت هند، و ایوب خان، رئیس‌جمهور پاکستان، پیمانی را در تاشکند با آلکسی کاسیگین، نخست‌وزیر شوروی، به عنوان میانجی برای حل شرایط صلح پس از جنگ هند و پاکستان در سال ۱۹۶۵ امضا کردند. روز بعد، شاستری به‌طور ناگهانی درگذشت، گفته می‌شود دلیل آن حمله قلبی بوده است. ولی گمانه زنی می‌شود که شاستری با آب مسموم کشته شده است.[نیازمند منبع]
بخش اعظمی از شهر قدیمی تاشکند در اثر زلزله‌ای سهمگین در ۲۶ آوریل ۱۹۶۶ ویران شد. بیش از ۳۰۰٬۰۰۰ نفر بی خانمان شدند و حدود ۷۸٬۰۰۰ خانه با مهندسی ضعیف به ویژه در مناطق پرجمعیت شهر قدیم که در آن خانه‌های سنتی گلی غالب بود، تخریب شدند. جمهوری‌های شوروی و برخی دیگر از کشورها مانند فنلاند، «گردان‌های برادری» و مهندسان شهری برای کمک به بازسازی تاشکند ویران فرستادند. تاشکند به عنوان یک شهر نمونهٔ شوروی با خیابان‌های عریض پوشیده از درختان سایه دار، پارک‌ها، میدان‌های وسیع برای رژه، فواره‌ها، بناهای نمادین و هکتارها ساختمان آپارتمانی بازسازی شد. متروی تاشکند نیز در همین زمان ساخته شد. تا سال ۱۹۷۰ حدود ۱۰۰٬۰۰۰ خانه جدید ساخته شده بود، اما سازندگانشان بسیاری از این خانه را تصاحب کردند و به بی‌خانمانان تاشکند ندادند. توسعهٔ بیشتر در سال‌های بعد با پیشرفت‌های عمده در منطقهٔ چیلانزار، شمال شرق و جنوب شرق شهر، باعث افزایش وسعت شهر شد.
در زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، تاشکند چهارمین شهر بزرگ شوروی و از مراکز علم و مهندسی آن اتحادیه بود.
با توجه به زلزله ۱۹۶۶ و توسعه مجدد شوروی، میراث معماری کمی از تاریخ باستان تاشکند باقی مانده است.
تاریخچه > از استقلال ازبکستان

شهر تاشکند پایتخت و مهم‌ترین شهر ازبکستان است. این شهر به خاطر خیابان‌های سرسبز و فواره‌های متعدد شناخته می‌شد، اما دولت اقدام به قطع درختان در سال ۲۰۰۹ کرد.
از سال ۱۹۹۱ شهر از نظر اقتصادی، فرهنگی و معماری تغییرات زیادی کرده است. پروژه‌های نوسازی جایگزین نمادهای دوران شوروی شده‌اند. بزرگ‌ترین مجسمهٔ ولادیمیر لنین با یک کرهٔ زمین که نقشهٔ جغرافیایی ازبکستان را نشان می‌دهد، جایگزین شده است. ساختمان‌های دوران شوروی نیز جایشان را به ساختمان‌های مدرن جدید دادند.
در سال ۲۰۰۷، تاشکند به عنوان «پایتخت فرهنگی جهان اسلام» توسط مسکو نیوز انتخاب شد، زیرا این شهر دارای مساجد تاریخی متعدد و اماکن اسلامی مهم، از جمله دانشگاه اسلامی است. تاشکند نسخه خط کوفی قرآن سمرقند را در خود جای داده است که یکی از قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی قرآن است و از سال ۱۹۲۴ در این شهر نگهداری می‌شود.
جغرافیا

این شهر در کشور ازبکستان و در ۴۰ درجه و ۱۶ دقیقه عرض شمالی و ۶۹ درجه و ۱۳ دقیقه طول خاوری واقع شده است.
تاشکند شهری با آب فروان بین جاده سمرقند، دومین شهر بزرگ ازبکستان و چیمکند شهر بزرگ قزاقستان که در مرز با ازبکستان است، قرار گرفته است. تاشکند تنها ۱۳ km از مرز قزاقستان فاصله دارد.
شهرهای نزدیک به تاشکند با جمعیت بالای یک میلیون نفر عبارت اند از: چیمکند (قزاقستان), دوشنبه (تاجیکستان), بیشکک (قرقیزستان), کاشغر (چین), آلماتی (قزاقستان), کابل (افغانستان) و پشاور (پاکستان).
تاشکند در تلاقی دریای چیرچیق و دیگر معاونان آن در منطقه رسوبی با ارتفاع ۱۵ متر (۴۹ فوت) قرار گرفته است. شهر در منطقه فعال تکتونیکی زمین لرزه قرار گرفته است. وقت محلی تاشکند UTC/GMT +۵ است.
مناطق شهری

تاشکند به ناحیه‌های شهری (ازبکی: تومان) ذیل تقسیم شده است:
| شماره | ناحیه (تومان) | جمعیت (۲۰۰۹) | مساحت (km۲) | تراکم (مساحت/km۲) | نقشه |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | بیکتمیر | ۲۷٬۵۰۰ | ۲۰٫۵ | ۱٬۳۴۱ |  |
| ۲ | چیلان زار | ۲۱۷٬۱۰۰۰ | ۳۰٫۰ | ۷٬۲۳۳ |  |
| ۳ | یاشن آباد | ۲۰۴٬۸۰۰ | ۳۳٫۷ | ۶٬۰۷۷ |  |
| ۴ | میر آباد | ۱۲۲٬۷۰۰ | ۱۷٫۱ | ۷٬۱۷۵ |  |
| ۵ | میرزا الغ بیگ | ۲۴۵٬۲۰۰ | ۳۱٫۹ | ۷٬۶۸۷ |  |
| ۶ | سیرجیلی | ۱۴۹٬۰۰۰ | ۵۶٫۰ | ۲٬۶۶۱ |  |
| ۷ | شیخان طاهر | ۲۸۵٬۸۰۰ | ۲۷٫۲ | ۱۰٫۵۰۷ |  |
| ۸ | اولما زار | ۳۰۵٫۴۰۰ | ۳۴٫۵ | ۸٬۸۵۲ |  |
| ۹ | آگ تپه | ۲۳۷٬۰۰۰ | ۲۸٫۲ | ۸٬۴۰۴ |  |
| ۱۰ | یکه سرای | ۱۱۵٬۲۰۰ | ۱۴٫۶ | ۷٬۸۹۰ |  |
| ۱۱ | یونس آباد | ۲۹۶٬۷۰۰ | ۴۱٫۱ | ۷٬۲۱۹ |  |
در زمان حکومت تزاری تاشکند دارای ۴ منطقه شهری بود: (به ازبکی: داهه):
بیش یوگوچ
کوکچه
شیخان طاهر
سیب زور
در سال ۱۹۴۰ دارای مناطق (به روسی: район) ذیل بود:
اکتبر
کیروف
استالین
فرونز
لنین
کای بایشیف
در سال ۱۹۸۱ نامگذاری مناطق ذیل تغییر نمود:
بیکتیمیر
آکمال-ایکراموف (آگ تپه)
خاماز (یاشن آباد)
لنین (میر آباد)
کای بایشیف (میرزا الغ بیگ)
سیرجیلی
اکتبر (شیخان طاهر)
صابر رحیموف (اول مازار)
چیلان زار
فرونز (یکه سرای)
کیروف (یونس آباد)
آموزش

مهم‌ترین مراکز علمی ازبکستان از قبیل آکادمی علوم ازبکستان در تاشکند قرار دارد. چندین دانشگاه و مرکز آموزش عالی در این شهر وجود دارد که به شرح زیر می‌باشد:
دانشگاه ملی ازبکستان
دانشگاه دولتی زبان‌های جهانی ازبکستان
دانشگاه سیاست و اقتصاد جهانی
دانشگاه دولتی نفت و گاز روسیه (NRU)(شاخه دولتی آن در تاشکند)
آموزشگاه عالی توسعه مدیریت سنگاپور در تاشکند
دانشگاه بین‌المللی ویست مینیستر در تاشکند
دانشگاه فناوری و اطلاعات تاشکند
دانشگاه اسلامی تاشکند
دانشگاه دولتی تکنیک تاشکند
دانشگاه پلی تکنیک تورین در تاشکند
دانشگاه دولتی اقتصادی تاشکند
دانشگاه دولتی حقوق تاشکند
دانشگاه دولتی زبان‌های خارجی تاشکند
دانشگاه اینها تاشکند
دانشگاه تیم
آموزشگاه عالی اتومبیل و جاده‌سازی تاشکند
آموزشگاه عالی مالی تاشکند
آموزشگاه عالی معماری تاشکند
هنرستان هنرهای زیبای موسیقی
آموزشگاه عالی طبی کودکان تاشکند
آکادمی پزشکی دولتی تاشکند
آموزشگاه عالی مطالعات شرقی
آموزشگاه عالی پارچه و برق تاشکند
آموزشگاه عالی مهندسان راه‌آهن تاشکند
آموزشگاه عالی هنر و طراحی ملی (قبلا بنام کمال الدین بهزاد بود)
مدرسه بین‌المللی تجارت کلاجک علمی
آموزشگاه عالی آبیاری و اصلاح سازی تاشکند
ترابری

متروی تاشکند در سال ۱۹۷۷ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۳ خط و ۲۹ ایستگاه می‌باشد.
فرودگاه بین‌المللی تاشکند بزرگ‌ترین فرودگاه ازبکستان است و با قاره‌های آسیا، اروپا و آمریکای شمالی در ارتباط می‌باشد.
قطار سریع‌السیر تاشکند-بخارا
سیستم بس‌های برقی که فعالیت آن در سال ۲۰۱۰ متوقف شد.
تراموای (قطار برقی) تاشکند که فعالیت آن در سال ۲۰۱۶ متوقف شد.
ورزش

فوتبال مشهورترین ورزش تاشکند، با باشگاه‌های برجسته و عالی مانند، باشگاه فوتبال پاختاکور، باشگاه فوتبال بنیادکار و باشگاه فوتبال لوکوموتیف تاشکند می‌باشد که هر سه تیم در لیگ فوق‌العاده ازبکستان مسابقه می‌دهند. بازیکنانی مثلماکسیم شاتسکیخ، پیتر اودموینگی و واسیلیس هاتزیپاناگیس در این شهر متولد شده‌اند.دوچرخه سوار جمال الدین عبدالجباروف متولد تاشکند است و بازیکن تنیس، دنیس ستامین در این شهر پرورش یافته است. آک گل امان مرادووا و ایرودا تولیاگانووا مشهورترین تنیسور های زن در این شهر هستند.ژیمناست علینا کابئوا و بازیکن المپیک اسرائیلی الکساندر شاتیلوف متولد تاشکند است.قهرمان پیشین دنیا میخائیل کولگانوف، بازیکن اسرائیلی برنده مدال برنز حد اکثر سرعت دویدن K-1 ۱۵۰۰ متر در تاشکند تولد شده است.
رسانه‌ها

۹ روزنامه ازبک زبان، چهار روزنامه به انگلیسی و ۹ روزنامه به روسی
چندین مرکز تلویزیونی و تلویزیونی کابلی، از جمله برج تاشکند، دومین سازه بلند در آسیای میانه
علاوه بر این‌ها، سیستم‌های پخش دیجیتال در تاشکند در دسترس است که در آسیای مرکزی بی نظیر است.
نگارخانه

نمایی از بوستان آب و شهر تاشکند
یک زوج جوان در تاشکند
کاخ شاهزاده رومانف(تالار پذیرایی وزارت امور خارجه)
ایستگاه مرکزی راه‌آهن تاشکند
تاشکند، ۱۹۱۷
تصویر جاده امیر تیمور ۲۰۰۶
برج‌های مسکونی شهر تاشکند
تصویر جاده بالاشهر تاشکند در ۲۰۱۲
ماکسیم شاتسکیخ، مهاجم تیم ملی فوتبال ازبکستان، از تاشکند است.
داخل مدرسه مدرسه کوکلداش
کاخ شاهزاده رومانوف
اپرا و تئاتر هنرهای نمایشی علیشیر نوایی
موزه هنرهای دستی
بنای یادبود تراس شیوانکو
بلوچی رخشانی

| بلوچی غربی | بلوچی غربی |
| --- | --- |
مغربی بلوچی: مغربی بلوچی
زبان بومی در: پاکستان، ایران
تبار: هندواروپایی  هندوایرانیایرانیایرانی غربیبلوچیبلوچی غربی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۲–۶۳۹: bgn
ایزو ۳–۶۳۹: bgn
گلاتولوگ: west2368
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.: این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
بلوچی رخشانی یا بلوچی غربی یا بلوچی سرحدی از گویش‌های پرتکلم زبان بلوچی است. این گویش دارای چندین لهجهٔ مهم می‌باشد و توسط بلوچ‌های ساکن پاکستان، ایران، افغانستان و ترکمنستان گویش می‌شود. وبگاه گلاتولوگ این گویش را زیرمجموعهٔ بلوچی غربی طبقه‌بندی کرده‌است.
ضمایر

| ضمایر>  | فارسی>  | رخشانی>  | مکرانی>  |
| --- | --- | --- | --- |
اول شخص: من
| دوم شخص | تو | تهٔ | تَو |
| سوم شخص | او | آ - آئی | آ - آیی |
| اول جمع | ما | ئما/هٔما | مِشما/ما |
دوم جمع: شما
| سوم جمع | ایشان | آوان | آیاں |
| ---- | ---- | مُشما/مَشما | ما وَ شُما |
رخشانی سرحدی

یکی از زیر لهجه‌های رخشانی، لهجه سرحدی است که این زیر لهجه بیشتر از زبان فارسی متأثر است و در آن واژه‌ها، ترکیبات و حتی ساختمان دستوری زبان فارسی بیشتر دیده می‌شود؛ یعنی واژه‌هایی از فارسی جدید را پس از تغییرات آوایی و همچنین تعدادی از ساخت‌های دستوری فارسی را در این لهجه مورد استفاده قرار داده‌اند. برای مثال واژه‌هایی از فارسی را که به «های غیر ملفوظ» ختم گردیده‌اند پس از تبدیل «ه» به «گ» در نظر گرفته و «ه» را به «گ» تبدیل کرده و در زیر لهجه سرحدی به کار می‌برند، مانند:واژه «بیگانه» که در زیر لهجه سرحدی تبدیل شده‌است به (بیگانگ) و دیگر مثال‌ها. بلوچی سرحدّی شامل مصدر، وجه وصفی (اسم فاعل و اسم مفعول) و اسم مصدر است، که همه از ستاک فعل و پسوندهای خاصی ساخته می‌شوند.
رخشانی شمالی یا (مربوط بلوچستان اشغالی شمالی)

رخشانی شمالی شباهت‌هایی با رخشانی سرحدی دارد و رخشانی ترکمنستانی هم از بلوچی رخشانی سرچشمه گرفته‌است. تفاوت رخشانی شمالی با رخشانی سرحدی این است که: در زمان ماضی نقلی حرف «گ» از رخشانی شمال حذف شده‌است اما همچنان در سرحدی پابرجا است؛ مثال:
| رخشانی سرحدی | رخشانی بلوچستان شمالی | فارسی |
| --- | --- | --- |
| نشته‌گون/نشتگ اون | نشته‌اون | نشسته‌ام |
| شته اون/شتگ اون | شوته‌اون | رفته‌ام |
| وانته‌گون/وانتگ اون | وانته‌اون | خوانده‌ام |
| دیسته گون/دیستگ اون | دیسته‌اون | دیده‌ام |
| زانته‌گون/زانتگ اون | زانته‌اون | دانسته‌ام |
رخشانی شمالی در استان (ولایت) های نیمروز، فراه، هلمند، قندهار، هرات و بعضا استان (ولایت) های شمالی افغانستان تکلم می‌شود.
رخشانی تاجیکستان

در کشور تاجیکستان بنابر آمار متخلف تعداد بلوچ‌های رخشانی نزدیک به ۵۰۰۰ هزار نفر است که زبان شان بلوچی رخشانی یا بلوچی غربی است.
خط بلوچ‌های تاجکستان، که شباهت زیادی با رخشانی ترکمنستان و افغانستان دارد
عبدولی

عبدولی از طایفه های لر ساکن لرستان و خوزستان است؛ که در شهرستان های کوهدشت واندیمشک ومناطق سرکان و پاپل مانیارود اسکان داشته‌اند تعداد زیادی از این طایفه به استان‌های همجوار از جمله خوزستان کوچ کرده‌اند.
تاریخ

در دوران حکومت نظرعلی خان امرایی بر منطقهٔ طرحان این طایفه گارد ویژهٔ حکومت را تشکیل می‌دادند. در جنگ کوهدشت با سپاه انگلستان این طایفه به دلیل اینکه در جنگ‌های چریکی و کوهستانی مهارت‌های زیادی داشتند نقش بزرگی ایفا کردند. اصالتاً عبدولی با طوایف سوری و امرایی نسبت خونی داشته و در گذشته نچندان دور از مناطق رومشکان به سرکان و سپس به مانیارود کوچ کرده‌اند
سکونتگاه

طایفه عبدولی در لرستان و خوزستان ساکن است، عبدولی‌های ساکن در لرستان عمدتاً در کوهدشت و خرم‌آباد ساکن هستند، و عبدولی‌های خوزستان ساکن اندیمشک هستند.
زبان و جمعیت

طایفه عبدولی حدود ۷۰۰۰۰نفر جمعیت دارد و به زبان لری صحبت می‌کنند.
این ایل شامل ۹ شاخه با نام های زیر میشود:1:علی نقی
2:تقی
3:علی عسگر
4:صفر
5:رضا
6:مراد علی
7:مراد
8:علی میرزا
9:بیگ میرزا
مرتضی‌قلی خان وکیل‌الملک

مرتضی‌قلی خان پسر محمد اسماعیل خان نوری وکیل الملک از خاندان اسفندیاری و حاکم کرمان بود. پدرش او را به روسیه فرستاد تا تعلیمات نظامی فراگیرد و پس از بازگشت وارد قشون ایران شد. در ۱۲۷۲ ه‍. ق. به درجه سرهنگی نائل آمد و مسئول فوج ملایر بود. در ۱۲۸۳ ه‍. ق. در زمان حکومت پدرش بر کرمان، با درجه سرتیپی به ریاست دو فوج کرمان منصوب گردید.
در سال ۱۲۸۶ ه‍. ق. مرتضی‌قلی خان نوری به لقب پدر «وکیل‌الملک» ملقب شد و به جای حسین‌خان شهاب الملک «نظام‌الدوله» حاکم کرمان شد. وکیل‌الملک ثانی همچون پدر به دولت‌خواهی، مردم‌داری و نظم شهر پرداخت. از خدماتش به دولت تسخیر قلعه کوهک است که مامن بلوچ‌ها بود. چوب و فلک کردن شیخ احمد کرمانی به دستور او به مهاجرت شیخ‌احمد و یاران آزادیخواهش از کرمان منتهی شد. در ۱۲۹۴ ه‍. ق. به دلیل کمبود غله و گرانی نان در شهر کرمان آشوب شد و کارگران شالباف به سرکردگی علیمحمد نامی دست به غارت منازل تجار می‌زدند؛ وکیل‌الملک مایل نبود که آنان را کیفر دهد از این رو در ۱۲۹۵ ه‍. ق. استعفاء کرد و روانه طهران شد و فیروزمیرزا فرمانفرما عهده دار حکومت کرمان شد.
کارهای عمرانی

مرتضی‌قلی‌خان نوری بناهای ناتمام پدر را به اتمام رساند و با پرداخت ۸۵ هزار تومان کار حفر نهر شهر نجف را به پایان رسانید. همچنین سردر عظیمی بر عمارت حضرت معصومه بنا نهاد و مزار حاج محمدحسین نائینی را تعمیر کرد و بسیاری مساجد، میدان، باغ و عمارت ساخت. وی نیز موقوفات بسیاری بر این بناها قرار داد تا همچنان پایدار و استوار بمانند.
کاروانسرای وکیل در سمت چپ بازار در مجموعه وکیل واقع و کاروانسرای بزرگ شهر محسوب می‌شود. به فرمان محمد اسماعیل خان وکیل‌الملک والی کرمان بنا شد و در زمان مرتض قلی خان، وکیل‌الملک ثانی در سال ۱۲۸۷ به اتمام رسید. سر در ورودی کاروانسرا در بازار با کاشی‌کاری و گچ‌بری تزئین شده‌است.
همسر و فرزندان

مرتضی‌قلی خان وکیل‌الملک در زمان حکومت کرمان با ملک‌تاج فیروز نجم السلطنه دختر شاهزاده فیروز میرزا نصرت الدوله فرمانفرما، ازدواج کرد. وکیل‌الملک در آن هنگام از ازدواج‌های قبلی اش، چند فرزند داشت. نجم السلطنه از این ازدواج صاحب دو دختر به نام‌های عشرت الدوله و شوکت الدوله شد.
سرامیک

جدول زمانی کوتاه سرامیک در سبک‌های مختلف
سِرامیک (به انگلیسی: Ceramic) یک ماده جامد غیر فلزی غیر آلی است که از ترکیبات فلزی یا غیر فلزی تشکیل شده و با گرم شدن در دمای بالا شکل گرفته و سپس سخت شده‌است. به‌طور کلی، سرامیک‌ها موادی سخت، شکننده و مقاوم در برابر خوردگی هستند. نمونه‌های معمول آن سفال، ظروف چینی و آجر است.
گستره بلورینگی مواد سرامیکی از کاملاً جهت دار، تا شبه-کریستالی، شیشه ای شده، و گاهی حتی کاملاً اریخت (برای مثال شیشه) قابل تغییر است. در بیشتر مواقع، سرامیک‌های پخته شده، شیشه ای یا نیمه-شیشه ای هستند، همان‌طور که در مورد ظروف سفالی، ظروف سنگینه و ظروف چینی مشاهده می‌شود. متغیر بودن تبلور و ترکیب الکترون در پیوندهای یونی و کووالانسی باعث می‌شود که بیشتر مواد سرامیکی عایق‌های حرارتی و الکتریکی خوبی باشند (تحقیقات گسترده‌ای در مهندسی سرامیک انجام شده‌است). با چنین طیف وسیعی از گزینه‌های ممکن برای ترکیب یا ساختار یک سرامیک (به عنوان مثال تقریباً تمام عناصر، تقریباً انواع پیوندها و تمام سطوح تبلور)، دامنه موضوع سرامیک‌ها بسیار گسترده‌است، و تعیین ویژگی‌های قابل شناسایی (برای مثال سختی، سفتی، هدایت الکتریکی و غیره) برای کل گروه دشوار است. سرامیک‌ها عموماً دارای خواصی مثل : دمای ذوب بالا، سختی بالا، رسانایی ضعیف، مدول الاستیسیته بالا، مقاومت شیمیایی بالا و شکل‌پذیری کم هستند، البته استثناهایی نیز وجود دارد (برای مثال سرامیک پیزوالکتریک، دمای انتقال شیشه، سرامیک ابررسانا و غیره). بسیاری از کامپوزیت‌ها مانند فایبرگلاس و الیاف کربن اگرچه حاوی مواد سرامیکی هستند اما از خانواده سرامیک‌ها محسوب نمی‌شوند.
اولین سرامیک‌های ساخته شده توسط انسان اشیا سفالی (به عنوان مثال گلدان یا ظروف) یا مجسمه‌های ساخته شده از خاک رس بودند، که یا به خودی خود یا با مواد دیگری مانند سیلیس مخلوط شده و در آتش تف جوشی و سخت شده‌است. بعدها سرامیک‌ها لعاب زده و پخته شدند تا سطوح صاف و رنگی ایجاد شود و تخلخل از طریق استفاده از پوشش‌های سرامیکی شیشه ای و آمورف بر روی زیرلایه‌های سرامیکی بلوری تقلیل یابد. سرامیک‌ها امروزه شامل محصولات خانگی، صنعتی، و ساختمانی هستند و همچنین طیف وسیعی از هنرهای سرامیکی وجود دارد. در قرن بیستم، مواد سرامیکی جدیدی برای استفاده در مهندسی سرامیک پیشرفته، مانند نیمه هادی‌ها ساخته شد.
کلمه «سرامیک» از کلمه یونانی κεραμικός (keramikos)، به معنای «سفال» یا «برای سفال»، و آن از κέραμος (keramos)، به معنای «سفالگر، کاشی، سفال» آمده‌است. اولین اشاره شناخته شده به ریشه «سرامـ» مربوط به واژه یونانی-مایکایی ke-ra-me-we، به معنای «کارگران سرامیک» است که با خط هجایی «خط ب» نوشته شده‌است. کلمه «سرامیک» ممکن است به عنوان صفت برای توصیف یک ماده، محصول یا فرایند استفاده شود، یا ممکن است به عنوان یک اسم، به صورت مفرد یا به‌طور معمول، به عنوان اسم جمع استفاده شود.
پیشینه

مقالهٔ اصلی: سرامیک مدرن
برخی آغاز استفاده و ساخت سرامیک‌ها را در حدود ۷۰۰۰ سال قبل از میلاد می‌دانند
در حالی که برخی دیگر قدمت آن را تا ۱۵۰۰۰ سال قبل از میلاد نیز دانسته‌اند. ولی در کل اکثریت تاریخ‌نگاران بر ۱۰۰۰۰ سال قبل از میلاد اتفاق نظر دارند. (بدیهی است که این تاریخ مربوط به سرامیک‌های سنتی است)