فرگشت اخلاق
اجتماع‌گرایی در نخستی‌سانان

نزدیکترین خویشاوندان زندهٔ انسان‌ها، شامپانزه‌ها و بونوبوها می‌باشند. این جانوران دارای اجداد مشترکی با انسان بین پنج تا شش میلیون سال پیش هستند. از این رو شامپانزه‌ها و بونوبوها را می‌توان نزدیکترین نمونه‌های موجود شبیه به اجداد انسان‌ها دانست. در حالی که ممکن است نخستی‌سانان ویژگی‌های اخلاقی با درک انسانی نداشته باشند ولی آن‌ها دارای ویژگی‌ها و رفتارهایی هستند که برای فرگشت اخلاق انسانی در طول فرگشت انسان لازم بوده‌اند. این ویژگی‌ها شامل هوش بالا، قابلیت ارتباط با استفاده از علائم، درک عرف‌های اجتماعی و واقف بودن به وجود «خویش» است. فرانس دی وال و باربارا کینگ هر دو عقیده دارند اخلاق انسانی از رشد اجتماع‌گرایی نخستی‌سانان شکل گرفته‌است. بسیاری از جانوران اجتماعی مانند نخستی‌سانان، دلفین‌ها و نهنگ‌ها رفتارهایی را نشان می‌دهند که مایکل شرمر آن‌ها را احساسات پیش-اخلاقی می‌نامد. این خصوصیات که شامل موارد زیر می‌شوند بین انسان‌ها و دیگر جانوران اجتماعی به ویژه کپی‌های بزرگ مشترک هستند:
شرمر بحث می‌کند که این احساسات پیش-اخلاقی در جوامع نخستی‌سانان به عنوان روشی برای محدود کردن خودخواهی و ساختن گروه‌هایی با همکاری بیشتر، فرگشت یافته‌اند. برای هر گونهٔ اجتماعی، مزایای عضویت در یک گروه نوع دوست بیشتر از تنها زیستن است. برای مثال، عدم وابستگی به گروه یک موجود را در برابر حملهٔ خارجی آسیب پذیرتر می‌سازد. عضو یک گروه بودن همچنین شانس یافتن غذا را بیشتر می‌کند. ثابت شده‌است که در بین جانوران، شکار دسته جمعی شانس موفقیت را در از پای درآوردن طعمه‌های بزرگ یا خطرناک بیشتر می‌کند.
| دوره (سال پیش) | نوع جامعه | تعداد نفرات |
| --- | --- | --- |
| ۶٫۰۰۰٫۰۰۰ | دسته‌ها | ۱۰ تایی |
| ۱۰۰٫۰۰۰–۱۰٫۰۰۰ | دسته‌ها | ۱۰ تا ۱۰۰ تایی |
| ۱۰٫۰۰۰–۵٫۰۰۰ | قبایل | ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ تایی |
| ۵٫۰۰۰–۴٫۰۰۰ | طوایف | ۱۰۰۰ تا ۱۰٫۰۰۰ تایی |
| ۴٫۰۰۰–۳٫۰۰۰ | ایالات | ۱۰٫۰۰۰ تا ۱۰۰٫۰۰۰ تایی |
| ۳٫۰۰۰-امروز | امپراطوری‌ها | ۱۰۰٫۰۰۰ تا ۱٫۰۰۰٫۰۰۰ تایی |
تمام جانوران اجتماعی دارای جوامعی سلسله مراتبی هستند که هر عضو جایگاه خود را در آن می‌داند. رده‌های اجتماعی با قوانین خاصی حفظ می‌شوند و اعضای غالب گروه دیگران را با تنبیه مجبور به رعایت ردهٔ اجتماعی‌شان می‌کنند. نخستی‌سانان عالی تر، همچنین دارای حس مقابله به مثل هستند. شامپانزه‌ها به خاطر می‌سپارند چه کسی به آن‌ها لطف و چه کسی در حقشان بدی کرده‌است. برای مثال در شامپانزه‌ها، دیده می‌شود که با کسی که تر و خشکشان می‌کند غذایشان را تقسیم می‌کنند. خفاشان خون‌آشام نیز دارای حس مقابله به مثل و هم نوع دوستی هستند. آن‌ها خون را با هم به صورت مقابله به مثل و نه تصادفی تقسیم می‌کنند. آن‌ها این کار را با دیگر خفاشانی که قبلاً این کار را برایشان انجام داده‌اند و همچنین خفاش‌هایی که محتاج به خوردن خون هستند، انجام می‌دهند چون این نوع خفاش اگر در سه روز متوالی خون نیاشامد در معرض خطر مرگ بر اثر گرسنگی قرار می‌گیرد.
جانوران دیگر مانند میمون‌های کاپوچین و سگ ها نیز مواردی را مانند فهمیدن عدالت و خودداری از همکاری در یک کار وقتی که جوایز شرکت کنندگان یکسان نباشد، نشان می‌دهند.
شامپانزه‌ها در گروه‌های انشقاقی-ائتلافی با متوسط ۵۰ عضو زندگی می‌کنند. محتمل است که نیاکان اولیه بشر نیز در گروه‌هایی با همین اندازه می‌زیسته‌اند. انسان‌سایان اخیرتر در دورهٔ پارینه سنگی در دسته‌هایی با چند صد نفر می‌زیسته‌اند. با بزرگتر شدن دسته‌ها همراه با فرگشت انسان، نیروهای بیشتری برای نگهداری همبستگی گروه‌ها لازم بود. اخلاق احتمالاً در این گروه‌های ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفری به عنوان ابزاری برای کنترل اجتماعی، حل و فصل مناقشات و اتحاد گروه شکل گرفته‌است. به گفتهٔ دکتر دی وال، اخلاق انسانی دارای دو سطح بالاتر است که در نخستی سانان دیده نمی‌شود. انسان‌ها اصول اخلاقی جوامع خود را با دادن جوایز، جریمه و شهرت بخشیدن بسیار بیشتر تقویت می‌کنند. انسان‌ها همچنین از درجه‌ای از قضاوت و منطق استفاده می‌کنند که در حیات وحش دیده نمی‌شود.