stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گرگ
رابطه گرگ‌ها و انسان‌ها > درگیری‌ها > رقابت با سگ‌ها

مطالعات انجام‌شده درباره اثرات رقابتی سگ‌ها بر دیگر گوشتخواران هم‌زیست، اشاره‌ای به تحقیق خاصی درباره رقابت مستقیم بین سگ‌ها و گرگ‌ها ندارد.این رقابت معمولاً به نفع گرگ‌هاست، زیرا آن‌ها به شکار و کشتن سگ‌ها شهرت دارند. بااین‌حال، در مناطقی که تحت فشار شدید انسانی هستند، گرگ‌ها معمولاً به‌صورت جفت یا در گروه‌های کوچک زندگی می‌کنند. در چنین شرایطی، رویارویی با گروه‌های بزرگ سگ‌ها ممکن است برای گرگ‌ها مخاطره‌آمیز باشد.
گرگ‌ها در برخی مناطق، به‌ویژه در کرواسی، سگ‌ها را بیشتر از گوسفندان شکار می‌کنند و به نظر می‌رسد که در روسیه، جمعیت سگ‌های ولگرد را محدود می‌کنند. همچنین، برخی از جمعیت‌های گرگ به سگ‌ها به‌عنوان منبع غذایی مهمی متکی هستند. در برخی موارد، گرگ‌ها هنگام حمله به سگ‌ها حتی در حضور انسان‌ها رفتارهای جسورانه و غیرعادی از خود نشان می‌دهند و ممکن است افراد اطراف را نادیده بگیرند. این حملات می‌توانند هم در حیاط خانه‌ها و هم در جنگل رخ دهند. در اسکاندیناوی و ویسکانسین، حمله گرگ‌ها به سگ‌های شکاری یک معضل جدی محسوب می‌شود. اگرچه تعداد سگ‌هایی که سالانه توسط گرگ‌ها کشته می‌شوند نسبتاً کم است، اما این موضوع باعث افزایش نگرانی‌ها درباره ورود گرگ‌ها به مناطق مسکونی برای شکار شده است. در بسیاری از فرهنگ‌ها، سگ‌ها نه‌تنها به‌عنوان حیوانات کاری بلکه به‌عنوان اعضای خانواده محسوب می‌شوند. ازاین‌رو، از دست دادن آن‌ها می‌تواند واکنش‌های احساسی شدیدی ایجاد کند، ازجمله درخواست برای کاهش محدودیت‌های شکار گرگ‌ها.
سگ‌هایی که برای حفاظت از گوسفندان تربیت شده‌اند، می‌توانند به کاهش درگیری بین انسان و گرگ کمک کنند و به‌عنوان یکی از روش‌های غیرکشنده برای حفاظت از گرگ‌ها پیشنهاد می‌شوند. این سگ‌ها لزوماً تهاجمی نیستند، اما با نشان دادن رفتارهایی مشابه گرگ‌ها، مانند پارس کردن، تعاملات اجتماعی و رفتارهای شبه‌تهاجمی، ممکن است گرگ‌ها را از شکار منصرف کنند. استفاده سنتی از سگ‌های گله در سراسر اوراسیا در برابر حملات گرگ‌ها مؤثر بوده است،  به‌ویژه در شرایطی که گوسفندان در حضور این سگ‌ها در حصار نگه‌داری می‌شوند. بااین‌حال، سگ‌های گله گاهی قربانی حمله گرگ‌ها می‌شوند.
رابطه گرگ‌ها و انسان‌ها > درگیری‌ها > حمله به انسان‌ها

به نظر می‌رسد حضور انسان باعث استرس گرگ‌ها می‌شود، همان‌طور که با افزایش سطح کورتیزول در مواردی مانند ماشین برفی در نزدیکی قلمرو آنها مشاهده می‌شود. تترس از گرگ‌ها در بسیاری از جوامع وجود دارد، هرچند انسان‌ها بخشی از طعمه طبیعی آن‌ها محسوب نمی‌شوند. واکنش گرگ‌ها به انسان تا حد زیادی به تجربه قبلی آن‌ها با مردم بستگی دارد. گرگ‌هایی که هرگز تجربه منفی با انسان نداشته‌اند یا به منابع غذایی وابسته به انسان‌ها دسترسی دارند، معمولاً ترس کمتری از آن‌ها نشان می‌دهند. درحالی‌که گرگ‌ها ممکن است هنگام تحریک رفتار تهاجمی داشته باشند، این حملات معمولاً به گاز گرفتن سریع اندام‌ها محدود شده و به تعقیب طولانی منجر نمی‌شوند.
در موارد نادر، حملات شکارچیانه رخ می‌دهد، که در آن گرگ‌ها پس از یک دوره طولانی سازگاری، ترس خود را از انسان از دست داده و به شکار او می‌پردازند. در این حملات، قربانی معمولاً از ناحیه سر و صورت گاز گرفته شده و کشیده می‌شود و در صورت عدم دخالت، گرگ‌ها ممکن است او را مصرف کنند. چنین حملاتی عمدتاً در سطح محلی اتفاق می‌افتد و معمولاً تا زمانی که گرگ‌های عامل این حملات از بین نروند، ادامه می‌یابند. این حملات در طول سال ممکن است رخ دهند اما در ماه‌های ژوئن تا اوت، زمانی که مردم بیشتر به جنگل‌ها برای چرا، جمع‌آوری قارچ و توت مراجعه می‌کنند، به اوج خود می‌رسند. مواردی از حملات گرگ‌های غیرهار در زمستان در بلاروس، استان‌های کیروف و ایرکوتسک، کارلیا و اوکراین ثبت شده است. این گرگ‌ها به‌ویژه در دوران پرورش توله‌های خود، با استرس غذایی بیشتری مواجه می‌شوند. اغلب قربانیان این حملات، کودکان زیر ۱۸ سال هستند و در موارد نادری که بزرگسالان قربانی می‌شوند، بیشتر زنان مورد حمله قرار می‌گیرند.  در هند، حملات گرگ‌ها به کودکان با عنوان «حملات گرگ بچه‌ربا» شناخته می‌شود. این حملات معمولاً در بهار و تابستان رخ داده و عمدتاً در هنگام عصر، در نزدیکی سکونتگاه‌های انسانی صورت می‌گیرد.
موارد ابتلا به هاری در گرگ‌ها، در مقایسه با سایر حیوانات، کمتر است؛ چراکه گرگ‌ها معمولاً مخزن اصلی این بیماری محسوب نمی‌شوند، اما ممکن است از سگ، شغال و روباه به آن‌ها منتقل شود. موارد هاری در گرگ‌ها در آمریکای شمالی نادر است، اما در شرق مدیترانه، خاورمیانه و آسیای مرکزی شیوع بیشتری دارد. گرگ‌ها مرحله "خشمگین" هاری را به‌شدت بروز می‌دهند که به دلیل اندازه و قدرت آن‌ها، آن‌ها را به یکی از خطرناک‌ترین حیوانات هار تبدیل می‌کند. گاز گرفتن یک گرگ هار، ۱۵ برابر خطرناک‌تر از گاز گرفتن یک سگ هار است.  گرگ‌های هار معمولاً به‌صورت انفرادی عمل کرده و مسافت‌های طولانی را طی می‌کنند و در مسیر خود تعداد زیادی از مردم و حیوانات اهلی را گاز می‌گیرند. حملات گرگ‌های هار بیشتر در فصول بهار و پاییز رخ می‌دهد. برخلاف حملات شکارچیانه، قربانیان این حملات خورده نمی‌شوند و معمولاً فقط در یک روز اتفاق می‌افتند. قربانیان معمولاً به‌صورت تصادفی انتخاب می‌شوند، اگرچه بیشتر حملات گرگ‌های هار مردان بزرگسال را هدف قرار می‌دهد. طی پنجاه سال منتهی به سال ۲۰۰۲، هشت حمله مرگبار در اروپا و روسیه و بیش از دویست حمله در جنوب آسیا ثبت شده است.
رابطه گرگ‌ها و انسان‌ها > درگیری‌ها > شکار گرگ توسط انسان

تئودور روزولت اظهار داشته که شکار گرگ‌ها به دلیل چابکی، حواس تیز، استقامت بالا و توانایی آن‌ها در مقابله و کشتن سریع سگ‌های شکاری، دشوار است. روش‌های تاریخی شکار گرگ شامل کشتن توله‌ها در لانه، استفاده از سگ‌های شکاری، مسموم کردن با استریکنین و به دام انداختن بوده است.
یکی از روش‌های رایج شکار گرگ در روسیه، محاصره یک گله در منطقه‌ای محدود با استفاده از میله‌هایی با بوی انسان است. این روش به ترس گرگ از بوی انسان متکی است، اما اگر گرگ‌ها به این بو عادت کنند، کارایی آن کاهش می‌یابد. برخی شکارچیان با تقلید صدای گرگ‌ها، آن‌ها را فریب می‌دهند. در قزاقستان و مغولستان، شکار گرگ‌ها با شاهین‌ها و عقاب‌های بزرگ سنتی است، اما این روش در حال کاهش است. همچنین، شلیک از هواپیما به دلیل دید وسیع و امکان شلیک مستقیم، یکی از روش‌های مؤثر شکار گرگ محسوب می‌شود. چندین نوع سگ از جمله برزوی و تاجگان قرقیزی به‌طور خاص برای شکار گرگ پرورش داده شده است.
رابطه گرگ‌ها و انسان‌ها > در نقش حیوان خانگی و کاری

مقالهٔ اصلی: گرگ در نقش حیوان خانگی یا کاری
برخی افراد گرگ‌ها و دورگه‌های گرگ-سگ را به‌عنوان حیوان خانگی نگهداری می‌کنند. بااین‌حال، برخلاف سگ‌های اهلی، گرگ‌ها انعطاف‌پذیری کمتری برای زندگی در کنار انسان‌ها دارند و کمتر به دستورات انسانی پاسخ می‌دهند. احتمال رفتار تهاجمی آن‌ها بیشتر است و مواردی از حملات مرگبار توسط گرگ‌های خانگی گزارش شده است.
نگارخانه

آخرین گرگ در فنلاند مرکزی
راه رفتن توله گرگ در کنار فنس‌ها در Nez Perce Pen
گرگ قلمرو خود را علامت گذاری می‌کند
گرگ با قسمت عقبی کاریبو
گرگ قطبی
تصویری از Canis mosbachensis جد بلافاصل گرگ
هیبریدهای گرگ-سگ در پارک جانوران وحشی در کادزیدوو، لهستان. سمت چپ: محصول یک گرگ نر و یک اسپانیل ماده. سمت راست: از یک گرگ ماده و یک نر لایکا سیبری غربی
گرگی اهل آمریکای شمالی
اسکلت گرگ در موزه گرگ، پارک ملی آبروزو، ایتالیا
گرگ در دره اسپیتی، هند شمالی
گرگ‌هایی در باغ‌وحش La boissiere-du-dore، فرانسه
گرگ مکزیکی درحال دویدن
گاومیش کوهان‌دار با ایستادن در جای خود در مقابل گرگ‌ها مقاومت می‌کند.
گرگ‌ها شکار خود را در حالی که یک کفتار راه‌راه آنها را تماشا می‌کند، مصرف می‌کنند.
گرگ با مرض جرب در پارک ملی یلواستون
گرگ‌های هندی در باغ وحش میسوره

جفت‌گیری گرگ‌های کره‌ای در ژاپن
توله‌های گرگ ایبری که مادر خود را تحریک می‌کنند تا مقداری غذا را پس بگیرد
گرگ‌ها در تعقیب یک گاو نر
دو گرگ از یک گوزن دم-سفید تغذیه می‌کنند
گرگ مکزیکی اسیر در پناهگاه حیات وحش ملی سویلتا در نیومکزیکو، به عنوان بخشی از معرفی مجدد
جمعیت گرگ‌ها در اروپا
گرگی در اسرائیل جنوبی
بر اساس اساطیر رومی یک گرگ ماده رموس و رمولوس را بزرگ کرد
کلاه قرمزی (۱۸۸۳)، گوستاو دوره
کارت پستال ۱۹۰۵ از گرگ هگزام - گرگ فراری که به دلیل کشتن دام در انگلیس تیراندازی شد
کودکان روستایی غافلگیر شده توسط یک گرگ (۱۸۳۳) اثر فرانسوا گرنیه دو سن مارتین
لاشه گرگ‌های شکار شده در استان ولگوگراد روسیه
مونته‌وارچی

مکان
| مونته‌وارچی | مونته‌وارچی |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
مونته‌وارچی: مونته‌وارچی
ناحیه: توسکانی
استان / شهرستان: استان آرتزو (AR)
دهستان: Caposelvi, Pestello, Levane, Levanella, Mercatale Valdarno, Moncioni، Rendola, Ricasoli, San Marco, San Tommè, Ventena
حکومت: حکومت
 • شهردار: سیلویا چیاسای
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۶٫۷۵ کیلومتر مربع (۲۱٫۹۱ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۴۴ متر (۴۷۲ فوت)
جمعیت (۳۱ دسامبر  ۲۰۱۲): جمعیت (۳۱ دسامبر  ۲۰۱۲)
 • کل: ۲۴٬۱۴۶
 • تراکم: ۴۳۰/کیلومتر مربع (۱۱۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Montevarchini
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: 52025
پیش‌شماره تلفن: 055
قدیس پشتیبان: لارنس رم
روز قدیس: ده اوت
وبگاه: وبگاه رسمی
مونته‌وارچی (به ایتالیایی: Montevarchi) یک کومونه در ایتالیا است که در استان آرتزو واقع شده‌است.
خصوصیات

مونته‌وارچی ۵۶٫۷۵ کیلومترمربع مساحت و ۲۴٬۱۴۶ نفر جمعیت دارد و ۱۴۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده

شهرهای بیت‌لحم، رهط، روآن و کیتسینگن خواهرخوانده‌های مونته‌وارچی هستند.
کیسان ابوعمره

| کیسان ابوعمره | کیسان ابوعمره |
| --- | --- |
زادهٔ: قرن ۷ میلادی تیسفون
درگذشت: ۶۷ هجری قمری
علت مرگ: نبرد در جنگ حرورا
آثار برجسته: شرکت در جنگ صفین ، قیام مختار
همسر: شیرین
فرزندان: حیدر
ابوعمره کیسان (؟ -۶۸۶م)، مشاور نظامی مختار ثقفی و انقلابی کوفی ایرانی‌تبار در دورهٔ جنگ داخلی دوم مسلمانان بود.
او یکی از نزدیک‌ترین یاران مختار بود که توسط وی به فرماندهی لشکر منصوب شد.
لقب کیسان، «تمّار» و یا خرما فروش بود. همچنین او با کنیه‌ی «ابو عمره» نیز شناخته می‌شد. از کیسان به عنوان لقب خود مختار هم در منابع یاد شده است.
برخی معتقدند نام وی برگرفته از نام غلام علی بن ابی طالب بود. البته برخی نیز کیسان را نام دیگر خود مختار ثقفی می‌دانند که علی بن ابی طالب وی را به این نام نامید. و فرقه‌ی کیسانیه را منسوب به وی می‌دانند.
فرقه منقرض شده شیعی کیسانیه، به احتمال زیاد به نام کیسان نامگذاری شده است، اگرچه نظرات دیگری نیز در مورد منشأ این اصطلاح وجود دارد.
سرگذشت

کیسان با کنیه ابوعَمْرَه از جمله یاران مختار ثقفی بود که از شیعه طرفداری می‌کرد و از عثمان بد می‌گفت.
درباره نسب، محل و سال تولد و دوران زندگی وی قبل از قیام مختار اطلاع چندانی در دسترس نیست؛ جز اینکه در برخی منابع آمده که وی از موالی (بردگان آزادشده) بنو عُرَینه، از طوایف قبیلۀ عرب بَجیله، بود. همچنین بیان شده که از یاران بسیار نزدیک مختار بود و نظراتش بر روی نظر مختار تأثیر داشت.
هویت

| خبر | نظر دانشنامهٔ جهان اسلام |
| --- | --- |
کیسان، غلام علی بن ابی‌طالب بود که در نبرد صفین کشته شد.: این کیسان، فردی غیر از کیسان ابوعمره بوده‌است.
«کیسان» اسم یا لقب مختار ثقفی بوده‌است.: چون کیسان ابوعمره شهرت زیادی نداشته‌است، پیروان فرقهٔ کیسانیه تصور کردند «کیسان» لقب مختار ثقفی است؛ اما این گزاره از لحاظ تاریخی اثبات نشده‌است.
کیسان شخصی غیر از مختار ثقفی بوده‌است.: این قول صحیح به نظر می‌رسد.
زیبا شمسی، مورخ، در دانشنامهٔ جهان اسلام سه قول مختلف راجع به کیسان را ذکر کرده، و از میان آنها بهترین تبیین را استنتاج کرده‌است.
کیسان پس از فتح امپراتوری ساسانی توسط اعراب جزء موالی شد و به اسلام گروید. او از وابستگان طایفهٔ «عُرَینة» از قبیلهٔ بجیلة [ar] بود.
کارنامه

طولی نکشید که کیسان به اندیشه‌های شیعی گرایش پیدا کرد. نهایتاً او در قیام مختار ثقفی (۶۹۵ الی ۶۹۷ م./۶۵الی۶۷ ه‍.ق) فرماندهی لشکریان موالی مختار را برعهده گرفت و بعد فرمانده محافظان شخصی او نیز شد. علت انتخاب کیسان برای این منصب یکی از این دو دلیل می‌تواند باشد: اول به دلیل اطمینانی که مختار به وی داشت، دوم نفوذ بالای کیسان در میان موالی کوفه. کیسان از وفاداران انگشت‌شمار مختار بود و تحت حمایت ابراهیم بن مالک‌اشتر نیز قرار داشت.
در فرهنگ، ادب و رسانه

ابوعَمره در مجموعه تلویزیونی مختارنامه به اشتباه «ابوعُمره» نامیده می‌شود. حتی نام «کیسان» نیز به دلیل راحتی تلفظ برای ایرانیان و ملموس بودن به «کیان» (یا کیان ایرانی) از «کیسان» تغییر پیدا کرده‌است. کیسان یکی از نزدیکان مختار و از مقامات بلندپایه حکومتی او بود که ریاست انتظامات کوفه و فرماندهی شرطه‌های کوفه به او سپرده شد. «کیسان» بسیار به مختار وفادار بود و تا پایان کار نیز با وی همراهی می‌کرده‌است؛ نقش او را در مجموعه مختارنامه رضا رویگری بازی کرده‌است.
لیدن

مکان
| لیدن | لیدن |
| --- | --- |
فهرست شهرهای هلند و فهرست شهرستان‌های هلند: فهرست شهرهای هلند و فهرست شهرستان‌های هلند
  پرچمنشان:   پرچمنشان
در جنوب هلند واقع شده است: در جنوب هلند واقع شده است
مختصات: ۵۲°۱۰′ شمالی ۴°۲۹′ شرقی﻿ / ﻿۵۲٫۱۶۷°شمالی ۴٫۴۸۳°شرقی﻿ / 52.167; 4.483: مختصات: ۵۲°۱۰′ شمالی ۴°۲۹′ شرقی﻿ / ﻿۵۲٫۱۶۷°شمالی ۴٫۴۸۳°شرقی﻿ / 52.167; 4.483
استان: هلند جنوبی
حکومت: حکومت
 • نهاد: Municipal council
 • Mayor: Henri Lenferink (PvdA)
مساحت: مساحت
 • Municipality: ۲۳٫۲۷ کیلومتر مربع (۸٫۹۸ مایل مربع)
 • خشکی: ۲۱٫۹۱ کیلومتر مربع (۸٫۴۶ مایل مربع)
 • آب: ۱٫۳۶ کیلومتر مربع (۰٫۵۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۰ متر (۰ فوت)
جمعیت (Municipality, ژانویه ۲۰۱۹; Urban and Metro, مه ۲۰۱۴): جمعیت (Municipality, ژانویه ۲۰۱۹; Urban and Metro, مه ۲۰۱۴)
 • Municipality: ۱۲۴٬۸۹۹
 • تراکم: ۵٬۷۰۱/کیلومتر مربع (۱۴۷۷۰/مایل مربع)
 • شهری: ۲۵۸٬۹۲۳
 • کلان‌شهری: ۳۴۴٬۲۹۹
اهلیت‌نام: Leidenaar
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
Postcode: ۲۳۰۰–۲۳۳۴
Area code: ۰۷۱
وبگاه: www.leiden.nl
تصویری از رود نیووه راین در شهر لیدن.
لَیدن (به هلندی: Leiden) شهری دانشگاهی در استان هلند جنوبی و در نزدیکی لاهه در کشور هلند است.
شهر لیدن با جمعیتی برابر با ۱۱۷٫۰۳۷ نفر پنجمین شهر بزرگ در استان هلند جنوبی است.
شهر لیدن با شهرهای اوخست‌خیست لَیدِردورپ و فورسخوتن یک مجموعه به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهد که جمعیت این ناحیهٔ شهری جمعاً ۲۵۰٫۰۰۰ نفر است.
دانشگاه لیدن کهن‌ترین دانشگاه هلند است. این دانشگاه در سده‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های اروپا بود.
چهره‌های علمی بزرگی هم‌چون رنه دکارت، کنستانتین هویگنس، و یوستوس لیپسیوس از افراد مقیم در این دانشگاه بودند.
دیدنی‌ها

هستهٔ قدیمی شهر، کانال‌های آب، بناهای قدیمی و صحن‌های مسکونی لیدن از دیدنی‌های گردشگری آن است. باغ گیاه‌شناسی هورتوس، رصدخانهٔ دانشگاهی و کتابخانهٔ دانشگاه لیدن (دارای مجموعهٔ بزرگی از کتاب‌های پارسی) از دیدنی‌های دیگر شهر است.
از افراد نامدار زادهٔ این شهر می‌توان به رامبرانت نقاش معروف هلندی اشاره کرد.
موزه‌های شهر لیدن عبارتند از:
موزهٔ ملی آثار باستانی، موزهٔ تاریخ طبیعی (ناتورالیس)، موزهٔ ملی مردم‌شناسی و قوم‌شناسی، موزهٔ تاریخ علوم و پزشکی (بورهافه)، موزهٔ گیاه‌شناسی (هورتوس)، موزهٔ کالبدشناسی (کورپوس)، موزهٔ شهرداری لیدن (لاکن‌هال)، موزهٔ ملی سکه و مدال (پنینگ‌کابینت)، موزهٔ آسیاب‌بادی (دفالک)، موزهٔ زائران آمریکایی و خانهٔ زیبولد.
پیشینه

شهر لیدن در آغاز به‌عنوان یک روستای پشت یک خاکریز ضدآب بنا شد. روستایی که در پای تپه‌ای دست‌ساز در پیوندگاه دو رود آوده‌راین و نیووه‌راین ساخته شده‌بود.
در کهن‌ترین منبعی که نام لیدن ذکر شده این نام به صورت لَیتون (Leithon) دیده می‌شود. دژ کوچکی که بر روی این تپه بنا شد در آغاز نشیمنگاه تیول‌دار اسقف شهر اوترخت هلند بود. این دژ در حدود سال ۱۱۰۰ به دست دوک هلند افتاد.
لیدن به خاطر محل مناسبش در سال ۱۲۶۶ رسماً به عنوان شهر شناخته شد و به کمک پیشه‌وران فعال خود در صنعت تولید پارچه‌های لحافی از رشد زیادی برخوردار شد. رشد شهر هم‌چنان ادامه یافت و در سال ۱۳۸۹ با گذشتن جمعیت شهر از ۴ هزار نفر برنامهٔ گسترش شهر آغاز شد. محلهٔ میان راپنبورخ و ویته سینگل نتیجهٔ این دوره از گسترش است.
محاصره 1420

در سال 1420، در خلال جنگ‌های هوک و کود ، دوک جان سوم از باواریا به همراه ارتشش از خاودا به سمت لیدن لشکر کشید تا شهر را فتح کند، زیرا لیدن به ژاکلین کنتس جدید هلند ، خواهرزاده و تنها دختر کنت ویلیام ششم هلند، پولی پرداخت نکرد.
اشراف زادگان محلی دسته هوک تصور می کردند که دوک ابتدا لیدن را محاصره می کند و واحدهای کوچکی را برای فتح قلعه های اطراف به بیرون می فرستد. اما جان باواریا ترجیح داد ابتدا به قلعه ها حمله کند.
جان باواریا با شلیک گلوله های آهنی به دیوارها و دروازه ها، ارگ ها باعث شد تا یکی پس از دیگری سقوط کنند. او در عرض یک هفته قلعه‌های زیادی را فتح کرد.
در 24 ژوئن، ارتش در مقابل دیوارهای لیدن ظاهر شد. در 17 اوت 1420، پس از یک محاصره دو ماهه، شهر به جان باواریا تسلیم شد.
لیدن امروز

بزرگترین و محبوب ترین جشنواره سالانه شهر در 3 اکتبر جشن گرفته می شود و به زبان عامیانه 3 اکتبر نامیده می شود. مردم لیدن پایان محاصره اسپانیایی در سال 1574 را جشن می گیرند  این جشن معمولاً در طول دو تا سه روز برگزار می‌شود و شامل رژه‌ها، جشن کلبه‌ها ، بازسازی‌های تاریخی، یک نمایشگاه تفریحی و رویدادهای دیگر است. از سال 2006، این شهر همچنین میزبان جشنواره بین المللی فیلم لیدن بوده است.
شهرهای خواهر

آکسفورد، بریتانیا
بوفالو سیتی، آفریقای جنوبی
خویگالپا، نیکاراگوئه
کرفلد، آلمان
تورون، لهستان
نگارخانه

آسیاب بادی دِفالک.
شهرداری لیدن
ساختمان قدیمی دفتر مرکزی سازمان تقسیم آب راین‌لاند.
دروازه مورس (به معنی دروازهٔ محله مرداب).
دروازه زَیل (به معنی دروازهٔ رود زیل).
رصدخانهٔ قدیمی (۱۸۶۰ میلادی)
رودخانه، نیووه راین
نهر زوترواؤده‌سینگِل
[پل کرون‌بروخ (۱۸۲۵)
کتاب‌خانه تیزیانا در خیابان راپن‌بورخ
کارخانه پیشین فلزکاری به نام دِ اسلوتلس (کلیدها).
نمایی از نهرها و ساختمان‌های لیدن.
دژ لیدن.
«سفر به خیر» شعر شفیعی کدکنی بر دیواری در لیدن
مونتا، کارولینای جنوبی

مکان
| Monetta, South Carolina | Monetta, South Carolina |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
ایالت: کارولینای جنوبی
Counties: Aiken, Saluda
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۷ مایل مربع (۱٫۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۷ مایل مربع (۱٫۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۶۳۰ فوت (۱۹۲ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۲۲۰
 • تراکم: ۲۹۸٫۷/مایل مربع (۱۱۵٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 29105
کد منطقه: 803
FIPS code: 45-47320
GNIS feature ID: 1224618
مونتا(به انگلیسی: Monetta) شهری در ایالت کارولینای جنوبی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲۳۶ نفر بوده‌است.
نبرد میانه

نبرد میانه، نام نبرد سپاه پادشاهی آل مظفر به فرماندهی امیر مبارزالدین محمد و با حضور شاهزادگان آن دودمان در برابر سپاه اعزامی جانی بیک، پادشاه مغول قبچاق بود. این نبرد که در سال ۷۵۸ هجری قمری در بیرون شهر میانه در آذربایجان رخ داد، منجر به پیروزی درخشان ایرانیان بر مغولان و اخراج آن قوم از ایران تا یورش امیر تیمور گورکان شد. سپاه مظفری در این نبرد از مبدأ اصفهان به سوی تبریز حرکت کرد و با استقبال و شادمانی مردمان و اکابر شهرهای میان راه مواجه شد. هرچند که شمار سپاهیان ایرانی در این نبرد، تنها ۱۲هزار نفر و یک سوم سپاه مغولان بود، اما با رهبری امیر مبارزالدین محمد و مانورهای غیرمنتظرهٔ او، به فتحی نمایان دست یافتند. نبرد میانه را می‌توان نمونه ای واضح و مثال زدنی از شیوهٔ نبرد سلاطین آل مظفر دانست که مبتنی بر حملات سریع و کوبنده با تکیه بر سواره نظام کم شمار برگزیده بود و این شیوه تا پایان سلطنت آل مظفر و نبرد ناموفق شاه منصور با سپاهیان تیمور در سال ۷۹۵ هجری قمری ادامه یافت. در ادامهٔ نبرد میانه، بخشهایی از سپاه آل مظفر با گذر از رود ارس وارد نخجوان شدند و ماورای ارس را تا شروان از حضور مغولان پاکسازی کردند.
پیامدهای نبرد میانه

هرچند که نبرد میانه، نخستین پیروزی ایرانیان بر مغولان نبود و پیش از آن، سربداران نیز در سال ۷۳۸ هجری قمری بر مغولان پیروز شدند و آن واقعه را سرآغاز پیروزی ایرانیان بر صحرانشینان می‌دانند، اما در پیروزی آل مظفر در نبرد میانه، ویژگی‌هایی هست که آن را نسبت به پیروزی سربداران، درخشان و دارای اهمیت بیشتر می‌سازد. نخست آنکه سربداران در قیاس با آل مظفر، حکومتی محلی و محدود و بیشتر شبیه یک جنبش بودند، حال آنکه آل مظفر، سلطنتی وسیع و نیرومند بودند که سودای وسعتی بیشتر و تسلط بر ایران تاریخی از میان رودان (دجله) تا فرارود (جیحون) را داشتند. همچنین پیروزی سربداران در سال ۷۳۸ تنها ارزش روانی در بازسازی اعتماد به نفس ایرانیان در برابر مغولان داشت و نتیجهٔ عملی چشمگیری در پی نیاورد و از حد واقعه ای محلی، فراتر نرفت، چنان‌که پس از آن نیز در گرگان، عراق و آذربایجان، افرادی با عنوان ایلخان و با استناد به وراثت از چنگیز، فرمان می‌راندند، اما نبرد میانه، میدان عملیاتی بسیار وسیع در سرزمینهای شمال غرب ایران داشت و پیروزی بر آخرین مدعی حکومت بر ایران با استناد وراثت از چنگیز بود و از آن پس تا ظهور تیمور گورکانی، همهٔ مدعیان قدرت در ایران، دعوی وراثت از چنگیز را کنار نهادند. بدین سبب، نبرد میانه را می‌توان نقطهٔ قطعی اخراج مغولان از ایران و بازگشت مشروعیت سلطنت به دورهٔ پیش از مغول دانست که مبتنی بر تبار ایرانی و بیعت با خلافت بود.
گویش نیشابوری

| گویش نیشابوری | گویش نیشابوری |
| --- | --- |
نِشابوری، نُشابوری: نِشابوری، نُشابوری
زبان بومی در:  ایران  استان خراسان رضوی
منطقه: شهرستان نیشابور  شهرستان میان‌جلگه  شهرستان فیروزه  شهرستان زبرخان  بخش کدکن  بخش بایگ
شمار گویشوران: ۵۱۴٬۲۶۱  (بدون تاریخ)
تبار: زبان‌های هندواروپایی  زبان‌های هندوایرانیزبان‌های ایرانیزبان‌های ایرانی غربیزبان‌های ایرانی جنوب غربیزبان فارسیگویش نیشابوری
سامانه نوشتاری: الفبای فارسی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: –
گویش نیشابوری گویشی از زبان فارسی که در شهر و شهرستان نیشابور و مناطق پیرامونی آن، از جمله شهرستان فیروزه، شهرستان زبرخان، شهرستان میان‌جلگه، بخش کدکن و بخش بایگ رایج است. این گویش، که از گونه‌های گویشی زبان فارسی دری است؛ دارای پیشینه‌ای دیرینه، و پیوندی ژرف با زبان‌های ایرانی کهن (به ویژه زبان پارسی میانه) می‌باشد. گویش نیشابوری شباهت زیادی به گویش کوهسرخی دارد که گاهی یکی خطاب می‌شوند. نیشابور «کانون‌زیست‌بوم این گویش» در جایگاه مرکز علمی و شهری بزرگ و جریان‌ساز در خطه خراسان، نقش برجسته‌ای در پرورش اهل ادب، اندیشه و هنر داشته و گویش نیشابوری به عنوان یکی از گویش‌های بنیادی خراسان؛ همراه با هم‌تباری و پیوستگی دودمانی با گونه گویشی مردم جوین؛ با گونه‌های گویشی مردم شهرستان تربت حیدریه، و شهرستان کاشمر همگونی و پیوند دارد. گویش نیشابوری به خاطر نزدیکی بسیار به فارسی دری، از نگاه پژوهش‌های ادبی و مطالعات تطبیقی مرتبط با متون کهن فارسی، از فزایستگی شایانی برخوردار است به گونه‌ای که در تصحیح متون برجسته و کهن ادب فارسی از جمله منطق‌الطیر، اسرارالتوحید و چون این‌ها، از گنجینه زبانی و واژگانی این گویش بهره برده‌اند تا آنجا که برخی به مطابقت بیت به بیت سخن عطار و برگردان آن به گویش نیشابوری پرداخته‌ و برخی دیگر، آشنایی با این گویش و واژگان آن را مزیتی نسبی برای محقق ادبی می‌دانند.
نگاره‌ای از چند کتاب، نوشتار، فرهنگ‌نامه و مجموعه شعر به گویش نیشابوری یا دربارهٔ این گویش
تبارشناسی

گویش نیشابوری، که پیشینه‌ای دیرینه و با زبان‌های ایرانی کهن، پیوندی ژرف دارد، از گونه‌های گویشی زبان فارسی دری است. ایران کلباسی گویش نیشابوری را در زمره گویش‌های منطقه خراسان و در گروه زبان‌های ایرانی نو جنوب غربی دسته‌بندی نموده است. اما بر پایه دیدگاه ایوانف (Gilbert Vladimir lvanov؛ خاورشناس روس در مقاله Notes on the ethnology of Khurasan منتشر شده در The Geographical journal در فوریه ۱۹۲۶م)؛ گویش نیشابور و جوین، تشکیل‌دهنده گروه گویشی شمالی خراسان است. او گویش‌های خراسانی را در سه گروه اصلی شمالی (نیشابور - جوین)، مرکزی (ترشیز - گناباد) و جنوبی (قائن - تون - بیرجند) تقسیم‌بندی نموده است.
پیشینه

نوشتار محمد مقدسی (قرن چهارم هجری) دربارهٔ زبان مردم خراسان در کتاب احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، یکی از اسناد قدیم مرتبط با گویش نیشابوری به‌شمار می‌آید. او دربارهٔ این گویش نوشته است: «زبان نیشابور (در میان شهرهای خراسان بزرگ)، رساتر و گیراتر است ولی آغاز واژه‌ها را کسره می‌دهند و آن را بهٔ اشباع می‌کنند، مانند: بیگو، بیشو و سین بی‌فایده می‌افزایند» مانند: بخردستی، بگفتستی بخفتستی و مانند آن‌ها. مقدسی در ادامه، حکایتی را در توصیف گویش‌های خراسان، نقل می‌نماید که از یاران معدانی شنیدم: یکی از شاهان خراسان، به وزیرش دستور داد مردانی از پنج منطقه اصلی خراسان را گِرد آورد. هنگامی که نوبت به سخن گفتن نیشابوری رسید، شاه گفت: این زبان، برای داوری خوب است. او همچنین؛ زبان مردم مرو را زبان وزارت و نامه‌نگاری دانست. در «احسن‌التقاسیم»، دربارهٔ گویش هرات، شهر اصلی دیگر خراسان، نیز توصیفاتی آمده و تصریح شده که این‌ها زبان‌ها [=گویش‌های] اصلی خراسانند [در بخش باختری] و دیگران پیرو ایشان هستند و از آن‌ها ریشه گرفته‌ند و به آن‌ها بازمی‌گردند. مثلا: زبان طوس و نسا نزدیک نیشابوری است.
نظام آوایی

گویش نیشابوری دارای ۲۲ همخوان (=صامت؛ حرف بی‌صدا) و ۹ واکه (=مصوت، حرف صدادار) است. در این گویش، همخوان /ž/ (ژ) وجود ندارد و همخوان /h/ (ح)، حلقی است و مانند عربی تلفظ می‌شود در حالی که در لهجه تهرانی، چاکنایی است. همچنین سه واکه /ē/ و /ü/ و /ö/ در گویش نیشابوری کاربرد دارند که در فارسی معیار وجود ندارند.
نظام آوایی > واکه‌ها

گویش نیشابوری دارای ۹ واکه (حرف صدادار یا مصوت) است.
| نمادآوایی | مشخصات آوایی | مثال | معنی |
| --- | --- | --- | --- |
| /i/ | پیشین، بسته، گسترده | sir | سیر خوراکی |
| /ɑ/ | پیشین، باز، گسترده | zɑr | زر (طلا) |
| /e/ | پیشین، نیم‌باز، گسترده | ser | سیر (واحد وزن) |
| /ö/ | پیشین، نیم‌بسته، گرد | zör | زور |
| /â/ | پسین، باز، گرد | fâl | فال (قرعه) |
| /ē/ | بلند (کشیده)، پیشین، نیم‌باز، گسترده | zēr | زیر (پایین) |
| /ü/ | پیشین، بسته، گرد | nür | نور |
| /o/ | پسین، نیم‌باز، گرد | mo | من (ضمیر فاعلی) |
| /u/ | پسین، بسته، گرد | mu | مو |
گویش نیشابوری، دارای واکه‌های مرکب (دوگانه) ای است که در فارسی معیار وجود ندارند.
| واکه مرکب | نمونه (آوانویسی در گویش نیشابوری) | معنی |
| --- | --- | --- |
| [ew] | sew | سیب |
| [öw] | bököw | بکوب |
| [öy] | xöy | ناراحتی |
| [ay] | šayx | شِیخ |
| [ǎy] | dǎy | دیوار |
| [aw] | taw | تَب |
همچنین، تاکنون؛ واج‌گونه(Allophone)هایِ واکه‌ای زیر، در گویش نیشابوری، شناسایی شده است:
[:e] (= واج‌گونه /e/ و گونه کشیده آن؛ نمونه: پیچ ← در گویش نیشابوری: pe:č)
[:ɑ] (= واج‌گونه /ɑ/ و گونه کشیده آن؛ نمونه: قهر ← در گویش نیشابوری: qɑ:r)
[:o] (= واج‌گونه /o/ و گونه کشیده آن؛ نمونه: خَن‌پِشو (معنی: انباری) ← در گویش نیشابوری: :xanpešo)
[ə] (= واج‌گونه /e/ یا /ɑ/ می‌باشد که در «خوشه آغازی کلمه»، به گونه «کسره اضافه» و موارد دیگر، کاربرد دارد؛ نمونه: خادت (معنی: خودت) ← در گویش نیشابوری: xǎdət | نمونه دیگر: زنِ خانه ← در گویش نیشابوری: zanə xɑnɑ)