زبان فارسی میانه
واژه‌ها > هم‌سنجی با فارسی

| پارسیگ | پارسی نو | در زبان‌های ایرانی دیگر | در زبان‌های هندواروپایی دیگر |
| --- | --- | --- | --- |
| drōd 𐭣𐭫𐭥𐭣 | dorūd (درود) | دْروت در بلوچی، دَرود در تالشی |  |
| pad-drōd 𐭯𐭥𐭭 𐭣𐭫𐭥𐭣 | be dorūd (به درود)، bedrūd (بدرود) در نوشته‌های متاخرتر | پَدْروت در بلوچی |  |
| spās 𐭮𐭯𐭠𐭮 | sipās (سپاس) | Spās در کردی | Spasiba در روسی |
| Pad 𐭯𐭥𐭭 | Bē (به) | Pa, Be |  |
| Az/Ač 𐭬𐭭 | Az (از) | ač, az, až, aš, ča, ša, ža اَچ، از، اژ، اَش، چه، شه، ژه در بلوچی، اَش در کوهمره‌ای جه در گیلکی | za در روسی |
| Šagr𐭱𐭢𐭫, Šēr1 | Šēr (شیر) | *šagra- در پارسی باستان Šēr در خراسانی |  |
| Šīr𐭱𐭩𐭫 1 | Šīr (شیر) | *xšīra- در پارسی باستان | از *swēyd- در نیاهندواروپایی |
| Asēm 𐭠𐭮𐭩𐭬 | Āhan (آهن) | Āsin (آسِن) در بلوچی مکرانی و کردی āhin در گیلکی آهِن در کوهمره‌ای، آهِ درلری، وسَن در تالشی | Eisen در آلمانی |
| Arjat | seem (سیم) |  | argentum در لاتین، arsat در ارمنی، airget در ایرلندی کهن، argent در فرانسوی، h₂erǵn̥t- در نیاهندواروپایی |
| Arž | Arj (ارج) | Arg در آسی |  |
| Ēvārak | ایوار، غروب | ēvaraدر لری ēvarدر کردی |  |
| Tābestān 𐭲𐭠𐭯𐭮𐭲𐭠𐭭‎ | تابستان | تُوسون در کوهمرهای و لری، تُوسو در دشتی، توستو در خراسانی کاشمری، تاواسون در زبان تالشی |  |
| Hāmīn 𐭧𐭠𐭬𐭩𐭭 | عدم ورود به فارسی (به معنای تابستان) | Hāmīn در بلوچی و کردی مرکزی Hāvīn در کردی شمالی |  |
| Stārag 𐭮𐭲𐭠𐭫𐭪, Star 𐭮𐭲𐭫 | Setāre (ستاره) | ساره زبان تالشی و آساره زبان لری | stella در لاتین، star در انگلیسی و… |
| "dar" (𐭲𐭥𐭫‬‬) | Dar (در) |  دَرَز (𐬛𐬀𐬭𐬀𐬢) در اوستایی (daraz in Avestan)  در (𐎭𐎠𐎼𐎹) در فارسی باستان (dar in Old Persian) دروازه در فارسی بوشهری و زبان اچمی  دەرگا در کردی |  در به اردو  دروازه در عربی بحرینی  द्वार (دوار) در سانسکریت (dvār in Sanskrit)  дворъ در اسلاوی کلیسای باستان (dvoru in Old Church Slavonic)  fores در لاتین (fores in Latin)  θύρα در یونانی باستان (thura in Ancient Greek)  dor یا duru در انگلیسی باستان  Door (ذور) در انگلیسی مدرن  Tür در آلمانی (Tür in German)  deur در هلندی (deur in Dutch) |
| خوراک: 𐭧𐭥𐭫𐭪 (xwarak یا xwārak) | غذا (تهرانی/شيرازي) خوراک (بوشهری) | خوراک در زبان اچمی، خۆراک در کردی، خواړه در پشتو، خوراک در بلوچی، .... | खाना (کانا/کھانا) یا खाद्य (خادیا) در هندی/اردو |
| Fradom | عدم ورود به فارسی نو (به معنای نخستین) | pronin در زبان سنگسری | prathama در سانسکریت، first در انگلیسی، primus لاتین |
| Fradāk | Fardā (فردا) | سُوا در دشتی، Səba در تالشی، سُِبا در خراسانی | pro- در یونانی، pra در لیتوانیایی و… |
| Murd 𐭬𐭥𐭫𐭣 | Mōrd (مرد) | merdəki در تالشی | morta در لاتین، murd-er در انگلیسی، mirtvu در روسی کهن و mirtis در لیتوانیایی |
| Rōz 𐭩𐭥𐭬 | Rūz (روز) | روژ در کردی، روز گیلکی روچ در بلوچی | lois در ارمنی، lux در لاتین. هر دو به معنای «نور» |
| Sāl 𐭱𐭭𐭲 | Sāl (سال) | sor' در تالشی | Sonne در آلمانی، sārd در ارمنی، солнце در روسی |
| Mādar,mād 𐭬𐭠𐭲𐭥‎ | Mādar (مادر) | مار در تبری و گیلکی و خراسانی، مات در بلوچی مکرانی، ماس در بلوچی سرحدی، دَیی در کوهمرهای، دَی در دشتی | māter در لاتین، mater در اسلاوی کلیسایی کهن، motina در لیتوانیایی |
| Pidar,pid 𐭯𐭣𐭫 | Pēdar (پدر) | پِت در بلوچی مکرانی، پِس در بلوچی سرحدی پی‌یَر در خراسانی، بُوا در دشتی | pater در لاتین، padre در ایتالیایی، fater در ژرمنی کهن |
| Brād,Brādar 𐭡𐭥𐭠𐭣𐭥‎ | Barādar (برادر) | بِرات در بلوچی مکرانی و بِراس در بلوچی سرحدی، برار در لری و برار و گگه در تبری و خراسانی، کاکا در دشتی | brat(r)u در اسلاوی کلیسایی کهن، brolis در لیتوانیایی، frāter در لاتین، brathair در ایرلندی کهن، bruoder در ژرمنی کهن |
| Xwāh(ar) 𐭧𐭥𐭠𐭧 | Xāhar (خواهر) | خاخِر و دده در تبری، خاخُر در گیلکی، خار و دَدَ در خراسانی، گُهار (Gohár) در بلوچی، خواهر و دَدِ در لری، دَدَه، دادَه در کوهمره‌ای، دادا (دال دوم معدول به ی) در دشتی | khoyr در ارمنی |
| Duxtar,duxt𐭣𐭥𐭧𐭲𐭫 | Dōxtar (دختر) | دِتِر در تبری، دُهدَر در لری، دُهت در کوهمره‌ای، دُوَهت در گویش دشتی، دهتر (dohtar)، دُهتگ و دُتگ (dóhtag, dottag) در بلوچی | dauhtar در گوتی، tohter در ژرمنی کهن، duckti در پروسی کهن، dowstr در ارمنی، dukte در لیتوانیایی، doch در روسیdaughter در انگلیسی |
| pusar,pus | pesar (پسر) | پُس در بلوچی و کوهمره ای، کَل در دشتی puşa در پارسی‌باستان |  |
| Ōhāy 𐭠𐭧𐭠𐭩 | ārī (آری) | اَرِه در تبری هَرِ در لری، ها در خراسانی (هُ نیز در خراسان بکار می‌رود) دشتی |  |
| Nē 𐭫𐭠 | Na (نه) | نا در تبری Nē در خراسانی | no در انگلیسی، nietدر روسی |