فهرست وام‌واژه‌های فارسی در ترکی استانبولی

نمودار وام‌واژه‌ها در زبان ترکی استانبولی
بیش از ۱۳۷۴ وام‌واژه زبان فارسی در زبان ترکی استانبولی وجود دارد که شمار و تعداد این وام‌واژه‌ها در زبان ترکی عثمانی بیشتر از تعداد کنونی بوده است. پس از سیاست‌های زبانی مصطفی کمال آتاترک که از سال ۱۹۲۳ آغاز شد، تلاش بر این شد که برخی از وام واژگان فارسی و زبان‌های دیگر با واژگانی نو ساخته در ترکی جایگزین شود. هم‌اکنون نیز این وام‌واژه‌های فارسی در ترکی بسیار بیشتر از گفته‌های اینجاست و بسیاری تحریف معنایی، تحریف آوایی، و هم تحریف آوایی و هم معنایی با یکدیگر شده‌اند، مانند اینکه به آب نبات می‌گویند شکر. نمونه دیگر از تحریف آوایی و معنایی واژگان زبان فارسی در ترکی، واژه فارسی بیمارستان است که در ترکی خسته خانه می‌گویند. خود اینها باز هم دو واژه دیگر از زبان فارسی هستند و ریشه در زبان پهلوی دارند که بن مایه زبان فارسی نو در دوره کنونی است. بسیاری از این وام‌واژه‌ها در سایر زبان‌ها از جمله آذربایجانی، ازبکی، ترکمنی و قزاقی نیز رایج هستند. به گفته زبان‌شناس رفعت یالچین فارغ‌التحصیل ادبیات فارسی و استاد بازنشسته درس‌های عثمانی بسیاری از واژه‌های ترکی از زبان فارسی گرفته شده است. در سال ۱۳۹۶ یک زبان‌شناس دیگر به نام پروفسور ایلبر اورتایلی عضو هیئت علمی دانشگاه گالاتاسرای ترکیه در نشست «جایگاه استانبول در تاریخ جهان» در نمایشگاه کتاب گفت: " ۴۰ " درصد از واژگان ترکی از زبان فارسی برگرفته شده است که در وبگاه باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران که در اینجا پیوند شده است می‌توانید این نشست را ببینید.
همچنین گفتگوی رو در رو با ایشان به این نشانی پیوند شده در دسترس استدر سال ۱۴۰۲ نیز، به گفتهٔ سرپرست بنیاد زبان ترک، عثمان مرت، زبان ترکی از زبان فارسی بسیار برهمکنش و تأثیر پذیرفته، و حتی ریشهٔ بسیاری از واژگان ترکی، از زبان فارسی است.
فهرست شمارش واژگان و نموداری را در اینجا می‌توانید ببینید که برای سال ۲۰۰۵ میلادی است و نیازمند به‌روزرسانی از وبگاه انجمن زبان ترکی است، زیرا با نگاه به گفته‌های زبان‌شناس رفعت یالچین درسال ۲۰۱۵/۱۳۹۴ و زبان‌شناس پروفسور ایلبر اورتایلی درسال ۲۰۱۷/۱۳۹۶ و افزون بر آن، گفته‌های سرپرست بنیاد زبان ترک در سال ۲۰۲۳/۱۴۰۲ عثمان مرت در اینکه زبان ترکی بسیار از زبان فارسی تأثیر پذیرفته و ریشهٔ بسیاری از واژگان ترکی از زبان فارسی گرفته شده است، پس از این روی به سبب پیچیدگی دانش زبان‌شناسی و نخستین باری که به وسیلهٔ انجمن زبان ترکی وام‌واژگان زبان‌های گوناگون در ترکی شمارش شده بود، به نظر می‌رسد دارای اشتباهات فراوان و لغزش‌های بسیار زیادی در ریشه‌یابی واژگان به وسیلهٔ وبگاه انجمن زبان ترکی انجام گرفته است.
تا سال ۲۰۱۷ میلادی پیش از چاپ کتابی به نام مطالعات عثمانی نوشتهٔ تاریخدان و زبان‌شناس برجسته پرفسور ایلبر اورتایلی، که حاصل سال‌ها پژوهش وی در زبان‌شناسی و جستجوی تاریخ است، گمان می‌رفت که تنها ۱۳۷۴ واژه با ریشهٔ فارسی در ترکی موجود است، ولی با پشتوانه و تکیه به گفته‌های زبان‌شناس پروفسور ایلبر اورتایلی، که برجسته‌ترین زبان‌شناس و تاریخدان ترکیه است، در سال ۲۰۱۷ میلادی گفت که "۴۰" درصد از واژگان ترکی با زبان فارسی مشترک است.۴۰ درصد از واژگان زبان ترکی با زبان فارسی مشترک هستند.
پس برآیند بر آن شد که شمارِ واژگان فارسی در ترکی بسیار بیشتر از ۱۳۷۴ واژه است که انجمن زبان ترکی در سال ۲۰۰۵ میلادی برآورد کرده بود و در آغاز متنِ این نوشتار اشاره شد. هم‌اکنون کتاب مطالعات عثمانی نوشتهٔ پروفسور ایلبر اورتایلی در وبگاه آکادمیا در دسترس است. در ترکی گهگاه با افزودن پسوندها و پیشوندهای فارسی به همان واژگان زبان فارسی در ترکی و همچنین دادنِ پسوندها و پیشوندهای فارسی به واژگان عربی در ترکی واژگانی تازه ساخته می‌شود. به هر روی، در سال ۲۰۰۵ میلادی وبگاه انجمن زبان ترکی تا جایی که دانش بر آن داشتند، تک‌به‌تک واژگان بیگانه در ترکی را شمارش کرده و فهرستی را در وبگاه انجمن زبان ترکی در دسترس همگان گذاشته بود، که بر پایه‌ی این فهرست به‌جز ۱۳۷۴ واژه از زبان فارسی در ترکی،

۶۴۶۳ واژه با ریشهٔ عربی

۴۹۷۴ واژه با ریشهٔ فرانسوی

۱۳۷۴ واژه با ریشهٔ فارسی

۶۳۲ واژه با ریشهٔ ایتالیایی

۵۳۸ واژه با ریشهٔ انگلیسی

۴۱۳ واژه با ریشهٔ یونانی

۱۴۷ واژه با ریشهٔ لاتین

۸۵ واژه با ریشهٔ آلمانی

۵۰ واژه با ریشهٔ روسی

۳۶ واژه با ریشهٔ اسپانیایی

۲۴ واژه با ریشهٔ اسلاوی

۲۳ واژه با ریشهٔ ارمنی

۱۹ واژه با ریشهٔ مجارستانی

۱۴ واژه با ریشهٔ رومی

۱۳ واژه با ریشهٔ مغولی

۹ واژه با ریشهٔ عبری (اسرائیلی)

۸ واژه با ریشهٔ بلغاری

۷ واژه با ریشهٔ ژاپنی

۴ واژه با ریشهٔ پرتغالی

۲ واژه با ریشهٔ نروژی

۱ واژه با ریشهٔ کُره‌ای

۱ واژه با ریشهٔ آلبانیایی

۱ واژه با ریشهٔ سغدی

در ترکی وجود دارد.
شمارش واژگان به وسیلهٔ وبگاه انجمن زبان ترکی در سال ۲۰۰۵ میلادی انجام شده است و فهرست آن در وبگاه انجمن زبان ترکی در دسترس است. برای دیدن فهرست با این نشانی پیوندشده به وبگاه آنها بروید.