جهنم و سرزمین میانه
سفر به جهنم > نزول در جهنم

تالکین در بخش‌های متعددی از "سیلماریلیون" و "ارباب حلقه‌ها"، مضمون قرون وسطایی «نزول در دوزخ» را به شکلی بدیع و خلاقانه به کار گرفته و با جهان داستانی خود درآمیخته است. رابرت استید، پژوهشگر آثار تالکین، بر این باور است که تالکین نه‌تنها از این مضمون الهام گرفته، بلکه آن را با ظرافت و مهارت تمام با داستان‌های خود هماهنگ کرده است. در روایت قرون وسطایی «نزول در دوزخ»، مسیح پس از مصلوب شدن و پیش از رستاخیز، به دوزخ فرود می‌آید و با قدرت نور الهی خود، اسیران شیطان را از چنگال او رها می‌سازد. استید معتقد است که این مضمون شامل عناصر زیر است:
(۱) شخصی که در تاریکی و اسارت به سر می‌برد.
(۲) زندانبانی قدرتمند و شرور که او را در بند کشیده است.
(۳) رهایی‌بخشی که از زندانبان قدرتمندتر است.
(۴) رهایی‌بخش با خود نور و امید به ارمغان می‌آورد.
(۵) رهایی‌بخش اسیر را از بند رهایی می‌بخشد.
استید داستان «برن و لوتین» را به عنوان نمونه‌ای از این مضمون ذکر می‌کند. در این داستان، لوتین با عشق و فداکاری خود، برن را از زندان سائورون رهایی می‌بخشد. برن از تاریکی زندان و لوتین از ناامیدی و یأس رهایی می‌یابند. استید با اشاره به این نکته که هر دوی آن‌ها جنبه‌هایی از مسیح را در خود دارند، می‌نویسد:
اما برن که از چاه ناامیدی به روشنایی بازگشت، او را  [لوتین  را] بلند کرد و آنها دوباره به یکدیگر نگاه کردند؛ و روز که بر فراز تپه‌های تاریک طلوع می‌کرد، بر آنها تابید. [Tolkien, 1977, ch. 19 "Of Beren and Lúthien"]"
استید معتقد است که نجات هابیت‌ها از جادوی تاریک [[ «بارو-وایت» (ارواح خبیثه گورستان) توسط تام بامبادیل در «ارباب حلقه‌ها» نیز نمونه‌ای دیگر، هرچند کمتر واضح، از مضمون «نزول در دوزخ» است. بامبادیل با قدرت آواز و شادی خود، جادوی بارو-وایت را می‌شکند و آن‌ها را در نور خورشید محو می‌کند. در این جا، بامبادیل نقش رهایی‌بخش را بازی می‌کند و با خود نور و امید به ارمغان می‌آورد.
استید دو مثال دیگر از این مضمون قرون وسطایی را ارائه می‌دهد و معتقد است که این دو نمونه به‌طور  کامل‌تری در داستان استتار شده‌اند و کشف آن‌ها نیازمند توجه و تحلیل بیشتر است.
رهایی تئودن: اولین مورد، آزاد کردن شاه تئودن از نفوذ شوم گریمای مارزبان توسط گندالف جادوگر است. مارزبان که به سارومان خدمت می‌کند، با دسیسه و نیرنگ، ذهن تئودن را مسموم و او را در تاریکی و ناامیدی اسیر کرده است. گندالف با قدرت جادوگری خود، جادوی مارزبان را باطل و تئودن را از این اسارت ذهنی رهایی می‌بخشد. استید با اشاره به این نکته که تئودن در واقع مُرده یا زندانی فیزیکی نبوده، بلکه در تاریکی ناامیدی و یأس اسیر بوده است، می‌نویسد: «تئودن در واقع مرده نبود و در زندان هم نبود. او هنوز پادشاه بود، اما در تاریکی ناامیدی محبوس شده بود که توسط مشاوره‌های حیله‌گرانه مارزبان ایجاد و تقویت می‌شد».  در این‌جا، گندالف نقش رهایی‌بخش را بازی می‌کند و با قدرت نور و امید، تئودن را از چنگال تاریکی و ناامیدی رها می‌سازد: «پس از سرزنش و نکوهشِ مارزبان توسط گندالف، او عصای خود را بلند می‌کند و در این هنگام، صدای رعد و برق در تالار می‌پیچد و همه جا در تاریکی فرو می‌رود، به جز شخصیت نورانی خود گندالف».
رهایی فرودو: دومین مورد، رهایی پیچیده فرودو توسط سام‌وایز گمجی است. در این داستان، گالوم با خدعه و نیرنگ، فرودو و سام را به لانه تاریک شلوب می‌کشاند. شلوب که عنکبوتی غول‌پیکر و اهریمنی است، فرودو را نیش می‌زند و او را با تارهای خود می‌بندد. سام با شجاعت و فداکاری با شلوب مبارزه می‌کند و فرودو را که فکر می‌کند مُرده است، از چنگال شلوب رها می‌کند. اما گروهی از اورکها جسد فرودو را به برج سیریث اونگول می‌برند. سام که از نجات فرودو ناامید نشده است، به برج نفوذ کرده و با شکست دادن اورک‌ها و نگهبانان برج، فرودو را نجات می‌دهد. استید به نقش «فیال گالادریل» (ظرف نورانی که گالادریل به فرودو داده. بود) در این رهایی اشاره می‌کند و معتقد است که سام هم در مبارزه با شلوب و هم در شکستن محافظ نگهبانان خاموش دروازه برج، از نور فیال برای غلبه بر تاریکی و شر استفاده می‌کند. فرودو در واقع نمرده بود، بلکه به نظر می‌رسید که مُرده است، گرچه مرگ بدون شک نزدیکش بود. استید با اشاره به اینکه سام در ظاهر با الگوی نیروی مقاومت‌ناپذیر شبیه مسیح تناسب ندارد، می‌گوید که او در روایت داستان، نقش «رهایی‌بخش نورانی در مرکز مضمون نزول در دوزخ» را بازی می‌کند.  در واقع، سام با عشق و وفاداری بی‌نظیر خود به فرودو، و با شجاعت و ایثار خود، به نمادی از امید و رهایی در داستان تبدیل می‌شود.
تحلیل رابرت استید از تشابهات سرزمین میانه در مورد نزول در دوزخ
| عامل نور | افراد آزاد شده | زندانبانان | روش | آنطور که در … روایت شده است |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| مسیح | انسان‌های اسیر در جهنم | شیطان | قدرت نور الهی | مسیحیت قرون وسطی |
| لوتین | برن | سائورون | قدرت الفی | سیلماریلیون |
| تام بامبادیل | گروه هابیت‌های فرودو | بارو-وایت | قدرت آواز خواندن | ارباب حلقه‌ها |
| گندالف | شاه تئودن اهل روهان | کنترل موذیانه مارزبان | قدرت جادوگری | ارباب حلقه‌ها |
| سام‌وایز گمگی | فرودو | شلوب، اورک‌های سیریث اونگول | نور الفی فیال گالادریل | ارباب حلقه‌ها |