جنگ نیابتی ایران و اسرائیل

جنگ نیابتی ایران و اسرائیل که با عنوان جنگ سرد ایران و اسرائیل نیز شناخته می‌شود، به درگیری غیرمستقیم جاری میان جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل از راه‌های مختلف گفته می‌شود. این درگیری‌ها شامل تهدیدهای مسئولان جمهوری اسلامی علیه اسرائیل است که هدف نهایی آن در انحلال اسرائیل خلاصه می‌شود. اسرائیل، نگران برنامه تسلیحات هسته‌ای ایران است و تلاش می‌کند تا متحدان و نمایندگان نیابتی جمهوری اسلامی مانند حزب‌الله لبنان را تضعیف کند.
این درگیری به تدریج از موضع خصمانه جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل پس از انقلاب ۱۳۵۷، به حمایت پنهانی جمهوری اسلامی از حزب‌الله در جریان درگیری‌های جنوب لبنان (۲۰۰۰–۱۹۸۵) و در سال ۲۰۰۵ به یک درگیری منطقه ای نیابتی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۶، جمهوری اسلامی به‌طور فعال در حمایت از حزب‌الله در طول جنگ اسرائیل و لبنان مشارکت داشت و به موازات آن حمایت از حماس و جهاد اسلامی فلسطین را آغاز کرد.
از طرف دیگر، اسرائیل با استفاده از چندین شبه نظامی در داخل ایران، یک کمپین برای آسیب رساندن به برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد. با شروع جنگ داخلی سوریه، درگیری‌ها بالا گرفت و تا سال ۲۰۱۸ به جنگ مستقیم جمهوری اسلامی و اسرائیل تبدیل شد. هسته اصلی درگیری شامل حمایت جمهوری اسلامی از گروه‌های مخالف اسرائیل، برنامه هسته‌ای ایران و روابط اسرائیل با دیگر رقبای جمهوری اسلامی مانند عربستان سعودی و ایالات متحده است. درگیری هر دو کشور در جنگ داخلی سوریه امکانات و موقعیت‌های دیگری جهت درگیری مستقیم بین دو کشور ایجاد کرد.
جمهوری اسلامی حمایت قابل توجهی از حزب‌الله، حماس، و جنبش جهاد اسلامی فلسطین می‌کند، در حالی که اسرائیل از سازمان مجاهدین خلق ایران حمایت می‌کند و به‌طور مستقیم ترور و حمله به اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی انجام داده است. اسرائیل همچنین حملات سایبری علیه ایران را انجام داده و علناً از اقدام نظامی بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی دفاع می‌کند.
اسرائیل، جمهوری اسلامی را به تلاش برای ایجاد یک مسیر حمل و نقل زمینی مستقیم از عراق و سوریه به لبنان متهم کرده است، که اسرائیل آن را یک تهدید مهم استراتژیک می‌داند. جمهوری اسلامی نیز اسرائیل را «رژیم صهیونیستی» غیرقانونی می‌داند و رهبران اسرائیل را به همکاری با آمریکا جهت نابودی مسلمانان متهم می‌کند.
برخی تحلیلگران جنگ اسرائیل و لبنان، جنگ اسرائیل و غزه، پروژه‌های جنگ سایبری مانند ساخت بدافزارهای استاکس‌نت و شامون، بمب‌گذاری‌های جمهوری اسلامی علیه دیپلمات‌های اسرائیلی در کشورهای ثالث و جنگ داخلی سوریه را در چارچوب این جنگ نیابتی تفسیر می‌کنند.
تحلیلگران معتقدند در این جنگ نیابتی اسرائیل از حمایت ایالات متحده آمریکا برخوردار است.
به گفتهٔ مقامات اسرائیل، جمهوری اسلامی در نزدیکی در جنوب دمشق و در ۵۰ کیلومتری مرز اسرائیل پایگاه نظامی مجهزی دارد. همچنین برخی مقامات آمریکایی نیز می‌گویند جمهوری اسلامی ۱۰ پایگاه نظامی در سوریه دارد که شبه‌نظامیان وفادار به دولت بشار اسد را برای جنگ احتمالی با اسرائیل تعلیم می‌دهد که دو عدد از این تأسیسات کلیدی در نزدیکی مرز اسرائیل قرار دارد. بنا به گزارش نیویورک تایمز، نزدیک به ۲۰ هزار رزمنده از گروه‌های مختلف شبه‌نظامی در سراسر سوریه از سوی کارکنان نظامی جمهوری اسلامی آموزش دیده‌اند.
در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حماس، یکی از گروه‌های نیابتی ایران، اسرائیل را حمله کرد و به خاک آن تهاجم کرد تا به اهداف نظامی و غیرنظامی آسیب برساند. این حمله به جنگی منطقه‌ای منجر شد که سایر گروه‌های نیابتی ایران - حزب‌الله در لبنان، حوثی‌ها در یمن و همچنین مقاومت اسلامی در عراق - در آن شرکت کردند. درگیری عمیق ایران در استفاده از گروه‌های نیابتی مختلف و همچنین آسیب‌های قابل توجه اسرائیل به گروه‌های نیابتی در نهایت به درگیری مستقیم بین ایران و اسرائیل منجر شد. بر اساس تحلیل‌های تحلیلگران، درگیری مستقیم بین ایران و اسرائیل، به ویژه حمله اسرائیل به خاک ایران، نشان می‌دهد که استراتژی امنیتی که ایران در طول دهه‌ها بر اساس نیروهای نیابتی برای دور نگه داشتن درگیری‌ها از مرزهای خود ساخته بود، فرو ریخته است.