جنگ صلیبی پنجم

| ن ب وجنگ‌های صلیبی | ن ب وجنگ‌های صلیبی |
| --- | --- |
ایدئولوژی جنبش صلیبی در سرزمین مقدس(۱۰۹۵–۱۲۹۱) نخستین جنگ  ۱۱۰۱  نروژی  ونیزی  جنگ دوم  جنگ سوم  ۱۱۹۷  جنگ چهارم  جنگ پنجم  جنگ ششم  بارونی  جنگ هفتم  ۱۲۶۷  کاتالان  جنگ هشتم  جنگ نهم  سقوط اوترمر پس از ۱۲۹۱ سمیرنا ۱۳۴۳-۱۳۵۱  اسکندریه ۱۳۶۵  بربری ۱۳۹۰ جنگ‌های صلیبی شمالی (۱۱۴۷–۱۴۱۰) کالمار ۱۱۲۳  وندی ۱۱۴۷  سوئدی ۱۱۵۰  ۱۲۴۹  ۱۲۹۳   لیوونی ۱۱۹۸-۱۲۹۰  پروسی ۱۲۱۷-۱۲۷۴  نووگورود ۱۲۴۱–۱۲۴۲  لیتوانیایی ۱۲۸۳-۱۴۱۰ جنگ‌های صلیبی مردمی عوام‌الناس ۱۰۹۶  کودکان ۱۲۱۲  چوپانان ۱۲۵۱  فقیران ۱۳۰۹  چوپانان ۱۳۲۰ علیه بدعت‌گذاران کاتاری ۱۲۰۹-۱۲۲۹  درنته ۱۲۲۸–۱۲۳۲  استندیگر ۱۲۳۳–۱۲۳۴  بوسنیایی ۱۲۳۵–۱۲۴۱  آراگونی ۱۲۸۴-۱۲۸۵  بوهمی ۱۳۴۰   دسپنسر ۱۳۸۲-۱۳۸۳  هوسی ۱۴۱۹–۱۴۳۴ جنگ‌های صلیبی ایتالیایی مایورکا  آراگون  شامگاه سیسیلی علیه عثمانی ساویارد ۱۳۶۶  نیکوپولیس ۱۳۹۶  وارنا ۱۴۴۳  پرتغالی ۱۴۸۱ بازپس‌گیری اندلس (۷۱۸–۱۴۹۲) بارباسترو ۱۰۶۳  مایورکا ۱۱۱۳–۱۱۱۵  لاس ناواس دتلوسا ۱۲۱۲  گرانادا ۱۴۸۲-۱۴۹۲      درگاه جنگ: ایدئولوژی جنبش صلیبی در سرزمین مقدس(۱۰۹۵–۱۲۹۱) نخستین جنگ  ۱۱۰۱  نروژی  ونیزی  جنگ دوم  جنگ سوم  ۱۱۹۷  جنگ چهارم  جنگ پنجم  جنگ ششم  بارونی  جنگ هفتم  ۱۲۶۷  کاتالان  جنگ هشتم  جنگ نهم  سقوط اوترمر پس از ۱۲۹۱ سمیرنا ۱۳۴۳-۱۳۵۱  اسکندریه ۱۳۶۵  بربری ۱۳۹۰ جنگ‌های صلیبی شمالی (۱۱۴۷–۱۴۱۰) کالمار ۱۱۲۳  وندی ۱۱۴۷  سوئدی ۱۱۵۰  ۱۲۴۹  ۱۲۹۳   لیوونی ۱۱۹۸-۱۲۹۰  پروسی ۱۲۱۷-۱۲۷۴  نووگورود ۱۲۴۱–۱۲۴۲  لیتوانیایی ۱۲۸۳-۱۴۱۰ جنگ‌های صلیبی مردمی عوام‌الناس ۱۰۹۶  کودکان ۱۲۱۲  چوپانان ۱۲۵۱  فقیران ۱۳۰۹  چوپانان ۱۳۲۰ علیه بدعت‌گذاران کاتاری ۱۲۰۹-۱۲۲۹  درنته ۱۲۲۸–۱۲۳۲  استندیگر ۱۲۳۳–۱۲۳۴  بوسنیایی ۱۲۳۵–۱۲۴۱  آراگونی ۱۲۸۴-۱۲۸۵  بوهمی ۱۳۴۰   دسپنسر ۱۳۸۲-۱۳۸۳  هوسی ۱۴۱۹–۱۴۳۴ جنگ‌های صلیبی ایتالیایی مایورکا  آراگون  شامگاه سیسیلی علیه عثمانی ساویارد ۱۳۶۶  نیکوپولیس ۱۳۹۶  وارنا ۱۴۴۳  پرتغالی ۱۴۸۱ بازپس‌گیری اندلس (۷۱۸–۱۴۹۲) بارباسترو ۱۰۶۳  مایورکا ۱۱۱۳–۱۱۱۵  لاس ناواس دتلوسا ۱۲۱۲  گرانادا ۱۴۸۲-۱۴۹۲      درگاه جنگ
| ن ب وجنگ صلیبی پنجم | ن ب وجنگ صلیبی پنجم |
| --- | --- |
 اورشلیم  دمیاط :  اورشلیم  دمیاط 
| ن ب ونبردهای صلیبی در سرزمین شام  (۱۳۰۳–۱۰۹۶) | ن ب ونبردهای صلیبی در سرزمین شام  (۱۳۰۳–۱۰۹۶) |
| --- | --- |
 نخستین جنگ صلیبی زریگوردون  سویتت  محاصره نایسیا  نخستین دورلیوم  محاصره انطاکیه  معره نعمان  محاصره اورشلیم  نبرد اشکلون دورهٔ بین دو جنگ صلیبی ملتین  مرسیوان  نخستین هراکلیا  دومین هراکلیا  نخستین نبرد رمله  دومین نبرد رمله  نبرد حران  آرتاه  سومین نبرد رمله  نخستین نبرد طرابلس  صیدون  نخستین شیزر  السنابرا  سرمین  اجر سنگینیز  هاب  یافا و صور  یبنا  نبرد عزاز  مرج الصفار  بارین  دومین شیزر  محاصره ادسا  نبرد بصری جنگ‌های صلیبی دوم دومین دورلیوم  افسوس  مندر والی  مونت کادموس  محاصره دمشق دوره بین دو جنگ صلیبی اناب  نبرد عینتاب  دومین اشکلون  دریاچه حوله  بقاع  نخستین بیلبیس  حارم  ال بابین  دومین بیلبیس  محاصره اشکلون  محاصره دمیاط (۱۱۶۹)  مونت‌گیسارد  مرج عیون  یاکوبز فورد  بلووار کسل  ال فوله  محاصره کراک  کریسون  جنگ حطین  محاصره اورشلیم  محاصره صور جنگ سوم صلیبی نبرد قونیه  محاصره عکا  نبرد آرسوف  نبرد یافا جنگ صلیبی پنجم جنگ صلیبی پنجم  محاصره دمیاط پس از جنگ صلیبی ششم محاصره اورشلیم  لا فوربیه جنگ صلیبی هفتم محاصره دمیاط  المنصوره  فاریسکور اواخر دورهٔ جنگ‌های صلیبی سزاریا  سقوط حیفا  سقوط آرسوف  محاصره انطاکیه  کراک دو کاوالیر  محاصره طرابلس (۱۲۷۱)  محاصره طرابلس (۱۲۸۹)  محاصره عکا (۱۲۹۱)  رواد :  نخستین جنگ صلیبی زریگوردون  سویتت  محاصره نایسیا  نخستین دورلیوم  محاصره انطاکیه  معره نعمان  محاصره اورشلیم  نبرد اشکلون دورهٔ بین دو جنگ صلیبی ملتین  مرسیوان  نخستین هراکلیا  دومین هراکلیا  نخستین نبرد رمله  دومین نبرد رمله  نبرد حران  آرتاه  سومین نبرد رمله  نخستین نبرد طرابلس  صیدون  نخستین شیزر  السنابرا  سرمین  اجر سنگینیز  هاب  یافا و صور  یبنا  نبرد عزاز  مرج الصفار  بارین  دومین شیزر  محاصره ادسا  نبرد بصری جنگ‌های صلیبی دوم دومین دورلیوم  افسوس  مندر والی  مونت کادموس  محاصره دمشق دوره بین دو جنگ صلیبی اناب  نبرد عینتاب  دومین اشکلون  دریاچه حوله  بقاع  نخستین بیلبیس  حارم  ال بابین  دومین بیلبیس  محاصره اشکلون  محاصره دمیاط (۱۱۶۹)  مونت‌گیسارد  مرج عیون  یاکوبز فورد  بلووار کسل  ال فوله  محاصره کراک  کریسون  جنگ حطین  محاصره اورشلیم  محاصره صور جنگ سوم صلیبی نبرد قونیه  محاصره عکا  نبرد آرسوف  نبرد یافا جنگ صلیبی پنجم جنگ صلیبی پنجم  محاصره دمیاط پس از جنگ صلیبی ششم محاصره اورشلیم  لا فوربیه جنگ صلیبی هفتم محاصره دمیاط  المنصوره  فاریسکور اواخر دورهٔ جنگ‌های صلیبی سزاریا  سقوط حیفا  سقوط آرسوف  محاصره انطاکیه  کراک دو کاوالیر  محاصره طرابلس (۱۲۷۱)  محاصره طرابلس (۱۲۸۹)  محاصره عکا (۱۲۹۱)  رواد 
جنگ صلیبی پنجم (انگلیسی: Fifth Crusade) که از سال ۱۲۱۳ تا ۱۲۲۱ م (۶۱۰–۶۱۸ ه‍.ق) ادامه یافت، تلاش جدید کشورهای مسیحی اروپایی  در جهت بازپس‌گیری اورشلیم و سایر سرزمین‌های مقدس از دولت ایوبیان حاکم بر مصر و شام بود. پاپ اینوسِنت سوم در ۱۲۱۳ م، به‌قصد جبران جنگ صلیبی چهارم، خواستار جنگی دیگر گردید. در نتیجه، اقدامات وسیعی برای تدارک این حمله در سرزمین‌های اروپایی انجام گرفت. با درگذشت پاپ در مهٔ ۱۲۱۶ م، جانشین وی، هونوریوس سوم، آغاز حملهٔ جدید را به جان بِریَن، پادشاه اورشلیم، اطلاع داد. آندراش دوم، پادشاه مجارستان، و بسیاری از اُمرا و تیول‌داران اروپا برای شرکت در این حمله اعلام آمادگی کرده و در نتیجه سپاه ۱۵ هزار نفرهٔ صلیبی، به فرماندهی آندراش دوم و لِئوپولد ششم، دوک اتریش، در پاییز ۱۲۱۷ م به عکا رسید و در آن‌جا نیز هیو یکم، پادشاه قبرس، به آن‌ها پیوست.
ملک عادل، سلطان ایوبی، که در این هنگام در مصر به سر می‌بُرد، عازم شام شد و در ناحیهٔ بَیسان اردو زد، اما از ترس شکست از سپاه ۱۵ هزار نفرهٔ صلیبیون در بَیسان نجنگید و تا جنوب دمشق عقب‌نشینی کرد. با عقب‌نشینی او، صلیبیون به سمت شمال لشکر کشیدند و به بَیسان حمله بردند و از آن‌جا تا بانیاس را تصرف نمودند. آن‌گاه بانیاس را محاصره نمودند، که چون بی‌نتیجه ماند، به عکا بازگشتند. سپس راهی قلعهٔ باتور شدند، اما با وجود ۱۷ روز محاصره، موفق به فتح آن نگردیدند. در همان زمان، سپاهیان مجارستانی، برخلاف توصیه‌های پادشاه اورشلیم و دیگر امیران صلیبی، به دشت بِقاع در لبنان یورش بردند و به سختی شکست خوردند. این واقعه و نیز یک حملهٔ ناموفق دیگر، سبب شد پادشاه مجارستان — که برای ادای نذرش (جنگیدن با مسلمانان) راهی جنگ صلیبی شده بود — ناگزیر، در اوایل ۱۲۱۸ م به کشورش بازگردد. در این میان، پادشاه اورشلیم به فکر افتاد از نیروهای صلیبی — که پی‌درپی به‌دستور پاپ راهی شام می‌شدند — برای حمله به مصر مدد جوید.
جان بِریَن همانند ریچارد، پادشاه انگلستان، کلید فتح اورشلیم و تمام سرزمین شام را چیرگی بر مصر می‌دانست؛ از این‌رو، پس از کسب موافقت فرماندهان دو فرقه دینی–نظامی شوالیه‌های هوسپیتالر (در منابع اسلامی: اِسبِتاریه) و شوالیه‌های معبد (در منابع اسلامی: داویه) و تهیهٔ تدارکات لازم در ۷ مهٔ ۱۲۱۸ م راهی شهر دِمیاط در مصر شد. مصریان از دیرباز بر کنار مصب رود نیل، برجی به نام برج سلسله ساخته بودند و از آن تا دیوارهای دِمیاط زنجیرهای سنگینی وصل کرده بودند تا مانع ورود کشتی‌های دشمن به رود نیل شود. صلیبیون که به اهمیت تصرف برج سلسله برای تصرف دِمیاط پی برده بودند، به آن حمله کردند و پس از تحمل تلفات سنگین، سرانجام در ۲۱ اوت ۱۲۱۸ م برج را به تصرف خود درآوردند و راه ورود به مصر برایشان گشوده شد. ملک العادل، پس از شنیدن خبر سقوط دِمیاط، از شدت اندوه درگذشت و پسرش، المُعظم عیسی، جانشین وی در شام شد.
در همان زمان الکامل محمد، پسر دیگر ملک العادل و حاکم مصر، تلاش‌های مؤثری برای جلوگیری از ورود صلیبیون به مصر کرد، اما وقتی از توطئهٔ احمد بن مَشطوب، یکی از پرنفوذترین امرای اَیوبی علیه خود آگاه شد، اردوگاهش در عادلیه (میان فارَسکور و دِمیاط) را مخفیانه ترک کرد و به شهر اَشموم طنّاح گریخت. در اثر این اقدامِ کامل، سپاهیانش متفرق شدند و صلیبیون توانستند اردوگاه مسلمانان را به تصرف درآورند. دو روز پس از این حادثه، ملک المعظم به یاری برادرش شتافت و مخالفان وی را زندانی و تبعید کرد و مجدداً سپاهی را برای مقابله با صلیبیون تدارک دید. پیشتر الکامل، هفتاد پیک نزد حاکمان جهان اسلام، برای استمداد فرستاده و به همه یادآوری کرده بود که سقوط مصر به‌معنای به‌خطر افتادنِ سایر نواحی اسلامی خواهد بود. از این‌رو، نیروی کمکیِ بسیاری به مصر آمد، همچنان که نیروهای کمکی زیادی نیز به اردوگاه صلیبیون رسید. الکامل از ترس سقوط دِمیاط و دیگر شهرهای مصر به‌دست صلیبیون، به آنان پیشنهاد کرد در ازای عقب‌نشینی صلیبیون از مصر، اورشلیم و بخش اعظم سرزمین فلسطین را به آنان واگذار کند. هرچند جان بِریَن و یارانش این پیشنهاد را پذیرفتند، ولی کاردینال پِلاجیو گالوانی، نمایندهٔ پاپ و برخی از سران سپاه — که خواهان امتیازات بیشتری چون واگذاری قلعهٔ کَرَک و سیصد هزار دینار وجه نقد نیز بودند — آن را رد کردند.
با وجود مقاومت سرسختانهٔ مردم دِمیاط، سرانجام این شهر، بر اثر شیوع بیماری و قحطی و فشار شدید صلیبیون در ۵ نوامبر ۱۲۱۹ م سقوط کرد و سپاه صلیبی پس از ورود، شهر را غارت نمود. پس از تصرف دِمیاط، میان جان بِریَن و کاردینال پِلاجیو بر سر حاکمیت شهر اختلاف شدیدی رخ داد، که به نفع جان بِریَن پایان یافت؛ اما چندی بعد، وی به‌علت مرگ پدر همسرش، پادشاه کیلیکیه، مجبور به بازگشت به عکا شد و فرماندهی صلیبیون در مصر به پِلاجیو رسید. پِلاجیو پس از رسیدن لوئی یکم، دوک باواریا، در رأس سپاهی بزرگ به دِمیاط، تصمیم گرفت در تابستان ۱۲۲۱ م به قاهره حمله کند و بدین منظور، جان بِریَن را نیز به یاری فراخواند. از آن‌سو، الکامل، پس از اشغال دِمیاط، اردوگاهش را به شهر نوساز منصوره منتقل کرد تا مانع حرکت صلیبیون به‌سوی قاهره شود. امیران سرزمین‌های اسلامی، از جمله ملک المعظم و ملک الاشرف، که خطر سقوط قاهره را کاملاً درک می‌کردند، در رأس سپاهیانشان با شتاب راهی مصر شدند. مصریان پس از تخریب سدهایی که بر روی رود نیل ساخته بودند و قرار دادن صلیبیون در راهی باریک، آن‌ها را محاصره کردند؛ تا اینکه صلیبیون تقاضای صلح کردند. جان بِریَن به اردوگاه سپاه ایوبیان آمد و در ۲۰ اوت ۱۲۲۱ م قرارداد صلحی را امضا کرد که بر اساس آن مقرر شد در مقابل تعرض نکردن مسلمانان به جانِ صلیبیون، آن‌ها دِمیاط را به مسلمانان پس دهند و از مصر خارج شوند و برای هشت سال صلح برقرار شود. صلیبیون در ۷ سپتامبر ۱۲۲۱ م شهر دِمیاط را به ایوبیان واگذار کردند و از راه دریا به عکا بازگشتند. بدین ترتیب، پنجمین حملهٔ صلیبی، برای گرفتن اورشلیم نیز ناکام ماند.