stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ولایت کابل

| کابل کابوراکابُلِستان | کابل کابوراکابُلِستان |
| --- | --- |
ولایت: ولایت
ولایت کابل روی نقشه افغانستان: ولایت کابل روی نقشه افغانستان
Coordinates (مرکز): ۳۴°۰۰′شمالی ۶۹°۰۰′شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۰۰°شمالی ۶۹٫۰۰°شرقی﻿ / 34.00; 69.00: Coordinates (مرکز): ۳۴°۰۰′شمالی ۶۹°۰۰′شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۰۰°شمالی ۶۹٫۰۰°شرقی﻿ / 34.00; 69.00
مرکز: کابل
حکومت: حکومت
 • نوع: ولایت
 • والی: محمدقاسم خالد
مساحت: مساحت
 • کل: ۶۵۲۰ کیلومتر مربع (۲۵۲۰ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۸۰۳ متر (۵۹۱۵ فوت)
جمعیت (۲۰۲۴): جمعیت (۲۰۲۴)
 • کل: ۵٬۹۶۶٬۳۹۵
 • تراکم: ۹۲۰/کیلومتر مربع (۲۴۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴:۳۰ (وقت افغانستان)
کدپستی: ۱۰۰۱, ۱۰۰۲, ۱۰۰۳, ۱۰۰۴, ۱۰۰۵, ,۱۰۰۶, ۱۰۰۷, ۱۰۰۸, ۱۰۰۹, ۱۰۱۰, ۱۰۱۱, ۱۰۱۲, ۱۰۱۳
زون: ۱۰۱ آسمایی
کد ایزو ۳۱۶۶: AF-KAB
زبان‌های رایج: فارسی پشتو
ولایت کابل (سانسکریت: کوبها؛ یونانی باستان: Kaboura/کابورا؛ یونانی: Ortospana/اُرتُسپانا؛ چینی: Kau-fu/کاو-فو؛ عربی: کابُلِستان؛ انگلیسی: Kabul) یکی از ۳۴ ولایت‌های افغانستان به مرکزیت شهر کابل است، که در منطقه مرکزی/زون پایتخت موقعیت دارد؛ کابل، پایتخت و تنها شهر میلیونی افغانستان و جمعیت ولایت کابل ۵٬۹۶۶٬۳۹۵ نفر می‌باشد.
شهر کابل از ۳٬۵۰۰ سال پیش آبادان بوده و از جمله شهرهای کهن جهان به‌شمار می‌رود. کابل که سرراه هندوستان واقع شده بود، به مرور زمان جمعیت شهری را در خود جای داده و از شهرهای مهم تجاری شد. با به قدرت رسیدن کابلشاهان، شهر کابل به اوج رشد و شکوفایی خود رسید. در زمان غزنویان، با شکوفایی شهر غزنه، کابل عقب ماند اما در زمان بابر دوباره رشد کرد. بابر به‌آبادی شهر کوشید و کاخ‌ها و باغ‌های زیادی را ایجاد نموده، وصیت نمود که در همان‌جا به‌خاک سپرده شود. با انتقال پایتخت درانیان از قندهار به کابل توسط تیمورشاه درانی، کابل به‌عنوان مرکز پایتخت از شهرهای مهم افغانستان گردید. در جنگ سوم افغان و انگلیس، کابل توسط انگلیسی‌ها بمباران شد و سپس در زمان حبیب‌الله کلکانی وضعیت آن رو به‌وخامت گرایید. این شهر که از زمان محمد نادرشاه تا دولت دکتر نجیب آباد شده بود، در جنگ‌های داخلی دوباره به‌کلی تخریب شده، مانند دشت هموار گردید. از سال ۲۰۰۱ تا کنون کابل دوباره در رشد است و جمعیت آن میان سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۶ به بیش از پنج برابر رسیده است.
بیشتر مردم کابل فارسی‌زبان و مسلمان هستند، در حالی‌که اقلیتی سیک‌ها نیز در این ولایت به‌ویژه در مرکز اقامت دارند. ولایت کابل با ولایات لوگر، وردک، پروان، کاپیسا و ننگرهار هم‌مرز است. این ولایت حدود ۶ میلیون جمعیت دارد که ۸۶٫۶٪ در نواحی شهری و ۱۳٫۴٪ در نواحی روستایی زندگی می‌کنند.
نام

مقالهٔ اصلی: نام‌های تاریخی افغانستان
کلمه کابل برگرفته از نام رود کوبها، نام سانسکریت ودایی دریای کابل است، که در فهرست رودهای ریگ‌ودا (سَپته‌سندو) در کنار این سه رود دیگر یاد شده: رَسا (همان رَنهای اوستایی)، کُرومو (درهٔ کُرَم در مناطق قبیله‌ای فدرال پاکستان) و سَرَیو (همان هریرود در ولایت هرات).
در منابع یونانی باستان به‌صورت: Karoura/کارورا یا Kaboura/کابورا آمده است که نام شهری است در سرزمین پاروپامیز (گندهارا). بطلمیوس در کتاب ۶، فصل ۱۸، بند ۴ از جغرافیای خود نیز از آن شهر یاد کرده و بدیهی است که رونویسی از نام محلی بوده.
Ortospana/اُرتُسپانا، نام شهر دیگری است که بطلمیوس آن را در سرزمین پاروپامیز آورده، و استرابو در کتاب ۱۱، فصل ۸، بند ۹ آن را چهارراهی مهم دانسته که از آنجا سه جاده به سرزمین باختر منتهی می‌شدند.
در منابع چینی باستان به‌صورت: Kau-fu/کاو-فو در منابع چینی بجای‌مانده از سدهٔ پنجم میلادی و نوشته‌های هوان‌تسنگ، زائر چینی، آمده است و بدیهی است که این نام هم رونویسی از نام محلی کابورا بوده.
Jep-poʿ-lo/جِپ‌پولو، نام چینی باستانی سرزمین گندهارا تا قبل از آمدن هفتالیان در سدهٔ چهارم میلادی. یوزف مارکوارت، خاورشناسی نامدار آلمانی این نام را برگرفته از شکل -ǰābul/ژابُل که همان کابُل امروزی باشد، می‌داند و می‌گوید بر روی سکه‌های هندی بجای‌مانده از همان دوره لقب ṣāhi ǰawūwlaḥ/ǰabula (احتمالاً به‌معنای 'پادشاه ژَووله/ژَبُله') دیده می‌شود.
در منابع اولیهٔ اسلامی به‌صورت: کابُلِستان، نام سرزمینی در حوزهٔ فوقانی رود کابل آمده است، که در به‌طور مبهم به عنوان سرزمینی بین بامیان در غرب و لغمان در شرق توصیف شده است.
مقدسی، جغرافیادان سدهٔ چهارم هجری (دهم میلادی)، تمام سرزمین‌های شمال غزنه و زابُلِستان که شامل درهٔ لوگر باشد را جزئی از کابلستان دانسته است. در همین دوره بود که نام کابل به جای اشاره به کُل سرزمین کابلستان، تنها برای اشاره به شهر کابل استفاده شد.
در سال ۱۹۶۴ میلادی، قلب سرزمین کابلستان تبدیل به ولایت کابل شد.
جغرافیا

ولایت کابل در شمال غرب با پروان، در شمال شرق با کاپیسا، در شرق با لغمان، در جنوب شرق با ننگرهار، در جنوب با لوگر و در جنوب غرب با ولایت میدان وردک سرحد مشترک دارد. ولایت کابل دارای ۴۵۸۵ کیلومتر مربع پهناوری بوده و بیشتر از نصف (۵۶٫۳٪) آن کوها و دشت‌های ناهموار تشکیل می‌دهد و یک بر سه حصه آن (۳۷٫۷٪) را زمین هموار تشکیل می‌دهد.
رشته‌کوه‌های پغمان در غرب، کوه قوروغ در جنوب غرب، کوه شیر دروازه، آسمایی و علی‌آباد در مرکز، کوه صافی در شمال شرق و سلسله‌های جنوب شرق بگرامی، شینه، لته‌بند و تنگ غارو کوه‌های مهم ولایت کابل را تشکیل می‌دهد. تپه بی‌بی مهرو، تپه مرنجان، تپه تاج بیک، قلعه بلند و کلوله‌پشته از همواری اراضی می‌کاهد. بلندترین قله ولایت یعنی کوه پغمان ۴۷۰۰ متر ارتفاع دارد و بلندی دیگر کوه‌های این ولایت از ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ متر است. باقی اراضی هموار کابل دارای خاک‌های رسوبی قابل کشاورزی است.
دریای کابل شهر شهر را بدو حصه تقسیم می‌کند. چندین پل برای عبور و مرور مردم روی دریا ساخته شده است که نامدارترین آنها پل خشتی، پل باغ عمومی، پل شاه دوشمشیره و پل محمود می‌باشند. نظر به تغییرات اقلیمی، از قرن ۲۱ یکم بدینسو این دریا بیشتر سال خشک می‌باشد و تنها در زمستان و بهار پرآب می‌باشد. دریاچهٔ بزرگی درون‌شهری بنام دریاچه حشمت خان در پهلوی بالاحصار وجود دارد. این مرداب استراحتگاه هزاران پرندهٔ است که بین شبه قاره هند و سیبری پرواز می‌کند. در سال ۲۰۱۷، دولت این دریاچه را منطقه حفاظت شده اعلام کرد. دیگر دریاچه بزرگ کابل قرغه است که در ۹ کیلومتری شمال غربی شهر واقع شده است. این دریاچه مکان دلپذیری برای مردم محل و گردشگران می‌باشد.
آلودگی هوا بزرگ‌ترین مشکل شهر در فصل‌های زمستان می‌باشد، که عامل آن استفاده از سوخت‌های فسیلی بی کیفیت توسط باشندگان شهر می‌باشد.
پیشینه

تاریخچه کابل به بیش از ۳٬۵۰۰ سال قبل برمی گردد. کابل مرکز رشد و توسعه دین‌های زرتشتی سپس بودایی و هندوئیسم می‌باشد. نظر به سوابق مطالعات موزه انگلیس کابلشاهان یا ترک‌شاهیان از اولین خاندانی بودند که کابل را مرکز فرمانروایی شان قرار داده، تجارت با هند و جاده ابریشم را تحت کنترل گرفتند. در زمان کابلشاهیان کابل رشد کرده و شکوفا شد. شاهان کابل دیوار و استحکامات دفاعی کابل را افزایش دادند که بعدها در زمان حمله اعراب بسیار مؤثر واقع شد. باید در نظر داشت که اعراب کنترل شهر کابل را به‌دست گرفته نتوانستند و کابل توسط یعقوب لیث به‌صورت نیمه و سلطان محمود غزنوی به‌طور کامل فتح‌گردیده، فرمانفرمایی خاندان کابلشاهان را نقطه پایان گذاشتند.
در قرن هفتم میلادی و در زمان ظهور اسلام کابل مورد هجوم اعراب قرار گرفت اما به آرامی توسط کابلشاهان پس گرفته شد. در پی تضعیف کابلشاه در قرن نهم، کابل توسط یعقوب لیث صفاری فتح گردیده به‌دنبال آن سامانیان و متعاقباَ در قرن یازدهم زیر سلطه سلطان محمود غزنوی درآمد. پس از آن بخشی از سلطنت غوریان شده به‌دنبال آن تحت هدایت چنگیزخان مورد حمله مغولان قرار گرفت. در قرن چهاردهم میلادی دوباره مورد حمله تیمور قرار گرفت و در سال ۱۵۰۴ تحت سلطه بابر درآمد. بابر کابل را به پایتخت خود مبدل ساخت و در دوران بعد از شهرهای مهم امپراطوری مغول گردید. در سال ۱۵۲۵ بابر در مورد کابلستان نوشت:
در کابلستان قبایل مختلف و مردمان مختلفی وجود دارد. در دره‌ها و دشت‌های آن ترکان، ایماق‌ها و اعراب زندگی می‌کنند. در شهرها و قسمت اعظم روستاهای آن، مردمی بنام تاجیک زندگی می‌کنند (بابر تاجیک‌ها را با نام ستارت‌ها نبشته است). بسیاری از روستاها و مناطق اطراف توسط پشه ای، پراچی‌ها، برکی‌ها و افغانها اشغال اشغال گردیده است. در غزب آن، قبایل هزاره و نکودری سکونت دارند که بعضی‌هایشان به زبان مغولی صحبت می‌کنند. در شمال شرقی و کافرستان، محل زندگی مردم کاتور و گبرک است. یازده یا دوازده زبان مختلف در کابل صحبت می‌شود: من جمله عربی، فارسی،  ترکی، مغولی، هندی، پشتو، پشه ای، پراچی، گبری، برکی و لامغانی …
اقتصاد

اطلاعات بیشتر: اقتصاد افغانستان
زراعت، مالداری، تجارت، خدمات و صنایع اقتصاد این ولایت را تشکیل می‌دهد. ۱۶٫۵٪ مردم کابل در زراعت، ۱۶٫۹٪ آن‌ها در صنعت، معادن و ساختمان، ۵۰٫۱٪ در بخش خدمات و ۱۶٫۱٪ آن در ادارات دولتی مصروف می‌باشند.
اقتصاد > زراعت

بخش زراعت ولایت کابل شامل ۷۲ فیصد میوه، ۱۷ فیصد حبوبات، ۱۰ فیصد سبزیجات و یک فیصد کرافس میی‌باشد. محصولات عمده زراعتی این ولایت را گندم، جو، جواری، پیاز و کچالو تشکیل می‌دهد. حبوبات خاصتا گندم و کچالو محصولات عمده این ولایت است، درحالی‌که مقدار زیادی از گندم در داخل کشور به مصرف می‌رسد اما بازهم ضروریات داخلی را مرفوع نمی‌نماید. ۶۸٪ باغستان‌های کابل را انگور و ۳۰٪ آن را سیب، زردآلو، آلوبالو و توت شامل می‌شود.
اقتصاد > صنعت

بزرگ‌ترین قطب صنعتی کابل در ناحیه ۹ و در شمال دریای کابل در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی حامد کرزی واقع شده است. حدود ۶ کیلومتری بالاشهر کابل، در زمینی حدود ۹ هکتار در بگرامی با جدیدترین امکانات که به تاجران اجازه کسب و کار را در آنجا می‌دهد، تکمیل شده است. این پارک مدیریت حرفوی در زمینه نگهداری روزانه جاده‌ها، سرک‌های داخلی، زمین‌های عادی، زمین‌های پارک، زنگ خطر ۲۴ ساعته و کنترل به رفت و آمد موترها و اشخاص دارد. کارخانه‌های که آنجا فعالیت دارند شامل: کارخانه ۲۵ میلیون دالری حبیب گلزار نماینده رسمی تولید انحصاری کوکاکولا در افغانستان و نماینده رسمی شرکت تویوتا افغانستان و نماینده رسمی محصولا نستله در افغانستان، کارخانه نوشابه‌های غیر الکولی الکوزی، کارخانه شیر قوت، و….
مردم

کل جمعیت ولایت کابل در سال ۲۰۲۴برابر با ۵٬۹۶۶،۳۹۵ نفر است  این یکی از متنوع‌ترین ولایت‌ها از نظر قومی است. شهر کابل چند قومی است. تخمین سال ۲۰۰۳، ۵۰٪ تاجیک‌ها، ۲۰٪ هزاره‌ها، ۲۰٪ پشتون‌ها، ۱۰٪ از دیگر گروه‌ها تشکیل شده‌اند. پارسی دری زبان اصلی استان و شار کابل است و توسط تمام اقوام در کابل مورد استفاده قرار می‌گیرند. شمار سیک‌های کابل در دهه ۷۰ میلادی، بیش‌از ۱۷۰٬۰۰۰ نفر گزارش شده‌بود که مراسم مذهبی شانرا در خیابان‌ها جشن می‌گرفتند؛ در جریان جنگ‌های داخلی خیلی از آنها به هندوستان رفتند و امروز تعداد کمی از آنها که باقی مانده‌اند، در دولت جمهوریت افغانستان حق فرستادن یک نماینده در پارلمان افغانستان را داشتند.
ترابری

هوایی:
فرودگاه بین‌المللی حامد کرزی (فرودگاه بین‌المللی کابل) ۲۵ کیلومتر (۱۶ مایل) از مرکز کابل فاصله دارد، که عموماً فرودگاه اصلی کشور می‌باشد. این فرودگاه قطب هواپیمایی ملی افغانستان، هواپیمایی آریانا افغان، هواپیمایی بین‌المللی افغان جت، ایست هوریزن ایرلاینز، کام ایر، خطوط هوایی پامیر و خطوط هوایی صافی است. دیگر شرکت‌های هواپیمایی منطقه مانند، ایر ایندیا، اسپایس جت، فلای دبی، هواپیمایی امارات، گلف ایر، ماهان ایر، هواپیمایی بین‌المللی پاکستان و ترکیش ایرلاینز نیز برنامه‌های منظم پرواز به این فرودگاه دارند. چند ترمینال بین‌المللی توسط کشور ژاپن در سال ۲۰۰۸ ساخته و راه اندازی شد.
جاده:
بزرگراه ۷۶ آسیا کابل را به سمت شمال به سمت چاریکار، پل خمری و مزارشریف متصل می‌کنند. تحت پروژه بهبود بهره‌وری حمل و نقل شهری کابل که در سال ۲۰۱۴ و با حمایت بانک جهانی امضا شد، این شهر شاهد بهبودهای گسترده‌ای در وضعیت جاده‌ها، از جمله ساخت پیاده‌روهای جدید برای عابرین پیاده، سیستم فاضلاب، برق و آسفالت سطح جاده‌ها خواهد بود. این پروژه تا ۳۱ دسامبر ۲۰۱۹ ادامه داشت. وسایل نقلیه شخصی از سال ۲۰۰۲ در کابل در حال افزایش است، از سال ۲۰۱۳ حدود ۷۰۰٫۰۰۰ اتومبیل ثبت شده که ۸۰٪ اتومبیل‌ها، تویوتا کرولا است.
رسانه

۱۳۴ رسانه گروهی شامل آژانس خبری، تلویزیون، رادیو، روزنامه، هفته نامه، ماهنامه و مجله در ولایت کابل فعالیت دارند که نسبت به سایر ولایات کشور خیلی چشمگیر می‌باشد. ولایت کابل ۳۰ کانال تلویزیونی، ۳۴ دستگاه رادیویی، ۱۴ روزنامه، ۳۷ هفته‌نامه، ۴ نشریه دوهفته‌نامه‌ای، ۴ ماه‌نامه، ۴ مجله و هشت آژانس خبری فعالیت دارد. تلویزیون‌های ملی، طلوع آریانا و آرزو، پربازدیدترین کانال‌های تلویزیونی کابل و افغانستان است، روزنامه اطلاعات روز بهترین روزنامه کابل، آژانس خبرگزاری پژواک و رادیو اراکوزیا موفق‌ترین گروه‌های رسانه‌ای افغانستان در کابل می‌باشند.
واحدهای اداری

پهناوری ولایت کابل ۴٬۵۵۸ کیلومتر مربع است و دارای ۱۵ ولسوالی (شهرستان) است که قرار ذیل است:
| شماره | ولسوالی | مرکز | جمعیت (۱۴۰۳) | پهناوری | اطلاعات قومی (٪) | موقعیت | ولسوال | تعداد قریه‌ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | کابل مرکز | کابل | ۵٬۱۴۰٬۶۰۶ |  | ۵۰٪ تاجیک، ۲۰٪ پشتون، ۲۰٪ هزاره، ۱۰٪ اقوام دیگر. | جنوب غربی کابل |  |  |
| ۲ | پغمان درجه اول | پغمان | ۱۴۹٬۰۹۷ | ۳۶۳ کیلومتر مربع | ۶۵٪ تاجیک، ۳۵٪ پشتون | غرب کابل | موسی رحمتی | ۱۳۵ |
| ۳ | چهارآسیاب درجه دوم | قلعه‌نعیم | ۴۴٬۴۱۱ | ۳۲۱ کیلومتر مربع | تاجیک‌ها، پشتون‌ها | شرق کابل | گوهر بابری | ۵۷ |
| ۴ | بگرامی درجه دوم | بگرامی | ۶۷٬۱۸۵ | ۲۷۴ کیلومتر مربع | ۶۰٪ پشتون، ۴۰٪ تاجیک | شرق کابل | شفیع سوله‌مل | ۴۵ |
| ۵ | دِه‌سبز درجه دوم | تره‌خیل | ۶۵٬۴۷۷ | ۴۸۷ کیلومتر مربع | ۷۰٪ پشتون، ۳۰٪ تاجیک | شرق کابل | محمد گل | ۷۳ |
| ۶ | شَکَردره درجه دوم | شکر دره | ۹۹٬۶۳۹ | ۳۰۴ کیلومتر مربع | ۷۰٪ تاجیک، ۳۰٪ پشتون | شمال غربی کابل | غیاث پتنگ | ۷۲ |
| ۷ | موسهی درجه سوم | موسهی | ۳۲۶'۲۸ | ۹۸ کیلومتر مربع | پشتون‌ها | جنوب شرقی کابل | سلیمان بسطلمی | ۴۲ |
| ۸ | میربچه‌کوت درجه اول | میربچه‌کوت | ۶۳٬۳۴۲ | ۶۱ کیلومتر مربع | تاجیک‌ها | شمال کابل | رحیم راشد | ۳۸ |
| ۹ | خاک جبار درجه سوم | خاک‌جبار | ۱۷٬۳۶۶ | ۵۲۸ کیلومتر مربع | تاجیک‌ها پشتون‌ها | شرق کابل | عبدالباری عارض | ۴۲ |
| ۱۰ | کلکان درجه سوم | کلکان | ۳۶٬۷۲۴ | ۸۶ کیلومتر مربع | تاجیک‌ها | شمال کابل | رحمت‌الله فقیرزاده | ۲۷ |
| ۱۱ | گُلدره درجه سوم | گلدره | ۲۷٬۷۵۷ | ۱۰۶ کیلومتر مربع | ۸۰٪ تاجیک، ۲۰٪ پشتون | شمال غربی کابل | محمد عظیم | ۳۲ |
| ۱۲ | فَرزه درجه سوم |  ده نو | ۲۶٬۰۴۸ | ۱۱۰ کیلومتر مربع | ۸۰٪ تاجیک، ۲۰٪ پشتون | شمال غربی کابل | محمد ظریف | ۲۰ |
| ۱۳ | اِستالف درجه دوم | استالف | ۴۰٬۷۱۰ | ۶۳ کیلومتر مربع | تاجیک‌ها | شمال غربی کابل | شاه رسول | ۳۱ |
| ۱۴ | قره‌باغ درجه اول | قره‌باغ | ۹۲٬۵۲۲ | ۲۰۴ کیلومتر مربع | ۶۰٪ تاجیک، ۴۰٪ پشتون | شمال کابل | حنیف صدیقی | ۶۲ |
| ۱۵ | سروبی درجه دوم | سروبی | ۶۷٬۱۸۵ | ۱۲۵۱ کیلومتر مربع | ۹۵٪ پشتون، ۵٪ پشه‌ایs | شرق کابل | حمید شینواری | ۱۷۹ |
فهرست والیان

| شماره | تصویر | والی | دوره | جزئیات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ |  | شاه قاضی سرور خان | ۱۹۰۱ | پدر بزرگ حبیب‌الله خان، پادشاه افغانستان |
| ۲ |  | محمد خان بارکزی | ۱۹۱۹ ۱۹۲۰ |  |
| ۳ |  | محمد موسی هوتک |  |  |
| ۴ |  | افضل اکرم | ۱۹۸۶ ۱۹۹۰ | دکتر افضل اکرم در پایان کار اش سال ۱۹۹۰ به عنوان معین شهرداری کابل تعیین شد. |
| ۵ |  | تاج محمد مجاهد | ۲۰۰۴ |  |
| ۶ |  | دین محمد | ۲۰۰۴ ۲۰۰۹ |  |
| ۷ |  | ذبیح‌الله مجددی | ژوئیه ۲۰۰۹ مارس ۲۰۱۱ |  |
| ۸ |  | احمد الله علیزی | آوریل ۲۰۱۱ |  |
| ۹ |  | عبدالجبار تقوا | ۱۳۹۱ |  |
| ۱۰ |  | حامد اکرام اکرام |  |  |
| ۱۱ |  | محمد یعقوب حیدری | ۸ سنبله/شهریور ۱۳۹۶ کنونی |  |
شهر کابل در ۱۸۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد، کوهی که در تصویر دیده می‌شود، کوه پغمان با ۴۷۰۰ متر ارتفاع است.
کارگران ماهر کارخانه ای در کابل، مجریان مطبوعات در حال ایجاد استانداردهای جدیدی برای خود و کشورشان هستند. ۱۹۵۰
خط پرواز فرودگاه بین‌المللی حامد کرزی (فرودگاه بین‌المللی کابل), ۲۰۱۲
ترافیک در مرکز شهر کابل در سال ۲۰۱۳
سیستم منظم بس شهری کابل در ژوئن ۱۹۷۶
ولسوالی‌های کابل
سوارکار مادارا

| میراث جهانی یونسکو | میراث جهانی یونسکو |
| --- | --- |
The Madara Rider: The Madara Rider
مکان: Shumen, Bulgaria
معیار ثبت: فرهنگی: (i), (iii)
شمارهٔ ثبت: ۴۳
تاریخ ثبت: ۱۹۷۹
مساحت: ۱٫۲ هکتار (۱۳۰٬۰۰۰ فوت مربع)
منطقه حائل: ۵۰۱٫۷ هکتار (۱٫۹۳۷ مایل مربع)
مختصات: ۴۳°۱۶′۳۶٫۱″ شمالی ۲۷°۰۷′۱۰٫۴″ شرقی﻿ / ﻿۴۳٫۲۷۶۶۹۴°شمالی ۲۷٫۱۱۹۵۵۶°شرقی﻿ / 43.276694; 27.119556
موقعیت سوارکار مادارا در بلغارستان: موقعیت سوارکار مادارا در بلغارستان
نمای وسیع تری از صخره
سوارکار مادارا یا سوار مادارا  (بلغاری: Мадарски конник Madarski konnik) یک نقش برجسته سنگی بزرگ از اوایل قرون وسطی است که در فلات مادارا در شرق شومن در شمال شرقی بلغارستان در نزدیکی روستای مادارا حکاکی شده است. قدمت این بنای تاریخی به اواخر قرن هفتم  یا بیشتر در اوایل قرن هشتم میلادی، در زمان حکومت خانان بلغار تِروِل، می‌رسد.  در سال ۱۹۷۹، این بنای تاریخی در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.
مجسمه نقش برجسته یک اسب‌سوار باشکوه، به بزرگی تقریباً ۲۳ متر (۷۵ فوت) را نشان می‌دهد که بالاتر از سطح زمین، به شکل ۱۰۰-متر-high (۳۲۸-فوت) تقریباً عمودی بر صخره حک شده است. مجسمه تقریباً در اندازه واقعی است.  سوارکار که رو به راست است، نیزه را به شیری که زیر پای اسبش خوابیده است فرومی‌کند و در سمت چپ سگی به دنبال سوارکار می‌دود.  کنده‌کاری هاله و لباس‌های سوارکار و همچنین پرنده در جلوی صورت سواره به دلیل فرسایش قرن‌ها و وضعیت به‌طور کلی نامناسب بنا، به سختی قابل تشخیص هستند.  نقش برجسته شبیه به تصاویر کربنی است که در سالتوو، سولک، پلیسکا و ولیکی پرسلاو یافت شده‌اند.
میراث

سوار مادارا بر روی سکه‌های کوچک بلغاری (۱ تا ۵۰ استوتینکی) که در سال‌های ۱۹۹۹ و ۲۰۰۰ منتشر شد، نشان داده شده است
در نظرسنجی رسمی ۲۹ ژوئن ۲۰۰۸ در مورد طراحی سکه‌های یورو آینده بلغارستان، طرح سوار مادارا با ۲۵٫۴۴ درصد آرا برنده شد.
قله مادارا در جزیره لیوینگستون در جزایر شتلند جنوبی، قطب جنوب به نام مکان تاریخی مادارا نامگذاری شده است.
تفنگ بادی

مجموعه‌ای از تفنگهای بادی فنر پیستون
چند نمونه از تفنگهای بادی فنر پیستون و گاز پیستون
تفنگ بادی نوعی تفنگ است که برای شلیک گلوله از فشار هوای ایجاد شده توسط یک پیستون که با چکاندن ماشه توسط فنری قوی به جلو رانده می‌شود یا فشار هوای محبوس در کپسول هوا استفاده می‌کند.
قدیمی‌ترین تفنگ بادی موجود مربوط به سال ۱۵۸۰ میلادی است که در موزه‌ای در استکهلم نگهداری می‌شود.
امروزه تفنگ‌های بادی در سطح وسیعی، از مسابقات تیراندازی گرفته تا شکار جانوران بزرگ، مورد استفاده قرار می‌گیرند. این اسلحه هم در نوع تفنگ و هم در نوع سلاح کمری در دسترس است و نیز تفنگ بی‌بی با امکان شلیک گلوله‌های گِرد پلاستیکی در این رده قرار دارد.
قابل ذکر است عکس زیر کلت کمری نمی‌باشد. بلکه عکس زیر یه تپانچه بادی ورزشی می‌باشد که تنها در مسابقات ورزش تیراندازی کاربرد دارد
انواع تفنگ بادی

تفنگ بادی فنری (مکانیزم فنر و پیستون)
این‌گونه از سلاح‌های بادی نمونه اولیه این سلاح محسوب شده و از فنر قوی با قابلیت ارتجاعی بالا، یک پیستون و گیره ماشه بهره می‌برد. با کشیدن اهرم یا پایین بردن لوله سلاح، فنر جمع شده و پیستون به ماشه قفل می‌شود. سپس با چکاندن ماشه پیستون به سرعت به سمت جلو حرکت کرده و ایجاد فشاری در حدود ۳۰ تا ۵۰ بار می‌کند، که موجب فشار هوا بر گلوله و حرکت آن در طول لوله می‌شود.
این نوع تفنگ بادی در دو کالیبر ۴٫۵ و ۵٫۵ میلی‌متر عرضه می‌شوند که کالیبر ۴٫۵ دقت تیر و برد بیشتری نسبت به ۵٫۵ داشته و بیشتر برای تمرینات و مسابقات تیراندازی استفاده می‌شود.
تفنگ بادی نیترو پیستون (مکانیزم هوای حبس شده و پیستون)

در این نوع از سلاح عملکرد مشابه مدل فنری است با این تفاوت که در این مدل فنر حذف شده و به جای آن از هوای محبوس در سیلندر پشت پیستون استفاده می‌شود. با مسلح کردن سلاح پیستون عقب آمده و هوای حبس شده پشت خود را شدیداً فشرده کرده و سپس به ماشه قفل می‌شود. با چکاندن ماشه هوای فشرده شده پیستون را به شدت پیش می‌راند و فشاری تا ۱۰۰ بار ایجاد می‌کند.
تفنگ بادی پی‌سی‌پی (مکانیزم هوای فشرده)

در این مدل از تفنگ بادی فنر و پیستون حذف شده، جای آن از سیلندر تعبیه شده زیر لوله که تا ۲۲۰الی ۳۰۰ بار توسط کمپرسور هوا پر شده‌است استفاده می‌شود. این مدل به دلیل نبود آلات متحرک بسیار کم لگد و بدون تکان است. مکانیزم آن بدین صورت است که پس از پر شدن سیلندر هوا یا گاز، هوای بسیار فشرده و پرقدرت توسط رگلاتور یا لوله‌ای به ماشه که به یک کلید آزادکننده هوا وصل شده می‌رسد و پشت آن محبوس می‌شود. در این حالت هر بار که تیرانداز اقدام به چکاندن ماشه کند، مقدار هوای لازم جهت شلیک گلوله از مخزن آزاد شده و به جان لوله هجوم می‌برد و باعث رانش و شلیک گلوله می‌شود. تفنگهای پی سی پی به دلیل امکان تعبیه قدرت بالا در کالیبرهای بالا تا کالیبر ۴۵/. ساخته می‌شود که امکان شکار جانداران بزرگ مانند بوفالو را دارد. به این نوع از پی سی پی‌ها بیگ بور می‌گویند.
کلت بادی کپسول دار
در این مدل نیروی پرتاب ساچمه از یک کپسول پرشده از گاز CO2 تأمین می‌شود و بیشتر بشکل سلاح کمری ارائه می‌شود که از خشاب نیز بهره برده و تقریباً مشابه سلاح‌های کمری خودکار مسلح شدن به صورت اتوماتیک انجام می‌شود کپسول یکبار مصرف بوده و بیشتر برای تمرینات تیراندازی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
انواع مکانیزم مسلح شدن تفنگ بادی

تفنگ بادی با توجه مدل‌ها مکانیزم مسلح شدن مختلفی نیز دارند. شامل:
کمرشکن

این مکانیزم با پایین دادن لوله سلاح و انتقال فشار به پیستون و عقب رفتن پیستون در نتیجه جمع شدن فنر تا مرز قفل شدن گیره انتهای پیستون به گیره با فنر پرتاپ می‌کند ماشه اتفاق می‌افتد. سپس با چکاندن ماشه پیستون آزاد شده و شلیک رخ می‌دهد.
ساده‌ترین و پرفروش‌ترین اسلحه‌های بادی اسلحه‌های کمرشکن است.
اهرمی

مکانیزم اهرمی تقریباً مانند مکانیزم کمر شکن است با این تفاوت که در این مدل لوله ثابت بوده و اهرم زیر لوله یا در بغل اسلحه کار مسلح کردن را انجام می‌دهد.
گلنگدن اتوماتیک و نیم اتوماتیک

در این نوع از سلاح‌ها سیستم گلنگدن دقیقاً مانند سلاح جنگی عمل می‌کند و با فشار مستقیم یا غیر مستقیم گاز CO۲ یا هوای فشرده موجب مسلح شدن مجدد سلاح می‌گردد. این مکانیزم در ایر سافتها یا نمونه مشابه سلاح جنگی جهت استفاده در فیلم‌ها یا بازی‌ها و تمرینهای نظامی کاربرد دارد. در فوق تصویر یک سلاح کمری نیم اتوماتیک شبیه‌سازی شده را می‌بینید. شرکت والتر یکی از اصلی‌ترین سازندگان سلاح‌های شبیه به نوع جنگی جهت مصارف مختلف است.
گلنگدن دستی غیر اتوماتیک

این مکانیزم نیز مانند مکانیزم گلنگدن در سلاح‌های شکاری مانند برنو عمل می‌کند و با هربار عقب کشیدن و جلو دادن گلنگدن یک تیر به جان لوله می‌آید؛ و سپس با چکاندن ماشه و آزاد شدن هوای فشرده یا گاز CO۲ ساچمه شلیک می‌شود. در بیشتر سلاح‌های دارای این مکانیزم از خشاب مدور ۶ تا ۱۲ فشنگی مانند خشاب رولور استفاده می‌شود. این مکانیزم بیشتر در سلاح‌های پی سی پی شکاری برای القای هرچه بیشتر حس شکار با تفنگ شکاری گرم باروتی استفاده می‌شود.
مشهورترین کارخانه‌های سازنده

دسته‌بندی بر اساس قدرت و مشهور بودن
کرال ترکیه
والتر
وایرخ
نوریکا اسپانیا
گامو اسپانیا
دیانا
هاتسان ترکیه
دی استیت انگلیس
دیزی آمریکا
بنجامین آمریکا
ایر آرمز
گامو(gamo)
دو قبضه تفنگ بادی اهرم از زیر (زیر تاشو) و یک قبضه کمرشکن
نی (ساز)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سازهای زهی: سازهای زهی
طبقه‌بندی:  سازهای بادی چوبی
گسترۀ صوتی: گسترۀ صوتی
 :  
سازهای مرتبط: سازهای مرتبط
 فلوت:  فلوت
نی یا نِی هفت بند از سازهای بادی ایرانی است و از دسته سازهای بدون زبانه است. ساز نی قابل کوک نبوده و نوازنده در همنوازی‌ها و تکنوازی‌ها از انواع مختلف نی استفاده می‌کند. وسعت صدای نی دو اکتاو و نیم است و در انواع آن با کوک‌های متفاوت، فاقد یک تا دو نت است. مانند نی «لا کوک» که فاقد نت دو، نی «سل کوک» فاقد نت سی بمل و نی «فا کوک» فاقد نت لا بمل است. نی از سازهای محلی است و در اکثر نقاط ایران وجود دارد.
ساختار

نی هفت‌بند از گیاه نی ساخته می‌شود. برای ساخت این گونه نی آن را طوری برش می دهند که از سر تا ته آن شامل هفت بند شود و اخیراً به صورت مصنوعی (نی اصلاح شدهٔ مصنوعی) نیز ساخته شده‌است. نی هفت بند یا به اصطلاح نی متشکل از ۵ سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت آن است که توسط انگشتان دوم و چهارم از یک دست و انگشتان اول تا چهارم از دست دیگر پوشیده می‌شوند.
به‌طور کلی نی را با جا گرفتن بین دو دندان نیش و گرد کردن زبان در پایین و پشت آن می‌نوازند همچنین جمشید عندلیبی زبان را در بالا می‌گذارد.
سخت‌ترین کار در ساز نی درآوردن صدای آن است و انگشت گذاری آن ساده است. از استادان می‌توان نایب اسدالله ، حسین یاوری اصفهانی، حسن کسایی، حسین عمومی، جمشید عندلیبی، سید محمد موسوی، حسن ناهید، محمد علی کیانی نژاد و عبدالنقی افشارنیا را نام برد.
نت‌ها در ساز نی

وسعت صدای آن به دو اکتاو و نیم می‌رسد. نی پنج منطقه صوتی (رجیستر) دارد که هر یک از آن‌ها با نحوه دمیدن هوا در نی قابل انتخاب است. این مناطق صوتی عبارتند از:
بم
نت‌های دو (دست بسته)، ر (سوراخ ۱ سر نی آزاد)، می (سوراخ ۱ و ۲ آزاد)، فا (سوراخ ۱ و ۲ و ۳ آزاد)، فا# (سوراخ ۱ و ۲ و ۳ و ۴ آزاد)، سل (سوراخ ۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۵) لا (دست باز). نت سی در این اکتاو وجود ندارد ولی نوازنده‌ها قادر به اجرای سی بمل با لب هستند.
اوج
دقیقاً همانند بم اما یک اکتاو بالاتر. دو نت آخر (سل و لا) با غیث مشترک است.
غیث
نت‌های سل (دست بسته)، لا (سوراخ ۱ سر نی آزاد)، سی (سوراخ ۱ و ۲ آزاد)، دو (سوراخ ۱ و ۲ و ۳ آزاد)، دو# (سوراخ ۱ و ۲ و ۳ و ۴ آزاد)، ر (سوراخ ۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۵)، می (دست باز).
پس غیث (تا فا)
دقیقاً همانند بم و اوج اما یک اکتاو بالاتر از اوج و دو اکتاو بالاتر از بم. سه نت اول (دو، ر و می) با غیث مشترک است. امکان اجرای نت آخر (لا = دست باز) معمولاً وجود ندارد و حتی نت سل نیز در نی‌های کوچک نامفهوم شنیده می‌شود.
در نواختن نی به نت‌های میانه آلتو و تنور بیشتر اهمیت می‌دهند و فقط برای احتراز از یکنواختی جملات ملودی کوتاهی را گاهی در اکتاو پایین جواب می‌دهند، و یا پس از اجرای ملودی اصلی نت‌های تنیک، شاهد، و یا ایست را با حدود بم اجرا می‌کرده‌اند (مانند نمونه‌هایی از نی نایب اسدالله که بر روی صفحه ضبط شده است).
برعکس سازهای دیگر، نی کوک ندارد و برای کوک‌های مختلف سازهای متفاوت ساخته می‌شود. به‌طوری‌که Do بلندترین و Do با هفت فاصله کوتاهترین نی هستند. کوک نی به این معناست که اگر در حالت بم اگر سوراخ پشت نی را بگیریم و بدمیم. . صدای حاصله بر اساس دیاپازون هر نتی که بود آن نت کوک نی است. مثلاً اگر صدای حاصله نت سل باشد می‌گوییم این نی «سل کوک» است.
نی‌لبک

نی‌لبک نوعی نی کوچک است، یک سر آن را بین دو لب نهند و با دمیدن نوازند.
نقاشی نوازنده زن قاجاری در حال نواختن نی
نایب اسدالله از قدیمی ترین نوازنده‌های نی در دوره قاجار