تأثیر آیین‌های کهن ایرانی بر آیین زرتشت
مهاجرت آریایی‌ها

آریایی‌ها بخشی از مجموعهٔ اقوام هندواروپایی یا هندواروپایی‌زبان بودند. شایان ذکر است که مفهوم آریایی، فقط برای اشاره به ایرانیان و هندیان کاربرد دارد.
حرکت اقوام هندوایرانی از حدود دو هزار سال پیش از مسیح آغاز شد و چنین برمی‌آید که آن‌ها در اواخر هزارهٔ دوم به آسیای میانهٔ جنوبی رسیدند. تدریجاً جدایی در شاخهٔ هندوایرانی یا آریایی‌ها از یکدیگر بیشتر شد. آریایی‌هایی که بعدها به ایران امروزی آمدند، ابتدا در آسیای میانه در کرانهٔ رود مقدس وخشو که نزد یونانیان رود اکسوس شده اقامت کردند. امروزه برخی از دانشمندان رود اکسوس را با رود جیحون یا آمودریا یکسان می‌دانند. اما برخی دیگر مانند مارکوارت، هنینگ و همچنین هومباخ، رود تجن و شعبهٔ آن هری رود را مطابق با رود اکسوس می‌دانند. آن‌ها به اقامتگاه خود نام ملی خود را داده، آن را ائیرینه‌وئجه یا ایرانویج نامیدند. واژهٔ وئجه به معنی «تخم» است و ائیرینه‌وئجه به معنی «سرزمین تخمه و نژاد ایرانی» است.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ | هندواروپایی‌ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   |  |  |  |  |  |  |  |  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   | هندوایرانی  (آریایی‌ها)   |  |  |  |  |  |  |  |  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  | اروپایی  ژرمن‌ها  لاتین‌ها  اسلاوها  سلت‌ها  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  |  |  |  | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       | ایرانی‌آریایی  (اقوام ایرانی تبار‌)       |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  | هندوآریایی  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
: 
: 
|  |  |  |  |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  |  |  |  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  |  |  |  |  |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  |  |  |  | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  منطقهٔ فلات ایران   اقوام   مادها   پارس‌ها   کوچ‌نشینان‌پارت   سکاهای‌سیستان   بلخ   مرو   |  |  |  |  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  | منطقهٔ اوکراین   اقوام  کیمری‌ها سکاها سرمت‌ها آلان‌ها  |  |  |  |  |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  منطقهٔ رشته کوه قفقاز   اقوام   آسی‌ها   |  |  |  |  | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی | منطقهٔ آسیای میانه   اقوام  سغد خوارزم ختن سکاها هپتالیان یوئه‌ژی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
این تصور که آریایی‌های ایرانی دارای سپاه و واحدهای نظام‌یافتهٔ بزرگی بودند، غلط است. آنان در گروه‌های قبیله‌ای کوچکی می‌زیستند که هر کدام مستقلاً در جایی مستقر شدند و سرانجام پس از گذشت قرن‌ها، شمار آنان چنان افزایش یافت که بر آن سرزمین‌ها مسلط گشتند.
مهاجران به صورت دسته‌های کوچ‌نشینِ کوچک و متفرق، در پهنهٔ وسیعی از فلات ایران، در پیرامون روستاها چادرهای خود را برافراشتند و به دامداری و تربیت اسب، که یکی از مهم‌ترین پیشه‌های آنها بود، پرداختند. رابطهٔ اینان با بومیان نسبتاً صلح‌جویانه بود و همچون هم‌تباران خود که راه هند را در پیش گرفتند، ناچار به جنگ‌های دراز با بومیان نشدند. در آن زمان قانونی که در روم وجود داشت و به موجب آن برای ورود و شاید حق تبعیت پروانهٔ اقامتی برای بیگانگان صادر می‌شد، در این نواحی وجود نداشت. برای بومیان قدیم ایران که دشمنی سرسخت و دیرینه چون آشوریان در برابر خود داشتند، ورود این جنگجویان پشتیبان خوبی برای مقابله با این دشمن دیرین بود. از اینرو به آنها در پیرامون روستاهای خود جای دادند. برخورد دو قوم ایرانی و بومی را می‌توان در آثار باستانی بازمانده در تپهٔ سیلکِ کاشان به خوبی دید. در آنجا دو گروه متفاوت با دو نوع آداب و رسوم و فرهنگ متمایز دیده‌می‌شود. این دسته‌های مهاجر چون سوارانی کارآزموده در جنگ بودند، کم‌کم به عنوان نیروی سپاهی، نگهبانی روستاها را بر عهده گرفتند و به شکل سربازان روزمزد درآمدند. با گذشت زمان نظام و سامان امنیتی و لشکری روستاها به دست آنها افتاد و در درون جامعهٔ بومی نفوذ یافتند و با ازدواج‌هایی که بین مردم بومی و مهاجران صورت گرفت، دارای زمین‌های کشاورزی و قدرت اقتصادی شدند و رفته‌رفته جنگجویانی که روزگاری توسط سران روستا اجیر شده بودند، به جای سران بومی روستا نشستند و جانشین آنها شدند. بومیان زبان و آداب و رسوم مذهبی تازه‌واردان نیرومند را پذیرفتند و مهاجران ایرانی نیز تا اندازه‌ای از رسوم و عقاید آنان تأثیر پذیرفتند. آمیختگی دو قوم ایرانی و بومیان، به‌تدریج موجب استهلاک اقوام بومی در قوم ایرانی گردید و آمیختگی معیشت چوپانی ایرانیان با معیشت روستایی و کشاورزی بومیان یک زندگی اجتماعی کشاورزان گله‌پرور به وجود آورد که موجب ترقی سریع اقتصادی و مالی جامعهٔ جدید گشت.