stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
دیوان‌سالاری
بوروکراسی در ایران > بوروکراسی جانبداری حزبی و بوروکراسی در ایران

بوروکراسی جانبداری حزبی به دنبال سپردن مشاغل دولتی در سازمان‌ها به افراد و طرفداران حزب اکثریت است. براساس این استدلال افراد حزب فاتح به سازمان‌های اداری حکومت راه یافته و به میزان نوع توانایی مصدر یکی از خدمات عمومی که حزب در مبارزات انتخاباتی به مردم وعده داده می‌شوند.
در ایران به ویژه در سال‌های اول پیروزی انقلاب اسلامی تلاش شد، افراد مکتبی که آشنایی با ایدئولوژی و شریعت اسلام شیعی داشتند مسئولیت‌های اجرایی را در دستگاه‌های اجرایی بر عهده داشته باشند. این تجربه در نهادهای انقلابی مثل جهادسازندگی و سپاه و نهضت سوادآموزی که نظام اداری متفاوت از بوروکراسی داشت، رضایت بخش بود. اما نتایج رضایت بخشی در سازمان های بوروکراتیک باقی مانده از دوره پهلوی به همراه نداشته‌است و افراد منصوب شده به مرور شبیه همان بوروکرات های زمان پهلوی شده اند که این به خاطر قدرت ساختار است که انسان متناسب خود را تربیت می کند.
بوروکراسی در ایران > مدل بوروکراسی پاسدار مکتب در ایران

مدل بوروکراسی پاسدار اسلام مبتنی بر بوروکراسی محافظ، بوروکراسی مبتنی بر لیاقت و اصول و ضوابط اخلاقی حاکم بر پیروان ایدئولوژی اسلام و قوانین اسلامی به صورتی است که حتی الامکان از گزند کاستی‌های مشروحه در مدل‌های بوروکراسی در بخش‌های قبلی این مقایسه در امان باشند.
اسلام مانند همه مذاهب عالم تکیه بر روح ایمان اعتقادی راسخ نسبت به مبانی مذهبی دارد و اعتقاد به پروردگار را ضامن سعادت و سلامت و رفاه اجتماعی افراد جوامع بشری به حساب می‌آورد. مؤمن در اعمال و رفتار خود همواره خداوند را ناظر و شاهد می‌داند، اشتیاق به نزدیکی به پروردگار و ترس از خشم و غضب خالق و ضمانت اجرای اخروی باعث می‌شود رهبران و افراد سازمان‌های مختلف اجتماعی فکر انحراف از راه صواب را به مغز خویش راه ندهند و اصول و مبانی مذهب را در رفتار و کردار تخصصی و در روابط اجتماعی همواره ملحوظ دراند.
مدل بوروکراسی پاسدار مکتب، از خلال منابع معتبر اسلامی از جمله: نامه علی بن ابی‌طالب به مالک اشتر، قوانین جمهوری اسلامی ایران و به ویژه قانون اساسی قابل تشخیص است. در اسناد و مدارک یاد شده ویژگی‌هایی جهت رهبر و توانایی‌های لازم برای رهبری، شیوه‌های رهبری و نحوهٔ ادارهٔ امور سازمان‌های اجتماعی به تفضیل آورده شده که اهم خصوصیات مدل بوروکراسی پاسدار اسلام با استناد به مدارک مزبور از این قرار است:
پاسداری و حفاظت و حراست از ایدئولوژی اسلامی مورد قبول جامعه و محفوظ داشتن آن از گزند آفات و بلیات اجتماعی و زندگی اجتماعی - برای این منظور همه کارگزاران دولت باید در بادی امر خود مظهر و نشانه خوبی باشند. از رفتار و کردار شایسته‌ای که در آرمان مقدس مذهبی و اصول و سیاست‌های پذیرفته شده سازمان اجتماعی آمده‌است هر یک از مسئولان و مجریان در جامعه موظفند قبل از آن که حکم و امری را برای صیانت و حفاظت از ایدئولوژی اسلامی به مرحله اجرا و عمل درآورند، به آنچه می‌گویند و امر و نهی می‌کنند ایمان و اعتقاد داشته باشند و از این جهت نمونه و سرمشق دیگران قرار گیرند. تنها از این طریق است که پاسداری و صیانت از ایدئولوژی مورد نظر در بوروکراسی، در عمل مصداق پیدا می‌کند.
بوروکراسی در ایران > تشخیص نسبی هدف‌های سازمانی و تعیین مقاصد سازمان‌ها

اداره امور عمومی جامعه مستلزم شناخت چگونگی استفاده از سازمان‌های متنوع و بعضاً پیچیده‌است. در صورتی که علاوه بر تشخیص بین هدف‌ها برپایی این قبیل سازمان‌ها با توجه به مقدورات انسانی، مالی، تکنولوژی از یک طرف و اختیارات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی از طرف دیگر صورت نگیرد، بوروکراسی دربردارنده تمام مضراتی خواهدبود که در مدل‌های بوروکراسی قبلاً به آن‌ها اشاره شده‌است. در حال حاضر بسیاری از سازمان‌های عمومی در کشور به انجام امور مشابه و مضاعف اشتغال داشته و در صورت بازنگری و بررسی مجدد امکان جذب، ادغام یا برچیدن تعدادی از آن‌ها وجود دارد.
تشخیص منابع استعدادها و جلب افراد مستعد به سازمان-تشخیص میزان احتیاج به هر طبقه از کارمندان باید براساس تحقیقات علمی و آماری صورت پذیرد، سپس قابلیت افراد داوطلب از طریق برگزاری امتحان ورودی متناسب سنجیده شده توانایی و استعدادهای افراد مستعد مورد شناسایی قرار داده شود و پس از طی دوران آزمایشی قرار داد استخدام دائمی با آنان منعقد شود.
بوروکراسی در ایران > طرح حقوق‌ها و ارائه و ایجاد نظام پیشرفت شغلی جهت کارکنان

طرح حقوق کارمندان نه تنها باید با توجه به کلیه عوامل مؤثر حین انجام شغل وبا توجه به جنبه‌های دیگر هم عادلانه به حساب آورده شود. در شرایطی می‌بایست فراهم شود که ضمن آن کارمند مایل باشد تا پایان در سازمان باقی بماند. این امر مستلزم ایجاد شرایطی است که طی آن موجبات ماندن و بالا رفتن روحیه پیشرفت شغلی جهت کارمندان فراهم شده باشد.
بوروکراسی در ایران > استفاده از مقررات اداری و سیستم‌ها و روش‌های مناسب

به‌طوری‌که در مدل بوروکراسی کولدنر نشان داده شده، مقررات و دستورالعمل‌های اداری از جمله ابزار و وسایل کنترلی مؤثر در سازمان‌های بزرگ محسوب می‌شود. با این وجود برای پرهیز از اثرات منفی جانبی و ایجاد حالت تدافعی و بی‌تفاوتی در کارکنان ضرورتاً می‌بایستی از ان چنان مقرراتی استفاده به عمل آورده شود که ضمن جامع و مانع بودن آن‌ها موجبات جلوگیری از رشد و تعادل فکری مجریان و مسئولان و باعث دلسردی و سردرگمی آنان در اجرای مقررات نشود. از این گذشته‌استفاده از سیستم‌ها و روش‌های اداری مناسب تر ضرورت دارد، چه تنها به مدد به‌کارگیری سیستم‌های نوین اداری است که می‌توان به احتیاجات واقعی جامعه و رفع سریع آن‌ها پرداخت و از طریق آن به حفظ منابع مادی و انسانی که در اختیار اجتماع است، همت گماشت.
بوروکراسی در ایران > آموزش

هنگامی بوروکراسی به عامل بازدارنده در جهت اعتلاء و رشد و توسعه اجتماعی و اقتصادی بدل می‌شود که متناسب با تحولات و رویدادهای حاصله در آن بخش‌ها از پیشرفت و تکامل بازایستند. برای جلوگیری از این وضعیت و استفاده مؤثر از بوروکراسی به عنوان وسیله‌ای مفید در جهت دستیابی به هدف‌های توسعه بازسازی و رونق مجدد آن امری واجب و ضروری است. این مهم به دست نخواهد آمد مگر این که طی برنامه‌های آموزشی منظمی به‌طور مرتب کارگزاران و مجریان دست اندرکار بوروکراسی تحت آموزش و تعلیمات عالیه لازم قرار گیرند و تنها در این صورت است که امید به اعتلاء و تحول در «بوروکراسی حاکم بر ماشین دولتی ایران» متناسب با احتیاجات متحول جامعه ایران وجود خواهد داشت.
یوگرافوفکا

Village
| Yevgrafovka Евграфовка | Yevgrafovka Евграфовка |
| --- | --- |
Village: Village
Yevgrafovkaموقعیت روی نقشه باشقیرستانYevgrafovkaموقعیت روی نقشه روسیه: Yevgrafovkaموقعیت روی نقشه باشقیرستانYevgrafovkaموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۵°۱۷′ شمالی ۵۶°۱۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۲۸۳°شمالی ۵۶٫۲۱۷°شرقی﻿ / 55.283; 56.217: مختصات: ۵۵°۱۷′ شمالی ۵۶°۱۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۲۸۳°شمالی ۵۶٫۲۱۷°شرقی﻿ / 55.283; 56.217
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بلاگووشچنسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
یوگرافوفکا (انگلیسی: Yevgrafovka) یک شهرک در شهرستان بلاگووشچنسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
کلووردیل، میسیسیپی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Cloverdale, Mississippi | Cloverdale, Mississippi |
| --- | --- |
مکان مختص سرشماری: مکان مختص سرشماری
Cloverdale: Cloverdale
Cloverdale: Cloverdale
مختصات: ۳۱°۲۹′۳۹″ شمالی ۹۱°۲۵′۴″ غربی﻿ / ﻿۳۱٫۴۹۴۱۷°شمالی ۹۱٫۴۱۷۷۸°غربی﻿ / 31.49417; -91.41778: مختصات: ۳۱°۲۹′۳۹″ شمالی ۹۱°۲۵′۴″ غربی﻿ / ﻿۳۱٫۴۹۴۱۷°شمالی ۹۱٫۴۱۷۷۸°غربی﻿ / 31.49417; -91.41778
ایالت: میسیسیپی
شهرستان: شهرستان آدامز، میسیسیپی
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۹ کیلومتر مربع (۱٫۱ مایل مربع)
 • خشکی: ۲٫۹ کیلومتر مربع (۱٫۱ مایل مربع)
 • آب: ۰ کیلومتر مربع (۰ مایل مربع)
ارتفاع: ۶۰ متر (۱۹۰ فوت)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۶۴۵
 • تراکم: ۲۱۸٫۹/کیلومتر مربع (۵۶۷/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
شماره GNIS: 668617
کلووردیل (به انگلیسی: Cloverdale) مکانی در ایالت میسیسیپی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶۴۵
نفر بوده‌است.
بخش خشت

| بخش خشت> اطلاعات کلی | بخش خشت> اطلاعات کلی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: فارس
شهرستان: کازرون
مرکز بخش: خشت
شهرها: خشت
سال تأسیس: ۱۳۸۷
مردم: مردم
جمعیت: ۱۵٬۲۷۵ (۱۳۹۵)
داده‌های دیگر: داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۷۱
بخش خشت یکی از بخش‌های شهرستان کازرون در جنوب ایران و استان فارس و در همسایگی استان بوشهر است. زبان مردم خشت لری با لهجه محلی است. پیشه اصلی اهالی کشاورزی خصوصاً درخت نخل یا خرما است.
این بخش در سال ۱۳۸۷ با تقسیم بخش خشت و کمارج و دو به بخش کنارتخته و کمارج، بخش خشت تقسیم گردید.
بخش خشت از شرق با بخش کنارتخته و کمارج، از شمال با بخش مرکزی، شهرستان کوهچنار، ممسنی و از غرب و جنوب با استان بوشهر مرز مشترک دارد.
جمعیت

طبق آمار سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ جمعیت این بخش برابر با ۱۵٬۲۷۵ نفر بوده است.
تایلورسویل، کنتاکی

مکان
| Taylorsville, Kentucky | Taylorsville, Kentucky |
| --- | --- |
شهر: شهر
Downtown Taylorsville: Downtown Taylorsville
Location of Taylorsville, Kentucky: Location of Taylorsville, Kentucky
مختصات: ۳۸°۲′۵″ شمالی ۸۵°۲۰′۳۸″ غربی﻿ / ﻿۳۸٫۰۳۴۷۲°شمالی ۸۵٫۳۴۳۸۹°غربی﻿ / 38.03472; -85.34389: مختصات: ۳۸°۲′۵″ شمالی ۸۵°۲۰′۳۸″ غربی﻿ / ﻿۳۸٫۰۳۴۷۲°شمالی ۸۵٫۳۴۳۸۹°غربی﻿ / 38.03472; -85.34389
ایالت: کنتاکی
شهرستان: Spencer
حکومت: حکومت
 • شهردار: Don Pay
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۷ مایل مربع (۱٫۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۷ مایل مربع (۱٫۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۴۹۲ فوت (۱۵۰ متر)
جمعیت (اداره آمار آمریکا): جمعیت (اداره آمار آمریکا)
 • کل: ۴٬۷۴۵
 • تراکم: ۱۳۸۳٫۴/مایل مربع (۵۳۴٫۱/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 40071
کد منطقه: 502
FIPS code: 21-75810
GNIS feature ID: 0505046
وبگاه: http://www.taylorsvillewater.org/
تایلورسویل (به انگلیسی: Taylorsville) شهری در ایالت کنتاکی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۷۶۳ نفر بوده‌است.
ملاک خجلت

تعمید مسیح توسط فرانچسکو آلبانی. از آن‌جایی که یحیی را برتر از عیسی قرار می‌دهد، معیار شرمندگی برای استدلال تاریخی بودن غسل تعمید عیسی توسط یحیی تعمید‌دهنده استفاده شده‌است.
ملاک خِجلت (به انگلیسی: Criterion of embarrassment) ابزاری است که برخی از محققین کتاب مقدس از آن استفاده می‌کنند تا در مورد این احتمال تصمیم‌گیری کنند که رفتار و گفته‌های خاصی که به عیسی در عهد جدید نسبت داده شده است، به عیسی بازمی‌گردد، یا توسط کلیسا ابداع شده‌اند. این ابزار بر پایهٔ این فرض بنا شده که محتمل نیست که کلیسای ابتدایی مطالبی که باعث خجلت‌اش می‌شده یا به استدلال‌های رقیبانش کمک می‌کرده را ابداع کند؛ بلکه محتمل‌تر است که این‌گونه مطالب که از عیسی صادر شده، توسط کلیسا تدریجاً حذف یا نرم بشوند.
سوکولوفسکویه (باشقیرستان)

Village
| Sokolovskoye Соколовское | Sokolovskoye Соколовское |
| --- | --- |
Village: Village
Sokolovskoyeموقعیت روی نقشه باشقیرستانSokolovskoyeموقعیت روی نقشه روسیه: Sokolovskoyeموقعیت روی نقشه باشقیرستانSokolovskoyeموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۵°۰۳′ شمالی ۵۶°۲۲′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۰۵۰°شمالی ۵۶٫۳۶۷°شرقی﻿ / 55.050; 56.367: مختصات: ۵۵°۰۳′ شمالی ۵۶°۲۲′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۰۵۰°شمالی ۵۶٫۳۶۷°شرقی﻿ / 55.050; 56.367
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بلاگووشچنسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
سوکولوفسکویه (انگلیسی: Sokolovskoye, Republic of Bashkortostan) یک شهرک در شهرستان بلاگووشچنسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
شادی الویسی

| شادی الویسی | شادی الویسی |
| --- | --- |
وزیر دادگستری در دولت انتقالی سوریه: وزیر دادگستری در دولت انتقالی سوریه
متصدی: متصدی
آغاز به کار  ۱۰ دسامبر ۲۰۲۴: آغاز به کار  ۱۰ دسامبر ۲۰۲۴
نخست‌وزیر: محمد البشیر
پس از: Ahmad al-Sayyed
وزیر دادگستری در دولت نجات سوریه: وزیر دادگستری در دولت نجات سوریه
متصدی: متصدی
آغاز به کار  ۲۰۲۲: آغاز به کار  ۲۰۲۲
نخست‌وزیر: محمد البشیر
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۹۸۵ استان حلب، سوریه
پیشه: سیاستمدار، قاضی
شادی محمد اَلْوِیْسی (متولد ۱۹۸۵) وزیر دادگستری کنونی در دولت نجات سوریه در ششمین دوره دولت از سال ۲۰۲۲، و از دسامبر ۲۰۲۴ وزیر دادگستری در دولت انتقالی سوریه است.
الویسی دارای مدرک شریعت اسلامی و گواهی شایستگی تحصیلی است. وی همچنین در حال کار بر روی پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته معارف اسلامی و قضایی است. او پیش از فعالیت قضایی و سیاسی، به عنوان معلم معارف اسلامی مشغول به کار بود و به مدت هفت سال در حلب به امامت و وعظ پرداخت.
در طول جنگ داخلی سوریه، او در ایجاد نهادهای قضایی در مناطق تحت کنترل دسته‌های مخالف نقش داشت. او مرجع شرعیه را در ظهرت عواد تأسیس کرد و به عنوان قاضی فعالیت کرد. بعداً به کادر مؤسس مرجع چهارجانبه شریعت در حلب پیوست و در آنجا مناصب قاضی جنایت نظامی، قاضی تجدیدنظر و دادستان عمومی را برعهده داشت.
الویسی همچنین پروژه مدار قضایی را تأسیس کرد و ریاست آن را برعهده گرفت و نهادهای قضایی کلیدی ای از جمله دادگاه سلقین، دادگاه هریتان و دادگاه بدیه شمالی را تأسیس کرد. علاوه بر این نقش‌ها، او به‌عنوان رئیس دادگاه جنایات مدنی و دادگاه تجدیدنظر جنایی تحت حکومت نجات سوریه فعالیت کرده است. وی همچنین عضو شورای عالی قضایی است.
در سال ۲۰۲۴، الویسی به عنوان وزیر دادگستری در دولت انتقالی سوریه در زمان نخست‌وزیری محمد البشیر پس از سقوط رژیم اسد و پس از این که تصمیم بر این شد که وزرای دولت نجات دولت تا مارس ۲۰۲۵ در همان نقش‌ها در دوره انتقالی ایفای نقش کنند، کار خود را آغاز کرد.
پرینستن، مینه‌سوتا

مکان
| Princeton, Minnesota | Princeton, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
The Great Northern Depot served Princeton on the Great Northern Railway until 1976.: The Great Northern Depot served Princeton on the Great Northern Railway until 1976.
شعار: "A Growing Community On the Rum River": شعار: "A Growing Community On the Rum River"
Location of the city of Princeton within Mille Lacs and Sherburne Counties in the state of مینه‌سوتا: Location of the city of Princeton within Mille Lacs and Sherburne Counties in the state of مینه‌سوتا
مختصات: ۴۵°۳۴′۲۲″ شمالی ۹۳°۳۵′۷″ غربی﻿ / ﻿۴۵٫۵۷۲۷۸°شمالی ۹۳٫۵۸۵۲۸°غربی﻿ / 45.57278; -93.58528: مختصات: ۴۵°۳۴′۲۲″ شمالی ۹۳°۳۵′۷″ غربی﻿ / ﻿۴۵٫۵۷۲۷۸°شمالی ۹۳٫۵۸۵۲۸°غربی﻿ / 45.57278; -93.58528
ایالت: مینه‌سوتا
Counties: Mille Lacs, Sherburne
مساحت: مساحت
 • کل: ۵٫۱۸ مایل مربع (۱۳٫۴۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۹۶ مایل مربع (۱۲٫۸۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۲۲ مایل مربع (۰٫۵۷ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۹۸۱ فوت (۲۹۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۴٬۶۹۸
 • برآورد (2012): ۴٬۶۷۴
 • تراکم: ۹۴۷٫۲/مایل مربع (۳۶۵٫۷/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 55371
کد منطقه: 763
FIPS code: 27-52522
GNIS feature ID: 0649738
وبگاه: www.princetonmn.org
پرینستن، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Princeton, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات

پرینستن ۱۳٫۴۲ کیلومترمربع مساحت و ۴٬۶۹۸ نفر جمعیت دارد و ۲۹۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
مسجد ابودلف

| مسجد ابو دلف | مسجد ابو دلف |
| --- | --- |
عربی: جامع أبو دلف‎: عربی: جامع أبو دلف‎
مناره مارپیچ مسجد ابودلف: مناره مارپیچ مسجد ابودلف
دین: دین
وابستگی: اسلام
وضعیت سازمانی یا کلیسایی: مسجد
وضعیت: فعال
مکان: مکان
مکان: نزدیک سامرا, عراق
کشور: سامرا, خلافت عباسی, عراق امروزی
Location in Iraq: Location in Iraq
مختصات: ۳۴°۲۱′۴۰″شمالی ۴۳°۴۸′۰۸″شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۳۶۱۱°شمالی ۴۳٫۸۰۲۲°شرقی﻿ / 34.3611; 43.8022
معماری: معماری
گونه: معماری اسلامی   (معماری عباسی)
بنیان‌گذار: خلیفه متوکل
بنیان‌گذاری: ۸۳۶ میلادی
مساحت داخلی: ۴۶,۸۰۰m2
مسجد ابودلف (Abu Dulaf Mosque، جامع أبو دلف)، مسجدی است در نزدیکی سامرا که به دستور خلیفه المتوکل ساخته شده است. در سال ۸۳۶ میلادی، خلیفه المعتصم به دلایل مختلف از جمله تنش‌های داخلی و تعصبات مذهبی، پایتخت خلافت عباسی را از بغداد به سامرا منتقل کرد. این جابجایی نه تنها ناشی از شرایط اجتماعی بود، بلکه خلیفه المعتصم با ساخت بناهای باشکوه و عظیم در سامرا قصد داشت نام خود را جاودانه سازد. مسجد ابو دلف که در نزدیکی سامرا قرار دارد، یکی از مهم‌ترین آثار معماری این دوران است. این مسجد، نمونه‌ای از شکوه و عظمت خلافت عباسی است و با مسجد جامع سامرا شباهت دارد. اهمیت مسجد ابو دلف تنها به جنبه‌های عبادی آن محدود نمی‌شود، بلکه از نظر معماری و شهرسازی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. به ویژه مناره مارپیچ آن، که به نام «ملويه»(به معنای مارپیچ، گردان) شناخته می‌شود، یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد این بنا به شمار می‌آید.
تاریخ

بنیان‌گذار مسجد ابو دلف، متوکل، یکی از بزرگ‌ترین سازندگان دوران خلافت عباسی در سامرا بود. پس از مرگ خلیفه المعتصم، مؤسس شهر سامرا، الواثق به خلافت رسید و پس از مرگ الواثق در سال ۲۳۲ هجری قمری، المتوکل جانشین او شد و در سامرا، پایتخت آن دوره، به حکومت پرداخت. دوره حکومت او با ساخت‌وساز، از جمله ساخت مسجد بزرگ سامرا، مسجد ابو دلف، شهر المتوکلیه و کاخ‌های متعدد شناخته می‌شود.
تاریخ > الجعفریه

المتوکل چند سال بعد از ساختن مسجد جامع سامرا اقدام به ساخت شهر جدیدی در شمال سامرا کرد. نام شهر جدید را الجعفریه نهادند. بقایای الجعفریه را ارنست هرتسفلد شناسایی کرد. به گفته او دیوارهای خشتی، محوطه‌ای به شکل چندضلعی نامنظم به مساحت حدود ۱٫۵ کیلومتر مربع را میان ساحل بلند دجله و یک کانال، احاطه کرده است.
ساخت‌وساز در سال ۲۴۵ هجری قمری شروع شد. شارع‌الاعظم یا همان خیابان بزرگ سامرا به اندازه سه فرسخ ادامه پیدا کرد به طوری که انتهای این راه به کاخ الجعفریه رسید. گفته شده که قصر المحمدیه مکان نظارت و هدایت کار ساخت مسجد بود.
ساخت‌وساز در یک سال به پایان رسید و دوسال بعد در یکم محرم ۲۴۷ المتوکل به آنجا نقل مکان کرد. بازارها در مکانی جداگانه مستقر شدند و در هر مربع یا بخش از شهر یک بازار وجود داشت. هنگامی که به تماشای اثرش نشست گفت: «حال می‌دانم که به واقع یک پادشاه هستم چرا‌که شهری بنا کردم و در آن زندگی می‌کنم.»
المتوکل پس از حدود نُه ماه سکونت در کاخ الجعفریه در سوم شوال ۲۴۷ به قتل رسید. محمد المنتصر جانشین او شده و به سامرا بازگشت و به مردم دستور داد بناهای شهر را تخریب کنند و مصالح آن را به سامرا بازگردانند و دوباره در این شهر ساکن شوند. بدین ترتیب کاخ الجعفریه، خانه‌ها، سکونتگاه‌ها و مغازه‌ها به‌سرعت ویران شدند و محوطهٔ این شهر مخروبه شده است.
مسجد ابودلف به عنوان مسجد شهر جدید الجعفریه ساخته شد. داخل این مسجد به‌خوبی حفظ شده، اما برجستگی‌های بلند باقی‌مانده گواهی است بر دیوارهای خشتی بیرون آن، به‌جز در جناح شمالی که این برجستگی‌ها تا ارتفاع ۵ تا ۷ متر حفظ شده‌اند. این وضعیت درست برعکس مسجد جامع سامرا است که فقط دیوارهای خارجی آن باقی مانده و فضای داخلی آن خالی است.
تاریخ > منابع الهام و اقتباس

مناره‌های مربوط به مسجد جامع سامرا و مسجد ابودلف به خاطر شکل مارپیچشان، مشهورترین سازه‌های ابتدای دوره عباسی هستند و به آنها مناره‌الملویه یا ملویه (به معنای مارپیچ) می‌گویند. با وجود اینکه ساختارشان بی‌شک از معماری خاور نزدیک باستان نشأت گرفته، همچنان مبدأ دقیق آن نیاز به بررسی بیشتر دارد. قرارگیری مناره در امتداد محور محراب، در سرتاسر سرزمین‌های اسلامی استفاده شده است و در برخی موارد حتی آن را ارتقا داده‌اند مسجد المنصورة.
با کمی تأمل و ارزیابی، می‌توان به ارتباط ملویه‌هایی که در ابتدای دوره عباسی ساخته شده‌اند با الگوهای مشابه ایرانی پی برد. همان‌گونه که دژ اخیضر یا شهر دایره‌ای بغداد برگرفته از نمونه‌های مشابه ایرانی خود بوده‌اند. بقایای برجی با بدنه مربعی‌شکل که شیب‌راهه‌ای خارجی به دور آن پیچیده شده در فیروزآباد به جا مانده است. این سازه در واقع آتشکده زرتشتیان بوده است. به همین خاطر این فرضیه به‌وجود آمده که آن‌ها از شکل سازه‌های مقدسِ مرتبط با ادیان پیشین استفاده کرده‌اند و آن را در معماری مناره به کار برده‌اند.
زیگورات های بین‌النهرین که به عنوان برج-معبد هم شناخته می‌شوند، یکی دیگر از منابع این دو مناره فرض می‌شوند. بیشتر زیگورات‌ها به‌صورت پلکان‌هایی مربعی بالا رفته و در هر مرحله اندازه آن کوچک‌تر می‌شود. برخی از این زیگورات‌ها متشکل از پایه‌ای مستطیلی با استوانه‌ای بزرگ بر مرکز آن است که شیب‌راهه به دورش می‌چرخد و صعود می‌کند. این که معماران اسلامی ایده‌های خود را از سازه‌هایی متعلق به گذشته‌های دورتر می‌گرفتند و درواقع این سازه‌ها الهامی برای ملویه‌های سامرا از جمله ابو دلف بودند، بسیار بعید است، چرا که در این صورت آن‌ها می‌بایست ایده خود را به‌جای گذشته نزدیک از گذشته بسیار دور گرفته باشند.
با وجود اینکه مسجد ابودلف از لحاظ مساحت و اندازه نسبت به مسجد جامع سامرا کوچک‌تر است، تنها نمونهٔ مشابه و حائز اهمیت ملویه‌ها، از ابودلف برگرفته شده است. این مناره را شخصی به نام احمد ابن طولون که در دربار عباسی تربیت شده بود در قاهره ساخت. در مصر از این مناره به عنوان سازه‌ای شگفت‌آور، یاد می‌شود بنا بر باور عامه شکل مناره از پیچیده شدن کاغذ دور انگشت مؤسس آن (ابن طولون) برای بنای یادبود معماری او نشأت می‌گیرد. متأسفانه منارهٔ حال حاضر بازسازی‌ای از اوخر قرن سیزدهم – اوایل قرن چهاردهم میلادی است.
ویژگی‌های معماری

در رابطه با ابعاد کلی بنا، ضلع شمالی-جنوبی آن ۲۱۳ متر و ضلع شرقی-غربی ۱۳۵ متر است. صحن آن مستطیلی به ابعاد ۱۵۵٫۸۰ در ۱۰۳٫۹۳ است که در رواقی احاطه شده و طاق‌ها در راستای شمالی-جنوبی کشیده شده‌اند. شانزده ردیف پنج‌طاقی با متوسط دهانهٔ ۳٫۱۳ متر مسجد را به هفده راهرو تقسیم کرده‌اند. طاق‌گانی عرضی متشکل از هفده راهرو به فاصله ۱۰٫۴۵ از دیوار جنوبی قرار دارد که شانزده ردیف طاق مذکور، بر آن عمود هستند.
ویژگی‌های معماری > شبستان و صحن

مشابه آنچه در ضلع جنوبی اتفاق می‌افتد، دوازده طاق‌گان نیز در ضلع شمالی بر دیوار شمالی عمود هستند که به جرز T شکل می‌رسند که در نمای صحن قابل مشاهده است. میانگین عرض دهانه‌ها ۴٫۱۶ متر است به‌جز وسطی که با دهانه ۵٫۱۹ بزرگتر است. عمق شبستان شامل طاق‌گان‌های عرضی، ۲۹٫۲۰ متر است. با احتساب فاصلهٔ ۱۰٫۴۵ متر از دیوار که پیش‌تر به آن اشاره شد عمق کل شبستان ۳۹٫۶۵ متر است. زمانی دربارهٔ ایستایی طاق‌ها بخاطر دهانهٔ بزرگ ابهامی وجود داشت، اما کشف دو جرز مستطیل شکل به ابعاد ۳٫۸۰ در ۱٫۵۵ متر نشان می‌دهد که طاق‌گان‌های عرضی‌ای وجود داشته‌اند که راهرو اصلی را به دو بخش در حدود ۴٫۵ متر تقسیم می‌کردند.
در دو طرف صحن دو طاق‌گان بسیار طولانی قرار دارد که تا دیوار شمالی امتداد یافته و رواق‌هایی با عمق چهارده متر را شکل می‌دهد. این طاق‌گان‌ها نوزده طاق را در هر دو جهت شرق و غرب درصحن به نمایش می‌گذارند. متوسط عرض دهانهٔ آنها مانند طاق‌های نمای شبستان ۴٫۱۵ متر است، البته بجز طاق مرکزی در سمت غرب که ۴٫۹۱ متر عرض دارد و لازم است ذکر شود که طاق میانی سمت شرقی از بین رفته است و عرض دهانه آن در دسترس نیست. تمام جرزهای بنا از آجر ساخته شده‌اند. بیشتر جرزهای شبستان و رواق شمالی مقطع مربعی به ترتیب با ابعادی حدود ۲٫۱۰ در ۱٫۷۳ و ۲٫۱۸ در ۱٫۵۲ متر دارند. اما جرزهایی که حامل طاق‌گان‌های رواق‌های کناری هستند، مقطعشان مستطیلی، و در اندازهٔ ۴٫۰۳ در ۱٫۵۷ متر است.
همانند شبستان در رواق شمالی شانزده طاق‌گان با عرض دهانه متوسط ۳٫۱۰ متر وجود دارد، با این تفاوت که هر کدام قوسی سه‌پره هستند. این طاق‌گان به دیوار صحن با جرزهایی با پایه‌های تی شکل می‌رسند که طاق‌گانی عرضی تشکیل داده‌اند؛ اما در شمال صحن به دیواری با جرزهایی با پایه‌های ساده از جنس آجر می‌رسند که در دیواری از جنس خشت با عمق ۲۵ سانتی‌متر درگیر شده‌اند. راهروی مرکزی شبستان و رواق شمالی صحن، نسبت به بقیه راهروها عرض بیشتری دارند، عرض این راهروها ۷٫۳۰ متر است درصورتی‌که بقیهٔ آنها عرض ۶٫۲۰ متر دارند.
ویژگی‌های معماری > دیوارهای خارجی

دیوارها که بهتر از باقی عناصر، به‌جا مانده‌اند، ضخامتی در حدود ۱٫۶۰ دارند. اندازه دقیق را می‌توان با توجه به انتهای راهروی سوم شرقی به دست آورد، جایی که دیوار خشتی با پوششی ضخیم از گچ در دو سمت آن دیده می‌شود. مانند مسجد جامع سامرا دیوارها را باستیان‌های نیم‌دایره‌ای تقویت کرده‌اند که سه تای آنها را می‌توان در ضلع جنوبی مشاهده کرد. باستیان‌ها دارای عرض ۳ متر و بیرون زدگی ۱٫۲۰ متر هستند و مانند دروازه رقه در بغداد با آجر پوشیده شده‌اند.
این سازه به‌طور کلی چهل باستیان را شامل می‌شود و چینش آن‌ها به این صورت است:
چهار باستیان در رئوس
یازده باستیان میانی در جناح شرقی و غربی
هشت باستیان در جناح شمالی
احتمالاً شش باستیان در جناح جنوبی
میانگین طولی دیواره‌ها برابر با چهارده متر است. در برخی قسمت‌های دیواره‌های شمالی، مشابه مسجد جامع سامرا، برای لوله‌های تخلیه، شیارهایی به عمق ۲۰ و عرض ۱۸ سانتی ساخته شده است.
این بنا شش درب ورودی در دو جناح شرقی، غربی و سه درب در جناح شمالی آن دارد. هر در چهارچوبی دارد که با محور طاق‌های متصل به رواق هم‌راستا است و هیچ‌کدام در میانهٔ دیواره‌ها قرار نگرفته و جنس چهارچوب‌ها از آجر است که بعضی از آن‌ها در طول زمان حفظ شده‌اند.
ویژگی‌های معماری > زیاده

زیاده محوطه‌ای به عرض ۱۰۸ گام است که بنای اصلی مسجد در آن واقع شده و تالارهایی با عمق ۴۲ گام آن را احاطه کرده است. این تالارها از آجرهای گلی ساخته شده‌اند که به وضوح نمی‌توان آن را تشخیص داد. اکتشافات ساره و ارنست هرتسفلد در سال‌های ۱۹۱۲ و ۱۹۱۳ باعث شد که اطلاعات دقیق تری در رابطه با ابعاد مجموعه به دست بیاوریم به صورتی که امروزه می‌دانیم محدوده‌ای ۳۵۰ در ۳۶۲ متر را اشغال کرده است.
ویژگی‌های معماری > مناره

مناره مارپیچ کوچکی که براساس توصیفات جان راس به سبک «ملويه» (به معنای:پیچاپیچ، پیچیده، گردان)، روی پایه‌ای مربعی به ضلع ۱۱٫۲۰ متری و با ارتفاع ۲٫۵۰ متر قرار گرفته است. این بنا در زیاده شمالی واقع شده است به‌صورتی‌که با دیوار شمالی مسجد فاصله‌ای به اندازه ۹٫۶۰ متر برقرار کرده است که بر محوراصلی شمالی-جنوبی بنا واقع است. در تمام اضلاع این پایه، سلسله سیزده یا چهارده‌تایی از طاقچه‌های کوچک قرار گرفته، به‌جز ضلعی که در آن، ورودی شیبراهه واقع شده است. در جبهه جنوبی بنای مناره، که ورودی شیب‌راهه وجود دارد فقط سری ۱۰تایی از این طاقچه‌های کوچک تعبیه شده است. ورودی این شیب‌راهه مارپیچ که عرضی معادل با ۱٫۱۷ متر دارد، در وسط ستون‌پایه است. این مسیر مارپیچ بالاتر از پایه شروع می‌شود و بلافاصله به سمت راست می‌پیچد به طوری که تا ارتفاع ۱۶ متری بالا رفته و سه دور کامل در خلاف جهت عقربه‌های ساعت می‌زند. این مارپیچ در یک چهارم اولیه چرخش از آجرکاری‌های پاسنگ می‌گذرد ولی در سه چهارم آخر مسیر غیرقابل صعود می‌شود.