جنگ آبخاز (۱۹۹۲-۱۹۹۳)
جنگ

از اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی، تنش‌ها در جمهوری خودمختار سوسیالیستی شوروی آبخازستان بالا گرفت. در آن زمان، مخالفان گرجی که خواهان استقلال از اتحاد جماهیر شوروی بودند، فعالیت‌های خود را آغاز کردند. روشنفکران آبخازی در سال‌های ۱۹۵۷، ۱۹۶۷، ۱۹۷۸ و ۱۹۸۹ به مقامات شوروی درخواست‌هایی دادند. آن‌ها می‌خواستند یا یک جمهوری سوسیالیستی مستقل برای آبخازستان تشکیل شود تا در اتحاد جماهیر شوروی باقی بماند، یا اینکه مسکو مستقیماً مدیریت آبخازستان را بر عهده بگیرد. این درخواست‌ها تا اواخر دهه ۱۹۸۰ که اتحاد جماهیر شوروی در آستانه فروپاشی بود، مورد توجه قرار نگرفت.
در سال ۱۹۸۹، بیانیه لیخنی در روستایی به همین نام که یک مرکز فرهنگی مهم برای مردم آبخاز بود، منتشر شد. این بیانیه توسط رئیس دانشگاه سوخومی امضا شد. دانشجویان گرجی دانشگاه در اعتراض به این بیانیه، خواستار ایجاد یک شعبه جداگانه برای دانشجویان گرجی در آبخازستان شدند. دولت با ایجاد یک شعبه از دانشگاه دولتی تفلیس در سوخومی با این درخواست موافقت کرد. با این حال، در ژوئیه ۱۹۸۹، دانشجویان گرجی مورد حمله آبخازی‌ها قرار گرفتند. این حادثه، جنبش ضد شوروی گرجستان را خشمگین کرد و آن‌ها خواسته‌های دانشجویان علیه جدایی آبخازستان را به شعارهای خود اضافه کردند. گروه‌های طرفدار استقلال گرجستان معتقد بودند که دولت شوروی از جدایی‌طلبی آبخازستان برای مقابله با جنبش استقلال‌طلبی گرجستان استفاده می‌کند. در پاسخ به این اعتراضات، نیروهای شوروی به تفلیس اعزام شدند که منجر به فاجعه ۹ آوریل شد.
حمله آبخازی‌ها و فاجعه ۹ آوریل در نهایت به اولین درگیری‌های مسلحانه بین آبخازی‌ها و گرجی‌ها در سوخومی در ۱۶ و ۱۷ ژوئیه ۱۹۸۹ منجر شد. این ناآرامی‌های مدنی به سرعت به درگیری‌های نظامی تبدیل شد که طبق گزارش‌های رسمی، ۱۸ کشته و حداقل ۴۴۸ زخمی برجای گذاشت که ۳۰۲ نفر از آن‌ها گرجی بودند. در واکنش به این ناآرامی‌ها، نیروهای وزارت کشور برای برقراری نظم اعزام شدند.
در ژوئیه ۱۹۹۰، هیچ‌یک از طرفین به اندازه کافی قدرت نداشتند که به زور متوسل شوند؛ بنابراین، خصومت‌ها بین گرجستان و آبخازستان بیشتر در سطح مجالس قانون‌گذاری ادامه یافت و به یک «جنگ قوانین» تبدیل شد. این وضعیت تا اوت ۱۹۹۲ ادامه داشت، تا اینکه درگیری‌های مسلحانه آغاز شد.
در تلاش برای حل مسالمت‌آمیز این بحران، زویاد گامساخوردیا، رئیس‌جمهور گرجستان، در مورد اصلاح قانون انتخابات مذاکره کرد. این قانون به آبخازی‌ها، با وجود اینکه تنها ۱۸٪ از جمعیت آبخازستان را تشکیل می‌دادند، نمایندگی بیشتری در شورای عالی محلی آبخازستان می‌داد. (در حالی که گرجی‌ها ۴۵٪ جمعیت را تشکیل می‌دادند). سهمیه‌های قومی قبل از انتخابات ۱۹۹۱ به شورای عالی آبخازستان معرفی شدند، اما ترکیب شورا به درستی نشان‌دهنده ترکیب قومی جمعیت نبود.
در دسامبر ۱۹۹۰، ولادیسلاو آردزینبا، رهبر کاریزماتیک آبخازی‌ها، به عنوان رئیس شورای عالی آبخازستان تأیید شد. گرجی‌ها معتقد بودند که آردزینبا در تحریک خشونت‌های ژوئیه ۱۹۸۹ نقش داشته است، اما انتصاب او نتوانست جلوی جدایی‌طلبی را بگیرد. آردزینبا از حمایت تندروهای طرفدار شوروی در مسکو برخوردار بود. در ژانویه ۱۹۹۲، یک کودتای نظامی در تفلیس، رئیس‌جمهور گرجستان را سرنگون کرد و ادوارد شواردنادزه، رهبر سابق گرجستان شوروی، به عنوان رئیس شورای دولتی گرجستان، یک نهاد حاکم موقت، انتخاب شد. این اتفاق به جنگ داخلی در گرجستان منجر شد و رهبران جدایی‌طلب آبخاز را تشویق کرد تا اقدامات جسورانه‌تری علیه رهبری گرجستان انجام دهند.
در سال ۱۹۹۲، آردزینبا گارد ملی آبخازیا را تشکیل داد که تنها از آبخازی‌ها تشکیل شده بود. او همچنین شروع به جایگزینی مقامات گرجی با آبخازی‌ها کرد. در ژوئن ۱۹۹۲، او وزیر کشور گرجی را برکنار و یک آبخازی را جایگزین او کرد. این اقدام باعث شد نمایندگان گرجی در شورای عالی آبخازستان جلسات را تحریم کنند. وزیر کشور گرجستان تصمیم آردزینبا را لغو کرد، اما آردزینبا از اطاعت خودداری کرد و گارد ملی آبخازیا به ساختمان وزارت کشور حمله کرد و وزیر گرجی را با زور از دفترش خارج کرد.
رهبری گرجستان در تفلیس که خود درگیر جنگ داخلی بود، نتوانست به اقدامات جدایی‌طلبانه آبخازی‌ها که مورد حمایت روسیه بودند، پاسخ مناسبی بدهد. این اقدامات مورد حمایت اکثریت مردم آبخازستان، به ویژه گرجی‌ها (۴۶٪ از جمعیت) نبود. در نهایت، شورای عالی آبخازستان در ۲۳ ژوئیه ۱۹۹۲ به‌طور یکجانبه استقلال خود را از گرجستان اعلام کرد. این تصمیم غیرقانونی بود و بدون حد نصاب لازم به تصویب رسید، زیرا نمایندگان گرجی جلسه را تحریم کرده بودند. هیچ کشوری در جهان استقلال آبخازستان را به رسمیت نشناخت. در ۲۵ ژوئیه، شورای دولتی جمهوری گرجستان این اعلامیه استقلال را لغو کرد، اما رهبری آبخاز از پذیرش آن خودداری کرد.