محمدتقی حسام‌السلطنه
زندگی شخصی

محمدتقی میرزا در ۶ صفر سال ۱۲۰۶ هجری قمری به دنیا آمد. وی هفتمین فرزند فتحعلی‌شاه بود. مادرش زینب خانم (بی‌بی زینب) کیان ارثی (کیانرسی) دختر حبیب الله خان چهارلنگ کیانرسی و خواهر علی خان (پدر محمد تقی خان بختیاری جهارلنگ کیانرسی) بود. در هفت سالگی به همراه عموی خود حسینقلی خان قاجار که به تازگی به حکومت کاشان گماشته شده بود به آن شهر رفت و چند سال با وی زندگی کرد. حسین قلی‌خان[نیازمند شفاف‌سازی] در سال ۱۲۱۶ ه‍.ق علیه فتحعلی‌شاه شورش کرد و از وجود حسام‌السلطنه نیز بهره برد. در نهایت حسینقلی‌خان در قم به حرم فاطمه معصومه پناه برد ولی فتحعلی‌شاه با ورود به قم وی را دستگیر و کور کرد. به این ترتیب محمدتقی میرزا مجدداً به نزد پدر خود بازگشت. وی با ماهچه‌بیگم آغا، دختر حسینقلی‌خان دنبلی ازدواج کرد.
از حسام‌السلطنه هجده فرزند بر جای ماند که شامل چهارده پسر و چهار دختر می‌شد. اورنگ‌زیب میرزا، از فرزندان وی شاگرد سید جعفر کشفی بود. مشهورترین فرزند حسام‌السلطنه، ابوالحسن‌میرزا ملقب به شیخ‌الرئیس قاجار از انقلابیون مشروطه‌خواه فرزند دیگر حسام‌السلطنه بود. برخی از فرزندان وی و بازماندگان آن‌ها در بروجرد ساکن شده‌اند. کامران میرزا یکی از فرزندان وی در بروجرد در اثر بیماری وبا درگذشت (پیش از سال ۱۲۵۰ ه‍.ق).
محمدتقی میرزا حسام‌السلطنه (۶ صفر ۱۲۰۶- پس از ۱۲۶۴ هجری قمری) شاهزاده قاجار و پسر فتحعلی شاه
در هجده سالگی به حکومت بروجرد و چاپلق و سیلاخور رسید و در این سمت جنگ‌ها و زد و خوردهای فروانی با محمدحسین میرزا حشمت‌الدوله پسر محمدعلی میرزا دولتشاه داشت. در این منازعات شاهزاده شیخعلی میرزا حاکم ملایر و شاهزاده محمودمیرزا حاکم نهاوند با حشمت‌الدوله هم‌پیمان بودند.
در سال ۱۲۵۰ هـ. ق که فتحعلی شاه برای وصول مالیات چهارساله فارس به اصفهان رفته بود، حسام‌السلطنه را مأمور کرد تا به همراه فرمانفرما که به استقبال پدرش به اصفهان آمده بود، به شیراز بروند و وجوه مالیاتی را دریافت کنند؛ ولی با مرگ فتحعلی شاه در اصفهان این مأموریت ناتمام ماند.
پس از مرگ فتحعلی شاه، حسام‌السلطنه از محمدشاه فرمانبرداری نکرد و به دستور او به همراه باقی برادرانش که مخالف به سلطنت رسیدن محمدشاه بودند دستگیر و در قلعه اردبیل زندانی شد. پس از فرار چهارنفر از شاهزادگان (از جمله ظل‌السلطان و رکن‌الدوله) او به همراه شاهزادگان باقی‌مانده به تبریز برده شد. پس از مرگ محمدشاه، حسام‌السلطنه و شجاع‌السلطنه در مراسمی که به مناسبت جلوس ناصرالدین شاه در ۱۴ شوال ۱۲۶۴ در تبریز منعقد شده بود، شرکت جستند و مورد عفو شاه قرار گرفتند. پس از جلوس ناصرالدین شاه در تهران هر دو برادر به تهران خوانده شدند و اجازه .داده شد تا هر درخواستی دارند به شاه عرض کنند. حسام‌السلطنه درخواست کرد در مشهد اقامت گزیند و اجازه یافت ولی پیش از آنکه عازم شود در تهران درگذشت.
دختر حسینقلی‌خان دنبلی (که از دختر ابراهیم خلیل جوانشیر بود) و دختر ابراهیم خان کلانتر همسران عقدی حسام‌السلطنه بودند. حسام‌السلطنه از چندین همسر دارای ۱۸ پسر[نیازمند منبع] و ۱۶ دختر بود، از جمله:
ابوالفتح میرزا (فتح حسامی - حسامی قاجار)
شجاع الملک میرزا
امیرتیمور میرزا، (از دختر حسین‌خان دنبلی) در سال ۱۲۸۳ قمری در تهران درگذشت و در عتبات به خاک سپرده شد. با دختر آصف‌الدوله قاجار دولو از بطن مریم دختر فتحعلی شاه ازدواج کرد. او جد فامیل فرازمند، نکوییان، گلبن و نصرتی است.
اورنگ زیب میرزا (زیب العلماء)
داراب میرزا
طهمورث میرزا ( نام فرزندان: محسن میرزا، محمدحسن میرزا و محمدحسین میرزا )
امیر شیخ میرزا (عبدالله میرزا - محمد ولی میرزا حسامی)
هاشم میرزا معین التولیه (۱- خانم بدرالدوله حسامی (ازدواج با سهام الملک عضدی قاجار) ۲- خانم شکوه السلطنه حسامی)(ازدواج با فرزند محمد ولی خان تنکابنی خلعتبری خاندان خلعتبری)
حبیب‌اله میرزا (سرتیپ) ریس اداره پست و تلگراف سبزوار و حاکم ساری در زمان محمد علی شاه قاجار) حسامی‌های ساری استان مازندران از این خانواده می‌باشند.
ابوالحسن میرزا شیخ الرئیس قاجار (نماینده مردم مازندران در دوره دوم مجلس شورای ملی)خاندان شه رئیسی
اسحاق میرزا
کامران میرزا
امیر حسین میرزا
داراب میرزا
سنجر میرزا
جلاالدین میرزا
عالمگیر میرزا (۱-احمد میرزا ۱-سلطان یوسف میرزا عالمشاهی) (۲-جهانگیر میرزا ۱-حسنعلی میرزا عالمشاهی(۱- حسینعلی میرزا عالمشاهی)
محمد صفی میرزا
حیدر میرزا
علی مراد میرزا
جهان سلطان خانم، ازدواج پسر عموی پدری او شاهزاده بدیع‌الزمان میرزا صاحب‌اختیار
ملک سلطان خانم، ازدواج پسر عموی پدری شاهزاده بهمن میرزا پسر ولیعهد عباس میرزا"https://en.m.wikipedia.org/wiki/Bahman_Mirza_Qajar"
ملک قاجار خانم، شاعر و خوشنویس
دختر، همسر نصرالله میرزا والی پسر محمدعلی میرزا دولتشاه