رامین کامران
چهار خانواده سیاسی عصر مدرن ایران

رامین کامران در مقاله‌ای با اقتباس از پژوهشی که به زبان فرانسه انجام داده است، با ترسیم دقیق مرزهای زمانی تاریخ معاصر ایران، به کاوش در رویدادهای سرنوشت‌ساز این دوره پرداخته است. وی با نگاهی ریزبینانه، ارتباط بین این رویدادها را آشکار ساخته و با شناسایی بازیگران اصلی صحنهٔ سیاست، آن‌ها را در چهار خانواده سیاسی گنجانده است.
این پژوهش نشان می‌دهد که تمامی کشمکش‌های تاریخ معاصر ایران، ناشی از تقابل و رقابت این چهار خانواده سیاسی بوده و دگرگونی‌های عمیق اجتماعی نیز تحت تأثیر مستقیم اهداف هر یک از این خانواده‌ها شکل گرفته، چرا که هر کدام خواستار یک نظام معین سیاسی خاص می‌باشند. بدین ترتیب، رامین کامران با محور قرار دادن سیاست، به تحلیل جامع و منسجمی از تحولات تاریخ معاصر ایران دست یافته است. این پژوهش برای فارسی زبانان در مقاله‌ای به زبان فارسی تلخیص گشته.
رامین کامران بر این باور است که برای درک بهتر چرایی وضعیت کنونی ایران و حل مشکلات فعلی ایرانیان، بررسی و تقسیم‌بندی تاریخ معاصر ایران از منظر سیاسی ضروری است تا بتوان تصویری دقیق از کشمکش‌های آن به دست آورد. او تاریخ ایران را بر اساس تأثیرگذارترین رویداد سیاسی-تاریخی، یعنی انقلاب مشروطه، به دو دورهٔ قبل و بعد از آن تقسیم می‌کند و این انقلاب را، به دلیل تغییر بنیادین در شیوهٔ حکمرانی ایران، نقطهٔ عطفی در تاریخ کشور می‌داند. به باور رامین کامران، ایرانیان با این انقلاب پا به دوران مدرن نهادند و با تبدیل سلطنت به نظام مشروطهٔ پادشاهی، از طریق تجدد سیاسی و استقرار نظام سیاسی لیبرال دموکراسی، کشور را در مسیر تجدد قرار دادند. وی محور اصلی تمام کشمکش‌های تاریخ معاصر ایران، از زمان برقراری نظام لیبرال با انقلاب مشروطه تا استقرار نظام استبدادی مذهبی کنونی را، جدال بر سر تعیین نظام سیاسی ایران می‌داند. به باور وی در عصر جدید چهار انتخاب سیاسی پیش روی ایرانیان و مردم تمام ممالکی است که پا به دوران تجدد گذاشته‌اند. این گزینه‌ها عبارتند از: دمكراسی لیبرال، توتالیتاریسم ارتجاعی، توتالیتاریسم رادیكال و نظام اتوریتر. دمکراسی لیبرال دارای نقش محوری است و به معنای واقعی کلمه معادل تجدد سیاسی است. این چهار انتخاب باعث شکل‌گیری چهار خانواده سیاسی در جامعهٔ مدرن گشته که هر کدام خواستار برقراری یکی از این چهار انتخاب‌ سیاسی می‌باشند. درگیری میان این چهار خانواده سیاسی عامل اصلی تغییرات عمدهٔ تاریخ معاصر ایران بوده که با انقلاب مشروطه آغاز و تاکنون ادامه داشته و تا روی کار آمدن دمکراسی لیبرال ادامه خواهد داشت.
کودتای رضا شاه، نهضت ملی نفت و انقلاب اسلامی نقاط اصلی و تلاقی‌های این جدال سیاسی هستند که هر کدام، بسته به پیروزی هر طرف، منجر به تغییر نظام سیاسی شده‌اند. در این سیر تاریخی، دموکراسی لیبرال و آزادی‌خواهان ایرانی، یک بار در کودتای ۱۲۹۹ توسط رضا شاه، بار دیگر در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ توسط محمدرضا شاه، و بار سوم در سال ۱۳۵۷ با پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام استبدادی توتالیتر مذهبی، از کسب قدرت سیاسی بازماندند. شاپور بختیار، آخرین تلاش عمدهٔ لیبرال‌ها در این نزاع سیاسی تا به امروز بود که با وجود تمام قابلیت‌ها و شجاعتش در برابر خمینی و استقرار نظام اسلامی، در این مبارزهٔ تاریخی ناکام ماند؛ بنابراین، محمد مصدق و شاپور بختیار به عنوان چهره‌های شاخص لیبرال‌های ایران تا به امروز شناخته می‌شوند. رامین کامران بر این باور است که در دور بعدی این کشاکش سیاسی-تاریخی، خواستاران آزادی با نظام سیاسی مطلوبشان، یعنی دموکراسی لیبرال و لائیک، پیروز خواهند شد. او شانس آزادی‌خواهان را در این رقابت سرنوشت‌ساز، بیشتر از سایر رقبای استبدادیش می‌داند.
همان‌طور که در ابتدای این بخش گفته شد، وی پیرو همین موضوع، پژوهشی را به زبان فرانسه تحت عنوان چهار خانوار سیاسی عصر مدرن ایران انجام داده و در ابتدای مقاله مرتبط با این پژوهش خود به آن اشاره می‌کند:
این مقاله که دو بخش دارد صورت تلخیص شده پژوهش مفصلی است که به زبان فرانسه انجام داده‌ام و در شرف انتشار است. طولانی شدن آن به دلیل لزوم گردآوری رئوس مطالب است که برای به دست دادن تصویر کامل لازم است.
تلخیص شدهٔ پژوهش چهار خانواده سیاسی ایران و رئوس مطالب:
انتخاب نظام سیاسی اساسی‌ترین و حیاتی‌ترین انتخاب در حوزهٔ سیاست است
ما در دوران جدید می‌توانیم از بین چهار نظام سیاسی یکی را برگزینیم
تاریخ معاصر ایران حول جدال بر سر تعیین نظام سیاسی شکل گرفته است
چهار خانوادهٔ سیاسی ایران هرکدام خواستار یک نظام معین سیاسی هستند
حافظهٔ تاریخی ما با توجه به این کشاکش شکل پیدا می‌کند