stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خراسان

برای دیگر کاربردها، خراسان (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| خراسان | خراسان |
| --- | --- |
منطقه: منطقه
نقشه (تقریبی) خراسان و چهار ربع اصلی و تاریخی آن که عبارتند از :نیشابور، مرو، هرات و بلخ: نقشه (تقریبی) خراسان و چهار ربع اصلی و تاریخی آن که عبارتند از :نیشابور، مرو، هرات و بلخ
کشور: بخش‌هایی از ایران، ترکمنستان و افغانستان (در منابع مختلف محدوده‌های متفاوتی شامل بخش‌هایی از فرارود هم ذکر شده که می‌تواند مناطقی از تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان را هم دربربگیرد).
مردم: مردم
 • قومیت‌ها: مردمان ایرانی‌تبار و فارسی زبانان، کردهای کرمانج، ترک‌ها، تاجیک‌ها، ترکمن‌ها، عرب‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها،هزاره‌ها زرتشتیان، پشتون‌ها، ترکمن‌ها، ازبک‌ها
 • زبان‌ها: زبان فارسی با گویش خراسانی، زبان کردی کرمانجی، زبان تاتی، زبان عربی، زبان ترکمنی، زبان ترکی خراسانی، هزارگی و زبان‌های دیگر
نام سرزمین‌های خلافت در سال ۷۵۰ میلادی
موقعیت خراسان در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی
نقشه خراسان، خوارزم، ماوراءالنهر و هندوکش و محیط پیرامون آنان در سده‌های هفتم و هشتم میلادی (به عربی)
نقشه‌ای از خاور نزدیک در سده دهم میلادی
خراسان در شرق استان جبال نشان داده شده است.
نقشه‌ای از ایران از امانوئل بوئن که نام سرزمین‌های دوران سلسله صفوی و امپراتوری مغول هند را نشان می‌دهد. (در حدود ۱۵۰۰ تا ۱۷۴۷ میلادی)
خُراسان یا خوَرآسان (به پارسی میانه: ) که خراسان بزرگ، خراسان باستانی یا خراسان تاریخی نیز خوانده می‌شود، منطقه و سرزمینی است گسترده‌تر از استان‌های خراسان ایران معاصر که بر گستره شرقی ایران بزرگ از دوران شاهنشاهی ساسانی به این سوی گفته شده و مشتمل بر چهار ناحیه بزرگ یا ربع نیشابور، مرو، هرات و بلخ است که در جغرافیای سیاسی امروز، در میان کشورهای کنونی ایران، افغانستان و ترکمنستان تقسیم گردیده؛ و در مفهومی گسترده‌تر، ازبکستان و تاجیکستان و بخش‌هایی از قرقیزستان که شامل اوش، بادکند، بدخشان، باختر، خوارزم و فرارود بوده‌اند، در شمار سرزمین‌های خراسان بزرگ، شناخته می‌شوند. ساسانیان سرزمین ایران را چهار بخش کرده بودند که یکی از آن بخش‌ها خراسان به معنای «سرزمین طلوع خورشید» بود.
خراسان سرزمینی است که در غرب از دَهِستان، گرگان، تبرستان، دامغان و بسطام (کومِش)، دشت کویر و کویر لوت آغاز می‌شود و در شرق تا چین و هند کشیده شده است. از جنوب تا شمال کرمان، سیستان، غزنی (زابلستان) و کابلستان و از شمال به آمودریا (جیحون) و در پس آن سُغد و خوارزم می‌رسد. خراسان شامل چهار بخش بوده است و هر بخش به نام فرمانروای آنجا مشهور بوده است. هر کدام از این چهار بخش را یک «رب» یا «ربع» می‌نامیده‌اند. نواحی شامل این چهار ربع اصلی به شرخ ذیل بوده است:
ربع نیشابور یا ابرشهر با مرکزیت شهر نیشابور (دربرگیرندهٔ بیهق، جوین، اسفراین، خبوشان، ارغیان، پشت، رخ، زوزن، خواف، ازغند، جام، باخرز و جاجرم بود. نسا و توس و ابیورد را نیز در شمار توابع این ربع آورده‌اند.
ربع مرو با مرکزیت شهر باستانی مرو (دربرگیرندهٔ خرق، هرمز فرّه، باشا، سنجان، سوسقان، صهبه، کیرنک، سنگ عبادی و دندانقان)
ربع هرات با مرکزیت شهر هرات (دربرگیرندهٔ بادغیس و غور و فراه)
ربع بلخ با مرکزیت شهر بلخ که شامل کهندژ (قندوز)، سمنگان، بغلان (بغولانگو)، تخارستان و بدخشان می‌شده است. ابرشهر بلخ (به‌شمول شبرغان (شاپورگان)، جوزجان و اندخوی و فاریاب و و بامیان).
نام‌شناخت

لغت‌نامه دهخدا، خراسان را واژه‌ای پهلوی دانسته است. خوَراسان (xwarāsān) در زبان پهلَوی؛ واژه‌ایست ترکیب‌یافته از دو واژه خوَر (xwar) به معنای خورشید و آسانا (ā-sānā) صفت فاعلی از āsan به معنای برخاستن و آمدن؛ و چنان‌که از متون ایران باستان پیداست این سرزمین، از دوره ساسانی خراسان نامیده شد. خراسان در متون کهن زبان فارسی به معنی خاورزمین یا مشرق (خاور) در روبروی مغرب (باختر) به کار رفته است. فخرالدین اسعد گرگانی در داستان ویس و رامین چنین می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| زبان پهلوی هر کو شناسد |  | خراسان یعنی آنجا کو «خور آسد» |
| خراسان را بود معنی خور آیان |  | کجا از وی خور آید سوی ایران |
یاقوت حموی جغرافیدان بزرگ عربی-یونانی چنین نوشته است:
خُر به فارسی دری، نام خورشید و آسان گویا اصل و جای شیء است
و سپس در گزارشی دلیل نام‌گذاری خراسان به گفتهٔ دغفل النسابه چنین می‌نویسد:
خراسان و هیطل دو پسر عالم بن سام بن نوح، هر یک در شهری که منسوب به آنها شد وارد شدند، هیطل در شهری معروف به هیاطله در بالای رود جیحون و خراسان در شهرهایی که در زیر رود جیحون بود فرود آمدند و هر قطعه‌ای به نام کسی که در آن فرود آمد نامگذاری شد…
حافظ ابرو جغرافیدان سرآمد، تعبیر دیگری به کار برده و خوراسان را «آفتاب مانند» معنی نموده و گفته است که:
بعضی گفته‌اند خورآسان، یعنی به آسانی بخور[مشکوک ].
و برخی نیز خراسان را سرزمین نورانی یا طالع نوشته‌اند و آن را واژه‌ای آمیخته‌شده از لفظ «خور» به معنی خورشید و «آسان» به معنی شرق دانسته‌اند.
از بررسی دیدگاه‌های ارائه شده چنین برداشت می‌شود که صورت درست واژه «خراسان»، "خورستان (خور + ستان = سرزمین مطلع خورشید)" بوده است که بر اثر دگرگونیِ زمان و شاید از باب برابریِ نگارش به خراسان تبدیل شده است. خراسان بمعنای خور+ایستان است یعنی جایی که درآن خورشید ایستاده و بلند می‌شود یعنی شرق ایران زمین.
خراسان یکی از چهار استان ایرانشهر

شهرستان‌های ایرانشهر کتابی است که در سدهٔ هشتم میلادی به پارسیگ (پارسیِ پهلوی) نگاشته شده است. این نوشته دانستی‌های مهمی دربارهٔ ایران و تقسیم‌بندی‌های آن به ما می‌دهد.
در بخشی از این نسخ آمده است که ایران در دوران خسروی یکم (انوشیروان) به چهار استان بخش شده است. در هر استان چند شهرپانی (ساتراپی) وجود داشته است. Xwarāsān (یا به نوشتار امروزی اش، خراسان) نیز نام یکی از این استان‌ها بوده است که در شمال شرقی بوده است. دیگر استان‌ها Xwarwarān (جنوب غربی)، Nēmrōz (جنوب شرقی) و Ādurbādagān (شمال غربی) نام داشتند.
شاهنشاهی ساسانی (ایران‌شهر) در نتیجهٔ اصلاحات اداری قباد یکم و خسرو انوشیروان از ۴ کوست (بخش بزرگ) تشکیل شده بود: خوراسان (شرق یا شمال‌شرق: شامل خراسان، قومس، گرگان، ماوراءالنهر، افغانستان)، خوروران (غرب یا جنوب‌غرب: شامل کرمانشاه، کردستان، لرستان، ایلام، بین‌النهرین، آسیای صغیر)، نیمروز یا پارس (جنوب یا جنوب‌شرق: شامل سیستان، کرمان، پارس، خوزستان، اصفهان، بندرها و جزایر خلیج فارس و دریای عمان، سند، مکران) و آدوربادگان (شمال یا شمال‌غرب: شامل آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، اران، دیلم، رویان، تپورستان، ری). کوست‌ها گاهی نام سرزمین عمدهٔ خود را می‌گرفتند؛ از همین‌روی کوست شمالی «آدوربادگان» نام گرفت و کوست نیمروز هم گاهی «پارس» خوانده می‌شد.
پیرامون مرزهای خراسان > خراسان تاریخی (خراسان بزرگ)

از نگاه تاریخی و فرهنگی؛ منظور از خراسان، عموماً خراسان بزرگ است که حوزه‌ای بسیار گسترده‌تر از خراسان ایران معاصر را در بر می‌گیرد. قلمرو تاریخی خراسان؛ شامل استان‌های خراسان ایران کنونی و بخش عمده‌ای از افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان و بخش‌هایی از قرقیزستان امروزی بوده است.
پیرامون مرزهای خراسان > استان خراسان (کنونی)

استان خراسان به مرکزیت شهر مشهد، تا سال ۱۳۸۳ با مساحتی معادل ۳۱۳٬۳۳۵ کیلومتر مربع، وسیع‌ترین استان ایران بود که حدود یک پنجم مساحت ایران را تشکیل می‌داد.
این استان از شمال و شمال شرق به جمهوری ترکمنستان، از شرق به کشور افغانستان، از جنوب به استان سیستان و بلوچستان، از غرب به استان سمنان و استان اصفهان، از شمال غرب به استان گلستان، از جنوب غرب به استان کرمان و استان یزد محدود بود.
این استان پس از سال ۱۳۸۳، به سه استان خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند، خراسان رضوی به مرکزیت مشهد و خراسان شمالی به مرکزیت بجنورد تقسیم گردید.
تاریخ > هخامنشیان

در دوران هخامنشیان، ایران به ساتراپی‌ها (ایالات یا استان‌ها) بخش می‌شده و هر ساتراپ نشین (ساتراپی) زیر فرماندهی حاکمی به نام خشترپاون (به زبان پارسی باستان) یا شترپوان (به زبان پهلوی) اداره می‌شده است و این نام به یونانی ساتراپ نیز یاد شده است که ساتراپی (شهربانی) پرثَوَه، با نام ایالت شانزدهم (شامل پارت‌ها، خوارزمی‌ها، سغدی‌ها و هرَوی‌ها (هراتی‌ها)) با شمال خراسان کهن برابر است و از طرف مغرب در دربند دریای گرگان با ساتراپی ماد همسایه بوده است.
مرکز ساتراپی پرثَوَه، شهر توس بوده است که ویشتاسب، پدر داریوش؛ ساتراپ آنجا بوده و جایگاهش در این شهر بوده است.
به گفته هرودوت:
پارت‌ها و خوارزمیان و سغدی‌ها و آرین‌ها (هروی‌ها) در یک ساتراپی قرار داشته‌اند و در تمام کتیبه‌های میخی در ذکر اسامی ولایات مملکت، پارت جدا نام برده شده و پارسیان در موقع سیاحت و گردش در ممالک خود سعی می‌کردند تا آنجا که شود زودتر از پارت بگذرند؛ زیرا ولایات مزبور به واسطه فقر و بی‌چیزی قادر نبودند آذوقه موکب پرجمعیت شاهان را فراهم سازد.
تاریخ > اشکانیان

پس از مرگ اسکندر، دیودوتوس، حاکم یونانی بلخ راه استقلال در پیش گرفت و پارت و گرگان استقلال یافتند.
پس از سقوط دولت سلوکی و قدرت گرفتن اشکانیان، پارت‌ها در سرزمین کوهستانی کهن جنوب شرقی دریای خزر ساکن شدند. این منطقه محدود می‌شد از شمال به دشت استرآباد و صحرای ترکستان و از جنوب به کویر نمک و از جنوب از سلسله‌های البرز به طرف مشرق تا هرات ادامه داشت.
مرکز خراسان باستان یا ایالت پارت در آغاز شهر نیسایه (نسا) بوده است که یونانیان آن را نیسا می‌خواندند.
تاریخ > ساسانیان

لتون. ل. نیل دربارهٔ تشکیلات سیاسی ساسانیان و وضعیت خراسان در دوره ساسانی می‌نویسد:
ساسانیان خراسان را یکی از چهار استان کشور می‌دانستند و آن را سرزمین شرق می‌گفتند و این استان به چهار بخش تقسیم می‌شد. بنا به روایت این بخشها عبارت بودند از مرو، نیشابور، هرات و بلخ
تاریخ > دوران اسلامی

خراسان در دوران اسلامی به چهار بخشِ نیشابور، مرو، هرات و بلخ تقسیم شده بود. در سال ۳۱ هجری قمری، اعراب روانه خراسان شدند و تخارستان را تصرف نمودند و در همین زمان ساکنان خراسان به دین اسلام گرویدند.
در دوره خلفا استان خراسان از مهمترینِ استانهای ایران به‌شمار می‌رفت و شامل همه شمال شرقی ایران تا مرز چین بود.
یزید بن مهلب از سال ۸۲ الی ۸۵ هجری از طرف حجاج بن یوسف والی خراسان بود. پس ازو قتیبه بن مسلم والی خراسان گردید.
خراسان نزدیکِ به مدت ۲۰۰ سال زیر نظر حکومت‌های عرب بنی امیه و عباسیان اداره می‌شد تا اینکه در سال ۲۰۵ هجری قمری به دست سلسله طاهریان استقلال یافت.
در سال ۲۸۳ هجری قمری جزو متصرفات دولت صفاریان شد.
۴ سال بعد، (سال ۲۸۷ هجری قمری) امیراسماعیل سامانی بر عمرو لیث غلبه کرد و خراسان جزو قلمرو سامانیان گردید.
سلطان محمود غزنوی در سال ۳۸۴ هجری قمری خراسان را به تصرف خود درآورد و ۴۵ سال بر این سرزمین حکومت کرد.
در سال ۴۲۹ هجری قمری، طغرل اول، نیشابور را تصرف کرد و آنجا را مرکز حکومت خود قرار داد.
خراسان تا سال ۵۵۲ هجری قمری در گسترهٔ سلجوقیان قرار داشت و پس از مرگ سلطان سنجر سلجوقی، این سرزمین به دست خوارزمشاهیان افتاد.
با حمله مغولها در سدهٔ هفتم هجری قمری، بسیاری از شهرها و آبادی‌های خراسان ویران شدند.
این سرزمین در سال ۸۷۳ هجری قمری خراسان به تصرف پادشاهان گورکانی درآمد و ۴۰ سال پس از آن (سال ۹۱۳ هجری قمری) ازبکها به رهبری شیبک خان، خراسان را مورد تهاجم قرار دادند. شاه اسماعیل صفوی به دفاع از این سرزمین پرداخت و سرانجام از ازبک‌ها شکست خورد. پس از آن خراسان دوباره مورد هجوم و تاخت و تاز ازبک‌ها قرار گرفت که سرانجام شاه عباس صفوی توانست آنان را تا فرارود عقب براند. در زمان اواخر حکومت صفویه خراسان مورد حمله محمود افغان و اشرف افغان قرار گرفت ولی نادر قلی یکی از افسران دلاور شاه تهماسب دوم که خود متولد خراسان بود وارد جنگ با اشرف و او را که تا پایتخت حکومت یعنی اصفهان پیش رفته بود شکست داد.
پس از مرگ نادر شاه افشار به سال ۱۱۶۰ هجری قمری، بخش‌های شرقی این سرزمین (هرات و بلخ) به تصرف احمد شاه درانی درآمد و در دوران قاجاریه با دخالت انگلستان و حمایت ان از احمد شاه درانی با بستن عهدنامه پاریس در سال ۱۲۷۳ هجری قمری، ایران متعهد شد که در امور افغانستان دخالت نداشته باشد و از کلیه دعاوی خود نسبت به هرات صرف نظر کند و قسمت شرقی خراسان به افغانستان که تحت نفوذ انگلستان بود، واگذار گردید.
بخش شمالی خراسان (مرو، سمرقند، بخارا و خوارزم) نیز در دوران قاجاریه مورد تهاجم روسها و ترکمنها قرار گرفته و در سال ۱۲۹۹ هجری قمری، به وسیلهٔ عهدنامه آخال میان ایران و روسیه، که رود اترک را مرز ایران قرار می‌داد، از بدنه فلات ایران جدا گردید.
خراسان در آثار پیشینیان

در معنی واژه خراسان، فخرالدین اسعد گرگانی در مثنوی ویس و رامین خود چنین می‌نویسد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خوشا جای ابر و بوم خراسان |  | درو باش و جهان را می خور آسان |
| زبان پهلوی هر کاو شناسد |  | خراسان آن بود کز وی خور آسد |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خور آسد پهلوی باشد خورآید |  | عراق و پارس را خور زو بر آید |
| خور آسان را بود معنی خور آیان |  | کجا از وی خور آید سوی ایران |
| چو خوش نامست و چه خوش آب و خاک است |  | زمین وآب وخاکش هر سه پاک است |
ناصر خسرو قبادیانی بلخی گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| مرا مکان به خراسان زمین به یمگان است |  | کسی چرا طلبد در سفر خراسان را |
جامی گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| هرجا که رفت زورق حافظ به بحر شعر |  | جامی سفینه تو به دنباله می‌رود |
| نظم تو می‌رود ز خراسان به شاه فارس |  | گر شعر او ز فارس به بنگاله می‌رود |
بابر در تزک بابری می‌گوید:
هندوستانی غیر هندوستانی را خراسانی گوید. چنانچه عرب، غیر عرب را عجم گوید، و در میان خراسان و
هندوستان دو بندر است یکی کابل و دیگر قندهار…
ابن بطوطه در سفرنامه خود گوید:
همه خارجیان را در هندوستان خراسانی می‌خواندند.
نام خراسان در اشعار ادبای پارسی‌گو

شمارش واژه‌های مهم هویت زبانی و فرهنگی در ادبیات شاعران ایران‌زمین
این فهرست قابل گسترش می‌باشد.
منابع
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نام شاعر | قرن میلادی | ایران | توران | پارسی | فارسی معرب | دری | خراسان  | پهلوی یا پارسی میانه  |
| رودکی | ۹ام و ۱۰ام | ۱ |  |  |  |  | ۶ |   |
| فرخی سیستانی | ۹ام ۱۰ام | ۱۶ | ۱ | ۱۵ |  |  | ۱۰ | ۱  |
| ابوسعید ابوالخیر | ۱۰ام | ۱ |  |  |  |  | ۲ |   |
| فردوسی | ۱۰ام و ۱۱ام | ۸۰۰ + | ۱۵۰ + | ۱۰۰+ |  | ۲ | ۲۵ | ۲۹  |
| اسدی طوسی | ۱۱ام | ۵۱ | ۵ | ۱ |  | ۱ لغت فُرس |  |   |
| مسعود سعد سلمان | ۱۱ام | ۲۳ | ۲ | ۱۹ |  | نظم و نثر دری | ۱۳ |   |
| منوچهری دامغانی | ۱۱ام | ۵ | ۳ | ۴ |  |  |  |   |
| فخرالدین اسعد گرگانی | ۱۱ام | ۱۵ | ۱۰ | 12 Parsa’i | 2 | ۱ | ۲۸ | ۳  |
| ناصرخسرو | ۱۱ ام | ۱ | ۱ | ۱۹ |  | ۲ | ۷۹ | ۲  |
| سنایی | ۱۱ام و ۱۲ام | ۱۱ | ۱ | ۱۴ |  |  | ۱۳ |   |
| مهستی گنجوی | ۱۱ام و ۱۲ام |  |  | ۱ |  |  | ۱ |   |
| انوری | ۱۲ام | ۱۳ | ۳ | ۲ |  | ۱ | ۲۰ |   |
| خاقانی | ۱۲ام | ۲ | ۱ | ۴ | ۱ | ۱+ ۱دری نظم | ۴۰ | ۱۸۰  |
| نظامی گنجوی | ۱۲ ام | ۳۷ | ۲ | ۱۲ |  | ۲+ ۱ نظم و نثر دری | ۲۵ | ۶  |
| امیرخسرو دهلوی | ۱۳ ام ۱۴ام | ۲ | ۷ | ۶ |  |  | ۱۳ |   |
| سعدی | ۱۳ام | ۱ | ۱ | ۶+ |  |  | ۷ |   |
| مولوی | ۱۳ ام ۱۴ام | ۱ | ۱ | ۲۹ |  |  | ۶ |   |
| حافظ | ۱۴ام |  | ۶ | ۹ |  | ۱+ ۱ نظم دری |  |   |
| عبید زاکانی | ۱۴ام | ۱ | ۱ | ۴ |  |  | ۱ |   |
| محتشم کاشانی | ۱۶ام | ۱۲ | ۹ | ۳ |  |  | ۴ |   |
| صائب تبریزی | ۱۷ام | ۱۰ | ۷ | ۳ |  |  | ۵ |   |
| اقبال لاهوری | ۱۹ام-درگذشته ۱۹۳۸ | ۱۹ | ۴ | ۳ |  | ۱ طرز دری۱ |   |  |
| پروین اعتصامی | ۱۹ام/درگذشته ۱۹۴۱ | ۲ |  | پارسا و پارسایی |  |  |  |   |
:
فردوسی

فردوسی، سرایندهٔ شاهنامه در ۳۲۹ هجری قمری دهکدهٔ پاژ، توس، خراسان به دنیا آمده و اصلیت او از خراسان می‌باشد، و از بزرگ‌ترین شاعران ایران است.
افراد مشهور خراسان بزرگ

علی بن موسی الرضا
شیخ طوسی
خواجه نصیرالدین طوسی
خواجه نظام الملک توسی
شیخ احمد جامی
عمر خیام
نورالدین عبدالرحمن جامی
ابوالوفا بوزجانی
ابوعلی سینا
جابر بن حیان
جلال الدین محمد بلخی
خواجه عبدالله انصاری هروی
ابوریحان بیرونی
سنایی غزنوی
ناصر خسرو قبادیانی
عنصری بلخی
کمال الملک
فاضل تونی
میرتونی
محمدتقی بهار
شفیعی کدکنی
محمدرضا شجریان
پرویز مشکاتیان
فارابی
ابوحنیفه نعمان بن ثابت
خوارزمی
امام بخاری
رودکی
دقیقی
ابومنصور عبدالرزاق
فردوسی
ابوالفضل بیهقی
عطار
رابعه بلخی
شیخ طبرسی
ملا عبدالله فاضل تونی
بدیع‌الزمان فروزانفر
صوفیان و عارفان خراسان بزرگ > صوفیان و عارفانی که در عصر حاضر بیشتر شناخته شده‌اند

فریدالدین عطار نیشابوری
بایزید بسطامی
ابوالحسن خرقانی
ابوسعید ابوالخیر
خیام نیشابوری
شیخ احمد جامی
مولانا
خواجه عبدالله انصاری هروی
سید محمد نوربخش خراسانی
عزیزالدین نسفی
نگاره‌ها

مشهد
مشهد
مشهد
مشهد
نیشابور
نیشابور
نیشابور
کاشمر
هرات
دوشنبه
مرو
مزار شریف
بلخ
قوچان
بخارا
قندهار
سبزوار
سبزوار
سمرقند
بخارا
سمرقند
بجنورد
بیرجند
فردوس
قاین
اسفراین
تربت حیدریه
گناباد
خطبه حسین بن علی در منا

خطبه منا حسین بن علی یکی از خطبه‌های مشهور حسین بن علی است که دو سال قبل از واقعه عاشورا و نبرد کربلا، در سرزمین منا در مراسم حج، توسط حسین بن علی خطابه شد. مخاطب این خطبه، جمعی از صحابه مشهور پیامبر اسلام و گروهی از دانشمندان مسلمان بوده‌اند. ناقل این خطبه، سلیم بن قیس است و در گزارش خود، زمان خطابه این خطبه را دو سال قبل از مرگ معاویه می‌داند. حسین بن علی برای ایراد این خطبه، به بنی‌هاشم دستور داد تا تمام حاجیان حاضر در مکه را که به صلاح و عبادت مشهور اند جمع نمایند. این خطبه توسط حسن بن شعبه حرانی در تحف العقول نیز گزارش شده‌است.
حاضران در خطبه

در این جلسه، هفتصد نفر از تابعین و دویست نفر از صحابه پیامبر اسلام حضور داشتند. این جمع در خیمه‌ای جمع شدند و حسین بن علی برای آنان اقامه خطبه کرد.
کتاب‌شناسی

منابعی به شرح خطبه حسین بن علی در منا پرداخته‌اند. از جمله آن‌ها می‌توان به کتاب سلوک عاشورایی اشاره کرد. جلد دهم این اثر، به توضیح و شرح خطبه منا حسین بن علی پرداخته شده‌است. این اثر، برگرفته از سخنرانی مجتبی تهرانی، از مجتهدان شیعه تهرانی اقتباس شده‌است.
برای مطالعهٔ بیشتر

جلوه‌هایی از اندیشه سیاسی امام حسین(ع) در سخنرانی منا
خروسک

Medical condition
| خروسک | خروسک |
| --- | --- |
نشانه برج کلیسا در گردن یک کودک مبتلا به خروسک که با استفاده از رادیولوژی مشاهده شده‌است.: نشانه برج کلیسا در گردن یک کودک مبتلا به خروسک که با استفاده از رادیولوژی مشاهده شده‌است.
تخصص: پزشکی ریه، پزشکی کودکان 
طبقه‌بندی و منابع بیرونی: طبقه‌بندی و منابع بیرونی
آی‌سی‌دی-۱۰: J۰۵.۰
آی‌سی‌دی-۹-سی‌ام: 464.4
دادگان بیماری‌ها: 13233
مدلاین پلاس: 000959
ئی‌مدیسین: ped/۵۱۰ emerg/۳۷۰ radio/۱۹۹
پیشنت پلاس: خروسک
سمپ: D003440
[ویرایش در ویکی‌داده]: [ویرایش در ویکی‌داده]
خروسک یا لارنگوتراکئوبرونشیت (laryngotracheobronchitis) به التهاب حنجره، نای، نایژه‌های اصلی گفته می‌شود. به علت تنگ بودن مجاری تنفسی در بچه‌ها ریسک ابتلا به انسداد مجاری هوایی به دلیل تورم و التهاب بیشتر است. لارنگوتراکئوبرونشیت در فصل پاییز و زمستان رخ می‌دهد و اغلب به فرم خفیف خود محدود شونده، تظاهر می‌یابد. این بیماری معمولاً در سنین ۶ ماه تا ۳ سال دیده می‌شود ولی در هر سنی می‌تواند رخ دهد. کروپ ویروسی در پسران با نسبت ۳ به ۲ شایع‌تر است. سن شایع معمولاً در ۲ سالگی است چنانچه یکی از افراد خانواده به این بیماری مبتلا گردد خطر ابتلا سایر افراد خانواده ۱۵ درصد است. این بیماری معمولاً در اثر آلودگی ویروسی مجرای هوای فوقانی رخ می‌دهد. این عفونت موجب بروز التهاب در داخل گلو می‌گردد، که منجر به مشکلات تنفسی و علائمی مانند سرفه به شکل «واق سگ»، صدایاستریدور و گرفتگی صدا می‌گردد. علائم خروسک ممکن است خفیف، متوسط یا شدید باشد و معمولاً در هنگام شب تشدید می‌شوند. این بیماری معمولاً با مصرف استروئید خوراکی و در موارد شدیدتر با مصرف اپی‌نفرین درمان می‌گردد. در موارد بسیار نادری به بستری در بیمارستان نیاز می‌گردد.
بیماری خروسک را می‌توان بر اساس علائم بالینی تشخیص داد و احتمال بروز علائم ناشی از عوامل شدیدتری همچون اپی‌گلوتیت و انسداد مجرای هوایی وجود ندارد. بیشتر اوقات نیازی به بررسی‌های بیشتر –از جمله آزمایش‌های خون، رادیولوژی، و کشت میکروب- نیست. خروسک بیماری شایعی است و در حدود ۱۵٪ از کودکان دیده می‌شود که بیشتر آن‌ها در سنین ۶ ماه تا ۵–۶ سال قرار دارند. نوجوانان و بزرگسالان به ندرت دچار خروسک می‌شوند. دیفتری یکی از عوامل عمده‌ای است که باعث این بیماری می‌گردد، که این عامل با موفقیت واکسیناسیون، و پیشرفت بهداشت و استانداردهای زندگی در جهان غرب بهبود یافته و به تاریخ پیوسته‌است.
همه‌گیرشناسی

حدود ۱۵٪ کودکان در سنین بین ۶ ماه تا ۵–۶ سال به خروسک مبتلا می‌شوند. خروسک ۵٪ پذیرش بیمارستانی این گروه سنی را تشکیل می‌دهد. در موارد نادر، کودکان سه‌ماهه و ۱۵ ساله هم به خروسک مبتلا می‌شوند.
مردان ۵۰٪ بیشتر از زنان به این بیماری مبتلا می‌شوند؛ خروسک در فصل پاییز رایج تر است.
تاریخچه

خروسک دیفتریایی از زمان هومر در یونان باستان شناخته شده‌است. در سال ۱۸۲۶ برتونیو (Bretonneau) تفاوت میان خروسک و خروسک ایجاد شده به‌واسطه دیفتری را کشف کرد.
این فرانسوی خروسک ویروسی را "faux-croup" نامید، و "croup" را برای بیماری ایجاد شده توسط باکتری عامل دیفتری به کار برد.
خروسک ایجاد شده به دلیل دیفتری تقریباً ناشناخته مانده‌است چرا که مصونیت مؤثر در مقابل آن کشف شده‌است.
پاتوفیزیولوژی

عفونت ویروسی به التهاب حنجره، نای و مجراهای بزرگ هوا با گلبول‌های سفید خون می‌شوند.
التهاب ممکن است در تنفس مشکل ایجاد نماید. خروسک معمولاً دارای منشأ ویروسی است.
برخی افراد این اصطلاح را برای مواردی چون لارنگوتراکئیت شدید، خروسک اسپاسمودیک، دیفتری حنجره، تراکئیت باکتریایی، لارنگوتراکئوبرونشیت، و لارنگوتراکئوبرونشونومونیت به کار می‌برند. دو مورد اول ویروسی بوده و علائم خفیف تری دارند؛ چهار مورد بعدی باکتریایی بوده و معمولاً علائم شدیدتری دارند.
پاتوفیزیولوژی > منشأ ویروسی

در ۷۵٪ موارد ویروس پاراآنفلوآنزا، و به خصوص نوع اول و دوم آن، عامل خروسک به‌شمار می‌رود.
گاهی سایر ویروس‌ها هم می‌توانند باعث بروز خروسک شوند از جمله آنفلوآنزای Aو B، سرخک، آدنوویروس و ویروس سین سیشیال تنفسی (RSV).
خروسک اسپاسمودیک (خروسک به همراه پارس کردن) نیز عواملی مشابه چون لارنگوتراکئیت شدید دارد، اما فاقد علائم معمول عفونت (از جمله تب، گلوی چرک کرده، و افزایش گلبول‌های سفید خون) است.
درمان و پاسخ به درمان اما مشابه هستند.
پاتوفیزیولوژی > منشأ باکتریایی

خروسک باکتریایی ممکن است یکی از این موارد باشد: دیفتری حنجره، تراکئیت باکتریایی، لارنگوتراکئوبرونشیت، و لارنگوتراکئوبرونشونومونیت.
دیفتری حنجره در اثر کورینه باکتریوم دیفتری ایجاد می‌شود، حال آن که تراکئیت باکتریایی، لارنگوتراکئوبرونشیت و لارنگوتراکئوبرونشونومونیت در اثر عفونتی که در ابتدا ویروسی است و سپس باکتریایی می‌شود ایجاد می‌گردند. رایج‌ترین این عوامل باکتریایی عبارتند از استافیلوکوک اورئوس، استرپتوکوک پنومونیه، هموفیلوس آنفلوآنزا، و موراکسلا کاتارالیس.
علائم و نشانه‌ها

نشانه‌های خروسک عبارتند از «پارس مانند شدن» سرفه، استریدور (صدایی زیر و شبیه خس خس به هنگام دم)، گرفتگی صدا و سختی تنفس که در هنگام شب تشدید می‌شوند.
سرفه‌های پارس مانند معمولاً صدایی مانند صدای فوک یا شیر دریایی دارند.
گریه می‌تواند باعث تشدید خس خس شود؛ خس خس می‌تواند نشان‌دهنده تنگ شدن مجرای هوا گردد. با بدتر شدن خروسک ممکن است از شدت خس خس کاسته شود.
علائم دیگر عبارتند از تب، زکام (علائمی مشابه علائم سرماخوردگی)، و به داخل فرورفتن پوست میان دنده‌ها.
جاری شدن آب دهان یا ظاهری بیمار معمولاً به دیگر موارد پزشکی مربوط است.
معاینه بالینی بیماران باریک شدن فضای ساب گلوتیک را نشان می‌دهد چیزی که در رادیوگرافی با نمای برج کلیسا مشخص می‌شود. کروپ به ندرت با عوارض جدی همراه است تنها در ‎ ۱/۳ تا ‎ ۲/۶ درصد از بیماران نیاز به بستری در بیمارستان وجود دارد. مدت بیماری معمولاً ۵ روز است، بعد از کاهش علایم جدی، سرفه خفیف ممکن است همچنان برای چندین روز وجود داشته باشد. یک رابطه بین ابتلا به کروپ و آسم وجود دارد اما این‌که کدامیک عامل دیگری است مشخص نیست. در یک مطالعه در بیماران با تشخیص کروپ ریسک ابتلا به آسم تقریباً ۲ برابر شد.
Stridor ()
ستریدور دمی و بازدمی در یک کودک ۱۳ ماهه مبتلا به خروسک.
علائم و نشانه‌ها > معاینه

| Feature | Number of points assigned for this feature> ۰ | Number of points assigned for this feature> ۱ | Number of points assigned for this feature> ۲ | Number of points assigned for this feature> ۳ | Number of points assigned for this feature> ۴ | Number of points assigned for this feature> ۵ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Chest wall retraction | None | Mild | Moderate | Severe |  |  |
| استریدور | None | With agitation | At rest |  |  |  |
| کبودی پوست | None |  |  |  | With agitation | At rest |
| Level ofconsciousness | Normal |  |  |  |  | Disoriented |
| Air entry | Normal | Decreased | Markedly decreased |  |  |  |
خروسک بر اساس نشانه‌ها و علائم معاینه می‌گردد.
گام نخست حصول اطمینان از این نکته است که سایر عوامل مسدودکننده مجرای‌های هوا دخیل نباشند از جمله اپی گلوتیت، اشیای خارجی، ساب گلوتیک استنوزیس، آنژیوادم، آبسه پشت حلقی و تراکئیت باکتریایی.
رادیولوژِی گردن معمولاً انجام نمی‌شود،
اما در صورت انجام شدن رادیولوژی می‌توان تنگ شدن نای را مشاهده کرد که چون به شکل برج کلیسااست آن را نشانه برج کلیسا می‌نامند. در نیمی از موارد نشانه برج کلیسا رخ نمی‌دهد.
آزمایش خون و کشت ویروس (آزمایش مورد نیاز ویروس) می‌تواند باعث تحریک غیرضروری مجرای هوا گردد.
درحالی‌که کشت ویروس‌هایی که از طریق مکش مخاط از حلق و بینی (فرایندی که در آن با استفاده از لوله‌ای مخاط را از بینی خارج می‌کنند) به دست می‌آیند، هم می‌توانند همان عامل را تعیین نمایند. چنین کشت‌هایی فقط محدود به کسانی است که تحقیقات را انجام می‌دهند.
اگر فردی با درمان‌های استاندارد معالجه نشد می‌توان آزمایش‌های بیشتری را انجام داد تا احتمال منشأ باکتریایی بررسی گردد.
متداول‌ترین سیستم برای طبقه‌بندی شدت خروسک امتیاز Westley نام دارد. این تست بیشتر در تحقیقات استفاده می‌شود تا مراکز درمانی.
این امتیاز مجموع امتیازاتی است که به پنج فاکتور تعلق می‌گیرد: میزان هوشیاری، کبودی، استریدور، ورودی هوا و فرورفتگی پوست میان دنده‌ها.
امتیازی که به هر یک از این پنج فاکتور داده می‌شود در جدول به سمت راست ثبت شده و امتیاز نهایی عددی بین ۰ تا ۱۷ خواهد بود.
A total score of ≤ 2 indicates mild croup. The person can have barking cough and hoarseness, but there is no stridor (wheezing) at rest.
A total score of 3–5 is classified as moderate croup — the person has wheezing, with few other signs.
A total score of 6–11 is severe croup. It also presents with obvious stridor, but also chest wall indrawing.
A total score of ≥ 12 means respiratory failureis possible. The barking cough and wheezing may no longer be present at this stage.
۸۵٪ کودکانی که به اورژانس می‌روند بیماری خفیفی دارند؛ خروسک شدید به ندرت اتفاق می‌افتد (<1%).
پیشگیری

مصونیت‌بخشی در برابر آنفلوآنزا و دیفتری می‌تواند از بروز خروسک جلوگیری نماید