stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
استان مرکزی
انرژی و منابع > تأسیسات آب سنگین اراک

نخستین تلاش برای تهیه آب سنگین در ایران در سال ۱۳۶۳ به‌طور آزمایشگاهی و با استفاده از روش الکترولیز انجام شد، اما تلاش‌ها در این زمینه نتیجه‌ای دربرنداشت. پس از فراغت سازمان انرژی اتمی از پروژه‌های نیمه‌صنعتی افزایش غلظت و تبدیل اورانیوم بین سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۷، پیشنهاد اجرای یک پروژه صنعتی آب سنگین به سازمان ارائه و پس از مدتی با ابلاغ شورای معاونان سازمان انرژی اتمی اجرای این طرح آغاز شد؛ اما با توجه به محدودیت‌ها در کسب اطلاعات علمی و فنی از کشورهای خارجی و جذب نشدن نیروهای حرفه‌ای این پروژه تا سال ۱۳۷۷ به تعویق افتاد. در این سال‌ها علاوه‌بر تهیهٔ دانش فنی، طراحی‌های پایه، مقدماتی، شروع طراحی تفصیلی، مطالعات و عملیات سایت‌یابی انجام شد و در این میان سایت اراک انتخاب گردید.
کار ساخت مجتمع از سال ۱۳۷۷ خورشیدی آغاز و تمامی مراحل طراحی و اجرای آن توسط متخصصان ایرانی انجام شد. بهره‌برداری از این نیروگاه در سال ۱۳۸۵ و توسط محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت انجام گردید. در آبان ۱۳۹۲ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارش فصلی خود خبر داد که ایران پس از روی کار آمدن حسن روحانی توسعه فعالیت‌های هسته‌ای را متوقف کرده است. این اولین گزارشی بود که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پس از ریاست‌جمهوری حسن روحانی منتشر کرد. ایران اعلام کرده بود نیروگاه آب سنگین اراک در سه‌ماهه اول سال ۲۰۱۴ شروع به‌کار خواهد کرد اما بعداً آن را به تعویق انداخت. نیروگاه شامل آب سنگین و آب سبک است که از محصولات جانبی آب سنگین به‌شمار می‌رود.
تولیدات آب سبک جهت درمان و پیشگیری از سرطان کاربرد دارد. آب سنگین تولیدی این نیروگاه در حوزه‌های مختلف از جمله زیست‌شناسی، پزشکی و فیزیک کاربرد دارد. همچنین از آن به‌عنوان مادهٔ خنک‌کننده برای نیروگاه‌های هسته‌ای و تولید رادیودارو استفاده می‌شود. فعالیت نیروگاه آب سنگین اراک یکی از موارد نگرانی غربی‌ها دربارهٔ برنامه هسته‌ای ایران بوده است. مخالفان برنامه هسته‌ای ایران مدعی‌اند این نیروگاه می‌تواند در صورت آغاز و گسترش فعالیت، پلوتونیوم قابل استفاده در ساخت سلاح هسته‌ای را تولید کند.
انرژی و منابع > انرژی آبی

سد الغدیر ساوه یکی از نیروگاه‌های برق‌آبی استان است که ظرفیت تولید برق آن ۱۵ مگاوات است. این سد در سال ۱۳۷۲ به بهره‌برداری رسید.
منابع معدنی

در استان مرکزی ۱۱۲ معدن فعال وجود دارد که بیشتر آنها مربوط به مصالح ساختمانی هستند. مواد معدنی موجود شامل سنگ آهن، سنگ ساختمانی، سنگ لاشه، سنگ گچ، سنگ آهک، خاک سرخ، خاک صنعتی، باریت، پلی متال، تاک، تراورتن، تنگستن، سرب، روی، کریستالین، سولفات سدیم، سیلیس، فلورین، کائولن، فلدسپات، گرانیت، مرمریت، مس و لیمونیت هستند.
ترابری و ارتباطات > فرودگاه

براساس اسناد موجود، قدیمی‌ترین فرودگاه در استان مرکزی فرودگاه شهر دلیجان است که تا ۶۰ سال پیش فعال بود. در آن سال‌ها از این فرودگاه برای حمل مسافر و تجهیزات جنگی در جنگ جهانی دوم استفاده می‌شد. در سال ۱۳۱۷ فرودگاه اراک ساخته شد. پس از پیروزی انقلاب روند ساخت فرودگاه جدید اراک آغاز شد و در سال ۱۳۷۶ به بهره‌برداری رسید. هم‌اکنون تنها فرودگاه موجود در استان مرکزی فرودگاه بین‌المللی اراک است.
ترابری و ارتباطات > راه

استان مرکزی اتصال‌دهنده شهرهایی نظیر تهران و قم به استان‌های همجوار مانند استان لرستان و استان همدان است. مقدار راه‌های اصلی معمولی در استان مرکزی ۵۴۰ کیلومتر و راه‌های بین شهری ۳۲۰ کیلومتر بوده و طول راه‌های روستایی در استان ۷۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود. از جمله آزادراه‌ها و بزرگراه‌های موجود در استان مرکزی می‌توان به آزادراه تهران-ساوه-سلفچگان، آزادراه ساوه-همدان، آزادراه اراک-خرم‌آباد، آزادراه در دست احداث سلفچگان-اراک، بزرگراه اراک - ملایر، بزرگراه اراک - خمین، بزرگراه خمین - محلات - دلیجان، بزرگراه خمین - گلپایگان، بزرگراه اراک - فرمهین، بزرگراه قم - اصفهان در محدوده شهرستان دلیجان و جاده ۵۷ اشاره کرد.
مطابق آمار درصد تخلفات سرعت غیرمجاز در استان مرکزی ۱۸ درصد است که از این لحاظ این استان رتبه ۶ را در کشور دارد.
ترابری و ارتباطات > راه‌آهن

استان مرکزی از جمله اولین استان‌هایی بود که در هنگام ساخت راه‌آهن سراسری به‌دستور رضاشاه پهلوی در مسیر آن قرار گرفت. ایستگاه اراک از مهم‌ترین ایستگاه‌هایی بود که در آن دوره ساخته شد. همچنین ایستگاه سمیه که محل تلاقی راه‌آهن شمال و جنوب بود در محدوده استان مرکزی قرار دارد.
ترابری و ارتباطات > مخابرات و اینترنت

از نظر میزان ضریب نفوذ اینترنت، استان مرکزی در سال ۹۰ نسبت به استان‌های دیگر سطح پایینی دارد. میزان ضریب نفوذ اینترنت در استان ۳۷٪ است که از میانگین کشوری پائینتر است. از جمله دلایل آن فراهم نکردن زیرساخت‌های اینترنت پرسرعت مانند تأمین ظرفیت پهنای باند بین مراکز، اینترانت و فضای پسیو بارها توسط شرکت مخابرات استان مرکزی اعلام شده است.
در بخش ارتباطات سیار با راه‌اندازی دومین مرکز سوئیچ ۴۰۰ هزار شماره‌ای استان مرکزی توانست ۹۹٪ راه‌های ارتباطی خود را زیر پوشش تلفن همراه قرار دهد و از این لحاظ مقام دوم را به خود اختصاص دهد. بیش از ۲۵۵ هزار شماره تلفن همراه دائمی و ۲۷۸ هزار شماره اعتباری فعال در استان از خدمات تلفن همراه استفاده می‌کنند.
همچنین استان مرکزی چهارمین استانی است که طرح هم‌کدسازی استانی را به‌اجرا درآورد؛ به‌همین منظور کد استان به ۰۸۶ تغییر پیدا کرد و کلیه شماره تلفن‌های ثابت در محدوده استان مرکزی هشت رقمی شد.
رسانه‌ها > مطبوعات

اگرچه آوازه استان مرکزی بیشتر بخاطر صنعت، کشاورزی و تربیت مشاهیر و نخبگان فکری است اما در حوزه ارتباطات نیز حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. در لا به لای اوراق مطبوعاتی به‌جای مانده در استان مرکزی ناگفته‌های متعدد تاریخی و نحوه زیست اجتماعی، ویژگی‌های رفتاری و مشی سیاسی و فرهنگی این مرز و بوم نهفته و نقش و جایگاه استان مرکزی در رشد دایره علوم ارتباطی و مستندسازی وقایع برجسته است. گشتی در آثار و اسناد مطبوعاتی استان مرکزی این واقعیت را مشخص می‌کند که این خطه نقش بسزایی را در تربیت اندیشمندان قلم به‌دست، صاحبان اندیشه و فعالان عرصه نویسندگی و روشنفکری داشته و این مهم تا به امروز با چرخه‌ای از فعالیت‌های مطبوعاتی ادامه دارد. مطبوعات به‌عنوان رکن چهارم دموکراسی و از ابزارهای مهم توسعه مطرح شده است و پیشتازی استان مرکزی در این عرصه و در شرایطی که کمترین امکانات چاپ و نشر در کشور موجود بوده، نشان از بالندگی فکری و توانمندی ساکنان این خطه دارد. براساس مدارک موجود، نخستین مجله‌ای که در اراک انتشار یافت، نشریه «اتفاق» بود که به‌مدیریت میرزا حبیب‌الله‌خان طاهری عکاس‌باشی رئیس انجمن دموکرات عراق (اراک) با طبع ژلاتینی به‌صورت هفتگی در اختیار مردم گذاشته می‌شد. از این جریده که ارگان انجمن دموکرات عراق (اراک) بود، نمونه‌ای که بتوان خط مشی سیاسی آن را معلوم کرد در دسترس نیست. دومین نشریه منتشره در استان که جزو نشریات قدیمی است روزنامه «رنجبر» بود. این روزنامه نیز در اراک انتشار می‌یافت و مانند روزنامه اتفاق منتسب به روشنفکران دموکرات بود.
رسانه‌ها > رادیو و تلویزیون

مقالهٔ اصلی: شبکه استانی آفتاب
جاذبه‌های گردشگری

صفحهٔ اصلی: ویکی‌پدیا:فهرست یادمان‌های ملی ایران/مرکزی
شهرستان شازند: روستای چناس، غار کل چناس، سراب چناس، غار میشو چناس، چشمه گوراب چناس، روستاهای پاکل و سرسختی، پیست اسکی پاکل، منطقه تفریحی دو خواهران، باغ‌های عروسانه آستانه، کوه قرقدر، قلعه آقا حمید، کوه و غار شاه کیخسرو (محل غیبت شاه کیخسرو پادشاه اسطوره‌ای کیانی)، کوه شهباز (بلندترین قلهٔ استان مرکزی)، کوه شش‌بید، کوه لجور و پل دوآب، چشمه عباس‌آباد شازند، چشمه بلاغ حک، سراب عمارت، سراب سورانه، سراب اسکان، تپهٔ تاریخی قلندرون (تنها قلعهٔ شناخته شدهٔ هخامنشی در زاگرس مرکزی)، تپهٔ تاریخی سرسختی، جنگل حفاظت شدهٔ بلوط سرسختی، چشمه و عمارت تاریخی پنجعلی، کلیسای کلاوه، تالاب کوکبیه، سد کمال صالح، سد هندودر و …
شهرستان خنداب: رودخانه قره‌چای (شراء)، تالاب آق‌گل، باغ‌های خنداب، کوه سر تخت، چشمه سلاله، چشمه علی گذر، حمام مصطفوی، باغ دهنو، روستای تاریخی درمن، قبرستان تاریخی هفت برادران
شهرستان کمیجان: غار قلعه‌جوق، غار وفس، امامزاده محمد عابد، تپه باستانی چهل گزی و روستای هدف گردشگری وفس
شهرستان آشتیان: قلعه تاریخی مستوفی‌الممالک، خانه معتمدالایاله، منزل پدر دکتر مصدق یعنی میرزا هدایت الله آشتیانی که در حال حاضر محل موزه آشتیان است، خانه میرزاحسن آشتیانی، خانه تاریخی میرزا مرتضی نورایی متعلق به دوره قاجار، حمام کهنه، خانه اعتصام‌الملک متعلق به دوره قاجار، بازار سنتی و قدیمی آشتیان، آرامگاه دکتر عبدالکریم قریب گرکانی، آسیاب جفتی متعبق به دوره قاجار، حسینیه تاریخی صاحب‌الامر، حسینیه تاریخی صادق بیک، مسجد جامع گرکان، برج گرکان، منزل استاد عبدالعظیم قریب و استاد عبدالکریم قریب، امامزاده عبداالله آهو اثری از دوره صفویه، پل تاریخی حاج محمدباقر بین آشتیان و سیاوشان
شهرستان اراک: مسجد و مدرسه سپهداری، روستای تاریخی هزاوه (زادگاه امیرکبیر)، حمام تاریخی و موزه چهارفصل، بازار اراک، چشمه چپقلی، مقبره شاه قلندر انجدان و…
شهرستان تفرش: آرامگاه پروفسور حسابی، مقبره ابوالعلی، مسجد جامع شش ناو، چشمه‌های آب معدنی گراو، آب‌انبار بلور، تکیه زاغرم تفرش و…
شهرستان خمین: منزل امام خمینی، قلعه سالار محتشم، مسجد جامع خمین، حمام تاریخی لکان، قلعه قره‌سی‌لکان، بوستان کوه بوجه و …
شهرستان ساوه: مناره و مسجد جامع ساوه، قلعه دختر (ساوه)، پل سرخده، کاروانسرای باغ شیخ، تپه تاریخی آوه، قلعه الویر، امامزاده سید اسحاق، روستای سنگک
شهرستان محلات: سرستون‌های آتشکده خورهه، غار آزادخان، چنار کهنسال محلات، کوچه باغ‌های تاریخی محلات، آتشکده آتشکوه نیمور، سرچشمه محلات، مسجد جامع محلات، مجتمع آب گرم محلات، چنار کهنسال سرگذر، و مراکز تهیه گل و گیاه
شهرستان دلیجان: غار چال نخجیر، کاروانسرا و پل شاه‌عباسی (دوهک)، سد پانزده خرداد، مجموعه تاریخی نراق، امامزاده یحیی نراق و سد تاریخی روستای خاوه اردهال و …
شهرستان زرندیه: یخ‌چال مهدی‌آباد، مسجد اعظم چلسبان، آبشار چناقچی علیا، مقبره اشموعیل نبی، کبوترخانه خورآباد، کلیسای حضرت مریم چناقچی و…
شهرستان فراهان: تکیه تاریخی فراهان
بازار اراک
حمام چهارفصل اراکحمام چهارفصل اراک
نمایی از مسجد جامع ساوه
سرستون‌های معبد خورهه محلات
غار چال نخجیر دلیجان
صنایع دستی و سوغات

فرش، قالی و قالیچه صنایع دستی اصلی استان هستند که در گذشته‌ای نه چندان دور صادرات اصلی استان را تشکیل می‌داده‌اند. علاوه‌بر اینها گیوه که نوعی پاپوش دست‌دوز تولید شده از نخ‌های قالی است، از جمله صنایع دستی در خور توجه این استان است که در سنجان و وفس تولید می‌شود. منبت‌کاری مردمان سمقاور شهرستان کمیجان شهرت زیادی در ایران و استان دارد.
فتیر، شیرمال، کسمه، کماج، جوزغند نراق، کشمش، شیره انگور، گوشفیل، کف‌لمه، رب انار ساوه، حلوا ارده محلات و عسل خمین نیز از سوغات این استان به حساب می‌آیند.
آموزش > آموزش ابتدایی

در استان مرکزی در سال ۱۳۹۵، ۲۲۷ هزار دانش‌آموز در ۲۲۶۹ مرکز آموزشی مشغول به تحصیل بوده‌اند.
آموزش > آموزش عالی

نخستین دانشگاه ساخته شده در استان، مدرسه علوم عالی مرجان (دانشگاه اراک کنونی) بود که در سال ۱۳۵۰ در اراک ایجاد شد.
استان مرکزی دارای ۷۸ مرکز آموزش عالی است که از این تعداد ۱۲ مرکز دولتی، ۱۳ مؤسسه پیام نور، ۲۳ مرکز علمی - کاربردی، ۱۹ مرکز آزاد اسلامی و ۱۱ مرکز غیرانتفاعی هستند. تعداد کل دانشجویان در استان مرکزی تا پایان سال ۹۱ برابر با ۱۲۸۲۶۹ نفر بوده که از این تعداد ۶۷۶۰۲ نفر پسر و ۶۰۶۶۷ نفر دختر بوده‌اند. از کل دانشجویان استان ۶۳ درصد بومی استان هستند.
ورزش > ورزشگاه‌ها

استادیوم امام خمینی اراک
ورزش > پیست اسکی

پیست اسکی شازند تنها پیست اسکی استان مرکزی است که در شهرستان شازند و در جاده شازند - هندودر قرار گرفته است.
این پیست اسکی در ارتفاعات هندودر و در نزدیکی روستای پاکل قرار دارد. منطقه هندودر به‌دلیل ارتفاع مناسب، دارای زمستان زود هنگام و بارش سنگین برف است. از جمله امکانات موجود در پیست اسکی می‌توان به سه دستگاه تله‌سیژ، هتل، رستوران، تجهیزات برف‌روبی و ساختمان اداری اشاره کرد.
ورزش > تیم‌های ورزشی

تیم‌های مطرح ورزش استان به شرح زیر می‌باشند:
تیم فوتبال آلومینیوم اراک(ایرالکو): نماینده استان در لیگ برتر فوتبال کشور
تیم فوتبال خوشه طلایی ساوه: نماینده استان در لیگ دسته یک فوتبال کشور
باشگاه بسکتبال نبوغ اراک: نماینده اراک در لیگ برتر بسکتبال کشور
تیم فوتسال شن‌سا: قهرمان نخستین دوره جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۳۸۴ و مسابقات بین‌المللی پرتغال موسوم به جام جهانی کوچک در سال ۱۳۸۶ و قهرمان لیگ برتر فوتسال ایران در سال ۱۳۸۵
تیم فوتسال شهرداری ساوه: نماینده استان در لیگ برتر فوتسال مردان ایران در سال ۱۳۹۰.
تیم فوتسال سن‌ایچ: نماینده استان در لیگ برتر فوتسال مردان ایران
تیم فوتبال شهرداری اراک: نماینده استان در لیگ دسته دوم فوتبال ایران
تیم هندبال هپکوی اراک: نماینده سابق استان در لیگ برتر هندبال ایران
تیم بسکتبال شهرداری اراک: نماینده سابق استان در لیگ حرفه‌ای بسکتبال کشور
استان مرکزی سابق به مرکزیت تهران که در سال ۱۳۵۶ تجزیه شد. وجه تسمیه استان مرکزی فعلی از آن استان است.
کویر میقان در نزدیکی شهر داوودآباد
تالاب میقان در شمال شرقی اراک
میدان باغ‌ملی اراک در سال ۱۳۴۸
میدان شهرداری کمیجان
چشم‌اندازی از گلخانه‌های شهر محلات
انار پوست سیاه ساوه
پرورش گل در شهر محلات
پراکنش اقوام در مرکزی
امپریالیسم

اَمپِریالیسم (به فرانسوی: Impérialisme) یا نظام سلطه یا امپراتوری‌طلبی از واژهٔ قدیمی‌تر امپراتوری (empire) آمده‌است. برای واژهٔ امپریالیسم تعاریف گوناگونی وجود دارد:
امپریالیسم به نظامی گفته می‌شود که به دلیل مقاصد اقتصادی یا سیاسی می‌خواهد از مرزهای ملی و قومی خود تجاوز کند و سرزمین‌ها و ملتها و اقوام دیگر را زیر سلطهٔ خود درآورد.
سیاستی که مرام وی بسط نفوذ و قدرت کشور خویش بر کشورهای دیگر است.∗
رژیمی که بر اثر از میان رفتن خرده‌سرمایه‌داری داخلی و پدید آمدن تراست‌ها و کارتل‌ها دچار تورم تولید و کمبود مواد خام شود و برای به‌دست آوردن مستعمره و بازار به دیگران تجاوز کند.
این واژه در مفهوم امروزی به معنای کنترل کشوری از سوی کشور دیگر به‌کار می‌رود؛ فرایند تحمیل ارادهٔ کشوری بر کشور دیگر.
امپریالیسم عنوانی است برای قدرتی (یا دولتی) که بیرون از حوزهٔ ملی خود به تصرف سرزمین‌های دیگر بپردازد و مردم آن سرزمین‌ها را به زور وادار به فرمانبرداری از خود کند و از منابع اقتصادی و مالی و انسانی آن‌ها به سود خود بهره کند.
امپریالیسم فقط به معنای تصاحب قلمرو ارضی کشورها نیست بلکه به نحو گسترده‌تری با کسب کنترل سیاسی و اقتصادی بر مردم و اراضی، خواه با نیروی نظامی و خواه با ابزارهای زیرکانه تر، مرتبط است. موضوع امپریالیسم سیاست و شیوه‌های دولتی است که غالباً با ابزارهای اقتصادی، قدرت و سلطهٔ خود را گسترش می‌دهد.
امروزه استفاده از واژه امپریالیسم با توجه به سوابق تاریخی می‌تواند برای برخی دارای جنبه تحقیر داشته یا اشاره به خوی استعماری کشوری باشد و گاهی دارای بار منفی است.
انواع

در یک دسته‌بندی می‌توان دو نوع امپریالیسم را از یکدیگر باز شناخت: امپریالیسم مهاجر و امپریالیسم سرمایه‌گذار. میان امپریالیسم مهاجر قدیمی که جامعهٔ میزبان را به نسبت دست نخورده باقی می‌گذاشت، و امپریالیسم سرمایه‌دار-سرمایه‌گذار کنونی تفاوت قائل بود، امپریالیسمی که «در مقابل، از همان آغاز بر قلب مسائل درونی جوامع میزبان تأثیر گذارده و مناسبات طبقاتی، ساختارهای اجتماعی و نهادهای سیاسی بنیادی آن را دگرگون می‌کند و به همین دلیل، همراه با خود خیزش‌های بزرگ و سریع را در سرزمین‌های میزبان و در سیاست‌های جهان که در تاریخ بشر بی‌سابقه‌است، پدیدمی‌آورد.
انتقادها

نوشتار اصلی: انتقادها به امپریالیسم
در حالی که سود و مافوق انحصارها افزایش می‌یابد، اتوماسیون (استفاده از وسایل خودکار در تولید) در شرایط سرمایه‌داری مصائب جدیدی برای زحمتکشان به بار می‌آورد.
سلطه انحصارها نه فقط علیه کارگران و دهقانان و دیگر زحمتکشان متوجه است بلکه بر منافع قشرهای بورژوازی کوچک و متوسط زیان وارد می‌سازد. واقعیات پوچ بودن تئوری‌هایی نظیر سرمایه‌داری خلقی و دولت بهروزی همگانی را ثابت کرده‌است.
چالمرز جانسن می‌نویسد:
«چنین به‌نظر می‌رسد که یکی از عوارض امپریالیسم پیشرفته، این است که مغز افراد امپریالیست را پوسیده می‌کند؛ زیرا آنها را کم‌کم به این باور می‌رساند که آورندگان تمدن و نور برای انسان‌های نخستین و وحشی هستند و خود را رساننده علم و دانش به انسان‌های عقب افتاده می‌دانند و کار خود را الگویی برای جوامع توسعه نیافته فرض می‌کنند. این نگرش معمولاً با یک طرز فکر نژادپرستانه همراه است که مدعی برتری ذاتی و حق حاکمیت سفیدپوستان بر دیگران است. بسیاری از استعمارگران اروپایی دست خدا را در نظریه فرگشت چارلز داروین می‌دیدند. اگر یک کتاب خوب در این رابطه خواستید، کتاب «همهٔ وحشیان را نابود کنید» نوشتهٔ استیون لیندکوئیست را بخوانید.»
تحلیل و سازوکار

نوشتار اصلی: تحلیل و سازوکار امپریالیسم
نخستین انتقاد نظری منظم از امپریالیسم جدید را اقتصاددان انگلیسی هابسن (۱۹۴۰–۱۸۵۸) در کتاب خویش به نام امپریالیسم (۱۹۰۲) کرد و برای نخستین بار از این پدیده یک برداشت اقتصادی کرد. این نظریه را لنین گرفت و در کتاب امپریالیسم: عالی‌ترین مرحلهٔ سرمایه‌داری (۱۹۱۵) را بسط داد و این برداشت به نام «نظریهٔ اقتصادی دربارهٔ امپریالیسم» نامدار شد.
دستگاه ناوبری ماهواره‌ای

گیرنده GPS دستی گارمین مدل eTrex10
مسیر دوچرخه در نقشه ابزار
دستگاه ناوبری ماهواره‌ای (به انگلیسی: Satellite navigation device) که گیرنده ناوبری ماهواره‌ای، دستگاه GPS یا به اختصار رهیاب نیز نامیده می‌شود، ابزاری است که موقعیت مکانی را با دقت بسیار بالا به وسیله دریافت داده‌ها از سامانه موقعیت‌یاب جهانی یا دیگر سامانه‌های ناوبری ماهواره‌ای (GNSS) محاسبه می‌کنند. در ابتدا دانش این ابزار تنها در اختیار نیروهای ارتش آمریکا بود اما اکنون در خودروها و بیشتر تلفن‌های هوشمند وجود دارد. این ابزار با به‌کارگیری سامانه موقعیت‌یاب جهانی که داده‌ها را از ۲۴ ماهواره دریافت و پردازش و نمایش می‌دهند کار می‌کند.
به دلایل نظامی امنیتی دولت آمریکا نخست از در اختیار قرار دادن این فناوری به شهروندان عادی خودداری نمود اما از سال ۱۹۸۰ این ابزار در اختیار همه شهروندان به‌صورت رایگان و در همه نقاط جهان قرار گرفت.
چهار سامانه جهانی ناوبری ماهواره‌ای فعال در سال ۲۰۲۴ عبارتند از: سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) متعلق به ایالات متحده آمریکا، گلوناس روسیه، سامانه ناوبری بیدو (BDS) متعلق به چین و سامانه گالیلئو متعلق به اتحادیه اروپا.
ابزار راهیابی جی‌پی‌اس از قابلیت‌های پرشماری دارند. مانند:
نقشه شهرها و نام خیابان‌ها و اماکن
جایگاه نزدیکترین اماکن تجاری یا سرگرمی
گزارش لحظه به لحظه ترافیک شهری
نزدیک‌ترین راه تا محل مورد نیاز
مسافت پیموده شده تندی حرکت یا بلندی از سطح دریا
سامانه موقعیت‌یاب جهانی
مسابقات قهرمانی خودروهای ورزشی ایمسا

| 0 | 1 |
| --- | --- |
کشور:  آمریکا  کانادا
منطقه: آمریکا شمالی
اولین فصل: ۲۰۱۴
تیم‌ها: ۵۶ تیم در فصل ۲۰۲۴
تأمین‌کننده تایر: کونتیننتال آگ (۲۰۱۴–۲۰۱۸ کلاس‌های پروتوتایپ و جی تی) میشلین (۲۰۱۴–۲۰۱۸ کلاس جی تی; ۲۰۱۹–تمامی کلاس‌ها)
قهرمان رانندگان: جی تی پی:  پیپو درانی  الکساندر سیمس  لمانز پروتوتایپ ۲:  پال-لوپ چتین  بن کیتینگ  لمانز پروتوتایپ ۳:  گار رابینسون  جی تی دی پرو:  بن بارنیکوات  جک هاوکسورث  جی تی دی:  برایان سلرز  مدیسون اسنو
تیم قهرمان: جی تی پی:  اکشن اکسپرس ریسینگ  لمانز پروتوتایپ ۲:  پی ار ۱ ماتیاسن موتوراسپورت  لمانز پروتوتایپ ۳:  رایلی تکنولوژی موتوراسپورت  جی تی دی پرو:  واسر سالیوان  جی تی دی:  پال میلر ریسینگ
تولیدکنندهٔ قهرمان: جی تی پی:  کادیلاک جی تی دی پرو:  لکسوس جی تی دی:  بی ام دبلیو
وبگاه: imsa.com/weathertech/
 فصل کنونی:  فصل کنونی
مسابقات قهرمانی خودروهای ورزشی ایمسا که در حال حاضر با اسم خلاصه شده ایمسا شناخته می‌شود، یک سری مسابقات آمریکایی واقع در فلوریدا آمریکا است. این مسابقات توسط انجمن بین‌المللی ورزش‌های موتوری سازمان دهی شده است و برگزار می‌شود.
این مسابقات نتیجه ادغام دو سری متفاوت، لمانز آمریکایی و سری مسابقات خودروهای اسپرت رولکس است که از سال ۲۰۱۴ فعالیت رسمی خود را شروع کرده است.
اسم این مسابقات در بدو شروع، قهرمانی آمریکایی خودروهای اسپرت بود اما از سال ۲۰۱۶ با اسم قهرمانی خودروهای ورزشی ایمسا شناخته می‌شود.
کمپانی ساعت‌سازی رولکس در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ در چند مسابقه حامی مالی این مسابقات بود و از سال ۲۰۱۶ به اسپانسر دائمی این مسابقات تبدیل شده است.
تاریخچه

مقالهٔ اصلی: انجمن بین‌المللی ورزش‌های موتوری
در پنجم سپتامبر ۲۰۱۲ اعلام شد که در پی ادغام دو کمیته برگزاری مسابقات در آمریکا یعنی «گرند رود ریسینگ و انجمن بین‌المللی ورزش‌های موتوری مستقر در برازلتون هر دو سری مسابقات رولکس و لمانز آمریکایی منحل و مسابقات جدیدی با اسم قهرمانی خودروهای ورزشی ایمسا شروع به کار خواهد کرد.
در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۲ کمیته ادغام اعلام کرد که کمپانی ای ام ای برندینگ برای توسعه نام، لوگو و هویت سری جدید این مسابقات انتخاب شده است.
کلاس بندی مسابقات

چهار کلاس مختلف در مسابقات ایمسا وجود دارد که در دو دسته گرند تورینگ و اسپورت پروتوتایپ خلاصه می‌شود.
در بعضی از مسابقلت اسپرینت ممکن است تنها از دو یا سه کلاس استفاده شود برای مثال در مسابقه ۲۴ ساعته دیتونا تمامی چهار کلاس حضور دارند اما در مسابقه لانگ بیچ تنها دو کلاس جی تی دی و جی تی دی پرو شرکت می‌کنند.
کلاس بندی مسابقات > کلاس‌های اسپورت پروتوتایپ > گرند تورینگ پروتوتایپ (جی تی پی)

کلاس پرچم دار و اصلی مسابقات ایمسا که با نام جی تی پی شناخته می‌شود از سال ۲۰۲۳ جایگزین کلاس دی پی آی (دیتونا پروتوتایپ اینترنشنال) شده است.
این خودروها شامل خودروهایی می‌شود که بر اساس قوانین کلاس لمانز دیتونا هایپرکار و لمانز هایپرکار مسابقات جهانی استقامتی ساخته شده است.
کلاس بندی مسابقات > کلاس‌های اسپورت پروتوتایپ > لمانز پروتوتایپ ۲ (ال ام پی ۲)

کلاس لمانز پروتوتایپ ۲ از سال ۲۰۱۹ پس از جدا شدن کلاس قبلی مسابقات ایمسا به این سری مسابقات راه پیدا کرد، این کلاس در دو دسته مختلف حرفه ای (پرو) و آماتور در مسابقات شرکت می‌کنند.
این خودروها توسط باشگاه اتومبیلرانی غرب ساخته و تأیید شده‌اند.
تمامی قوانین و قدرت حداقلی خودروهای این کلاس برای تمامی تیم یکسان است.
شاسی این خودرو توسط دلارا و اورکا ساخته می‌شود.
کلاس بندی مسابقات > کلاس‌های گرند تورینگ > جی تی دیتونا پرو (جی تی دی پرو)

این کلاس از مشخصات و قوانین خودروهای جی تی ۳ فیا استفاده می‌کند و تقریباً محدودیتی در تغییر خودرو ندارد، این کلاس از سال ۲۰۲۲ جایگزین کلاس جی تی لمانز شده است.
کلاس بندی مسابقات > کلاس‌های گرند تورینگ > جی تی دیتونا (جی تی دی)

این کلاس نیز از خودروهای مشابه کلاس جی تی ۳ فیا استفاده می‌کند که در سال ۲۰۱۶ معرفی شده است.

در این کلاس تیم‌ها محدودیت استفاده از رانندگان را دارند و باید یک راننده نقره‌ای یا برونز برای تیم خود استفاده کنند و استفاده بیشتر از یک راننده پلاتین در تیم ممنوع است.
کلاس بندی سابق مسابقات

در گذشته این مسابقات پنج کلاس مختلف در سری مسابقات مورد استفاده قرار می‌گرفت که چهار کلاس آن نمونه‌های اولیه خودروهای ورزشی و یک کلاس گرند تور بود.
کلاس بندی سابق مسابقات > کلاس‌های اسپورت پروتوتایپ > کلاس دیتونا اینترنشنال پروتوتایپ (دی پی آی(DPi))

کلاس پرچمدار سابق مسابقات ایمسا که در سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ مورد استفاده قرار می‌گرفت نمونه پیشرفته خودروهای کلاس لمانز پروتوتایپ ۲ بود که در سال ۲۰۱۷ توسط سازمان برگزاری مسابقات جهانی معرفی شده بود که بر اساس قوانین کلاس دی پی آی یا دیتونا اینترنشنال پروتوتایپ تغییر یافته بود.
کلاس بندی سابق مسابقات > کلاس‌های اسپورت پروتوتایپ > کلاس پروتوتایپ پی

کلاس پرچمدار سابق مسابقات که با نام پروتوتایپ پی (Prototype (P))
شناخته می‌شد در بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ در این مسابقات حضور فعال داشت و در سال ۲۰۱۹ به دو کلاس مختلف تقسیم شد.
این خودروها نمونه‌های اولیه مسابقات سابق لمانز آمریکایی و گرند آماتور رولکس بودند.
کلاس بندی سابق مسابقات > کلاس‌های اسپورت پروتوتایپ > کلاس پروتوتایپ چلنج (پی سی(PC))

کلاس «پروتوتایپ چلنج» یک کلاس تک قطبی بود که تمامی تیم‌ها از یک شاسی و موتور یکسان استفاده می‌کردند دقیقاً مشابه کلاس لمانز پروتوتایپ ۱ که سابق در مسابقات استقامتی جهان حضور داشت.
این خودروها از مشخصات اولیه موتور ۶٫۲ لیتری وی ۸ کوروت
که هرکدام حدود ۴۳۰ اسب بخار قدرت تولید می‌کردند.
این کلاس در سال ۲۰۱۴–۲۰۱۷ در این مسابقات فعالیت داشت.
کلاس بندی سابق مسابقات > کلاس‌های اسپورت پروتوتایپ > کلاس لمانز پروتوتایپ ۳ (ال ام پی۳ (LMP3))

کلاس لمانز پروتوتایپ ۳ در سال ۲۰۲۱ به درخواست اسپانسر رسمی مسابقات ایمسا وارد این مسابقات شد، این کلاس نیز مشابه کلاس پروتوتایپ چلنج از موتور و شاسی یکسان برخوردار بودند.
این کلاس خیلی زود و در سال ۲۰۲۳ از مسابقات کنار گذاشته شد.
خودروهای کلاس لمانز پروتوتایپ ۳ از حداقل وزن ۹۵۰ کیلوگرمی، مخزن تانک بنزین ۱۰۰ لیتری و موتور VK56 نیسان استفاده می‌کرد.
کلاس بندی سابق مسابقات > کلاس‌های گرند تورینگ > جی تی لمانز (GTLM)

این خودرو نسل جدید خودروهایی بود که در مسابقات لمانز آسیایی شرکت می‌کردند.
کلاس جی تی لمانز ما بین ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ در این مسابقات حضور داشتند.
کلاس بندی سابق مسابقات > کلاس‌های گرند تورینگ > کلاس جی‌اکس (GX)

مقالهٔ اصلی: ۲۴ ساعت دیتونا § کلاس جی‌اکس
مسابقه ۲۰۱۳ اولین و تنها سال برای کلاس جی‌اکس بود. شش خودرو در این کلاس مسابقه را شروع کردند.

این کلاس شامل خودروهای مسابقه ای پورشه کیمن اس و مزدا ۶ تولیدی بود.
مزدا اولین خودروی مسابقه‌ای دیزلی خود را در این مسابقه معرفی می‌کرد همچنین اولین باری بود که یک خودروی مسابقه‌ای با سوخت دیزلی در دیتونا ۲۴ ساعت شرکت می‌کرد.
در طول مسابقه، کیمن‌ها پیشتاز بودند، در حالی که هر سه مزدا خیلی زود دچار خرابی موتور شدند و از مسابقه کنار رفتند با ۹ دور برتری، ناپلتون پورشه کیمن شماره ۱۶، که توسط دیوید دانوهیو رانندگی می‌شد، برنده کلاس جی‌اکس شد.
پیست‌ها

دیتونا اینترنشنال اسپیدوی
Sebring
لانگ بیچ، کالیفرنیا
پیست مید-اوهایو
Laguna Seca
پیست خیابانی دیترویت
پیست بین‌المللی واتکینز گلن
پیست موسپورت کانادا
پیست لایم راک پارک
رود آمریکا
پیست بین‌المللی ویرجینیا
رود آتلانتا
کانزاس
پیست ایندیاناپلیس
پیست امریکاس
شارلوت موتور اسپیدوی
نقاط سبز نشان دهنده پیست‌های است که بخشی از مسابقات استقامتی آمریکای شمالی هستند و نقاط سفید نشان دهنده پیست‌های قبلی است
لیست پیست‌های مسابقات

پیست معمولی
پیست خیابانی
پیست بیضی شکل
| اسم پیست | سال برگزاری | نقشه پیست |
| --- | --- | --- |
| پیست موتوراسپورت کانادا تیر پارک | ۲۰۱۴–۲۰۱۹، ۲۰۲۲-هم‌اکنون |  |
| پیست شارلوت | ۲۰۲۰ |  |
| پیست آمریکا | ۲۰۱۴–۲۰۱۷ |  |
| پیست دیتونا | ۲۰۱۴- هم‌اکنون |  |
| پیست خیابانی دیترویت | ۲۰۲۴- هم‌اکنون |  |
| پیست ایندیاناپلیس | ۲۰۱۴, ۲۰۲۳- هم‌اکنون |  |
| پیست کانزاس | ۲۰۱۴ |  |
| پیست لایم راک پارک | ۲۰۱۵–۲۰۱۹ ۲۰۲۱–۲۰۲۳ |  |
| پیست خیابانی لانک بیچ | ۲۰۱۴–۲۰۱۹ ۲۰۲۱-هم‌اکنون |  |
| رود آتلانتا | ۲۰۱۴-هم‌اکنون |  |
| مید اوهایو | ۲۰۱۸–۲۰۲۲ |  |
| رود آمریکا | ۲۰۱۴-هم‌اکنون |  |
| پیست بین‌المللی سیبرینگ | ۲۰۱۴-هم‌اکنون |  |
| پیست بین‌المللی ویرجینیا | ۲۰۱۴-هم‌اکنون |  |
| پیست بین‌المللی واتکینز گلن | ۲۰۱۴–۲۰۱۹، ۲۰۲۱-هم‌اکنون |  |
| لاگونا سکا | ۲۰۱۴-هم‌اکنون |  |