خسروخان سردار ظفر
یادداشت‌ها و خاطرات

در حال حاضر اصل کتاب سردار ظفر در دست نیست. یادداشت‌های وی مربوط به سفرش به اروپا است، که روز ۱۹ صفر ۱۳۳۱ هجری قمری شروع شده و در شوال همان سال پایان یافته است. وقایع این ایام، قریب ۵۰ صفحه است و بقیه یادداشت‌ها مربوط به حکومت یزد، اصفهان، کرمان و بختیاری، همچنین جنگ با غنجعلی‌خان، در کرمان است، که جمعاً قریب ۲۵۰ صفحه می‌شود. سردار ظفر در یادداشت‌های خود از اغلب خوانین بختیاری گله و انتقاد کرده و گاهی نیز به آن‌ها ناسزا گفته است. آخرین سال انتشار یادداشت‌ها و خاطرات سردار ظفر بختیاری معلوم نیست، زیرا در شناسنامه و پشت جلد کتاب، هیچگونه تاریخی قید نشده است. وی گاه به برخی از آداب و رسوم بختیاری‌ها اشاره دارد، که اکنون دیگر اثری از این آداب دیده نمی‌شود. خود این مسئله، به مرور زمان به تاریخی بودن کتاب می‌افزاید و ارزش مردم‌شناسی و قوم‌شناسی بیشتری می‌یابد.
کتاب دارای فصل‌های مختلفی است، که برخی از سرفصل‌های کتاب عبارت‌اند از: «تفصیل کشته شدن جدم جعفرقلی‌خان، رمضان ۱۲۵۲ جنگ منار»، «داستان جنگ مشهور به جنگ نُه هزار»، «داستان کشته شدن علاءالدین‌وندها و عده دیگر در سرآستان، بدست جعفر قلی‌خانِ اسدخان».
وی در ارتباط با قتل پدرش؛ حسین‌قلی‌خان ایلخانی می‌نویسد:
پدرم را گفتند دعوی شاهی دارد و بدین جرم او را کشتند، ولی خدا گواه است تنها گناه او این بود که به قاجاریه، ویژه ظل السلطان پول نمی‌داد و چاپلوسی نمی‌کرد.
همچنین در بخش دیگری از کتاب که مربوط به خاطرات روزهای قبل از فتح تهران و انقلاب مشروطه می‌باشد و در این زمان سردار ظفر در تهران و در قشون محمدعلی شاه حضور داشته است.
محمدعلی‌شاه توسط امیر بهادر جنگ، ما را خواسته، بکتاب خدای ما را سوگند داد که به وی خیانت نکنیم، امیر مفخم که به شاه علاقه‌مند بود و به او هرگز خیانت نمی‌کرد، لذا از این سوگند دادن و پیمان گرفتن، مقصود شاه ما بودیم. من هم خدا گواه است، براستی و درستی سوگند یاد کردم که به شاه خیانت نکنم. اگر سوءظن امیر مفخم نبود، من هرگز دست از خدمت شاه برنمی‌داشتم. رفتن اردوی دولتی با سوار بختیاری، برای سرکوبی آزادی‌خواهان اصفهان، در این موقع تلگراف سردار اسعد می‌رسد، ولی بما نشان نمی‌دادند، همینقدر می‌گفتند تلگراف آمده است و آن تلگرافات را که دیدند، ما را قسم دادند. حکومت اصفهان، به فرمانفرما داده شده، او هم سردار معتضد را که یکی از بستگان او بود، نایب‌الحکومه کرده، امیر مفخم و سردار اشجع و نگارنده را با سوارهای بختیاری و یکی از افواج عراق و ۳۰ نفر قزاق، مأمور اصفهان کردند. در این وقت به نصیرخان لقب سردار جنگی دادند. در تبریز گاهی جنگ بود، گاهی ساکت بود، ولی گرفتن تبریز هیچ ممکن نبود. پیش از شورش اصفهان، آزادی‌خواهان طهران با بختیاری‌ها راه پیدا کرده، خواستند آن‌ها را فریب بدهند، که وقت سواری شاه را بکشند. ۳ هزار تومان هم فراهم کرده دادند. بختیاری‌ها، درگرفتن پول، سخت دلیر و پایدارند! ولی باری بختیاری‌ها پیرامون کشتن شاه نگشتند و خوانین بختیاروند و محمود صالح، ۳ هزار تومان را گرفتند، در میان خود تقسیم کردند. سردار اشجع هم در نهانی، به بختیاری‌ها می‌گفت؛ شما گریخته، به بختیاری بروید. صمصام السلطنه که اصفهان آمد، وضع ما دگرگون شد. امیر مفخم از من و سردار اشجع، روزبروز بدگمان‌تر می‌شد. با اینکه من بر سر سوگند و پیمان خود ایستاده بودم.
از مطالعه «یادداشت‌ها و خاطرات سردار ظفر بختیاری» و تاریخ بختیاری اثر سردار اسعد بختیاری و همچنین یادداشت‌های هنری لایارد چنین بر می‌آید، که بسیاری از مطالب ذکر شده توسط این سه تن، تا حدود زیادی مشابه به هم است و گویی آنان مطالب خود را از روی دست هم نوشته‌اند. به عنوان نمونه مطالبی که سردار ظفر در این کتاب دربارهٔ باور بختیاریان نسبت به شیر می‌نویسد، در آثار سردار اسعد و لایارد نیز آمده است یا مثلاً نقل داستان‌هایی دربارهٔ خرس در بین لرها و غیره.