stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ستوولو

| Stavelot | Stavelot |
| --- | --- |
شهر بلژیک: شهر بلژیک
  پرچم:   پرچم
کشور: بلژیک
منطقه: والونیا
Community: French Community
استان: استان لیژ
ناحیه: شهرستان ورویه
حکومت: حکومت
 • شهردار: Thierry de Bournonville
مساحت: مساحت
 • کل: ۸۵٫۰۷ کیلومتر مربع (۳۲٫۸۵ مایل مربع)
جمعیت (1 January 2016): جمعیت (1 January 2016)
 • کل: ۷٬۱۷۴
 • تراکم: ۸۴/کیلومتر مربع (۲۲۰/مایل مربع)
کد پستی: 4970
پیش‌شماره: 080
وبگاه: www.stavelot.be
نقشهٔ ستوولو : نقشهٔ ستوولو 
شهر ستوولو (به فرانسوی: Stavelot) در شهرستان ورویه  در استان لیئژ  در منطقه فدرال والوون در کشور بلژیک واقع شده‌است.
سانته مارسیلی

| سانته مارسیلی | سانته مارسیلی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲ فوریهٔ ۱۹۵۰ ناپل ، ایتالیا
درگذشت: ۲ سپتامبر ۲۰۲۴ (۷۴ سال)
ملیت: ایتالیایی
پیشه(ها): بازیکن واترپلو ورزشکار
سانته مارسیلی (به انگلیسی: Sante Marsili) (زادهٔ ۲ فوریهٔ ۱۹۵۰ – درگذشتهٔ ۲ سپتامبر ۲۰۲۴) بازیکن واترپلو اهل ایتالیا بود.
مارسیلی در ۲ سپتامبر ۲۰۲۴ در ۷۴ سالگی درگذشت.
ساوانه اکسپرس

| 0 | 1 |
| --- | --- |
پیشینه: پیشینه
مالک: 
تکمیل ساخت::  ۲۷ نوامبر ۲۰۰۵
مشخصات اصلی: مشخصات اصلی
گنجایش::  107,000 DWT
درازا::  ۳۳۲ متر (۱٬۰۸۹ فوت)
پهنا::  ۴۳٫۲ متر (۱۴۲ فوت)
سرعت::  ۲۵ گره (۴۶ کیلومتر بر ساعت؛ ۲۹ مایل بر ساعت)
ساوانه اکسپرس (به انگلیسی: Savannah Express) یک کشتی است که طول آن ۳۳۲ متر (۱٬۰۸۹ فوت) می‌باشد. این کشتی در سال ۲۰۰۵ ساخته شد.
زیرابیه

| زیرابیه | زیرابیه |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۴°۲۵′ شمالی ۴۸°۳۴′ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۴۱۷°شمالی ۴۸٫۵۶۷°شرقی﻿ / 34.417; 48.567: مختصات: ۳۴°۲۵′ شمالی ۴۸°۳۴′ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۴۱۷°شمالی ۴۸٫۵۶۷°شرقی﻿ / 34.417; 48.567
کشور: ایران
استان: همدان
شهرستان: ملایر
بخش: بخش جوکار
دهستان: المهدی
جمعیت: ۱۱۳ نفر (سرشماری ۹۵)
زیرابیه، روستایی از توابع بخش جوکار شهرستان ملایر در استان همدان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان المهدی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۱۱۳ نفر (۳۶خانوار) بوده‌است.
سدلاری، والیوو

| سدلاری، والیوو Седлари | سدلاری، والیوو Седлари |
| --- | --- |
روستا: روستا
سدلاری، والیووموقعیت سدلاری، والیوو در نقشه: سدلاری، والیووموقعیت سدلاری، والیوو در نقشه
مختصات: ۴۴°۱۵′ شمالی ۱۹°۵۱′ شرقی﻿ / ﻿۴۴٫۲۵۰°شمالی ۱۹٫۸۵۰°شرقی﻿ / 44.250; 19.850: مختصات: ۴۴°۱۵′ شمالی ۱۹°۵۱′ شرقی﻿ / ﻿۴۴٫۲۵۰°شمالی ۱۹٫۸۵۰°شرقی﻿ / 44.250; 19.850
کشور:  صربستان
ناحیه: ناحیه کولوبارا
شهرستان: والیفو
جمعیت (2002): جمعیت (2002)
 • کل: ۱٬۳۱۳
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
سدلاری (به صربی: Sedlari) یک روستا در صربستان است که در والیفو واقع شده‌است.
 سدلاری  ۱٬۳۱۳ نفر جمعیت دارد.
سرقت بزرگ بانک سنت لوئیس

| سرقت بزرگ بانک سنت لوئیس | سرقت بزرگ بانک سنت لوئیس |
| --- | --- |
کارگردان: Charles Guggenheim
تهیه‌کننده: Charles Guggenheim
نویسنده: Richard T. Heffron
فیلمنامه‌نویس: Richard T. Heffron
بازیگران: استیو مک‌کوئین دیوید کلارک دیوید کلارک
موسیقی: برناردو سگال
فیلم‌بردار: ویکتور دانکن
تدوین‌گر: Warren Adams
شرکت تولید: Charles Guggenheim & Associates
توزیع‌کننده: یونایتد آرتیستس
تاریخ‌های انتشار:  ۱۰ سپتامبر ۱۹۵۹ (۱۹۵۹-۰۹-۱۰) (United States)  
مدت زمان: ۸۹ دقیقه
کشور: آمریکا
زبان: انگلیسی 
سرقت بزرگ بانک سنت لوئیس (انگلیسی: The Great St. Louis Bank Robbery) یک فیلم در ژانر سرقت است که در سال ۱۹۵۹ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به استیو مک‌کوئین، دیوید کلارک، و دیوید کلارک، اشاره کرد.
چهارطاقی نقاره‌خانه

| چهارطاقی نقاره‌خانه | چهارطاقی نقاره‌خانه |
| --- | --- |
نام: چهارطاقی نقاره‌خانه
کشور: ایران
استان: استان فارس
شهرستان: شهرستان فراشبند
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
کاربری: خانه، چهارطاقی
دیرینگی: دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر: دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۳۳۹۸
تاریخ ثبت ملی: ۲۵ اسفند ۱۳۷۹
چهارطاقی نقاره‌خانه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان فراشبند، ۴ کیلومتری جاده فراشبند به دهرم واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۳۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فرودگاه ساسکس

فرودگاه ساسکس (به انگلیسی: Sussex Aerodrome) یک فرودگاه همگانی است که یک باند فرود شن دارد و طول باند آن ۹۷۵ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۴۲ متری از سطح دریا واقع شده است.
فرودگاه یاکوتسک

فرودگاه یاکوتسک  (به انگلیسی: Yakutsk Airport)  یک فرودگاه همگانی  با کد یاتا YKS است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۲۵۰۰ متر است. این فرودگاه در شهر  یاکوتسک کشور روسیه قرار دارد و در ارتفاع ۹۹ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
شرکت‌های هواپیمایی و مقصدهای پروازی

| شرکت‌های هواپیمایی | مقصدهای پروازی |
| --- | --- |
آئروفلوت: شرمتیوو 
آئروفلوت اجرا توسط آورورا: ولادی‌وستوک 
Alrosa Mirny Air Enterprise: لنزک، میرنی 
آنگارا ایرلاینز: ایرکوتسک، تولمچوا 
Polar Airlines:  Batagay، Belaya Gora، چرسکی، چوکورداه، Deputatskiy، ایرکوتسک، لنزک، موما، Nyurba، Olekminsk، اولنیوک، Sakkyryr، ساسکیلاخ، Srednekolymsk، سونتار، تیکسی، Ust-Kuyga، Ust-Maya، Ust-Nera، ورکنویلیسک، ویلیویسک، Zyryanka 
 نوردویند ایرلاینز : چارتر: کام رانح 
اس۷ ایرلاینز :  دوموده‌دوو، تولمچوا 
یاکوتیا ایرلاینز:  ایگناتیوا، چرسکی، کادالا، هاربین تایپینگ، ایرکوتسک، خاباروفسک ناوی، یملیانو، اینچئون، سوکول، میرنی، ونوکووا، چولمان، تولمچوا، پالکوو، اولان‌اوده، ولادی‌وستوک، کولتسوو فصلی: آناپا، پاشکوفسکی، تسنترالنی، پتروپاولوفسک/سیبون، سوچی، ناریتا چارتر فصلی: کینهوانگدو بیدایهه 
ایلیوشین ایل-۷۶ parked at Yakutsk Airport.
Domodedovo Airlines ایلیوشین-۶۲ parked at Yakutsk Airport in 1998.
راگنار استار

راگنار استار (انگلیسی: Ragnar Stare; ۲۴ نوامبر ۱۸۸۴ – ۳۰ ژوئن ۱۹۶۴) ورزشکار ورزش تیراندازی اهل سوئد بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال نقره شده‌است.
سدیم متیل‌پارابن

| سدیم متیل‌پارابن | سدیم متیل‌پارابن |
| --- | --- |
نام آیوپاک ارجحSodium 4-(methoxycarbonyl)phenoxide: نام آیوپاک ارجحSodium 4-(methoxycarbonyl)phenoxide
دیگر نام‌هاSodium methyl p-hydroxybenzoate; Methylparaben sodium salt; E219: دیگر نام‌هاSodium methyl p-hydroxybenzoate; Methylparaben sodium salt; E219
شناساگرها: شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس: 5026-62-0 Y
پاب‌کم: 23663626
کم‌اسپایدر: 19863
UNII: CR6K9C2NHK Y
شمارهٔ ئی‌سی: 225-714-1
KEGG: D02458
ChEMBL: CHEMBL2106903
جی‌مول-تصاویر سه بعدی: Image 1
 SMILES O=C([O-])C1=CC=C(O)C=C1.[Na+] :  SMILES O=C([O-])C1=CC=C(O)C=C1.[Na+] 
خصوصیات: خصوصیات
فرمول مولکولی: C8H7NaO3
جرم مولی: ۱۷۴٫۱۳ g mol−1
خطرات: خطرات
GHS pictograms: 
سیستم هماهنگ جهانی طبقه‌بندی و برچسب‌گذاری مواد شیمیایی: Danger
GHS hazard statements: H302, H315, H318, H412
GHS precautionary statements: P264, P270, P273, P280, P301+312, P302+352, P305+351+338, P310, P321, P330, P332+313, P362, P501
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa): به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 Y (بررسی) (چیست: Y/N؟):  Y (بررسی) (چیست: Y/N؟)
Infobox references: Infobox references
:   
سدیم متیل‌پارابن ( سدیم متیل پارا-هیدروکسی‌بنزوات) ترکیبی با فرمول شیمیایی Na(CH3(C6H4COO)O) است.  این ماده از نظر شیمیایی نمکِ سدیمِ متیل‌پارابن است.
این ماده یک افزودنی غذایی با شماره E219 است که به عنوان نگهدارنده استفاده می‌شود.
رودلف بران

| رودلف بران | رودلف بران |
| --- | --- |
Prime Minister of the Protectorate of Bohemia and Moravia: Prime Minister of the Protectorate of Bohemia and Moravia
دوره مسئولیت ۱۶ مارس ۱۹۳۹ – ۲۷ آوریل ۱۹۳۹: دوره مسئولیت ۱۶ مارس ۱۹۳۹ – ۲۷ آوریل ۱۹۳۹
رئیس‌جمهور: امیل هاخا
پس از: Position established
پیش از: آلوییس الیاس
فهرست نخست‌وزیران چکسلواکی: فهرست نخست‌وزیران چکسلواکی
دوره مسئولیت ۱ دسامبر ۱۹۳۸ – ۱۵ مارس ۱۹۳۹: دوره مسئولیت ۱ دسامبر ۱۹۳۸ – ۱۵ مارس ۱۹۳۹
رئیس‌جمهور: امیل هاخا
پس از: یان سایرووی
پیش از: یان سرامیک (in exile)
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۲۸ دسامبر ۱۸۸۷ پراتسیوویتسه
درگذشته: ۲۳ آوریل ۱۹۵۴ (۶۶ سال) لئوپولدو
حزب سیاسی: Agrarian Party Party of National Unity National Partnership
همسر(ان): Marie Pilařová
رودلف بران (انگلیسی: Rudolf Beran؛ زاده ۲۸ دسامبر ۱۸۸۷ – درگذشته ۲۳ آوریل ۱۹۵۴) سیاست‌مدار اهل جمهوری چک بود. وی از ۱ دسامبر ۱۹۳۸ تا ۱۵ مارس ۱۹۳۹ نخست‌وزیر چکسلواکی بود.
رودلف بران در ۲۳ آوریل ۱۹۵۴، در سن ۶۶ سالگی در زندان درگذشت.
خاویر مودرگو

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
نام کامل:  Javier Modrego Casado
زادروز:  ۱۹ ژانویهٔ ۱۹۸۸ ‏(۳۶ سال)
زادگاه:  سریا
قد:  ۱٫۷۸ متر (۵ فوت ۱۰ اینچ)
پست:  هافبک
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
:  باشگاه فوتبال رئال وایادولید
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۰۶–۲۰۰۷ |  Valladolid B |  ۳۵ |  (۱) |
| ۲۰۰۷–۲۰۱۰ |  باشگاه فوتبال رئال مادرید کاستیا |  ۲۵ |  (۰) |
| ۲۰۱۰ |  ← Villarreal B (قرضی) |  ۱ |  (۰) |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۱ |  Getafe B |  ۱۸ |  (۰) |
| ۲۰۱۱–۲۰۱۲ |  Rayo Majadahonda |  ? |  (۱) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۲۰۰۶–۲۰۰۷ |  تیم ملی فوتبال زیر ۱۹ سال اسپانیا |  ۱۲ |  (۱) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۱۲. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۱۲. 
خاویر مودرگو (انگلیسی: Javier Modrego؛ زادهٔ ۱۹ ژانویهٔ ۱۹۸۸) بازیکن فوتبال اهل اسپانیا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال رئال مادرید کاستیا اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۱۹ سال اسپانیا بازی کرده‌است.
ساوانا، کالیفرنیا

| ساوانا، کالیفرنیا | ساوانا، کالیفرنیا |
| --- | --- |
Former settlement: Former settlement
ساوانا، کالیفرنیاLocation in California: ساوانا، کالیفرنیاLocation in California
مختصات: ۳۴°۰۴′۳۶″ شمالی ۱۱۸°۰۳′۴۸″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۰۷۶۶۷°شمالی ۱۱۸٫۰۶۳۳۳°غربی﻿ / 34.07667; -118.06333: مختصات: ۳۴°۰۴′۳۶″ شمالی ۱۱۸°۰۳′۴۸″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۰۷۶۶۷°شمالی ۱۱۸٫۰۶۳۳۳°غربی﻿ / 34.07667; -118.06333
کشور:  ایالات متحده آمریکا
ایالت: کالیفرنیا
کانتی: شهرستان لس‌آنجلس، کالیفرنیا
ارتفاع: ۸۴ متر (۲۷۶ فوت)
ساوانا (به انگلیسی: Savannah) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان لس‌آنجلس، کالیفرنیا واقع شده‌است. ساوانا ۸۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خدای عشق ۲

| خدای عشق ۲ | خدای عشق ۲ |
| --- | --- |
کارگردان: راهول راویندران
تهیه‌کننده: آکینی ناگرجونا پی. کیران
فیلمنامه‌نویس: بر اساس: دستت را به من بده نوشته: آلن شابا
بازیگران: آکینی ناگرجونا راکول پریت سینگ
تاریخ‌های انتشار:  ۹ اوت ۲۰۱۹ (۲۰۱۹-08-۰۹) (هند)  
مدت زمان: ۱۵۲ دقیقه
کشور: هند
زبان: تلوگو
خدای عشق ۲ (به تلگو: Manmadhudu 2) یا کوپیدو ۲ (به انگلیسی: Cupid 2) فیلمی هندی محصول سال ۲۰۱۹ و به کارگردانی راهول راویندران است. در این فیلم بازیگرانی همچون آکینی ناگرجونا، راکول پریت سینگ، لاکشمی، دوادارشینی، سامانتا روت پرابو، کرتی سورش و سودهانشو پاندی ایفای نقش کرده‌اند. این فیلم دنباله فیلم خدای عشق است. همچنین این فیلم بر اساس فیلم دستت را به من بده ساخته شده‌است.
بریتیش ریل کلاس ۳۷۸

| بریتیش ریل کلاس ۳۷۸ | بریتیش ریل کلاس ۳۷۸ |
| --- | --- |
London Overground Class 378 No. 378149 at Crystal Palace: London Overground Class 378 No. 378149 at Crystal Palace
The interior of a متروی زمینی لندن Class 378: The interior of a متروی زمینی لندن Class 378
دوره خدمت: ۲۹ ژوئیه ۲۰۰۹ – present
سازنده: بمباردیه ترانسپورتیشن
کارخانه سازنده: Derby Litchurch Lane Works
نام خانواده: Electrostar
جایگزین: کلاس 313 کلاس 508 کلاس 456 London Underground A60 and A62 Stock
شمار ساخته شده: 57 units
تشکیل: 5 cars per unit 378/1: DMOS-MOS(B)-PTOS-MOS-DMOS 378/2: DMOS-MOS(B)-PTOS-MOS-DMOS
گرداننده(گان): متروی زمینی لندن
خطوط سرویس: خط شرق لندن خط شمال لندن خط جنوب لندن خط واتفورد دی‌سی خط غرب لندن خط گاسپل اوک تا بارکینگ
ویژگی‌ها: ویژگی‌ها
طول خودرو: ۲۰٫۴ متر (۶۶ فوت ۱۱ ۱⁄۸ اینچ)
عرض: ۲٫۸۰ متر (۹ فوت ۲ ۱⁄۴ اینچ)
ارتفاع: ۳٫۷۸ متر (۱۲ فوت ۴ ۷⁄۸ اینچ)
بیشینه سرعت: ۷۵ مایل بر ساعت (۱۲۱ کیلومتر بر ساعت)
وزن: ۲۱۲٫۸ تن (۲۰۹٫۴ تن بزرگ؛ ۲۳۴٫۶ تن کوچک)
توان خروجی: ۶۰۰ کیلووات (۸۰۰ اسب بخار) per driving car (3 × ۲۰۰ کیلووات (۲۷۰ اسب بخار) motors)
سامانه(های) ریل برقی: Class 378/1: 750 ولت جریان مستقیم ریل سوم only Class 378/2: 750 V DC third rail / ۲۵ کیلووات ۵۰ هرتز سیم بالاسر
گیرنده(های) جریان: Class 378/1: Contact shoe only Class 378/2: Contact shoe / شاخک برقرسان
اندازه ریل: ۱٬۴۳۵ mm (4 ft 8 1⁄2 in) ریل استاندارد
بریتیش ریل کلاس ۳۷۸ (انگلیسی: British Rail Class 378) یک قطار خودگرانشی برقی جریان مستقیم است که دارای ۷۵ کیلومتر سرعت نهایی و ۶۰۰ کیلووات توان خروجی است.
خفاش‌های میوه‌خوار دم‌دراز

| خفاش‌های میوه‌خوار دم‌دراز | خفاش‌های میوه‌خوار دم‌دراز |
| --- | --- |
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: خفاش
تیره:: خفاش میوه‌خوار
سرده:: Notopteris
خفاش‌های میوه‌خوار دم‌دراز (نام علمی: Notopteris) نام یک سرده از تیره خفاش میوه‌خوار است.
رودلف ئی کالمن

| رودلف ئی کالمن | رودلف ئی کالمن |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: Rudolf Emil Kálmán
زادهٔ: ۱۹ مهٔ ۱۹۳۰ بوداپست، پادشاهی مجارستان
درگذشت: ۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۶ (۸۶ سال)
ملیت: ایالات متحده آمریکا
محل تحصیل: مؤسسه فناوری ماساچوست; دانشگاه کلمبیا
جوایز: مدال افتخار آی‌تریپل‌ئی (1974) Rufus Oldenburger Medal (1976) جایزه کیوتو (1985) Richard E. Bellman Control Heritage Award (1997) نشان ملی علوم (2008) جایزه چارلز استارک دراپر
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): مهندسی برق; ریاضیات; Applied Engineering Systems Theory
محل کار: دانشگاه استنفورد; دانشگاه فلوریدا; انستیتو تکنولوژی فدرال زوریخ
استاد راهنما: John Ragazzini
 :  
رودلف ئی کالمن (مجاری: Kálmán Rudolf Emil؛ ۱۹ مهٔ ۱۹۳۰ – ۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۶) یک دانشمند در زمینه مهندسی برق و ریاضیات اهل ایالات متحده آمریکا بود.
وی همچنین برنده جوایزی همچون مدال افتخار آی‌تریپل‌ئی و نشان ملی علوم شده‌است.
رودولف (رودی) امیل کالمن (مارس ۱۹، ۱۹۳۰ – ۲ ژوئیه ۲۰۱۶) بود مهندس برق، ریاضیدان و مخترع آمریکایی متولد مجارستان بود. او بیش از همه برای برای اختراع و توسعه فیلتر کالمن، الگوریتم ریاضی که به‌طور گسترده در پردازش سیگنال، کنترل و هدایت، ناوبری و کنترل مورد استفاده است، مشهور است. باراک اوباما رئیس‌جمهور ایالات متحده برای این کار در ۷اکتبر، ۲۰۰۹ به کالمن نشان ملی علوم اعطا کرد.
پیشه

رودولف کالمن در سال ۱۹۳۰ در بوداپست متولد شد. پس از مهاجرت به ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۴۳ مدرک لیسانس خود را در سال ۱۹۵۳ و مدرک کارشناسی ارشد خود را در سال ۱۹۵۴ از مؤسسه فناوری ماساچوست در مهندسی برق دریافت کرد. کالمن درجه دکتری خود را در سال ۱۹۵۷ در دانشگاه کلمبیا در نیویورک به اتمام رساند. کالمن از سال ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۴ به عنوان ریاضیدان و پژوهشگر در پژوهشکده مطالعات پیشرفته در بالتیمور مشغول به کار بود. او یک از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۱ استاد دانشگاه استنفورد و پس از آن استاد دانشگاه و مدیر مرکز ریاضی نظریه سیستم دانشگاه فلوریدا از سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۹۲ بود. کالمن در بامداد ۲ ژوئیه ۲۰۱۶ در خانه‌اش در گینسویل فلوریدا درگذشت.
حافظه نهان (رایانش)

نمودار یک عمل حافظه پنهان در پردازنده
حافظه نهان (‎/kæʃ/‎ kash , یا ‎/ˈkeɪʃ/‎ kaysh در AUE) در رایانش، سخت‌افزار یا نرم‌افزاری است که اطلاعات را ذخیره می‌کند به طوری که درخواست‌های آینده برای داده‌ای می‌تواند سریع تر انجام شود؛ داده ذخیره شده در حافظه نهان ممکن است نتیجه محاسبات قبلی یا یک کپی از اطلاعات ذخیره شده در جای دیگر باشد. یک عملیات موفق در حافظه نهان هنگامی رخ می‌دهد که اطلاعات درخواست شده در حافظه موقت موجود باشد، در حالی که اگر آن اطلاعات در حافظه یافت نشود عملیات ناموفق است. عملیات موفق در حافظه پنهان برای خواندن داده از این حافظه به کار گرفته می‌شود، که سریع تر از جمع‌آوری یک نتیجه یا خواندن از یک حافظه کندتر است؛ بنابراین، درخواست‌های بیشتری که توسط حافظه پنهان ارائه پاسخ داده شود، باعث بالا رفتن سرعت سیستم عامل می‌شود.
برای مقرون به صرفه بودن و برای استفاده کارآمد از داده، حافظه‌های نهان باید نسبتاً کوچک باشند. با این وجود، حافظه‌های پنهان خود را در بسیاری از زمینه‌های محاسبات نشان داده‌اند، زیرا نرم‌افزارهای کاربردی رایج به مقادیر بالایی از داده با مرجع محلی دسترسی دارند. چنین روش‌های دسترسی نشان دهنده موقعیت مکانی زمانی است، که در آن داده‌هایی درخواست شده‌است که اخیراً درخواست شده‌است، و آدرس حافظه، جایی که اطلاعات درخواست شده‌است به صورت فیزیکی نزدیک به داده‌هایی که قبلاً درخواست شده‌اند، ذخیره شده‌است.
ضرورت

یک همبستگی ذاتی بین اندازه و سرعت وجود دارد (با توجه به این که یک منبع بزرگتر فضاهای فیزیکی بیشتری را فراهم می‌کند) اما همچنین یک تعادل بین تکنولوژی‌های گران‌قیمت (مانند SRAM) با کالاهای ارزان تری که به راحتی تولید انبوه می‌شوند (مانند DRAM یا سخت دیسک‌ها)وجود دارد.
بافر ارائه شده توسط یک حافظه پنهان مزایای پهنای باند و تاخیر فراهم:
ضرورت > تأخیر

یک منبع بزرگتر، تاخیر قابل ملاحظه ای برای دسترسی به اطلاعات دارد؛ مثلاً در پردازنده مدرن با فرکانس GHz 4، صدها چرخه ساعت برای رسیدن به DRAM طول می‌کشد. این امر با خواندن در بخش‌های بزرگ، با امید به آن که خواندن در آینده از نقاط نزدیک به آن باشد، کاهش یابد. پیش‌بینی یا پیشفرض صریح نیز ممکن است باعث شود که بتوان حدس زد در آینده چیزی که خوانده می‌شود از کجا می‌آید و در زمان‌های پیش رو به درخواست‌ها جواب داده شود؛ اگر به درستی انجام شود، تأخیر به‌طور کامل از بین می‌رود.
ضرورت > کارایی

استفاده از حافظه پنهان همچنین باعث می‌شود تا میزان تولید بیشتر از منابع زیرزمینی، با جمع‌آوری چندین انتقال fine grain به درخواست‌های بزرگتر و کارآمد تر انجام شود. در مورد مدارات DRAM، ممکن است با داشتن یک خط انتقال داده وسیع تر باشد. برای مثال، یک برنامه که به بایت‌ها را در یک فضای آدرس ۳۲ بیتی دسترسی دارد را در نظر بگیرید، اما توسط یک خط انتقال داده ۱۲۸ بیت بیرون از تراشه استفاده می‌شود؛ دسترسی‌های ذخیره نشده در حافظه پنهان اجازه می‌دهد تا ۱/۱۶ از کل پهنای باند مورد استفاده قرار گیرد، و ۸۰٪ از عملیات انتقال داده‌ها، به جای خود داده‌ها، مربوط به آدرس‌های حافظه خواهد بود. خواندن تکه‌های بزرگتر، کسری از پهنای باند مورد نیاز برای ارسال اطلاعات آدرس را کاهش می‌دهد.
عملیات

سخت‌افزار پیاده‌سازی حافظه نهان به عنوان یک بلوک از حافظه برای ذخیره‌سازی موقت داده‌ای که احتمال استفاده مجدد از آن وجود دارد قرار گیرد. واحد پردازش مرکزی (CPU) و هارد دیسک (هارد دیسک) اغلب از حافظه پنهان استفاده می‌کنند، همانند مرورگرهای وب و سرورهای وب.
یک حافظه پنهانی از مجموعه ای از ورودی‌ها ساخته شده‌است. هر ورودی مربوط به داده‌است، که یک کپی از داده‌های مشابه در برخی از فضاهای پشتیبان است. هر ورودی همچنین یک تگ دارد که هویت داده‌ها را در فضای پشتیبان تعیین می‌کند و مشخص می‌کند که کدام ورودی یک کپی است.
هنگامی که یک درخواست دهنده به حافظه پنهان (یک پردازنده، مرورگر وب، سیستم عامل) نیاز به دسترسی به داده‌هایی دارد که در فضای پشتیبان وجود داشته باشد، ابتدا حافظه پنهان را بررسی می‌کند. اگر یک ورودی با یک تگ متناظر با داده مورد نظر پیدا شود، داده‌ها در ورود به جای آن استفاده می‌شود. این وضعیت به عنوان عملیات موفق حافظه پنهان شناخته شده‌است. به عنوان مثال، یک برنامه مرورگر وب ممکن است حافظه محلی خود را بر روی دیسک بررسی کند تا ببینید آیا یک کپی محلی از محتویات یک صفحه وب در یک URL مشخص دارد. در این مثال، URL برچسب است و محتوای صفحه وب، داده‌ها هستند. درصد دسترسی‌های موفق در حافظه نهان، به عنوان میزان ضربه یا نسبت ضربه کش شناخته می‌شود.
وضعیت دیگر، زمانی رخ می ذهد که حافظه پنهان بررسی می‌شود و حاوی هیچ ورودی با برچسب مورد نظر نیست، که این رویداد به عنوان عملیات ناموفق حافظه پنهان شناخته می‌شود. در این مواقع به دسترسی گران‌تر از داده‌ها از فضای پشتیبان نیاز است. هنگامی که اطلاعات درخواست شده بازیابی می‌شود، به‌طور معمول در حافظه پنهان کپی می‌شود، که برای دسترسی بعدی آماده است.
در طول عملیات ناموفق حافظه پنهان، برخی دیگر از موجودی حافظه پنهان قبلاً حذف شده‌اند تا اطلاعات جدید را بازیابی کند. الگوریتم جستجوی کاشف که برای انتخاب جایگزینی انتخاب شده‌است به عنوان سیاست جایگزینی شناخته می‌شود. یکی از سیاست‌های جایگزین محبوب «که اخیراً استفاده شده» (LRU) قدیمی‌ترین ورودی را جایگزین می‌کند است، ورودی که اخیراً نسبت به ورودی‌های دیگر دسترسی کمتری به آن شده‌است (به الگوریتم cache مراجعه کنید). الگوریتم‌های کارآمد تر ذخیره‌سازی، فرکانس عملیات موفق در حافظه پنهان در مقابل اندازه محتویات ذخیره شده، و همچنین تأخیر و کارایی برای هر دو حافظه پنهان و فضای پشتیبان را محاسبه می‌کنند. این عملیات برای مقادیر بالای داده، تاخیرهای طولانی‌تر و کارایی کندتر مانند کار با دیسک‌های سخت و شبکه‌ها خوب کار می‌کند، اما برای استفاده در یک حافظه CPU کارآمد نیست. [نیازمند منبع]
عملیات > نوشتن قوانین

هنگامی که یک سیستم اطلاعات را در حافظه پنهان می‌نویسد، باید در بعضی نقاط این اطلاعات را در فضای پشتیبان نیز بنویسد. زمان‌بندی این نوشتن توسط آنچه که به عنوان سیاست نوشتن شناخته می‌شود کنترل می‌شود. دو رویکرد نوشتن اساسی وجود دارد:
Write-through: نوشتن همزمان در حافظه پنهان و فضای پشتیبان انجام می‌شود.
Write-back (به آن write-behind نیز گفته می‌شود): در ابتدا، نوشتن تنها در حافظه نهان انجام می‌شود. نوشتن در فضای پشتیبان به تعویق می‌افتد تا محتوای اصلاح شده با یک بلوک حافظه نهان دیگر جایگزین شود.
یک حافظه نهان با استفاده از معماری write-back برای پیاده‌سازی پیچیده‌تر است، زیرا ردیابی هر یک از مکان‌هایی که در آن نوشته شده‌است لازم است و آن‌ها را به عنوان dirty برای نوشتن در فضای پشتیبانی نشان دهد. داده‌ها در این مکان‌ها فقط در زمانی که آن‌ها از حافظه پنهان خارج شده‌اند، به فضای پشتیبان بازگردانده می‌شوند، اثری که به عنوان lazy write اشاره شده‌است. به همین دلیل، عملیات خواندن ناموفق در حافظه پنهان از نوع write-back (که نیاز به جایگزینی یک بلوک با بلوک دیگر را دارد)، اغلب نیاز به دو دسترسی حافظه برای سرویس دهی دارد: یکی برای نوشتن داده‌های جایگزین از حافظه پنهان در فضای پشتیبان، و دیگری برای بازیابی اطلاعات مورد نیاز است.
سیاست‌های دیگر ممکن است باعث نوشتن اطلاعات نیز شوند. درخواست دهنده ممکن است تغییرات زیادی در داده‌ها در حافظه پنهان ایجاد کند و سپس به حافظه پنهان برای نوشتن داده‌ها به صورت صریح اطلاع می‌دهد.
از آنجاییکه هیچ اطلاعاتی در مورد عملیات نوشتن برای درخواست‌کننده بازگردانده نشده‌است، باید تصمیم‌گیری در مورد نوشتن ناموفق اتخاذ شود، چه داده‌ها در حافظه پنهان قرار بگیرند یا نگیرند. این عملیات توسط این دو رویکرد تعریف شده‌است:
Write allocate (همچنین به عنوان fetch on write شناخته می‌شود): داده‌هایی که مکان نوشتن آن‌ها اشتباه بوده‌است، در حافظه پنهان و پس از یک عملیات نوشتن موفق، بارگیری می‌شود. در این رویکرد، نوشتن ناموفق شبیه خواندن ناموفق است.
No-write allocate (همچنین به عنوان write-no-allocate یا write around شناخته می‌شود): داده‌هایی که مکان نوشتن آن‌ها اشتباه بوده‌است در حافظه نهان بارگذاری شده‌است، و به‌طور مستقیم در فضای پشتیبان نوشته شده‌است. در این رویکرد، داده‌ها فقط در حالت خواندن ناموفق در حافظه نهان بارگذاری می‌شوند.
هر دو سیاست write-through و write-back می‌توانند از هر یک از این سیاست‌های write-miss استفاده کنند، اما معمولاً به این ترتیب به یکدیگر متصل می‌شوند:
یک حافظه پنهان از نوع write-back از نوشتن تخصیصی استفاده می‌کند، امیدوار است در همان مکان بنویسد (یا حتی بخواند)، که در حال حاضر در حافظه پنهان قرار دارد.
یک حافظه پنهان از نوع write-through از نوشتن غیر تخصیصی استفاده می‌کند. در اینجا، نوشتن‌های بعدی هیچ مزیتی ندارند، زیرا هنوز هم باید به‌طور مستقیم در فضای پشتیبان نوشته شود.
واحدهای دیگر غیر از حافظه پنهان ممکن است داده‌ها را در حافظه‌های پشتیبانی تغییر دهند، به این صورت که کپی داده در حافظه پنهان ممکن است از تاریخ گذشته یا کهنه شود. در عوض، هنگامی که درخواست‌کننده داده‌ها را در حافظه پنهان به روز می‌کند، کپی آن داده‌ها در سایر حافظه‌های پنهان منقضی می‌شود. پروتکل‌های ارتباطی بین مدیران حافظه پنهان که داده‌های سازگار را حفظ می‌کنند، به عنوان پروتکل‌های هماهنگی شناخته می‌شوند.
نمونه‌هایی از حافظه‌های نهان سخت‌افزاری > حافظه نهان در پردازنده

حافظه‌های کوچک در CPU یا نزدیک آن می‌توانند سریعتر از حافظه اصلی که بزرگتر هستند، عمل کنند. اکثر پردازنده‌ها از دهه ۱۹۸۰ تا الان از یک یا چند حافظه پنهان استفاده می‌کنند، گاهی اوقات در سطوح آبشار؛ بالا پایان مدرن تعبیه شده، دسکتاپ و سرور ریزپردازنده ممکن است هر شش نوع از حافظه پنهان (بین سطوح و توابع) را داشته باشند، نمونه‌هایی از حافظه‌های پنهان با یک تابع خاص، D-cache و I-cache و بافر translation lookaside برای MMU هستند.
نمونه‌هایی از حافظه‌های نهان سخت‌افزاری > حافظه پنهان در پردازنده گرافیکی

واحدهای پردازش گرافیک (GPUs) در گذشته اغلب محدودیت‌های فقط خواندنی(texture caches) را داشتند و با توجه به اینکه بافت‌های swizelled textures را برای بهبود دوبعدی در حافظه پنهان قرار داده بودند، معرفی شدند. ناپدید شدن حافظه پنهان به شدت بر عملکرد تأثیر می‌گذارد، به عنوان مثال اگر Mipmapping استفاده نشد. ذخیره‌سازی برای انتقال داده‌های ۳۲ بیتی (و گسترده‌تر) برای داده‌های بافت بسیار مهم بود که اغلب کمی کمتر از ۴ بیت در هر پیکسل بود، نشان داده شده در الگوهای پیچیده با مختصات UV خودسرانه و تبدیل چشم‌انداز در نقشه‌برداری بافت معکوس.
به عنوان GPUهای پیشرفته (به ویژه با GPGPU محاسبه سایه‌ها) آن‌ها به‌طور مداوم گسترش می‌یابند و حافظه‌های پنهان را بیشتر می‌کنند، از جمله حافظه نهان پردازنده برای سایه زن، به نمایش گذاشتن عملکرد افزایشی مشترک با حافظه CPU. به عنوان مثال، GPUهای معماری GT200 دارای حافظه نهان L2 نیستند، در حالی که GPU Fermi دارای ۷۶۸ بایت حافظه پنهان در سطح بالا می‌باشد، GPU Kepler دارای ۱۵۳۶ بایت حافظه پنهان در سطح بالا می‌باشد، و GPU ماکسول دارای ۲۰۴۸ بایت حافظه نهان در سطح بالا می‌باشد. این حافظه‌های نهان برای پردازش اولیه بین رشته‌ها و عملیات اتمی، و رابط با یک MMU پردازنده ای انجام شده‌است.
نمونه‌هایی از حافظه‌های نهان سخت‌افزاری > DSPs

پردازنده‌های سیگنال دیجیتال در طول سال‌ها به‌طور کلی تعمیم داده شده‌اند. در طرح‌های اولیه از حافظه‌های Scratchpad که در آن‌ها DMA وجود دارد، استفاده می‌کنند، اما DSPهای مدرن مانند Qualcomm Hexagon اغلب مجموعه ای بسیار مشابه از حافظه‌های پنهان را در CPU (مانند معماری هاروارد اصلاح شده با L2 مشترک، تقسیم L1 I-cache و D-cache)شامل می‌شوند.