مالیات غیرمستقیم

مالیات غیرمستقیم (انگلیسی: indirect tax) به مالیات‌هایی مانند مالیات فروش، مالیات به ازای واحد، مالیات بر ارزش افزوده یا مالیات کالاها و خدمات (GST)، مالیات تولید، مالیات بر مصرف، تعرفه) گفته می‌شود که قبل از رسیدن کالاها و خدمات به دست مشتری، اعمال می‌شود و خریدار نهایتا مالیات غیرمستقیم را به عنوان بخشی از قیمت بازاری کالا یا خدماتی که خریده است، می‌پردازد.
مالیات غیرمستقیم توسط یک واسطه (مثلا مغازه خرده‌فروشی) از اشخاص (مثلا مصرف‌کننده) که مالیات مذکور را به صورت بخشی از قیمت کالای خریداری‌شده پرداخته‌اند، جمع‌آوری می‌شود. سپس این واسطه اظهارنامه مالیاتی خود را تسلیم کرده و عواید مالیاتی را همراه با اظهارنامه خود به دولت می‌فرستد. به این معنا، مالیات غیرمستقیم در مقابل مالیات مستقیم قرار می‌گیرد که در آن مالیات مستقیما توسط دولت از اشخاص (حقیقی یا حقوقی) جمع‌آوری می‌شود.
مالیات غیرمستقیم بخش چشمگیری از کل درآمد مالیاتی دولت‌ها را تشکیل می‌دهد. داده‌های منتشرشده از سوی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان می‌دهد که سهم متوسط مالیات غیرمستقیم از کل درآمد مالیاتی تمام کشورهای عضو در سال ۲۰۱۸، ۳۲/۷٪ با انحراف معیار ۷/۹٪ بوده است. شیلی با ۵۳/۲٪ بالاترین سهم و ایالات متحده آمریکا با ۱۷/۶٪ پایین‌ترین سهم را داشتند. روند کلی نرخ مالیات مستقیم و غیرمستقیم در کل درآمد مالیاتی طی دهه‌های اخیر در کشورهای توسعه‌یافته نشان‌دهنده افزایش سهم مالیات مستقیم از کل درآمد مالیاتی است. هرچند این روند در کشورهای در حال توسعه نیز مشاهده می‌شود اما این روند در این کشورها نسبت به کشورهای توسعه‌یافته کمتر است.
مالیات غیرمستقیم چندین کاربرد دارد که مهم‌ترین آنها بالا بردن درآمد دولت است. مالیات فروش و مالیات بر ارزش افزوده نقش مهمی در این زمینه دارند و استفاده از مالیات بر ارزش افزوده در سراسر جهان رایج‌تر است. تفاوت میان این دو مالیات این است که مالیات فروش توسط خریدار در لحظه خرید کالا یا خدمات نهایی پرداخت می‌شود در حالی که مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی چندمرحله‌ای بر کالاها و خدمات است که جزء به جزء در هر مرحله از تولید و توزیع کالاها خدمات، نسبت به ارزشی که توسط هر واحد مالیات‌پرداز به آن کالا یا خدمت اضافه شده، جمع‌آوری می‌شود.
مالیات غیرمستقیم علاوه بر بالا بردن درآمد دولت، در قالب تعرفه و عوارض واردات نیز وضع می‌شود که در تنظیم مقدار واردات و صادراتی که به داخل و خارج کشور می‌رود نقش دارد. در مورد واردات، دولت با وضع تعرفه از تولیدکنندگان داخلی در مقابل تولیدکنندگان خارجی حفاظت می‌کند زیرا ممکن است تولیدکنندگان خارجی، هزینه‌های تولید پایین‌تری داشته باشند و بتوانند کالاها و خدمات خود را به قیمت‌های پایین‌تری بفروشند و به این شکل تولیدکنندگان داخلی را از بازار حذف کنند. پس از وضع تعرفه، کالاهای وارداتی برای خریداران داخلی گران‌تر می‌شود و به این ترتیب تولیدکنندگان داخلی منتفع می‌شوند.
مالیات غیرمستقیم در قالب مالیات تولید نیز برای کاهش مصرف کالاها و خدماتی که باعث ایجاد اثرات جانبی منفی می‌شوند به کار می‌رود. برای مثال، مالیات تولید وضع‌شده بر یک پاکت سیگار باعث افزایش قیمت سیگار می‌شود، در نتیجه مصرف سیگار کاهش می‌یابد و همین امر باعث کاهش بیماری‌های ناشی از کشیدن سیگار و استنشاق دود سیگار می‌شود. به علاوه، وضع این مالیات باعث کاهش گرایش جوانان به شروع مصرف سیگار می‌شود زیرا این گروه معمولا کشش قیمتی زیادی ندارد و به افزایش قیمت واکنش نشان می‌دهد.
مالیات به مثابه یک نوع هزینه اجتماعی است که آحاد یک ملت در راستای بهره‌وری از امکانات و منابع یک کشور موظفند آن را پرداخت نمایند تا توانایی‌های جایگزینی این امکانات و منابع فراهم شود. مالیات در واقع انتقال بخشی از درآمدهای جامعه به دولت یا بخشی از سود فعالیت‌های اقتصادی است که نصیب دولت می‌گردد زیرا ابزار و امکانات دست یابی به درآمد و سودها را دولت فراهم ساخته‌است.