ریال ایران
پیشینه

ریال سکه‌ای جهانی و معادل ۱۲۵۰ دینار یا یک‌هشتم تومان ارزش داشت، برای نخستین بار در سال ۱۱۷۶ خورشیدی رواج یافت. وقتی در ۱۲۰۳ از رواج افتاد، به‌جای آن قران، که معادل هزار دینار (یک‌دهم تومان) ارزش پیدا کرد. بدین ترتیب واحد پول ایران وارد نظام اعشاری شد.
واحد پول ایران در زمان محمدشاه قاجار (۱۲۵۰–۱۲۶۴ هـ. ق) از مسکوکات نقره و معادل ۱۲۵۰ دینار بود. در اواخر قاجاریه معادل یک قران و پنج شاهی بود.
واحد پول ایران از سدهٔ هفتم هجری تا زمان اوایل حکومت پهلوی دینار بود. یک تومان واحد شمارش برای دینار و برابر ده قران یا ده‌هزار دینار بود. در ۲۷ اسفند ۱۳۰۸ (۱۹۳۲ میلادی)، طبق قانون تعیین واحد و مقیاسِ پولِ قانونیِ ایران، ریال به‌جای قران با وزن خالصِ ۰٫۳۶۶۱۱۹۱ گرمْ طلا انتخاب شد. همچنین به صد دینار جدید تقسیم‌پذیر بود. ریال در میان مردم مقبولیت و رواج نیافت و مردم ایران ۱۰ ریال را یک تومان فرض کردند و در میان مردم، واژگان تومان و قران (تُمَن و قِرون) کاربرد دارد و واحدهای رسمی ریال و دینار در محاوره مردم استفاده نمی‌شود. حتی در میان رسانه‌های ایران و مسئولان کشوری نیز استفاده از تومان مرسوم‌تر است. قبل از تبدیل واحدهای پولی به دستگاه اعشاری در ۱۳۱۱ خورشیدی، سکه‌ها و واحدهای پولی که در جدول زیر آمده‌اند مورد استفاده بودند، و برخی از این الفاظ هنوز کاربردهایی در زبان ایرانیان و ضرب‌المثل‌های ایرانی دارند.[نیازمند منبع]
| نام واحد پول | دوره | توضیح |
| --- | --- | --- |
| دَریک | هخامنشی | واحد سکه طلای هخامنشی برگرفته از نام داریوش به‌وزن ۸/۴۱ گرم |
| شِکِل (سیگلوی) | هخامنشی | واحد سکه نقره هخامنشی به‌وزن ۵/۶ گرم |
| تالان | هخامنشی | واحد شمش طلای هخامنشی برابر با ۳۰۰ دریک |
| مین | هخامنشی | واحد وزن برابر یک‌پنجاهم تالان |
| کَرشَه | هخامنشی | واحد سکه نقره کوچکتر از شکل |
| استاتر | هخامنشی | واحد سکه ساتراپ‌های هخامنشی و طلا و نقره مقدونی |
| دراخما | سلوکیان و اشکانیان | واحد سکه نقره |
| اُبول | سلوکیان و اشکانیان | سکه نقره به‌وزن یک‌ششم دراخما |
| کالکو | سلوکیان و اشکانیان | واحد سکه مسی سلوکی و پارتی |
| دینار | ساسانیان | واحد سکه طلا برابر ۲۰ درخم |
| درخم | ساسانیان | واحد سکه نقره، در حال حاضر واحد پول ارمنستان |
| دانگ | ساسانیان | سکه نقره ساسانی به‌وزن یک‌ششم درخم |
| پَشیز | ساسانیان | سکه مسین |
| دینار | دورهٔ اسلامی | واحد سکه‌های طلا |
| درهم | دورهٔ اسلامی | واحد سکه‌های نقره |
| فُلوس | دورهٔ اسلامی | واحد سکه‌های مسین |
| یمینی | غزنوی | واحد سکه طلای سلطان محمود غزنوی |
| محمودی | غزنوی | واحد سکه |
| تُنگه | تیموری | واحد سکه مسین |
| چاو | ایلخانی (گیخاتوخان) | واحد اسکناس دوره ایلخانی، سال ۶۹۳ هجری |
| شاهی | صفوی، زندیه، افشاریه، قاجار و پهلوی | واحد سکه معادل ۵۰ دینار یا دو پول |
| غازی | صفوی و قاجار | سکه ریز مسین (سکه معروف پنغازی) پنج دینار |
| پول | قاجار | سکه کوچک مسی معادل بیست و پنج دینار |
| اشرفی | صفوی، افشار، زند و قاجار | سکه طلا برگرفته از نام ملک اشرف ایوبی |
| مُحمّدی | صفوی | معادل ۱۰۰ دینار، از نام سلطان محمد خدابنده |
| غازبیگی | صفویه و قاجار | سکه مسین یک‌دهم شاهی معادل ده دینار |
| دوهزاری (دوزاری) | قاجار | سکه معادل دوهزار دینار یا نیم مثقال طلا یا شش نخود |
| بیستی | صفویه | سکه بیضی‌شکل، هر ۲/۵ بیستی معادل یک شاهی |
| عباسی | صفویه | سکه نقره از نام شاه عباس صفوی گرفته شده‌است. معادل چهار شاهی و دویست دینار |
| مُهر اشرفی | صفویه، زند، افشار | سکه طلا |
| صناری | زند و قاجار | سکه مسین معادل صد دینار |
| روپی | افشار | سکه نقره به‌ارزش پانصد دینار |
| نادری | افشار | سکه نقره به‌ارزش پانصد دینار |
| روپیه | افشار | سکه نقره به‌ارزش پانصد دینار |
| ریال | قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی | سکه نقره برابر ۱۲۵۰ دینار قاجاریه و دوره پهلوی و جمهوری اسلامی معادل صد دینار |
| تومان | قاجار و رضاشاه | سکه طلای معادل ده‌هزار دینار (در اصل ریشه مغولی دارد) |
| پاپَتی | قاجار | سکه مسین |
| پاپاسی | قاجار | سکه مسین |
| لاری | صفویه (طهماسب دوم) | شمش نقره ضرب لار |
| قُروش | قاجار | سکه مسین در بخشهایی از ایران رایج بوده و در حال حاضر از اجزای واحد پول ترکیه |
| قِران | قاجار | سکه نقره قاجار معادل هزار دینار |
| پنجهزاری (پنجزاری) | قاجار | سکه طلا معادل پنج هزار دینار و معادل نیم مثقال طلا (دوازده نخود) |
| پول سفید | قاجار | سکه نقره معادل بیست و پنج دینار |
| پول سیاه | قاجار | سکه مسین معادل ۱۲/۵ دینار |
| رُبعی | قاجار و رضاشاه | سکه نقره به‌ارزش ۲۵۰ دینار و سکه طلا به ارزش ۲۵۰۰ دینار |
| هزاری | قاجار | سکه نقره به‌ارزش هزار دینار |
| مثقالی | قاجار (محمدشاه) | سکه طلا |
| چَندک | قاجار | سکه مسین برابر دو غاز |
| پَناباد | قاجار | سکه ضرب‌شده در پناه‌آباد شوشی معادل نیم ریال |
| کشورسِتانی | قاجار (فتحعلی شاه) | سکه طلا معادل یک تومان بمناسبت جنگهای ایران و روس |
| کَلوار | قاجار | سکه معادل نیم شاهی در بروجرد رایج بوده‌است. |
| قَمَری | قاجار | در خوزستان رایج بوده‌است. |
| کُرور | قاجار | یکای هندی برابر ده میلیون ولی در ایران هر نیم میلیون معادل یک کرور بود (در عهدنامهٔ ترکمانچای ذکر شده) |
| پهلوی | پهلوی | سکه طلا معادل ۷/۳۱ گرم طلای خالص |
| بهار آزادی | جمهوری اسلامی | سکه طلا معادل ۷/۳۱ گرم طلای خالص |