فئانور
تحلیل > غرورِ جهان‌آفرینی

تام شیپی،  پژوهشگر و تالکین‌شناس،  معتقد  است  که  فئانور  و  سیلماریل‌های  او  به  مضمونِِ کتابِ  سیلماریلیون  به  شیوه‌ای  خاص  مربوط  می‌شوند:  گناه  الف‌ها  غرور  انسانی  نیست،  مانند هبوط در  کتاب  مقدس،  بلکه  «میلِ  آن‌ها  به  ساختن  چیزهایی  است  که  برای  همیشه  هویتشان  را  منعکس  یا  متجسم  کنند».  این  غرورِ خاصّ الف‌ها،  فئانور  را  به  ساخت  سیلماریل‌ها  سوق  می‌دهد  و،  شیپی  پیشنهاد  می‌کند، همین غرور بود که  تالکین  را  به  نوشتن  داستان‌هایش  وادار  کرد:  «تالکین  نمی‌توانست  از  دیدن  بخشی  از  خود  در  فئانور  و سارومان خودداری  کند،  و  میلِ  شاید  مشروع، یا  شاید نامشروعِ آن‌ها  به  جهان‌آفرینی را  به  اشتراک  بگذارد».
جان  الیسون،  در  مقاله‌ای  در  مجله  "مالورن"،  نشریه  انجمن  تالکین،  به  مقایسه  فئانور  با  شخصیت  فاوست  در  ادبیات  غرب  می‌پردازد  و  به  طور  خاص  به  رمان  "دکتر  فاوستوس"  اثر  توماس  مان  (۱۹۴۷)  اشاره  می‌کند.  از  دیدگاه  الیسون،  مسیر  زندگی  هر  دو  شخصیت  نمونه‌ای  از  «نبوغی  است  که  در  نهایت  به  جنون  می‌انجامد».  در  واقع،  نیروی  خلاق  و  عطش  سیری‌ناپذیر  برای  آفرینش،  چون  آتشی  مهارنشدنی،  صاحب  خود  را  می‌سوزاند  و  نابود  می‌کند  و  در  این  میان،  بنیان‌های  جامعه  را  نیز  به  ورطه  نابودی  می‌کشاند. الیسون  به  شباهت‌های  جالبی  میان  فئانور  و  لوفرکوهن،  شخصیت  فاوست  در  رمان  مان،  اشاره  می‌کند.  هر  دو  در  زمینه‌های  خود  نابغه  هستند  و  در  مهارت  و  خلاقیت  از  اساتید  خود  پیشی  می‌گیرند.  اما  این  نبوغ  سرکش،  در  نهایت  آن‌ها  را  به  کام  جنون  و  نابودی  می‌کشاند.  الیسون  با  اشاره‌ای  کنایه‌آمیز  به  زمینه  تاریخی  هر  دو  داستان،  یعنی  فروپاشی  آلمان  نازی  در  رمان  مان  و  فروپاشی  اروپای  پیش  از  جنگ  جهانی  اول  در  اسطوره‌شناسی  تالکین،  بر  این  نکته  تأکید  می‌کند  که  هر  دو  اثر  بازتابی  از  بحران‌ها  و  تراژدی‌های  دوران  خود  هستند.  او  می‌نویسد:  «فئانور  دقیقاً  معادل  دکتر  فاوستوس  نیست،  زیرا  او  با  شیطان  پیمان  نمی‌بندد»  اما  هر  دو  شخصیت  در  بند  غرور  و  جاه‌طلبی  خود  گرفتار  می‌آیند  و  سرنوشتی  تراژیک  را  برای  خود  و  اطرافیانشان  رقم  می‌زنند.  الیسون  لوفرکوهن  را  «فئانور  زمانۀ ما»  می‌نامد  و  معتقد  است  که  جهان  تالکین،  برخلاف  تصور  اولیه  از  نبرد  خیر  و  شر،  در  شخصیت  فئانور  نشان  می‌دهد  که  نیروهای  خلاق  و  ویرانگر  در  سرشت  انسان  به  هم  پیوسته‌اند  و  این  جوهرۀ «جهان  هبوط کرده»ای  است  که  ما  در  آن  زندگی  می‌کنیم.  او  همچنین  بر  نقش  محوری  فئانور  در  کل  افسانه‌شناسی  تالکین  تأکید  می‌کند  و  او  را  «محوری  می‌داند  که  تمام  این  داستان  عظیم  ...  به  دور  آن  می‌چرخد».
تبار به مثابه راهنمای شخصیت
اطلاعات بیشتر: تبار به مثابه راهنمای شخصیت در افسانه‌شناسی تالکین
شیپی و ورلین فلیگر، هر دو از محققان برجسته آثار تالکین، بر این باورند که تالکین از تبار و نسب به عنوان ابزاری برای شکل‌دهی به شخصیت‌هایش استفاده می‌کرده است.  شیپی در این باره می‌نویسد که سیلماریلیون در این زمینه بازتابی از اساطیر اسکاندیناوی است و برای درک کامل این موضوع، شاید لازم باشد به شجره‌نامه‌ها و تاریخچه خانوادگی شخصیت‌ها دقت کنیم.
| شخصیت | تبار | تأثیر بر شخصیت |
| --- | --- | --- |
| فئانور | نولدور خالص از هر دو طرف پدری و مادری | خلاق، لجوج، خودخواه |
| برادران ناتنی فئانور، فینارفین و فینگولفین | مادر (ایندیس) از نژاد «برتر» والاهاست | برتر از فئانور در زمینۀ «خویشتن‌داری و سخاوت» |
| فرزندان فینارفین، فینرود و گالادریل | مادر (ارون) از نژاد «پست‌تر» تلری است | نسبتاً دلسوز و همدل |
| فرزندان فینگولفین، مثلاً آردهل | نژاد مختلط نولدوها/والاها | بی‌پروا |
| پسران فئانور | نولدور خالص | پرخاشگر، نامهربان |
فلیگر می‌نویسد که آتش وجود فئانور، نیروی محرکه خلاقیت اوست و او را به خلق آثار زیبا، از جمله خط زیبای فئانوری و جواهرات بی‌نظیر، و از جمله، جواهراتِ سرنوشت‌سازی به نام سیلماریل‌ها، سوق می‌دهد. او  با  تأکید  بر  دقت  تالکین  در  انتخاب  واژگان،  به  این  نکته  اشاره  می‌کند  که  تالکین  فئانور  را  هم  "subtle"  و  هم  "skilled"  می‌نامد.  "subtle"  از  ریشه  لاتین  sub-tela  به  معنای  "زیر  تار  (بافندگی)"  گرفته  شده  است  و  به  نخ‌های  پود  اشاره  دارد  که  به  صورت  متقاطع  با  تار  بافته  می‌شوند  و  در  مقابل  رگه  اصلی  قرار  می‌گیرند.  این  استعاره  نشان  دهنده  شخصیتی  خطرناک  و  سرکش  است  که  در  مقابل  جریان  عادی  حرکت  می‌کند.  "skilled"  نیز  از  ریشه  هندواروپایی  skel-  به  معنای  "بریدن"  گرفته  شده  است  و  به  تمایل  نولدور  به  ایجاد  تفرقه  و  جدایی  در  میان  الف‌ها  اشاره  دارد.  در  واقع،  تصمیمات  فئانور  و  سیلماریل‌های  او  منجر  به  تفرقه  و  جنگ،  خویشاوندکشی  الف‌ها،  دزدیدن  کشتی‌های  تلری  در  آمان  و  در  نهایت  فجایع  بیشتر  در  سرزمین  میانه  می‌شود.
تحلیل ورلین فلیگر از انتخاب واژگان تالکین برای فئانور
| واژه تالکین | ریشه شناسی | مفهوم ضمنی |
| --- | --- | --- |
| subtle | لاتین: sub-tela، "زیر تار" بافندگی | شخصیتی که در خلاف جهت جریان حرکت می‌کند، خطرناک |
| skilled | هندواروپایی: skel-، "بریدن" | شخصیتی تفرقه‌انگیز، کسی که باعث درگیری می‌شود |