stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خرم سلطان

| خرم سلطان | خرم سلطان |
| --- | --- |
نگاره‌ای از خرم سلطان اثر تیسین، نقاش مشهور ایتالیایی در سال ۱۵۵۰ میلادی.: نگاره‌ای از خرم سلطان اثر تیسین، نقاش مشهور ایتالیایی در سال ۱۵۵۰ میلادی.
خاصگی سلطان: خاصگی سلطان
تصدی: ۱۵۳۰ – ۱۵ آوریل ۱۵۵۸
جانشین: نوربانو سلطان
زاده: الکساندرا آناستازیا لیسوفسکی ۱۵۰۰ یا ۱۵۰۲ روهاتین، پادشاهی لهستان
درگذشته: ۱۵ آوریل ۱۵۵۸ (۵۶/۵۸ سال) کاخ توپقاپی، استانبول، امپراتوری عثمانی
آرامگاه: مسجد سلیمانیه، استانبول
همسر(ان): سلیمان یکم
فرزند(ان): شاهزاده محمد مهرماه سلطان شاهزاده عبدالله سلیم دوم شاهزاده بایزید شاهزاده جهانگیر
پدر: هاویرلو لیسوفسکی
مادر: لِکساندرا لیسوفسکی
خرم سلطان (زادهٔ ۱۵۰۲ – درگذشتهٔ ۱۵ آوریل ۱۵۵۸) با نام اصلی آناستازیا یا الکساندرا، همسر اصلی و قانونی سلیمان یکم و مادر سلیم دوم بود. وی به یکی از قدرتمندترین و تأثیرگذارترین زنان در تاریخ امپراتوری عثمانی تبدیل و به عنوان شخصیتی برجسته و جنجالی، آغازگر دوره‌ای شد که بعدها به سلطنت زنان معروف گشت.
خرم در روتنیا، منطقه‌ای که در آن زمان ناحیه شرقی پادشاهی لهستان بود متولد شد. او در طی یورش تاتارهای کریمه به عنوان برده اسیر شد و سرانجام به استانبول، پایتخت امپراتوری عثمانی منتقل شد. او وارد حرم‌سرای امپراتوری شد و به مرور محبوب‌ترین کنیز سلطان سلیمان شد. با شکست سنت عثمانی، سلیمان با خرم ازدواج کرد و او را همسر قانونی خود کرد. او اولین همسر سلاطین عثمانی بود که عنوان خاصگی سلطان را دریافت کرد. خرم تا آخر عمر در دربار سلطان ماند و شش فرزند با سلیمان داشت، از جمله سلیم دوم سلطان آینده عثمانی. او همچنین مادربزرگ مراد سوم بود.
خرم سلطان در نهایت به قدرتی رسید که برای زنان پیش از خود غیرعادی و بی‌سابقه بود و از پشت پرده و به واسطه شوهرش، حضور و تأثیر چشمگیری بر سیاست‌های امپراتوری عثمانی گذاشت و در بیشتر دوره سلطنت سلیمان، به ویژه در اواخر آن (تا هنگام مرگش) در امور امپراتوری نقش فعالی داشت. او به عنوان مشاور ارشد سلطان در مورد امور داخلی دولت دخالت می‌کرد و همچنین در روابط خارجی و بین‌المللی با پادشاه سیگیسموند دوم آگوستوس لهستان (۱۵۴۸–۱۵۷۲) مکاتبات داشت. همچنین حمایت از کارهای عمومی و خیریه (که شامل مجتمع‌های خاصگی سلطان و حمام خرم سلطان) بود و بذل و بخشش‌های بسیار به فقیران و نیازمندان و کارهای فعال عمومی مانند ساخت خانه‌ها و کاروانسراها در راه جاده ابریشم و ساخت بندرهای تجاری در سواحل عربستان در (سمت مکه و مدینه) مشهور بود.
نام

با استناد به برخی تاریخ نگاران خرم با عنوان الکساندرا رُزلانا لیسوفسکا یا آناستازیا لیسوفسکا متولد شده و نام مستعار وی در دوران کودکی ناستیا بوده است. در میان عثمانیان، او بیشتر با نام خاصگی خرم سلطان شناخته می‌شد. در زبان‌های اروپایی به نام روکسلِانا، روکسولانا، روکسلین، روزا، و رزیکا، در ترکی هورّم (به ترکی استانبولی: Hürrem)، که از واژهٔ ایرانیِ «خرّم» گرفته شده و در عربی هم با نام کَریمَة شناخته می‌شد. روکسلانا احتمالاً یک نام واقعی نیست بلکه نامی مستعار است که به اصالت روسینی وی اشاره دارد. روکسولانی یا روکسلانی از اسامی روس تا سدهٔ پانزدهم میلادی و برگرفته از رکسلان‌های باستانی بودند؛ بنابراین نام مستعار وی از نظر لغوی به معنای «شخص روتنیایی» است.
سال‌های آغازین

منابع امروزی اطلاعاتی دربارهٔ کودکی خرم به دست نمی‌دهند و تنها به اصالت لهستانی، روسینی یا اوکراینی وی اشاره می‌کنند و پادشاهی لهستان را به عنوان مکان تولد وی ذکر می‌کنند. در میانه سده شانزدهم میلادی، میخالون لیتوین، سفیر دوک‌نشین بزرگ لیتوانی در خانات کریمه، در قطعه هنری ۱۵۴۸–۱۵۵۱ با عنوان «دربارهٔ عادات تاتارها، لیتوانیان و مسکو» (به لاتین: De moribus tartarorum, lituanorum et moscorum) در هنگام توضیح مسائل مربوط به تجارت این‌طور عنوان می‌کند که: «... محبوب‌ترین همسر امپراتور فعلی عثمانی و مادر پسر ارشدش که بعد از وی حکمرانی خواهد کرد از سرزمین ما ربوده شد.»
بنا بر منابعِ اواخر سدهٔ شانزدهم و اوایل سدهٔ هفدهم، همچون ساموئل تواردوسکی، شاعر لهستانی، که دربارهٔ خرم سلطان در ترکیه به تحقیق و پژوهش پرداخته است، خرم احتمالاً دختر کشیشی ارتدکس از اوکراین بود. او در روهاتین، در ۶۸ کیلومتری جنوب شرقی لویو زاده شد. در دههٔ ۱۵۲۰، در یکی از یورش‌های مکرر تاتارهای کریمه به آن منطقه، اسیر و برده شد. احتمالاً ابتدا به بازار برده‌فروشان کفّه و سپس به استانبول منتقل شد و از آنجا برای حرم‌سرای سلطان انتخاب شد.
نقش در امور امپراتوری

خرم نه تنها در خانه و خانواده، بلکه در امور حکومتی هم شریک سلیمان شد؛ اگرچه او هیچ سمت و نقش رسمی در دید عمومی و دربار و دولت نداشت و تنها از طریق سلیمان و از پشت پرده در برخی از تصمیمات سرنوشت‌ساز و سیاست‌های مهم روزمره دولت تأثیر گذاشت. به لطف اطلاعات، توانایی و هوش بالایی که داشت، وی به عنوان مشاور اصلی سلیمان در امور امپراتوری عمل کرد و به نظر می‌رسد که در سیاست خارجی و بین‌المللی وی نقش داشته است. خرم غالباً سلیمان را به عنوان یک مشاور در خارج از دیوان امپراتوری و در مکانی خارج از حضور مردان همراهی می‌کرد. تأثیر خرم بر سلیمان به حدی قابل توجه بود که شایعاتی در اطراف دربار عثمانی به گوش می‌رسید که سلطان توسط خرم جادو شده است.
خیرات

درکنار دخالت‌ها و دسیسه‌های سیاسی، خرم در انجام امور خیریه و ساخت بناهای عمومی از مکه تا اورشلیم نیز دستی داشت و احتمالاً ایفای این نقش را به تقلید از زبیده بنت جعفر، همسر هارون‌الرشید انجام می‌داد. ساختن مسجد، دو مدرسهٔ قرآنی، فواره، و بیمارستان زنان در نزدیکی بازار برده‌فروشی استانبول ازجمله اقدامات خیریهٔ او به‌حساب می‌آیند. او دستور داد تا در نزدیکی ایا صوفیه، حمامی بنا کنند تا عبادت‌کنندگان بتوانند از آن استفاده کنند؛ حمامی که امروزه حمام خاصگی خرم سلطان نام دارد. در سال ۱۵۵۲ در اورشلیم، عمارت خاصگی سلطان را بنا کرد تا در میان فقرا و نیازمندان غذای رایگان توزیع کند.
همچنین برخی از کارهای قلاب‌دوزی او (یا دست‌کم قلاب‌دوزی‌هایی که به سرپرستی او انجام گرفته بود) تاکنون باقی مانده‌اند؛ ازجمله قلاب‌دوزی‌هایی که در سال‌های ۱۵۴۷ و ۱۵۴۹ به‌ترتیب به شاه تهماسب و سیگیسموند دوم آگوستوس اهدا شد.
استر هندلی به عنوان مشاور امور مالی خرم در بسیاری از این موارد فعالیت داشته است.
مرگ

خرم سلطان در ۱۵ آوریل ۱۵۵۸ به علت بیماری درگذشت و در آرامگاه گنبدی‌شکل زینت‌شده با نفیس‌ترین کاشی‌های ایزنیک، که طرحی از باغ‌های بهشت بر روی آن‌ها نقش بسته است، دفن شد. این طراحی احتمالاً به طبیعت شاد و خندان وی اشاره دارد. آرامگاه او در نزدیکی آرامگاه مجزا و حزن‌انگیزتر سلطان سلیمان، در مسجد سلیمانیه قرار دارد.
وی به دلیل مرگ زودتر از سلطان سلیمان هرگز نتوانست به مقام والده سلطان برسد.
فرزندان

شاهزاده محمد (تولد ۱۵۲۰ استانبول – مرگ ۶ نوامبر ۱۵۴۳ مانیسا؛ در مقبره شاهزاده محمد در مسجد شاهزاده دفن شد.)
مهرماه سلطان (تنها دختر سلیمان یکم از خرم) (تولد مارس ۱۵۲۲ استانبول – مرگ ۲۵ ژانویه ۱۵۷۸ استانبول؛ در مقبره سلیمان یکم در مسجد سلیمانیه دفن شد.) در ۲۶ نوامبر سال ۱۵۳۹ با داماد رستم پاشا ازدواج کرد.
شاهزاده عبدالله (تولد ۱۵۲۳ استانبول – مرگ؟ استانبول؛ در مقبره سلیم یکم در مسجد یاووز سلیم دفن شد.)
سلیم دوم (تولد ۲۸ مه ۱۵۲۴ استانبول – مرگ ۱۳ دسامبر ۱۵۷۴ استانبول؛ در مقبره سلیم دوم در ایا صوفیه دفن شد.)
شاهزاده بایزید (تولد ۱۹ سپتامبر ۱۵۲۶ استانبول – اعدام ۲۵ ژوئن ۱۵۶۲ قزوین؛ در مسجد ملک عجم در سیواس دفن شد.)
شاهزاده جهانگیر (تولد ۹ دسامبر ۱۵۳۰ استانبول – مرگ ۲۷ نوامبر ۱۵۵۳ حلب؛ در مقبره شاهزاده محمد در مسجد شاهزاده دفن شد.)
عاتکه سلطان (تولد بهار ۱۵۳۳ استانبول – مرگ ۱۱ نوامبر ۱۵۸۹ استانبول؛ در مقبره سلیمان یکم در مسجد سلیمانیهه دفن شد.)در سال ۱۵۶۵ با محمود بیگ ازدواج کرد.
میراث > پس از مرگ

بایزید، که با مرگ مادرش خرم سلطان در سال ۱۵۵۸ میلادی (۲۶ جمادی‌الاول ۹۶۵ ه‍.ق) نیرومندترین و بانفوذترین پشتیبان خود را از دست داد، توسط سلیمان از حکومت کوتاهیه برکنار و به حکومت آماسیه منصوب شد که این برکناری، موجب جنگ‌های متعدد میان بایزید و سلطان سلیمان و در نهایت پناهندگی وی به دولت ایران و مرگش توسط برادرش سلیم دوم، شد.
میراث > تاثیر بر امپراتوری عثمانی

نفوذ خرم بر سلیمان بی‌شک او را به یکی از قدرتمندترین و تاثیرگذارترین زنان تاریخ عثمانی و جهان آن زمان تبدیل کرد. حتی به عنوان تنها همسر سلطان، قدرت او با قدرتمندترین زن حرم‌سرای عثمانی که طبق سنت، مادر سلطان یا والده سلطان بود، قابل مقایسه است. مشروط بر ادعای مورخان و تاریخ‌نگارهای زمان خودش، او برای توطئه علیه دشمنانش و دستکاری در برابر رقبای سیاسیش هم بسیار مشهور شده بود. به‌خصوص برای عزل وزیران اعظم ازجمله ابراهیم پاشا و جانشینان سلطان سلیمان یکم نقش مستقیم را ایفا کرد.
خرم با ازدواج رسمی با سلطان عرف ۲۰۰ ساله دولت را شکست و اولین همسر سلاطین عثمانی بود که به عنوان خاصگی سلطان رسید. این عنوان که به مدت یک قرن مورد استفاده قرار می‌گرفت، قدرت عظیمی را به همسران سلاطین عثمانی (که اکثر آن‌ها برده‌های سابق بودند[نیازمند منبع]) بخشید و جایگاه آن‌ها را بالاتر از شاهزاده‌های عثمانی برد و آنان را به عنوان قدرت برتر در خانواده سلطنتی عثمانی در اروپا معرفی کرد. خرم همچنین با نقض اصل «یک مادر–یک پسر» که در حرم قدیم امپراتوری برقرار بود، توانست به نفوذ بسیاری به عنوان مادر فرزندان سلطان برسد. نقض این اصل که توسط جانشینان او نیز دنبال شد، عواقب بسیاری به دنبال داشت و از جمله موجب جنگ بین شاهزادگان عثمانی برای رسیدن به تاج و تخت گشت.
خرم پس آتش‌سوزی در کاخ قدیمی، توانست به کاخ توپقاپی نقل مکان کند. این هم یکی دیگر از سنت‌شکنی های بسیار مهم او در دربار عثمانی بود؛ زیرا سلطان محمد دوم شخصاً به‌طور خاص و مؤثر فرمانی را صادر کرده بود مبنی بر اینکه به هیچ زنی اجازه نخواهد داد در کاخ محل کار خود که مرکز قدرت بود، سکونت داشته باشد. بعدها با انتقال کل حرمسرا به کاخ توپقاپی، آنجا به‌طور ویژه به یک نقطه مهم دولت در آینده تبدیل شد و به این شکل، شرایط دخالت روزافزون همسران، به ویژه مادران سلاطین را فراهم کرد.
می‌توان گفت که خرم و سلیمان نه تنها آداب و رسوم قدیمی را زیر پا گذاشتند، بلکه سنت جدیدی را برای جانشینان آینده خود در امپراتوری عثمانی ایجاد کردند. در آن سنت، یک کنیز می‌توانست با ازدواج رسمی با سلاطین، دولت و به ویژه مسئله جانشینی را تحت‌تأثیر قرار دهند. به‌علاوه، نقش مادر شاهزادگان در آموزش و راهنمایی فرزندانشان در طول زندگی برجسته‌تر شد که موجب تاثیرگذاری بیشتر آنان در زمینه جانشینی و جنگ‌های داخلی حکومت شد.
در فرهنگ عامه

خرم سلطان یا روکسلانا، هم در منابع امروزی ترکیه و هم در اروپا بسیار شناخته شده است و موضوع اصلی بسیاری از کارهای هنری قرار گرفته است. در سال ۱۵۶۱، سه سال پس از مرگ خرم، نویسندهٔ فرانسوی گابریل بونین یک تراژدی با عنوان سلطانه دربارهٔ نقش خرم سلطان در مرگ شاهزاده مصطفی نوشت. این تراژدی اولین نمایشنامه در مورد عثمانیان است که در فرانسه بر روی صحنه تئاتر رفت. خرم همچنین الهام بخش بسیاری از نقاشی‌ها، آثار موسیقی (شامل سمفونی شماره ۱۳ یوزف هایدن)، اُپرایی از دنیس سیشینسکی، نمایشنامه‌ها و بسیاری از رمان‌ها به زبان‌های اوکراینی، انگلیسی، فرانسوی و آلمانی می‌باشد.
در اسپانیا، خرم در کارهای فرانسیسکو د کبدو و سایر نویسندگان و همچنین در شماری از نمایشنامه‌های لوپه د وگا نمایان می‌شود. در یک نمایشنامه با عنوان اتحادیه مقدس، تیسین در سنای ونیز بر روی صحنه می‌رود و عنوان می‌کند که به تازگی از دیدار سلطان بازگشته است و نقاشی خود از سلطانه رُزا یا روکسلانا را به نمایش می‌گذارد.
در سال ۲۰۰۷ میلادی، مسلمانان در ماریوپول، شهری بندری واقع در جنوب شرقی کشور اوکراین، مسجدی را به نشان احترام برای روکسلانا گشودند.
در سال ۲۰۰۳، در یک مینی‌سریال محصول ترکیه با عنوان خرم سلطان، نقش وی توسط بازیگر و خواننده ترک گلبن ارگن به تصویر کشیده شد.
در سریال حریم سلطان (۲۰۱۱–۲۰۱۴)، خرم از فصل یکم تا سوم این مجموعه توسط بازیگر ترکی–آلمانی مریم اوزرلی و در فصل چهارم توسط بازیگر ترک وحیده پرچین به تصویر کشیده شد.
نگاره‌ای از خرم سلطان در مجموعهٔ سلطنتی بریتانیا، مربوط به سال‌های ۱۶۷۰–۱۶۰۰ میلادی.
نامه‌ای که خرم سلطان به سیگیسموند دوم اگوستوس، پادشاه لهستان نوشت و بر تخت سلطنت نشستن را به او تبریک گفت.
پرترۀ «روکسلانا» اثر ماتئو پاگانی در ۱۵۴۰–۱۵۵۰م، که او را به عنوان «زیباترین و محبوب‌ترین همسر بزرگ ترکان به نام لاروسا» توصیف می‌کند.
تصویری از آرامگاه خرم سلطان.
بربادرفته (فیلم ۱۹۳۹)
بازیگران

کلارک گیبل
ویوین لی
لسلی هاوارد
اولیویا دی هاویلند
توماس میچل در نقش جرالد اوهارا
باربارا اونیل در نقش الن اوهارا (همسر جرالد)
ویوین لی در نقش اسکارلت اوهارا (دختر جرالد)
اولین کیز در نقش سوالن اوهارا (دختر جرالد)
ان رادرفورد در نقش کارین اوهارا (دختر جرالد)
جرج ریوز در نقش برنت تارلتون (پسر جوان)
فرد کرین در نقش استوارت تارلتون (پسر جوان)
هتی مک‌دنیل در نقش مامی (خادم خانه)
اسکار پولک در نقش پورک (خادم خانه)
باترفلای مک‌کوئین در نقش پریسی (خادم خانه)
ویکتور جوری در نقش جوناس ویلکرسون (مباشر مزرعه)
اورت بروان در نقش بیگ سم (سر کارگر مزرعه)
هاوارد هیکمن در نقش جان ویلکز
آلیشیا رت در نقش ایندیا ویلکز (دختر جان ویلکز)
لسلی هاوارد در نقش اشلی ویلکز (پسر جان ویلکز)
اولیویا دی هاویلند در نقش ملانی همیلتون (دختر خاله اشلی)
کلارک گیبل در نقش رت باتلر (بازدید کننده ای از چارلستون)
رند بروکس در نقش چارلز همیلتون (برادر ملانی)
کرول نای در نقش فرانک کندی (مهمان)
لورا هوپ کروس در نقش عمه پیتی پات همیلتون (عمه ملانی)
ادی اندرسن در نقش عمو پیتر (درشکه‌چی عمه پیتی پات)
هری دونپورت در نقش دکتر مید
لئونا رابرتز در نقش خانم مید
جین دارول در نقش خانم مریوتر
اونا مانسون در نقش بل واتلینگ
پال هرست در نقش یانکی فراری
کمی کینگ در نقش بانی بلو باتلر (دختر اسکارلت و رت)
جوزف مایکل کریگن در نقش جانی گالاگر
جکی موران در نقش فیل مید
لیلیان کمبل کوپر در نقش پرستار بانی
مارسلا مارتین در نقش کاتلین کالورت
میکی کوهن در نقش بو ویلکز (پسر ملانی و اشلی)
اروینگ بیکن در نقش سرلشکر یانکی
ایسابل جول در نقش امی اسلاتر
وارد باند در نقش تام (فرمانده یانکی)
کلیف ادواردز در نقش سرباز
مری اندرسون در نقش میبل مریوتر
هوراس بی. کارپنتر یکی از شهروندان آتلانتا
امرسون تریسی
لستر دُر
بلو واشینگتن
اولیویا دی هاویلند آخرین بازیگر بازمانده از بین هنرپیشگان اصلی فیلم کلاسیک بر باد رفته بود و در ۲۶ ژوئیه ۲۰۲۰ در گذشت.
تولید

قبل از انتشار این رمان، چندین مدیر اجرایی و استودیوهای هالیوود از جمله لوئیس بی. میر و اروینگ تالبرگ از استودیو مترو گلدوین مایر، پندورا اس. برمن از استودیو آر.ک.ئو، از ایجاد فیلمی براساس آن امتناع کردند. ولی دیوید او. سلزنیک از شرکت سلزنیک اینترنشنال و جک وارنر از شرکت برادران وارنر از این داستان استقبال کردند اما بزرگ‌ترین ستاره هالیوود بتی دیویس به این رمان علاقه‌مند نبود و داریل اف. زانوک از استودیو قرن بیستم بودجه کافی ای برای تهیه فیلم پیشنهاد نداد. با این حال، سردبیر داستان «کی براون» و شریک تجاریش «جان ویتنی»، سلزنیک را تشویق کردند و از او خواستند تا حقوق فیلم را بخرد. سرانجام یک ماه پس از انتشار رمان برباد رفته، در ژوئیه ۱۹۳۶، امتیاز کتاب را به مبلغ ۵۰ هزار دلار از میچل خریداری کرد.
تولید > فیلم‌نامه

سیدنی هاوارد نویسنده اصلی فیلم‌نامه بود. جوآن یک، مورخ فیلم می‌نویسد: «کاهش پیچیدگی‌های ابعاد حماسی بر باد رفته، بسیار دشوار بود و برای نمایش این فیلم‌نامه اولیه هوارد حداقل به ۶ ساعت زمان نیاز داشت. سلزنیک از هوارد بابت بازنگری این فیلم‌نامه درخواست می‌کند که در صحنه پیش تولید بماند اما هوارد از ترک نیوانگلند امتناع می‌کند و در نتیجه بازنگری فیلم‌نامه توسط گروهی از نویسندگان محلی انجام می‌شود.»
جرج کیوکر اولین شخصی بود که کارگردانی برباد رفته را بر عهده داشت که ۳ هفته بعد از آغاز فیلمبرداری از کارش اخراج شد.
فلمینگ که به تازگی کارگردانی فیلم جادوگر شهر از را تمام کرده بود فوراً خود با شرایط تولید وفق داد و مسئولیت کارگردانی را برعهده گرفت ولی ازاین فیلم‌نامه راضی نبود، بنابراین سلزنیک، بن هکت را استخدام کرد تا کل فیلم‌نامه را در ظرف ۵ روز بازنویسی کند، هکت این فیلم‌نامه را به پیش نویس اصلی هاوارد برگرداند و در آخر هفته موفق شد نصف فیلم‌نامه را بازنویسی کند. سلزنیک بازنویسی نیمه دوم فیلم‌نامه را خودش انجام داد اما از برنامه تولید فیلم عقب ماند و در نتیجه هاوارد به صحنه پیش تولید برگشت و چند قسمت از نیمه دوم فیلم‌نامه را بازنگری و اصلاح کرد. هاوارد در آن زمان، طی یک حادثه ای در مزرعه اش کشته می‌شود.
به گفته ویلیام مک آدامز، نویسنده زندگی‌نامه هکت، "در سحرگاه روز یکشنبه، ۲۰ فوریه ۱۹۳۹، دیوید سلزنیک و ویکتور فلمینگ، هکت را از خواب بیدار می‌کنند تا به او اطلاع دهند که از مترو گلدوین مایر، وام گرفته است و با توجه به کمبود زمان، باید فوراً کارش را شروع کند. هکت که در وسط کار بازنویسی فیلم‌نامه فیلم " در سیرک" بود به عوامل فیلم بر باد رفته پیشنهاد کرد که دوستش "ژن فاولر" مسئولیت بازنویسی فیلم‌نامه نهایی را به عهده بگیرد اما سلزنیک و کارگردان فلمینگ گفتند که او رمان را نخوانده است و نمی‌توانند منتظر خواندن او باشند. سلزنیک که پنج هفته قبل فیلمبرداری آن را آغاز کرده بود، هر روز ۵۰ هزار دلار بابت بازنویسی نهایی فیلم‌نامه صرف می‌کرد. هتک از اتفاقات پیش تولید فیلم‌نامه تعریف می‌کند ومی نویسد: "بعد از صحبت و بحث با عوامل فیلم سر هر صحنه فیلم‌نامه، به پشت ماشین تحریر رفته و آنها را می‌نوشتم. سلزنیک و فلمینگ که مشتاق نهایی شدن فیلم‌نامه بودند، و من را به تمام کردن هر چه زودتر این فیلم‌نامه، وادار می‌کرد. ما هفت روز به این روش کار کردیم و هجده تا بیست ساعت در روز وقت گذاشتیم. سلزنیک استدلال کرد که غذا باعث کند شدن سرعت تکمیل فیلم‌نامه می‌شود در نتیجه ما را از خوردن ناهار امتناع کرد و در عوض برای ما، موز و بادام زمینی نمکی تهیه کرد. بدین ترتیب من در روز هفتم، موفق شدم ۹ حلقه اول حماسه جنگ داخلی را کامل کنم. "
تولید > فیلمبرداری

فیلمبرداری از ۲۶ ژانویه ۱۹۳۹ آغاز شد و در تاریخ ۱ ژوئیه به پایان رسید ولی کار پس تولید آن تا ۱۱ نوامبر ۱۹۳۹ ادامه داشت.
کارگردان جرج کیوکر که رابطه خوبی با اولیویا دی هاویلند داشت. کلارک گیبل احساس کرد که کیوکر بیش از اندازه به ویوین لی و اولیویا دی هاویلند اهمیت می‌دهد، او این مسئله را با سلزیک در میان گذاشت و سرانجام توانست با نفوذ زیادش در سلزیک، سه هفته پس از شروع فیلمبرداری، کیوکر را اخراج کند. سلزنیک با کلارک گیبل مشورت می‌کنند و ویکتور فلمینگ را برای ادامه کارگردانی انتخاب می‌کند. ویوین لی و اولیویا دو هاویلند در روز فیلمبرداری صحنه بازار آتلانتا از اخراج کیوکر مطلع می‌شوند و این دو با لباس فیلم به دفتر سلزنیک می‌روند و از او التماس می‌کنند که نظرش را عوض کند. لی و دی هاویلند از این تعویض ناخشنود بودند و پس از اخراج کیوکر پیوسته و به‌طور پنهانی با او ملاقات می‌کردند و دربارهٔ صحنه‌های آینده فیلم و نحوه اجرای نقش خودشان از او مشورت می‌گرفتند.
فلمینگ، برای تکمیل فیلمبرداری فیلم بر باد رفته به شرکت مترو گلدوین مایر، فرا خوانده شد. هر چند فشردگی کار آنقدربود که فلمینگ، آخر کار در ماه مه، بیمار می‌شود و سم وود، طی دو هفته، چند صحنه پایانی را فیلمبرداری می‌کند. اگرچه بعداً برخی از صحنه‌های کیوکر را دوباره فیلمبرداری کردند. سلزنیک تخمین زد که فقط ۳ حلقه از کارهای کیوکر در تصویر نهایی است: تولد بچه ملانی، حمله سربازها به تارا و مرگ بانی.
از آغاز تا پایان فیلمبرداری، کیوکر ۱۸ روز، فلمینگ ۹۳ روز و وود ۲۴ روز، کارگردانی فیلم را به عهده گرفتند.
لی گارمس، مدیر فیلمبرداری، تولید فیلم را آغاز کرد، اما یک ماه بعد در ۱۱ مارس ۱۹۳۹، سلزنیک و همکارانش، نتیجه صحنه‌های فیلمبرداری شده گارمس را «خیلی تاریک» می‌دانستند در نتیجه سلزنیک او را با ارنست هالر و ری رناهان که در زمینه فیلم رنگی تخصص داشتند، جایگزین کرد. بیشتر فیلمبرداری در «چهل پشت» سلزنیک اینترنشنال با تمام صحنه‌های لوکیشن واقع دربین شهرستان لس آنجلس و شهرستان ونچورا، انجام شد. تارا، خانه خیالی جنوب مزرعه که از تعدادی تخته سه لای و ورق‌های نمایی ساخته شده بود. سلزنیک برای سوزاندن شهر آتلانتا که از نماهای چوبی روی مجموعه‌های متروکه قدیمی استودیو سلزنیک ساخته شده بود، از مواد منفجره کمک گرفت و خودش آنها را سوزاند. منابع در آن زمان برآورد هزینه‌های تولید فیلم بر باد رفته را ۳٬۸۵ میلیون دلار اعلام کردند و آن را پس از فیلم بن هور (۱۹۲۵) به دومین فیلم گران‌قیمت ساخته شده تا آن زمان تبدیل کرد.
واژه «لعنتی» که در فیلم توسط رت باتلر گفته می‌شود، طبق قوانین نظامنامه تولید تصاویر متحرک در سال ۱۹۳۹، باید حذف می‌شد. سلزنیک برای ممانعت از این کار، مبلغ ۵ هزار دلار جریمه پرداخت کرد تا این اتفاق نیفتد.
تولید > موسیقی

دیوید سلزنیک، ماکس اشتاینر را برای ساخت موسیقی بر باد رفته انتخاب کرد که در اوایل دههٔ ۱۹۳۰ برای کمپانی آر.ک. ئو کار می‌کرد. کمپانی برادران وارنر که از سال ۱۹۳۶ با اشتاینر قرارداد داشت برای این فیلم، او را به سلزنیک قرض داد. اشتاینر دوازده هفته را صرف موسیقی متن بر باد رفته کرد که با ۲ ساعت و ۳۶ دقیقه، طولانی‌ترین آهنگی بود که تاکنون نوشته شد. پنج ارکسترتر از جمله هوگو فریدهوفر، موریس دو پک، برنارد کاون، آدولف دویچ و رجینالد باست استخدام شدند.
امتیاز این آهنگ با دو مضمون عاشقانه مشخص می‌شود، یکی برای عشق شیرین اشلی و ملانی و دیگری که اشتیاق اسکارلت به اشلی را برانگیخته است، اگرچه به‌طور برجسته هیچ قطعه عاشقانه ای برای اسکارلت و رت وجود ندارد. اشتاینر به‌طور قابل توجهی از موسیقی محلی و میهنی استفاده کرد که شامل آهنگ‌های استیون فوستر مانند «لوئیزیانا بل»، «دالی روز»، «رینگو د بانجو»، «رؤیای زیبا»، «قدیمی‌ها در خانه» و «کتی بل»، که به اساس مضمون اسکارلت، شکل بدهد. مضمونی که امروز بیشترین ارتباط را با فیلم دارد، «قطعه تارا» یا موسیقی اصلی فیلم بر باد رفته یکی از شاهکارهای ماکس اشتاینر و موسیقی فیلم است. این قطعه در ارتباط با تارا، خانه و مزرعهٔ خانواده اوهارا در فیلم است.
به دلیل فشار برای اتمام به موقع موسیقی فیلم، اشتاینر در آهنگسازی از فریدهوفر، دویچ و هاینتس اریک رومهلد کمک گرفت.
پخش > پیش نمایش، اولین نمایش و نخستین اکران عمومی

در ۹ سپتامبر ۱۹۳۹، سلزنیک به همراه ایرنه (همسر سلزنیک)، سرمایه‌گذار جان جوک ویتنی و سردبیر فیلم هال کرن با ماشین به ریورساید، کالیفرنیا رفتند تا پیش نمایش فیلم را در تئاتر فاکس ببینند. این فیلم بدون جلوه‌های نوری خاص و عنوان‌ها بود. همچنین زمان این فیلم که در مرحلهٔ برش ناهنجار بود، چهار ساعت و بیست و پنج دقیقه بود که بعدها برای اکران عمومی، مدت زمان فیلم به کمتر از ۴ ساعت کاهش یافت. بعد از پایان فیلم، مطبوعات از سلزنیک پرسیدند که چه احساسی نسبت به فیلم دارید، او گفت: "من
ظهر فکر می‌کنم که این آسمانی است، نیمه شب فکر می‌کنم این فیلم پست است و گاهی فکر می‌کنم این بزرگ‌ترین تصویری است که تاکنون ساخته شده است. اگر این فیلم عالی بیرون بیاد، من راضی خواهم بود."
حدود ۳۰۰ هزار نفر برای اولین نمایش فیلم در تئاتر بزرگ لوو در ۱۵ دسامبر ۱۹۳۹ در آتلانتا حضور یافتند. این اوج سه روز جشن بود که به میزبانی شهردار ویلیام بی. هارتسفیلد برگزار شد، که شامل رژه لیموزین‌ها با حضور ستاره‌های فیلم بود. فرماندار جورجیا، ۱۵ دسامبر را تعطیل دولتی اعلام کرد. سیصد هزار نفر از ساکنان آتلانتا و بازدید کنندگان برای تماشای لیموزین‌هایی که ستاره‌های فیلم را از فرودگاه می‌آوردند، به طول هفت مایل در خیابان‌ها صف کشیده بودند. فقط لسلی هاوارد و ویکتور فلمینگ ترجیح دادند که در آن شرکت نکنند، هاوارد به دلیل شروع جنگ جهانی دوم به انگلستان بازگشته بود و فلمینگ با سلزنیک اختلاف نظر داشت و از حضور در هر یک از مراسمات برتر خودداری کرد. هتی مک دانیل و سایر بازیگران سیاه‌پوست، به دلیل قوانین جیم کرو در این مراسم حضور پیدا نکردند. کلارک گیبل با اطلاع از اینکه مک دانیل از برگزاری اولین مراسم منع شده است، تهدید به تحریم این رویداد کرد، اما مک دانیل او را ترغیب به حضور در این مراسم کرد. رئیس‌جمهور جیمی کارتر بعداً آن را به عنوان «بزرگ‌ترین واقعه رخ داده در جنوب در طول زندگی من» یادآوری کرد. اولین نمایش‌ها نیز در نیویورک و لس آنجلس برگزار شد.
از دسامبر ۱۹۳۹ تا ژوئیه ۱۹۴۰، ۷۰ درصد از فروش این فیلم در سینماها به مترو گلدوین مایر اختصاص داشت، در حالی که ۳۰ تا ۳۵ درصد از مابقی فروش این فیلم که تنها در تعداد محدودی از سالن سینماها نمایش داده می‌شد که بلیط ۱ دلاری را به قیمت بیش از دو برابر می‌فروختند. وقتی استودیو مترو گلدوین مایر به فروش حد نصابی رسید، تصمیم گرفت برای فروش بیشتر فیلم بر باد رفته سهم فروش فیلم خود را به ۵۰ درصد کاهش بدهد. در نتیجه قیمت‌ها را نصف کرده و برای سود بیشتر به اکران این فیلم ادامه می‌دهند.
در نهایت با احتساب هزینه‌های توزیع و تبلیغات، کل هزینه‌های این فیلم به مبلغ ۷ میلیون دلار رسید.
پخش > اکران مجدد

در سال ۱۹۴۲، سلزنیک شرکت خود را به دلایل مالیاتی منحل کرد و سهم امتیاز فیلم بر باد رفته اش را به شریک تجاری خود، جان ویتنی، به مبلغ ۵۰۰ هزار دلار فروخت. ویتنی نیز کل امتیاز فیلم را به قیمت ۲٬۸ میلیون دلار به کمپانی گلدوین مایر مترو فروخت، استودیو گلدوین مایر مترو بلافاصله فیلم را در بهار ۱۹۴۲ و دوباره در سالهای ۱۹۴۷ و ۱۹۵۴ منتشر کرد. اکران مجدد فیلم بر باد رفته در سال ۱۹۵۴ برای اولین بار فیلم را در صفحه عریض نمایش دادند. کمپانی مجبور بود برای نمایش فیلم به شکل واید اسکرین در صفحه عریض، کادر بالا و پایین فیلم را بزند. این اقدام باعث شد فیلم از نسبت استاندارد آکادمی (۱٫۳۷۵:۱) خارج شده و به نسبت ابعاد (۱٫۷۵:۱) برسد، درنتیجه باعث شد تعدادی از فریم‌های فیلم از نظر کادربندی و سه نگاتیو رنگی برای همیشه تغییر کند.
در ۱۹۶۱، فیلم بر باد رفته به مناسبت گرامیداشت صدمین سالگرد آغاز جنگ داخلی آمریکا منتشر شد که شامل "اولین نمایش " بزرگ در تئاتر بزرگ لوو بود. سلزنیک به همراه ویوین لی و اولیویا دی هاویلند در مراسم "اولین نمایش " حضور داشتند ولی کلارک گیبل که از بازیگرهای اصلی این فیلم بود، سال گذشته به‌علت سکته قلبی درگذشت.
برای اکران مجدد آن در سال ۱۹۶۷، فیلم در فرمت ۷۰ میلی‌متری منتشر شد و با کمک پوستر هنری به روز شده از رت باتلر با پیراهن سفید پاره شده، اسکارلت را بغل گرفته در پس زمینه شعله‌های آتش، فیلم را تبلیغ کردند. این فیلم چندین بار در سالهای ۱۹۷۱، ۱۹۷۴ و ۱۹۸۹ اکران شد. در سال ۱۹۸۹،  بر باد رفته  برای پنجاهمین سالگرد انتشار خود مجدداً اکران شد. فیلمی که در سالهای ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۸ به دستور تد ترنر (مالک مترو گلدوین میر مترو) توسط گروهی تکنسین، بازسازی شد. آنها برای رسیدن به بهترین کیفیت تصویری و صدای ممکن سراغ سه نگاتیو رنگی فیلم  برباد رفته  رفتند که در موزه جرج ایستمن در راچستر نیویورک نگهداری می‌شد. این بازسازی فیلم آسان نبود، چون بعضی از قسمتها در هر کدام از نگاتیوها چروک خورده بود و اجازه تلفیق شدن سه نگاتیو در کنار هم را نمی‌داد؛ در کنار این، بخشی از کادرها از بین رفته و ناواضح شده بود. آنها طی دو سال، شبانه روز، روی فریم به فریم نگاتیوها کار کردند و سرانجام فیلم بازسازی شده به کیفیت تصویری و صوتی بالایی رسید.
این فیلم مجدداً در سال ۱۹۹۸، به صورت نمایشی در ایالات متحده توسط استودیو نیو لاین سینما منتشر شد. در سال ۲۰۱۳، یک نسخه 4K از فیلم  بر باد رفته  به مناسبت صد سالگی ویوین لی، در انگلستان منتشر شد. در سال ۲۰۱۴،  بر باد رفته  برای هفتاد و پنجمین سالگرد انتشار خود، به مدت دو روز در سینماهای سراسر ایالات متحده اکران شد.