هلموت فن مولتکه (بزرگ‌تر)
زندگی نظامی > چالش بعدی > جنگ فرانسه و پروس ۱۸۷۰

مولتکه همچنین طراحی و هدایت ارتش پروس در جنگ فرانسه و پروس ۱۸۷۱_۱۸۷۰ را خود انجام داد، جنگ سرنوشت سازی که منجر به تعیین‌کننده‌ترین واقعه قرن نوزدهم از زمان جنگهای ناپلئونی یعنی تشکیل امپراتوری آلمان در ۱۸ ژانویه ۱۸۷۱ گردید. جنبه‌های نظامی چنین نبردی ذهن مولتکه را از سال ۱۸۵۷ تقریباً به‌طور مستمر به خود جلب نموده بود؛ مستنداتی که پس از مرگ وی انتشار یافتند فاش می‌کنند که وی بارها این جنگ محتمل را در برابر دیدگانش داشته و برای مناسب‌ترین آرایش نیروهای پروسی یا آلمانی برنامه ریخته بود. مولتکه برای آنکه نقشه‌هایی که برای نقل و انتقال نیروها با سیستم ریلی طراحی کرده بود را با شرایط سیاسی، گسترش ارتش پروس و گسترش سیستم ریلی شان تطبیق دهد، به صورت هر ساله ای آنها را مورد تجدید و اصلاح قرار می‌داد.
موفقیت سال ۱۸۶۶ جایگاه این ژنرال را مستحکم ساخته بود برای همین وقتی در پنجم ژوئیه ۱۸۷۰ تنش با فرانسه بر سر ماجرای انتخاب شاهزاده اسپانیا به حد غیرقابل تحملی رسیده و فرمان بسیج نیروهای پروسی و ایالات جنوبی آلمان (که بر خلاف ایالات شمالی هنوز به پروس الحاق نگردیده بودند. م) صادر شد، طرح‌های مولتکه بدون اختلاف نظری مورد پذیرش و عملیاتی شدن قرار گرفتند. فرمان‌های مولتکه به عنوان رئیس ستاد ارتش به مثابه اوامر یک پادشاه اطاعت می‌شدند.
نقشه مولتکه این بود که تمامی ارتش را در جنوب ماینتس متمرکز سازد، این تنها بخش یا ناحیه ای بود که یک ارتش توانست تمامی مرز را ایمن سازد. اگر فرانک‌ها بیطرفی لوگزامبورگ و بلژیک را نادیده گرفته و به سمت کولونی (یا هر ناحیه دیگری در راین سفلی) پیشروی کردند، ارتش ژرمن‌ها می‌توانست به آنها از جناحین شان ضربت وارد کند. از دیگر سو، خودِ رود راین نیز با دژ شهرهای کوبلنز، کولونی و وسل می‌توانست مانعی جدی بر سر راه پیشروی فرانک‌ها باشد. برعکس اگر فرانسویان بکوشند از جنوب آلمان دست به تهاجم زنند_که باید هم چنین کنند_ یک پیشروی از سوی آلمان‌ها در قسمت بالایی راین می‌تواند ارتباطات آنها را قطع کند. مولتکه انتظار داشت که فرانسویان مجبور خواهند شد با راه‌آهن بخش بیشتری از نیروها را در نزدیکی متز و بخش کوچکتری را در استراسبورگ جمع‌آوری نمایند.
ارتش ژرمن‌ها به سه گروه تقسیم شده بود: اولین آنها با استعداد ۶۰٬۰۰۰ نیرو تحت فرماندهی اشتاینمتز و دومی با استعداد ۱۳۰٬۰۰۰ نیرو تحت هدایت پرنس فریدریش کارل فن پروس در اطراف هامبورگ و سومی تحت رهبری ولیعهد (بعدها با عنوان فریدریش سوم (امپراتور آلمان)) با ظرفیت ۱۳۰٬۰۰۰ نیرو پایین‌تر از دو ارتش دیگر در لانداو مستقر می‌شد.
نقشه مولتکه وظایف این سه ارتش را بدین صورت تعیین نمود: ارتش اول که بالاتر از دو ارتش دیگر قرار دارد باید به سوی کرانه رود موز پیشروی کرده و متز را بگیرد در حالیکه ارتش‌های دوم و سوم باید به جلو بتازند؛ ارتش دوم به سوی پونته موسن(Pont-à-Mousson) و ارتش سوم هم به استراسبورگ می‌تاخت. اگر ارتش گل‌ها در برابر ارتش دوم ظاهر گشت، با حمله مستقیم این ارتش و حمله جناحی ارتش سوم یا اول (یا هردو) مواجه می‌شد؛ اگر هم ارتش دشمن در خط مابین سابورگ و لونوی(Lunéville)دیده شد، بازهم از دو جناح توسط ارتش‌های دوم و سوم مورد حمله قرار خواهد گرفت. نیت کلی این بود که نیروی اصلی ارتش فرانسه را با چنین نقشه ای مورد تهاجم قرار داده و آنرا مجبور به چرخش به سوی شمال نمایند و تماسش با پاریس را قطع کنند.
اما نقشه با وقایعی غیرمنتطره نیز مواجه شد. نبرد ورت(Battle of Wörth) زودتر از آنچه مولتکه انتظار داشت به وقوع پیوست و به هدفش که نابودی ارتش مارشال مک ماهون بود نرسید و تنها توانست آنرا با شکست دادن مجبور به عقب‌نشینی شتابزده به سوی شالون(Châlons) کند. هیچ‌یک از تصمیم‌های مولتکه به اندازهٔ و به روشنیِ تصمیمش بر حمله به گراولوت(Gravelotte) بینش و هدف وی را روشن نساخت. دیگر استراتژیست‌ها می‌پنداشتند که در نبرد گراولوت پیروزی استراتژیک حاصل شده و دیگر نیازی به پیروزی تاکتیکی نیست و برای همین مولتکه را به خاطر آخرین حمله اش به گراولوت سرزنش کردند؛ چرا که نتایج ناچیزی با تلفاتی سهمگین نصیب ارتش پروس شدند. اما اکنون فاش شده‌است که حمله به گراولوت دستور پادشاه بوده و مولتکه خود را سرزنش کرد که چرا از نفوذ خود برای لغو این حمله استفاده نکرد.
در نبرد سدان دو ارتش ژرمنی، ارتش فرانسه را که در یکم سپتامبر از چند جهت مورد هجوم قرار داده بودند، محاصره نموده و در دوم سپتامبر آنرا مجبور به تسلیم نمودند. حالا مولتکه به سمت پاریس پیش تاخت تا آنرا محاصره کند. از این زمان به بعد محاسبات اقتصادی، نحوهٔ تفکرِ غالبِ مولتکه شدند، چرا که وی به قدر کافی دور اندیش بود که به خاطر قلت‌ها و کاستی‌هایی که دامنگیر ارتشش شدند، به تلاشی غیرعملی دست نزند. در محاصره متز و پاریس سؤال این بود که در حالی که به محاصره ادامه می‌دهند، چگونه حملات ارتش‌های جدید فرانسه، که بهایی بود که پروسیان برای محاصره پاریس می‌پرداختند، را دفع کنند. محاصره متز در ۲۷ اکتبر با تسلیم مدافعان پایان یافت و در ۲۸ ژانویه یعنی ده روز پس از تشکیل امپراتوری آلمان، آتش‌بس در کاخ ورسای امضا گردید.