stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سیدنی پولاک
بخشی از فیلم‌شناسی > فیلم

این ملک محکوم است (۱۹۶۶)
شکارچیان پوست سر (۱۹۶۸)
مگر آن‌ها اسب‌ها را خلاص نمی‌کنند؟ (۱۹۶۹)
جرمایا جانسون (۱۹۷۲)
آنطور که بودیم (۱۹۷۳)
سه روز کرکس (۱۹۷۵)
بابی دیرفیلد (۱۹۷۷)
بدون سوءنیت (۱۹۸۱)
توتسی (۱۹۸۲)
خارج از آفریقا (۱۹۸۵)
بیکرهای شگفت‌انگیز (۱۹۸۹)
هاوانا (۱۹۹۰)
بی‌گناه (۱۹۹۰)
بازیگر (۱۹۹۲)
مرگ درخور اوست (۱۹۹۲)
زن و شوهرها (۱۹۹۲)
شرکت (۱۹۹۳)
عقل و احساس (۱۹۹۵)
سابرینا (۱۹۹۵)
درهای کشویی (۱۹۹۸)
فعالیت مدنی (۱۹۹۸)
آقای ریپلی بااستعداد (۱۹۹۹)
چشمان کاملاً بسته (۱۹۹۹)
قلب تصادفی (۱۹۹۹)
ویل و گریس (۲۰۰۶–۲۰۰۰)
آیریس (۲۰۰۱)
دختر روز تولد (۲۰۰۱)
مجستیک (۲۰۰۱)
آمریکایی آرام (۲۰۰۲)
تغییر مسیر (۲۰۰۲)
کوهستان سرد (۲۰۰۳)
چارلی: زندگی و هنر چارلی چاپلین (۲۰۰۳)
مترجم (۲۰۰۵)
شکستن و وارد شدن (۲۰۰۶)
مایکل کلیتون (۲۰۰۷)
بازشماری (۲۰۰۸)
کلاه‌چرمی‌ها (۲۰۰۸)
کتاب‌خوان (۲۰۰۸)
ساقدوش (۲۰۰۸)
لطف حیرت‌آور (۲۰۱۸)
بخشی از فیلم‌شناسی > مجموعه تلویزیونی

زمان شروع (۱۹۵۹)
آلفرد هیچکاک تقدیم می‌کند (۱۹۶۰)
منطقه نیمه‌روشن (۱۹۶۰)
دارای اسلحه - آماده سفر (۱۹۶۱)
بن کیسی (۱۹۶۲)
فریژر (۱۹۹۴)
پادشاه تپه (۲۰۰۰)
استادهای آمریکایی (۲۰۰۶)
سوپرانوز (۲۰۰۷)
دارودسته (۲۰۰۷)
شاهنامه کردی

برای آلبوم شهرام ناظری، آواز اساطیر را ببینید.
نمونهٔ دستنویس شاهنامه کردی(هورامی) از آرشیو کمیته میراث فرهنگی وژین
شاهنامهٔ کردی هورامی مجموعه‌ای از شعرهای رزمی به گویش هورامی از زبان کردی است که از دیرباز به‌صورت شفاهی در میان مردم کرد رواج داشته‌است. گاهی در میان مردم مکتوب کردن و بازسرایی بخش‌هایی از آن به الماس‌خان کنوله‌ای نسبت داده شده‌است اما این مسئله پشتوانه تاریخی ندارد و در واقع نسخ متعددی به دست افراد مختلفی مکتوب شده است.
علاوه بر زبان، وزن اشعار و برخی نمادها شاهنامهٔ کردی تفاوت‌های دیگری هم با شاهنامهٔ فردوسی دارد، از جمله این‌که برخی کاراکترهای آن در شاهنامهٔ فارسی وجود ندارند. سوای این تفاوت‌ها شاهنامه کردی شباهت‌های بسیاری با روایت‌های حماسی موجود همچون حلقه سیستانی دارد.
زبان شاهنامه کردی

بیشتر این شاهنامه به زبان کردی به گویش گورانی هورامی نوشته شده است. هرچند در سنت شفاهی داستان‌های حماسی شاهنامه‌ای به سایر گویش های کردی همچون سورانی وجود دارد. برخی منابع گورانی را از لحاظ زبانشناختی زبانی مستقل و متعلق به شاخه زازا-گورانی از زبان‌های ایرانی غربی می‌دانند و برخی منابع آن را لهجه‌ای از کردی دانسته‌اند. با این وجود آنچه غیر قابل انکار است اینست که این زبان سالها زبان ادبی بخش‌های وسیعی از مردمان ساکن زاگرس بوده است. 
آنچه مورد تایید همگانست اینست که بخش قابل توجهی از ادبیات موسوم به کردی به گورانیست و در همه منابع اشعار گورانی ذیل ادبیات کردی طبقه بندی شده‌اند. همین تفاوت نظرها درباره شاهنامه کردی هم وجود دارد. از این رو در سده بیست و بیست و یک یک متن با نامهای مختلف چون شاهنامه کردی هورامی و شاهنامه کردی چاپ شده است. اما لازم است ذکر شود در بیشتر نسخه‌های خطی زبان نوشته‌ها کردی خوانده شده و در خود نسخ اثری از نام‌هایی چون شاهنامه لکی، شاهنامه هورامی و شاهنامه لری نیست. برای مثال در نسخه‌ای در پایان داستان رستم و سهراب نگارنده دستخط چنین نوشته: "لقد ختمت هذه المجموعة الأشعار الکردی" یا در نسخه‌ای دیگر در پایان داستان حراث هفت سر نگارنده چنین نوشته: "لقد ختمت کتابة هذه الرسالة الکردی".
وزن و فرم

شاهنامه کردی مانند دیگر اشعار حماسی کردی در قالب مثنوی سروده شده است و اشعار آن دارای وزن هجایی هستند. هر مصراع از دو بخش پنج هجایی تشکیل شده و مجموعا دارای ده هجا است. این وزن هجایی را می‌توان در تمام مثنوی‌های  هورامی و برخی آثار کردی سورانی مشاهده کرد.
محتوا و بخش‌بندی

در یک تقسیم‌بندی می‌توان داستان‌ها و قصه‌های مرتبط با شاهنامه را چند دسته دانست: ۱-داستان‌هایی که با شاهنامه تطابق دارند. ۲- داستان‌هایی که با اندکی جابه‌جایی و تغییر از شاهنامه نقل شده‌اند. ۳- داستان‌هایی که جزو بخش‌های الحاقی شاهنامه محسوب می‌شوند. ۴- داستان‌های متفرقه شامل دو بخش: الف) داستان‌های کاملاً عامیانه‌ای که پس از سرودن شاهنامه و در دوره‌های بعدی در میان مردم رایج شده‌اند. ب) داستان‌هایی که به ظاهر شکل شاهنامه‌ای دارند؛ اما از منابع یا روایاتی غیر از شاهنامه گرفته شده‌اند. ۵- داستان‌هایی که به شاهنامه کردی منسوبند که در سرودن این داستانها، فرزندان، نوه‌ها و نبیره‌های رستم چون تیمور، جهانگیر، جهاندار، جهانبخش و … نقش دارند.
داستان‌هایی که به شاهنامهٔ کُردی منسوبند شامل: رفتن رستم به مازندران و کشتن دیو سپید، داستان «رستم و زه رده هه نگ»، داستان «ئه شکه پووس»، داستان « کاموس کشانی»، رستم و برزو [با الهام از برزونامه]، جدال فرامرز و برزو و انتقام خواهی جهانبخش، به جنگ رفتن نوه‌های زال و نجات یافتن جهاندار توسط رستم، رستم و رستم یکدست، اهمیت رخش برای رستم و دزدیده شدن آن و … این داستان‌ها را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد: بخشی از این داستان‌ها شامل ترجمه‌ها، نظیره گویی‌ها و تقلیدی است که از شاهنامه فردوسی صورت گرفته‌است و بخش دیگر متونی هستند که با شاهنامهٔ فردوسی در اسامی برخی از شاهان و پهلوانان مانند فریدون، کیکاووس، کیخسرو، رستم، سهراب، فرامرز، اسفندیار، گیو و … همانند است.
نسخ تصنیفی یا شاهنامه کردی، اکنون به صورت دستنویس در جزوات گوناگون در دسترس مردم جنوب استان کردستان و شمال کرمانشاه قرار دارند که مشهورترین این جزوات شاهنامه عبارت‌اند از: رزمنامه زرده نگ و رستم، هفت لشکر، رستم و زوراب، رستم و اسفندیار، رزمنامه یاقوت پوش، جواهر پوش، لعل پوش، جنگ نامه رستم با رستم یکدست، مرجانه جادو، هفت خان جهانبخش، رزمنامه جهانبخش با قطران، هفت رزم، رزمنامه کیخسرو و افراسیاب، کنیزک و یازده رزم، خسرو خرامان.
کیستی سراینده

گروهی بر این باور هستند که این شاهنامه مستقل و جدا از شاهنامهٔ فردوسی است و گروهی نیز اعتقاد دارند که ترجمه‌ای از شاهنامهٔ فردوسی است که بدست سرهنگ الماس خان کندوله‌ای انجام شده‌است. او از سرداران سپاه نادرشاه افشار بود و فرماندهی تیپ سنندج را بر دوش داشت و در یکی از جنگ‌های نادر با هندوان هندوستان، سرهنگ الماس‌خان با سپاهش عقب‌نشینی می‌کند و این عقب‌نشینی موجب شکست نادر می‌شود. نادر خشمگین از کار الماس‌خان، دستور اخراج و مجازات قطع‌النسل سردار را صادر می‌کند و پس از این رویداد، سردار الماس‌خان به موطن خود کندوله برمی‌گردد و به باغداری و تصنیف یا ترجمه شاهنامه کردی و تنبورنوازی روزگار می‌گذراند. مردم منطقه بیلوار و کلیائی در مورد سرنوشت الماس‌خان می‌گویند که چون او شاهنامه را سر آورد، نادر کسی را در پی وی فرستاد تا او را با خلعت و دینار به دربار بازگرداند، اما چون پیک نادر به مرز کندوله می‌رسد، مردم پیکر بی‌جان الماس‌خان را در تابوت چوبین بر دوش و در میان نوای دهل و سرنا و چمری مردان و وای زنان به گورستان می‌برند. این روایت جدا از درست یا نادرست بودنش نشان از اشتراک سرنوشت مصنف یا مؤلف شاهنامه کردی با پایان زندگی فردوسی توسی دارد و داستان همیشگی بی‌مهری شاهان به اندیشمندان را بازگو می‌کند.
بخشی از شاهنامه

یک بیت از شاهنامه ای که به زبان گوران توسط الماس خان کنوله ای در قرن ۱۲ هجری قمری سروده شده است:
شُکر وه یزدان حیّ سبحانی
تمام بی داستان لفظ گورانی
اَر صد مضمونش ماچان گورانی
ای لفظ گوران شکرفشانی
معنی:
سپاس خداوند حیّ سبحان
داستان به زبان گوران پایان یافت
اگر زبان گورانی را زبان صد مضمون می نامند
این زبان گوران زبان شکرفشانی و شیرین سخنی است
در رسانه‌ها

شهرام ناظری در آلبوم آواز اساطیر بیت‌هایی از شاهنامهٔ کردی را خوانده است، به همین دلیل، نام دیگر این آلبوم شاهنامهٔ کردی است.
جنوب از جنوب غربی

| جنوب از جنوب غربی | جنوب از جنوب غربی |
| --- | --- |
The official logo for SXSW, 2017: The official logo for SXSW, 2017
دسته: کنفرانس و جشنواره
تاریخ‌ها: March (dates vary but generally coinciding with دانشگاه تگزاس در آستین spring break and also usually includes روز سنت پاتریک)
بسامد: Annual
مکان(ها): آستین، تگزاس, U.S.
سال‌های فعالیت: ۳۷
برپا شده: 1987
بنیان‌گذاران: Roland Swenson, Louis Jay Meyers, Louis Black, Nick Barbaro
رویداد پسین: March 13–22, 2020
حضار: SXSW Music: 28,119 SXSW Interactive: 30,621 SXSW Film: 16,297 SXSW EDU: 4,260 Other Exhibits/Parties: 152,000
سازمان‌دهنده: SXSW, LLC
وبگاه: sxsw.com
جنوب از جنوب غربی (به انگلیسی: South by Southwest) مشهور به SXSW، یکی از بزرگترین فستیوال‌های موسیقی در ایالات متحده آمریکا است.
این فستیوال فرهنگی همه ساله در فصل بهار در ماه مارس در آستین، تگزاس برگزار می‌گردد.
این فستیوال در سال ۲۰۰۹ میلادی ۱۱۰ میلیون دلار درآمد برای شهر آستین به ارمغان آورد.
فایدون

برای دیگر کاربردها، فایدون (ابهام‌زدایی) را ببینید.
متن کاملِ  در ویکی‌نبشته
فایدون (به یونانی: Φαίδων) یکی از مکالمات افلاطون است که به شرح واپسین لحظات حیات سقراط می‌پردازد.
خلاصه مکالمه

سقراط پس از توضیح راجع به علّت رد کردن پیشنهاد فرار، به شاگردان می‌گوید: «دغدغه به خود راه ندهید و به خود بگویید که فقط جسم مرا به خاک خواهید گذاشت.»
افلاطون در مکالمهٔ فیدون می‌نویسد که پس از گفتن این جملات، سقراط برای استحمام به اتاق دیگری می‌رود. پس از استحمام نیز مدتی در همان اتاق می‌ماند تا اینکه نزدیک غروب آفتاب به نزد شاگردانش بازمی‌گردد. همین هنگام زندانبان می‌رسد و به سقراط می‌گوید که او را نجیب‌ترین و شریف‌ترین و بهترین کسانی می‌داند که به این زندان آمده‌اند. «من می‌دانم که حتی در این وضع تو به من خشم نخواهی گرفت و خشم تو متوجه جنایت‌کاران حقیقی خواهد بود که آن‌ها را می‌شناسی.» زندانبان سپس با اندوه خارج می‌شود.
سقراط از زندانبان در نزد شاگردانش تمجید می‌کند و او را جوان‌مرد می‌خواند. سپس از کریتو می‌خواهد که جام زهر را برایش بیاورد. کریتو به سقراط می‌گوید که عجله نکند زیرا هنوز شعاع خورشید روی تپّه‌ّاست و سقراط همچنان مجال حیات دارد؛ افراد در موقعیت او، نخست خوب می‌خورند و می‌آشامند و حتّی برخی به عشق‌بازی می‌پردازند. سقراط پاسخ می‌دهد که: «آن‌ها که چنین می‌کنند بی‌دلیل نیست؛ زیرا آن‌ها خیال می‌کنند که از این کار نفعی می‌برند… من در این‌که جام زهر را دیرتر بخورم نفعی نمی‌بینم. اگر اندکی دیرتر بخورم خودم را مسخره خواهد کرد؛ زیرا خود را به زندگی علاقه‌مند نشان خواهم داد و از آنچه در نظر من هیچ است، برای خود ذخیره خواهم ساخت.»
سقراط از خادمی در زندان می‌پرسد که چه باید بکند و او پاسخ می‌دهد که کاری ندارد جز این‌که زهر را سر بکشد و مدتی راه برود تا در پای خود احساس سنگینی کند، پس از آن هم باید دراز بکشد تا زهر کار خود را بکند.
سقراط در میان هیاهوی فریاد و گریهٔ شاگردان چنین می‌کند، به تدریج بدنش رو به سرد و بی‌حس شدن پیش می‌رود. آخرین سخن او این بود که «ای کریتو ما باید خروسی به آسکلپیوس بدهیم؛ ادای دِین را فراموش نکنید.» توضیح آنکه مردم یونان قدیم چون از بیماری شفا می‌یافتند، خروسی نذر آسکلپیوس می‌کردند؛ و او از تب زندگی شفا یافته بود.
لحظه‌ای بعد سقراط تکانی می‌خورد و چشم‌هایش بی‌حرکت می‌ماند.
مطالعهٔ بیشر

افلاطون (۱۳۵۷)، دورهٔ ۷ جلدی آثار افلاطون، ترجمهٔ محمدحسن لطفی، رضا کاویانی، تهران: انتشارات خوارزمی
Plato, Phaedo, Plato. Plato in Twelve Volumes, Vol. 1 translated by Harold North Fowler; Introduction by W.R.M. Lamb. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1966. 1925. : full text (English & Greek)
Gallop, David. Introduction.  Phaedo. Oxford: Oxford University Press, 1996. Vii-xxiii.
تابلوی مرگ سقراط، اثر ژاک لوئی داوید؛ نگهداری در موزهٔ متروپولیتن نیویورک.
ترمکوس

Village در 23x15px|border |alt=لهستان|link=لهستان لهستان
| Trękus | Trękus |
| --- | --- |
Village: Village
استان‌های لهستان: استان وارمی-ماسوری
County: شهرستان اولشتین
گمینا: Purda
ترمکوس (به لاتین: Trękus) یک روستا در لهستان است که در Gmina Purda واقع شده‌است.
خیابان

علامت خیابان در ایران
خیابان نوعی گذرگاه ارتباط دهنده است که معمولا عرضی بیشتر از کوچه دارد و اغلب قسمتی از بافت شهری می‌باشد که محل تردد یا عبور وسایل نقلیه یا عابرین است. در فضاهای شهری، خیابان‌ها جزء اموال عمومی شهرداری‌ها به‌شمار می‌آیند. به ساخت خیابان‌های جدید برای شهر و روستاها، خیابان‌کشی می‌گویند.
در دو سوی خیابان‌ها معمولاً پیاده‌روهایی ساخته می‌شود که با جدول‌هایی از بخش سواره‌رو جدا می‌شوند. خط‌کشی عابر پیاده، چراغ قرمز، و جوی آب و شبکه‌های فلزی بر روی جوی‌ها از تأسیساتی است که در بسیاری از خیابان‌ها دیده می‌شود.
در سطوح زیرین بسیاری از خیابان‌ها، برخی از تأسیسات شهری قرار گرفته از قبیل لوله‌های آب‌رسانی، خطوط برق و لوله‌های فاضلاب و غیره. زمانی که این تأسیسات نیاز به ترمیم یا تعمیر داشته باشد، بخشی از آسفالت خیابان‌ها به صورت نواره‌ای در مسیر این تأسیسات برداشته می‌شود، به این بخش، نوار حفاری گفته می‌شود. تراش روکش و شیارزنی آسفالت با دستگاه‌هایی نظیر دستگاه ویرتگن انجام می‌شود. پس از انجام تعمیرات، بر روی نوار حفاری آسفالت جدیدی ریخته می‌شود و با غلتک آن را مرمت و لکه‌گیری می‌کنند.
خیابان‌ها با عرض‌های مختلف ساخته می‌شوند و گاه اندازه پهنای خیابان در نام آن خیابان بازتاب می‌یابد، مانند خیابان بیست‌متری، سی‌متری و غیره (برای نمونه خیابان سی متری جی در غرب تهران و خیابان سی متری نیروی هوایی در شرق تهران). در بخش‌هایی از بافت‌های قدیمی‌تر برخی شهرها شهرداری‌ها تصمیم به ایجاد پهنای بیشتر برای روان‌سازی تردد در خیابان می‌کنند که به این کار تَعریض خیابان می‌گویند. تعریض خیابان‌ها از طریق مقرر کردن استاندارد جدیدی برای پهنای پیاده‌روها برای ساخت‌وسازهای جدید انجام می‌شود و برای این کار عملیاتی نیز به نام عملیات تَمَلُک به منظور خرید برخی واحدهای مسکونی در مسیر تعریض توسط شهرداری صورت می‌گیرد.
ریشه شناسی واژه

واژه خیابان دو بخش خی و آبان فارسی است واژه خی از ریشه ی دو واژه ی فارسی خیک و مشک است.[۳]
واژه خیک در فارسی میانه خک است ( *xīg، *xēg، کیف چرمی ) خک مازندرانی ( xek ) را مقایسه کنید. با کاگی اسکاندیناوی قدیم ( "بشکه" ) همزاد. و واژه ی خک از ریشه ی واژه ی خوک فارسی است.[۴]
خیابان های معروف تهران

مقالهٔ اصلی: فهرست خیابان‌های تهران
خیابان ولیعصر
خیابان آزادی
خیابان انقلاب
خیابان دماوند
خیابان پیروزی
خیابان قزوین
خیابان مولوی
خیابان خیام
خیابان شهید بهشتی
خیابان سی متری جی
خیابان سی متری نیروی هوایی
خیابان سی متری نارمک
خیابان چهل و پنج متری نارمک
خیابان بیست متری افسریه
خیابان خاوران
خیابان هفده شهریور
خیابان امام خمینی
خیابان کارگر شمالی
خیابان سی متری (کارگر جنوبی)
خیابان ستارخان
نگارخانه

نهم جولای پهن‌ترین خیابان جهان در آرژانتین
یک خیابان در مرکز شهر توسان در آریزونا. در تصویر این خیابان، خطوط خط‌کشی شده تردد منظم، مراتب و دارای خط ویژه اتوبوس، و فضای پارک مورب اتومبیل دیده می‌شود.
مردم ارمنی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
ردیف بالا از راست به چپ: شر (خواننده)، جرج دکمجیان، جک کورکیان، ویلیام سارویان، ردیف پایین: آندره آغاسی، مارلا اسلون، کیم کاشکاشیان، جیمز پی باگیان: ردیف بالا از راست به چپ: شر (خواننده)، جرج دکمجیان، جک کورکیان، ویلیام سارویان، ردیف پایین: آندره آغاسی، مارلا اسلون، کیم کاشکاشیان، جیمز پی باگیان
کل جمعیت: کل جمعیت
کمینه ۸ میلیون نفر بیشینه ۱۱ تا ۱۶ میلیون نفر: کمینه ۸ میلیون نفر بیشینه ۱۱ تا ۱۶ میلیون نفر
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
 ارمنستان: ۳٬۱۶۵٬۰۰۰
 روسیه: ۱٬۱۸۲٬۳۸۸–۲٬۹۰۰٬۰۰۰
 ایالات متحده آمریکا: ۴۸۳٬۳۶۶–۱٬۵۰۰٬۰۰۰
 فرانسه: ۲۵۰٬۰۰۰–۷۵۰٬۰۰۰
 گرجستان (بجز آبخاز): ۲۴۸٬۹۲۹
 سوریه: ۱۵۰٬۰۰۰
 آرتساخ: ۱۳۷٬۳۸۰
 ایران: ۱۲۰٬۰۰۰
 لبنان: ۱۰۰٬۰۰۰
 اوکراین: ۱۰۰٬۰۰۰
 ترکیه: ۶۰٬۰۰۰
 کانادا: ۵۵٬۷۴۰
 آبخاز: ۴۱٬۸۶۴
زبان‌ها: زبان‌ها
ارمنی: ارمنی
دین: دین
† مسیحیت اکثریت کلیسای حواری ارمنی اقلیت: کلیسای کاتولیک ارمنی، کلیسای اوانجلیست ارمنی: † مسیحیت اکثریت کلیسای حواری ارمنی اقلیت: کلیسای کاتولیک ارمنی، کلیسای اوانجلیست ارمنی
مردم ارمنی یک گروه قومی کهن و بومی در غرب آسیا هستند. شمار ارمنی‌ها (ارمنی: հայեր) در جهان حدود ۱۱ تا ۱۶ میلیون نفر برآورد شده است. هم‌اکنون حدود ۳ میلیون نفر از ارمنی‌ها در کشور ارمنستان زندگی می‌کنند؛ باقی این جمعیت نیز در سایر کشورهای جهان پراکنده‌اند و جامعه ارمنی‌های پراکنده را تشکیل می‌دهند.
خاستگاه

مقالهٔ اصلی: پیشاتاریخ ارمنستان
مقالهٔ اصلی: نام‌های ارمنستان
مقالهٔ اصلی: سرزمین کوهستانی ارمنستان
دیدگاه نخست چنین است که این قوم در اثر ادغام تدریجی اقوام مهاجر هند و اروپایی (قوم آرمن) با اقوام بومی قدیمی‌تر ساکن در فلات ارمنستان مانند:هوری، اورارتویی، لوویان و هایاسا به‌وجود آمده‌است. بر پایه دیدگاه دیگر ارمنیان از آغاز در موطن اصلی خود فلات ارمنستان می‌زیستند لیکن از ادغام اقوام گوناگون پدید آمده‌اند. ارمنیان خود را «های» و کشورشان را هایک یا «هایاستان» می‌نامند.
در مورد پیدایش و نام ارمنیان موسس خورناتسی در کتاب خود این‌گونه می‌نویسد که:
«ملت ارمنی بخاطر نام هایک سردودمان ارمنیان خود را «های» می‌نامد اما نامی که دیگر اقوام بر آنان بکار می‌برند یعنی «آرمن» یا «ارمن» از نام «آرام» یکی از اخلاف هایک اخذ گردیده‌است. از این رو اقوام همجوار کشو ما را به نام او می‌نامند. سورن یرمیان تاریخ‌نگار ارمنی نام «خای» را به سرزمین مشتمل بر استان‌های «هایک بزرگ و هایک کوچک» منتسب می‌کنند که در سنگ‌نبشته‌های «هیتی» به صورت «هایاسا یا خایاشا» آمده‌است».
در متون کهن ارمنی، هایک را یکی از نوادگان نوح و از دودمان یافث دانسته‌اند. در کتاب مؤسس خورناتسی آمده‌است که هایک پس از کشتن بل و در هم شکستن سپاه وی در محل نبرد ملکی بنا کرد و آن را «هایخ» نامید. از این رو تا زمان مؤسس خورناتسی (سده ۵ میلادی) نیز این ناحیه «هایوتس – دزور» نامیده می‌شد. هایوتس در زبان ارمنی به مفهوم «ارمنیان» و دزور به معنای «دره» است.
تنی چند از دانشمندان نام «های» را با واژه «هاتی» که نام حتیان بوده مربوط دانسته‌اند. پیوتروفسکی این نظریه را مستدل و استوار دانسته‌است. پاتکانوف بر آن بود که «های» در آغاز نام قومی جداگانه بوده که بر دیگر اقوام مجاور برتری داشته و نام خود را به همه آن‌ها داده‌است. در آسیای صغیر به هنگام کاوش‌های باستان‌شناسی در ناحیه هتوشش تختگاه کهن دولت حتیان، کتیبه‌ای متعلق به هزاره دوم قبل از میلاد کشف شده و این قدیم‌ترین منابعی است که در آن از کشور هایاسا و مردم آن یاد شده‌است. با کشف کتیبه «حِتی» سده ۱۴ پیش از میلاد معلوم شد که سرزمین شمال غرب ارمنستان، هایاسا نام داشته‌است. «کاپانتسیان» یادآور شده که (سا) و (شا) در زبان‌های اقوام آسیای صغیر صورت پسوندی را داشته که مشخص‌کننده نام سرزمین و محل معینی بوده‌است. چنین نتیجه‌ای حاصل شده‌است که وجود دو قوم در تشکیل مردم ارمنستان مؤثر بوده‌است که یکی از آن‌ها ساکن ارمنستان شرقی و شامل اتحاد قومی «ارمنیا» و دیگری ساکن ارمنستان غربی و شامل اتحاد قومی «هایاسا» بوده‌است.
یعقوبی در تاریخ یعقوبی مردم ارمنستان را از قوم ارمن معرفی می‌کند. یعقوبی می‌نویسد:
فرزندان عامور بن ثوبل بن یافث بن نوح به طرف چپ خاور بیرون شدند و جمعی از آنها؛ یعنی فرزندان ناعوما از ناحیه جربی به سمت شمال رفتند و در شهرها پراکنده شده و چندین امت شدند به نام‌های برجان، دیلم، تبر، طیلسان، جیلان، فیلان، الان، خزر، دودانیه و ارمن.
قدیمی‌ترین سندی که نام ارمنستان در آن آمده‌است سنگ نوشته‌ای هخامنشی مربوط به قرن ششم قبل از میلاد از دوران داریوش اول است. در این سنگ نوشته که به سه زبان پارسی باستان، ایلامی، و اکدی (Akkadian) نگاشته شده از این سرزمین به ترتیب به نامهای آرمینا (فارسی)، اوراشتو (اکدی)، و هارمینویا (ایلامی) یاد شده‌است. همچنین در آثار یونانیان از جمله گزنفون و هکاتئوس مربوط به قرن پنجم قبل از میلاد نام ارمنستان ذکر شده‌است.
ارمنیان در سایر نقاط جهان

مقالهٔ اصلی: جماعت ارمنیان پراکنده
جماعت ارمنیان پراکنده یا دیاسپورای ارمنی (و یا به ارمنی اسپیورکاهایوتیون սփյուռքահայություն و به انگلیسی Spiurkahayutiun) جوامع ارمنیِ ساکن در خارج از ارمنستان و قره‌باغ (آرتساخ) را به‌وجود آورده‌است.
جمعیت ارمنی ساکن در سراسر جهان حدود ۱۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود، اما تنها حدود ۲٬۹۹۸٬۶۰۰ نفر آن‌ها در ارمنستان و حدود ۱۴۰٬۰۰۰ نفر نیز در قره‌باغ و حدود ۱۲۰٬۰۰۰ نفر هم در جاواختی ساکنند.
جمعیت دیاسپورای ارمنی (با بیشترین میزان جمعیتش در روسیه، ایالات متحده، فرانسه، آرژانتین، اوکراین، لبنان، سوریه، ایران و گرجستان) حدود هشت میلیون نفر تخمین زده می‌شود. در واقع کمتر از یک سوم جمعیت ارمنیان جهان در ارمنستان زندگی می‌کنند.
فرهنگ

مقالهٔ اصلی: فرهنگ ارمنی
مقالهٔ اصلی: زبان ارمنی
فرهنگ ارمنی (به ارمنی: Հայկական մշակույթ) بر پایه فرهنگ اقوام و طوایف از دیرباز ساکن در سرزمین کوهستانی ارمنستان رشد و تکامل یافته‌است؛ لذا در تکوین و رشد این فرهنگ نقش فرهنگ اورارتوها نقشی بسزا و بزرگ است. بخش‌های زیادی از فرهنگ ارمنستان براساس جغرافیا، ادب و هنر و موسیقی ارمنی پایه‌گذاری شده‌است. ارمنیان خود برای زبانشان نام‌های «هایِرن» و «آشخارابار» یا «آشخاری» را بکار می‌برند. البته نام «آشخاری» بیشتر از سوی ادیبان بکار می‌رود.
تاریخ > تاریخ ارمنستان

مقالهٔ اصلی: تاریخ ارمنستان
در زمان دودمان یرواندونی روند تشکیل ملت ارمنی به مرحله پایانی خود رسید. پس از لشکر کشی اسکندر مقدونی و پایه‌گذاری حکومت سلوکی، آرتاشس اول پادشاه ارمنستان بر آنان شوریده و پادشاه ارمنستان بزرگ را در صده اول قبل از میلاد بنیان نهاد که در زمان تیگران بزرگ به اوج قدرت خود رسید.
در زمان سلسله اشکانی ارمنستان تحولات جدیدی به وقوع پیوست. به سال ۳۰۱ میلادی مسیحیت را به عنوان دین رسمی حکومت خود پذیرفتند، در این هنگام جمعیت آنان به ۴ میلیون نفر بالغ می‌گردید و وسعت ارمنستان بزرگ به ۳۱۲ هزار کیلومتر مربع می‌رسید پس از فروپاشی پادشاهی اشکانی ارمنستان با مبارزات آزادیبخش خود در برابر ساسانیان و امپراتوری رم شرقی و آنگاه حکومت اعراب توانستند هویت ملی و معنوی-فرهنگی خود را نگهدارند. در سال ۴۰۵ میلادی الفبای ارمنی ابداع شده باعث استواری هر چه بیشتر فرهنگی و معنوی گردید که در شرایط غیبت حکومت ملی توانست در یکپارچگی آنان سهیم گردد.
پس از پیکار و شورش‌های بی‌امان آزادیبخش مردم در برابر چیرگان خارجی حکومت متحد ارمنیان بدست دودمان باگراتونی بنیان نهاده شد. پس از چندی حکومت‌های دیگری نیز تأسیس یافت مانند حکومت آرزرونی که بسال ۱۰۲۱ میلادی بدست بیزانس منقرض گردید. در اثر ستم‌های حکومت‌های بیزانس، اعراب و سپس در اثر تاخت و تازهای ترکان سلجوقی ارمنیان بسیاری از سرزمین خود کوچ نموده به کشورهای دیگر رفتند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها کیلیکیه در کنار دریای مدیترانه بود و در آنجا آنان توانستند حکومتی مستقل تأسیس نمایند که به پادشاهی ارمنی کیلیکیه یا «ارمنستان کوچک» شهرت یافت.
در زمان تقویت گرجستان (سده‌های ۱۲ و ۱۳ میلادی) بخش‌های شمالی و مرکزی ارمنستان از دست سلجوقیان آزاد شده به سرکردگی ارمنستان زاکارید حکومت ارمنستان احیاء شد. مهاجرت ارمنیان و رکود اقتصادی و فرهنگی آنان در زمان لشکرکشی تاتارها و مغولان و تاخت تازهای تیمور لنگ و طوائف آق‌قویونلو و قره قویونلو (سده‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی) برای ارمنستان اسفناک بود. در سده ۱۶ میلادی ارمنستان تحت سیطره امپراتوری عثمانی و صفویان ایران قرار گرفت. روسیه تزاری بسال ۱۸۲۸ میلادی ارمنستان شرقی را به تصرف خود درآورد بدین سان ارمنیان در زیر سه حکومت روسیه، عثمانی و ایران قرار گرفتند. حکومت سلطان عثمانی با سیاست ضد ارمنی خود دست به کشتارهای توده‌ای در ارمنستان غربی زده از ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۶ میلادی بیش از ۳۰۰ هزار نفر را قتل‌عام کردند.
مبارزه ارمنیان در رهایی از دولت عثمانی آغاز گردید و مسئله ارمنی در محافل حکومتی و سیاسی اروپا مطرح شده آنان گهگاه در اثر ضرورت از این مسئله به عنوان حربه‌ای در برابر سلطان عثمانی استفاده نمودند. در سال ۱۹۱۵ حکومت ترکان جوان دست به نخستین نسل‌کشی سده بیستم میلادی زده بیش از یک و نیم میلیون ارمنی را در ارمنستان غربی به کام نیستی فرستاد.
در اثر مبارزات ارمنیان آنان موفق شدند پس از نبرد سارداراباد و نبرد قره کلیسا به سال ۱۹۱۸ میلادی پس از پنج سده حکومت خود را احیاء نمایند. در مدت حدود دو سال اولین جمهوری ارمنستان در بخش کوچکی از ارمنستان باستان تأسیس شد. بر اساس معاهده سور ترکیه مکلف شد شش ولایت ارمنی را به جمهوری ارمنستان بازپس دهد؛ لیکن با قدرت رسیدن کمال آتاتورک این امر جامه عمل نپوشید. از سویی دیگر قسمتی از آرتساخ و تمامی خاک نخجوان و آخالکالاکی در تصرف جمهوری‌های آذربایجان و گرجستان شوروی باقی ماند. از سال ۱۹۲۰ حکومت سوسیالیستی؛ ارمنستان شوروی جانشین آن گردید.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی؛ جمهوری ارمنستان در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱ اعلام گردید.
شهین حنانه

| شهین حنانه | شهین حنانه |
| --- | --- |
زاده: ۱۳۱۹ ساری، مازندران، ایران
درگذشته: ۱ تیر ۱۳۷۶ تهران، تهران، ایران
آرامگاه: امامزاده طاهر، کرج
پیشه: شاعر، ترانه‌سرا و نویسنده
زمینه کاری: ادبیات
ملیت: ایرانی
شهین حنّانه (زادهٔ ۱۳۱۹  – درگذشتهٔ ۱ تیر ۱۳۷۶) شاعر، ترانه‌سرا، نقاش، پژوهشگر و نویسنده اهل ایران بود.
زندگی‌نامه

شهین حنّانه در‌ سوم‌ دی ماه ۱۳۱۹ در ساری زاده شد و در تهران تحصیل کرد. او برادرزادهٔ مرتضی حنانه بود و چون پدرش به اقتضای شغل دائماً در سفر بود، مرتضی حنّانه برای شهین مثل پدر بود. مرتضی حنّانه به شهین مبانی موسیقی را آموزش داد امّا او موسیقی را حرفهٔ اصلی خود نکرد و با ترانه‌سرایی ارتباطش با موسیقی را حفظ کرد. شهین حنانه در دوران تحصیل خود، ذوق و استعداد خود را در سرودن شعر نشان داد. او برای ادامهٔ تحصیل به سوییس رفت و در رشتهٔ سرامیک تحصیل کرد. بعد از اتمام تحصیل با نشریات مختلف همکاری کرد و شعرهایش در روزنامه‌ها و مجله‌ها چاپ و ترانه‌هایش از رادیو پخش می‌شدند. او مدّت زیادی ادارهٔ صفحهٔ شعر «مجله بانوان» را بر عهده داشت و سال‌های هنری موفقی را سپری می‌کرد. او سرانجام بعد از یک دوره بیماری در سال ۱۳۷۶ درگذشت.
یکی از اشعار او:
کسی بیدار نیست
و من که تنهایی را
با چهرهٔ شکسته خود
پیوند داده‌ام، در بی‌اعتباری این لحظه‌های پوچ
شب را و سیاهی را، فریاد می‌کنم
کسی بیدار نیست و شهر
در خواب رفته‌است
و آدم‌ها، در کسوت مردگان
مرگ سپیده را، پیغام می‌دهند.
آثار > کتاب‌ها

| سال | عنوان | توضیحات |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۵۰ | کلید | دو دفتر شعر |
| ۱۳۶۱ | گل‌های رایکا | مجموعه شعر |
| ۱۳۶۹ | یادنامهٔ مرتضی حنّانه | مجموعه مقالات دربارهٔ مرتضی حنانه |
| ۱۳۷۱ (جلد یکم) ۱۳۷۶ (جلد دوم) | پشت دریچه‌ها: گفتگو با همسران هنرمندان | مجموعه مصاحبه با همسران ۳۲ نفر از هنرمندان ایرانی |
| - | زن پاییزی | رمان، منتشر نشده‌است. |
آثار > ترانه‌شناسی

حنانه از ۱۸ سالگی ترانه‌سرایی را آغاز کرد. از او دست کم ۲۰۰ ترانه باقی مانده‌است که در آرشیو صدا و سیما موجود است.
| نام ترانه | خواننده | آهنگساز |
| --- | --- | --- |
| «ارمغان بهار» | سیمین غانم | جواد لشکری |
| «مادر» | مرضیه | جواد لشگری |
| «دل درد دیده» | حمیرا | عطاالله خرم |
| «تنهایی» | مازیار | تورج شعبانخانی |
| «تنهایی» | مرتضی | تورج شعبانخانی |
| «همصدا» | پوران | ناصر چشم‌آذر |
| «همصدا» | لیلا فروهر | ناصر چشم‌آذر |
| «همصدا» | معین | ناصر چشم‌آذر |
| «قطره‌ها» | مرجان | صادق نوجوکی |
| «خونه خالی» | مرجان | تورج شعبانخانی |
| «قُمری» | مرجان | تورج شعبانخانی |
| «قصهٔ رفتن» | نلی | تورج شعبانخانی |
| «همزبون» | بتی | تورج شعبانخانی |
| «غروبه» | گیتی پاشایی | کیومرث سلیم‌پور |
| «مسافر غریب» | حمیرا | صادق نوجوکی |
| «صدای پا» | مهستی | سیاوش زندگانی |
| «غمگین و تنها» | مهستی | ناصر چشم‌آذر |
| «رنگ شب» | مهستی | محمد حیدری |
| «عزیز رفته» | مهستی | صادق نوجوکی |
| «خدانگهدار» | مهستی | صادق نوجوکی |
| «همیشه عاشق» | مهستی | صادق نوجوکی |
| «غمنامه» | ستار | تورج شعبانخانی |
| «پرنده» | مانی رهنما | بابک بیات |
نمایی از محل آرام‌گاه و سنگ‌مزار شهین حنّانه