stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سوخو-۱۵
مشخصات (سوخو-۱۵ تی ام)

داده‌ها از Wilson airwar.ru, Gordon
ویژگی‌های کلی
خدمه: ۱
طول: ۱۹٫۵۶ متر (۶۴ فوت ۲ اینچ)
پهنای بال: ۹٫۴۳ متر (۳۰ فوت ۱۱ اینچ)
ارتفاع: ۴٫۸۴ متر (۱۵ فوت ۱۱ اینچ)
مساحت بال‌ها:  ۳۶٫۶ متر مربع (۳۹۴ فوت مربع)
وزن خالی:  ۱۰٬۷۶۰ کیلوگرم (۲۳٬۷۲۲ پوند)
وزن ناخالص:  ۱۷٬۲۰۰ کیلوگرم (۳۷٬۹۲۰ پوند)
بیشترین وزن برخاست:  ۱۷٬۹۰۰ کیلوگرم (۳۹٬۴۶۳ پوند)
پیشرانه هواگرد: ۲ عدد موتور توربوجت با پس سوز تومانسکی آر-۱۳اف-۳۰۰،‏ ۴۰٫۲۱ کیلونیوتن (۹٬۰۴۰ پوند-نیرو)  در هر موتور dry, ۷۰ کیلونیوتن (۱۶٬۰۰۰ پوند-نیرو) با پس‌سوز
عملکرد
حداکثر سرعت:  ۲٬۲۳۰ کیلومتر بر ساعت (۱٬۳۸۶ مایل بر ساعت؛ ۱٬۲۰۴ گره) با ۲ موشک هوابه‌هوا K-8 یا ۲ موشک هوا به هوا R-60 در ۱۲٬۰۰۰ متر (۳۹٬۰۰۰ فوت)
بیشینه سرعت:  ماخ ۲٫۱
بُرد:  ۱٬۳۸۰ کیلومتر (۸۵۷ مایل؛ ۷۴۵ مایل دریایی)
بُرد رزمی:  ۷۲۵ کیلومتر (۴۵۰ مایل؛ ۳۹۱ مایل دریایی)
برد معبر: ۱٬۷۰۰ کیلومتر (۱٬۰۵۶ مایل؛ ۹۱۸ مایل دریایی)
حداكثر ارتفاع:  ۱۸٬۱۰۰ متر (۵۹٬۴۰۰ فوت)
حد شتاب جی:  +۶٫۵
نرخ صعود:  ۲۲۸ متر بر ثانیه (۴۴٬۹۰۰ فوت بر دقیقه)
بارگیری بال: ۵۵۵ کیلوگرم بر متر مربع (۱۱۴ پوند بر فوت مربع)
جنگ‌افزار
سلاح‌ها ۲ × UPK-23 gun pods with 2 × 23 mm Gryazev-Shipunov GSh-23L autocannons each on fuselage pylons
آویزگاه‌های حمل سلاح: ۶ آویزگاه خارجی تسلیحات با ظرفیت حداکثر ۱٬۵۰۰ کیلوگرم (۳٬۳۰۰ پوند),با مقررات حمل ترکیبی از:
راکت‌ها:  UB-16 rocket pods for S-5 rockets
موشک‌ها: (موشک هوابه‌هوا )
۲ تیر کا-۸
۲ تیر آر-۶۰
بمب‌ها:  بمب چندمنظوره فاب-۵۰۰
Avionics
رادار: «تایفون-ام»
گستره شناسایی:
اهداف در ارتفاع بالا: ۷۰ کیلومتر
اهداف در ارتفاع پائین: ۱۵ کیلومتر
گستره قفل راداری:
اهداف در ارتفاع بالا: ۴۵ کیلومتر
اهداف در ارتفاع پائین: ۱۰ کیلومتر
گستره زاویه ای:
عمودی: +۳۰°/-۱۰°
افقی: +/- ۷۰°
جنگنده سابق سوخو ۱۵ اوکراین (در موزه هوانوردی در کوشیتسه، اسلواکی)
طرح سه نمای جنگنده سوخو-۱۵.
دینامیت دست‌ساز

| «دینامیت دست‌ساز» | «دینامیت دست‌ساز» |
| --- | --- |
تک‌آهنگ لرد: تک‌آهنگ لرد
از آلبوم ملودراما: از آلبوم ملودراما
تاریخ پخش: ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷ (۲۰۱۷-۰۶-۱۶)
استودیو:  الکتریک لیدی (نیویورک)  Conway Recording Studios (لس‌آنجلس) 
ژانر: آراندبی سینث‌پاپ
زمان: ۳:۰۹
ناشر: یونیورسال نیوزلند
ترانه‌نویس(ها): لرد تو لو Jakob Jerlström Ludvig Söderberg
تهیه‌کننده(ها): لرد Frank Dukes کوک هارل
«دینامیت دست‌ساز» (به انگلیسی: Homemade Dynamite) ترانه‌ای از خواننده نیوزیلندی لرد از آلبوم دوم خود ملودراما (۲۰۱۷) است. او آهنگ را با تو لو، Jakob Jerlström Ludvig Sderderberg نوشت و آن را با Frank Dukes و تهیه‌کننده آواز Kuk Harrell تولید کرد. منتقدین ترانه را به عنوان یک آهنگ متوسط آراندبی و سینث پاپ با جلوه‌های صوتی، سازهای کوبه‌ای، گوش‌ربا و استاکاتو توصیف کردند. در اشعار، لرد در مورد داشتن احساس سرخوشی در یک مهمانی در خانه با دوستان صحبت می‌کند.
ریمیکس > ریمیکس خالید، پست مالون و سزا

در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۷، نسخهٔ ریمیکس این ترانه منتشر شد.
سیارک ۲۵۵۶۶

سیارک ۲۵۵۶۶ (به انگلیسی: 25566 Panying، نام‌گذاری: 1999XM177)۲۵۵۶۶مین سیارک کشف شده است که در ۱۰ دسامبر ۱۹۹۹ کشف شد.
هارمونی میل‌فوی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
صدای آواز همچون میل‌فوی شیرین است: صدای آواز همچون میل‌فوی شیرین است
うたごえはミルフィーユ (Utagoe wa Mirufīyu): うたごえはミルフィーユ (Utagoe wa Mirufīyu)
خلق‌شده توسط: پونی کنیون تاکویا یاماناکا
مجموعه تلویزیونی انیمه: مجموعه تلویزیونی انیمه
کارگردان: تاکویا ساتو کیوتو ناکاجیما
نویسنده: تاکویا یاماناکا
موسیقی: شون ناریتا
استودیو: جوموندو
پخش اصلی:  ۲۰۲۵  –  برنامه‌ریزی شده
 درگاه انیمه و مانگا:  درگاه انیمه و مانگا
هارمونی میل‌فوی (به ژاپنی: うたごえはミルフィーユ؛ هپبورن: Utagoe wa Mille-Feuille به معنی «صدای آواز همچون میل‌فوی شیرین است») یک پروژه نقاشی آمیخته با موضوع موسیقی ژاپنی شامل موضوعاتی از آکاپلا، دختران دبیرستانی و عقده روانی است. این پروژه توسط پونی کنیون و تاکویا یاماناکا ایجاد شده و در آوریل ۲۰۲۲ آغاز شد. یک مجموعه تلویزیونی انیمه اقتباسی توسط جوموندو قرار است در سال ۲۰۲۵ نمایش داده شود.
داستان

اوتا کوماکی دانش آموز سال اول دبیرستان عاشق آواز خواندن است، اما بسیار خجالتی است. او می‌خواهد به باشگاه موسیقی بپیوندد.
مک‌دانل داگلاس دی‌سی-۹

| مک‌دانل داگلاس دی‌سی-۹ | مک‌دانل داگلاس دی‌سی-۹ |
| --- | --- |
نمونه متعلق به نورت‌وست ایرلاینز سال ۲۰۰۶: نمونه متعلق به نورت‌وست ایرلاینز سال ۲۰۰۶
کاربری: Narrow-body jet airliner
تولیدکننده: شرکت هواپیماسازی داگلاس مک‌دانل داگلاس
نخستین پرواز: فوریه ۲۵, ۱۹۶۵
معرفی: دسامبر ۸, ۱۹۶۵ توسط دلتا ایرلاینز
وضعیت: In service
کاربر اصلی: USA Jet Airlines Everts Air Cargo نورت‌وست ایرلاینز (historical) دلتا ایرلاینز (historical)
ساخته‌شده: ۱۹۶۵–۱۹۸۲
تعداد ساخته‌شده: ۹۷۶
هزینه هر فروند: US$41.5 to $48.5 million
گونه‌ها: مک‌دانل داگلاس سی-۹
توسعه‌یافته به: مک‌دانل داگلاس ام‌دی-۸۰ مک‌دانل داگلاس ام‌دی-۹۰ بوئینگ ۷۱۷
مک‌دانل داگلاس دی‌سی-۹ (به انگلیسی: McDonnell Douglas DC-9) یک هواپیمای ساختِ کارخانهٔ شرکت هواپیماسازی داگلاس  (در اوایل سال ۱۹۶۶ شرکت داگلاس سفارش‌های زیادی جهت ساخت قبول کرده بود و هم‌زمان شرکت مک‌دانل نیز در حال پیشرفت روزافزون در این صنعت بود. تا زمانی که هزینه‌های راه‌اندازی و تولید هواپیماهای مدل داگلاس DC-8 و DC-9 منجر به کاهش منابع مالی شرکت داگلاس گردید.) این شرکت در کشور ایالات متحده آمریکا است .
این نوع از هواپیما در سال ۱۹۶۵–۱۹۸۲ ساخته شد. نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواپیما USA Jet Airlines بوده‌است. این هواپیما برای نخستین بار در ۰۱۹۶۵−۰۲−۲۵ ۲۵ فوریه ۱۹۶۵ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
هورن‌بوستل-زاکس

هورن‌بوستل-زاکس یا زاکس-هورن‌بوستل (به انگلیسی: Hornbostel–Sachs) یک نظام طبقه‌بندی برای سازهای موسیقی است که توسط ویکتور شارل ماهیون پایه‌گذاری، و سپس توسط موسیقی‌دان آلمانی، کورت زاکس و اریش موریتز فون هورن‌بوستل موسیقی‌دان و تاریخ‌شناس اتریشی در سال ۱۹۱۴ کامل شد. اساس این رده‌بندی بر طبق نوع لرزش ماده در سازها و مبانی آکوستیکی است و به ۴ گروه تقسیم می‌شود که عبارتند از: خودصداها، پوست‌صداها، زه‌صداها و هواصداها؛ که بعدها برقی‌صداها نیز به عنوان پنجمین رده به آن‌ها اضافه شد.
تاریخچه

سازها در ابتدا بر اساس نظام موسیقی ارکستری طبقه‌بندی می‌شدند و شامل سازهای زهی، بادی، بادی برنجی و پرکاشن بود. این رده‌بندی بسیار شناخته شده است اما در آن، بسیاری از سازهای دیگر موسیقی لحاظ نمی‌شد و رده‌ها محدود به همین سازها بودند و همچنین افزودن سازهای دیگر، باعث گمراهی می‌شد. با ایجاد رده‌بندی «هورن‌بوستل-زاکس» هر سازی می‌تواند براساس نوع صدا دهی و ابزار آن در رده‌بندی گنجانده شود.
ساختار

ساختار این نظام، به صورت رده‌بندی درختی است و طوری طراحی شده است که با جزئیات کامل باشد. در این سیستم به هر گروه یک عدد نسبت داده می‌شود: ۱ برای ایدیوفون‌ها، ۲ برای ممبرافون‌ها، ۳ برای کوردوفون‌ها و ۴ برای آئروفون‌ها. سپس برای زیرمجموعه‌های هر بخش نیز، عددی در کنار اولی می‌آید، مانند «ایدیوفون‌های ضربه‌ای» که با ۱۱ نشان داده می‌شوند. به همین صورت رده‌ها جزئی‌تر می‌شوند تا ساختار کامل شود.
۱: ایدیوفون‌ها

مقالهٔ اصلی: ایدیوفون
ایدیوفون‌ها اولین بخش این رده را تشکیل می‌دهند. شمارهٔ در نظر گرفته شده برای آن‌ها ۱ است و به ۴ زیر بخش کلی تقسیم می‌شوند:
۱۱: ایدیوفون‌های ضربه‌ای
۱۲: ایدیوفون‌های انقباضی یا کششی
۱۳: ایدیوفون‌های سایشی
۱۴: ایدیوفون‌های دمیدنی.
هرکدام از زیربخش‌ها نیز از زیرمجموعه‌های بسیاری تشکیل می‌شوند.
۱: ایدیوفون‌ها > ۱۱: ایدیوفون‌های ضربه‌ای

این سازها با زدن ضربه ایجاد صدا کرده و به دو بخش تقسیم می‌شوند:
۱۱۱: ضربهٔ مستقیم
۱۱۲: ضربهٔ غیرمستقیم
رضا معظمی گودرزی

| رضا معظمی گودرزی | رضا معظمی گودرزی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ دی ۱۳۷۸
درگذشت: ۲۶ آبان ۱۳۹۸ (۱۹ سال) اندیشه (شهریار)
علت مرگ: اصابت گلوله به کمر
ملیت: ایرانی
شناخته‌شده برای: کشته‌شدن دراعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران
رضا معظمی گودرزی (زادهٔ ۱ دی ۱۳۷۸ – درگذشتهٔ ۲۶ آبان ۱۳۹۸ در شهریار) یکی از کشته‌شدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران بود.
زندگی

رضا معظمی گودرزی، ۱ دی ۱۳۷۸ متولد شد. پدرش از ۱۷ سالگی در جنگ ایران و عراق حضور داشت. رضا معظمی گودرزی به همراه خانواده در کرج زندگی می‌کرد. او به ورزش علاقه داشت و مربی اسکیت بود.
کشته شدن

رضا معظمی گودرزی در ۲۶ آبان ۱۳۹۸، سومین روز از اعتراضات مردمی به افزایش قیمت بنزین، حدود ساعت ۹ و ۳۰ دقیقه شب، در مسیر بازگشت از سالن ورزشی، در تقاطع خیابان یکم شرقی فاز یک اندیشه با اصابت گلولهٔ تک‌تیرانداز، از ناحیهٔ کمر مجروح شد و به بیمارستان منتقل شد. در بیمارستان تأمین اجتماعیِ شهرک اداری، «پانسمان معمولی» برای وی انجام می‌شود. او تا حدود ساعت ۲ بعد از نیمه‌شب روی تخت بیمارستان بود و با وجود خواهش و درخواست‌های خانواده، کادر بیمارستان از بردن وی به اتاق عمل، به دلیل «نبودن جا» امتناع نمودند. اجازهٔ انتقال به بیمارستان دیگر نیز به خانواده داده نشد. پس از آن به اتاق عمل برده شد اما ظاهراً عملی جز جداسازی اعضایش به جهتِ پیوند، انجام نمی‌شود. رضا معظمی گودرزی در سن ۱۸ سالگی کارت اهداء عضو دریافت کرده بود. اعضای بدن او پس از مرگ اهداء شد.
پیکر رضا معظمی گودرزی، در روستایی در حوالی بروجرد به خاک سپرده شد.
حواشی

تحویل پیکر رضا معظمی گودرزی، با شرط عدم برگزاری مراسم تشیع و ترحیم و انتقال به یکی از روستاهای اطرافِ بروجرد صورت گرفت.
برای تحویل پیکر رضا معظمی گودرزی، از خانواده امضایی مبنی بر عدم شکایت از دولت گرفته شد.
به گفتهٔ مادر رضا معظمی گودرزی، او دوست داشت تولد ۲۰ سالگیش «خیلی خاص» باشد.
مراسم شب یلدا همزمان با تولد ۲۰ سالگی رضا معظمی گودرزی، در غروب ۳۰ آذر ۱۳۹۸، توسط خانواده بر مزارش برگزار شد.
رضا معظمی گودرزی روی برگه‌ای که پس از درگذشتش توسط مادرش پیدا شد، از آرزوهایش نوشته بود و در آخر از خدا تشکر کرده بود.
مراسم چهلم درگذشت رضا معظمی گودرزی در کنار مزارش برگزار شد و ویدئویی از مراسم در فضای مجازی منتشر شد.
به گفتهٔ مادر رضا معظمی گودرزی، با گذشت ۸ ماه از این اتفاق، هیچ مسئولی به جهت یافتن قاتل فرزندش، یا دلیل کشتن او، پاسخگوی خانواده نبوده است.
مادر رضا معظمی گودرزی در ویدئویی ضمن شرح حادثه، خواهانِ آزادی ۳ جوان معترض آبان ۹۸؛ امیرحسین مرادی، سعید تمجیدی و محمد رجبی که حکم اعدام آنان به تأیید رسیده است، شد.
حمله مغول به ایران
شرایط نظامی و سیاسی ایران قبل از حمله > شرایط عمومی

شالودهٔ اصلی ارتش در ایران تا قبل از به قدرت رسیدن قبایل آسیای مرکزی در مجموع متکی به بنیهٔ نظامی قبایل و قدرت‌های محلی بود. از آنجائیکه ایران جزئی از امپراتوری اسلام و در حقیقت قلمرو دارالخلافه به‌شمار می‌آمد، بالطبع به لحاظ نظامی نیز تحت امر سپاه اسلام بود، اما در عمل در ایران قدرت‌های محلی در مناطق مختلف قدرت را در دست داشتند و هر قدرت محلی نیز متکی به قوای نظامی خود بود. به غیر از نیروهای محلی بردگان ترک‌نژاد قبایل آسیای مرکزی عنصر دیگر نظامی را تشکیل می‌دادند.
تحول در سیستم نظامی ایران از زمان سلطان محمود غزنوی (دوران حکمرانی ۴۲۱–۳۸۷ ه‍.ق) آغاز شد. تشکیلات نظامی‌ای که سلطان محمود به وجود آورد، برای زمان خودش تحولی نوین در ساختار قشون و قوای جنگی کشور بود. سربازان ارتش جدید نه تنها حقوق دریافت می‌کردند بلکه سهمی از غنائم جنگی نیز به آنان می‌رسید. پیدایش ارتش و افزوده شدن آن بر بافت سنتی قشون که خاستگاه قبیلگی داشت، اولین ویژگی مهم اجتماعی به قدرت رسیدن قبایل آسیای مرکزی، شامل غزنویان و سلجوقیان، در ایران بود. پیدایش ارتش به دنبال خود هزینه و خرج و مخارج امور نظامی و لشکری را به همراه آورد. جمع‌آوری مالیات به دست والیان و حاکمان محلی صورت می‌گرفت. در این دوران حق مالکیت زمین چندان از نظر حکومت به رسمیت شناخته نمی‌شد و رؤسای قبایل پس از گرفتن یک منطقه، خود را صاحب آن می‌دیدند و منطقه فتح شده برای آنان به مثابه غنیمت جنگی بود که باید میان افراد قبیله تقسیم می‌شد. در دوره سلجوقیان، یکی از مشکلاتی که دولت مرکزی با آن دست به گریبان بود پرداخت وجوه و حقوق ماهیانهٔ دیوان‌سالاران و نظامیان بود؛ بنابراین دولت مرکزی جهت پرداخت حقوق آنان، اراضی را به شکل اقطاع در اختیار آنان قرار می‌داد.
سلجوقیان از همان آغاز پیروزی بر غزنویان، ولایت‌های کشور را بین سران خود تقسیم کردند. ملوک طوایف غالباً خود را ملک، امیر یا شاه می‌خواندند معدودی از این ملوک که تاریخ آن‌ها به عهد سلجوقیان می‌رسید، خویشتن را اتابک خواندند، در بین این‌گونه طوایف اتابکان فارس (۶۶۳–۵۴۳ ه‍.ق) را باید یاد کرد که بر فارس حکمرانی داشتند. اتابکان آذربایجان (۶۲۲–۵۳۱ ه‍.ق) بر آذربایجان حکومت می‌کردند. شبانکارگان (۷۵۶–۴۴۸ ه‍.ق) بر قسمت شرقی فارس بین کرمان و خلیج فارس حکومت می‌کردند. اتابکان لر بزرگ (۸۲۷–۵۵۰ ه‍.ق) و اتابکان لر کوچک (۱۰۰۶–۵۸۰ ه‍.ق) بر نواحی غربی ایران مسلط بودند. اتابکان یزد (۷۲۸–۵۳۶ ه‍.ق)، حکومت یزد را در دست داشتند. اختلافات خانگی و هرج و مرج در بین سلاله‌های محلی در این ایام رایج بود.
شرایط نظامی و سیاسی ایران قبل از حمله > گسترش حوزهٔ حکومت سلطان محمد و جنگ با ناصر خلیفه

مقالهٔ اصلی: خوارزمشاهیان
بعد از منقرض شدن سلسلهٔ سلجوقیان عراق عجم (۵۹۰–۵۱۱ ه‍.ق) به دست علاءالدین تکش پدر سلطان محمد خوارزمشاه، بر سر حکمرانی ایران غربی بین ناصر خلیفه عباسی (دوران حکمرانی ۶۲۲–۵۷۵ ه‍.ق) از یک سو و علاءالدین تکش و همچنین جانشین او سلطان محمد از سوی دیگر اختلاف و دشمنیِ سختی بروز کرد. بر همین اساس از زمان به قدرت رسیدن سلطان محمد تا آخر سلطنت او، ایران غربی میدان تاخت‌وتاز لشکریان خوارزمی و سپاهیان خلیفه شد. ناصر خلیفه برای قلع و قمع خوارزمشاه نه‌تنها سلاطین غور و علمای متعصب ماوراءالنهر را بر او برمی‌انگیخت، بلکه از اسماعیلیه و غیرمسلمانان قراختائی و اقوام مغول نیز کمک خواست و در نتیجه نه تنها موجب سرنگونی خوارزمشاه شد، بلکه خاندان خود را نیز سرنگون کرد.
مقارن با جلوس سلطان محمد خوارزمشاه (دوران حکمرانی ۶۱۷–۵۹۶ ه‍.ق) غوریان (۶۰۹–۵۹۷ ه‍.ق) توانستند پس از برافتادن غزنویان (۵۸۳–۳۴۴ ه‍.ق) باقی‌مانده سرزمین‌های غزنوی و شهرهای خراسان مانند شهر بلخ زادگاه مولوی را به تصرف خود درآوردند. سلطان محمد در سال ۶۰۹ سلسله غور را برانداخت و با تصرف غزنین در سال ۶۱۱ توانست سرحد قلمرو خود را از طرف شرق به هندوستان برساند. در سال ۶۰۶ او مازندران را که مدت‌ها بود اسپهبدان طبرستان در دست داشتند، تسخیر کرد. از اواسط سدهٔ ششم هجری جماعتی از ترکان زردپوست شمال چین در ولایت کاشغر و ختن دولتی بزرگ به نام دولت قراختائیان تشکیل داده بودند، که بودایی مذهب بودند. خوارزمشاهیان برای اینکه راه آنان را سد کنند، قبول کرده بودند که هر ساله مبلغی به آنان باج دهند. این رسم تا زمان سلطان محمد برقرار بود اما او از پرداخت خراج به پادشاهی که او را مشرک می‌دانست ابا داشت. سلطان محمد سه بار با قراختائیان جنگ کرد و توانست در سال ۶۰۷ قراختائیان را از ماوراءالنهر براندازد و بخارا و سمرقند را به کمک کوچلک خان سرکردهٔ قبایل نایمان تسخیر کند.
سلطان محمد بعد از آنکه حدود ممالک خود را از طرف شمال شرقی و مشرق به کاشغر و لب سند رسانید، به سمت مغرب یعنی عراق توجه کرد. این ممالک را در این تاریخ اتابکان فارس و آذربایجان در دست داشتند و نفوذ روحانی خلیفهٔ عباسی نیز در این دو منطقه تا حدی باقی بود. سلطان محمد بر سر اینکه نفوذ حکم خوارزمشاهیان در بغداد را خواستار بود و همچنین یاری خواستن خلیفه از اسماعیلیه و قراختائیان برای برانداختن حکومت او، با خلیفه در اختلاف بود. بر اثر این اختلاف و دشمنی سلطان محمد از علمای مملکت خود فتوا گرفت مبنی بر اینکه بنی عباس محق به خلافت نیستند و باید یک نفر از سادات حسینی را به این مقام برگزید به همین نظر خلیفه را معزول اعلان کرده و دستور داد که نام خلیفهٔ عباسی در خطبه‌ها برده نشود و بر روی سکه درج نگردد و یکی از سادات علوی ترمذی را به خلافت گمارد. خوارزمشاه در سال ۶۱۴ به قصد بغداد لشکر کشید اما چون زمستان بود لشکریانش در گردنه اسدآباد از برف و سرما صدمهٔ زیادی دیدند و مجبور شد به خراسان برگردد.
یورش سپاه چنگیز

مقالهٔ اصلی: حمله مغول به آسیای میانه
محمد خوارزمشاه با وجود اقتدار ظاهری در هنگام حمله آمادهٔ دفاع نبود. او در هنگام تدارکات جنگی در ظرف یک سال سه بار از مردم مالیات گرفت و به همین دلیل اعتراض و نارضایتی مردم را برانگیخت. محمد خوارزمشاه قبل از حمله شورایی از امرای خود تشکیل داد. امام شهاب‌الدین خیوقی از فقها و مدرسان معروف خوارزم پیشنهاد داد که از نواحی مختلف سرباز فراهم شود و در کنار سیحون از عبور مغول جلوگیری به عمل آید ولی امرای سلطان این پیشنهاد را نپذیرفتند و گفتند که بهتر است مغول به ماوراءالنهر بیاید و به کوه‌ها و تنگناهای صعب برسند و آنوقت چون ایشان راه‌ها را درست نمی‌شناسند بر سر ایشان بتازیم. سلطان رأی دستهٔ دوم را پذیرفت و قشون و امرای خود را بین آبادی‌های عمدهٔ ماوراءالنهر متفرق کرد اما خود او قبل از آنکه سپاهیانی که از اطراف خواسته بود جمع آیند راهی بلخ شد و دفاع از ماوراءالنهر را به امرا و قشون خود واگذاشت.
یورش سپاه چنگیز > تسخیر ماوراءالنهر

چنگیز خان در ماه سپتامبر سال ۱۲۱۹ میلادی (۶۱۶ ه‍.ق) به اُترار، در آخرین حد مرزی قلمرو خوارزمشاهیان (در قزاقستان کنونی) رسید و نیروهای خود را به سه قسمت تقسیم کرد. یک قسمت را در اختیار پسرانش اوگتای و چغتای قرارداد تا اُترار را محاصره کنند و قسمت دیگر آن را به فرماندهی جوجی برای گرفتن شهرهای ساحل سیحون به سوی شهر جَند روانه ساخت. خود او به همراهی پسرش تولی در رأس قوای اصلی به سوی بخارا حرکت کرد. رسم چنگیز چنین بود که در هنگام لشکرکشی از خدمات مشاوران و کسانی که دارای اطلاعات بودند و راه‌داران بهره می‌برد به همین علت همواره جماعتی از تجار مسلمان که به دلیل مسافرت‌های زیاد معلومات بسیار داشتند و به چگونگی راه‌های عبور اطلاع داشتند برای مشاوره در اردوی او بودند. همچنین پس از آغاز حمله برخی از امرای خوارزمشاه که با او دشمنی داشتند، مانند بدرالدین عمید نیز به اردوی چنگیز پیوستند و در باب اوضاع دربار سلطان و چگونگی راه‌ها اطلاعات بسیاری به چنگیز دادند. از وضع حمله و تقسیم لشکر و دیگر تصمیمات چنگیز به خوبی معلوم‌است که چنگیز از اوضاع جغرافیایی ماوراءالنهر اطلاعات صحیح داشته‌است.
یورش سپاه چنگیز > اشغال بخارا و سمرقند و اترار

در سال ۱۲۲۰ میلادی (۶۱۶ ه‍.ق) چنگیز خان با قوای اصلی اردوی خود به بخارا حمله کرد و با مقاومت شدید مدافعان شهر مواجه شد؛ ولی این ایستادگی زیاد به طول نینجامید در روز سوم جنگ مدافعان بخارا که ارتباطشان از همه طرف قطع شده بود، به ناچار دست از مقاومت کشیدند. مهاجمان مغول پس از تصرف بخارا هزاران تن از سکنهٔ بی‌سلاح و بی‌دفاع شهر را کشتند و بقیه را همچون برده و کنیز به اسارت بردند. به دنبال آن راه سمرقند را پیش گرفتند. چنگیز در بخارا بزرگان شهر را احضار کرد و گفت غرض از احضار شما جمع‌آوری آلات نقره‌ای است که محمد خوارزمشاه آن‌ها را به شما فروخته (یعنی بعد از قتل تجار در اترار به دست غایرخان) زیرا که این اشیاء متعلق به ماست و ایشان هرچه از آن اشیاء در تعلق داشتند پیش خان مغول آورده و تحویل دادند.
محمد خوارزمشاه به دفاع از سمرقند اهمیت زیاد داده و در این شهر نیروی بزرگی جمع آورده بود و استحکامات شهر دوباره تعمیر شده بود. به قول برخی از مورخان ۱۱۰ هزار و طبق برخی منابع دیگر ۶۰–۵۰ هزار نفر سرباز در سمرقند برای دفاع از شهر جمع شده بودند. به نظر می‌آید که شهر در این شرایط می‌توانست در برابر محاصره چندین سال نیز مقاومت بکند. در روز سوم محاصره مدافعان شهر از مواضع خود بیرون آمده به دشمن حمله بردند. در این هجوم ناگهانی گروه بسیاری سربازان شرکت داشتند. آن‌ها تعدادی از سربازان مغول را نابود کردند، ولی خود در محاصرهٔ دشمن افتادند، و اکثر آن‌ها در میدان نبرد کشته شدند. این حملهٔ نافرجام تأثیر ناگواری بر روحیهٔ مدافعان گذاشت. برخی از افراد بانفوذ شهر تصمیم به تسلیم گرفتند و قاضی و شیخ‌الاسلام شهر را به نزد چنگیز خان فرستادند تا گفتگویی دربارهٔ تسلیم انجام دهند. سرانجام آن‌ها دروازهٔ شهر را به روی دشمن گشودند و قشون چنگیزی وارد شهر شده و دست به قتل‌عام و غارت زدند. پس از حمله شهر سمرقند به خرابه‌زار تبدیل شد و از سکنه خالی شد.
سربازان مغول به دنبال یک حملهٔ قطعی شهر اترار را گرفتند، ولی قلعهٔ اترار به مدت یک ماه (طبق برخی اسناد، شش ماه) مقاومت کرد. مغول‌ها پس از گرفتن شهر اترار، تمامی مدافعان شهر و قلعه را به قتل رساندند. بدین ترتیب فتح ماوراءالنهر با سرعت باورنکردنی انجام شد.
یورش سپاه چنگیز > پیشروی در خراسان

.
در سال ۱۲۲۱ میلادی (۶۱۷ ه‍.ق) پسران چنگیز چغتای، اوگتای و جوجی با ۱۰۰ هزار نفر اردوی مغول پایتخت دولت خوارزمشاهی شهر گرگانج جرجانیه یا اُرگنج را محاصره نمودند و مردم را به ایلی (اصطلاحی مغولی به معنای قبول تابعیت) خواندند ولی کسی از بزرگان شهر، این پیشنهاد را قبول نکرد. این شهر مرکز علم و ادب و بحث و درس به‌شمار می‌رفت و مدارس و کتابخانه‌های بزرگ داشت و مرکز اجتماع شعرا و ادب و دانشمندان بود. مدافعان شهر به مدت شش ماه با مغول‌ها جنگیدند. تسخیر این شهر بخاطر مقاومت اهالی چنان بر مغولان دشوار بود که پس از وارد شدن به شهر نیز هر یک کوچه و محله را با قربانی یا دادن تلفات عظیم به دست آوردند. آن‌ها پس از اشغال شهر همه را سر بریدند به استثنای پیشه‌وران، کودکان و زنان که آن‌ها را برده و کنیز کردند. سپس به علت خشمگین بودن از این همه تلفاتی که داده بودند، تصمیم گرفتند که شهر را با خاک یکسان کنند تا اثری از آن باقی نماند. آن‌ها بدین منظور سد ساحل جیحون را ویران و شهر گرگانج را غرق در آب کردند.
چنگیز پسر خود تولی را به خراسان مأمور کرد. در سال بعد، (۶۱۸ ه‍.ق) تولی، خراسان از مرو تا بیهق (سبزوار کنونی یکی از شهرهای منطقه بیهق دانسته می‌شود) و از نسا و ابیورد تا هرات را یکی یکی اشغال نموده و آنجا را مانند ماوراءالنهر تخریب کرد. او به ویژه شهر مرو یکی از قدیم‌ترین مراکز فرهنگی آسیای مرکزی را خراب کرد.
۶۱۹ ه‍.ق چنگیز پس از عبور از معبر پنجاب و تسخیر ترمَذ و بلخ و گرفتن شهرهای ولایت جوزجانان از جیحون گذشته و به سرزمین طالقان آمد. این طالقان شهری واقع در ولایت جوزجانان بود و طالقانِ خراسان گفته می‌شد. قلعهٔ طالقان نصرت کوه نام داشت. محاصرهٔ این قلعه ده ماه به طول انجامید تا سرانجام پسران چنگیز به کمک او آمده طالقان را فتح کردند. پس از آن چون خبر فتح جلال‌الدین را در پروان در نزدیکی شهر غزنین به چنگیز داده بودند از راه بامیان به غزنین آمد و در بین راه بامیان را محاصره کرد. هنگامی که مغول سرگرم محاصرهٔ این شهر بودند، مُوتُوجن، پسر جغتای و نوهٔ محبوب چنگیز، به دست یکی از اهالی بامیان کشته شد. چنگیز پس از فتح بامیان دستور داد که علاوه بر مردم جانوران را هم بکشند و کسی را به اسارت نگیرند و بچه در شکم مادر زنده باقی نگذارند و سپاه مغول به دستور چنگیز شهر را چنان ویران کردند تا دیگر کسی نتواند در آن‌جا سکونت کند. هنگامی‌که چنگیز به غزنین رسید چون جلال‌الدین از این شهر رفته بود به دنبال او به کنار رود سند شتافت ولی نتوانست مانع فرار جلال‌الدین به هند شود. پس از گریختن جلال‌الدین به هند چنگیز چند ماه در این منطقه بود اما بعد به‌علت شورشی که در چین شمالی و تبت درگرفته بود و حضور او را ایجاب می‌کرد، به‌سوی آن منطقه حرکت کرد.
تعقیب و گریز سلطان محمد

در سال ۶۱۶ ه‍.ق محمد خوارزمشاه به همراه سپاهی خود را به شهر اترار و شهرهای اطراف سیحون رساند و بعد از برخورد اولیه و شکست در مقابل مغول‌ها، از آنان ترسان شد و تأثیر اولین برخورد با مغول‌ها به گونه‌ای بود که وی دیگر هرگز حاضر نشد با آنان در میدان جنگ روبرو شود. او پس از شنیدن خبر سقوط بخارا و سمرقند، از بلخ بیرون آمد. چنگیز از ضعف و پریشانی سلطان محمد مطلع شد و درصدد برآمد پیش از آن‌که کمکی به او برسد، کار او را یکسره کند بدین منظور داماد خود تُغاجار و دو نفر از بزرگان لشکر خود به نام‌های یمه نویان و سبتای بهادر را که در جنگ‌های چین پیروزی‌هایی کسب کرده بودند، به تعقیب سلطان محمد فرستاد و به آنان دستور داد که در سر راه توقف نکنند و تا خوارزمشاه را نگیرند از پای ننشینند و فرصت دستگیری سلطان را به‌خاطر حمله به شهرها و آبادی‌های سر راه، از دست ندهند. جبه و سبتای پس از عبور از جیحون به بلخ رسیدند.
تعقیب و گریز سلطان محمد > ورود سپاه مغول به قلمروی خاک ایران کنونی

سلطان محمد خوارزمشاه از بلخ به نیشابور رسید و پس از آن عازم ری شد. جبه و سبتای نیز از بلخ حرکت کرده، به نیشابور رسیدند. آن دو تسخیر نیشابور را به بعد موکول کرده به‌دنبال سلطان حرکت کردند. آن‌ها در سر راه و در تعقیب سلطان آبادی‌هایی که از در اطاعت درنمی‌آمدند مورد قتل و غارت قرار می‌دادند.
سلطان محمد عازم دژ فرزین واقع در سی فرسنگی همدان شد. در این دژ پسر او رکن‌الدین غورسانچی حاکم عراق عجم با ۳۰ هزار نفر به انتظار رسیدن او بود. سلطان محمد در این محل زنان حرم خود را با پسرش غیاث‌الدین به قلعه قارون از قلعه‌های محکم در کوه‌های البرز و بین دماوند و مازندران فرستاد. او همچنین نزد نصرت‌الدین هزاراسپ اتابک لر بزرگ پیغام فرستاد و او را به خدمت خواست و با ملک نصرت‌الدین و امرای عراق در دفع دشمن به مشاوره پرداخت. امرای عراق صلاح در آن دیدند که سلطان در اطراف اشترانکوه موضع بگیرد. ملک نصرت‌الدین هزاراسپ از سلطان خواست که به کوهستان‌های میان فارس و لر بزرگ پناه ببرد و وعده کردند که از مردم لر و کهگیلویه و فارس ۱۰۰ هزار پیاده برای سلطان جمع‌آوری کنند ولی سلطان محمد به‌علت شک و عدم اطمینانی که نسبت به نصرت‌الدین داشت، نظر وی را نپذیرفت. در این زمان، خبر رسید که مغولان به ری رسیده و این شهر را مورد قتل و غارت قرار داده‌اند بدین ترتیب با پسرانش عازم قلعهٔ قارون شد و یک روز در آن‌جا توقف کرد. در راه، جمعی از سپاهیان مغول به او رسیده و بدون این‌که او را بشناسند به‌طرف او تیراندازی کردند ولی سلطان نجات یافت. پس از آن او به طرف قزوین رفت و پس از ۷ روز اقامت در قزوین، در قلعهٔ سرچاهان (نزدیک سلطانیه در استان زنجان کنونی) اقامت کرد. پس از آن مغولان رد پای او را گم کردند و خیال کردند که به بغداد عزیمت کرده‌است. سلطان محمد سر راه گیلان، خود را به مازندران رساند و سرانجام در یکی از جزایر کوچک دریای خزر به نام جزیرهٔ آبسکون پناهنده شد.