الفبای فارسی
جدول نویسه‌های الفبای فارسی > ترتیب الفبای فارسی

ترتیب و نام ۳۳ حرف فارسی و ۱۲۲ شکل نوشتاری آنها:
| شماره | نام | DIN 31635 | الفبای آوانگاری بین‌المللی (IPA) | شکل‌ها> آغازی | شکل‌ها> میانی | شکل‌ها> پایانی | شکل‌ها> تنها |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | همزه | ʾ | [ʔ] | ئـ | ـئـ | ـئ ـأ ـؤ  | ء أ |
| ۲ | الف | ā | [ɒ] | ـا | ـا | ـا | آ / ا |
| ۳ | بِ | b | [b] | بـ | ـبـ | ـب | ب |
| ۴ | پِ | p | [p] | پـ | ـپـ | ـپ | پ |
| ۵ | تِ | t | [t] | تـ | ـتـ | ـت | ت |
| ۶ | ثِ | s̱ | [s] | ثـ | ـثـ | ـث | ث |
| ۷ | جیم | j | [d͡ʒ] | جـ | ـجـ | ـج | ج |
| ۸ | چِ | č | [t͡ʃ] | چـ | ـچـ | ـچ | چ |
| ۹ | حِ | ḥ | [h] | حـ | ـحـ | ـح | ح |
| ۱۰ | خِ | x | [x] | خـ | ـخـ | ـخ | خ |
| ۱۱ | دال | d | [d] | ـد | ـد | ـد | د |
| ۱۲ | ذال | ẕ | [z] | ـذ | ـذ | ـذ | ذ |
| ۱۳ | رِ | r | [ɾ] | ـر | ـر | ـر | ر |
| ۱۴ | زِ | z | [z] | ـز | ـز | ـز | ز |
| ۱۵ | ژِ | ž | [ʒ] | ـژ | ـژ | ـژ | ژ |
| ۱۶ | سین | s | [s] | سـ | ـسـ | ـس | س |
| ۱۷ | شین | š | [ʃ] | شـ | ـشـ | ـش | ش |
| ۱۸ | صاد | ṣ | [s] | صـ | ـصـ | ـص | ص |
| ۱۹ | ضاد | z̤ | [z] | ضـ | ـضـ | ـض | ض |
| ۲۰ | طا | ṭ | [t] | طـ | ـطـ | ـط | ط |
| ۲۱ | ظا | ẓ | [z] | ظـ | ـظـ | ـظ | ظ |
| ۲۲ | عین | ʿ | [ʔ] | عـ | ـعـ | ـع | ع |
| ۲۳ | غین | ġ | [ɣ] / [ɢ] | غـ | ـغـ | ـغ | غ |
| ۲۴ | فِ | f | [f] | فـ | ـفـ | ـف | ف |
| ۲۵ | قاف | q | [ɢ] / [ɣ] / [q] (in some dialects) | قـ | ـقـ | ـق | ق |
| ۲۶ | کاف | k | [k] | کـ | ـکـ | ـک | ک |
| ۲۷ | گاف | g | [ɡ] | گـ | ـگـ | ـگ | گ |
| ۲۸ | لام | l | [l] | لـ | ـلـ | ـل | ل |
| ۲۹ | میم | m | [m] | مـ | ـمـ | ـم | م |
| ۳۰ | نون | n | [n] | نـ | ـنـ | ـن | ن |
| ۳۱ | واو | v / ū / ow | [v] / [u:] / [o] / [ow] / [o:] (in Dari) | ـو | ـو | ـو | و |
| ۳۲ | هِ | h | [h] | هـ | ـهـ | ـه | ه |
| ۳۳ | یِ | y / ī / á | [j] / [i] / [ɒ:] / [e:] (in Dari) | یـ | ـیـ | ـی | ی |
همچنین در گذشته حرف ویژه‌ای برای نشان دادن واج /β/ در الفبای فارسی وجود داشته است. این حرف که به صورت «ف» با دو نقطهٔ اضافی نوشته می‌شد، دیگر در الفبای فارسی حضور ندارد.
| آوا | تنها | آغازی | میانی | پایانی | نام |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| /β/ | ڤ | ڤـ | ـڤـ | ـڤ | ڤِ |
حمزهٔ اصفهانی آن را «میان باء و فاء» خوانده و کلمات «لڤ» (الشفه) و «شَڤ» (اللیل) را مثال آورده است. ابوعلی‌سینا آن را «فاءِ نزدیک به باء» توصیف می‌کند و کلمهٔ «ڤزونی» را به عنوان مثال می‌آورد. بدیع‌الزمان نطنزی «ڤ» را از جمله واج‌های فارسی که در عربی نیست، ثبت کرده‌ است. مؤلف دستور دبیری نیز آن را در شمار حرف‌های خاص فارسی که باید با سه نقطه مشخص شود، آورده است. خواجه نصیرالدین طوسی از جملهٔ «پنج حرف مصمت دیگر که در این لغت (فارسی) زیادت شود» صورت «ڤ» را به سه نقطه ثبت کرده است. شمس قیس آن را «فاء اعجمی» می‌خواند. این همخوان همان واج لبی-دندانیِ واکدار است که هنوز در فارسی وجود دارد، اما در عربی نیست و همخوان «و» در زبان عربی که از حروف لَیِّن شمرده شده، واج نیم‌واکه است که در بعضی زبانهای دیگر مانند انگلیسی نیز هست و در کتابت آن را با حرف W ثبت می‌کنند. این واج در گویش‌های ایرانی ثابت نبوده، چنان‌که گاهی به «ب» (دولبیِ واکدار) و گاهی به «ف» (لبی-دندانیِ بی‌واک) تبدیل شده است. از مثال‌هایی که حمزهٔ اصفهانی نام برده، چنین گمان می‌رود که در شیوهٔ تلفظ اصفهان همخوان «ب» در آخر کلمه مانند «و» به‌جا آورده می‌شده، یعنی «لَوْ = لب» و «شَوْ = شب». در بسیاری از گویش‌های ایرانی کنونی هم در این مورد واکهٔ مرکب ou به کار می‌رود که مرحلهٔ ثانوی تحول است. چنان‌که «شب» را šou و «آب» را ou می‌گویند. در موارد دیگر همخوان «ڤ» در بعضی گویش‌های ایرانی به «ب» و «ف» بدل می‌شده. کلمهٔ «ڤزونی» که ابوعلی‌سینا ذکر کرده، اکنون به صورت «فزونی» در فارسی دری رایج است.
در بسیاری از نسخه‌های نوشته شده پیش از قرن هفتم نیز نوسان میان این سه همخوان (یعنی «و»، «ب» و «ف») دیده می‌شود، مانند:
اوکندن = افکندن
بشردن = فشردن
افریشم = ابریشم
دفسانیدن = دوسانیدن