هیتنری
باورها > کیهان‌شناسی و زندگی پس از مرگ

ویتن‌ها کیهان‌شناسی را بر اساس آنچه در اساطیر نورس یافت می‌شود (کیهان‌شناسی نورس) تفسیر می‌کنند. بر اساس این کیهان‌شناسی، جهان بشریت - معروف به میدگارد - تنها یکی از نُه جهان است، که همه این جهان‌ها با یک درخت جهانی کیهانی به‌نام ایگدراسیل مرتبط هستند. اعتقاد بر این است که انواع مختلفی از موجودات در این جهان‌ها و قلمروهای مختلف ساکن هستند. برای مثال، انسان‌ها در میدگارد زندگی می‌کنند، در حالی که کوتوله‌ها در قلمروی دیگر، الف‌ها در قلمرویی دیگر، یوتون در قلمرویی دیگر، و سایر موجودات زنده در دو قلمرو دیگر زندگی می‌کنند. بیش‌تر پیروان بر این باورند که این توصیف، شاعرانه یا نمادین، و با سطوحی مختلف از کیهان است، که نمایان‌گر قلمروهای بالاتر و فراتر از سطح مادی هستی است. همچنین برخی درخت جهانی را نمادی برای تعامل زیست‌محیطی و اجتماعی می‌دانند. برخی از ویتن‌ها، مانند روان‌شناس برایان بیتس، رویکردی را برای این کیهان‌شناسی اتخاذ کرده‌اند که ریشه در روان‌شناسی تحلیلی دارد و بدین ترتیب جهان‌های نه‌گانه و ساکنان آن‌ها را به‌عنوان نقشه‌های ذهنی انسان تفسیر می‌کنند.
بر اساس یک باور متداول در میان ویتن‌ها، و طبق منابع نورس قدیم، سه الهه معروف به نورن‌ها در انتهای ریشه درخت جهانی قرار دارند. این سه، به‌شکل عجیبی به‌سان سرنوشت می‌چرخند، که به اعمال و روابط متقابل همه موجودات در سراسر کیهان اشاره دارد. گاهی اوقات این سه شخصیت را «گذشته، حال و آینده»، «بودن، شدن، و الزام» یا «آغاز، شدن، آشکاری» می‌نامند. اعتقاد بر این است که یک فرد می‌تواند در سراسر جهان سیر کند، بنابراین جهان‌بینی هیتنری بین مفاهیم اراده آزاد و تقدیرگرایی در نوسان است. پیروان هیتنری، همچنین به شکل خاصی از سرنوشت (wyrd) که با نام اورلوگ (örlög) شناخته می‌شود، اعتقاد دارند. اورلوگ با بخت مرتبط است؛ هیتن‌ها در آمریکای شمالی بر این باورند که بخت را می‌توان به‌دست‌آورد، از راه نسل‌ها منتقل کرد، یا از دست داد.
گروه‌های مختلف هیتنری، اسطوره آخرالزمانی نورس رگناروک را پذیرفته‌اند. تعداد کمی آن را پیش‌گوی رویدادهای آینده می‌دانند. و اغلب به‌عنوان یک هشدار نمادین در مورد خطری که بشریت در صورت عمل نابخردانه در رابطه با خودش و جهان طبیعی با آن مواجه می‌شود، تلقی می‌شود. مرگ خدایان در رگناروک، یادآور اجتناب‌ناپذیر بودن مرگ و اهمیت زندگی شرافت‌مندانه و با صداقت تا زمان مرگ تلقی می‌شود. بارها، ملی‌گرایان قومی، رگناروک را پیش‌گویی فرجام‌شناسانه تعبیر کرده‌اند، که در آن نژاد سفید کسانی را که این پیروان هیتنری به‌عنوان ستمگر می‌پندارند، سرنگون می‌کنند و جامعه‌ای بر اساس مذهب هیتنری ایجاد می‌کنند. دانشمند علوم سیاسی جفری کاپلان بر این باور بود که این «رنگ هزاره گرایی» رگناروک بود که به تبدیل نژادپرستان سفیدپوست آمریکایی به جناح راست آیین هیتنری کمک کرد.
برخی از پیروان به زندگی پس از مرگ اعتقاد ندارند، در مقابل بر اهمیت رفتار و حسن‌شهرت در این دنیا تأکید دارند. در هیتنری ایسلندی، هیچ باور جزمی منحصربه‌فردی در مورد زندگی پس از مرگ وجود ندارد. یک باور مشترک ویتن‌ها این است که یک انسان دارای روح‌های متعددی است که جدا از هم هستند، اما با هم ارتباط دارند. باور به چهار یا پنج روح رایج است، که دو تای آن‌ها از مرگ جسمانی جان سالم به‌در می‌برند: یکی از آن‌ها، آغوش، به قلمرو اجداد سفر می‌کند، درحالی‌که دیگری، واکشی، تحت فرایند تناسخ در یک بدن جدید قرار می‌گیرد. در باور ویتن‌ها، قلمروهای مختلفی وجود دارد که بر اساس ارزش زندگی زمینی فرد، آغوش می‌تواند وارد آن‌ها شود. این‌ها شامل والهالا، که توسط اودین اداره می‌شود، یا سسرومنیر، تالار فریجا است. باورهای مربوط به تناسخ در میان ویتن‌ها بسیار متفاوت است، اگرچه یک باور رایج این است که افراد در خانواده یا قبیله خود دوباره متولد خواهند شد.