داعش

این مقاله دربارهٔ گروهی تروریستی به نام داعش است. برای دولت حاکم بر سرزمین‌های تصرف شده توسط این گروه، قلمروی داعش را ببینید.
| دولت اسلامی | دولت اسلامی |
| --- | --- |
الدولة الإسلامیة: الدولة الإسلامیة
پرچم: پرچم
نام دیگر: دولت اسلامی عراق و سوریه، دولت اسلامی عراق و شام، داعش
بنیان‌گذار: ابومصعب زرقاوی †
رهبران:  رهبر: ابوحفص هاشمی قرشی  سخنگو: ابوحذیفه انصاری  رهبران سابق: ابوالحسین حسینی قرشی † ابوالحسن هاشمی قرشی † ابوابراهیم هاشمی قرشی † ابوبکر بغدادی †  معاون رهبر در عراق: ابوفاطمه جحیشی  معاون رهبر در سوریه: ماهر عگل †  معاون رهبر در لیبی: عبدالقادر نجدی †  فرمانده نظامی: ابوصالح عبیدی  رئیس مجلس شورا: ابو ارکان عامری  فرمانده عملیات نظامی سوریه: ابوعمر شیشانی †  وزیر جنگ: گل‌مراد حلیموف †  وزیر دارایی: سامی جاسم محمد جبوری (اسیر)  وزیر اطلاعات: ابومحمد فرقان †  سخنگوی سابق: ابومحمد عدنانی † ابوحمزه قرشی † ابوعمر مهاجر (اسیر) 
تاریخ فعالیت:  ۲۰۰۶–اکنون ۱۹۹۹: بنیان‌گذاری با نام جماعت توحید و جهاد اکتبر ۲۰۰۴: پیوستن به القاعده ۱۳ اکتبر ۲۰۰۶: اعلام موجودیت دولت اسلامی عراق ۸ آوریل ۲۰۱۳: تغییر نام به دولت اسلامی عراق و شام و ادعای حکومت بر شام ۳ فوریه ۲۰۱۴: جدایی از القاعده ۲۹ ژوئن ۲۰۱۴: اعلام خلافت ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴: ادعای قلمرو در لیبی، مصر، الجزایر، عربستان سعودی و یمن ۲۹ ژانویه ۲۰۱۵: ادعای قلمرو در جنوب آسیا ۱۲ مارس ۲۰۱۵: ادعای قلمرو در نیجریه ۲۳ ژوئن ۲۰۱۵: ادعای قلمرو در قفقاز شمالی ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۷: بازپس‌گیری موصل توسط نیروهای عراقی ۱۷ اکتبر ۲۰۱۷: بازپس‌گیری رقه توسط نیروهای دموکراتیک سوریه ۲۳ مارس ۲۰۱۹: از دست دادن تمام قلمرو در سوریه ۲۷ اکتبر ۲۰۱۹: کشته‌شدن ابوبکر بغدادی ۳ فوریه ۲۰۲۲: کشته‌شدن ابوابراهیم هاشمی قرشی 
گروه(ها):  گروه‌ها   داعش الجزایر (تا ۲۰۱۶)   داعش بنگال (تا ۲۰۲۰)   داعش قفقاز   داعش مرکز آفریقا   داعش خراسان  جماعت الاحرار (۲۰۱۵–۲۰۱۶)   جندالله (پاکستان) (۲۰۱۴–۲۰۱۷)   جبهه ملا دادالله (۲۰۱۵–۲۰۱۶)   داعش لیبی   داعش پاکستان   داعش ساحل   داعش سومالی   داعش غرب آفریقا  بوکو حرام (تا ۲۰۱۶)   داعش یمن   ابو سیاف  انصارالخلیفه فیلیپین (تا ۲۰۲۱)   مجاهدین شرق اندونزی (تا ۲۰۲۲)   کتیبه نوسنتارا   داعش شام  ارتش خالد بن ولید (تا ۲۰۱۸)   الشباب (موزامبیک)   داعش هند  داعش جامو و کشمیر   داعش ترکیه   داعش عراق  داعش کردستان   تیپ شیخ عمر حدید (تا ۲۰۱۹)   لواء خنساء (تا ۲۰۱۷)   داعش بروکسل (تا ۲۰۱۶)   داعش عربستان سعودی (تا ۲۰۱۷)   داعش صحرای سینا (تا ۲۰۲۳) گروه‌های سازمان‌نیافته داعش آذربایجان  جندالخلیفه تونس (تا ۲۰۱۹)   انصارالخلیفه برزیل (تا ۲۰۱۸)   دین الحق (تا ۲۰۱۶)   امت النبی (تا ۲۰۱۶)  
مقر: نامشخص (مارس ۲۰۱۹ – اکنون)  سابق  بعقوبه، عراق (۲۰۰۶–۲۰۰۷)   بدون مرکز فرماندهی (۲۰۰۷–۲۰۱۳)   رقه، سوریه (۲۰۱۳–۲۰۱۷)   میادین، سوریه (ژوئن–اکتبر ۲۰۱۷)   قائم، عراق (اکتبر–نوامبر ۲۰۱۷)   البوکمال، سوریه (نوامبر ۲۰۱۷)   هجین، سوریه (نوامبر ۲۰۱۷ – دسامبر ۲۰۱۸)   السوسه، سوریه (دسامبر ۲۰۱۸ – ژانویه ۲۰۱۹)   المراشده، سوریه (ژانویه–فوریه ۲۰۱۹)   باغوز فوقانی، سوریه (فوریه–مارس ۲۰۱۹) 
مناطق فعالیت:  قلمروی داعش به رنگ خاکستری در زمان بیشترین گستره سرزمینی آن (مه ۲۰۱۵)  راهنمای قلمروها   داعش   دولت عراق   دولت سوریه   دولت لبنان   نیروهای کردستان عراق   نیروهای کردستان سوریه   نیروهای اپوزیسیون سوریه   نیروهای مسلح ترکیه   جبهه النصره   حزب‌الله لبنان یادداشت: عراق و سوریه دارای مناطق بیابانی وسیع با جمعیت کم هستند. این مناطق به‌عنوان تحت کنترل توسط نیروهایی که جاده‌ها و شهرک‌های درون آن‌ها را در اختیار دارند، فرض می‌شوند. 
ایدئولوژی: ایدئولوژی داعش قطبی‌گری  تکفیری  وهابیت  پان‌اسلامیسم  سلفی‌گری  جهادگرایی سلفی  ایزدی‌ستیزی  شیعه‌ستیزی  مسیحی‌ستیزی  هندوستیزی  ال‌جی‌بی‌تی‌ستیزی  یهودستیزی  زن‌ستیزی 
شعار: باقی می‌ماند و گسترش می‌یابد
وضعیت: گروه تروریستی
اندازه:  فهرست تعداد جنگجویان در سوریه و عراق:  ۵۰۰۰–۱۰۰۰۰ (گزارش شورای امنیت سازمان ملل در سال ۲۰۱۹)  ۲۸٬۶۰۰–۳۱٬۶۰۰ (ژوئیه ۲۰۱۸) (برآورد وزارت دفاع آمریکا در سال ۲۰۱۶)  ۲۰۰۰۰۰ (ادعاشده در سال ۲۰۱۵ توسط رئیس ستاد کردستان عراق)  ۱۰۰۰۰۰ (ادعای جهادگرایان در ۲۰۱۵)  ۳۵۰۰۰–۱۰۰۰۰۰ (در بیشترین حالت، برآورد وزارت خارجه آمریکا)   خارج از سوریه و عراق: ۳۲٬۶۰۰–۵۷٬۹۰۰ (برای برآوردهای دقیق تر به ارتش داعش مراجعه کنید)  تخمین کلی: ۶۱۲۰۰–۲۵۷۹۰۰  جمعیت غیرنظامی در سال ۲۰۱۵ (حداکثر نزدیک به): ۸ تا ۱۲ میلیون داعش غرب آفریقا در ۲۰۲۲: ۸۰۰۰۰۰ 
متحدان: حامیان
مخالفان:  مخالفان دولتی  افغانستان   کانادا   اتحادیه اروپا   فرانسه   هند   ایران   عراق   اسرائیل   اردن   لبنان   لیبی   موزامبیک   نیجریه   پاکستان   فیلیپین   روسیه   عربستان سعودی   سوریه   ترکیه   امارات متحدهٔ عربی   بریتانیا   ایالات متحده آمریکا   یمن    سایر مخالفان  آبخاز   آلبانی   الجزایر   ارمنستان   جمهوری آرتساخ (تا ۲۰۲۳)   استرالیا   اتریش   جمهوری آذربایجان   بحرین   بنگلادش   بلژیک   بنین   بولیوی   بوسنی و هرزگوین   برزیل   بلغارستان   کامبوج   کامرون   چاد   چین   کنگو   کرواسی   چک   دانمارک   جیبوتی   مصر   استونی   فیجی   فنلاند   گرجستان   آلمان   یونان   مجارستان   اندونزی   ایرلند   ایتالیا   ژاپن   قزاقستان   کرهٔ شمالی   کرهٔ جنوبی   کوزوو   قرقیزستان   لتونی   لیتوانی   لوکزامبورگ   مالزی   مالدیو   مالت   موریس   مکزیک   مولدووا   مراکش   میانمار   هلند   نیوزیلند   نیکاراگوئه   نیجر   مقدونیه شمالی   نروژ   عمان   فلسطین   لهستان   پرتغال   قطر   رومانی   جمهوری دموکراتیک عربی صحرا   صربستان   سنگاپور   اسلواکی   اسلوونی   سومالی   اوستیای جنوبی   اسپانیا   سری‌لانکا   سوئد   سوئیس   تایوان   تاجیکستان   تایلند   ترینیداد و توباگو   تونس   ترکمنستان   اوگاندا   اوکراین   ازبکستان   ویتنام    مخالفان غیردولتی  دولت موقت سوریه  ∟   شمال اشغال‌شده سوریه توسط ترکیه  ∟  ارتش ملی سوریه   اداره خودمختار شمال و شرق سوریه  ∟  نیروهای دموکراتیک سوریه   دولت نجات سوریه  ∟ هیئت تحریر شام   پیشمرگه   القاعده    سایر مخالفان  حزب‌الله لبنان   جنبش حوثی‌ها   ارتش آزاد سوریه   حماس   یگان‌های حفاظت دشت نینوا   سپاه بدر   حشد شعبی   عصائب اهل حق   کتائب حزب‌الله  جنبش مقاومت اسلامی نجباء  فهرست کامل…  نیروهای دفاع ملی سوریه  کتائب سید الشهداء   کنفدرالیسم جوامع کردستان   احرار الشام   جبهه النصره (هیئت تحریر شام از ۲۰۱۷)   نیروهای سپر لیبی   مجلس شورای مجاهدین درنه   جیش‌الفتح (۲۰۱۵–۲۰۱۷)   نیروهای اسدالله الغالب در عراق و شام   جیش مؤمل   حزب‌الله سوریه   قوات الرضا   لشکر فاطمیون   لشکر زینبیون   جبهه اسلامی (سوریه)  اتحاد اسلامی اجناد الشام   گردان‌های بعث   اپوزیسیون ونزوئلا  بیشتر… 
درگیری‌ها و جنگ‌ها: جنگ عراق (۲۰۰۳–۲۰۱۱) شورش عراق جنگ داخلی سوریه جنگ در عراق (۲۰۱۷–۲۰۱۳) دومین جنگ داخلی لیبی شورش بوکو حرام شورش در خیبر پختونخوا جنگ در افغانستان جنگ داخلی یمن درگیری‌های دیگر  هدف اولیه در عملیات عزم راسخ  جنگ با داعش  مداخله آمریکا در سوریه  مداخله آمریکا در عراق  مداخله مصر در لیبی  مداخله نیجریه 
پس  از جیش طائفه منصوره (۲۰۰۴–۲۰۰۶) مجلس شورای مجاهدین در عراق (۲۰۰۶)  دولت اسلامی عراق (۲۰۰۶–۲۰۱۳): پس  از جیش طائفه منصوره (۲۰۰۴–۲۰۰۶) مجلس شورای مجاهدین در عراق (۲۰۰۶)  دولت اسلامی عراق (۲۰۰۶–۲۰۱۳)
دولت اسلامی (IS),معروف به دولت اسلامی عراق و شام (ISIL) یا دولت اسلامی عراق و سوریه (ISIS),با نام اختصاری داعش (Daesh),یک گروه ستیزه‌جوی تروریستی اسلام‌گرا و فراملی و همچنین شبه‌دولت به رسمیت شناخته نشده سابق استکه از شاخه جهادگرایی سلفی اسلام سنی پیروی می‌کند.
این گروه از ژوئیهٔ ۲۰۱۴، ادعای خلافت جهانی کرد و خود را حکومت اسلامی (به عربی: الدولة الاسلامیة) نامید. همچنین زمانی بخش‌های بزرگی از شمال عراق و شرق سوریه را با جمعیت‌های ۲٫۸ و ۸ میلیون نفر و بخش‌های کوچکی را در لیبی، نیجریه و افغانستان به تصرف خود درآورده بود.
این گروه به رهبری ابوبکر البغدادی از مجاهدین سلفی جداشده از شبکهٔ القاعده، تأسیس و با دولت‌های عراق، سوریه و دیگر گروه‌های شورشی مخالف دولت سوریه، وارد جنگ شده است. داعش یکی از تندروترین گروه‌های اسلام‌گرا در خاورمیانه بود. این گروه، علاوه بر عراق و سوریه، بخش‌هایی از لیبی و نیجریه را نیز در کنترل خود درآورد. گروه‌های هم‌پیمان داعش در نقاط دیگر دنیا مثل افغانستان و جنوب شرق آسیا نیز فعال هستند.
ریشهٔ داعش به جماعت توحید و جهاد می‌رسد که در سال ۱۹۹۹ به رهبری ابومصعب الزرقاوی تأسیس شد و در سال ۲۰۰۴ به شبکهٔ القاعده پیوست و پس از آن به القاعده عراق معروف شد. این گروه که وارد جنگ با دولت عراق و نیروهای آمریکایی مستقر در عراق شده بود در سال ۲۰۰۶ با چندین گروه اسلام‌گرای دیگر ائتلاف کرد و «مجلس شورای مجاهدین» را تشکیل داد که یک قدرت مهم در استان انبار (وسیع‌ترین استان عراق)، محسوب می‌شد. در ۱۳ اکتبر همان سال، مجلس شورای مجاهدین به همراه چند گروه شورشیِ دیگر «حکومت اسلامی عراق» را تشکیل داد. ابوایوب المصری و ابوعمر بغدادی دو رهبر اصلی حکومت اسلامی عراق بودند که در ۱۸ آوریل ۲۰۱۰ در عملیات ارتش آمریکا کشته شدند و ابوبکر بغدادی جایگزین آن‌ها شد.
با آغاز جنگ داخلی سوریه نیروهای حکومت اسلامی وارد سوریه نیز شدند و در ۸ آوریل ۲۰۱۳ نام «حکومت اسلامی عراق و شام» را بر خود نهادند و از آن پس با نام مخفف داعش معروف شدند. آن‌ها به سرعت، بخش‌هایی از شمال شرقی سوریه را تصرف کردند و شهر رقه را به عنوان پایتخت خود انتخاب کردند. سپس هم‌زمان با اقدام نظامی در سوریه به عراق حمله کردند و موفق شدند رمادی و فلوجه مهم‌ترین شهرهای استان انبار در عراق را به قلمرو خود اضافه کنند. در ژوئن ۲۰۱۴ مهم‌ترین موفقیت داعش با تصرف موصل ـ دومین شهر بزرگ عراق ـ به دست آمد. گروه در ماه‌های بعد نیز پیشروی‌های زیادی داشت و تا خرداد ۱۳۹۴ حدود نیمی از خاک سوریه و بخش‌های شمال غربی عراق را در تصرف خود درآورد. داعش در این دوره بخش‌هایی از متصرفات خود را نیز از دست داد و از جمله شهر مهم تکریت را در فروردین ۱۳۹۴ به ارتش عراق و نیروی شبه‌نظامی حشد شعبی که برای جنگ با این گروه تشکیل شده بود، واگذار کرد بین سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷ میلادی مناطق یکی پس از دیگری از داعش پس گرفته شد داعش در سال ۲۰۱۵ کنترل شهرهای سنجار و رمادی را از دست داد. ژوئیه ۲۰۱۷ میلادی موصل آزاد شد و دسامبر همان سال بغداد پیروزی بر داعش را اعلام کرد. اکتبر سال ۲۰۱۷ نیروهای دموکراتیک سوریه داعش را از رقه بیرون راندند.
این گروه پس از گسترش متصرفات خود در ۲۹ ژوئن ۲۰۱۴ اعلام کرد که از این پس نام آن «دولت اسلامی» است و یک خلافت جهانی را تشکیل داده و ابوبکر بغدادی رهبر گروه را نیز به عنوان خلیفه معرفی کرد و فعالیت‌های حکومتی خود را گسترش داد (از جملهٔ این اقدام‌ها چاپ اسکناس با واحد دینار داعش و گذرنامه، درست کردن پلیس، صدور نفت، راه‌اندازی شبکهٔ تلویزیون، برگزاری گشت‌های گردشگری بود). هرچند ریشه داعش به گروه‌های مرتبط با شبکه القاعده می‌رسید اما با جبههٔ نصرت شاخه رسمی القاعده در سوریه وارد جنگ شد و القاعده بارها نسبت داعش به خود را رد کرد. شکاف بین القاعده و داعش به سال ۲۰۱۳ میلادی برمی‌گردد. ایمن الظواهری در این سال بعد از اینکه گروه داعش به بدرفتاری با شهروندان سوری و شورشیان رقیب متهم شد از این گروه خواست، فعالیت‌های خود را روشن سازد. ایمن الظواهری در گفتگویی اتهام‌ها در مورد این که بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه ممکن است برای ایجاد آشوب به داخل گروه‌های جهادی نفوذ کرده باشد را رد کرد و گفت: «اگر من دستور دادم با برادران مجاهدت بجنگ، از من اطاعت نکن. اگر من دستور دادم که خود را میان برادران مجاهدت منفجر کن از من پیروی نکن.»