stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گاه‌شمار فیلسوفان غربی
فیلسوفان غربی > فیلسوفان عصر هلنیستی > ۳۰۰ – ۲۰۰ پیش از میلاد

ثئوفراستوس (ح. ۳۷۱–۲۸۷ پیش از میلاد). فلسفه مشاء.
پیرهون (ح. ۳۶۰–۲۷۰ پیش از میلاد). شک‌گرایی.
استراتون (ح. ۳۴۰–۲۶۸ پیش از میلاد). خداناباوری، ماده‌باوری.
تئودورس بی‌خدا (ح. ۳۴۰–۲۵۰ پیش از میلاد). مکتب کورنایی.
اپیکور (ح. ۳۴۰–۲۷۱ پیش از میلاد). ماده‌باوری، اتم‌گرایی، لذت‌گرایی، بنیانگذار فلسفه اپیکوریسم.
زنون رواقی (ح. ۳۳۳–۲۶۴ پیش از میلاد). بنیانپذار فلسفه رواقی‌گری.
تیمون فیلیوس (ح. ۳۲۰–۲۳۰ پیش از میلاد). پیرهونی، شک‌گرایی.
آریستارخوس (ح. ۳۱۰–۲۳۰ پیش از میلاد). ستاره‌شناس.
اقلیدس (شکوفا شده در ۳۰۰ پیش از میلاد). ریاضی‌دان، بنیانگذار هندسه.
ارشمیدس (ح. ۲۸۷–۲۱۲ پیش از میلاد). ریاضی‌دان، مخترع.
کرایسپوس از سلی (ح. ۲۸۰–۲۰۷ پیش از میلاد). از چهره‌های اصلی در رواقی‌گری.
اراتوستن (ح. ۲۷۶–۱۹۵/۱۹۴ پیش از میلاد). جغرافی‌دان و ریاضی‌دان.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان عصر هلنیستی > ۲۰۰–۱۰۰ پیش از میلاد

کارنیادس (ح. ۲۱۴–۱۲۹ پیش از میلاد). شک‌گرایی، احتمال را به عنوان یک حقیقت درک کرد.
اَبَرخُس (ح. ۱۹۰–۱۳۰ پیش از میلاد). ستاره‌شناس و ریاضی‌دان، بنیانگذار مثلثات.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان رومی > ۱۰۰ پیش از میلاد - ۱ میلادی

سیسرون (ح. ۱۰۶ پیش از میلاد - ۴۳ پیش از میلاد). شک‌گرایی، نظریه‌پرداز سیاسی.
لوکرتیوس (ح. ۹۹–۵۵ پیش از میلاد). لذت‌گرایی.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان رومی > ۱ – ۱۰۰ میلادی

عیسی ناصری (ح. ۴ پیش از میلاد - ۳۰ یا ۳۳ پس از میلاد) بنیانگذار مسیحیت.
فیلون اسکندریه (ح. ۲۰ پیش از میلاد - ۵۰ پس از میلاد). به روش تمثیلی خواندن متون اعتقاد داشت.
سنکای جوان (ح. ۴ قبل از میلاد - ۶۵ پس از میلاد). رواقی‌گری.
کوئنتیلی (ح. ۳۵ پس از میلاد - حدود ۱۰۰ پس از میلاد). سخنور و معلم.
هرون اسکندرانی (ح. ۱۰ پس از میلاد - حدود ۷۰ پس از میلاد). مهندس.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان رومی > ۱۰۰ – ۲۰۰ میلادی

اپیکتت (ح. ۵۵–۱۳۵ میلادی). رواقی‌گری. بر اخلاق تعیین سرنوشت تأکید کرد.
مارکوس ائورلیوس (۱۲۱–۱۸۰ میلادی). رواقی‌گری.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان رومی > ۲۰۰ – ۴۰۰ میلادی

سکستوس امپریکوس (تولد در قرن دوم و احتمالاً سوم پس از میلاد). شک‌گرایی، پیرهون‌گرایی.
فلوطین (ح. ۲۰۵–۲۷۰ میلادی). نوافلاطونی، تفرک متافیزیک کل نگر داشت.
پورفیری (ح. ۲۳۲–۳۰۴ میلادی). شاگرد فلوطین.
یامبلیخوس سوریه (ح. ۲۴۵–۳۲۵). نوافلاطونی متاخر، عرفان.
آگوستین (ح. ۳۵۴–۴۳۰). نوافلاطونی، گناه نخستین پدر کلیسا
پروکلس (ح. ۴۱۲–۴۸۵). نوافلاطونی.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۵۰۰–۸۰۰ میلادی

بوئتیوس (۸۰۱–۸۷۳ میلادی). فلسفه مدرسی.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۸۰۰–۹۰۰ میلادی

عباس پسر فرناس (۸۰۹–۸۸۷ میلادی). همه‌چیزدان.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۹۰۰–۱۰۰۰ میلادی

زکریای رازی (۸۶۵–۹۲۵ میلادی). خردگرایی، از فیلسوفان ایرانی، تأثیرگذار در فلسفه اسلامی، شیمی‌دان، اعتقادداشت که خداوند جهان را با قوانین از پیش موجود آفریده.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۱۰۰۰–۱۱۰۰ میلادی

ابوریحان بیرونی (۹۷۳–۱۰۵۰ میلادی). همه‌چیزدان، از فیلسوفان ایرانی در دوره طلایی اسلام.
ابن سینا (۹۸۰–۱۰۳۷ میلادی). همه‌چیزدان، از فیلسوفان ایرانی در دوره طلایی اسلام.
خیام (۱۰۴۸–۱۱۳۱ میلادی). فلسفه ندانم‌گرایی، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس، شاعر فلسفی، از فیلسوفان ایرانی.
غزالی (۱۰۵۸–۱۱۱۱ میلادی). فلسفه عرفان، همه‌چیزدان، از فیلسوفان ایرانی در دوره طلایی اسلام.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۱۱۰۰–۱۲۰۰ میلادی

ابن رشد (۱۱۲۶–۱۱۹۸ میلادی). فیلسوف مسلمان.
فخرالدین رازی (۱۱۴۹/۱۱۵۰–۱۲۰۹ میلادی). همه‌چیزدان، از فیلسوفان ایرانی در دوره طلایی اسلام.
سهروردی (۱۱۵۴–۱۱۹۱ میلادی). از فیلسوفان ایرانی و مسلمان.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۱۲۰۰–۱۳۰۰ میلادی

آلبرتوس ماگنوس (آلبرت بزرگ) (۱۱۹۳–۱۲۸۰ میلادی). تجربه‌گرایی اولیه.
توماس آکویناس (۱۲۲۱–۱۲۷۴ میلادی). ارسطوگری.
راجر بیکن (ح. ۱۲۱۴–۱۲۹۴). تجربه‌گرایی، ریاضی‌دان.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۱۳۰۰–۱۴۰۰ میلادی

ویلیام اکام (۱۲۸۸–۱۳۴۸ میلادی). فرانسیسکن، فلسفه مدرسی، نام‌گرایی، بنایانگذار تیغ اوکام.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان غربی سده‌های میانه > ۱۴۰۰–۱۵۰۰ میلادی

نیکلاسِ کوئس (۱۴۰۱–۱۴۶۴ میلادی). فلسفه مسیحی.
لئونادو داوینچی (۱۴۵۲–۱۵۱۹ میلادی). همه‌چیزدان، تجربه‌گرا.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان اولیه دوره نوین (مدرن) > ۱۵۰۰–۱۵۵۰ میلادی

نَگُعه بَسَرَب (ح. ۱۴۵۹–۱۵۲۱ میلادی)
دِسیدِریوس اِراسموس (۱۴۶۶–۱۵۳۶ میلادی). انسان‌گرا، مدافع اختیار.
نیکلاس کوپرنیک (۱۴۷۳–۱۵۴۳ میلادی). دانشمند، آثار او بر فلسفه علم تأثیر گذاشت.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان اولیه دوره نوین (مدرن) > ۱۵۵۰–۱۶۰۰ میلادی

فرانسیس بیکن (۱۵۶۱–۱۶۲۶ میلادی). تجربه‌گرایی.
گالیلئو گالیله (۱۵۶۴–۱۶۴۲ میلادی). مدل خورشید مرکزی.
هوگو گروتیوس (۱۵۸۳–۱۶۴۵ میلادی). نگرشگر قانون طبیعت.
رنه دکارت (۱۵۹۶–۱۶۵۰ میلادی). مدل خورشید مرکزی، دوگانه‌گرایی ذهن و بدن، خردگرایی.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان اولیه دوره نوین (مدرن) > ۱۶۰۰–۱۶۵۰ میلادی

هربرت چربری (۱۵۸۳–۱۶۴۸). بومی گرا.
فرانسیس بیکن (۱۵۶۱–۱۶۲۶). تجربه گرا.
گالیله (۱۵۶۴–۱۶۴۲). هلیوسنتریست.
هوگو گروتیوس (۱۵۸۳–۱۶۴۵). نظریه‌پرداز حقوق طبیعی.
François de La Mothe Le Vayer (1588-1672)
مارین مرسن (۱۵۸۸–۱۶۴۸). دکارتی.
رابرت فیلمر (۱۵۸۸–۱۶۵۳). مطلقه، سلطنت طلب، پاتریمونیالیست. حق الهی پادشاهان.
پیر گاسندی (۱۵۹۲–۱۶۵۵). مکانیزم. تجربه گرا.
رنه دکارت (۱۵۹۶–۱۶۵۰). هلیومرکزی، دوگانگی ذهن-بدن، عقل‌گرایی.
بالتاسار گراسیان (۱۶۰۱–۱۶۵۸). فیلسوف کاتولیک اسپانیایی
باروخ اسپینوزا (۱۶۳۲–۱۶۷۷ میلادی). خردگرایی.
جان لاک (۱۶۳۲–۱۷۰۴ میلادی). تجربه‌گرا، پدر فسلفه لیبرالیسم.
آیزاک نیوتن (ح. ۱۶۴۳–۱۷۲۷ میلادی). فیزیک‌دان
فیلسوفان غربی > فیلسوفان اولیه دوره نوین (مدرن) > ۱۶۵۰–۱۷۰۰ میلادی

توماس هابز (۱۵۸۸–۱۶۷۹). مدافع قدرت گسترده دولت، نظریه‌پرداز قرارداد اجتماعی، ماتریالیست.
آنتوان آرنولد (۱۶۱۲–۱۶۹۴).
فرانسوا دو لاروشفوکو (۱۶۱۳–۱۶۸۰).
هنری مور (۱۶۱۴–۱۶۸۷).
ژاک روهول (۱۶۱۷–۱۶۷۲)، دکارتی.
رالف کادورث (۱۶۱۷–۱۶۸۸). افلاطونی کمبریج.
بلز پاسکال (۱۶۲۳–۱۶۶۲). فیزیکدان، دانشمند. برای شرط‌بندی پاسکال مورد توجه قرار گرفت.
مارگارت کاوندیش (۱۶۲۳–۱۶۷۳). ماتریالیست، فمینیست.
آرنولد جولینکس (۱۶۲۴–۱۶۶۹). نظریه‌پرداز مهم اتفاقی.
پیر نیکول (۱۶۲۵–۱۶۹۵).
ژراود کوردمی (۱۶۲۶–۱۶۸۴). دوگانه گرا.
رابرت بویل (۱۶۲۷–۱۶۹۱).
آن کانوی، ویکنتس کانوی (۱۶۳۱–۱۶۷۹).
ریچارد کامبرلند (۱۶۳۱–۱۷۱۸). طرفداران اولیه سودگرایی
باروخ اسپینوزا (۱۶۳۲–۱۶۷۷). عقل‌گرایی.
ساموئل فون پوفندورف (۱۶۳۲–۱۶۹۴). نظریه‌پرداز قرارداد اجتماعی.
جان لاک (۱۶۳۲–۱۷۰۴). تجربه‌گرای اصلی. فیلسوف سیاسی.
جوزف گلانویل (۱۶۳۶–۱۶۸۰).
نیکلاس مالبرانچ (۱۶۳۸–۱۷۱۵). دکارتی.
اسحاق نیوتن (۱۶۴۳–۱۷۲۷).
سیمون فوچر (۱۶۴۴–۱۶۹۶). شکاک.
جان فلمستید (۱۶۴۶–۱۷۱۹). ستاره‌شناس
پیر بیل (۱۶۴۷–۱۷۰۶). پیرونیست.
داماریس مشام (۱۶۵۹–۱۷۰۸).
جان تولند (۱۶۷۰–۱۷۲۲).
دیمیتری کانتمیر (۱۶۷۴–۱۷۲۳)
فیلسوفان غربی > فیلسوفان اولیه دوره نوین (مدرن) > ۱۷۵۰–۱۸۰۰ میلادی

جرمی بنتام (۱۷۴۸–۱۸۳۲ میلادی). سودمندگرایی، لذت‌گرایی.
فریدریش شلایر ماخر (۱۷۶۸–۱۸۳۴ میلادی). زَندشناسی.
گئورگ ویلهلم فریدریش هگل (۱۷۷۰–۱۸۳۱ میلادی). ایده‌آل‌گرایی المانی.
فریدریش ویلهلم یوزف شلینگ (۱۷۷۵–۱۸۵۴ میلادی). ایده‌آل‌گرایی آلمانی.
آرتور شوپنهاور (۱۷۸۸–۱۸۶۰ میلادی). بدبینی، منتقد، پوچ‌انگاری.
نیکولو ماکیاوللی
توماس هابز
بلز پاسکال
هنری مور
فیلسوفان غربی > فیلسوفان دوره نوین (مدرن) > ۱۸۰۰–۱۸۵۰ میلادی

ژان باپتیست لامارک (۱۷۴۴–۱۸۲۹). نظریه‌پرداز تکامل اولیه
پیر سیمون لاپلاس (۱۷۴۹–۱۸۲۷). جبرگرا.
ژوزف دو ماستر (۱۷۵۳–۱۸۲۱) محافظه کار
کنت دو سن سیمون (۱۷۶۰–۱۸۲۵). سوسیالیست.
مادام دو استال (۱۷۶۶–۱۸۱۷).
فردریش شلایرماخر (۱۷۶۸–۱۸۳۴). هرمنوتیک.
فردریش هولدرلین (۱۷۷۰–۱۸۴۳). شاعر و فیلسوف.
GWF هگل (۱۷۷۰–۱۸۳۱). ایده آلیست آلمانی
جیمز میل (۱۷۷۳–۱۸۳۶). سودمند.
FWJ von Schelling (1775-1854). ایده آلیست آلمانی
برنارد بولزانو (۱۷۸۱–۱۸۴۸).
ریچارد واتلی (۱۷۸۷–۱۸۶۳).
آرتور شوپنهاور (۱۷۸۸–۱۸۶۰). بدبینی، منتقد، پوچ گرا.
جان آستین (۱۷۹۰–۱۸۵۹). پوزیتیویست حقوقی، سودگرا.
ویلیام ویول (۱۷۹۴–۱۸۶۶).
آگوست کنت (۱۷۹۸–۱۸۵۷). فیلسوف اجتماعی، پوزیتیویست.
رالف والدو امرسون (۱۸۰۳–۱۸۸۲). استعلایی گرا، لغو طلب، برابری طلب، انسان گرا.
لودویگ فویرباخ (۱۸۰۴–۱۸۷۲).
الکسیس دو توکویل (۱۸۰۵–۱۸۵۹).
ماکس استیرنر (۱۸۰۶–۱۸۵۶). آنارشیست
آگوستوس دی مورگان (۱۸۰۶–۱۸۷۱). منطق دان.
جان استوارت میل (۱۸۰۶–۱۸۷۳). سودمند.
پیر جوزف پرودون (۱۸۰۹–۱۸۶۵). آنارشیست
چارلز داروین (۱۸۰۹–۱۸۸۲). دانشمندی که آثارش بر فلسفه علم تأثیر گذاشت.
جیمی بالمز (۱۸۱۰–۱۸۴۸)
مارگارت فولر (۱۸۱۰–۱۸۵۰). برابری طلب.
سورن کیرکگارد (۱۸۱۳–۱۸۵۵). اگزیستانسیالیست.
هنری دیوید ثورو (۱۸۱۷–۱۸۶۲). استعلایی گرا، صلح طلب، لغو.
فیلسوفان غربی > فیلسوفان دوره نوین (مدرن) > ۱۸۵۰–۱۹۰۰ میلادی

سر ویلیام همیلتون، بارونت نهم (۱۷۸۸–۱۸۵۶).
Sojourner Truth (حدود ۱۷۹۷–۱۸۸۳). برابری طلب، لغو لغو.
هریت تیلور میل (۱۸۰۷–۱۸۵۸). برابری طلب، سودمند.
میخائیل باکونین (۱۸۱۴–۱۸۷۶). آنارشیست انقلابی
الیزابت کدی استانتون (۱۸۱۵–۱۹۰۲). برابری طلب.
هرمان لوتزه (۱۸۱۷–۱۸۸۱).
کارل مارکس (۱۸۱۸–۱۸۸۳). ماتریالیسم تاریخی سوسیالیستی فرموله شده‌است.
فردریش انگلس (۱۸۲۰–۱۸۹۵). برابری طلب، ماتریالیست دیالکتیکی.
هربرت اسپنسر (۱۸۲۰–۱۹۰۳). بومی گرایی، آزادی گرایی، داروینیسم اجتماعی.
سوزان بی آنتونی (۱۸۲۰–۱۹۰۶). فمینیست.
ویلهلم دیلتای (۱۸۳۳–۱۹۱۱).
ادوارد کایر (۱۸۳۵–۱۹۰۸). ایده آلیست.
TH Green (1836-1882). ایده آلیست بریتانیایی
هنری سیدگویک (۱۸۳۸–۱۹۰۰). عقل‌گرایی، فایده گرایی.
ارنست ماخ (۱۸۳۸–۱۹۱۶). فیلسوف علم، تأثیر بر پوزیتیویسم منطقی.
فرانتس برنتانو (۱۸۳۸–۱۹۱۷). پدیدارشناس.
چارلز سندرز پیرس (۱۸۳۹–۱۹۱۴). پراگماتیست
فیلیپ مینلندر (۱۸۴۱–۱۸۷۶). بدبین.
ویلیام جیمز (۱۸۴۲–۱۹۱۰). پراگماتیسم، تجربه گرایی رادیکال.
هرمان کوهن (۱۸۴۲–۱۹۱۸). نئوکانتیانیسم، فلسفه یهود.
پیتر کروپوتکین (۱۸۴۲–۱۹۲۱). کمونیسم آنارشیستی.
فردریش نیچه (۱۸۴۴–۱۹۰۰). فیلسوف طبیعت‌گرا، تأثیر بر اگزیستانسیالیسم.
WK Clifford (1845-1879). مدرک گرا.
FH Bradley (1846-1924). ایده آلیست.
ویلفردو پارتو (۱۸۴۸–۱۹۲۳). فیلسوف اجتماعی.
برنارد بوسانکه (۱۸۴۸–۱۹۲۳). ایده آلیست.
گوتلوب فرگه (۱۸۴۸–۱۹۲۵). فیلسوف تحلیلی تأثیرگذار.
کوک ویلسون (۱۸۴۹–۱۹۱۵).
هانس وایهینگر (۱۸۵۲–۱۹۳۳). متخصص در موارد خلاف واقع.
دیوید جورج ریچی (۱۸۵۳–۱۹۰۳). ایده آلیست.
الکسیوس ماینونگ (۱۸۵۳–۱۹۲۰). رئالیست منطقی
هانری پوانکاره (۱۸۵۴–۱۹۱۲).
جوزایا رویس (۱۸۵۵–۱۹۱۶). ایده آلیست.
زیگموند فروید (۱۸۵۶–۱۹۳۹). متخصص مغز و اعصاب، روانکاوی را پایه‌گذاری کرد، مدل ساختاری ذهن را مطرح کرد.
اندرو ست پرینگل-پتیسون (۱۸۵۶–۱۹۳۱).
فردیناند دو سوسور (۱۸۵۷–۱۹۱۳). زبان‌شناس، نشانه‌شناسی، ساختارگرایی.
امیل دورکیم (۱۸۵۸–۱۹۱۷). فیلسوف اجتماعی.
جوزپه پیانو (۱۸۵۸–۱۹۳۲).
ادموند هوسرل (۱۸۵۹–۱۹۳۸). بنیانگذار پدیدارشناسی.
ساموئل الکساندر (۱۸۵۹–۱۹۳۸). رئالیست ادراکی.
هانری برگسون (۱۸۵۹–۱۹۴۱). حیات گرایی.
جان دیویی (۱۸۵۹–۱۹۵۲). پراگماتیسم.
جین آدامز (۱۸۶۰–۱۹۳۵). پراگماتیست
پیر دوهم (۱۸۶۱–۱۹۱۶).
رودولف اشتاینر (۱۸۶۱–۱۹۲۵). انسان‌شناسی
کارل گروس (۱۸۶۱–۱۹۴۶). نظریه نواختن ساز تکاملی بازی.
آلفرد نورث وایتهد (۱۸۶۱–۱۹۴۷). فلسفه فرایند، ریاضی‌دان، منطق دان، فلسفه فیزیک، پان روان‌شناسی.
جورج هربرت مید (۱۸۶۳–۱۹۳۱). پراگماتیسم، کنش متقابل نمادین.
ماکس وبر (۱۸۶۴–۱۹۲۰). فیلسوف اجتماعی.
میگل دی اونامونو (۱۸۶۴–۱۹۳۶).
جی ام ای مک تاگارت (۱۸۶۶–۱۹۲۵). ایده آلیست.
بندیتو کروچه (۱۸۶۶–۱۹۵۲).
اما گلدمن (۱۸۶۹–۱۹۴۰). آنارشیست
رزا لوکزامبورگ (۱۸۷۰–۱۹۱۹). فیلسوف سیاسی مارکسیست.
جی مور (۱۸۷۳–۱۹۵۸). نظریه‌پرداز عقل سلیم، غیرطبیعی‌گرای اخلاقی.
کارل یونگ (۱۸۷۵–۱۹۶۱). روانکاوی، متافیزیک
فیلسوفان غربی > فیلسوفان دوره نوین (مدرن) > ۱۹۰۰–۲۰۰۰ میلادی

ژان-باپتیس لامارک
اگوست کنت
جیمز میل
لودویگ فورباخ
سورن کی‌یرکگور
کارل مارکس
فریدریش انگلس
هربرت اسپنسر
میخائیل باختین
ارنست مارخ
فریدریش نیچه
امیل دورکیم
زیگموند فروید
ماکس وبر
پیر دوهم
ادموند هوسرل
فردینان دو سوسور
برتراند راسل
گئورگ لوکاچ
مارتین هایدگر
ارنست کاسیرر
رودلف کارناپ
ژان پل سارتر
آلبر کامو
لودویگ ویتگنشتاین
تئودور آدورنو
هربرت مارکوزه
سیمون دو بووار
گوتلوب فرگه
لوئیس کارول
امیل دورکیم
ویلیام جیمز
کارل پوپر
فریدریش آوگوست فون هایک
نوآم چامسکی
پل ریکور
هانس-گئورگ گادامر
میشل فوکو
ژیل دلوز
زیگموند فروید
ژاک لاکان
ژاک دریدا
فردریک کاپلستون
ادموند هوسرل
هانا آرنت
پیر بوردیو
فلیکس گاتاری
یورگن هابرماس
آلن بدیو
چارلز تیلور
ساموئل کلارک
لرد سوم شافتسبری
گوتفرید لایبنیتس
جیامباتیستا ویکو
فرانسیس هاچسون
دیوید هیوم
ولتر
دنی دیدرو
ژان ژاک روسو
بارون هولباخ
آدام اسمیت
توماس راید
لسینگ
ادموند برک
ایمانوئل کانت
فریدریش شیلر
یوهان گوتلیب فیخته
جرمی بنتام
کارل بریسون

| کارل بریسون | کارل بریسون |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۴ دسامبر ۱۸۹۳ کپنهاگ، دانمارک
درگذشت: ۲۵ سپتامبر ۱۹۵۸ (۶۴ سال)
ملیت: دانمارکی
سال‌های فعالیت: ۱۹۱۸–۱۹۳۵
کارل بریسون (انگلیسی: Carl Brisson؛ ۲۴ دسامبر ۱۸۹۳ – ۲۵ سپتامبر ۱۹۵۸) بازیگر اهل دانمارک بود.
از فیلم‌هایی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به شیپ کافه، اهل جزیره من و رینگ اشاره کرد.
ماریانا مخیتاریان

ماریانا مخیتاریان (ارمنی: Մարիաննա Մխիթարյան؛ انگلیسی: Marianna Mkhitaryan؛ ۲ آوریل ۱۹۶۷) یک بازیگر اهل ارمنستان است.
زندگی‌نامه

وی در در ایروان به دنیا آمد و از آکادمی دولتی هنرهای زیبای ارمنستان فارغ‌التحصیل شد. وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون مدال طلای وزارت فرهنگ جمهوری ارمنستان و مدال یادبود نخست‌وزیر ارمنستان شده‌است.
گزیده فیلمشناسی

از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به دفتر خاطرات روزانه الن اشاره کرد.
جیسون ایکس

| جیسون ایکس | جیسون ایکس |
| --- | --- |
کارگردان: جیمز آیزاک
بازیگران: لکسا دویگ لیسا رایدر چاک کمبل کین هادر داو تیفنباک
موسیقی: هری مانفردینی
توزیع‌کننده: نیو لاین سینما
تاریخ‌های انتشار:  ۹ نوامبر ۲۰۰۱ (۲۰۰۱-11-۰۹) (اسپانیا)  ۲۶ آوریل ۲۰۰۲ (۲۰۰۲-0۴-۲۶) (ایالات متحده)  
مدت زمان: ۹۲ دقیقه
کشور: ایالات متحده
زبان: انگلیسی 
هزینهٔ فیلم: ۱۱–۱۴ میلیون دلار
فروش گیشه: ۱۶٫۹ میلیون دلار
جیسون ایکس (به انگلیسی: Jason X) فیلمی محصول سال ۲۰۰۱ و به کارگردانی جیمز آیزاک است. در این فیلم بازیگرانی همچون لکسا دویگ، لیسا رایدر، چاک کمبل، کین هادر، پیتر منسا، آماندا بروگل، یانی گلمن، دیوید کراننبرگ، بوید بنکس و داو تیفنباک ایفای نقش کرده‌اند.
تعطیلات در آمریکا

| تعطیلات در آمریکا | تعطیلات در آمریکا |
| --- | --- |
پوستر سینمایی فیلم اثرِ رناتو کازارو: پوستر سینمایی فیلم اثرِ رناتو کازارو
کارگردان: کارلو وانتسینا
تهیه‌کننده: ماریو چکی گوری ویتوریو چکی گوری
نویسنده: انریکو وانتسینا کارلو وانتسینا
بازیگران: جری کالا کریستین دسیکا
موسیقی: مانوئل دسیکا
فیلم‌بردار: کلاودیو چیریلو
تدوین‌گر: رایموندو کروچانی
تاریخ‌های انتشار:  ۱۹۸۴ (۱۹۸۴)  
مدت زمان: ۸۹ دقیقه
کشور: ایتالیا
زبان: ایتالیایی 
تعطیلات در آمریکا (ایتالیایی: Vacanze in America) یک فیلم کمدی ایتالیایی به کارگردانی کارلو وانتسینا است که در سال ۱۹۸۴ منتشر شد.
بازیگران

جری کالا
کریستین دسیکا
کلاودیو آمندولا
آنتونلا اینترلنگی
ادویژ فنش
جانمارکو تونیاتسی
انتسو لیبرتی
کمال ناصر

| کمال ناصر | کمال ناصر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹۲۵م بیرزیت، رام‌الله یا غزه
درگذشت: ۱۹۷۳م بیروت
ملیت: 
شهروندی:  - 
پیشه: شاعر
کمال ناصر (به عربی: كمال ناصر) (۱۹۲۵ - ۱۹۷۳) شاعر فلسطینی بود. در غزه زاده شد، ابتدا در شهر بیرزیت، نزدیکی رام‌الله درس خواند، سپس به دانشگاه آمریکایی بیروت رفت. در بسیاری از آثارش به قضیهٔ فلسطین پرداخت. از دیوان‌های شعری او «أغنیات من پاریس»، «التّنین» و «جراح تُغَنی». آثار نظم و نثر را دو جلد جداگانه گردآورد.
درگذشت

وی در آپریل ۱۹۷۳ به دنبال یورش کماندوهای اسراییلی کشته شد.
متغیر تصادفی

در آمار و احتمال، متغیر تصادفی (یا ورتندهٔ کاتوره‌ای) متغیری است که مقدار آن از اندازه‌گیری برخی از انواع فرایندهای کاتوره‌ای بدست می‌آید. به‌طور رسمی‌تر، ورتنده کاتوره‌ای تابعی است از فضای نمونه به اعداد حقیقی. به‌طور مستقیم ورتنده کاتوره‌ای توصیف عددی خروجی یک آزمایش است (مثل برآمدهای ممکن از پرتاب دو تاس (۱و۱) و (۱و۲) و غیره).
ورتنده کاتوره‌ای تابعی‌است که فضای نمونه‌ای را به مقادیر اعداد حقیقی مرتبط می‌کند.
ورتنده های کاتوره‌ای به دو نوع گسسته (ورتنده کاتوره‌ای که ممکن است تعداد محدود یا توالی نامحدودی از مقادیر را بگیرد) و پیوسته (متغیری که ممکن است هر مقدار عددی در یک یا چند بازه را بگیرد) طبقه‌بندی می‌شوند. مقادیر ممکن یک ورتنده کاتوره‌ای می‌تواند نشان‌دهندهٔ برآمدهای آزمایشی که هنوز انجام نشده یا مقادیر بالقوهٔ یک کمیت که مقدارهای موجود آن نامطمئن هستند (مثلاً در نتیجه اطلاعات ناقص یا اندازه‌گیری نادقیق) باشد. یک ورتنده کاتوره‌ای می‌تواند به عنوان یک کمیت که مقدارش ثابت نیست و مقادیر مختلفی را می‌تواند بگیرد در نظر گرفته شود و توزیع احتمال برای توصیف احتمال اتفاق افتادن آن مقادیر استفاده می‌شود.
متغیرهای کاتوره‌ای معمولاً با اعداد حقیقی مقداردهی می‌شوند؛ ولی می‌توان انواع دلخواهی مانند مقدارهای بولی، اعداد مختلط، بردارها، ماتریس‌ها، دنباله‌ها، درخت‌ها، مجموعه‌ها، شکل‌ها، منیفلدها، توابع و فرایندها را در نظر گرفت. عبارت المان کاتوره‌ای همه این نوع مفاهیم را دربرمی‌گیرد.
متغیرهای کاتوره‌ای که با اعداد حقیقی مقداردهی می‌شوند، در علوم برای پیش‌بینی براساس داده‌های بدست آمده از آزمایش‌های علمی استفاده می‌شوند. علاوه بر کاربردهای علمی، متغیرهای کاتوره‌ای برای آنالیز بازی‌های قمار و پدیده‌های کاتوره ای به وجود آمدند. در چنین مواردی تابعی که خروجی را به یک عدد حقیقی می‌نگارد معمولاً یک تابع همانی یا به‌طور مشابه یک تابع بدیهی است و به‌طور صریح توصیف نشده‌است. با این وجود در بسیاری از موارد بهتر است ورتنده کاتوره‌ای را به صورت توابعی از سایر متغیرهای کاتوره‌ای در نظر بگیریم که دراینصورت تابع نگاشت استفاده شده در تعریف یک ورتنده کاتوره‌ای مهم می‌شود. به عنوان مثال، توان دو یک ورتنده کاتوره‌ای با توزیع استاندارد (نرمال) خود یک ورتنده کاتوره‌ای با توزیع کی دو است. شهود این مطلب بدین صورت است که تصور کنید اعداد کاتوره‌ای بسیاری با توزیع نرمال تولید کرده و هرکدام را به توان دو برسانیم و سپس هیستوگرام داده‌های بدست آمده را بکشیم در اینصورت اگر داده‌ها به تعداد کافی باشند، نمودار هیستوگرام تابع چگالی توزیع کی دو را با یک درجه آزادی تقریب خواهد زد.
نام‌های دیگر

در برخی از کتاب‌های قدیمی‌تر به جای «ورتنده کاتوره‌ای» اصطلاح‌های «ورتنده شانسی» و «ورتنده استوکاستیکی» هم به کار رفته‌است.
انواع

ورتنده کاتوره‌ای گسسته
انواع ورتنده کاتوره‌ای گسسته: ۱. برنولی ۲. دو جمله‌ای ۳. دو جمله‌ای منفی ۴. پواسون ۵. هندسی ۶. فوق هندسی ۷. زتا
ورتنده کاتوره‌ای پیوسته
انواع ورتنده کاتوره‌ای پیوسته:۱. تکنواخت ۲. نمایی ۳. نرمال ۴. گاما ۵. بتا ۶. کشی 7. t استیودنت
با توجه به وضع شمارایی فضای نمونه‌ای S، ورتندهمی‌تواند گسسته یا پیوسته باشد. اگر S متناهی یا نامتناهی شمارا باشد ورتنده کاتوره ای X گسسته و اگر ناشمارا باشد X پیوسته خواهد بود.
یک توزیع همچنین می‌تواند از نوع مختلط (mixed) باشد به این صورت که بخشی از آن مقادیر خاصی را بگیرد و بخش دیگر آن مقادیر روی یک بازه را بگیرد.
/* انواع */
ورتنده کاتوره‌ای گسسته:
{ برنولی، دوجمله‌ای، پوآسن، هندسی، دو جمله‌ای منفی، فوق هندسی، زتا (زیپ اف) }
ورتنده کاتوره‌ای پیوسته:
{ یکنواخت، نرمال، نمایی، گاما، وایبل، کُشـِی، بتا، tاستیودِنت، خِی۲(کای اسکُوِر) , f(فیشر) }
متغیرهای کاتوره‌ای گسسته:
ورتنده کاتوره‌ای برنولی:
یک برد وباخت ساده است؛ که مربوط به یک آزمایش برد و باخت ساده است و فقط مقادیر ۰٬۱ را می‌پذیرد.
احتمال موفقیت را با p و احتمال شکست را با q نشان می‌دهند.
مثال: در یک سکهٔ سالم احتمال ظاهر شدن شیر ۲برار احتمال ظاهر شدن خط است اگر xتعداد شیرهای ظاهر شده در یکبار پرتاب سکه باشد جدول احتمال
xرا تشکیل دهید.
ورتنده کاتوره‌ای دوجمله‌ای:
از تکرار آزمایش برنولی تعداد nبار ورتنده کاتوره‌ای دو جمله‌ای حاصل می‌شود.
مثال: یک سکه سالم ۳بار پرتاب می‌شود (یا ۳سکه پرتاب می‌شود) اگر xتعداد شیرهای ظاهر شده باشد مجموع مقادیر x عبارت است از: {۰٬۱٬۲٬۳}=(p(x
ورتنده کاتوره‌ای هندسی (ورتندههندسی):
اگر یک آزمایش برنولی آنقدر تکرار شود تا اولین موفقیت ظاهر شود تعداد دفعات تکرار آزمایش را ورتنده کاتوره‌ای است که ورتنده کاتوره‌ای هندسی نامیده می‌شود.
مثال: یک سکه سالم آنقدر پرتاب می‌شود تا اولین شیر ظاهر شود احتمال آزمایش پس از ۱۰دفعه پرتاب تا زمانی که متوقف شود.
ورتنده کاتوره‌ای دو جمله‌ای منفی:
اگر یک آزمایش برنولی آنقدر تکرار شود تا kاُمین موفقیت ظاهر شود آنگاه تعداد دفعات تکرار آزمایش یک ورتنده کاتوره‌ای است، که ورتنده کاتوره‌ای دوجمله‌ای منفی نامیده می‌شود.
مثال: یک سکهٔ سالم آنقدر پرتاب می‌شود که (سومین) شیر ظاهر شود، احتمال متوقف شدن آزمایش در پرتاب هشتم.
ورتنده کاتوره‌ای فوق هندسی:
اگر در جامعه‌ای به حجم K ,N نفر دارای یک ویژگی بخصوص باشند و از این جامعه یک نمونه به حجم n انتخاب کنیم در صورتی که تعداد اعضای نمونه که دارای آن ویژگی هستند را با x نشان دهیم آنگاه x یک ورتنده کاتوره‌ای است که ورتنده کاتوره‌ای فوق هندسی نامیده می‌شود.
مثال: ۲۵٪ پنالتی‌های یک بازیکن بسکتبال وارد سبد نمی‌شود احتمال اولین پنالتی داخل سبد پس از ۶پرتاب.
ورتنده کاتوره‌ای پواسون:
تعداد آزمایش‌های کاتوره‌ای که در یک محدوده مشخص رخ می‌دهد ورتنده کاتوره‌ای پواسون نامیده می‌شود.
مثال: تعداد پست‌های خالی که (در طول یک سال) در دیوان عالی ایجاد می‌شود.
چند مثال

نتایج ممکن برای آزمایش پرتاب سکه شیر و خط است پس { شیر، خط }= \Omega 
می‌توانیم ورتنده کاتوره ای  Y را به صورت زیر تعریف کنیم
Y(\omega )={\begin{cases}1,&{\text{if}}\ \ \omega ={\text{heads}},\\0,&{\text{if}}\ \ \omega ={\text{tails}}.\end{cases}}
اگر فرض کنیم که احتمال شیر یا خط آمدن یکسان و برابر  0.5 است آنگاه تابع جرمی احتمال (pmf) به صورت زیر است.
\rho _{Y}(y)={\begin{cases}{\frac {1}{2}},&{\text{if }}y=1,\\{\frac {1}{2}},&{\text{if }}y=0.\end{cases}}
برای توصیف نتیجه یک پرتاب تاس نیز می‌توان از ورتنده کاتوره‌ای استفاده کرد فضای حالت را به شکل مجموعه {۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶}= \Omega  زیر در نظر می‌گیریم
اگر ورتنده کاتوره‌ای X را مساوی با نتیجه تاس تعریف کنیم آنگاه:
X(\omega )={\begin{cases}1,&{\text{if a 1 is rolled}},\\2,&{\text{if a 2 is rolled}},\\3,&{\text{if a 3 is rolled}},\\4,&{\text{if a 4 is rolled}},\\5,&{\text{if a 5 is rolled}},\\6,&{\text{if a 6 is rolled}}.\end{cases}}
و pmf این ورتنده به صورت زیر خواهد بود.
\rho _{X}(x)={\begin{cases}{\frac {1}{6}},&{\text{if }}x=1,2,3,4,5,6,\\0,&{\text{otherwise}}.\end{cases}}
به عنوان یک مثال برای حالت پیوسته یک دیسک گردان که با چرخش خود می‌تواند جهتی را در افق مشخص کند در نظر بگیرید می‌توانیم جهت را با شمال و شمال شرق و … نشان دهیم اما متداول‌تر است که جهات را به اعداد حقیقی نسبت دهیم. برای این کار فرض می‌کنیم که نتیجه آزمایش را با زاویه‌ای که با سمت شمال می‌سازد توصیف کنیم در این صورت ورتنده کاتوره‌ای می‌تواند مقادیر بازه (۰٬۳۶۰] را بگیرد. در این حالت اگر X را به عنوان ورتنده کاتوره‌ای برابر با زاویه با شمال قرار دهیم احتمال وقوع هر X حقیقی برابر ۰ خواهد بود
اما احتمال انتخاب شدن یک بازه مقداری بزرگتر از صفر خواهد بود برای مثال احتمال این که X در بازه [۰٬۱۸۰] قرار داشته باشد برابر ۰٫۵ است.
در این حالت به جای استفاده از تابع جرمی احتمال از تابع چگالی احتمال استفاده می‌کنیم و می‌گوییم که چگالی احتمال X برابر ۱/۳۶۰ است و احتمال قرار گرفتن X در بازه‌ای به طول L برابر L/۳۶۰ است در حالت کلی برای حساب کردن احتمال قرار گرفتن X در یک بازه باید از تابع چگالی احتمال روی آن بازه انتگرال بگیریم.
یک مثال برای حالت مختلط این است که سکه را پرتاب کنیم و در صورت این که نتیجه شیر بود دیسک را بچرخانیم اگر نتیجه خط بود X=-۱ و اگر شیر بود X برابر با زاویه با شمال است در این صورت
احتمال X=-۱ برابر ۰٫۵ خواهد بود و احتمال حالت پیوسته را نیز با توجه به مثال قبل می‌توان حساب کرد (چگالی احتمال برابر ۱/۷۲۰ است).
تابع توزیع تجمعی

تابع توزیع تجمعی ورتنده کاتوره‌ای X به شکل زیر تعریف می‌شود.
F_{X}(x)=\operatorname {P} (X\leq x)
به عبارتی این تابع احتمال این که نتیجه از عددی خاص کوچکتر باشد را به ما می‌دهد. برخی از خواص این تابع در زیر آمده‌است.
۱-تابع  F_{X}(x) تابعی غیر نزولی است.
۲-  F_{X}(\infty )=1
 lim_{x\to \infty }F_{X}(x)= (حد در بی‌نهایت)
۳-  F_{X}(-\infty )=0
 lim_{x\to -\infty }F_{X}(x)=
تابع یک ورتنده کاتوره‌ای

اگر X یک ورتنده کاتوره‌ای روی  \Omega \,\! باشد و  g:\mathbb {R} \rightarrow \mathbb {R}  باشد آنگاه
 Y=g(X)\,\! نیز یک ورتنده کاتوره‌ای روی  \Omega \,\! خواهد بود.
تابع توزیع تجمعی  Y از رابطه زیر تبعیت می‌کند
F_{Y}(y)=\operatorname {P} (g(X)\leq y).
اگر g معکوس پذیر باشد یعنی
g−۱
وچود داشته باشد و با فرض صعودی بودن g می‌توان به رابطه زیر رسید.
F_{Y}(y)=\operatorname {P} (g(X)\leq y)=\operatorname {P} (X\leq g^{-1}(y))=F_{X}(g^{-1}(y))
با فرض معکوس‌پذیری و مشتق‌پذیری می‌توان با مشتق گرفتن از دو طرف رابطه بالا نسبت به y رابطه‌ای بین دو تابع چگالی احتمال نیز پیدا کرد که به شکل زیر است.
f_{Y}(y)=f_{X}(g^{-1}(y))\left|{\frac {dg^{-1}(y)}{dy}}\right|.
اکر رابطه معگوس‌پذیری برقرار نباشد اما تعداد ریشه‌های g برای هر مقدار y تعداد شمارایی باشد (یعنی تعداد محدود یا شمارا نامحدودی ریشه برای (y = g(xi داشته باشیم)
رابطه بین دو تابع چگالی احتمال به صورت زیر در می‌آید.
f_{Y}(y)=\sum _{i}f_{X}(g_{i}^{-1}(y))\left|{\frac {dg_{i}^{-1}(y)}{dy}}\right|
که
(xi = gi-۱(y.
تابع یک ورتنده کاتوره‌ای > مثال۱

فرض کنید که X یک ورتنده کاتوره‌ای پیوسته و حقیقی مقدار باشد و Y = X۲.
اگر y <۰ آنگاه
P(X ۲ ≤ y) = ۰،
پس
F_{Y}(y)=0\qquad {\hbox{if}}\quad y<0.
اگر y ≥ ۰ آنگاه:
\operatorname {P} (X^{2}\leq y)=\operatorname {P} (|X|\leq {\sqrt {y}})=\operatorname {P} (-{\sqrt {y}}\leq X\leq {\sqrt {y}}),
پس
تابع یک ورتنده کاتوره‌ای > مثال ۲

فرض کنید X یک ورتنده کاتوره‌ای با CDF زیر باشد که  \theta  یک مقدار ثابت و بزرگتر از صفر است.
F_{X}(x)=P(X\leq x)={\frac {1}{(1+e^{-x})^{\theta }}}
و تابع y با ضابطه  \scriptstyle Y=\mathrm {log} (1+e^{-X}). داده شده‌است.
داریم:
F_{Y}(y)=P(Y\leq y)=P(\mathrm {log} (1+e^{-X})\leq y)=P(X>-\mathrm {log} (e^{y}-1)).\,
عبارت بالا برحسب تابع توزیع تجمعی X قابل محاسبه است بنابراین
F_{Y}(y)=1-F_{X}(-\mathrm {log} (e^{y}-1))\,
(منظور از log لگاریتم طبیعی (Ln) است)
تساوی دو ورتنده کاتوره‌ای

تعابیر مختلفی برای تساوی دو ورتنده کاتوره‌ای وجود دارد. دو ورتنده می‌توانند مساوی باشند یا در توزیع مساوی باشند (equal in distribution) یا تقریباً همه جا برابر (almost surely equality) باشند.