محمدحسین عماد
زندگی‌نامه و کارنامه هنری

محمد حسین عماد در خانه ای در مجاورت بازار اراک در بافت قدیمی شهر متولد شد، و سال‌های کودکی اش را در محیطی سپری کرد که زندگی مردمانش جلوه و نشانی از ذوق و سلیقه پیشینیان داشت؛ خانه‌هایی با حیات‌های وسیع آجر فرش و حوضی در میان و باغچه‌های اطراف و سرداب و آب انبار و مهمانپذیر و نشیمن و اُرسی‌ها و تاقچه‌ها، همراه با آجرچینی‌های بسیار منظم و پر از نقش و نگار بومی با سردرهایی از کاشی‌های هفت رنگ. چیزی که در دنیای مدرن امروزی کمتر به چشم می‌خورد.
عماد تحصیلات ابتدایی اش را در دبستان هدایت اراک آغاز می‌کند. تا کلاس چهارم درآن مدرسه به تحصیل می‌پردازد. تقریباً همین زمان دو سالی را پیش پدربزرگ و مادربزرگش، که تنها بودند، زندگی می‌کند. علاقه اش به نقاشی از ۱۲ – ۱۳ سالگی شروع می‌شود و به‌طور خودآموخته به کپی از عکس و نقاشی می‌پردازد. به مرور این علاقه شکل جدی تری پیدا می‌کند. پس از چند سالی طراحی برایش اهمیت زیادی می‌یابد. در آن زمان یکی از خواهرانش که در فرانسه زندگی می‌کرده برایش کتابی از نقاشی‌های سالوادور دالی می‌فرستد. بسیار مجذوب آن می‌شود. بازی ظریف و در عین حال بسیار خلاق میان واقعیت و خیال نقاشی‌های دالی، آزادی هنرمند در به کارگیری یا گریز از واقعیت را به او نشان می‌دهد؛ اینکه می‌توان واقعیت را جور دیگری دید، با آن به بازی پرداخت، تغییرش داد و جابجایش کرد. مجموعه ای از آثار موریس اشر، کتاب دیگری که خواهرش برای وی می‌فرستد، همان بازی میان واقعیت و خیال را برای او تداعی می‌کند به علاوه پرسپکتیوی که به طرز غریبی اشر از آن بسیار استفاده کرده‌است. عماد به پرسپکتیو بسیار علاقه‌مند می‌شود و به یاری کتاب‌های آموزشی شروع به فراگیری آن می‌کند. پرسپکتیو می‌توانست به او کمک کند تا اشیاء و مکان آنها را با وضوح بیشتری نمایش دهد. او مجذوب نمایش چنین وضوحی می‌شود.
«از کارهای موریس اشر خیلی خوشم می‌آمد و شروع به کپی برخی در ابعاد بزرگ کردم و چیزهایی نظیر رنگ یا عناصر دیگری هم از خودم به آنها اضافه می‌کردم؛ مثلاً، در یکی از کارهای او با عنوان «تقسیم فضا با مکعب»، که به کمک پرسپکتیو عمق زیادی یافته، شاخ و برگ گیاهی در آن کشیدم که انگار از عمق بی‌نهایت تابلو شروع می‌شد و از برابر ما می‌گذشت.»
مواجهه عماد با آثار دالی، اشر و … دنیایی از پرسش و ابهام برابرش نهاد. کتاب مهم‌ترین مرجع برای پاسخ پرسش‌هایش شد. اولین آموزه‌های هنر مدرن را با خواندن کتاب «نقاشی نوین» نوشته احسان یارشاطر فرا گرفت. فراگیری عملی را با کتاب «شیوه طراحی» محسن وزیری مقدم و مجموعه کتاب‌های انتشارات بهار دنبال کرد.
عماد از نقاشی به‌طور طبیعی به سمت مجسمه کشیده شد. در نقاشی، عمق، پرسپکتیو و وضوح را دوست داشت تا جایی که در تابلویی که از اسبی رم کرده کپی کرده بود، بخشی از پیکره را با پاپیه ماشه به‌طور برجسته و بیرون زده از تابلو، می‌سازد.
علاقه اش به نقاشی ماجرای تحصیل را به درازا کشاند. با کتاب و مطالعه ناآشنا نبود، بلکه برعکس از کودکی با آن بسیار مأنوس شده بود. اول با شعر شروع شد. مادربزرگش بیشتر اشعار حافظ و سعدی را از بر بود و گاهی با او به زبان شعر سخن می‌گفت. این علاقه به شعر ادامه یافت.
او در سال ۱۳۵۹ ازدواج می‌کند. در همان زمان به تدبیر پدر و برادرش برای امرار معاش مغازه ای راه می‌اندازد و کار و کسب آزادی را پی می‌گیرد. در سال ۱۳۶۰ شروع به همکاری با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اراک کرد و به آموزش نقاشی به کودکان می‌پردازد.
تا سال ۱۳۷۰ بیست و دو مجسمه چوبی می‌سازد به ارتفاع حدوداً یک متر و با اجرایی بسیار حرفه ای.
در سال ۱۳۷۱ با فروش مایملک خود در اراک، به همراه همسر و سه فرزندش به تهران نقل مکان می‌کند. کسب و کار آزاد را ترک می‌کند. در همان سال اول اقامتش در تهران، کارگاه کوچکی به مساحت شانزده متر در امیرآباد اجاره می‌کند و تا پانزده سال، بی آنکه از اتفاقات مربوط به هنر در تهران غافل باشد، مستمر به ادامه کار و تجربه مشغول می‌شود.
بالاخره در سال ۱۳۷۲ اولین نمایشگاه انفرادی اش را در گالری افرند برپا می‌کند و با استقبال خوبی روبرو می‌شود. و از آن پس به‌طور مرتب در چند نمایشگاه فردی و گروهی دیگر کارهایش را ارائه می‌کند. از این پس «مبانی» مجسمه و موضوع «مدرنسیم» برایش اهمیت زیادی پیدا می‌کند. طرح این مسائل جدید و تلاش در فهم و بکارگیری آنها در مجسمه‌هایی که از این پس می‌سازد سبب می‌شود که آن حس نابی که در خلوت و سکوت اراک داشت و با آن مجسمه‌هایش را ساخته بود، از بین برود و در عوض شکل‌هایی خشک و هندسی در کارش وارد شود که آنها را فاقد جذابیت گذشته می‌کرد. تحقیق عمیقی را دربارهٔ انسان‌شناسی، عرفان و تعادل در پیش می‌گیرد و حدود چهل کار موضوعی از مجسمه و نقش برجسته با عنوان «مجموعه تعادل» می‌سازد و در سال ۱۳۷۶ آنها را در گالری افرند به نمایش می‌گذارد. او که آغاز کارش با استقبال بسیاری همراه بود، حال پس از این همه تلاش، نتیجه کارش چیز درخوری به نظر نمی‌رسد. از آن کارها بدش می‌آید، احساس ضعف می‌کند و متوجه می‌شود که چیزهای زیادی هست که نمی‌داند. از نداشتن آموزش دانشگاهی بسیار رنج می‌برد، اما تلاشش را مضاعف می‌کند و از آن پس در کارگاه اش می‌ماند و فقط کار می‌کند. همه چیز را تجربه می‌کند. اشکالی بسیاری را می‌سازد که قابل تصور نبودند. کم‌کم می‌فهمد که این کارها نهایتی ندارد و می‌توان فرم را به اشکال گوناگونی پیچاند. انگار که یکدفعه همه چیز برایش روشنِ روشن می‌شود. تصمیم می‌گیرد با هر متریالی که دوست دارد کار کند.
کار کردن با چوب و فلز، کم‌کم چیزهایی از سنت را وارد کار او می‌کند. رابطه چوب و فلز و رابطه سنت و مدرنسیم، چیزهایی است که به‌طور ناخودآگاه در کارهایش پدیدار می‌شوند. عماد آثارش را در گالری برگ به نمایش می‌گذارد. مهدی حسینی دربارهٔ این نمایشگاه می‌نویسد:
«نخستین بار که محمدحسین عماد را به همراه آثارش ملاقات نمودم، در نمایشگاه سال ۱۳۷۸ در گالری برگ بود. او را فردی متین و عمیق و آثارش را در پیوند با گذشته تاریخی یافتم. احساس کردم روح اجداد آفرینش گرمان از ورای زمان عبور کرده و در غالب این جوان محجوب و آرام حلول کرده‌است. او را انسانی یافتم که هندسه فضایی – تصویری و ترجمانش را در قالب سه بُعدی عمیقاً درک کرده و توان آن را دارد تا ذهن و احساس خود را در قالب نوین، به صورت فرم، بافت و فضا تنظیم نموده و با رویکرد به گذشته تاریخی و با توجه به عامل زمان، با مخاطب ارتباط برقرار سازد…»
از این پس رابطه چوب و فلز، محور کارهای عماد قرار می‌گیرد.
به تدریج همنشینی این دو ماده، از شکل به ماهیتی شاعرانه می‌رسد. عماد از غزلیات مولانا، به عنوان نیروی محرکه و محتوای شخصی آثارش بهره می‌گیرد. همچنین خاطره بازی‌های کودکانه او با ابزار و وسایل درون انبار، در آثارش هوشمندانه احیا می‌شود. چوب‌ها اغلب صیقل نخورده‌اند و بیشتر به طبیعت چوب اشاره دارند. تقابل فلز و چوب در این دوره از آثار به تدریج دیالکتیک تر و شاعرانه تر می‌شود. روحیه روستایی و بدوی همراه با ارائه امروزی، مجسمه‌های عماد را به اتمسفری چندصدایی نزدیک می‌کند و ابزارهای ساده کشاورزی را به مجسمه‌هایی با ظرفیت‌های معاصر پیوند می‌دهد. همچنین ماهیت ماده نیز نمادین و رمزی می‌شود.
اتفاق بعدی در مجسمه‌های عماد، استفاده اش از «تُهی» به عنوان عنصری اصلی و رسوخ چوب و فلز و فضای تهی در یکدیگر است، بی آنکه فرمی کاربردی را القا کنند؛ و در عین حال همچنان ذهن مخاطب را درگیر یاد و خاطره کهن الگوها می‌سازند.
عماد در سال ۱۳۸۷ به مدت یک سال به پاریس عزیمت می‌کند. در طی اقامتش در سیته هنرمندان پاریس همچنان به ساخت مجسمه ادامه می‌دهد و با تأثیر از فضای جدیدی که در آن قرار گرفته، بیست و دو مجسمه می‌سازد و آنها را به نمایش عموم می‌گذارد.
او چندین نمایشگاه انفرادی و گروهی در ایران، فرانسه، کویت، امارات متحده عربی، و هند برگزار کرده‌است. محمد حسین عماد در دوسالانه چهارم مجسمه‌سازی معاصر ایران (۱۳۸۴)، مجسمه‌ساز برگزیده شد و تندیس دوسالانهٔ چهارم مجسمه‌سازی معاصر ایران را از آن خود کرد. او در سال ۱۳۸۶ نیز دیپلم افتخار دوسالانهٔ پنجم مجسمه‌سازی معاصر ایران را دریافت نمود. عماد طی دهه گذشته، موفق به دریافت دکترای افتخاری از وزارت فرهنگ می‌شود و هم‌اکنون یکی از اعضای انجمن مجسمه‌سازان ایران است.
محمد حسین عماد در تهران زندگی می‌کند و همچنان مشغول به کار است.