stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کیتو
مستعمره

مقاومت بومی در برابر کشورگشایی اسپانیایی طی ۱۵۳۴ ادامه پیدا کرد و در ۱۵ آگوست همان سال فرانسیسکو پیسارو، سن‌فرانسیسکو د کیتو را بنیان‌گذاری کرد. ۲۰۴ مستعمره‌نشین و سباستیان د بن‌الکاسار، که رومینیاهویی را مغلوب کرده، مقاومت منظم را به‌طور کامل پایان دادند، شهر را در ۶ دسامبر ۱۵۳۴ به‌طور رسمی بنیاد نهادند. پس از آن رومینیاهویی در ۱۰ ژانویهٔ ۱۵۳۵ اعدام شد. در ۱۴ مارس سال ۱۵۴۱ کیتو شهر نامیده شد و در ۱۴ فوریهٔ ۱۵۵۶ «می نوبل ای می لیل سیوداد د فرانسیسکو د کیتو(» شهر شکوهمند و سلطنتی سانفرانسیسکو کیتو") عنوان گرفت.
اسپانیایی‌ها بی‌درنگ کلیسایی کاتولیک در کیتو تأسیس کردند و اولین معبد (به نام ال بلن) پیش از آنکه شهر رسماً افتتاح شود ساخته شده بود. در ژانویه ۱۵۳۵ صومعهٔ سن‌فرانسیسکو بنا نهاده شد که اولین صومعه از میان ۲۰ کلیسا و صومعه‌ای بود که طی دوران استعمار ساخته شد. اسپانیایی‌ها با تلاش بسیار مردم بومی را به پذیرش مسیحیت وامی‌داشتند و از آن‌ها به عنوان کارگر مجانی در ساخت و ساز، به خصوص در مراحل اولیه، استفاده می‌کردند. اسقف‌نشین کیتو در ۱۵۴۵ تأسیس شد و در سال ۱۸۴۹ به سراسقف‌نشین کیتو ارتقا یافت.
در سال ۱۸۰۹ پس از تقریباً ۳۰۰ سال از استعمار اسپانیا، کیتو شهری با ۱۰۰۰۰ سکنه بود، و در ۱۰ آگوست سال ۱۸۰۹ بود که اولین اعلان‌های استقلال شنیده شد. با آمدن نیروهای اسپانیایی از لیما و پرو این جنبش در ۱۲ آگوست سال ۱۸۱۰ خنثی شد و رهبران شورش و حدود ۲۰۰ نفر از ساکنین شهر کشته شدند. زنجیره‌ای از درگیری‌ها در ۲۴ مه ۱۸۲۲، زمانی که آنتونیو خوسه د سوکره تحت فرماندهی سیمون بولیوار سربازان را وارد نبرد پیچینچا کرد، به ثمر نشست. پیروزی آن‌ها دال بر استقلال کیتو و مناطق اطراف آن بود.
گرن کلمبیا

چند روز پس از نبرد پیچینچا در ۲۴ مه ۱۸۲۲، رهبران شهر استقلال خود را اعلام کردند و اجازه دادند شهر به جمهوری گرن کلمبیا بپیوندد. سیمون بولیوار در تاریخ ۱۶ ژوئن ۱۸۲۲ به کیتو رفت و در زمان امضای قانون اساسی کلمبیا در ۲۴ ژوئن ۱۸۲۲ حاضر بود.
پایتخت اکوادور

این ادامه داشت تا ۱۳ مه ۱۸۳۰ یعنی زمانی که گرن کلمبیا تجزیه شد و این کشور جمهوری اکوادور نام گرفت، و کشوری مستقل شد. چون کیتو خاستگاه اصلی بسیاری از فرهنگ‌های دوران پیش از استعمار اسپانیا بود و نیز به دلیل نقش آن در استقلال اکوادور و از آنجا که مقر دولتی مهمی بود به عنوان پایتخت کشور انتخاب شد.
از اولین سال‌های جمهوری، کیتو جهت دهندهٔ راهپیمایی‌ها و هیجان‌های سیاسی بود. در سال ۱۸۳۳ دولت اعضای انجمن ساکنین آزاد کیتو را، پس از توطئهٔ آن‌ها ضد دولت، ترور کرد و در تاریخ ۶ مارس ۱۸۴۵ انقلاب مارسیست آغاز شد. بعدها در سال ۱۸۷۵ م رئیس‌جمهور کشور گابریل گارسیا مورنو در کیتو ترور شد. ۲ سال بعد در (میلادی) ۱۸۷۷ م اسقف اعظم خوسه ایگناسیو چکا ای باربا مسموم و کشته شد.
در سال ۱۸۸۲ م شورش‌هایی ضد رژیم دیکتاتور ایگناسیو د وینتمیلا بر پا شد. پیروزی آن‌ها به خشونت‌هایی که در سراسر کشور اتفاق می‌افتاد پایان نداد. در تاریخ ۹ ژوئیه ۱۸۸۳ فرماندهٔ لیبرال الوی الفارو در نبرد گوای‌اکیل شرکت کرد و بعدها پس از درگیری‌های دیگر، در تاریخ ۴ سپتامبر ۱۸۹۵ رئیس‌جمهور اکوادور شد. او پس از اتمام دومین دوره‌اش در سال ۱۹۱۱ به اروپا رفت اما پس از بازگشتش به اکوادور و تلاشش برای بازگشت به قدرت، در تاریخ ۲۸ ژانویه ۱۹۱۲ دستگیر و روانهٔ زندان شد، و به دست گروهی شورشی که به زندان یورش برده بودند ترور شد. بدن او در خیابان‌های کیتو تا پارکی در شهر کشیده شد و در آنجا سوزانده شد.
در سال ۱۹۳۲ جنگ چهار روزه روی داد که یک جنگ داخلی بود و به دنبال آن نپتالی بُنیفاس در انتخابات به پیروزی رسید اما پس از این انتخابات معلوم شد که وی یک گذرنامهٔ پرویی داشته. در سال ۱۹۳۴ کارگران یک کارخانهٔ بزرگ منسوجات دست به اعتصاب زدند و ناآرامی‌های مشابه تا امروز ادامه دارد. در ۱۲ فوریهٔ ۱۹۴۹ پخش واقع بینانهٔ رمان " جنگ جهان‌ها ی چ. گ. ولز منجر به ایجاد فضای رعب و وحشت در سراسر شهر و کشته شدن ۶ نفر، در آتش‌سوزی‌هایی که شورش کنندگان به راه انداخته بودند، شد.
در سالهای اخیر، کیتو نقطهٔ مرکزی تظاهرات‌های عظیمی بوده که منجر به برکنار شدن این رؤسای جمهور شده‌است: ابدولا بوکارام (۵ فوریهٔ ۱۹۹۷)، جمیل مهاد (۲۱ ژانویه (۲۰۰۰) و لوسیو گوتیِرس (۲۰ آوریل ۲۰۰۵).
جغرافی

کیتو در رشته کوه‌های شمالی اکوادور در حوزهٔ رود گوایابامبا قراردارد. بخش شرقی این حوزه را چندین آتشفشان محاصره کرده‌اند، که عبارتند از: کوتوپکسی، آنتیسانا، سینکولاگوآ و کایامبه (آتشفشان) در شرق؛ ایلینیسا، اتاکاسو، پیچینچا و پولوگوآ در غرب.
گوآگوآ پیچینچا تنها ۱۳ مایل (۲۱کیلومتر) از غرب کیتو فاصله دارد و فعالیت آتشفشانی مداومی از خود نشان داده‌است و به‌طور دائم تحت کنترل و مراقبت است. آخرین فعالیت فورانی مهم آن در تاریخ ۵ اکتبر و ۷ اکتبر ۱۹۹۹ به ثبت رسیده که در آن زمان حجم عظیمی از خاکستر بر روی شهر نشست و اختلال فراوانی، از جمله بسته شدن فرودگاه بین‌المللی شهر، را سبب شد. بدترین اتفاق در سال ۱۶۶۰ روی داد که بیش از ۱۰ اینچ (۲۵ cm) خاکستر شهر را پوشاند. کیتو تنها پایتخت جهان در دنیا است که به‌طور مستقیم در معرض خطر یک آتشفشان فعال قراردارد.» فعالیت دیگر آتشفشان‌های نزدیک نیز می‌تواند بر این شهر تأثیرگذار باشد؛ در ماه نوامبر سال ۲۰۰۲ پس از فورانی در آتشفشان رونتادور به مدت چند روز بارانی از خاکستر بر شهر می‌بارید (بیش از آنچه در سال ۱۹۹۹ روی داد).
«
این منطقه زلزله خیز نیز می‌باشد. شدیدترین زلزله‌ای که تاکنون در کیتو روی داده در سال ۱۷۹۷ بوده که در آن ۴۰٫۰۰۰نفر کشته شده‌اند. آخرین رویداد جدی زلزله با شدت ۷ در مقیاس ریشتر در سال ۱۹۸۷ روی داد که مرکز آن در حدود ۵۰ مایلی (۸۰ کیلومتری) این شهر بود و منجر به کشته شدن تقریباً ۱۰۰۰ نفر در اکوادور شد. به ساختمان‌های کیتو خسارت کمی وارد شد.
در تاریخ ۱۶ اکتبر سال ۲۰۰۶ شهر زلزله‌ای را با شدت ۱/۴ در مقیاس ریشتر احساس کرد. هیچ خسارت جدی‌ای گزارش نشد.
فهرستی از آتشفشانها، پارک‌های طبیعی و جاذبه‌های طبیعی مهم اطراف کیتو در زیر آمده‌است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  منطقهٔ حفاظت شدهٔ آتشفشان پاسوچوا  پارک طبیعی آتشفشان کوتوپکسی  منطقهٔ حفاظت شدهٔ اکولوژیک ایلینیسا پیکس  منطقهٔ حفاظت شدهٔ آتشفشان آنتیسانا  منطقهٔ حفاظت شدهٔ آتشفشان‌های روکو و گوآگوآ پیچینچا  آبشارهای گرم پاپالاکتا واویاکاچی |  آتشفشان کایامبه – پارک طبیعی کوکا  دریاچه‌های موخاندا کاخاس  منطقهٔ حفاظت شدهٔ گیاه و زمین شناختی آتشفشان پولولاهوآ  باغ وحش کیتو  منطقهٔ حفاظت شدهٔ جنگل میندو نامبیو کلود فُرِست |  |
جمعیت‌شناسی

(سرشماری سال ۲۰۰۱)
جمعیت: ۱٫۳۹۹٫۳۷۸
تعداد خانوار: ۴۱۹٫۸۴۵
نرخ بیکاری: ۹/۸٪
نرخ بی‌سوادی: ۶/۳٪
نرخ نیمه بیکاری: ۸/۴۳٪
درآمد متوسط ماهانه: ۳۵۷دلار
نگاه کنید به کانتون کیتو = («دیستریتو متروپولیتانو دو کیتو»).
مناطق توپوگرافیک (موضع نگاری)

کوه‌ها کیتو را به سه بخش تقسیم کرده‌اند:
بخش مرکزی شهر قدیمی استعماری را در خود جای می‌دهد.
بخش جنوبی بیشتر صنعتی و مسکونی است (منطقهٔ مسکونی طبقهٔ کارگر)
بخش شمالی کیتوی امروزی است با ساختمان‌های بلند، مراکز خرید، منطقهٔ اقتصادی و مناطق مسکونی طبقات بالاتر اجتماع. فرودگاه بین‌المللی مریسکال سوکره در بخش شمالی قرار دارد.
تقسیمات سیاسی

از زمان انتخابات سیاسی اکتبر سال ۲۰۰۴ کیتو به ۱۹ بخش انتخاباتی شهری («Distritos electorales y parroquias urbanas de QUITO») تقسیم شد. این بخش‌ها با بخش‌های شهرداری که مرزهای آن را شهرداری کیتو تعیین می‌کند، متفاوت هستند و مرزهای آن را سازمان‌های انتخاباتی مشخص می‌کنند.
بخش‌های زیر ۱۹ بخش انتخاباتی این شهر هستند:
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  الوی الفارو  بن‌الکاسار  چاپیکروس  چیوگایو  کوتوکویائو  ال سالوادور  گونسالس سوارس  گواپولو |  لا فلورستا  لا لیبرتاد  لا مگدانلا  لا ویسِنتینا  سن بلاس  سن مارکوس  سن روکه  سن سباستین |  سانتا باربارا  سانتا پریسکا  ویا فلورا |  |
کیتوی شمالی

بخش شمالی کیتو جایی است که منطقهٔ اصلی تجاری شهر در آن واقع شده‌است. این بخش همچنین منطقهٔ سکونت طبقات متوسط و بالای جامعه است و تعداد بسیار زیادی ساختمان را در خود جای داده‌است. فرودگاه بین‌المللی شهر و مناطق اصلی تفریحی نیز در این بخش واقع شده‌اند.
موزهٔ مرکزی دل بانکو

این موزه نمایشگاه جامعی از هنر، تاریخ و فرهنگ اکوادوری است. در طبقهٔ همکف این موزه مجموعهٔ بزرگی از ظروف سفالی، مجسمه‌ها، طلا، سنگ‌ها و حتی یک بدن مومیایی که مربوط به دورهٔ پیش از استعمار (شامل دورهٔ پیش از اینکاها) است به چشم می‌خورد. در آنجا همچنین ماکتهای هرچند تحریفشده اما قابل توجهی وجود دارند که کمک می‌کنند بتوانیم تصور کنیم بخش‌های مختلف اکوادور، از قلعهٔ پامبامارکا گرفته تا مجموعهٔ سنگ‌چین‌های کوچاسکویی به چه شکل بوده‌اند. مهم‌ترین قسمت این مجموعه یک ماسک آفتابی طلا مربوط به فرهنگ لا تولیتا است. طبقهٔ دوم به هنر دوران استعمار تعلق دارد؛ در این قسمت تعداد زیادی نقاشی و مجسمه با موضوع‌های مذهبی به نمایش گذاشته شده‌است. طبقهٔ سوم به هنر اکوادوری معاصر اختصاص یافته.
پارک‌ها

پارک متروپولیتنو با ۱٫۳۷۶ جریب (۵۷/۵کیلومتر مربع) مساحت بزرگ‌ترین پارک در آمریکای جنوبی است. (به عنوان مقایسه، پارک مرکزی عظیم نیویورک ۸۴۳ جریب (۴/۳کیلومتر مربع) مساحت دارد) این پارک بر دامنه‌های شمال کیتو، پشت استادیوم (فوتبال) المپیک آتاهوالپا واقع شده‌است. پارک متروپولیتنو برای دوچرخه سواری کوهستانی، پیاده‌روی، یا دویدن محل مناسبی است. بیشترین بخش این پارک جنگل اوکالیپتوس است که راه‌های باریکی از میان آن گذشته‌است. مجسمه‌های زیادی در این پارک به نمایش عمومی گذاشته شده‌اند. در این پارک ۴ محل مخصوص وجود دارد که مردم می‌توانند از آن برای پیک نیک یا کباب‌پزی استفاده کنند. قسمت شرقی پارک دید کوتوپکسی، آنتیسانا و حوزهٔ رود گوایابامبا را دارد.
لا کارولینا پارکی ۵/۱۶۵جریبی (۶۷۰٫۰۰۰ مترمربعی) است که در بخش بن‌الکاسار در قسمت میانی منطقهٔ تجاری و خرید کیتو، بین خیابان‌های آماسوناس، شیریس و نسیونِس اونیداس واقع شده‌است. اهالی کیتو آخر هفته‌ها را در لا کارولینا جمع می‌شوند تا فوتبال، بسکتبال، اکوا-والی (مدل اکوادوری والیبال که در آن تأکید کمتری بر آبشار برای کسب امتیاز می‌شود؛ بیشتر بر پرتاب تکیه دارد و بازیکنان اجازه دارند مانند فوتبال از پاهایشان استفاده کنند) بازی کنند، ورزش‌های هوازی انجام دهند، کایت هوا کنند، بدوند، چیزی بخورند یا فقط مردمی را که قدم می‌زنند تماشا کنند. در قسمت جنوبی پارک برکه کوچکی هست که در آنجا می‌توان قایق‌ها پدالی کرایه کرد؛ در این قسمت یک پارک اسکیت برای دوچرخه سواری و اسکیت بازی کردن نیز وجود دارد. مشهور است که هنرمندان در آخر هفته‌ها در این پارک هنرنمایی می‌کنند. بازدیدکنندگان درقسمت غربی پارک به مرکز نمایشگاه کیتو که هر ماه نمایشگاه‌های مختلفی برگزار می‌کند برخورد خواهند کرد؛ باغ‌های گیاه‌شناسی کیتو و یک ویواریوم (مجموعه‌ای از نمونه‌های مختلف جانوری و گیاهی) نیز در این قسمت از پارک قرار دارند.
ال اخیدو پارکی است که بین بخش قدیمی شهر و قسمت جدید آن واقع شده‌است. این پارک به خاطر صنایع دستی‌ای که هر هفته شنبه‌ها و یکشنبه‌ها در آن به فروش گذاشته می‌شود مشهور است. نقاشان محلی نسخه‌های بدل نقاشی‌های اوسوالدو گوایاسمین، ادواردو کینگمن یا گونسالو اندارا کرو را در اینجا می‌فروشند. اوتاوالنوس پولیورهای سنتی، پانچو، فرش و جواهرآلات می‌فروشد.
پارک لا الَمدا قدیمی‌ترین رصدخانه را در آمریکای جنوبی داراست. در این پارک مجسمهٔ یادبودی از سیمون بولیوار وجود دارد و نیز دریاچه‌ای که می‌توان در آن قایق کرایه کرد.
شهر قدیمی

مرکز تاریخی، که به «سنترو هیستوریکو» معروف است در کنار مرکز تاریخی کراکو (کراکویا)  در لهستان به عنوان اولین مکان فرهنگی میراث جهانی یونسکو در سال ۱۹۷۸م انتخاب شد. این مرکز دارای بازارهای زیبای فراوان (که معروفترین آن‌ها بازار استقلال است) و کلیساهایی با معماری منریست و باروک می‌باشد. کلیسای جامع، صومعه و کلیسای سن‌فرانسیسکو، که بزرگ‌ترین ساختمان دورهٔ استعمار است که اسپانیایی‌ها در آمریکای جنوبی ساخته‌اند، کلیسای ال ساگاریو، کلیسا و صومعهٔ سانتو دومینگو و کلیسای جامعهٔ یهود یا «لا کامپانیا که با الگو گرفتن از کلیسای جسو در رم ساخته شده از جملهٔ این کلیساها می‌باشد. چندین موزه نیز در این مرکز وجود دارد که بسیاری از آن‌ها به هنر و تاریخ دورهٔ استعمار اختصاص دارد؛ برخی از مشهورترین این موزه‌ها عبارتند از:موزهٔ شهر (موسئو د لا سیوداد)، مرکز فرهنگی متروپولیتن و موزهٔ صومعهٔ سن‌فرانسیسکو. مراکز خرید در اطراف این منطقه پراکنده‌اند.
فهرستی از بناها و کلیساهای میراث یونسکوی کیتو به همراه شرحی از هر یک در این سایت آمده‌است
ال پانسییو

ال پانسییو تپه‌ای است به ارتفاع حدود ۹٫۸۹۵ پا (۳٫۰۱۶متر) از سطح دریا که در وسط شهر واقع شده‌است.
مجسمهٔ مریم مقدس بر قلهٔ ال پانسییو قراردارد.
و از بیشتر نقاط شهر کیتو قابل رویت است. این مجسمه بر اساس مجسمه‌ای که اثر برناردو د لگاردا بوده در زمان استعمار اسپانیایی‌ها ساخته شده و به نام «لا ویرخِن د کیتو» معروف است.
در سال ۱۹۷۶ م آگوستین د لا هران ماتوراس به فرمان مذهبی اوبلیتها به کار گماشته شد تا مجسمهٔ آلومینیومی یاد بود مریم عذرا را به ارتفاع ۵/۱۳۴ پا (۴۱متر) بسازد؛ این مجسمه بر پایهٔ بلندی بر روی پانسییو نصب شد. این مجسمه از هفت هزار قطعهٔ آلومینیومی ساخته شده‌است. مجسمه در تاریخ ۲۸ مارس ۱۹۷۶ به دست یازدهمین اسقف اعظم کیتو، پابلو مونیوس وگا، پرده‌برداری شد.
مریم بر روی یک کره ایستاده و بر روی یک مار قدم گذاشته، که البته تمثال‌شناسی سنتی مریم عذرا است. آنچه که کاملاً سنتی نیست اینست که او دو بال دارد. مردم کیتو با افتخار ادعا می‌کنند این تمثال تنها تمثالی از مریم در جهان است که مانند فرشته دو بال دارد. در ساخت این مجسمهٔ یادبود از مجسمهٔ مشهور «ویرخِن د کیتو» (مریم عذرای کیتو) اثر برناردو د لگاردا در سال ۱۷۳۴ که به نام «رقصنده» نیز مشهور است، و در حال حاضر زینت بخش محراب اصلی کلیسای سن‌فرانسیسکو است، الهام گرفته شد. این تمثال مریم عذرا نشانگر نقطهٔ عطفی در مکتب هنر کیتو (که یکی از مشهورترین مکاتب قارهٔ آمریکا است) می‌باشد زیرا مریم عذرا را با حرکت‌های فراوان نشان می‌دهد که در واقع در حال رقص است در مقابل مریم عذرای ثابت سنتی که در قرن ۱۸ خلق می‌شد.
تراموای هوایی به کروس لوما

تراموای هوایی در کروس لوما (بخشی از رشته کوه‌های پیچینچا در ارتفاع حدود ۱۳٫۱۲۳ پا؛ ۴٫۰۰۰ متر). ساختمان‌های بسیاری (۱۰ طبقه یا بیشتر) طی ۳۵ سال گذشته در اطراف مرکز اقتصادی شهر ساخته شده‌اند.
از ماه ژوئیه سال ۲۰۰۵ کیتو یک تراموای هوایی دارد که به «تله‌فریکو» مشهور است. مسیر این تراموا از مرکز شهر است تا تپهٔ معروف به کروس لوما در سمت شرقی آتشفشان پیچینچا. بازدیدکنندگان با سوار شدن بر تراموا می‌توانند به ارتفاع حدود ۱۲٫۰۰۰پایی (بیش از ۴٫۱۰۰ متری) بروند که چندین رستوران، کافی شاپ و مغازه‌های مختلف وجود دارد. دمای هوا در آنجا چندین درجه سردتر از خود کیتو است.
همچنین راه‌های باریکی نیز برای پیاده‌روی وجود دارد.
علاوه بر تراموای هوایی به کروس لوما تله‌فریکو به‌طور کلی مرکزی است برای بازدیدکنندگان که جذابیت‌های توریستی فراوانی دارد، از جمله: یک شهر بازی (پارک ولکانو)، غذاخوری‌های مناسب، کالسکه سواری، بازی پینت بال، مراکز خرید، مراکز بزرگ فروش مواد غذایی و مکان‌های دیگر
خارج از شهر

لا میتاد دل موندو (به معنی وسط جهان) شهر کوچکی است که تحت ادارهٔ استانداری پیچینچا است و در فاصلهٔ ۲۲ مایلی (۳۵ کیلومتری) شمال کیتو بر روی خط استوا واقع شده‌است؛ بازدیدکنندگان آنجا از بنایی دیدن می‌کنند که به نشانهٔ وسط جهان یعنی محل تلاقی خط استوا و نصف‌النهار مبدأ ساخته شده و موزه‌ای تاریخی و نیز یک آسمان نما، چندین نمایشگاه و فروشگاه را در خود جای داده‌است.
پولولاهوآ آتشفشانی است که چندان فاصله‌ای از لا میتاد دل موندو ندارد. این آتشفشان حفره یا دهانه‌ای دارد که از نقطه‌ای که با ماشین قابل دسترس است، دیده می‌شود.
باغ وحش کیتو در نزدیکی روستای گوایابامبا در حدود ۱۲ مایلی (۲۰کیلومتری) کیتو قراردارد. این باغ وحش دارای بزرگ‌ترین مجموعهٔ جانوران بومی در اکوادور، از جمله چندین حیوان که از بازار غیرقانونی پوست باز پس گرفته شده‌اند، می‌باشد.
تیم‌های فوتبال حرفه‌ای

لیگا دپورتیوا اونیورسیتاریا
سوسیداد دپورتیوا اوکاس
باشگاه دپرتیوو ال نسیونال
سوسیداد دپورتیوو کیتو
همچنین نگاه کنید به

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  اکوادور  گوای‌اکیل  ال پانسییو |  کوارنتا  میتاد دل موندو  جهان ۶۶: کیتو |  ویکی‌تراول: کیتو  چارلز ماری د لا کوندامین  نقاشان آمریکای لاتین |  |
شهرهای خواهر:
بوئنُس ایرس، آرژانتین
بوکستن، انگلستان
نگارخانه

کاخ کاروندلت، دفتر و خانه روسای جمهور اکوادور.
کلیسای جامع کیتو
کلیسای شرکت عیسی
بازیلیکای نذر ملی
کلیسای سانفرانسیسکو
نمایی از کلیسای سانتو دومینگو
کلیسای سنت فرانسیس، کیتو
نمایی از جهت شمال‌شرقی آتشفشان پیچینچا
ابوبکر حصیری

عبدالله ابن یوسف سیستانی از فقهاء شافعی و ندیم سلطان محمود غزنوی بود که در تاریخ بیهقی حکایاتی از او آمده‌است. او پدر ابراهیم حصیری است.
پس از مرگ سلطان محمود ابوبکر حصیری از مسعود غزنوی جانب‌داری می‌کرد. او پس از زندانی شدن امیرمحمد (پسر و ولیعهد سلطان محمود) در دژ کوهتیز، با تنی چند از درباریان این خبر را به مسعود رساند. در تگین‌آباد به نام مسعود خطبه خواندند و سلطان مسعود در همان سال، به پاس خدمت ابوبکر حصیری، به وی خلعت بخشید.
شاعر دوران غزنوی فرخی سیستانی شعری در مدح او گفته‌است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خواجه بوبکر حصیری سر اصحاب حدیث |  | حجت شافعی و معجزهٔ پیغمبر |
| خواجهٔ سید بوبکر حصیری که بدو |  | هر زمان تازه شود سیرت بوبکر و عمر |
هاوکر هانتر

| Hunter | Hunter |
| --- | --- |
کاربری: هواگرد جنگنده بمب‌افکن/هواگرد شناسایی هواگرد تهاجمی
کشور سازنده: بریتانیا
تولیدکننده: هاوکر سیدلی
نخستین پرواز: ۲۰ ژوئیه ۱۹۵۱
معرفی‌شده در: ۱۹۵۴
بازنشستگی: در سال ۲۰۱۴ از خدمت بازنشسته شد.
وضعیت: فعال به صورت warbird و پیمانکار aggressor aircraft
کاربر اصلی: نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا نیروی هوایی هند نیروی هوایی سوئد نیروی هوایی سوئیس
تعداد ساخته‌شده: ۱٬۹۷۲
هزینه هر فروند: ۱۰۰٬۰۰۰ پوند در ۱۹۵۶ (برابر با ۲٫۷ میلیون پوند امروز)
هاوکر هانتر (به انگلیسی: Hawker Hunter) هواپیمای جت جنگنده فروصوت بریتانیایی است که شرکت هاوکر سایدلی آن را در دهه ۱۹۵۰ طراحی کرد. هاوکر هانتر هواپیمایی تک‌موتوره و تک‌سرنشینه بود که مانورپذیری و عملکرد پروازی بسیار جالبی در ارتفاع پایین داشت و سال‌ها در نیروی هوایی بریتانیا و بیست کشور دیگر دنیا فعال بود و در نبردهای متعددی در نقاط مختلف دنیا شرکت داشت. هنوز هم با وجود گذشت بیش از ۶ دهه از طراحی آن در ارتش لبنان از این هواپیما استفاده می‌شود.
هاوکر هانتر ابتدا به عنوان شکاری رهگیر روزگرد به خدمت ارتش بریتانیا درآمد اما با ورود جت‌های مافوق صوت و بمب‌افکن‌های بلندپرواز به عرصه نبردهای هوایی رفته‌رفته مأموریت هاوکر هانترها نیز تغییر کرده و از آن‌ها بیشتر در نقش جنگنده بمب‌افکن برای بمباران اهداف زمینی و پشتیبانی نزدیک هوایی و همچنین ماموریت‌های شناسایی و آموزش‌های پیشرفته خلبانان جت‌های جنگی استفاده می‌شد.
بریتانیا

بریتانیایی‌ها از این هواپیما در جنگ ۱۹۵۶ کانال سوئز برای اسکورت بمب‌افکن‌های اینگلیش الکتریک کانبرای خود و دفاع هوایی منطقه‌ای استفاده کردند. در شورش سال ۱۹۶۲ برونئی نیز هاوکر هانترها به یاری نیروهای زمینی انگلیسی آمدند. انگلیسی‌ها از سال ۱۹۶۳ هاوکر هانترهایِ رهگیر را با هواپیمای بسیار سریع‌تر و دوربردتر اینگلیش الکتریک لایتنینگ جایگزین کرده اما بیشتر آن‌ها را به مدل اف‌جی‌ای. ۹ برای پشتیبانی نزدیک هوایی تبدیل کردند که تا سال ۱۹۷۱ در کنار هاوکر هانترهای مخصوص شناسایی اف‌جی‌ای. ۱۰ در ارتش این کشور فعال بود. این دو مدل بسیار شبیه به هم از سال ۱۹۶۴ ماموریت‌های گسترده‌ای را علیه شورشیان یمنی به اجرا درآورند. توانایی این هواپیماها برای استفادهٔ مؤثر از مسلسل‌های ۳۰ میلی‌متری و راکت‌های کوچک ۳ اینچی نشان می‌داد که هانتر هواپیمایی مناسب برای ماموریت‌های حمله به زمین است.
بریتانیایی‌ها تا اواخر دهه ۱۹۷۰ از هاوکر هانترها برای تمرین و آموزش خلبانان خارجی مقیم بریتانیا هم استفاده می‌کردند که در این دوران جت‌های تمرینی بی‌ای‌ئی هاوک جای آن‌ها را گرفتند. مدل‌های دوسرنشینه هاوکر هانتر هم تا اوایل دهه ۱۹۹۰ در نیروی هوایی و نیروی دریایی بریتانیا برای آموزش خلبانان فعال بودند.
بریتانیا > هند

هند از کاربران اصلی این هواپیمای بود که ۱۴۰ فروند از آن را در سال ۱۹۵۴ خریداری کرد. خرید این هواپیما همزمان با خرید اف-۸۶ سیبرهای آمریکایی توسط پاکستان صورت می‌گرفت. در جنگ سال ۱۹۶۲ هند و چین هاوکر هانترها مهم‌ترین و تواناترین جنگنده رهگیر نیروی هوایی هند بودند و توانستند با تأمین برتری هوایی از طریق موفقیت در جنگ‌های هوایی خود در مقابل میگ‌های ساخت روسیه نیروی هوایی چین جلوی حمله بمب‌افکن‌های ایلیوشین-۴ چینی را به شهرهای داخلی هند بگیرند.
از سال ۱۹۶۲ هند خریداری تعداد زیادی میگ-۲۱ از شوروی را آغاز کرد. میگ‌ها که بسیار سریع‌تر و برای پرواز در ارتفاعات بالا کاملاً مناسب‌تر بودند رفته‌رفته جای هانترهای را در ماموریت‌های دفاع هوایی گرفتند و این پرنده‌های انگلیسی به ماموریت‌های حمله به زمین و شناسایی منتقل شدند. جنگ سال ۱۹۶۵ هند و پاکستان بار دیگر شاهد پرواز هانترها بود که هنور رهگیر اصلی هندی‌ها بودند. در این جنگ نبردهای هوایی متعددی میان هانترها و اف-۸۶ها و اف-۱۰۴های ساخت آمریکای پاکستان اتفاق افتاد. جنگی که در طول یک ماه شاهد هزاران ساعت پرواز جنگنده‌های طرفین و سرنگونی ده‌ها فروند از آن‌ها بود و با وجود درگیری شدید به یک بن‌بست منتهی شد. شش سال بعد در جنگ مجدد دو کشور هاوکر هانترهای هندی بمباران بی‌وقفه‌ای را برای جلوگیری از پیشروی پاکستانی‌ها در خاک هند انجام داند و بارها به زره‌پوش‌ها و تانک‌های پاکستانی و اهداف مهم نظامی در داخل خاک پاکستان حمله‌ور شدند.
هندی‌ها در نهایت در سال ۱۹۷۸ موفق به خرید جنگنده پیشرفته‌ای برای جایگزینی هانترهای سالخورده شدند. بعد از بررسی بسیار طولانی برنده این رقابت جنگنده ضربتی انگلیسی-فرانسوی سپکت جگوار بود که بالاتر از میراژ اف-۱ و ساب فیگن سوئدی به عنوان جنگنده حمله به زمین بعدی ارتش هند انتخاب شد. با ورود جگوارها که بیشتر آن‌ها در هند با نام «شمشیر» تولید شدند، هانترها بازنشسته شده و در سال ۱۹۹۶ آخرین اسکادران آن‌ها با سوخو-۳۰ ام‌کی‌آی مدلِ تولید هند و یکی از پیشرفته‌ترین مدل‌های جنگنده نامدار فلانکر روس‌ها جایگزین شد.
بریتانیا > سوئد

سوئد نیز یکی از کشورهایی بود که تعداد قابل توجهی هانتر را در خدمت خود داشت. سوئدی‌ها در سال ۱۹۵۴ قراردادی برای خرید ۱۲۰ فروند هاوکر هانتر ام‌کی ۵۰ (مشابه ام‌کی۴ در نیروی هوایی بریتانیا) امضا کردند. سوئدی‌ها برای آن‌که هانترهایشان بتوانند بمب‌افکن‌های دشمن را سرنگون کنند، آن‌ها را به چهار توپ مسلسل ۳۰ میلی‌متری و دو موشک سایدوایندر مسلح کرده بودند. عمر هانتر در ارتش سوئد طولانی نبود و طرح بومی سوئدی‌ها یعنی جنگندهٔ بال‌مثلثیِ پرسرعت و چابک ساب ۳۵ دراکن در دهه ۱۹۶۰ جای آن را گرفت و در سال ۱۹۶۹ آخرین آن‌ها از فعالیت خارج شد.
بریتانیا > سوئیس

سوئیس در سال ۱۹۵۷ قراردادی را برای خرید ۱۰۰ فروند هاوکر هانتر با بریتانیا امضا کرد. ابتدا ۱۲ فروند از هاوکر هانترهای اف. ۶ نیروی هوایی بریتانیا پس از نوسازی به سوئیس منتقل می‌شد و سپس ۸۸ فروند از مدل سفارش سوئیس اف. ۵۸ برای این کشور ساخته می‌شد تا جایگزین جنگنده‌های انگلیسی بازمانده از جنگ جهانی دوم دی هاویلند ومپایر شوند. هاوکر هانتر پس از یک بررسی مفصل و ارزیابی چندین هواپیما از جمله اف-۸۶های آمریکایی و لغو برنامه تولید جنگنده بومی پی. ۱۶، به عنوان رهگیر جدید سوئیسی‌ها انتخاب شده بود. سوئیسی‌ها بخشی از ناوگان هانترهای خود را هم به‌طور دائمی در حالت ذخیره نگه داشته بودند. این هانترها در آشیانه‌های مخصوصی در نقاط دور از دسترس کوهستانی آویزان شده و به «اسکادران‌های خوابیده» شهرت یافته بودند. قرار بود که هر گاه یک جنگ تمام عیار درگرفت، اسکادران‌های خوابیده از آشیانه بیرون آمده و دوباره فعال شوند و جاده‌های مجاور محل استقرار خود را به باند پرواز و فرود تبدیل کنند.
سوئیسی‌ها چندین بار قصد داشتند هاوکر هانترهای خود را با هواپیماهای دیگر جایگزین کنند که به دلایل مختلف از آن منصرف شدند. ابتدا قرار بود جنگنده‌های فرانسوی میراژ ۳ جای آن‌ها را بگیرند که به دلیل افزایش هزینه‌ها این اتفاق نیفتاد و میراژها فقط به عنوان رهگیر ارتفاع بلند به خدمت نیروی هوایی سوئیس درآمدند و رهگیری و گشتزنی ارتفاع پایین و ماموریت‌های هوابه‌سطح همچنان بر دوش هانترها باقی ماند. یک بار دیگر هم رقابتی بین میراژ ۳، هواپیمای تهاجمی ایتالیایی فیات جی.۹۱ و آمریکایی ای-۷ کرسر برای انتخاب یک جنگنده حمله به زمین برگزار شد که آن هم به نتیجه‌ای نرسید. تا اینکه در ۱۹۷۵ بالاخره جنگنده آمریکایی اف-۵ تایگر به عنوان جایگزین هانتر برای ماموریت‌های هوابه‌هوا انتخاب شد. از آن پس هانترها در مقام جنگنده حمله‌به‌زمین اصلی سوئیس قرار گرفتند و این جایگاه را تا اواخر دهه ۱۹۹۰ در اختیار داشتند. ۳۴ فروند اف-۱۸ هورنت از سال ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹ تحت لیسانس مک‌دانل داگلاس در سوئیس تولید شدند و جایگزین آخرین هاوکر هانترهای سوئیسی شدند.
هانترها در طول دوره فعالیت طولانی خود در سوئیس بهینه‌سازی‌ها متعددی را هم تجربه کردند. آن‌ها از سال ۱۹۶۳ برای حمل موشک‌های گرمایاب آمریکایی سایدوایندر برای نبردهای هوابه‌هوا اصلاح شدند و جایگاه‌های حمل راکت‌های ۸۰ میلی‌متری هوابه‌سطح هم به آن‌ها اضافه شد. سوئیسی‌ها معمولاً بمب‌های ناپالم را علاوه بر بمب‌های معمولی در فهرست جنگ‌افزارهای هانترها قرار می‌دادند. در دهه ۱۹۸۰ هم یک ارتقاء گسترده با نام «هانتر ۸۰» بر روی این جنگنده‌ها انجام شد. یک گیرندهٔ هشدار امواج رادار ساخت آمریکا و یک پخش‌کننده فریب‌دهنده‌های راداری و گرمایی در دماغه هواپیما نصب شده و تعداد ریل‌های زیر بال برای حمل راکت هم از ۸ به ۱۰ افزایش یافت و اصلاحاتی بر روی هواپیما برای استفاده از مهمات جدیدی چون بمب خوشه‌ای بی‌ال۷۵۵ و موشک هوابه‌سطح ای‌جی‌ام-۶۵ ماوریک انجام شد. برخی از آن‌ها هم توانایی حمل غلاف اخلال الکترونیکی ویستا تی-۷۰۸ را به دشت آوردند و یک بهینه‌سازی ساده اما مهم هم افزودن ترمز با چتر نجات بود که فرود هواپیما در زمین‌های پوشیده از برف را بسیار ساده‌تر می‌کرد.
بریتانیا > عراق

عراق از کاربران دیگر این هواپیما بود که در اواخر دهه ۱۹۵۰ تعدادی هاوکر هانتر را خریداری کرد. نیروی هوایی عراق از این هواپیما برای سرکوب شورشیان کرد استفاده کرد و در جنگهای دهه ۱۹۶۰ و ۷۰ خود با اسرائیل نیز بهره فراوانی برد. در جنگ شش‌روزه تقریباً تمام ۲۴ فروند هاوکر هانتر نیروی هوایی اردن بر روی زمین در بمباران غافلگیرانه اسرائیل نابود شدند و از هاوکر هانترهای عراقی برای بمباران اسرائیل استفاده شدند هرچند پنج فروند از آن‌ها نیز در ابتدای جنگ در بمباران پایگاه اچ ۳ عراق نابود شدند.
عراقی‌ها در طول جنگ استنزاف از سال ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۰ معمولاً هاوکر هانترهای خود را در پایگاه‌های مصر و سوریه مستقر کرده و از آن‌ها برای ضربه زدن به مواضع اسرائیلی‌ها استفاده می‌کردند. در طول این جنگ یکی از هاوکر هانترهای عراقی با خلبانی پاکستانی به نام سیف‌الاعظم موفق به سرنگونی یک میراژ ۳ و یک واتور ۲ اسرائیلی با مسلسل ۳۰ م‌م شد. در جنگ یوم کیپور در سال ۱۹۷۳ عراق یک اسکادران از هاوکر هانترهای خود را به مصر فرستاد. این اسکادران بلافاصله بین فرماندهان مصری خوشنام شده و به مهارت در پشتیبانی نزدیک هوایی و به ویژه حملات ضد زره شهرت یافته بود. هانترهای عراقی در مجموع در جنگ‌های سال ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳ هشت پیروزی هوایی را در نبرد با نیروی هوایی اسرائیل به دست آوردند که شامل دو پیروزی در مقابل میراژ ۳، دو پیروزی در مقابل داسو سوپر میستر ۲ و دو پیروزی در مقابل واتور ۲ جنگنده - بمب‌افکن‌های فرانسوی و دو پیروزی در مقابل ای-۴ اسکای‌هاوک هواپیمای تهاجمی ساخت آمریکا می‌شد.
آخرین استفاده جنگی عراقی‌ها از این هواپیما به اوایل جنگ با ایران مربوط می‌شود که برای حمله به اهداف زمینی از این هواپیما استفاده شد اما به دلیل نبود قطعات یدکی ار خدمت نظامی خارج شده و جای خود را به جنگنده بمب‌افکن‌های روسی سوخو-۲۰/۲۲ و میگ-۲۳ داد.