روابط ایران و فرانسه
دوره قاجار

بر خلاف امپراتوری‌های روسیه و بریتانیا که در سده ۱۹ (میلادی) بخش‌هایی از خاک ایران را از کشور جدا کردند، فرانسه هرگز به شکل مستقیم در ضربه زدن به تمامیت ارضی ایران نقش نداشت. دوره حکومت ناپلئون بناپارت بر فرانسه همزمان با حکمرانی فتحعلی‌شاه قاجار بر ایران بود. در آن زمان ایران هنوز با فرانسه رابطه دیپلماتیک منسجمی نداشت.
در آن دوره ناپلئون به دنبال غلبه بر قدرت امپراتوری‌های روسیه و بریتانیا و بدست آوردن مستعمره‌های بیشتر مانند راج بریتانیا (هند) بود. ایران نیز به دنبال کاهش نفوذ بریتانیا و روسیه و بهبود توان نظامی خود بود. با اینکه فرانسه در مواردی متعهد به پشتیبانی سیاسی و نظامی از ایران شد اما به دلیل زدوبند با بریتانیا و روسیه پشت ایران را خالی کرد. عهدشکنی فرانسه در دفاع از ایران از دلایل شکست ایران در جنگ‌های ایران و روسیه و عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای بود.
فتحعلی‌شاه در سال ۱۸۰۴ نامه‌ای به شورای سه نفره حکومتی (به ریاست ناپلئون) فرانسه نوشت و در آن از این کشور خواست که در نبرد با روسیه، در کنار ایران قرار بگیرد. ناپلئون در فاصله کوتاهی بعد از تاجگذاری، دو نماینده به ایران فرستاد تا مساله اتحاد با فتحعلی‌شاه را بررسی کنند. این دو شخص، پیر آمدی ژوبر، مترجم فرانسه در مصر و مسلط به زبان فارسی نیز و الکساندر رومیو، کمیسر روابط تجاری و گزارش دهنده نیازهای نظامی ایران بودند. رومیو در گزارش خود نوشت که تنها انگیزه ایران برای اتحاد با فرانسه، مقابله با توسعه‌طلبی روسیه است و تاکید کرد که ایرانی‌ها خواهان ترغیب پادشاهان افغان برای حمله به بریتانیایی‌ها نیستند. اما ژوبر (که بعد از رومیو وارد تهران شد) با دربار قاجار روابط خوبی برقرار کرد. او توانست ایران را راضی کند که ایران پذیرفت برای نخستین بار به فرانسه سفیر اعزام کند. میرزا محمدرضا قزوینی که تا آن زمان حاکم قزوین بود به عنوان سفیر ایران در فرانسه برگزیده شد. ناپلئون که امپراتوری اتریش را شکست داده بود در ۲۷ آوریل ۱۸۰۷ در کاخ فینکنشتاین با میرزا محمدرضا قزوینی دیدار کرد. تلاش‌های ناپلئون برای وادار کردن الکساندر یکم، امپراتور روسیه به تن دادن به یک پیمان صلح به نتیجه نرسید. به همین دلیل ایران و فرانسه با امضای عهدنامه فینکنشتاین با یکدیگر هم‌پیمان شدند.
بر پایه این عهدنامه فرانسه متعهد شد تمامیت ارضی ایران و ادعای مالکیت ایران بر گرجستان را به رسمیت بشناسد. همچنین فرانسه در اخراج روس‌ها از سرزمین‌های متعلق به ایران در قفقاز همه تلاش خود را بکند. به‌علاوه ناپلئون متعهد شد که به ایران سلاح برساند و افسران فرانسوی برای سازماندهی و بهبود یگان‌های توپخانه و پیاده‌نظام، در اختیار ایران قرار بگیرند. از سوی دیگر، ایران متعهد شد فورا علیه بریتانیا اعلان جنگ کند و همه روابط سیاسی و تجاری خود با آن امپراتوری را قطع کند. اما دو ماه پس از امضای عهدنامه فینکنشتاین، ناپلئون، روسیه را شکست داد و تزار روسیه را وادار به امضای پیمان تیلسیت کرد که در تضاد با عهدنامه فینکنشتاین بود.
میانجیگری اولیه فرانسه موجب شد تا در قفقاز بین ایران و روسیه آتش‌بس موقت اعلان شود. اما در ادامه از پشتیبانی از ایران خودداری کرد. این موضوع باعث از بین رفتن اعتماد بین ایران و فرانسه شد. با خالی شدن پشت ایران، روسیه در زمستان ۱۸۰۸ به شکل یک طرفه، آتش‌بس را نادیده گرفتند و در یک اقدام غافلگیرکننده ایروان را محاصره کرد. اما ایرانی‌ها شکست سختی به روس‌ها دادند. این بی‌عهدی ناپلئون باعث شد ایران در سال ۱۸۰۹ اجازه ورود هارفورد جونز بریجز به تهران را داد. هارفورد جونز پیمان دوستی تازه‌ای با ایران امضا کرد. بر پایه این پیمان، ایران متعهد شد به هیچ کشور اروپایی اجازه حمله به هند از خاک ایران را ندهد و بریتانیا نیز کمک‌های نقدی و نظامی در اختیار ایران قرار دهد. به درخواست جونز دو کارمند باقی‌مانده سفارت فرانسه در تهران، پیش از رسیدن کاردار تازه‌ای که از سوی ناپلئون منصوب شده بود، اخراج شدند و این سفارتخانه تعطیل شد.
فتحعلی‌شاه به پشتوانه عهدنامه تازه با بریتانیا تلاش کرد سرزمین‌های اشغالی ایران در قفقاز را از روسیه پس بگیرد. اما چون بریتانیا و روسیه برای شکست ناپلئون هم‌پیمان شدند بریتانیا بار دیگر ایران را تنها گذاشت و به تهران فشار آورد که با مسکو صلح کند. در سال ۱۸۱۲ که ناپلئون بار دیگر به روسیه حمله کرد مکاتبات بین ایران و فرانسه از سر گرفته شد. اما در اکتبر آن سال مجبور به ترک روسیه شد. همچنین در ۳۱ اکتبر ۱۸۱۲ نیروهای روسیه در اصلاندوز ایرانی‌ها را غافل‌گیر کردند و ارتش ایران را به سختی شکست دادند. در پی این شکست، بریتانیا ایران را مجبور به مذاکره با روسیه و امضای عهدنامه گلستان کرد. در ژوئن ۱۸۱۳ ناپلئون که در اروپا شکست خورده بود گزارشی مبنی بر تمایل ایران برای از سرگیری روابط دیپلماتیک دریافت کرد. اما دیگر دیر شده بود. زیرا چندی بعد روسیه و بریتانیا وارد فرانسه شده و ناپلئون را تبعید کردند.