محاصره موگیلف
انهدام محاصره

ارتش سیزدهم شوروی موگیلف را از اواخر ماه ژوئن در عرض حدود یک ماه به کمک یگان‌های مهندسی و ده‌ها هزار غیرنظامی، با ساخت شبکه گسترده و عمیقی از سنگرها و سایر مواضع دفاعی از جمله میدان‌های وسیع مین، به یک دژ مستحکم بدل ساخته بود. کار ساخت استحکامات در موگیلف هنگام گذر گودریان از دنیپر همچنان ادامه داشت. یک شناسایی هوایی آلمانی از موگیلف «مواضع به دقت ترسیم‌شده روس‌ها» را «یادآور جنگ جهانی اول» گزارش کرد. در این زمان موگیلف آخرین نقطه تحت سلطه جبهه غربی شوروی در در ساحل رود دنیپر بود. حفظ این نقطه توسط شوروی می‌توانست جلوی تمرکز آلمانی‌ها بر انهدام قوای ارتش سرخ در ناحیه اسمولنسک را بگیرد و پایگاه مهمی برای آغاز ضد حملات باشد یا دست کم فرصت بیشتری به ارتش‌های سیزدهم و چهارم شوروی جهت ایجاد مواضع دفاعی جدید در طول رود ژور فراهم آورد. مقاومت نیروهای شوروی در ناحیه موگیلف مانعی برای پیشروی جناح جنوبی گروه ارتش مرکز برای تکمیل محاصره ناحیه اسمولنسک بود. از این رو قوای ارتش سیزدهم در موگیلف دستور به دفاع از مواضع خود به هر قیمتی گرفتند. فرماندهی نیروهای شوروی در ناحیه موگیلف ابتدا بر عهده سرلشکر آندری نیکیتین، فرمانده سپاه ۲۰ مکانیزه بود اما با انتقال او در روز ۱۶ ژوئیه به خارج از محاصره این مسئولیت بر عهده سرلشکر فیودور باکونین، فرمانده سپاه ۶۱ تفنگ‌دار قرار گرفت. هسته نیروهای مدافع را گروه ویژه‌ای به فرماندهی سرلشکر میخائیل رومانوف، فرمانده لشکر ۱۷۲ تفنگ‌دار، مشتکل از لشکر او، لشکر ۱۱۰ تفنگ‌دار، هنگ‌های منفرد از بقایای لشکرهای ۱۳۲، ۱۳۷ و ۱۴۳ تفنگ‌دار و بقایای سپاه ۲۰ مکانیزه، تشکیل می‌داد.
تا پیش از آن که سپاه‌های پیاده‌نظام ارتش دوم ورماخت خود را به موقعیت برسانند، لشکرهای سوم زرهی و دهم پیاده‌نظام موتوریزه از سپاه ۲۴ موتوریزه گروه زرهی ۲ می‌بایست حلقه محاصره حول ناحیه موگیلف را حفظ می‌کردند. با توجه به درگیر بودن نیروهای ارتش دوم ورماخت با ضد حمله ارتش بیست و یکم شوروی در جنوب، این دو لشکر به کمک هنگ پیاده‌نظام گروس‌دویچلانت و لشکر پیاده‌نظام موتوریزه داس رایش اس‌اس از سپاه ۴۶ موتوریزه ورماخت که از شمال شمال به سمت موگیلف پیشروی می‌نمودند، این مأموریت را تا روز ۱۷ ژوئیه به انجام رساندند. لشکر داس رایش اس‌اس با استقرار در شمال چاووشی در حال سد کردن مسیر گریز نیروهای شوروی به سمت شمال شرقی بود و لشکر یکم سواره‌نظام ورماخت نیز در قسمت جنوبی شکاف بین لشکر چهارم زرهی ورماخت و رودخانه دنیپر را پر می‌کرد.
پس از قرار گرفتن در جایگاه نیروهای زرهی و آزاد کردن آن‌ها از حلقه محاصره در روزهای ۱۶ و ۱۷ ژوئیه، مأموریت عملیات تهاجم به موگیلف توسط ارتشبد ماکسیمیلیان فن وایخس، فرمانده ارتش دوم ورماخت بر عهده سپاه ۷ ارتش دوم ورماخت به فرماندهی سپهبد ویلهلم فارمباخر، قرار گرفت. پس از تمرکز قوا، نخستین حمله سپاه ۷ ورماخت به موگیلف روز ۲۰ ژوئیه با لشکرهای هفتم و بیست و سوم پیاده‌نظام از جانب غربی صورت گرفت. نیروهای ارتش سرخ در مواضع آماده و با پشتیبانی توپخانه این حمله را دفع کردند. با این حال آلمانی‌ها قادر به گذر از دنیپر در جناحین شمالی و جنوبی و رخنه در دفاع دشمن در ناحیه بوئینیچی در حومه جنوب شرقی موگیلف شدند. جهت تکمیل حصر موگیلف، ارتش دوم ورماخت لشکرهای پانزدهم و هفتاد و ششم پیاده‌نظام را نیز در اختیار سپاه ۷ خود قرار داد. لشکر بیست و سوم پیاده‌نظام ورماخت روز ۲۱ ژوئیه پس از درگیری سخت و پر خسارت، مدافعان را دور زد و پلی را به شکل سالم در جنوب شرقی شهر به تسخیر درآورد. این لشکر از این قسمت خط دفاعی درونی ارتش سرخ را شکست و چندین ضد حمله شدید را دفع کرد. در مواجهه با کمبود تدارکات درون محاصره، شوروی سعی کرد اقلام مورد نیاز را با بمب‌افکن‌های تی‌بی ۳ از طریق هوایی به موگیلف برساند که بسیاری از آن‌ها به دست آلمانی‌ها افتاد و بسیاری دیگر از مهمات از کالیبر اشتباه بودند. با وجود ورود مقداری نیروی کمکی از لشکر یکم تفنگ‌دار موتوریزه از جانب شمال به درون محاصره، لشکر هفتاد و هشتم پیاده‌نظام ورماخت روز ۲۲ ژوئیه اقدام دیگری از جانب شمال شرقی برای کمک‌رسانی به نیروهای تحت محاصره شوروی را بی‌ثمر کرد و جلوی تلاش نیروهای باکونین برای خروج از محاصره به سمت شرق را گرفت. حمله شبانه لشکر هفتاد و هشتم پیاده‌نظام ورماخت به قسمت جنوبی مواضع قوای باکونین، به به‌اسارت درآمدن ۵ هزار نفر و غنیمت گرفته شدن تدارکات یک لشکر انجامید. لشکرهای هفتم، پانزدهم، بیست و سوم و هفتاد و هشتم پیاده‌نظام سپاه ۷ ارتش دوم ورماخت تا روز ۲۴ ژوئیه حلقه محاصره حول موگیلف را تنگ‌تر کردند. نیروهای ورماخت همان روز با بخش‌هایی از سه لشکر موفق به رخنه به مرکز شهر موگیلف شدند. با ورود نیروهای ورماخت به شهر نبرد شدید خیابان‌به‌خیابان و خانه‌به‌خانه بین طرفین درگرفت که تلفات سنگینی بر آلمانی‌ها تحمیل نمود. مابقی دخایر مهمات، غذا و سوخت نیروهای شوروی درون محاصره تا پایان روز ۲۵ ژوئیه به پایان رسید. باکونین، بر خلاف خواست مقامات بالاتر، شب ۲۶ ژوئیه دستور به تلاش نیروهایش جهت خروج از محاصره به سمت شرق داد. با پشت سر باقی گذاشتن هزاران مجروح به همراه پزشکان، تنها تعداد اندکی از این نیروها قادر به گریز از ناحیه تحت محاصره و رساندن خود به خطوط ارتش سرخ گشتند. تا پایان روز ۲۷ ژوئیه موگیلف به تصرف سپاه ۷ ورماخت درآمد. مجموعاً بیش از ۳۵ هزار نفر نیروهای «خط مقدم» ارتش سرخ در این منطقه به اسارت و ۲۴۵ توپ به غنیمت آلمانی‌ها درآمدند. رومانوف نیز در حین فرار به چنگ آلمانی‌ها افتاد.