stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
قزوین
تاریخ > پیش از اسلام > دوران ساسانیان

بنای شهر قزوین بر اساس برخی اسناد تاریخی موجود، به اردشیر بابکان (۲۲۶–۲۴۱ میلادی) نسبت داده شده است. با این حال، آنچه از اعتبار بیشتری برخوردار بوده و در حجم وسیع‌تری در اسناد مختلف نقل شده است، بنیان‌گذاری این شهر توسط شاپور ذوالاکتاف ساسانی (۳۰۹–۳۷۹ میلادی) بوده است.بر پایه منابع تاریخی، قزوین برای اولین بار در دوره ساسانیان به‌عنوان یک پادگان نظامی بنیان‌گذاری شد.هدف از ساخت این پادگان که به دستور شاپور ذوالاکتاف احداث گردید، مقابله با یورش‌های اقوام و جنگجویان شمالی بود که تهدیدی جدی برای حکومت ساسانی محسوب می‌شدند. این شهر در دوره ساسانیان به‌عنوان پایگاهی نظامی برای مقابله با دیلمیان و مهاجمان کوهستان مورد استفاده قرار می‌گرفت.
در کتاب اخبار البلدان، که در سال ۲۷۹ هجری قمری تألیف شده است، چنین آمده است:
«بکر بن هیثَم گفت: قزوین دژی بود که به فارسی آن را «کشوین» نامیدند و بین آنجا و دیلم کوهی است که پادشاهان فارس در آنجا گروهی مرابط از سواران گمارده بودند و این سواران هنگامی که میان آنان و دیلمیان آرامش نباشد، از هجوم دیلم دفاع کنند و شهر را از دزدان محافظت نمایند…. شهر قزوین را شاپور ذوالاکتاف بنا نهاد»
تاریخ > پس از اسلام

پس از فتح قزوین توسط اعراب در سال ۲۴ هجری قمری، این منطقه به سنگری استراتژیک برای جلوگیری از حملات دیلمیان تبدیل شد. دیلمیان که در کوهستان‌های شمالی زندگی می‌کردند، حتی پس از فتح قزوین نیز به مقاومت و حملات خود ادامه دادند و همین امر باعث شد قزوین به منطقه‌ای مرزی و مهم برای مسلمانان تبدیل شود. قزوین یکی از شهرهای مهم ایران است که به دلیل موقعیت جغرافیایی و تاریخی خود، نقش مهمی در تاریخ این سرزمین ایفا کرده است. این شهر به دلیل قرار گرفتن در مسیرهای ارتباطی شرق و غرب، از گذشته‌های دور اهمیت نظامی و سیاسی ویژه‌ای داشته است. پس از ورود اسلام به ایران، قزوین به عنوان یکی از مناطق مرزی دارالاسلام شناخته شد و در دوران عباسیان شاهد آغاز توسعه و آبادانی بود.
روند توسعه شهرسازی و گسترش مناطق مسکونی در قزوین پس از ورود اسلام در سال ۲۴ هجری سرعت گرفت و به‌سرعت به‌عنوان «باب‌الجنه» یا «دروازه بهشت» شهرت یافت. به گفته بلاذری، در نیمه قرن سوم هجری، سعید بن عاص بن امیه، قزوین را پیش از سال ۳۵ هجری به شهری مستحکم و آباد تبدیل کرد. همچنین، ورود چهار هزار مسلمان به فرماندهی ربیع بن خثیم در سال ۳۶ هجری با دستور علی، چهره قزوین را به‌کلی تغییر داد.
توسعه شهر قزوین در دوران اسلامی، به‌ویژه در زمان خلافت هادی عباسی، در سال ۱۷۰ هجری آغاز شد. در این دوره، خلیفه عباسی شهری جدید بنا کرد که در فاصله هزار قدمی از شهر قدیمی قرار داشت و آن را «مدینه موسی» نامید. فردی به نام مبارک ترکی قلعه‌ای در این مکان ساخت و آن را «مدینه مبارک» نامید. در زمان حمدالله مستوفی، این شهر با نام «مبارک‌آباد» شناخته می‌شد. همچنین، هارون‌الرشید، خلیفه عباسی، اهمیت شهر را به خوبی درک کرد و دستور داد که حصاری مستحکم در اطراف شهر ساخته شود. این حصار شامل سه شهر شاپوری، مدینه موسی، و مبارکیه و همچنین زمین‌ها و محلات دیگر داخل آن بود. هدف از این اقدام محافظت از شهر در برابر تهدیدات و حملات احتمالی بود.
تاریخ > پس از اسلام > دوران سلجوقیان

در زمان حضور ترک‌ها و امپراتوری سلجوقیان، این شهر به شکوفایی و پیشرفت قابل توجهی دست یافت. شکوفایی شهر قزوین را می‌توان به دوران سلجوقیان نسبت داد. در این دوره، قزوین با رشد و گسترش بیشتر و جمعیت قابل توجه، به شهری معتبر تبدیل شد. طغرل در سال ۴۳۳ ه‍.ق قزوین را فتح کرد و یکی از شیعیان علوی را به حکومت قزوین انتخاب کرد. وی در سال ۴۵۵ ه‍.ق در گذشت و بنابر وصیتش، سلیمان پسرش به جانشینی او برگزیده شد، اما سران لشکر که به آلپ ارسلان پسر دیگر طغرل دلبستگی داشتند در قزوین جمع شده و خطبه پادشاهی را به نام وی خواندند. چنین رویدادی نشانگر آن است که قزوین در آغاز دوره سلجوقی دارای موقعیتی ویژه بوده است. در دوره آلب ارسلان حکومت قزوین در یک دوره شصت ساله بر عهده خاندان جعفری از اصیل‌ترین خاندان‌های علمی شیعی در ایران و از نوادگان جعفر طیار بوده است
قزوین در دوران حکومت ترک‌ها به‌دلیل موقعیت استراتژیک و اهمیت سیاسی و مذهبی‌اش بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. قزوین، به دلیل نزدیکی به قلعه الموت که مهم‌ترین پایگاه اسماعیلیان محسوب می‌شد، همچنین حضور اقلیت شیعه امامیه در این منطقه و هم‌جواری آن با نواحی گیل و دیلم که از مراکز قدرت زیدیه بودند، باعث شد قزوین در مبارزات اسماعیلیان علیه ترکان سلجوقی مورد توجه قرار گیرد. به همین دلیل، یکی از وقایع مهم مرتبط با قزوین در دوره سلجوقیان مربوط به نفوذ و قدرت‌یافتن حسن صباح، رهبر اسماعیلیان نزاری در کوه‌های شمالی قزوین است. در این دوره، حضور فرقه اسماعیلیه که به‌عنوان دشمن اصلی سلجوقیان شناخته می‌شد و دژ الموت را تحت کنترل داشت، جایگاه قزوین را به‌عنوان یکی از نقاط کلیدی برای حکومت سلجوقی پررنگ‌تر کرد. به همین دلیل، سلاطین سلجوقی افراد معتمد خود را برای اداره این شهر انتخاب می‌کردند. از جمله این افراد می‌توان به امیر خمارتاش اشاره کرد، شخصیتی که با فعالیت‌های خیرخواهانه و احداث بناهای متعدد، نقش مهمی در پیشرفت قزوین داشت. یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای او، ساخت مقصوره جامع کبیر بود که عملیات احداث آن در سال ۵۰۰ هجری قمری آغاز و در سال ۵۰۹ به پایان رسید.
تاریخ > پس از اسلام > دوران ایلخانان مغول

در دوران حاکمیت اقوام مغول بر ایران، مردم قزوین از نفوذ و قدرت اسماعیلیان در این منطقه بیمناک و هراسان بودند. به گفته ابن‌طقطقی، شهر قزوین در زمان حضور مغولان دچار بی‌ثباتی و ناامنی شده بود و اسماعیلیان از این وضعیت برای پیشبرد اهداف خود بهره‌برداری می‌کردند. در این میان، شمس‌الدین، قاضی قزوین، با مراجعه به منکو قاآن، فرمانروای مغول، در پایتخت آنان یعنی قره‌قروم، زمینه را برای حمله به قلعه‌های اسماعیلیان فراهم کرد. این اقدامات منجر به فتح قلعه الموت توسط هلاکوخان شد و به این ترتیب حکومت ۱۷۰ ساله اسماعیلیان در سال ۶۵۴ هجری قمری پایان یافت.
در اوایل قرن هشتم هجری و هم‌زمان با حکومت ایلخانان مغول، با انتخاب سلطانیه به‌عنوان پایتخت در نزدیکی ابهر و زنجان در سال ۷۱۰ هجری قمری، شهر قزوین جایگاه ممتاز و ویژه‌ای پیدا کرد و بر وسعت و اهمیت آن افزوده شد.
تاریخ > پس از اسلام > دوران تیموریان

از زمان به قدرت رسیدن تیموریان تا دوران شاه اسماعیل صفوی، شهر قزوین همچنان با شرایط نامطلوبی مواجه بود. در این بازه زمانی، درگیری‌های فراوانی رخ داد که به غارت‌های مکرر شهر انجامید. این وضعیت علاوه بر مهاجرت بخشی از ساکنان، صدمات جدی نیز بر ساختار شهری و بناهای معماری قزوین وارد کرد.
تاریخ > پس از اسلام > دوران قاجارها

قزوین، که پس از پایان دوران پایتختی صفویان دچار افول و خرابی شده بود، در دوره حکومت ترکان قاجار دوباره به یکی از مهم‌ترین شهرهای کشور تبدیل شد. با آغاز حکومت ترکان قاجار و انتخاب تهران به عنوان پایتخت، امنیت و رونق تجارت به ایران بازگشت و قزوین به دلیل نزدیکی به تهران اهمیت ویژه‌ای یافت. موقعیت قزوین در مسیر رشت به تهران و جاده ابریشم، دوره جدیدی از سازندگی را برای این شهر رقم زد. بررسی نقشه‌های صفوی تا اوایل قاجار نشان‌دهنده گسترش قابل‌توجه بافت مسکونی شهر قزوین است. احداث جاده شوسه بین قزوین و تهران تأثیر چشمگیری بر اقتصاد منطقه گذاشت و بر اهمیت این ولایت افزود؛ تا جایی که حکمرانی بر این منطقه مورد علاقه شدید شاهزادگان قاجار قرار گرفت.
وضعیت جغرافیایی و اهمیت ژئوپلیتیکی و ارتباطی قزوین از گذشته‌های دور همواره این شهر را به یکی از مراکز مورد توجه حکومتی تبدیل کرده بود. تقاطع مسیرهای تجاری کلیدی نظیر مسیر آذربایجان که از تبریز به طرابزون ترکیه، تفلیس روسیه و در نهایت به اروپا متصل می‌شد و همچنین مسیر رشت ـ انزلی که از طریق خطوط دریایی خزر به استانبول، سن‌پترزبورگ و اروپا امتداد می‌یافت، در قزوین متمرکز می‌شدند و سپس به تهران، پایتخت ایران، ختم می‌شدند. چنین موقعیت جغرافیایی ویژه‌ای سبب شده بود قزوین جایگاه خاصی در ارتباطات و تجارت منطقه‌ای پیدا کند. با ساخت جاده قزوین به بندر انزلی، صادرات از این منطقه به شکل چشمگیری توسعه یافت. روس‌ها از طریق این مسیر دریایی، محصولاتی مانند پنبه، خشکبار و دیگر کالاها را از مناطقی همچون خراسان، طارم و زنجان به مسکو و سایر نقاط اروپا صادر می‌کردند. در همین راستا، شرکتی به نام اصلانیاس وظیفه صادرات میوه از قزوین به روسیه و اروپا را بر عهده داشت. همچنین، شراب به‌عنوان یکی از اقلام صادراتی مهم این شهر، به دلیل تولید وسیع آن در قزوین، جایگاه ویژه‌ای در تجارت منطقه‌ای داشت.
در دوره قاجار، خیابان سپه که مهم‌ترین خیابان شهر به‌شمار می‌رفت، بار دیگر به محلی برای برگزاری جشن‌های حکومتی تبدیل شد. مهمانخانه قزوین، که به‌عنوان اولین مهمانخانه مدرن این شهر شناخته می‌شود، به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار و به همت آقاباقر سعدالسلطنه در سال ۱۲۹۷ هجری قمری ساخته شد.
تاریخ > پس از اسلام > معاصر

قزوین به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، که در مسیر ارتباطی تهران به آذربایجان و اروپا قرار دارد و همچنین نزدیکی‌اش به روسیه و دیگر کشورهای همسایه ایران، همواره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. این شهر در بسیاری از رویدادهای مهم تاریخی، نقش کلیدی به‌عنوان پایگاه یا پل ارتباطی ایفا کرده است. از جمله این رویدادها می‌توان به جنبش مشروطه، کودتای اسفند ۱۲۹۹ به‌رهبری رضاخان، اشغال ایران در جنگ‌های جهانی اول و دوم توسط متفقین و استعفای اجباری رضا شاه در ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ اشاره کرد که این رویداد پس از حرکت نیروهای شوروی از قزوین به سمت تهران به وقوع پیوست. در دوران جنگ جهانی دوم، قزوین نه‌تنها به مرکز فرماندهی، بلکه به پایگاه اصلی روس‌ها برای کنترل پایتخت ایران تبدیل شد. این شهر از جمله مناطق راهبردی محسوب می‌شد که در آن نیروهای متفقین تمرکز یافته بودند. همین موضوع باعث حضور چشمگیر شوروی، انگلیس و آمریکا در منطقه شد. تأثیرگذاری این شهر در وقایع جنگ، به اهمیت استراتژیک آن در مسائل داخلی و بین‌المللی افزود.
تاریخ > پس از اسلام > معاصر > قزوین در جنگ جهانی

در اولین روز حمله متفقین به ایران در شهریور ۱۳۲۰، شهر قزوین هدف بمباران هواپیماهای شوروی قرار گرفت. همان روز، ارتش شوروی از سه جهت و در سه ستون وارد خاک ایران شد. ستون اول از محور جلفا به سمت تبریز حرکت کرد. ستون دوم از آستارا به سوی بندر پهلوی (انزلی کنونی) و سپس رشت پیشروی نمود. در روز هفتم شهریور، ارتش چهل‌وچهارم شوروی که از مسیر رشت حرکت کرده و از کوه‌های البرز عبور کرده بود، وارد قزوین شد. از سوی دیگر، واحد پیشروی ارتش چهل‌وهفتم شوروی از شمال غرب به قزوین رسید و به نیروهای هم‌رده خود ملحق شد. ژنرال واسیلی ایوانوویچ نوویکوف، مرکز ستاد فرماندهی خود را در گراند هتل قزوین مستقر کرد. با ورود نیروهای شوروی به ایران، انگلیسی‌ها نیز همزمان از دو جبهه وارد خاک ایران شدند. یک ستون از سمت عراق به ناحیه خوزستان حمله کرد و ستون دیگر، به فرماندهی ژنرال ویلیام جوزف اسلیم، از طریق قصرشیرین به ایران وارد شد. این نیروها از کرمانشاه و همدان عبور کرده و به سمت قزوین حرکت کردند تا به قوای روسیه مستقر در قزوین بپیوندند و سپس به سمت تهران پیشروی کنند. علاوه بر نیروهای روس و انگلیس، از اوایل سال ۱۳۲۱ پایگاه‌های نظامی آمریکا نیز در ایران حضور یافتند. گروهی از این نیروها در اردوگاهی واقع در چهار کیلومتری جنوب قزوین مستقر شدند و به مدت نزدیک به سه سال به استقرار اشغالگرانه خود در این منطقه ادامه دادند. در نهایت، در اسفندماه ۱۳۲۳، پس از واگذاری تمامی تجهیزات اردوگاه به نیروهای روس، به تدریج قزوین را ترک کرده و راهی همدان شدند.
تأسیس و تقویت حزب توده توسط شوروی پیامدهای گسترده‌ای برای قزوین و ایران در پی داشت. این حزب که با حمایت از منافع شوروی در ایران و موضع‌گیری علیه نیروهای انگلیسی و طرفداران سید ضیاء فعالیت می‌کرد، به ایجاد اختلاف و دودستگی در میان مردم شهر دامن زد. همچنین اشغال قزوین توسط متفقین زمینه‌ساز ناامنی، هرج‌ومرج، قتل و غارت، دزدی، قحطی، گرانی، قاچاق، احتکار، بیماری و افزایش اختلافات و درگیری‌ها در قزوین و مناطق اطراف آن شد.
یکی از نخستین و مهم‌ترین پیامدهای اشغال ایران توسط نیروهای متفقین، کمبود شدید و افزایش قابل توجه قیمت ارزاق عمومی بود. با ورود نیروهای متفقین به کشور، نظام عرضه و تقاضا به شدت دچار اختلال شد. خشکسالی سال ۱۳۲۰ که موجب کاهش تولیدات کشاورزی شده بود، همراه با احتکار و قاچاق کالا توسط سودجویان، عرضه محصولات را به بازار محدود کرد. از سوی دیگر، خرید و ذخیره کالاها توسط برخی افراد به مدت طولانی، مصرف منابع داخلی توسط نیروهای متفقین و مهاجران لهستانی، و همچنین انتقال بخشی از محصولات داخلی به اتحاد جماهیر شوروی، تقاضا را به‌طور چشمگیری افزایش داده و کمبود مواد غذایی را در شهرها حادتر کرد. در نتیجه، بازار با کاهش عرضه و افزایش تقاضا مواجه شد که به جهش چشمگیر قیمت‌ها انجامید. این وضعیت به‌ویژه در شهر قزوین، که تحت اشغال نیروهای خارجی قرار گرفته و به یکی از مراکز اصلی حضور نیروهای متفقین تبدیل شده بود، به‌وضوح قابل مشاهده بود.
تاریخ > پس از اسلام > معاصر > انقلاب اسلامی

نخستین انجمن و تشکل سیاسی-مذهبی که در جریان مبارزات نهضت اسلامی در قزوین شکل گرفت و فعالیت‌های منظم و گسترده‌ای در زمینه آموزش مبانی اسلام و مبارزه انجام داد، تشکل موسوم به هیئت متوسلین به طفلان مسلم بود. پس از تبعید آخوند خمینی، طرفداران ایشان، علی‌رغم تلاش حکومت پهلوی برای محو نام و یاد او، در جلسات و محافل سیاسی-مذهبی مرتبط با نهضت اسلامی حضور یافته و از مواضع خمینی دفاع می‌کردند.
وضعیت طبیعی > جغرافیا

شهر قزوین، مرکز استان و شهرستان قزوین، در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه‌های البرز قرار گرفته است. اتوبان تهران-زنجان از شمال شهر عبور می‌کند و راه‌آهن تهران-زنجان نیز از جنوب آن می‌گذرد. شهر قزوین در طول جغرافیایی ۴۹ درجه و ۵۰ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۱۰ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۶ درجه تا ۳۶ درجه و ۲۲ دقیقه شمالی واقع شده است. شهرستان قزوین در ۱۳۰ کیلومتری غرب تهران واقع شده و از طریق بزرگراه‌ها و خطوط ریلی به پایتخت دسترسی دارد. مرکز این شهرستان، شهر قزوین است و شامل شش بخش به نام‌های مرکزی، البرز، رودبار الموت، رودبار شهرستان، طارم سفلی و کوهین می‌شود.
قزوین از سمت شمال به لاهیجان، از شمال شرق به رازمیان، از شرق به بیدستان و محمدیه، از جنوب شرق به الوند، از جنوب به شهر صنعتی لیا، از جنوب غرب به اقبالیه، از غرب به محمودآباد نمونه و از شمال غرب به منجیل راه پیدا می‌کند.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | رازمیان | آستانه اشرفیه | منجیل، طارم سفلی، رشت |  |
|  | محمدیه و کرج، تهران |  | اقبالیه، تاکستان، ابهر، زنجان |  |
|  | محمدیه و کرج، تهران |    قزوین     | اقبالیه، تاکستان، ابهر، زنجان |  |
|  | محمدیه و کرج، تهران |  | اقبالیه، تاکستان، ابهر، زنجان |  |
|  | الوند | بویین زهرا، ساوه | همدان، آوج |  |
وضعیت طبیعی > رودخانه‌ها > خررود

مقالهٔ اصلی: رودخانه خررود
خررود به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و پراهمیت‌ترین رودخانه دشت قزوین شناخته می‌شود. این رودخانه با حوضه آبریزی به وسعت ۴۳۰۰ کیلومتر مربع، از ۱۰ کیلومتری بالادست روستای رحیم‌آباد در جهت جنوب غربی وارد دشت قزوین می‌گردد. پس از پیمودن مسیری تقریباً ۳۰ کیلومتری، جریان آب آن به باتلاق نمکی در شرق دشت ختم می‌شود. این رودخانه از کوه‌های گوی‌قزای و ارتفاعات قیدار سرچشمه می‌گیرد که در ۶۰ کیلومتری جنوب زنجان قرار دارد و بخش مهمی از آبگیرهای این رود در کوه‌های خرقان قرار دارد. به دلیل ارتفاع کم کوهستان‌های منطقه سراب خررود، ذوب برف حتی در فصل زمستان نیز رخ می‌دهد. بر همین اساس، سهم جریان آب این رودخانه به تفکیک فصول شامل ۱۸٫۴ درصد در پاییز، ۲۹ درصد در زمستان، ۴۷٫۳ درصد در بهار و تنها ۵٫۳ درصد در تابستان است. نوسانات سالانه آب‌دهی خررود در دوره‌های ترسالی و خشکسالی بسیار زیاد بوده و این اختلاف تا ۱۰ برابر گزارش شده است.
سرشاخه اولیه خررود از منطقه قیدار سرچشمه گرفته و تا محدوده شهر آبگرم با نام آبگرم‌چای شناخته می‌شود. پس از عبور از این شهر و پیوستن سایر سرشاخه‌های مهم، جریان خود را به‌عنوان شاخه اصلی خررود (یا آبگرم‌چای) ادامه می‌دهد. دیگر سرشاخه‌های این رود، آوج‌چای که از منطقه آوج سرچشمه می‌گیرد و کلنجین‌چای که از منطقه خرقان شرقی منشأ می‌گیرد، در نهایت این سه سرشاخه، در محدوده شهر آبگرم به یکدیگر متصل شده و رودخانه خررود را تشکیل می‌دهند.
وضعیت طبیعی > رودخانه‌ها > ابهررود

مقالهٔ اصلی: ابهررود
رودخانه ابهررود یکی از شاخه‌های اصلی و اولیه رودخانه شور به‌شمار می‌رود که سرچشمه آن از ارتفاعات زنجان آغاز شده و سرچشمه خود را از بخش شرقی ارتفاعات جهان‌داغ، با ارتفاع ۲۳۸۰ متر، می‌گیرد. این ارتفاعات در بخش غربی و جنوبی شهرهای ابهر و سلطانیه قرار دارند. پس از پیوستن به رود خررود در دشت قزوین، نام این رود به شور تغییر کرده و با عبور از منطقه ابهر و قزوین، سرانجام به دریاچه نمک می‌ریزد.
وضعیت طبیعی > رودخانه‌ها > رودخانه حاجی عرب

رودخانه حاجی‌عرب که به عنوان یکی از رودخانه‌های جنوبی دشت قزوین شناخته می‌شود، از ارتفاعات کوه زیارت بلغی با ارتفاع ۲۶۰۰ متری سرچشمه می‌گیرد. رودخانه حاجی عرب با حوضه آبریز به وسعت ۹۳۰ کیلومتر مربع از سمت جنوب، نزدیک روستای رستم‌آباد، وارد اراضی دشت قزوین می‌شود. این رودخانه ماهیتی فصلی دارد و جریان آب آن بیشتر در اواخر زمستان و اوایل بهار به دشت می‌رسد، در حالی که بستر آن در سایر فصول سال خشک است.
وضعیت طبیعی > اقلیم

آب و هوای قزوین در تابستان خنک و در زمستان سرد است. میزان بارش سالیانه قزوین حدود ۳۱۸ میلی‌متر و دمای متوسط هوا ۱۴ درجه سانتی‌گراد است.
تأثیر توده هواهای باران‌زا و ارتفاعات موجب شده است که توزیع رطوبت هوا در شهر قزوین از شرایط مناسبی برخوردار باشد. روند تغییرات رطوبت نسبی در طول سال نشان دهنده رطوبت حداکثر در ماه‌های زمستان و رطوبت حداقل در ماه‌های تابستان است. میانگین سالانه نم نسبی در قزوین ۵۱٪ است. براساس آمارهای اقلیمی تیر و مرداد گرم‌ترین و دی و بهمن سردترین ماه‌های سال در شهر قزوین‌اند. دوره یخبندان از اواخر آبان آغاز و تا ۹۰ روز ادامه می‌یابد. کمترین دمای ثبت شده در ایستگاه سینوپتیک قزوین ۲۴ درجه زیر صفر بوده که در ۲۰ دی ۱۳۵۵ رخ داده است.
وضعیت طبیعی > گسل‌ها

شهر قزوین در منطقه‌ای با خطر زلزله بالا قرار دارد. بررسی سوابق وقوع زلزله و پیشینه زمین‌لرزه‌های این شهر نشان می‌دهد که زلزله‌های رخ‌داده در ناحیه معمولاً سطحی هستند و در عمق متوسط حدود ۳۲ کیلومتری سطح زمین به‌وقوع می‌پیوندند، در حالی که زلزله‌هایی با عمق بیش از ۵۰ کیلومتر به‌ندرت مشاهده شده‌اند. به دلیل عمق کم این زلزله‌ها، غالباً خسارت‌های زیادی به همراه دارند. مطالعه زلزله‌های قرن بیستم نشان می‌دهد که در این بازه زمانی، محدوده شهر قزوین زلزله‌های مخرب و ویرانگر را تجربه نکرده است. با این حال، نبود زمین‌لرزه‌های شدید در قرن اخیر، همراه با توسعه سریع شهر به سمت گسل واقع در شمال آن، می‌تواند احتمال وقوع زمین‌لرزه و خسارت‌های بزرگ ناشی از آن را به‌طور محسوسی افزایش دهد.
وضعیت طبیعی > گسل شمال قزوین (راندگی باراجین)

گسل شمال قزوین یا راندگی باراجین با طولی حدود ۶۰ کیلومتر و امتداد شرقی-غربی در فاصله ۱۰ کیلومتری شمال شهر قزوین، نتیجه فعالیت‌های کوه‌زایی البرز است. این گسل باعث رانش سازند کرج بر روی رسوبات آبرفتی هزاردره شده است. برای نخستین بار، در سال ۱۹۶۶ میلادی، ریبن (Eugene Hubert Rieben) این گسل را شناسایی و آن را با نام راندگی باراجین معرفی کرد. این گسل به‌عنوان یکی از گسل‌های اصلی البرز شناخته می‌شود. گسل شمال قزوین، به دلیل ایجاد برش در رسوبات کواترنری، در دسته گسل‌های فعال و جوان قرار می‌گیرد. منابع تاریخی نیز به واقعه تخریب شهر قزوین در تاریخ ۵ رمضان سال ۵۱۳ هجری قمری، در آغاز قرن ششم هجری اشاره کرده‌اند. با این حال، این گسل در قرن‌های نوزدهم و بیستم هیچ فعالیت لرزه‌ای ثبت‌شده‌ای نداشته است.
در قسمت شمالی شهر قزوین، منطقه‌ای با توپوگرافی به‌صورت سکویی بلند شکل گرفته که تفاوت ارتفاع قابل‌توجهی با دشت و چاله قزوین دارد. عامل اصلی این پدیده، گسل شمال قزوین است که نقش مهمی در شکل‌گیری آن ایفا کرده است. این تغییر ناگهانی ارتفاع، با در نظر گرفتن اینکه میانگین ارتفاع قزوین حدود ۱۲۵۰ متر از سطح دریا و ارتفاعات شمالی آن بیش از ۲۵۰۰ متر است، از نظر شرایط اقلیمی حائز اهمیت ویژه‌ای می‌باشد.
ساختار شهری > انجمن اسلامی شهر قزوین

انجمن اسلامی شهر قزوین، انجمنی است ساخته از ۹ نماینده که بر طبق قانون شوراها مسئول اداره شهر قزوین است. مهم‌ترین وظایف شورا انتخاب شهردار به مدت چهار سال، نظارت بر عملکرد شهرداری و در صورت لزوم برکناری شهردار، تصویب طرح‌های لازم برای رفاه بیش‌تر شهروندان و نظارت بر اجرای آن‌ها، تصویب بودجه سالانه شهرداری، تصویب اساسنامه موسسات و شرکت‌های وابسته به شهرداری هستند.
نخستین بلدیه یا شهرداری قزوین در اسفند سال ۱۳۰۶ هجری قمری تأسیس گردید. شهرداری قزوین مانند دیگر شهرداری‌های ایران سازمانی غیردولتی است. نخستین شهردار شهر قزوین میرزا حسین شهیدی (صدرالعلما) بوده است.
ساختار شهری > شهرداری قزوین

همچنین ببینید: عمارت شهرداری قزوین
اولین بلدیه یا شهرداری قزوین در سال ۱۲۸۵ تأسیس گردید. شهرداری قزوین مانند دیگر شهرداری‌های ایران سازمانی غیردولتی است و وظیفه آن اداره شهر قزوین می‌باشد.
با انتخاب خواجه نوری به عنوان فرماندار قزوین در سال ۱۲۹۸ هجری شمسی، کاظم سرکشیک‌زاده به قزوین فرا خوانده می‌شود و کار سازمان‌دهی بلدیه قزوین به او واگذار می‌گردد، وی سازمان مرتبی را با شعبه‌هایی چند و تعیین بودجه مشخص برای بلدیه قزوین ایجاد می‌کند. از آنجا که بلدیه آن روز جز دریافت عوارض دروازه‌ها (نواقلی) محل درآمد دیگری نداشت فقط می‌توانست حقوق کارمندان خود را تأمین کند و اقدامی در زمینه آبادانی و پاکیزگی شهر انجام نمی‌دادند.
پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه و برگزیده شدن بوذر جمهری به سمت کفالت شهرداری تهران و انجام فعالیت‌های گسترده در سطح شهر تهران، شرایط قزوین که با تهران فاصله اندکی داشت بیشتر به چشم می‌آید و از این رو روزنامه‌های محلی و شخصیت‌های مؤثر شهر و وکلای برای جلب توجه دستگاه حکومت و شخص رضا شاه به مشکلات شهر قزوین و ایجاد یک بلدیه فعال دست به یک رشته فعالیت‌های چشم‌گیر می‌زنند که از آن‌ها می‌توان به فوق‌العاده (روزنامه) رعد در قزوین به تاریخ ۲ مهر ۱۳۰۶ خورشیدی اشاره نمود. این فوق‌العاده به مناسبت سفر رضا شاه به همراه ولیعهد به قزوین و عبور از آن شهر انتشار یافت و وظیفه آن نقل مشکلات مردم شهر قزوین بوده است.
شصت و یکمین شهردار قزوین مسعود نصرتی بود که با آغاز دوره پنجم شورای شهر، خدمت او به پایان رسید و علی صفری (شهردار سابق بوئین زهرا) به جای او شهردار قزوین شد. در چهل و یکمین جلسه شورای اسلامی شهر قزوین در تاریخ ۹۸/۰۷/۳۰، سیاوش طاهرخانی به عنوان شصت و سومین شهردار قزوین منصوب شد. در تاریخ ۱۴۰۰/۰۶/۲۴ مهدی صباغی به عنوان شصت و چهارمین شهردار قزوین از سوی اعضای ششمین دوره شورای اسلامی شهر قزوین انتخاب شد.
ساختار شهری > زیرساخت‌های اولیه شهر

شهر قزوین از جمله شهرهایی است که همیشه با کمبود آب مواجه بوده است و حتی ناصرخسرو در سفرنامه خود به آن اشاره کرده است. در قرن پنجم هجری قمری خیرین اقدام به حفر قناتی برای تأمین آب شهر کردند، اما چون در تابستان میزان آب قنات کافی نبود، مردم شهر اقدام به ساخت ده‌ها آب‌انبار کردند. به علت تعدد آب انبار، قزوین به «شهر آب انبارها» شهرت یافته است.
این نیروگاه در آزاد راه قزوین به تهران ساخته شده است. نیروگاه برق شهید رجایی دارای دو سیکل مجزای بخار و ترکیبی می‌باشد که مجموعاً ۲۰۴۰ مگاوات تولید برق دارد؛ که این میزان، ۸ درصد برق مصرفی در کشور می‌باشد (سومین نیروگاه بزرگ ایران). سوخت مورد استفاده در این نیروگاه مازوت و گاز طبیعی است.
ساختار شهری > مراکز تفریحی

قزوین دارای شهربازی‌های و مکان‌های تفریحی متعدد است؛ که از جمله مهم‌تری آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
شهربازی دالفک
شهربازی الغدیر
قلعه سحر آمیز
شهربازی پارک ملت
شهربازی پارک دهخدا
دهکده حیات و طبیعت فدک (باغ وحش)
تله سی یژ
ساختار شهری > مراکز درمانی

شهر قزوین دارای مراکز درمانی متعدد و چندین بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی می‌باشد. از جمله بیمارستان‌های شهر می‌توان به بیمارستان ۱۰۰۰ تختخوابی پاسارگاد(در دست ساخت)، بیمارستان بوعلی سینا (مرکز قلب)، بیمارستان شهید رجایی (تصادفات و ارتوپدی)، بیمارستان ذکریای رازی (نام قدیم: ۲۵۶ تختخوابی/ تأمین اجتماعی)، بیمارستان کوثر (زنان و زایمان)، بیمارستان قدس (کودکان)، بیمارستان تخصصی پاستور، بیمارستان دهخدا، مرکز جراحی پارس، بیمارستان دولتی ولایت، بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی مهرگان، بیمارستان ۵۵۳ ارتش و بیمارستان روانی ۲۲ بهمن می‌توان اشاره کرد. همچنین نخستین مرکز درمان ناباروری از راه دور کشور با نام «مرکز تله مدیسین درمان ناباروری جهاد دانشگاهی» در خیابان فردوسی شهر قزوین مشغول به فعالیت می‌باشد که هزینه‌های درمان ناباروری در این مرکز نسبت به سایر مراکز بسیار پایین است.
ساختار شهری > فضای سبز

به گواهی عبدی بیگ شیرازی و همچنین واعظ قزوینی، شهر قزوین از باغستان‌های سرسبزی تشکیل شده بود که گرداگرد شهر را فرا می‌گرفت؛ درختان انگور، پسته و بادام که صفا و طراوتشان شهر را پر کرده و سایه سار دلکششان موجب آسودگی مردم شده بود.

ولی متأسفانه با توسعه ناموزون شهری لطمه جبران‌ناپذیری به فضای سبز تاریخی قزوین زده شد؛ با این وجود باز هم می‌توان آثار خرمی و سرسبزی را در باغستان‌های ۱۴۰۰ ساله پیرامون شهر مشاهده کرد. از جمله باغستان‌های سنتی قزوین که امروزه تبدیل به پارک و بوستان شده است. باغ تاریخی حکم آباد (پارک ملت) است. سبزیکار آقا جمالی یا حکم آباد از تفرجگاه‌های سنتی مردم قزوین است. از دیگر باغستان‌های برجای مانده می‌توان به باغ تاریخی مصلای قزوین اشاره کرد که در بیرون شهر بوده و هر ساله در مراسم سنتی پنجاه بدر میزبان اهالی قزوین است. بوستان دهخدا نیز در باغستان سنتی «ماریان» ساخته شده است. ضمناً سرانه فضای سبز در قزوین ۱۱٫۱۴ متر به ازای هر نفر است.
ساختار شهری > نمایشگاه بین‌المللی

مقالهٔ اصلی: نمایشگاه بین‌المللی قزوین
نمایشگاه بین‌المللی قزوین فعالیت خود را از سال ۱۳۷۸ آغاز کرد. این نمایشگاه ضمن دارا بودن استانداردهای بین‌المللی در سطوح مختلف در دو سالن سرپوشیده به مساحت ۳۶۰۰ متر مربع احداث شده است. نمایشگاه بین‌المللی قزوین هم‌اکنون دارای سالن کنفرانس، بیش از ۲۰۰۰ متر مربع فضای مفید نمایشگاهی، نمازخانه خواهران و برادران، اتاق رادیو و پارکینگ داخلی با ظرفیت ۱۰۰۰ خودرو می‌باشد.
ساختار شهری > کیفیت زندگی و هزینه‌های شهری

به دلیل وجود شهرک‌های صنعتی متعدد در اطراف قزوین و مهاجرت از سایر استان‌ها برای یافتن شغلی مناسب و زندگی بهتر و همچنین گسترش مراکز دانشگاهی و آموزشی، شهر قزوین همواره یکی از شهرهای گران در زمینه مسکن بوده است؛ به‌طوری‌که پس از سال۱۳۹۱ قزوین از نظر گرانی مسکن و زمین وهزینه‌های زندگی پس از تهران در جایگاه دوم کشور قرار گرفت