جدول زمانی ایلخانان
رویدادهای دینی بر پایه خان‌های ایلخانان

| نام و نسب | دین و مذهب | اتفاقات مهم |
| --- | --- | --- |
| هولاکو خان Hülegü Qan  پسر تولی خان و نوه چنگیز خان  پایان سال ۶۵۳ تا ۱۹ ربیع‌الثانی ۶۶۳   ۱۲۵۶ – ۸ فوریه ۱۲۶۵ | بودیسم تبتی  |  نابودی اسماعیلیان الموت  سقوط بغداد و انقراض خلافت عباسی  نبرد عین جالوت  جنگ‌داخلی خاندان تولی  جنگ هولاکو و برکه  تقسیم امپراتوری مغول  انتخاب مراغه به پایتختی ایلخانان و آغاز بنای رصدخانه مراغه |
| اباقا خان Abaγa Qan  پسر هولاکو   رمضان ۶۶۳ تا ۲۰ ذی‌الحجه ۶۸۰  ۸ فوریه ۱۲۶۵ – ۱۲۸۲ | بودیسم، منابع مسیحی از لطف اباقا نسبت به کلیساهای شرقی بسیار سخن می‌گویند، و این درست است دو سال آخر خانی او پیوندهای بین دربار و سلسله مراتب نسطوری که پس از مرگ هولاکو و همسرش دوقوز خاتون ضعیف شده بود، بر پایه قوی تری تأسیس شدند. خود اباقا در سال ۶۸۰/۱۲۸۱ در دفتر خود کاتولیکوس تازه منتخب مار یابالاها سوم (قو) را تأیید کرد که آشکارا با او رابطه خوبی داشت. اما در دلسوزی‌های مسیحی اباقا نباید اغراق کرد. مبادلات دیپلماتیک با اروپای غربی، که مسلماً او آغازگر آن بود، عمدتاً الهام گرفته از نیاز به دستیابی به متحدان علیه ممالیک بود. همچنین همسر بیزانسی او ماریا پالایولوژینا (دختر امپراتور بیزانس میخائیل هشتم)، که در اصل برای هولاکو در نظر گرفته شده بود، به نظر نمی‌رسد که از نفوذ دوقوز خاتون در طول سلطنت قبلی برخوردار باشد. در واقع شواهد نشان می‌دهد که آباقا به هیچ وجه شمنیستی اجدادی خود را رها نکرده و حداقل به اندازه پدرش به ایمان بودایی متمایل بود. |  انتقال پایتخت از مراغه به تبریز  جنگ با اردوی زرین و تثبیت حاکمیت ایلخانان بر قفقاز جنوبی و آذربایجان  جنگ با خانات جغتای و تثبیت حاکمیت ایلخانان بر خراسان  شکست‌های پی‌درپی از ممالیک در شام و آناتولی |
| احمد تگودار Tegüder Qan  هفتمین پسر هولاکو  محرم ۶۸۱ تا ۲۶ جمادی‌الاول ۶۸۳ ۶ مه ۱۲۸۲–۱۰ اوت ۱۲۸۴ | اسلام سنی قبل از آن، یک مسیحی بود، به نظر نمی‌رسد که گرویدن به اسلام، احمد باعث ایجاد یک سیاست ضد مسیحی شده باشد. بار هبرائوس بر آزادگی فوق‌العاده او نسبت به کلیساهای مسیحی گواهی می‌دهد. به نظر می‌رسد آزار و شکنجه‌ای که زندگی‌نامه‌نویس رابان سائوما از آن یاد کرده‌است می‌کند بیشتر متوجه کسانی بوده‌است که مظنون به طرفداری از برادرزادهٔ او ارغون خان هستند. با این حال، ایلخان توسط جانشین خود متهم شد که از طریق تعهد خود به اسلام، قوانین مغول را زیر پا گذاشته‌است. |  |
| ارغون خان Arγun Qan  پسر اباقا  جمادی‌الثانی ۶۸۳ تا ۶ ربیع‌الاول ۶۹۰ ۱۱ اوت ۱۲۸۴ – ۱۲ مارس ۱۲۹۱ | بودیسم، ۸۲–۱۲۶۵)، ارغون پس از مپر پدرش اباقا نامزد تاج و تخت بود، اما مجبور شد به رقیب قوی‌تری، یعنی عمویش احمد تگودار تسلیم شود. پس از آن، ارغون پیروان تگودار را به مسموم کردن پدرش متهم کرد، به اسلام آوردن تگودار اعتراض کرد و در آغاز سال ۱۲۸۴ در راس یک شورش قرار گرفت. پس از چند بار شکست، او موفق شد تگودار را سرنگون و او را اعدام کند (۱۰ اوت ۱۲۸۴). روز بعد ارغون رسماً بر تخت سلطنت نشست و به عنوان یک بودایی سرسخت، با سیاست‌های اسلامی سلف خود مقابله کرد. |  قتل شمس‌الدین محمد جوینی  تضعیف قدرت مسلمانان در دولت، همزمان با افزایش اهمیت سیاسی مسیحیان و یهودیان  قتل سعدالدوله ابهری |
| گیخاتو خان  پسر اباقا   رجب ۶۹۰ تا ۶ جمادی‌الاول ۶۹۴ ۱۲۹۱–۱۲۹۵ | بودیسم |  سرکوب شورش‌های ضدمغولی ترکمانان و یونانیان آناتولی  تلاش ناموفق برای ترویج چاو، نخستین پول کاغذی تاریخ ایران |
| بایدو خان Baydu Qan   پسر طرغای و نوه هولاکو  جمادی‌الاول تا ذی‌القعده ۶۹۴  ۲۴ مارس ۱۲۹۵ – ۴ اکتبر ۱۲۹۵ | بر اساس برخی منابع بودایی بود، او به خاطر سکولاریسم شهرت داشت و مانند دیگر پادشاهان بودایی، او به‌طور آزادانه از همه ادیان حمایت می‌کرد. در میان ذینفعان او، مسیحیان نسطوری بودند که او را به خاطر هدایایی که به کلیسا داده بود، چنان‌که در تاریخ یحب الله سوم آشکار است، او را بسیار تحسین می‌کردند. بر اساس برخی منابع دیگر مسیحی بود. منابع مسیحی تصویر بسیار متناقضی از عقاید و سیاست‌های مذهبی بایدو ترسیم می‌کنند. هتوم یکم، شاه ارمنستان و مارینو سانودو استدلال می‌کنند که بایدو مسیحی بود. ابن عبری (بار هبرائوس) و استپانوس اربلیان دیدگاه‌های معتدل تری داشتند و بیان کردند که بایدو به دنبال دلجویی از مسلمانان بود شاید قابل اعتمادتر ادعای ابن عبری باشد که بایدو در میان مسیحیان به عنوان یک مسیحی و در میان مسلمانان به عنوان یک مسلمان رفتار می‌کرد. در انجام این کار، او احتمالاً از فرمانروایان قبلی مغول پیروی می‌کرد که از همه ادیان موجود در قلمرو خود، بدون استثنا، حمایت می‌کردند تا حمایت سیاسی خود را به حداکثر برسانند. به نظر می‌رسد که سیاست انعطاف‌پذیر بایدو توسط مغول‌های مسلمان غیرقابل قبول تلقی شده باشد. به گفته ابن عبری، هتوم یکم، شاه ارمنستان و مارینو سانودو، اکثر مغول‌های مسلمان تساهل و تسامح بایدو نسبت به مسیحیان را تأیید نکردند و بر این اساس تصمیم گرفتند از برادرزاده‌اش غازان خان حمایت کنند. | - |
| غازان خان Qasan Qan   رسماً از پایان سال ۶۹۴ تا ۱۱ شوال ۷۰۳   ۴ اکتبر ۱۲۹۵ – ۱۱ مه ۱۳۰۴ | در کودکی او در آیین بودایی تربیت شد که هم پدر و هم پدربزرگش به آن اعتقاد داشتند. تحت تأثیر مادرش در کودکی به مسیحیت گروید.اسلام سنی امیرنوروز نایب‌السطنه خراسان با عمهٔ غازان ازدواج کرده بود در گرایش غازان خان به اسلام نقش داشت. پیروزی غازان سرآغاز سرکوب ادیان غیر اسلامی در ایلخانان بود. به گفتهٔ رشیدالدین فضل‌الله همدانی، غازان در ۵ اکتبر ۱۲۹۵ وارد تبریز شد و بلافاصله حکم تخریب کلیساها، کنیسه‌ها و معابد بودایی را در قلمرو خود صادر کرد. نویسندگان مسیحی حمله‌های متعدد به کلیساها در بغداد، موصل، تبریز، مراغه و دیگر شهرهای ایلخانی را تأیید می‌کنند و تأکید می‌کنند که بودایی‌ها تحت شدیدترین آزار و اذیت قرار گرفتند. ظاهراً غازان در صدد از بین بردن حضور بوداییان در قلمرو خود بود. اگر ادعای بدیع‌الزمان جزری را واقعیت بدانیم، غازان شخصاً در تخریب معبد بودایی در بغداد شرکت داشت. با این حال، نظرهای هتوم یکم، شاه ارمنستان و مارینو سانودو در رابطه با آزار و اذیت مسیحیان از اهمیت بیشتری برخوردار است. ظاهراً، این آزار توسط مغولانی که اخیراً به اسلام گرویده بودند آغاز شد و غازان برای خشنود ساختن امیرانی که از او حمایت کرده بودند ادامهٔ آن را اجازه داد. ابن عبری (بار هبرائوس) و استپانوس اربلیان می‌گویند که امیر نوروز آزار و اذیت مسیحیان را قبل از اعلام فرمان غازان آغاز کرده بود و ایلخان جدید قانونی بودن این آزار و اذیت‌ها را تنها پس از شروع آنها تأیید کرد بنابراین، به نظر می‌رسد که مغول‌های تازه مسلمان شده عامل آزار و اذیت بوداییان، مسیحیان و یهودیان ساکن در ایلخانان بوده‌اند. نویسندگان مسیحی مانند استپانوس اربلیان معتقدند که همه مغولان ایران تحت تأثیر امیر نوروز به اسلام گرویدند اما رشیدالدین مدعی است که در همان روزی که غازان به اسلام گروید، همه مغولان ایران از او الگو گرفتند. ادعاهای وصاف شیرازی و حمدالله مستوفی مبنی بر اینکه ایلخان جدید اعلام کرده‌است که تمام مغولان قلمرو او پس از به تخت نشستن او در تبریز باید مسلمان شوند، قابل اعتمادتر به نظر می‌رسد. این ادعاها حاکی از آن است که غازان بلافاصله پس از استقرار قدرت خود، تغییر اجباری مغولان محلی را برنامه‌ریزی کرد. در مجموع، سلطنت غازان در گسترش اسلام در میان مغولان ایرانی اهمیت فراوانی داشت. بخش قابل توجهی از مغولان قبل از به قدرت رسیدن غازان به اسلام عمل می‌کردند و تعداد قابل توجهی از مغولان از فرمانروای جدید خود برای پذیرش اسلام پیروی کردند. غازان خان در اواخر عمر به زیارت بارگاه علی به نجف رفت و در همان‌جا به تشیع گرایش یافت و فرمان داد خطبه به نام «اهل بیت» بخوانند. |  تبدیل اسلام به دین رسمی ایلخانان  اصلاح یاسای چنگیزی مطابق با احکام اسلام و ایجاد «یاسای غازانی»  اصلاحات گسترده در امور مالی و مالیاتی  پایان دادن رسمی به قیمومیت خاقان‌های دودمان یوآن بر ایلخانان  دو لشکرکشی ناموفق به شام در سال‌های ۶۹۹ و ۷۰۲ |
| محمد خدابنده اولجایتو  پسر ارغون   ذی‌الحجه ۷۰۳ تا ۲۸ رمضان ۷۱۶  ۹ ژوئیه ۱۳۰۴ – ۱۶ دسامبر ۱۳۱۶ | پدر اولجیتو، ارغون‌خان بودایی بود. تحت تأثیر مادرش در کودکی با نام مسیحی نیکلاس تعمید یافت بعداً بودیسم را پذیرفت. او که در این زمان ولیعهد و حکمران خراسان بود، مسلمان شد و مانند برادرش غازان مذهب حنفی اختیار کرد. پس از درگذشت غازان و جلوس اولجایتو، حنفیان، ایلخان جدید را بر آن داشتند که خطبه و سکه به نام خلفای راشدین کند و از همین زمان، رقابت میان فرقه‌های مختلف مذهبی در دربار ایلخان بالا گرفت و هر یک می‌کوشیدند تا اولجایتو را به کیش خود درآورند. در این میان خواجه رشیدالدین مذهب شافعی داشت و اولجایتو نیز چون چیرگی نظام‌الدین را در مباحثه با علمای فرقه‌های دیگر بدید، مذهب شافعی اختیار کرد. سپس تاج‌الدین آوجی (آوی)، عالم شیعی، اولجایتو را به مذهب شیعه ترغیب کرد و او سرانجام در ۷۰۹ق‌/ ۱۳۰۹م که به بغداد رفت، رسماً مذهب شیعه اختیار کرد و فرمان داد، به جای خلفای راشدین به نام امامان شیعه سکه و خطبه کنند. دو سال بعد، در ۷۱۱ق، پس از آنکه تاج‌الدین آوجی و پسرش به اتهام همکاری با سعدالدین محمد آوجی وزیر، به فرمان اولجایتو کشته شدند، نفوذ شیعیان نیز در دستگاه ایلخانان روبه‌کاستی نهاد. اولجایتو در واپسین روزهای زندگی مذهب شیعه را ترک گفت و به مذهب اهل سنت بازگشت و فرمان داد به نام خلفای راشدین سکه و خطبه کنند و نافرمانان را نیز سخت بیم داد. |  تکمیل بنای شهر سلطانیه و انتخاب آن برای پایتختی ایران  لشکرکشی الجایتو به گیلان  پایان دادن به حکومت‌های خراجگزار سلجوقیان روم و قراختاییان کرمان و تبدیل قلمروی آن‌ها به ایالات ایلخانی  لشکرکشی به شام در سال ۷۱۲ که واپسین کوشش ایلخانان برای سلطه بر این سرزمین بود و با ناکامی به پایان رسید |
| ابوسعید بهادرخان  پسر محمد خدابنده اولجایتو   رسماً از ماه صفر سال ۷۱۷ تا ۱۳ ربیع‌الثانی ۷۳۶  ۱۳۱۶–۱۳۳۵ | اسلام سنی ارزیابی نگرش ابوسعید نسبت به مسیحیان دشوار است. صلاح‌الدین صفدی گفته‌است که وی کلیساهای بغداد را ویران کرده و به‌طور فعال تشویق گرویدن به اسلام را تشویق کرده‌است. با این حال، دوران سلطنت او شاهد ایجاد یک اسقف اعظم لاتین در سلطانیه به همراه یک سلسله مراتب اسقفی وابسته، با سند نامه پاپ ژان بیست‌ودوم در تاریخ ۱ مه ۱۳۱۸ بود، و بازدیدکنندگان غربی مانند جردنوس از سویراک][//en.wikipedia.org/wiki/Jordanus هیچ مدرکی مبنی بر اینکه ایل خان مانع از این امر شده‌است ارائه نمی‌کند. در باب فعالیت تبلیغی البته ممکن است گاهی تسامح ابوسعید از انگیزه‌های اقتصادی ناشی شده باشد. |  قتل رشیدالدین فضل‌الله همدانی  قتل امیر چوپان  ایجاد روابط دوستانه با ممالیک پس از دهه‌ها جنگ و تنش  گسترش روابط تجارتی ایران با جمهوری ونیز |