پولیس ملی افغانستان
تاریخچهٔ پلیس افغانستان

در افغانستان واژهٔ پلیس نخستین بار در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در عنوان مکانی به نام تعلیم‌گاه پلیس استفاده شد. این مکان آموزشی در منطقهٔ مهتاب قلعه کابل در نزدیکی پل سوخته بنیانگذاری شده بود و در آن استادان آلمانی مسئولیت پیشبرد تعلیمات نیروهای پلیس را به عهده داشتند. در زمان سلطنت شاه امان‌الله خان و پیش از آن نیروها پولیس امنیه نام داشتند. فارغان این تعلیم‌گاه پس از ۹ ماه تا یک سال تعلیم دیده لقب «صوبه‌دار» می‌گرفتند و فرماندهی/قوماندانی آن نیروها «کوتوالی» نامیده می‌شد.
کوتوال‌ها که تحت نظر والی/استاندار فعالیت می‌کردند، سرانجام و با تعلیم دیدن تعداد زیادی از افراد، تشکلی با نام «ریاست امنیه» در چارچوب وزارت امور داخله ایجاد گردید که از سال ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۶ خورشیدی تحت همین نام فعالیت می‌کرد.
در سال ۱۳۲۶خ «ریاست امنیه» به «قوماندانی عمومی پلیس و ژاندارم» تغییر نام داد که براساس آن مسائل و موضوعات امنیتی داخل کشور شامل شهرها و محلات را پلیس و وظایف تأمین امنیت سرحدات را ژاندارم بر عهده داشت.
پیش از ۱۳۲۶خ بیشتر افسران واجد شرایط «حربی شونزی» و «حربی پوهنتون» نیز در تعلیم‌گاه‌های پلیس برای مدتی فعالیت آموزش می‌دیدند و به عنوان موظفان پلیس گماشته می‌شدند. تا اینکه «آکادمی پلیس» در منطقهٔ افشار شهر کابل با هدف آموزش و تربیت بهتر پلیس ایجاد گردید.
در آن زمان در آکادمی پلیس سه نوع تعلیم رایج بود:
تحصیلات سه سال که به سطح لیسانس پلیس فراغت حاصل می‌نمودند دوهم څارن معادل دوهم برید من اردو.
تعلیمات سه ساله برای فارغان صنوف نهم معارف که به نام ساتنوال دارای چهار پلیت فارغ می‌شدند یعنی معاونین.
۳. فارغان صنوف ششم که ایشان با تعلیم ۹ ماه به عنوان دریم ساتنمن به جامعه و خدمت مردم تقدیم گردیده‌اند. تعلیمات آن‌ها توسط استادان کشور جرمنی و افغانی به پیش برده می‌شد.
در سال ۱۳۵۲ خورشیدی و در زمان ریاست جمهوری محمد داود خان برخی از قوانین و مقررات نافذ در کشور لغو یا تعدیل گردید از آن جمله تعلیمات سه سال پلیس، این سه سال به تعلیمات ذیل تعویض گردید:
۱. فارغان صنوف دوازدهم معارف پس از گذراندن امتحان کانکور، معاینات صعب صحی، اندازهٔ قد و برجستگی اندام، عدم موجودیت و عضویت در احزاب سیاسی، عدم موجودیت دوسیهٔ جزایی و داشتن عشق به وطن و صداقت، واجد شرایط عضویت در آکادمی پلیس بوده، که فارغان پس از یک دورهٔ تعلیمی به رتبهٔ دریم ساتنمن بکلوریا پاس و پس از خدمت موعود دوباره شامل صنوف دوم و به همین منوال به صنف سوم و پس از سپری نمودن امتحانات با موفقیت به رتبهٔ دوهم څارن موقف می‌گرفتند.
۲. فارغان صنوف نهم صرف برای ۹ ماه تعلیم، فراغت، رتبهٔ دریم ساتنمن را حاصل و به ترتیب در میان هر چهار سال یک رتبه ترفیع به رتبهٔ دوهم، لمری و با سپری نمودن کورس به رتبهٔ سرساتنمن یا برابر با ساتنوال می‌رسیدند.
۳. لباس یونیفورم پلیس وقت به رنگ فولادی (خاکستری) تیره و کورتی (کت) آن بدون کمربند بود.
جنرال‌ها تنها کلاه و پتلون (شلوار) به رنگ سیاه و کورتی (کتی) به رنگ فولادی (خاکستری) به تن داشتند و با فرم و نشان‌های جداگانه متمایز بودند.
۴. در این دوره پولیس تحت امر قوماندانی (فرماندهی) پولیس و ژاندارم فعالیت می‌کرد. همچنین در این دوره مهم‌ترین بخش‌های پولیس عبارت بودند از «آمریت‌های عمومی امنیت»، «ترافیک»، «پاسپورت»، «سرحدی»، «پیژنتون»، «تکنیک»، «مخابره»، «محبوسان»، «حرکات»، «جنایی» و «استخبارات».
پس از ۷ ثور/اردیبهشت ۱۳۵۷ خورشیدی نام پولیس به «سارندوی» تغییر کرد که دارای بخش‌های تعلیمی پولیس امنیتی، جنایی، سرحدی، ترافیک و پوهنزی سیاسی بود. نشان‌ها و فورم‌ها بدون تغییر باقی ماند و تنها نشان کلان و رنگ لباس تغییر یافت.
قوماندانی (فرماندهی) پولیس و ژاندارم در ۶ جدی/دی ۱۳۵۸خ جای خود را به معینیت (معاونت) امور امنیتی داد و در سال ۱۳۶۹خ این پست به معاونیت اول وزارت امور داخله تغییر یافت.
در میزان/مهر ۱۳۷۱ «سارندوی» جای خود را دوباره بازیافت و به پولیس تغییر نام یافت که در رأس آن قوماندانی (فرماندهی) عمومی پولیس و ژاندارم قرار داشت.
وزارت امور داخله و پولیس در جریان جنگ‌های داخلی از هم پاشید. اما پولیس دوباره و پس از فروپاشی حکومت طالبان با کمک‌های بین‌المللی تشکیل شد که باز هم همانند گذشته مدتی را تحت عنوان قوماندانی (فرماندهی) پولیس و ژاندارم فعالیت کرد و پسانترها به معاونت اول و سپس در سال ۱۳۸۸خ به معاونت ارشد امور امنیتی ارتقا یافت.
در افغانستان تشکیلات پولیس از گذشته‌های دور به نام‌های دیگر با تشکیلات مختلفه وجود داشته و از آن‌ها غرض امنیت شهرها، املاک مردم، دکان‌ها و دیگر محلات استفاده به عمل می‌گرفت.
وزارت امور داخله و پولیس اثر جنگ‌ها از هم پاشید ولی پی از ایجاد دولت موقت در سال ۲۰۰۱م آهسته، آهسته جایگاه خود را دریافت و به خدمت حضور یافت.
تشکیلات پولیس ملی باز هم به مانند گذشته مدتی به نام قوماندانی پولیس و ژاندارم و پس از آن معاونیت اول و متعاقباً در سال ۱۳۸۸خ به معینیت ارشد امور امنیتی مسمی گردید که بخشی از اجرا کنندگان و نافذکنندگان قانون و تأمین‌کنندهٔ امن و نظم و محافظت عامه را در تشکیل دارد.
وزارت امور داخله در سال ۱۳۸۸خ دارای چهار معین در بخش‌های امنیتی، اداری و تأمینات مبارزه با مواد مخدر و معینیت پالیسی و استراتژی می‌باشد که هر یک وظایف جداگانهٔ کاری و مسلکی خویش را با داشتن ریاست‌های متعدد ایفا می‌نمود.
توافقنامهٔ افغانستان در سال ۱۳۸۵ معیاری را برای سال ۱۳۸۹ وضع نمود که مطابق آن پولیس کاملاً منظم مسلکی، کارا و از نظر قومی متوازن که شامل ۶۲٬۰۰۰ نفر بود، ایجاد گردید. در حمل ۱۳۸۶ برای پاسخ به افزایش سطح حملات شورشیان در جنوب افغانستان، بورد مشترک انسجام و نظارت این تعداد را به ۸۲٬۰۰۰ نفر افزایش داد. در انتخابات ۱۳۸۸ تعداد پولیس ملی به ۹۶٬۸۰۰ افزایش داد و تقسیم‌بندی‌های فوق نیز بر اساس این تعداد صورت گرفت. هرچند در دلو ۱۳۸۸ بورد انسجام و نظارت این رقم را به ۱۰۹٬۰۰۰ الی میزان ۱۳۸۹ و ۱۳۴٬۰۰۰ الی میزان ۱۳۹۰ تصویب کرد. بعضی از تمویل کنندگان دربارهٔ تداوم مالی افزایش تعداد پولیس ملی ابراز نگرانی کرده‌اند؛ و بعضی از تمویل کنندگان دیگر از این که پولیس مدنی به نیروی ضد شورشی و نظامی مبدل می‌گردد نگرانند. نیروهای پولیس ملی در سپتامبر سال ۲۰۰۸م به تعداد ۱۲۵٬۰۰۰ نفر بود. اصلاحات بخش پولیس یکی از پنج رکن استراتژی سکتور امنیتی دولت افغانستان، عمدتاً بالای آموزش، تهیه تجهیزات و ساختن زیربناها و زیرساختارهای سازمانی مانند اصلاح رتبه‌های اعضای پولیس و پرداخت معاشات تمرکز نموده است. صندوق وجهی نظم و قانون در افغانستان (LOTFA) مسوولیت اساسی هماهنگی کمک تمویل کنندگان را برای پرداخت معاشات پولیس ملی بر عهده دارد. پولیس در افغانستان توسط ۲۵ کشور تمویل‌کننده حمایت شده است که کشور آلمان تا سال ۱۳۸۶ همکار اصلی بود. از ۱۳۸۳ به این سو ایالات متحده آمریکا بزرگ‌ترین حامی منابع مالی و بشری جهت حمایت سکتور پولیس بوده است که در سال ۲۰۰۷ مساعدت آن ۲٫۵ میلیارد دلار تخمین گردید. در جون ۲۰۰۷ هیئت پولیس اتحادیهٔ اروپا EUPOL در افغانستان نقش اساسی آلمان را در سکتور اصلاحات پولیس ملی برای ترکیب و تنظیم رویکرد مختلف میان اعضای جامعهٔ اتحادیهٔ اروپا گنجانید.
از دیر زمان بدین سو ایالات متحدهٔ آمریکا بزرگ‌ترین حامی منابع مالی و بشری جهت حمایت سکتور پولیس بوده است که در مارس ۲۰۰۹ مساعدت آن ۶٫۲ میلیارد دلار رسید. از ۱۳۸۴ بدین سو قوماندانی مشترک امنیتی آمریکا در افغانستان اصلاح، آموزش و انکشاف اردوی ملی و پولیس را بر عهده گرفته است. قوماندانی مذکور چندین هزار کارمند و سازمان‌های قراردادی دارد که مأموریتش در راستای تربیت پولیس ملی افغانستان اختصاص داده شده است. تمویل کنندگان رویکردهای بسیار متفاوتی را در زمینه اصلاحات پولیس ملی داشته و تلاش‌هایی برای ترکیب، ادغام و انسجام این رویکردها به کندی پیش رفته است. در ماه دلو سال ۱۳۸۵ تمویل کنندگان و دولت افغانستان هیئت بین‌المللی هماهنگی پولیس (IPCB) را به منظور انسجام و ادغام تلاش‌های بین‌المللی برای اصلاح پولیس ملی و افزایش مؤثریت افغان‌ها روی این اصلاحات، ایجاد کرد. این هیئت شامل نمایندگانی از وزارت داخله، قوماندانی مشترک امنیتی آمریکا، هیئت پولیس اتحادیه اروپا در افغانستان، کمیسیون مستقل انتخابات، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا بود.
قوانین عمده پولیس عبارت از قانون پولیس سال ۱۳۸۴ و قانون موقت جنایی سال ۱۳۸۳ می‌باشد. این قوانین بر اساس مادهٔ ۵۶ و ۳(۷۵) و ۱۳۴ قانون اساسی استوار است. این مسیر:
. وزارت داخله
. معین امنیتی وزارت
قوماندانان منطقه‌ای پولیس
قوماندانان امنیه ولایات،
قوماندان امنیه ولسوالی‌ها می‌باشد.
اخیراً شش حوزهٔ پولیس ملی در ولایت کابل، مناطق شمال، شرق، جنوب، غرب و مرکزی فعالیت می‌نمایند.
در چوکات پولیس سارتنمن کسی است که باید از صنف ۱۲ فارغ و ۳ سال در آکادمی پولیس کابل آموزش دیده باشد. ساتنمن کسی است که باید از صنف ۹ فارغ و ۹ ماه را در آکادمی پولیس کابل آموزش دیده باشد. ساتونکی آن افراد پولیس هستند که دوره آموزشی را یا در مرکز آموزشی کابل یا در مراکز آموزشی بامیان، گردیز، هرات، جلال‌آباد، کندهار، کندز و مزار شریف سپری کرده باشد. شهر کابل دارای ۲۲ حوزهٔ پولیس می‌باشد؛ که بزرگ‌ترین تشکیلات پولیس شهری را دارد.
اقدام عمدهٔ وزارت داخله برای اصلاح پولیس انکشاف ولسوالی متمرکز می‌باشد، که در قوس ۱۳۸۶ آغاز گردید. برنامهٔ مذکور به گونهٔ یک استراتژی مسلط برای آموزش پولیس یونیفورم‌دار افغانستان که قسمت اعظمی پولیس ملی را تشکیل می‌دهد، ایفای وظیفه می‌کند. این برنامه هدفمند است تا قابلیت پولیس ولسوالی و حاکمیت قانون را افزایش دهد و از طرزالعمل که دارای شش مرحله است جهت ارزیابی، آموزش، تنظیم مجدد، تجهیز مجدد و بررسی پولیس در ولسوالی‌های منتخب استفاده می‌کند.