زبان قزاقی
ریخت‌شناسی و صرف > افعال > صرف افعال

در این جدول، بن فعل به رنگ سیاه، ضمائر شخصی مضارع به رنگ قرمز، ضمائر شخصی ماضی به رنگ آبی، ضمائر شخصی مالکیتی (که در صرف «آرزوئی» فعل کاربرد دارد) به رنگ سبز، و پسوندها و افعال کمکی مربوطهٔ هر زمان به رنگ بنفش نشان داده شده‌اند.
در جدول زیر، دو فعل نمونه، با مصوت‌ها و حروف صامت خود، که در طریقهٔ نوشتن و تلفظ پسوندها اثر دارد، صرف شده‌اند.
|  | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن)> ماضی ساده (باز کردم، ...) | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن)> ماضی ساده (باز کردم، ...) | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن)> ماضی نقلی (باز کرده‌ام، ...) | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن)> ماضی نقلی (باز کرده‌ام، ...) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن)> ماضی ساده (دوست داشتم، ...) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن)> ماضی ساده (دوست داشتم، ...) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن)> ماضی نقلی (دوست داشته‌ام، ...) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن)> ماضی نقلی (دوست داشته‌ام، ...) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| мен / مەن | аштым | اشتىم | ашқанмын | اشقانمىن | сүйдім | ٴسۇيدىم | сүйгенмін | سۇيگەنمىن |
| сен / سەن | аштың | اشتىڭ | ашқансың | اشقانسىڭ | сүйдің | ٴسۇيدىڭ | сүйгенсің | سۇيگەنسىڭ |
| сіз /  ٴسىز | аштыңыз | اشتىڭىز | ашқансыз | اشقانسىز | сүйдіңіз | ٴسۇيدىڭىز | сүйгенсіз | سۇيگەنسىز |
| ол, олар  / ول، ولار | ашты | اشتى | ашқан | اشقان | сүйді | ٴسۇيدى | сүйген | سۇيگەن |
| біз / ٴبىز | аштық | اشتىق | ашқанбыз | اشقانبىز | сүйдік | سۇيدىك | сүйгенбіз | سۇيگەنبىز |
| сендер / سەندەر | аштыңдар | اشتىڭدار | ашқансыңдар | اشقانسىڭدار | сүйдіңдер | سۇيدىڭدەر | сүйгенсіңдер | سۇيگەنسىڭدەر |
| сіздер / سىزدەر | аштыңыздар | اشتىڭىزدار | ашқансыздар | اشقانسىزدار | сүйдіңіздер | سۇيدىڭىزدەر | сүйгенсіздер | سۇيگەنسىزدەر |
|  | ماضی نقلی استنباطی (شندیده‌ام که باز کرده‌ام، ...) | ماضی نقلی استنباطی (شندیده‌ام که باز کرده‌ام، ...) | ماضی عادت‌وار  (باز می‌کردم، ...) | ماضی عادت‌وار  (باز می‌کردم، ...) | ماضی نقلی استنباطی (شندیده‌ام که دوست داشته‌ام، ...) | ماضی نقلی استنباطی (شندیده‌ام که دوست داشته‌ام، ...) | ماضی عادت‌وار  (دوست می‌داشتم، ...) | ماضی عادت‌وار  (دوست می‌داشتم، ...) |
| мен / مەن | ашыппын | اشىپپىن | ашатынмын | اشاتىنمىن | сүйіппін | ٴسۇيىپپىن | сүйетінмін | سۇيەتىنمىن |
| сен / سەن | ашыпсың | اشىپسىڭ | ашатынсың | اشاتىنسىڭ | сүйіпсің | ٴسۇيىپسىڭ | сүйетінсің | سۇيەتىنسىڭ |
| сіз /  ٴسىز | ашыпсыз | اشىپسىز | ашатынсыз | اشاتىنسىز | сүйіпсіз | ٴسۇيىپسىز | сүйетінсіз | سۇيەتىنسىز |
| ол, олар  / ول، ولار | ашыпты | اشىپتى | ашатын | اشاتىن | сүйіпті | ٴسۇيىپتى | сүйетін | سۇيەتىن |
| біз / ٴبىز | ашыппыз | اشىپپىز | ашатынбыз | اشاتىنبىز | сүйіппіз | ٴسۇيىپپىز | сүйетінбіз | سۇيەتىنبىز |
| сендер / سەندەر | ашыпсыңдар | اشىپسىڭدار | ашатынсыңдар | اشاتىنسىڭدار | сүйіпсіңдер | سۇيىپسىڭدەر | сүйетінсіңдер | سۇيەتىنسىڭدەر |
| сіздер / سىزدەر | ашыпсыздар | اشىپسىزدار | ашатынсыздар | اشاتىنسىزدار | сүйіпсіздер | سۇيىپسىزدەر | сүйетінсіздер | سۇيەتىنسىزدەر |
|  | مضارع اخباری (باز می‌کنم، ...) | مضارع اخباری (باز می‌کنم، ...) | مستقبل احتمالی (باز خواهم کرد، ...) | مستقبل احتمالی (باز خواهم کرد، ...) | مضارع اخباری (دوست می‌دارم، ...) | مضارع اخباری (دوست می‌دارم، ...) | مستقبل احتمالی (دوست خواهم داشت، ...) | مستقبل احتمالی (دوست خواهم داشت، ...) |
| мен / مەن | ашамын | اشامىن | ашармын | اشارمىن | сүйемін | سۇيەمىن | сүйермін | سۇيەرمىن |
| сен / سەن | ашасың | اشاسىڭ | ашарсың | اشارسىڭ | сүйесің | سۇيەسىڭ | сүйерсің | سۇيەرسىڭ |
| сіз /  ٴسىز | ашасыз | اشاسىز | ашарсыз | اشارسىز | сүйесіз | سۇيەسىز | сүйерсіз | سۇيەرسىز |
| ол, олар  / ول، ولار | ашады | اشادى | ашар | اشار | сүйеді | سۇيەدى | сүйер | سۇيەر |
| біз / ٴبىز | ашамыз | اشامىز | ашармыз | اشارمىز | сүйеміз | سۇيەمىز | сүйерміз | سۇيەرمىز |
| сендер / سەندەر | ашасыңдар | اشاسىڭدار | ашарсыңдар | اشارسىڭدار | сүйесіңдер | سۇيەسىڭدەر | сүйерсіңдер | سۇيەرسىڭدەر |
| сіздер / سىزدەر | ашасыздар | اشاسىزدار | ашарсыздар | اشارسىزدار | сүйесіздер | سۇيەسىزدەر | сүйерсіздер | سۇيەرسىزدەر |
|  | مضارع استمراری ساده (دارم باز می‌کنم، ...) | مضارع استمراری ساده (دارم باز می‌کنم، ...) | ماضی استمراری ساده (داشتم باز می‌کردم، ...) | ماضی استمراری ساده (داشتم باز می‌کردم، ...) | مضارع استمراری ساده (دارم دوست می‌دارم، ...) | مضارع استمراری ساده (دارم دوست می‌دارم، ...) | ماضی استمراری ساده (داشتم دوست می‌داشتم، ...) | ماضی استمراری ساده (داشتم دوست می‌داشتم، ...) |
| мен / مەن | ашып жатырмын | اشىپ جاتىرمىن | ашып жатырдым | اشىپ جاتىردىم | сүйіп жатырмын | ٴسۇيىپ جاتىرمىن | сүйіп жатырдым | ٴسۇيىپ جاتىردىم |
| сен / سەن | ашып жатырсың | اشىپ جاتىرسىڭ | ашып жатырың | اشىپ جاتىردىڭ | сүйіп жатырсың | ٴسۇيىپ جاتىرسىڭ | сүйіп жатырдың | ٴسۇيىپ جاتىردىڭ |
| сіз /  ٴسىز | ашып жатырсыз | اشىپ جاتىرسىز | ашып жатырыңыз | اشىپ جاتىردىڭىز | сүйіп жатырсыз | ٴسۇيىپ جاتىرسىز | сүйіп жатырдыңыз | ٴسۇيىپ جاتىردىڭىز |
| ол, олар  / ول، ولار | ашып жатыр | اشىپ جاتىر | ашып жатыры | اشىپ جاتىردى | сүйіп жатыр | ٴسۇيىپ جاتىر | сүйіп жатырды | ٴسۇيىپ جاتىردى |
| біз / ٴبىز | ашып жатырмыз | اشىپ جاتىرمىز | ашып жатырық | اشىپ جاتىردىق | сүйіп жатырмыз | ٴسۇيىپ جاتىرمىز | сүйіп жатырдық | ٴسۇيىپ جاتىردىق |
| сендер / سەندەر | ашып жатырсыңдар | اشىپ جاتىرسىڭدار | ашып жатырыңдар | اشىپ جاتىردىڭدار | сүйіп жатырсыңдар | ٴسۇيىپ جاتىرسىڭدار | сүйіп жатырдыңдар | ٴسۇيىپ جاتىردىڭدار |
| сіздер / سىزدەر | ашып жатырсыздар | اشىپ جاتىرسىزدار | ашып жатырыңыздар | اشىپ جاتىردىڭىزدار | сүйіп жатырсыздар | ٴسۇيىپ جاتىرسىزدار | сүйіп жатырдыңыздар | ٴسۇيىپ جاتىردىڭىزدار |
|  | آرزوئی (باز کردنم می‌آید، ...) | آرزوئی (باز کردنم می‌آید، ...) | مستقبل قصدی (قصد دارم باز کنم، ...) | مستقبل قصدی (قصد دارم باز کنم، ...) | آرزوئی (دوست داشتنم می‌آید، ...) | آرزوئی (دوست داشتنم می‌آید، ...) | مستقبل قصدی (قصد دارم دوست بدارم، ...) | مستقبل قصدی (قصد دارم دوست بدارم، ...) |
| мен / مەن | ашқым келеді | اشقىم كەلەدى | ашпақпын | اشپاقپىن | сүйгім келеді | سۇيگىم كەلەدى | сүймекпін | سۇيمەكپىن |
| сен / سەن | ашқың келеді | اشقىڭ كەلەدى | ашпақсың | اشپاقسىڭ | сүйгің келеді | سۇيگىڭ كەلەدى | сүймексің | سۇيمەكسىڭ |
| сіз /  ٴسىز | ашқыңыз келеді | اشقىڭىز كەلەدى | ашпақсыз | اشپاقسىز | сүйгіңіз келеді | سۇيگىڭىز كەلەدى | сүймексіз | سۇيمەكسىز |
| ол, олар  / ول، ولار | ашқысы келеді | اشقىسى كەلەدى | ашпақ | اشپاق | сүйгісі келеді | سۇيگىسى كەلەدى | сүймек | سۇيمەك |
| біз / ٴبىز | ашқымыз келеді | اشقىمىز كەلەدى | ашпақпыз | اشپاقپىز | сүйгіміз келеді | سۇيگىمىز كەلەدى | сүймекпіз | سۇيمەكپىز |
| сендер / سەندەر | ашқыларың келеді | اشقىلارىڭ كەلەدى | ашпақсыңдар | اشپاقسىڭدار | сүйгілерің келеді | سۇيگىلەرىڭ كەلەدى | сүймексіңдер | سۇيمەكسىڭدەر |
| сіздер / سىزدەر | ашқыларыңыз келеді | اشقىلارىڭىز كەلەدى | ашпақсыздар | اشپاقسىزدار | сүйгілеріңіз келеді | سۇيگىلەرىڭىز كەلەدى | сүймексіздер | سۇيمەكسىزدەر |
|  | مضارع شرطی ([اگر] باز بکنم، ...) | مضارع شرطی ([اگر] باز بکنم، ...) | امری/مضارع التزامی (باز کنم!، ...) | امری/مضارع التزامی (باز کنم!، ...) | مضارع شرطی ([اگر] دوست داشته باشم، ...) | مضارع شرطی ([اگر] دوست داشته باشم، ...) | امری/مضارع التزامی (دوست داشته باشم!، ...) | امری/مضارع التزامی (دوست داشته باشم!، ...) |
| мен / مەن | ашсам | اشسام | ашайын | اشايىن | сүйсем | سۇيسەم | сүйейін | سۇيەيىن |
| сен / سەن | ашсаң | اشساڭ | аш | اش | сүйсең | سۇيسەڭ | сүй | ٴسۇي |
| сіз /  ٴسىز | ашсаңіз | اشساڭىز | ашыңыз | اشىڭىز | сүйсеңыз | سۇيسەڭىز | сүйіңіз | ٴسۇيىڭىز |
| ол, олар  / ول، ولار | ашса | اشسا | ашсын | اشسىن | сүйсе | سۇيسە | сүйсін | ٴسۇيسىن |
| біз / ٴبىز | ашсақ | اشساق | ашайық | اشايىق | сүйсек | سۇيسەك | сүйейік | سۇيەيىك |
| сендер / سەندەر | ашсаңдар | اشساڭدار | ашыңдар | اشىڭدار | сүйсеңдер | سۇيسەڭدەر | сүйіңдер | سۇيىڭدەر |
| сіздер / سىزدەر | ашаңыздар | اشاڭىزدار | ашарыңыздар | اشىڭىزدار | сүйсеңіздер | سۇيسەڭىزدەر | сүйіңіздер | سۇيىڭىزدەر |
فعل‌های منفی با اضافه کردن پسوند منفی‌ساز «ـما»، «ـمە»، «ـپا»، «ـپە»، «ـبا» یا «ـبە» (بر طبق قانون هماهنگی مصوت‌ها و هم‌خوانی صامت‌ها) به بن فعل ساخته می‌شوند. جدول زیر نمونه‌هایی از مصادر منفی افعال با هر یک از این پسوندها را نشان می‌دهد.
|  | атау / آتاۋ  ‌(نامیدن) | атау / آتاۋ  ‌(نامیدن) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن) | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن) | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن) | кету / كەتۋ ‌(رفتن) | кету / كەتۋ ‌(رفتن) | даму / دامۋ  ‌(توسعه یافتن) | даму / دامۋ  ‌(توسعه یافتن) | көму / كومۋ  ‌(دفن کردن) | көму / كومۋ  ‌(دفن کردن) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مصدر مثبت | атау | اتاۋ | сүю | ٴسۇيۋ | ашу | اشۋ | кету | كەتۋ | даму | دامۋ | көму | كومۋ |
| مصدر منفی | атамау | اتاماۋ | сүймеу | سۇيمەۋ | ашпау | اشپاۋ | кетпеу | كەتپەۋ | дамбау | دامباۋ | көмбеу | كومبەۋ |
جدول زیر صرف ماضی ساده و مضارع اخباری منفی را نشان می‌دهد.
|  | ашпау / اشپاۋ  ‌(باز نکردن)> ماضی ساده (باز نکردم، ...) | ашпау / اشپاۋ  ‌(باز نکردن)> ماضی ساده (باز نکردم، ...) | ашпау / اشپاۋ  ‌(باز نکردن)> مضارع اخباری (باز نمی‌کنم، ...) | ашпау / اشپاۋ  ‌(باز نکردن)> مضارع اخباری (باز نمی‌کنم، ...) | сүймеу/ سۇيمەۋ  ‌(دوست نداشتن)> ماضی ساده (دوست نداشتم، ...) | сүймеу/ سۇيمەۋ  ‌(دوست نداشتن)> ماضی ساده (دوست نداشتم، ...) | сүймеу/ سۇيمەۋ  ‌(دوست نداشتن)> مضارع اخباری (دوست ندارم، ...) | сүймеу/ سۇيمەۋ  ‌(دوست نداشتن)> مضارع اخباری (دوست ندارم، ...) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| мен / مەن | ашпадым | اشپادىم | ашпаймын | اشپايمىن | сүймедім | سۇيمەدىم | сүймеймін | سۇيمەيمىن |
| сен / سەن | ашпадың | اشپادىڭ | ашпайсың | اشپايسىڭ | сүймедің | سۇيمەدىڭ | сүймейсің | سۇيمەيسىڭ |
| сіз /  ٴسىز | ашпадыңыз | اشپادىڭىز | ашпайсыз | اشپايسىز | сүймедіңіз | سۇيمەدىڭىز | сүймейсіз | سۇيمەيسىز |
| ол, олар  / ول، ولار | ашпады | اشپادى | ашпайды | اشپايدى | сүймеді | سۇيمەدى | сүймейді | سۇيمەيدى |
| біз / ٴبىز | ашпадық | اشپادىق | ашпаймыз | اشپايمىز | сүймедік | سۇيمەدىك | сүймейміз | سۇيمەيمىز |
| сендер / سەندەر | ашпадыңдар | اشپادىڭدار | ашпайсыңдар | اشپايسىڭدار | сүймедіңдер | سۇيمەدىڭدەر | сүймейсіңдер | سۇيمەيسىڭدەر |
| сіздер / سىزدەر | ашпадыңыздар | اشپادىڭىزدار | ашпайсыздар | اشپايسىزدار | сүймедіңіздер | سۇيمەدىڭىزدەر | сүймейсіздер | سۇيمەيسىزدەر |