stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کیک
تزیین کیک

مقالهٔ اصلی: تزیین کیک
کیک از موادی است که در اثر تماس با هوا خشک می‌شود و به همین علت در برخی از گونه‌های کیک سطح آن به‌طور کامل با مواد پوشانده می‌شود. بدین وسیله سدی در برابر عبور هوا به وجود آمده و باعث دوام بیشتر کیک خواهد شد. یخ‌چینه به پوشش سطح کیک یا موادی گفته می‌شود که بعد از پخت، جهت پوشاندن کیک به کار می‌روند. استفاده از یخ‌چینه بر روی سطح کیک معمولاً به منظور تزیین و زیباسازی و همچنین نگهداری کیک‌است. خامه زده شده، کرم کره، مرنگ، فوندانت یا خمیر شکر، شکلات و مارزیپان نمونه‌هایی از یخ‌چینه هستند. ساده‌ترین یخ‌چینه نوعی لعاب رقیق سفید رنگ‌است که از حل کردن شکر قنادی در آب به وجود می‌آید. به کار بردن یخ‌چینه برای تزیین کیک عروسی، کیک تولد و کیک فنجانی بسیار معمول‌است.
از ساده‌ترین روش‌های تزیین کیک الک کردن پودر قند و گذراندن آن از یک کاغذ با برش‌های طرح‌دار است که بر سطح کیک قرار گرفته است. در این روش می‌توان برای رنگ کردن پودر قند از پودرهای خوراکی رنگی استفاده کرد.
چاپ با جوهر خوراکی از جدیدترین روش‌های تزیین کیک است. در این روش توسط یک چاپگر تصاویر دیجیتالی با استفاده از رنگ‌های خوراکی بر روی یک کاغذ خوراکی چاپ می‌شود سپس این تصاویر چاپ شده به صورت یک ورقه بر روی کیک قرار می‌گیرد. برخی از تصاویر چاپ شدهٔ خوراکی توسط اداره مواد غذائی و داروئی ایالات متحده آمریکا تأیید شده و به‌طورکلی خوردن آن بی‌ضرر شناخته شده است. این تصاویر کیفیت بالا و شفافیت رنگ را در برابر رطوبت از دست نداده و همچنین رنگ‌های به کار رفته نیز در اثر رطوبت ثبات خود را از دست نمی‌دهند. در ابتدا تنها از کاغذ برنج برای چاپ استفاده می‌شد اما با پیشرفت این نوع چاپ امروزه می‌توان تصاویر را بر روی برخی از مواد دیگری که برای پوشش کیک به کار می‌روند نیز چاپ کرد.
با صفحهٔ طرح‌انداز کیک نیز می‌توان نقش‌های برجسته بر روی کیک مخصوصاً کاپ کیک ایجاد کرد. در این روش تزیینی با قرار دادن و فشردن صفحهٔ طرح‌انداز، بر روی خمیر فوندانت یا دیگر خمیرهای پوشانندهٔ روی کیک طرح‌هایی ایجاد می‌گردد.
مسابقه‌های جهانی

مسابقه جهانی قنادی یکی از مسابقه‌های مشهور در زمینهٔ درست کردن قنادی در سطح بین‌المللی است که در آن دست‌اندرکاران قنادی در زمینهٔ مهارت‌های حرفه‌ای در درست کردن کیک، دسر و شیرینی‌جات به سبک غربی به رقابت می‌پردازند. این مسابقه هر دو سال یکبار در شهر لیون در کشور فرانسه برپا می‌شود. تا سال ۲۰۱۱ قنادان کشور فرانسه با دریافت ۶ مدال طلا و یک نقره در صدر دیگر کشورها قرار دارد و کشور ژاپن نیز با دریافت ۲ مدال طلا ۲ مدال نقره و یک برنز در مقام دوم قرار گرفته است. همچنین مسابقات جهانی قهرمانی قنادی تیمی نیز هر دو سال یکبار در شهر لاس وگاس در کشور آمریکا برپا می‌شود. این مسابقه برای اولین بار در سال ۲۰۰۲ میلادی انجام شد. سابقهٔ برگزاری این مسابقه چندان طولانی نیست اما در حال حاضر در کنار مسابقه جهانی قنادی، به عنوان دو مسابقهٔ برتر در سطح جهانی مطرح است. هر بار از هر کشور یک گروه ۳ نفری در این مسابقه شرکت کرده و به مدت ۱۳ ساعت در طی ۲ روز با دیگر شرکت‌کنندگان در زمینهٔ قنادی به رقابت می‌پردازد.
نمایشگاه کیک ژاپن نیز از مسابقات نسبتاً مشهور در سطح جهانی در زمینهٔ تزیین کیک و صنعت شیرینی‌سازی است. این مسابقه هر ساله در ماه سپتامبر در شهر توکیو برپا می‌شود.
تغذیه و بهداشت

یکی از عناصر کیک را شکر تشکیل می‌دهد. شکر دارای ترکیبات شیمیایی‌ای مانند تروپین و سروتونین است که در مغز مشابه مواد مخدر عمل می‌کند. برخی از محققان اعتقاد دارند که خودداری از خوردن شکر می‌تواند باعث بروز علائمی معتاد گونه یا حتی تغییرات مغزی گردد. علائم اعتیاد به شکر شبیه به علائم ترک دارو هستند. این نوع علائم در شخصی به وجود می‌آید که مصرف نوعی مادهٔ شیرین که مدت‌ها جزو عادات غذایی شخص بوده است، متوقف شده است. علائم پایین آمدن قند خون شامل، اضطراب، لرزش خفیف، عصبانیت و عرق سرد از علائم اعتیاد به شکر به‌شمار می‌آیند.
کیک حاوی تخم مرغ است و تخم مرغ یکی از شایع‌ترین علل ایجاد حساسیت غذایی غذایی است. تخم مرغ از پروتئین‌های مختلفی ساخته شده است، که برخی از آن‌ها حساسیت‌زا هستند. اکثر افراد مبتلا به حساسیت به تخم مرغ، به پروتئین‌های موجود در سفیدهٔ تخم مرغ واکنش نشان می‌دهند و برخی نیز به زرده حساسیت دارند.
شیرینی‌هایی که بیش از ۳۰ درصد وزنشان از آب تشکیل شده، شیرینی تَر، بین ۳۰–۲۰ درصد، شیرینی نیمه تَر، بین ۲۰–۱۰، نیمه خشک و کمتر از ۱۰ درصد در گروه شیرینی‌های خشک طبقه‌بندی می‌شوند. شیرینی‌های تَر به علت غنی بودن از نظر مواد غذایی و بالا بودن میزان آب و نرمی و سهولت نفوذ، از شرایط مناسبی برای رشد میکروب‌ها برخوردار هستند. از نظر بهداشتی توصیه می‌شود که شیرینی‌های تَر تا ۲۴ ساعت بعد از تولید بفروش برسند.
میکروب‌هایی که به‌طورِ کلی در شیرینی‌ها عامل مسمومیت غذایی هستند، عبارتند از:
اشریشیا کلی: یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد اسهال است. از طریق ظروف یا آب آلوده به موادغذایی انتقال پیدا می‌کند. بهداشت محیط آشپزخانه و ظروف از انتشار اشریشیا کلی جلوگیری می‌کند.
سالمونلا: به غیر از چاشنی‌هایی مانند شیر و لبنیات و میوه‌جات، از طریق تخم مرغ آلوده، به شیرینی منتقل می‌شود. نگهداری چنین موادی در جای خنک از انتشار سالمونلا جلوگیری خواهد کرد.
استافیلوکوک اورئوس (طلائی): بیشتر از طریق ترشحات بینی و گلوی فرد بیمار و آلوده به این میکروب به مواد انتقال می‌یابد اما حتی در اشخاص سالم نیز شستشوی دست، در صورت دست زدن به صورت، برای جلوگیری از آلودگی مواد با این میکروب، لازم است.
کلوستریدیوم پرفرنژنس: در دمای بالا نیز زنده مانده و در شیرینی‌ای که که پس از پخته شدن مدت زمانی طولانی گرم نگه داشته می‌شود، رشد می‌کند. نگهداری شیرینی در دمایی کمتر از ۵ درجه در جلوگیری از تکثیر میکروب مؤثر است.
باسیلوس سرئوس: دمایی کمتر از ۵ درجه از رشد آن جلوگیری می‌کند.
واژه‌نامه

↑  Crème chantilly
↑  Crème fouettèe
↑  pâte à génoise
↑  pâte à biscuit
↑  all in one
↑  Victorian wedding cakes
کیک جافا، این کیک از سه لایه تشکیل شده است، پایهٔ آن را کیک اسفنجی تشکیل می‌دهد بر روی آن یک لایه از ژله با طعم پرتقال قرار دارد و سطح آن با یک لایه شکلات پوشانده می‌شود.
تصویری از پخت کیک مسطح
میوهٔ درخت وانیل یا وانیل طبیعی
کیک شکلاتی آلمانی، نمونه‌ای از کیک‌های اسفنجی است که دارای شکلات هستند.
ناپاژ حاضری
کیک اسفنجی
کیک میوه یکی از گونه‌های کیک‌های کره‌ای
نمونه‌ای از یک مخلوط کیک
یک کیک عروسی به سبک کیک عروسی ویکتوریایی
کیک یزدی، شیرینی بومی یزد در مرکز ایران است.
یک سری قاشق اندازه‌گیری شش‌تائی بزرگ‌ترین قاشق در این سری قاشق غذاخوری نامیده می‌شود.
نمونه‌ای از چاپ با جوهر خوراکی
یخچال فروش کیک، دمای مناسب جهت نگهداری شیرینی تَر، دمای کمتر از ۵ درجهٔ سانتیگراداست.
برگ‌دنده‌ای

| برگ‌دنده‌ای | برگ‌دنده‌ای |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 در خطر انقراض  (IUCN 3.1):  در خطر انقراض  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: گیاهان
کلاد:: نهان‌دانگان
کلاد:: دولپه‌ای‌های نو
کلاد:: رزیدها
راسته:: Malvales
تیره:: Dipterocarpaceae
سرده:: Anisoptera
گونه:: A. costata
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Anisoptera costata Korth.: Anisoptera costata Korth.
مترادف: مترادف
  Anisoptera cochinchinensis   Pierre     Anisoptera marginatoides   F.Heim     Anisoptera mindanensis   Foxw.     Anisoptera oblonga   Dyer     Anisoptera robusta   Pierre     Dryobalanops hallii   Korth. ex Burck   :   Anisoptera cochinchinensis   Pierre     Anisoptera marginatoides   F.Heim     Anisoptera mindanensis   Foxw.     Anisoptera oblonga   Dyer     Anisoptera robusta   Pierre     Dryobalanops hallii   Korth. ex Burck   
بَرگ‌دَنده‌ای (نام علمی: Anisoptera costata) یک گونه گیاهی در حال انقراض از سرده نابرابربال‌ها و خانواده دوبال‌میوگان است. نام علمی costata از لاتین (costatus = دنده‌دار) گرفته شده‌است و رگه‌های برجسته روی برگ آن را توصیف می‌کند. این درخت بزرگ تا ارتفاع ۶۵ متر و در بالای چتر جنگل‌ها می‌روید و رویشگاه آن جنگل‌های فصلی استوایی همیشه‌سبز و نیمه‌همیشه‌سبز هند و برمه و در جنگل‌های مختلط دوبال‌میوه مالزی است.
چوب آن مورد استفاده در ساخت و ساز و ساخت وسایل منزل و مبلمان و کفپوش یا پردازش تخته سه‌لا و روکش است. این درخت به دلیل داشتن چوب گرانبها، به شدت مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌است، علاوه بر این، زیستگاه آن نیز به دلیل تخریب شدید جنگل‌های اولیه و غنی بسیار کاهش یافته‌است.
پراکنش

برگ‌دنده‌ای در بورنئو، سوماترا، جاوه، کامبوج، لائوس، شبه‌جزیره مالزی، میانمار، فیلیپین، تایلند و ویتنام یافت می‌شود. در تایلند، در جنگل‌های برگریز مخلوط جنوب غربی یافت می‌شود. در ویتنام، از جنوب گذرگاه Hai Van تا Phu Quoc می‌روید.
شرح

برگ‌دنده‌ای گیاهی چند ساله به ارتفاع ۵–۲۵ متر با پوست خشن قهوه‌ای مایل به خاکستری و قطر آن از ۵۰ سانتی‌متر تا ۸۰ سانتی‌متر است. میوه آن در گل‌آذین‌های بزرگ و راست شکوفا می‌شود. گلبرگ‌ها در لوله‌های کوچکی به هم متصل می‌شوند که در انتهای آن به ۵ گلبرگ با اندازه نابرابر، ۴ پرچم، ۲ عدد بلند، ۲ عدد کوتاه، در نزدیکی نوک جدا شده به لوب متصل می‌شوند.
شاخه‌های جوان آن پوشیده از موهای ستاره‌ای شکل زرد متراکم است. برگ‌ها ساده، کامل، بیضی‌شکل با ۱۰–۱۷ سانتی‌متر طول و ۵–۸ سانتی‌متر پهنا است با راس نوک‌تیز کوتاه و قاعده مات. رگبرگ‌های جانبی برگ‌ها ۱۲–۱۷ جفت (در برگ‌های کوچک) یا ۲۰–۲۴ جفت (در برگ‌های بزرگ) هستند.
لئو رایان

| لئو رایان | لئو رایان |
| --- | --- |
رایان در ۱۹۷۷–۱۹۷۸: رایان در ۱۹۷۷–۱۹۷۸
عضو  مجلس نمایندگان ایالات متحده  از کالیفرنیا دوره یازدهم: عضو  مجلس نمایندگان ایالات متحده  از کالیفرنیا دوره یازدهم
پیش از او::  پول مک کلوسکی
بعد از او::  ویلیام رویر
عضو نمایندگان کنگره  از حوزهٔ ۲۷ امین دوره کنگره آمریکا: عضو نمایندگان کنگره  از حوزهٔ ۲۷ امین دوره کنگره آمریکا
پیش از او::  گلن کولیدج
بعد از او::  لو پاپان
شهردار جنوب سان فرانسیسکو، کالیفرنیا: شهردار جنوب سان فرانسیسکو، کالیفرنیا
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل: لئو یوسف رایان جونیور
تولد: ۵ مهٔ ۱۹۲۵ لینکلن، نبراسکا، آمریکا
مرگ: ۱۸ نوامبر ۱۹۷۸ میلادی (۵۳ سال) فرودگاه کایتوما، گویانا
مدفن: گورستان دروازه طلایی، سان برونو، کالیفرنیا
حزب سیاسی: حزب دموکرات
فرزندان: ۵
محل تحصیل: دانشگاه کریقتن (کارشناسی هنر)(کارشناسی ارشد علوم)
پیشه: سیاستمدار
دین: کاتولیک
خدمت نظامی: خدمت نظامی
وفاداری:  ایالات متحده آمریکا
خدمت/شاخه:  نیروی دریایی آمریکا
سال‌های خدمت: ۱۹۴۳–۱۹۴۶
لئو یوسف رایان جونیور (۵ مه ۱۹۲۵ – ۱۸ نوامبر ۱۹۷۸) یک معلم آمریکایی و سیاستمدار و عضو حزب دموکرات آمریکا بود. او به عنوان نماینده ایالات متحده از کالیفرنیا در یازدهمین دوره کنگره از سال ۱۹۷۳ تا زمان ترور او در سال ۱۹۷۸ حضور داشت.
رایان در نوامبر ۱۹۷۸ در گویان توسط پیروان جیم جونز به ضرب گلوله کشته شد. مرگ او ساعتی قبل از خودکشی جمعی جونز تاون و ۱۱ روز پس از انتخاب مجدد او برای یک دوره چهار ساله نمایندگی اتفاق افتاد در سال ۱۹۸۳ مدال طلای کنگره آمریکا بعد از مرگش به او اهدا شد.
اوایل زندگی و تحصیلات

رایان در لینکلن نبراسکا متولد شد. در طول زندگی او، خانواده اش به صورت متناوب به ایلینوی، فلوریدا و نیویورک، ویسکانسین و ماساچوست نقل مکان می‌کرد. او در سال ۱۹۴۳دبیرستان کمپیون جیسوت در پریری دو چیئن ویسکانسین فارغ‌التحصیل شد. او پس از دریافت دوره آموزشی V-12 در باتس کالج، به خدمت نیروی دریایی ایالات متحده درآمد و از سال ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۶ در یک زیر دریایی فعالیت می‌کرد.
رایان در سال ۱۹۴۹ فارغ‌التحصیل کارشناسی هنر و در سال ۱۹۵۱ فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد علوم از دانشگاه کریقتن نبراسکا شد. او به عنوان معلم و مدیر مدرسه و نیز به عنوان عضو شورای شهر جنوب سان فرانسیسکو از سال ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۲ فعالیت داشت.
حرفه

در سال ۱۹۶۲ رایان به عنوان شهردار از جنوب سان فرانسیسکو انتخاب شد. مدت فعالیت او به عنوان شهردار کمتر از یک سال بود تا زمانیکه به عنوان نماینده مجلس ایالتی کالیفرنیا در دوره ۲۷ با فاصله ۲۰٬۰۰۰ رای انتخاب شد. رایان به عنوان یک نماینده در سال ۱۹۶۴ و ۱۹۶۸ به کنوانسیون ملی دموکراتیک آمریکا خدمت کرد در سال ۱۹۷۲ او به نماینده مجلس نمایندگان ایالات متحده آمریکا انتخاب شد. او سه بار دیگر نیز به عنوان نماینده کنگره ایالات متحده انتخاب شد.
حادثه جونز تاون

در سال ۱۹۷۸ گزارش‌هایی در مورد سوء استفاده گسترده و نقض حقوق بشر در جونز تاون توسط افراد یک فرقه به رهبری جیم جونز در گویان منتشر شد.
پس از خواندن یک مقاله در سان فرانسیسکو اگزماینر، رایان اعلام کرد قصد دارد تا به جونز تاون در گویان که جیم جونز و حدود ۱٬۰۰۰ نفر از اعضای گروه او اقامت داشتند سفر کند. رایان تحت تأثیر افرادی که نگران بستگان خود از بی عدالتی اجتماعی بودند و عمدتاً در کالیفرنیا زندگی می‌کردند به عنوان نماینده انتخاب شد. با توجه به اینکه سن فرانسیسکو کرونیکل در حال بررسی وقایع بود، وزارت امور خارجه ایالات متحده "بارها و بارها در مقابل تلاشهای رایان کارشکنی می‌کرد و به او اعلام شد "برای پیدا کردن چه چیزی قصد رفتن به جونز تاون را دارید آنجا همه چیز خوب است".
حادثه جونز تاون > سفر به جونز تاون

در تاریخ ۱ نوامبر ۱۹۷۸ رایان اعلام کرد که به جونز تاون خواهد رفت. او را با دریافت مجوز و بودجه دولتی این کار را انجام داد. او در این سفر در نقش رئیس یک کمیته فرعی کنگره برای بررسی صلاحیت دادگاه‌ها و وضع شهروندان ایالات متحده که در کشورهای خارجی زندگی می‌کنند قرار داشت. رایان از نماینده کنگره ایندیانا دن کویل خواست تا او را همراهی کند اما کویل قادر به انجام این سفر نبود.
حادثه جونز تاون > جنگل کمین و ترور

بنابر گزارش کمیته امور خارجی در تاریخ ۱۴ نوامبر رایان واشینگتن را ترک و به همراه هیئتی از مقامات دولتی با نمایندگان رسانه‌ها و برخی از افراد «نگران بستگان» به جورج تاون پایتخت گویان (در ۲۴۰ کیلومتری جونز تاون) وارد شد.
جونز تاون
جورج تاون
کایتوما
جونز تاون، گویان
شب هیئت در یک هتل محلی اقامت گزید که در آن با وجود تأیید، رزرو بسیاری از اتاق‌ها لغو شده بود و بسیاری مجبور به اقامت در لابی شدند. به مدت سه روز رایان با مشاور حقوقی مذاکراتی را برگزار کرد.
رایان خواست تا با جونز توسط رادیو صحبت کند اما شارون آموس بالاترین-رده عضو معبد گفت: آیین دیدار برنامه‌ریزی نشده است. در ۱۷ نوامبر، رایان مشاور خود جکی اسپیر، ۹ روزنامه‌نگار و چهار تن از بستگان نگران را به نمایندگی هیئت، سوار یک هواپیما به فرودگاهی در پورت کایتوما چند مایل خارج از جونز تاون اعزام کرد. در ابتدا خوش آمدگویی در جونز تاون گرم بود اما یک عضو معبد بنام گوسنی ورنون دست نوشته‌ای به خبرنگار ان بی سی دان هریس داد که اظهار داشت: «لطفاً به من کمک کنید از جونز تاون خارج شوم». آن شب رسانه‌ها و هیئت به فرودگاه بازگشتند.
صبح روز بعد رایان، اسپیر و دوایر مصاحبه‌های خود را ادامه دادند و یک زن را ملاقات کردند که مخفیانه برای خروج از جونز تاون با خانواده اش و یک خانواده دیگر ابراز تمایل کرد. حدود ۱۱:۰۰ صبح به وقت محلی رسانه‌ها و هیئت بازگشت و به مصاحبه با اعضای معبد پرداخت. حدود ساعت ۳ بعد از ظهر، ۱۴ نفر از اعضا از معبد جداشدند و لری لیتون به عنوان یک پناهنده سوار یک کامیون با رایان به فرودگاه آمد و گفت که مایل است یک شب دیگر برای کمک به کسانی که آرزوی ترک دارند با آنها بماند. مدت کوتاهی پس از آن زمانیکه که رایان در حال متقاعد کردن یک خانواده برای ترک منطقه بود یک حمله شکست خورده با چاقو به رایان رخ داد. برای محافظت از رایان دوایر دستور داد تا رایان محل را ترک کند اما او وعده داده بود تا اختلاف را حل کند.
گروه جونز تاون را ترک و در ساعت ۴:۴۵ بعد از ظهر به وقت محلی به فرودگاه کایتوما رسید. ساعت 5:10 بعد از ظهر تا زمانیکه هواپیمای ۶ صندلی سسنا به انتهای باند رسید لری لیتون آتش گشود و چندین نفر از کسانی که داخل هواپیما بودند را زخمی کرد. همزمان چند نفر دیگر از اعضای معبد که برای همراهی آمده بودند شروع به گشودن آتش بر روی هواپیما ترابری کرده، رایان را کشتند و سه روزنامه‌نگار و یک عضو جدا شده از معبد و ۹ نفر دیگر از جمله جکی اسپیر را زخمی کردند. افراد مسلح بدن رایان را به رگبار بستند و سپس به سر او شلیک کردند. مسافران سسنا لری لیتون و افراد زنده مانده در هر دو هواپیما به مناطق اطراف فرار کردند.
بعد از ظهر قبل از اعلام عمومی این خبر، همسر مشاور رایان ویلیام هولسینگر سه تهدید تلفنی دریافت کرد. تماس گیرنده اظهار داشت: «به شوهر خود بگو که وعده غذایی هواپیما مغز خودش است و او بهتر است مراقب باشد.» صبح روز بعد که ارتش گویانا برای حل و فصل مناقشه به محل رسید. آنها ۹۰۹ جسد از ساکنان را مرده پیدا کردند؛ افراد فوت شده به یک «خودکشی دسته جمعی» دست زده بودند.
حادثه جونز تاون > دفن

جسد لئو رایان به ایالات متحده بازگردانده شد و در گورستان ملی دروازه طلایی در سان برونو کالیفرنیا دفن شد.
حادثه جونز تاون > سالگرد

در ۲۵ امین سالگرد مرگ او، مراسم یادبود ویژه‌ای به افتخار او در شهرستان آلامدا، کالیفرنیا برگزار شد که خانواده رایان و دوستان از جمله سه دختر او و جکی اسپیر حضور داشتند. در پایان این مراسم پدر و مادر کسانی را که فرزندان آنها در جونز تاون مرده بود به احترام و تشکر از کنگره رایان برای اهدای زندگی خود و تلاش برای نجات فرزندان آنها قدردانی کردند.
عکس رسمی کنگره از رایان به عنوان نماینده کنگره در دوره اول، ۱۹۷۳.
عکس از شلیک کنندگان توسط باب براون (NBC).
سنگ مزار رایان
پارک یادبود لئو رایان
اداره پست لئو رایان
بکجه نو

| 0 | 1 |
| --- | --- |
بکجه نو: بکجه نو
هانگول: 후백제
هانجا: 後百濟
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Hu-baekje
مک‌کیون–ریشاور: Hu-paekche
پادشاهی بکجه نو در سال ۹۰۰ میلادی پس از تجزیه شیلا شکل گرفت و در سال ۹۳۶ توسط گوریو فتح شد. پایتخت آن در جئونجو، در استان جئولابوک-دو امروزی بود.
فهرست پادشاهان باکجه جدید

| شماره | نام امپراتور | دوره زندگانی (میلادی) | نسبت با امپراتورهای قبلی | دوره حکومت (میلادی) | پایتخت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | گیون هوون | ۸۶۷–۹۳۶ | مؤسس سلسله | ۹۰۰–۹۳۵ | جئونجو |
| ۲ | گیون سینگئوم | ؟ - ؟ | پسر گیون هوون | ۹۳۵–۹۳۶ | جئونجو |
مردم پشه‌ای

| 0 | 1 |
| --- | --- |
کودک پشه‌ای در افغانستان: کودک پشه‌ای در افغانستان
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
لغمان، کاپیسا و ننگرهار: لغمان، کاپیسا و ننگرهار
زبان‌ها: زبان‌ها
زبان پشه‌ای پشتو فارسی همچنان تکلم می‌نمایند به زبان دوم: زبان پشه‌ای پشتو فارسی همچنان تکلم می‌نمایند به زبان دوم
دین: دین
اسلام: اسلام
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
پشتونها، تاجیک‌ها خالاص، نورستانی و کشمیر : پشتونها، تاجیک‌ها خالاص، نورستانی و کشمیر 
طایفه پشه‌ای یکی از اقوام اصلی یازده‌گانه افغانستان و دارای زبانی به نام پشه‌ای است. واژه پشه‌ای شکل تحول یافته یک نام خیلی قدیمی حدود دو هزار و پانصد ساله است که در ادوار مختلف به نام‌های بها شه، بهشه پیشه چه، پیشاچی، پشاوی، پاشایی، پشه یی، پشیی، پشئی و پشه‌ای ثبت گردیده. تاکنون در مورد وجه تسمیه پشه‌ای نظریه‌هایی مطرح شده است:
. پشه‌ای از کلمه بهاشه گرفته شده که پانینی از آن نام برده و زبان سانسکریت را به وجود آورده‌است، وبهاشه، بهاش ویا باش در زبان پشه‌ای لفظ را می‌گویند.
. برخی پشه‌ای را مأخوذ از پشاثه یا پشاچه می‌دانند که دیو و نیز گوشت‌خوار معنا می‌دهد.
. عده‌ای به این گمانند که پشه‌ای از پشی گرفته شده که مستحکم و قوی معنی دارد، زیرا در زبان پشه‌ای دیوار و نیز قبرقه را می‌گویند که هردوی آنها مستحکم و قوی هستند.
. برخی می‌گویند که در زمان‌های خیلی قدیم شاهی از این مردم بود که بعدها همه این مردم و زبان آن بنا بر ارتباط قومی و زبانی به آن شاه به نام پاشایی نامیده شده‌اند؛ زیرا در گذشته‌ها شاه را (پاشا) می‌گفتند و به مرور زمان در اثر همین ارتباط پاشایی، پشایی و پشه‌ای نامیده شده‌اند.
با این همه به این گفته‌های دور از دانش زبانشناسی و تاریخ باستان‌شناسی پافشاری کرد و باید در تاریخ در پی نام آنان بود می‌دانیم که در پارسی پهلوی سین و شین بهم دگرش می‌یافتند مانند فرشته و فرسته -همچنین پسا و پشا نامی آشنا در تاریخ باستانند همان نام که کورش و داریوش از انند و شهر پسا (فسا) و پسارگرد (پاسارگاد در گویه یونانی‌اش) و پسره (بصره) را ساختند نام کلمان (کرمان) و لمغان (رمگان) نیز در دو سویه با هم پیوند دارند.
زیست جغرافیایی

پشه‌ای‌ها یکی از اقوام باستانی و ساکنان اصلی افغانستان هستند که اکثراً در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه هندوکش سکونت دارند؛ پشه‌ای‌ها در قسمت‌های شرقی افغانستان به‌ویژه در شهرستان‌های اله سای، کوهبند نجراب، ولسوالی تگاب و کوهستان‌های ولایت کاپیسا، الینگار، الیشنگ، دولت شاه، قرغه یی مرکز ولایت لغمان، در ولسوالی شیوه، دره نور و مرکز ولایت ننگرهار، در ولسوالی نورگل، ومناطق چلس، کونگل وکوردر ولایت کنرها، در ولسوالی‌های ننگراج و دوابه ولایت نورستان، در منطقه اوزبین ولسوالی سروبی در کنار برادران پشتون، تاجک و نورستانی زیست نموده و به صورت پراگنده در ولایات مرکزی (در چل باغتوی ولسوالی جاغوری، حصه دوی مالستان ولایت غزنی و پییک خاص ارزگان)، دره پشه یی ولسوالی پغمان ومرکزولایت کابل، در ولسوالی تگاب پشه یی ولسوالی خوست فرنگ، در دره پشه یی قاصان ولسوالی اندراب، در بغلان مرکزی ولایت بغلان، در نار چمن ولایت تخار، در شهر بزرگ ولایت بدخشان، در بعضی محلات ولایت کندز، بلخ، فاریاب وهرات در پهلوی سایر اقوام باهم برادر کشور زنده گی می‌نمایند. مرمان پشه ئی طی قرون متمادی بنابر عوامل گوناگون از مناطق اصلی شان که به نام گنداره گندهارا نامیده می‌شد به دیگر حصص کشور نقل مکان نموده‌اند که اکثراً زبان پشه یی را از دست داده‌اند، عده از پشه یی‌ها قبلاً در پاکستان و ایران نیز نقل مکان نموده‌است. طبق نوشته میر غلام محمد غبار پشه یی‌ها از منطقه گندهارا حدود هفت و نیم قرن قبل از امروز به قسمت‌های غور و غرجستان نقل مکان نموده‌اند؛ و فیض محمد کاتب هزاره در جاغوری از منطقه پشه یی و پشه یی‌ها یادآوری کرده‌است. ظهیرالدین محمد بابر حدود پانصد سال قبل از موجودیت زبان پشه یی حتی در کابل و نواحی آن یادآوری می‌شود. پشه‌ای‌ها هفت نماینده در پارلمان افغانستان دارند. مردم پشه‌ای زیاده در میان پشتون‌ها زندگی دارند. جمعیتشان بیش از نیم میلون است. دین مردم پشه‌ای اسلام حنفی است.
آموزش و پرورش

طی قرن‌ها زبان مردم پشه تحت تأثیر زبان‌های دولتی قرار گرفته بود. از مدت ۳۰ سال به این‌طرف دانشمندان پشه‌ای خواستند که زبان خود را نه تنها حفظ بلکه گسترش دهند. از آن تاریخ به بعد کتاب‌ها و رسانه‌ها در مورد پشه‌ای‌ها نوشتند. اکنون برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی به زبان پشه‌ای موجود است.
حفیظه رحیمی می‌گوید: «ما در حال حاضر کتاب‌های درسی را به زبان پشه‌ای از صنف اول تا دوازدهم تألیف می‌کنیم، از نگاه محتوایی این کتاب‌ها هیچ تفاوتی با کتاب‌های دیگر ندارد، ولی یک تعداد مطالب با فرهنگ منطقه ما همخوان است و مسایلی را می‌نویسیم که با روح فرهنگی منطقه همخوانی داشته باشد.» تا اکنون پشه‌ای‌ها کدام مکتب الی صنوف بالا ندارند در این اواخر در ولسوالی دره نور ولایت ننگرهار از طرف یک مؤسسه خیریه کورس‌های سوادآموزی به زبان پشه‌ای ایجاد شده‌است. کتب درسی این کورس‌ها به زبان پشه‌ای چاپ و تدریس می‌شود. اگرچه از طرف ریاست تألیف و ترجمه وزارت معارف افغانستان نیز کتاب‌های درسی پشه‌ای برای مدرسه‌های پشه‌ی‌زبان تألیف و چاپ کرده است، هنوز تدریس آن آغاز نشده است. مشکل دیگر اینکه برخی محله‌های پشه‌ای‌نشین زبان خود را از دست داده‌اند برای نمونه در ولسوالی پغمان روستا و دره‌ای به نام پشه‌ای وجود دارد ولی زبان پشه‌ای خود را از دست داده است. در حالی که در یکی از مضامین سالنامه ۱۳۱۳ مجله کابل آمده‌است که: “در ۵۰۰–۶۰۰ خانه در بیگ توت پغمان در قریه پشه یی به زبان پشه یی تکلم می‌کنند.
تاریخچه

پشه‌ای‌ها بخشی از آریایی‌ها می‌باشند که برای بیش از چهار هزار سال در افغانستان زندگی می‌کنند. از اسناد تاریخی و به خصوص از سرودهای ریگ‌ودا برمی‌آید که قبیله ویدی آریایی‌های بلخ قدیم از طریق دره‌های هندوکش به مناطق شرقی و جنوب غربی پراگنده شده و برخی از این مردم از کنار دریای کوبها (کابل) و معاونین آن از طریق نجراب، تگاب، سروبی، و ولایت لغمان به حوزه دریای کنر رسیده و از آن جا به مناطق سواستو یعنی به نواحی دریای سوات، پاکستان پراگنده شده و در ین دور و نواحی سکونت اختیار کرده‌اند که پشه‌ای‌های امروز برخی از این مردم است. به استناد سرودهای ریگ ویدا (۱۴۰۰ ق م) و دیگر اسناد و دلایل موثق، پشه یی‌های امروز در آن زمان به نام الینا یاد شده و در جنگ ده قبیله آریایی آن زمان که مشهور است نام و مقام درخشنده داشته‌است. در نتیجه این جنگ که میان سوداس مربوط قبیله بهاراته و ویسو مترا به وقوع پیوست سوداس و قبایل متخد آن پیروز گردیده وراه رفت‌وآمد ده قبیله آریایی که به نام جبهه ویسو مترا نامیده می‌شد بطرف هند مسدود شده و در منطقه خود باقی ماندن. از این جمله الینایی‌ها که پشه یی‌های امروزی و دیگر اقوام داردی و نورستانی شامل آن می‌شود به طرف شمال دریای کوبها در دره‌های شاداب الینگار و الیشنگ سکونت اختیار کرده و بعد به مرور زمان بنا بر کثرت نفوس و عوامل دیگر در اطراف و نواحی آن دره‌ها و بخش‌های وسیع شمال غرب کندهارا (وادی بین کابل و پیشاور) پراگنده و مسکن گزین گردیدند. پشه یی‌ها در طول تاریخ به نام‌های الینا (سمسور، شاداب و سبز) داردی (از کوه و کوهی)، کوهستانی، دیگان و لغمانی که معنی دهنشین را می‌دهد نامیده شده‌است. هکذا در این اواخر بعضاً به نام نورستانی و شاړی (شاړی یک کلمه پشه یی و معنای آن است برویم) نامیده شده‌اند. درنامهای ولسوالی علینگار و ولسوالی علیشنگ که جای بود و باش پشه یی‌ها بوده و حال نیز اکثر پشه یی‌ها در این مناطق و اطراف آن سکونت دارند و نیز در اله سای ریشه کلمه الینا موجود بوده و الینگار در زبان پشه‌ای معنی جای و خانه الینا را می‌دهد. از بعضی شواهد برمی آید، قبایل سرکش و جنگ جوی را که در مناطق شمال دریای کابل توسط مورخان سکندر به نام اسکینی، گوری و اسپاس نامیده شده که در مقابل قشون اسکندر مقاومت شدید از خود نشان داده و هر دو جانب متحمل خسارات جانی و مالی سنگین گردیده‌اند اکثراً اجداد و نیاکان همین پشه یی‌های امروزی می‌باشند. برعلاوه این که این منطقه مسکن قدیمی و ثابت این مردم بوده‌است نام‌های قبایل متذکره با کمی تفاوت حالا نیز در بین آن‌ها موجود است. اسکین یا اسکینی‌ها نام منطقه و قبیله است مربوط پشه یی‌های ولسوالی اله سای که بدون شک و تردید با نام اساکینی، بی ارتباط نیست. در ارتباط گوری باید گفت که پشه یی‌های ولسوالی دره نور و اطراف آن گوار را به مفهوم اصیل وصاف استعمال نموده و به این نام می‌بالند و نیز نام منطقه گوریک که مردم آن به به نام گوریکی یاد می‌شوند و پشه یی هستند و نیز طایفه به نام گوریک در کهوی کلمان یا قبیله زبان گوارباتی و گهواری که در ناحیه علیای کنرها زندگی کرده و با پشه یی‌ها قرابت خیلی نزدیک دارند و همچنین اسپی‌ها یا اشپی‌ها که به نام اشپی وال نامیده می‌شوند در دره اشپی ولسوالی اله سای زنده گی می‌کنند نام‌هایست که برای اثبات این حقایق مثال‌های خوبی به‌شمار می‌رود.