stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مشهد کاوه

| مشهد کاوه | مشهد کاوه |
| --- | --- |
روستا: روستا
مشهد کاوهموقعیت در ایراننمایش نقشه ایرانمشهد کاوهمشهد کاوه (اصفهان)نمایش نقشه اصفهان: مشهد کاوهموقعیت در ایراننمایش نقشه ایرانمشهد کاوهمشهد کاوه (اصفهان)نمایش نقشه اصفهان
مختصات: ۳۲°۴۰′ شمالی ۵۰°۳۰′ شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۶۶۷°شمالی ۵۰٫۵۰۰°شرقی﻿ / 32.667; 50.500: مختصات: ۳۲°۴۰′ شمالی ۵۰°۳۰′ شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۶۶۷°شمالی ۵۰٫۵۰۰°شرقی﻿ / 32.667; 50.500
کشور: ایران
استان: اصفهان
شهرستان: چادگان
بخش: مرکزی
دهستان: کاوه آهنگر
جمعیت: 
مشهد کاوه، مرکز دهستان کاوه آهنگر و روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان چادگان در استان اصفهان ایران است.
نمایه‌ای از محوطه‌ی بیرونی مقبره‌ی منسوب به کاوه آهنگر در روستای مشهد کاوه. در تصویر،شیرهای سنگی نیز به عنوان حافظان اماکن مذهبی و زیارتی قابل‌ مشاهده هستند.
پیوندِ مشهدکاوه با کاوه آهنگر

برخی منابع، مشهدکاوه را به عنوانِ زادگاه کاوه‌آهنگر می‌شمارند که البته منابع موثقی درباره اثبات این ادعا وجود ندارد. مقبره این اسطوره تاریخی در این روستا در نزدیکی رودخانه قرار دارد؛ بنای این بقعه تاریخی بیش از ۷۰۰ سال قدمت دارد و در صفّ ثبت ملی قرار دارد.
پراکنش انسانی

جمعیت روستا بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۸۲۲ نفر (۶۵۸ خانوار) بوده‌است. این دهستان را با نام‌هایی چون دهستان کاوه، دهستان کاوهٔ آهن‌گر یا مشهد گویند. اقوام ترک زبان ساکن در شهر چادگان و به ویژه روستای مشهد کاوه ساکنین اصلی این روستا می‌باشند.
آرام‌گاه کاوه‌آهنگر، پسرش قارن و  احتمالاً دخترش در این روستا قرار دارد. این بنا مربوط به دوره ایلخانی و با قدمت ۷۰۰ سال از قدیمی ترین بناهای تاریخی برجای مانده در شهرستان چادگان است که توسط اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان مرمت شد. این بنا دارای گنبدی منحصر به فرد دوپوسته ای و هشتی ورودی است که در مرحله اول، مرمت و سبک سازی، شیب بندی و عایق کاری حاشیه گنبد، کف سازی، بازسازی ضریح چوبی داخل بنا انجام شد.تپه‌ای نیز در این دهستان است که در ۱۰ کیلومتری پشت سد می‌باشد و آثاری از این تپه به دست آمد که رابطه تمدّن کنار رودخانهٔ زاینده رود را با تمدن سیلک کاشان اثبات کرد.
پارک ملی آیرون رنج

پارک ملی آیرون رنج
پارک ملی آیرون رنج (به انگلیسی: Kutini-Payamu National Park) در ایالت کوئینزلند استرالیا واقع شده است.
محل آن در حدود ۱۹۰۰ کیلومتری شمال غربی مرکز این ایالت، یعنی شهر بریزبن است. پارک ملی آیرون رنج از سطح دریا ۱۰۸ متر ارتفاع دارد. میانگین بارندگی سالانه آن ۱٬۲۹۹ میلی‌متر است. مرطوب‌ترین ماه آن مارس است
آیفون ۴

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سازنده: شرکت اپل
سری: آیفون
شبکه‌ها: ۲جی: ۸۵۰ / ۹۰۰ / ۱۸۰۰ / ۱۹۰۰ ۳جی: HSDPA ۸۵۰ / ۹۰۰ / ۱۹۰۰ / ۲۱۰۰
رونمایی: ۲۴ ژوئن ۲۰۱۰
پس‌از: آیفون ۳جی‌اس
پیش‌از: آیفون ۴اس
ابعاد: ۱۱۵٫۲، ۵۸٫۶، ۹٫۳ میلی‌متر
وزن: ۱۳۷ گرم
سیستم‌عامل: iOS 4
CPU: ۱ گیگاهرتز پردازنده اپل ای۴
حافظه موقت (RAM): ۵۱۲ مگابایت
حافظه داخلی: ۳۲–۱۶ گیگابایت
باتری: باتری یون‌لیتیم ۱۴۲۰ میلی‌آمپرساعت
ورودی‌های داده: صفحه چندلمسی، دکمه home، دو میکروفن، اصلی - تثبیت و حذف صدای زاید، ژیروسکوپ در سه جهت، حسگر مجاورتی، شتاب‌سنج در سه جهت، مغناطیس‌سنج، آشکارساز نوری، سنسور نور محیط
نمایشگر: ۳٫۵ اینچ رتینا، نور پس‌زمینه چندلمسی، ۹۶۰×۶۴۰ پیکسل، ۱۷میلیون رنگ، آی‌پی‌اس تی‌اف‌تی
دوربین پشت: ۵ مگاپیکسل دارای فوکوس خودکار، فوکس لمسی، زوم دیجیتال 5x، فلش ال‌ای‌دی، فیلمبرداری 720P اچ‌دی با بیش از ۳۰ فریم در ثانیه
دوربین جلو: عکس‌برداری و فیلم‌برداری VGA و فیلم‌برداری 30fps
اتصال: یواس‌بی ۲، شبکه محلی بیسیم، بلوتوث ۲٫۱ + ای‌دی‌آر، خروجی تلویزیون
آی‌فون ۴ (به انگلیسی: iPhone 4) نسل چهارم از تلفن‌های هوشمند برند آیفون است که بعد از آیفون ۳جی‌اس توسط شرکت اپل ساخته شده و در تاریخ ۷ ژوئن ۲۰۱۰ توسط استیو جابز مدیرعامل این شرکت در جریان کنفرانس جهانی توسعه‌دهندگان اپل در سال ۲۰۱۰ رونمایی شد و در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۰ به‌صورت جهانی در نمایندگی‌های کمپانی اپل (اپل استور) در کشورهای ایالات متحده، انگلستان، کانادا، آلمان، ژاپن و… به‌طور همزمان وارد فروش شد. آیفون ۴ در مقایسه با گوشی‌های آیفون قبلی سبک‌تر و کوچک‌تر است و مسئولان شرکت اپل اعلام کرده‌اند که بدنهٔ فلزی این گوشی‌ها در عمل با ایفای نقش آنتن، امکان آنتن‌دهی بهتری در مقایسه با آیفون‌های قدیمی‌تر فراهم می‌کند. آیفون ۴ در هفتهٔ نخست ۱٫۷ میلیون دستگاه فروخت. آیفون ۴ ابتدا فقط در یک مدل ساخته شد و در سال بعدی، نسخهٔ ۴اِس جانشین آن شد. این گوشی به دومین گوشی‌های پرفروش جهان تبدیل شد.
ویژگی‌ها

آیفون ۴ نسبت به سری قبلی باریک‌تر است، قطر سری جدید ۹.۳ میلی‌متر است که نسبت به سری قبل ۳ میلی‌متر باریک‌تر ساخته شده‌است. پشت و رو از پوشش چربی‌گریز(oleophobic) که ضدّ خش و اثر انگشت است و پنجاه بار از شیشه مستحکم‌تر است و در ساخت شیشهٔ بالگرد و قطارهای پر سرعت کابرد دارد پوشش داده شده‌است. آیفون ۴ دارای یک ساختمان استیل آلومینیومی ۳ تکه است که به دور حاشیهٔ آن کشیده شده و بخشی در نقش آنتن جی‌اس‌ام و بخش دیگرَ در نقش آنتن بلوتوث و وایرلس و جی‌پی‌اس است. این ساختار باعث استحکام بالای آیفون ۴ شده‌است به‌طوری‌که آن را از دیگر رقبای خود متمایز می‌کند. آیفون ۴ دارای تراشه اِی۴ (A4) با سرعت ۱ گیگاهرتز و حافظه دسترسی تصادفی (رَم) ۵۱۲ مگابایت است. که با این امکانات قادر به پخش و ویرایش فایل‌های تصویری با کیفیت اچ‌دی، قابلیت مولتی‌تسک و پردازش قدرتمند به‌طوری‌که قابل مقایسه با دیگر گوشی‌های همردهٔ خود نیست را پیدا کرده‌است. این محصول همچنین مجهز به دوربین ۵ مگاپیکسل دارای فوکوس خودکار و فلش ال‌ای‌دی و صفحه نمایش ۳٫۵ اینچ مورب، ال‌ای‌دی پس‌زمینه‌ای لمسی، با ۹۶۰×۶۴۰ پیکسل در ۳۲۶ نقطه در اینچ، ۱۶ میلیون رنگ و کانترست ۸۰۰:۱ و حداکثر روشنایی cd/m2 500 است.
جابز در حال معرفی آیفون 4
استیو جابز هنگام نشان دادن آیفون ۴ به دمیتری مدودف
تیفانی کیس (جیمز باند)

| تیفانی کیس | تیفانی کیس |
| --- | --- |
شخصیت داستان‌های جیمز باند: شخصیت داستان‌های جیمز باند
نخستین حضور: الماس‌ها همیشگی‌اند (۱۹۵۷، رمان)
آخرین حضور: الماس‌ها همیشگی‌اند (۱۹۷۱، فیلم)
پدیدآور: یان فلمینگ
ایفاگر: جیل سنت جان
اطلاعاتِ درون‌داستانی: اطلاعاتِ درون‌داستانی
جنسیت: مؤنث
وابستگی: مافیای آمریکا (در رمان)  سازمان اسپکتر (در فیلم)
طبقه‌بندی: باندگرل
تیفانی کیس (به انگلیسی: Tiffany Case) شخصیت داستانی در رمان جیمز باند با نام الماس‌ها همیشگی‌اند نوشته ایان فلمینگ در سال ۱۹۵۷ است. اقتباس سینمایی این داستان در فیلمی به همین نام در سال ۱۹۷۱ صورت گرفت. نقش تیفانی کیس در این فیلم توسط جیل سنت جان به‌تصویر کشیده‌شد.
رمان

در رمان ایان فلمینگ، او یک قاچاقچی الماس آمریکایی است که برای The Spangled Mob، یک باند بی رحم آمریکایی که در حال قاچاق الماس از آفریقا از طریق یک خط لوله بین‌المللی است، کار می‌کند. او از یک صدای تلفنی که او را فقط به نام "AB C" می‌شناسد (در واقع جک اسپنگ، یکی از بنیانگذاران اوباش و مدیر عملیات اروپایی آن) دستور می‌گیرد و مراقب پیک‌هایی است که الماس‌ها را از اروپا به آمریکا می‌برند. او همچنین به عنوان فروشنده بلک جک در تیارا، یک هتل و کازینو در لاس وگاس که متعلق به برادر جک، سرافیمو است، کار می‌کند که به عنوان مقر آمریکایی اوباش عمل می‌کند.
باند به عنوان یک کلاهبردار کوچک ظاهر می‌شود تا با تیفانی در لندن ارتباط برقرار کند و از او به‌طور حرفه ای به عنوان دروازه ای برای ورود به خط لوله استفاده می‌کند، حتی اگر علاقه شخصی به او پیدا کند. فلیکس لایتر، آشنا با پیشینه تیفانی، باند را با این واقعیت آشنا می‌کند که او در نوجوانی مورد تجاوز گروهی قرار گرفت و در نتیجه، نفرت او از مردان ایجاد شد. با این وجود او جذب باند می‌شود و این دو در نهایت عاشق می‌شوند.
تیفانی علیه شرکای سابق خود روی می‌آورد و به باند کمک می‌کند از چنگال آنها فرار کند. در رمان، او بعداً توسط وینت و کید در ملکه الیزابت ربوده می‌شود، اما توسط باند نجات می‌یابد.
پس از این ماجراجویی، این دو برای مدت کوتاهی با هم زندگی می‌کنند، اما مانند بسیاری از زنان باند، او با رمان بعدی، از روسیه، با عشق، از زندگی او خارج می‌شود. در این رمان، فلمینگ می‌نویسد که تیفانی برای باند زندگی با او بسیار سخت می‌دید و با یک افسر نظامی آمریکایی به ایالات متحده بازگشت و ظاهراً قصد ازدواج با او را داشت
فیلم

فیلم اقتباسی سال ۱۹۷۱ از الماس‌ها ابدی اند در داستان و به همراه آن شخصیت تیفانی تجدید نظر شده است. در این فیلم، او یک قاچاقچی کوچک است که ناخواسته برای دشمن باند، ارنست استاورو بلوفلد و سازمان تروریستی او، SPECTER کار می‌کند. باند با ظاهر شدن به عنوان پیتر فرانکس، با او شراکتی ترتیب می‌دهد، اما این بار برای بررسی نقش او در جدیدترین طرح جنایی بلوفلد است. او ابتدا بر این باور بود که او و «فرانکس» میلیون‌ها دلار به دست خواهند آورد، اما در حالی که افراد بلوفلد، آقای وینت و آقای کید، شروع به از بین بردن تمام حلقه‌های زنجیره قاچاق می‌کنند، درگیر خیلی بیشتر از آنچه که برایش چانه‌زنی می‌کرد گرفتار می‌شود. هنگامی که آنها به‌طور تصادفی فتح کازینو باند، Plenty O'Toole را پس از اشتباه گرفتن او با تیفانی می‌کشند، او به باند کمک می‌کند تا مسیر الماس‌های قاچاق را به سمت بلوفلد دنبال کند.
در پایان فیلم، تیفانی به باند کمک کرد تا بلوفلد را شکست دهد و این دو با هم آمریکا را برای یک سفر دریایی عاشقانه ترک کنند. در شب اول، آنها با یک سوء قصد توسط وینت و کید قطع می‌شوند، اما باند آن را خنثی می‌کند و آن دو به سفر خود ادامه می‌دهند و آگاهند که ماهواره پوشیده از الماس بلوفلد، که اکنون غیر کاربردی است، بالای سر آنها در فضا قرار دارد. تیفانی با صدای بلند تعجب می‌کند که چگونه ممکن است الماس‌ها را دوباره به زمین برگردانند.
تحلیل و بررسی

بوئل اولفسدوتر استدلال می‌کند که «شخصیت‌پردازی فلمینگ از کیس وقتی از رمانی به صفحه نمایش منتقل می‌شود، ضعیف بود»: در حالی که او به‌عنوان «زنی سخت‌کوش، مستقل و مجرد» در رمان به تصویر کشیده می‌شود، شخصیت او در فیلم تضعیف می‌شود. Ulfsdotter پیشنهاد می‌کند که این به دلیل اضافه شدن شخصیت Plenty O'Toole ایجاد می‌شود:
مانکیویچ با وجود افراط بصری کیس، برنامه زنانه برجسته از طریق لباس پوشیدن و اجرای متکی به خود، شخصیت دوم زن را وارد روایت کرد، که همه به وضوح نشان می‌دهد که او می‌توانست نقش اوتول را نیز بازی کند.
جیل سنت جان در نقش تیفانی کیس
پروانه‌ها (فیلم ۱۹۸۸)

| پروانه‌ها | پروانه‌ها |
| --- | --- |
کارگردان: ولفگانگ بکر
نویسنده: ولفگانگ بکر، ایان مک‌یوون
مدت زمان: ۵۷ دقیقه
کشور: آلمان غربی
زبان: آلمانی 
پروانه‌ها (به آلمانی: Schmetterlinge) فیلمی سیاه و سفید از آلمان غربی به کارگردانی ولفگانگ بکر است. این فیلم برنده پلنگ طلایی جشنواره بین المللی فیلم لوکارنو در سال ۱۹۸۸ شد.
داستان فیلم

اندی یک روز بسیار گرم تابستانی در اطراف شهر قدم می زند. او روز گذشته به پلیس اطلاع داد که شاهد غرق شدن یک دختر بوده و امروز باید با پدر دختر روبرو شود. او درگیر تناقضات شدید چگونگی بیان این حادثه است.
خمیر بادام

| 0 | 1 |
| --- | --- |
خمیربادامی که به شکل میوه درآمده‌ است.: خمیربادامی که به شکل میوه درآمده‌ است.
نام‌های جایگزین: خمیر بادام
دمای سرو: مواد اصلی = پودر بادام، شکر
  رسانه: خمیربادام:   رسانه: خمیربادام
خمیربادام یا مارزیپان و مارسیپان، نوعی ماده غذایی است که از مخلوط کردن پودر بادام با شکر یا عسل درست می‌شود. این ماده نیمه‌جامد و قابل شکل‌گیری است. معمولاً به آن رنگ‌های خوراکی افزوده شده و پس از پخش کردن بر روی کیک به عنوان پوشش کیک از آن استفاده می‌شود. به عنوان خمیر مجسمه‌سازی خوراکی نیز به کار رفته و به اشکال گوناگونی در می‌آید. همچنین در داخل و مرکز شکلات نیز جای داده می‌شود. نوع شیرین آن به عنوان خمیربادام شهرت دارد و نوع کم شیرین آن به عنوان خمیربادام تزئینی شناخته می‌شود. خمیربادام را می‌توان در منزل نیز درست کرد.
ساندرا پیسانی

ساندرا پیسانی (انگلیسی: Sandra Pisani؛ زادهٔ ۲۳ ژانویه ۱۹۵۹ – ۱۹ آوریل ۲۰۲۲) بازیکن هاکی روی چمن اهل استرالیا بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال طلا، ۱ مدال نقره، ۱ مدال برنز شده بود.
نانتو روکوشو

نانتو روکوشو (انگلیسی: Nanto Rokushū) یا شش فرقه بودیسم نارا، همچنین به عنوان روکوشو هم شناخته می‌شود، این فرقه‌ها در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم از کره (کشور) و چین به ژاپن رسیدند.
همه این فرقه‌ها/مکتب‌ها تحت کنترل دولت تازه تأسیس ژاپن نارا (شهر) بود. این مکتب‌ها برای تقلید و گسترش افکار بودایی در سرزمین اصلی آسیا بنیان‌گذاری شده‌اند.
این مدارس در زمان   شاهزاده شوتوکو تایشی به وجود آمدند ، به احتمال زیاد قدرت دولت در حال گسترش را از طریق دکترین بودایی و  کنفسیوس‌گرایی افزایش دادند . به دلیل دخالت دولت در گسترش مذهبی، بودجه دولتی برای ساخت معابد بزرگ، مجسمه ها و نقاشی ها، به ویژه هفت معبد بزرگ جنوبی نارا، استفاده شد. بیشتر این فرقه ها می خواستند مکتب اصلی بودایی دودمان یاماتو و مقام های عالی رتبه باشند. به همین دلیل، بسیاری از آنها سعی کردند برای اشرافیت جذاب باشند.
سون هو یونگ

| سون هو یونگ | سون هو یونگ |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۶ مارس ۱۹۸۰ ‏(۴۴ سال) نیوجرسی، ایالات متحده
ملیت: کره جنوبی
دیگر نام‌ها: Andrew Son[نیازمند منبع]
پیشه موسیقی: پیشه موسیقی
ژانر: کی-پاپ آراندبی معاصر
پیشه(ها): خواننده بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۹–اکنون
ناشر(ان): Beat Interactive
عضو کنونیِ: g.o.d
وبگاه: www.sonhoyoung.co.kr
 :  
نام کره‌ای: نام کره‌ای
هانگول: 손호영
هانجا: 孫昊永
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Son Ho-yeong
مک‌کیون–ریشاور: Son Hoyŏng
 :  
سون هو یونگ (انگلیسی: Son Ho-young؛ زادهٔ ۲۶ مارس ۱۹۸۰) خواننده و بازیگر موزیکال کره‌ای-آمریکایی ساکن کره جنوبی است.
آلتشتات (هامبورگ)

| آلتشتات (هامبورگ) | آلتشتات (هامبورگ) |
| --- | --- |
Second-level subdivision of هامبورگ German:  Stadtteil : Second-level subdivision of هامبورگ German:  Stadtteil 
Nikolaifleet، one of a few remaining canals in Hamburg-Altstadt: Nikolaifleet، one of a few remaining canals in Hamburg-Altstadt
  پرچم[[ آلتشتات (هامبورگ)|]]:   پرچم[[ آلتشتات (هامبورگ)|]]
موقعیت آلتشتات (هامبورگ) در نقشه: موقعیت آلتشتات (هامبورگ) در نقشه
مختصات: ۵۳°۳۳′۰″ شمالی ۱۰°۰′۰″ شرقی﻿ / ﻿۵۳٫۵۵۰۰۰°شمالی ۱۰٫۰۰۰۰۰°شرقی﻿ / 53.55000; 10.00000: مختصات: ۵۳°۳۳′۰″ شمالی ۱۰°۰′۰″ شرقی﻿ / ﻿۵۳٫۵۵۰۰۰°شمالی ۱۰٫۰۰۰۰۰°شرقی﻿ / 53.55000; 10.00000
کشور: آلمان
ایالت‌های آلمان: هامبورگ
شهر: هامبورگ
Borough (Bezirk): Hamburg-Mitte
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۲ کیلومتر مربع (۰٫۵ مایل مربع)
ارتفاع: ۸ متر (۲۶ فوت)
جمعیت (۳۱ دسامبر  ۲۰۱۳): جمعیت (۳۱ دسامبر  ۲۰۱۳)
 • کل: ۱٬۶۷۵
 • تراکم: ۱۴۰۰/کیلومتر مربع (۳۶۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲
Dialling code(s): 040
کد ایزو ۳۱۶۶: DE-HH
پلاک خودرو: HH
وبگاه: www.hamburg.de
آلتشتات (به آلمانی: Hamburg-Altstadt) یک منطقهٔ مسکونی در آلمان است که در Hamburg-Mitte واقع شده‌است. آلتشتات ۱٫۲ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۶۷۵ نفر جمعیت دارد و ۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
سانچاری ویجای

| سانچاری ویجای | سانچاری ویجای |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: Vijay Kumar B.
زادهٔ: ۱۹۸۳ Panchanahalli, کادورو، بخش چیکماگالور، کارناتاکا، هند
ملیت: هند
پیشه: هنرپیشه
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۷–اکنون
سانچاری ویجای (انگلیسی: Sanchari Vijay؛ زادهٔ ۱۹۸۳) هنرپیشه اهل هند است. وی از سال ۲۰۰۷ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
وی سال ۲۰۱۴ برنده جایزه ملی فیلم بهترین بازیگر مرد شده‌است. او در فیلم در آشپزخانه شما بازی کرده‌است.
تندای

تندای (به ژاپنی: 天台宗 Tendai-shū) یکی از فرقه‌های دین بودایی در ژاپن است. این فرقه در دوره هی‌آن (سال‌های ۱۱۸۵–۷۹۴) توسط سایچو (سال‌های حیات ۸۲۲–۷۶۶) بنیان‌گذاری شد. تندای به عنوان بخشی از یک ترکیب عظیم از چندین دیدگاه بودایی و نیز شامل خطوطی از باطن‌گرایی است.
آونگ

آونگ ساده که تحت تأثیر گرانش و با فرض عدم مقاومت هوا و اصطکاک کار می‌کند؛ در این شکل، نقطهٔ اتکای بی‌اصطکاک (frictionless pivot)، دامنه (amplitude)، زاویهٔ  \theta ، میلهٔ (یا نخ) بی‌وزن (massless rod)، مسیر وزنه (bob's trajectory)، نقطهٔ تعادل (equilibrium position)، و وزنه سنگین (massive bob) نشان داده‌شده است.
یک آونگ فوکو در اسپانیا
آوَنگ یا پاندول (به فرانسوی: Pendule) یک سامانهٔ ساده فیزیکی است. آونگ وزنه‌ای است که از یک نقطه ثابت آویزان است و تحت تأثیر نیروی گرانش به جلو و عقب نوسان می‌کند.
ابن یونس کشف کرد که آونگ یک حرکت تناوبی منظم انجام می‌دهد که می‌توان از آن برای اندازه‌گیری زمان استفاده کرد. این منجر به اختراع ساعت آونگی توسط کریستیان هویگنس شد. اندازه وزنه در انتهای آونگ تأثیری بر دوره یا زمان آونگ ندارد.
ساعت آونگی که توسط کریستیان هویگنس در سال ۱۶۵۶ اختراع شد، تا دهه ۱۹۳۰ دقیق‌ترین فناوری زمان‌سنجی در جهان بود و به مدت ۲۷۰ سال به عنوان زمان‌سنج استاندارد در خانه‌ها و ادارات استفاده می‌شد. آونگ‌ها در ابزارهایی مانند شاغول و ابزارهای علمی مانند شتاب‌سنج‌ها، مترونوم‌ها و لرزه‌نگارها نیز استفاده می‌شوند و قبلاً در اندازه‌گیری شتاب گرانش در بررسی‌های ژئوفیزیکی و حتی به عنوان استاندارد طول نیز کاربرد داشتند.
اجزای آونگ:
وزنه (جرم): گویی که به انتهای نخ یا میله متصل است و دارای جرم مشخصی است.
نخ یا میله: نخ یا میله‌ای سبک و غیرقابل انعطاف که وزنه را به نقطه ثابت متصل می‌کند.
نقطه ثابت (محور): نقطه‌ای که نخ یا میله از آن آویزان است و آونگ حول آن نوسان می‌کند.
ویژگی‌های مهم آونگ:
دوره تناوب: مدت زمانی که طول می‌کشد تا آونگ یک نوسان کامل انجام دهد.
بسامد: تعداد نوسانات آونگ در واحد زمان.
دامنه: حداکثر زاویه‌ای که آونگ از حالت تعادل خود منحرف می‌شود.
طول آونگ: فاصله بین نقطه ثابت و مرکز جرم وزنه.
حرکت آونگ

آونگ یک وزنه است که با یک نخ یا میله آویزان شده و آزادانه تاب می‌خورد. وقتی وزنه را به یک سمت بکشیم و رها کنیم، به خاطر نیروی جاذبه زمین (گرانش) به جلو و عقب حرکت می‌کند و مدام از پایین‌ترین نقطه می‌گذرد. به یک حرکت کامل رفت و برگشت وزنه، یک نوسان می‌گوییم. مدت زمان یک نوسان کامل را «دوره تناوب» می‌نامند که به طول آونگ و کمی هم به میزان جابجایی وزنه بستگی دارد. با اندازه‌گیری دوره تناوب یک آونگ ساده، می‌توانیم شتاب جاذبه را در یک مکان خاص حساب کنیم.
وقتی آونگ را از حالت عادی‌اش خارج کنیم، گرانش باعث می‌شود به سمت پایین حرکت کند و سرعت بگیرد. وقتی به پایین‌ترین نقطه می‌رسد، سرعتش خیلی زیاد است. بعد از رد شدن از پایین‌ترین نقطه، جاذبه باعث می‌شود سرعتش کم شود تا در نهایت در سمت دیگر بایستد و دوباره به سمت پایین برگردد. این حرکت تاب خوردن مدام تکرار می‌شود.
اگر وزنه را خیلی کم جابجا کنیم، حرکت آونگ شبیه حرکت فنر می‌شود. این به این دلیل است که در این حالت، میزان جابجایی تقریباً متناسب با نیرویی است که آونگ را به حالت اول برمی‌گرداند. اما در واقعیت، آونگ‌ها جابجایی خیلی کمی ندارند و برای همین حرکتشان کمی پیچیده‌تر است. دانشمندی به نام هویگنس نشان داد که یک آونگ ایده‌آل به جای دایره، روی یک مسیر منحنی خاص که چرخ‌زاد نامیده می‌شود حرکت می‌کند. همچنین، آونگ‌های واقعی به مرور انرژی از دست می‌دهند و حرکتشان ضعیف‌تر می‌شود.
معادله حرکت آونگ ساده: مدت زمان یک حرکت رفت و برگشت کامل آونگ را دورهٔ تناوب آونگ گویند.
اگر آونگ تحت زاویه  \theta  بسیار کوچکی شروع به تاب خوردن کند به‌طوری‌که بتوان  \sin(\theta )\approx \theta  در نظر گرفت، می‌توان گفت که نوسان آونگ، نوسان ساده هماهنگ، و دوره تناوب  T آن به صورت زیر است:
T\approx 2\pi {\sqrt {l/g}}
که  l طول نخ و  g شتاب جاذبهٔ زمین است.
اگر θ کوچک نباشد، رابطه دوره تناوب، یک سری توانی برحسب توان‌های  l/g خواهد بود.
دورهٔ تناوب آونگ به جرمش بستگی دارد.
انواع آونگ

آونگ ساده: آونگی که در آن جرم نخ یا میله ناچیز فرض می‌شود و تمام جرم در وزنه متمرکز است.
آونگ مرکب: آونگی که در آن جرم نخ یا میله نیز در نظر گرفته می‌شود.
آونگ فیزیکی: هر جسم صلبی که از یک محور افقی آویزان شده و می‌تواند آزادانه نوسان کند.
همچنین آونگ‌هایی وجود دارند که از نیروی گرانش به عنوان نیروی بازگرداننده استفاده نمی‌کنند. به عنوان مثال، آونگ پیچشی از یک وزنه تشکیل شده است که به یک سیم (نازک) به نام سیم پیچشی متصل است و با پیچش، نیروی پیچشی در سیم ایجاد می‌کند که به عنوان نیروی بازگرداننده عمل می‌کند. آونگ پیچشی حتی در خارج از میدان گرانشی نیز کار می‌کند. مترونوم نوعی آونگ معکوس است - که در آن وزنه در بالای میله قرار دارد - که از یک فنر برای ایجاد نیروی بازگرداننده استفاده می‌کند.
آونگ ساده گرانشی

آونگ ساده گرانشی یک مدل ریاضی ایده‌آل از یک آونگ است. این نوع آونگ شامل یک وزنه (یا گوی آونگ) در انتهای یک نخ بدون جرم است که از یک محور آویزان شده است، بدون اصطکاک. هنگامی که فشار اولیه به آن داده می‌شود، به جلو و عقب در دامنه ثابت نوسان می‌کند. آونگ‌های واقعی تحت تأثیر اصطکاک و نیروی پسار هستند، بنابراین دامنه نوسانات آن‌ها کاهش می‌یابد.
آونگ
پویانمایی از یک آونگ که نیروهایی را که بر روی گوی عمل می‌کنند نشان می‌دهد: کشش T در میله و نیروی گرانش mg.
پویانمایی از یک آونگ که معادله حرکت و بردارهای شتاب را نشان می‌دهد
دوره نوسان

دوره تناوب یک آونگ با افزایش دامنه θ0 (عرض نوسان) افزایش می‌یابد.
دوره نوسان آونگ ساده گرانشی به طول آن، شتاب گرانشی محلی و تا حد کمی به حداکثر زاویه که آونگ از حالت عمودی منحرف می‌شود، θ0، که دامنه نامیده می‌شود، بستگی دارد. این به جرم گوی وابسته نیست. اگر دامنه به نوسانات کوچک محدود شود، بسامد T یک آونگ ساده، زمان لازم برای یک چرخه کامل، به صورت زیر است:
که در آن L طول آونگ و g شتاب گرانشی محلی است.
برای نوسانات کوچک، دوره تناوب تقریباً برای نوسانات با اندازه‌های مختلف یکسان است: یعنی «دوره تناوب مستقل از دامنه است». این ویژگی که هم‌زمانی نامیده می‌شود، دلیل بسیار مفید بودن آونگ‌ها برای زمان‌سنجی است. نوسانات متوالی آونگ، حتی اگر دامنه تغییر کند، زمان یکسانی می‌برد.
برای دامنه‌های بزرگتر، دوره به تدریج با دامنه افزایش می‌یابد، بنابراین طولانی‌تر از مقداری است که توسط معادله (۱) داده شده است. به عنوان مثال، در دامنه θ۰ = ۰٫۴ رادیان (۲۳ درجه)، ۱٪ بزرگتر از مقدار داده شده توسط (۱) است. دوره به صورت مجانبی (به بی‌نهایت) افزایش می‌یابد زیرا θ۰ به π رادیان (۱۸۰ درجه) نزدیک می‌شود، زیرا مقدار θ۰ = π یک تعادل مکانیکی برای آونگ است. دوره واقعی یک آونگ ساده گرانشی ایده‌آل را می‌توان در چندین شکل مختلف نوشت (به آونگ (مکانیک) مراجعه کنید)، یک مثال آن سری است:
 T=2\pi {\sqrt {\frac {L}{g}}}\left[\sum _{n=0}^{\infty }\left({\frac {\left(2n\right)!}{2^{2n}\left(n!\right)^{2}}}\right)^{2}\sin ^{2n}\left({\frac {\theta _{0}}{2}}\right)\right]=2\pi {\sqrt {\frac {L}{g}}}\left(1+{\frac {1}{16}}\theta _{0}^{2}+{\frac {11}{3072}}\theta _{0}^{4}+\cdots \right)
که در آن  \theta _{0} برحسب رادیان است.
اختلاف بین این دوره واقعی و دوره برای نوسانات کوچک (۱) در بالا، «خطای دایره‌ای» نامیده می‌شود. در مورد یک ساعت پدربزرگ معمولی که آونگ آن نوسان ۶ درجه و بنابراین دامنه ۳ درجه (۰٫۰۵ رادیان) دارد، تفاوت بین دوره واقعی و تقریب زاویه کوچک (۱) حدود ۱۵ ثانیه در روز است.
برای نوسانات کوچک، آونگ به یک نوسانگر هماهنگ نزدیک می‌شود و حرکت آن به عنوان تابعی از زمان، t، تقریباً حرکت هارمونیک ساده است:
 \theta (t)=\theta _{0}\cos \left({\frac {2\pi }{T}}\,t+\varphi \right)
که در آن  \varphi  یک مقدار ثابت است که به شرط اولیه بستگی دارد.
برای آونگ‌های واقعی، دوره با عواملی مانند شناوری و مقاومت گران‌روی هوا، جرم نخ یا میله، اندازه و شکل گوی و نحوه اتصال آن به نخ و انعطاف‌پذیری و کشش نخ، کمی تغییر می‌کند. در کاربردهای دقیق، ممکن است لازم باشد اصلاحات برای این عوامل در معادله (۱) اعمال شود تا دوره به‌طور دقیق ارائه شود.
یک آونگ میرا و رانده شده یک سامانه نظریه آشوب است.
آونگ مرکب

هر جسم صلب در حال نوسان که آزادانه حول یک محور افقی ثابت می‌چرخد، «آونگ مرکب» یا «آونگ فیزیکی» نامیده می‌شود. یک آونگ مرکب دارای دوره تناوب مشابه یک آونگ ساده گرانشی به طول  \ell ^{\mathrm {eq} } است که «طول معادل» یا «شعاع نوسان» نامیده می‌شود و برابر با فاصله از محور تا نقطه‌ای به نام «مرکز نوسان» است. این نقطه در زیر مرکز جرم آونگ قرار دارد، در فاصله‌ای که به توزیع جرم آونگ بستگی دارد. اگر بیشتر جرم در یک گوی نسبتاً کوچک در مقایسه با طول آونگ متمرکز شود، مرکز نوسان نزدیک به مرکز جرم است.
شعاع نوسان یا طول معادل  \ell ^{\mathrm {eq} } هر آونگ فیزیکی را می‌توان به صورت زیر نشان داد:
 \ell ^{\mathrm {eq} }={\frac {I_{O}}{mr_{\mathrm {CM} }}}
که در آن  I_{O} گشتاور لختی آونگ حول نقطه محور  O،  m جرم کل آونگ، و  r_{\mathrm {CM} } فاصله بین نقطه محور و مرکز جرم است.
با جایگزینی این عبارت در (۱) بالا، دوره تناوب T یک آونگ مرکب برای نوسانات به اندازه کافی کوچک، به صورت زیر است:
 T=2\pi {\sqrt {\frac {I_{O}}{mgr_{\mathrm {CM} }}}}
به عنوان مثال، یک میله صلب یکنواخت به طول  \ell  که حول یک انتها می‌چرخد، دارای گشتاور لَختی 




I

O


=


1
3


m

ℓ

2




{\textstyle I_{O}={\frac {1}{3}}m\ell ^{2}}

 است. مرکز جرم در مرکز میله قرار دارد، بنابراین 




r


C
M



=


1
2


ℓ


{\textstyle r_{\mathrm {CM} }={\frac {1}{2}}\ell }

. با جایگزینی این مقادیر در معادله بالا، 



T
=
2
π






2
3


ℓ

g





{\textstyle T=2\pi {\sqrt {\frac {{\frac {2}{3}}\ell }{g}}}}

 به دست می‌آید. این نشان می‌دهد که یک آونگ میله‌ای صلب، همان دوره تناوب یک آونگ ساده با دو سوم طول خود را دارد.
کریستیان هویگنس در سال ۱۶۷۳ ثابت کرد که نقطه محور و مرکز نوسان قابل تعویض هستند. این بدان معناست که اگر هر آونگی وارونه شود و از یک محور واقع در مرکز نوسان قبلی خود نوسان کند، همان دوره تناوب قبلی را خواهد داشت و مرکز نوسان جدید در نقطه محور قدیمی خواهد بود. در سال ۱۸۱۷، هنری کاتر از این ایده برای تولید نوعی آونگ برگشت‌پذیر، که اکنون به عنوان آونگ کاتر شناخته می‌شود، برای اندازه‌گیری‌های بهبود یافته شتاب ناشی از گرانش استفاده کرد.
تاریخ

یکی از اولین کاربردهای شناخته شده آونگ، دستگاه لرزه‌نگار قرن اول میلادی دانشمند چینی چانگ هنگ در دودمان هان بود. چانگ هنگ، دانشمند چینی، در قرن اول میلادی دستگاهی بر اساس آونگ اختراع کرد که می‌توانست زمین‌لرزه را تشخیص دهد. این دستگاه یک کوزه بود که هشت اهرم داشت و زیر هر اهرم یک وزغ فلزی با دهان باز قرار گرفته بود. وقتی زمین می‌لرزید، یکی از اهرم‌ها تکان می‌خورد و یک گوی کوچک از دهان کوزه به پایین می‌افتاد و وارد دهان یکی از وزغ‌ها می‌شد. وزغی که گوی را دریافت می‌کرد، جهت وقوع زمین‌لرزه را نشان می‌داد.
بسیاری از منابع ادعا می‌کنند که ابن یونس، ستاره‌شناس مصری قرن دهم، از آونگ برای اندازه‌گیری زمان استفاده کرده است، اما منابع دیگر می‌گویند که این یک خطا بود که در سال ۱۶۸۴ توسط مورخ بریتانیایی ادوارد برنارد آغاز شد.
در طول رنسانس، آونگ‌های بزرگ دستی به عنوان منبع نیرو برای ماشین‌های رفت و برگشتی دستی مانند اره، دم و پمپ استفاده می‌شدند. لئوناردو دا وینچی نقاشی‌های زیادی از حرکت آونگ‌ها کشیده است، البته بدون اینکه به ارزش آن برای زمان‌سنجی پی ببرد.