جوامع اوکراینی دور از وطن
تاریخچه > ۱۸۸۰ تا ۱۹۲۰ میلادی

در ربع آخر قرن نوزدهم به دلیل توزیع مجدد مالکیت اراضی، مهاجرت گستردهٔ اوکراینی‌ها از اتریش-مجارستان به قارهٔ آمریکا و از امپراتوری روسیه به اورال و آسیا (سیبری و قزاقستان) رخ داد.
جنبش ثانویهٔ مهاجرت تحت نظارت دولت اتریش-مجارستان متشکل از ۱۰/۰۰۰ اوکراینی از گالیسیا به بوسنی بود.
علاوه بر این، به دلیل تحریک روسیه، ۱۵۰۰۰ اوکراینی گالیسیا و بوکوفینا را ترک کردند و در روسیه ساکن شدند. بیشتر این مهاجران بعداً بازگشتند.
سرانجام در امپراتوری روسیه، برخی از اوکراینی‌های نواحی خه‌اوم و پودلاسکی و همچنین بیشتر یهودیان به قارهٔ آمریکا مهاجرت کردند.
برخی از کسانی که وطن خود را ترک کردند، بازگشتند. به عنوان مثال، از ۳۹۳/۰۰۰ اوکراینی که به ایالات متحدهٔ آمریکا مهاجرت کردند، ۷۰/۰۰۰ نفر بازگشتند.
بیشتر مهاجران به ایالات متحدهٔ آمریکا در صنایع ساختمانی و معدنی کار می‌کردند. بسیاری از آنها به‌طور موقت در ایالات متحدهٔ آمریکا کار می‌کردند تا حواله دریافت کنند.
در دههٔ ۱۸۹۰ میلادی، مهاجران کشاورزی اوکراین ابتدا به برزیل و آرژانتین مهاجرت کردند. با این حال، نوشته‌های استاد گالیسیایی و ملی‌گرا، دکتر جوزف اولسکیو در هدایت مجدد آن جریان به کانادا تأثیرگذار بود. او از یک سکونتگاه بلوکی اوکراینی که قبلاً توسط ایوان پیلیپیو (Iwan Pylypiw) تأسیس شده بود، بازدید کرد و با مقامات مهاجرت کانادا ملاقات کرد. دو جزوهٔ او دربارهٔ این موضوع، ایالات متحدهٔ آمریکا را به عنوان مکانی برای کار مزدی تمجید می‌کردند، اما بیان می‌کردند که کانادا بهترین مکان برای مهاجران کشاورزی برای به دست آوردن زمین رایگان است. در مقابل، او به شدت از رفتار با مهاجران اوکراینی در آمریکای جنوبی انتقاد می‌کرد. پس از نوشته‌های او، گسترش آهستهٔ اوکراینی‌ها به کانادا به شدت افزایش یافت.
قبل از شروع جنگ جهانی اول، تقریباً ۵۰۰/۰۰۰ اوکراینی به قارهٔ آمریکا مهاجرت کردند. این امر را می‌توان بر اساس فراوانی در کشورها به صورت زیر تقسیم کرد:
به ایالات متحدهٔ آمریکا: تقریباً ۳۵۰/۰۰۰ نفر
به کانادا: تقریباً ۱۰۰/۰۰۰ نفر
به برزیل و آرژانتین: تقریباً ۵۰/۰۰۰ نفر
در سال ۱۹۱۴ میلادی، جامعهٔ اوکراینی دور از وطن در قارهٔ آمریکا حدود ۷۰۰/۰۰۰ تا ۷۵۰/۰۰۰ نفر بود که به شرح زیر است:
۵۰۰/۰۰۰ تا ۵۵۰/۰۰۰ نفر در ایالات متحدهٔ آمریکا
تقریباً ۱۰۰/۰۰۰ نفر در کانادا
تقریباً ۵۰/۰۰۰ نفر در برزیل
۱۵/۰۰۰ تا ۲۰/۰۰۰ نفر در آرژانتین
بیشتر مهاجران به قارهٔ آمریکا متعلق به کلیسای کاتولیک یونان بودند. این امر منجر به ایجاد اسقف‌های یونانی کاتولیک در کانادا و ایالات متحده آمریکا شد. نیاز به همبستگی منجر به ایجاد تشکیلات مذهبی، سیاسی و اجتماعی اوکراینی شد. این تشکیلات جدیدِ اوکراینی، پیوندهایی با میهن داشتند که به این واسطه از آنجا کتاب‌ها، رسانه‌ها، کشیشان، شخصیت‌های فرهنگی و ایده‌های جدید وارد شدند. علاوه بر این، نفوذ محلی، و همچنین نفوذ سرزمین مادری، منجر به روند یک بیداری مجدد ملی شد. در برخی مواقع، دیاسپورا (جامعهٔ دور از وطن) در این بیداری مجدد از زمان خود جلوتر بود.
مهاجران از مناطق فراسوی کارپات و لمکو تشکیلات خود را ایجاد کردند و سلسله مراتب کلیسای کاتولیک یونانی جداگانهٔ خود را داشتند (کلیسای کاتولیک روتنی). این مهاجران اغلب روسین‌ها یا روتنی‌ها در نظر گرفته می‌شوند و برخی آنها را متمایز از سایر اوکراینی‌ها می‌دانند؛ با این حال در آرژانتین و برزیل، مهاجران از مناطق فراسوی کارپات و لمکو خود را اوکراینی معرفی می‌کردند.
اکثریت دیاسپورای (جامعهٔ دور از وطن) اوکراینی در قارهٔ آمریکا بر آزادی کشور و کسب استقلال تمرکز داشتند؛ بنابراین، در طول جنگ جهانی اول و مبارزه برای آزادی در اوکراین (۱۹۲۰–۱۹۱۹ میلادی)، دیاسپورای اوکراینی در ایالات متحده آمریکا و کانادا فعالانه به دنبال جلب حمایت دولت‌ها از آرمان خود بودند. نکتهٔ جالب نقش روتنی‌ها برای متقاعد کردن دولت ایالات متحدهٔ آمریکا در مورد گنجاندن منطقهٔ فراسوی کارپات به جمهوری چکسلواکی در سال ۱۹۱۹ میلادی است؛ دیاسپورای اوکراین نمایندگانی را به کنفرانس صلح پاریس فرستاد.
از سوی دیگر، دیاسپورای اوکراینی در امپراتوری روسیه، و به ویژه در آسیا، عمدتاً کشاورزی بود. پس از سال ۱۸۶۰ میلادی، دیاسپورا عمدتاً در مناطق ولگا و اورال قرار داشت، در حالی که در ربع آخر آن قرن، به دلیل کمبود فضا برای اسکان، دیاسپورا به سیبری غربی، ترکستان، خاور دور و حتی در منطقهٔ زلنی کلین (اوکراین سبز) گسترش یافت. در سرشماری امپراتوری روسیه در سال ۱۸۹۷ میلادی، ۱/۵۶۰/۰۰۰ اوکراینی به شرح زیر تقسیم شدند:
در بخش اروپایی امپراتوری: ۱/ ۲۳۲/ ۰۰۰ نفر.
در ولگا و اورال: ۳۹۳/۰۰۰ نفر.
در بخش‌های غیر اوکراینی (از نظر قوم‌نگاری) مناطق کورسک و وورونژ: ۲۳۲/۰۰۰ نفر.
حدود ۱۵۰/۰۰۰ نفر در بیسارابیا.
در بخش آسیایی امپراتوری: ۳۱۱/ ۰۰۰ نفر.
در منطقهٔ قفقاز: ۱۱۷/۰۰۰ نفر.
در دهه‌های بعدی، مهاجرت اوکراینی‌ها به آسیا افزایش یافت (تقریباً ۱/۵ میلیون اوکراینی مهاجرت کردند)، به طوری که در سال ۱۹۱۴ میلادی تقریباً ۲ میلیون اوکراینی در بخش آسیایی امپراتوری روسیه وجود داشت. در تمام امپراتوری روسیه، جمعیت دور از وطن اوکراینی بالغ بر ۳/۴ میلیون نفر بود. اکثر این جمعیت به دلیل عدم آگاهی ملی و نزدیکی با جمعیت محلیِ روسیه به ویژه در زمینهٔ مذهبی جذب شده بودند.
بر خلاف مهاجران اتریش-مجارستان، مهاجران اوکراینی در امپراتوری روسیه نه تشکیلات خود را ایجاد کردند و نه تعاملات زیادی با سرزمین خود داشتند. تنها، انقلاب ۱۹۱۷ میلادی اجازهٔ ایجاد تشکیلات اوکراینی را داد که با تولد دوبارهٔ ملی و سیاسی در اوکراین مرتبط بود.