stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
طومارهای دریای مرده

| طومارهای دریای مرده | طومارهای دریای مرده |
| --- | --- |
The Psalms Scroll (11Q5), one of the 981 texts of the Dead Sea Scrolls, with a partial Hebrew transcription.: The Psalms Scroll (11Q5), one of the 981 texts of the Dead Sea Scrolls, with a partial Hebrew transcription.
مواد: پاپیروس, parchment and برنز
نوشته: Mostly زبان عبری; زبان آرامی، زبان یونانی, and زبان نبطی
خلق‌شده: Est. 408 گاه‌شماری دوران مشترک to 318 گاه‌شماری دوران مشترک
کشف‌شده: 1946/47–1956
مکان کنونی: Various
طومار زبور به همراه رو نویسی از آن
طومارهای دریای مرده (همچنین طومارهای غارهای قمران) (به عربی: مخطوطات البحر المیّت) دست‌نوشته‌های کهنی هستند که در کرانه شمال غربی دریای مرده در نزدیکی وادی قمران بین سال‌های ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۶ میلادی کشف شده‌است. این طومارها بیشتر به زبان عبری نوشته شده‌اند و شامل نسخه‌هایی از عهد عتیق هستند.
یافته‌ها شامل ۱۵٬۰۰۰ قطعه از ۸۰۰ تا ۹۰۰ نوشتار بوده که در طی سده‌های سوم تا دوم پیش از میلاد به نگارش درآمده‌اند. بیشتر پژوهندگان بر این باورند که این نوشته‌ها که در یازده غار پیدا شده‌اند متعلق به یک گروه فرقه‌ای خاص از یهودیان به نام اسنی‌ها است. این گروه از یهودیان معتقد بودند که دنیا به شکل مشخصی میان نیروهای خوب و نیروهای شیطانی تقسیم شده‌است. آنها خود را از بقیه یهودیان جدا کرده بودند و زندگی اجتماعی تشکیل داده بودند که توسط یک رهبر «ماشیح‌گونه» هدایت می‌شد. نزدیک بودن زمان تألیف این نوشته‌ها به سده یکم میلادی اطلاعاتی دربارهٔ پیدایش مسیحیت و برهمکنش مسیحیان آغازین و آداب و رسوم مذهبی یهودیان فراهم می‌کند.
غارهایی که دستنوشته‌ها در آنها یافت شد.
یافته‌ها شامل بخش‌هایی از تقریباً تمامی کتاب‌های موجود در عهد عتیق (شاید به استثناء کتاب استر) است. این موضوع اهمیت شایانی دارد زیرا نسخه‌های در دست پژوهندگان، پیش از این اکتشافات، قرن‌ها دیرتر نوشته شده بودند. این موضوع قابلیت مقایسه نسخه‌های کنونی عهد عتیق با نسخ قدیمی آن را فراهم می‌کند.
در حالی که برخی از کتب مقدس یافت شده تفاوت ناچیزی با متن عهد عتیق سنتی (یا مسوره‌ای) دارد، برخی از دست‌نوشته‌های یافت شده از کتاب سفر خروج (یکی از کتب تورات)، و سموئیل که در غار شماره چهار یافت شده‌اند، تفاوت چشمگیری، هم در نحوه بیان و هم در محتوا، با متن امروزی شان دارند. وجود اختلافات متنی زیاد، کارشناسان را به سمت پذیرش این نظریه که متن عهد عتیق در دست ما بر پایه سه خانواده از منابع تدوین شده‌است:
متن مسوره‌ای، متن عبری اصلی هفتادگانی و تورات سامری. به صورت فزاینده‌ای دانشوران بیشتری به این نتیجه رسیده‌اند که متن عهد عتیق پیش از استاندارد و قانونمند شدنش در سال ۱۰۰ میلادی بسیار روان بوده‌است.
تکه‌هایی از دستنوشته‌ها در موزه باستان‌شناسی عمان
متن کامل طومارهای بحرالمیت را سعید کریم پور از روی ترجمه انگلیسی گزا ورمِش به فارسی ترجمه کرده و این ترجمه در 800 صفحه، در سال 1398 از سوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شده است (این ترجمه با ویراست دوم مقدمه مترجم در سال 1399 به چاپ دوم رسیده است). ترجمه مذکور فقط شامل متن کامل طومارهای فرقه ای است و شامل طومارهای کتاب مقدسی نیست. این ترجمه در بیست و هفتمین دوره کتاب سال دانشجویی به عنوان ترجمه برتر در بخش تاریخ شناخته شده است.
مقایسۀ نسخه های کشف شده در غارهای قمران با نسخه های امروزی

نکتۀ قابل توجه این است که تفاوت‌های مذکور در بالا، تفاوتی در معنا و مفهوم متن‌ها ایجاد نمی‌کند. گزا ورمز، یکی از سرشناس‌ترین متخصصان محقق در خصوص نسخه‌های قُمران (نسخه‌های دریای مُرده)، در کتاب خود به نام The Complete Dead Sea Scrolls می‌نویسد (لینک این بخش از کتاب را در اینجا ببینید):
«The Qumran scriptual scrolls and especially the fragments are characterized by extreme fluidity...It should be noted however, that none of these variations affects the scriptual message itself» . ترجمه: "طومارهای قمران (دریای مُرده) و به ویژه تِکّه نوشته‌ها، نشان‌گر پویا بودن (متن) هستند... هرچند باید توجه داشت که هیچ‌کدام از این تفاوت‌ها، پیام متن را تغییر نمی‌دهند".
به این معنا که برخی مطالب صرفاً در جایی دیگر از متن نقل شده‌اند (که بر روی توالی و مفهوم متن هیچ تاثیری نمی‌گذارند)، یا عباراتی تکرار شده و یا نحوۀ بیان آن‌ها متفاوتند، در صورتی که مفهوم  پیام تغییری نمی‌کند. به عبارت دیگر، تفاوت‌های نگارشی گاه به گاه دیده می‌شود، اما مفهومی تغییر نمی‌کند.
در ادامه برای نمونه، به تورات/بخش خروج، پرداخته می‌شود، که کمی قبل‌تر گفته شد "تفاوت چشم‌گیری در بیان و محتوا با متن امروزی دارند". لازم به یادآوری است که این مورد یکی از بزرگترین تفاوت‌های بین نسخه‌های قمران با نسخۀ امروزی تورات است، بنابراین بررسی آن، در دید پیدا کردن به موضوع مفید خواهد بود.
نسخه‌های مربوط به بخش خروج (تورات، سفر خروج):
این بخش از تورات، همان‌طور که بالاتر گفته شد، در غار شماره چهار یافت شده است و باب 18 از بخش خروج از کتاب تورات را تشکیل می‌دهد. در نسخۀ کشف شده در غار شمارۀ 4، تکه نوشتۀ (Fragment) شمارۀ 4Q22، آیات 1 تا 24 (تورات، بخش خروج، باب 18، آیۀ 1 تا 24) با نسخۀ امروزی مطابقت کامل دارد. امّا آیه‌های 25 به بعد تفاوت با نسخۀ امروزی دیده می‌شود. امّا این تفاوت چیست؟ در ادامۀ این مقاله، هر دو متن با یکدیگر مقایسه شده‌اند که در خصوص موضوع «انتخاب قاضی توسط موسی برای طایفه‌های قوم اسرائیل است»:
مقایسۀ نسخه های کشف شده در غارهای قمران با نسخه های امروزی > - '''نسخۀ موجود امروزی''' (تورات، بخش خروج، باب 18، آیۀ 25 و 26):

«(25) موسی مردانی قابل را از تمام اسرائیل برگزید و ایشان را در رأس قوم، همچون روسای هزار نفر، روسای صد، روسای پنجاه و روسای ده قرار داد. (26) ایشان قوم را در هر وقت داوری می‌کردند، امر مشکل را به موسی عرضه می‌داشتند، اما هر امر کوچک را خودشان داوری می‌کردند.»
مقایسۀ نسخه های کشف شده در غارهای قمران با نسخه های امروزی > - '''نسخۀ قمران''' (تورات، بخش خروج، باب 18، آیۀ 25 و 26):

«(25) موسی به قوم گفت: من به تنهایی قادر به انجام این کار نیستم. یهوه، خدایتان، شما را زیاد کرده است و اینک شما امروز همچون ستارگان آسمان کثیر هستید. بادا که یهوه، خدای پدرانتان شما را هزاران برابر زیاد کند و برکت دهد، همان‌گونه که او به شما وعده داده است. من چگونه می‌توانم به تنهایی بار شما، مسئولیت شما و مشکلاتتان را تحمل کنم؟ مردانِ دانای شناخته شده را بر طبق هر طایفه [دوازده طایفۀ اسرائیل] انتخاب کنید و من آن‌ها را سرپرست [= مسئول، قاضی، داور] شما خواهم کرد. شما به من پاسخ دادید و گفتید چیزی که گفتی انجام دهیم خوب است. و او [موسی] سرپرست‌های [=مسئول، قاضی، داور] طایفه‌ها را که مردانی دانا و کاردان بودند انتخاب کرد و آن‌ها را [داوران، قاضی‌ها را] به عنوان سرپرستانِ آن‌ها [بنی‌اسرائیل] گماشت، داوران هزار نفر، داوران صد نفر، داوران پنجاه نفر و داوران ده نفر همچون کاتبان بر طبق طایفه‌ها(ی اسرائیل) بر رأس آن‌ها. و او [موسی] داوران را دستور داده، گفت: به امور برادرانتان گوش داده، به درستی (عدالت) بین یک مرد و برادرش [= یک اسرائیلی] و یک غریبه [= یک غیر اسرائیلی] که با اوست قضاوت کنید، در قضاوت نباید جانبداری کنید. بزرگ و کوچک را به یک چشم ببینید [=تبعیض سنی قایل نشوید]. نباید از انسان‌ها هراس داشته باشید، زیرا داوری از آنِ خداست. و مواردی را که برایتان خیلی دشوار است نزد من آورید و من به آن گوش خواهم داد. و او [موسی] آن‌ها [قاضی ها] را به کارهایی که مسئول آن بودند گمارد. (26) ایشان قوم را در هر وقت داوری می‌کردند، امر مشکل را به موسی عرضه می‌داشتند، اما هر امر کوچک را خودشان داوری می‌کردند.»
مقایسۀ نسخه های کشف شده در غارهای قمران با نسخه های امروزی > - تحلیل مقایسه:

همان‌طور که دیده می‌شود، آیۀ 25 در نسخۀ قمران بسیار طولانی‌تر است از نسخۀ امروزی که در آن موسی، داوران و یا قاضیانی که بر قوم بنی‌اسرائیل گماشته بود، مخاطب قرار داده و دستور می‌دهد تا در قضاوت 1- جانبداری نکنند 2-از کسی هراس نداشته باشند، بلکه فقط از خدا بترسند. این خطابۀ موسی، که حاوی پیام‌های بسیار مهمی است، در آیۀ 25 از باب 18، بخش خروج در کتاب تورات، در نسخۀ امروزی موجود نیست. امّا آیا این عبارت‌ها توسط افرادی حذف شده‌اند تا خطابه‌های موسی خطاب به داوران اسرائیلی از تاریخ پنهان بماند؟ ظاهراً خیر!
این بخش از خطابۀ موسی به داوران اسرائیلی، در نسخۀ امروزی از تورات '''حذف نشده''' بلکه در نسخۀ امروزی، در '''تورات، بخش تثنیه، باب 1، آیۀ 9 تا 18'''،عیناً نقل شده است:
«(9) در آن زمان به شما گفتم: من به تنهایی نمی‌توانم متحمل شما باشم. (10) یهوه، خدایتان شما را زیاد کرده است و اینک شما امروز به سان ستارگان آسمان کثیر هستید.(11) بادا که یهوه، خدای پدرانتان، شما را هزار برابر بیش از آن کند که هستید و شما را آن سان که گفته است برکت دهد.(12) چگونه می‌توانم به تنهایی بار شما، مسئولیت شما و منازعات شما را حمل کنم؟ (13) مردانی حکیم و هوشمند و باتجربه برای خود تعیین کنید، برای هریک از طایفه‌هایتان و من ایشان را در رأس شما خواهم نهاد.(14) شما مرا پاسخ دادید و به من گفتید: آنچه می‌گویی که انجام دهیم، نیکوست.(15) من بزرگان طایفه‌ها را برگرفتم، مردان حکیم و باتجربه، و ایشان را در رأس شما، همچون بزرگان هزاره، بزرگان سده، بزرگان پنجاهه و بزرگان دهه و همچون کاتبان، برای هر یک از طایفه‌هایتان قرار دادم. (16) در آن زمان به داورانتان این دستورها را دادم: به آن‌چه که میان برادرانتان هست گوش خواهید داد و میان مَرد و برادرش (= یک اسرائیلی) و غریبه‌اش (= یک غیر اسرائیلی) بر اساس عدالت داوری خواهید کرد. (17) در داوری به شخص نخواهید نگریست: به کوچک گوش خواهید گرفت، آن سان که به بزرگ، از هیچ‌کس بیم نخواهید داشت، زیرا داوری از آن خدا است. چنان چه امری برای شما بیش از حد دشوار باشد، آن را به من عرضه خواهید داشت تا بشنوم.(18) در آن زمان هر آن‌چه که می‌بایست انجام دهید به شما امر کردم.»تورات، بخش تثنیه، باب 1، آیۀ 9 تا 18
نتیجه‌گیری: از نظر نگارشی، بین نسخۀ قمران و نسخۀ امروزی تفاوت وجود دارد، اما پیامی حذف یا اضافه یا تغییر داده نشده است، بلکه روایت عیناً در بخش دیگر تورات ذکر شده با اصل رعایت امانت‌داری به ذکر واقعه. نویسندگان و محققان نسخه‌شناسی مختلفی در خصوص صحت نسخه‌های امروزی از متن کتاب عهدقدیم، بر طبق نسخه‌های قمران اظهار نظر کرده‌اند. یکی از این نویسندگان، W. F. Albright است که به نقل از Gleason Archer Jr. بر قابل اطمینان بودن متن کتاب عهدقدیم برا اساس نسخه‌های قمران صحه می‌گذارد. همچنین Gleason Archer Jr.، در کتاب خود چنین می‌نویسد:
«در نهایت، باید به گردآورندگان نسخۀ ماسوری از عهدقدیم بسیار ارج نهیم، برای دقت بالای آن‌ها در حفظ و نگهداری از متنی که به آن‌ها رسیده بود. آن‌ها بیشترین توجه را در حفظ صحیح متن عبری داشته‌اند که در ادبیات باستان هیچ‌گاه در بین تمام متون مذهبی و غیرمذهبی انجام شده است»
رایپر (شمشیر)

|  راپیر  |  راپیر  |
| --- | --- |
راپیر، نیمه اول قرن ۱۷: راپیر، نیمه اول قرن ۱۷
نوع: شمشیر
خاستگاه: اروپا
تاریخچه تولید: تاریخچه تولید
تاریخ طراحی: حدود ۱۵۴۰
ویژگی‌ها: ویژگی‌ها
وزن: حدود ۱ کیلوگرم (۲٫۲ پوند)
طول: حدود ۱۰۴ سانتیمتر (۴۱ اینچ)
عرض: حدود ۲٫۵ سانتیمتر (۰٫۹۸ اینچ)
نوع تیغه: تک یا دو دم، تیغه صاف
نوع قبضه: پیچیده، محافظ
راپیر نوعی شمشیر است که در ابتدا در اسپانیا و ایتالیا استفاده می‌شد. این نام نشان دهنده شمشیری با تیغه بلند، دو لبه، صاف، باریک و نوک تیز است که با استفاده از یک دست به مار گرفته می‌شده است. این شمشیر در سراسر قرن ۱۶ و ۱۷ در اروپای غربی به عنوان نمادی از اشرافیت یا نجیب زادگی، محبوبیت زیادی داشته است.
تاریخ سرزمین چک

تاریخ سرزمین چک (به چکی: Červený kopec) به سرگذشت اراضی اشاره دارد که امروزه حدودا دربرگیرنده جمهوری چک است.
دوران باستان

قبایل اسلاو و در میان آن‌ها چک‌ها از نیمه دوم سده ششم میلادی در چندین موج شروع به اسکان در مناطق بوهم و موراویا کردند. این مردمان مدتی تحت انقیاد آورارها قرار گرفتند در سال ۶۲۳ یا ۶۲۴ میلادی به رهبری سامو بر آن‌ها شوریدند. سامو اتحادیه‌ای قبایل اسلاو در بوهم، موراویا، لوساتیا، شرق بایرن و بخش‌هایی از اسلواکی پدید آورد. در پی مرگ او در سال ۶۵۸ میلادی این نخستین واحد شبه‌کشور از هم پاشید.
قرون وسطی

در سده نهم میلادی موراویا و بخشی از اسلواکی مرکز حاکمیتی با عنوان موراویای بزرگ بود. این حاکمیت همچنین بر بوهم، لوساتیا، سیلزی، پانونیا و جنوب لهستان سلطه داشت. حاکمان موراویای بزرگ با داشتن ارتباط با امپراتوری بیزانس، به مسیحیت گرویدند. به درخواست راستیسلاو، شاهزاده موراویا، میخائیل سوم، امپراتور بیزانس حدود سال ۸۶۳ میلادی مبلغانی بدین سرزمین گسیل کرد. با موافقت پاپ اسقف‌نشین بزرگ موراویا مستقل از ساختار کلیسایی فرانک‌ها تشکیل شد. موراویای بزرگ زیر حمله مجارها در سده دهم میلادی سقوط کرد.
امپراتوری مقدس روم سال ۹۶۲ میلادی بنیان نهاده شد و بوهم به یکی از خراج‌گذاران آن بدل گشت. وراتیسلاو دوم سال ۱۰۸۵ عنوان پادشاه بوهم را دریافت کرد. این عنوان از سال ۱۱۵۸ میلادی در زمان ولادیسلاو دوم حالت موروثی یافت. سال ۱۲۱۲ میلادی، هنگام زمامداری اوتاکار یکم، پادشاه بوهم یکی از امرای انتخاب‌گر امپراتور مقدس روم شد.
دودمان پرمیسلیت ۱۳۰۶ منقرض و در سال ۱۳۱۰ میلادی با دودمان لوکزامبورگ جایگزین گردید. چهار تن از پادشاهان این دودمان تا سال ۱۴۳۷ میلادی بر بوهم حکم راندند که سه تن از آن‌ها امپراتوری مقدس روم بودند. معروف‌ترین آن‌ها کارل چهارم بود که قواعد جدیدی برای گزینش امپراتور وضع کرد و به چک‌ها ارشدیت داد. او همچنین دانشگاه پراگ را تاسیس کرد که نخستین و قدیمی‌ترین دانشگاه در مرکز اروپا است.
در دوران حکومت واکلاو دوم جریان قدرتمندی برای اصلاحات مذهبی موسوم به جنبش هوسایت به رهبری یان هوس به راه افتاد. به هر صورت هوس به بدعت‌گزاری متهم و پس از محاکمه در شورای کنستانس، سال ۱۴۱۵ میلادی در آتش سوزانده شد. در پی مرگ او شورش بزرگی در بوهم بین سال‌های ۱۴۱۹ تا ۱۴۳۶ میلادی به پا گشت. سه جنگ صلیبی و لشکرکشی‌های دیگری علیه این قیام صورت گرفت. در نهایت زیگیسمونت یکم، امپراتور مقدس روم و پاپ اویگن چهارم وادار شدند عقاید جنبش هوسایت را به عنوان دین ملی بوهم بپذیرند.
پس از این حوادث بوهم برای حدودا ۲۰۰ سال غالبا پروتستان بود. پس از یک دوران آشفته فترت، ییری پودبراد، اشراف‌زاده چک پادشاهی را در اين سرزمين بازیافت و در سال ۱۴۵۸ میلادی از طرف شورای چک‌ها به خود به سلطنت برگزیده شد. در دوران جانشینان او قدرت اشرف هر بیشتر افزایش یافت و مزایای زیادی به آن‌ها اعطا شد.
دودمان هابسبورگ

پس از کشته شدن کاسیمیر چهارم در سال ۱۵۲۶ در نبرد موهاچ در مقابل ترکان عثمانی دودمان او نیز برافتاد. در پی این حوادث شورای چک‌ها فردیناند یکم از دودمان هابسبورگ را به عنوان پادشاه گزیدند. حکمرانان هابسبورگ در تلاش بودند کاتولیکیسم را به بوهم بازگردانند اما با مقاومت موجه بودند. با ورود لوترنیسم به این سرزمین، پروتستانتیسم به چند فرقه تقسیم شد. سال ۱۵۶۷ میلادی ماکسیمیلیان دوم، امپراتور مقدس روم سعی کرد قانون آزادی مذهب را ملغی کند اما جانشین او، رودولف دوم سال ۱۶۰۹ میلادی مجددا بر آن صحه گذاشت.
آینالو (خداآفرین)

روستای گردشگری آینالو (Aynalu)، آینالی (Aynali) در گویش محلی،  واقع در شهرستان خداآفرین ( از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی) از معدود مناطق کشور است که طبیعت زیبای آن دست نخورده باقی است. این روستا دارای اقلیمی معتدل و کوهستانی، در فاصله ۵۵ کیلومتری ناحیه شمال غربی شهر کلیبر و در ۱۵ کیلومتری روستای عاشقلو (ساحل ارس) قرار دارد. کمپ گردشگری آینالو تحت نظر سازمان محیط زیست شهرستان خداآفرین توسط اهالی روستا اداره می‌شود.
وجه تسمیه

نام روستای آینالو برگرفته از نام نوعی تفنگ سرپر است که ظاهرا آینه داشت (در کتب تاریخ ارامنه هم این تفنگ با نام اختصاری آینالی (Այնալի) آورده شده است). این روستا به ساخت این تفنگ‌ در منطقه شهرت داشت. در یک دوره تعدادی از این تفنگ‌ها برای امیر ارشد در روستای آبخواره شهرستان ورزقان ارسال شد. بنایی هم توسط خانواده ارمنی تومانیان در دوران قاجار توسط فرزندان هاراتون و هم‌زمان با عمارت وینق در سال ۱۹۰۷ میلادی ساخته شد. نمونه این بنا در سایر نقاط هم ساخته شده بود و صحت و سقم مطلب زیر باید بررسی شود: ظاهرا قصر به خاطر سقف فلزی مانند آینه‌ای نور را منعکس می‌کرده‌ است و مردم، که  برای اولین بار شاهد چنین سقفی می‌شدند، آن را آئینه لو نامیده‌اند. در حال حاضر تنها دیوارهای عمارت سالم مانده‌ است.
عمارت آینالو

در منطقه بکر و حفاظت شده جنگل‌های ارسباران، در منطقه آینالو و در مجاورت روستای آینالو، بر فراز کوهی، عمارتی زیبا بنا شده که با توجه به شیوه معماری و ساختمان‌سازی آن این بنا متعلق به عهد قاجار است و توسط  تاجر معروف ارمنی دوران قاجار، طومانیاس ساخته شده‌است. شکوه و زیبایی ساختمان، معماری و هنر ایرانی در امر ساختمان‌سازی را به نمایش می‌گذارد که چگونه سال‌ها پیش با آن وسایل و ابزار ساده اینچنین بنای باشکوه و باعظمتی را خلق کرده‌اند.
مناطق اطراف آینالو

این محدوده بخش بسیار کوچکی از منطقه ۸۰ هزار هکتاری حفاظت شده ارسباران می‌باشد که از شمال غربی به روستای وایقان و از جنوب شرقی به روستاهای بالان و بهروز منتهی می‌شود.
آب وهوای آینالو

آب و هوای آن در فصل بهار و تابستان مطبوع و دلپذیر و دارای پاییز و زمستان سرد اما با منظره ای زیبا می‌باشد.
گردشگری در آینالو

آینالو منطقه کوهستانی و جنگلی سر سبزی می‌باشد و دارای طبیعت زیبایی است که نیازمند توجه و نگهداری گردشگران می‌باشد و دور تا دور ده‌ها هکتار از جنگل‌های واقع  در این منطقه توسط سازمان حفاظت از محیط زیست تور سیمی کشیده شده که به محلی برای نگهداری چندین گوزن جهت دید عموم و تکثیر و  رهاسازی در کل منطقه و طرح احیای نسل مارال تبدیل گشته است و منطقه جنگلی آینالو در حقیقت منطقه نگهداری مارال‌ها و آهوهای وحشی است.
با گذشت این سال‌ها از آغاز طرح احیای نسل مارال در جنگل‌های حفاظت‌شده آینالو هم اینک این گونه جانوری به لحاظ تعداد و از نظر احیای ژنتیکی شرایط قابل قبولی دارد که در ابتدا ۵/۳ هکتار از اراضی روستای آینالو حصار‌کشی شد تا به عنوان محل قرنطینهٔ انتقال مارال مورد استفاده قرار گیرد اما اکنون به دلیل افزایش جمعیت گله، محدوده‌ای به وسعت ۱۸۰ هکتار پذیرای بیش از ۲۶ رأس مارال است که آرزوی زندگی دوباره مارال‌ها را در جنگل‌های ارسباران محقق کرده‌است.
از دیگر جاذبه‌های این منطقه سه نقطه از توابع شهرستان کلیبر است که از پتانسیل‌های گردشگری بالایی برخوردار می‌باشد. این سه مکان، که در مجاورت جاده کلیبر-عاشقلو (مسیر عباس‌آباد-  آینالو- وایان) قرار گرفته‌اند، عبارتند از  قلعه بابک، دره مکیدی و آینالو. آینالو در بکرترین قسمت از بخش‌های جنگلی ارسباران قرار گرفته‌است. این جنگل‌ها، به دلیل عدم حفاظت صحیح و احیانا تغییرات آب و هوایی، در حال حاضر به صورت پراکنده  به  شهرستان‌های کلیبر، جلفا، ورزقان و اهر محدود می‌شود. ویژگی مشخصه محدوده آینالو تعدد روزهای مه آلود است. به لطف همین شرایط خاص جنگل انبوه، علیرغم سطح نسبتاً پایین بارندگی (۴۵۰-۶۰۰ میلیمتر)، توانسته است از طریق بارش مخفی (مه-بارش) شکل بگیرد.
سکنه روستای آینالو

در آغاز قرن بیستم میلادی آینالو یکی از ۱۷ روستای ارمنی‌نشین ارسباران بود. متعاقب مهاجرت ارمنیان به تبریز و تهران روستا مسلمان‌نشین شد. تا یک سال قبل از انقلاب اسلامی، تمام سکنه به شهر مهاجرت کردند. در سال ۱۳۷۰ هنوز دو خانواده، که بعد از انقلاب اسلامی برگشته بودند، در روستا زندگی می‌کردند.
نمایی از جنگلهای آینالو
نمایی از جنگلهای آینالو
نمایی از جنگلهای آینالو
بنای تاریخی قنتور در آینالی.
در سابق اهمیت آینالو به چهار چیز بود؛ (معدن سنگ آهن که آهنگری فعال در روستای عباس‌آباد را تغذیه می‌کرد)، (معدن گٔل سفید)، (باتلاقی که مردم ناحیه از آنجا زالو می‌گرفتند) و بالاخره مورد چهارم (محمد قلی فرزند کربلائی عباس از طایفه قاضی لو شاخه‌ای از  ایلات قره داغ محمد خانلو  (مالک عباس‌آباد ،آینالو، وایان، کلاله‌اوعلیا (خداآفرین))، مشهور به انجمن) بود. این شخص، در جوانی ثروت هنگفتی را، که از پدرش عباس جعفری تاجر بود به ارث برده بود، به علت جنگ و غارت منطقه توسط خوانین در سفری طولانی به قره باغ هدر داده بود ولی بر بذله‌گویی و خوش‌مشربی او خللی وارد نشده بود. خاطرات انجمن، بمانند نسخه شفاهی زوربای یونانی، در سطح روستاهای منطقه همانند رمانی شیرین نقل محافل بود. وجودافراد سرشناس بانفوذ خانواده اربابی این روستا بالابیگ رسولی اهری فرزند آتابیگ رسولی اهری ساکن روستای وایقان مقدس می‌توان برد .
طاق‌بستان

| طاق‌بستان | طاق‌بستان |
| --- | --- |
طاق بستان کرمانشاه: طاق بستان کرمانشاه
نام: طاق‌بستان
کشور: ایران
استان: کرمانشاه
شهرستان: کرمانشاه
بخش: مرکزی (کرمانشاه)
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
نام‌های دیگر: تاق‌وسان، تاق‌وه‌سان 
نوع بنا: سنگ‌تراش
کاربری: تفریحگاه و محل شکار شاهنشاهان و نمایش قدرت
کاربری کنونی: گردشگری
دیرینگی: حدود ۱۵۰۰ سال
دورهٔ ساخت اثر: دورهٔ ساسانی
بانی اثر: دورهٔ ساسانی (شاپور دوم)
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۱۷۲
تاریخ ثبت ملی: ۱۵ دی ۱۳۱۰
اطلاعات بازدید: اطلاعات بازدید
امکان بازدید: عموم مردم
طاق‌بستان یا تاق‌بستان (کردی: تاق‌وه‌سان)، مجموعه‌ای از سنگ‌نگاره‌ها و سنگ‌نوشته‌های دورهٔ ساسانی است که در ایران در محله طاق‌بستان در شمال شرقی شهر کرمانشاه و در غرب ایران واقع شده‌است. این مجموعه در قرن سوم میلادی ساخته شده‌است و ارزش هنری و تاریخی زیادی دارد. چند صحنهٔ تاریخی از جمله تاج‌گذاری خسرو پرویز، تاج‌گذاری اردشیر دوم، تاج گذاری شاهپور دوم و سوم و همچنین چند سنگ نوشته (کتیبه) به خط پهلوی کتیبه‌ای و مراسم شکار گراز و گوزن توسط سوار کاران و نواختن موسیقی با آلات موسیقی چنگ در آن حک شده‌است. وجود کوه و چشمه و دریاچه‌ای که در کنار آن قرار دارد، این مکان را به گردش‌گاهی زیبا تبدیل نموده که از زمان‌های دیرین تا به امروز مورد توجه بوده‌است. طاق‌بستان یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین آثار باستانی ایران به‌ حساب می‌آید.
تاریخچه

طاق‌بستان در زبان کردی کرمانشاهی تاق‌وه‌سان گفته می‌شود. «طاق» همان «طاق»، «وه» بمعنی «از» و «سان» بمعنی «سنگ» است و به این ترتیب «طاق‌وه‌سان» در زبان کردی «طاق سنگی» یا «طاقی از سنگ» معنا می‌دهد.
در منابع تاریخی از این اثر با نام‌های دیگری نیز یاد شده‌است. حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب که در ۱۳۳۹ میلادی نوشته شده‌است، از این اثر با نام صفۀ شبدیز یاد کرده‌است.
این مجموعه در سدهٔ سوم میلادی ساخته شده‌است. شاهان ساسانی نخست نواحی اطراف تخت جمشید را برای تراشیدن تندیس‌های خود برگزیدند اما از زمان اردشیر دوم و شاهان پس از او، طاق‌بستان را انتخاب کردند که در مسیر جادهٔ ابریشم قرار داشت و دارای طبیعتی سرسبز و پرآب بود که امروزه نیز به همین شکل است.
ارزش هنری > هنر نقاشی و موسیقی

سنگ‌نگارهٔ شکارگاه سلطنتی طاق بستان نخستین تابلوی سنگی با رعایت قاعده و اصول نقاشی در جهان به حساب می‌آید. در این حجاری خسرو سوار بر شبدیز به گونه‌ای است که گویی اثر از روی نقاشی، نقش شده‌است. همچنین در طاق بزرگ آثاری از زنان موسیقی دان به چشم می‌خورد که به نواختن چنگ و سازهای بادی مشغول هستند. در قسمتی دیگری از طاق بزرگ صحنهٔ شکار گراز به چشم می‌خورد که از نظر حرکت و نمایش از جمله شاهکارهای هنر سنگ‌نگاری به‌شمار می‌رود، که در سبک هنری، نزدیک به سبک نقاشی بر روی دیوار است.
ارزش هنری > پوشاک استفاده شده

با مطالعهٔ تحلیلی در نقش‌برجسته‌های طاق بستان، لباس رنگارنگ سوار با نخ‌های زرّین بافته شده و دارای سبک‌های لوزی شکل و تزئین کاملاً هندسی است. در صحنهٔ شکار گراز شاه لباسی در تن دارد که پارچهٔ آن مزین به نقش سیمرغ در نشانه‌های دایره‌وار است. لباس پاروزن‌ها نیز نقش‌های نمایشی دارد. در نقش برجسته‌ای در دیوارهٔ جانبی طاق بستان، زیور تشریفاتی جامهٔ پادشاه که بر تخت نشسته درون شمهٔ مرکزی به روی قرصی از بلور مهر کنی شده و با انواع زردوزی و گل‌اندازهای تنگ هم، تزئین فراوان یافته و جامه‌های ملتزمان و فیل‌سواران با نگاره‌های گیاهی و پرندگان، دست‌دوزی شده‌است.
بخش‌ها > نقش‌برجستهٔ تاج‌گذاری اردشیر دوم

مقالهٔ اصلی: نقش‌برجسته تاج‌گذاری اردشیر دوم
این نقش برجسته نخستین نقش برجستهٔ طاق‌بستان است که در کنار طاق کوچک قرار دارد. در سمت راست ایوان کوچک، سنگ‌نگاره‌ای وجود دارد که صحنه تاج‌ستانی اردشیر دوم، نهمین شاه ساسانی را نشان می‌دهد. در این صحنه، شاه ساسانی به حالت ایستاده با صورتی سه ربعی و بدنی تمام رخ در مرکز صحنه نقش شده که دست چپ را بر روی قبضهٔ شمشیر گذاشته و با دست راست حلقهٔ روبان‌داری را از اهورا مزدا می‌گیرد، درحالی که میترا با هاله‌ای از نور در سمت چپ، پشت سر او قرار دارد. زیر پای اردشیر دوم، ژولیان امپراتور روم که در جنگ اسیر شده‌است، قرار دارد. شاه ساسانی چشمانی درشت و ابروانی برجسته دارد. ریش او مجعد و موهای سرش به صورت انبوه بر روی شانه‌ها آویخته شده‌است. وی گوشواره‌ای بر گوش و گردن‌بندی در گردن و دست‌بندی در مچ دارد. گوشوارهٔ او به شکل حلقهٔ مدوری است که گوی کوچکی به آن آویزان است. گردن‌بند او نیز شامل یک ردیف مهره‌های مرواریدی درشت است. از قرار معلوم امشاسپند واسط بین آدمیان و اهورا مزدا، و هومن (بهمن) بوده‌است چه در گزیده‌های زاتسپرم می‌خوانیم: «وهومن زرتشت را به آسمان برین فراز برد که همه روشنی بود، که فروغ جاویدان و بی‌انتها بود که اهورا مزدا بود به سان روشنایی محض و خالص» (تاریخ مطالعات ایرانی، هاشم رضی صفحه ۲۴۶). لذا تصویر پشت سر اردشیر دوم، امشاسپند وهومن است.
بخش‌ها > طاق بزرگ

مهم‌ترین اثر در طاق بستان، طاق بزرگ با سنگ نگارهٔ تاج‌گذاری خسرو پرویز است که دارای ایوانی با فضای مستطیل به عرض ۷ متر و ۸۵ سانتیمتر، ارتفاع ۱۱ متر و ۹۰ سانتیمتر و عمق ۷ متر و ۶۵ سانتیمتر است که در کنارهٔ ورودی طاق، سنگ نگاره‌ای از فرشتگان بال‌دار، درخت زندگی، مجالس شکار گراز و شکار مرغان و ماهیان در مرداب و نقش‌های فیل، اسب و قایق می‌باشد که حاکی از مراسم بزم و شادی است.
در زیر نقش تاج‌گذاری خسرو پرویز سواری زره‌پوش سوار بر اسب قرار دارد.
در این تصویر شاه در میان و در سمت راست وی فروهر قرار دارد. فروهر تاجی کنگره‌دار بر سر دارد و حلقه فر ایزدی را به شاه می‌دهد. لباس شاه و نگاره فروهر تا حدی یک‌سان است. هر دوی آن‌ها شلواری چین‌دار به پا دارند که توسط بندی به مچ پایشان چسبیده‌است. همچنین هر دو دارای کمربند و دست‌بند هستند. در سمت چپ شاه، میترا قرار دارد.
در سترگ‌ترین طاق، سه تندیس مشاهده می‌شود. شاه در میان، فروهر در سوی راست وی که مانند تاج‌گذاری اردشیر دوم است و آناهیتا در سوی چپ شاه. آناهیتا ایزدبانوی آب‌هاست و نماد خرمی و سرسبزی.
بخش‌ها > طاق کوچک

مقالهٔ اصلی: نقش‌برجسته شاپور دوم و شاپور سوم در تاق‌بستان
طاق کوچک در میان سنگ‌نگاره تاج‌گذاری اردشیر دوم و طاق بزرگ قرار دارد که دارای فضای مستطیل شکل به عرض ۵ متر و ۸۰ سانتیمتر و ارتفاع ۵ متر و ۳۰ سانتیمتر است و مراسم تاج‌گذاری شاهپور دوم و سوم را به تصویر می‌کشد، این طاق دارای دو نقش در بالای دیوارهٔ طاق و دو کتیبه است. این کتیبه‌ها به خط پهلوی کتیبه‌ای هستند و برگردان آن به فارسی چنین است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| برگردان سنگ‌نوشتهٔ شاپور دوم (۹ سطر در پهلوی)  این پیکری است از بغ مزداپرست. خدایگان شاپور،  شاهنشاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد.  فرزند بغ مزداپرست، خدایگان هرمز،  شاهنشاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد،  نوهٔ خدایگان نرسه شاه شاهان | برگردان سنگ‌نوشتهٔ شاپور سوم (۱۳ سطر در پهلوی)  این پیکری است از بغ مزداپرست، خدایگان شاپور،  شاهنشاه ایران و انیران که چهر (نژاد) از ایزدان دارد،  فرزند بغ مزداپرست خدایگان شاپور،  شاهنشاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد،  نوهٔ خدایگان هرمز شاهنشاه |  |
چشمه و دریاچۀ طاق‌بستان

مقالهٔ اصلی: سرآب طاق‌بستان