دین در امپراتوری مغول
دین در زمان چنگیزخان > دین چنگیزخان

ما به خدای واحدی ایمان داریم که به اراده او زندگی می‌کنیم و به وسیله او می‌میریم و ما نسبت به او قلبی راست داریم. همان‌طور که خدا بین انگشتان یک دست تفاوت گذاشته‌است، راه‌های مختلفی نیز به مردان داده‌است. برای تو (ویلیام روبروک)، کتاب مقدس را داده‌است که شما مسیحیان آن را رعایت نمی‌کنید. به جای کتاب مقدس، خداوند به مغولان مردان مقدس داده‌است. ما آنچه را که این مردان به ما می‌گویند انجام می‌دهیم و در آرامش زندگی می‌کنیم.
سخنان چنگیز خان در سال ۱۲۵۱، خطاب به مبلغ مسیحی ویلیام روبروک.
علما یا مدعی هستند چنگیز خان مردی مؤمن بوده که از ارزش‌های اصلی و اعتقادات مذهبی ای پیروی می‌کرده در دوران کودکی در او ریشه دوانده‌است، یا ادعا می‌کنند که او یک حاکم حیله‌گر و بی‌ایمان بوده و از دین به عنوان ابزار سیاسی استفاده می‌کرده‌است. «مایکل ریپینسکی» نویسنده کتاب ماهیت شمنیسم، «والتر هایسیگ» نویسنده کتاب منبع مغولی برای سرکوب لامائیستی شمنیسم در قرن هفدهم، و «لری مؤسس» نویسنده کتاب سه قلوهای سه‌گانه: عدد نُه در تاریخ سری مغولان، همگی از پژوهشگرانی هستند که آثارشان عمدتاً بر مطالعهٔ پیچیدگی‌های مذهبی شمنیسم متمرکز است و هر سه ادعا می‌کنند که چنگیز خان کاملاً مذهبی بوده‌است. از طرف دیگر «دیوید مورگان» نویسنده کتاب چنگیز خان: فتوحات او، امپراتوری او، میراث او نوشته‌است که چنگیز خان هیچ پیوند محکمی با مذهب و معنویت خالصانه ندارد و به عنوان سند به قتل شمن اعظم کوکوچو (تب تنگی) به دست چنگیز خان اشاره کرده‌است.
قوی‌ترین مدرک بر اساس منابع اولیه برای این استدلال که چنگیزخان مذهبی نبوده‌است، در واقع سند قرار دادن قتل شمن بزرگ مغول کوکوچو (تب تنگی) است اما تاریخ سری مغول‌ها نشان می‌دهد که مذهب جزء اصلی زندگی روزانه چنگیزخان بوده‌است. کوکوچو، کسی است که در گردهمایی سال ۶۰۲ هجری و اعلام خانی چنگیز و ترتیب دادن امور حکومت وی بر قوم مغول، نقش بسیار مهمی بر عهده داشت. در این جلسه کوکوچو اعلام داشت، که «تموچین نامش به چنگیز تغییر یافته و همچنین چنگیز از جانب وی به عالم علوی برگزیده شده و کسی است که از آسمان فرستاده شده تا رهبری ایلات تحت تابعیت خود را بر عهده بگیرد.»
کوکوچو پیش‌بینی کرده بود که در صورتی که چنگیز برادرش را از میان برندارد او به جای چنگیز خان بزرگ خواهد شد. چنگیز خان دلیل کشتن کوکوچو را به پدر او به این صورت توضیح می‌دهد که «تب تنگی با شایعات بی‌اساس بین من و برادرانم نفاق و دشمنی ایجاد می‌کرد و نعمت بهشت ابدی را از دست داده بود.» در این متن به جای حمله به به مذهب، انتقام با انگیزه شخصی و دینی دیده می‌شود. استدلال چنگیزخان ارتباط بین نعمت بهشت و اخلاق را در پندار او نشان می‌دهد. همچنین نشان می‌دهد که برای مغولان امکان‌پذیر است اگر فاسد شوند، نعمت بهشت ابدی را از دست بدهند. در تحلیلی از ایمان چنگیزخان، این قتل را می‌توان قتل یک شمن فاسدی دانست که ایمان خود را از دست داده بود. چنگیز خان ایمان به دین خود را بالاتر از استدلال درست و حتی رفاه خودش قرار می‌داد و اغلب نشان داده شده‌است هنگامی که تصمیمی جسورانه می‌گیرد کاملاً بر نعمت بهشت ابدی تکیه می‌کند تا پیروزی او را تضمین کند. در جنگی که احتمال پیروزی در آن خیلی ضعیف بود از او نقل شده‌است که چگونه می‌توان عقب‌نشینی کرد؟ حتی اگر ما بمیریم، اجازه دهید ما خود را به چالش بکشیم! و با گفتن: «آسمان ابدی تو داور باش!» به سمت دشمن تاخت. او به خود می‌بالید که در نبردها، با ارادهٔ بهشت ابدی پیروز خواهد شد و او خود را فردی واقعاً با برکت می‌دانست.
چنگیز «آسمان آبی ابدی» یا «بهشت ابدی» را می‌پرستید. به نیروهای مختلف طبیعت، مانند خورشید طلایی و رودخانه‌های جاری نیز احترام می‌گذاشت. بهشت ابدی عبارتی است که اغلب در تاریخ سری مغولان استفاده می‌شود. شمنیسم مغولی (یا تنگری‌باوری) حول پرستش یک خدای آسمان به نام تنگری متمرکز است. «لطف بهشت ابدی» از تنگری، می‌آید. چنگیزخان در کتاب تاریخ سری مغول‌ها بهشت ابدی را ستایش می‌کند تا به خود اعتبار و اقتدار و قدرت بدهد. استفاده اولیه از دین برای او در تاریخ سری مغول، برافراشتن حق الهی بود و به حکومت او را به عنوان خان مشروعیت بخشید. نقش شمنیسم در مشروعیت بخشیدن به خان‌ها به این صورت تثبیت شد که شمن‌ها می‌توانستند پیشگویی کنند که چه کسی خان می‌شود در تاریخ سری مغول‌ها، هم چنگیزخان و هم برادرش پیش‌بینی شده بودند که خان بزرگ خواهند شد.
بخش مهم دیگری که مشروعیت خان را از طریق اقتدار الهی تثبیت می‌کند، پس از زمانی است که وی به عنوان خان اعلام می‌شود. چنگیز قبل از هر چیز به مذهب مغول تکیه می‌کند تا افراد را به خدمت بگیرد و آنها را در منصب خود قرار دهد. ساختار جملات چنگیز خان بسیار گویا است. «وقتی بهشت و زمین بر قدرتم افزوده و من را تحت حمایت خود قرار داده، شما بزرگان که از دوست قسم خورده‌ام جاموقا خواستید همراه من باشید، آیا یار بلنداقبالی من نخواهید بود؟ من هر یک از شما را به دفتر مربوط خود منصوب کردم.» چنگیزخان هنگام سازماندهی ارتش خود به ژنرال‌های خود این سخنرانی را انجام داد: «قبلاً هشتاد مرد به عنوان نگهبان شبانه و هفتاد مرد به عنوان نگهبان روز خدمت می‌کردند. اکنون، با لطف بهشت جاودان، قدرت و نیروی من توسط آسمان و زمین افزایش یافته‌است و من تمام مردم را به بیعت کشاندم و باعث شدم آنها تحت حاکمیت من قرار گیرند، بنابراین اکنون مردانی را برای خدمت به عنوان نگهبان از هزاران نفر انتخاب کنید و آنها را برای من به خدمت بگیرید.» یکی از وجوه عمده برهان الهی او در قانون بود. چنگیز خان از دین به عنوان توجیهی برای نظام حقوقی و اقتدار خود در صدور احکام استفاده می‌کرد. در تاریخ سری مغولان، او اغلب از دین برای توجیه قانون خود استفاده کرده‌است.
بر اساس تاریخ سری مغولان اشاره به برکت بهشت ابدی اغلب برای توضیح اینکه چرا مغول‌ها بر دشمنان خود پیروز شدند استفاده می‌شد. در نبرد، ایمان عامل تعیین‌کننده بین برد و باخت بود. مغول‌ها به دنبال تسخیر همه چیز زیر بهشت ابدی بودند. چنگیز خان نیز از ایمان خود برای توجیه جنگ استفاده می‌کرد. او احساس حق می‌کرد که با برکت بهشت ابدی فتح کند. جادوی شمن عامل تعیین‌کننده نبرد بود. در منابع مغول آمده که در برخی موارد، جادوی شمن طوفان بزرگی را در میدان جنگ به وجود آورد و حتی بر نتیجه تأثیر گذاشت. در یکی از نبردهای سرنوشت ساز بزرگ بین چنگیز خان و جاموقا، خان رقیب اصلی چنگیز در اتحاد قبایل مغول، برکت بهشت ابدی نقش تعیین‌کننده ای در تصمیم‌گیری نتیجه توصیف شده‌است. هنگامی که دو ارتش به هم رسیدند، به زودی شمن جاموقا تلاش کرد طوفانی ایجاد کند تا جریان نبرد را تغییر دهد. با این حال، این طوفان به طرز بدی نتیجه معکوس داد، در نهایت سربازان جاموقا شکست خوردند و در حال پراکنده شدن به یکدیگر گفتند: «ما را بهشت دوست ندارد!».
چنگیز خان به سربازان خود الهام می‌بخشید و اظهار داشت که آنها نیز توسط بهشت ابدی برکت یافته‌اند و بنابراین شکست‌ناپذیر هستند. در جنگ‌ها، بهشت ابدی عامل مهمی برای استفاده از خشونت ذکر شده‌است. بهشت ابدی تصمیم گرفت چه چیزی جنگ‌ها عادلانه و صحیح هستند. تعیین می‌کرد که چه کسی با قدرت بخشیدن به رهبران با برکت آن یا با تأثیر مستقیم بر نبردها از طریق مداخله جادویی، برنده درگیری خواهد شد. همچنین الهام بخش سربازانی بود که در خط مقدم جنگیدند. از همهٔ جنبه‌های دیگر، دین برای موفقیت چنگیزخان در جنگ بسیار مهم‌تر و اثرگذارتر بود.