جنگ‌های ایران و یونان

| ن ب وجنگ‌های ایران و یونان | ن ب وجنگ‌های ایران و یونان |
| --- | --- |
 شورش ایونیان  نخستین تهاجم هخامنشیان به یونان  دومین تهاجم هخامنشیان به یونان  ضدحمله یونانیان  نبردهای اتحادیه دلوس :  شورش ایونیان  نخستین تهاجم هخامنشیان به یونان  دومین تهاجم هخامنشیان به یونان  ضدحمله یونانیان  نبردهای اتحادیه دلوس 
جنگ‌های ایران و یونان مجموعه‌ای از درگیری‌ها میان شاهنشاهی هخامنشی و دولت‌‌شهرهای یونانی بود که در ۴۹۹ پ.م. آغاز شد[i] و تا ۴۴۹ پ.م. ادامه یافت. برخورد بین دنیای سیاسی یونانی‌ها و ایرانی‌ها زمانی آغاز شد که کوروش بزرگ در ۵۴۷ پ.م. منطقه یونانی‌نشین ایونیا را فتح کرد. ایرانی‌ها که برای کنترل شهرهای ایونیا تلاش داشتند، افرادی را برای حکومت بر هر یک از این شهر‌ها منصوب کردند. این امر سبب بروز مشکلات بسیاری میان یونانی‌ها و ایرانی‌ها شد.
در ۴۹۹ پ.م.، آریستاگوراس، حاکم مِلت، با حمایت ایرانی‌ها، سفری برای فتح جزیره ناکسوس آغاز کرد؛[2] با این حال، این سفر ناموفق بود، سپس آریستاگوراس گمان کرد که سبب شکست در ماموریتش از مقامش برکنار خواهد شد پس تمام قسمت‌های یونانی‌نشین آسیای صغیر را به شورش علیه ایرانی‌ها تحریک کرد. این شورش، آغازی بر شورش ایونیا بود که تا ۴۹۳ پ.م. ادامه داشت و به تدریج مناطق بیشتری از آسیای صغیر را به داخل درگیری کشاند. در پی این شورش آریستاگوراس موفق شد حمایت نظامی آتن و ارتریا را به دست آورد و در ۴۹۸ پ.م. این نیروها به تصرف و سوزاندن سارد، که پایگاه ایرانی‌ها در این منطقه بود، کمک کردند. داریوش بزرگ، پادشاه ایران، سوگند یاد کرد که از آتن و ارتریا به دلیل این عمل انتقام خواهد گرفت. این شورش ادامه یافت و دو طرف در طول ۴۹۷ تا ۴۹۵ پ.م. به نتیجه‌ای نرسیدند. در ۴۹۴ پ.م.، ایرانی‌ها مجدداً به مرکز اصلی شورش در مِلت حمله کردند. در نبرد لاده، ایونی‌ها شکست قاطعی خوردند و شورش فرو نشست و بقایای آن نیز نهایتا در سال بعد خاموش شد.
داریوش برای ایمن کردن کشور از شورش‌های بیشتر، طرحی برای فتح یونان را اجرائی کرد. اولین حمله ایرانی‌ها به یونان در ۴۹۲ پ.م. آغاز شد، در حالی که سردار ایرانی مردونیه با موفقیت تراکیه و مقدونیه را مجدداً تحت سلطه خود درآورد.[3] در ۴۹۰ پ.م.، نیروی دومی به یونان فرستاده شد، این بار از طریق دریای اژه، تحت فرماندهی داتی‌یه و آرتافرنه انجام شد. در پی این لشکرکشی ابتدا سیکلادها مطیع ایران شدند، سپس ارتریا محاصره، تصرف و ویران شد. با این حال، در حالی که در مسیر حمله به آتن بودند، نیروی ایرانی در نبرد ماراتن توسط آتنی‌ها شکست خورد و تلاش‌های ایرانی‌ها را برای مدتی متوقف شد.
سپس داریوش شروع به برنامه‌ریزی برای فتح کامل یونان کرد، اما در ۴۸۶ پ.م. درگذشت و مسئولیت فتح یونان به پسرش خشایارشا سپرده شد. در ۴۸۰ پ.م.، خشایارشا شخصاً رهبری دومین حمله ایرانیان به یونان را بر عهده گرفت. پیروزی بر سپاه دولت‌‌شهرهای یونانی در نبرد ترموپیل باعث تصرف آتن و بیشتر یونان شد. با این حال، در حالی که ایرانی‌ها به دنبال نابودی ناوگان دولت‌شهرهای یونانی بودند، در نبرد سالامیس شکست سختی خوردند. سال بعد، دولت‌شهرهای یونانی به ایرانی‌ها حمله کرده و در نبرد پلاته ارتش ایران را شکست دادند.
دولت‌شهرهای یونانی، سپس بقایای ناوگان ایرانی را در نبرد میکال نابود کردند، و پس از آن پادگان‌های ایرانی را از سستوس (۴۷۹ پ.م.) و بیزانتیوم (۴۷۸ پ.م.) تصرف کردند. پس از خروج ایرانی‌ها از اروپا و پیروزی یونان در میکال، مقدونیه و دولت‌شهرهای ایونیا استقلال خود را به دست آوردند. سپس اقدامات ژنرال پائوسانیاس در محاصره بیزانتیوم بسیاری از دولت‌شهرهای یونانی را از اسپارت جدا کرد و بنابراین اتحادی ضد ایرانی‌ها به رهبری آتن، به نام اتحادیه دلوس، تشکیل شد. اتحادیه دلوس به مدت سه دهه دیگر به مبارزه با ایرانی‌ها ادامه داد، که با اخراج پادگان‌های باقی‌مانده ایرانی‌ها از اروپا آغاز شد. در نبرد یوریمدون در ۴۶۶ پ.م.، اتحادیه دلوس پیروزی شکننده‌ای به دست آورد که سرانجام آزادی شهرهای ایونیا را تضمین کرد. با این حال، دخالت اتحادیه دلوس در شورش مصری‌ها توسط ایناروس دوم علیه اردشیر یکم (از ۴۶۰ تا ۴۵۴ پ.م.) منجر به شکست فاجعه‌بار یونانی‌ها شد و عملیات نظامی آن‌ها ضد ایرانی‌ها متوقف شد. در ۴۵۱ پ.م.، یک ناوگان یونانی به قبرس اعزام شد، اما دستاورد کمی داشت و پس از عقب‌نشینی آن، جنگ‌های ایران و یونان، آرام آرام به پایان نزدیک شد. برخی از منابع تاریخی بیان می‌کنند که پایان خصومت‌ها با یک پیمان صلح بین ایران و آتن، که با نام پیمان کالیاس، شناخته می‌شود، انجام شده است.