stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
استان سیستان و بلوچستان
جمعیت‌شناسی

مردم استان سیستان و بلوچستان از قومیت‌های سیستانی و بلوچ می‌باشند. سیستانی‌ها به زبان فارسی با گویش سیستانی حرف می‌زنند و عموماً پیرو دین اسلام و مذهب تشیع می‌باشند و بلوچ‌ها به زبان بلوچی صحبت می‌کنند و پیرو اسلام و مذهب تسنن می‌باشند هرچند اقلیتی از بلوچ‌های شیعه نیز وجود دارند. سیستان و بلوچستان به همراه استان‌های کردستان، گلستان، آذربایجان غربی و شمال گیلان از مراکز تجمع اهل سنت در ایران می‌باشد. سیستان شامل زابل و هامون و هیرمند و نیمروز و زهک است. و بلوچستان شامل دو منطقه سرحد و مکران است که شهرستان‌های زاهدان، خاش و میرجاوه، تفتان نیز جزو مناطق سرحد امروزی می‌باشند و مکران دربرگیرنده بقیه شهرها از سراوان ایرانشهر تا چابهار می‌باشد، البته بخش بزرگی از سیستان و بلوچستان برپایه قرارداد گلدسمید از ایران جدا شد و تا مدت‌ها به نام بلوچستان انگلیس شناخته می‌شد، اما اکنون به عنوان ایالت بلوچستان بخشی از پاکستان است.
در پژوهشی که به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ انجام شد و برپایه یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در این استان به قرار زیر بود:
| اقوام استان سیستان و بلوچستان | اقوام استان سیستان و بلوچستان | اقوام استان سیستان و بلوچستان | اقوام استان سیستان و بلوچستان | اقوام استان سیستان و بلوچستان |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| قومیت | قومیت |  | درصد | درصد |
| بلوچ | بلوچ |   | ۶۵٫۴٪ | ۶۵٫۴٪ |
| فارس(سیستانی، یزدی و...)  | فارس(سیستانی، یزدی و...)  |   | ۳۳٪ | ۳۳٪ |
| کُرد | کُرد |   | ۰٫۴٪ | ۰٫۴٪ |
| سایر و بدون جواب | سایر و بدون جواب |   | ۱٫۲٪ | ۱٫۲٪ |
جمعیت‌شناسی > زبان > زبان بلوچی

مقالهٔ اصلی: زبان بلوچی
زبان بلوچی از زبان‌های ایرانی شمال‌باختری است و با زبان‌های تاتی، کردی، گیلکی و تالشی نزدیکی زیادی دارد. بلوچی بیشتر رابطه نزدیکی با زبان پارتی تا زبان پارسی میانه دارد برای همین به نظر می‌رسد گویشوران این زبان در گذشتهٔ دور از نواحی شمالیِ ایران امروزی به بلوچستان کنونی کوچیده باشند. سخنگویان بلوچی احتمالاً نخست در کرانه دریای مازندران می‌زیستند و در حدود قرن چهارم هجری به مناطقی که اکنون هستند مهاجرت کرده‌اند.
بسیاری از واژگان آن از واژه‌های پارسی باستان است و گونه اتصال آن و بیان آن با زبان فارسی امروزه فرق دارد. زبان شناسان آن را در رده زبان‌های پارتی در ایران باستان (پهلوی) قرار می‌دهند که خویشاوندی نزدیکی به کردی، گیلکی و تاتی دارد.
پژوهشگران با مطالعه زبان بلوچی و لهجه‌های آن چندین تقسیم‌بندی ارائه کرده‌اند. ویلهلم گایگر زبان بلوچی را به دو لهجه اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروه‌های شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروه‌های شمالی و جنوبی تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی لهجه‌ها به این واقعیت اشاره می‌کند که بلوچی جنوبی به میزان بالایی از زبان‌های هندی همسایه لغت اقتباس می‌کند درحالی‌که بلوچی شمالی بیشتر دارای لغات اقتباس شده با ریشه فارسی می‌باشد. (ترجمه و نقل از جهانی (۸۹)
یکی دیگر از محققان لهجه‌های بلوچی «سر جرج گریرسون» می‌باشد. او لهجه‌های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه لهجه می‌باشد و آنها را بر اساس منطقه عمده‌ای که در آن صحبت می‌شوند، لهجه کراچی karلči، کیچی kیči و پنجگوری panjguri نامید.
جوزف الفنبین در کتاب «زبان بلوچی، لهجه‌شناسی با متن» زبان بلوچی را به شش لهجه تقسیم می‌کند که عبارتند از: لهجه‌های تپه‌های شرقی، لهجه رخشان، پنجگوری، لهجه سراوان، لهجه کیچی، لهجه لتونی (لاشاری) و لهجه‌های ساحلی.
ایلات بلوچ و سیستانی بسیاری در سراسر استان یافت می‌شوند که ریشه هر یک از آنها متفاوت می‌باشد. یکی از این ایلات، ایل داورپسند می‌باشد که ریشه در شمال‌غرب ایران دارد و از شهرستان پیرانشهر به بلوچستان آمده‌اند.
جمعیت‌شناسی > زبان > گویش سیستانی

مقالهٔ اصلی: گویش سیستانی
گویش سیستانی یکی از گویش‌های مهم زبان فارسی است که مردم سیستان بدان تکلم می‌کنند. این گویش هم‌اکنون به صورت عمده در منطقه زاهدان، زهک، هیرمند، نیمروز، زابل ایران، نیمروز و فراه، زابل، قندهار، هرات، افغانستان، و دشت گرگان. خراسان جنوبی و خراسان رضوی جاری می‌باشد.
این گویش از یک سو بیشترین خویشاوندی واژگانی و دستوری را با گویش موجود و گذشته خراسانی و فراتر از آن با لهجه‌های مرده ماوراءالنهری و تاجیکی کنونی دارد و از سوی دیگر واژه‌های مشترک بسیار با بلوچی دارد.
گویش سیستانی از گویش‌های وابسته به زبان‌های ایرانی غربی و از شاخه جنوبی آن است که به گروه زبان‌های هندوایرانی تعلق دارند. محمد معین در مقدمه کتاب برهان قاطع، گویش‌های سگزی و زاولی را زیرمجموعه زبان‌های ایرانی قید کرده است.
جمعیت‌شناسی > آموزش

نرخ باسوادی در سیستان و بلوچستان ۷۹ درصد می‌باشد که ۷ درصد پایینتر از میانگین کشوریست. در سال ۹۴، ۲۰۰ هزار کودک و نوجوان در استان سیستان و بلوچستان از تحصیل بازمانده‌اند و تنها ۵۰ درصد ورودی‌های مدارس در کسب مدرک دیپلم موفق می‌شوند، همچنین بیش از نود درصد کلاس‌های مدرسه‌ها غیراستاندارد می‌باشد استان برای رسیدن به سطح آموزشی مناسب به ۸۰۰ هزار متر مربع فضای آموزشی و ۸ هزار نیروی انسانی بیشتر نیازمند است.
بر پایهٔ گزارشی در فوریهٔ ۲۰۲۱، دانش‌آموزان در استان سیستان و بلوچستان، پیوسته با کمبود کلاس و تخته‌سیاه روبرو هستند و کلاس‌های آنان نیز بیشتر نیز در کپر و چادر ایجاد می‌شود؛ پس از گسترش بیماری کرونا در ایران با نداشتن دسترسی به سیستم ارتباطی و اینترنتی برای آموزش اینترنتی روبرو گردیدند. گزارش‌هایی از نبود سیستم برق‌رسانی (که با آموزش مجازی مرتبط است) در بسیاری از منطقه‌های روستایی این استان، منتشر شده است. در همین تاریخ همچنین اعلام شد که بیش از نیمی از دانش‌آموزان در این استان، از شبکه شاد برای گرفتن آموزش آنلاین محروم مانده‌اند.
در سال ۱۳۹۸، اقتصاد آنلاین از «آمار تکان‌دهندهٔ محرومیت تحصیلی در سیستان‌وبلوچستان» و «نبود امکانات اولیه برای تحصیل در مدارس این استان» نوشت.
جمعیت‌شناسی > بهداشت و درمان

کمبودهای بهداشت و درمان در این استان، بارها مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است؛ در تیر ۱۴۰۰ استاندار سیستان و بلوچستان گفت که با «کمترین امکانات در حال مقابله با موج جدید کرونا هستیم» و اعلام کرد که ۱۰ شهر این استان، بیمارستان ندارند. اسماعیل حسین‌زهی، نماینده مجلس، گفت که «اوضاع سیستان و بلوچستان از مرز فاجعه رد شده» و از وضعیت خدمات درمانی در این استان به شدت انتقاد کرد. دیگران نیز از عدم رسیدگی به بحران ویروس کرونا در این استان گفتند و معین‌الدین سعیدی نیز اعلام کرد که «محدوده سواحل مکران یعنی شهرهای چابهار، کنارک، نیکشهر و قصرقند حتی یک بخش عفونی ندارد… برخورد مسئولان وزارت بهداشت، ما را متأُسف کرده» و ادامه داد «مسئولان به جای پاسخگویی، مدعی هستند». پیشتر در ۴ خرداد ۱۴۰۰، گسترش سرخک نیز در سیستان و بلوچستان گزارش شده بود.
بر پایه خبری در تیر ۱۳۹۸، این استان نتوانسته است در شاخص شمار تخت به جمعیت، حتی به متوسط کشوری ایران برسد.
جمعیت‌شناسی > وضعیت زنان

چند همسری مردان در این استان مورد توجه بوده است و گزارشی داخلی در سال ۱۳۹۸ می‌گفت: «استان سیستان و بلوچستان در زمینهٔ چندهمسری سردمدار است، به طوری که نزدیک ۱۵ درصد زنان سیستان و بلوچستانی، همسران‌شان بیشتر از یک زن دارند». دو سال پیش از این، گزارشی دیگر می‌گفت که «وضعیت زنان در استان سیستان و بلوچستان از چند جنبه در ایران رکورددار است؛ از نظر تعداد زنانی که هوو دارند، قبل از ۱۸ سالگی زایمان می‌کنند، در هفته حتی یک بار هم به هیچ رسانه‌ای دسترسی ندارند، فاقد آگاهی صحیح دربارهٔ چگونگی پیشگیری از ایدز هستند، بالاترین نرخ بی‌سوادی دختران و زنان بالای شش سال ایران در میان آنها دیده می‌شود و استفاده از انواع وسایل پیشگیری از بارداری در میان آنها در پائین‌ترین سطح قرار دارد».
فرهنگ و هنر > موسیقی

موسیقی سیستان و بلوچستان دارای گونه‌هایی بوده است که هر یک وابسته به بخشی از زندگی مردم بودند؛ همانند سَوت، لیلو، لارو ششگانی، شپتاگی، سِپَت، وَزبَت، لارو، هالو، نازنیک، زهیروک، لیکو، کردی، موتک، گواتی، اَمبا، دمال و مالِه و شَئز. این‌ها، وابسته به موردهایی چون عروسی، تولد نوزاد، داستان‌های حماسی و عشقی، تاریخی و اجتماعی، اندوه و سرخوشی، عرفان و مذهب و دیگر است که به زبان موسیقی و آواز، به شکل نسل‌به‌نسل به دوران کنونی رسیده‌اند. سازهای موسیقی سیستان و بلوچستان نیز گوناگونی بسیاری دارند و بادی‌ها، کوبه‌ای‌ها و زهی‌ها را در بر می‌گیرند که قیچک (سرود) شبیه کمانچه و زهی آرشه‌ای است، رَباب و تمبورک نیز زهی‌هایی هستند که با پنجه یا زخمه نواخته می‌شوند؛ در ادامه همچنین سرنا، نَل (نی)، شیدی و دونَلی هم سازهایی بادی و سِماء یا دف، دهل بزرگ، دُهلک، دُرُّکُر، و تشتک و کوزه نیز از کوبه‌ای‌های وابسته شمرده می‌شوند.
سازهای بومی این استان عبارتند از دونلی و قیچک و دهل و سوروز و تمبورگ و بنجو است.
در سال ۱۳۹۹، برخی از موسیقی‌دانان سیستان و بلوچستان به ویژه در قیچک‌نوازی از وضعیت نامطلوب اقتصادی گفتند و اعلام شد که نداشتن بیمه تأمین اجتماعی و حقوق ثابت از مهم‌ترین مشکلات هنرمندان موسیقی سیستان و بلوچستان در این دوره بوده است.
فرهنگ و هنر > موسیقی > موسیقی سیستانی

مقالهٔ اصلی: موسیقی سیستانی
همچنین ببینید: رقص‌های سیستانی
موسیقی سیستانی در میان مردم سیستانی از تولد تا مرگ دخالت دارد، با دل و جان این مردمان هجین گشته و در گوشه گوشه زندگانی ایشان نقش ایفا می‌کند.
این موسیقی از ماهیت و کیفیت ویژه ای برخوردار است. موسیقی سیستان از جمله هنرهایی است که به‌جهت شرایط خاص آن شاخص‌تر از موسیقی دیگر مناطق است.
ساز سرنا و دهل از آلات موسیقایی ویژه‌ای است که در مراسمات شاد به خصوص رقص‌های محلی سیستان کاربرد دارد.
رباب، دکر و تمبورک و قیچک نیز از دیگر آلات موسیقی سیستانی هستند.
فرهنگ و هنر > موسیقی > موسیقی بلوچی

مقالهٔ اصلی: موسیقی بلوچی
همچنین ببینید: رقص دو چاپی بلوچی
موسیقی بلوچی قسمتی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم بلوچ بوده است و در طول سال‌ها، موسیقی بلوچستان یکی از قدیمی‌ترین و انحصاری‌ترین موسیقی‌های بومی محلی ایران می‌باشد طبق تحقیقات ساز قیچک، دهل که یکی از قدیمی‌ترین سازهای موسیقی ایرانی و جهانی می‌باشد از هزاره‌های پیش در این منطقه برای جشن‌ها و سرور و مراسمات خاص بکار گرفته شده است. خود موسیقی بلوچی قدمت خودرا از زمان هخامنشیان به ارث برده و در زمان ساسانیان به اوج شکوفایی خود رسیده تا زمان بعد از اسلام و عصر حاضر.
فرهنگ و هنر > آشپزی

همچنین ببینید: آشپزی ایرانی
خوراک‌های سنتی سیستان و بلوچستان در باورها و طبیعت، ریشه دارد. خورش‌های سیستانی شامل کشک سیستانی، اوجیزک (همانند اشکنه) و آبگوشت می‌شوند.
کلوچه سیستانی ،تجگی سیستانی همچنین لندو: ترکیبی از خرما و گندم و گونه‌ای کلوچه، از آشپزی سیستانی هستند. آشپزی بلوچی این منطقه نیز شامل چنگال و دوغ، تنورچه، تباهگ، دوغ پا، خوراک‌های خرما چون خرمای پاتی، شیرگ و هارگ، نان‌های سِیسِرک، دوتینّی، تیمّوش و پُرانی، ترشی‌هایی چون چتنی و جوشانده‌هایی از سبزیجات می‌شود.
امباگ یکی از بخش‌های قدیمی آشپزی سیستان و بلوچستان است که به عنوان یک میراث سنتی در فهرست میراث فرهنگی ایران نیز ثبت شده است.
فرهنگ و هنر > مد و پوشاک

همچنین ببینید: مد در ایران
پوشاک بومی سیستان و بلوچستان با پشتوانه‌ای تاریخی، به‌عنوان یکی از نمادهای پوشاک اصیل ایرانی به‌شمار می‌رود که بهره‌گیری از آن، هنوز در دیزاین و رنگ‌های گوناگونی در میان این مردم، گسترش دارد. در دوران کنونی، این پوشاک در تابستان بیشتر سفید هستند و در زمستان نیز به رنگ تیره در می‌آیند. دیزاین پوشاک، رنگ و تزئینات روی آنان، همانند سوزن‌دوزی‌ها، گوناگونی دارد.
فرهنگ و هنر > ورزش

بر پایهٔ گزارشی در آذر ۱۳۹۸، استان سیستان و بلوچستان که از جمعیت جوانی برخوردار بوده، در این دوران از دسترسی به امکانات ورزشی مناسب محروم مانده است. در همین گزارش، شهروندانی از این استان، از نبود امکانات ورزشی و جایی برای سرگرمی گفتند.
اقتصاد

سیستان و بلوچستان کمترین نرخ مشارکت اقتصادی را در بین ۳۱ استان کشور دارد. بر اساس اطلاعات مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۶ این استان دوازدهمین استان بیکار کشور به حساب می‌آید. از لحاظ توسعه کمترین توسعه را در میان استان‌های ایران دارد. زراعت اشکال متعددی دارد و صنعت آبی آن وابسته به رود هیرمند است.
براساس گزارش مؤسسه عالی آموزش و پژوهش ریاست جمهوری، در برخی مناطق روستایی استان سیستان و بلوچستان نرخ فقر بین ۷۵ تا ۹۰ درصد است. طبق این گزارش از ۲۰ منطقه دارای بالاترین نرخ فقر در ایران، ۱۴ منطقه مربوط به مناطق روستایی شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان، ۴ منطقه در استان کرمان، یک منطقه در استان فارس و یک منطقه نیز در استان خراسان جنوبی واقع شده است. معادن این استان عبارتند از معادن مس، طلا، کرومیت، منگنز، سنگ مرمر و سنگ آهک. این استان در حدود ۵ درصد از معادن اکتشاف شده از مواد معدنی ایران را در خود جای داده است.
به دلیل همسایه بودن سیستان و بلوچستان با پاکستان و افغانستان و همچنین وجود تنها بندر اقیانوسی ایران (چابهار) در آنجا، این استان از ظرفیت بالایی برای پیشرفت برخوردار است.
اقتصاد > صنایع

در دهه ۱۳۹۰، کمک نکردن کانون‌های قوی مالی چون بانک‌ها به تولیدکنندگان، مشکلات وابسته به آوردن ماشین و فناوری پیشرفته، دادن تسهیلات به افراد غیرمتخصص، فرار نیروی کار متخصص از استان، فرار سرمایه از استان و کمبود امتیازها و تشویق‌کنندگان سرمایه‌گذاری در این استان، از مهم‌ترین مانع‌های گسترش صنعتی آن هستند.
در سال ۱۴۰۱ اولین کارخانه تولید فریم عینک ایران در چابهار راه‌اندازی شده است.
اقتصاد > کشاورزی و دامپروری

سیستان و بلوچستان با گستره‌ای افزون بر هفت میلیون هکتار آب و هوایی متغیر از گرم و خشک تا معتدل سرد و کوهستانی دارد. ۴۰۰ هزار هکتار از زمین‌های استان قابل کشت بوده و آب مورد نیاز نیز از منابع آبی شامل چاه‌ها، قنات‌ها، چشمه‌ها و رودخانه‌هایی از جمله هیرمند تأمین می‌شود.
۳۰۰ کیلومتر نوار ساحلی دریای عمان و راه‌یابی به آب‌های آزاد، دریاچه هامون سیستان و چاه نیمه‌های سیستان از ظرفیت‌های آبی این استان هستند.
این استان چهار کارخانه تولید شیر پاستوریزه و فراورده‌های لبنی، ۳۴ مرکز جمع‌آوری شیر روستایی و دو مجتمع بزرگ پرورش گاو شیری با ظرفیت ۱۲ هزار راس گاو دارد. تولید انواع خرما در این استان سالانه ۱۶۷ هزار تن است که ارزش اقتصادی آن ۲۱۸ میلیارد ریال می‌باشد.
بزرگ‌ترین پایگاه تولید نهال میوه‌های گرمسیری جنوب شرق ایران نیز در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد که با تأمین نیاز داخلی استان به ۹ استان دیگر کشور نیز نهال صادر می‌شود.
«خرما، موز، مرکبات، انبه، پاپایا، گوآوا، چیکو، پسته و انگور یاقوتی» از جمله میوه‌های گرمسیری و نیمه گرمسیری سیستان و بلوچستان است. گونه‌های جانوران اهلی شاخص استان، گاو سیستانی، گاو دشتیاری، مرغ خزک، مرغ دشتیاری، گوسفند و شتر، بز تالی و بی تال، گاومیش هستند.
سیستان و بلوچستان به واسطه اقلیم گرم و خشک خود مکان مناسبی برای پرورش شتر است به طوری که بیشترین نفرات شتر در ایران، در سیستان و بلوچستان یافت می‌شوند.
مجتمع کشت و صنعت مکران در جنوب استان با هفت هزار هکتار در زمینه پرورش میگو و همچنین تولید آب شیرین، موز و آناناس فعالیت دارد.
اقتصاد > معادن

سیستان و بلوچستان قابلیت‌های بالقوه‌ای در زمینه ذخایر معدنی دارد. در حال حاضر ۴۰۰ معدن مختلف در این استان شناسایی شده است. این معادن بیشتر در زمینه مواد معدنی فلزی، غیر فلزی و مصالح ساختمانی از جمله کرومیت، آهن، منگنز، گرانیت، سنگ لاشه، شن، ماسه و خاک رس می‌باشد.
استان سیستان و بلوچستان با داشتن ۱۰ میلیارد تن ذخایر قطعی و ۲۰ میلیارد تن ذخایر احتمالی، معادل ۵ درصد از ذخایر معدنی ایران را در خود جای داده است. هم‌اکنون سالانه به‌طور متوسط ۳ و نیم میلیون تن مواد معدنی از معادن استان سیستان و بلوچستان استخراج می‌شود، که این میزان در حدود ۳ درصد از مواد معدنی استخراجی کشور را شامل می‌شود.
اقتصاد > صنایع دستی

بر پایهٔ گزارشی در فروردین ۱۳۹۶، صنایع دستی در استان سیستان و بلوچستان دارای جایگاه ویژه‌ای در میان مردم و به ویژه قوم‌ها و عشایر آن است. چرا که پس از کشاورزی و دامداری، این بخش سومین منبع درآمد مردم این منطقه در این دوران به‌شمار می‌رفته است. سفال کلپورگان با پیشینه ساخت ۷۰۰۰ ساله، سوزن‌دوزی با نقش‌هایی الگوگرفته از طبیعت استان، قالی‌بافی، گلیم‌بافی، حصیردوزی، چادربافی، پرده‌بافی، جوال‌بافی، نمدمالی، سکه‌دوزی، آیینه‌دوزی، پریواردوزی، خامه‌دوزی و سیاه‌دوزی را به عنوان مهم‌ترین صنایع دستی و از ره‌آوردهای سیستان و بلوچستان نام برده‌اند.
در خرداد ۱۳۹۴ اعلام شد که سفال کلپورگان، خامه‌دوزی سیستان و سوزن‌دوزی بلوچستان، نشان یونسکو گرفته‌اند و در این تاریخ، ۱۱ فروشگاه صنایع دستی در این استان فعال بوده است.
اقتصاد > گردشگری و جاهای دیدنی

همچنین ببینید: ویکی‌پدیا:فهرست یادمان‌های ملی ایران/سیستان و بلوچستان
گردشگری این استان با آثار باستانی ایران و آثار تاریخی بیش از شش هزار ساله‌اش نمود پیدا می‌کند و در بخش جغرافیایی نیز ساحل‌ها، قله‌های بلند و باغ‌های میوه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری‌اش گردشگران را جذب می‌کنند؛ بازارهای سنتی و کوه‌های مینیاتوری نیز دیگر جاهای دیدنی سیستان و بلوچستان هستند.
شهر سوخته (سیستان)
کوه آتشفشانی تفتان
دریاچه هامون (سیستان)
کوه خواجه (سیستان)
قلعه دزک (بلوچستان)
گل فشان ناپگ
بی‌بی دوست (سیستان)
قبرستان اسپیدژ
کوه خضر
سد پیشین
سد زیردان(چابهار)
جزیره شیطان
شهر دقیانوس
مسجد کهنه قلعه
قلعه چهل دختر (سیستان)
کوه بیرک
چاه نیمه (سیستان)
تخت عدالت (سیستان)
سه کوهه (سیستان)
قلعه رامرود (سیستان)
قلعه اسپکه (بلوچستان)
غار لادیز
دهانه غلامان
ارگ خان ملک کیانی (سیستان)
ارگ سکوهه (سیستان)
قلعه سام (سیستان)
قلعه رستم (سیستان)
قلعچه ریس (قلعه مچی) (سیستان)
کهک کهزاد (کوه خواجه) (سیستان)
چهل دختران (کوه خواجه) (سیستان)
بقایای آتشکده کرکویه شهرستان هیرمند (سیستان)
آتشکده ورمال
آتشکده کل کنگ
کلات گرد
تپه‌های تاسوکی
اقلاع رود بیابان
ارگ سردار محمدحسین (سیستان)
بانک ایران و انگلیس (سیستان)
کاروانسرای فرنگی
رودخانه فنوج
گمرک بلژیکی‌ها
سفارت انگلیس (سیستان)
تپه شارستان
زاهدان کهنه (سیستان)
تپه رنده
ارگ میرجمال کلانتر
ارگ ورمال
قلعه ناصری ایرانشهر (بلوچستان)
قلعه ایرندگان خاش
قلعه مکس یا مهرستان
قلعه کافرها واقع در کوه خواجه (سیستان)
قلعه نیکشهر (بلوچستان)
قلعه سیب سوران
قلعه پرتغالیها چابهار (بلوچستان)
قلعه هریدوک در لاشار
قلعه چانف
قلعه بنت
قلعه بگ
قلعه مسکوتان
محوطه چهل دختران
محوطه هاتین یا خاتون
قلعه تیس
قلعه بلوچ گت تیس (بلوچستان)
قلعه بمپور (بن پهل)
قلعه قصرقند
قلعه سرباز (بلوچستان)
قلعه نوشیروان سنگان
کاروانسرای نصرت آباد
قلعه دامن
محوطه تاریخی سپیدژ
قلعه خاش
قلعه مدانچ
گورستان دختران مدانچ
قلعه حیدر آباد خاش
گورستان هفتاد ملا
آتشکده مهرگان سراوان
مسجد جامع تیس
قلعه جوقنوک در گو خوش آباد
غار گواتامکایرندگان خاش
غار صداکی ایرندگان خاش
غار لادیز میرجاوه
غار خوش آباد گو
غارهای بان مسیتی
مسجد دزک سراوان
موزه تاس و کپل دزک(موزه آب) سراوان
موزه زنده سفال کلپورگان سراوان
موزه محلی سراوان
موزه محلی چابهار
باغ سرو سرجو، سراوان
تخت جنکان
دریاچه سردریا
کلپورگان
سنگ نگاره‌های سراوان
اقتصاد > ترابری > جاده‌ها و ترابری همگانی

بر پایهٔ گزارشی در خرداد ۱۴۰۰، آمارهای رسمی می‌گویند که به دلیل رخداد حادثه‌های جاده‌ای و مرگ سرنشین‌های خودروها، محورهای ارتباطی استان سیستان و بلوچستان در این زمان، از غیر امن‌ترین جاده‌های ایران بوده‌اند. در فروردین همین سال، رئیس دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از رخ دادن تصادف‌های مرگ‌بار در محورهای این استان، به شدت انتقاد کرده بود.
اقتصاد > ترابری > هوایی

۶ شهرستان سیستان و بلوچستان، شامل زاهدان، زابل، ایرانشهر، سراوان و چابهار باند فرودگاهی دارند. پروازهای درون‌مرزی فرودگاه بین‌المللی زاهدان هفتگی و روزانه هستند که شامل پروازهایی مستقیم به تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، چابهار، کرمان و گرگان می‌شوند. این فرودگاه به چند کشور نیز پرواز خارجی دارد.
اقتصاد > ترابری > راه‌آهن

ایستگاه راه‌آهن زاهدان مهم‌ترین ایستگاه استان است. در سال ۱۴۰۱ راه‌آهن زاهدان خاش راه اندازی شد. این قطعه بخشی از مسیر راه‌آهن چابهار - زاهدان و سبب توسعه سواحل مکران و اتصال کشورهای آسیای میانه، افغانستان و پاکستان و همسایه‌های شمالی ایران به آب‌های آزاد اقیانوسی خواهد شد و در توسعه کریدورهای بین‌المللی عبوری از ایران و افزایش درآمدهای ترانزیتی برای کشور نقش چشمگیری خواهد داشت.
آثار دربارهٔ سیستان و بلوچستان

مقالهٔ اصلی: فهرست آثار دربارهٔ سیستان و بلوچستان
خواندن بیشتر

جغرافیایی تاریخی سیستان: سفر با سفرنامه‌ها، حسن احمدی کرویق، ۱۳۷۸
فهرست آثار درباره سیستان و بلوچستان
کوه خواجه که از آثار به‌نام دوره‌های اشکانی، ساسانی و اسلامی به‌شمار می‌آید.
کپرنشینی در مناطق مختلف جنوب کرمان و سیستان و بلوچستان
این نگاره که در ژانویه ۲۰۲۰ میلادی، از سیلی که استان سیستان و بلوچستان را تحت تأثیر قرار داد، گرفته‌شده است.
در این نگارهٔ ماهواره‌ای، رودخانه باهوکلات در ایران و رودخانه دشت در پاکستان در خلیج گواتر دیده می‌شوند. بین این دو، رودخانه سرباز که کوتاه‌تر است، قرار دارد.
گاندو (تمساح پوزه کوتاه ایرانی) در ایستگاه تحقیقات زیست‌محیطی ریکوکش چابهار، بلوچستان ایران

کپرهای یک روستا در سیستان و بلوچستان ایران
پراکنش اقوام در سیستان و بلوچستان
نمایی از بازار رزاق‌زادهٔ زاهدان (ژوئیهٔ ۲۰۱۹)
تاکستان انگور در سیستان و بلوچستان
نمونه سوزندوزی لباس زنان بلوچ
قلعه رستم، شهرستان هامون
جاده ایرانشهر-خاش (دهستان دامن)
آندریاس کیرخنر

آندریاس کیرخنر (انگلیسی: Andreas Kirchner; ۱۷ اوت ۱۹۵۳ – ۱۰ نوامبر ۲۰۱۰) ورزشکار بابسلد اهل آلمان بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال طلا، ۱ مدال نقره، ۲ مدال برنز شده‌است.
پنجشنبه

برای دیگر کاربردها، پنجشنبه (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| هفته | مارس | اسفند | رمضان |  |  |  |
| شنبه | ۱ | ۱۱ | ۱ |  |  |  |
| یکشنبه | ۲ | ۱۲ | ۲ |  |  |  |
| دوشنبه | ۳ | ۱۳ | ۳ |  |  |  |
| سه‌شنبه | ۴ | ۱۴ | ۴ |  |  |  |
| چهارشنبه | ۵ | ۱۵ | ۵ |  |  |  |
| پنجشنبه | ۶ | ۱۶ | ۶ |  |  |  |
| جمعه | ۷ | ۱۷ | ۷ |  |  |  |
پنجشنبه ششمین روز هفته در گاه‌شماری خورشیدی و با نام Thursday چهارمین روز هفته در گاه‌شماری میلادی است.
ایزد هرمز یا اورمُزد نگهبان این روز در فرهنگ ایران است. نام این روز در میان سغدیان و مانوی‌ها از به هم پیوستن دو واژه Wrmzd و jmnw ساخته شده‌است. بخش نخست نام سغدی سیاره هرمز و بخش دوم همان واژه روز در زبان فارسی است؛ بنابراین نام پنجشنبه در ایران باستان Wrmzd jmnw و برگردان این نام به فارسی، هرمز روز یا اورمُزد روز است.
پنجشنبه روز تعطیل است.
چارلز ماتیسن

چارلز ماتیسن (انگلیسی: Charles Mathiesen؛ ۱۲ فوریه ۱۹۱۱ – ۷ نوامبر ۱۹۹۴) اسکیت‌باز سرعت اهل نروژ بود.
فریار جواهریان

| فریار جواهریان | فریار جواهریان |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳۳۱ ‏(۷۲–۷۳ سال) مشهد، ایران
محل تحصیل: دانشگاه تگزاس و دانشگاه هاروارد
پیشه‌ها: معمار طرح لباس طرح صحنه مدیر هنری
سال‌های فعالیت: ۱۳۴۶–۱۴۰۲
آثار: فیلم‌شناسی کتاب‌شناسی
همسر: داریوش مهرجویی (سابق)
فرزندان: ۲
فریار جواهریان (زاده ۱۳۳۱ مشهد) است. او در فرانسه بزرگ شد  و در آمریکا در دانشگاه‌های تگزاس، می آی تی و هاروارد تحصیل کرد و پس از آن به ایران رفت و شرکت مهندسین مشاور گاما را پایه‌گذاری کرد. این شرکت امروزه برای طراحی موزه و باغ ایرانی شناخته شده است. او طراح نمایشگاه‌های بسیاری در حوزه معماری، منظر، عکاسی و سینما بوده و هست. علاوه بر این وی مدیر هنری و طراح صحنه ده فیلم است این فیلم‌ها به تمامی از آثار همسر او داریوش مهرجویی هستند.
آثار سینمایی

کار خود را به عنوان طراح صحنه و لباس و مدیر هنری در کارهای همسرش داریوش مهرجویی آغاز کرد. هنگامی که مهرجویی در فرانسه بود و فیلم مستند داستانی «سفر به سرزمین رمبو» (۱۳۶۲) براساس زندگی آرتور رمبو برای تلویزیون فرانسه می‌ساخت فریار هم‌کاری خود را با او آغاز کرد و این همکاری در ایران هم ادامه داشت. فریار خود را معمار می‌داند اما به عنوان طراح صحنه و لباس چندین بار نامزد سیمرغ بلورین شد.
۱۳۶۲- سفر به سرزمین آرتور رمبو
۱۳۶۵- اجاره‌نشین‌ها
۱۳۶۶- شیرک
۱۳۶۸- هامون
۱۳۷۰- بانو
۱۳۷۰- کاراگاه یحیی
۱۳۷۱- سارا
۱۳۷۳- پری
۱۳۷۵- لیلا
۱۳۷۶- درخت گلابی
پوروم، اکلاهما

مکان
| Porum, Oklahoma | Porum, Oklahoma |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Porum, Oklahoma: Location of Porum, Oklahoma
مختصات: ۳۵°۲۱′۳۰″ شمالی ۹۵°۱۵′۵۷″ غربی﻿ / ﻿۳۵٫۳۵۸۳۳°شمالی ۹۵٫۲۶۵۸۳°غربی﻿ / 35.35833; -95.26583: مختصات: ۳۵°۲۱′۳۰″ شمالی ۹۵°۱۵′۵۷″ غربی﻿ / ﻿۳۵٫۳۵۸۳۳°شمالی ۹۵٫۲۶۵۸۳°غربی﻿ / 35.35833; -95.26583
State: اکلاهما
شهرستان: Muskogee
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۸ مایل مربع (۲٫۰ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۸ مایل مربع (۱٫۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۱ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۵۹۱ فوت (۱۸۰ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۷۲۵
 • تراکم: ۹۶۴٫۳/مایل مربع (۳۷۲٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 74455
کد(های) منطقه: 539/918
FIPS code: 40-60250
GNIS feature ID: 1096845
پوروم(به انگلیسی: Porum) شهری در ایالت اکلاهما کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۷۲۷ نفر بوده‌است.
شان وایت

| 0 | 1 |
| --- | --- |
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
ملیت: ایالات متحده آمریکا
زاده: ۳ سپتامبر ۱۹۸۶ ‏(۳۸ سال)
همسر(ها): نینا دوبرو
ورزشی: ورزشی
شان وایت (انگلیسی: Shaun White؛ زادهٔ ۳ سپتامبر ۱۹۸۶) یک ورزشکار اسکیت‌بوردینگ و اسنوبوردینگ اهل ایالات متحده آمریکا است. وی دو بار برنده مدال طلای المپیک در اسنوبوردینگ شده‌است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به دوستی پرمنفعت اشاره کرد.
فرانسیس مور

| فرانسیس مور | فرانسیس مور |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۹ اکتبر ۱۹۰۰ انتاریو
درگذشت: ۲۱ ژانویهٔ ۱۹۷۶ انتاریو
ملیت: کانادا
تیم هاکی روی یخ کانادا - المپیک زمستانی ۱۹۳۶
فرانسیس مور (انگلیسی: Francis Moore; ۲۹ اکتبر ۱۹۰۰ – ۲۱ ژانویهٔ ۱۹۷۶) بازیکن هاکی روی یخ اهل کانادا بود.
اد لیرو

اد لیرو (انگلیسی: Odd Lirhus؛ زادهٔ ۱۸ سپتامبر ۱۹۵۶) ورزشکار دوگانه اهل نروژ است.
واشینگتن، ویرجینیای غربی

CDP
| Washington, West Virginia | Washington, West Virginia |
| --- | --- |
CDP: CDP
Location of Washington, West Virginia: Location of Washington, West Virginia
ایالت: ویرجینیای غربی
شهرستان: شهرستان وود، ویرجینیای غربی
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۴ مایل مربع (۱۱٫۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۲ مایل مربع (۱۰٫۸ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۲ مایل مربع (۰٫۶ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۶۴۳ فوت (۱۹۶ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱٬۱۷۵
 • تراکم: ۲۷۰/مایل مربع (۱۰۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 26181
کد منطقه: 304
FIPS code: 54-84724
GNIS feature ID: 1548816
واشینگتن(به انگلیسی: Washington) شهری در ایالت ویرجینیای غربی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱٬۱۷۵ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança