stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سغد
تاریخ > روابط با امپراتوری روم شرقی

: یک سکه سغدی متعلق به قرن ششم میلادی
: یک سکه سغدی که به شکل سکه‌های چینی ضرب شده
اطلاعات دربارهٔ سغدیان در دوره اشکانی بسیار کم است اما با ظهور ساسانیان بار دیگر سغدیان بر پهنه تاریخ پدیدار می‌شوند. اینگونه که پیداست، ساسانیان منطقه سغد را در سال ۲۶۰ میلادی به شاهنشاهی خود ضمیمه کرده بودند و در سنگ‌نبشته شاپور یکم در کعبه زرتشت نیز نام سغد در میان استان‌های ایرانشهر دیده می‌شود. با این حال این منطقه در جریان حملات هپتالیان و کیداریان در سده چهارم و پنجم میلادی از کنترل شاهنشاهی ساسانی خارج می‌شود.
پس از جریان تحریم شدن امپراتوری روم توسط شاهنشاهی ایران از تجارت ابریشم و جریان دزدیدن تخم‌های کرم ابریشم از چین توسط دو راهب مسیحی و انتقال آنان به روم، تاریخ‌نگار رومی قرن ششم، مناندرِ محافظ، از این می‌گوید که تاجران سغدی تلاش تا به صورت مستقیم با امپراتوری بیزانس به تجارت ابریشم چینی بپردازند. گفته شده که سغدیان به خان گوکترک یعنی ایستمی خان پیشنهاد داده‌اند که اجازه شاهنشاه ساسانی برای عبور و مرور تاجران سغدی از قلمروی وی برای رسیدن به بیزانس را کسب کند، اما این مسئله باعث عصبانیت شاهنشاه ایران شده‌است و وی سفیر سغدی که به دربارش آمده بود را کشت. پس از این اتفاق، مانیاه، یک دیپلمات سغدی از ایستمی خان درخواست کرد تا سفیری را به قسطنطنیه بفرستد و به اتفاق روم، اتحادی علیه ساسانیان تشکیل دهند. سفیر خان در سال ۵۶۷ به دربار روم رسید و ژوستین دوم، امپراتور روم، نه تنها قبول کرد تا سفیری به دربار ایستمی خان بفرستد، بلکه قبول کرد تا به صورت مستقیم و بدون عبور از مرزهای ایران، با سغدیان به تجارت ابریشم بپردازد.
اما اینگونه که از تعداد سکه‌های بیزانسی پیدا شده در آسیای میانه و چین پیداست، این تجارت چندان خوب پیش نرفته‌است.
زبان و فرهنگ

تاریخ‌دانان امروزی قرن ششم میلادی را اوج فرهنگ سغدی می‌دانند. در این دوران، سغدی‌ها به طرز چالش‌ناپذیری نقش بازرگانان آسیای میانه را داشتند و بخش بزرگی در منطقه و بیرون مرزهای سغد، از نظر دینی و هنری تحت تأثیر فرهنگ آنان و نیازمند به کالاهای بازرگانان سغدی بود. در قرون وسطی، دره زرافشان نام سغدی خود، سمرقند، را به کل منطقه داد. دانشنامه بریتانیکا از این می‌گوید که در دید جغرافی‌دانان مسلمان، دره زرافشان یکی از چهار منطقه حاصل‌خیز جهان بود. بسیاری از شهرها و مناطق در اطراف سغد، نام‌های سغدی گرفتند. به عنوان مثال، دولت-شهر لولان واقع در حوضه تاریم، توسط ساکنانش کروراینا نامیده می‌شد که یک نام یونانی بود، اما چند قرن بعد و در سده هفتم میلادی، راهب بودایی اهل چین، شوانزانگ، این شهر را نافوپو (納縛溥) نامیده‌است کهبه عقیده هیسائو ماتسودا، این واژه ریخت چینی واژه سغدی نوآپه (navapa، به معنای «آب نو») است و این خود نشان‌گر افزایش تأثیر فرهنگی سغد در منطقه بوده‌است.
زبان و فرهنگ > هنر

نقش افراسیاب که مربوط به سده ششم یا هفتم میلادی است و در سمرقند پیدا شده‌است، یکی از بهترین نمونه‌های بازمانده از هنر سغدی است. نقش افراسیاب صحنه‌ای از زندگی روزمره مانند ورود سفیران خارجی را نشان می‌دهد و در ویرانه‌های یک خانه که به نظر متعلق به شخص اشرافی یا سلطنتی بوده‌است، پیدا شده‌است. مشخص نیست که این خانه کاخ رسمی یا دربارِ فرمانروای سمرقند بوده یا خیر. قدیمی‌ترین نمونه پیدا شده از هنر سغدی به نقاشی‌های دیواری پنجکنت که در تاجیکستان پیدا شده‌است، بازمی‌گردد که متعلق به قرن پنجم میلادی است. هنر سغدی علاوه بر اینکه می‌تواند به درک زندگی روزمره سغدیان کمک کند، به تاریخ‌نگاران در رابطه با درک باورهای دینی آنان نیز یاری می‌رساند. به عنوان مثال، مشخص است که سغدی‌ها برخی از ایزدان ایرانی را با هنر بودایی تلفیق کرده‌اند. در معبد بودایی که در هفت‌آب پیدا شده‌است، یک پلاک برنزی به دست آمده که بر روی آن یک ایزد و یک ایزدبانو دیده می‌شود که هیچ ارتباطی با بودایی‌گری ندارند.
زبان و فرهنگ > زبان

مقالهٔ اصلی: زبان سغدی
: کتیبه خانات گوگ‌ترک، نوشته شده به زبان سغدی
: قرارداد فروش یک برده پانزده ساله در ازای پنج سکه چینی
سغدی‌ها به یک زبان ایرانی شرقی که به آن سغدی (به سغدی: soɣdyāu) گفته می‌شد، سخن می‌گفتند. این زبان به دیگر زبان‌های ایرانی شرقی مانند باختری، خوارزمی، سکاییِ ختنی و زبان‌های امروزی مانند آسی و پشتو نزدیک بود. با این حال، گستره زبان سغدی به خود سغد محدود نبود. این زبان، زبان رایج مناطقی مانند دولت-شهر تورفان (در شمال غربی چین امروزی) نیز بود و حتی سنگ‌نبشته‌ای مربوط به سال ۵۸۱ میلادی در مغولستان به زبان سغدی پیدا شده‌است که مربوط به یکی از خان‌های خانات گوک‌ترک است. سغدی زبان رسمی خانات گوک‌ترکان بود.
این زبان در دوران‌های مختلف تاریخِ باستان با سه الفبای مختلف نوشته می‌شد: الفبای سغدی، الفبای سوریایی و الفبای مانوی. هر سه این دبیره‌ها از الفبای آرامی که الفبای پهلوی و فارسی-عربی و… نیز از آن گسترش پیدا کرده‌اند، گرفته شده‌اند. در دوره اسلامی، سغدی‌ها خط عربی را برای نوشتن زبان خود سازگار نمودند. در قرن هشتم، اویغورها با استفاده از الفبای سغدی شیوه‌نگارش جدیدی برای زبان خود ایجاد کردند که بعدها الفبای مغولی که در قرن سیزدهم و در دوره امپراتوری مغول از آن استفاده می‌شد، از این خط گسترش پیدا کرد.
زبان سغدی که در دوران باستان و قرون وسطی به آن گویش می‌شد، امروزه از بین رفته‌است. با این حال، یغنابی‌ها که در استان سغدِ تاجیکستان زندگی می‌کنند، هنوز به یکی از لهجه‌های آن سخن می‌گویند. لهجه یغنابی از زبان سغدی که در غرب فرغانه گویش می‌شد، گرفته شده‌است.
با اسلامی‌سازی منطقه و رواج زبان پارسیِ دری، این زبان رفته رفته جایگزین زبان سغدی شد. سامانیان که در سغد امپراتوری خود را بر پا کردند، به زبان پارسی دری سخن می‌گفتند و همین مسئله به سرعت رواج پارسی افزود. با این حال، هنوز تعداد زیادی از واژه‌های سغدی در لهجه تاجیکیِ پارسی - که خود از زبان‌های ایرانی غربی است - دیده می‌شود.
بازرگانی و تجارت برده

بازرگانان سغدی و چینی در دوره سلسله تانگ به طور منظم در داخل و اطراف تورپان به تجارت برده می پرداختند. تورپان تحت حکومت سلسله تانگ مرکز فعالیت تجاری عمده بین بازرگانان چینی و سغدی بود. در تورپان مسافرخانه های زیادی وجود داشت. برخی از کارگران سغدی فرصتی برای خدمت به بازرگانان جاده ابریشم فراهم کردند، زیرا تاریخ های رسمی گزارش می دهند که در کوچا و ختن بازارهایی برای زنان وجود دارد .  قرارداد به زبان سغدی که در قبرستان آستانه دفن شده است نشان می دهد که حداقل یک مرد چینی در سال 639 پس از میلاد یک دختر سغدی خریده است. یکی از باستان شناسانی که محوطه آستانه را کاوش کرده است، وو ژن، معتقد است که اگرچه بسیاری از خانوارها در امتداد جاده ابریشم، بردگان انفرادی خریدند، همانطور که در اسناد قبلی از نیا نشان داده شد، اسناد تورپان به تشدید گسترده حجم تجارت برده اشاره دارد.  در سال 639 یک برده زن سغدی به یک مرد چینی فروخته شد، همانطور که در سند قانونی قبرستان آستانه که به زبان سغدی نوشته شده است ثبت شده است.  ختن و کوچا مکان هایی بودند که معمولاً در آن زنان فروخته می شد و شواهد فراوانی از تجارت برده در تورفان به لطف منابع متنی معاصر باقی مانده است.  در شعر تانگ، دختران سغدی نیز اغلب به عنوان خدمتکار در میخانه ها و مسافرخانه های پایتخت چانگان ظاهر می شوند.
کنیزان سغدی و صاحبان مرد چینی آنها اکثر زوج های مرد زن و چینی سغدی را تشکیل می دادند، در حالی که زنان آزاد سغدی رایج ترین همسران مردان سغدی بودند. تعداد کمتری از زنان چینی با مردان نخبه سغدی جفت شدند. زوج های زن و مرد سغدی بر اساس اسناد موجود، هجده ازدواج از بیست و یک ازدواج را تشکیل می دادند.
سندی به تاریخ 731 پس از میلاد نشان می‌دهد که دقیقاً چهل پیچ ابریشم به می‌لوشان، برده‌ای که سغدی معامله می‌کرد، توسط مردی چینی به نام تانگ رونگ (唐榮) اهل چانگان برای خرید یک دختر یازده ساله پرداخت شد. یک نفر اهل شیژو، یک توخارستانی (یعنی باختری) و سه سغدی فروش دختر را تأیید کردند.
آسیای مرکزی مانند سغدی ها توسط چینی ها در زمان سلسله تانگ "هو" (胡) نامیده می شدند. هان در چین، زنان «هو» آسیای مرکزی را به‌عنوان ساقی‌بان یا رقصنده تصور می‌کرد. مردان چینی هان عمدتاً با آنها درگیر روابط جنسی خارج از ازدواج بودند، زیرا زنان "هو" در چین عمدتاً موقعیت هایی را اشغال می کردند که در آن خدمات جنسی به حامیانی مانند خواننده، خدمتکار، برده و روسپی فروخته می شد.  دختران بایوی جنوبی در اشعار عجیب و غریب بودند.  مردان هان نمی خواستند به طور قانونی با آنها ازدواج کنند، مگر اینکه آنها چاره ای نداشتند، مانند اینکه در مرز باشند یا در تبعید، زیرا مردان هان از نظر اجتماعی آسیب دیده بودند و باید با غیر هان ازدواج کنند.  وظیفه مراقبت از حیوانات گله مانند گوسفند و گاو به بردگان «هو» در چین داده شد.
تاریخ‌نگاری مدرن

تاریخ‌نگار و چین‌شناس فرانسوی، پاول پیوت در سال ۱۹۱۶ با استفاده از متون خطی دودمان تانگ که در دان‌هوانگ و گانسو کشف گردیده‌اند، عنوان داشت که یک مستعمره‌نشین سغدی در شمال غربی چین وجود داشته که به عقیده او، مرکز گسترش بودایی‌گری و مسیحیت نسطوری در چین بوده‌است. متفکر ژاپنی، کوابارا، شخص دیگری بود که در سال ۱۹۲۶ به مطالعه حضور سغدی‌ها در چین پرداخت. هفت سال بعد، نویسنده چینی، شیانگ‌دا در نوشته‌ای تأثیر سغدی‌ها بر روی زندگی اجتماعی و دینی چینی‌ها در پایتخت دودمان را بررسی کرد. در سال ۱۹۵۲، چین‌شناس کانادایی ادوین جی. پالیبلنک مقاله‌ای را منتشر کرد که در آن عنوان شده بود که یک مستعمره‌نشین سغدی در منطقه هو از فلات اوردوس تأسیس شده بوده‌است. تاریخ‌نگار ژاپنی، اکدا آن، دیگر کسی بود که به واکاوی تاریخ سغد پرداخت. او در سال ۱۹۶۵ حضور سغدی‌ها در دان‌هوانگ از قرن هفتم میلادی و نقش مزدیسنا و بودایی‌گری در زندگی روزمره آنان را بررسی کرد. یوشیدا یاتوکا و کاگیاما استوکو، دو متفرکر ژاپنی، به پردازش نام‌های سغدی در منابع چینی پرداختند و موفق شدند تا با موفقیت ۴۵ نام سغدی که در نوشته‌های چینی نامشان ضبط شده بود را باموفقیت بازسازی کنند. در این تحقیق آمده‌است که این نام‌ها در منطقه تورفان کاملاً رایج بوده‌اند.
برجسته‌ترین سغدی‌ها

سغدی‌ها در تاریخ شرق و غرب آسیا، به‌طور مشخص چین و ایران، نقش پر رنگی ایفا کرده‌اند. در زیر فهرستی از برجسته‌ترین شخصیت‌های سغدی دیده می‌شود. بسیاری از این نام‌ها، شکل چینی‌شده نام اصلی اهالی سغد هستند و نمی‌توان به شکل اصلی ایرانی آن‌ها پی برد. «ان» و «کنگ» دو نام خانوادگی هستند که در منابع چینی از آن‌ها برای اشاره به سغدی‌ها به کار رفته‌است.
اسکندر چهارم، پسر اسکندر مقدونی از همسر سغدی‌اش، روخشنه. او برای مدت کوتاهی به عنوان فرمانروای امپراتوری اسکندر برگزیده شد و سپس توسط سرداران فاتح مقدونی به قتل رسید.
ان لوشان (روخشان؟)، از سرداران دودمان تانگ بود که به دلیل جنگیدن برای دفاع از مرزهای چین بین سال‌های ۷۴۱ تا ۷۵۵ در چین به شهرت زیادی دست پیدا کرد. او سپس شورش ان لوشان را به راه انداخت و خود را امپراتور چین نامید. وی دو سال امپراتور دودمان یان بود. باوجود اینکه دودمان تانگ با موفقیت یان را سرکوب و منقرض کرد، اما این نبردها تا حد زیادی منجر به تضعیف امپراتوری تانگ شد.
ان چینگ‌شو، پسر ان لوشان
ان چونگ‌هوی، از وزیران دومان تانگ متاخر
ان چونگ‌جین، از ژنرال‌های دوران پنج سلسله در چین
ان چونگ‌رونگ، از دیگر ژنرال‌های دوران پنج سلسله چین
آنتیوخوس یکم، دومین شاه امپراتوری سلوکی که از آپاما، همسر سغدی سلوکوس یکم متولد شد.
آپاما، دختر اسپنتمان و همسر سلوکوس یکم
آزانس (آزانه؟)، از فرماندهان سپاه ایران در دومین حمله به یونان
دیواشتیچ، فرمانروای پنجکنت در قرن هشتم میلادی
فازنگ، یک راهب بودایی و از همراهان شوان‌زانگ
غورک، فرمانروای سمرقند در قرن هشتم
کنگ سنگ‌هوی (به ویتنامی: کنگ تانگ‌هوی)، یک راهب بودایی که در دوران سه پادشاهی در ویتنام زندگی کرده‌است.
کنگ جینگ، از دولت مردان دودمان مینگ. با توجه به نام خانوادگی‌اش، او را سغدی می‌پندارند.
افشین، از سرداران ایرانی خلافت عباسیان. او به عنوان فرمانروای دست‌نشانده عباسیان بر اسروشنه حکومت می‌کرد و برای جنگیدن با بابک خرمدین در تاریخ شناخته شده‌است.
کید نصر بن عبدالله که در منابع اسلامی به «الصغدی» معروف است. او به عنوان فرماندار مصر در دوران عباسی خدمت می‌کرد
ان چونگ‌ژانگ، از ژنرال‌های دودمان تانگ که علیه ان لوشان جنگید.
مالک ابن کیدر، ژنرال خلافت عباسی در قرن نهم
مظفر ابن کیدر، پسر کیدر نصر و فرماندار مصر عباسی
وخشه‌ارته، از سرداران هخامنشی که در به قتل رسیدن داریوش سوم دست داشت. او پدر روخشنه و پدرزن اسکندر مقدونی بود.
روخشنه، شاهدخت سغدی که با اسکندر مقدونی ازدواج کرد.
اسپیتمان، سردار سغدی که به همراه سغدی‌ها و بلخی‌ها شورشی علیه اسکندر مقدونی را رهبری کرد.
ترخون، فرمانروای سمرقند در قرن هشتم
ابولساج دیوداد، از شاهزادگان سغدی که در خلافت عباسی خدمت کرد. نسل ساجیان به او می‌رسید.
سغدی‌ها در تخت جمشید
سرباز سغدی در مقبره اردشیر سوم
سردیس یک موبد زرتشتی در لباس بلخی، پیدا شده در سغد
امیر صادقی

| امیر صادقی | امیر صادقی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳۳۰ اصفهان
ملیت: ایرانی
آثار برجسته: از خاک تا خاک
جوایز: دکترای شاهنامه خوانی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد و سازمان میراث فرهنگی
امیر صادقی (متولد ۱۳۳۰ در اصفهان) شاعر و شاهنامه‌خوان ایرانی و بنیان‌گذار پیام‌سرای فردوسی است. وی که با لقب «پسر فردوسی» نیز شناخته می‌شود بیش از چهل سال پیرامون شاهنامه پژوهش کرده و با رویکرد نوینش در این موضوع توانسته سبک جدیدی را با نام «روایتگری شاهنامه» ایجاد و معرفی کند.
زندگی

امیر صادقی در سال ۱۳۳۰ در «میدان کهنه» اصفهان به دنیا آمد. علاقه به شاهنامه را از طریق مادرش و در سن ۶ سالگی بدست آورد. مادرش از قوم بختیاری بود و بر اساس سنت میان بختیاریها بسیاری از بیتهای شاهنامه را از حفظ داشت.
این آشنایی در طی سال‌های نوجوانی و جوانی وی نیز ادامه یافت بطوریکه بعدها و پس از درگذشت مادرش اراده‌ای قوی برای دنبال کردن شاهنامه به صورت تخصصی پیدا کرد. مهارت امیر صادقی به ورزش قهرمانی و هنرهای رزمی همچون کوهنوردی و کاراته نشان از روحیه حماسی ایشان دارد که در این زمینه نیز سال‌ها فعالیت مستمر داشته‌است.
شعر

امیر صادقی از شاعران معاصر و صاحب سبکی است که به جهت علاقه اش به فردوسی عموماً بر وزن شاهنامه شعر می‌سراید. از ویژگی‌های سبک شعری او می‌توان به بداهه گویی‌هایش اشاره نمود که اتفاقها و رخدادهایی که در آن حضور دارد را به صورت بداهه و زنده همانند صورتجلسه‌ای به نظم درمی‌آورد.
در میان شعرهای او شعرهای «صلح» و «آرش» از شهرت بیشتری برخوردار هستند.
نوآوری

شیوه اجرا و خوانش شعر شاهنامه از سوی وی متفاوت از سبک نقالی بوده و از آن به روایتگری شاهنامه نام برده می‌شود. در این نوع اجرا که همخوانی بیشتری با حالتها و رفتارهای امروزی جامعه دارد، حماسه و قدرت سخن فردوسی نمایان بیشتری داشته و توجه بر مفهوم شعر بوده و حرکت‌های بدن کمتری نسبت به شیوه نقالی دارد. از اینرو این شیوه اجرا توانسته با استقبال بهتری در محفلهای علمی و دانشگاهی داخل و خارج مواجه شود.
امیر صادقی در پی سال‌ها تلاش، با هزینه شخصی و بدون دریافت کمک‌های مالی یا معنوی از نهادهای دولتی یا خصوصی توانست فردوسی سرای ایران را در محله نظام آباد تهران تأسیس کند. اکنون پیام سرای فردوسی با برگزاری کلاسهای رایگان و مختلف آموزشی، تخصصی‌ترین مرکز آموزشی شاهنامه فردوسی در ایران می‌باشد. وی در این مرکز بیشترین توان خود را برای آموزش به جوانان اختصاص داده و تلاش می‌کند که این هنر را که از نیاکان ایرانیان بجای مانده را برای آیندگان حفظ کند.
اجراها

ایشان در طی این سال‌ها اجراهای بسیاری در انجمنهای فرهنگی مختلف داخلی و خارجی داشته‌است که در میان می‌توان از اجراهای در سازمان میراث فرهنگی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، کتابخانه ملی ایران، کنگره بزرگداشت فردوسی، جشنواره موسیقی فجر، تالار وحدت و خانه هنرمندان همکاری داشته‌است.
اجراها > اجراهای خارج از کشور

ایشان به عنوان برجسته‌ترین شاهنامه خوان ایرانی از سوی پژوهشکده مردم‌شناسی میراث فرهنگی به سازمان یونسکو معرفی شد و در جشنواره جهانی هنرهای مردمی، برگزار شده در تابستان سال ۱۳۸۷ و در کشور ژاپن شرکت کرد.
امیر صادقی با سفر به کشورهای آمریکا، آلمان، فرانسه، هندوستان، گرجستان، تاجیکستان و امارات متحده عربی به معرفی و روایتگری شاهنامه فردوسی پرداخته‌است. در این اجراها که همواره با استقبال چشمگیری همراه بوده، مورد قدردانی و سپاس نیز قرار گرفه است.
اجراها > اجراهای در صدا و سیمای ایران

امیر صادقی در صدا و سیما برنامه‌های متعددی اجرا کرده که برخی از آن‌ها چنین است:
برنامه در جستجوی سیمرغ شبکه صدای آشنا
اجرای رادیویی برون مرزی در رادیو فرهنگ
اجرای تلویزیونی در برنامه تصویر زندگی
آثار

از خاک تا خاک، برگزیده‌ای از سخنان گهربار و پندآموز حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی. نشر خوشه ۱۳۷۵
به پاکی خورشید، زندگی و مرگ سیاوش به روایت حکیم ابوالقاسم فردوسی. همراه با لوح فشرده صوتی. انتشارات سرای مهر ۱۳۸۲
مشاعره با شاهنامه. انتشارات بهنامی ۱۳۹۴
افتخارها

دریافت حکم استادی شاهنامه خوانی ایران در سال ۱۳۸۳
دریافت درجه دکترای شاهنامه خوانی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد و سازمان میراث فرهنگی در سال ۱۳۸۷
شاگردان

وی با هدف سرمایه‌گذاری بر روی نسل آینده تعداد بیشتر شاگردانش را به خردسالان و نوجوانان اختصاص داده‌است. در این میان علاقه و مشارکت خانمها در فراگیری شاهنامه بیشتر از آقایان بوده‌است. از آن میان می‌توان به خانمها «سامره مفتون»، «مینا منصوری والا» و «فرنگیس طوسی» و «مریم نصیری پور مژدهی» اشاره کرد.
دیدگاه

امیر صادقی فردوسی را سرمایه بشریت می‌داند که مثل خورشید به تمامی جهان تابیده و راه کمال را به انسان‌ها نشان می‌دهد.
فردوسی صدها سال پیش از گالیله به چرخنده بودن زمین اشاره می‌کند و این مطلب از پیشگویی‌های علمی شاهنامه است.
در شاهنامه و در زمان به دنیا آمدن رستم که با سختی همراه هست، فردوسی اشاره می‌کند که سیمرغ راه زایمان غیرطبیعی را آموزش می‌دهد که از جراحی از سمت پهلو می‌باشد. سال‌ها بعد جولیو سزار که از این طریق به دنیا می‌آید این روش را «سزارین» می‌نامند. صادقی پیشنهاد داده‌است که این روش زایمان را «رستمانه» نام‌گذاری کنند که متأسفانه مورد تأیید مجمع پزشکان ایران قرار نگرفته‌است.
توجه به شخصیتهای شاهنامه و معرفی آنان در قالب نمایشهای رادیویی و تلویزیونی که در واقع توجه به داشته‌های خودی برای نسل جوان و آینده ایران است. این اندیشه بر اساس حرکت و پیام فردوسی است که تمامی تلاش خود را در جهت حفظ و بقای زبان و فرهنگ وطنش بکار گرفته‌است تا که آن را از دست مهاجمان و بیگانگان ایمن نگهدارد.
باشگاه ورزشی گنچلربیرلیغی

Football club
باشگاه ورزشی گنچلربیرلیغی (به ترکی استانبولی: Gençlerbirliği Spor Kulübü) باشگاه فوتبال ترکیه‌ای است که در سال ۱۹۲۳ در آنکارا تأسیس شده‌است و هم‌اکنون در سوپر لیگ فوتبال ترکیه بازی می‌کند. ورزشگاه ۱۹ مه آنکارا محل انجام بازی‌های خانگی این تیم می‌باشد. مهم‌ترین عناوین کسب شده توسط گنچلربیرلیغی اسپور مربوط به جام حذفی فوتبال ترکیه می‌باشد که طی سال‌های ۱۹۸۷، ۲۰۰۱ به قهرمانی و سال‌های ۲۰۰۳، ۲۰۰۴، ۲۰۰۸ به نائب‌قهرمانی در این جام رسیده‌است.
افتخارات > جام ملی

جام حذفی فوتبال ترکیه
قهرمانی (۲): ۸۷–۱۹۸۶، ۰۱–۲۰۰۰
نایب قهرمان (۳): ۰۳–۲۰۰۲، ۰۴–۲۰۰۳، ۰۹–۲۰۰۷
مشارکت در جام‌های اروپایی > جام برندگان جام اروپا

| فصل | دور | باشگاه | خانه | خارج از خانه | مجموع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۹۹–۱۹۸۷ | نخست |  دینامو مینسک | ۱–۲ | ۰–۲ | ۱–۴ |
:
مشارکت در جام‌های اروپایی > جام یوفا / لیگ اروپا

| فصل | دور | باشگاه | خانه | خارج از خانه | مجموع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۰۲–۲۰۰۱ | نخست |  Halmstad | ۱–۱ | ۰–۱ | ۱–۲ |
| ۰۴–۲۰۰۳ | نخست |  بلکبرن روورز | ۳–۱ | ۱–۱ | ۴–۲ |
| ۰۴–۲۰۰۳ | دوم |  اسپورتینگ | ۱–۱ | ۳–۰ | ۴–۱ |
| ۰۴–۲۰۰۳ | سوم |  پارما | ۳–۰ | ۱–۰ | ۴–۰ |
| ۰۴–۲۰۰۳ | چهارم |  والنسیا | ۱–۰ | ۰–۲ (در وقت اضافه) | ۱–۲ |
| ۰۵–۲۰۰۴ | دوم مقذماتی |  رییکا | ۱–۰ | ۱–۲ | ۲–۲ (گل زده در خانه حریف) |
| ۰۵–۲۰۰۴ | نخست |  Egaleo | ۱–۱ | ۰–۱ | ۱–۲ (گل زده در خانه حریف) |
مشارکت در جام‌های اروپایی > جام اینترتوتو

| فصل | دور | باشگاه | خانه | خارج از خانه | مجموع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۹۹۵ | گروهی |  Hapoel Petah Tikva | ۴–۰ | — | سوم |
| ۱۹۹۵ | گروهی |  استراسبورگ | — | ۱–۴ | سوم |
| ۱۹۹۵ | گروهی |  Floriana | ۳–۰ | — | سوم |
| ۱۹۹۵ | گروهی |  Tirol Innsbruck | — | ۲–۳ | سوم |
نوپو

| نوپو | نوپو |
| --- | --- |
فعال: ۱۳۷۲-اکنون
کشور: ایران
وفاداری: نیروهای مسلح ایران
رسته: فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
گونه: عملیات ویژه
نقش: ضد تروریسم رهایی گروگان خنثی‌سازی بمب پلیس ضد شورش سرکوب اعتراضات
بخشی از: فرماندهی یگان‌های ویژه فراجا
نام(های) مستعار: سیاه جامگان
رژه: ۳۱ شهریور هرسال
تجهیزات: تفنگ
نبردها: فهرست
فرماندهان: فرماندهان
فرمانده: سرهنگ محسن ابراهیمی
نوپو سرنام نیروی ویژه پاسداران ولایت و در برخی منابع نیروهای ویژه پاد وحشت یکی از واحدهای زیرمجموعه یگان ویژه فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است که مأموریت رهایی گروگان و خنثی‌سازی عملیات تروریستی را بر عهده دارد. نیروهای نوپو در ابتدای شکل‌گیری، توسط تیپ ۶۵ نوهد آموزش داده می‌شدند ولی امروزه استادانی از خود یگان به نیروهای جدید آموزش می‌دهند.
رایج‌ترین باور نادرست در مورد نوپو، تلقی آن به عنوان «یگان ویژه فرماندهی انتظامی ایران» می‌باشد. این در حالی است که واحد نوپو، یکی از زیرمجموعه‌های آن محسوب می‌شود. نیروهای ویژه پلیس، در چهار یگان موسی بن جعفر، امام خمینی، امام حسین و امیرالمؤمنین سازماندهی شده‌اند که نوپو، زیرمجموعه آخری محسوب می‌شود.
مانور رهایی گروگان توسط نوپو  ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۴
مجموعه تلویزیونی رهایی به معرفی کامل نوپو می‌پردازد.
پوشش

لباس نیروهای نوپو در دو نوع پلنگی و مشکی یکپارچه تعریف شده که لباس پلنگی مشابه همان لباس نیروهای یگان ویژه و بیشتر در امور غیر عملیاتی استفاده می‌شود و نوع مشکی یکپارچه که در ماموریت‌ها و مراسمات رسمی و مانورها از آن استفاده می‌نمایند. این پوشش تماماً مشکی و به صورت یکپارچه مانند لباس خلبانان است که رنگش به گفته فرمانده آن به دلیل ایجاد رعب و وحشت برابر اهدافشان بدین گونه انتخاب شده است اما از دلایل یکپارچه بودن آن یعنی جدا نبودن لباس بالاتنه از پایین‌تنه و یک‌تکه بودن آن می‌توان به راحتی و سهولت حرکتی اعضای بدن در حین مأموریت، زمان کمتر برای آماده شدن و… اشاره نمود.
نام

در منابع موجود دو نام برای این واحد استفاده شده است. در سال ۱۳۹۱ که حسن کریمی عهده‌دار فرماندهی این نیروها شد، نام این واحد را «نیروهای ویژه پاسدار ولایت» برشمرد؛ حال آنکه تا قبل آن نوپو مخفف «نیروهای ویژه پادوحشت» قلمداد می‌شد. وی در توجیه این عمل گفت که در اصطلاحات بین‌المللی برای این نیروها نام پادوحشت کاربرد دارد اما ما آن را به پاسدار ولایت تغییر دادیم.
شکل‌گیری و آغاز به کار

پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷، مأموریت‌های رهایی گروگان و ضدتروریستی در اختیار تیپ ۶۵ نوهد قرار داشت و تشکیل آن نیز به زمان قبل از انقلاب بازمی‌گردد که ۳۳ نفر از افراد تیپ ۶۵ توسط کارشناسان خارجی، انتخاب شدند و تحت آموزش قرار گرفتند اما پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران، این نیاز در نیروی انتظامی دیده شد تا نیروهای ویژه‌ای (نوپو) با هدف انجام «مأموریت‌های رهایی گروگان و ضدتروریست» آموزش دیده شوند. نوپو در سال ۷۴ به شکل منسجم‌تری درآمد و در سال ۷۶ وظیفه مقابله با تیم‌های تروریستی به این واحد سپرده شد که کمیته بازنشستگان تیپ ۶۵ نوهد نیز در آموزش این نیروها، کمک بسیاری در ابتدای امر داشتند و ادامه این راه توسط خود نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی ایران طی شد.
سرکوب اعتراضات مردمی

حسن کریمی، فرمانده پیشین واحد نوپو در این خصوص گفت که این نیروها در برخورد با اعتراضات دانشجویی سال ۷۸ و اعتراضات سال ۸۸ نقش اصلی را بازی کردند. وی همچنین از ایجاد واحد ویژه «ضد اغتشاش زنان» در این یگان خبر داد و گفت که وظیفه‌اش برخورد با اعتراضات زنان است. وی اعمالی چون کار اطلاعاتی، بازجویی و تخلیه محل تجمع اعتراضات اجتماعی بانوان را شرح وظایف این واحد برشمرد.
درگیری‌ها

حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸–۲۳ تیر ۱۳۷۸)
ناآرامی‌های ایران پس از اعلام نتایج انتخابات ۱۳۸۸
حمله تروریستی داعش به مجلس ایران
اعتراضات سال ۹۶ ایران
اعتراضات دراویش گنابادی
اعتراضات ۱۳۹۸ ایران
خیزش ۱۴۰۱ ایران
فرماندهان

سرهنگ محمود محمودی (نامشخص–۱۳۹۱)
سرهنگ محمد طراقیه (۱۳۹۱–۱۳۹۳)
سرهنگ حسین امجدیان (۱۳۹۳–۱۳۹۵)
سرهنگ دوم محسن ابراهیمی (۱۳۹۵–اکنون)
تمرین نوپو در اصفهان
یگان پلیس ضدشورش در جریان اعتراضات آبان ۹۸
وکسهلم مونیکیپلیتی

مکان در Sweden
| Vaxholms kommun | Vaxholms kommun |
| --- | --- |
شهرداری: شهرداری
  نشان:   نشان
مختصات: ۵۹°۲۴′شمالی ۱۸°۱۷′شرقی﻿ / ﻿۵۹٫۴°شمالی ۱۸٫۲۸°شرقی﻿ / 59.4; 18.28: مختصات: ۵۹°۲۴′شمالی ۱۸°۱۷′شرقی﻿ / ﻿۵۹٫۴°شمالی ۱۸٫۲۸°شرقی﻿ / 59.4; 18.28
استان: استان استکهلم
Seat: وکسهلم
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۱۰٫۱۵ کیلومتر مربع (۴۲٫۵۳ مایل مربع)
 • خشکی: ۵۸٫۰۶ کیلومتر مربع (۲۲٫۴۲ مایل مربع)
 • آب: ۵۲٫۰۹ کیلومتر مربع (۲۰٫۱۱ مایل مربع)
 : Area as of January 1, 2010.
جمعیت (June 30, 2012): جمعیت (June 30, 2012)
 • کل: ۱۱٬۰۹۵
 • تراکم: ۱۰۰/کیلومتر مربع (۲۶۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
کد ایزو ۳۱۶۶: ISO 3166-2:SE
سوئد: اوپلاند
Municipal code: 0187
وبگاه: www.vaxholm.se
Density is calculated using land area only.: Density is calculated using land area only.
وکسهلم مونیکیپلیتی (به سوئدی: Vaxholm Municipality) یک ناحیه شهری در سوئد است که در استان استکهلم واقع شده‌است.
اسکندر مؤمنی

| سردار اسکندر مؤمنی | سردار اسکندر مؤمنی |
| --- | --- |
زاده: ۱۳۴۱ (۶۱–۶۲ سال) قائم‌شهر، مازندران، ایران
وفاداری: ایران
شاخه نظامی: سپاه پاسداران انقلاب اسلامیفراجا
درجه: سرتیپ پاسدار
جنگ‌ها و عملیات‌ها: جنگ ایران و عراق (مجروح)
نشان‌ها: فهرست کامل
آلما ماتر: دانشگاه عالی دفاع ملی
وزیر کشور: وزیر کشور
متصدی: متصدی
آغاز به کار  ۳۱ مرداد ۱۴۰۳: آغاز به کار  ۳۱ مرداد ۱۴۰۳
رئیس‌جمهور: مسعود پزشکیان
پس از: احمد وحیدی
مشاور رئیس‌جمهوردبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر: مشاور رئیس‌جمهوردبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر
دوره مسئولیت ۲۴ مهر ۱۳۹۷ – ۳ بهمن ۱۴۰۳: دوره مسئولیت ۲۴ مهر ۱۳۹۷ – ۳ بهمن ۱۴۰۳
رئیس‌جمهور: حسن روحانیسید ابراهیم رئیسیمحمد مخبر (سرپرست) مسعود پزشکیان
پس از: عبدالرضا رحمانی فضلی
پیش از: حسین ذوالفقاری
 :  
 :  
اسکندر مؤمنی (زادهٔ ۱۳۴۱) سرتیپ پاسدار فراجا است که از سال ۱۴۰۳ در دولت چهاردهم به‌عنوان‌ وزیر کشور و جانشین فرماندهی کل قوا در فراجا فعاليت می‌کند. مؤمنی پیش‌تر از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ مشاور رئیس‌جمهور و دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر بود.
مؤمنی دارای مدرک کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل از دانشگاه تهران و دکتری تخصصی امنیت ملی از دانشگاه عالی دفاع ملی است.
وی در جنگِ ایران و عراق از اعضای سپاهِ پاسداران بود. مؤمنی از ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ فرمانده انتظامی خراسان بود، از ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴ به‌عنوان معاون انتظامی فرمانده نیروی انتظامی فعالیت می‌کرد، از ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۴ ریاست مرکز فوریت‌های پلیسی ۱۱۰ را نیز برعهده داشت و در فاصله سالهای ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۷ معاون عملیات نیروی انتظامی بود. وی از ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۴ ریاست پلیس راهنمایی و رانندگی را برعهده داشت و در فاصله سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۷ به‌عنوان جانشین فرمانده نیروی انتظامی فعالیت می‌کرد.