حمله اعراب به طبرستان

| ن ب وحمله اعراب به ایران | ن ب وحمله اعراب به ایران |
| --- | --- |
میان‌رودان زنجیر  رودخانه  ولجه  الیس  حیره  انبار  عین‌التمر  مصیخ  ثنی  زمیل  فراض  نخست بابل  نمارق  کسکر  پل  بویب  قادسیه  بورسیپا  دوم بابل  تیسفون  جلولا خوزستان هرمزاردشیر  شوش  رامهرمز  شوشتر  گندی‌شاپور  بیروذ مرکز ایران نهاوند  اصفهان  واجرود  ری شمال ایران طبرستان  دیلم  گیلان  آذربایجان قفقاز ارمنستان  آلبانیا  ایبری پارس بیشاپور  دارابگرد  نخست استخر  گور  دوم استخر کرمان سیرجان  قشم سیستان زرنج خراسان آمودریا  نیشابور  هرات  بادغیس  فرارود: میان‌رودان زنجیر  رودخانه  ولجه  الیس  حیره  انبار  عین‌التمر  مصیخ  ثنی  زمیل  فراض  نخست بابل  نمارق  کسکر  پل  بویب  قادسیه  بورسیپا  دوم بابل  تیسفون  جلولا خوزستان هرمزاردشیر  شوش  رامهرمز  شوشتر  گندی‌شاپور  بیروذ مرکز ایران نهاوند  اصفهان  واجرود  ری شمال ایران طبرستان  دیلم  گیلان  آذربایجان قفقاز ارمنستان  آلبانیا  ایبری پارس بیشاپور  دارابگرد  نخست استخر  گور  دوم استخر کرمان سیرجان  قشم سیستان زرنج خراسان آمودریا  نیشابور  هرات  بادغیس  فرارود
حمله اعراب به طبرستان اشاره به حمله اعراب مسلمان به سرزمین طبرستان در حدود منطقهٔ مازندران کنونی دارد.
پس از سقوط ساسانیان و تصرفات اعراب در پهنه ایرانشهر، فتوحات اعراب تا جایی که مربوط به سرزمین‌های هموار ایران بود، به آسانی پیش رفت. هنگامی که اعراب عزم آن کردند که مردم حاشیه جنوبی دریای مازندران را تحتِ سلطه درآورند، البته رشته کوه‌های البرز مانع سختی در برابر مهاجمان بود، لکن اعراب پس از راهیابی نیز دانستند که ایستادگی مردم سامان شمالی ایران در برابر مهاجمان، مانعی سخت‌تر از رشته کوه‌های البرز می‌باشد که به دفعات با لشکر عرب درآویخته و آن را پس زده بودند و اگر هم عرب به پشتیبانی دستگاه خلافت و گسیل پیاپی لشکریان فراوان پیروزی‌هایی می‌یافت، بیگمان بدونِ بر جای گذاشتن خسارات و کشته‌های فراوان برای خلفا نبوده که آن هم به آسانی نتوانست سلطه خود بر جبال البرز را مسلم بداند؛ لذا دسترسی مهاجمان به استان‌های کرانه خزر به آسانی و تنها از راه شرق بوده و از اینرو نخستین حملات عربان از گرگان روی نمود و تاخت و تازهای نخستین عربان در زمان خلافت راشدین منجر به وصول خراج گشت و فرمانبرداری کامل حاصل نشد. در واقع چندین بار در زمان خلافت عثمان، سپاه اسلام در گذرهای راه طبرستان تباه گشت.
پژوهشگران بر این باورند که ورود سپاهیان خلفا به طبرستان و حاشیه جنوبی دریای مازندران از تمیشه و از طریق تنها راهی که در آن زمان دو سوی البرز را به هم مربوط می‌ساخت، ممکن بود؛ زیرا رشته کوه‌های البرز هرگونه دسترسی تازیان به طبرستان و گیلان را غیر میسر می‌ساخت و تنها راه، راهی بود که از سرزمین قومس به گرگان یا جرجان می‌رسید که امروزه گردنه «خوش ییلاق» نام دارد و پیداست که عمده حملات مهاجمان عرب به حاشیه جنوبی دریای مازندران از این راه صورت می‌گرفته و نخستین شهری که با مهاجمان رو در رو بود، گرگان بوده است. به همین دلیل سرداران خلفا هر بار که برای گشودن طبرستان می‌آمده‌اند، پس از طی راه قومس به گرگان (گنبدکاووس فعلی)، به‌ناچار با گرگانیان مواجه بوده‌اند و پس از مصالحه با گرگانیان به سوی تمیشه و درون طبرستان یورش می‌بردند. تمیشه که یکی از شهرهای مهم و تاریخی خطه طبرستان و شرقی‌ترین شهر طبرستان در مرز با ولایت گرگان بوده، همان شهری است که انوشیروان ساسانی (۵۷۹ – ۵۳۱ میلادی) بدانجا رفته و مدتی در آنجا اقامت داشته و دستور ایجاد دیوار و باروی مهم آن را به منظور جلوگیری از یورش‌های تُرکان و قبایل شرقی داده است. بعدها این شهر در لشکرکشی‌های سرداران خلفا بارها ایستادگی نمود و مورد تخریب واقع گردید و مردمش قتل‌عام شدند و سرانجام در یورش‌های پیاپی مغولان و تیموریان چنان آسیب دید که از صفحه روزگار محو شد. بدین ترتیب تمیشه که نخستین شهر طبرستان از سوی شرق و در مرز با ولایت گرگان بود را باید مدخل طبرستان دانست که در طول حیات خود پیشتاز و پرچمدار نبرد با مهاجمان عرب و ترک و … بوده و لذا تمیشه و استحکامات دفاعی آن را باید سدی دانست که تا حدی از تاخت و تاز بیشتر مهاجمان به طبرستان و متعاقبا به گیلان جلوگیری می‌کرده است.