منبع‌شناسی دوران آغازین اسلام
منابع زندگانی محمد > منابع ثانویه

مقالهٔ اصلی: سیره نبوی
منابع ثانویه برای کشف و فهم تاریخی رویدادهای زندگی محمد، آثار تاریخی مورخان در قرن سوم و چهارم هجری در دنیای اسلام می‌باشد سیره نبوی شامل زندگی‌نامه‌های سنتی نوشته‌شده توسط مسلمانان و گفتارهای منسوب به اوست (سیره نبوی). قدیمی‌ترین زندگی‌نامه از محمد، نوشتهٔ ابن اسحاق(۸۵ ق. تا حدود ۱۵۰ ق) با عنوان «زندگی رسول خدا» (نوشته‌شده در ۱۲۰ تا ۱۳۰ سال پس از درگذشت محمد) است که متن اصلی آن از بین رفته است، ولی بخش‌هایی از آن در آثار نوشته‌شده توسط تاریخ‌نگاران بعدی، ابن هشام و طبری به جای مانده است. بسیاری اگرچه نه همهٔ محققان درستی و صحت این زندگی‌نامه‌های قدیمی را پذیرفته‌اند، با این وجود میزان صحت آن‌ها قابل تعیین نیست. از دیگر سیره نویسان مطرح محمد بن عمر واقدی (مرگ ۲۰۷ یا ۲۰۹ هجری) مؤلف «کتاب المغازی» و نیز منشی او، محمد بن سعد بن منیع (۱۶۸–۲۳۰ ق) مشهور ابن سعد بغدادی، نگارنده طبقات الکبری می‌باشند.
به نوشته رسول جعفریان سیره نبوی شامل دو بخش بود که یکی به زندگی اجداد محمد و زندگی محمد در مکه می‌پرداخت و بخش دوم به حوادث پس از هجرت محمد از مکه به مدینه یعنی زندگی محمد در مدینه اختصاص داشت، که به مغازی مشهور است.
معروفترین سیره‌ای که در سده نخست نگاشته شده است و گزارش آن به ما رسیده است، سیره‌ای توسط عروة بن زبیر(۲۲ یا ۲۶ ق. -۹۴ ق) که واقدی او را اولین سیره‌نویس دانسته است.
علی‌رغم گزارش‌های اندکی که از سیره‌نویسی در سده نخست به ما رسیده است، فرضیه محتمل آن است که در سده نخست هجری نوشته‌هایی به صورت کتابچه وجود داشته اما گزارشی از آن‌ها نرسیده است.
بنابر روایتی از زبیر بن بکار سیره‌ای در سده نخست توسط اَبان بن عثمان (۹۶–۱۰۵ ق)، فرزند خلیفه سوم، نیز وجود داشته است، او آثارش را به سلیمان بن عبدالملک خلیفه اموی اهدا کرده و او مخفیانه آن را نابود کرده؛ لذا چیزی از آن در تاریخ‌نگاری مسلمانان روایت نشده است.
همچنین با توجه به نقل قول طبری از سهل بن ابی حثمه (متولد سال سوم هجری)، محتمل است که وی نیز سیره‌ای نگاشته باشد.
از وهب بن منبه نیز گزارشی دربارهٔ رخدادهای پیش از هجرت و نیز غزوه خثعم رسیده است.
هورفتس و فؤاد سزگین نام سیره نویسان پیش از ابن اسحاق را چنین برشمرده‌اند: سعید بن سعد بن عباده، سهل بن ابی حثمه (ق ۴۱)، سعید بن مسیب (ق ۹۴)، عبدالله بن کعب (ق ۹۷) شعبی (ق ۱۰۳) اَبان بن عثمان بن عفان (ق ۹۶–۱۰۵) عروة بن زبیر (ق ۹۴) شرحبیل بن سعد (ق ۱۲۳) قاسم بن محمد بن ابی بکر (ق ۱۰۷) عاصم بن عمر بن قتاده (ق ۱۲۰) محمد بن شهاب زهری (ق ۱۲۴) ابواسحاق عمرو بن عبدالله همدانی (ق ۱۲۷) یعقوب بن عتبه (ق ۱۲۸) عبدالله بن ابی بکر بن… حزم (ق ۱۳۰) یزید بن رومان (ق ۱۳۰) ابوالاسود محمد بن عبدالرحمن اسدی (ق ۱۳۱) داوود بن حسین (ق ۱۳۵) ابوالمعتمد تیمی (ق ۱۴۳) و موسی بن عقبه (ق ۱۴۱).
جعفریان می‌گوید سیره‌نویسی در سده دوم رواج یافت و در این میان ابن شهاب الزهری (ق ۱۲۴) نقشی مهم در گردآوری روایات و سیره‌های پیش از خود و انتقالش به سیره نویسان بعدی ایفا کرد. وی گرایش به امویان داشت و در خدمت هشام بن عبدالملک بود.
«کتاب المصنف» عبدالرزاق بن همام صنعانی (ق ۲۱۲) دربردارنده بخش عمده مطالب زهری است.
«سیره ابن اسحاق پایان تلاش‌های متفرق علاقه‌مندان به سیره و جامع کارهای مقدماتی است.» مشخص نیست که آیا آنچه ابن اسحاق از عروة بن زبیر نقل می‌کند، را مستقیماً از زهری و او از عروه شنیده است یا این که وی از کتاب عروه نقل می‌کند از آن رو که هیچ‌یک از سیره نویسان پیش از ابن اسحاق کار خود را در ح وی سنر و نسامان دادند، چندان مورد توجه قرار نگرفته‌اند. مورخان اهل سنت سیره ابن اسحاق را به عنوان یک روایت مقبول از زندگی محمد پذیرفته‌اند و دیگر اخباری را که گردآورده‌اند در حاشیه آن قرار داده‌اند.
به نوشته برنارد لوئیس در درجهٔ آخر اهمیت مجموعهٔ احادیث (شامل گزارش‌هایی از گفتارها و رفتارهای محمد) هستند که چندین قرن پس از درگذشت محمد نگاشته شده است و اکنون در دسترس هستند که می‌توان به آن‌ها به عنوان آنچه که در حافظهٔ طولانی‌مدت جامعهٔ مسلمانان با انگیزهٔ تقلید و پیروی از محمد باقی‌مانده است، نگریست.
اغلب تاریخ پژوهان غربی به احادیث به عنوان منابع دقیق تاریخی، با احتیاط می‌نگرند. اما به تعبیر سید حسین نصر هرچند محققان پوزیتیویست، احادیث شفاهی روایت شده توسط مسلمانان را معمولاً بی‌اعتبار می‌دانند، این احادیث نقشی اصلی را در فهم مسلمانان از محمد ایفا می‌کند.
سیره نویسان به جهت مذهبی عمدتاً متأثر از آل زبیر و به جهت سیاسی برحسب دوره زندگی شان متمایل به امویان یا عباسیان بوده‌اند. هرچند برخی از سیره نویسان نظیر ابن اسحاق متشیع بوده‌اند و گرایش علوی داشته‌اند؛ اَبان بن عثمان بجلی از معدود سیره نویسانی است که مشخصا شیعه و بلکه از زمره اصحاب اجماع بوده است، یعنی شیعه بر وثاقت وی اتفاق نظر داشته است. وی از جعفر صادق، امام ششم شیعه، حدیث نقل کرده است و شیخ طوسی در الفهرست کتاب سیره وی را جزو آثار امامیه برشمرده است. کتاب وی امروز باقی نیست، اما این کتاب در اختیار شیخ طبرسی بوده و در تفسیر مجمع البیان از آن بهره جسته است. یعقوبی نیز در تاریخ خود از کتاب وی استفاده کرده است. روایاتی که در منابع حدیثی شیعی نظیر کافی شیخ کلینی و نیز شیخ مفید و همچنین امامان زیدی طبرستان دربارهٔ زندگی محمد آمده است، عمدتاً مأخوذ از اَبان است. برخی نظیر فؤاد سزگین این اَبان را با اَبان بن عثمان فرزنده خلیفه سوم اشتباه کرده‌اند. علاوه بر اَبان، در میان شیعه، ابوالبختری نیز روایاتی در سیره به نقل از جعفر صادق دارد که یعقوبی از آن بهره جسته است.
دسته دیگری از منابع، نوشته‌های مسیحی سده‌های میانه است که با شیوه جدلی محمد را به عنوان خارج از دین یا حتی ضدمسیح تصویر کرده است.
به نوشته نصر، آثار محققان غربی مدرن که از سده ۱۸ به بعد تألیف شده است دسته دیگری از آثار است که رویکردی تاریخی تر به موضوع دارند، متأثر از مکاتب فلسفی و کلامی مدرن غرب هستند و پیامبری محمد را رد می‌کنند. این نوشته‌ها بیشتر بر جنبه‌ها و عوامل انسانی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی توجه دارند نه امور دینی، اعتقادی و روحانی.
تنها در اواخر سده بیستم نویسندگان غربی روش‌های علمی مدرن غربی را با یکدلی نسبت به موضوع مطالعه تلفیق کردند و به‌خصوص به واقعیت‌های دینی و روحانی درگیر در مطالعه زندگی محمد توجه کردند.