stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سال میلیون

| سال میلیون | سال میلیون |
| --- | --- |
ژانر: مستند درام علمی-تخیلی
سازنده: مارک الایجا روزنبرگ
بر پایهٔ: سال میلیون: علم در لبه دور دانش نوشتهٔ دیمین برودریک
بازیگران:  لارنس فیشبرن  وینت رابینسون  ریس ریچی  جو کوریگال  شیوون دیلون  میکلوش بانیای 
آهنگساز: تیمو الیستون
کشور سازنده: ایالات متحده آمریکا
زبان اصلی: انگلیسی
شمار فصل‌ها: ۱
شمار قسمت‌ها: ۶
تولید: تولید
تهیه‌کننده‌های اجرایی:  جاستین ویلکس  تامی ترتل  دیو اوکانر 
مدت: ۴۷ دقیقه
تولیدکننده‌ها: ریدیکال‌مدیا
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: شبکه نشنال جئوگرافیک
انتشار اولیه: ۱۵ مه ۲۰۱۷ (۲۰۱۷-05-۱۵) – ۲۱ ژوئن ۲۰۱۷ (۲۰۱۷-06-۲۱)
پیوندهای بیرونی: پیوندهای بیرونی
وبسایت رسمی: وبسایت رسمی
سال میلیون (به انگلیسی: Year Million) یک مستند علمی تخیلی و ۶ قسمتی است که در سال ۲۰۱۷ از شبکهٔ شبکه نشنال جئوگرافیک پخش شد. این مستند دو بار نامزد دریافت جایزه امی شد. این مستند بر اساس کتاب سال میلیون: علم در لبهٔ دور دانش نوشتهٔ دیمین برودریک ساخته شده و داستان زندگی یک خانوادهٔ سه نفره در آینده را روایت می‌کند.
قاسم‌آباد (تویسرکان)

| قاسم‌آباد (تویسرکان) | قاسم‌آباد (تویسرکان) |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: همدان
شهرستان: تویسرکان
بخش: بخش قلقل‌رود
دهستان: قلقل‌رود
جمعیت: ۵۰۴ نفر
قاسم‌آباد (تویسرکان)، روستایی از توابع بخش قلقل‌رود شهرستان تویسرکان در استان همدان ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان قلقل‌رود قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۵۰۴ نفر (۱۴۵ خانوار) بوده‌است. مردم این روستا اصالتاً از قوم لک هستند.
سیف علی خان

| سیف علی‌خان | سیف علی‌خان |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: ساجد علی‌خان
زادهٔ: ۱۶ اوت ۱۹۷۰ ‏(۵۴ سال) دهلی نو، هندوستان
ملیت: هندی
پیشه: بازیگر، تهیه‌کننده
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۲–اکنون
همسر: آمریتا سینگ (ا. ۱۹۹۱–۲۰۰۴)  کارینا کاپور  (ا. ۲۰۱۲)
فرزندان: ابراهیم، سارا، تیمور، جهانگیر
والدین: منصور علی‌خان (پدر)  شارمیلا تاگور (مادر)
سیف علی‌خان پتودی (زاده ساجد علی‌خان؛ ۱۶ اوت ۱۹۷۰) یک بازیگر سینمای هند و تهیه‌کنندهٔ بالیوود است.
سیف علی‌خان در دهلی نو از پدر و مادری مسلمان و مطرح در سینمای هند زاده شد. او پسر منصور علی‌خان پتودی، کاپیتان وقت تیم کریکت هند و شرمیلا تاگور، هنرمند معروف سینمای هند است. همچنین سوها علی‌خان خواهر اوست و سارا علی‌خان فرزند اوست.
وی زنگ موفقیت را با بازی در اولین فیلم خود عاشق آواره به صدا درآورد. هرچند با معیارهای سینمای هند می‌توان او را بازیگر چندان مطرحی ندانست، اما شخصیت سرزنده‌اش او را تا به حال سرپا نگه داشته است. او فیلم‌های زیادی بازی کرده است، اما در هیچ‌کدام به چشم نیامد و در بسیاری از فیلم‌ها نقش مکمل داشت. ضمن اینکه نداشتن یک چهرهٔ گیشه پسند خیلی‌ها را به این نتیجه رساند که ای کاش او درصدی از استعدادهای والدینش را به ارث برده بود.
وی نقش‌های زیادی در کنار آکشی کومار داشته بازی در کنار وی در فیلم‌هایی همچون قیمت، دزد و پلیس، فریب و… نتیجهٔ همکاری این دو بازیگر است. در سال ۲۰۰۳ به خاطر بازی برجسته‌اش در فیلم شاید فردایی نباشد (Kal Ho Naa Ho) در کنار پریتی زینتا و شاهرخ خان جایزهٔ بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشنوارهٔ فیلم فیر را از آن خود کرد.
سیف علی‌خان در سال ۲۰۱۲ بعد از پنج سال همراهی با کارینا کاپور، بازیگر نام آشنای سینمای بالیوود و نوهٔ راج کاپور، سلطان سینمای هند ازدواج کرد. کرینا کاپورخان هندو است، سیف علی‌خان مسلمان. ازدواج هندو با مسلمان در هند پدیده عجیبی نیست و در سینمای هند مصداق زیادی دارد. سیف علی‌خان و همسرش کارینا کاپور، اسم پسرشان را که روز بیستم دسامبر ۲۰۱۶ زاده شد تیمور گذاشتند. گویا سیف علی‌خان به مطالعات تاریخی علاقه زیادی دارد و به همین دلیل اسم فرزند سومش را تیمور گذاشته است. شمار زیادی از کاربران توییتر که بر این باورند که تیمور لنگ هزارها هندو را در جریان جنگ‌هایش کشته و هند را به تاراج برده است از انتخاب این نام انتقاد کردند.
در فیلم شبح به کارگردانی کبیر خان و حضور کاترینا کایف نقش مقابل را سیف علی‌خان دارد.
شینتارو کاگو

| شینتارو کاگو 駕籠 真太郎 | شینتارو کاگو 駕籠 真太郎 |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹۶۹ (۵۵–۵۶ سال)
ملیت: ژاپن 
فعالیت: مانگاکا
شینتارو کاگو (انگلیسی: Shintaro Kago؛ زادهٔ ۱۹۶۹ (۵۵–۵۶ سال)) مانگاکا، و طراح اهل ژاپن است.
تغییر خط در تاجیکستان

تاجیکستان، کشوری فارسی‌زبان است کا هر چند مردم آن به گویش فارسی تاجیکی سخن می‌گویند اما از خط سیریلیک برای نگارش زبان فارسی استفاده می‌کنند. دیگر کشورهای فارسی‌زبان،یعنی ایران و افغانستان هنوز از خط فارسی استفاده می‌کنند.
تغییر خط از فارسی به لاتین

از سال ۱۳۰۲ خورشیدی تلاش‌ها برای تغییر خط در جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان توسط شوروی آغاز شد و درنهایت در فروردین۱۳۰۷ (آوریل ۱۹۲۸ میلادی) خط استاندارد شدهٔ لاتین برای زبان‌های ترکی در تاجیکستان فارسی زبان خط رسمی شد. این تغییر خطِ اجباری به بهانهٔ ناتوانی و مشکل بودن خط فارسی و ادعای کوشش در جهت پیشرفت سوادآموزی انجام شد (با این استدلال که الفبای لاتین یا سیریلیک توان بیشتری برای نمایش در کلمات دارند).
تغییر خط از لاتین به روسی

در حدود سال۱۳۱۹ خورشیدی و هنگام جنگ جهانی دوم، سران شوروی تصمیم به دگرگونی خط کشورهای تحت‌سلطهٔ خود (همچون تاجیکستان) از خط لاتین به خط سیریلیک یا روسی گرفتند و در تاجیکستان هم خط سیریلیک جایگزین خط لاتین شد.
محمدجان شکوری، ادیب تاجیکستانی و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی ایران، دربارهٔ تغییر خط از فارسی به لاتین و سیریلیک می‌گوید:
«در شوروی خلق‌هایی بودند که خطشان را از عربی برگرداندند. خلق‌هایی که آثار تاریخیِ زیادی نداشتند، با شادمانیِ تمام، تغییر خط را پذیرفتند. لیکن خلق‌های دیگر، مثل تاجیکان، که تاریخ طولانی داشتند و آثار ادبی و علمی و تاریخی داشتند بر اثر تغییر خط از همهٔ آن‌ها محروم شدند.
یک مقصد تغییر خط، که با یک فرمان عملی شد، همین بود که این خلق‌ها از گذشتهٔ خود جدا شوند. یک نیست‌انگاری تاریخی و فرهنگی به‌وجود آمد. به گذشته، «گذشتهٔ لعنتی» می‌گفتند. تاریخ بشریت [در این دیدگاه] از دورهٔ سوسیالیسم شروع می‌شد. این‌طور عقیده پیدا شده‌بود که چیزی که تا این وقت بود تاریخ نیست.

مقصود همین بود که ما از اصل خود دور شویم و دیگر از گذشته یاد نکنیم. به همین دلیل، زبان ما این‌قدر آسیب دید. می‌گفتند که زبان فارسی، زبان اعیان و اشراف بود، زبان فئودالی بود، زبان تصوف و عرفان بود، به خلق خدمت نمی‌کرد، زبان کوچه و بازار است، از وی دست می‌باید کشید.

تغییر خط هم مقصدش همین بود. در همان دههٔ بیست و سی [میلادی] می‌گفتند میرزا فتحعلی آخوندزاده و سعید نفیسی طرفدار این هستند که خط فارسی در ایران به لاتین تبدیل شود. اگر امروز نه، فردا خط ایران لاتینی می‌شود. زود باشید که ما از ایران دیر نمانیم!
یک سبب همین بود که می‌گفتند یادگرفتن خط فارسی دشوار است، ولی لاتین و خط آوایی خیلی آسان است. لیکن اکنون من می‌بینم در دنیا خطی نیست که دشواری نداشته‌باشد. با دشواری‌هایی که خط انگلیسی دارد، زمین می‌گوید و آسمان می‌نویسد؛ تمام دنیا را گرفته‌است. فرانسوی چه دشواری‌هایی که ندارد. دشواری‌های خط فارسی پیشِ آن‌ها هیچ است.»
تلاش برای بازگشت به خط فارسی

پس از فروپاشی شوروی و استقلال تاجیکستان در سال ۱۳۷۰ خورشیدی (۱۹۹۱ میلادی)، مردم و دولت تاجیکستان تصمیم به بازگشت به خط نیاکان (فارسی) گرفتند، اما این موضوعِ مهم و چالش‌برانگیز تاکنون در این کشور انجام نشده‌است.
نتیجهٔ تغییر خط در تاجیکستان سبب شد که تاجیک‌ها نسبت به هم‌زبانان ایرانی و افغانستانی تا حدودی بیگانه شوند و ارتباطات مناسبی میان آنان صورت نگیرد.
درخواست‌های بسیاری برای تغییر خط از سیریلیک به فارسی در تاجیکستان وجود دارد، اما مقامات این کشور نیازی به این کار نمی‌بینند و تغییر خط را در شرایط کنونی به نفع کشور نمی‌دانند.
هم‌اکنون هیچ نشریه‌ای در تاجیکستان به خط فارسی وجود ندارد و شمار کمی از تاجیکان با این خط آشنا هستند. به عقیدهٔ کارشناسان فرهنگیِ تاجیک، گسترش آموزش خط فارسی در تاجیکستان به‌معنای احیای خط نیاکان و دسترسی مردم این کشور به دریایی از منابع فارسی است که در کتابخانه‌ها و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی کشورهای فارسی‌زبان، به‌ویژه ایران، وجود دارد.
بسیاری از شخصیت‌های فرهنگی و ادبیِ تاجیک، خط و الفبای سیریلیک روسی را، که زبان فارسی تاجیکی هم‌اکنون به آن نوشته می‌شود، خطی تحمیلی بر مردمان خود می‌شمارند و آن را سبب وابستگی بیشتر تاجیکستان به روسیه قلمداد می‌کنند. آن‌ها می‌گویند خط سیریلیک مانع رشد زبان شده‌است.
چاپ نوشته‌هایی به خط فارسی، اما به‌صورت غیرمعیار و بعضاً با اشکالات املایی چشمگیر در تاجیکستان، این واقعیت را یادآوری می‌کند که پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه‌های علمی، به‌ویژه حوزه‌های فرهنگی-ادبی در تاجیکستان، برای برقراری ارتباطی دوسویه با دیگر کشورهای فارسی‌زبان، ناگزیر به برگرداندن یافته‌های خود به خط فارسی هستند.
نفوذ زبان روسی بر تاجیکستان

یکی از دلایل تعلّل در تغییر خط از روسی به فارسی در تاجیکستان، سلطهٔ زبان روسی بر دانشگاه‌ها و رسانه‌های این کشور است که بر اثر سلطهٔ روسیه و شوروی و ضعیف شدن زبان فارسی در این منطقه بوده‌است. سلطهٔ زبان روسی در زمان شوروی باعث شده‌است که هنوز هم در تاجیکستان زبان روسی به‌عنوان یکی از زبان‌های رسمی و زبان علمی و دانشگاهی تلقی شود، به‌طوری‌که در این کشور زبان علم و فن را روسی و در درجهٔ بعد انگلیسی می‌دانند و برای زبان فارسی تاجیکی این توانایی را که با آن دانش و فنون را بیاموزند نمی‌دانند.
دیدگاه مقامات تاجیکستان

امام علی رحمان، کشوردار (رئیس‌جمهور) تاجیکستان، دربارهٔ تغییر خط از روسی به فارسی گفته‌است: «به‌نظر من هیچ ضرورتی برای تغییر الفبا نیست، چون ما در دوران گذار اقتصادی و فرهنگی قرار داریم و درحالی‌که کشورها مسیر پیشرفت را طی می‌کنند، نباید کاری انجام دهیم که باعث مشکلات بیشتری شود… از طرف دیگر، در شرایط فعلی، قشرها مختلف مردم ازجمله بخش آموزش و پرورش در این زمینه با مشکلاتی مواجه است و اقدام برای تغییر الفبا کار عجولانه‌ای خواهد بود… نیاز نداشتن به تغییر الفبا موضع ماست و اطمینان دارم بیشتر مردم تاجیکستان از این موضع حمایت می‌کنند… خط رسمی سیریلیک ساده و قابل‌استفاده در دنیاست و میراث قدیمی علمی، ادبی و فلسفی تاجیکستان به‌طور عمده به این خط منتشر شده و کسانی که به آن‌ها نیاز دارند، می‌توانند از مراکز علمی و کتابخانه‌ها استفاده کنند».
شاهرخ اسراری، وزیر فرهنگ تاجیکستان نیز در این‌باره گفته‌است: «برای تغییر رسم‌الخط سیریلیک و بازگشت کامل به الفبای فارسی یا خط نیاکان در کشور، زمان زیادی لازم است و این اقدام براساس برنامه‌ریزی ازقبل‌صورت‌گرفته باید پس از آماده‌سازی همهٔ قشرها جامعه انجام شود… برنامهٔ تبدیل حروف سیریلیک به خط فارسی در تاجیکستان با صدور یک فرمان یا حکمی قابل‌اجرا نیست، چون انجام موفقیت‌آمیز آن آمادگی بیشتری را می‌خواهد… امروز حدود ۹۵٪ جمعیت تاجیکستان با خط فارسی آشنا نیست و با چنین شرایطی بازگشت عجولانه به این خط اوضاع را پیچیده‌تر می‌کند».
واگرایی تاجیکستان از زبان فارسی

استفاده از خط سیریلیک موجب شده‌است که مردم تاجیکستان نتوانند با کشورهای فارسی‌زبانِ دیگر ارتباط برقرار کنند و به‌نوعی فارسی تاجیکی از فارسی ایران و افغانستان بیشتر فاصله بگیرد و به زبان روسی نزدیک شود. همین موضوع باعث شده‌است که زبان روسی در تاجیکستان زبان علمی و رسمی باشد و در دانشگاه‌های این کشور برای تدریس علوم مختلف از زبان روسی استفاده شود و فارسی فقط برای محاوره و شعر و ادبیات معرفی شود.
زندگی (مجموعه تلویزیونی بی‌بی‌سی)

| زندگی | زندگی |
| --- | --- |
ژانر: مستند طبیعی
راوی: دیوید اتنبرو اپرا وینفری خوانس
سازنده موسیقی متن: جرج فنتون
کشور سازنده: بریتانیا
زبان اصلی: انگلیسی
شمار قسمت‌ها: ۱۰ (بی‌بی‌سی) ۱۱ (دیسکاوری)
تولید: تولید
تهیه‌کننده: سوزان وینسلوو (دیسکاوری)
پیوندهای بیرونی: پیوندهای بیرونی
وبگاه: وبگاه
زندگی، نام یک مجموعه مستند طبیعی است که توسط تلویزیون بی‌بی‌سی تولید شده است و برای نخستین بار به عنوان قسمتی از «فصل داروین بی‌بی‌سی» در شبکه‌های «بی‌بی‌سی وان» و «بی‌بی‌سی اچ‌دی» از اکتبر تا دسامبر ۲۰۰۹ پخش شد. این مجموعه مستند، یک نگاه جهانی دارد به استراتژی‌های ویژه و رفتارهایی که موجودات زنده برای نجات خود نشان می‌دهند؛ همان چیزی که چارلز داروین از آن به عنوان «مبارزه برای بقاء» یاد می‌کند. مستند طبیعی زندگی، به مدت چهار سال و با کیفیت وضوح بالا (اچ دی) ساخته شده است.
این مستند بریتانیایی شامل ۱۰ قسمت ۵۰ دقیقه‌ای است. در ابتدای برنامه، یک معرفی کلی دربارهٔ مجموعه پخش می‌شود. در بخش دوم، نگاهی به گیاهان و بقیه آن اختصاص به گروه حیوانات مهاجر دارد. در این مجموعه، ویژگی‌های مشترکی به تصویر کشیده شده‌اند که به موفقیت هر گروه از حیوانات کمک می‌کند و سعی شده است، صمیمیت‌ها و لحظه‌های دراماتیک زندگی گونه‌هایی مستند شود که به خاطر جذابیت و رفتار شگفت آورشان انتخاب شده‌اند. بخش ۱۰ دقیقه‌ای پشت صحنه زندگی در محل که در پایان هر قسمت گنجانده شده است، مجموع زمان هر قسمت را به ۶۰ دقیقه می‌رساند.
مستند طبیعی زندگی، به وسیله واحد تاریخ طبیعی بی‌بی‌سی و با همکاری شبکه تلویزیونی دیسکاوری، تلویزیون اسکی و دانشگاه اوپن تولید شده است. متن اصلی، در نسخه‌های بریتانیایی و کانادایی این مجموعه استفاده شده و توسط دیوید اتنبرو نوشته و روایت شده است.
اسپروس

اسپروس (انگلیسی: Sporus) پسر جوانی بود که احتمالاً مورد علاقه نرون، امپراتور روم بود. نرون او را اخته کرد و با وی ازدواج کرد.
بازیکن فوتبال

یک بازیکن فوتبال مردان (کریم بنزما)
یک بازیکن فوتبال زنان (مارتا تورخون)
بازیکن فوتبال ورزشکاری است که یکی از گونه‌های ورزش فوتبال را بازی می‌کند. همچون فوتبال، فوتبال آمریکایی، فوتبال کانادایی، فوتبال استرالیایی، فوتبال گیلیک، راگبی ۱۳ نفره و راگبی ۱۵ نفره.
واژهٔ فوتبالیست از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شده‌است.
تخمین زده شده است که ۲۵۰ میلیون بازیکن فوتبال در جهان وجود دارد و بسیاری از آن‌ها به شکل‌های دیگری از فوتبال بازی می‌کنند.
پست‌ها

در فوتبال بازیکن فردی است که بر پایهٔ قوانین فوتبال٫ فوتبال بازی می‌کند. در یک بازی فوتبال هر تیم ۱۱ بازیکن دارد که یکی از آن‌ها دروازه‌بان است و بقیه یا پدافندگر یا بازیکن میانه یا مهاجم هستند.
پست‌ها > دروازه‌بان

در بازی فوتبال به کسی که برای نگهداری و محافظت از دروازه می‌کوشد و مانع ورود توپ به داخل آن می‌شود دروازه‌بان می‌گویند. دروازه‌بان تنها بازیکنی است که می‌تواند از دستانش برای گرفتن توپ استفاده کند. او فقط می‌تواند در محوطه جریمه توپ را با دست بگیرد.
پست‌ها > مدافع

مدافع بازیکنی است که در پشت هافبک‌ها قرار دارد و پیشترین و اولین هدفش پشتیبانی از دروازه‌بان است. وظیفهٔ اولیه او جلوگیری از حریف برای گل زدن است.
پست‌ها > هافبک دفاعی/ دفاع جلوزن

بازیکنی است که جلوی مدافعین وسط ایستاده و فضای خالی بین مدافعین پشت خود را در هنگام تهاجم تیم مقابل پر می‌کند. همچنین رابطی است برای دریافت توپ از مدافعین خودی و ارسال پاس به بازیکنان پست هافبک وسط و هافبک‌های کناری. در بعضی سیستم‌های بازی مثل ۴-۲-۳-۱ مربیان ۲ هافبک دفاعی در زمین می‌گذارند.
پست‌ها > هافبک/بازیکن میانه

هافبک یا بازیکن میانه بازیکنی است که جایگاهش بین پدافندگر (مدافع) و مهاجم است (در شکل با رنگ آبی نشان داده شده‌است). وظیفهٔ اصلی آن‌ها بی‌بهره کردن تیم حریف از توپ است (که معمولاً با تکل انجام می‌شود)٫ تا توپ را به تصرف هافبک درآورند و برای مهاجمان خودی بفرستند.
پست‌ها > فوروارد/مهاجم

فورواردها یا مهاجمان بازیکنانی هستند که در نزدیک‌ترین ردیف به دروازهٔ حریف بازی می‌کنند که مسئولیت گل زدن را دارند.
بازیکنان میانه/هافبک‌ها با رنگ آبی نشان داده شده‌اند.
غرب آسیا
تعریف

لفظ غرب به‌طور عملگرایانه مورد استفاده قرار می‌گیرد و تعریف «درست» یا به‌طور کلی مورد پذیرشی ندارد. تعریف‌های نوعی آن به‌طور قابل توجه ولی نه کاملی، با الفاظ خاورمیانه، مدیترانه شرقی، و خاور نزدیک (که به‌طور تاریخی وجود داشته ولی امروزه کاربردش به‌طور گسترده کاهش یافته) همپوشانی دارد.
تاریخ

همچنین ببینید: تاریخ ایران، تاریخ ترکیه، تاریخ عربستان سعودی، تاریخ عراق، تاریخ سوریه، تاریخ اردن، تاریخ یمن، تاریخ امارات، تاریخ عمان، تاریخ قطر، تاریخ بحرین، تاریخ ارمنستان، تاریخ گرجستان، تاریخ جمهوری آذربایجان، تاریخ اسرائیل، تاریخ فلسطین، تاریخ مصر، تاریخ کویت، و تاریخ لبنان
غرب آسیا تاریخ طولانی و پیچیده‌ای دارد. این منطقه برای هزاران سال محل سکونت جوامع و تمدن‌های مختلف بوده است. اولین تمدن شناخته شده در غرب آسیا سومری‌ها بودند که در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد در بین‌النهرین (منطقه در محدوده عراق امروزی) ظهور کردند. آنها خط، کشاورزی و شهرنشینی را توسعه دادند. این امر توسط آکدی‌ها، بابلی‌ها و آشوری‌ها دنبال شد که همگی امپراتوری‌های خود را بر اساس تجارت، کشاورزی و جنگ ایجاد کردند. در قرن ششم پیش از میلاد، شاهنشاهی ایران در زمان هخامنشیان پدید آمد. آن‌ها بر سرزمین وسیعی حکومت می‌کردند که از یونان تا هند را در بر می‌گرفت. این امپراتوری به دلیل کارایی اداری و تساهل مذهبی خود شناخته شده بود. سپس اسکندر مقدونی در قرن چهارم پیش از میلاد شاهنشاهی هخامنشی را فتح کرد. پس از مرگش، امپراتوری او میان فرماندهانش تقسیم شد. بر همین اساس چندین پادشاهی هلنی در غرب آسیا پدیدار شدند. در قرن هفتم میلادی، مسلمانان شبه‌جزیره عربستان بیشتر منطقه غرب آسیا را فتح کرده و در نهایت دستگاه خلافت را پدیدآوردند. این خلافت‌ها بر اصول اسلام استوار بود و سبب شد، قلمرویی یکپارچه و وسیع از اندلس تا هند پدید آید. در قرن سیزدهم مغول‌ها از شرق به سراسر غرب آسیا حمله‌ور شدند. آن‌ها بخش‌های زیادی از منطقه را ویران کرده و تا قرن چهاردهم بر این سرزمین‌ها حکومت کردند. امپراتوری عثمانی در قرن چهاردهم ظهور کرده و تا زمان فروپاشی آن در دوران جنگ جهانی اول بر این منطقه مسلط بود. در قرن بیستم، غرب آسیا موجی از جنبش‌های ملی‌گرایی و استقلال‌طلبی را تجربه کرد که منجر به ظهور چندین دولت شد. در دوران حاضر نیز، این منطقه دچار درگیری‌هایی، از جمله درگیری‌های اعراب و اسرائیل، جنگ‌های خلیج فارس، جنگ داخلی سوریه و جنگ داخلی یمن و هم‌اکنون نیز جنگ اسرائیل و حماس می‌باشد.
جغرافیا

همچنین ببینید: جغرافیای آسیا
جمعیت‌شناسی

دین = بیشتر مردم غرب آسیا مسلمانان هستند.
اقتصاد = مهم‌ترین صادرات کشورهای غرب آسیا، فروش نفت و گاز است
غرب آسیا و خاورمیانه

غرب آسیا در ایران به عنوان جایگزینی برای خاورمیانه هم به کار می‌رود.
خاورمیانه و غرب آسیا هَمپوشانی زیادی دارند، اما غرب آسیا شامل کشورهای قفقاز جنوبی مانند جمهوری آذربایجان و ارمنستان و گرجستان نیز می‌شود. اما خاورمیانه قفقاز جنوبی را در بر نمی‌گیرد. از سوی دیگر بخش اروپایی ترکیه و بخش آفریقایی مصر در غرب آسیا نیستند.
| کشور | غرب آسیا | خاورمیانه |
| --- | --- | --- |
 ایران: آری
|  ترکیه | به جز بخش اروپایی (تراکیه) | آری |
 عراق: آری
 عربستان سعودی: آری
 یمن: آری
 امارات متحده عربی: آری
 عمان: آری
 کویت: آری
 قطر: آری
 بحرین: آری
 سوریه: آری
 اردن: آری
 فلسطین: آری
 لبنان: آری
 اسرائیل: آری
 قبرس: آری
|  جمهوری آذربایجان | آری | نه |
|  ارمنستان | آری | نه |
|  گرجستان | آری | نه |
|  مصر | تنها شبه‌جزیره سینا | آری |
امپراتوری درانی

امپراتوری درانی (پشتو: د درانیانو واکمنی فارسی: امپراتوری درانی)که همچنین با نام امپراتوری افغان و پادشاهی سدوزایی شناخته می‌شود، یک امپراتوری افغانی در افغانستان کنونی بود که توسط احمدشاه درانی در سال ۱۷۴۷ میلادی بنیان‌گذاری شد. این امپراتوری در اوج گستره خود از آسیای میانه و فلات ایران الی شبه‌قاره هند وسعت داشت و بر کشورهای افغانستان، پاکستان، ترکمنستان و شمال شبه‌قاره هندوستان حکم می‌راند. امپراتوری درانی آخرین امپراتوری افغان و دومین امپراتوری جهان اسلام پس از امپراتوری عثمانی در نیمهٔ دوم قرن هجدهم بود، حدود قلمرو آن را از مشهد تا دهلی و از آمودریا تا دریای عرب دربر می‌گرفت.
این حکومت که شامل کشورهای امروزی افغانستان و پاکستان می‌شد و همچنین بر قسمت‌هایی از ایران، ترکمنستان و هند می‌شد.
احمدشاه درانی پسر محمدزمان خان (رئیس طایفه ابدالی) به دلیل شجاعت و قدرت از سرداران نادرشاه افشار بود. پس از مرگ نادر در ۱۷۴۷، احمدشاه با تصرف قندهار، غزنی، کابل و پیشاور، امنیت را تأمین کرد. او نام خانوادگی خود را از ابدالی به درانی تغییر داده و لقب دُر دُران را گرفت. در سال ۱۷۴۹، احمدشاه حاکمیت بخش اعظم شمال‌غغربی هند را از امپراتوری گورکانی گرفته و سپس به سمت غرب حرکت کرد تا مشهد را به تصرف خود درآورد. مشهد توسط پسر نادر افشار، شاهرخ‌شاه اداره می‌شد و او نیز تحت سلطه امپراتوری درانی درآمد. متعاقباً، احمدشاه لشکری فرستاد تا نواحی شمال هندوکش را تا آمودریا تحت سلطه خود درآورد و در مدت کوتاهی، تمام قبایل مختلف افغان شروع به پیوستن به او کردند. در زمان احمدشاه، افغان‌ها در هشت لشکرکشی به هند حمله کردند و کشمیر و اکثریت منطقه پنجاب را تحت سلطه خود درآوردند. در اوایل سال ۱۷۵۷، دهلی نیز به تصرف احمدشاه درآمد اما به امپراتور مغول عالمگیر دوم اجازه داد تا زمانی که به حاکمیت درانی بر مناطق جنوب رود سند تا رودخانه سوتلج مشروعیت دهد و خراجگزار باشد، به حکومت خود ادامه دهد.
پس از مرگ احمدشاه در سال ۱۷۷۲، پسرش تیمورشاه درانی فرمانروای بعدی امپراتوری درانی شد. در زمان تیمور، پایتخت از قندهار به کابل منتقل شد و پیشاور به عنوان پایتخت زمستانی انتخاب شد. با وجوداینکه حاکمیت تیمورشاه در صلح سپری شد با این حال، قرن نوزدهم آغاز پایه‌های تخریب امپراتوری درانی توسط قدرت‌های خارجی و داخلی گردید. سرزمین‌های پیشاور، مولتان و کشمیر مورد حمله سیک‌های تحت پشتیبانی انگلیسی‌ها قرار گرفت. در داخل دوست‌محمدخان بارک‌زایی خاندان درانی را برانداخته و قدرت را از سدوزایی‌ها به بارک‌زایی‌ها منتقل کرد.
امپراتوری درانی به عنوان بنیان‌گذار و سرآغاز دولت_ملت افغانستان و جدایی این کشور از قلمرو ایران و گورکانیان هند شناخته می‌شود و احمدشاه به عنوان پایه‌گذار افغانستان نوین شناخته می‌شود.
چیرگی افغان‌ها بر افشاری‌ها

شاهرخ میرزا، یکی از نوادگان نادرقلی افشار، به عنوان شاه افشار بر تخت نشست. شاهرخ شاه افشار که در آن زمان بر خراسان حکومت می‌کرد، تحت فشارهای خارجی، به‌ویژه از سوی احمد شاه درانی، نتوانست اقتدار نادر شاه را حفظ کند. احمد شاه درانی به تدریج مناطق شرقی امپراتوری نادر شاه، شامل خراسان، قندهار، هرات و کابل را تصرف کرد.
به‌خصوص، پس از چندین لشکرکشی و پیروزی‌های نظامی، احمد شاه درانی توانست در سال ۱۷۵۰ میلادی شهر مشهد را تصرف کند و شاهرخ میرزا را به عنوان حاکمی وابسته به خود به رسمیت بشناسد. این واقعه نشان‌دهنده تثبیت قدرت درانیان در مناطق شرقی ایران بود.
در یکی از این وقایع مهم، شاهرخ شاه افشار از درانیان شکست خورده بود و دست نشانده شده بود خطبه‌ای به نام احمد شاه درانی خواند و عملاً برتری درانیان بر افشاریان را خواند.این خطبه‌خوانی به معنای اعلان رسمی تبعیت از درانیان بود و نقطه‌عطفی در تاریخ قدرت‌یابی احمد شاه درانی در منطقه به‌شمار می‌آید. در پی این واقعه، درانیان نه‌تنها بر بخش‌هایی از ایران مسلط شدند، بلکه نفوذ خود را تا هند و ماورای آن گسترش دادند.
پیشینه > پیدایش دولت افغانستان

افغانستان گذشته امپراطوری‌های مانند غزنویان و غوریان و… بود. افغانستان نوین
چرا این همه حرف‌های پرمخاطب؟ خداوند احمدخان را بزرگتر از شما آفریده است. او از نجیب‌ترین خانواده‌های افغان است. پس کار خدا را حفظ کنید زیرا اگر آن را نابود کنید خشم او بر شما سنگینی می‌کند.
احمدشاه ظاهراً در پذیرش تصمیم آشکار جرگه تردید داشت، بنابراین صابرشاه دوباره مداخله کرده، در عمامه احمدشاه چند خوشه گندم گذاشت و به او لقب «دُر دُران» (شاه، مروارید) داد. جرگه در نزدیکی شهر قندهار با انتخاب احمدشاه درانی به عنوان رهبر جدید افغان‌ها به پایان رسید و بدین ترتیب امپراتوری درانی تأسیس شد. احمدشاه علیرغم اینکه از سایر مدعیان جوانتر بود، چندین عامل مهم به نفع خود داشت. او به خانواده محترم و با سابقه سیاسی تعلق داشت، به خصوص که پدرش به عنوان والی هرات خدمت کرده بود که در دفاع هرات جان باخت.
احمدشاه درانی (۱۷۴۷–۱۷۷۲) > گسترش قلمرو

یکی از اولین اقدامات نظامی احمدشاه، تصرف قلات غلجایی و غزنی از غلجی‌ها و بیرون کشیدن کابل و پیشاور از دست ناصرخان والی گورکانی بود. در سال ۱۷۴۹، احمد شاه بهادر، امپراتور گورکانی هند، سند، منطقه پنجاب و مناطق شرق رود سند را به احمدشاه درانی واگذار کرد تا دهلی را از حمله او نجات دهد. دو سال بعد، او گورکانیان هند را مجبور کرد تا از سرزمینی که امروزه با نام پاکستان شناخته می‌شود عقب‌نشینی کنند و این مناطق را به امپراتوری خود ضمیمه کرد. احمدشاه سپس رو به غرب نهاد و بر هرات و مشهد که در اختیار شاهرخ افشار بود، چیره شد. او سپس ارتشی را به سمت شمال هندوکش، مناطق بدخشان و باختر (بلخ) فرستاد و در مدت کوتاهی، بیشتر قبایل آن منطقه وفاداری خود را به وی اعلام کردند. احمد شاه برای سومین بار و سپس چهارمین بار به بقایای گورکانیان هند حمله کرد و کنترل بر مناطق کشمیر، پنجاب و لاهور را تثبیت کرد. او در سال ۱۷۵۷ وارد دهلی شد و آن را غارت کرد. وی به گورکانیان هند اجازه داد که تا زمانی که ادعایی پنجاب، سند و کشمیر نداشته باشند، به حکومت بر قلمروی باقی‌مانده‌شان ادامه دهند. احمدشاه با واگذاری هند به پسر دومش تیمورشاه، هند را ترک کرد و به افغانستان کنونی بازگشت.
احمدشاه خردمندانه، اساس یک امپراتوری بزرگ را نهاد. هنگام در گذشت او متصرفاتش از غرب خراسان تا سرهند و از آمو تا دریای هند گسترش داشت و این همه را یا با انعقاد پیمان به‌دست آورده بود یا عملاً (با زور شمشیر) تصرف کرده بود. به‌راستی اگر شاهی در آسیا سزاوار احترام ملت خویش باشد، جز احمدشاه کس دیگری نیست.
احمدشاه درانی (۱۷۴۷–۱۷۷۲) > روابط با چین

احمدشاه که از گسترش دودمان چینگ در چین تا مرزهای شرقی قزاقستان نگران شده‌بود، تلاش کرد خانات مسلمان همسایه و قزاق‌ها را برای متحد کردن و حمله به چین، ظاهراً برای آزادسازی اتباع مسلمان غربی خود متحد کند. احمد شاه تجارت با چین را متوقف کرد و نیروهایش را به کوکند اعزام کرد. با این حال، لشکرکشی‌های او به هند که خزانه دولت را فرسوده می‌کرد و پراکندگی نیروهایش در سراسر آسیای مرکزی، فاقد در اختیار گزاری منابع کافی برای انجام حمله به چین بود. با این حال او فرستادگانی را به پکن برای مذاکرات فرستاد.