سیروس همتی
آثار مکتوب > طرح، فیلمنامه و نمایشنامه و کتاب

یزله: کتاب یزله بیش از هر چیز وامدار مدل خاص شیوه روایت سیروس همتی است. زبان و موقعیت‌هایی طنز آمیز که در پس خود بسیار تلخ و عبرت آموز و محل تأمل جدی است. طنز در روایت داستانی همتی موضوعی نه جاری در کلمات و ساختار روایت که جاری در موقعیتی است که داستان در آن رخ می‌دهد. همتی تلخی‌ها و سیاهی‌های پیرامونش را با لبخندی البته تلخ بازگو می‌کند و همین مسئله مخاطب را هم از منظر شیرینی روایت و هم از منظر مواجهه با پاره ای از واقعیت‌های پیرامونش به سوی خود می‌خواند. کتاب یزله را می‌توانید به دو صورت متنی و صوتی دریافت کنید و لذت ببرید.
ننه کاراته: این مجموعه شامل هشت داستان کوتاه از اوست که همگی دارای تمی اجتماعی و خانوادگی است.
بهره‌مندی هوشمندانه او از طنز در روایت است که داستان‌های او را بسیار قابل اعتنا کرده‌است. او طنز را نه در کلام که در موقعیت‌های داستانی خود جاری می‌کند و توانایی او در خلق چنین موقعیت‌هایی است که توانسته داستان‌های او را از یکنواختی و معمولی بودن خارج کرده و مخاطب را برای مطالعه با خود همراه کند.
داستان‌های کوتاه همتی در مجموعه «ننه کاراته» به شدت تصویری و قابل لمس هستند. شیوه حاکم بر روایت این داستان‌ها به شکلی است که مخاطب می‌تواند با وضوح بالا بخش‌های قابل توجهی از داستان را پیش چشم‌های خود مشاهده کرده و خود را به عنوان یکی از عناصر صحنه آن رویداد در معرض قضاوت دربارهٔ آنها قرار دهد. کتاب ننه کاراته را می‌توانید به دو صورت متنی و صوتی دریافت کنید.
سه سه: کتاب «سه، سه» عنوان مجموعه شش نمایشنامه، سه نمایشنامه کوتاه و سه نمایشنامه بلند، از سیروس همتی نمایشنامه‌نویس، بازیگر و کارگردان تئاتر است.
مجموعه نمایشنامه‌های او در «سه، سه» با نمایشنامه درمان شروع می‌شود که همتی از آن به‌عنوان کوتاه‌ترین نمایشنامه به زبان فارسی نیز یاد می‌کند.
در این نمایشنامه او در مقام مجادله یک کودک و مرد در دستشویی بیمارستان سعی در بیان نکته‌های اجتماعی در باب زندگی سالم کرده‌است.
در نمایشنامه دوم که با عنوان مهندس و با تقدیم به نصرالله قادری، توحید معصومی و توحید حسین قلی‌پور تألیف شده‌است، شخصیتی خیالی که تنها صدایی از او روایت شده، سعی دارد تا از محبوب خود پاسخ این سؤال را به دست آورد که شوهر نوعروس، باغبان جوان، گرگ و دزد کدام‌یک لایق نفرین شدن هستند. وی در قالب استعاره‌ای که در هر یک از این افراد ساخته‌است؛ به طرح پاسخ‌هایی می‌پردازد.
نمایشنامه سوم با عنوان «راه»، داستانی در حوزه دفاع مقدس را روایت می‌کند که همتی سه پایان را برای آن متصور شده و انتخاب هر یکی از آنها را به عهده گروه اجرایی و نیز مخاطب خود قرار داده‌است.
نمایشنامه چهارم کتاب با عنوان «صبح‌به‌خیر» نمایشی است با موضوع کشمکش یک سرباز و فرمانده‌اش و غریبه‌ای که در نقطه صفر مرزی با آنها برخورد کرده و برایشان ایجاد مزاحمت می‌کند. در این اثر همتی به شیوایی، تصویری نو و بدیع از مرگ ارائه می‌دهد.
الهه: سیروس همتی در نمایشنامه الهه مجموعه‌ای از نمایشنامه‌های خود را برای مخاطبانش گردآوری کرده‌است که بیشتر از دغدغه فرم و شیوه روایت و حتی دیده‌شدن روی صحنه، دغدغه روایت و بیان را می‌توان در آنها دید. نمایشنامه‌هایی برخاسته از آن هنرمند متعهد که تلاش دارد روایتی بکر و تازه و در حد بضاعت نویسنده‌اش از باورها و آئین‌های ایرانیان را به نمایش بکشاند.
در همین مجموعه و در قالب نمایشنامه‌ای با عنوان «یک شاخه گل سرخ» نیز مضمون عاشورا به شکلی زیبا روایت شده‌است.
نمایشنامه «فولاد زنگ نمی‌زند» از این مجموعه نیز روایتی است مدرن از مواجهه دختری جوان با برخی از ناهنجاری‌های اجتماعی پیرامونش که همتی در بیان آن بیش از آنکه دغدغه فرم داشته باشد؛ به چیستی و چگونگی مفهوم روایت عنایت داشته‌است و از این زاویه توانسته داستانی قابل‌تأمل و خواندنی و پرجاذبه توأم با کشمکش‌ها و دیالوگ‌های روایی مناسب را در متنش بنشاند.
اما شاید زیباترین روایت داستانی در این مجموعه را بتوان در نمایشنامه «محال هم ممکن است» جست که در آن نویسنده با تمسک به داستانی کمتر شنیده شده از ماجرای بخشیدن ذوالجناح به جوانی تا آن را کابین همسر نصرانی‌اش کند، نمایشنامه‌ای خلق شده که بیش از هر موضوعی نمایش‌دهنده کیفیتی ناب از رفتار خاندان
علی بن ابی طالب با مردمان زمانه خویش است.
آینه: فیلمنامهٔ آینه به قلم سیروس همتی فیلمنامه‌ای است کوتاه که در قالب داستانی حادثه‌ای و جنایی - پلیسی نوشته شده‌است. داستان با حضور دو بازپرس ادارهٔ آگاهی در محل وقوع یک جنایت در ساختمانی مشهور به «آینه» شروع می‌شود. در خانهٔ زنی تنها که ظاهراً معلم اخلاق بسیاری از اهالی محل و شهر وقوع داستان نیز هست، قتلی رخ داده‌است. جوانی از پنجره خانه به پایین پرت شده. در نگاه اول به نظر می‌رسد که این اتفاق به‌خاطر یک حادثه در آن خانه رخ داده، اما بازپرس شکاک و نکته‌سنج این داستان رفته‌رفته گره از این ماجرا باز می‌کند و قاتل خودش را نشان می‌دهد.
طرح فیلمنامه طبقه هساث: طبقه هساث عنوان فیلمی است که به کارگردانی کمال تبریزی در سال ۱۳۹۲ و با نویسندگی پیمان قاسم‌خانی ساخته شده‌است. طرح فیلمنامه این فیلم از سیروس همتی می‌باشد.
یک طنز کرونایی از سیروس همتی: سیروس همتی، رفتارهای ما در ایام کرونا را با زبان طنز بیان کرده‌است.
گل سر: «گل‌سر» یک فیلم‌نامه کوتاه عاشقانه است. این فیلم‌نامه اثری است متشرک به قلم سیروس همتی و لیلا نوری که با اقتباسی آزاد از زندگی و آثار پروین اعتصامی تألیف شده‌است.
طرح فیلمنامه قدم خیر: «قدم خیر» توسط سیروس همتی نوشته شده و آقای مسعود فرخنده آن را ساخته‌است. قدم خیر در جشنواره بین‌المللی اصفهان هم صاحب رتبه و جوایز متعددی شد.
هفت کوتوله و تمساح: کتاب «هفت کوتوله و تمساح» شامل مجموعه هشت نمایشنامه کوتاه از سیروس همتی، بازیگر، نویسنده و کارگردان تئاتر است. این کتاب نمایشنامه‌های خود را در قالبی تازه و کمتر مورد استفاده در ایران روایت کرده‌است که به قول نویسنده نیاز ذاتی امروز جامعه ایرانی است.
نمایشنامه ایست! تردست: نمایشنامه «تردست» روایتی است از حضور یک تردست در جبهه. این نمایشنامه کوتاه بیش از هر چیز بر پایه موقعیت خاص خود که حضور شخصی با چنین ویژگی‌هایی در جبهه است به پیشواز مخاطب خود می‌رود و در ادامه داستان حضور او در جبهه با بعثی‌هاست که اتفاقات عجیبی را خلق می‌کند.
نمایشنامه «ایست!» نیز حاصل یک موقعیت تراژیک ویژه و کوتاه است. موتور سیکلتی در منطقه خط ویژ در خیابان روی زمین‌می‌خورد و پلیس موتور و راکبش را بازداشت می‌کند. در ادامه و در بررسی مدارک موتور مشخص می‌شود که موتور متعلق به پدر راکب است و در جبهه یکبار با خمپاره سوخته‌است و پلیس نیز که همرزم پدر است به صورت اتفاقی با پسرش روبرو شده‌است.
نمایشنامه محال هم ممکن است: اثر سیروس همتی که با طراحی و ایده‌پردازی و کارگردانی ایشان در سال ۱۳۸۴ به نمایش درآمد.
مجموعه نمایشنامه ریحانه: این نمایشنامه برگرفته از سه نمایشنامه «ریحانه»، «کاش می‌شد سرنوشت از سر نوشت» و «قره نی» است که از نمایشنامه اول برای شبکه استانی قم تله تئاتر تهیه شده اما دو نمایشنامه بعدی هنوز اجرا نشده‌اند. مهم‌ترین ویژگی‌های این نمایشنامه‌ها امروزی کردن قصه‌های دینی و توجه به شرایط روز است. به‌طور مثال عشق دختر چینی که برگرفته از نسخه تعزیه گوشه است و داستان ریحانه برگرفته از قضیه فدک است.
نیلوفر: این کتاب در قالب نمایشنامه نوشته شده‌است. نمایشنامه نیلوفر با موقعیت خوب نمایشی که به وجود آورده و با پرسوناژهای زنده و قابل باوری که خلق کرده، توانسته کنش‌زایی و حس‌آمیزی خاصی را به درونمایه نمایشنامه منتقل کند. سیروس همتی بی‌آنکه صحنه را شلوغ کند یا چیز اضافی ارایه دهد، خیلی مختصر و موجز آنچه خواسته بیان کرده و نشان داده‌است. طرح یا پیرنگ نمایشنامه نیز روابط علت و معلولی موقعیت و چگونگی ارتباط بین افراد حاضر در داستان را به خوبی نشان می‌دهد و مخاطب می‌تواند برای هر کدام از آنها مابه‌ازاها و قرینه‌های بیرونی واقعی بیابد. اما نکته قابل توجه در نمایشنامه همتی این است که دیالوگ‌ها صرفاً در چارچوب موضوع اصلی نمایشنامه بیان نمی‌شوند و بسته نمی‌مانند تا صرفاً به‌طور مستقیم بیانگر درونمایه نمایشنامه باشند، بلکه حواشی دیگری را هم به موضوع اصلی مرتبط می‌کنند و اتفاق‌های دیگری را هم رقم می‌زنند. به خاطر همین هم واقعی جلوه می‌کنند و بیانگر وجوه مختلف پرسوناژها هستند.
آب بر آتش: کتاب آب بر آتش، نمایشنامه‌ای عروسکی نوشتهٔ سیروس همتی است. در کتاب آب بر آتش، روایت به آتش افکندن ابراهیم، به دستور فرعون را از زبان یک قورباغه روایت می‌کند. سیروس همتی برای نوشتن نمایشنامهٔ آب بر آتش از حدیثی از جعفر صادق الهام گرفته‌است: «چون ابراهیم را در آتش انداختند، قورباغه آب بر آتش ریخت.»
مجلس برادرکشی: کتاب پیش رو علاوه بر نمایشنامهٔ مجلس برادرکشی دربردارنده دو نمایشنامه دیگر به نام‌های « «ح» دو چشم» و «مرز» است. در نمایشنامهٔ مجلس برادرکشی داستان قتل ایرج – یکی از مظلوم‌ترین پهلوانان شاهنامه و پسر فریدون – به دست برادرانش، سلم و تور، روایت می‌شود.
مُزا مُزا: این نمایشنامه کوتاه نقدی است بر رفتار درون حاکمیت با اهالی تئاتر که در آن تماشاگران و هنرمندان فعال در عرصه نمایش به دلیل علاقه و فعالیت در این عرصه و فراتر از آن روشنگری با آن در جایگاه اتهام و بازجویی قرار می‌گیرند که این اتفاق با بیان طنز و روایت طنازانه نویسنده ارائه می‌شود.
بچه‌های مسجد: کتاب پیش رو دربردارندهٔ چندین نمایشنامه با محتوای دینی و مذهبی و متناسب با فضا و امکانات مسجد، جهت استفادهٔ گروه‌های نمایشی مذهبی با هدف ارتقای اجراهای مسجدی می‌باشد.
پناه بر رؤیا: در این کتاب شما داستان‌هایی را مطالعه می‌کنید که موضوعی کم‌نظیر و روایتی خاص دارند؛ از سیر و سیاحت در عالم رؤیا گرفته تا قصه گویی ملک الموت که هر کدام زوایه دید جدیدی در دنیای داستان‌نویسی محسوب می‌شوند و یادآور دورانی است که خلق داستان‌های کوتاه بر نوشتن رمان ارجحیت داشت.
کتاب پناه بر رؤیا در حقیقت حاصل یکی از کارگاه‌های نویسندگی برگزار شده توسط کتاب نیستان است که به سرپرستی سیروس همتی اجرا شد و شاید مهم‌ترین تأثیر برگزاری کارگاه‌های این چنینی خلق اندیشه‌هایی نوین و کشف استعدادها و زاویه‌های دید جدید باشد تا شما را با داستان‌ها و موضوعاتی جدید آشنا کند. به همین دلیل است که درونمایه اصلی این کتاب تخیلی و جسورانه است و داستان‌ها از زبان شخصیت‌هایی روایت شده‌اند که تا کنون کمتر کسی به آن‌ها پرداخته‌است.
کوچه: مجموعه داستان‌های جذاب و خواندنی از سیروس همتی است.
عین، شین، قاف: عین، شین، قاف، نمایشنامه‌ای است نوشته سیروس همتی که برای نخستین بار در سال ۱۳۸۸ به مناسبت برگزاری ششمین همایش مراسم مربوط به عاشورا اجرا شد.
حکایت دختری که خاتون مغربی را دید: کتابی مشتمل بر دو نمایشنامه مجزا که یکی با نام «این روبان سیاه که بر قاب دنیاست» نوشته سیدمحمد مساوات و «حکایت دختری که خاتون مغربی را دید» نوشته سیروس همتی، دو نمایشنامه با رویکرد مذهبی است.
در قاب ماه و قربانی: این کتاب نیز دو نمایشنامه را در برمی‌گیرد. یکی به نام «در قاب ماه» نوشته حمیدرضا آذرنگ و «قربانی» نوشته سیروس همتی است که به مناسبت برگزاری پنجمین همایش مراسم عاشورایی منتشر شده‌است.
یک شاخه گل سرخ: مجموعه نمایشنامه «یک شاخه گل سرخ» شامل نمایشنامه‌های «یک شاخه گل سرخ»، «جاثلیق» و «جناب آقای هالو» است. نمایشنامه «یک شاخه گل سرخ» روایتی از واقعه عاشورا در زمان حال است. نمایشنامه جاثلیق به موضوع مناظره علی بن موسی الرضا با جاثلیق (دانشمند نصرانی) می‌پردازد و آقای هالو نمایشنامه ای با محوریت مهدویت است.
نمایشنامه فیش آباد: نمایشنامه ای است که در آن مسئله حقوق‌های نجومی برخی مدیران را به چالش می‌کشد. نوشته سیروس همتی است. این نمایشنامه در پردیس تئاتر شهرزاد روی صحنه رفته‌است که سیروس همتی، خود نیز در آن نقش خودش (سیروس همتی) را بازی می‌کند.
فیلمنامه پای برتر
فیلمنامه بیشه