اریس

برای دیگر کاربردها، اریس (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
: 
اکتشاف: اکتشاف
کاشفان: مایکل براون چد تروهیو دیوید رابینوویتز
تاریخ کشف: ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۵
روش اکتشاف: گرفتن سه نگاره در آسمان شب
نام‌گذاری و طبقه‌بندی: نام‌گذاری و طبقه‌بندی
نام‌گذاری ریزسیاره‌ها: اریس ۱۳۶۱۹۹
نام جایگزین: ۲۰۰۳ یوبی۳۱۳
نام پیشین (مستعار): زینا
نام رسمی: اریس
تلفظ: ee'-ris
طبقه‌بندی: سیارهٔ کوتوله جسم فرانپتونی پلوتوئید جسم دیسک فشرده ریزسیاره
ویژگی‌های مداری: ویژگی‌های مداری
خروج از مرکز: ۰٫۴۳۷۰۸۳۴۹۸۳۴۸۴۵۴۳
نیم‌قطر بزرگ: ۶۷٫۹۵ واحد نجومی (۱۰۱۰×۱٫۰۱۹۲۵ کیلومتر)
اوج: ۹۷٫۶۶ واحد نجومی (۱۰۱۰×۱٫۴۶۴۹ کیلومتر)
حضیض: ۳۸٫۲۵ واحد نجومی (۱۰۹×۵٫۷۳۷۵ کیلومتر)
محیط مدار: ۱۰۱۰×۶٫۰۸۴ کیلومتر
تمایل: ۴۳٫۸۴°
طول گره صعودی: ۳۶٫۰۳°
شناسهٔ حضیض: ۱۵۰٫۸°
آنومالی متوسط: ۲۰۳٫۲۱°
سرعت متوسط مدار: ۱۲٫۳۶۴ کیلومتر بر ساعت
زمان رسیدن به حضیض: ۱۵ آوریل ۲۲۵۷
تناوب مداری: ۵۶۰٫۲۳ سال
ماه‌ها: ۱ (دیسنومیا)
ویژگی‌های فیزیکی: ویژگی‌های فیزیکی
قطر: ۲٬۴۰۰ کیلومتر (۱۰۰± کیلومتر)
مساحت سطح: ۱۸٬۰۸۶٬۴۰۰ کیلومتر مربع
حجم: ۱٬۷۲۸٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مکعب
جرم: ۱۰۲۰×۱۶۶ کیلوگرم
چگالی: ۲٫۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب
شتاب گرانشی: ۰٫۶۱ متر بر مجذور ثانیه
سرعت گریز: ۳٬۴۳۶ کیلومتر بر ثانیه
دورهٔ چرخش (طول روز): ۱٫۰۷۹ روز زمینی (۲۵/۹ ساعت)
سپیدایی: ۸۶ درصد (۷± درصد)
دمای سطحی: ۲۱۷°- سانتی‌گراد (بیش‌ترین) °۲۴۳- سانتی‌گراد (کم‌ترین)
قدر ظاهری: ۱۸٬۸
قدر مطلق (H): ۱٫۱۹۲۳-
اِریس (نماد: ) (به انگلیسی: Eris،  تلفظ: "ee'-ris") یا اِریس ۱۳۶۱۹۹ یا ۲۰۰۳ یوبی۳۱۳، با نام پیشین زینا (به انگلیسی: Xena) ۱۳۶٬۱۹۹ اُمین سیارهٔ کوتولهٔ کشف‌شده، بزرگ‌ترین سیارهٔ کوتولهٔ و جسم فرانپتونی منظومهٔ خورشیدی است که پس از کشف، به‌عنوان سیارهٔ دهم منظومهٔ خورشیدی شناخته شد. اما در سال ۲۰۰۶، اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی تعریف جدیدی از سیاره کرد و اریس به همراه سرس، پلوتون، هائومیا و ماکی‌ماکی در گروه سیارات کوتوله قرار گرفت و شمار سیارات منظومهٔ خورشیدی به ۸ رسید.
در ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳، مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیا سه نگاره از آسمان شب گرفت و حرکت اریس در آن سه نگاره به اندازه‌ای آرام بود که رایانه‌ها آن را تشخیص ندادند. اما در ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۵ و در بازبینی مجدد، مایکل براون، چد تروهیو و دیوید رابینوویتز اریس را کشف کردند. مایکل براون نام زینا را بر روی این سیارهٔ کوتولهٔ جدید و نام گابریل را بر روی ماه آن نهاد. اما در ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۶، نام زینا به پیشنهاد مایکل براون به اریس (ایزدبانوی نفاق و کشمکش) و نام گابریل به دیسنومیا (دختر اریس) تغییر یافت.
اریس تقریباً ۱۶٬۰۹۳٬۴۴۰٬۰۰۰ کیلومتر از خورشید فاصله دارد و فاصلهٔ اریس تا خورشید سه برابر فاصلهٔ پلوتون تا خورشید و ۳۸ تا ۹۷ برابر فاصلهٔ زمین تا خورشید است. اوج اریس ۹۷٫۶۶ واحد نجومی و حضیض آن ۳۸٫۲۵ واحد نجومی است و یک بار گردش آن پیرامون خورشید ۵۶۰ سال طول می‌کشد. اریس در دیسک فشرده پیرامون خورشید می‌چرخد و °۴۳٫۸۳ درجه نسبت به دائرةالبروج کج و مایِل است. قطر اریس طبق برآورد تلسکوپ فضایی هابل ۲٬۴۰۰ کیلومتر (۱۰۰± کیلومتر) و ۱۰۵ درصد پلوتون تخمین زده می‌شد اما پس از کشفیات تازه کاوشگر فضایی نیوهورایزنز و گذر آن از نزدیک پلوتو در سال ۲۰۱۵ مشخص شد که پلوتو بزرگ‌تر از اریس است. جرم این سیارهٔ کوتوله ۱۰۲۲×۱٫۶۷ کیلوگرم است. چگالی اریس نیز ۲٫۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. به باور دانشمندان، درون اریس مخلوطی از سنگ و یخ است. سطح این سیارهٔ کوتوله نیز از یخ متان و نیتروژن ساخته شده و جو آن نیز یخ‌زده و منجمد است.
دیسنومیا تنها ماه اریس است که در سال ۲۰۰۵ توسط مایکل براون و گروهی از دانشمندان، مدتی پس از کشف اریس کشف شد. قطر این ماه ۱۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر است. اریس از نظر میزان جرم و حجم، هفدهمین جسم در منظومهٔ خورشیدی است.