نرگاو آسمان
روایت > بررسی و تفسیر شعر سومری «بیلگمس و نرگاو آسمان: قهرمان در نبرد»

شعری که عنوانش «قهرمان در نبرد» است، دربارهٔ دشمنی بیلگمس (پادشاه دولت‌شهر اوروک) و ایزدبانو اینانا (سومریِ ایشتار؛ ایزدبانوی شهر) و دربارهٔ جنگ بیلگمس و انکیدو با نرگاو آسمان است. پس این شعر پیش‌زمینهٔ لوح VI حماسه بابلی محسوب می‌شود، هر چند که آغاز این دو داستان بسیار متفاوت است. با قضاوت بر اساس تعداد نسخه‌های باقیمانده، این شعر محبوبیت کمتری از داستان‌های مربوط به آککا و هوواوا داشته‌است. هیچ‌کدام از دو منبع اصلی این شعر از مدارس نیپور که معمولاً بهترین نسخه‌ها در آنجا یافت شده‌اند، به دست نیامده‌است. این دو لوح یا با هم فرق دارند یا از نگارش نامرسوم استفاده کرده‌اند یا خراب شده‌اند؛ ترجمه‌شان اغلب مشکل است و گاهی امکان‌ناپذیر. به همین خاطر، ترجمهٔ فعلی شعر را باید فرسنگ‌ها دور از کار نهایی دانست.
پس از یک سرآغاز آهنگین، بیلگمس با مادرش (ایزدبانو نینسون) گفتگو می‌کند. نینسون به او دستور می‌دهد به وظایفش عمل کند (گرچه در این لحظه فهمیدن اینکه وظیفهٔ او چیست، کار سختی است). این بخش از متن، پرتکرار است. خیلی زود اینانا (ایزدبانوی عشق جنسی) در صحنه پدیدار می‌شود تا مانع کارهای بیلگمس (در اینجا: به قضاوت نشستن) باشد؛ او برنامهٔ دیگری برای بیلگمس دارد. سطر اصلیِ دربرگیرندهٔ سخن اینانا را نمی‌توان ترجمه کرد (در لوح VI حماسه بابلی، این جمله به روشنی چنین آمده‌است که «بیا گیلگمش و مردم باش و من زنت خواهم بود!») بیلگمس پیش‌قدمی‌های اینانا را به مادرش گزارش می‌دهد و اضافه می‌کند که اینانا را در دروازه شهر و جنب دیوار دیده‌است. اینجا مکانی است که معمولاً روسپیان می‌ایستادند. مادرش او را از پذیرفتن هدایای اینانا منع می‌کند تا نرم نشود. عنوانی که در این بخش برای اینانا به کار می‌رود «کاخ‌بانوی الهی» (سومری: نینِگال)، همان عنوانی است که برای او در مراسم ازدواج مقدس به کار می‌رود. در این مراسم که بهترین منبع برای آن سرود سومری ایدین-داگان (نگاشتهٔ قرن نوزدهم پیشا دوران مشترک) است، پادشاه در نقش دموزی با اینانا همخوابگی می‌کند تا پادشاهی او از حمایت ایزدبانو برخوردار شود. نتیجه اینکه عنوان انتخاب شده برای اینانا نشان می‌دهد که خواستهٔ او در داستان سومری و بابلی، یکی است.
بار دیگر بیلگمس زمانی که برای انجام سایر وظایفش به بیرون رفته با اینانا روبه‌رو می‌شود و به تندی می‌گوید که از سر راهش به کناری رود. این بخش از متن افتادگی دارد. پس از این وقفه، اینانا در آسمان در حال گریه است. پدرش، آن (برابر سومریِ آنو)، وارد می‌شود و از وی دلیل گریه‌اش را می‌پرسد. اینانا پاسخ می‌دهد نتوانسته خود را در اختیار کسی که دوست دارد، قرار دهد. توصیف او از بیلگمس (نرگاو افسارگسیخته) به حماسه‌ٔ بابلی شباهت دارد. اینانا خواهان نرگاو برای کشتن بیلگمس می‌شود. آن در ابتدا نمی‌پذیرد ولی اینانا فریادی جهنمی می‌کشد چنانکه آن تسلیم می‌شود. در اوروک، نرگاو آسمان همه گیاهان را می‌بلعد و رود را می‌خشکاند.
بخش بعدی شکسته شده‌است. بازسازی آن با سایر ویرایش‌های متن چنین است: نوازندهٔ بیلگمس، لوگالگابانگال، نرگاو آسمان را می‌بیند و به حضور او می‌رود. بیلگمس در ضیافت است و خبر به هیچ عنوان از خوشی او نمی‌کاهد. غذایش که تمام می‌شود، آمادهٔ نبرد می‌شود. مسلح می‌شود و به مادر و خواهرش دستور می‌دهد در معبد انکی قربانی کنند. سوگند می‌خورد نرگاو را تکه‌تکه کند و گوشت آن را به فقرا دهد. بیلگمس و انکیدو نرگاو آسمان را می‌کشند که ایزدبانو اینانا برای حمله به آن‌ها فرستاده‌است. بیلگمس تکه‌ای از ران نرگاو را به سوی اینانا پرتاب می‌کند، بیلگمس می‌گوید کاش می‌توانست همان کاری را با اینانا کند که با نرگاو کرد. همان‌گونه که بیلمگس وعده داده بود، نرگاو تکه‌تکه و گوشتش به فقیران اهدا می‌شود. اما، شاخ‌هایش به معبد اینانا اهدا می‌شود.
دربارهٔ دشمنی بیلگمس و اینانا نظرات گوناگونی وجود دارد؛ بعضی آن را تلاش سومر (نمادش: اوروک) برای رهایی از یوغ امپراتوری اکد (نمادش: اینانا) می‌دانند. احتمال بیشتری دارد که داستان برآمده از رد کردن ایزدبانوی اوروک (اینانا) توسط شاه بیلگمس در مراسم ازدواج مقدس باشد. ولی ممکن است که هیچ‌کدام از این‌ها نباشد؛ هدف شعر درباری، مانند شعرهای بیلگمس (و بسیاری از ادبیات سومری دیگر)، به احتمال زیاد به سادگی این بوده که پادشاه و میهمانان او را سرگرم و مشغول کنند، نه ترویج ایدئولوژی سیاسی.