خروج آمریکا از برجام
سال ۱۳۹۸ > پایبندی به توافقات پادمانی

جکی ولکات نماینده آمریکا در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با انتشار بیانیه‌ای از ایران خواست که به‌طور کامل به تعهدات پادمانی هسته‌ای خود پایبند باشد و خیلی سریع، به سؤالات مهم مبنی بر اینکه این مواد از کجا آمده و اینکه هم‌اکنون هرگونه مواد و تجهیزات هسته‌ای مربوطه در چه وضعیتی به سر می‌برد پاسخ موثقی بدهد. کورنل فروتا مدیرکل موقت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در آخرین جلسهٔ شورای حکام در سال ۲۰۱۹ ضمن تأکید بر ادامه فعالیت آژانس برای راستی‌آزمایی عدم انحراف مواد هسته‌ای اعلامی توسط ایران تحت توافق پادمان مدعی شد که کارشناسان آژانس، ذرات اورانیوم طبیعی را از منشأ انسانی در مکانی در ایران که قبلاً به آژانس اعلام نشده بود، پیدا کرده‌اند.
کفیل مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی از عدم تبعیت جمهوری اسلامی ایران از برخی تعهدات خود در قالب توافق هسته‌ای را به شورای امنیت سازمان ملل ارسال کرده‌است.
سه‌شنبه ۲۶ نوامبر، کورنل فروتا، کفیل مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گزارش خود را به رئیس شورای امنیت ارسال کرد تا در میان اعضای شورا توزیع شود.
این گزارش در خصوص فعالیت‌های اتمی ایران در زمینه تحقیق و توسعه سانترفیوژها است و به گفته رئیس‌جمهوری ایران در ۵ سپتامبر استناد کرده‌است که گفته بود از جمعه آن هفته ایران دیگر به تعهدات خود در این زمینه پایبند نخواهند ماند.
کورنل فروتا تأیید کرده‌است که جمهوری اسلامی ایران در چندین مورد سانترفیوژهای جدید و قطعات مربوطه را برخلاف توافق سال ۲۰۱۵ نصب کرده‌است.
«سید عباس عراقچی» معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه توافق هسته‌ای ایران را هنوز می‌توان حفظ کرد، گفت اروپا باید تلاش بیشتری برای حفظ برجامی انجام دهد که خواستار تداوم آن است.
عراقچی در مصاحبه با وبگاه هلندی ان‌آرسی با بیان اینکه برجام هم‌اکنون در شرایطی مانند «مراقبت‌های ویژه» قرار دارد اشاره کرده‌است که یکی از درس‌هایی که ایران از مسئله برجام گرفته، این‌بود که نتیجه این توافق تحریم بیشتر بود.
همچنین وزیر امور خارجه در ۱۷ آذر با بیان اینکه از میزان تعهد اتحادیه اروپا به اجرای برجام ناراضی هستیم، پیوستن ۶ کشور اروپایی به اینستکس را مثبت خواند و در عین حال بر عملیاتی شدن این سازوکار تأکید کرد. وی دربارهٔ ضرورت اجرای واقعی تعهدات برجامی توسط دیگران و اینکه ایران این آمادگی را همواره داشته که در صورت اجرای تعهدات دیگران، اقدامات مبتنی بر ماده ۳۶ خود را متوقف کند هم در جلسه مطرح شده‌است.
جوزف بورل مسئول جدید سیاست خارجی اتحادیه اروپا ۱۸ آذر ماه گفت بروکسل از توافق هسته‌ای با ایران حمایت می‌کند و خواهان حفظ آن است، اما در صورتی که کاهش تعهد ایران به برجام ادامه یابد، حفظ این توافق ناممکن می‌شود.
بورل که بعد از نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل در جمع خبرنگاران صحبت می‌کند، در مورد بحث ایران اعلام می‌کند:
«این موضع واحد، برای ما بسیار مهم است. تمام شرکت‌کنندگان از این توافق پشتیبانی می‌کنند و می‌خواهند آن را حفظ کنند. من اشاره کردم که زنده نگه داشتن این توافق، مسئولیت جمعی است، اما اگر روند اخیر در سوی هسته‌ای معکوس نشود، [این توافق] قابل تداوم نخواهد بود. اما اتحادیه اروپا و تمام شرکت‌کنندگان در نشست روز جمعه کمیسیون برجام در وین بسیار زیاد پشتیبان این توافق هستند.»
همچنین لو دریان در نشست خبری با جوزف بورل در پاریس، با ابراز نگرانی از وضعیت برجام، گفت اروپا به مقام‌های ایرانی هشدار داده‌است که در صورتی که ایران در ماه ژانویه گام تازه‌ای در جهت کاهش تعهد به برجام بردارد، «اصل این توافق» در معرض خطر قرار می‌گیرد.
وی گفت پاریس معتقد است که تصمیم ایران برای کاهش تعهد به برجام، «پاسخی غلط» به «تصمیم بد» آمریکا برای خروج یکجانبه از توافق هسته‌ای بوده‌است، که می‌تواند به تضعیف ثبات در منطقه منجر شود.
ولادیمیر چیزوف نماینده دائم روسیه در اتحادیه اروپا هم در ۱ دی ۱۳۹۸ درباره‌آینده برجام‌اعلام کرده‌است: «شرایط بحرانی است. این نه تنها عقیده دستگاه سیاست خارجی اتحادیه اروپا بلکه موضع همه اعضای حاضر در نشست کمیسیون برجام بود. ایرانی‌ها این را واضح گفته‌اند که مگر تا اوایل ژانویه حرکت مثبتی انجام شود در غیر اینصورت گام پنج تعلیق تعهدات از سوی این کشور برداشته خواهد شدنهادهای اتحادیه اروپا هنوز معتقدند که برجام را می‌توان حفظ کرد در واقع هرچند که ایمان (به حفظ برجام) روز به روز قویتر نمی‌شود اما بعد از نشست کمیسیون برجام همه بازیگرها در حال ادامه مشورت‌ها هستند، دفتر سیاست خارجی اتحادیه اروپا به نمایندگی هلگا اشمید، تروئیکای اروپایی و چین و روسیه و البته ایران. آمریکا دیگر در این مذاکرات مشارکت ندارد و از برجام خارج شده‌است. و نه تنها خارج شده بلکه تلاش می‌کند دیگران را نیز از انجام تعهداتشان بازدارد ایرانی‌ها حق دارند بگویند از (مزایای) برجام تأثیر ضعیفی دریافت کرده و استفاده کمی هم از مکانیسم ویژه پرداخت با ایران موسوم به اینستکس کرده‌اند، این یک طرف قضیه است، مسئله دیگر تأثیر کم تسهیل تحریم‌ها برای ایران بوده‌است. حتی اگر همین فردا اینستکس به ظرفیت کامل برسد ایران هنوز بیشتر پول‌هایش را در اختیار ندارد تا از طریق اینستکس مروادات مالی را انجام دهد. با این وجود برخی امکانات (از طریق اینستکس) وجود دارد. علاوه بر آن، ایران هم مکانیسم مشابهی به نام نهاد ویژه مالی و تجاری (STFI) ایجاد کرده‌است و این دو مکانیسم با هم در تعامل هستند.»
در همین راستا سرگئی لاوروف روز یکشنبه در مصاحبه با خبرگزاری تاس گفت: «با ایران نمی‌توان با روشی که واشینگتن در پیش گرفته رفتار کرد. آمریکا نه تنها آشکارا منشور ملل متحد را نقض کرده و از اجرای یک قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت سازمان ملل سر باز می‌زند، بلکه به شکلی بی‌ادبانه خواسته‌هایی را در برابر ایران قرار می‌دهد، آن در برابر کشوری با سنت، تمدن چند هزار ساله و عزت نفس لاوروف در ادامه درخواست‌های آمریکا از ایران را «غیر منطقی» توصیف کرد» او افزوده: «در حقیقت، آمریکایی‌ها گفتند که این قطعنامه را اجرا نمی‌کنند در حالی که ایران باید تحت این قطعنامه انجام همه موارد خواسته شده را ادامه دهد. علاوه بر این، آمریکایی‌ها از دیگران که حق تجارت آزاد با ایران به آن‌ها در قبال محدود شدن برنامه هسته‌ای ایران، داده شده، می‌خواهند تجارت با ایران را متوقف کنند. در حالی که ایران موظف به ادامه تعهدات خود است.» در ۴ دی ماه وانگ یی وزیر خارجه چین به مناسبت پایان سال ۲۰۱۹ با روزنامه «مردم» (People’s Daily) مصاحبه مفصلی ترتیب داده و در آن ضمن هشدار به واشینگتن و تأکید بر روابط بی‌سابقه پکن با مسکو، از تلاش چین برای حفظ «اقتدار و اثربخشی برجام» سخن می‌گوید «چین همیشه یک نیروی ایجاد کننده صلح در خاورمیانه بوده‌است. ما اقتدار و اثربخشی برجام را حفظ کرده‌ایم و طرف‌های مربوطه را به حل اختلافات از راه مذاکره و مشورت تشویق کرده‌ایم.»