جنگ‌های ارتداد
منبع‌شناسی > منابع دست اول > کتب تاریخی اولیه

علاوه بر ضبط وقایع مربوط به رده در تک‌نگاری‌های یاد شده، این بخش از تاریخ صدر اسلام، در کتب تاریخی اولیه نیز مورد توجه بود و همواره بخشی را به خود اختصاص می‌داد. اگرچه برخی از این کتب تاریخی، از تک‌نگاری‌های قبلی به عنوان منابع کار خود بهره برده‌اند، اما برخی از کتب تاریخی اولیه خود، از نظر زمانی در عرض تک‌نگاری‌ها هستند. در ادامه به برخی از مهم‌ترین این کتب تاریخی اشاره می‌شود:
کتاب الخلفاء، اثر ابوعبدالله محمد بن اسحاق نویسنده شهیر سیره، اهل مدینه. کتاب الخلفای ابن اسحاق ظاهراً به عنوان کامل کنندهٔ سیره نبوی در تاریخ خلفای راشدین نوشته شده و احتمالاً بخش‌هایی مربوط به خلفای اموی و خلفای متقدم عباسی را نیز دربرداشته است. از این کتاب نسخه‌ای موجود نیست، اما به نظر می‌آید که روایات طبری از ابن اسحاق در مبحث رده از تاریخ طبری، برگرفته از همین اثر بوده‌است.
تاریخ المدینة، نوشته ابوزید عمر بن شبه نمری، از مورخان مکتب بصره. این کتاب در چهار جلد به کوشش فهیم محمد شلتوت در ۱۴۰۲ قمری در مدینه به چاپ رسیده‌است، ولی چنین به نظر می‌آید که نسخ مورد استفاده برای چاپ، در بخش مربوط به خلافت ابوبکر دارای کاستی قابل توجه‌ای هستند. به هر حال اخباری که طبری در تاریخ خود در مبحث مربوط به رده به نقل از ابوزید عمر بن شبه آورده‌است، به احتمال قوی باید برگرفته از بخش یافت شدهٔ تاریخ المدینه بوده باشد؛ باید در نظر داشت که فهرست‌نویسانی چون ابن ندیم، در شمار آثار ابن شبه به اثری با موضوع مستقل رده اشاره نکرده‌اند.
فتوح البلدان، نوشته ابوالحسن احمد بن یحیی بلاذری، نویسندهٔ انساب الاشراف. این کتاب دربارهٔ فتوحِ انجام شده در زمان پیامبر اکرم (ص) و خلفای سه‌گانه نوشته شده و بخشی از آن نیز به وقایع رده اختصاص یافته. فتوح البلدان که تا کنون بارها به چاپ رسیده‌است، یکی از منابع مهم و اساسی در ضبط اخبار رده به‌شمار می‌آید، اما به‌طور کلی بیشتر اخبار آن با حذف اسناد نوشته شده.
کتاب التاریخ، نوشته احمد بن ابی یعقوب ابن واضح مشهور به یعقوبی که بخش کوچکی از آن به موضوع رده اختصاص یافته‌است. این منبع، علی‌رغم اختصار بسیار و خالی بودن از اسناد، به سبب دسترسی مؤلفِ آن به منابع دست اول از اهمیت خاصی برخوردار است.
تاریخ الامم و الملوک، اثر محمد بن جریر طبری. طبری در این کتاب جریان رده را به‌طور مفصل و عمدتاً به نقل از سیف بن عمر و به عنوان روایات مکمل به نقل از ابومخنف و ابن اسحاق و دیگران ثبت کرده‌است. مندرجات تجارب الامم ابوعلی مسکویه نیز تقریباً اختصاری از مطالب طبری است.
کتاب الفتوح، نوشتهٔ ابومحمد ابن اعثم کوفی از اخباریان عراق در نیمه نخست سدهٔ چهارم قمری. مبحث رده یکی از بخش‌های اصلی کتاب الفتوح را تشکیل داده و با توجه به منابع مؤلف در این اثر شامل آثار ابومخنف، هشام کلبی، واقدی، مدائنی و نصر بن مزاحم، گزارش آن از رده از اهمیت قابل ملاحظه‌ای است.
کتاب الغزوات، یا کتاب المغازی، اثر ابن‌حبیش عبدالرحمن بن محمد اندلسی. ابن‌حبیش در این کتاب به شرح فتوحات نیمه اول سده نخست پرداخته و در اوایل مباحث خود، بخشی را نیز به جریان رده اختصاص داده‌است. وی در ضبط وقایع رده، به برخی از منابع مهم، از جمله کتاب الرده واقدی استناد کرده و همانگونه که کائتانی یادآور شده، بهره‌گیری او از این اثر، وسیع‌تر از طبری بوده‌است. غزوات ابن‌حبیش تا کنون به چاپ نرسیده و چندین نسخه خطی از آن در کتابخانه‌های جهان، از جمله کتابخانه سلطنتی برلین نشان داده شده‌است. آلوارت در فهرست این کتابخانه، فهرست کاملی از فصل‌ها و باب‌های این کتاب در اختیار قرار داده. قابل ذکر است شاگرد ابن‌حبیش، ابوالربیع کلاعی در اثری با عنوان الاکتفاء به تکمیل کار استاد خود پرداخته که به کوشش مصطفی عبدالواحد در قاهره به چاپ رسیده‌است.