stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان پرتغالی
نام > لقب‌ها

میگل د سروانتس نویسنده اسپانیایی زمانی پرتغالی را «زبان شیرین و دلپذیر» می‌خواند و شاعر برزیلی اولاوو بیلاچ نیز آن را به عنوان a última flor do Lácio, inculta e bela («واپسین گل لاتیوم، بی‌تکلف و زیبا») توصیف می‌کرد. به افتخار لوئیس د کاموئش، یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های ادبی پرتغالی و نویسنده شعر حماسی «لوسیادها»، به پرتغالی «زبان کاموئش» نیز گفته می‌شود.
پراکندگی جغرافیایی

پرتغالی زبان مادری اکثریت قریب به اتفاق مردم پرتغال، برزیل و سائو تومه و پرنسیپ (۹۵٪) است. تقریباً ۸۵٪ از جمعیت شهری آنگولا به پرتغالی مسلط و احتمالاً ۷۵٪ از آن‌ها گویشور بومی این زبان هستند. این نرخ در حومه شهرها کمتر است. بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۷، بیش از ۵۰٪ جمعیت موزامبیک گویشور بومی زبان پرتغالی هستند و ۷۰٪ بدان مسلط هستند. پرتغالی همچنین زبان مادری ۳۰٪ از جمعیت گینه بیسائو است و گونه‌ای کریول بر پایه آن نیز در همه کشور قابل درک است. هیچ اطلاعاتی برای کیپ ورد در دسترس نیست، اما تقریباً همه جمعیت دوزبانه هستند و آن‌هایی که تک‌زبانه هستند نیز به زبان کریول کیپ وردی سخن می‌گویند که بر پایه پرتغالی است. پرتغالی در قانون اساسی آفریقای جنوبی به عنوان یکی از زبان‌های رایج در جوامع کشور ذکر شده‌است و هیئت زبان کشور باید برای ارتقای آن بکوشند و احترام به آن را تضمین کنند.
جوامع مهاجر پرتغالی‌زبان بزرگی نیز در بسیاری از کشورها از جمله برمودا، کانادا (۴۰۰٬۲۷۵ نفر در سرشماری سال ۲۰۰۶)، فرانسه (۹۰۰٬۰۰۰ نفر)، ژاپن (۴۰۰٬۰۰۰ نفر)، جرسی، نامیبیا (حدود ۴–۵٪ از مردم، عمدتاً پناهندگان آنگولایی در شمال کشور)، پاراگوئه (۱۰/۷٪ یا ۶۳۶٬۰۰۰ نفر)، ماکائو (۰٫۶٪ یا ۱۲۰۰۰ نفر)، سوئیس (۱۹۶۰۰۰ تبعه در سال ۲۰۰۸)، ونزوئلا (۵۵۴٬۰۰۰) و ایالات متحده (۰٫۳۵٪ از جمعیت یا ۱٬۲۲۸٬۱۲۶ گویشور طبق نظرسنجی سال ۲۰۰۷) حضور دارند.
در برخی از مناطق هند پرتغال پیشین، یعنی گوا و دامان و دیو، هنوز هم حدود ۱۰٬۰۰۰ نفر به این زبان صحبت می‌کنند. در سال ۲۰۱۴، حدود ۱٬۵۰۰ دانش‌آموز در گوآ در حال یادگیری زبان پرتغالی بودند.
پراکندگی جغرافیایی > وضعیت رسمی

جامعه کشورهای پرتغالی‌زبان (به پرتغالی Comunidade dos Países de Língua Portuguesa، با نام اختصاری CPLP) شامل هشت کشور مستقل است که پرتغالی را به عنوان زبان رسمی پذیرفته‌اند: آنگولا، برزیل، کیپ ورد، تیمور شرقی، گینه استوایی، گینه بیسائو، موزامبیک، پرتغال و سائوتومه و پرنسیپ.
گینه استوایی در ژوئن ۲۰۱۰ درخواست رسمی برای عضویت کامل در CPLP را ارائه داد، وضعیتی که فقط به کشورهایی با زبان رسمی پرتغالی داده می‌شود. در سال ۲۰۱۱، پرتغالی سومین زبان رسمی آن پس از اسپانیایی و فرانسوی شد و بدین ترتیب در ژوئیه ۲۰۱۴، این کشور به عنوان عضوی از CPLP پذیرفته شد.
پرتغالی همچنین یکی از زبان‌های رسمی منطقه ویژه اداری ماکائو در جمهوری خلق چین (در کنار چینی) و چندین سازمان بین‌المللی، از جمله بازار مشترک کشورهای آمریکای جنوبی، سازمان کشورهای ایبروآمریکایی، اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی، سازمان کشورهای آمریکایی، اتحادیه آفریقا، جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا، جامعه توسعه آفریقای جنوبی و اتحادیه اروپا است.
پراکندگی جغرافیایی > کشورهای پرتغالی‌زبان

نمودار گویشوران پرتغالی در جهان
برزیل (۸۱٪)
پرتغال (۴٪)
آنگولا (۴٪)
موزامبیک (۳٪)
سایر (۸٪)
بر اساس برآورد اطلاعات‌نامه جهان در سال ۲۰۱۸، جمعیت کشورهای پرتغالی‌زبان به شرح زیر است:
| کشور | موقعیت | جمعیت (ژوئیه ۲۰۱۷) | زبان بومی بیشینه | وضعیت |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  برزیل | آمریکای جنوبی | ۲۰۷٬۳۵۳٬۳۹۱ |  | زبان مادری اکثریت جمعیت |
|  آنگولا | جنوب آفریقا | ۲۹٬۳۱۰٬۲۷۳ |  | زبان مادری اقلیت قابل توجهی از جمعیت؛ زبان دوم اکثریت جمعیت |
|  موزامبیک | جنوب آفریقا | ۲۶٬۵۷۳٬۷۰۶ |  | زبان مادری اقلیت قابل توجهی از جمعیت |
|  پرتغال | شبه‌جزیره ایبری، جنوب غرب اروپا | ۱۰٬۸۳۹٬۵۱۴ |  | زبان مادری اکثریت جمعیت |
|  گینه بیسائو | غرب آفریقا | ۱٬۷۹۲٬۳۳۸ |  | زبان مادری اقلیت قابل توجهی از جمعیت |
|  تیمور شرقی | آسیا/اقیانوسیه | ۱٬۲۹۱٬۳۵۸ | N | زبان مادری اقلیت کوچکی از جمعیت |
|  گینه استوایی | مرکز آفریقا | ۷۷۸٬۳۵۸ | N | زبان مادری اقلیت قابل توجهی از جمعیت |
|  ماکائو | جنوب شرق چین | ۶۰۱٬۹۶۹ | N | زبان مادری اقلیت کوچکی از جمعیت |
|  دماغه سبز | اقیانوس اطلس مرکزی، غرب آفریقا | ۵۶۰٬۸۹۹ |  | زبان دوم اکثریت جمعیت |
|  سائوتومه و پرنسیپ | خلیج گینه، مرکز آفریقا | ۲۰۱٬۰۲۵ |  | زبان مادری اکثریت جمعیت |
| کل |  | حدود ۲۸۰ میلیون | جامعه کشورهای پرتغالی‌زبان | جامعه کشورهای پرتغالی‌زبان |
جمعیت کل منطقه پرتغالی‌زبان در ژوئیه ۲۰۱۷ حدود ۲۷۹ میلیون نفر برآورد شد. این تعداد جوامع دور از وطن پرتغالی‌زبان را شامل نمی‌شود، که تقریباً ۱۰ میلیون نفر تخمین زده شده‌اند (از جمله ۴٫۵ میلیون پرتغالی، ۳ میلیون برزیلی و نیم میلیون کیپ وردی در کنار سایرین)؛ هرچند به دست آوردن شمار دقیق رسمی پرتغالی‌زبان‌های دور از وطن دشوار است زیرا بخش بزرگی از آن‌ها در کشورهای خارج از قلمرو پرتغالی‌زبان زاده شده‌اند یا فرزند مهاجران هستند و ممکن است فقط مقدار اندکی به زبان تسلط داشته باشند.
پراکندگی جغرافیایی > به عنوان یک زبان خارجی

پرتغالی یک درس اجباری در برنامه درسی مدارس اروگوئه است. سایر کشورهایی که پرتغالی معمولاً در مدارس آن‌ها آموزش داده می‌شود یا درس اختیاری است عبارتند از ونزوئلا، زامبیا، جمهوری کنگو، سنگال، نامیبیا، اسواتینی، آفریقای جنوبی، ساحل عاج و موریس. در سال ۲۰۱۷، پروژه‌ای برای معرفی پرتغالی به عنوان یک درس آموزشی در مدارس زیمبابوه آغاز شد. همچنین، طبق گفته وزیر امور خارجه پرتغال، این زبان تا سال ۲۰۲۰ بخشی از برنامه درسی مدارس ۳۲ کشور خواهد بود. در کشورهای ذکر شده زیر، پرتغالی توسط اقلیتی به دلیل گذشته استعماری پرتغال یا به عنوان زبان میانجی در مناطق مرزی و چندزبانه، مانند مرز بین برزیل و اروگوئه و همچنین آنگولا و نامیبیا رایج است. در سری‌لانکا، به دلیل استعمار پرتغالی‌ها، هنوز جامعه‌ای متشکل از هزاران کریول‌زبان پرتغالی وجود دارد.
| کشور | موقعیت | جمعیت (ژوئیه ۲۰۱۷) | آموزش اجباری | وضعیت |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  اروگوئه | آمریکای جنوبی | ۳٬۴۴۴٬۰۰۶ |  | اقلیت قابل توجه به عنوان زبان مادری |
|  آرژانتین | آمریکای جنوبی | ۴۳٬۸۴۷٬۴۳۰ |  | اقلیت به عنوان زبان دوم |
|  پاراگوئه | آمریکای جنوبی | ۷٬۰۵۲٬۹۸۴ | N | اقلیت قابل توجه به عنوان زبان مادری |
|  ونزوئلا | آمریکای جنوبی | ۳۱٬۵۶۸٬۱۷۹ |  | اقلیت به عنوان زبان دوم |
|  آفریقای جنوبی | جنوب آفریقا | ۵۷٬۷۲۵٬۶۰۰ | N | اقلیت کوچک به عنوان زبان مادری |
|  نامیبیا | جنوب آفریقا | ۲٬۶۰۶٬۹۷۱ | N | اقلیت کوچک به عنوان زبان مادری |
|  جمهوری کنگو | جنوب آفریقا | ۵٬۱۲۵٬۸۲۱ | N | اقلیت کوچک به عنوان زبان دوم |
|  زامبیا | جنوب آفریقا | ۱۶٬۵۹۱٬۳۹۰ | N | اقلیت کوچک به عنوان زبان دوم |
|  سنگال | غرب آفریقا | ۱۵٬۴۱۱٬۶۱۴ | N | اقلیت کوچک به عنوان زبان دوم |
|  اسواتینی | جنوب آفریقا | ۱٬۳۴۳٬۰۹۸ | N | اقلیت کوچک به عنوان زبان دوم |
پراکندگی جغرافیایی > آینده

بر اساس تخمین‌های یونسکو، پرتغالی دارای بیشترین سرعت رشد در میان زبان‌های اروپایی پس از انگلیسی است و طبق داده‌های روزنامه پرتغال نیوز از یونسکو، این زبان دارای بیشترین توانایی در تبدیل شدن به عنوان یک زبان بین‌المللی در جنوب آفریقا و آمریکای جنوبی است. پرتغالی یک زبان جهانی است که به‌طور رسمی در پنج قاره صحبت می‌شود و میلیون‌ها نفر در سراسر جهان نیز آن را به عنوان زبان دوم صحبت می‌کنند.
از سال ۱۹۹۱، زمانی که برزیل با سایر کشورهای آمریکای جنوبی، برای نمونه آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه، وارد جامعه اقتصادی مرکوسول شد، پرتغالی یا در مدارس این کشورهای آمریکای جنوبی به عنوان درسی اجباری یا اختیاری آموزش داده می‌شود.
اگرچه در اوایل قرن بیست و یکم پس از بازگشت ماکائو به چین و کاهش مهاجرت برزیلی‌ها به ژاپن، استفاده از پرتغالی در آسیا رو به زوال بود، این زبان به دلیل افزایش روابط دیپلماتیک و تجاری با کشورهای پرتغالی‌زبان در جهان (برزیل، آنگولا، موزامبیک و غیره) در حال تبدیل شدن به زبان کاربردی در آنجا است.
دسته‌بندی

پرتغالی به شاخه ایبریایی غربی از زبان‌های رومی تعلق دارد و با اعضای زیر از این گروه ارتباط ویژه‌ای دارد:
گالیسی و فالا که نزدیک‌ترین خویشاوندان آن هستند.
می‌راندی، لئونی، آستوری، اکسترمادورایی و کانتابری (زبان‌های آستوری-لئونی). می‌راندی تنها زبان منطقه‌ای به رسمیت شناخته شده در پرتغال است.
اسپانیایی و کالو (زبان کولی‌ها در پرتغال)
پرتغالی و سایر زبان‌های رومی (همچون فرانسوی و ایتالیایی) برای یکدیگر نسبتاً قابل درک هستند و از لحاظ واژگان و دستور زبان شباهت‌های بسیاری دارند. پرتغالی‌زبانان معمولاً پیش از دستیابی به درک قوی در آن زبان‌ها، و بالعکس، نیاز به مقداری آموزش دارند. با این حال، پرتغالی و گالیسی به‌طور کامل برای هم قابل فهم و اسپانیایی نیز به‌طور قابل توجهی با پرتغالی دارای فهم متقابل است، به ویژه برای گویشوران پرتغالی. در واقع، گویشوران باسواد پرتغالی و اسپانیایی می‌توانند معمولاً هر نوع گفتگویی را با هم به زبان مادری خود داشته باشند و واقعاً یکدیگر را درک کنند. با وجود اینکه پرتغالی موجودی واجی بیشتری نسبت به اسپانیایی دارد، به دلیل رابطه ژنتیکی و تاریخ مشترک، تماس تاریخی بین گویشوران و تأثیر متقابل، ویژگی‌های مشترک منطقه‌ای و همچنین شباهت واژگانی، ساختاری و دستوری (۸۹٪) این دو زبان برای یکدیگر نسبتاً قابل درکند.
دسته‌بندی > تأثیر بر زبان‌های دیگر

پرتغالی وام‌واژه‌های فراوانی را به بسیاری از زبان‌ها، از جمله اندونزیایی، مالایالم، تامیلی، سینهالی، مالایی، بنگالی، انگلیسی، هندی، سواحیلی، آفریکانس، کونکانی، مراتی، پنجابی، تتومی، شنگانی، ژاپنی، اسرانان و گویش بندری فارسی، وارد کرده‌است.
از آنجا که تجار پرتغالی احتمالاً نخستین کسانی بودند که پرتقال را در اروپا معرفی کردند، در چندین زبان نوین هندواروپایی این میوه به نام آن‌ها نامگذاری شده‌است. برخی از نمونه‌ها portokall آلبانیایی، portokal و prtokal بوسنیایی ، портокал (portokal) بلغاری، πορτοκάλι (portokáli) یونانی، portokal مقدونی، پرتقال فارسی، و portocală رومانیایی. در زبان‌های دیگر، همانند البرتقال عربی، ფორთოხალი (p'ort'oxali) گرجی، portakal ترکی و birtukan امهری نیز نام پرتقال ریشه در پرتغال دارد. همچنین، در گویش‌های ایتالیایی جنوبی (برای نمونه ناپولی)، پرتقال portogallo یا purtuallo، به معنای «پرتغالی» است، در حالی که در ایتالیایی معیار پرتقال arancia نام دارد.
واج‌شناسی

واج‌شناسی پرتغالی مانند زبان‌های فرانسوی (به ویژه گویش کبکی)، زبان‌های گالی-ایتالی، اکسیتان، کاتالان و فرانکو-پروونسال است و در این زمینه با واج‌شناسی اسپانیایی که مشابه گویش‌های ساردنیایی و ایتالیایی جنوبی است، متفاوت است. برخی واج‌شناسی پرتغالی را ترکیبی از اسپانیایی، گالی-رومی (برای نمونه فرانسوی) و زبان‌های شمال ایتالیا (به ویژه جنوایی)، اما با زیرلایه سلتی عمیق‌تر، توصیف می‌کنند.
در پرتغالی حداکثر ۹ واکه دهانی، ۲ نیمه‌واکه و ۲۱ همخوان وجود دارد. گرچه برخی از گونه‌ها واج‌های کمتری دارند. پنج واکه خیشومی نیز در این زبان وجود دارند که برخی از زبان‌شناسان آن‌ها را واج‌گونه واکه‌های دهانی می‌دانند.
واج‌شناسی > واکه‌ها

در زیر نمودارهای واکه‌های پرتغالی لیسبون (پرتغال) و سائو پائولو (برزیل) آمده‌است:
پرتغالی لیسبون
پرتغالی سائو پائولو
واج‌شناسی > همخوان‌ها

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | لبی | دندانی/ لثوی | پشتی | پشتی |
|  |  | لبی | دندانی/ لثوی | صاف | لبی‌شده |
| خیشومی | خیشومی | m | n | ɲ |  |
| انسدادی | بی‌واک | p | t | k | kʷ |
| انسدادی | واک‌دار | b | d | ɡ | ɡʷ |
| سایشی | بی‌واک | f | s | ʃ |  |
| سایشی | واک‌دار | v | z | ʒ |  |
| ناسوده | نیم‌واکه |  |  | j | w |
| ناسوده | کناری |  | l | ʎ |  |
| ر-گونه | لرزشی/سایشی |  | ʁ | ʁ |  |
| ر-گونه | زنشی |  | ɾ |  |  |
دستور زبان

فعل یک جنبه قابل توجه در دستور زبان پرتغالی است. از نظر صرفی، پرتغالی نسبت به سایر زبان‌های رومی تصریفهای بیشتری را از لاتین کلاسیک حفظ کرده‌است. پرتغالی و اسپانیایی دستور زبان بسیار مشابهی دارند. پرتغالی همچنین دارای نوآوری‌های دستوری است که در دیگر زبان‌های رومی (به جز گالیسی و فالا) یافت نمی‌شود:
زمان حال کامل در پرتغالی معنی تکرار می‌دهد که این ویژگی منحصر به گروه گالیسی-پرتغالی است. این زمان یک یا چندین کار را نشان می‌دهد که از گذشته آغاز شده اما انتظار می‌رود در آینده دوباره تکرار شود. برای نمونه، جمله Tenho tentado falar com ela به صورت «من سعی کرده‌ام با او صحبت کنم» ترجمه می‌شود و معنی «من سعی کردم با او صحبت کنم» را نمی‌دهد. از سویی دیگر، ترجمه درست «آیا آخرین اخبار را شنیده‌ای؟» نه به صورت ?Tem ouvido a última notícia بلکه ?Ouviu a última notícia است چرا که هیچ تکراری از آن برداشت نمی‌شود.
پرتغالی محلی از زمان آینده التزامی استفاده می‌کند، که از ایبریایی غربی قرون وسطی تکامل یافته‌است. این زمان در اسپانیایی و گالیسی امروزی دیگر استفاده نمی‌شود. آینده التزامی در یک جمله‌واره وابسته پدیدار می‌شود که بیانگر وضعیتی است که باید در آینده رخ دهد تا جمله‌واره مستقلش نیز انجام شود. فارسی به‌طور معمول در همین شرایط حال التزامی را به کار می‌برد:
مصدر شخصی می‌تواند مطابق با شخص و شمار نهاد، تصریف شود. این اغلب نشان می‌دهد که چه کسی آن کار را انجام می‌دهد. برای نمونه É melhor voltares به معنی «بهتر است که [تو] برگردی» و É melhor voltarmos به معنی «بهتر است که [ما] برگردیم» است. شاید به همین دلیل، جمله‌واره‌های مصدری در پرتغالی بیش از سایر زبان‌های رومی جایگزین جمله‌واره‌های التزامی می‌شوند.
سامانه نوشتاری

الفبای پرتغالی بر پایه الفبای لاتین است که در آن از اکسان اگو، هشتک، اکسان گراو، مدک و سدیل برای نشان دادن تشدید، درازای واکه، خیشومی‌شدگی و سایر تغییرات صوتی استفاده می‌شود. دونقطه نیز در گذشته در این دستور خط کاربرد داشت که طی قراردادی در سال ۱۹۹۰ حذف شد. هجی واژگان پرتغالی بسیار واجی است و میان گفتار و نوشتار اختلاف اندکی وجود دارد. الفبای پرتغالی ۲۶ حرف دارد:
| حرف | اروپایی> نام | اروپایی> نام (IPA) | برزیلی> نام | برزیلی> نام (IPA) | ارزش‌های واجی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aa | á | /a/ | á | /a/ | /a/, /ɐ/ |
| Bb | bê | /be/ | bê | /be/ | /b/ یا [β] |
| Cc | cê | /se/ | cê | /se/ | /k/; /s/ |
| Dd | dê | /de/ | dê | /de/ | /d/ ~ [dʒ] یا [ð] |
| Ee | é | /ɛ/ | é یا ê | /ɛ/, /e/ | /e/, /ɛ/, /i/ , /ɨ/, /ɐ/, /ɐi/ |
| Ff | efe | /ˈɛfɨ/ | efe | /ˈɛfi/ | /f/ |
| Gg | gê یا guê | /ʒe/, /ɡe/ | gê | /ʒe/ | /ɡ/ یا [ɣ] ; /ʒ/ |
| Hh | agá | /ɐˈɡa/ | agá | /aˈɡa/ | در اصل ساکن، /ʁ/ در وام‌واژه‌ها |
| Ii | i | /i/ | i | /i/ | /i/ |
| Jj | jota | /ˈʒɔtɐ/ | jota | /ˈʒɔtɐ/ | /ʒ/ |
| Kk | capa | /ˈkapɐ/ | cá | /ka/ | /k/ |
| Ll | ele | /ˈɛlɨ/ | ele | /ˈɛli/ | /l/ ~ [ɫ ~ w] |
| Mm | eme | /ˈɛmɨ/ | eme | /ˈemi/ | /m/ |
| Nn | ene | /ˈɛnɨ/ | ene | /ˈeni/ | /n/ |
| Oo | ó | /ɔ/ | ó یا ô | /ɔ/, /o/ | /o/, /ɔ/, /u/ |
| Pp | pê | /pe/ | pê | /pe/ | /p/ |
| Qq | quê | /ke/ | quê | /ke/ | /k/ |
| Rr | erre یا rê | /ˈɛʁɨ/, /ˈʁe/ | erre | /ˈɛʁi/ | /ɾ/, /ʁ/ |
| Ss | esse | /ˈɛsɨ/ | esse | /ˈɛsi/ | /s/, /z/, /ʃ/ ~ [ʒ] |
| Tt | tê | /te/ | tê | /te/ | /t/ ~ [tʃ] یا [θ] |
| Uu | u | /u/ | u | /u/ | /u/ |
| Vv | vê | /ve/ | vê | /ve/ | /v/ |
| Ww | dâblio یا duplo vê | /ˈdɐbliu/, /ˈduplu ˌve/ | dáblio | /ˈdabliu/ | /w/, /v/ |
| Xx | xis | /ʃiʃ/ | xis | /ʃis/ | /ʃ/, /ks/, /z/, /s/, /gz/ |
| Yy | ípsilon یا i grego | /ˈipsɨlɔn/, /ˌi ˈgrɛgu/ | ípsilon | /ˈipsilõ/ | /j/, /i/ |
| Zz | zê | /ze/ | zê | /ze/ | /z/, /s/, /ʃ/ ~ [ʒ] |
نمونه‌ها

| واژه | پرتغالی |
| --- | --- |
سلام: Olá, Oi
صبح بخیر: Bom dia
خدانگه‌دار: Adeus
حالتان چطور است؟: ?Tudo bem
چه خبر؟: ?Como vai
لطفاً: por favor
ببخشید: Com licença
سپاسگزارم: Obrigado/Obrigada
خواهش می‌کنم: De nada
متاسفم: Desculpa/Desculpe
از آشنایی با شما خوشوقتم: Prazer
به زودی می‌بینمت: !Até logo
می‌توانید انگلیسی صحبت کنید؟: ?Você Fala inglês
نام من ____ است: ____ Me chamo
نام شما چیست؟: ?Qual é o seu nome
بله: Sim
نه: não
کِی؟: ?Quando
چرا؟: ?Por quê
منطقه پراکندگی گالیسیایی-پرتغالی در پادشاهی گالیسیا و لئون در حدود قرن دهم، پیش از جدایی گالیسی و پرتغالی
تابلویی به زبان‌های ژاپنی و پرتغالی در اویزومی ژاپن که به دلیل بازگشت مهاجران فراوان ژاپنی‌تبار از برزیل، دارای یک جمعیت بزرگ پرتغالی‌زبان است.
کشورها و مناطقی که پرتغالی در آن‌ها وضعیت رسمی دارد.
درصد زبان‌های مورد استفاده بر روی اینترنت - پرتغالی ٪۲
نقشه‌ای که گسترش تاریخی پرتغالی (گالیسی-پرتغالی) را در سال‌های ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ نشان می‌دهد.
یک تابلوی دوزبانه پرتغالی-چینی در ماکائو
گویش‌های پرتغالی در پرتغال
گویش‌های پرتغالی در برزیل
تابلوهایی به پرتغالی در بزرگراهی در برزیل
مانتری، تنسی

| Monterey, Tennessee | Monterey, Tennessee |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Monterey, Tennessee: Location of Monterey, Tennessee
کشور: ایالات متحده آمریکا
State: تنسی
شهرستان: Putnam
Incorporated: 1893
همنام: Battle of Monterrey
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٫۰ مایل مربع (۷٫۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۳٫۰ مایل مربع (۷٫۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۸۸۳ فوت (۵۷۴ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۲٬۷۱۷
 • تراکم: ۹۲۰٫۹/مایل مربع (۳۵۵٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 38574
کد منطقه: 931
FIPS code: 47-49760
GNIS feature ID: 1294185
مانتری(به انگلیسی: Monterey) شهری در ایالت تنسی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۸۵۰ نفر بوده‌است.
نونو بارتو

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- |
نام کامل: Nuno Miguel Santos Barreto
ملیت: پرتغال
زاده: ۲۹ آوریل ۱۹۷۲ ‏(۵۲ سال) لیسبون
ورزشی: ورزشی
ورزش: قایقرانی
نونو بارتو (پرتغالی: Nuno Barreto؛ زادهٔ ۲۹ آوریل ۱۹۷۲) قایقران قایق بادبانی اهل پرتغال بود.
الیپی

پادشاهی الیپی یا الیپی قلمروی باستانی در غرب رشته کوه زاگرس و پایتخت آن نیسابی (کرمانشاه)، که در غرب آن بابل، در شمال شرقی آن سرزمین ماد، در شمال آن تمدن مانناییان، در جنوب آن تمدن عیلام و در نزدیکی شمال آن شاهراه بین بابل و همدان بود که از بستگان نزدیک عیلامیان بودند و بقایای اقوام گوتی و کاسی در شمال آن قرار داشتند.
این تمدن در قرن ۹ تا ۶ پیش از میلاد گسترش یافت و براساس شواهد تاریخی این شهر بر اثر یک شاهراه تجاری در اطراف خود بسیار رونق یافت و در میان قرن‌های ۸ و ۷ پیش از میلاد تحت تسلط آریایی‌ها درآمد؛ و پادشاه آن، دالتا از سال ۷۱۴ پیش از میلاد به سارگن دوم خراج پرداخت می‌کرد و پس از مرگ پادشاه «دالتا» پسرش «نیبه» از طرف عیلامیان پشتیبانی می‌شد.
تاریخچه

در سال ۷۱۹ پیش از میلاد، سوتل پسر هوبو و پدر دالتا، آخرین رئیس کنفدراسیون الیپی فوت کرد.[نیازمند منبع] رؤسای قبایل هم تصمیم گرفتند که بمدت سه سال خودشان ادارهٔ سرزمین را برعهده بگیرند، پس از یک سال عزاداری تالتا برای پدرش سوتل، خودش ریاست قبیلهٔ شان را بر عهده گرفت و بعد از یک سال، در سال ۷۱۷ پیش از میلاد شورای رؤسای قبایل الیپی، تصمیم گرفتند که حکومت را از کنفدراسیون متحد به پادشاهی منتخبی تغییر دهند، با این تفاوت که فقط اولین پادشاه را خودشان انتخاب کنند و پس از او، فرزندانش بر آن حکومت کنند، آن‌ها در طی مذاکراتشان، رئیس قبیلهٔ الیپی، دالتا را به عنوان پادشاه انتخاب کردند.[نیازمند منبع] در بهار سال بعد از آن، سال ۷۱۶ پیش از میلاد، تالتا در نیسابی تاجگذاری کرد و کنفدراسیون متحد قبایل الیپی پس از ۱۳۹ سال به پادشاهی الیپی تغییر یافت. هرچند که دو پادشاه آن، فرزندان همان رؤسای کنفدراسیون الیپی بودند.
فهرست پادشاهان[نیازمند منبع]

| # | نام پادشاه | نسبت با پادشاه قبلی | سلطنت> دوران | سلطنت> مدت | زندگی> تولد | زندگی> درگذشت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | دالتا (نخستین بار) | اولین پادشاه، پسر پنجمین رئیس‌جمهور کنفدراسیون الیپی | بهار ۷۱۶ پ.م. تا بهار ۷۱۳ پ.م. | ۳ سال | ۷۶۰ پ.م. | ۷۰۸ پ.م. |
| ۲ | لینین | پسر رئیس قبیلهٔ هوباهنا | بهار ۷۱۳ (پیش از میلاد) پ.م. تا پائیز ۷۱۳ پ.م. | ۶ ماه | ۷۴۵ پ.م. | پائیز ۷۱۳ پ.م. |
| . | دالتا (دومین بار) | . | پائیز ۷۱۳ پ.م. تا ۷۰۸ پ.م. | ۵ سال | ۷۶۰ پ.م. | ۷۰۸ پ.م. |
| ۳ | نیبه | پسر دالتا، اولین پادشاه الیپی | ۷۰۸ پ.م. تا ۶۷۴ پ.م. | ۳۴ سال | ۷۳۲ پ.م. | ۶۷۴ پ.م. |
جمعیت

از آنجا که این سرزمین بسیار آباد بود دارای جمعیت زیادی نیز بود. این کشور در اوایل دهه ۷۱۰ پیش از میلاد دارای حدود ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت بوده.[نیازمند منبع]
استان‌ها

هوباهنا، که در سال ۷۱۳ بدست سارگون دوم پادشاه آشور تسخیر شد.
ماروبیشتی، که در سال ۷۰۸ بدست آشوری‌ها افتاد.
نیسابی، همان کرمانشاه امروزی که مرکز الیپی بود و با حملهٔ کیمری‌ها (با حاکمیت سانداک شاترو به الیپی سقوط کرد.
کنفدراسیون قبایل الیپی

کنفدراسیون متحد قبایل الیپی، یا به‌طور خلاصه کنفدراسیون الیپی کنفدراسیونی در سده‌های هشتم و نهم پیش از میلاد بود که متشکل از قبایلی بود که مجموعاً سرزمین الیپی را تشکیل می‌دادند.[نیازمند منبع]
کنفدراسیون قبایل الیپی > فهرست رؤسای جمهور

| # | نام رئیس‌جمهور | نسبت با رئیس‌جمهور قبلی | تاریخ ریاست> دوران | تاریخ ریاست> دوران | زندگی> درگذشت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | کوتل | اولین رئیس‌جمهور | ۸۵۵–۸۵۳ پ.م. | ۲ سال | ۸۵۳ پ.م. |
| ۲ | لیکس | پسر کوتل | ۸۵۳–۸۱۱ پ.م. | ۴۲ سال | ۸۱۱ پ.م. |
| ۳ | ویوه | پسر لیکس | ۸۱۱–۷۸۵ پ.م. | ۲۶ سال | ۷۸۴ پ.م. |
| ۴ | هوبو | پسر ویوه | ۷۸۵–۷۵۶ پ.م. | ۲۹ سال | ۷۵۶ پ.م. |
| ۵ | سوتل | پسر هوبو | ۷۵۶–۷۱۹ پ.م. | ۳۷ سال | ۷۱۹ پ.م. |
انتخابی شورایی: انتخابی شورایی
| ۶ | ویپ | رئیس قبیلهٔ هوباهنا | ۷۱۹–۷۱۷ پ.م. | ۲ سال | ۷۱۵ پ.م. |
ریاست موقت: ریاست موقت
| ۷ | دالتا | پسر سوتل | ۷۱۷–۷۱۶ پ.م. | ۱ سال | ۷۰۸ پ.م. |
کنفدراسیون قبایل الیپی > مکان

کنفدراسیون الیپی و پادشاهی الیپی در یک مکان قرار داشتند. سرزمین الیپی تقریباً مطابق با استان‌های: استان کردستان، استان کرمانشاه، و: شمال استان ایلام، جنوب استان آذربایجان غربی، غرب استان همدان و شرق استان دیاله را در بر می‌گرفت.
کنفدراسیون قبایل الیپی > پایان کنفدراسیون

در سال ۷۱۶ (پیش از میلاد) سران تمام قبایل اعم از نیسابی (کرمانشاه)، هوباهنا و ماروبیشتی در شهر نیسابی (کرمانشاه) جمع شدند و با یکدیگر مذاکراتی کردند. پس از آن مذاکرات آن‌ها تالتا رئیس قبیلهٔ الیپی را به عنوان نخستین پادشاه الیپی برگزیدند.
فرمانروا > دالتا

| دالتا> رئیس قبیلهٔ الیپی | دالتا> رئیس قبیلهٔ الیپی |
| --- | --- |
سلطنت: ۷۱۸ (پیش از میلاد) تا ۷۰۸ (پیش از میلاد)
پیشین: سوتل
جانشین: نیبه
پادشاه الیپی (دفعهٔ اول): پادشاه الیپی (دفعهٔ اول)
سلطنت: ۷۱۶ (پیش از میلاد) تا بهار ۷۱۳ (پیش از میلاد)
پیشین: آغاز پادشاهی
جانشین: لینین
پادشاه الیپی (دفعهٔ دوم): پادشاه الیپی (دفعهٔ دوم)
سلطنت: پائیز ۷۱۳ (پیش از میلاد) تا ۷۰۸ (پیش از میلاد)
پیشین: لینین
جانشین: نیبه
رئیس‌جمهور کنفدراسیون الیپی: رئیس‌جمهور کنفدراسیون الیپی
سلطنت: ۷۱۷ (پیش از میلاد) تا ۷۱۶ (پیش از میلاد)
پیشین: ویپ
جانشین: پایان کنفدراسیون
زاده: ۷۶۰ (پیش از میلاد) نیسابی، کنفدراسیون قبایل الیپی
درگذشته: ۷۰۸ (پیش از میلاد) (۵۲ سال) نیسابی، الیپی
همسر(ان): ملکه سوگ
فرزند(ان): نیبه، پوجی
خاندان: الیپی
پدر: سوتل
دالتا یا تالتا (متولد احتمالاً ۷۶۰ - متوفی ۷۰۸) نخستین پادشاه الیپی و پدر نیبه دومین و آخرین پادشاه الیپی بود.
فرمانروا > دالتا > زندگی‌نامه

او از نجبا و نجیب‌زادگان الیپی بود و خانواده اش هم از رؤسای قبایل مهم الیپی بودند. پدرش سوتل هم رئیس قبیلهٔ اصلی الیپی بود و حکومت قبیلهٔ آن‌ها به او رسیده بود. سوتل نسل چهارم از کوتل، اولین حکمران قبیله ای الیپی بود. به احتمال زیاد او در سال ۷۶۰ پیش از میلاد در مرکز الیپی (نیسابی) به دنیا آمد. در آن هنگام پدرش سوتل در دههٔ چهارم زندگی اش به سر می‌برد و رئیس کنفدراسیون الیپی بود. در سالی که او ۴۴ ساله بود حکومت الی پی را در دست گرفت. او به مدت هشت سال (۷۱۶ تا ۷۰۸) پادشاه الیپی بود. در ابتدای حکومتش فرزندش نیبه را ولی عهد خود کرد؛ زیرا پسرش به سن کافی رسیده بود. در زمان حکومتش الی پی وضعیت خوبی نداشت و بسیار مورد حملهٔ آشور و شورش‌های داخلی قرار گرفت. در سال ۷۱۴ آشور به رهبری سارگون دوم به الی پی حمله کرد و تعدادی از شهرهایش را ضمیمهٔ خاک آشور کرد. البته او از سال ۷۱۷ تا ۷۱۶ پیش از میلاد، یک رئیس‌جمهور موقت برای کنفدراسیون الیپی بود. همچنین آخرین رئیس‌جمهور آن. در سال ۷۱۴ تالتا برای امنیت کشور الیپی را خراجگزار آشور اعلام کرد و سارگون دوم هم حمایتش را در برابر الی پی اعلام کرد. از علل اصلی پادشاهی او خلق و خوی خوب، پاکدامنی و نجیب بودنش را یاد می‌کنند. هنگامی که او پادشاهی الی پی را در دست گرفت پسرش نیبه ۱۶ سال داشت. او هنگامی که هشتمین سال سلطنتش را پشت سر می‌گذراند به‌طور ناگهانی و به دلیلی نامعلوم در سن پنجاه و دو سالگی (سال ۷۰۸ پیش از میلاد) درگذشت. با مرگ او الی پی اندکی ضعیف شد و در همان سال مرگش آشور به الیپی حمله کرد و شهر ماروبیشتی را ضمیمهٔ خاک خود کرد.[نیازمند منبع]
او را از امیران درستکار و پاکدامن برشمرده اند و دهخدا در لغت نامه اش تالتا را:
«امیر «اِلی پی» یکی از نجبای قدیم و از خاندانهای باستانی ولایت «الی پی» بود که در سرحدهای شمالی ایلام واقع است و شامل کوه‌ها و دره‌های شمال شرقی به درهٔ فعلی است که تا شهر نهاوند کنونی می‌رسد. وی امیری با تدبیر بود و در حدود سال ۷۰۸ پ.م. بدرود حیات گفت. رجوع به کتاب کرد رشید یاسمی ص ۴۶، ۵۷، ۵۸و ۵۹ شود»
معرفی کرده است.
فرمانروا > دالتا > خانواده

پدر پدربزرگ پدربزرگ: کوتل
پدربزرگ پدربزرگ: لیکس
پدر پدربزرگ: ویوه
پدربزرگ: هوبو
پدر: سوتل
مادر:؟
همسران و فرزندان:
۱. ملکه سوگ
نیبه: فرزند ارشد، پادشاه الیپی بعد از دالتا
شهگی: رئیس قبیلهٔ الیپی بعد از نیبه
وفجی: رئیس قبیلهٔ الیپی بعد از برادر بزرگترش شهگی
پوشئه: مرگ در کودکی
دوبرم: رئیس قبیله بعد از پدرش وفجی
فنشو: رئیس قبیله بعد از پدرش
گیزک: جانشین برادرش دوبرم، مرگ در جنگ
خموزن: جانشین بعدی عمویش فنشو و رئیس قبیلهٔ الیپی بعد از عمویش
لهون: آخرین رئیس قبیلهٔ الیپی
پوجی: پسر دوم، احتمالاً مرگ در نوجوانی
تنها فرزندان او که در کتاب‌ها و سنگ نبشته‌ها از آنان یاد شده، جانشینش نیبه فرزند (دالتا و سوگ) و پوجی است. از پوجی هیچ اطلاعاتی (بجز نامش) موجود نیست. نیبه شاید پسر ارشد او باشد که حکومت الیپی به او رسید. هنگامی که تالتا بیست و هشت ساله بود صاحب فرزند پسری بنام نیبه شد. از معنای نام پسرش و خودش چیزی در دسترس نیست.
فرمانروا > نیبه

| نیبه> رئیس قبیلهٔ الیپی | نیبه> رئیس قبیلهٔ الیپی |
| --- | --- |
سلطنت: ۷۰۸ (پیش از میلاد) - ۶۷۴ (پیش از میلاد) (۳۴ سال)
پیشین: دالتا
جانشین: شهگی
پادشاه الیپی: پادشاه الیپی
سلطنت: ۷۰۸ (پیش از میلاد) - ۶۷۴ (پیش از میلاد) (۳۴ سال)
پیشین: دالتا
جانشین: پایان پادشاهی، سانداک شاترو
زاده: ۷۳۲ (پیش از میلاد) نیسابی، کنفدراسیون قبایل الیپی
درگذشته: ۶۷۴ (پیش از میلاد) (۵۸ سال) نیسابی، الیپی
همسر(ان): نامعلوم
فرزند(ان): شهگی، وفجی
خاندان: الیپی
پدر: دالتا
مادر: ملکه سوگ
نیبه یا ایسپرابا (متولد احتمالاً ۷۳۲ - متوفی احتمالاً ۶۷۴) فرزند تالتا اولین پادشاه الیپی، جانشین او، دومین و آخرین پادشاه الیپی بود.