زنان در جنگ‌های صلیبی
سایر زنان در جنگ‌های صلیبی > زنان یونانی

زنان یونانی در جریان جنگ صلیبی (به‌خصوص نخستین و چهارمین جنگ صلیبی) در نقش‌های متعدد و متنوعی ظاهر شدند. آنها به عنوان شاهدان عینی، خدمتکاران، قربانیان و حتی در برخی موارد، کنشگران نظامی و سیاسی در این رویداد تاریخی حضور داشتند. تعامل آنها با صلیبیون و مشارکتشان در وقایع این دوره، بخش مهمی از تاریخ جنگ‌های صلیبی را شکل می‌دهد. افزون بر این زنان نجیب‌زاده یونانی گاهی نقش‌های مهمی همچون رهبری یا برقراری مناسبات دیپلماتیک در دوره جنگ‌های صلیبی ایفا می‌کردند. برای نمونه، در دوره امالریک یکم پادشاه اورشلیم و مانوئل یکم، با توجه به اختلافاتی که پس از نخستین و دومین کارزار صلیبی میان نیروهای صلیبی و یونانی پدید آمد، تلاش‌هایی برای برقراری اتحاد مجدد میان آنها صورت گرفت که در نهایت این امر از طریق ماریا کومننه، برادرزاده‌اش امپراتور بیزانس و ازدواج او با پادشاه اورشلیم میسر شد. تئودورا کومننه نیز دیگر زنی بود که از طریق وی اتحادی سیاسی میان امپراتوری بیزانس و با دولت‌های صلیبی همچون شاهزاده‌نشین انطاکیه پدید آمد. همچنین در باب کنشگری نظامی زنان یونانی، اشاراتی به زنی شده است که در جریان محاصره رودس توسط نیروهای ترک در سال ۱۵۲۲، در مقابل آنها در کنار دیگر نیروهای مهمان‌نواز ایستادگی کرده و کشته شده است.
زنان یونانی بیزانس به عنوان شاهدان عینی، روایت‌های مهمی از برخورد با صلیبیون ارائه کرده‌اند. برجسته‌ترین این روایت‌ها متعلق به آنا کومننه، دختر الکسیوس اول، امپراتور بیزانس است که در کتاب الکسیاد خود، دیدگاه یک زن یونانی از دربار امپراتوری را نسبت به جنبش صلیبی ثبت کرده است. روایت او، با وجود جانبداری‌هایی که به نفع پدرش دارد، منبع ارزشمندی برای درک دیدگاه زنان یونانی نخبه نسبت به صلیبیون است. آنا در روایت خود، ورود صلیبیون را به عنوان جمعیتی توصیف می‌کند که «از شن و ستارگان بیشتر بودند» و به حضور زنان و کودکان در میان آنها اشاره می‌کند. این نگاه حیرت‌زده به حضور زنان در ارتش صلیبی، نشان‌دهنده تفاوت در هنجارهای اجتماعی بین جوامع یونانی و غربی آن دوره است.
بسیاری از زنان یونانی طی جنگ‌های صلیبی به پناهجویان و آوارگان جنگی تبدیل شدند. در سال ۱۰۹۷–۱۰۹۸، هنگامی که الکسیوس اول برای کمک به صلیبیون در محاصره انطاکیه آماده می‌شد، از ترس حمله ترک‌ها به قسطنطنیه در غیاب او، دستور تخلیه شهر را صادر کرد. زنان یونانی در کنار مردان، با ترک خانه‌های خود به جمعیت آوارگان پیوستند. این آوارگی اجباری نشان می‌دهد که چگونه زنان یونانی غیرنظامی به‌طور مستقیم تحت تأثیر تصمیمات نظامی و سیاسی قرار می‌گرفتند. با این حال، منابع تاریخی از عزم و اراده این زنان در مواجهه با چنین شرایطی یاد می‌کنند، که نشان‌دهنده نوعی مقاومت منفعل در برابر پیامدهای جنگ است. زنان یونانی در مناطق درگیر جنگ، غالباً قربانی خشونت می‌شدند. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آنها هدف خشونت‌های جنسی و غارت قرار می‌گرفتند که نمونه بارز آن سقوط قسطنطنیه پس از پایان جنگ صلیبی چهارم است؛ علاوه بر تاراج و غارت شهر، نیروهای فاتح شهوت جنسی خود را با زنان تسلیم شده قسطنطنیه ارضا کردند. به طوری که زنان در معابر عمومی همچون خیابان و میدان‌ها و حتی در کلیساها مورد تجاوز قرار گرفتند. به زنان پیر و سالخورده نیز هتک حرمت شد و آن‌ها را در معابر لخت‌کردند. افزون بر این نامه‌هایی منسوب به الکسیوس یکم (اگرچه احتمالاً جعلی و ساخته شده در غرب است) به خشونت‌های جنسی علیه زنان یونانی توسط ترک‌ها اشاره می‌کند. این نامه‌ها برای تحریک احساسات ضداسلامی و جلب حمایت برای دفع خطر ترکان در آناتولی و آسای صغیر استفاده می‌شد. در این دوره، امپراتور بیزانس اغلب به عنوان حامی زنان یونانی در برابر خشونت‌های ناشی از جنگ تصویر می‌شد. منابع از نقش الکسیوس در فراهم کردن پناهگاه امن برای زنان و کودکان فراری سخن می‌گویند: «زنان با نوزادان، حتی مردان و کودکان، همگی به سوی امپراتور به عنوان پناهگاه می‌شتافتند.»
بعضی از زنان یونانی طبقه پایین به عنوان خدمتکار یا برده برای ارتش صلیبی به کار گرفته می‌شدند. مورخان به مواردی اشاره کرده‌اند که خدمتکاران یونانی به صلیبیون پیوسته و حتی با آنها به فرانسه بازگشته‌اند. این امر نشان‌دهنده نوعی تبادل انسانی ناشی از جنگ صلیبی است که پیامدهای اجتماعی و فرهنگی گسترده‌ای به همراه داشت. گیبرت نوژنتی در اثر خود د گستا پر فرانکوس اشاره می‌کند که «زیبایی زنان یونانی به قدری بود که نسبت به زنان گل (فرانسه) ترجیح داده می‌شدند.» این اشاره نشان‌دهنده اینست که زنان یونانی احتمالاً هدف توجه جنسی صلیبیون نیز قرار می‌گرفتند، علی‌رغم اینکه صلیبیون قرار بود در طول سفر زیارتی خود پاکدامن باقی بمانند.
جنگ‌های صلیبی به‌خصوص نخستین و چهارمین کارزار آن تأثیرات عمیقی بر زندگی روزمره زنان یونانی داشت. افزایش حضور نظامی خارجی، آوارگی، از دست دادن اعضای خانواده و تغییر در ساختارهای اقتصادی، همگی بر موقعیت زنان در جامعه یونانی تأثیر گذاشت. با افزایش تماس با فرهنگ غربی از طریق صلیبیون و حتی شکل‌گیری دولت‌های لاتین پس از سقوط امپراتوری بیزانس در سال ۱۲۰۴، احتمالاً تبادل فرهنگی نیز رخ داده است. برخی از رسوم و عادات غربی ممکن است وارد جامعه یونانی شده باشد و بر زندگی زنان تأثیر گذاشته باشد. همچنین، حضور نظامی طولانی‌مدت صلیبیون در منطقه، منجر به ازدواج‌های بین فرهنگی و تغییر در ساختارهای خانوادگی سنتی شد. تجربیات آنها نشان‌دهنده پیچیدگی روابط بین بیزانس و صلیبیون و تأثیر جنگ‌های صلیبی بر تمام اقشار جامعه یونانی است. مطالعه نقش زنان یونانی در جنگ‌های صلیبی، دیدگاهی ارزشمند برای درک بهتر تاریخ اجتماعی این دوره ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که زنان، علی‌رغم محدودیت‌های اجتماعی، نقش‌های مهمی در شکل‌دهی به رویدادهای تاریخی داشته‌اند.