پیشینه بانکداری در ایران
اولین بانک دولتی ایران

«بانک شاهنشاهی ایران» در سال ۱۲۶۷ هجری خورشیدی (برابر با ۱۸۸۹ میلادی) توسط بارون جولیوس دو رویتر مؤسس خبرگزاری رویتر و علی اکبر تاجر شیرازی که تجارتخانه شیرازی در منچستر را دائر نموده بود، تأسیس شد. آنها اجازه انحصاری تأسیس بانک شاهنشاهی را به مدت شصت سال از  ناصرالدین شاه گرفتند. مهمتر از همه حق انحصاری نشر اسکناس نیز به این بانک اعطا گردید. این بانک معاف از مالیات بود و تنها سالیانه شش درصد از سود خالص بانک (حداقل سیزده هزار تومان) به دولت ایران تعلق می‌گرفت. 
 بانک شاهنشاهی   برای افتتاح شعبه مرکزی خود در تهران عمارت شرق میدان توپخانه را که بانک جدید شرق در آن مستقر بود خریداری کرد. این عمارت عظیم بعدها به بانک بازرگانی فروخته شد که هم‌اکنون شعبه میدان توپخانه بانک تجارت می‌باشد که به موزه تبدیل شده است.
عبداله مستوفی در کتاب زندگانی من در این خصوص نوشته‌است، یکی از بلند پروازی‌های قهرمانی میرزا ساختن عمارت وسیع و بسیار مجلل در شرق میدان توپخانه بود. وی مبلغی به ناصرالدین شاه پیشکش داد و اجازه تحصیل کرد که سردر ایوان خانه را به سمت میدان مزبور باز کند. سر در و ایوان خانه خود را با گچ بری‌ها و تجمل زیادی رو به این میدان در سال ۱۲۵۳ شمسی ساخت و به شکوه میدان توپخانه افزود اما به دلیل دست بردن در بودجه لشکر آذربایجان و گمرک ملزم به پرداخت ۱۵ هزار تومان به خزانه شد.
ولی از آنجایی که پول نداشت، خانه را در سال ۱۲۵۴ خورشیدی به ازای یک الماس ۸ هزار تومانی و ۷ هزار تومان پول نقد به علی خان امین الدوله فروخت و البته الماس و پول نقد در نهایت به شاه رسید. گویا قهرمان میرزا بعدها در تلاش بود پول بدهد و آن خانه را پس بگیرد. اما هیچگاه موفق نشد و در نهایت این عمارت از سوی علی خان امین الدوله به بانک شاهی فروخته شد. این ساختمان برای بانک شاهی از چند دیدگاه مطلوب بود: از یک سو به کاخ و از سویی دیگر به پادگان و مقر نظامیان ارتش نزدیک بود که می‌توانست بانک را در برابر هر خطری محافظت کند.
همچنین به قطب‌های بازرگانی (بازار) و مراکز کسب و کار مردم نیز نزدیک بود و از همه مهمتر، ساختمان بانک چنان که خود انگلیسی‌ها نوشته‌اند از نظر گچ کاری، آئینه کاری‌ها، نما و به‌خصوص استحکام، ساختمانی عالی به حساب می‌آمد.
سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه رویتر، چهار میلیون لیره انگلیسی منقسم به سهام با نام و بی نام تعیین گردید که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت. این بانک در صورت نشر یک میلیون لیره سهم می‌توانست آغاز بکار نماید.
در مردادماه ۱۲۶۸ (اوت ۱۸۹۹ میلادی) بانک شاهی مشمول مقررات هیئت بانکداری سلطنتی انگلیسی گردید و در زمره بانک‌های مجاز به نشر اسکناس (طبق مقررات انگلستان) قرار گرفت. دو ماه بعد، سهام آن در بورس لندن عرضه شد و ظرف چند ساعت، پانزده برابر سرمایه مورد نیاز تعهد گردید و محافل مالی لندن، در حقیقت توجه و علاقمندی خود را نسبت به نتایج حاصله از امتیازات رویتر اعلام کردند.
بدین ترتیب، بانک شاهی به عنوان اولین بانک دولتی ایران با تابعیت خارجی، سرمایه‌های خصوصی خارجی و با مدیران خارجی درخارج از کشور تشکیل شد. به عبارت دیگر مؤسسه‌ای واحد اما با هدف‌ها و منظورهای متضاد (حفظ منافع مادی و ملی صاحبان سهام و همچنین تأمین منافع عمومی ملت ایران) به وجود آمد. در این هنگام، یکی از شخصیت‌های مجرب بانکی انگلستان با نام رابینو به تهران آمد و بانک جدید شرق  فعالیت خود را با واگذاری امتیاز استخراج معادن به یک کمپانی انگلیسی در ازای مبلغ یکصد و پنجاه هزار لیره و خرید تأسیسات بانک جدید شرق به بهای بیست هزار لیره آغاز کرد.
در سال ۱۲۶۹ خورشیدی یعنی فقط یک سال پس از تأسیس بانک شاهنشاهی، ژاک بولیاکف امتیاز تأسیس بانک استقراضی ایران را از ناصرالدین شاه گرفت. امتیاز این بانک که با نام انجمن استقراضی ایران دایر شد به مدت هفتاد و پنج سال و معاف از هر گونه مالیات اعطا گردید. بانک عملاً در خدمت سیاست‌های دولت شوروی بود و تنها ده درصد از سود سالیانه خود را به دولت ایران پرداخت می‌کرد. سومین دولت بزرگی که در آن زمان در ایران اقدام به ایجاد بانک نمود دولت عثمانی بود؛ این کشور در سال ۱۳۰۱ خورشیدی بانک عثمانی را دایر کرد و چند شعبه نیز در شهرهای غربی کشور من‌جمله تبریز و  اورمیه تأسیس کرد.