stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
جان مینارد اسمیت

| جان مینارد اسمیت | جان مینارد اسمیت |
| --- | --- |
زادهٔ: ۶ ژانویهٔ ۱۹۲۰ لندن
درگذشت: ۱۹ آوریل ۲۰۰۴ (۸۴ سال) لوئیس
ملیت: بریتانیا
محل تحصیل: دانشگاه کمبریج و کالج دانشگاهی لندن
شناخته‌شده برای: نظریه بازی‌ها Evolution of sex Signalling theory
جوایز: Frink Medal (۱۹۹۰) Balzan Prize (۱۹۹۱) Sewall Wright Award (۱۹۹۵) Linnean Medal (۱۹۹۵) مدال پادشاهی (۱۹۹۷) مدال کاپلی (۱۹۹۹) جایزه کرافورد (۱۹۹۹) جایزه کیوتو (۲۰۰۱) Linnean Society of London's Darwin-Wallace Medal – NB: پس از مرگش اعطا شد (۲۰۰۸) انجمن سلطنتی (۱۹۷۷)
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): زیست‌شناس فرگشتی و نسل‌شناس
محل کار: دانشگاه ساسکس
استاد راهنما: جان هالدین
دانشجویان دکتری: Andrew Pomiankowski Sean Nee
 :  
جان مینارد اسمیت (انگلیسی: John Maynard Smith؛ ۶ ژانویهٔ ۱۹۲۰ – ۱۹ آوریل ۲۰۰۴) یک زیست‌شناس تکاملی و نسل‌شناس اهل بریتانیا بود.
وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه کیوتو شده‌است.
بیوگرافی

جان مینارد اسمیت، پسر جراح سیدنی مینارد اسمیت در لندن به دنیا آمد، اما پس از مرگ پدرش در سال ۱۹۲۸، به‌طور خانوادگی به اکسمور نقل مکان کردند، جایی که او به تاریخ طبیعی علاقه‌مند شد. او عمیقاً به کار خود و در دسترس قراردادن ایده‌های علمی متعهد بوده و الهام بخش بسیاری از دانشمندان جوان بود. پس از بازنشستگی به نوشتن و تحقیق ادامه داد و آخرین کتاب خود را با نام «سیگنال‌های حیوانات» یک سال قبل از مرگش منتشر کرد.
علی بن یوسف

علی بن یوسف (انگلیسی: Ali ibn Yusuf؛ درگذشته ۲۶ ژانویه۱۱۴۳) پنجمین پادشاه مرابطان بود که از ۱۱۰۶ تا ۱۱۴۳ میلادی به حکمرانی مشغول بود.
مرد آهنی ۲

| مرد آهنی ۲ | مرد آهنی ۲ |
| --- | --- |
پوستر رسمی: پوستر رسمی
کارگردان: جان فاورو
تهیه‌کننده: کوین فیگ
فیلمنامه‌نویس: جاستین تروکس
بر پایه: مرد آهنی اثر استن لی لری لیبر دان هکجک کربی
بازیگران:  رابرت داونی جونیور  گوئینت پالترو  دان چیدل  اسکارلت جوهانسون  سام راکول  میکی رورک  ساموئل ال. جکسون  ریچل بروک اسمیت 
موسیقی: جان دبنی
فیلم‌بردار: متیو لیباتیک
تدوین‌گر:  دن لبنتال  دبرا نیل-فیشر  ریچارد پیرسون 
شرکت تولید:  مارول استودیوز  فیرویو انترتینمنت 
توزیع‌کننده: پارامونت پیکچرز
تاریخ‌های انتشار:  ۲۶ آوریل ۲۰۱۰ (۲۰۱۰-04-۲۶) (سینمای ال کاپیتانگ)  ۷ مه ۲۰۱۰ (۲۰۱۰-0۵-۰۷) (ایالات متحده)  
مدت زمان: ۱۲۵ دقیقه
کشور: ایالات متحده
زبان: انگلیسی 
هزینهٔ فیلم: ۲۰۰ میلیون دلار
فروش گیشه: ۶۲۳٫۹ میلیون دلار
مرد آهنی ۲ (به انگلیسی: Iron Man 2) نام سومین فیلم دنیای سینمایی مارول است که توسط مارول استودیوز تولید و پارامونت پیکچرز در سال ۲۰۱۰ توزیع شده‌است. این فیلم بر اساس سری داستان‌های کامیک شخصیت مرد آهنی از مارول کامیکس می‌باشد. جان فاورو کارگردانی فیلم را برعهده داشته‌است. رابرت داونی جونیور، گوینث پالترو، اسکارلت جوهانسون، دان چیدل، میکی رورک و ساموئل ال. جکسون از بازیگران این فیلم هستند.
وقایع این قسمت از داستان با فاصلهٔ ۶ ماه نسبت به قسمت اول رخ می‌دهد؛ تونی استارک خود را به عنوان مرد آهنی به دنیا معرفی کرده‌است و دولت، در پی تصرف تکنولوژی‌های ساخته شده به دست او هستند. ایوان وانکو، در همین حال، در حال ساخت اسلحه‌ای برای خودش با تکنولوژیی مشابه به زره استارک است.
به دنبال موفقیت مرد آهنی در سال ۲۰۰۸، مارول استودیوز سریعاً برای ساخت ادامهٔ فیلم اقدام کرد. در ژوئیه همان سال ثرو برای نوشتن فیلم‌نامه استخدام شد، و فاورو نیز برای کارگردانی این فیلم بازگشت. داونی و پالترو برای بازی در همان نقش‌های قبلی انتخاب شدند در حالی که چیدل جایگزین ترنس هاورد در نقش جیمز رودس شد. در ماه‌های نخست ۲۰۰۹، رورک، راک ول و جوهانسون در نقش‌های مکمل قرار گرفتند تا فیلم در تابستان در مرحلهٔ ساخت قرار بگیرد. مانند قسمت قبلی، فیلم اکثراً در کالیفرنیا و قسمت کوتاهی در موراکو فیلم‌برداری شد. فرش قرمز مرد آهنی ۲ در ۲۶ آوریل ۲۰۱۰ و در شهر لوس آنجلس برگزار شد. این فیلم در ۵۴ کشور بین ۲۸ تا ۳۰ آوریل و قبل از آمریکا (در تاریخ ۷ می) منتشر شد. مرد آهنی ۲ چه از نظر منتقدین و چه از نظر فروش موفقیتی کامل به حساب می‌آید چرا که فروشی در حدود ۶۲۳٫۹ میلیون دلار فروش داشت. همچنین دی‌وی‌دی‌ها و بلو ری‌های آن در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰ منتشر شدند. مرد آهنی ۳ در ۳ مه ۲۰۱۳ اکران شد. همچنین مرد آهنی ۲ توانست به هفتمین فیلم پرفروش ۲۰۱۰ تبدیل شود.
ساخت > آماده‌سازی

ساخت یک سه‌گانه اصالتاً خواست خود جان فاورو بود. او تمایل داشت تا عوبادیا استین (جف بریجز) را به عنوان تاجر آهنی در قطب منفی قرار دهد که این کار در قسمت نخست انجام گرفت. بعد از ملاقات فاورو و چندی از نویسندگان کمیک، از جمله مایک میلر، استین به عنوان تبه کار آن قسمت انتخاب شد. میلر مدعی بود تا ماندرین، کسی که فاورو می‌خواست به عنوان تبه کار مرد آهنی ۲ باشد، بیش از حد تخیلی است. فاورو با این نظر موافقت کرد و افزود: «من همان‌طور به ماندرین نگاه می‌کنم که مردم به امپراتور در جنگ ستارگان، او رئیس اشرار است اما شما دوست دارید تا مبارزهٔ دارت ویدر را تماشا کنید. بعد شما با شلیک‌های لیزر با داستان پیش می‌روید همهٔ آن اتفاق‌ها می‌افتد. اما نمی‌توانید آنچه را که در قسمت‌های بازگشت جدایی و امیدی تازه اتفاق می‌افتد را داشته باشید. نمی‌توانید.» فاورو همچنین با مصاحبه‌های که با خبرنگاران داشت گفت: «این نسخه از ماندرین باعث می‌شود تا کلی تبه کار دیگر هم داشته باشیم.» همچنین اضافه کرد: «سازمان شیلد به نقش مهمی که در داستان دارد ادامه خواهد داد.»
در زمان آماده‌سازی، فاورو گفت تا فیلم الکلی بودن استارک را کنکاش خواهد کرد اما نسخه‌ای از شیطان در بطری نخواهد بود. داونی در این زمان مدعی شد احتمالاً مشکلات الکلی استارک به خاطر ناتوانی او با کنار آمدن با سنش، تأثیر آشکارسازی شخصیت مرد آهنی یا دوست پسر پیدا کردن پپر است. داونی بعدها توضیح داد که فیلم اقتباسی مستقیم از "شیطان در بطری" و بر اساس خط داستانی کتاب‌های کمیک نبوده، بلکه چیزی بین "فاصلهٔ فضاً و "بطری" بوده‌است. شین بلک نصیحت‌هایی دربارهٔ فیلم نامهٔ داد و به فاورو و داونی پیشنهاد کرد تا از روبرت اوپنهایمر، کسی که به خاطر کار بر روی پروژه منهتن دچار افسردگی شده بود، برای استارک الگو برداری کنند.
ساخت > فیلم‌برداری

فیلم‌برداری در ۶ آوریل ۲۰۰۹ در پاسادنا ماسونیک تمپل شروع شد. رمز پروژه راسپوتین بود. اکثریت فیلم در رالیج اسدیوز برداشت شد، هرچند از مکان‌های دیگری نیز استفاده شد. صحنه‌های پایگاه هوایی ادواردز از ۱۱ الی ۱۳ مه گرفته شد. این پایگاه در مرد آهنی نیز استفاده شده بود اما این بار فاورو از دستیاران نظامی برای این کار استفاده کرد. مسابقهٔ جایزه بزرگ موناکو نیز با کمک استودیو داونی و در ماه مه شروع و تا ژوئن طول کشید. فیلم سازان رولز-رویس فانتوم را به منطقه منتقل کردند اما صحنه‌هایی حضور در مسیر مسابقه را بعداً به کمک جلوه‌های کامپیوتری اضافه کردند. ترنر فوست به جای استارک رانندگی ماشین را به عهده داشت. در ماه ژوئن نیز خبر پیوستن جان التری در نقش هاورد استارک به گروه بازیگری منتشر شد. اولاویا مان نیز در نقشی نامعلوم حضور پیدا کرد.
پردهٔ سبز بزرگی در سد سپولودا برفراشته شد تا از آن برای ساخت نمای بیرونی نمایشگاه استارک استفاده شود. برای ساخت دیگر قسمت‌های نمایشگاه یا از کامپیوتر استفاده شد یا در دبیرستانی فیلم‌برداری شد. برای بر پا کردن پردهٔ سبز، تعداد زیادی از کانتینرهای تجاری بر روی هم انباشته شده، با تخته چند لا و گچ پوشیده شده و بعد با رنگ، سبز شدند. برای ساخت صحنه‌های محوطهٔ باز نیز از باغی ژاپنی در سنوی استدیوز در لوس آنجلس استفاده شد.
در ژانویه ۲۰۱۰، شرکت‌های آی مکس، مارول اینترتینمنت، پارامونت پیکچرز اعلام کردند که مرد آهنی ۲ شامل صحنه‌هایی با آی مکس خواهد بود. این صحنه‌ها با دوربین آی مکس گرفته نشد بلکه با کمک تکنولوژی آی مکس دی ام آر به آن فرمت تبدیل شد.
ساخت > جلوه‌های ویژه

سرپرستی جلوه‌های ویژهٔ بر عهدهٔ جنک سیرز گذاشته شد و شرکت آی ال ام مانند فیلم قبلی کارهای اصلی افکت‌ها را انجام داد. بن اسنو، سرپرست آی ال ام این فیلم را سخت‌تر از انتظار توصیف کرد.
آی ال ام با کمک برنامه‌هایی چون مایا ۵۲۷ صحنه برای این فیلم آماده کرد. کمپانی پریسپشن نیز بر روی ۱۲۵ صحنه از فیلم کار کرد. این شرکت پریسپشن بود که یک سری از وسایل استارک مانند تلفن هوشمند ال جی او را ساخت. همچین پس زمینهٔ نمایشگاه استارک، کامپیوتر لمسی میزی و کارگاه تونی استارک از طراحی‌های شرکت پریسپشن بود. در مجموع ۱۱ شرکت با هم برای ساخت جلوه‌های ویژهٔ این فیلم با هم همکاری کردند.
ساخت > موسیقی

آلبوم موسیقی متن فیلم به همراهی ای‌سی/دی‌سی در ۱۹ آوریل ۲۰۱۰ توسط کمپانی کلمبیا رکوردز و حداقل در سه نسخهٔ متفاوت (پایه، مخصوص و لوکس) منتشر شد. نسخهٔ پایه شامل یک سی دی با ۱۵ آهنگ، یک دفترچهٔ ۳۲ صفحه‌ای و یک دی وی دی شامل مصاحبه‌ها، پشت صحنه‌ها و کلیپ‌ها بود. نسخهٔ لوکس علاوه بر آن، یک نسخه از اولین کتاب‌های مرد آهنی را شامل می‌شد. در حقیقت تنها ۲ آهنگ از این آلبوم در خود فیلم استفاده شد. البته آهنگ‌هایی از اوریج وایت بند، کلش، دفت پانک، توپاک، بیستی بویز و کوئین در نظر گرفته نشد.
انتشار

تاریخ انتشار فیلم به خاطر جام جهانی فوتبال ۲۰۱۰ جلو افتاد تا با استفاده از هیجانات فوتبال، فیلم فروش بیشتری داشته باشد.
به خاطر قرار دادی که قبلاً با شرکت والت دیزنی بسته شده بود تنها ۸٪ از فروش به کمپانی‌های مارول و پارامونت تعلق گرفت و بقیه به حساب والت دیزنی منتقل شد.
انتشار > بازاریابی

در کامیک کان سن دیگو سال ۲۰۰۹ تریلری پنج دقیقه‌ای پخش شد. عکس‌ها و کارت‌هایی از فرم استخدام شرکت استارک بین مردم پخش شد. همچنین وب سایتی برای شرکت استارک ساخته شد که خبر متوقف شدن ساخت سلاح‌های این شرکت را نشان می‌داد. تریلر این فیلم ابتدا در ۱۶ دسامبر ۲۰۰۹ به صورت اینترنتی منشتر شد. بعدها در ۷ مارس، داونی بعد از جایزه اسکار در برنامهٔ جیمی کیمل لایو! نسخه‌ای جدید را نمایش داد. شرکت‌هایی چون سیمنتک، دکتر پپر، سون ایلون، برگر کینگ، آئودی، ال جی الکترونیکس و هرشی برای تبلیغات این فیلم همکاری داشتند.
انتشار > فروش در سینما

با منتشر شدن مرد آهنی ۲ در ۲۸ آوریل ۲۰۱۰ در رتبهٔ اول فروش هفتهٔ نخست با فروشی معادل ۲٫۲ میلیون دلار در ۹۶۰ سالن تنها در اروپا دست یافت. در پنج روز با پخش در ۶٬۷۶۴ سینما در ۵۳ کشور، ۱۰۰٫۲ میلیون دلار درآمد داشت. شرکت آی مکس میزان فروش خود را ۲٫۲۵ میلیون دلار در ۴۸ سینمای آی مکس معرفی کرد که به معنی شکستن رکورد تغییرشکل‌دهندگان: انتقام شکست‌خوردگان (با فروشی معادل ۲٫۱ میلیون دلار) می‌بود.
این فیلم در هفتهٔ اول و تنها در آمریکا با نمایش در ۴٫۳۸۰ سالن درآمدی معادل ۱۲۸٫۱۲۲٬۴۸۰ دلار داشت. این میزان فروش بالا یعنی رتبهٔ پنجم پرفروش‌ترین فیلم تاریخ در هفتهٔ اول (به ترتیب بعد از فیلم‌های شوالیه تاریکی، مرد عنکبوتی ۳، گرگ و میش: ماه نو و دزدان دریایی کارائیب: صندوقچه مرد مرده.) همچنین ۹٫۸ میلیون دلار برای آی مکس تولید کرد و رکورد پیشتازان فضا (با فروش ۸٫۵ میلیون دلار) شکست.
نمایش مرد آهنی ۲ در سینماها در تاریخ ۱۹ اوت ۲۰۱۰ پایان پذیرفت و درآمد کلی خود را به ۳۱۲٫۴۳۳٬۳۳۱ دلار در آمریکای شمالی و ۳۱۱٬۵۰۰٬۰۰۰ دلار در دیگر کشورها (در مجموع ۶۲۳٬۹۳۳٬۳۳۱ دلار) رساند. این فیلم به رتبهٔ سوم پرفروش‌ترین فیلم سال ۲۰۱۰ در آمریکا و کانادا را بعد از داستان اسباب‌بازی ۳ و آلیس در سرزمین عجایب رسید. همچین رتبهٔ هفتم پر فروش‌ترین فیلم سال ۲۰۱۰ در جهان را بعد از داستان اسباب‌بازی ۳، آلیس در سرزمین عجایب، هری پاتر و یادگاران مرگ - قسمت اول، سرآغاز، شرک برای همیشه و گرگ و میش: کسوف را بدست آورد.
انتشار > فروش در بخش خانگی

این فیلم در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰ به صورت دی وی دی و بلو ری برای سینمای خانگی منتشر شد.
انتشار > جوایز

| سال | جایزه | بخش | برنده/نامزد | نتیجه |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۰ | جوایز فیلم هالیوود | جلوه‌های ویژهٔ سال | مرد آهنی ۲ | برنده |
| ۲۰۱۰ | جوایز ستلایت | بهترین صدا | مرد آهنی ۲ | نامزدشده |
| ۲۰۱۰ | جوایز ستلایت | بهترین جلوه‌های ویژه | مرد آهنی ۲ | نامزدشده |
| ۲۰۱۰ | جوایز برگزیده نوجوانان | برگزیدهٔ صحنهٔ نبرد/اکشن | دن چیدل و رابرت داونی جونیور (مرد آهنی و ماشین جنگ در برابر ربات‌های همر) | نامزدشده |
| ۲۰۱۰ | جوایز برگزیده نوجوانان | برگزیدهٔ شخصیت منفی | میکی رورک | نامزدشده |
| ۲۰۱۰ | جوایز برگزیده نوجوانان | برگزیدهٔ رقص | رابرت داونی جونیور | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز برگزیده مردم | محبوب‌ترین فیلم اکشن | مرد آهنی ۲ | برنده |
| ۲۰۱۱ | جوایز برگزیده مردم | محبوب‌ترین فیلم | مرد آهنی ۲ | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز برگزیده مردم | محبوبترین بازیگر مرد | رابرت داونی جونیور | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز برگزیده مردم | محبوبترین بازیگر اکشن | رابرت داونی جونیور | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز برگزیده مردم | محبوب‌ترین تیم بر روی صحنه | رابرت داونی جونیور و دن چیدل | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز اسکار ۸۳ام | بهترین جلوه‌های ویژه | مرد آهنی ۲ | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز ساترن ۳۷ام | بهترین فیلم علمی-تخیلی | مرد آهنی ۲ | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز ساترن ۳۷ام | بهترین بازیگر مرد | رابرت داونی جونیور | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز ساترن ۳۷ام | بهترین بازیگر مکمل زن | اسکارلت جوهانسون | نامزدشده |
| ۲۰۱۱ | جوایز ساترن ۳۷ام | بهترین جلوه‌های ویژه | مرد آهنی ۲ | نامزدشده |
دنباله > مرد آهنی ۳

مقالهٔ اصلی: مرد آهنی ۳
کمپانی مارول تاریخ ۳ مه ۲۰۱۳ را به عنوان روز انتشار فیلم مرد آهنی ۳ اعلام کرد. فاورو در دسامبر ۲۰۱۰ گفته بود که دیگر قسمت سوم سه گانهٔ مرد آهنی را کارگردانی نخواهد کرد بنابراین کارگردانی این قسمت بر عهدهٔ شرکت شین بلک گذاشته شد.
ریز جزییات > شخصیت‌ها

تونی استارک (دنیای سینمایی مارول)/مرد آهنی{دومین حضور}
پپر پاتز{دومین حضور}
جیمز رودز مارول/ماشین جنگ{دومین حضور}
ناتاشا رومانوف (دنیای سینمایی مارول)/بیوه سیاه (ناتاشا رومانوف)
جاستین همر
ایوان وانکو مارول/ویپلش مارول{ویلن}
رئیس نیک فیوری
مأمور فیل کولسن{دومین حضور}
هاوارد استارک{دومین حضور}
جارویس{دومین حضور}
هپی هوگان{دومین حضور}
پیتر پارکر (دنیای سینمایی مارول){یک سکانس}
ریز جزییات > مکان‌ها

مسکو-روسیه{کارگاه ایوان وانکو}
نیویورک-نیویورک (ایالت){نمایشگاه استارک-دفتر مرکزی صنایع همر}
مونته کارلو-موناکو{هتل د پاریس-دور اتوموبیلرانی د موناکو}
فرانسه{زندان بی۳}
واشینگتن، دی.سی.{عمارت کنگره ایالات متحده-بنای واشینگتن}
لنکستر، کالیفرنیا{پایگاه نیروی هوایی ادواردز}
لس آنجلس-کالیفرنیا{دفتر مرکزی صنایع استارک}
اینگلوود، کالیفرنیا{دونات فروشی رندی}
ملیبو، کالیفرنیا{خانه تونی استارک}
پانته آنتیگو-نیومکزیکو
ریز جزییات > اتفاقات

دوئل موناکو
فرار از زندان بی۳
دوئل در خانه تونی استارک
نفوذ به دفتر مرکزی صنایع همر
نبرد در نمایشگاه استارک
ریز جزییات > فاز و زمان

فاز اول مارول
سال: ۲۰۱۰
فیلم قبلی: هالک شگفت‌انگیز (فیلم)
فیلم بعدی: ثور (فیلم)
جان فاورو در ملاقاتی با یکی از اعضای نیرو ی هوایی آمریکا در زمان فیلم‌برداری از پایگاه هوایی ادواردز
فریغونیان

فَریغونیان یا آلِ فَریغون، سلسلهٔ کوچکی از فرمانروایان آریایی بودند که از حدود ۲۷۹ق/۸۹۲م تا ۴۰۱ق/۱۰۱۰م بر ناحیه جوزجان (گوزگان) و پیرامون آن حکمرانی کردند. این فرمانروایان در بیش‌تر دوران حکومت خود تحت حمایت سامانیان بودند و سرانجام به دست سلطان محمود غزنوی منقرض شدند.
پیشینه تاریخی

واژهٔ فریغون آن سان که از اسناد تاریخی بر می‌آید، در حوزهٔ جغرافیایی شمال افغانستان کنونی تا خوارزم و ماوراءالنهر رواج داشته‌است. نویسندهٔ حدودالعالم که اثر خود را در ۳۷۲ق/۹۸۲م نوشته و آن را به ابوالحارث محمدبن احمد مشهورترین فرمانروای این سلسله تقدیم داشته، می‌گوید که پادشاهان کنونی گوزگانان از اولاد فریدون (پادشاه افسانه‌ای ایران باستان) اند.
تشابه نام فریغون با فریدون و گفتار نویسندهٔ حدودالعالم مایهٔ آن شده که برخی از خاورشناسان گفته‌اند اگر پیوندی میان فریغونیان و خوارزمیان در کار باشد، می‌توان سلسلهٔ نسب آنها را به فریدون پیشدادی یا سیاووش کیانی رساند (مینورسکی. ۱۷۴).
باسورث پادشاهان افریغی را که در خوارزم حکومت می‌کرده‌اند، با فریغونیان گوزکان مرتبط می‌داند (ایرانیکا، ذیل آل فریغون). اینکه در پاره‌ای از متون نام افریغیان خوارزم به صورت آل فریغون کاث درآمده، می‌تواند تأییدی بر نظریهٔ مذکور باشد (نک‍: آل عراق). شواهد دیگری در دست است که افراد برجستهٔ دیگری نیز به نام فریغون یا ابن فریغون مشهور بوده‌اند.
به گمان مینورسکی، نویسندهٔ حدودالعالم همان کسی است که اثر دائرةالمعارف مانندِ جوامع العلوم را در نیمهٔ نخست سدهٔ ۴ق/۱۰م به زبان عربی نگاشته‌است. نام این مرد، ابن فریغون یا شعبابن فریغون بوده‌است. او به گفتهٔ مینورسکی نوهٔ یکی از فرمانروایان فریغونی بوده یا با آنان نسبتی داشته (خدیو جم، ۱۵۲). گرچه از مطالب یاد شده نمی‌توان به نتیجهٔ مشخّصی رسید، لیکن می‌توان این نکته را دریافت که با پذیرش آیین تازه به حکومت خود ادامه می‌داده‌اند. فرمانروایان گوزگان و خوارزم از این میان بوده‌اند که ظاهراً پیوند خانوادگی نیز با هم داشته‌اند. از کسان دیگری که به این نام شهرت داشته‌اند، باید از افریغون بن محمد جوالیقی نسفی (زنده در ۴۳۸ق/۱۰۴۶م) نام برد که از او در کتاب منتخب القند فی تاریخ سمرقند اثر محمدبن عبدالجلیل سمرقندی یاد شده‌است (قزوینی. ۶/۱۱۱).
انتساب دسته‌ای از فرمانروایان قدیم خوارزم (افریغیان کاث) به فریغون و نامیده شدن آنان به «آل فریغون کاث» این گمان را برای برخی مورخان قدیم و پژوهشگران معاصر پدیدآورده که فریغونیان گوزگان همان فرمانروایان آل مأمونند که پس از خوارزمشاهیان قدیم (آل عراق) حکومت خوارزم را در دست گرفته‌اند.
حمدالله مستوفی هنگام سخن گفتن از پادشاهیِ نوح بن نصر سامانی از مأمون فریغون یعنی کسی که ابوعبدالله خوارزمشاه را کشت و سراسر خوارزم را به تصرف خود درآورد، یاد کرده‌است (ص ۳۸۶). بی‌گمان منظور وی از این شخص ابوالعباس مأمون بن محمد از تبار آل مأمون خوارزم بوده‌است.
همچنین قاضی احمد غفاری نویسندهٔ جهان‌آرا به‌طور کلی آل مأمون و فریغونیان را یکی پنداشته‌است. این اشتباه در پاره‌ای از کتب مرجع و مورد استفادهٔ متأخر نیز راه یافته‌است.
از آغاز پادشاهی این سلسله اطلاع درستی در دست نیست. طبری هنگام نقل رویدادهای سال ۹۰ق/۷۰۹م از گوزگانی، شاهِ گوزگان، نام برده و همکاری او را با طَرخان نیز که در برابر قُتَیبه بن مسلم، فرمانده سپاهیان عرب، یاد کرده‌است (۸/۱۲۰۶). در ذکر رویدادهای ۱۱۹ق/۷۳۷م نیز نامی از گوزگان در ارتباط با همین وقایع برده‌است (۱۰/۴۲۰۱). ابن خردادبه به حاکم گوزگان لقب «گوزگان خدا» داده‌است. احتمال دارد که این فرد از نیاکان سلسلهٔ فریغونیان باشد. نخستین نویسنده‌ای که فصل جداگانه‌ای از کتاب خود را به این خاندان اختصاص داده، ابونصر عُتْبی است. وی تنها نام ۲ تن از فرمانروایان این سلسله را آورده و گفته‌است که در سراسر روزگار فرمانروایی سامانیان، ولایت گوزگان در دست فریغونیان بوده‌است (صص ۲۹۴، ۲۹۵).
گوزگان و محدودهٔ جغرافیایی آن

در بیش‌تر کتابهای جغرافیایی که در جهان اسلام نوشته شده، نامی از آن برده شده یا بخش جداگانه‌ای بدان اختصاص یافته‌است. ابن واضح یعقوبی که اثر خود را در حدود ۲۷۹ق/۸۹۲م نوشته، مرکز گوزگان را شهر «اَنبار» دانسته و گفته‌است که والیان در آنجا هستند. او جایگاه پادشاهان جوزجان را شهرهای کندرم و قرزمان (گرزوان کنونی) دانسته‌است (ص ۶۳).
مؤلف حدودالعالم حدود آن را چنین بیان می‌کند: از مشرق به بلخ و تُخارستان تا حدود بامیان، از جنوب به آخر حدود غور و مرز بُست، از مغرب به غَرْجِسْتان و قصبهٔ بشین تا حدود مرو و از شمال تا حدود جیحون (ص ۹۵). وی از نواحی و شهرهای زیر نیز در این ولایت نام برده‌است: ربوشاران، درمشان، تمران، تمازان، ساروان، مانشان، طالقان، جهودان، باریاب (پاریاب)، نریان، کرزوان، کندرم، ابنیر (صص ۹۵–۹۷). طبق نوشتهٔ این کتاب، شهر جهودان (یهودیه) پایتخت فرمانروایان آل فریغون بوده‌است (ص ۹۷)؛ لیکن ابن حوقل که اثر خود را پیش از حدود العالم نوشته، شهر «اَنبار» را بزرگ‌ترین شهر این ناحیه دانسته و گفته‌است که آل فریغون زمستان‌ها در این شهر اقامت می‌کنند (ص ۱۷۷).
مقدسی همانند نویسندهٔ حدودالعالم یهودیه را مرکز ولایت گوزگان دانسته، ولی شهرهای آنجا را کم جمعیت یا باجمعیت اندک توصیف کرده‌است (ص ۴۳۳). وی بجز یهودیه، از شهرهای انبار، برزوزؤ فاریاب، کلان و شورقان نام برده‌است. مقدسی در جای دیگر کتاب خود ضمن توصیف راه‌های آنجا، راه یهودیه (پایتخت آل فریغون) تا رباط افریغون را دارای ۴ مرحله دانسته‌است (ص ۵۰۸). رباط یاد شده ظاهراً از بناهای یکی از فرمانروایان نخستینِ این خاندان بوده‌است.
اصطخری ضمن اینکه از یهودیه به سان مرکز گوزگان یاد کرده، شهر انبار را بزرگ‌ترین شهر و اقامتگاه پادشاهان این سرزمین به‌شمار آورده‌است (صص ۲۱۳–۲۱۴).
در افغانستان کنونی، در این حدود، ولایت‌های جوزجان، سرپل و فاریاب وجود دارد که مرکز ولایت جوزجان شهر شَیُرغان، مرکز ولایت سرپل شهر سرپل که در قدیم انبار نام داشته و مرکز فاریاب شهر میمنه است که در قدیم یهودیه نام داشته‌است.
اوضاع اجتماعی و اقتصادی

گوزگان در دوران فرمانروایی آل فریغون ولایتی آباد و پررونق بود. مؤلف حدودالعالم در میان صادرات آنجا از نمد، حَقیبه، تنگِ اسب، زیلو و پلاس یاد کرده‌است (ص ۹۵). وی در شهرها و روستاهای کوچک این ولایت نشانی از کانی‌های زر، سیم، آهن، سرب، و سنگ سرمه را نیز به دست داده‌است (ص ۹۶).
ابن حوقل در توصیف شهر شبورقان، از جمله شهرهای گوزگان، می‌گوید که میوه‌هایش به جاهای دیگر برده می‌شود. وی می‌افزاید که این ولایت ناحیه‌ای فراخ نعمت با کالاهای تجارتی از جمله پوست دباغی شده‌است که آن را به خراسان و ماوراءالنهر می‌برند (ص ۱۷۷).
از گوزگان به دلیل اهمیت بازرگانی که پیدا کرده بود، راه‌هایی به دیگر شهرها و ولایات ایجاد شده بود. ابن واضح یعقوبی از راه بلخ به گوزگان و گوزگان به فاریاب نام می‌برد که ۵ منزل بوده‌است (ص ۶۳). اصطخری نیز برخی از راه‌هایی را که از گوزگان به دیگر جاها می‌رفته، وصف کرده و نکته‌هایی نیز دربارهٔ کشاورزی و صنایع‌دستی در این ولایت بیان داشته‌است (صص ۱۲۹، ۲۱۳–۲۱۴).
هنر و فرهنگ

فرمانروایان فریغونی توجه بسیاری به گسترش دانش و فرهنگ می‌کردند و دانشمندان را می‌نواختند. نخستین کتاب جغرافیا به زبان پارسی، حدودالعالم من المشرق الی المغرب، به تشویق یکی از افراد این سلسله، ابوالحارث محمد، و هم به نام او نوشته شد. نام مؤلف این کتاب معلوم نیست، اما مینورسکی در تعلیقاتی که بر ترجمهٔ همین کتاب نوشته نام او را، به احتمال، ابن فریغون و از افراد همین خاندان دانسته‌است. این کتاب در ۳۷۲ق/۹۸۲م نوشته شده و یکی از نخستین آثار بر جای ماندهٔ زبان پارسی است. تألیف این کتاب در دورانی که زبان پارسی رونق چندانی نداشته، نشانه‌ای از میهن‌دوستی امیران فریغونی است.
از دانشمندان دیگری که با آل فریغون پیوند داشته‌اند، می‌توان ابوالفضل احمدبن حسین بدیع‌الزمان همدانی را نام برد که مدتی را در دربار آنان گذراند و نامه‌هایی به برخی از فرمانروایان فریغونی نوشت (عتبی، ۲۹۵؛ ثعالبی، ۴/۲۷۵). همچنین ابوالفتح بُستی چکامه‌هایی در ستایش این امیران سروده‌است (عتبی، ۲۹۷). ابن اثیر نیز از توجه این خاندان به دانشمندان و بزرگان یاد کرده‌است (۹/۲۲۶).
چنان‌که یاد شد مینورسکی، شعیابن فریغون، مؤلف کتاب جوامع العلوم را که دائرةالمعارف مختصری به زبان عربی است نیز از وابستگان به این خاندان دانسته‌است. لیکن پژوهشهای تازه این نظر را رد می‌کند. بر پایهٔ این پژوهشها، جوامع العلوم برای امیر ابوعلی احمد بن محمدبن مظفر از امرای آل محتاج تألیف شده‌است (ایرانیکا، ذیل آل فریغون).
وابستگان این خاندان به پیروی از امیران خود، حامی دانشمندان بودند. اصطخری از جعفربن سهل بن مرزبان دبیر و نویسندهٔ ابوالحارث بن فریغون که از خاندان آل مرزبان شیراز بوده، نام برده‌است (ص ۱۲۹). ابن حوقل نیز صفحه‌ای از کتاب خود را به او اختصاص داده و از دانایی و کرامت و بزرگواریهای او توصیف شایسته‌ای کرده‌است. وی می‌گوید که جعفربن سهل، افزون بر اینکه نیازمندان را می‌نواخت، با نامه نوشتن و دلجویی از دیگران نیز جمعی را خشنود نگه می‌داشت. او با ساختن رباطها و وقف کردن املاکی بر آن، از رهگذران پذیرایی می‌کرد (صص ۲۵۶، ۲۵۷). این جعفربن سهل در زمانی که ابن حوقل کتاب خود را می‌نوشته (ح ۳۳۱ق/۹۴۲م) زنده و بر سر کار بوده و احتمالاً وی را نواخته‌است.
دز

برای دیگر کاربردها، دز (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| دز | دز |
| --- | --- |
تفریحگاه ساحلی دز (علی کله): تفریحگاه ساحلی دز (علی کله)
مکان: مکان
کشور: ایران
استان: لرستان  خوزستان
شهرستان: الیگودرز، اندیمشک، دزفول، شوش، شوشتر
ویژگی‌های ظاهری: ویژگی‌های ظاهری
سرآب: بختیاری
 • مکان: تنگ پنج
 • مختصات: ۴۸°۴۵′۵۴″شمالی ۳۲°۵۵′۵۴″شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۷۶۵۰۶۶۷۶۵۷۲۴۵۶°شمالی ۳۲٫۹۳۱۷۴۶۹۵۳۶۴۲۷۲°شرقی﻿ / 48.76506676572456; 32.93174695364272
 :  
دومین سرآب: سزار
 • مکان: تنگ پنج
 • مختصات: ۴۸°۴۵′۵۴″شمالی ۳۲°۵۵′۵۴″شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۷۶۵۰۶۶۷۶۵۷۲۴۵۶°شمالی ۳۲٫۹۳۱۷۴۶۹۵۳۶۴۲۷۲°شرقی﻿ / 48.76506676572456; 32.93174695364272
 :  
دهانه: کارون
 • مکان: بندقیر
 • مختصات: ۴۸°۵۲′۵۳″شمالی ۳۱°۳۸′۵۲″شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۸۸۱۲۵۷۱۰۴۵۷۵۹۶°شمالی ۳۱٫۶۴۷۸۲۵۸۵۳۵۵۱۵۲۷°شرقی﻿ / 48.88125710457596; 31.647825853551527
دبی: ۲۴۰ متر مکعب
 :  
ویژگی‌های حوضه: ویژگی‌های حوضه
شبکهٔ رود: کارون بزرگ
نمایی کامل از رودخانه  ودریاچه دز در بخش الوار گرمسیری از توابع شهرستان اندیمشک
نمایی از شهرستان دزفول در کنار رود دز
دز رودخانه‌ای است که از به هم پیوستن رودخانه‌های سزار و بختیاری در استان لرستان تشکیل می‌شود و پس از ورود به استان خوزستان به رود کارون می‌ریزد.  رودخانه‌های سزار و بختیاری خود از قالیکوه و اشترانکوه سرچشمه می‌گیرند. رود دز بخشی از حوضۀ کارون بزرگ به شمار می‌رود.
جغرافیا

رود دز از ترکیب چند رودخانه که در ذیل به آن‌ها اشاره می‌شود به وجود می‌آید:
رود بختیاری (سرچشمه: قالیکوه)
رود سزار (سرچشمه: اشترانکوه و قالیکوه و درصد خیلی کم از کوهای گرین)