stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
آتش بهرام
پیشینه‌های تاریخی آتش بهرام > پیدایش آتشکده‌ها

تاریخ‌نگاران و باستان‌شناسان اما هنوز در مورد روند پیدایش نخستین آتشکده‌ها به توافق نظر نرسیده‌اند. تاریخ‌نگاری دقیق این روند، در پی تخریب‌های پی در پیِ بناها و کتابخانه‌ها طی هزاره‌ها، رسم ساخت بناهای مذهبی جدید روی پرستشگاه‌های کهن‌تر، و ناتمام رها شدن بسیاری از مطالعات باستان‌سناسی دوران مدرن، به دشواری برخورده. بخشی از این ابهام شاید ریشه در اختلاف نظر بر سر کیش هخامنشیان و میزان نفوذ و گستردگی طبقات مغان و موبدان زرتشتی در آن زمان داشته باشد، هر چند که ارج والای آتش بر محراب در نیم برجسته‌های دوران هخامنشی بارز است. به نظر می‌رسد ساخت و فراگیر شدن آتشکده‌ها، به مرور، و تنها پس از ورود محراب‌ها به آیین‌های آتش-محور آغاز شده. مری بویس معتقد است فراز آوردن آتش از زمین (اجاق) به آسمان (محراب) به ابتکار آذرموبدان متاخر دوران هخامنشی، به پر رنگ‌تر کردن نقشِ نمادینِ آتش در پرستشگاه‌های ایرانی کمک کرد. نمونه‌های بسیاری از کاربرد محراب‌های پله‌وار در پارسه، در این دوران پیدا می‌توان یافت، که شاید اشارهٔ هرودوت به آن‌ها بوده. از دید بویس، این کوشش برای همپایی با نیایشگاه‌های پیکره-محورِ اَناهیتا، ایزدبانوی آب‌ها، باروری، و جنگاوری، که اردشیرِ مِمْنان حوالی سدهٔ چهارم قبل از میلاد، در ستایش آیین‌های کهن بنا کرده بود، پدید آمد. مطالعات باستان‌شناسی اما بناهای محوطه‌هایی مانند کوه خواجه (انتهای دوران سلوکی و ابتدای اشکانی)، مله حیران در سرخس ترکمنستان (سدهٔ دوم بعد از میلاد)، و بندیان (سدهٔ پنجم بعد از میلاد) را کهن‌ترین آتشکده‌های اکتشاف شده معرفی می‌کنند. پیشینهٔ بنای آتشکده آذر گشنسب در تخت سلیمان به حوالی قرن پنجم پس از میلاد تخمین زده می‌شود که پس از آن به مهم‌ترین مکان مذهبی دوران ساسانی تبدیل شد. در مورد تاریخ پیشاساسانی این مکان مقدس که با اسطوره‌های کیخسرو و بتکدهٔ دریای چیچست پیوند خورده، به ویژه اهمیت آن در دوران هخامنشی، بین محققان اختلاف نظر وجود دارد.
پیشینه‌های تاریخی آتش بهرام > خاموشیِ سراسریِ اسکندر

همطراز آوازهٔ اسکندر مقدونی در لباس سوزانندهٔ کاخ پارسه و محو کنندهٔ کتابخانهٔ اسطخر، از کوشش وی برای خاموش کردن آتش‌ها در منابع تاریخی می‌توان یافت. در رسالهٔ «کتابخانهٔ تاریخ» دیودور سیسیلی متاخراً (۶۳ پیش از میلاد تا ۱۴ پس از میلاد) از روزهای واپسینِ شکست هخامنشیان از ارتش اسکندر مقدونی و اشغال ایران (حدود ۳۳۰ پیش از میلاد) و مراسم پرحاشیهٔ بدرودِ اسکندر با یارِ نزدیکش «هفَستیون» که در هگمتانه جان باخته بود گزارش می‌کند:
«شاه [اسکندر] دستور داد شهرهای نزدیک تا می‌توانند در برگزاریِ با شکوهِ مراسم همکاری کنند و به مردم آسیا حکم کرد که، تا انتهای مراسم، آتش‌هایی که پارسیان مقدس می‌خوانند را می‌بایست از سرِ احترام خاموش کنند. این آیینی بود که پارسیان به هنگام مرگِ شاهانشان اجرا می‌کردند.»
پیشینه‌های تاریخی آتش بهرام > آتش نیایشگاه اسطخر

نقل قولی از نوشته‌های بروس، کاهن و مورخ بابلی، در جلد اول رسالهٔ کلمنت اسکندریه گزارش می‌کند که اردشیر دوم هخامنشی پیکره‌هایی به بزرگداشت ایزدبانو اَناهید در معابد گوناگون از جمله در پارسه برافراخت. ارتش مقدونی پس از اشغال پارسه تخت جمشید و اسطخر را غارت کرد و از جمله شاه‌نوشتِ زرینِ اوستا را از بین برد. اسطخر دیگر بار در انتهای پادشاهیِ اشکانی به متن تاریخ وارد می‌شود وقتی فرزندِ ساسان خُدایْ، جفتِ شاهدختِ بازرنگیان و سرپرست نیایشگاهِ اسطخر در پارسه، به قدرت رسید و شاهنشاهیِ نوظهور را به نام او بنیان نهاد. در دوران ساسانی نیایشگاهِ اسطخر با نام ایزدبانو و به آتشی که در آن فروزان بود شناخته می‌شد و جایگاهِ نگهبانی از آن اعتباری روزافزون می‌یافت. از القابِ بی‌شمارِ کِرتیرْ موبدِ سرشناسِ ساسانی که هفت پادشاه را به عمر دید، یکی آیین‌بد '' و پادخشایِ «آتشِ [های] اَناهید-اردشیر و اَناهیدبانو در اسطخر» بوده. آوازهٔ آتشٍ نیایشگاهِ اَنَاهید در اسطخر تا هزارهٔ واپسینْ زنده ماند و در آثارِ تاریخ‌نگارانِ بغداد هم حفظ شد. از تصویرپردازیِ المسعودی (حوالی ۹۴۰ تا ۹۵۰ پس از میلاد)، در رسالهٔ اخبارالزمان که قرن‌ها پس از تخریب نیایشگاهِ اسطخر به دست مقدونی‌ها و بازیابی آن به دست ساسانیان نوشته شده، به ما رسیده که:
«یک فرسنگ دورتر از اسطخر، در پای کوهی که باد در آن، مانند غرش ابرها مهیب، روز و شب نفیر می‌کشید، ستون‌هایی سترگ رخ‌نمایی می‌کرد که از فراز آن‌ها پیکره‌هایی مرموز از اسب و حیوانات دیگر، در اشکال و اندازه‌های غول‌آسا قد می‌کشیدند. گرداگرد این بنا حیاطی بس گسترده بود که دیواری سنگی آراسته به نیم‌برجسته‌هایی زیبا و ظریف، آن را احاطه کرده بود.»
المسعودی این آتش را از «ستایش‌شده‌ترین آتش‌های زرتشتی» می‌خواند که شاهدخت‌هُمایْ با افروختنش نیایشگاهِ پیکره-محور را آتش-محور قرار داد. طبری از این نیایشگاه با عنوان «بیت‌النار اَناهید» نام برده. به گمان مری بویس، موبدان شاید پیش از اشغال اسطخر، آتش این نیایشگاه را به نزدیک یزد برده بودند و با آتشِ آتشگاه کاریان یکی کرده و سده‌ها پس‌تر در آتشکدهٔ یزد نشاندند. اسطخر در پی تاریخی خشونت‌بار به مرور از سکنه خالی و در درگیری‌ها با خاک یکسان شد و باستانشناسان در مورد مکان دقیق این دو آتش (اَناهید-اردشیر و اَناهیدبانو) هنوز به نتیجهٔ قطعی دست پیدا نکرده‌اند. گزارش المسعودی گاهی به توصیف از تخت جمشید یا نقش رجب تعبیر شده. اخیراً «بنای فرترکه» در مجاورت مجموعهٔ تخت جمشید به عنوان مکان دست کم یکی از دو آتش (اَناهیدبانو) پیشنهاد شده و شواهدی از جمله بخشی از نگارهٔ یک پیکره در بقایای بنایی سنگی در اسطخر که از پاره‌های آن قرن‌ها بعد در ساخت مسجد جامع استفاده شده، و اشاره‌ای به بنای معبدی در اسطخر در شرح‌حالی از مسیحیان مرو، گمانه‌زنی در مورد وجود نیایشگاه دوم در اسطخر را هم قوت بخشیده.
پیشینه‌های تاریخی آتش بهرام > آتش دهقانان

دورتر در پارت، شاید به دستِ بُرزین‌مِهرنامی، بر کوه ریوند آتشی برافروخته می‌شود. از آذربرزین‌مهر آثارِ چندانی باقی نمانده، هر چند که جایگاه یگانهٔ این آتش و پیوند آن با کارَندِگان و رویش، در نوشته‌های ایرانی بارز است. به روایتی زرتشت سرو کاشمر را در مکان این آتش کاشت. همچنین آذرفرنبغ، که در دوران ساسانی اَرجَش فزون گردانیده شد، به روایتِ اساطیریِ بندهش از خوارزم به کاریان برده و نشانیده شد. [نیازمند تکمیل]
پیشینه‌های تاریخی آتش بهرام > گوناگونی آیین‌ها در دوران اشکانی

آتشکده‌ها در انتهای پادشاهی هخامنشی و آغاز پادشاهی اشکانی در کنار آیین‌های کهن‌تر حضور بارز داشتند. استرابو (۶۴ پیش از میلاد تا ۲۴ پس از میلاد) هم‌عصر پادشاهان اشکانی، در رسالهٔ جغرافیا از آیین‌های اهالی کاپادوکیه آن دوران می‌گوید. به گفتهٔ او فرقه‌ای از مغان که آذرموبدان خوانده می‌شدند در کاپادوکیه حضور چشمگیر داشتند و بسیاری «معابد ایزدان ایرانی» در آنجا بنا شده بوده. در وصف آتشکده‌ها می‌گوید که محفظه‌ای (اتاقی) بود با محرابی در میان آن که مغان آتش را در آن همیشه فروزان نگاه می‌داشتند. او پرستشگاه‌های اَناهیتا و وهومنه را شبیه آتشکده‌ها می‌داند که در آنها به جای آتش در اجرای مناسک پیکره‌های چوبی «برمی‌افراختند». از آیین‌های ساکنان پارسه و تقدیم قربانی به آب و آتش روایت می‌کند که:
«پارسیان پیکره‌ها و آدریان [محراب] برنمی‌افرازند بلکه آیین‌های قربانی را در جایگاهی بلند به‌جای می‌آورند و آسمان را زئوس می‌پندارند. آنان همچنین خورشید را که مهرش می‌نامند و ماه را و آفرودیت را و آتش و زمین را و بادها و آب را نیز بزرگ می‌دارند. آنان پس از خواندن نیایش‌های اهدایی در حالیکه قربانی را به تاج گل‌ها آراسته‌اند آیین یزشن را در جای پاکیزه برگزار می‌کنند.»
و مشاهده می‌کند که:
«در مورد آتش کنده‌های هیزم بی خار بر آتش می‌نهند و از بالا چربی بدان می‌ریزند و آنگاه در حین پاشیدن روغن آن را از پایین می‌افروزند و هرگز بر آتش نمی‌دمند بلکه با بادبزن آن را باد می‌زنند و کسانی را که آتش را خاموش کرده‌اند یا آن را با لاشهٔ مرده یا چیزهای ناپاک آلوده‌اند می‌کشند.»
به گفتهٔ او مغانِ برگزارکنندهٔ آیین، گاه آیین‌های مخصوص خود را داشتند:
«مردگان خود را پس از آنکه با موم پوشاندند به خاک می‌سپارند اما [مغان مرده] را به خاک نمی‌سپارند بلکه آن‌ها را در جایی می‌نهند که مرغان بدرند.»
پیشینه‌های تاریخی آتش بهرام > سه آتش بنیادبخش ایرانشهر ساسانی

در پی سقوط اشکانیان و استقرار شاهنشاهی ساسانی، آتش مقدس به نمادی بسیار پررنگ از اقتدار ساسانیان، و همایی سه‌گانهٔ دهقانان، سواران جنگاور، و روحانیون در روایت رسمی قدرت از دوران تبدیل شد. نگارهٔ آتشدان و نگهبانان پیرامون آن در بسیاری از سکه‌های بازمانده از دوران ساسانی دیده می‌شود، و از آذران بهرام سه گانهٔ ایرانشهری، آذرفرنبغ در پارسه، آذرگشنسپ در ماد، آذرِبُرزین‌مِهر در پارت، در جای جایِ متون پهلوی نام برده می‌شود. گفته شده که بنیان‌گذاران سلسلهٔ ساسانی، پیش از بنای شاهنشاهی نو، نگهبانان آتشِ اَناهید-اردشیر در اسطخر بودند. از دید بویس، فاصله‌ای که زمان میان ساسانیان و هخامنشیان انداخته بود، جایگاه آتش‌های مقدس را به عنوان یادگارانی از دوران باستان بیش از پیش بالا برد. دوران باستانی که ساسانیان می‌کوشیدند خود را میراث‌دار و ادامه‌دهندهٔ آن معرفی کنند.
روش تهیه

آیین بر آتشگاه نشاندن آتش بهرام بر پایهٔ گردآوری، تطهیر، و بازیکی‌کردن ۱۶ آتش، طی مراسمی پیچیده که گاهی ممکن است یک سال طول بکشد، اجرا می‌شود. پارسیان هند بر این باورند که دستورِ تهیهٔ آتش بهرام، برداشتی است از گوشه ای از کتابِ نفیِ دیوان، وَندیداد، که با پرسشی از اهورامزدا آغاز می‌شود
«ای دادار جهان استومند! ای اشون!
کسی که آتش مردارسوز را به «آتش دادگاه» بازگرداند، پس از جدا شدن جان از تن او، پاداش وی چیست؟
اهورا مزدا پاسخ داد:
پاداش وی همان پاداش کسی است که در این جهان استومند، ده هزار پاره آتش را به «آتش دادگاه» برده باشد.»
این پرسش با همین الگو شانزده بار خوانده می‌شود و هر بار اهورامزدا، پاداشی را به پاره‌های آتش، برای «بازگرداندن» آتشی به «آتش دادگاه» می‌شمارد. از آتش مُردار سوز، آتش سَرگین سوز (داروسازان و رنگرزان)، آتش تـَپاله سوز (آتش گرمابه)، آتش کورهٔ آجرپزی، آتش کورهٔ سفالگری، آتش کورهٔ گاوآهن سازی، آتش بوتهٔ زرگری، آتش بوتهٔ سیم گدازی، آتش بوتهٔ برنج گدازی، آتش کورهٔ آهن گدازی، آتش تنور نانوایی، آتش زیر دیگ (آتش آشپزخانه)، آتش اردوگاهی، آتش شبانان، آتش کوچ نشینان، و آتش خانگی نام برده می‌شود.
با اندکی دگرگونی، فهرستی در نوشته‌های پارسیان هند آمده که عبارت است از آتش کورهٔ رنگرزی، آتش کورهٔ سفال‌گری، آتش کورهٔ آجرپزی، آتش بوتهٔ زرگری (یا کیمیاگری)، آتش کورهٔ آهنگری، آتش کورهٔ نانوایی، آتش کورهٔ آبجوسازی، آتش کورهٔ ضرابخانه، آتش کورهٔ کارگاه زرهی، آتش اجاق یک چوپان، آتش اجاق یک سرباز یا رهنورد، آتش اجاق یک درویش مسلک (فقیر، بریده از دنیا)، آتش اجاق سرای پادشاه، آتش اجاق یک بهدین، آتش مردارسوز، و آتش وازشت. هر آتش به اندازه‌ای که در کارها «آلوده» شده با بازخوانی سرودها و اورادی از اوستا (وندیداد و یسنا) با توالی‌ها و مناسک خاص پاکیزه می‌شود. واج‌خوانی‌های متناظر هر آتش در ستایش یک ایزد خاص به تعداد مشخص تکرار می‌شود:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| آتش | مردارسوز | رنگرز | شاه | کوزه‌گر | خشت‌ساز | درویش‌مسلک | زرگر | ضرّاب | آهنگر | زرّاد | نانوا | بت‌پرست یا شرابساز | سرباز یا مسافر | چوپان | آذرخش | بهدین** |
| ایزد | اهورامزدا | وهومنه | اردیبهشت | شهریور | سپندارمذ | هورداد | امرداد | دی به آذر* | آذر | آبان | خورشید | ماه | تیشتر | گوش | دی به مهر* | مهر |
| تکرار | ۹۱ | ۸۰ | ۷۰ | ۶۱ | ۷۵ | ۵۰ | ۶۰ | ۵۵ | ۶۱ | ۶۱ | ۶۱ | ۶۱ | ۳۵ | ۳۳ | ۹۰ | ۱۸۴ |
*آفریدگار.
** فرد زرتشتی، دستور، یا موبد؛ همچنین: آتشی که کسی با سنگ چخماق و چوب روشن کند.
این ۱۶ آتش، سپس در روزی مشخص یکی شده، و پس از چند مرحلهٔ دیگر طهارت، بر آتشگاه قرار داده می‌شود. در برابر، در ترتیبِ تهیهٔ آدوران از ۴ آتش نام برده شده: آتشی از موبدان، آتشی از جنگاوران، آتشی از دهقانان، و آتشی از پیشه وران.
آتش بهرام در ادبیات

در کنار نقش آتش‌های بهرام در افسانه‌ها، مثال‌های بسیاری از آن‌ها در کاربردهای ادبی در شعر می‌توان یافت. [این بخش نیازمند تکمیل است]
آتش بهرام در ادبیات > همسان‌ها > ادبیات ایرلند

در داستانِ آفرینش آغازینِ جهانِ افسانه‌ایِ جِی. آر.آر. تُولکین که در مجموعهٔ سیلْمْریلیون جمع‌آوری شده، پیشه‌ورِ نابغه «فِ.اِ. نُور» از روشناییِ دو درخت «تِلْپِریُون» (سیمین) و «لِئوُره‌لین» (زرین)، سه گوهرگونْ تشعشعِ زلالِ نور، سه «سیلْمْریل» برمی‌افرازد. سیلْمْریل‌ها، خود تابنده و انعکاس دهندهٔ دیگر نورها، بی‌همتا و به‌غایت گرانقدر بودند. پس از آنکه «مِلکُورِ» نغمه‌آلای با همراهیِ ماده‌عنکبوتِ غول‌آسا «اوُن. گُئوُلی. اِنْتْ» درختان گوهرین را از بین بردند، نوری از آن‌ها به‌جای نماند که با زهرِ اوُن. گُئولی. اِنْتْ آلوده نشده باشد، مگر به سیلْمْریل‌ها. فِ.اِ. نُور از دادن سیلْمْریل‌ها به وْلارها که در بازیابی نور دودرخت گوهرین ناکام مانده بودند سر باز زد. اما مِلکُورِ، پدر او «فینْ. وْواِیْ» شاهنشاهِ «نوُلْدُر» را کشت، هر سه سیلْمْریل را ربود، و به دژِ «اَنْگْ. بَنْد» گُریخت. در اعماقِ آن باروی پولادین، او سه گوهر را در تاجِ آهنینِ خود نشاند. فِ.اِ. نُور از آن پس او را «موُرْ. گاثْ» نامید، یعنی دشمنِ تاریکِ آفرینش.
آتش بهرام در دوران کنونی

بنای آتشکدهٔ یزد.
بنای آتشکده ایرانشاه.
افزون بر کاربردهای آیینی آنها، از آتش‌های بهرام به عنوان میراث فرهنگی جهانی و ملی پاسداری می‌شوند.
آتش بهرام در دوران کنونی > افغانستان

در میان میراث غنی افغانستان، بناهای آتشکده‌های بسیاری می‌توان یافت، مانند باقی‌مانده‌های معبد نُه‌گنبد (نوبهار) در بلخ، اما از آتش‌های بهرامی که هنوز فروزان باشند داده‌ای در دست نیست.
آتش بهرام در دوران کنونی > ایران

بسیاری آتشکده‌ها در ایران پس از یورش‌های اسکندر و سپاه اسلام خاموش و ویران شدند، که شماری از آن‌ها به شکل دژهای متروک و چارتاقی‌ها به جای مانده‌اند و برخی در آثار ملی ثبت شده‌اند. در قرنی که گذشت، پارسیان نیکوکار هند برای احیای آتش‌های آیینی زرتشتی در خاستگاه آن‌ها کوشیدند، که بنای آتشکدهٔ یزد بارزترین آن‌ها است. گمان می‌رود که آتشِ این آتشکده، به جای مانده از آذرفرنبغ (یا شاید یکی شدهٔ آذر فرنبغ و آتشِ آناهیتا در اسطخر) باشد که نزدیک ۱۵۰۰ سال فروزان نگه داشته شده.
آتش بهرام در دوران کنونی > هند

پارسیان هند پس از کوچ به گُجَرات، آتش بهرام ایرانشاه را در سال ۹۳۶ پس از میلاد در سنجان بنا کردند که بعداً به اودوادا[تلفظ؟] برده شد و تا امروز فروزان است.
پیوندها به بیرون

ایرانیکا؛ آتش
ویکی‌نبشته؛ شاهنامه فردوسی (مُل): پادشاهی گشتاسپ سد و بیست سال بود ۱
نمایی از تخت سلیمان. در اسطوره، آذرگشنسب به یال اسب کیخسرو می‌نشیند و با روشنی خود تاریکی را پس می‌راند تا بتکده‌ای در کنار دریای چیچست در هم می‌شکند، و آن در آتشگاهی برفراز اَسنَوند کوه می‌نشیند.
خرابه‌های‌آتشکدهٔ کرکو در سیستان.
آتشکدهٔ نوبهار بلخ با معماری سامانی. در داستان پادشاهی گشتاسپ در شاهنامهٔ فردوسی، لهراسپ پدر گشتاسپ از تخت شاهی پایین می‌آید و سی سال را در معبد نوبهار به ستایش و نیایش خورشید سپری می‌کند.
در شاهنامهٔ فردوسی، آتش و سرو گاهی همراه یا همسان آمده‌اند. گشتاسپ (یا شاید زردهشت) آذر مهربرزین را بر آتشگاه می‌نهد و سروی از بهشت در کشمر می‌کارد. اسفندیار در هفت‌خوان خود، رویین‌دژ را باز پس می‌گیرد و آتش زردهشت را با آتشدانی که او از بهشت آورده می‌افروزد.
نمونه‌ای از آتشگاه‌های بدون سقف: پاره‌ای از دژِ مهربین در کوه آتشگاه اصفهان که گفته شده موبدان زرتشتی در آن آتش مقدس افروخته بودند. روشن نیست که این پرستشگاه از ابتدا آتشگاه بوده یا نه و به گمانی در آغازْ معبدی ایلامی بوده.
نگارهٔ آتشِ فروزان که هم‌طراز خشایارشای نخست به دست اقوام امپراتوری هخامنشی حمل می‌شود (چلیپای خشایارشای نخست در نقش رستم؛ سدهٔ پنجم پیش از میلاد). آتش همیشه فروزانِ سرای هر پادشاه در آن دوران نمادی از دوام پادشاهیِ او بوده که با مرگ وی به پایان می‌رسیده.
ویرانه‌های اسطخر که گمان می‌رود نیایشگاه اَنَاهید در دوران پادشاهی اردشیر دوم هخامنشی در آن بنا شده بوده.
تصویر زن و کودک پارسی در هند در قرن ۱۹ام. آیین‌های تهیهٔ آتش بهرام در نوشته‌های پارسیان هند حفظ شده.
ریل‌باز

عکاسان ریل‌باز در بلژیک، در وداع با لوکوموتیو کلاس 51 NMBS/SNCB
ریل‌باز در حال عکاسی از سرویس کالترین در ایالات متحده
یک ریل‌باز، علاقه‌مند خط‌آهن یا علاقه‌مند قطار (انگلیسی آمریکایی)، هواخواه راه‌آهن یا علاقه‌مند خط‌راه‌آهن (انگلیسی استرالیایی / بریتانیایی)، دیدورقطار (به انگلیسی: trainspotter) یا باره‌آهنی‌شناس (به انگلیسی: ferroequinologist)، فردی است که به ویژه از نظر تفریحی، به حمل‌ونقل ریلی علاقه دارد.
ریل‌بازان در سنین مختلف در سراسر جهان یافت می‌شوند. آنها اغلب علاقه خود را با سرگرمی‌های دیگر، به ویژه عکاسی و فیلم‌نگاری، پویش‌سازی رادیویی، مدل‌سازی راه‌آهن، مطالعه تاریخچه راه‌آهن و شرکت در ایستگاه‌های راه‌آهن و تلاش‌های حفاظت از خودروهای ریلی ترکیب می‌کنند.
بیشتر خواندن

Adams, Will (2006). Trainspotting Days. Kettering: Silver Link Publishing. ISBN 1-85794-267-1.
Carter, Ian (2008). British Railway Enthusiasm. Manchester: Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6566-8.
Gray, Adrian (February 1986). "Rail Enthusiast No. 1". Rail Enthusiast. No. 53. EMAP National Publications. p. 43. ISSN 0262-561X. OCLC 49957965.
Harvey, Michael G. (2004). Forget the Anorak: what trainspotting was really like. Stroud: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-3402-6.
Harvie, Christopher (1992). "The English railway enthusiast".  In Diller, Hans-Jürgen (ed.). Englishness. Heidelberg: Carl Winter. pp. 107–22. ISBN 3-533-04536-6.
Marchant, Ian (2003). -9780747565789 Parallel lines: or, Journeys on the Railway of Dreams. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-6578-3. {{cite book}}: Check |url= value (help)
Marsden, Colin J. (2010). Rail Guide 2010. Shepperton: Ian Allan. ISBN 978-0-7110-3457-0.
Mathison, Phil (2006). Shed Bashing with the Beatles. Newport, Yorkshire: Dead Good Publications. ISBN 0-9546937-3-6.
Packer, David (2003). Well Trained. Leigh: Triangle Publishing. ISBN 0-9529333-8-1.
Whittaker, Nicholas (1995). Platform Souls: The Trainspotter as Twentieth Century Hero. London: Gollancz. ISBN 0-575-05981-8.
امپراتوری گال

امپراتوری گال (لاتین: Imperium Galliarum) که گاهی امپراتوری گالی هم نامیده می‌شود، منتسب به گال‌ها می‌باشد و نامی است برای بخش‌های جدائی ناپذیر از امپراتوری روم که عملاً به عنوان یک کشور مجزا از ۲۶۰ تا ۲۷۴ دوام داشت. این امپراتوری توسط پوستموس در ۲۶۰ و به دنبال تهاجم بربرها و بی‌ثباتی و ناپایداری در رم پدید آمد و در آن زمان شامل سرزمین‌های آلمان، گالیا، بریتانیا و بخش‌هایی از اسپانیا بود. سلسله مراتب منتج به این وقایع مربوط به بحران قرن سوم می‌باشد. پس از قتل پوستموس در ۲۶۸ این امپراتوری بسیاری از قلمروهای خود را از دست داد اما تحت هدایت تعدادی از امپراتوران غاصب به حیات خود ادامه داد. این امپراتوری پس از نبرد چالونز در ۲۷۴ و در زمان امپراتور اورلیان مجدداً به دامان امپراتوری روم بازگشت.
فریست اووک، کارولینای شمالی

| Forest Oaks, North Carolina | Forest Oaks, North Carolina |
| --- | --- |
CDP: CDP
Location of Forest Oaks, North Carolina: Location of Forest Oaks, North Carolina
کشور: ایالات متحده آمریکا
ایالت: کارولینای شمالی
شهرستان: Guilford
مساحت: مساحت
 • کل: ۵٫۱ مایل مربع (۱۳٫۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۵٫۱ مایل مربع (۱۳٫۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۱ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۷۱ فوت (۲۳۵ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۳٬۲۴۱
 • تراکم: ۶۳۸٫۸/مایل مربع (۲۴۶٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 27406
کد منطقه: 336
FIPS code: 37-24198
GNIS feature ID: 1867429
فریست اووک (به انگلیسی: Forest Oaks) شهری در ایالت کارولینای شمالی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳٬۸۹۰ نفر بوده‌است.
اقلیم

برای دیگر کاربردها، اقلیم (ابهام‌زدایی) را ببینید.
«آب‌وهوا» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای شرایط کوتاه‌مدت جوّی، وضع هوا را ببینید.
نقشه اقلیمی جهان
اقلیم یا آب‌وهوا (به فرانسوی: Climat) به شرایط آب و هوایی یک منطقهٔ جغرافیایی نظیر دما، رطوبت، فشار اتمسفر، باد، بارش و سایر مشخصه‌های هواشناسی در مدت زمانی نسبتاً طولانی گفته می‌شود. در هواشناسی معمولاً شرایط حال حاضر هوا مورد بررسی قرار می‌گیرد در حالی که در اقلیم‌شناسی مشخصه‌های درازمدت آب و هوایی مورد توجه است.
تعریف و توصیف

اقلیم (از کلیما در یونان باستان) معمولاً به عنوان میانگین آب و هوا برای مدت طولانی تعریف می‌شود. بازه زمانی این تعریف برای یک دوره متوسط ۳۰ ساله است، اما بسته به هدف مورد نظر، ممکن است غیر از دوره متوسط، از بازه‌های زمانی مختلف دیگر مانند اندازه تغییرات روز به روز یا سال به سال نیز استفاده شود. تعریف واژه‌نامه هیئت بین‌المللی تغییر اقلیم (Ipcc) مربوط به ۲۰۰۱ به شرح زیر است: «اقلیم به معنای دقیقتر کلمه معمولاً به عنوان «میانگین آب و هوا» تعریف می‌شود. این عنوان توصیف آماری میانگین و تغییر مقادیر مربوط در یک بازه زمانی از ماه‌ها تا هزاران یا میلیون‌ها سال را در بر می‌گیرد. طبق تعریف سازمان جهانی هواشناسی (WMO) دوره کلاسیک آن ۳۰ سال است که اغلب شامل متغیرهای سطحی، مانند وضعیت دما، بارش و باد می‌باشد. اقلیم به معنای وسیع‌تر کلمه توصیف سیستم‌های آماری را نیز در بر می‌گیرد.»
هوا یا وضع هوا به دمای روزانه، بارندگی، وزش باد و دیگر شرایط جوّی اشاره دارد، درحالی‌که اقلیم یا آب و هوا اصطلاحی برای بیان میانگین شرایط جوی در دوره‌های زمانی طولانی‌تر است.
آب و هوا یا اقلیم برآمد شرایط جوی یک محل طی بازه زمانی معین (معمولاً چند دهه) است. به عبارت دیگر رویدادهای پر بسامد جوی طی سالیان متمادی را اقلیم گویند؛ در جمع‌بندی و طبق تعریف ارائه شده به وسیلهٔ کاویانی و علیجانی (۱۳۷۹)، آب و هوا (اقلیم) را می‌توان «شرایط جوی غالب (دراز مدت) در یک محل» تعریف کرد. اقلیم‌شناسی دانشی است که اقلیم (آب‌وهوا) را مطالعه می‌کند و از زیرشاخه‌های جغرافیای طبیعی است.
طبقه‌بندی اقلیمی

مقالهٔ اصلی: طبقه‌بندی اقلیمی
طبقه‌بندی‌های اقلیمی سیستم‌هایی هستند که اقلیم‌های جهان را دسته‌بندی می‌کنند. یک طبقه‌بندی اقلیمی ممکن است با طبقه‌بندی زیست‌بوم ارتباط نزدیکی داشته باشد، زیرا آب و هوا تأثیر عمده ای بر زندگی در یک منطقه دارد. سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن یکی از پرکاربردترین سامانه‌های طبقه‌بندی اقلیمی است که نخستین‌بار در سال ۱۸۹۹ ارائه شد.
طبقه‌بندی اقلیمی > تقسیمات اقلیمی معماری ایران

اقلیم در مناطق مختلف دنیا با عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا مشخص می‌شود. ایران فلاتی است مرتفع که در عرض جغرافیایی (۴۰–۲۵)درجه در نیمکرهٔ شمالی و در منطقهٔ گرم واقع است. تقسیمات اقلیمی، که بر اساس مطالعات و پیشنهادهای دانشمندان محیط‌شناس ایرانی تدوین شده عموماً در حیطهٔ معماری شامل تقسیم‌بندی‌های چهارگانه به شرح زیر است:
اقلیم گرم و خشک (فلات مرکزی ایران)
اقلیم سرد کوهستانی (مناطق کوهستانی غرب کشور)
اقلیم معتدل و مرطوب (کرانهٔ جنوبی دریای خزر)
اقلیم گرم و مرطوب (کرانهٔ شمالی خلیج فارس و دریای عمان)
ثبت و ضبط اقلیم > دیرین‌اقلیم‌شناسی

مقالهٔ اصلی: دیرین‌اقلیم‌شناسی
دیرین‌اقلیم‌شناسی مطالعه آب و هوای گذشته در یک دوره بزرگ از تاریخ زمین است. این علم از شواهدی با مقیاس‌های زمانی مختلف (از دهه‌ها تا هزاره‌ها) از صفحات یخی، حلقه‌های درختان، رسوبات، گرده‌ها، مرجان‌ها و سنگ‌ها برای تعیین وضعیت گذشته آب و هوا استفاده می‌کند. دیرین‌اقلیم‌شناسی دوره‌های ثبات و دوره‌های تغییر اقلیم را نشان می‌دهد و می‌تواند نشان دهد که آیا تغییرات اقلیمی از الگوهایی مانند چرخه‌های منظم پیروی می‌کنند یا خیر.
ثبت و ضبط اقلیم > اقلیم‌شناسی امروزی

همچنین ببینید: اندازه‌گیری ماهواره‌ای دما
جزئیات ثبت آب و هوای مدرن از طریق اندازه‌گیری از ابزارهای اندازه‌گیری وضع هوا مانند دماسنج، فشارسنج و بادسنج در طول چند قرن گذشته شناخته شده است. ابزارهای مورد استفاده برای مطالعه وضع هوا در مقیاس زمانی مدرن، فرکانس مشاهده آنها، خطای شناخته شده آنها، محیط نزدیک آنها و قرار گرفتن در معرض آنها در طول سال‌ها تغییر کرده است که در مطالعه اقلیم قرن‌های گذشته باید مورد توجه قرار گیرد. رکوردهای بلندمدت اقلیمی مدرن به سمت مراکز جمعیتی و کشورهای ثروتمند منحرف می‌شود. از دهه ۱۹۶۰، پرتاب ماهواره‌ها امکان جمع‌آوری داده را در مقیاس جهانی، از جمله مناطقی با حضور کم یا بدون حضور انسانی، مانند شمالگان و اقیانوس‌ها را فراهم می‌کند.
تغییرپذیری اقلیم

مقالهٔ اصلی: تغییرپذیری و تغییر اقلیم
تغییرپذیری اقلیم اصطلاحی است برای توصیف تغییرات در وضعیت میانگین و سایر ویژگی‌های اقلیم (مانند احتمال وقوع هوای غیرعادی و غیره) «در تمام مقیاس‌های مکانی و زمانی فراتر از رویدادهای مشخص جوّی». برخی از تغییرات به نظر نمی‌رسد به‌طور سیستماتیک ایجاد می‌شوند، بلکه در زمان‌های تصادفی رخ می‌دهند. چنین تغییرپذیری، تغییرپذیری تصادفی یا نویز نامیده می‌شود. از سوی دیگر، تنوع دوره ای نسبتاً منظم و در حالت‌های متمایز تغییرپذیری یا الگوهای اقلیمی رخ می‌دهد.
تغییر اقلیم

مقالهٔ اصلی: تغییر اقلیم
همچنین ببینید: فهرست رکوردهای هواشناسی و نسبت‌دهی رویدادهای شدید
تغییر اقلیم عبارت است از تغییر اقلیم جهانی یا منطقه ای در طول زمان. تغییر اقلیم منعکس‌کننده تغییرات در وردش‌پذیری یا وضعیت متوسط جوّ در مقیاس‌های زمانی از دهه‌ها تا میلیون‌ها سال است. این تغییرات می‌تواند ناشی از فرآیندهای درونی زمین، نیروهای خارجی (مانند تغییرات در شدت نور خورشید) یا فعالیت‌های انسانی مانند تغییرات اقلیمی اخیر باشد. دانشمندان هم‌ارزی تابشی زمین (EEI) را به عنوان معیاری اساسی برای وضعیت تغییرات جهانی اقلیم تعیین کرده‌اند.
در استفاده اخیر، به ویژه در زمینه سیاست‌گذاری زیست‌محیطی، اصطلاح «تغییر اقلیم» اغلب تنها به تغییرات آب و هوای امروزی، از جمله افزایش متوسط دمای سطح که به عنوان گرمایش جهانی شناخته می‌شود، اشاره دارد. در برخی موارد، مانند کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم سازمان ملل متحد (UNFCCC) این اصطلاح با فرض علیت انسانی نیز به کار می‌رود. این کنوانسیون از عنوان «تغییرپذیری اقلیم» برای تغییرات غیرانسانی استفاده می‌کند.
مدل‌های اقلیمی

مقالهٔ اصلی: مدل اقلیمی
مدل‌های اقلیمی استفاده از روش‌های کمّی برای شبیه‌سازی فعل و انفعالات و انتقال انرژی تابشی بین جوّ، اقیانوس‌ها، سطح زمین و یخ از طریق یک سری معادلات فیزیکی است. این مدل‌ها برای اهداف مختلفی استفاده می‌شوند، از جمله مطالعه دینامیک سیستم وضع هوا و اقلیم تا پیش‌بینی اقلیمی آینده. در همه مدل‌های اقلیمی، انرژی ورودی به زمین به‌عنوان تابش الکترومغناطیسی موج کوتاه (شامل طیف مرئی) با انرژی خروجی از زمین به عنوان تابش الکترومغناطیسی موج بلند (فروسرخ) در حالت تعادل یا تقریباً متعادل است. هر گونه عدم تعادل منجر به تغییر در دمای متوسط زمین می‌شود.
طبقه‌بندی اقلیمی دنیا بر پایه سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن.
تغییر دمای هوای سطحی طی ۵۰ سال گذشته.
دمای مشاهده‌شده توسط ناسا در مقایسه با میانگین ۱۸۵۰–۱۹۰۰ مورد استفاده توسط IPCC به عنوان دمای پایه پیش از دوران صنعتی. محرک اصلی افزایش دمای جهانی در عصر صنعتی، فعالیت‌های انسانی به‌همراه نیروهای طبیعی است که تغییرپذیری اقلیم را بیشتر می‌کنند.