stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
آنو
ارتباط با خداییان دیگر > ملازمان

نینشوبور، «وزیر کهن‌الگویی خدایان» اساساً با اینانا مرتبط بود، اما می‌توان او را به عنوان سوکال (وزیر الهی، خدایی همراه) آنو نیز توصیف کرد. ارتباط بین او و آنو از زمان سلطنت سلسله سوم اور به بعد گواهی شده است. نقش او به عنوان یک خدایی شفاعت‌دهنده محبوب در دین سومری ناشی از موقعیت او به عنوان خدمتگزار خداییان اصلی بود، که منجر به این باور شد که او می‌تواند با اربابانش، هم با اینانا و هم با آنو، از طرف درخواست‌کنندگان انسانی میانجیگری کند. خدایی دیگری که می‌توان در همان نقش قرار داد ایلابرات بود. در متون مربوط به هزاره دوم پیش از دوران مشترک، نینشوبور و ایلابرات همزیستی داشتند و حداقل در برخی موارد نام نینشوبور، مذکر تلقی شد، و املای لوگوگرافی ایلابرات بود، برای مثال در ماری در نام‌های شخصی. پیشنهاد شده است که تفاوت در جنسیت نینشوبور مربوط به تلفیق‌گرایی با ایلابرات است. الهه آماسگنودی را می‌توان به عنوان سوکال آنو نیز در نظر گرفت، همانطور که در یک متن واژگانی بابلی باستان گواهی شده است. کاکا نیز در چند مورد در این نقش گواهی شده است، اگرچه در انوما الیش او سوکال آنشار است.
در دوره‌های بعدی، دیگر سوکال‌های آنو تحت‌الشعاع پاپسوکال، که در اصل با خدایی به نام زابابا مرتبط بود، قرار گرفتند، که احتمالاً ریشه‌ ترقی او صرفاً به خاطر حضور کلمه سوکال در نام او بود. در بافت اصطلاحاً «الهیات باستانی» که عمدتاً متکی بر فهرست‌های خدایی است، که در اوروک تحت حکومت هخامنشیان و سلوکیان توسعه یافت، او کاملاً با نینشوبور شناسایی شد و بنابراین به سوکال آنو و یکی از هجده خدای اصلی شهر تبدیل شد. او پیش از آن در این شهر پرستش نمی‌شد.
ارتباط با خداییان دیگر > همترازان خارجی

بر اساس تفسیری از شورپو، همتای عیلامی آنو جبرو بود. با این حال، بر اساس فهرست خدای آن = آنوم، خدایی به نام یابنو (dia-ab-na)، «انلیل عیلام» بود. ویلفرد جی. لمبرت نتیجه‌گیری کرد که جبرو و یابنو باید دو املا از یک نام در نظر گرفته شوند. در حالی که جبرو در منابع بین‌النهرینی به عنوان خدایی عیلامی توصیف شده، در هیچ متن شناخته‌شده عیلامی از او نامی برده نشده است.
در فهرست خدای آنشار = آنوم یکی از نام های آنو همورنو است که از واژه هوری گرفته شده که به آسمان اشاره دارد. با این حال، در حالی که هوریان زمین و آسمان را می‌پرستیدند، آنها را به عنوان خداییان انسان‌انگاری‌شده نمی‌دانستند. جدا از این، آنو با نامِ خود در اساطیر هوری ظاهر می‌شود.
در حالی که رابرت مونتی استدلال می‌کند که به نظر می‌رسد کنعانی‌ها ویژگی‌های آنو را به ال نسبت داده‌اند، در واقع هیچ همترازی از آنو در پانتئون‌های دولتهای مختلف سوریه باستان وجود نداشت. هم رئیس پانتئون داخلی، داگان، و هم رئیس پانتئون ساحلی، ال، همتای انلیل در نظر گرفته می‌شدند و نه آنو. مونتی علاوه بر این خدایی را که از آن به عنوان «شمیم» یاد می‌کند، مستقیم‌ترین معادل آنو در پانتئون کنعانیان و به‌عنوان مظهر آسمان توصیف می‌کند، اما این نام عنوانی برای خدای آب‌وهوا بعل بود که به خدایی جداگانه ( بعل‌شمین) تبدیل شد، و متون آرامی نشان می‌دهد که او را معادل حداد می‌دانستند تا آنو که در شرق و دورتر وجود داشت.
گاهی پیشنهادشده است که در دوره هلنیستی، آنو با زئوس خدای یونانی شناسایی می‌شد، اما اکثر آشورشناسان این احتمال را نامطمئن می‌دانند، یکی از استثناها النور رابسون است. جولیا کرول اشاره می‌کند که نویسندگانی که این موضوع را پیشنهاد می‌کنند، روشن نمی‌کنند که آیا منظورشان این است که «سلوکی‌ها خودشان چنین معادله‌ای را برقرار کردند (...)، یا اینکه علما-کاهنان اوروکی، پادشاهان جدید خود را در مورد شباهت بین این دو خدا قانع کردند (...)، یا حتی اینکه آنها واقعاً معتقد بودند که آنو و زئوس یکسان هستند.» هیچ مدرک مستقیمی از هیچ یک از این احتمالات در دسترس نیست. به گفته والتر بورکرت، محقق دین یونان باستان، شباهت‌های ادبی مستقیمی بین آنو و زئوس وجود دارد. به گفته وی، صحنه‌ای از لوح VI حماسه گیلگمش که در آن ایشتار پس از رد شدن توسط گیلگمش، به نزد آنو می‌آید و به مادرش آنتو شکایت می‌کند، اما به ملایمت توسط آنو سرزنش می‌شود، مستقیماً به صحنه‌ای از کتاب V در ایلیاد مشابهت دارد. در این صحنه، آفرودیت که بورکرت او را نمو یونانی پسین ایشتار می‌داند، توسط قهرمان یونانی دیومدس در حالی که تلاش می‌کند پسرش آئنیاس را نجات دهد، زخمی می‌شود. او به کوه المپ می‌گریزد و در آنجا نزد مادرش دیون گریه می‌کند، خواهرش آتنا او را تمسخر می‌کند و پدرش زئوس او را به ملایمت سرزنش می‌کند. نه تنها شباهت روایت‌ها قابل توجه است، بلکه این واقعیت نیز وجود دارد که نام دیون مونث نام زئوس است، همانطور که آنتو مونث آنو است. دیون در بقیه ایلیاد که در آن همسر زئوس الهه هرا است ظاهر نمی‌شود. بنابراین بورکرت نتیجه‌گیری می‌کند که دیون به وضوح یک گرته‌برداری از آنتو است.
همترازی بین آنو و اهورامزدا بر اساس این فرض پیشنهاد شده است که اتباع غیر پارسی امپراتوری هخامنشی ممکن است دومی را صرفاً به عنوان خدای آسمان در نظر گرفته باشند.
پرستش > اوروک در اواخر دوره سلوکی و اشکانی

در حالی که چنین فرض می‌شود که فعالیت مذهبی در اوروک تا اواخر دوره سلوکی و اوایل دوره اشکانی ادامه داشته است، بخش بزرگی از مجموعه بیت رش در نهایت در اثر آتش‌سوزی ویران شد. بیت رش به عنوان یک قلعه بازسازی شد و در حالی که در دوره اشکانی معبد کوچکی در کنار آن ساخته شد، به احتمال زیاد خدایان بین‌النهرین دیگر در آنجا پرستش نمی‌شدند. بر اساس یک کتیبه یونانی به تاریخ ۱۱۱ دوران مشترک، خدایی که در اوروک در اوایل هزاره اول پرستش می‌شد، ظاهراً گرئوس ناشناخته بود، معبد او در زمان سلطنت بلاش یکم به سبکی خارجی شبیه به ساختمان‌های رومی ساخته شد. آخرین متن به خط میخی از این مکان یک لوح نجومی مربوط به سال ۷۹ یا ۸۰ دوران مشترک است که احتمالاً آخرین متن خط میخی است که در دوران باستان نوشته شده است. چنین فرض شده است که آخرین بقایای مذهب و فرهنگ محلی اوروک در زمان فتح بین‌النهرین توسط ساسانیان ناپدید شد، اگرچه پرستش خدایان به صورت انفرادی ممکن است بیشتر از کتابت خط میخی دوام یافته باشد.
اسطوره‌شناسی > سومری > افسانه آفرینش سومری

منبع اصلی اطلاعات درباره «پیدایش اریدو»، پیش‌درآمد شعر حماسی بیلگمس و جهان زیرین است، که به طور خلاصه روند آفرینش را شرح می‌دهد: در ابتدا، تنها نامو وجود دارد، که دریای ازلی است. سپس، نامو آن (نام سومری آنو)، آسمان، و کی، زمین را به دنیا می آورد. آن و کی با یکدیگر جفتگیری می‌کنند و باعث می‌شوند کی انلیل، خدای باد را به دنیا بیاورد. انلیل آن را از کی جدا می‌کند و زمین را به عنوان قلمرو خود قرار می‌دهد، در حالی که آسمان به آن می‌رسد.
در سومری، نام «آن» به جای «آسمان‌ها» به کار می‌رفت، بنابراین در برخی موارد تردید وجود دارد که آیا این واژه، خدای آن و یا آسمان‌ها را نشان می‌دهد. در کیهان‌شناسی سومری، آسمان به‌عنوان مجموعه‌ای از سه گنبد تصور می‌شد که زمین مسطح را می‌پوشاند. اعتقاد بر این بود که هر یک از این گنبدهای آسمان از یک سنگ قیمتی متفاوت ساخته شده است. اعتقاد بر این بود که آن، بلندترین و بیرونی‌ترین این گنبدها است و تصور می‌شد از سنگ مایل به قرمز ساخته شده است.
اسطوره‌شناسی > سومری > اساطیر اینانا

اینانا و ابیه، که با عنوان الهه قدرتهای ترسناک الهی نیز شناخته می‌شود، شعری است  ۱۸۴ سطری که توسط شاعر اکدی انهدوآنا به زبان سومری نوشته شده است. در این شعر، رویارویی اینانا نوهٔ آن با کوه ابیه، کوهی در رشته کوه زاگرس توصیف می‌شود. آن به طور گذرا در صحنه‌ای از شعر ظاهر می‌شود که در آن اینانا از او درخواست می‌کند که به او اجازه دهد کوه ابیه را ویران کند. آن به اینانا هشدار می‌دهد که به کوه حمله نکند، اما اینانا این هشدار را نادیده می‌گیرد و بدون توجه به کوه ابیه حمله و آن را ویران می‌کند.
شعر اینانا بر آسمان حاکم می‌شود روایتی بسیار تکه‌تکه‌شده، اما مهم از تسخیر معبد ایِنا در اوروک توسط اینانا است. این متن با گفتگوی بین اینانا و برادرش اوتو آغاز می‌شود که در آن اینانا از این مساله که معبد ایِنا در قلمرو آنها نیست ابراز تاسف می‌کند و تصمیم می‌گیرد که آن را به عنوان مایملک خودش ادعا کند. متن در این نقطه از روایت به طور فزاینده‌ای تکه‌تکه می‌شود، اما به نظر می‌رسد که عبور دشوار او را از میان یک مرداب برای رسیدن به معبد توصیف می‌کند، در حالی که یک ماهیگیر به او می‌گوید که کدام مسیر را بهتر است طی کند. در نهایت، اینانا به آن می‌رسد، که از غرور او شوکه شده است، اما با این وجود قبول می‌کند که موفق شده است و معبد اکنون قلمرو او است. متن با سرودی در مورد عظمت اینانا به پایان می‌رسد. این افسانه ممکن است نشاندهندهٔ کسوفِ اقتدار کاهنان آن در اوروک و انتقال قدرت به کاهنه‌های اینانا باشد.
اسطوره‌شناسی > اکدی > حماسه گیلگمش

در صحنه‌ای از حماسه گیلگمش به زبان اکدی که در اواخر هزاره دوم پیش از دوران مشترک نوشته شده است، دختر آنو، ایشتار، همتای سامی شرقی اینانا، تلاش می‌کند تا قهرمان گیلگمش را اغوا کند. هنگامی که گیلگمش پیشروی او را رد کرد، ایشتار با خشم به آسمان می‌رود و به آنو می‌گوید که گیلگمش به او توهین کرده است. آنو از او می‌پرسد که چرا به جای رویارویی با گیلگمش به او شکایت می‌کند. ایشتار از آنو می‌خواهد که نرگاو آسمان را به او بدهد و سوگند یاد می‌کند که اگر آن را به او ندهد دروازه‌های جهان زیرین را می‌شکند و مردگان را زنده می‌کند تا زنده‌ها را بخورند. آنو نرگاو آسمان را به ایشتار می‌دهد و ایشتار آن را برای حمله به گیلگمش و دوستش انکیدو می‌فرستد. صحنه‌ای از حماسه اوگاریتی آقات که در آن الهه جنگجوی آنات با رئیس خدایان،  ال، روبرو می‌شود تا درخواست اجازهٔ کشتن قهرمان نامبخش (پس از آنکه مورد طعنه او قرار گرفته است) را با او در میان بگذارد، با این بخش از حماسه گیلگمش مقایسه شده است.
اسطوره‌شناسی > اکدی > اسطوره آداپا

در اسطوره آداپا، که برای اولین بار در دوره کاسی گواهی شده است، آنو متوجه می‌شود که باد جنوبی به مدت هفت روز به سمت زمین نمی‌وزد. او دلیل را از سوکال ایلابرات می‌پرسد. ایلابرات پاسخ می‌دهد که به این دلیل است که آداپا، کاهن ائا (معادل سامی شرقی انکی) در اریدو، بال باد جنوب را شکسته است. آنو می‌خواهد آداپا را نزد او احضار کنند، اما، قبل از حرکت آداپا، ائا به او هشدار می‌دهد که هیچ‌یک از غذاها را نخورد یا از آبی که خدایان به او می‌دهند ننوشد، زیرا غذا و آب مسموم است. آداپا به نزد آنو می‌رود و به او می‌گوید که دلیل شکستن بال باد جنوب این بود که او برای ائا در حال ماهیگیری بود و باد جنوب باعث ایجاد طوفانی شد که قایق او را غرق کرد. دوموزید و نینگیشزیدا دربانان آنو به نفع آداپا صحبت می‌کنند. این مساله خشم آنو را فرو می‌نشاند و دستور می‌دهد که به جای آب و غذای مرگ، به آداپا آب و غذای جاودانگی برای پاداش داده شود. اما آداپا به توصیه ائا عمل می‌کند و از خوردن غذا امتناع می‌ورزد. داستان آداپا مورد علاقه کاتبان بود، که او را بنیانگذار پیشه خود می‌دانستند و تعداد خیلی زیادی از نسخه‌ها و گونه‌های این اسطوره در سراسر بین‌النهرین یافت شده است که کل دوره تاریخ بین‌النهرین را در بر می‌گیرد. داستان حضور آداپا در نزد آنو با داستان یهودی پسین آدم و حوا مقایسه شده که در سفر پیدایش ثبت شده است. همانطور که آنو پس از امتناع از خوردن غذای جاودانگی، آداپا را مجبور می‌کند به زمین بازگردد، یهوه در داستان کتاب مقدس، آدم را از باغ عدن بیرون می‌راند تا از خوردن میوه درخت زندگی جلوگیری کند. به طور مشابه، آداپا به عنوان کهن الگوی همه کاهنان در نظر گرفته می‌شد؛ در حالی که آدم در سفر پیدایش به عنوان کهن الگوی همه نوع بشر معرفی شده است.
اسطوره‌شناسی > اکدی > ارا و ایشوم

در شعر حماسی ارا و ایشوم که در قرن هشتم پیش از دوران مشترک به زبان اکدی سروده شده است، آنو به ارا، خدای نابودی، «سبتو» می‌دهد که به عنوان سلاح‌های شخصی‌شده توصیف می‌شوند. آنو به ارا دستور می‌دهد که از آنها برای قتل عام انسانها در زمانی که پرجمعیت  شدند و سر و صدای زیادی ایجاد کردند، استفاده کند (لوح I, 38ff).
اسطوره‌شناسی > هوری

یکی از اسطوره‌های متعلق به اصطلاحاً «چرخه کوماربی» آنو را در میان خدایان درگیر نشان می‌دهد. در حالی که این اسطوره عمدتاً از روی ترجمه هیتی شناخته می‌شود، به محیط فرهنگی هوری تعلق دارد و عمدتاً در مکانهایی در سوریه و بین‌النهرین و نه آناتولی قرار دارد. این اسطوره بیانگر آن است که در گذشته‌های دور، «پادشاه آسمان» آلالو بود و آنو در جایگاه جامدار او قرار داشت، اما منشأ هیچ یک از دو خدا توضیح داده نمی‌شود. پس از نه سال، آنو علیه مافوق خود شورش کرد، او را از سلطنت خلع کرد و به جهان زیرین فراری داد. با این حال، پس از نه سال دیگر، جامدار خودش، کوماربی، «قلمهٔ آلالو» به او حمله کرد تا سلطنت را برای خود تصاحب کند. آنو تلاش کرد به آسمان فرار کند، اما کوماربی اندام تناسلی آنو را گاز گرفت و آن را بلعید. در نتیجه بلعیدن اندام تناسلی آنو، کوماربی با پسر آنو تشوب (تارهونا در ترجمه هیتی) و دو خدایی دیگر، تاشمیشو و رودخانه دجله، آبستن می‌شود. آنو در این مورد به او طعنه می‌زند. تشوب متعاقباً از جمجمه شکافتهٔ کوماربی متولد شد، به شیوه‌ای که بکمن با تولد آتنا در اساطیر یونان مقایسه می‌کند، و در حالی که بقیه روایت به خوبی حفظ نشده، مشخص است که او از تلاش‌های کوماربی برای از بین بردنش گریخت.
ویلفرد جی. لمبرت پیشنهاد کرد که پیش از این یک افسانه بین‌النهرینی ناشناخته در مورد رویارویی بین آلالا و آنو وجود داشته و الهام‌بخش سنت هوری-هیتی در مورد درگیری آنها بوده است.
تاثیر پسین

اشاره‌ای به شجره‌نامه‌ای از خدایان شبیه به انوما الیش، و نیز به آنو، از نوشته‌های اودموس رودسی، شاگرد ارسطو، شناخته شده است، که آثار او فقط در نقل‌قول‌های داماسکیوس، نویسنده نوافلاطونی که در قرن ششم دوران مشترک زندگی می‌کرد، حفظ شده است:
معلوم نیست اودموس بر چه منبعی تکیه کرده است، اگرچه بروص را می‌توان با قطعیت رد کرد زیرا غیرقابل قبول است که اولی آنقدر عمر کرده باشد که آثار دومی را بخواند. علاوه بر این، گنجاندن انلیل (ایلیلوس) به عنوان همتای ائا (آوس) و آنو (آنوس) نشان می‌دهد که در حالی که منبع استفاده شده مشابه انوما الیش است،  با آن یکسان نبوده است. تفاوت دیگر در روایت اودموس این واقعیت است که منشأ مومو (مویمیس) روشن است، در حالی که اثر بابِلی ذکر شده مستقیماً آن را توضیح نمی‌دهد.
چنین استدلال شده است که مجموعه‌ای از کودتاهای الهی که در اسطوره کوماربی توصیف شده است، بعدها مبنای داستان آفرینش یونانی شد که در شعر بلند تئوگونیا شرح داده شده است؛ این اثر را شاعر بوئوتیایی، هزیود در قرن هفتم پیش از دوران مشترک نوشته است. با این حال، گری بکمن اشاره می‌کند که غیرممکن نیست که این دو اسطوره صرفاً از بن‌مایه‌های مشابه موجود در محیط فرهنگی مشترک مدیترانه باستان («کوئین») ایجاد شده باشند و هزیود لزوماً مستقیماً به سنت کوماربی بستگی نداشته باشد. در شعر هزیود، اورانوس خدا-آسمان ازلی توسط پسرش کرونوس سرنگون و اخته می‌شود، تقریباً به همان شیوه‌ای که آنو توسط کوماربی در داستان هوری سرنگون و اخته می‌شود. کرونوس نیز به نوبه خود توسط پسر خود زئوس سرنگون می‌شود. در یکی از اسطوره‌های اورفیک، کرونوس دقیقاً به همان شیوه‌ای که کوماربی با آنو انجام می‌دهد، اندام تناسلی اورانوس را گاز می‌گیرد. با این وجود، رابرت موندی خاطرنشان می‌کند که اورانوس هرگز برای یونانیان اهمیت اساطیری قابل مقایسه با اهمیت آنو برای بین‌النهرینی‌ها را نداشت. در عوض، موندی اورانوس را «انعکاس رنگ‌پریده آنو» می‌نامد، و اشاره می‌کند که «به غیر از اسطوره اختگی، او اصلاً به عنوان یک شخصیت کیهانی اهمیت بسیار کمی دارد و به هیچ وجه به شکلی اصولی با پادشاهی در ارتباط نیست».
در اواخر دوران باستان، نویسندگانی مانند فیلون بیبلوسی تلاش کردند چارچوب سلسله‌ای داستان‌های هیتی و هزیودی را بر اساطیر کنعانی تحمیل کنند، اما این تلاش‌ها اجباری است و با آنچه به نظر می‌رسد اکثر کنعانی‌ها واقعاً به آن معتقد بودند، تناقض دارد. به نظر می‌رسد اکثر کنعانیان ال و بعل را همزمان حاکم می‌دانستند.
مجسمهٔ پِی‌بنا متعلق به پادشاه  لوگال-کیسالسی. در کتیبه نامو و آنو به عنوان زن و شوهر ذکر شده‌اند.
قسمتی از جلوی معبد بابلی ایشتار در اوروک، ساخته شده ح. ۱۴۱۵ پیش از دوران مشترک، در دوره کاسیان (ح. ۱۶۰۰ تا ۱۱۵۵ پیش از دوران مشترک). در گذشته چنین مطرح شده است که نخست به آنو تعلق داشت و تنها بعدا بود که به اینانا تقدیم شد، اما این دیدگاه دیگر قابل قبول نیست.
لوح گِلی اصلی سومری اینانا و ابیه، که اکنون در مؤسسه خاورشناسی در دانشگاه شیکاگو واقع است.
تراکوتای بین‌النهرین باستان که گیلگمش را در حال کشتن نرگاو آسمان نشان می‌دهد، آنو آن را پس از آن که گیلگمش پیشروی‌های عاشقانه ایشتار را در لوح VI حماسه گیلگمش رد می‌کند، به وی می‌دهد.
مثله کردن اورانوس توسط ساترن (ح. ۱۵۶۰) اثر جورجو وازاری و کریستوفانو جراردی. در عنوان به ترتیب نام‌های لاتین اورانوس و کرونوس استفاده شده است.
دیازوتروف

تصویر میکروسکوپی رشته‌ای از سیانوباکتری‌ها
دیازوتروف (انگلیسی:‌ Diazotroph)، باکتری‌ها و باستانیانی هستند که تثبیت نیتروژن گازی موجود در جو را برای شکل قابل استفاده‌تر مانند آمونیاک انجام می‌دهند.
دیازوتروف ریزجانداری است که می‌تواند بدون منابع خارجی نیتروژن ثابت رشد کند. نمونه‌هایی از جانداران که این کار را انجام می‌دهند عبارتند از: ریشه‌زیست و فرانکیا و آزوسپیریلوم (Azospirillum). همه دیازوتروف‌ها حاوی سیستم نیتروژناز آهن-مولیبدن یا آهن-وانادیم هستند. دو مورد از سیستم‌های مورد مطالعه کلبسیلا پنومونیه و ازتوباکتر وینلاندی هستند. این سیستم‌ها به دلیل قابلیت انتقال ژنتیکی و رشد سریع آنها مورد مطالعه قرار می‌گیرند.
لغت‌شناسی

کلمه دیازوتروف (diazotroph) از کلمات diazo ("di" = دو + "azo" = نیتروژن) به معنای "دی نیتروژن (N2)" و troph به معنای "مربوط به غذا یا تغذیه" به‌طور خلاصه دی‌نیتروژن استفاده شده است. کلمه ازت (azote) در زبان فرانسوی به معنای نیتروژن است و توسط شیمی‌دان و زیست‌شناس فرانسوی آنتوان لاووازیه نام‌گذاری شد که آن را بخشی از هوا می‌دانست که نمی‌تواند حیات را حفظ کند.
انواع دیازوتروف‌ها

دیازوتروف‌ها در گروه‌های طبقه‌بندی باکتری‌ها (و همچنین تعدادی از باستانیان) پراکنده هستند. حتی در گونه‌هایی که می‌توانند نیتروژن را تثبیت کنند، ممکن است سویه‌هایی وجود داشته باشند که این کار را انجام ندهند. تثبیت زمانی که منابع دیگر نیتروژن در دسترس باشد و برای بسیاری از گونه‌ها، هنگامی که اکسیژن در فشار جزئی بالا باشد خاموش می‌شود. باکتری‌ها روش‌های مختلفی برای مقابله با اثرات تضعیف کننده اکسیژن بر نیتروژنازها دارند که در زیر ذکر شده است.
انواع دیازوتروف‌ها > دیازوتروف‌های آزاد

بی‌هوازی - اینها بی‌هوازی‌های اجباری هستند که نمی‌توانند اکسیژن را تحمل کنند حتی اگر نیتروژن را تثبیت نکنند. آنها در زیستگاه‌های کم اکسیژن مانند خاک و مواد گیاهی در حال فساد زندگی می‌کنند. کلستریدیوم یک مثال است. باکتری‌های کاهنده سولفات در رسوبات اقیانوس‌ها مهم هستند (برای نمونه (Desulfovibrio)) و برخی از متانوژن‌های باستانی مانند (Methanococcus) نیتروژن را در گل و لای، روده حیوانات و خاک‌های بدون اکسیژن تثبیت می‌کنند.
بی‌هوازی اختیاری - این گونه‌ها می‌توانند با اکسیژن و یا بدون آن رشد کنند، اما آنها فقط نیتروژن را به‌صورت بی‌هوازی تثبیت می‌کنند. اغلب آنها اکسیژن را به‌همان سرعتی که تامین می‌شود تنفس می‌کنند و میزان اکسیژن آزاد را پایین نگه می‌دارند. برای نمونه می‌توان به کلبسیلا پنومونیه، پانی باسیلوس پلی‌میکسا (Paenibacillus polymyxa)، باسیلوس ماسرانس (Bacillus macerans) و اشرشیا اینترمدیا (Escherichia intermedia) اشاره کرد.
هوازی - این گونه‌ها برای رشد به اکسیژن نیاز دارند، با این حال نیتروژناز آنها در صورت قرار گرفتن در معرض اکسیژن همچنان ضعیف می‌شود. ازتوباکتر وینلاندی بیشترین مطالعه شده از این موجودات است. از سرعت تنفس بسیار بالا و ترکیبات محافظ برای جلوگیری از آسیب اکسیژن استفاده می‌کند. بسیاری از گونه‌های دیگر نیز سطح اکسیژن را به این طریق کاهش می‌دهند، اما با نرخ تنفس کمتر و تحمل اکسیژن کمتر.
باکتری‌های فتوسنتز کننده اکسیژن (سیانوباکتری‌ها) به‌عنوان یک محصول جانبی فتوسنتز، اکسیژن تولید می‌کنند، اما برخی قادر به تثبیت نیتروژن نیز هستند. اینها باکتری‌های استعماری هستند که دارای سلول‌های تخصصی هتروسیست (Heterocyst) هستند که فاقد مراحل تولید اکسیژن در فتوسنتز هستند. براب نمونه می‌توان به آنابینا سیلیندریکا (Anabaena cylindrica) و نوستوک کومونی (Nostoc commune) اشاره کرد. سایر سیانوباکترها فاقد هتروسیست هستند و می‌توانند نیتروژن را فقط در نور کم و سطوح اکسیژن تثبیت کنند (مانند پلکتونما (Plectonema)). برخی از سیانوباکتری‌ها، از جمله گونه‌های دریایی بسیار فراوان پروکلوروکوکوس (Prochlorococcus) و سینکوکوکوس (Synechococcus) نیتروژن را تثبیت نمی‌کنند، در حالی که سایر سیانوباکتری‌های دریایی، مانند خاک‌اره دریایی و سیانوتس (Cyanothece)، سهم عمده‌ای در تثبیت نیتروژن اقیانوسی دارند.
باکتری‌های فتوسنتزی بدون اکسیژن (Anoxygenic photosynthesis) در طول فتوسنتز اکسیژن تولید نمی‌کنند و تنها یک فتوسیستم دارند که نمی‌تواند آب را تجزیه کند. نیتروژناز تحت محدودیت نیتروژن بیان می‌شود. به‌طور معمول، بیان از طریق بازخورد منفی از یون آمونیوم تولید شده تنظیم می‌شود، اما در غیاب نیتروژن، محصول تشکیل نمی‌شود و محصول جانبی هیدروژن بدون کاهش ادامه می‌یابد [Biohydrogen]. گونه‌های مثال: رودوباکتر اسفارویدس (Rhodobacter sphaeroides)، رودوپسودوموناس پالستریس (Rhodopseudomonas palustris)، رودوباکتر کپسولاتوس (Rhodobacter capsulatus).
انواع دیازوتروف‌ها > دیازوتروف‌های همزیست

ریزوبیا - اینها گونه‌هایی هستند که با حبوبات، گیاهان خانواده باقلاییان ارتباط دارند. اکسیژن به لگ‌هموگلوبین در گره‌های ریشه که همزیست‌های باکتریایی را در خود جای می‌دهند، متصل می‌شود و با سرعتی تامین می‌شود که به نیتروژناز آسیبی نمی‌رساند.
فرانکیاها - بسیار کمتر در مورد این تثبیت‌کننده‌های نیتروژن اکتینوریزال (Actinorhizal plant) شناخته شده است. باکتری‌ها همچنین ریشه‌ها را آلوده می‌کنند که منجر به تشکیل گره‌ها می‌شود. گره‌های اکتینوریزال از چندین لوب تشکیل شده‌اند که هر لوب ساختاری مشابه ریشه جانبی دارد. فرانکیا می‌تواند در بافت قشر گره‌ها مستعمره شود، جایی که نیتروژن را ثابت می‌کند. گیاهان اکتینوریزال و فرانکیاها نیز هموگلوبین تولید می‌کنند اما نقش آنها کمتر از ریزوبیاها مشخص است. اگرچه در ابتدا به‌نظر می‌رسید که آنها در مجموعه‌ای از گیاهان غیرمرتبط زندگی می‌کنند (توسکا، دم‌اسب‌درختی، بوته‌صابون (Ceanothus)، مورد باتلاقی (Myrica gale) ، رز صخره‌ای (Purshia) و دریاس (Dryas))، تجدید نظر در تبارزایی نهان‌دانگان نشان‌دهنده ارتباط نزدیک این گونه‌ها و حبوبات است. این پاورقی‌ها به جای تبارزایی، رشدشناسی این تکرارها را نشان می‌دهد. به عبارت دیگر، یک ژن باستانی (از قبل از جدا شدن نهان‌دانگان و بازدانگان) که در بیشتر گونه‌ها استفاده نمی‌شود، دوباره بیدار شده و در این گونه‌ها مورد استفاده مجدد قرار گرفت.
سیانوباکترها - سیانوباکترهای همزیست نیز وجود دارند. برخی با قارچ‌ها به‌عنوان گلسنگ، با جگرواشان، سرخس و نخلی‌سرخس‌سانان ارتباط دارند. اینها گره ایجاد نمی‌کنند (در واقع بیشتر گیاهان ریشه ندارند). همانطور که در بالا توضیح داده شد، هتروسیست‌ها اکسیژن را حذف می‌کنند. تجمع سرخس از نظر کشاورزی مهم است: سرخس آبی آزیریان پناهگاه خزه بالارو یک کود سبز مهم برای کشت برنج است.
ارتباط با حیوانات - اگرچه دیازوتروف‌ها در روده‌های بسیاری از حیوانات یافت شده است، معمولا آمونیاک کافی برای سرکوب تثبیت نیتروژن وجود دارد. موریانه‌ها در رژیم غذایی کم نیتروژن اجازه تثبیت را می‌دهند، اما سهم آن در تامین نیتروژن موریانه ناچیز است. کرم‌های کشتی (Shipworm) ممکن است تنها گونه‌ای باشند که از همزیستی‌های روده‌ای خود سود قابل توجهی می‌برند.
کشت

در شرایط آزمایشگاهی، منابع نیتروژن اضافی در دیازوتروف‌های زنده آزاد مورد نیاز نیست و منابع کربن (مانند ساکارز، گلوکز) و مقدار کمی نمک معدنی برای محیط مورد نیاز است. دیازوتروف‌های آزاد می‌توانند مستقیماً از نیتروژن (N2) موجود در هوا به‌عنوان تغذیه نیتروژن استفاده کنند. با این حال، همزمان با کشت چندین دیازوتروف همزیست مانند ریزوبیا، افزودن تغذیه نیتروژن ضروری است، زیرا ریزوبیا و سایر باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن همزیست نمی‌توانند از نیتروژن مولکولی (N2) به شکل آزاد استفاده کنند.
کاربرد > زیست‌کود

کود دیازوتروف نوعی زیست‌کود است که می‌تواند از ریزجانداران تثبیت‌کننده نیتروژن برای تبدیل نیتروژن مولکولی (N2) به آمونیاک (که تشکیل نیتروژن در دسترس برای گیاهان زراعی است) استفاده کند. این مواد مغذی نیتروژن می‌توانند در فرآیند سنتز پروتئین برای گیاهان استفاده شوند. کل این فرآیند تثبیت نیتروژن توسط دیازوتروف تثبیت زیستی نیتروژن نامیده می‌شود. این واکنش زیست‌شیمی را می‌توان در شرایط دما و فشار معمولی انجام داد. بنابراین نیازی به شرایط شدید و کاتالیزورهای خاص در تولید کود ندارد. بنابراین تولید نیتروژن موجود از این طریق می‌تواند ارزان، تمیز و کارآمد باشد. کود باکتری تثبیت‌کننده نیتروژن یک زیست‌کود ایده آل و امیدوارکننده است.
از زمان‌های قدیم، مردم برای بارورتر کردن خاک، محصول حبوبات کشت می‌کردند. و دلیل این امر این است: ریشه گیاهان حبوبات با ریزوبیا (نوعی دیازوتروف) همزیست هستند. این ریزوبیاها را می‌توان به‌عنوان یک زیست‌کود طبیعی برای تامین نیتروژن موجود در خاک در نظر گرفت. پس از برداشت محصول حبوبات و سپس رشد سایر محصولات (ممکن است حبوبات نباشند) می‌توانند از این نیتروژن باقی مانده در خاک نیز استفاده کنند و رشد بهتری داشته باشند.
زیست‌کودهای دیازوتروف که امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از ریزوبیوم، ازتوباکتر، آزوسپیریلیوم و جلبک سبز آبی (جنسی از سیانوباکتری‌ها). این کودها به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند و در تولید صنعتی آغاز شده‌اند. تاکنون در بازار، زیست‌کود تثبیت‌کننده نیتروژن را می‌توان به کود مایع و کود جامد تقسیم کرد. اکثر کودها به روش تخمیر مایع تخمیر می‌شوند. پس از تخمیر، باکتری‌های مایع را می‌توان بسته‌بندی نمود که کود مایع است و مایع تخمیر شده را نیز می‌توان با پوده استریل شده و سایر جاذب‌های حامل جذب کرد تا یک کود میکروبی جامد تشکیل دهد. این کودهای تثبیت‌کننده نیتروژن تأثیر خاصی در افزایش تولید پنبه، برنج، گندم، بادام‌زمینی، کلزا، ذرت، سورگوم، سیب‌زمینی، تنباکو، نیشکر و سبزیجات مختلف دارد.
اهمیت

از نظر تولید نیتروژن در دسترس برای همه جانداران، تجمع‌های همزیست به استثنای سیانوباکتری‌ها از گونه‌های آزاد بسیار فراتر می‌روند.
دیازوتروف نقش مهمی در چرخه نیتروژن زمین دارد. در بوم‌سازگان زمینی، دیازوتروف نیتروژن را از جو گرفته و تثبیت نموده و آن را برای تولید کننده اولیه فراهم می‌کند. سپس نیتروژن به سطوح بالاتر هرم تغذیه و انسان منتقل می‌شود. تشکیل و ذخیره نیتروژن همگی تحت‌تأثیر فرآیند تبدیل خواهد بود. همچنین نیتروژن تثبیت‌شده توسط دیازوتروف از نظر زیست‌محیطی پایدار است و می‌تواند مصرف کود را کاهش دهد، در نتیجه می‌تواند موضوع مهمی در تحقیقات کشاورزی باشد.
در بوم‌سازگان دریایی، فیتوپلانکتون‌های پروکاریوتی (مانند سیانوباکتری‌ها) تثبیت‌کننده اصلی نیتروژن هستند، سپس نیتروژن توسط سطوح هرم تغذیه بالاتر مصرف می‌شود. نیتروژن ثابت آزاد شده از این موجودات جزئی از ورودی‌های بوم‌سازگان نیتروژن است. و همچنین نیتروژن ثابت برای چرخه کربن جفت شده مهم است. موجودی اقیانوسی بیشتر از نیتروژن ثابت ممکن است تولید اولیه و صادرات کربن آلی را به اعماق اقیانوس افزایش دهد.