stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اتیل کارفلوزپات

| 0 | 1 |
| --- | --- |
شناسه‌ها: شناسه‌ها
 نام آیوپاک Ethyl 7-chloro-5-(2-fluorophenyl)-1-(methylcarbamoyl)-2-oxo-3H-1,4-benzodiazepine-3-carboxylate :  نام آیوپاک Ethyl 7-chloro-5-(2-fluorophenyl)-1-(methylcarbamoyl)-2-oxo-3H-1,4-benzodiazepine-3-carboxylate 
شمارهٔ سی‌ای‌اس: 65400-85-3 N
پاب‌کم CID: 68856
کم‌اسپایدر: 62089 Y
UNII: 36M73UIK01
CompTox Dashboard (EPA): DTXSID50867140 
داده‌های فیزیکی و شیمیایی: داده‌های فیزیکی و شیمیایی
فرمول شیمیایی: C20H17ClFN3O4
جرم مولی: 417.818 g·mol−1
مدل سه بعدی (جی‌مول): Interactive image
 SMILES CCOC(=O)C1C(=O)N(C2=C(C=C(C=C2)Cl)C(=N1)C3=CC=CC=C3F)C(=O)NC :  SMILES CCOC(=O)C1C(=O)N(C2=C(C=C(C=C2)Cl)C(=N1)C3=CC=CC=C3F)C(=O)NC 
 InChI InChI=1S/C20H17ClFN3O4/c1-3-29-19(27)17-18(26)25(20(28)23-2)15-9-8-11(21)10-13(15)16(24-17)12-6-4-5-7-14(12)22/h4-10,17H,3H2,1-2H3,(H,23,28) Y Key:PUJLIQLPZOZCOP-UHFFFAOYSA-N Y :  InChI InChI=1S/C20H17ClFN3O4/c1-3-29-19(27)17-18(26)25(20(28)23-2)15-9-8-11(21)10-13(15)16(24-17)12-6-4-5-7-14(12)22/h4-10,17H,3H2,1-2H3,(H,23,28) Y Key:PUJLIQLPZOZCOP-UHFFFAOYSA-N Y 
  (صحت‌سنجی):   (صحت‌سنجی)
اتیل کارفلوزپات(به انگلیسی: Ethyl carfluzepate) دارویی از مشتقات بنزودیازپین است. از نظر ساختار شیمیایی مشابه اتیل لوفلازپات است، با این تفاوت که در این مولکلول گروه متیل‌کارباموئیل وجود دارد. اثرات دارویی آن عمدتاً آرامبخشی و خواب آوری است.
اپسیلون ذات‌الکرسی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
 :  
اطلاعات رصدی  مبدأ J2000      اعتدال J2000: اطلاعات رصدی  مبدأ J2000      اعتدال J2000
صورت فلکی: ذات‌الکرسی
بعد: ۰۱h ۵۴m ۲۳.۷۲۵۵s
میل: ‏ ۱۲.۳۶۵″ ۴۰′ ‎+۶۳°
قدر ظاهری (ع): ۳.۳۴۲
مشخصات: مشخصات
نوع طیف: B3III
شاخص رنگ U−B: -0.62
شاخص رنگ B−V: -0.15
اخترسنجی: اخترسنجی
سرعت شعاعی (Rv): −۸.۱ ک.م./ث
حرکت خاص (μ):  بعد: ۳۱.۹۸ mas/yr   میل: −۱۸.۱۶ mas/yr 
اختلاف‌منظر (π): ۷.۳۸ mas
قدر مطلق (MV): −۲.۳۱
جزئیات: جزئیات
جرم: ۶ M☉ 
شعاع: ۷ R☉
درخشندگی: ۲,۵۰۰ L☉
درجه حرارت: ۱۵,۴۰۰ کلوین
سن: ۶.۵&#۸٬۲۰۶;×۱۰۷ سال
نام‌گذاری‌های دیگر: نام‌گذاری‌های دیگر
 Segin, Navi, 45 Cassiopeiae, HR 542, HD 11415, BD+62°320, FK5 63, HIP 8886, SAO 12031, GC 2289 :  Segin, Navi, 45 Cassiopeiae, HR 542, HD 11415, BD+62°320, FK5 63, HIP 8886, SAO 12031, GC 2289 
ارجاعات پایگاه‌های داده: ارجاعات پایگاه‌های داده
سیمباد: اطلاعات
اپسیلون ذات‌الکرسی یک ستاره است که در صورت فلکی ذات‌الکرسی قرار دارد.
آنچارتد: میراث گمشده

| آنچارتد: میراث گمشده | آنچارتد: میراث گمشده |
| --- | --- |
توسعه‌دهنده(ها): ناتی داگ
ناشر(ها): سونی اینتراکتیو انترتینمنت
کارگردان(ـان): شاون اسکیگ
سری: آنچارتد
سکو(ها): پلی‌استیشن ۴ مایکروسافت ویندوز پلی‌استیشن ۵
تاریخ(های) انتشار: پلی‌استیشن ۴آمریکای شمالی: ۲۲ آگوست، ۲۰۱۷ منطقه پال: ۲۳ آگوست ۲۰۱۷مایکروسافت ویندوز, پلی‌استیشن ۵ج: ۲۰۲۲
ژانر(ها): اکشن ماجراجویی
حالت(ها): تک نفره، چندنفره
رسانه: دیسک بلو-ری
آنچارتد: میراث گمشده (به انگلیسی: Uncharted: The Lost Legacy) یک بازی ویدئویی در سبک اکشن ماجراجویی است که توسط شرکت ناتی داگ ساخته شده و به وسیلهٔ سونی اینتراکتیو انترتینمنت در اوت ۲۰۱۷ برای کنسول پلی‌استیشن ۴ به عنوان یک بسته تکمیلی مستقل در مجموعه بازی‌های ویدئویی آنچارتد منتشر شد. وقایع این بازی ۶ تا ۱۲ ماه پس از نسخهٔ آنچارتد ۴ روایت می‌شود و در این قسمت بازیکن کنترل شخصیت کلویی فرازر را به عهده می‌گیرد که به دنبال عاج گانش در رشته کوه‌های گهات غربی هند و در حین جنگ داخلی با کمک همکارش، نادین راس است. بازی با ژرفانمای سوم شخص دنبال می‌شود و بازیکن قادر به استفاده از سلاح گرم، مبارزات تن‌به‌تن و مخفی‌کاری برای دفاع در مقابل دشمنان است.
کلودیا بلک و لورا بیلی به ترتیب نقش شخصیت‌های کلویی و نادین را از طریق صداپیشگی و ضبط حرکت ایفا کرده‌اند. همچنین در این بازی برای اولین بار در سری بازی، شخصیت نیتان دریک در بازی حضور ندارد.
طی مراسم شوکیس ۲۰۲۱، سونی نسخه بازسازی‌شده آنچارتد ۴: عاقبت یک دزد و آنچارتد: میراث گمشده را برای پلی‌استیشن ۵ و مایکروسافت ویندوز معرفی کرد و در اوایل ۲۰۲۲ به صورت انحصاری برای پلی استیشن ۵ منتشر شد و نسخه رایانه شخصی این بازی در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۲ منتشر شد.
لوپیرازپام

| 0 | 1 |
| --- | --- |
داده‌های بالینی: داده‌های بالینی
رده‌بندی داروهایبارداری:  D 
روش مصرف دارو: Oral
کد ATC: None
وضعیت قانونی: وضعیت قانونی
وضعیت قانونی:  US: رده چهار  
شناسه‌ها: شناسه‌ها
 نام آیوپاک (RS)-7-Chloro-5-(2-chlorophenyl)-3-hydroxy-1,3-dihydro-2H-pyrido[3,2-e][1,4]diazepin-2-one :  نام آیوپاک (RS)-7-Chloro-5-(2-chlorophenyl)-3-hydroxy-1,3-dihydro-2H-pyrido[3,2-e][1,4]diazepin-2-one 
شمارهٔ سی‌ای‌اس: 42863-81-0
پاب‌کم CID: 68672
کم‌اسپایدر: 61926
UNII: 8PDI6DY6GV
CompTox Dashboard (EPA): DTXSID20866105 
ECHA InfoCard: 100.050.868 
داده‌های فیزیکی و شیمیایی: داده‌های فیزیکی و شیمیایی
فرمول شیمیایی: C14H9Cl2N3O2
جرم مولی: ۷۰۰۲۳۲۲۱۵۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۳۲۲٫۱۵ g·mol−1
مدل سه بعدی (جی‌مول): Interactive image
دست‌سانی : مخلوط راسمیک
 SMILES ClC1=CC=CC=C1C2=NC(C(NC3=C2N=C(Cl)C=C3)=O)O :  SMILES ClC1=CC=CC=C1C2=NC(C(NC3=C2N=C(Cl)C=C3)=O)O 
لوپیرازپام (انگلیسی: Lopirazepam) یک آنالوگ بنزودیازپین کوتاه اثر از نوع پیریدودیازپین (به طور خاص، آنالوگ پیریدودیازپین لورازپام) با خواص ضد اضطراب و خواب آور است. این دارو هرگز به بازار عرضه نشده است.
شاپور یاسمی

| شاپور یاسمی | شاپور یاسمی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۲ خرداد ۱۳۰۱ تهران، ایران
درگذشت: ۱ دی ۱۳۸۹ (۸۸ سال) تهران، ایران
مدفن: بهشت سکینه، شماره ۵ قطعه ۸
ملیت: ایرانی
پیشه: کارگردان فیلم‌نامه‌نویس تهیه‌کننده
سال‌های فعالیت: ۱۳۳۱–۱۳۳۸
همسر: دلکش (خواننده)
فرزندان: ۲ دختر
والدین: رشید یاسمی (پدر)
شاپور رشید یاسمی (زاده ۱۲ خرداد ۱۳۰۱ – درگذشته ۱ دی ۱۳۸۹) کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس و تهیه‌کننده اهل ایران بود.
وی فرزند غلامرضا رشید یاسمی (نویسنده)، و برادرِ سیامک یاسمی و هوشنگ رشید یاسمی و همسر دلکش (خواننده) بود.
کارگردان

پسر دریا (۱۳۳۸)
دوقلوها (۱۳۳۸)
قزل ارسلان (۱۳۳۶)
اتهام (۱۳۳۵)
امیرارسلان نامدار (۱۳۳۴)
نویسنده

پسر دریا (۱۳۳۸)
قزل ارسلان (۱۳۳۶)
امیرارسلان نامدار (۱۳۳۴)
تهیه‌کننده

آغامحمد خان قاجار (۱۳۳۳)
شاهین طوس (۱۳۳۳)
دزد عشق (۱۳۳۱)
مادر (۱۳۳۱)
گیرنده NMDA

| گیرنده NMDA | گیرنده NMDA |
| --- | --- |
تصویری شماتیک از گیرنده NMDA که در آن هر رنگ از ساختار نشان دهنده یکی از زیرواحدهای گیرنده می‌باشد: تصویری شماتیک از گیرنده NMDA که در آن هر رنگ از ساختار نشان دهنده یکی از زیرواحدهای گیرنده می‌باشد
جزئیات: جزئیات
دستگاه: سیستم عصبی
مکان: در غشای سلولی
پیام‌رسان عصبی:  گلیسین (فعال کننده)  گلوتامات (فعال کننده)  Mg² (غیرفعال کننده)  Zn² (غیرفعال کننده)  ممانتین 
شناسه‌ها: شناسه‌ها
لاتین: N-methyl-D-aspartate receptor
کوته‌نوشت(ها): NMDAR
MeSH: D016194
گیرنده‌های NMDA (به انگلیسی: NMDA receptor) یکی از انواع گیرنده‌های گلوتاماتی هستند و نوعی کانال یونی نیز محسوب می‌شوند. این گیرنده‌ها در نورون‌ها یافت می‌شود. گیرنده NMDA یکی از سه نوع گیرنده گلوتامات یونوتروپیک است و آن دو نوع دیگر، گیرنده‌های AMPA و گیرنده کاینات نام دارند. بسته به ترکیب زیر واحدهای گیرنده‌های NMDA، نوع لیگاندهای آن گلوتامات، گلیسین یا دی‌سرین هستند. با این حال، اتصال لیگاندها معمولاً برای باز کردن کانال‌های این گیرنده‌ها کافی نیستند زیرا ممکن است توسط یون‌های Mg² مسدود بشوند که در آن صورت این یون‌ها فقط زمانی از گیرنده‌ها جدا می‌شوند که نورون‌ها به اندازه کافی دپلاریزه شوند؛ بنابراین، این گیرنده‌های کانالی به‌عنوان یک «ردیاب تصادفی» عمل می‌کنند و تنها زمانی که هر دوی این شرایط برآورده شوند، کانال‌ها باز می‌شوند و به یون‌های دارای بار مثبت (کاتیون‌ها) اجازه می‌دهند تا از غشای سلول عبور کنند.
گمان می‌شود که گیرنده NMDA برای کنترل انعطاف‌پذیری سیناپسی و میانجگری عملکردهای یادگیری و حافظه بسیار مهم است.
ساختار

گیرنده‌های NMDA هتروتترامرهایی هستند که از دو زیرواحد GluN1 و دو زیرواحد GluN2 تشکیل شده‌اند. یک آمینواسید GluN1، چهار GluN2 و دو GluN3 برای ساخت این گیرنده‌ها از روی ژن‌هایشان بیان می‌شوند و هر زیرواحد ممکن است بیش از یک نوع پیوند تولید کند.
ساختار > زیرواحدها

GluN1
GRIN1
GluN2
GluN2A – GRIN2A
GluN2B – GRIN2B
GluN2C – GRIN2C
GluN2D – GRIN2D
GluN3
GluN3A – GRIN3A
GluN3B – GRIN3B
عملکرد

گیرنده NMDA یونوتروپیک است، به این معنی که پروتئینی است که اجازه عبور یون‌ها را از غشای سلولی می‌دهد. گیرنده NMDA به این دلیل نامگذاری شده است که مولکول آگونیست یعنی همان(N-methyl-D-aspartate (NMDA)) به‌طور انتخابی به آن متصل می‌شود و نه به سایر گیرنده‌های گلوتامات. فعال‌سازی گیرنده‌های NMDA منجر به باز شدن کانال یونی می‌شود که نسبت به کاتیون‌ها غیرانتخابی عمل می‌کند و باعث بازگشت اختلاف پتانسیل داخل سلول به نزدیک صفر میلی‌ولت می‌شود. در حالی که باز و بسته شدن کانال یونی عمدتاً به اتصال لیگاند وابسته است اما جریان باز و بسته شدن این نوع از گیرنده‌های کانالی وابسته به ولتاژ است. یون‌های خارج سلولیِ منیزیم (Mg²) و روی (Zn²) که به‌طور اختصاصی بر روی گیرنده جایگاه اتصال دارند، می‌توانند باعث جلوگیری از فعالیت کانال شوند و حتی از عبور کاتیون‌های دیگر در کانال یونی باز نیز جلوگیری کنند. جریان وابسته به ولتاژ یون‌های سدیم (Na)، کلسیم (Ca²) و پتاسیم (K) به داخل و خارج سلول با دیپولاریزاسیون سلول امکان‌پذیر می‌شود که در این حالت یون‌های Mg² و Zn² از جایگاه‌های اتصال‌شان حذف می‌شوند. شارش Ca² از طریق گیرنده‌های NMDA به ویژه در انجام سیناپس، مکانیزم سلولی برای یادگیری و حافظه؛ به دلیل پروتئین‌هایی که به یون‌های Ca² متصل می‌شوند و توسط آن فعال می‌شوند، حیاتی است.
عملکرد > فعالیت زیاد یا کم گیرنده‌های NMDA

فعالیت گیرنده NMDA توسط بسیاری از داروهای روانگردان مانند فن‌سیکلیدین (PCP)، الکل (اتانول) و دکسترومتورفان (DXM) مختل می‌شود. اثرات بیهوشی و ضد درد داروهای کتامین و نیتروژن اکسید نیز تا حدی به دلیل اثرات آنها در مختل کردن فعالیت گیرنده NMDA است. در مقابل، فعال‌سازی بیش از حد گیرنده NMDA توسط آگونیست‌های NMDA، غلظت سیتوزولی کلسیم و روی را افزایش می‌دهد، که به‌طور قابل‌توجهی به مرگ عصبی کمک می‌کند، اثری که توسط کانابینوئیدها جلوگیری می‌شود، این فرایند به واسطه فعال شدن گیرنده CB1، که منجر به فعال شدن پروتئین HINT1 برای مقابله با سموم می‌شود، انجام می‌گیرد. تمام این فرایند علاوه بر جلوگیری از سمیت عصبی ناشی از مت‌آمفتامین از طریق مهار بیان سازندهٔ نیتریک اکسید (nNOS) و فعال سازی آستروسیت، به ترتیب از طریق مکانیسم‌های وابسته به CB1 و مستقل از آن، آسیب مغزی ناشی از متامفتامین را کاهش می‌دهد و احتمالاً مهار مت‌آمفتامین به آستروسیتوز القا می‌شود. این عمل نیز از طریق مکانیسم وابسته به گیرنده CB2 برای THC رخ می‌دهد. از سال ۱۹۸۹، ممانتین به عنوان یک آنتاگونیست غیررقابتی گیرنده NMDA کشف شده است، این ماده پس از فعال شدن وارد کانال گیرنده می‌شود و در نتیجه جریان یون‌ها را مسدود می‌کند.
فعال شدن بیش از حد این گیرنده، باعث هجوم بیش از حد Ca² می‌شود که می‌تواند منجر به سمیّت تحریکی شود که به‌طور ضمنی در برخی از اختلالات زوال عصبی دخیل است؛ بنابراین، مسدود کردن گیرنده‌های NMDA از نظر تئوری می‌تواند در درمان چنین بیماری‌هایی مفید باشد. با این حال، کم‌کاری گیرنده‌های NMDA (به دلیل کمبود گلوتاتیون یا دلایل دیگر) ممکن است در اختلال شکل‌پذیری سیناپسی نقش داشته باشد و می‌تواند پیامدهای منفی دیگری نیز داشته باشد. مشکل اصلی استفاده از آنتاگونیست NMDA برای محافظت عصبی این است که اعمال فیزیولوژیکی گیرنده NMDA برای عملکرد طبیعی نورون ضروری است. برای اینکه آنتاگونیست‌های NMDA از نظر بالینی مفید باشند، باید فعال‌سازی بیش از حد را بدون تداخل با عملکردهای طبیعی مسدود کرد که ممانتین این خاصیت را دارد.
تاریخچه

کشف گیرنده‌های NMDA با ساخت و مطالعه دربارهٔ N-methyl-D-aspartic acid (NMDA) در دهه ۱۹۶۰ توسط جف واتکینز همکارانش دنبال شد. در اوایل دهه ۱۹۸۰، نشان داده شد که گیرنده‌های NMDA در چندین مسیر سیناپسی بخش عصبی مرکزی درگیر هستند. زیرواحدهای گیرنده NMDA اوایل دهه ۱۹۹۰ کشف شد که منجر به شناسایی کلاس جدیدی از ترکیبات شد که به‌طور انتخابی می‌توانستند زیرواحد NR2B را مهار کنند. این یافته‌ها منجر به شروع رقابت‌های جدیدی در عرصه صنعت داروسازی شد. از این رو کشف شد که گیرنده‌های NMDA با انواع اختلالات عصبی مانند صرع، پارکینسون، آلزایمر، بیماری هانتینگتون و سایر اختلالات دستگاه عصبی مرکزی مرتبط هستند.
در سال ۲۰۰۲، توسط هیلمار بادینگ و همکارانش کشف شد که پیامدهای سلولی تحریک گیرنده NMDA به موقعیت گیرنده در سطح سلول عصبی بستگی دارد. گیرندهای NMDA سیناپس‌های بیان ژن و رویدادهای مرتبط با مومسانی و محافظت عصبی اکتسابی را ترویج می‌کنند.
گیرنده‌های NMDA فراسیناپسی سیگنال‌های مرگ یاخته‌ای را القاء می‌کنند. آنها باعث غیرفعال شدن رونویسی، اختلال عملکرد میتوکندری و از هم گسیختگی ساختاری می‌شوند. این سه‌گانه پاتولوژیک سیگنال دهی گیرنده NMDA خارج سیناپسی نشان دهنده یک نقطه تبدیل مشترک در علت‌شناسی چندین بیماری تخریب کننده عصبی حاد و مزمن است. اساس مولکولی برای سیگنال دهی گیرنده NMDA خارج سیناپسی سمّی توسط هیلمار بادینگ و همکارانش در سال ۲۰۲۰ کشف شد. گیرنده‌های NMDA خارج سیناپسی با پروتئین TRPM4 یک فرایند سیگنال مرگ یاخته‌ای را تشکیل می‌دهند. مهارکننده‌های رابط تعاملی NMDAR/TRPM4 (که همچنین به عنوان مهارکننده‌های رابط نیز شناخته می‌شوند) می‌توانند گیرنده‌های NMDA خارج سیناپسی را سم‌زدایی کنند و در ادامه فرایند مرگ سلولی را آغاز کنند.
یک یافته اتفاقی در سال ۱۹۶۸ هنگامی که زنی درحال مصرف آمانتادین به عنوان داروی آنفولانزا بود و بهبود قابل توجهی از علائم پارکینسون خود را تجربه کرد، به دست آمد. این یافته که توسط دانشمندی به نام شواب و همکارانش گزارش شد و این آغازی برای شیمی دارویی و تولید مشتقات آدامانتان در زمینه بیماری‌های مؤثر بر دستگاه عصبی مرکزی بود. قبل از این یافته، ممانتین، یکی دیگر از مشتقات آدامانتان، توسط الی لیلی در سال ۱۹۳۶ ساخته شده بود. هدف این بود که یک داروی کاهش دهنده قند خون تولید کند، اما چنین اثر بخشی را نشان نداد. تا اینکه در سال ۱۹۷۲ اهمیت درمانی ممانتین برای درمان اختلالات عصبی کشف شد. از سال ۱۹۸۹ ممانتین به عنوان یک آنتاگونیست غیررقابتی گیرنده NMDA شناخته شد.
برای مطالعه بیشتر

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «NMDA receptor». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۳.
تصویری شماتیک از گیرنده NMDA فعال شده که گلوتامات در محل اتصال گلوتامات و گلیسین در محل اتصال گلیسین قرار دارد و محل اتصال آلوستریک نیز که عملکرد گیرنده را هنگام اتصال به لیگاند تعدیل می‌کند، اشغال نشده است. گیرنده‌های NMDA به اتصال دو مولکول گلوتامات یا آسپارتات و دو مولکول گلیسین نیاز دارند تا فعال شوند.
۱۳۹۰ (خورشیدی)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سده: : سده ۱۳ - سده ۱۴ - سده ۱۵
دهه::  ۱۳۶۰  ۱۳۷۰  ۱۳۸۰  ۱۳۹۰  ۱۴۰۰  ۱۴۱۰  ۱۴۲۰  
سال:: ۱۳۸۷ ۱۳۸۸ ۱۳۸۹ - ۱۳۹۰ - ۱۳۹۱ ۱۳۹۲ ۱۳۹۳
| 0 | 1 |
| --- | --- |
گاه‌شماری میلادی: ۲٬۰۱۱ – ۲٬۰۱۲
هجری قمری: ۱٬۴۳۲ – ۱٬۴۳۳
گاه‌شماری گرگوری: 2011   MMXI
از تاریخ پیدایش رم: ۲٬۷۶۴
گاه‌شماری ارمنی: ۱٬۳۲۰   ԹՎ
گاه‌شماری بهائی: ۱۶۷ – ۱۶۸
گاه‌شماری بربری: ۲٬۹۶۱
گاه‌شماری بودایی: ۲٬۵۵۵
گاه‌شماری برمه‌ای: ۱٬۳۷۳
گاه‌شماری رومی: ۷٬۵۱۹ – ۷٬۵۲۰
گاهشماری مازندرانی: ۱٬۵۲۲ – ۱٬۵۲۳
گاه‌شماری قبطی: ۱٬۷۲۷ – ۱٬۷۲۸
گاه‌شماری اتیوپیایی: ۲٬۰۰۳ – ۲٬۰۰۴
سال عبری:  ۵٬۷۷۱  –  ۵٬۷۷۲ 
گاه‌شماری هندی: 
 - ویکرم سموت: ۲٬۰۶۶ – ۲٬۰۶۷
 - ساکا سموت: ۱٬۹۳۳ – ۱٬۹۳۴
 - کالی یوگا: ۵٬۱۱۲ – ۵٬۱۱۳
گاه‌شماری هولوسین: ۱۲٬۰۱۱
گاه‌شماری کره‌ای: ۴٬۳۴۴
گاه‌شماری خورشیدی تایلندی: ۲٬۵۵۴
ن ب و: ن ب و
سال ۱۳۹۰ خورشیدی، هزار و سیصد و نودمین سال گاه‌شماری هجری خورشیدی سالی عادی است.
سرآغاز این سال روز دوشنبه، ۲۱ مارس ۲۰۱۱ میلادی، برابر با ۱۵ ربیع الثانی ۱۴۳۲ هجری قمری است. همچنین این سال در گاه‌شماری حیوانی معادل خرگوش است.
لحظهٔ تحویل سال

ساعت ۲ و ۵۰ دقیقه و ۴۵ ثانیه، روز دوشنبه ۱ فروردین ۱۳۹۰ هجری خورشیدی
مطابق ۱۵ ربیع‌الثانی ۱۴۳۲ هجری قمری (قراردادی)
و ۲۱ مارس ۲۰۱۱ میلادی
مسئولان کشوری > در ایران

رئیس‌جمهور: محمود احمدی‌نژاد
ریاست مجلس شورای اسلامی: علی لاریجانی
شهرداری تهران: محمدباقر قالیباف
رئیس قوه قضاییه: صادق لاریجانی
مناسبت‌ها

فروردین:
۱ فروردین - نامگذاری این سال به «سال جهاد اقتصادی» در ایران به وسیلهٔ علی خامنه‌ای رهبر این کشور
۹ اردیبهشت - ازدواج شاهزاده ویلیام و کاترین میدلتون تخمین زده می‌شود که دو میلیارد نفر عروسی شاهزاده ویلیام، دوک کمبریج و کاترین میدلتون را در ابی وست مینستر لندن تماشا می‌کنند.
۱۱ اردیبهشت - باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده اعلام کرد که اسامه بن لادن، بنیانگذار و رهبر گروه مبارز القاعده، در ۲ مه ۲۰۱۱ در طی یک عملیات نظامی آمریکایی در پاکستان کشته شد.
۳۱ اردیبهشت - فعال‌ترین آتشفشان ایسلند، فوران می‌کند و باعث اختلال در سفر هوایی در شمال غربی اروپا می‌شود.
خرداد:
۵ خرداد - فرمانده سابق ارتش صرب بوسنیایی، راتکو ملادیچ، که به جرم نسل‌کشی، جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت تحت تعقیب بود، در صربستان دستگیر شد.
تیر:
۱۸ تیر - سودان جنوبی از سودان جدا شد، نتیجه همه‌پرسی استقلال در ژانویه.
مرداد:
۱ مرداد - دکتر فیروز نادری، دانشمند و مدیر ایرانی آژانس فضایی آمریکا (ناسا) به مدیریت اکتشافات منظومه شمسی مرکز اکتشافات روباتیک ناسا (JPL) منصوب شد.
شهریور
۶ شهریور - شورشیان لیبی با کنترل پایتخت طرابلس، عملاً دولت معمر قذافی را سرنگون کردند.
۲۶ شهریور - اعتراضات اشغال وال استریت در ایالات متحده آغاز شد. این به جنبش اشغال تبدیل می‌شود که تا ماه اکتبر به ۸۲ کشور گسترش می‌یابد.
مهر:
٢٦ مهر - پرواز ٧٤٣ هواپیمایی ایران ایر علی رغم نقص فنی به سلامت در فرودگاه مهرآباد به زمین نشست
۲۸ مهر - رهبر لیبی معمر قذافی در سرت کشته می‌شود و نیروهای شورای انتقال ملی کنترل شهر را به دست می‌گیرند و جنگ را خاتمه می‌دهند.
آذر:
۹ آذر - کمتر از ۲۴ ساعت پس از حمله معترضین به سفارت انگلیس در تهران، انگلیس روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع و دیپلمات‌ها را اخراج کرد.
۲۴ آذر - ایالات متحده رسماً پایان جنگ عراق را اعلام کرد. در حالی که این شورش را به پایان می‌رساند، اما آغازگر دیگری است.
۲۶ آذر - کیم جونگ ایل، رهبر کره شمالی، در اثر حمله قلبی یا سکته در راه رهبری میدانی درگذشت.
رویدادها > نجومی

دو ماه‌گرفتگی کلی در ۲۵ خرداد و ۱۹ آذر.
سه خورشیدگرفتگی جزئی در ۱۱ خرداد، ۱۰ تیر و ۴ آذر.
رویدادها > سیاسی

۲۸ مهر - معمر قذافی رهبر لیبی به دست انقلابیون کشته شد.
۲۲ بهمن - حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر در پی انقلاب در این کشور از قدرت کناره‌گیری کرد.
رویدادها > فرهنگی

۱۲ اردیبهشت - انتشار آلبوم بی‌واژه از محمد اصفهانی
رویدادها > ورزشی

۲۵ اسفند - قهرمانی تیم فوتبال استقلال تهران در جام حذفی فوتبال ایران
درگذشتگان > فروردین

۱ فروردین - محمد صادقی تهرانی، مرجع تقلید- مفسر بزرگ قرآن «الفرقان» استاد دانشگاه (زاده ۱۳۰۵)
۸ فروردین - محسن دکمه‌چی، یکی از بازاریان شناخته شده بازار تهران است که به دلیل کمک به خانواده زندانیان سیاسی توسط وزارت اطلاعات در شهریور ۱۳۸۸ دستگیر شد (زاده ۱۳۳۷)
۹ فروردین - محمدعلی ورشوچی، هنرپیشه سینما، تلویزیون و تئاتر ایران (زاده ۱۳۰۴)
۱۰ فروردین - رضا صفدری، مجری و کارگردان تلویزیون (زاده ۱۳۴۲)
۱۰ فروردین - میراسماعیل موسوی، پدر میرحسین موسوی
۲۲ فروردین - شعبان بابااولادی، پیشکسوت کشتی (زاده ۱۳۱۰)
۲۶ فروردین - بیژن پاکزاد، طراح لباس، عطر و جواهرات و مدیر شرکت بیژن (زاده ۱۳۲۳)
۳۱ فروردین - حسین گنجینه، بنیان‌گذار چاپ سیلک اسکرین و باتیک یا چاپ کَلاقه‌ای در ایران. (زاده ۱۲۹۶)
درگذشتگان > اردیبهشت

۱ اردیبهشت - جهانشاه درخشانی، معمار و تاریخنگار ایرانی (زاده ۱۳۲۳)
۸ اردیبهشت - منوچهر سخایی، خواننده موسیقی پاپ (زاده ۱۳۱۴)
۹ اردیبهشت - سیامک پورزند، روزنامه‌نگار و فعال فرهنگی ایرانی (زاده ۱۳۱۰)
۱۰ اردیبهشت - محمدامین سراجی، ویسنده و مترجم کرد ایرانی (زاده ۱۳۱۳)
۱۳ اردیبهشت - عربعلی شروه، نقاش، سفال‌گر و مجسمه‌ساز ایرانی (زاده ۱۳۱۸)
۱۷ اردیبهشت - محمدصادق رجحان، چهرهٔ ماندگار بافت‌شناسی (زاده ۱۳۱۰)
درگذشتگان > خرداد

۲ خرداد - ناصر حجازی، بازیکن و مربی فوتبال ایرانی (زاده ۱۳۲۸)
۶ خرداد - سلطانعلی میرزا قاجار، اقتصاددان ایرانی و رئیس ایل قاجار (زاده ۱۳۰۸)
۱۰ خرداد - عزت‌الله سحابی، سیاستمدار ایرانی، روزنامه‌نگار، اقتصاددان، فعال ملی مذهبی، رهبر شورای فعالان ملی مذهبی ایران، عضو شورای انقلاب، عضو شورای ملی صلح، رئیس ستاد بسیج اقتصادی کشور، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، نماینده مردم تهران در اولین مجلس خبرگان قانون اساسی، رئیس سازمان صنایع ملی ایران و نماینده تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی و نیز رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت مهدی بازرگان. (زاده ۱۳۰۹)
۱۱ خرداد - هاله سحابی، قرآن پژوه، روزنامه‌نگار، فعال ملی مذهبی، فعال حقوق بشر، فعال حقوق زنان، از اعضای انجمن مادران صلح و زندانی سیاسی ایرانی (زاده ۱۳۳۶)
۱۷ خرداد - سیروس صابر، بازیگر ایرانی (زاده ۱۳۱۹)
۲۱ خرداد - هدی صابر، پژوهشگر، روزنامه‌نگار، فعّال ملی مذهبی، زندانی سیاسی و از گردانندگان مجله توقیف شده ایران فردا. (زاده ۱۳۳۷)
۲۶ خرداد- میرصالح حسینی، مترجم و شاعر ایرانی (زاده ۱۳۲۴)
درگذشتگان > تیر

۱۱ تیر - محمدعلی صدوقی، نماینده ولی فقیه و امام جمعه شهر یزد (زاده ۱۳۲۸)
۲۰ تیر - حسن میرزایی اهرنجانی، اقتصاددان ایرانی (زاده ۱۳۲۱)
۲۲ تیر - ابوالحسن علوی طباطبایی، منتقد و مترجم و از فعالان مطبوعاتی جمهوری اسلامی (زاده ۱۳۲۴)
۲۶ تیر - روح‌الله داداشی، ورزشکار رشته بدن‌سازی و پرورش اندام ایرانی (زاده ۱۳۶۰)
۳۱ تیر - لیلا اسفندیاری، کوهنورد سرشناس ایرانی فاتح قله نانگاپاربات وگاشربروم ۲ (زاده ۱۳۴۹)
درگذشتگان > مرداد

۱ مرداد - ماشاالله بامری، خواننده بلوچ، خنیاگر، پژوهشگر موسیقی و نوازنده تنبورک ایرانی (زاده ۱۳۳۰)
۱ مرداد - داریوش رضایی‌نژاد، دانشجوی دکترای مهندسی برق دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و دانشمند فیزیک هسته ای {ترور} (زاده ۱۳۵۵)
۱۱ مرداد - محسن کوچه‌باغی تبریزی، از علمای تبریز و مراجع بنام منطقه آذربایجان. (زاده ۱۳۰۲)
۱۹ مرداد - بابک معصومی، بازیکن و مربی فوتسال ایرانی
۳۱ مرداد - رضا بدیعی، کارگردان ایرانی در سینمای هالیوود (زاده ۱۳۰۹)
درگذشتگان > شهریور

۲ شهریور - حسین ضیایی، استاد مطالعات ایرانی و اسلامی و مدیر بخش مطالعات ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا (زاده ۱۳۲۳)
۱۲ شهریور - حسین اسلامی، نماینده حوزه انتخابی ساوه و زرندیه در دور هفتم مجلس شورای اسلامی (زاده ۱۳۴۵)
۲۶ شهریور - میرزا احمد دشتی نجفی، مجتهد ایرانی (زاده ۱۲۸۷)
۲۷ شهریور - مسعود استیلی، بازیکن فوتبال ایرانی (زاده ۱۳۴۹)
درگذشتگان > مهر

؟ مهر - فؤاد نجف‌زاده، فیلمبردار و عکاس سینما (زاده ۱۳۳۱)
۱ مهر - عزیزالله بیات مورخ، استاد دانشگاه و نویسنده ایرانی (زاده ۱۲۹۹)
؟ مهر - محمدتقی برخوردار، کارافرین پیش از انقلاب و پدر صنایع خانگی ایران (زاده ۱۳۰۳)
۱۳ مهر - مهرداد مشایخی، جامعه‌شناس پژوهشگر و فعال سیاسی و استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه جورج تاون (زاده ۱۳۳۲)
۲۶ مهر - شاه‌علی سرخانی، بازیگر ایرانی (زاده ۱۳۴۹)
۲۹ مهر - یحیی شیدا، شاعر، ادیب، روزنامه‌نگار و نویسنده ایرانی (زاده ۱۳۰۳)
درگذشتگان > آبان

؟ آبان - حیدر صارمی، بازیگر، گوینده و مدیر دوبلاژ رادیو (زاده ۱۳۰۳)
۲ آبان - تیمور لکستانی، پدر برق ایران (زاده ۱۲۹۴)
۸ آبان - عباسعلی عمید زنجانی: اولین رئیس روحانی دانشگاه تهران. (زاده ۱۳۱۶)
۱۶ آبان - حسن علی صارمی کلالی، از اعضای مؤسس مکتب پان ایرانیسم، حزب ملت ایران، حزب نبرد ایران (زاده ۱۳۰۴)
۲۱ آبان - حسن تهرانی مقدم، از فرماندگان سپاه در جنگ ایران و عراق و پدر موشکی ایران (زاده ۱۳۳۸)
۲۲ آبان - احمد رضایی میرقائد، فرزند ارشد محسن رضایی (زاده ۱۳۵۵)
درگذشتگان > آذر

؟ آذر - عباس باقری، حقوقدان و مترجم آثار فلسفی و ادبی اهل ایران زاده (۱۳۰۹)
؟ آذر - اسماعیل زرافشان، عکاس ورزشی و پدر عکاسی ورزشی ایران (زاده ۱۳۰۷)
۱ آذر - محمدحسین شریعتی، روحانی ایرانی و از شخصیت‌های نزدیک به سید روح‌الله خمینی (زاده ۱۳۲۸)
۱۵ آذر - غلامرضا بروسان، شاعر و خبرنگار ایرانی (زاده ۱۳۵۲)
۱۷ آذر - همایون‌دخت، سومین دختر احمدشاه قاجار (زاده ۱۲۹۶)
۱۸ آذر - میرمحمد تجدد، بازیگر ایرانی (زاده ۱۳۰۸)
۲۵ آذر - پرویز منصوری، مدرس تئوری موسیقی و منتقد موسیقی اهل ایران (زاده ۱۳۰۳)
درگذشتگان > دی

۱۳ دی - حاجی بخشی، از اعضای انصار حزب‌الله ایران (زاده ۱۳۱۲)
۱۶ دی - محمداسماعیل تشید، از بنیان‌گذاران بیهوشی نوین در ایران (زاده ۱۳۰۶)
۱۸ دی - امیرهوشنگ قطعه‌ای، دوبلور ایرانی (زاده ۱۳۱۷)
۲۱ دی - مصطفی احمدی روشن، دانشمند فیزیک هسته‌ای ایران {ترور} (زاده ۱۳۵۸)
۲۱ دی - رضا قشقایی، کارمند سازمان انرژی اتمی ایران
۲۳ دی - عبدالله مجتبوی، کشتی‌گیر ایرانی (زاده ۱۳۰۳)
۲۳ دی - ایرج گرگین، روزنامه‌نگار و از مدیران پیشین تلویزیون ملی ایران (زاده ۱۳۱۳)
۲۵ دی - ساناز کیهان، بازیگر ایرانی (زاده ۱۳۵۹)
۲۶ دی - ساناز کیهان، بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر ایران
۲۸ دی - عبدالله بوتیمار، بازیگر و دوبلور ایرانی (زاده ۱۳۱۲)
۲۹ دی - زاهد خمیرانی، مجتهد ایرانی (زاده ۱۲۹۹)
۳۰ دی - مصطفی جنگی زهی، امام جمعه شهر راسک سیستان و بلوچستان و از رهبران سنی منطقه {ترور} (زاده ۱۳۳۳)
درگذشتگان > بهمن

۶ بهمن - منوچهر لاریجانی، بازیگر ایرانی (زاده ۱۳۲۴)
۱۵ بهمن - هدیش بیگدلی شاملو، هنرمند و طراح جلوه‌های مجازی سینما و تلویزیون (زاده ۱۳۵۳)
۱۶ بهمن - فریدون فریاد، مترجم و شاعر ایرانی (زاده ۱۳۲۸)
۱۷ بهمن - اسفندیار احمدیه، انیماتور و نقاش ایرانی و سازنده اولین انیمیشن ایران (زاده ۱۳۰۷)
۱۹ بهمن - ابراهیم یونسی، نویسنده و مترجم ایرانی (زاده ۱۳۰۵)
۲۱ بهمن - پرویز رجبی (تاریخ‌دان، مترجم و نویسنده و منتقد اجتماعی ایرانی)
۲۹ بهمن - مریم بهروزی، نماینده دور اول مجلس شورای اسلامی نمایننده حوزه تهران و دبیرکل جامعه زینب (زاده ۱۳۲۴)
درگذشتگان > اسفند

۳ اسفند - علی ابوالحسنی، روحانی تاریخ‌نگار ایرانی (زاده ۱۳۳۴)
۸ اسفند - وحید میرزاده، فعال ملی مذهبی، عضو جنبش مسلمانان مبارز، عضو شورای فعالان ملی-مذهبی ایران، روزنامه‌نگار، مقاله‌نویس و مهندس عمران اهل ایران (زاده ۱۳۳۷)
۱۵ اسفند - فیروز (هنرپیشه)، بازیگر ایرانی (زاده ۱۳۲۱)
۱۸ اسفند - سیمین دانشور، نویسنده، شاعر، مترجم ایرانی (زاده ۱۳۰۰)
۲۲ اسفند - عبدالمحمد روح‌بخشان، مؤلف، نویسنده، پژوهشگر و روزنامه‌نگار ایرانی (زاده ۱۳۱۷)
۲۲ اسفند - احمد کرمی، شاعر، مصحح و ناشر ایرانی (زاده ۱۳۰۱)
۲۵ اسفند - مجید میرزاییان، بازیگر سینمای ایران (زاده ۱۳۱۸)
۲۸ اسفند - جلال ذوالفنون، موسیقس دان و نوازنده سه تار اهل ایران (زاده ۱۳۱۶)
منوچهر سخایی
ناصر حجازی
عزت‌الله سحابی
بابک معصومی
مصطفی جنگی زهی
عباسعلی عمید زنجانی
همایون‌دخت سومین دختر احمدشاه قاجار
محسن کوچه‌باغی تبریزی
ایرج گرگین
سیمین دانشور
جلال ذوالفنون