stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ترور طلعت پاشا
ترور

طلعت پاشا در یک سه‌شنبه بارانی (۱۵ مارس ۱۹۲۱) حدود ساعت ۱۰:۴۵ صبح از آپارتمان خود خارج شد و قصد خرید یک جفت دستکش داشت. سوقومون تهلیریان او را شناخت و از جهت مخالف به او نزدیک شد، سپس از خیابان عبور کرد و در گوشه شلوغ خیابان ۲۷ هاردنبرگ، از فاصله نزدیک به گردنش شلیک نمود که موجب مرگ فوری طلعت شد. گلوله از نخاع او گذشت و از بالای چشم چپ طلعت خارج شد و مغزش را نابود ساخت؛ طلعت به جلو افتاد و در برکه‌ای از خونش دراز کشید. در ابتدا تهلیریان بالای سر جسد ایستاد، اما پس از فریاد تماشاچیان دستورهای خود را فراموش کرده و فرار کرد. او تپانچه پارابلوم کالیبر ۹ میلی‌متری را که برای ترور استفاده کرده‌بود، دور انداخت و از طریق خیابان فاسانن اقدام به فرار کرد که در آنجا توسط نیکولاس جسن، فروشنده مغازه دستگیر شد. افراد حاضر در جمعیت او را به شدت مورد ضرب و شتم قرار دادند؛ سوقومون تهلیریان به زبان آلمانی شکسته چیزی به این معنی فریاد زد: «اشکال ندارد، من یک خارجی هستم و او یک خارجی!» اندکی بعد، او به پلیس گفت: «من قاتل نیستم، او بود.»
پلیس جسد را محاصره کرد. ناظم بیگ، دوست تبعیدی او از حزب اتحاد و ترقی کمی بعد به محل حادثه رسید و به آپارتمان طلعت در خیابان چهارم هاردنبرگ رفت؛ همین‌طور ارنست جخ، یکی از مقامات وزارت خارجه و فعال طرفدار ترکیه که اغلب با طلعت ملاقات می‌کرد، ساعت ۱۱:۳۰ صبح وارد آنجا شد. شاکر نیز از این ترور مطلع گشت و هویت جسد را برای پلیس شناسایی کرد. جخ و ناظم به صحنه ترور بازگشتند. ارنست جخ تلاش کرد تا پلیس را متقاعد کند که جسد را با استفاده از اختیاراتش به‌عنوان یک مقام وزارت خارجه به او واگذار کند، اما آن‌ها قبل از رسیدن گروه قتل از انجام این کار خودداری کردند. جخ شکایت کرد که «بیسمارک ترک» نمی‌تواند در چنین حالتی بیرون بماند تا رهگذران به آن نگاه کنند. آن‌ها در نهایت اجازه انتقال را دریافت کردند و جسد با یک خودروی صلیب سرخ به سردخانه شارلوتنبورگ فرستاده شد. شاکر و ناظم بلافاصله پس از ترور طلعت، تحت حمایت پلیس قرار گرفتند. همین‌گونه دیگر تبعیدی‌های حزب اتحاد و ترقی نگران آن بودند که هدف بعدی باشند.
خاکسپاری

در ابتدا، دوستان طلعت امیدوار بودند که او در آناتولی دفن شود، اما دولت عثمانی در قسطنطنیه و جنبش ملی‌گرای ترک در آنکارا، هیچ‌کدام جسد او را نمی‌خواستند؛ پذیرش طلعت که بدترین جنایتکار جنگ جهانی اول تلقی می‌شد، یک مسئولیت سیاسی بود که می‌توانست آن‌ها را با او همراه کند. دعوتنامه‌های حیریه و باشگاه شرقی برای خاکسپاری طلعت فرستاده شدند و او در ۱۹ مارس، طی مراسمی پرمخاطب در محوطه کلیسای قدیمی سنت متیو به خاک سپرده شد. در ساعت ۱۱:۰۰ صبح، نماز به امامت شکری بیگ، امام سفارت ترکیه در آپارتمان طلعت اقامه شد. پس از آن، دسته بزرگی تابوت را تا سنت متیو، محلی که قرار بود طلعت پاشا در آن دفن شود، همراهی کردند.
بسیاری از آلمانی‌های سرشناس از جمله وزیران خارجه سابق ریشارد فون کولمان و آرتور تسیمرمان، به‌همراه رئیس سابق دویچه بانک، مدیر سابق راه‌آهن بغداد، آگوست فون پلاتن هالرموند به نمایندگی از قیصر ویلهلم دوم در تبعید و چند تن از پرسنل نظامی که در طول جنگ در امپراتوری عثمانی خدمت کرده‌بودند، در مراسم خاکسپاری شرکت‌نموده و به او ادای احترام کردند. همچنین وزارت خارجه آلمان تاج گلی با مضمون «به یک دولتمرد بزرگ و یک دوست وفادار» فرستاده‌بود. شاکر که به سختی می‌توانست خونسردی خود را حفظ کند، پس از آن‌که که تابوت پوشانده‌شده با پرچم عثمانی را در قبر گذاشتند، خطابه تدفین را قرائت کرد. او تأکید کرد که این ترور «پیامد سیاست امپریالیستی علیه ملت‌های اسلامی» است.
در اواخر آوریل، گوستاف اشترزمان، سیاستمدار لیبرال ملی از حزب خلق آلمان، پیشنهاد برگزاری مراسم بزرگداشت عمومی را برای گرامیداشت طلعت ارائه کرد. از طرفی اتحاد آلمان–ترکیه هم کاهش یافته‌بود. اشترزمان به‌خوبی از نسل‌کشی آگاه بود و معتقد بود حداقل یک میلیون ارمنی طی آن کشته شده‌اند. اموال طلعت در اختیار وایزمن، رئیس اداره امنیت عمومی برلین قرار گرفت؛ خاطرات او به شاکر داده‌شد که آن را منتشر کرد.
محاکمه

در ابتدای تحقیقات پلیس به تهلیریان مترجم ترک زبان پیشنهاد شد، اما او از صحبت‌کردن به زبان ترکی خودداری کرد. در ۱۶ مارس، پلیس یک مترجم ارمنی به نام کورک کالوستیان را که عضوی از عملیات نمسیس بود، به خدمت گرفت. تهلیریان اعتراف کرد پیش از این‌که به آلمان بیاید نقشه قتل را طراحی کرده و طلعت را برای انتقام کشته‌است، اما به پلیس گفت که به تنهایی عمل کرده‌است. تهلیریان در طول محاکمه خود از پیش‌طراحی‌شدن این ترور را انکار کرده‌است؛ همین‌طور مترجم به این دلیل که جراحات تهلیریان او را ناتوان کرده از امضای سند بازجویی خودداری کرده‌بود. تحقیقات اولیه در ۲۱ مارس به پایان رسید.
فدراسیون انقلابی ارمنی بین ۱۰۰،۰۰۰ تا ۳۰۰،۰۰۰ مارک برای دفاع قانونی از او جمع‌آوری کرد که عمدتاً از جانب ارمنی‌های آمریکایی بود. در جریان محاکمه، زکریانتس سخنان تهلیریان را به آلمانی ترجمه کرد و در پرداخت صورتحساب، سازماندهی دفاعیات و ابلاغ دستورهای کمیته مرکزی فدراسیون انقلابی ارمنی آمریکا به تهلیریان، مشارکت داشت. کالوستیان از آلمانی به ارمنی ترجمه می‌کرد. سه وکیل آلمانی به نام‌های آدولف فون گوردون، یوهانس ورتاور و تئودور نیمایر که هر کدام ۷۵،۰۰۰ مارک دستمزد دریافت کردنده‌بودند، وکالت تهلیریان را بر عهده داشتند؛ برجستگی وکلا منجر به تبلیغات بیشتر برای محاکمه شد. دادستان ایالتی، گولنیک و قاضی آن اریش لمبرگ بود. در مجموع، دوازده هیئت منصفه به این پرونده رسیدگی کردند.
محاکمه در دادگاه کیفری موابیت از ۲ تا ۳ ژوئن برگزار شد. سالن دادگاه در راستای محاکمه کاملا پر از جمعیت بود. بسیاری از ارامنه آلمان و برخی از ترک‌ها از جمله همسر طلعت پاشا در جلسه‌های دادگاه شرکت کردند. همچنین خبرنگاران روزنامه‌های آلمانی و بین‌المللی در این جلسه‌های دادرسی حضور داشتند. دیلی تلگراف، شیکاگو دیلی نیوز و دفتر کل فیلادلفیا در میان بسیاری دیگر، درخواست مجوز مطبوعاتی کردند. به نقل از مورخ استفان ایهریگ، این «یکی از دیدنی‌ترین محاکمه‌های قرن بیستم» بود.
محاکمه > راهبردهای دفاع و تعقیب قضایی

راهبرد دفاعی بر آن بود که طلعت پاشا را به اتهام قتل اعضای خانواده تهلیریان و یک میلیون ارمنی دیگر که دستور قتل آن‌ها را صادر کرده‌بود، محاکمه کنند. همچنین ناتالی آن را فرصتی برای تبلیغ آرمان ارمنی می‌دانست. او معتقد بود که تهلیریان احتمالاً طبق قوانین آلمان محکوم خواهد شد، اما از طرفی هم امیدوار بود که عفو خود را دریافت می‌کند. ورتاور، خوشبین‌تر بود و چند روز پس از ترور، اطمینان خود را از دستیابی به تبرئه موکلش اعلام نمود. یوهانس لپسیوس، مبلغ و فعال پروتستان که از سال ۱۸۹۶ علیه کشتار ارامنه صحبت کرده‌بود، در طرح پرونده علیه طلعت کار کرد. همان‌طور که روزنامه سوسیال دموکرات به پیش اشاره کرد، استراتژی آن‌ها موفقیت‌آمیز بود: «در حقیقت این سایه خون‌آلود طلعت پاشا بود که روی نیمکت متهم نشسته بود؛ و اتهام واقعی او کشتار وحشیانه ارامنه بود، نه اعدام او به دست یکی از معدود قربانیانی که زنده مانده‌بود.»
مدافعه برای به‌حداکثر رساندن احتمال تبرئه، تهلیریان را به جای انتقام‌جوی کل ملت خود، به‌عنوان یک کیفرستان تنها معرفی کرد. پلیس آلمان به‌دنبال همدستان تهلیریان بود اما آن‌ها را کشف نکرد. در دفاعیات، از طریق مادر تهلیریان سعی کردند تا اثبات کنند که طلعت باعث مرگ او شده‌است، و از این روند ارتباطی بین تهلیریان و طلعت ایجاد کنند. در کنار انبوه جنایات طلعت پاشا، استدلال دفاعی بر وضعیت روانی آسیب‌دیده تهلیریان استوار بود که می‌توانست او را در قبال اعمال خود بر اساس قانون جنون موقت آلمان، بند ۵۱ حقوق جزا، بی‌مسئولیت کند.
در مقابل، هدف اصلی دادستانی آلمان، غیرسیاسی کردن روند رسیدگی و اجتناب از بحث درباره نقش آلمان در نسل‌کشی بود. دادگاه به‌جای سه روز درخواستی دفاعیات، فقط در یک روز و نیم برگزار شد و شش شاهد از پانزده شاهدی که برای دفاع فراخوانده شده‌بودند، اظهاراتشان شنیده نشد. دادستان درخواست کرد که پرونده به‌صورت غیرعلنی رسیدگی شود تا افشای آن به حداقل برسد، اما وزارت خارجه این راه‌حل را رد کرد، زیرا واهمه آن داشت که پنهان‌کاری باعث بهبود شهرت آلمان نشود. به‌گفته مورخ کارولین دین، تلاش برای تکمیل سریع محاکمه و به تصویر کشیدن مثبت اقدامات آلمان در طول جنگ «به‌طور ناخواسته تهلیریان را به نمادی از وجدان انسانی تبدیل کرد که به شیوه غم‌انگیزی مجبور شد یک قاتل را به‌دلیل عدالت‌خواهی به ضرب گلوله بکشد.»
ایهریگ و سایر مورخان استدلال کرده‌اند که راهبرد دادستان عمیقاً ناقص بود و نشان‌دهنده بی‌کفایتی یا عدم انگیزه او برای دستیابی به محکومیت بوده‌است. گولنیک اصرار داشت که رویدادهای امپراتوری عثمانی هیچ ارتباطی با این ترور ندارد و سعی کرد از ارائه مدارک در مورد نسل‌کشی خودداری کند. پس از ارائه شواهد، او نقش طلعت درباره جنایات علیه ارمنی‌ها را انکار کرد و نهایتاً موظف شد دستورهایی را که طلعت صادر کرده‌بود، توجیه کند. قبل از محاکمه، هانس هومان که روزنامه عمومی ضدارمنی آلمان را کنترل می‌کرد، به‌شدت با دفتر دادستانی لابی کرد. با وجود این‌که او به خاطرات طلعت پاشا دسترسی داشت، اما دادستان آن‌ها را به‌عنوان مدرک در دادگاه وارد نکرد. ایهریگ حدس می‌زند که گولنیک از لابی‌های هومان منزجر شده‌بود و شاید حتی با متهم همدردی می‌کرد. پس از محاکمه، گولنیک به عضویت هیئت تحریریه روزنامه عمومی آلمان درآمد.
محاکمه > شهادت تهلیریان در دادگاه

در دادگاه، قاضی پرسش‌های زیادی را در مورد نسل‌کشی از تهلیریان پرسید که نشان‌دهنده آگاهی قاضی از نسل‌کشی و روایت‌های ترکی و آلمانی در مورد آن بود. او از تهلیریان خواست تا آنچه را که در جریان این حوادث شاهد بوده، بازگو کند. تهلیریان گفت که پس از شروع جنگ، بیشتر مردان ارمنی در ارزنجان به خدمت سربازی فرستاده شدند. در اوایل سال ۱۹۱۵، برخی از رهبران جامعه ارمنی دستگیر شدند و گزارش‌هایی از کشتار آن‌ها به شهر رسید. در ژوئن ۱۹۱۵، دستور تبعید عمومی صادر شد و ژاندارم‌های مسلح، ارمنی‌های شهر را مجبور کردند خانه و دارایی‌های خود را رها کرده و آن‌جا را ترک کنند. به‌محض خروج مردم از شهر، ژاندارم‌ها شروع به تیراندازی به قربانیان و غارت اشیای قیمتی آن‌ها کردند. تهلیریان بیان کرد: «یکی از ژاندارم‌ها خواهرم را برد» اما ادامه نداد و گفت: «ترجیح می‌دهم هم‌اکنون بمیرم تا این‌که دوباره درمورد آن روز سیاه صحبت کنم.» پس از تشویق قاضی، او به یاد آورد که چگونه شاهد قتل مادر و برادرش بوده و سپس بیهوش گشته و زیر جسد برادرش بیدار شده‌است. همچنین گفت که دیگر هرگز خواهرش را ندیده‌است. تهلیریان گفت که پس از آن و پیش از فرار به ایران با سایر بازماندگان، نزد چند کرد پناه گرفت.
از تهلیریان پرسیده‌شد که او چه کسی را مسئول تحریک این کشتارها و رویدادهای تاریخی مانند کشتار آدانا می‌داند. در همین هنگام قاضی پرونده اتهام قتل عمد را تفهیم کرد. تهلیریان علی‌رغم آن‌که در ابتدا به انجام این ترور اعتراف کرده‌بود، در پاسخ به سؤال این‌که آیا او مقصر است، «نه» گفت. او توضیح داد: «من خودم را مقصر نمی‌دانم زیرا وجدانم پاک بود... من مردی را کشته‌ام اما قاتل نیستم.» تهلیریان داشتن نقشه قبلی برای کشتن طلعت پاشا را تکذیب کرد، اما گفت که دو هفته قبل از قتل، رویایی داشته‌است: «تصاویر کشتار بارها و بارها جلوی چشمانم آمد. جنازه مادرم را دیدم. این جنازه برخاست و به‌سمت من آمد و گفت: دیدی که طلعت اینجاست و تو کلاً بی‌تفاوتی؟ تو دیگه پسر من نیستی!» در این هنگام گفت که «ناگهان بیدار شد و تصمیم گرفت طلعت را بکشد.» او پس از بازجویی‌های بیشتر، اطلاع از حضور طلعت در برلین را انکار کرد و تکرار کرد که هیچ برنامه‌ای برای کشتن این مقام عثمانی نداشته‌است. قاضی پس از بررسی‌های بیشتر از سوی دادستان به‌نفع تهلیریان مداخله کرد و بیان داشت که «تغییراتی در تصمیم او (تهلیریان) رخ داده‌است.»
شهادت او دروغ بود؛ در واقع، تهلیریان در زمان کشته‌شدن خانواده‌اش با داوطلبان ارمنی در ارتش روسیه می‌جنگید. مورخ رولف هاسفلد می‌گوید تهلیریان «بسیار آراسته بود» و شهادت او هم بسیار باورپذیر بوده‌است. مورخ تسا هافمن می‌گوید که شهادت تهلیریان در عین نادرستی، «عناصر بسیار معمولی و اساسی سرنوشت جمعی هموطنانش» را نشان می‌دهد. دادستانی صحت شهادت را به چالش نکشید و حقیقت تا دهه‌ها بعد آشکار نشد. در طول محاکمه، هرگز از تهلیریان پرسیده‌نشد که آیا او به یک گروه انقلابی ارمنی تعلق دارد یا این‌که از طرفی این ترور را به‌عنوان بخشی از یک توطئه انجام داده‌است. هاسفلد استدلال می‌کند که اگر دادگاه می‌دانست این ترور بخشی از یک توطئه از پیش طراحی‌شده بود، تهلیریان تبرئه نمی‌شد.
محاکمه > دیگر شهادت‌ها پیرامون نسل‌کشی

سپس دادگاه با افسران پلیس و پزشکی قانونی به‌عنوان شاهدان ترور و عواقب آن گفتگو کرد؛ همچنین قبل از تماس با ارامنه‌ای که با تهلیریان در برلین ارتباط برقرار کرده‌بودند، با دو خانم صاحبخانه تهلیریان، صحبت کرد. این شاهدان اطلاعاتی در مورد نسل‌کشی ارمنی‌ها ارائه کردند. لوون افتیان در دادگاه اظهار کرد که خانواده‌اش در زمان نسل‌کشی در ارزروم بودند و پدر و مادرش هر دو کشته‌شدند، اما سایر اقوام موفق به فرار شدند. زکریانس، مترجم تهلیریان نیز اواخر همان روز شهادت داد و گفت که او پدر، مادر، پدربزرگ، برادر و عمویش را در جریان کشتار حمیدیه در دهه ۱۸۹۰ از دست داده‌است. آقای ترزیباشیان که یک دخانیات‌فروش ارمنی در برلین بود، شهادت داد که تمام دوستان و بستگانش که در ارزروم بودند، در جریان نسل‌کشی کشته شده‌اند.
محاکمه > دیگر شهادت‌ها پیرامون نسل‌کشی > کریستین ترزیباشیان

کریستین ترزیباشیان، همسر این دخانیات‌فروش گفت که از این ترور چیزی نمی‌داند. مدافعان از او درخواست کردند که در مورد نسل‌کشی ارمنی‌ها شهادت دهد و قاضی هم به او اجازه داد. او نیز اهل ارزروم بود و اظهار کرد که از بیست‌ویک خویشاوند او تنها سه نفر زنده مانده‌اند. او همین‌طور بیان کرد که ارمنی‌ها مجبور شدند ارزروم را در چهار گروه پانصد خانواده‌ای به سمت ارزنجان ترک کنند. همچنین آن‌ها مجبور بودند از روی اجساد دیگر ارامنه‌ای که پیش‌تر کشته شده‌بودند، عبور کنند. او شهادت داد که پس از رسیدن به ارزنجان، مردان را از بقیه تبعیدیان جدا کرده، به‌هم بستند و به رودخانه انداختند. او توضیح داد که بقیه مردان در کوه‌های بالای ملطیه با تبر کشته‌شده و در آب انداخته شده‌اند.
پس از آن، ترزیباشیان یادآوری کرد: «ژاندارم‌ها آمدند و زیباترین زنان و دختران را انتخاب کردند» و هرکسی که امتناع می‌کرد را «با سرنیزه به چوب می‌زدند و پاهایشان را از هم می‌دریدند.» او به یاد می‌آورد که قاتلان، بدن زنان باردار را برای کشتن فرزندانشان می‌بریدند. این موضوع باعث سر و صدای زیادی در دادگاه شد. وی اظهار داشت که برادرش کشته‌شده و مادرش فوراً جان باخته‌است؛ همین‌طور هنگامی‌که او از ازدواج با یکی از ترک‌ها امتناع کرد، «او فرزندش را گرفت و دور انداخت.» پس از بازگو کردن جزئیات وحشتناک‌تر، او گفت که حقیقت بدتر از آن چیزی است که گفته‌است. او در پاسخ به این سؤال که چه کسی را مسئول این قتل‌عام می‌داند گفت: «این به‌دستور انور پاشا اتفاق افتاد و سربازان، تبعیدشدگان را مجبور کرده که زانو زده و فریاد بزنند: «زنده باد پاشا!.» گروه دفاعیات گفت که شاهدان دیگر، از جمله دو پرستار آلمانی در ارزنجان، اظهارات او را تأیید کردنده‌اند. بدین‌گونه، گوردون استدلال کرد که روایت تهلیریان نیز «تا هسته» صحیح بود.
محاکمه > دیگر شهادت‌ها پیرامون نسل‌کشی > شاهدان کارشناس

دو شاهد خبره درمورد صحت شهادت قبلی درخواست صحبت کردند و دادستان نیز با استماع عرایض آن‌ها موافقت نمود. لپسیوس شهادت داد که دستور اخراج از سوی «کمیته ترک‌های جوان» علی‌الخصوص طلعت پاشا صادر شده‌است. لپسیوس از سند اصلی طلعت در مورد تبعید ارامنه نقل کرده‌است که در آن آمده‌بود: «سرنوشت تبعیدیان نیستی است» و جزئیاتی در مورد چگونگی انجام این کار در عمل بیان کرد. لپسیوس خاطرنشان کرد که علی‌رغم بهانه رسمی که «اقدامات پیشگیرانه» نامیده‌می‌شد، «شخصیت‌های معتبر، آشکارا در خلوت اعتراف کردند که این موضوع در مورد نابودی مردم ارمنی است.» لپسیوس با اشاره به مجموعه اسناد وزارت خارجه آلمان و ارمنستان که خود ویرایش کرده‌بود، اظهار داشت که صدها شهادت مشابه دیگر مانند آنچه در دادگاه شنیده شده‌است وجود دارد؛ او تخمین زد که در مجموع یک میلیون ارمنی کشته‌شده‌اند.
ژنرال آلمانی اتو لیمان فن زاندرس اذعان کرد که دولت حزب اتحاد و ترقی، دستور اخراج ارامنه را صادر، بهانه و توجیه‌هایی را نیز برای آن ارائه کرد و مدعی شد که این اخراج به‌دلیل ضرورت نظامی و به‌توصیه «بالاترین مقامات نظامی» رخ داده‌است؛ او در مورد این‌که این افسران عالی‌رتبه نظامی عمدتاً آلمانی بودند، اعتراف نکرد. برخلاف سایر شاهدان، اتو لیمان فن زاندرس گفت که نمی‌داند آیا طلعت پاشا شخصاً مسئول نسل‌کشی بوده‌است یا خیر.
محاکمه > دیگر شهادت‌ها پیرامون نسل‌کشی > گریگوریس بالاکیان

سپس اسقف ارمنی گریگوریس بالاکیان که از منچستر انگلستان آمده‌بود شهادت داد؛ او جزو کسانی بود که در ۲۴ آوریل تبعید شده‌بودند. او توضیح داد که چگونه اکثر اعضای کاروانش در آنکارا تا حد مرگ مورد ضرب و شتم قرار گرفتند. بالاکیان بیان کرد: «نام رسمی آن «تبعید» بود اما در حقیقت یک سیاست نابودی سیستماتیک می‌بوده‌است.» همچنین تشریح کرد:
در حدود چهار ساعت پس از رسیدن به یوزغاد، در دره‌ای صدها سر با موهای بلند، سر زنان و دختران را دیدیم. رئیس ژاندارم‌های نگهبان ما شکری نام داشت. به او گفتم: «فکر می‌کردم فقط مردان کشته شده‌اند.» او گفت: «اگر فقط مردان را بکشیم اما زنان و دختران را نه، در پنجاه سال آینده دوباره چندین میلیون ارمنی وجود خواهند داشت. بنابراین باید زنان و کودکان را نیز از بین ببریم تا یک‌بار برای همیشه در داخل و خارج از کشور، این مسئله را حل کرده‌باشیم.»
شکری توضیح داد که برخلاف قتل‌عام حمیدیه، این‌بار عثمانی‌ها اقداماتی را انجام دادند که «هیچ شاهدی هرگز پایش به دادگاهی نمی‌رسد.» او گفت که می‌تواند آزادانه با بالاکیان صحبت کند زیرا از گرسنگی در بیابان خواهد مرد. همین‌طور شکری گفت دستور داده‌است که ۴۰،۰۰۰ ارمنی را با چماق به قتل برسانند. پس از مدتی، گوردون حرفش را قطع کرد و از بالاکیان درباره تلگراف طلعت پرسید. بالاکیان گفت که چنین تلگرافی را دیده‌است که برای آصف بیگ، معاون فرماندار عثمانیه در کیلیکیه فرستاده شده‌بود و در آن نوشته بود: «خواهشمندیم فوراً به ما تلگراف دهید که چه تعداد از ارمنی‌ها پیش‌تر مرده‌اند و چه تعداد هنوز زنده هستند. وزیر کشور، طلعت.» آصف به بالاکیان گفت این به‌معنی آنست که «منتظر چه هستی؟ فوراً قتل‌عام را آغاز کن!.» همچنین بالاکیان گفت که آلمانی‌هایی که برای راه‌آهن بغداد کار می‌کردند جان او را نجات داده‌اند. او اظهار کرد که ارامنه به‌درستی طلعت پاشا را مسئول کشتارها می‌دانستند.
محاکمه > دیگر شهادت‌ها پیرامون نسل‌کشی > شاهدان و شواهد ارائه‌نشده

گروه دفاعیات درنظر داشت چندین تلگراف طلعت پاشا را که توسط روزنامه‌نگار ارمنی آرام آندونیان جمع‌آوری شده‌بود، به‌عنوان مدرک برای اثبات مقصربودن طلعت در قتل‌عام بخواند. آندونیان با آمادگی برای شهادت به برلین آمد و چندین تلگراف اصلی را که از آن زمان مفقود شده‌بودند، به‌همراه آورد. مدافعه از والتر راسلر، کنسول سابق آلمان در حلب درخواست ارائه شهادت کرد اما پس از این‌که راسلر بیان کرد شهادت می‌دهم و معتقدم طلعت «نابودی ارمنی‌ها را می‌خواست و به‌طور سیستماتیک آن را انجام داده‌است»، مافوق‌های او در وزارت خارجه مانع این شهادت شدند. وزارت امور خارجه نگران بود که راسلر آگاهی و همدستی آلمان در نسل‌کشی ارمنی‌ها را افشا کند. به درخواست وکلای مدافع، راسلر تلگراف‌های آندونیان را بررسی کرد و به این نتیجه رسید که به احتمال زیاد معتبر هستند. آندونیان شهادت نداد و تلگراف‌های او به‌عنوان مدرک شناخته نشد زیرا دادستان اعتراض کرد و گفت «شکی وجود نداشت که تهلیریان، طلعت را مسئول می‌دانست.» نهایتاً گروه دفاعیات از درخواست خود برای ارائه مدارک بیشتر در مورد مجرمیت طلعت صرف نظر کرد؛ در این حین، اعضای هیئت منصفه از قبل به‌جای تهلیریان، بر جرم طلعت متمرکز شده‌بودند.
تلگراف‌های طلعت در پوشش‌های مطبوعاتی، از جمله روزنامه نیویورک تایمز مورد بحث و بررسی قرار گرفت. برونسارت فون شلندورف، سربازان ارنست پاراکوین و فرانتس کارل اندرس، پزشک آرمین وگنر و ماکس اروین فون شوبنرریشتر که به‌عنوان معاون کنسول در ارزروم شاهد نسل‌کشی بود، شاهدان دیگری بودند که فراخوانده شدند اما اظهاراتشان شنیده‌نشد.
محاکمه > وضعیت روحی–روانی

پنج شاهد کارشناس در مورد وضعیت روانی تهلیریان و این‌که قوانین آلمان او را از مسئولیت کیفری اقداماتش معاف کرده‌است، شهادت دادند؛ همه موافق بودند که او به دلیل آنچه در ۱۹۱۵ تجربه کرد از حملات منظم «صرع» رنج می‌برد. به‌گفته ایهریگ، هیچ‌یک از پزشکان درک روشنی از وضعیت تهلیریان نداشتند، اما استنباط آن‌ها شبیه بیماری اختلال اضطراب پس از سانحه بود. دکتر رابرت استورمر ابتدا شهادت داد و اظهار داشت که جنایت تهلیریان از نظر او یک قتل عمدی بوده و ناشی از وضعیت روحی او نیست. به‌گفته هوگو لیپمن، تهلیرین به دلیل آنچه در ۱۹۱۵ شاهد بود، تبدیل به یک «بیمار روانی» شده‌بود و بنابراین به‌طور کامل مسئول اعمال خود نبود. پروفسور ریچارد کاسیرر، عصب‌شناس شهادت داد که «آشفتگی عاطفی علت اصلی بیماری او بود» و «تأثیر صرع» شخصیت او را کاملاً تغییر داد. ادموند فورستر گفت که تجارب آسیب‌زا در طول جنگ باعث آسیب‌شناسی‌های جدیدی نشده‌است، فقط مواردی را که قبلاً وجود داشته را نشان می‌دهد، اما قبول دارد که تهلیرین مسئول عمل خود نبوده‌است. واپسین کارشناس برونو هاک، نیز با تشخیص «تأثیر صرع» این احتمال را که تهلیریان توانسته‌است با اراده آزاد خود این عمل را فرموله کند، کاملاً رد کرد.
محاکمه > اظهارات و دفاعیات پایانی

نظرات و سخنان همه شاهدان در روز اول شنیده‌شد. در ساعت ۹:۱۵ صبح روز دوم، قاضی خطاب به هیئت منصفه گفت که آن‌ها باید به سؤالات زیر پاسخ دهند: «[اولاً، آیا] متهم، سوقومون تهلیریان، مجرم است که انسان دیگری به نام طلعت پاشا را در ۱۵ مارس ۱۹۲۱ در شارلوتنبورگ، عمداً به قتل رسانده‌است؟ ... ثانیاً، آیا متهم با تأمل این قتل را انجام داده‌است؟ ... ثالثاً، آیا شرایط تخفیف مجازات وجود دارد؟»
گولنیک تنها یک کلام پایانی مختصر ارائه داد: سخنرانی او در رونوشت محاکمه شش صفحه و در دفاع سی‌و‌پنج صفحه را به خود اختصاص داد. او ادعا کرد که تهلیریان به قتل عمد متهم است—برخلاف قتل شبه‌عمد که حکم کمتری داشت—و خواستار مجازات اعدام شد. گولنیک اظهار کرد که نفرت سیاسی و کینه‌توزی این جنایت را به‌طور کامل آشکار کرده‌است. تهلیریان از مدت‌ها قبل نقشه قتل را طراحی کرد، از امپراتوری عثمانی به برلین سفر نمود و اتاقی را در آن سوی خیابان قربانی مورد نظرش اجاره کرد، در همین حین با دقت طلعت را زیرنظر داشت و سرانجام او را کشت. او بر شهادت لیمان فون سندرز تأکید داشت و گفت که او از لپسیوس قابل اعتمادتر است و آنچه را که ژنرال آلمانی واقعاً گفته‌بود تحریف می‌کرد. گولنیک با توسل به افسانه خنجر زدن از پشت در مورد شکست آلمان در جنگ، اظهار کرد که «جابجایی» ارمنی‌ها به‌این دلیل انجام شد که آن‌ها «با حسن تفاهم توطئه‌کرده و مصمم بودند به‌محض این‌که شرایط جنگ اجازه داد، از پشت به ترک‌ها خنجر زده و به استقلال برسند.» او با این استدلال که هیچ مدرکی دال بر مسئولیت طلعت در قتل‌عام وجود ندارد، اعتبار اسناد ارائه‌شده در دادگاه و عینیت دیوان دادرسی را که طلعت را به اعدام محکوم کرده‌بود، زیر سوال برد. او در پایان سخنان خود بر میهن‌پرستی و شرافت طلعت پاشا اصرار داشت.
از میان وکلای مدافع، گوردون ابتدا صحبت نمود و گولنیک را متهم کرد که «وکیل مدافع طلعت پاشا» است. او به نفع شواهدی که طلعت را به ارتکاب نسل‌کشی مرتبط می‌داشت، به‌ویژه تلگراف‌ها، بحث می‌کرد. او معتقد بود که چنین نابودی گسترده یک میلیون ارمنی بدون هماهنگی دولت مرکزی ممکن نبود. گذشته از این، گروه مدافعه متذکر شد که «مشورت» در قانون پرونده‌ای آلمان به‌استثنای سایر مقدمات، به‌زمانی اشاره دارد که در آن تصمیم به قتل گرفته می‌شود. یک عمل برنامه‌ریزی‌شده اگر در لحظه اجرای آن تعمق صورت نگیرد، نمی‌تواند قتل باشد.
ورتاور گفت که طلعت در یک «کابینه نظامی» خدمت می‌کرد؛ «نظامی‌گرا» همان‌طور که با عدالت مخالف است، قانون را در جايی که نمی‌تواند با «ضرورت‌های نظامی» هماهنگ کند، ناديده می‌گيرد. ورتاور اعلام کرد که اشغال راینلند توسط متفقین و بلشویک‌ها نیز دولت‌هایی «نظامی‌گرا» هستند. او بین این «نظامی‌گرایان» و «تهلیریان» که شخصیتی نجیب بود و او را با ویلیام تل مقایسه می‌کرد، تضاد دراماتیکی قائل شد: «از میان تمام هیئت‌های منصفه در جهان، اگر تل تیر خود را به سمت آلبرشت گسلر [ستمگر] شلیک می‌کرد، کدام یک محکوم می‌شدند؟ آیا اقدامی انسان دوستانه‌تر از آنچه در این دادگاه توصیف شده‌است، وجود دارد؟» در کنار این استدلال که عمل تهلیریان به اجبار صورت گرفته‌است، گروه دفاعیات مدعی شد که این اقدام نیز منصفانه بوده‌است.
دادستانی و گروه مدافعه هر دو بر تفاوت رفتار بین آلمانی‌ها و ترک‌ها در جریان نسل‌کشی تأکید کردند. ورتاور اظهار داشت که طلعت بدون اطلاع دولت آلمان در برلین زندگی می‌کرده‌است. نیمایر گفت که تبرئه، به‌این تصور غلط که جهان از ما دارد، مبنی بر اینکه آلمان مسئول نسل‌کشی است، پایان می‌دهد.
محاکمه > رأی دادگاه

پس از ارائه سخنان پایانی، قاضی از تهلیریان پرسید که آیا مطلبی برای افزودن دارید؛ او درخواست را رد کرد. هیئت منصفه ساعتی به بحث و بررسی پرداختند و سپس به این سؤال که آیا تهلیریان در قتل عمدی طلعت مقصر بوده یا خیر، با یک کلمه پاسخ دادند: «نه.» رأی متفق‌القول، امکان تجدیدنظر از سوی دادستانی را باقی نگذاشت. در همین هنگام، حضار در جلسه به تشویق و تمجید پرداختند. خزانه‌داری دولت هزینه دادرسی را که ۳۰۶،۴۸۴ مارک بود، متقبل شد. گولنیک گفت که این تبرئه بر اساس جنون موقت بوده‌است. ایهریگ می‌گوید: «هیئت منصفه لزوماً تهلیریان را به‌خاطر «جنون موقت» بی‌گناه تشخیص نداد؛» او خاطرنشان می‌کند که مدافعه بیشتر بر جنبه‌های سیاسی عمل تهلیریان متمرکز بود تا جنبه‌های پزشکی.
تهلیریان پس از تبرئه از آلمان اخراج شد. او با بالاکیان به منچستر نقل مکان کرد و سپس با نام جعلی «سارو ملیکیان» به آمریکا رفت، در آن‌جا هیئت تحریریه هایرنیک (هفته‌نامه ارمنی‌زبان) از او تقدیر کرد. او همچنان بیمار بود و برای اختلال اضطراب خود نیاز به مداوای پزشکی داشت. او در بلگراد صربستان ساکن شد و تا ۱۹۵۰ در آنجا زندگی کرد. رونوشت محاکمه که توسط بسیاری از ارامنه در سراسر جهان خریداری شده‌بود، برای جبران هزینه دفاع تهلیریان و جمع‌آوری پول برای عملیات نمسیس فروخته شد.
پوشش خبری

این ترور و محاکمه بازتاب گسترده‌ای در مطبوعات بین‌المللی پیدا کرد، همین‌طور توجه و به‌رسمیت‌شناختن حقایق نسل‌کشی را به همراه داشت. مردمان معاصر این محاکمه را بیشتر درباره نسل‌کشی ارامنه می‌دانستند تا جرم شخصی تهلیریان. پوشش خبری منعکس‌کننده تنش بین همدردی عمومی با قربانیان نسل‌کشی ارمنی‌ها و ارزش نظم و قانون بود. نیویورک تایمز اشاره کرد که هیئت منصفه با یک معضل روبرو شده‌است: آن‌ها با تبرئه، جنایات ارمنی‌ها را محکوم می‌کنند، اما کشتار غیرقانونی را نیز تحریم می‌کنند: «نمی‌توان از این سردرگمی فرار کرد: همه قاتلان باید مجازات شوند؛ این قاتل نباید مجازات شود. و شما اینجا هستید!» در مجموع، واکنش‌ها نسبت به تبرئه مثبت بود.