stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
تیمور شرقی

| جمهوری دموکراتیک تیمور شرقی Repúblika Demokrátika Timór Lorosa'e تیمور شرقی | جمهوری دموکراتیک تیمور شرقی Repúblika Demokrátika Timór Lorosa'e تیمور شرقی |
| --- | --- |
   پرچم    نشان ملی  :    پرچم    نشان ملی  
شعار: یگانگی، اقدام، پیشرفت: شعار: یگانگی، اقدام، پیشرفت
سرود: میهن : سرود: میهن 
پایتخت و بزرگترین شهر: دیلی ۸°۳۴′ جنوبی ۱۲۵°۳۴′ شرقی﻿ / ﻿۸٫۵۶۷°جنوبی ۱۲۵٫۵۶۷°شرقی﻿ / -8.567; 125.567
زبان(های) رسمی: زبان تتوم / پرتغالی
حکومت: جمهوری
• -رئیس‌جمهور -نخست‌وزیر : خوزه راموس هورتا  ژانانا گوژماو
 :  
استقلال از اندونزی تاریخ تشکیل=۲۰ مه ۲۰۰۲: استقلال از اندونزی تاریخ تشکیل=۲۰ مه ۲۰۰۲
مساحت: مساحت
• کل: ۱۴٬۸۷۴ کیلومتر مربع (۵٬۷۴۳ مایل مربع) (۲۵۹ام)
• آبها (٪): جزئی
جمعیت: جمعیت
• سرشماری : ۱٬۳۱۸٬۰۰۰ (۱۱۴ام)
• تراکم: ۶۴ بر کیلومتر مربع (۱۶۵٫۸ بر مایل مربع) (۱۳۲ام)
واحد پول: سکه کنتاووی تیمور شرقی (در کنار دلار آمریکا) (ندارد (USD))
منطقه زمانی: UTC
پیش‌شماره تلفنی: ۶۷۰+
کد ایزو ۳۱۶۶: TL
دامنه سطح‌بالا: .tl
تیمور شرقی (به پرتغالی: Timor-Leste) با نام رسمی جمهوری دموکراتیک تیمور شرقی (به پرتغالی: República Democrática de Timor-Leste) کشوری است واقع در جنوب شرق آسیا، کنار دریای باندا، دریای تیمور و دریای فلورس، شرق ایالت سوندای شرقی اندونزی، جنوب مجموعه جزایر ملوک اندونزی و شمال استرالیا، پایتخت آن دیلی است.
تیمور شرقی ۱٬۳۱۸٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد که ۹۷ درصد آنان مسیحی کاتولیک هستند. زبان تتومی و پرتغالی زبان‌های رسمی تیمور شرقی هستند. واحد پول این کشور دلار آمریکا است.
در جریان خشونت‌ها در سال ۱۹۹۹ بیش از یک هزار نفر کشته و عده زیادی بی‌خانمان شدند. بیشتر موارد نقض حقوق بشر و خونریزی‌ها در تیمور شرقی در سال ۱۹۹۹، نتیجه اقدامات شبه نظامیان مسلح بوده و ارتش اندونزی مسئول مسلح کردن و متشکل کردن این شبه نظامیان بوده‌است [نیازمند منبع].
تیمور شرقی تا سال ۲۰۰۲ میلادی از جمله استان‌های اندونزی بود و در پی قیام‌ها و شورش‌های استقلال‌طلبانه از این کشور جدا شد، سرانجام ۲۰ مه ۲۰۰۲ میلادی تیمور شرقی از اندونزی اعلام استقلال کرد.
۷۸/۵ درصد مردم این کشور کوچک طی همه‌پرسی عمومی و زیر نظارت نیروهای حافظ صلح ملل متحد، در ۳۰ اوت ۱۹۹۹ به استقلال خود از اندونزی رای دادند که با توجه به عدم داشتن تجربه جهت امور کشور، آماده‌سازی دولت جهت به دست گرفتن قدرت و استقرار نظام اداری جدید، مقدماتی لازم داشت که با سپردن موقتی به سازمان ملل تحت عنوان دولت انتقالی این امر در سال ۲۰۰۲ فراهم گردید.
این کشور کوچک و نوپاترین دموکراسی آسیا، در سال ۲۰۱۸ میلادی به رغم گذشت ۱۵ سال بعد از استقلال از اندونزی با چالش‌های اقتصادی بسیار زیادی مبارزه می‌کرد.
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ تیمور شرقی
تاریخ > پیشینه

نخستین انسان‌ها ۴۲ هزار سال پیش به تیمور شرقی رسیدند. نوادگان دست‌کم سه موج از مهاجرت هنوز در تیمور شرقی از یکدیگر متمایز هستند. نخستین موج را انسان‌شناسان مردمانی از گونه مردم ودا-استرالی‌وار می‌نامند. حدود سه هزار سال پیش از میلاد موج دوم، ملانزی‌ها را به این نواحی آورد. با ورود تازه واردان، مردم ودا-استرالی‌وار در این زمان به کوهستان‌های داخلی پناه بردند.
سرانجام مالای‌های اولیه با موج سوم از جنوب چین و شمال هندوچین به راه افتاده و به تیمور شرقی رسیدند. بازرگانان هاکا از جمله نوادگان این گروه آخر هستند.
افسانه‌های آفرینش تیموری‌ها از نیاکانی نام می‌برند که پیرامون انتهای شرقی تیمور دریانوردی کرده و در جنوب پا به خاک گذاشتند.
تاریخ > ورود استعمارگران

اشغال مؤثر بخش‌های کوچکی از این ناحیه در سال ۱۷۶۹ با تأسیس شهر دیلی آغاز شد و تیمور به استعمار پرتغال درآمد و با نام تیمور پرتغال شناخته شد. مرز قطعی میان نیمه غربی جزیره که مستعمره هلند، و نواحی شرقی جزیره که مستعمره پرتغال بود، در سال ۱۹۱۴ توسط دیوان دائمی داوری معین شد. این همین مرز است که امروزه مرز بین کشور تیمور شرقی و اندونزی را تشکیل می‌دهد.
برای پرتغالی‌ها، تیمور شرقی تا اواخر سده نوزدهم چیزی بیش از یک پایگاه بازرگانی دورافتاده و کم‌اهمیت نبود و سرمایه‌گذاری پرتغالی‌ها در زیرساخت، بهداشت، و آموزش و پرورش این ناحیه در سطح حداقل‌ها ماند.
سال‌ها، چوب صندل همچنان فراورده عمده صادراتی تیمور شرقی بود تا این‌که صادرات قهوه نیز در میانه‌های سدهٔ نوزدهم حجمی قابل توجه پیدا کرد. حکومت پرتغالی‌ها در تیمور شرقی به‌طور کلی با نادیده گرفتن حق بومی‌ها و بهره‌کشی همراه بود.
سپس نوبت هلندی‌ها بود که به مجمع‌الجزایر اندونزی بیایند. هلندی‌ها بزودی پرتغالی‌ها را از اندونزی بیرون راندند و فقط قسمت شرقی جزیره تیمور را برای آن‌ها باقی گذاشتند. در پایان جنگ جهانی دوم و در پی مبارزات فراوان مردم اندونزی به رهبری احمد سوکارنو هلندی‌ها از اندونزی بیرون رفته و کشور اندونزی استقلال خود را کسب کرد. از جمله بخش غربی جزیره تیمور که متعلق به اندونزی بود مستقل شد اما بخش شرقی هنوز تحت استعمار پرتغال قرار داشت.
در روز ۲۵ آوریل سال ۱۹۷۴ میلادی حکومت استبدادی کائتانو، جانشین سالازار، دیکتاتور پرتغال در جریان یک انقلاب سرنگون گردید. نظامیان که قدرت را در دست گرفته بودند تصمیم به ترک مستعمرات گرفتند؛ بنابراین، پرتغال از مستعمرات خود از جمله تیمور شرقی خارج شد.
در پی بروز ناآرامی در جزیره تیمور، ارتش اندونزی به دستور سوهارتو بخش شرقی تیمور را اشغال کرد. به این ترتیب، در روز ۷ دسامبر سال ۱۹۷۵ میلادی ارتش اندونزی تیمور شرقی را به اشغال خود درآورد. این ماجرا سرآغاز یک جنگ قومی طولانی شد که به قتل‌عام‌های گسترده‌ای منجر گردید.
در جریان خشونت‌ها در سال ۱۹۹۹ بیش از یک هزار نفر کشته و عده زیادی بی‌خانمان شدند. بیشتر موارد نقض حقوق بشر و خونریزی‌ها در تیمور شرقی در سال ۱۹۹۹، نتیجه اقدامات شبه نظامیان مسلح بوده و ارتش اندونزی مسئول مسلح کردن و سازماندهی این شبه نظامیان بوده‌است.
تاریخ > تاریخ معاصر

در سال ۱۹۹۹ مردم تیمور شرقی با شرکت در یک همه‌پرسی که تحت نظر سازمان ملل برگزار شد به استقلال از اندونزی رای دادند. نتیجه این همه‌پرسی واکنش خشونت‌آمیز شبه نظامیان طرفدار اندونزی را به دنبال داشت.
اقدامات شبه نظامیان با ورود یگان‌هایی از ارتش استرالیا، که بر اساس قطعنامه شورای امنیت به این سرزمین اعزام شده بودند، خاتمه یافت اما در جریان خشونت‌ها، بیش از یک هزار تن از اهالی تیمور شرقی کشته شدند.
با خروج نیروهای اندونزی از تیمور شرقی، اداره امور این سرزمین به‌طور موقت برعهده نماینده سازمان ملل قرار گرفت و روز ۲۰ ماه مه سال ۲۰۰۲، تیمور شرقی به عنوان یک کشور مستقل مورد شناسایی بین‌المللی قرار گرفت.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای تیمور شرقی
جزیره تیمور در جنوب شرقی آسیا واقع شده و بخشی از ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا به‌شمار می‌آید. جزیره تیمور در منتهی‌الیه شرقی مجمع الجزایر اندونزی واقع شده و به دلیل فاصله نزدیک به استرالیا از آب و هوایی خشک برخوردار است. تیمور شرقی بزرگ‌ترین و شرقی‌ترین جزیره از جزایر سوندای کوچک است. در شمال این جزیره، تنگه اُمبای، تنگه وِتار و دریای بزرگ باندا واقع شده‌اند. دریای تیمور جزیره را از سمت جنوب از استرالیا جدا می‌کند و استان سوندای شرقی اندونزی در غرب تیمور قرار دارد.
مساحت تیمور شرقی ۱۴٫۸۷۴ کیلومتر مربع است.
بیشتر این کشور کوهستانی است و بلندترین نقطه آن تاتامایلائو (نام دیگر: رامِلائو) است به ارتفاع ۲۹۶۳ متر. آب و هوای تیمور شرقی گرمسیری و به‌طور کلی گرم و مرطوب است اما فصل‌های بارانی و خشک مشخصی دارد.
پایتخت و بزرگ‌ترین شهر این کشور بندر دیلی با ۴۸ هزار نفر جمعیت است و دومین شهر بزرگ کشور بائوکائو نام دارد. از دیگر شهرهای مهم تیمور شرقی می‌توان، داره ۱۷ هزار نفر، مالیانا ۱۲ هزار نفر و ارمرا ۱۲ هزار نفر را نام برد.
تیمور شرقی بین عرض‌های ۸ درجه جنوبی و ۱۰ درجه جنوبی و طول‌های ۱۲۴ درجه شرقی و ۱۲۸ درجه شرقی قرار دارد.
شرقی‌ترین منطقه تیمور شرقی از کوهستان پایت‌چاو و منطقه دریاچه ایرا لالارو تشکیل شده‌است که نخستین منطقه حفاظت‌شده کشور یعنی پارک ملی نینو کُنیس سانتانا در آن قرار دارد. آخرین منطقه باقی‌مانده از جنگل‌های خشک تیمور شرقی در این پارک ملی واقع شده‌است. این پارک شماری از گیاهان و گونه‌های جانوری منحصر به فرد را در خود جای داده و جمعیت انسانی آن کم است. ساحل شمالی کشور دارای تعدادی از مجموعه‌های آب‌سنگ مرجانی است که بقای آن‌ها در معرض خطر است.
کارشناسان محیط زیست در بررسی‌ها دریافته‌اند که آب‌های اطراف جزیره آتائورو در تیمور شرقی، بالاترین نرخ میانگین تنوع ماهی‌های صخره‌های مرجانی را در جهان دارد. زیست‌شناسان در بررسی روی ۱۰ منطقه صخره‌ای در جزیره «آتائورو» متوجه شدند در هر منطقه به‌طور متوسط ۲۵۳ گونه ماهی مرجانی وجود دارد. به این ترتیب این منطقه رکورد پیشین به‌دست آمده در جزیره «راجا آمپات» در اندونزی را از آن خود کرد. در طول انجام این مطالعه محققان مجموع ۶۴۲ گونه ماهی ساکن صخره‌های مرجانی را در سراسر این جزیره به ثبت رساندند.
تقسیمات کشوری

تیمور شرقی به سیزده استان تقسیم شده که این استان‌ها به نوبه خود به ۶۵ شهرستان و ۴۴۲ دهستان (sucos) تقسیم شده‌اند و جمعاً ۲۲۲۵ دهکده (aldeias) دارند.
سیاست

نقش رئیس‌جمهور در نظام سیاسی این کشور نمادین است و قدرت اجرایی در دست نخست‌وزیر است. نخست‌وزیر رئیس حزبی است که بیشترین آرا را در انتخابات مجلس به دست آورد. نخست‌وزیر جدید این مستعمره سابق پرتغال را نیز حزب اکثریت حاضر در مجلس انتخاب می‌کند. نخست‌وزیر به عنوان رئیس دولت در این کشور کابینه را تعیین می‌کند.
نمایندگان مجلس ملی تیمور شرقی با رای مردم برای دوره‌ای پنج ساله انتخاب می‌شوند. تعداد کرسی‌های این مجلس می‌تواند بین ۵۲ تا ۶۵ کرسی تغییر کند.
تیمور شرقی تا سال ۲۰۰۲ میلادی یکی از استان‌های اندونزی بود. مردم این کشور کوچک جنوب شرق آسیا در یک همه‌پرسی عمومی و زیر نظارت نیروهای حافظ صلح ملل متحد، در ۳۰ اوت ۱۹۹۹ به استقلال خود از اندونزی رای دادند و سرانجام این کشور در روز ۲۰ مه ۲۰۰۲ میلادی اعلام استقلال کرد.
از سال ۲۰۰۲ میلادی زانانا گوسمائو به سمت رئیس‌جمهور و ژوزه راموس هورتا از سال ۲۰۰۶ به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شدند.
مردم تیمور شرقی در مارس ۲۰۱۷ به فرانسیسکو گوترش رئیس‌جمهوری جدید این کشور رای دادند. رئیس حکومت در این کشور رئیس‌جمهور است که با رای مردم برای دوره‌ای پنج ساله انتخاب می‌شود.
در سال ۲۰۱۸ رئیس‌جمهوری جدید تیمور شرقی پس از آنکه دولت این کشور بر سر مسائل مختلف و از جمله لایحه بودجه با پارلمان اختلاف شدید پیدا کرد و تنش‌های سیاسی در این کشور افزایش یافت اقدام به انحلال مجلس نمود تا مردم این کشور در انتخاباتی جدید نمایندگان پارلمان را تعیین کنند.
اقتصاد

واحد پول تیمور شرقی، دلار آمریکا با واحد جزء (سنت) می‌باشد. الوار، نارگیل، موز و سایر محصولات نواحی گرمسیری استوایی از صادرات تیمور شرقی محسوب می‌شود.
این کشور با جمعیت ۱٫۳ میلیون نفری با مشکلات زیادی روبه رو است که ازجمله می‌توان به فقر نیمی از این جمعیت اشاره کرد.
در اواخر سال ۱۹۹۹، ۷۰ درصد زیرساخت‌های اقتصادی تیمور شرقی توسط نظامیان اندونزیایی و شبه‌نظامیان تخریب شد و به دنبال آن نزدیک به ۲۶۰ هزار نفر از مردم تیمور شرقی از این کشور مهاجرت کردند. با به استقلال رسیدن این کشور در سال ۲۰۰۲، سازمان ملل با کمک دیگر سازمان‌های بین‌المللی شروع به بازسازی زیرساخت‌های تخریب شده کردند. تنها در عرض چند ماه نزدیک به ۵۰ هزار نفر از مهاجران به کشور بازگشتند.
مهم‌ترین محصول این کشور چوب صندل است که در کنار فراورده‌های دیگری همچون قهوه و مرمر به کشورهای آمریکا، آلمان، پرتغال، استرالیا و اندونزی صادر می‌شود. مواد غذایی، گازوئیل، نفت سفید و ماشین‌آلات نیز جزو واردات این کشور از همین کشورهاست.
آمار دقیقی از نیروی کار این کشور در دست نیست، اما تخمین زده می‌شود نرخ بیکاری در این کشور ۵۰ درصد باشد. ۴۲ درصد مردم این کشور زیر خط فقر زندگی می‌کنند. در سال ۲۰۰۷ نرخ تورم در آن ۴/۵ درصد بود.
ذخایر گازی که زمانی مورد ادعای مالکیت استرالیا بود، از عوامل کلیدی تأثیرگذار در اقتصاد تیمور شرقی است. میدان گازی سان رایز بزرگ بیش از ۱۴۴ میلیارد متر مکعب گاز و همچنین ۲۲۶ میلیون بشکه میعانات گازی که حدود ۴۰ میلیارد دلار ارزش دارد را در خود جای داده‌است. در سال ۲۰۱۷ دادگاه بین‌المللی لاهه اعلام کرد که تیمور شرقی و استرالیا در مورد این میدان گازی توافق کردند یک نظم خاص برای میدان سان رایز بزرگ ایجاد نمایند تا مسیر توسعه این میدان و اشتراک درآمدهای حاصل از آن را هموار سازند.
مردم

اکثریت نژاد تیمور شرقی را رامائوبره‌ها تشکیل می‌دهند، چینی‌ها، اندونزیایی‌ها و پرتغالی‌ها در اقلیت هستند. تتوم و پرتغالی زبان‌های رسمی تیمور شرقی هستند.
تیمور شرقی دومین کشور مسیحی قاره آسیا بعد از فیلیپین است. تیموری‌ها ۷۸ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و از دو گروه عمده Austtonesian و پاپوایی تشکیل شده‌اند.
دین ۸۶ ٪ مردم تیمور شرقی، کاتولیک، ۵ ٪ پروتستان و ۳ ٪ مسلمان است.
غذاهای تیمور شرقی شامل غذاهای منطقه‌ای محبوب مانند گوشت خوک، ماهی، ریحان، تمر هندی، حبوبات، ذرت، برنج، سبزیجات ریشه‌ای و میوه‌های گرمسیری می‌باشد. آشپزی در تیمور شرقی از آشپزی جنوب شرقی آسیا و از غذاهای پرتغالی تأثیر گرفته‌است. به خاطر قرن‌ها حضور پرتغالی‌ها در این جزیره ادویه‌های دیگر مستعمرات پرتغالی در جهان در تیمور شرقی نیز کاربرد دارند.
خوزه راموس چهارمین و هفتمین رئیس‌جمهور تیمور شرقی
نقشه ناهمواری‌های تیمور شرقی.
دینار

برای دیگر کاربردها، دینار (ابهام‌زدایی) را ببینید.
سکه ۱۰ دیناری، ۱۳۱۰ خورشیدی
کشورهای دارای یکای پول دینار
دینار یکای پول رسمی نُه کشور محسوب می‌شود که در گذشته در کشورهای دیگری نیز رواج داشته. هر یک‌هزار دینار ایران یک ریال محاسبه می‌شد، ولی در سال ۱۳۱۱ خورشیدی ریال جایگزین قران شد و همچنین ارزشش به صد دینار جدید افزایش پیداکرد. به هر ده هزار دینار یک تومان (مغولی: ده هزار) می‌گویند.
دینار در اصل سکه طلایی است که نخستین بار در دوران جمهوری رم عمدتاً برای پرستیژ و به تقلید از دَریک دوران هخامنشی ضرب شد. واژه دینار از واژه دناریوس یونانی گرفته شده با اینحال برخی لغت دینار را معرب دنار فارسی می‌دانند.
پیشینه

از دوره سلطنت پارتیان دیناری به دست نیامده اما در دورهٔ ساسانی و از زمان سلطنت اردشیر یکم تا شاپور سوم این سکه به وزن ۷ تا ۷٫۴ گرم (مشابه وزن درهم نقره) ضرب می‌شد که عمدتاً برای مصارف تشریفاتی مورد استفاده بود؛ با اینحال از کتیبهٔ سه زبانه شاپور یکم چنین بر می‌آید که رومی‌ها در اثر شکست از امپراتوری ایران و برای حفظ جان امپراتور فیلیپ عرب و خانواده اش مجبور به پرداخت پانصد هزار دینار غرامت شدند.
دینار پس از دوران اسلامی هم به صورت دینارهای بیزانسی کاربرد داشت؛ اما تا سالهای ۷۲ه‍.ق/۶۹۲. م توسط مسلمانان ضرب نمی‌شد. نخستین دینارهای اسلامی وزنی برابر با دینار بیزانسی ۴٫۵۵ گرم داشت که در زمان سلطنت بنی امیه و در دمشق ضرب شد و وزن آن تا ۴٫۲۵ گرم هم پایین آمد با اینحال ابزار اصلی برای مبادلات کماکان درهم نقره بود.
در اوایل قرن یازدهم میلادی و در زمان سلجوقیان ضرب مسکوکات نقره متوقف شد چنان‌که دو قرن پیش از آن در اوایل قرن نهم میلادی ضرب سکه مسی فلوس متوقف شده بود با این توصیف تنها واحد پولی در زمان سلجوقیان دینار طلا بود. هنوز معلوم نیست با توجه به ارزش بالای طلا مبادلات کوچکتر در این دوره را با چه وسیله‌ای انجام می‌دادند.
از دوران چنگیز خان تنها معدودی سکه طلا باقی مانده اما از قرن سیزدهم میلادی، دوران غازان خان، ایلخان مغول و وزیرش رشید الدین، دینار به عنوان واحد پایهٔ پولی و معادل ۴٫۳۰ گرم یا شش درهم نقره قرار گرفت. در واقع در این دوره برای نخستین بار معادل ارزش یک دینار به عنوان استاندارد پولی (و نه سکه حقیقی) درآمد از اینرو در دورهٔ بعد از ایلخانیان وزن درهم و ارزش این واحد به شدت کاهش یافت تا جایی که در دوره‌های بعد از واحد شمارش تومان (که در زبان مغولی به معنای ده هزار است) برای شماردن دینارها که واحد پولی کشور بود، استفاده می‌کردند.
واحد دینار از زمان غازان خان تا سلطنت پهلوی در ایران واحد پول رسمی بود که در زمان سلسله پهلوی از دینار به صورت ریال درآمد و واحد فرعی دینار نام گرفت.
در زمان ناصرالدین شاه قاجار برای نخستین بار اسکناس ده هزار دیناری منتشر شد که برای سهولت بر روی آن عنوان تومان (به معنی ده هزار در زبان مغولی) گذاشتند که در واقع ابزار شمارش دینار است و واحد پولی در دوره قاجار همان دینار بود.
واژه دینار بیش از دویست بار در شاهنامه فردوسی آمده؛ جمع این واژه در فارسی دینارها و در عربی دنانیر است. دینار در حال حاضر به‌طور رسمی زیر واحد پول ایران است که معادل یکصدم ریال می‌باشد (هر صد دینار معادل یک ریال است).
کشورهایی که دینار یکای پول اصلی آنهاست

| نام کشور | یکای پول "دینار" |
| --- | --- |
 اردن: دینار اردن
 الجزایر: دینار الجزایر
 بحرین: دینار بحرین
 تونس: دینار تونس
 سودان: دینار سودان
 صربستان: دینار صربستان
 عراق: دینار عراق
 کویت: دینار کویت
 لیبی: دینار لیبی
 مقدونیه شمالی: دینار مقدونیه
:
استفاده در گذشته

| کشور | یکای پول | کد ایزو ۴۲۱۷ | دوران استفاده | جایگزین شده با |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  بوسنی و هرزگوین | دینار بوسنی و هرزگوین | BAD | ۱۹۹۸–۱۹۹۲ | مارک تبدیل‌پذیر بوسنی و هرزگوین |
|  کرواسی | دینار کرواتی | HRD | ۱۹۹۱–۱۹۹۴ | کونا کرواسی |
|  ایران | دینار ایران | ندارد | تا ۱۹۳۲ | ریال ایران |
|  جمهوری صرب | دینار صربسکا | ندارد | ۱۹۹۸–۱۹۹۲ | مارک تبدیل‌پذیر بوسنی و هرزگوین |
|  یمن جنوبی | دینار یمن جنوبی | YDD | ۱۹۶۵–۱۹۹۰ | ریال یمن |
|  سودان | دینار سودان | SDD | ۱۹۹۲–۲۰۰۷ | پوند سودان |
|  پادشاهی یوگسلاوی  جمهوری فدرال سوسیالیست یوگسلاوی  جمهوری فدرال یوگسلاوی | دینار یوگسلاوی | YUD (1965–1989) YUN (1990–1992) YUR (1992–1993) YUO (1993) YUG (1994) YUM (1994–2003) | ۱۹۱۸–۲۰۰۳ | انحلال دولت یوگسلاوی |
دینار طلا مربوط به دوره آل بویه
واردر کلاید آلی

| Warder Clyde Allee | Warder Clyde Allee |
| --- | --- |
زادهٔ: 5 ژوئن 1885 بلومیندال، ایندیانا
درگذشت: ۱۸ مارس ۱۹۵۵&#۱۶۰;(۱۹۵۵-۰۳-۱۹) (۶۹ ساله) گینزویل، فلوریدا
ملیت: آمریکایی
محل تحصیل: کالج ارلهام (S.B. , 1908) University of Chicago (S.M. , 1910)(Ph.D, 1912)
شناخته‌شده برای: پژوهش دربارۀ رفتارشناسی جانوران، همکاری اولیه و شناسایی اثر آلی
همسر: مارجوری هیل آلی
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): علوم رفتاری جانورشناسی
محل کار: دانشگاه فلوریدا دانشگاه ایلینویز دانشگاه شیکاگو
دانشجویان دکتری: Thomas Park
 :  
واردر کلاید آلِی (به انگلیسی: Warder Clyde Allee) (زاده ۵ ژوئن ۱۸۸۵ – درگذشته ۱۸ مارس ۱۹۵۵) یک بوم‌شناس آمریکایی بود. او به عنوان یکی از پیشگامان بزرگ بوم‌شناسی آمریکا شناخته می‌شود. آلِی به‌عنوان یک جانورشناس و بوم‌شناس ماهر، بیشتر به دلیل تحقیقاتش در مورد رفتار اجتماعی، پراکنش و انبوهی جانوران در محیط‌های آبی و خشکی شناخته شده‌است. آلِی در کالج ارلهام تحصیل کرد و پس از دانش‌آموختگی در سال ۱۹۰۸، تحصیلات پیشرفته خود را در دانشگاه شیکاگو دنبال کرد و در آنجا دکترای خود را دریافت کرد و در سال ۱۹۱۲ با درجه تمجید فارغ‌التحصیل شد مهم‌ترین تحقیقات آلی در زمان او در دانشگاه شیکاگو و در آزمایشگاه زیست‌شناسی دریا در وودز هول در ماساچوست انجام شد. یافته‌های تحقیقاتی او منجر به انتشارات بسیاری شد که مهم‌ترین آنها اصول بوم‌شناسی جانوران و انباشتگی جانوران بود. آلِی با نویسنده مارجوری هیل آلی ازدواج کرد و تا زمان مرگش در سال ۱۹۵۵ در سن ۷۰ سالگی در زمینه زیست‌شناسی کوشا بود.
واگن موند، نیومکزیکو

| واگن موند، نیومکزیکو | واگن موند، نیومکزیکو |
| --- | --- |
روستا (ایالات متحده آمریکا): روستا (ایالات متحده آمریکا)
Village of Wagon Mound: Village of Wagon Mound
موقعیت واگن موند، نیومکزیکو در نقشه: موقعیت واگن موند، نیومکزیکو در نقشه
کشور: ایالات متحده
ایالت آمریکا: نیومکزیکو
فهرست شهرستان‌های نیومکزیکو: شهرستان مورا، نیومکزیکو
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۰۱ مایل مربع (۲٫۶۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۰۱ مایل مربع (۲٫۶۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۰ مایل مربع (۰٫۰۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۶۲۰۱ فوت (۱۸۹۰ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده آمریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده آمریکا)
 • کل: ۳۱۴
 • برآورد (2019): ۲۸۷
 • تراکم: ۲۸۳٫۶۰/مایل مربع (۱۰۹٫۵۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی −۰۷:۰۰ (Mountain (MST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی −۰۶:۰۰ (MDT)
زیپ‌کد: 87735, 87752
کد منطقه: 575
استاندارد پردازش اطلاعات فدرال: 35-83340
سامانه اطلاعات نام‌های جغرافیایی feature ID: 0915913
وبگاه: sangres.com/newmexico/mora/wagonmound.htm
واگن موند (به انگلیسی: Wagon Mound) یک روستا (ایالات متحده آمریکا) در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان مورا، نیومکزیکو واقع شده‌است.
 واگن موند ۲٫۶۲ کیلومتر مربع مساحت و ۳۱۴ نفر جمعیت دارد و ۱٬۸۹۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
هایهی

مکان
| هایهی 黑河市 | هایهی 黑河市 |
| --- | --- |
شهر مرکزی: شهر مرکزی
هایهی: هایهی
موقعیت هایهی در نقشه: موقعیت هایهی در نقشه
هایهیLocation of the city proper in Heilongjiang: هایهیLocation of the city proper in Heilongjiang
مختصات: ۵۰°۱۴′۴۲″ شمالی ۱۲۷°۲۸′۵۴″ شرقی﻿ / ﻿۵۰٫۲۴۵۰۰°شمالی ۱۲۷٫۴۸۱۶۷°شرقی﻿ / 50.24500; 127.48167: مختصات: ۵۰°۱۴′۴۲″ شمالی ۱۲۷°۲۸′۵۴″ شرقی﻿ / ﻿۵۰٫۲۴۵۰۰°شمالی ۱۲۷٫۴۸۱۶۷°شرقی﻿ / 50.24500; 127.48167
استان: هیلونگ‌جیانگ
County-level division: ۶
حکومت: حکومت
 • نوع: شهر مرکزی
 • حزب کمونیست چین Heihe Secretary: Liu Gang (刘刚)
 • شهردار: Zhang Enliang (张恩亮)
مساحت: مساحت
 • شهر مرکزی: ۵۴۳۹۰ کیلومتر مربع (۲۱۰۰۰ مایل مربع)
 • کلان‌شهری: ۱۴۴۳ کیلومتر مربع (۵۵۷ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • شهر مرکزی: ۱۶۷۳۸۹۸
 • کلان‌شهری: ۲۱۱۳۱۳
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۸ (China Standard)
Postal code: ۱۶۴۳۰۰
کد منطقه: ۰۴۵۶
Licence plates: 黑N
ایزو ۳۱۶۶–۲: cn-23-11
وبگاه: http://www.heihe.gov.cn/
هایهی (به لاتین: Heihe) یک شهر مرکزی در جمهوری خلق چین است که در هیلونگ‌جیانگ واقع شده‌است.
خصوصیات

هایهی ۵۴٬۳۹۰ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۶۷۳٬۸۹۸ نفر جمعیت دارد.
خواهرخوانده

شهر بلاگووشچنسک خواهرخواندهٔ هایهی هست.
عدسک آبی ستاره‌ای

| عدسک آبی ستاره‌ای | عدسک آبی ستاره‌ای |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
راسته:: قاشق‌واش‌سانان
تیره:: گل‌شیپوریان
زیرخانواده:: عدسک‌آبیان
سرده:: عدسک آبی
گونه:: L. trisulca
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Lemna trisulca : Lemna trisulca 
عدسک آبی ستاره‌ای (نام علمی: Lemna trisulca) نام یک گونه از سرده عدسک آبی است.
جیریا

| جیریا گیریا | جیریا گیریا |
| --- | --- |
روستا: روستا
استان: مرکزی
شهرستان: اراک
بخش: بخش مرکزی
جمعیت: ۳۴۶۲ نفر (۱۳۹۵)
جیریا، روستایی از توابع شهرستان اراک در استان مرکزی ایران است. در روستا جیریا لهجه‌ خرد با گویش فراهانی رایج است که یکی از گویش‌های اصیل استان مرکزی محسوب می‌شود و ریشه آن از ایران قبل از اسلام گرفته شده‌است. روستای جیریا با تبحر خاص زنان و مردانش در بافت فرش و شیوهٔ بافت متفاوت و منحصر به فرد به‌عنوان سرمایه‌ای کهن و بی‌بدیل فرش در ایران محسوب می‌شود به گونه‌ای که القابی نظیر پایتخت فرش ایران و فرش آهنین را دریافت کرده‌است. سنگ‌نگاره‌های جیریا از آثار ملی ثبت شده در این روستا است. به دلیل قرار گرفتن در جادهٔ ابریشم اشیای تاریخی بسیاری در روستای جیریا کشف شده‌است.
جمعیت

براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت جیریا ۴۵۰۰ نفر (۱۲۰۰ خانوار) برآورد شده‌است.
آریل (دیزنی)

| آریل Ariel | آریل Ariel |
| --- | --- |
شخصیت پری دریایی کوچولو: شخصیت پری دریایی کوچولو
آریل همان‌طور که در شکل پری دریایی خود در پری دریایی کوچولو (۱۹۸۹) ظاهر می‌شود.: آریل همان‌طور که در شکل پری دریایی خود در پری دریایی کوچولو (۱۹۸۹) ظاهر می‌شود.
نخستین حضور: پری دریایی کوچولو (۱۹۸۹)
پدیدآور: گلن کین مارک هن جیمز باکستر تام سیتو استفان سنت فوی ساندرو کلوزو نیک رانیری فیلو بارنهارت
ایفاگر: ماریتا دیپریما (جزیره پری دریایی کوچولو) سیرا باگس (برادوی) چلسی مورگان اسکات (فینال برادوی) اولی کراواهو (پری دریایی کوچولو زنده!) هال بیلی (پری دریایی کوچولو ۲۰۲۱)
صداپیشه: جودی بنسون کاترین هیوود (سفر با شکوه آریل)
سن: ۱۶ سال (فیلم اول) حدود ۲۸ سال (فیلم دوم)
بر پایه: پری دریایی کوچولو اثر هانس کریستیان آندرسن
اطلاعاتِ درون‌داستانی: اطلاعاتِ درون‌داستانی
لقب: پری دریایی کوچولو
گونه: انسان (از طریق دگرپیکری) پری دریایی (اصلی)
جنسیت: مؤنث
عنوان: ملکه پادشاهی اریک شاهدخت آتلانتیکا
وابستگی: پرنسس دیزنی
خانواده: شاه تریتون (پدر) ملکه آتنا (مادر) آتینا، آلانا، آدلا، آکواتا، آریستا و آندرینا (خواهران بزرگتر)
همسر: اریک
فرزند: ملودی
خویشاوندان: اورسولا (عمه) مورگانا (عمه)
ملیت: آتلانتیکایی (در فیلم پری دریایی کوچولو)
آریل (به انگلیسی: Ariel) یک شخصیت خیالی در پری دریایی کوچولو، بیست و هشتمین فیلم پویانمایی والت دیزنی پیکچرز و استودیو انیمیشن والت دیزنی است. صداپیشگی آریل در تمامی اکران‌های رسمی پویانمایی و کالاها توسط جودی بنسون انجام شده‌است. (به جز سفر با شکوه آریل که توسط کاترین هیوود انجام شد) او چهارمین پرنسس دیزنی رسمی، اولین پرنسس غیرانسان و تنها پرنسس دیزنی است که تبدیل به یک مادر شده‌است.
آریل دختر هفتم پادشاه تریتون و ملکه آتنا از پادشاهی سرزمین زیر دریا به نام آتلانتیکا است. او اغلب سرکش است و در فیلم اول، آرزو دارد بخشی از دنیای انسان‌ها باشد. او با شاهزاده اریک که او را از یک کشتی غرق شده نجات داد ازدواج می‌کند و با هم صاحب یک دختر به نام ملودی می‌شوند.
شخصیت آریل در دیزنی از شخصیت اصلی داستان پری دریایی کوچک اثر هانس کریستین اندرسن در سال ۱۸۳۷ گرفته شده، اما برای اقتباس فیلم پویانمایی در سال ۱۹۸۹ به شخصیتی متفاوت تبدیل شد. آریل با استقبال متفاوت منتقدان مواجه شد. برخی از نشریات مانند تایم از او به دلیل اختصاص بیش از حد به اریک انتقاد می‌کنند، در حالی که برخی دیگر مانند امپایر، این شخصیت را به خاطر شخصیت سرکش او ستایش می‌کنند که از نقش‌های قبلی پرنسس‌های دیزنی است. هلی بیلی نسخه لایو اکشن این شخصیت را در اقتباس لایو اکشن فیلم به تصویر کشید که در سال  ۲۰۲۳ اکران شد.