سازمان‌های موثر در انقلاب ۱۳۵۷
گروه‌ها و نهادهای انقلابی خمینی‌گرا > دولت موقت انقلابی

مقالهٔ اصلی: دولت موقت ایران
دولت موقت انقلابی یا «دولت موقت ایران» (۵۸–۱۳۵۷) اولین دولتی بود که پس از سرنگونی پادشاهی در ایران تأسیس شد. این دولت به دستور آیت‌الله خمینی در ۱۳ بهمن ۱۳۵۷ در حالی که شاپور بختیار (آخرین نخست‌وزیر شاه) هنوز مدعی قدرت بود، تشکیل شد.
آیت‌الله خمینی در ۱۳ بهمن ۱۳۵۷ طی حکم زیر بازرگان را به عنوان نخست‌وزیر «دولت موقت انقلاب» منصوب کرد:
‏ «جناب آقای مهندس مهدی بازرگان‏، بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، بر حَسَب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آرای اکثریت قاطع قریب به اتفاق ملت ایران که طی اجتماعات عظیم و تظاهرات وسیع و متعدد در سراسر ایران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده است، و به موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعی که از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم، جنابعالی را بدون در نظر گرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص، ‏مأمور تشکیل دولت موقت می‌نمایم تا ترتیب ادارهٔ امور مملکت و خصوصاً انجام رفراندم و رجوع به آرای عمومی ملت دربارهٔ تغییر نظام سیاسی کشور به جمهوری اسلامی و تشکیل مجلس مؤسسان از منتخبین مردم جهت تصویب قانون اساسی نظام جدید و انتخاب مجلس نمایندگان ملت بر طبق قانون اساسی جدید را بدهید. ‏ مقتضی است که اعضای دولت موقت را هر چه زودتر با توجه به شرایطی که مشخص نموده‌ام تعیین و معرفی نمایید. کارمندان دولت و ارتش و افراد ملت با دولت موقت شما همکاری کامل نموده و موفقیت شما و دولت موقت را در این مرحلهٔ حساس تاریخی از خداوند متعال مسئلت می‌نمایم. ‏»

روح‌الله الموسوی الخمینی‏
خمینی با بیشتر توضیح دادن حکمش، به روشنی اعلام کرد که ایرانیان به اطاعت از بازرگان دستور داده شده‌اند و این یک وظیفه شرعی است.
آن اینکه من که ایشان را حاکم کردم، یک نفر آدمی هستم که به واسطهٔ ولایتی که از طرف شارع مقدس دارم، ایشان را قرار دادم. ایشان را که من قرار دادم واجبُ الاْتِّباع است، ملت باید از او اتّباع کند. یک حکومت عادی نیست، یک حکومت شرعی است؛ باید از او اتّباع کنند. مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است، قیام بر علیه شرع است. قیام بر علیه حکومت شرع جزایش در قانون ما هست، در فقه ما هست؛ و جزای آن بسیار زیاد است. من تنبه می‌دهم به کسانی که تخیل این معنی را می‌کنند که کارشکنی بکنند یا اینکه خدای نخواسته یکوقت قیام بر ضد این حکومت بکنند، من اعلام می‌کنم به آنها که جزای آنها بسیار سخت است در فقه اسلام. قیام بر ضد حکومت خدایی قیام بر ضد خداست؛ قیام بر ضد خدا کفر است.
مهدی بازرگان در ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ کابینه ۷ نفره خود را سه روز پس از پیروزی انقلاب، و در زمانی که ارتش بی‌طرفی خود را در درگیری بین حامیان خمینی و بختیار اعلام کرد معرفی کرد.[نیازمند منبع] بختیار در روز پیروزی انقلاب یعنی ۲۲ بهمن استعفا داد.
دولت موقت اغلب به عنوان «تابع» شورای انقلاب توصیف می‌شد و با کمیته‌های متعددی که با اقتدار دولت رقابت می‌کردند با مشکلاتی روبرو بود
پس از گروگان گرفته شدن مقامات سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، بازرگان استعفا داد و دولت وی سقوط کرد. سپس قدرت به دست شورای انقلاب رسید. بازرگان از طرفداران پیش‌نویس قانون اساسی انقلابی اولیه بود تا یک کومت دین‌سالار که توسط فقها کنترل می‌شد، و پس از آن که استعفای او بدون شکایت توسط خمینی دریافت شد، خمینی گفت: «آقای بازرگان… کمی خسته بود و ترجیح داد مدتی در حاشیه بماند.» خمینی بعداً انتصاب بازرگان را یک «اشتباه» توصیف کرد.
مقالهٔ اصلی: کمیته انقلاب اسلامی
اولین کمیته‌های انقلاب اسلامی به عنوان سازمان‌هایی خودمختار در اواخر سال ۱۳۵۷ «در همه جا سبز شدند». آنها با سازماندهی در مساجد، مدارس و محل کار، مردم را بسیج کردند، اعتصابات و تظاهرات را سازماندهی کردند و کالاهای کمیاب را توزیع کردند. پس از ۲۵ بهمن، بسیاری از سیصدهزار تفنگ و مسلسل فرعی ضبط شده از زرادخانه‌های نظامی به کمیته‌هایی ختم شد که اموال را مصادره کردند و کسانی را که معتقد بودند ضدانقلاب بودند دستگیر کردند. فقط در تهران ۱۵۰۰ کمیته وجود داشت. بین کمیته‌ها و سایر مراکز قدرت، خصوصاً دولت موقت تضاد وجود داشت.
برای مقابله با این موضوع، در ۲۱ بهمن، کمیته‌های انقلاب اسلامی به جمع‌آوری سلاح، سازماندهی انقلابیون مسلح و به‌طور کلی مبارزه با هرج و مرج در پی فروپاشی نیروی انتظامی و ضعف ارتش متهم شدند. خمینی آیت‌الله مهدوی کنی را مسئول کمیته‌ها کرد. آنها به عنوان «چشم و گوش» حکومت جدید عمل کردند و منتقدان آنها را به «دستگیری‌های خودسرانه، اعدام‌ها و مصادره اموال» نسبت می‌دهند. در تابستان ۱۳۵۸، کمیته‌ها برای ریشه‌کن کردن نفوذ جنبش‌های چریکی چپ‌گرا که در آنها نفوذ کرده بود، پاک‌سازی شدند. کمیته‌های انقلاب اسلامی در سال ۱۳۷۰ با شهربانی و ژاندارمری ادغام شدند و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران معروف به نیروی انتظامی را تشکیل دادند.