نام‌های کروات‌ها و کرواسی
ریشه‌شناسی

منشأ و معنای دقیق نام قومی Hr̀vāt (زبان نیااسلاوی *Xъrvátъ, یا *Xurwātu) هنوز مورد اختلاف علمی است. اولین تز ریشه‌شناسی دربارهٔ نام کروات‌ها از کنستانتینوس هفتم (قرن دهم) سرچشمه می‌گیرد، که نام‌های مختلف کروات‌ها، Βελοχρωβάτοι و Χρωβάτοι (Belokhrobatoi و Khrobatoi) را با کلمه یونانی χώρα (khṓra، "سرزمین") مرتبط می‌کرد: «کروات‌ها در زبان اسلاوی به معنای کسانی هستند که سرزمین‌های زیادی دارند». در قرن سیزدهم، Thomas the Archdeacon معتقد بود که این نام با نام ساکنان جزیره کرک (جزیره) مرتبط است، که او آن را «Curetes, Curibantes» نامید. در قرن هفدهم، Juraj Ratkaj بازتابی از فعل hrvati (se) "کشتی گرفتن" را در این نام یافت. یک نظریه معاصرتر معتقد است که ممکن است از واژگان اسلاوی بومی نباشد، بلکه از یک زبان ایرانی وام گرفته شده باشد. نظریه‌های رایج از قرن بیستم و بیست و یکم آن را از یک منشأ ایرانی می‌دانند، کلمه ریشه یک شکل زبان سکایی باستان قرن سومی است که در Tanais Tablets به عنوان Χοροάθος (Khoroáthos)، (اشکال جایگزین شامل Khoróatos و Khoroúathos می‌شود) تأیید شده است.
در قرن نوزدهم، اشتقاق‌های مختلف بسیاری برای نام قومی کروات‌ها ارائه شد:
یوزف دوبروفسکی معتقد بود که این نام با ریشه *hrev «درخت» مرتبط است، در حالی که Johann Kaspar Zeuss آن را به *haru «شمشیر» پیوند داد.
Sylwiusz Mikucki آن را با šarv- «ضربه» هندی قدیمی مرتبط کرد.
Pavel Jozef Šafárik آن را از xrъbъtъ, xribъtъ, xribъ «خط الراس، کوهستانی» گرفته است، در حالی که فرانک میکلوشیچ گفته است که از hrъv (hrŭv) «رقص» گرفته شده است.
Đuro Daničić ریشه آن را *sar- «نگهبانی، محافظت» می‌دانست.
Fyodor Braun Harfada آلمانی (Harvaða fjöllum از Hervarar saga ok Heiðreks) را دید، که نام آلمانی کوه‌های کارپات خواهد بود، به عنوان منشأ یک شکل میانی Harvata.
Rudolf Much آن را به کلمه زبان نیاژرمنی hruvat- «شاخدار» یا - همان‌طور که Z. Gołąb بعداً پیشنهاد کرد - اسم رایج *xъrvъ//*xorvъ «زره» به عنوان یک واژه قرضی ماقبل تاریخ از *hurwa-//*harwa- «زره شاخ» ژرمنی متصل کرد. مشتقات *xъrvati sę//*xъrviti sę «زره پوشیدن، از خود دفاع کردن» - «جنگجویان ملبس به زره شاخ»، به عنوان یک خود نامگذاری یا نام مستعار.
هنری هویل هاورث، جان بگنل بوری، و هنری گرگوار، [ معتقد بودند که این نام از نام شخصی کوبرات، رهبر بلغارها و بنیانگذار بلغارستان بزرگ کهن، گرفته شده است.
قرن بیستم نظریه‌های جدید بسیاری را در مورد ریشه نام کروات‌ها به وجود آورد:
A.I. Sobolevski آن را از کلمات ایرانی hu- به معنای «خوب»، ravah- به معنای «فضا، آزادی» و پسوند -at- استخراج کرد.
Grigoriĭ Andreevich Ilʹinskiĭ آن را از *kher- به معنای «بریدن» استخراج کرد، همان‌طور که در کلمه یونانی kárkharos به معنای «تیز»، kharah به معنای «سخت، تیز»، و xorbrъ به معنای «شجاع» دیده می‌شود.
Hermann Hirt ارتباطی با نام یک قبیله ژرمنی Harudes (Χαροῦδες) مشاهده کرد.
Leopold Geitler, Josef Perwolf, Aleksander Brückner, Tadeusz Lehr-Spławiński و Heinz Schuster-Šewc ریشه hrv- را به charviti sa اسلواکیایی به معنای «مخالفت کردن، دفاع کردن» یا از طریق skъrv-/xъrv- به šárvas لیتوانیایی به معنای «زره» و šarvúotas به معنای «مسلح، cuirassier»، با پسوند -at که بر این ویژگی تأکید می‌کند، به معنای «مرد مسلح خوب، سرباز» پیوند دادند.
Karel Oštir ارتباط با یک کلمه نامشخص Thraco-Illyrian xъrvata- به معنای «تپه» را معتبر دانست.
Max Vasmer ابتدا آن را به عنوان یک واژه قرضی از ایرانی باستان، *(fšu-)haurvatā- به معنای «چوپان، نگهبان گاو» (شکل گرفته از pasu- اوستایی به معنای «گاو» و فعل haurvaiti به معنای «نگهبان»)، و بعداً همچنین از hu-urvatha- ایرانی باستان به معنای «دوست» (همچنین توسط N. Zupanič پذیرفته شده است) در نظر گرفت.
Niko Zupanič علاوه بر این، منشأ لزگی را از Xhurava (جامعه) و پسوند جمع -th، به معنای «شهرداری‌ها، جوامع» پیشنهاد کرد.
M. Budimir در این نام بازتابی از *skwos هندواروپایی به معنای «خاکستری، خاکستری» دید که در لیتوانیایی širvas می‌دهد.
S. K. Sakač آن را با نام اوستایی Harahvaitī مرتبط کرد، که زمانی بخش جنوب غربی افغانستان امروزی، ولایت رُخَج را نشان می‌داد. «Arachosia» شکل لاتین شده یونان باستان Ἀραχωσία (Arachosíā) است، در کتیبه‌های فارسی باستان، این منطقه به عنوان Harahuvatiš () نامیده می‌شود. در هند و ایرانی در واقع به معنای «کسی است که در برکه‌ها می‌ریزد»، که از نام رودخانه Sarasvati ریگ‌ودا گرفته شده است. با این حال، اگرچه شباهت تا حدودی گویا است، اما ارتباط با نام آراخوزیا از نظر ریشه‌شناسی نادرست است.
G. Vernadsky ارتباطی را با Chorasmí از خوارزم در نظر گرفت، در حالی که F. Dvornik پیوندی به Krevatades یا Krevatas واقع در قفقاز که در De Ceremoniis (قرن دهم) ذکر شده است، ایجاد کرد.
V. Miller در نام کروات hvar- ایرانی به معنای «خورشید» و va- به معنای «تخت» را دید، P. Tedesco تعبیر مشابهی از huravant ایرانی به معنای «آفتابی» داشت، در حالی که برخی دیگر از خدای اسلاو Khors تعبیر کردند.
اوتو کرونستینر پیشنهاد کرد که ممکن است از کلمات تاتاری-باشقیری chr به معنای «آزاد» و vata به معنای «جنگیدن، جنگ کردن» گرفته شده باشد.
Stanisław Rospond آن را از پروتو-اسلاوی *chorb- + پسوند -rъ به معنای «شجاع» استخراج کرد.
Oleg Trubachyov آن را از *xar-va(n)t (مؤنث، غنی از زنان، تحت حاکمیت زنان) استخراج کرد که از ریشه‌شناسی نام Sarmatians، *sar-ma(n)t هند و آریایی به معنای «مؤنث»، در هر دو پسوند صفت هند و ایرانی -ma(n)t/wa(n)t و هند و آریایی و هند و ایرانی *sar- «زن» گرفته شده است، که در ایرانی *har- می‌دهد.
در میان آنها بیشتر (۱) اشتقاق ژرمنی از کوه‌های کارپات که در حال حاضر منسوخ شده است در نظر گرفته شد. (۲) اشتقاقات اسلاوی و ژرمنی در مورد «مرد کاملاً مسلح» / «جنگجویان ملبس به زره شاخ» که نشان می‌دهد که آنها از نظر سلاح و زره از سایر اسلاوها متمایز بودند، اما قانع کننده نیست زیرا هیچ قبیله اسلاوی دیگری به نام اشیاء فرهنگ مادی نامگذاری نشده است. از نظر ریشه‌شناسی، اولی یک وام لیتوانیایی از sarwes بسیار جوانتر آلمانی میانه بود، در حالی که دومی با *hurwa- /*harwa- فرضی استدلال می‌کند که از گویش نیا-ژرمنی Bastarnae در منطقه زیر کارپات یا کارپات شرقی که در هیچ زبان اسلاوی یا ژرمنی حفظ نشده است، وام گرفته شده است. (۳) و اشتقاقات رایج ایرانی، *(fšu-)haurvatā- واسمر («نگهبان گاو») و *xar-va(n)t تروباچوف (مؤنث، غنی از زنان، تحت حاکمیت زنان).
در حالی که زبان شناسان و مورخان با اشتقاق واسمر یا تروباچوف موافق بودند، طبق Tadeusz Lehr-Spławiński و Radoslav Katičić، پایان‌نامه‌های ایرانی کاملاً با نام قومی کروات‌ها مطابقت ندارد، زیرا به گفته آنها، شکل اصلی جمع Hrъvate نه Hъrvate بود. و مصوت «a» در harvat- ایرانی کوتاه است، در حالی که در Hrъvate اسلاوی در میان دیگران بلند است. Katičić نتیجه گرفت که از میان تمام ملاحظات ریشه‌شناسی، ایرانی کمترین احتمال را دارد. Ranko Matasović همچنین آن را از ریشه ایرانی می‌دانست، اما علاوه بر تأیید اشکال اصلی به عنوان *Xъrvátъ (sl.) و *Xъrvate (pl.)، اشتقاق Trubachyov را رد کرد زیرا از نظر معنایی و تاریخی کاملاً بی اساس بود. و نتیجه گرفت که تنها اشتقاقی که معیارهای انطباق اشکال زبان ایرانی با نیا-اسلاوی، و همچنین معقول بودن تاریخی و معنایی را برآورده می‌کند، فرض واسمر است اما با برخی تغییرات، زیرا پروتو-اسلاوی *Xъrvat- < *Xurwāt- از نیاآسی/الانی *xurvæt- یا *xurvāt- به معنای «کسی که محافظت می‌کند» («نگهبان، محافظ») می‌آید که قبل از قرن هفتم وام گرفته شده است و احتمالاً به عنوان اسم در charwat (نگهبان) لهستانی قدیمی حفظ شده است. Matasović رابطه آن را با نام قرن سوم Khoroathos از تانائیس را یک تصادف دانست.
C(h)roatae لاتین قرون وسطی و Khrōbátoi یونانی، اقتباس‌هایی از تلفظ جمع *Xərwate زبان‌های اسلاوی جنوبی از اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم هستند و از طریق منبع فرانکی به یونانی رسیده‌اند.  به شکل مفرد نیا-اسلاوی، xorvaty (*xъrvaty) اسلاوی شرقی باستان و Curuuadi آلمانی-لوزاتیایی از منابع قرن یازدهم و دوازدهم نزدیک‌ترین هستند، در حالی که شکل جمع قدیمی *Xъrvate به درستی در Xrovate روسی قدیم، Xrvate, xarьvate زبان اسلاوی کلیسایی و Hrvate کرواتی قدیمی منعکس شده است.  شکل Charvát در چک قدیمی از کرواتی-چاکاوی یا لهستانی قدیمی (Charwaty) آمده است.  نام قومی کرواتی Hr̀vāt (مفرد) و Hrváti (جمع) در گویش کایکاوی نیز به شکل Horvat و Horvati ظاهر می‌شوند، در حالی که در گویش چاکاوی به شکل Harvat و Harvati هستند.