محاصره کارتاخنا
پیش‌درآمد

پس از پُرس‌وجو از کسانی‌که با شهر کارتاخنا به‌خوبی آشنا بودند، شیپیو پی‌برد که این شهر عملاً یگانه شهر شبه‌جزیره ایبری است که دارای بندری مناسب جهت ناوگانی است، در موقعیت استراتژیک و کلیدی برای کارتاژی‌ها واقع شده، دشمن می‌توانست از لیبی مستقیماً روانه آنجا شود، دشمن در این شهر بخش اعظمی از ثروت خود و تمامی باروبنهٔ سربازانش را ذخیره کرده، گروگان‌هایی از شبه‌جزیره ایبری که به انقیاد خود کشانده را نیز در این شهر جای‌داده بود، و درنهایت، سربازانی که برای دفاع از این شهر مهم گماشته شده بودند، تنها حدود هزارنفر بوده و مابقی جمعیت شهر متشکل از افزارمندان، کارگران و ملوانان بود، کسانی‌که تقریباً از هرگونه تخصص نظامی بی‌بهره بودند.
پوبلیوس شیپیو که در طول کل زمستان ۲۰۹–۲۱۰ پیش از میلاد با دقت درپی جمع‌آوری اطلاعات بود راجع به موقعیت مکانی، ساختار دفاعی، و طبیعت مردابی که در شمال شهر واقع شده بود، اطلاعات کافی کسب کرد. او بواسطهٔ برخی ماهیگیرانی که در آنجا کارکرده بودند، مطلع شد که آن مرداب در بهترین حال دارای عمقی کم بوده، در بسیاری از نقاطش قابل‌گذر است، و همه‌روزه در طول غروب (جزر) آب آن تا حدودی فروکش می‌کند. شیپیو به این نتیجه رسید که اگر موفق شود دشمن را از این پایتخت اسپانیایی‌اش محروم کند، نه‌تنها وی را درمعرض خطر قرار داده، بلکه نقطه‌عطفی در جبهه جنگ اسپانیا ایجاد کرده‌است؛ اگر هم شکست بخورد، با ناوگان خود عقب‌نشینی خواهد کرد. اینچنین بود که درطول اقامت خود در اقامتگاه‌زمستانی تاراگونا، وقت و انرژی خود را وقف هرگونه تدارکات و آمادگی‌های لازم برای نبرد در بهار آینده کرد.
در آغاز بهار ۲۰۹ پیش از میلاد (و یا به‌عقیده لیویوس در 210) پس از آنکه ناوگان را در دریا مستقر ساخت و متحدین را در تاراگونا فراخواند، دستور داد که نیروی دریایی روم مشتمل‌بر کشتی‌های باری در نزدیکی دهانهٔ رود ایبر تجمع کنند. سپس فرمان داد که لژیون‌ها کمپ‌زمستانی را ترک و آنان نیز در نزدیکی دهانه این رود جمع شوند. وی سپس مجمع جنگی را فراخوانده و برای آنان، به‌ویژه برای کهنه‌سربازان بازماندهٔ شکست‌های پیشین، سخنرانی ایراد کرد:
هیچ‌کس قبل از من، بلافاصله پس از انتصابش به‌عنوان ژنرال، فرصت آن را نداشته که پیش از بهره‌گیری از سربازان خود [در نبرد] به‌خاطر لیاقت و شایستگی‌شان تشکر کند. تقدیر براین بوده که من، حتّی پیش از دیدن استان یا اردوگاه، باید از شما سپاس‌گزار باشم: اول از همه، بدین سبب که به پدرم و عمویم چه هنگام حیاتشان و چه پس از مرگشان وفادار بودید، دوم بدین سبب که به‌لطف شهامت شما، خواه به‌خاطر مردم رومی یا خواه به‌خاطر من که جانشین آن ژنرال‌های ازدست‌رفته شده‌ام، تسلط‌مان بر این ایالت (اسپانیا) که پس از آن شکست‌های فاجعه‌بار ظاهراً از دست‌رفته بود را محفوظ نگه‌داشتید.
شیپیو به سخنرانی خود ادامه داد، به‌آنان اعلام کرد باید خود را آماده کنند که نه‌تنها در اسپانیا باقی‌مانده، بلکه کارتاژی‌ها را از آن بیرون کنند، نه‌تنها مانع گذرکردن دشمن از ایبرو شوند، بلکه رومیان باید از این رود گذشته و جنگ را به جنوب رود منتقل کنند. هرچند که ممکن بود این نقشه با نگاه به خاطرهٔ شکست‌هایی که اندکی پیش متحمل شده بودند یا سن جوان فرمانده‌شان، بسیار گسترده یا متهورانه به‌نظر آید.
پولیبیوس می‌افزاید که شیپیو چند مزیت و برتری رومیان نسبت به دشمن را برشمرد، ازجمله این حقیقت که سه ارتش دشمن در اردوگاه‌های جداگانه به‌سرمی‌برند و از یکدیگر بسیار فاصله دارند. به‌این مزیت این را هم اضافه کرد که رفتار غرورآمیز کارتاژی‌ها سبب شده که بخشی از متحدین‌شان از آنان فاصله گرفته و سفیرانی به‌جانب روم بفرستند تا درباب معاهدات دوستی جدید مذاکره کنند.
حقیقت مهم‌تر این است که فرماندهان نیروی دشمن ــ که با یکدیگر در اختلاف هستند ــ احتمالاً نخواسته‌اند با متحدکردن نیروهایشان با ما بجنگند. همین امر به ما اجازه می‌دهد با آنان جداگانه جنگیده و موفق شویم به سادگی شکست‌شان دهیم؛ بنابراین به شما پند می‌دهم که تمام آنچه بهتان گفتم را در نطر داشته و رود [ایبرو] را بدون واهمه پشت‌سر بگذارید.
شیپیو پس از آنکه با این نخستین سخنرانی‌اش دل و روح سربازانش را بدست‌آورد، مارکوس یونیوس سیلانوس را با ۳٬۰۰۰ پیاده و ۳۰۰ سواره در نزدیکی دهانهٔ رود ایبرو جاگذاشت تا استان را مدیریت نموده و از متحدینی که به روم وفادار بودند محافظت کند، آنگاه خود با باقی ارتش از رود گذشته و روانه جنوب آن شد. بسیاری از افراد به‌خاطر فاصلهٔ بسیار زیادِ میان سه ارتش کارتاژی، فرصت را برای حمله به نزدیک‌ترین ارتش کارتاژی مناسب دیدند، امّا شیپیو اعتقاد داشت که اینکار ریسک مواجه شدن با ارتشی سه‌برابر بزرگ‌تر را درپی‌دارد و خطرناک است؛ به‌جای آن ترجیح داد به‌سوی کارتاخنا (به لاتین: Nova Carthago به معنای کارتاژ نو) حرکت کند، جایی‌که مهم‌ترین شهر امپراتوری کارتاژ در اسپانیا بود و نقطه تماس مستقیم با کارتاژ محسوب می‌شد. این شهر همچنین سرشار از ثروت بوده و انبار تسلیحات وسیعی در آن ساخته شده بود و در آنجا اسلحه‌ها، پول و گروگان از سراسر اسپانیا نگه‌داری می‌شدند. پولیبیوس می‌افزاید:
[پوبلیوس شیپیو] درواقع تصمیم گرفته بود هیچ‌یک از آنچه به سربازان اعلام کرده بود را انجام ندهد؛ هدفی که در ذهن داشت این بود که به‌سرعت آن شهر ایبری که نامش کارتاخنا (کَرت هَدَشت) بود را محاصره نماید. هنگامی‌که خود را وقف آن [ایده] کرد، راه‌حل‌های ساده و آشنا را به‌کناری نهاد، [و با این‌کار] نقشه‌ای کشید که نه دشمنانش و نه دوستانش انتظار آن را نداشتند. تمام آنان (نقشه‌ها) به‌شکلی کاملاً صحیح و حساب‌شده طراحی شده بودند.
کارتاخنا تنها با یک پادگان کوچک محافظت می‌شد، چراکه کارتاژی‌ها به عنوان سلطه‌گران اسپانیایی که روبروی مدیترانه واقع شده بود می‌پنداشتند که این شهر به‌خاطر ساختار فیزیکی مکانش و دیوارهای دفاعی حجیمش نفوذناپذیر باشد. شیپیو که نه تنها از اهمیت اقتصادی این شهر بلکه از پیامدهای روانی که اشغال آن می‌توانست درپی داشته باشد آگاه بود، خود را به‌دقّت آماده یورش به آن کرد.
هیچ‌کس به‌جز گایوس للیوس از نقشه شیپیو آگاه نبود. وی از سوی شیپیو فرمان یافت ناوگانش را درطول ساحل براند، آن‌هم باسرعتی که وقتی نیروهای شیپیو از راه خشکی به بندرِ این شهر می‌رسند، بدانان ملحق شده باشد. هفت روز بعد رومیان همزمان از مسیر خشکی و دریا به کارتاخنا رسیدند، و روبروی شهر اردو زدند. شیپیو سپس فرمان داد که تنها عقبه آنان سنگربندی شود چراکه قسمت شمالی و جنوبی بواسطهٔ موانع جغرافیایی (به ترتیب مرداب و دریا) محافظت می‌شدند.