stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
تاریخچه

هیئت مختلط نظامی ایران و انگلستان قرارداد ۱۹۱۹ در طرح ۳۰۶ ماده‌ای خود به تأسیس نیروی هوایی کارآمد توجه مخصوص نموده بود. به هنگام تشکیل قشون یک شکل در سازمان ارکان حرب کل قشون در شعبه تنسیقها، دفتری هم به نام دفتر هواپیمایی پیش‌بینی گردید و برای نخستین بار در قشون ایران نام هواپیمایی جزو سازمان درآمد تا هسته مرکزی نیروی هوایی را پی ریزی کند.

نخستین ایرانی که موفق به طی دوره خلبانی و پرواز با هواپیما گردید، کلنل محمدتقی خان پسیان بود که در سال ۱۲۹۹ به هنگام حضور در کشور آلمان موفق به این عمل مهم گردید و با انجام سی و سه سورتی پرواز نام خود را به عنوان نخستین خلبان ایرانی در تاریخ ثبت نمود.[نیازمند منبع]
اولین شخصی که برای تحصیل خلبانی و امور هوایی به اروپا اعزام شد، سرلشکر احمدخان نخجوان بود که در خرداد ۱۳۰۲ به‌اتفاق سایر دانشجویان ایرانی عازم اروپا گردید و در دانشکده خلبانی ایستر فرانسه به تحصیل اشتغال ورزید. پس از مدت کوتاهی سه نفر دیگر از محصلین اعزامی به اروپا نیز به رشته هواپیمایی پیوستند که عبارت بودند از: سلطان احمدمیرزا خسروانی، نایب اول خلیل خان مرجان و نایب اول آقا بزرگ مهنا. در خرداد ۱۳۰۳ نیز ده نفر محصل ایرانی برای آموزش یک دوره ۱۸ ماهه فنّ خلبانی به شوروی اعزام گردیدند.

سرتیپ امان‌الله میرزا که در خرداد ۱۳۰۲ با عنوان سرپرستی محصلین به اروپا اعزام شده بود مأموریت داشت دوازده فروند طیاره از فرانسه برای ایران خریداری نماید. این طیاره‌ها در بهمن ماه ۱۳۰۲ با کشتی حمل و در بوشهر پیاده شدند تا از بوشهر به تهران پرواز نمایند. در اسفند ماه همان سال این هواپیماها به تهران پرواز کردند و پس از آن دو فروند هواپیمای خریداری شده از شوروی هم وارد تهران گردید و چند هواپیمای یونکرس آلمانی با خلبان و متخصص فنی وارد ایران شده و شرکتی برای حمل مسافر در داخل ایران تشکیل دادند. در خرداد ۱۳۰۳ حکم عمومی قشون تحت شمار ۲۲۲ برای تأسیس نیروی هوایی صادر گردید و سرهنگ احمد خان نخجوان به ریاست آن برگزیده شد.

تحصیلات خلبانی سرهنگ احمد خان نخجوان در سال ۱۳۰۴ پایان یافت و در بهمن ماه همان سال با یک فروند هواپیمای خریداری شده از فرانسه عازم ایران شد و در روز پنجم اسفندماه در قلعه مرغی به زمین نشست و مورد استقبال رضاشاه، دولتمردان، سیاست مدارها و نظامی‌ها قرار گرفت.

در سال ۱۳۰۶ سازمان هواپیمایی توسعه پیدا کرد و تعدادی دانشجویان نظامی که در فرانسه و شوروی فن خلبانی و مکانیکی آموخته بودند به ایران بازگشتند و دولت نیز سیزده فروند هواپیمای جدید خریداری نمود به‌طوری‌که جمع هواپیماها به ۳۳ فروند رسید. از این تاریخ اداره هواپیمایی قشون در عملیات جنگی شرکت می‌نمود.

در سال ۱۳۱۱ در ایران مدرسه خلبانی تأسیس گردید و بیست دانشجو پذیرفته شدند و مدت آموزش آن دو سال بود. مدرسه خلبانی تا سال ۱۳۲۰ توانست سیصد خلبان تحویل نیروی هوایی بدهد. در سال ۱۳۱۲ مدرسه دیده‌بانی هوایی که دوره آن یک سال بود تشکیل شد. آموزشگاه فنی و کارخانه هواپیماسازی شهباز نیز در این سال در نیروی هوایی تأسیس شد.
توان رزمی

تعداد اسکادرانهای در اختیار این نیرو در اواخر حکومت پهلوی عبارت بودند از:
۱۵ اسکادران جنگنده و جنگنده-بمب‌افکن
۱ اسکادران شناسایی
۵ اسکادران حمل و نقل تجهیزات نظامی
۱ اسکادران سوخت رسان
۷۶ اسکادران بالگرد
۵ اسکادران موشک سام
نیروی انسانی

این نیرو در سال ۱۹۷۹ حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نیروی انسانی را شامل می‌شد که حدود ۵۰۰۰ نفر از آن را خلبانان مجرب تشکیل می‌دادند.
قریب به اتفاق خلبانان هواپیماهای جنگنده، آموزشهای مهارت پروازی را در کنار کارآموزان خلبانانی نیروی هوایی آمریکا در پایگاه‌های آموزشی نیروی هوایی آمریکا در لاکلند، مریلند، کالیفرنیا و ویرجینیا سپری می‌نمودند و تعداد کمی نیز دوره‌های خود را در انگلستان و پاکستان سپری کرده‌اند.
فرماندهان

احمد نخجوان
میر محمد مهنا
محمدحسین فیروز
محمدحسین عمیدی
هدایت‌الله گیلانشاه
میر محمد مهنا
نادر جهانبانی
مهدی سپه‌پور (۱۷ مرداد ۱۳۲۹- آبان ۱۳۲۹)
نوری علائی (۳ آبان ۱۳۲۹–۸ مرداد ۱۳۳۰)
مهدی سپه‌پور (۸ مرداد ۱۳۳۰–۱۶ بهمن ۱۳۳۰)
هدایت‌الله گیلانشاه (۱۶ بهمن ۱۳۳۰–۱۲اسفند ۱۳۳۱)
محمود معینی (۱۲ اسفند ۱۳۳۱–۲۹ اسفند ۱۳۳۲)
هدایت‌الله گیلانشاه (۲۹ اسفند ۱۳۳۲–۱۳۳۳)
محمد خاتمی (۱۵ مهر ۱۳۳۷–۲۱ شهریور ۱۳۵۴)
فضائل تدین (۲۱ شهریور ۱۳۵۴–۱۹ بهمن ۱۳۵۵)
امیرحسین ربیعی (۱۹ بهمن ۱۳۵۵–۲۲ بهمن ۱۳۵۷)
سوانح

این نیرو در کارنامه عملیاتی خود سوانحی نیز داشته که یکی از آنها سانحه سقوط بوئینگ B747-131 تانکر بوده است. این هواپیما محصول سال ۱۹۷۰ با سریال ۱۹۶۷۷ به سفارش twa ساخته شد و در سال ۱۹۷۵ به نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی فروخته و با کد رجیستری ۲۸۳–۵ به خدمت درآمد. در همان سال (۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۵) در حالی که به همراه تعدادی مستشار آمریکایی عازم پایگاه هوایی مگوار برای مرخصی بود به علت برخورد با ابرهای cb در آسمان مادرید اسپانیا سقوط کرد و تمامی ۱۷ سرنشین آن از جمله ستوان یکم خلبان میر جهانگیری و سرگرد خلبان کدخدایان (فرمانده پرواز) و کروی پروازی امین‌اله طلوعی، مکانیک پرواز منوچهر ادیبی، عباس خالدی و ابراهیم رستخیز بوده کشته شدند.
عملیات‌ها > مأموریت حفظ صلح در کنگو

دو سال پس از کشته شدن پاتریس لومومبا، در تاریخ ۲۶ دی ۱۳۴۱ خورشیدی (۱۹۶۳ میلادی) نیروی هوایی ایران ۶ جت از هواپیماهای جنگنده اف-۸۶ خود را به درخواست دبیرکل سازمان ملل، برای کمک به سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جدایی‌خواهی مویز چومبی (شورشیان کنگو) و فراهم آوردن یکپارچگی کنگو به این کشور فرستاد. پس از دو سده، این نخستین بار بود که نیروهای رزمی ایران در بیرون از مرزهای کشور، دست به عملیات رزمی می‌زد. چومبی از کنگو گریخت و چندپاره شدن این کشور به شکست انجامید.
عملیات‌ها > شورش ظفار

در خلال شورش ظفار (سالهای ۱۹۷۴ و ۱۹۷۵) این نیرو چندین عملیات هوایی علیه شورشیان مارکسیست عمان در این کشور انجام داد. این عملیات در راستای کمک‌های نظامی شاه به سلطان قابوس بود.
همزمان با اظهار تمایل خروج نظامیان بریتانیایی از عمان در سال ۱۹۷۱ و تمایل سلطان قابوس به کمک گرفتن از ارتش‌های منطقه به جای نظامیان بریتانیایی، وی از ۳ کشور پاکستان، اردن و ایران در خواست کمک نظامی کرد که در پایان ایران با اعزام نیرو به این کشور موافقت کرد. محمدرضا پهلوی در پاسخ به نامه سلطان قابوس این چنین پاسخ داد:
در حقیقت، واکنش ایران این‌گونه خواهد بود که انگار شورشیان جنوب ایران را تصرف کرده باشند.
با استفاده از پایگاه هوایی نهم شکاری بندرعباس و پایگاه‌های شیراز و تهران پشتیبانی هوایی تاکتیکی و ترابری لازم را برای عملیات در عمان فراهم آورد. بر اساس توافقات انجام شده، ۳۴۰ کارشناس ایرانی در تاریخ ۱۰ نوامبر ۱۹۷۲ وارد عمان شدند تا پایگاهی ویژه نیروی هوایی ایران به‌وجود آورند. اولین هواگردهای ارسال شده به عمان ۳۲ فروند هلیکوپتر بل ۲۰۵ و بل ۲۰۶ بودند که در ۱۶ ژانویه ۱۹۷۳ وارد جنگ شدند. علاوه بر ۱۴٬۷۰۰ نظامی نیروی دریایی شاهنشاهی ایران، ۴۸۸ نظامی نیز از این نیرو در عمان حضور داشتند. دسته دوم از هواگردهای ایران در تاریخ ۱۸ ژانویه ۱۹۷۸ به خدمت گرفته شد که شامل ۱۰ فروند جنگنده از مدل‌های مختلف اف-۴ و دو فروند سی-۱۳۰ هرکولس بود. نیروهای ایرانی در طول مدت حضور در عمان به آموزش خلبانان عمانی نیز می‌پرداختند. هواگردهای ایران بیشتر جهت گشتزنی هوایی و پشتیبانی هواپیماهای عمان به کار گرفته می‌شدند و کمتر در درگیری مستقیم با شورشیان شرکت می‌کردند. بعد از سال ۱۹۷۳ و تجهیز شورشیان به موشکهای زمین به هوا روسی استرلا ۲ خلبانان ایرانی مجبور به رعایت احتیاط بیشتر در درگیریهای مستقیم شدند. نیروهای نظامی ایران من‌جمله نیروی هوایی، تا زمان پایان یافتن حکومت پهلوی در عمان حضور داشتند و با وقوع انقلاب ۵۷ به ایران بازگشتند.
در طول مدت حضور نظامی ایران در عمان ۷۲۰ نظامی ایران (از جمله ۵ خلبان) کشته و ۱۴۰۰ نظامی (از جمله ۱۸ خلبان) نیز زخمی شدند. این در حالی است که در طول جنگ ۱۸۷ نظامی عمانی و ۲۴ نظامی انگلیسی کشته شدند.
۱۵ سپتامبر ۱۹۷۵ سقوط یک هلیکوپتر ای‌اچ-۱ کبرا در اثر هدف قرار گرفتن توسط یک موشک دوش‌پرتاب. از سرنوشت خلبان اطلاعاتی به‌دست نیامد.
۲۵ نوامبر ۱۹۷۶:هواپیمای خلبان داریوش جلالی و یعقوب آصفی در طی یک عملیات شناسایی در مرز عمان و یمن جنوبی مورد اصابت آتشبار ضدهوایی/یک فروند موشک دوش‌پرتاب قرار گرفت و سقوط کرد. جلیلی ۲۷ روز اسیر بود و بعد از آزادی به ایران بازگشت؛ ولی کمک خلبان در دوران اسارت کشته شد. جلیلی در سال ۱۳۵۹ به جرم دست داشتن در کودتای نوژه اعدام شد.
۲۳ دسامبر ۱۹۷۶ هواپیمای خلبان علی اشرافیان مورد اصابت یک فروند موشک ضدهوایی قرار گرفت و سقوط کرد. خلبان به اسارت شبه نظامیان درآمد اما از سرنوشت کمک خلبان این جنگنده اطلاعاتی به‌دست نیامد.
۱۳ ژوئیه ۱۹۷۷ یک فروند جنگنده اف-۴ ای ایران توسط یک موشک دوش‌پرتاب نیروهای شورشی یمن مورد اصابت قرار گرفت و در سواحل جنوبی یمن سقوط کرد.
عملیات‌ها > درگیری‌های مرزی ایران و عراق

مقاله‌های اصلی: عملیات مشترک اروند و درگیری‌های ۷۵–۱۹۷۴ اروندرود
نبردهای هوایی پراکنده و پدافند موشکی ایران از سال ۱۳۴۷ (۱۹۶۷) با نیروی هوایی عراق انجام شد. در این درگیریها چندین جنگنده از طرفین مخاصمه سرنگون شدند. مهم‌ترین تلفات هرکدام از طرفین در این مدت عبارتند از:
۲۵ آذر ۱۳۵۳ دو فروند میگ عراقی توسط سامانه پدافندی هاوک ایران سرنگون شدند.
۲۸ مارس ۱۹۷۸ یک فروند جنگنده اف-۴ ایران در درگیری با میگ‌های عراقی سقوط کرد و خلبان ناصر رضوی و کمک خلبان صداقت که بعد از صندلی‌پران به شدت زخمی شد هردو توانستند صندلی‌پران کنند.
عملیات‌ها > شناسایی مراکز نظامی شوروی

مقالهٔ اصلی: پروژه ژن تیره
در این عملیات‌ها که در دهه آخر زمامداری حکومت پهلوی و با همکاری آمریکا انجام می‌شد، جنگنده‌های ایرانی با انجام پروازهای برون‌مرزی به خاک شوروی اقدام به جاسوسی از مراکز حساس این کشور می‌نمودند. در این درگیری‌ها دو هواپیمای دی هاویلاند کانادا، یک جنگنده اف-۴ فانتوم ۲ و دو هلیکوپتر سی‌اچ-۴۷ شینوک متعلق به نیروی هوایی ایران منهدم شد.
عملیات‌ها > جنگ جهانی دوم

برخی از خلبانان ایرانی در جنگ جهانی دوم شرکت کرده بودند. محمدتقی فراورده (زاده ۱۲۹۵ خورشیدی)، آخرین بازمانده از خلبانان ایرانیِ شرکت‌کننده در جنگ جهانی دوم بود که در مهر ماه ۱۳۹۴ درگذشت. وی در هشتم اسفند سال ۱۳۱۲ کار خود را به عنوان سی و هشتمین خلبانِ نیروی هوایی شاهنشاهی ایران در فرودگاه مهرآباد تهران آغاز کرد.
پیوستن همافران به انقلاب ۵۷

نیروی هوایی شاهنشاهی در براندازی دودمان پهلوی که خود بنیان‌گذار نیروی هوایی بودند نقش قابل توجهی داشت. اعتراضات در پادگان‌های نیروی هوایی از دی ۱۳۵۷ آغاز شده و در مطبوعات انعکاس داشت. محل خدمت تعدادی از همافران تغییر یافت و برخی به دلیل خیانت نیز تبعید شدند.
ژنرال هایزر که مدیر کمیته بحران بود در اینباره می‌نویسد:
... خیلی بد به نظر می‌رسید که تمام این مشکلات و مسائل داشت در نیروی‌هوایی اتفاق می‌افتاد، درست در جایی که ما کمترین انتظار را داشتیم؛ زیرا آن‌ها تحصیل‌کردهٔ آمریکا و نیز تحصیل‌کرده‌ترین بخش بودند.
در ۴ بهمن و پیش از ورود سید روح‌الله خمینی به ایران، جمعی از پرسنل نیروی هوایی شاهنشاهی به منزل محمود طالقانی رفته و با وی دیدار کردند و ضمن قرائت قطعنامه‌ای حمایت خود را از سید روح‌الله خمینی اعلام داشتند. در برخی دیگر از پایگاه‌ها نیز تظاهرات‌هایی انجام شد.
نهایتاً جمعی از پرسنل این نیرو پیش از سرنگونی پهلوی در تاریخ ۱۹ بهمن به محل اقامت سید روح‌الله خمینی رفته و با وی دیدار کردند. سید روح‌الله خمینی در ۱۰ بهمن طی اطلاعیه‌ای خواستار پیوستن ارتش به انقلاب شده بود. به نوشته روزنامه اطلاعات تظاهرات‌هایی نیز در پایگاه‌های نیروی هوایی در حمایت از سید روح‌الله خمینی انجام شد که در پی آن صدها همافر دستگیر شدند. در شب ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ و در پی درگیری میان افراد مسلح حزب توده و همافران در یکی از پادگانهای آموزشی تهران، به مداخله مردم در دفاع همافران انجامید. که رسانه‌ها کاملاً مغرضانه طرف این درگیری را گارد جاوید معرفی کردند
هواگردهای به‌کارگرفته شده > رزمی-شناسایی

| تصویر | جنگنده | مجموع کل | سال به‌کارگیری |
| --- | --- | --- | --- |
|  | ائرو ای.۳۰ | ۱ | ۱۹۲۳ |
|  | دی‌اچ.۹ای ایرکو | ۳۲ | ۱۹۲۴ |
|  | دی‌اچ.۹ای ایرکو | ۴ | ۱۹۲۴ |
|  | برگه ۱۴ | ۲ | ۱۹۲۴ |
|  | برگه ۱۹ | ۲ | ۱۹۲۵ |
|  | هاوکر فیوری | ۲۲ | ۱۹۳۳ |
|  | هاوکر هارت | ۶۶ | ۱۹۳۳ |
|  | پولیکارپوف آر-۵ | ۱۰ | ۱۹۳۳ |
|  | هاوکر هایند | ۵۵ | ۱۹۳۸ |
|  | هاوکر هاریکن | ۳۹ | ۱۹۳۹ |
|  | بوئینگ بی-۱۷ فلایینگ فورترس | ۱ | ۱۹۴۷ |
| تصویر | جنگنده | مجموع کل | سال به‌کارگیری |
| --- | --- | --- | --- |
|  | پی-۳۶ هاوک-هاوک ۷۵ | ۱۰ | ۱۹۴۱ |
|  | آورو انسون | ۴۸ | ۱۹۴۳ |
|  | پی-۴۷ تاندربولت | ۱۶۰ | ۱۹۴۸ |
|  | اف-۸۴ تاندرجت | ۷۵ | ۱۹۵۶ |
|  | اف-۸۶ سیبر | ۱۱۰ | ۱۹۶۰ |
|  | اف-۴ فانتوم ۲ | ۲۲۵ | ۱۹۷۰ |
|  | ریپابلیک اف-۸۴اف تاندراستریک | ۳۰ | ۱۹۷۲ |
|  | نورثروپ اف-۵ | ۱۶۶ | ۱۹۷۴ |
|  | پی-۳ اوریون | ۶ | ۱۹۷۴ |
|  | اف-۱۴ تام‌کت | ۷۹ | ۱۹۷۹ |
|  | اف-۱۶ فالکن | ۲ | ۱۹۷۹ |
:
هواگردهای به‌کارگرفته شده > ترابری

| تصویر | جنگنده | مجموع کل | سال به‌کارگیری |
| --- | --- | --- | --- |
|  | یونکرس اف.۱۳ | ۳ | ۱۹۲۲ |
|  | یونکرس تی.۲۱ | ۱ | ۱۹۲۴ |
|  | یونکرز آ۳۵ | ۲ | ۱۹۲۵ |
|  | یونکرز دابلیو۳۳ | ۳ | ۱۹۲۹ |
|  | پوتز ۷ | ۳ | ۱۹۲۴ |
|  | ایرسپید آکسفورد | ۳ | ۱۹۴۴ |
|  | ایرکماندر ۵۰۰ |  ? |  ? |
|  | بیچکرافت ۱۸ | ۱۰ | ۱۹۵۰ |
|  | اوستر اتوکرات | ۱۵ | ۱۹۵۷ |
|  | لاکهید جت‌استار | ۲ |  ? |
|  | پیلاتوس پی‌سی-۶ | ۱۲ |  ? |
|  | پراگا ایی-۱۱۴ | ۱ | ۱۹۴۳ |
|  | سوکاتا تی‌بی | ۱۲ |  ? |
| تصویر | جنگنده | مجموع کل | سال به‌کارگیری |
| --- | --- | --- | --- |
|  | داگلاس سی-۴۷ اسکای‌ترین | ۲۳ | ۱۹۴۸ |
|  | داگلاس سی-۵۴ اسکای‌مستر | ۶ | ؟ |
|  | سی-۱۳۰هرکولس | ۶۰ | ؟ |
|  | فوکر اف۲۷ فرندشیپ | ۱۹ | ۱۹۷۲ |
|  | دی‌اچ‌سی-۲ بیور | ۷ | ۱۹۵۵ |
|  | داسو فالکن-۲۰ | ۱۸ | ؟ |
|  | سسنا او-۲ اسکای‌مستر | ۱۲ | ۱۹۷۲ |
|  | بوئینگ ۷۰۷ | ۱۴ | ۱۹۷۴ |
|  | بوئینگ ۷۲۷ | ۱۲ | ۱۹۷۴ |
|  | بوئینگ ۷۴۷ | ۲۵ |  ? |
|  | دی هاویلند کانادا کاریبو | ۱ | ۱۹۷۹ |
|  | آورو یورک | ؟ | ۱۹۵۵ |
|  | داگلاس دی سی-۶ | ؟ | ۱۹۶۵ |
هواگردهای به‌کارگرفته شده > آموزشی

" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f8f9fa; border: 1px #a2a9b1 solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;"
| تصویر  | جنگنده  | مجموع کل  | سال به‌کارگیری  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | آورو ۵۰۴ | ۸ | ۱۹۲۴  |
|  | دی هاویلند تایگرمات | ۱۱۰ | ۱۹۳۲  |
|  | کرتس فلجلینگ | ۱ | ۱۹۳۴  |
|  | تی-۶ تکسان | ۲۰ | ۱۹۴۹  |
|  | پایپر جی-۳ کاب | ۶ | ۱۹۴۹  |
| تصویر | جنگنده | مجموع کل | سال به‌کارگیری |
| --- | --- | --- | --- |
|  | پایپر پی‌ای-۱۸ | ۱۲ | ۱۹۵۲ |
|  | بوئینگ استیرمن مدل ۷۵ | ۱+ | ۱۹۵۲ |
|  | تی-۳۳ شوتینگ استار | ۵ | ؟ |
|  | بیچ‌کرفت بونانزا | ۸۴ | ۱۹۷۲ |
|  | سسنا ۱۷۲ | ۷۰ | ۱۹۷۴ |
هواگردهای به‌کارگرفته شده > بالگردها

| تصویر | جنگنده | مجموع کل | سال به‌کارگیری |
| --- | --- | --- | --- |
|  | سیکورسکی اس-۳۰۰ |  ? |  ? |
|  | ای‌اچ-۱ سوپرکبرا | ۲۰۲ | ۱۹۷۵ |
|  | سی‌اچ-۴۷ شنوک | ۸۱ | ۱۹۷۱ |
|  | کامان اچ‌اچ-۴۳ هاسکی | ۸ | ۱۹۷۳ |
|  | آئروسپاسیال اس‌آ ۳۲۱ سوپر فرلون | ۱۶ | ۱۹۷۱ |
| تصویر | جنگنده | مجموع کل | سال به‌کارگیری |
| --- | --- | --- | --- |
|  | بل ۲۱۲ | ۳۱ | ۱۹۷۸ |
|  | بل ۲۱۴ | ۳۳۵ | ۱۹۷۲ |
|  | سسنا سی‌اچ-۱ اسکای‌هوک | ۵ | ۱۹۶۰ |
|  | وستلند ویرلیند | ۲ | ۱۹۷۹ |
|  | سیکورسکی اچ-۳۴ | ۱۰ | ۱۹۴۸ |
درجه‌های نیروی هوایی شاهنشاهی ایران

| درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> آریابد [نیازمند منبع] | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> ارتشبد | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سپهبد | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سرلشکر | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سرتیپ | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سرهنگ | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سرهنگ دوم | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سرگرد | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سروان | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> ستوان یکم | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> ستوان دوم | درجه‌های تیمسارها و افسران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> ستوان سوم |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سراستوار یکم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سراستوار دوم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سراستوار سوم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> استوار | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> استوار یکم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> استوار دوم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> گروهبان یکم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> گروهبان دوم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> گروهبان سوم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سرجوخه | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران> سرباز یکم | درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران>  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
نشان گروه آکروجت تاج طلایی نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
نشان واحدهای اف-۱۴ تام‌کت‌های ایران
راندل هواگردهای نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
جمشید علیها یکی از اولین خلبانان ممتاز ایرانی آموزش دیده زیر نظر نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا
پنجاهمین سال تأسیس نیروی هوایی شاهنشاهی ایران (تمبر ۱۳۵۳)
سلام‌نظامی جمعی از هُمافران نیروی هوایی شاهنشاهی با سید روح‌الله خمینی، ۱۹ بهمن ۱۳۵۷
نقاآباد

village در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| نقاآباد نقااباد | نقاآباد نقااباد |
| --- | --- |
village: village
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان میانه
بخش (تقسیمات کشوری): بخش کندوان
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان تیرچائی
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • کل: ۲۳۴
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
نقاآباد یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان تیرچایی بخش کندوان شهرستان میانه واقع شده‌است.
هندو ماهاسابها

| هندو ماهاسابها | هندو ماهاسابها |
| --- | --- |
بنیان‌گذار: مادان موهان مالاویا
بنیان‌گذاری: ۱۹۱۵؛ ۱۱۰ سال پیش (۱۹۱۵-خطا: زمان نامعتبر}}) (as organization) ۱۹۳۳؛ ۹۲ سال پیش (۱۹۳۳-خطا: زمان نامعتبر}}) (as political party)
انشعاب از: کنگره ملی هند
ستاد: دهلی نو
مرام سیاسی: هندوتوا Hindu nationalism ملی‌گرایی افراطی محافظه‌کاری اجتماعی محافظه‌کاری ملی ملی‌گرایی اقتصادی پوپولیسم جناح راست
طیف سیاسی: راست to سیاست‌های راست تندرو
رنگ رسمی:   زعفرانی
وضعیت ئی‌سی‌آی: Registered Unrecognised
کرسی در لوک‌سابا: ۰ از ۵۴۳ 
کرسی در راجیا سابا: ۰ از ۲۴۵ 
کرسی در ودهان سبها: ۰ از ۴٬۰۳۶ 
نماد انتخاباتی: نماد انتخاباتی
وبگاه: وبگاه
abhm.org.in: abhm.org.in
سیاست در هند حزب‌ها انتخابات: سیاست در هند حزب‌ها انتخابات
هندو ماهاسابها (انگلیسی: Hindu Mahasabha)، یک حزب سیاسی ملی‌گرای هندو در هند است.
ماهاسابها که در سال ۱۹۱۵ توسط مادان موهان مالاویا تأسیس شد، عمدتاً به عنوان یک گروه فشار که از منافع هندوهای ارتدوکس قبل از راج بریتانیا از درون کنگره ملی هند عمل می‌کرد.
اولریش بوچلی

اولریش بوچلی (انگلیسی: Ulrich Bächli؛ زادهٔ january ۵, ۱۹۵۰&#۱۶۰;(۱۹۵۰-۰۱-۰۵) (۷۵ سال)) ورزشکار بابسلد اهل سوئیس است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۵ مدال نقره، ۱ مدال برنز شده‌است.
میفیلد، کنتاکی

مکان
| Mayfield, Kentucky | Mayfield, Kentucky |
| --- | --- |
شهر: شهر
Graves County Courthouse in Mayfield, Kentucky: Graves County Courthouse in Mayfield, Kentucky
Location of Mayfield, Kentucky: Location of Mayfield, Kentucky
ایالت: کنتاکی
شهرستان: Graves
مساحت: مساحت
 • کل: ۶٫۷ مایل مربع (۱۷٫۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۶٫۷ مایل مربع (۱۷٫۳ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۴۷۶ فوت (۱۴۵ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۰٬۰۲۴
 • تراکم: ۱۴۹۶٫۱/مایل مربع (۵۷۹٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 42066
کد منطقه: 270
FIPS code: 21-50898
GNIS feature ID: 0497715
میفیلد (به انگلیسی: Mayfield) شهری در ایالت کنتاکی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۰٬۰۲۴ نفر بوده‌است.
ریا باران

ریا باران (انگلیسی: Ria Baran؛ ۲ نوامبر ۱۹۲۲ – ۱۲ نوامبر ۱۹۸۶) اسکیت‌باز نمایشی اهل آلمان بود.
نچرال بریج، آلاباما

مکان
| Natural Bridge, Alabama | Natural Bridge, Alabama |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location in شهرستان وینستون، آلاباما and the state of آلاباما: Location in شهرستان وینستون، آلاباما and the state of آلاباما
ایالت: آلاباما
شهرستان: شهرستان وینستون، آلاباما
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۴ مایل مربع (۱٫۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۴ مایل مربع (۱٫۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۶۱ فوت (۲۳۲ متر)
جمعیت (2000): جمعیت (2000)
 • کل: ۲۸
 • تراکم: ۷۰/مایل مربع (۲۵٫۵/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 35577
کد منطقه: 205
FIPS code: 01-53376
GNIS feature ID: 0160215
نچرال بریج (به انگلیسی: Natural Bridge) شهری در شهرستان وینستون ایالت آلاباما است که مساحت آن ۱٫۱۲ کیلومتر مربع است و در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳۷ نفر جمعیت داشته و تراکم جمعیتی آن، ۳۳٫۰۴ نفر در هر کیلومتر مربع بوده است.
چروکی، ویسکانسین

مکان
| Cherokee, Wisconsin | Cherokee, Wisconsin |
| --- | --- |
محدوده ثبت‌نشده: محدوده ثبت‌نشده
ایالت: ویسکانسین
شهرستان: ماراتون
ارتفاع: ۱۲۷۰ فوت (۳۹۰ متر)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
کد(های) منطقه: 715 & 534
GNIS feature ID: ۱۵۶۲۹۸۱
چروکی، ویسکانسین (به انگلیسی: Cherokee, Wisconsin) یک محدوده ثبت‌نشده در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان ماراتون، ویسکانسین واقع شده‌است.
خصوصیات

چروکی ۳۸۷٫۱ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
زبان خلجی

برای دیگر کاربردها، زبان خلجی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| خلجی | خلجی |
| --- | --- |
خلچی: خلچی
زبان بومی در: ایران
منطقه: بخش‌هایی از کرمان و فارس، شمال‌شرقی اراک در استان مرکزی ایران
قومیت: خلج‌ها
شمار گویشوران: ۱۹,۰۰۰  (۲۰۱۵)
تبار: ترکی  ترکی متداولآرغوخلجی
گویش‌ها: تلخ‌آبی خرابی دایانی                 
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: klj
گلاتولوگ: turk1303
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.: این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
زبان خلجی یا خلچی یکی از زبان‌های ترکی است که توسط مردم خلج به کار می رفته است و تنها عضو خانواده آرغو از خانواده زبان‌های ترکی است ولی به شدت فارسیزه شده است. در حقیقت زبان خلجی ادامه گویش ترکی باستان آرغو است. خلج‌ها از آسیای میانه به سوی غرب آمدند و یکی از نخستین قبایل ترک بودند که از آمودریا گذشتند و روانه مناطق غربی شدند. بیشتر در غزنین افغانستان و استان مرکزی ایران سکنی گزیدند.
نشانه‌هایی تاریخی نشان می‌دهد که خلج‌ها احتمال دارد در اصل مردمی آریایی‌نژاد و گروهی از سکاها بوده‌اند که در آسیای میانه ترک‌زبان شده‌اند. مردم خلج از نظر فرهنگی ایرانی محسوب می‌شوند. امروزه زبان خلجی در معرض انقراض قرار دارد و جای خود را بین نسل جدید خلجی‌ها به فارسی داده‌است. نسل جدید تنها در حد درک مطلب با این زبان آشنائی دارند و دیگر در میان خود از این زبان استفاده نمی‌کنند. بر اساس آمار سایت اتنولوگ در سال ۲۰۰۰ میلادی تعداد گویش وران زبان خلجی در ایران ۴۲٫۱۰۰ نفر بوده است.
فرهنگ و زبان خلجی به سرعت رو به انقراض است. تعداد گویش‌وران این زبان هر سال کمتر می‌شود. ‌ در سال ۱۳۴۸ حدود ۴۲ هزار نفر با زبان خلجی صحبت می‌کردند، اما در سال ۱۳۹۸ تعداد گویش‌وران این زبان به ۱۹ هزار نفر کاهش یافته است. وقتی زبان منقرض شود فرهنگ و آداب و رسوم هم از بین می‌رود. زوج‌های جوان به دلیل علاقه‌مند نبودن به زبان مادری خود، زبان خلجی را به فرزندان خود منتقل نمی‌کنند. یعنی بیشتر خلج‌زبانان زیر ۳۰ سال تمایلی ندارند که به فرزندان خود زبان خلجی بیاموزند. بر اساس تحقیقات انجام شده، از هر ۱۰۰ خانواده فقط ۵ خانواده به کودکان خود زبان خلجی می‌آموزند و کودکان آنها ‌موفق به گویش زبان خلجی می‌شوند. اکنون نیز در هیچ جای دنیا جز خلجستان قم دیگر خلج نیست. ریشه خلج‌ها و وطن اصلی خلج‌ها در قرن ۵ میلادی در دره «چو» در منطقه‌ای با عنوان بالاساقون قرقیزستان بود. آن طور که پروفسور دورفر گفته، خلج‌ها آخرین بازماندگان آرقوها هستند. در زمان صفویه هم خلج‌ها در قم بودند و حتی گفته می‌شود اینها از بازماندگان سلجوقی هستند.
در 26 اسفند 1402 زبان خلجی در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شد .