جیمز مونرو
وزیر امور خارجه و وزیر جنگ (۱۸۱۱–۱۸۱۷) > مدیریت مدیسون

در آوریل ۱۸۱۱، مدیسون مونرو را به عنوان وزیر امور خارجه به کابینه خود منصوب کرد، به این امید که از حمایت جناح‌های رادیکال تر دموکرات-جمهوری خواهان حمایت کند. مدیسون همچنین امیدوار بود که مونرو، یک دیپلمات باتجربه که زمانی با او دوستان صمیمی بود، عملکرد اسمیت را بهبود بخشد. مدیسون به مونرو اطمینان داد که اختلاف‌های آنها در مورد پیمان مونرو-پینکنی یک سوء تفاهم بوده است و این دو دوستی خود را از سر گرفتند. سنا به اتفاق آرا (۳۰–۰) به تأیید او رای داد. مونرو پس از روی کار آمدن خود امیدوار بود که با بریتانیایی‌ها و فرانسوی‌ها برای پایان دادن به حملات به کشتی‌های تجاری آمریکایی، قراردادهایی را وارد مذاکره کند. در حالی که فرانسوی‌ها موافقت کردند که حمله‌ها را کاهش دهند و کشتی‌های آمریکایی را که توقیف شده بودند آزاد کنند، بریتانیایی‌ها کمتر پذیرای خواسته‌های مونرو بودند. مونرو مدت‌ها برای صلح با بریتانیایی‌ها کار کرده بود، اما با پیوستن به «شاهین‌های جنگ» مانند هنری کلی، رئیس مجلس نمایندگان، طرفدار جنگ با بریتانیا شد. با حمایت مونرو و کلی، مدیسون از کنگره خواست تا علیه بریتانیایی‌ها اعلام جنگ کند، و کنگره در ۱۸ ژوئن ۱۸۱۲ موافقت کرد، بنابراین جنگ ۱۸۱۲ آغاز شد.
جنگ بسیار بد پیش رفت و دولت مدیسون به سرعت به دنبال صلح بود، اما توسط بریتانیا رد شد. بعد از اینکه مونرو مدیسون را متقاعد کرد که به کشتی‌های نیروی دریایی اجازه دهد به جای ماندن در بندر در طول جنگ، به کشتی‌های نیروی دریایی اجازه دهد که دریانوردی کنند، نیروی دریایی ایالات متحده چندین موفقیت را تجربه کرد. پس از استعفای وزیر جنگ ویلیام یوستیس، مدیسون از مونرو خواست تا در نقش‌های دوگانه به عنوان وزیر امور خارجه و وزیر جنگ خدمت کند، اما مخالفت سنا مونرو را به سمت سرپرستی وزیر جنگ محدود کرد تا اینکه سرتیپ جان آرمسترانگ تاییدیه سنا را به دست آورد. مونرو و آرمسترانگ بر سر سیاست جنگ با هم درگیر شدند و آرمسترانگ امیدهای مونرو را برای منصوب شدن به رهبری تهاجم به کانادا مسدود کرد. هنگامی که کشتی‌های جنگی بریتانیا در تابستان همان سال در مصب رودخانه پوتوماک ظاهر شدند، مونرو خواستار اتخاذ تدابیر دفاعی برای واشینگتن دی‌سی شد و یک سرویس اطلاعاتی نظامی در خلیج چساپیک ایجاد شود، که آرمسترانگ آن را غیرضروری رد کرد. از آنجایی که هیچ شناسایی فعالی وجود نداشت، مونرو واحد سواره نظام کوچک خود را تشکیل داد و شروع به جستجو در خلیج کرد تا زمانی که بریتانیا از آن خارج شد. با طولانی شدن جنگ، انگلیسی‌ها پیشنهاد آغاز مذاکره‌ها در خنت را دادند و ایالات متحده گروهی را به رهبری جان کویینسی آدامز برای انجام مذاکره‌ها فرستاد.
هنگامی که ناوگان بریتانیایی متشکل از ۵۰ کشتی جنگی و ۵۰۰۰ سرباز در دهانه پوتوماک جمع شدند، مونرو با یک نیرو خلیج چساپیک را شناسایی کرد و در ۲۱ اوت هشداری دربارهٔ تهاجم زودهنگام به رئیس‌جمهور فرستاد تا مدیسون و همسرش بتوانند به موقع فرار کنند. بریتانیا ساختمان کنگره و کاخ سفید ایالات متحده را در ۲۴ اوت ۱۸۱۴ سوزاند، مدیسون آرمسترانگ را از سمت وزیر جنگ برکنار کرد و برای کمک به مونرو مراجعه کرد و در ۲۷ سپتامبر او را به عنوان وزیر جنگ منصوب کرد. مونرو در ۱ اکتبر ۱۸۱۴ از سمت وزیر امور خارجه استعفا داد، اما هیچ جانشینی هرگز منصوب نشد و بنابراین از اکتبر ۱۸۱۴ تا ۲۸ فوریه ۱۸۱۵، مونرو عملاً هر دو پست کابینه را بر عهده داشت. اکنون که فرماندهی جنگ را برعهده داشت، مونرو به ژنرال اندرو جکسون دستور داد تا در برابر حمله احتمالی بریتانیا به نیواورلئان دفاع کند و او از فرمانداران ایالت‌های مجاور خواست تا شبه نظامیان خود را برای تقویت جکسون بفرستند. او همچنین از کنگره خواست که ارتشی متشکل از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر را پیش‌نویس کند، غرامت به سربازان را افزایش دهد، و یک بانک ملی جدید به نام بانک دوم ایالات متحده ایجاد کند تا از بودجه کافی برای جنگ اطمینان حاصل شود. ماه‌ها پس از روی کار آمدن مونرو به عنوان وزیر جنگ، جنگ با امضای پیمان گنت پایان یافت. این معاهده منجر به بازگشت به وضعیت پیشین شد و بسیاری از مسائل باقیمانده بین ایالات متحده و بریتانیا باقی ماند. آمریکایی‌ها پایان جنگ را به‌عنوان یک پیروزی بزرگ جشن گرفتند، تا حدی به دلیل خبر رسیدن این معاهده به ایالات متحده در مدت کوتاهی پس از پیروزی جکسون در نبرد نیو اورلئانز. با پایان جنگ‌های ناپلئون در سال ۱۸۱۵، انگلیسی‌ها نیز به تمرین تحت تأثیر قرار گرفتن پایان دادند. پس از جنگ، کنگره اجازه ایجاد دومین بانک ایالات متحده را صادر کرد. مونرو در مارس ۱۸۱۵ از سمت وزیر جنگ استعفا داد و رهبری وزارت امور خارجه را دوباره به دست گرفت و از جنگ به لحاظ سیاسی قوی شده و یک کاندیدای امیدبخش ریاست جمهوری بیرون آمد.