stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
باشگاه بسکتبال پالایش نفت آبادان
ترکیب کنونی > تیم زنان

ترکیب کنونی تیم برای حضور در لیگ ۱۳۹۸ بسکتبال زنان عبارت است از: النازسیاهی، مریم ایزدبین، مهلا طاهری، مریم پورخلف، فائزه شهریاری، ایلناز مظهری، مریم جانکی، ترنم شاهین‌زاده، فریبا حسنی‌نژاد، روژانو محمودی و محدثه قسمی، به مربی‌گری زهرا مرتضی‌زاده.
بازیکنان برجسته پیشین

فرید اصلانی
سجاد مشایخی
مایک رستم پور
سعید داورپناه
آرن داوودی
محمد حسن‌زاده
حامد حدادی
صمد نیکخواه بهرامی
ارسلان کاظمی
پل پوگبا

پل لبیل پوگبا (به فرانسوی: Paul Labile Pogba) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
وی پس از بخشش محرومیت دوپینگ هم اکنون از ژانویه دوباره می‌تواند به فعالیت خود در رشته ی فوتبال ادامه دهد.
پوگبا ابتدا در لو آور به عنوان ستاره‌ای جوان مورد تحسین قرار گرفت. هم چنین او سپس در سال ۲۰۰۹ به منچستر یونایتد انگلیس رفت و پس از مدتی به تیم بزرگسالان این باشگاه انتقال یافت. پوگبا به علت مشکلاتی که در این باشگاه داشت، جدایی خود را اعلام کرد و به‌طور رایگان به تیم یوونتوس در سری آ ایتالیا پیوست. او یووه را در قهرمانی چهار فصل پیاپی لیگ سری آ، دو جام حذفی ایتالیا و دو سوپر جام ایتالیا کمک کرد و نیز در زمان حضورش در یوونتوس، این تیم توانست پس از ۱۲ سال به فینال لیگ قهرمانان اروپا ۱۵–۲۰۱۴ برسد. به این ترتیب پوگبا جایگاه خود را به عنوان یکی از بهترین هافبک‌های جهان در فوتبال تثبیت کرد. او در سال ۲۰۱۳ جایزه پسر طلایی فوتبال را دریافت کرد و در ۲۰۱۵ نام او در تیم منتخب سال فوتبال جهان قرار گرفت.
درخشش پوگبا در یوونتوس باعث شد تا با عقد قراردادی به ارزش ۱۰۵ میلیون یورو به منچستر یونایتد بازگردد. او در اولین فصل حضورش پس از بازگشت به منچستر، با این تیم قهرمان جام حذفی انگلستان و لیگ اروپا شد. حضور دوباره پوگبا در جمع شیاطین سرخ تجربه ای نا موفق برای او و باشگاه بود
در سطح ملی، پوگبا تیم ملی جوانان فرانسه را به قهرمانی در جام جهانی فوتبال جوانان رساند و به عنوان بهترین بازیکن این تورنمنت برگزیده شد. او سپس به تیم ملی بزرگسالان فرانسه دعوت شد و در ۲۲ مارس ۲۰۱۳ نخستین بازی‌اش را برای فرانسه، در مقابل گرجستان انجام داد. پوگبا یکی از بازیکنان تأثیرگذار در قهرمانی فرانسه در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه بود. او یکی از گل‌های فرانسه را در بازی فینال مقابل کرواسی به ثمر رساند و قهرمانی با فرانسه در این جام را جشن گرفت.
دوران حرفه‌ای > شروع زندگی و دوران حرفه‌ای

پوگبا در لنیی سور مرن به دنیا آمد. پدر و مادر او اهل گینه بودند. او دو برادر بزرگتر از خود دارد که هر دو بازیکن فوتبال هستند. پوگبا فوتبالش را در شش سالگی در باشگاه روآسیان بری شروع کرد. او هفت سال در آن باشگاه بود و بعد از آن به تروسی رفت. در آن‌جا کاپیتان تیم زیر ۱۳ سال باشگاه شد و بعد از یک فصل این تیم را نیز ترک کرد و به باشگاه حرفه‌ای لوآور پیوست.
دوران حرفه‌ای > منچستر یونایتد

در ۳۱ ژوئیه ۲۰۰۹، پوگبا اعلام کرد که قصد دارد فرانسه را به مقصد لیگ انگلستان و بازی در تیم جوانان منچستر یونایتد ترک کند. در ۶ اکتبر ۲۰۰۹، انتقال او نهایی شد و او اولین بازی‌اش را برای تیم زیر ۱۸ سال باشگاه در ۱۰ اکتبر ۲۰۰۹ مقابل کرو الکساندرا انجام داد. در ۱۹ فوریه ۲۰۱۱، پوگبا به همراه سه بازیکن دیگر با نظر الکس فرگوسن به تیم اصلی ملحق شدند تا در دور پنجم جام حذفی مقابل کراولی تاون به میدان بروند. او در آن بازی نیمکت‌نشین بود و به میدان نرفت. بعدها گفته شد علا رغم میل الکس فرگوسن با توجه به صحبت‌های مادرش و مدیر برنامه‌های او مینو رایولا، ترجیح داد منچستر را ترک کرده و به دنبال ماجراجویی تازه‌ای باشد.
در مجموع پوگبا در ۳ بازی در لیگ و ۴ بازی در جام اتحادیه برای منچستر یونایتد به میدان رفت.
او با یونایتد موفق به کسب جام اتحادیه انگلیس و لیگ اروپا و جام خیریه شد
دوران حرفه‌ای > یوونتوس

در ۳ ژوئیه ۲۰۱۲، آلکس فرگوسن سرمربی منچستر یونایتد تأیید کرد که پوگبا قراردادش با باشگاه را تمدید نکرده و به یوونتوس پیوسته‌است. او در این مورد گفت که «پوگبا خیلی وقت پیش از آن که ما متوجه شویم، با یوونتوس قرارداد امضا کرده بود». در ۲۷ ژوئیه یوونتوس این خبر را تأیید کرد و اعلام کرد که پوگبا در حال گذراندن مراحل تست پزشکی باشگاه است. در ۳ اوت، او قراردادی ۴ ساله با باشگاه ایتالیایی به امضا رساند.
پوگبا در یوونتوس مورد توجه قرار گرفت و به سرعت پیشرفت کرد و یکی از ارکان تیم قهرمان یوونتوس در سری آ بود. وی در سال ۲۰۱۴ نیز به عنوان بهترین بازیکن جوان اروپا انتخاب شد. وی با یوونتوس به دو سوپرکاپ ایتالیا و دو قهرمانی سری آ ایتالیا رسیده‌است. پوگبا همچنین در سال ۱۵–۲۰۱۴ در لیگ قهرمانان اروپا عالی در خشید و به همراه یوونتوس موفق شد به فینال برود اما در فینال نیز با ارائه بازی بسیار خوب در مقابل بارسلونا نایب قهرمانی اروپا را تجربه کرد.
در فصل ۱۶–۲۰۱۵ با خروج کارلوس توز، پیراهن شماره ۱۰ را با درخواست خودش به تن کرد.
سرانجام در انتهای کار خود با ۴ قهرمانی سری آ، دو کوپا ایتالیا، دو سوپرکاپ ایتالیا و یک نائب قهرمانی در چمپیونز لیگ کار خود را در یوونتوس پایان داد و با قراردادی سرسام‌آور به مبلغ ۱۰۵ میلیون یورو با تبلیغاتی بسیار به باشگاه قبلی خود بازگشت.
دوران حرفه‌ای > منچستر یونایتد

پل پوگبا در اوت ۲۰۱۶ طی یک قرارداد پنج ساله مجدداً با قرار دادی ۸۹ میلیونی به منچستر بازگشت که این مبلغ رکورد بیشترین میزان نقل انتقالات که پیش تر در اختیار گرت بیل بود را شکست. پوگبا در منچستر یونایتد شماره شش را بر تن کرد. مبلغ پرداختی او ۲۹۰ هزار پوند در هر هفته قید شد. در ۱۹ اوت پوگبا اولین بازی خود را برای منچستر در برابر تیم ساوت‌همپتون انجام داد که منچستر در این بازی موفق شد با نتیجه ۲ بر ۰ بورنموث را شکست دهد.
پس از شکست منچستر یونایتد در شهرآورد منچستر در سال ۲۰۱۶ انتقادات به سبک حضور پوگبا در منچستریونایتد توسط منتقدان علل خصوص بازیکن اسبق لیورپول جیمی کرگر شد. اما خیلی زود پوگبا با گل زنی در برابر قهرمان فصل پیشین لیگ برتر فوتبال انگلستان باشگاه فوتبال لستر سیتی جواب منقدان را داد. اولین گلزنی پوگبا برای منچستریونایتد در لیگ اروپا در برابر تیم فنرباغچه بود که در اکتبر ۲۰۱۶ این گل به ثمر رسید پس از پایان این بازی ژوزه مورینیو سرمربی منچستریونایتد در مورد وی و منتقدان وی اعلام کرد آلبرت اینشتین خیلی زود در مورد پل پوگبا قضاوت می‌کند؛ که اشاره مستقیم به منتقدان پل پوگبا داشته‌است.
پوگبا در ژانویه ۲۰۱۷ با گلزنی در بازی برگشت نیمه نهایی جام اتحادیه باشگاه‌های انگلستان در برابر تیم هال سیتی باعث شد منچستریونایتد به فینال رقابت‌ها صعود کند. پوگبا در فینال لیگ اروپا ۲۰۱۷ با گلزنی در برابر آژاکس موفق شد از عوامل قهرمانی منچستریونایتد در سال ۲۰۱۷ در لیگ اروپا شود. منچستریونایتد فصل لیگ برتر ۲۰۱۶–۱۷ را در مکان ششم به پایان رساند، در حالی که پوگبا در ۳۰ بازی بازی کرد که موفق به زدن ۵ گل و چهار پاس گل در لیگ شد.
تیم ملی فرانسه

پوگبا در تمامی رده‌های سنی فرانسه بازی کرده‌است و در آنجا هم با آن استعداد خارق‌العاده بازوبند رهبری تیم را بسته‌است. او اولین گلش را برای تیم ملی زیر ۱۶ سال فرانسه در مقابل نروژ در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۹ زده‌است. به علت تخلف در ترک تیم لی هار و قرارداد غیر توافقی اش با یونایتد شش ماه از بازی‌های ملی محروم شد و کاپیتانی را از دست داد و در فوریه ۲۰۱۰ کارش را در تیم زیر ۱۷ سال پی گرفت. در ۶ سپتامبر ۲۰۱۱ در اولین بازی برای تیم زیر ۱۹ سال به میدان رفت. در ادامه با تیم زیر ۲۰ سال جام جهانی رفت و آنجا هم کاپیتان تیم بود. او با با تیم ملی فرانسه قهرمان آن مسابقات شد و نام خود را در تاریخ ثبت کرد.
در ۲۲ مارس ۲۰۱۳ برای اولین بار با پیراهن خروس‌ها وارد میدان شد. او در مقابل گرجستان در چارچوب انتخابی جام جهانی ۲۰۱۴ به میدان رفت. پوگبا در جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل عملکرد فوق‌العاده از خود نشان داد و به عنوان بهترین بازیکن جوان جام انتخاب شد. در مسابقات جام ملت‌های اروپا ۲۰۱۶ با تیم کشورش موفق شد به فینال مسابقات در کشور فرانسه دست یابد اما در انتها مقابل پرتغال با تک گل ادر(Eder)مهاجم پرتغالی، شکست خوردند. اما در جام جهانی ۲۰۱۸ در مقابل تیم ملی کرواسی توانست با تیم ملی فرانسه با نتیجه ۴–۲ قهرمان جام جهانی شوند.
افتخارات

ملی
قهرمانی جام جهانی فوتبال: ۲۰۱۸
لیگ ملت‌های اروپا: ۲۰۲۱
باشگاهی
یوونتوس
قهرمانی سری آ ایتالیا: (۴) ۲۰۱۳_۲۰۱۲ ، ۲۰۱۴_۲۰۱۳ ، ۲۰۱۶_۲۰۱۵
جام حذفی ایتالیا : (۲) ۲۰۱۵_۲۰۱۴ ، ۲۰۱۶_۲۰۱۵
سوپرجام ایتالیا: (۳)
منچستر یونایتد
قهرمانی لیگ اروپا : (۱) ۲۰۱۷_۲۰۱۶
قهرمانی جام اتحادیه انگلیس : (۲)
محرومیت از فوتبال

پل پوگبا به خاطر دوپینگ با محرومیت چهارساله مواجه شد و لی این محرومیت به هجده ماه کاهش یافت و از مارس ۲۰۲۵ می تواند به صورت رسمی برای تیمی به میدان برود.
دوپینگ پوگبا ۲۰ اوت ۲۰۲۳ پس از رویارویی یووه با اودینزه به دلیل وجود ماده تستسترون مثبت شده است؛ مسابقه‌ای که هافبک فرانسوی در آن حتی بازی هم نکرده و نیمکت‌نشین بود. پس از آن به صورت رسمی اعلام شد پوگبا تا انجام تحقیقات کامل به طور موقت محروم خواهد بود و با این حکم او تا هجده ماه نمی‌تواند فعالیت فوتبالی داشته باشد.
پوگبا با یوونتوس در سال ۲۰۱۴
۲۰۱۶
۲۰۱۷
۲۰۱۲
۲۰۱۲
قباد ظفر

| قباد ظفر | قباد ظفر |
| --- | --- |
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
نام تولد: کیقباد ظفر بختیارفرزند خسرو خان سردار ظفر
زاده: ۱۲۸۹
درگذشته: ۱۳۶۶ (۷۷ سال)
ژانر: موسیقی سنتی ایرانی
ساز(ها): سنتور
سازهای اصلی: سازهای اصلی
سنتور: سنتور
استاد(ها): حبیب سماعیابوالحسن صبا
کی‌قباد ظفر بختیار (زادهٔ ۱۲۸۹ – درگذشتهٔ ۱۳۶۶) که با نام قباد ظفر شناخته می‌شود، معمار، سیاست‌مدار و نوازندهٔ سنتور ایرانی بود، که در دوره هجدهم مجلس شورای ملی بعنوان نماینده گلپايگان در مجلس حضور داشت. او از معدود شاگردان حبیب سماعی در ساز سنتور بود که شیوهٔ وی را ادامه داد.
معماری

کیقباد ظفر بختیار (قباد ظفر)، فرزند خسرو خان سردار ظفر از خان‌های بختیاری، در سال ۱۲۸۴ ه.ش در بلوک بختیاری متولد شد. او تحصیلات ابتدائی را در مدرسه‌ فرهنگ اصفهان و متوسطه را در کالج آمریکایی تهران به پایان رساند و در سال ۱۳۰۵ برای ادامه تحصیل راهی انگلستان شد. وی پس از ده سال تحصیل در آکادمی هنرهای زیبای سلطنتی انگلستان در رشته‌ٔ معماری فارغ‌التحصیل شد. قباد ظفر در سال ۱۳۱۵ به ایران بازگشت و به عنوان مهندس طراح در شرکت‌های مختلف مهندسی و ادارهٔ ساختمان بانک ملی و همچنین در دفتر شخصی‌اش مشغول به کار شد.
از مهم‌ترین پروژه‌های ظفر بختیار در زمینه‌ طراحی و اجرا می‌توان به آرامگاه رضاشاه در شهر ری اشاره کرد که ساخت آن با همکاری محسن فروغی و علی‌اکبر صادق انجام شد و در سال ۱۳۲۹ به بهره‌برداری رسید. همچنین کتابخانهٔ مجلس شورای ملی که با همکاری محسن فروغی، هوشنگ سیحون و علی اکبر صادق‌ در سال ۱۳۴۱ پایان یافت و ساختمان‌های وزارت راه، شعبه‌ مرکزی بانک ملی در گرگان و آبادان (حوالی سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۸)، مهمانخانه‌ آبگرم لاریجان (برنده‌ مسابقه) و ویلایی در فیشرآباد (خیابان سپهبد قرنی کنونی در تهران).
موسیقی

قباد ظفر برای فراگیری ساز سنتور ابتدا به حبیب سماعی مراجعه کرد. سماعی به وی پیشنهاد کرد که نخست سنتور را نزد ابوالحسن صبا فرا بگیرد. وی پس از آموختن سنتور از صبا، برای تکمیل آموخته‌هایش از حبیب سماعی بهره برد. او از معدود شاگردان حبیب سماعی در ساز سنتور بود که شیوهٔ وی را ادامه داد.
حبیب سماعی از بین شاگردانش سه نفر را تأیید کرده‌ و در این مورد گفته است: «فقط مهندس قباد ظفر و مرتضی عبدالرسولی و نورعلی برومند شاگردان واقعی من هستند که حوصله به خرج می‌دهند و ابراز علاقه می‌نمایند و گرنه دیگران فقط هوس نواختن سنتور دارند و جز مدت کوتاهی با من کار نمی‌کنند و هنوز چیزی فرانگرفته مجلس درس را ترک می‌گویند.»
آثار موسیقی

ضربی‌خوانی‌های حسین تهرانی به همراه: تمبک حسین تهرانی، ویلن و سه‌تارِ ابوالحسن صبا، پیانوی مرتضی محجوبی، ویلن علی تجویدی و مهدی خالدی و تار لطف‌الله مجد.
صد سال سنتور (گزیده ای از شیوه های سنتورنوازی در دوران معاصر)، تکنوازی در دستگاه شور
مجموعه آثار ۱ و ۲ ادیب خوانساری (آواز ابوعطا)
سیاست

در انتخابات دوره هجدهم مجلس شورای ملی در ۲۶ تا ۲۸ دی ۱۳۳۲ قباد ظفر به نمایندگی گلپایگان و خوانسار انتخاب شد و یک دوره بر کرسی نمایندگی نشست (تا سال ۱۳۳۵).
رود کاراتویا

| Karatoya River | Karatoya River |
| --- | --- |
Karatoya River near مهانستانگر: Karatoya River near مهانستانگر
مکان: مکان
کشورها: هند و بنگلادش
استان‌های بنگلادش: استان راج‌شاهی
ناحیه‌های بنگلادش: ناحیه بوگرا
ویژگی‌های حوضه: ویژگی‌های حوضه
ریزابه‌ها:  
 • راست: Fuleswari river
رودخانه کاراتویا (همچنین رودخانه کوروتوآ نیز نوشته می‌شود) یک رودخانه کوچک در بخش راج‌شاهی بنگلادش است. نام رودخانه ترکیبی از دو کلمه سانسکریت کار (دست) و توآ (آب) است.
تاریخچه

کاراتویا در پورانا ذکر شده است و شهرت بالایی برای تقدس داشته. این رود مرز شرقی پادشاهی قدیمی پوندراواردانا، کشور پوندراها بود. در دوره کلاسیک، مرز غربی کاماروپا و بعداً پادشاهی کاماتا را تشکیل داد. در نقشه ون دن بروک از بنگال (ح ۱۶۶۰ میلادی) به عنوان جریانی به گنگ نشان داده شده است. قبل از سیل ویرانگر ۱۷۸۷، حجم زیادی از آب تستا را به آترای و گنگ می‌برد. از زمانی که جریان اصلی تستا در سال ۱۷۸۷ به سمت شرق منحرف شد، کاراتویا و پهولجهور به تدریج گل‌آلود شدند. و در حال حاضر دو رودخانه از اهمیت کمی برخوردارند.
تاریخ گیلان

این مقاله دربارهٔ تاریخ گیلان است. برای کتاب عبدالفتاح فومنی، تاریخ گیلان (کتاب) را ببینید. برای کتاب ظهیرالدین مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان را ببینید.
گیلان منطقه‌ای تاریخی در حدود دلتای رود سفیدرود است که میهن مردم گیلک در دوران باستان بود. به ساکنان ایرانی کنونی آن که به زبان گیلکی تکلم می‌کنند گیلک گفته می‌شود. سرزمین گیلان از نظر داشتن کتاب‌های تاریخی در وضعیت خوبی است و وقایع این خطه از سال ۸۸۰ قمری تاکنون به صورت نسبتاً مشروح و منظمی ثبت شده‌است. ساکنین این سرزمین خصوصاً دیلمیان تأثیرگذاری زیادی بر تاریخ همسایگانشان و حتی بر خلافت داشتند.
یافته‌های باستانشناسی در گیلان نشان دهنده وجود تمدن‌هایی سه هزار ساله چون مارلیک و املش است که آثار باستانی خبر از خبرگی سازندگان و ثروتمندی مردمان این سرزمین می‌دهد. تا قرن هفتم پس از میلاد گیلان در دورانی که امپراطوری‌های پی در پی هخامنشی، سلوکی، پارتی و ساسانی که بر ایران حکم می‌راندند، گیلان بیشتر اوقات مستقل یا نیمه مستقل بود.
در هجوم عرب‌ها دیلمیان مقاومت شدیدی در برابر اشغالگران عرب نشان دادند و گیلان به اشغال آنان در نیامد. دیلمیان پذیرش اسلام را با مذهب تشیع آغاز کردند و از فرق شیعه، مذهب زیدیه، اولین و پرطرفدارترین آنان در گیلان بود. و سپس گیلانیان مذهب شیعه دوازده‌امامی انتخاب کردند.
گیلان به دو بخش دو سوی سفیدرود به نام‌های بیه پیش و بیه پس تقسیم شده‌است. مناطق عمده حاکمان خودشان را داشتند که اغلب در حال جنگ با همدیگر بودند اما با هم همکاری می‌کردند تا از نزدیکی به قدرت‌های خارجی دوری کنند. کوه‌های بلند با گذرگاه‌های باریک پرپیچ و خم، جنگل‌های غیرقابل تسخیر، باران‌های فراوان، و اقلیم نامناسب آن، فاتحان قدرتمند را به اعمال خراج قانع می‌کرد و از فکر حمله بازمی‌داشت؛ بنابراین گیلان تا زمانی که می‌توانست حکومتی خودمختار بماند، منطقه‌ای مطلوب پناهندگان سیاسی بود. در قرون ۱۵ و ۱۶ میلادی، دو سلسله کیایی و اسحاقوندی بر دو بخش گیلان حکومت می‌کردند که با حمله صفویان برچیده شدند.
در قرن هیجدهم گیلان به مدت دوازده سال توسط روسیه اشغال شد. در قرن نوزدهم افزایش تجارت خارجی و توسعه سریع حمل و نقل در خزر و سیل مسافر و بار در راه ترانزیتی تهران-انزلی گیلان را به مدار اقتصاد نوظهور جهانی و قدرت مرکزی آورد و گیلان با تبدیل شدن به مرکز تماس سیاسی اقتصادی و اجتماعی با غرب در واپسین دهه‌های قرن نوزده، تبدیل به میدانی برای شماری از جنبش‌های شورشی مهم رادیکال در دوره ۱۹۰۵ تا ۱۹۲۱ تبدیل شد. گیلانیان نقشی اساسی در پیروزی انقلاب مشروطیت و اعاده مشروطیت پس از استبداد صغیر داشتند و با فتح تهران، محمد علی شاه را برکنار کردند. نهضت جنگل گیلان منجر به تأسیس جمهوری شورایی گیلان، به رهبری میرزا کوچک خان جنگلی شد که اولین و تنها حکومت سوسیالیستی در ایران بوده‌است.
امروزه گیلان که یکی از استانهای ایران است، بیش از ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر جمعیت دارد.
نام

دربارهٔ نام گیلان و معانی واژه گیل نظرات مختلفی ابراز شده‌است. لغت‌نامه دهخدا گیلان را مأخوذ از واژه «گیل» به اضافه پسوند «ان» دانسته و افزوده‌است در پهلوی گلان به معنی مملکت گل‌ها و نزد یونانی‌ها گلای.
زبانشناسانی چون آندرآس گیلان را تحول یافته ورنای اوستایی دانسته‌اند. دیگرانی چون امیل بنونیست این نظر را رد کرده‌اند. شرق شناسان در خصوص تعیین محل ورنا و تطبیق آن با گیلان هم اختلاف دارند.
هرچند ژمیز دارمستر حدود صدسال پیش منطقه ورنا در اوستا را کرانه کاسپین ایران می‌دانست اما اوستاشناسان نوین مانند والتر هنینگ آن را در منطقه بورنو شمال پیشاور (واقع در پاکستان امروزی) می‌دانند
در زمان باستان به مناطق کوهستانی گیلان دیلمستان گفته می‌شد اما گاهی این واژه به تمام گیلان یا حتی کل کرانه جنوبی دریای خزر گفته می‌شد. ساکنین دیلم اغلب دشمن بومیان واقعی گیلان بودند. در سده‌های بعد از اسلام تا سده‌های هفتم، هشتم و نهم هجری، که با افول قدرت دیلمیان، و برآمدن تدریجی گیلها همراه بود، این نام به تمام پهنه گیلان گفته می‌شد.
به نوشته خودزکو:
نام این ایالت، که ساکنانش گاهی آن را گیل، زمانی گیلان و گاهی گیلانات می‌نامند، در واقع معرّف سرزمینی باتلاقی است. در لهجهٔ محلی مردم این سرزمین، گیل به معنای گِل به کار برده می‌شود. گیلان و گیلانات هر دو صورت جمع این اسم هستند.
از سده هفتم به بعد با حمله مغول و قرار گرفتن مراکز قدرت در جلگه کاسته شدن از اقتدار حکام دیلم و کوه‌نشین، نام گیلان به جای دیلم استفاده شد و در متون تاریخی جایگزین آن شد.
مردم‌شناسی تاریخی

بنا بر نوشته ابن اثیر به دلیل گرمای هوا در قرون وسطی مردم گیلان فقط شلوارهای کوتاه می‌پوشیدند یا تقریباً لخت بودند. جنگل‌های انبوه مواد لازم برای ساخت خانه‌های چوبی دارای ایوان‌ها که خاص گیلان است را فراهم می‌کرد. در قرون وسطی کشاورزی که فعالیتی پرسود بود عمدتاً بر عهده زنان نهاده شده بودو عمدتاً مشتمل بر برنجکاری و نوغانکاری بود که توسط جنواییها مرسوم شده بود. در قرن چهاردهم محصولات آن از طریق تانا در سواحل شمالی دریای سیاه به ناحیه مدیترانه صادر می‌شد. در آن دوران ماهیگیری هم نقش مهمی در تأمین غذای سکنان داشت؛ به نظر می‌رسد بیشتر سفرها در دریا به جای گیلان همچون در دوره مدرن، از آبسکون انجام می‌شد.
جغرافیای تاریخی

همچنین ببینید: پیشینه تقسیمات سیاسی گیلان و جغرافیای گیلان
در اوایل دوران اسلامی، قلمرو گیلان به شرق سفیدرود (بیه پیش) در زمین‌های پست ساحلی تا هوسم (رودسر امروزی) امتداد داشت. از غرب رودخانه سفیدرود (بیه پس) مناطق پست شمال طارم را اشغال کرده و از غرب و شمال غرب با طالش هم‌مرز بودند.
گیلان در قرون وسطی، ابتدائاً در جنوب شرقی تا چالوس امتداد می‌یافت؛ بعدها در سوی شرقیش به موازات پلو رود قرار می‌گرفت و چابکسر را شامل می‌شد. بخش غربی مازندران امروزی به عنوان بخشی از گیلان محسوب می‌شد. گیلان در شمال شرق هم‌مرز منطقه تالش بود که گاهی بخشی از گیلان به‌شمار می‌رفت. پس از معاهده گلستان و انضمام تالش به روسیه در ۱۸۱۳، این مرز با رود آستارا جایگزین شد. مرکز گیلان در قرون وسطی ابتدا دولاب (به گفته مقدسی، گسکر) و سپس فومن و لاهیجان بود. نهایتاً پس از پیوستن گیلان به امپراطوری صفوی، رشت به مرکزیت رسید که در زمان نادر و نیز تاکنون مرکز مانده‌است.
سفیدرود گیلان را به دو بخش بیه پس و بیه پیش تقسیم می‌کند. نویسنده حدودالعالم از مردم دو بیه پیش و بیه پس با عنوان این سوی رودیان و آن سوی رودیان نام می‌برد و روی شخصیت ستیزه‌جوی مردانش تأکید می‌کند، که در نبردهای بین روستاها که تا زمانی که سن بالا، آنان را به متعصبانی مذهبی تبدیل کند، تنها پیشه آنهاست، ظاهر می‌شود. منابع جدیدتر عمدتاً به لغت‌های محلی بیه پیش و بیه پس اشاره می‌کنند. (واژه گیلکی بیه به معنای آب، بازمانده‌ای از لغت قدیمی ایرانی آو است)
در یک تقسیم‌بندی دیگر، گیلان به دو بخش جلگه‌ای و کوهستانی تقسیم می‌شود. در بخش جلگه، گلای، گیل‌ها، و در بخش کوهستانی دیلمی‌ها، الدیلم المحض، می‌زیستند.
رشته کوه شمال فلات ایران، گیلان را نیز در سرتاسر تاریخش چون همهٔ نواحی جنوب ساحل دریای خزر از اشغالگران درون مرزی و نیز اعراب، مغولان، ترکان و اسکندر مقدونی، محافظت کرده‌است. ولی در ۳۰۱ هجری/۹۱۳–۴ میلادی وایکینگها (روس') موفق شدند از راه دریای خزر حمله موفقی را صورت دهند و قزاقها در ۱۶۳۸ به رهبری استنکا رازین و نیز در ۱۶۶۷ تا رشت رسیدند و آن را غارت کردند.
دوره باستانی

مقاله‌های اصلی: تاریخ گیلان در دوره باستان، مارلیک، و تمدن املش
با آغاز سده بیستم میلادی، اماکنی باستانی در گیلان، مورد توجه ویژه باستان شناسان قرار گرفت. در حفاری‌های تپه مارلیک (که قدمتی ۳۰۰۰ ساله دارد) ظروف سفالین، مجسمه‌های کوچک از طلا، نقره و برنز و اسلحه‌های برنزی کشف شد. کاوش‌های گروه عزت نگهبان در سال‌های ۱۹۶۱–۱۹۶۲ هم به کشف آرامگاه پادشاهی از همان دوران و گورستان مردمان عادی در پایین آن و نیز کلکسیون قابل توجهی از جواهرات از این آرامگاه‌ها شد. طرز ساخت این اشیاء و وفور طلا و نقره در این آثار باستانی خبر از خبرگی سازندگان و ثروتمندی مردمان این سرزمین می‌دهد.
اقوامی همچون کاسپیها و کادوسی‌ها و آماردها پیش از میلاد در کرانه دریای کاسپین ساکن بوده‌اند. دانشمندانی چون ریچارد فرای، آملی کوهت و رودیگر اشمیت آنان را آریایی و دانشمندانی چون ویلفرد مادلونگ آنها را غیرآریایی دانسته‌اند.
دوره باستانی > دوره مادها

بنا به یک روایت ماد بزرگ از سمت مشرق تا سیحون و جیحون امتداد می‌یافته و در مورد گیلان و مازندران (کادوسیان و ماردها) مانع رسیدن مادها به بحر خزر شدند و بعضی مانند کتزیاس معتقدند که گیلان و مازندران در اواخر عهد ماد از آن جدا شدند. آنچه در اینجا مورد توجه‌است قلمرو ماد نیست بلکه کانون حکومتی اولیه آن است یعنی آذربایجان و بخشی از کردستان و اینکه این کانون در شمال کانون حکومتی عیلام بوده‌است. در وحدت جغرافیائی کردستان و گیلان و مازندران شک نیست. الحاق و پیوستگی آن‌ها فقط گسترش بنیه اقتصادی و سیاسی آن‌ها را می‌رساند با حفظ استقلال داخلی هر واحد.
کادوسیان قبیله‌ای ایرانی بودند که بنا بر استفان بیزانتی بین دریاهای خزر و سیاه و بنا بر استرابو در کرانه جنوب غرب دریای خزر و جنوب ارس بین آلبانی در شمال و ماردی در شرق یعنی در بخش کوهستانی مادیه پیرامون پاراچوآتراس می‌زیستند. گفته شده نی‌نوس شاه آشوری آنان را شکست داد. در دوره مادها آنان آشکارا قادر به حفظ استقلالشان بوده‌اند و حتی گفته شده در دوره آرتئس وقتی یک پارسی به نام پارسد که از مادها گریخته بود (برادر زن رهبرشان)، مجبور شان کرد با مادها بجنگند. شاه مادها را شکست داده‌اند؛ بنابراین کادوسیان هرگز تابع شاهان ماد نبوده‌اند و فقط این کوروش بود که گفته شده داوطلبانه فرمانبردارش شدند. بنابر گفته گزنفون، او هنگام مرگ پسرش را ساتراپ مادها ارمنیان و کادوسیان کرد.
تا قرن هفتم میلادی، گیلان در منطقه نفوذ هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان و ساسانیان قرار داشت که بر ایران تا قرن هفتم میلادی حکمفرمایی می‌کردند. فتح ایران بدست اعراب باعث ظهور تعداد زیادی سلسله‌های محلی در گیلان شد.
دوره باستانی > دوره هخامنشی

گفته می‌شود که کادوسی‌ها توسط شاه افسانه‌ای آشوری، نینوس مطیع گشتند. آشکار است که آن‌ها قادر بودند که استقلالشان را در دوران حکومت مادها، نگه دارند؛ و حتی گفته می‌شود که آنها، مادها را تحت پادشاهی آرتائوس را شکست دهند؛ زمانی که پاسونداس نامی، که یک پارسی و برادرزن آرتائوس بود، او را مجبور ساخت تا با آن‌ها وارد جنگ شود، گرچه خود قبل از جنگ گریخت. کادوسی‌ها هرگز مطیع مادها نشدند، و تنها در زمان کوروش بزرگ بود که گفته شد که آن‌ها داوطلبانه، تابعیت او را پذیرفتند. بنابر گزارش گزنفون، کوروش هنگام مرگ، پسرش بردیا (تناخارس) را ساتراپ ماد، ارمنستان و کادوسی کرد.
اردشیر دوم کارزاری بی‌فایده را علیه مردم جنگجوی جنوب این دریا از جمله کادوسیان ترتیب داد، کارزاری که از پدرش به ارث برده بود و به پسرش سپرد تا یک قرن بعد آن را تکمیل نماید. مردمان جنوب دریا که فاصله زیادی از پایتخت دولت پارسی داشتند، احتمالاً تحت سلطه مستقیم و مؤثر حکومت مرکزی نبوده‌اند و این که راه مستقیمی در جنوب این دریا وجود نداشته، حائز اهمیت است. این عدم دسترسی، اسکندر مقدونی را در دستیابی به مقاصد خود برای گشودن راهش به سوی شرق آن، دچار مشکل نمود. در آنجا حفاظت در برابر عشایر استپها، مهم‌تر از کنترل پارسیان بود.
اقرار علی اف، کادوسیان را در زمرهٔ ساتراپ یازدهم می‌داند که بیست هزار سرباز سبک اسلحه و چهار هزار سواره نظام داشتند. به نوشتهٔ استرابون آن‌ها در پرتاب نیزه مهارت خاصی داشتند.
به نظر می‌رسد کادوسیان با دولت مرکزی هخامنشی پیوسته مشکل داشته‌اند: می‌دانیم در ۴۰۵ قبل میلاد در اواخر حکومت داریوش دوم قیامی بوده که تا قیام کوروش ادامه داشته و نیز موارد دیگر رخ داده‌است. به‌طور خاص در خصوص اردوکشی اردشیر دوم علیه کادوسیان در جریان قیامهای عظیم ۳۸۰ شواهد موجود است. این اردوکشی شکستی مفتضحانه بود و تنها مذاکرات دیپلماتیک توسط ساتراپ تیریبازوس عقب‌نشینی را ممکن کرد و خود شاه پیاده راه پیمود. گفته شده داریوش سوم در پی شکست دادن کادوسیان در نبردی تن به تن در جریان اردوکشی علیه آن قبیله در اولین سال‌های حکومت اردشیر سوم ساتراپ ارمنستان شده‌است. کادوسیان به همراه مادها و دیگر شمالیان در سپاه داریوش سوم می‌جنگیدند و به سوی مقدونیان در آربلا / گوگمل پیش می‌رفتند گرچه ترکیب دقیق آن ارتش در منابع متغیر ذکر شده‌است.
کادوسیان در زمرهٔ سپاه داریوش سوم در مقابله با اسکندر کبیر ذکر شده‌اند. اسکندر موفق به تسخیر گیلان نشد. وقتی اسکندر هیرکانیا را اشغال کرد، با ماردها و کادوسیان که در منطقهٔ غربی تر از آن در کنار ساحل دریا زندگی می‌کردند، همسایه شد ولی تصمیم گرفت قلمروی آنان را اشغال نکند. پارمنیون، ژنرال اسکندر تلاش کرد کادوسیان را مطیع سازد ولی آنان بار دیگر توانستند استقلال خود را حفظ کنند.