میگ-۲۳
تاریخچه کاربری > عراق > جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰ الی ۱۹۸۸)

در جنگ ایران و عراق ناوگان جنگنده‌های میگ-۲۳ نیروی هوایی عراق در هر دو ماموریت‌های رهگیری و جنگ هوا به هوا و همچنین آفندی و تهاجم بر علیه اهداف زمینی مورد استفاده قرار گرفت. در اولین روز جنگ (۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ (۳۱ شهریور سال ۱۳۵۹ خورشیدی)) هر دو گونه میگ-۲۳ ام‌اس و میگ-۲۳بی‌ان در عملیات حمله علیه پایگاه‌های نیروی هوایی ایران، شرکت داشتند.. روز بعد یک فروند میگ ۲۳ام اس عراقی یک فروند اف-۵ئی ایرانی را سرنگون نمود.
با این حال، در همان روز اولین تلفات جنگنده‌های میگ-۲۳ در جنگ را نیز رقم زده شد: سه فروند میگ-۲۳بی‌ان توسط رهگیرها و پدافند هوایی ایران سرنگون شدند. چندین فروند میگ-۲۳ دیگر در ماه‌های بعد سرنگون شدند که عمدتاً از گونه آفندی میگ-۲۳بی‌ان بودند. این خسارات زیاد با تحریم عراق توسط اتحاد جماهیر شوروی در واکنش به جنگ تشدید شد. تا پایان سال ۱۹۸۰، خلبانان میگ-۲۳ ام‌اس عراقی ادعا نمودند که در مجموع سه فروند اف-۵ئی نیروی هوایی ایران را همه آنها در آسمان عراق بودند سرنگون نمودند. تامکت‌های ایرانی تعداد قابل توجهی از جنگنده‌های میگ ۲۳ عراقی را سرنگون نمودند. ۵ فروند از این تعداد به وسیله خلبان صدقی سرنگون گردید. ۴ فروند از این ۵ فروند را صدقی در عملیات سلطان سرنگون نمود.
با وجود تحریم، پنج فروند میگ-۲۳ام‌اف که قبل از شروع جنگ تحویل داده شده بودند، در نیمه دوم سال ۱۹۸۱ به سرعت وارد خدمت نیروی هوایی عراق شدند.
خلبانان واحدهای رهگیر میگ-۲۳ عراقی برای تکرار موفقیت‌های میراژ اف-۱ که دو فروند اف-۱۴ تامکت را در ۱۵ نوامبر ۱۹۸۱ سرنگون کردند، چند روز بعد شروع به تلاش برای رهگیری و یورش به تامکت‌های ایرانی نمودند. اما پس از این دو باخت، خلبانان ایرانی تاکتیک‌های خود را تغییر دادند. در حالی که اف-۱۴‌ها در ارتفاع بالا به گشت‌زنی هوایی می‌پرداختند، جنگنده‌های اف-۵ئی یا اف-۴ فانتوم در آرایش‌های دوتایی در ارتفاع‌های پائین‌تر پرواز می‌کردند تا از نزدیک شدن جنگنده‌های عراقی بدون مشاهده شدن به تامکت‌ها جلوگیری نمایند. این تاکتیک جدید نیروی هوایی ایران زمانی به نتیجه رسید که تاریخ در ۲۵ نوامبر (۴ آذرماه ۱۳۶۰ خورشیدی) دو فروند میگ-۲۳ام‌اف پس از شناسایی بصری توسط جنگنده‌های اف-۵، توسط جنگنده‌های اف-۱۴ رهگیری و سرنگون شدند. در آن زمان چندین جنگنده عراقی دیگر نیز در شرایطی مشابه از دست رفتند. واحدهای میگ-۲۳بی‌ان نیز متحمل خسارات شدند، به ویژه از آتش اف-۱۴‌ها و مورد موشک‌های پدافندی ام‌آی‌ام-۲۳ هاوک. جنگنده‌های میگ-۲۳ بی‌ان که در دهه ۱۹۷۰ به عراق تحویل داده شده بود تنها دارای یک گیرنده هشدار راداری زیر سطح بوده و فاقدتجهیزات جنگ الکترونیکی (ECM) بودند، علیرغم اینکه نیروی هوایی عراق هزینه آن را پرداخت نموده بود. در سال ۱۹۸۲، شوروی تحریم‌های خود علیه عراق را لغو نموده و تحویل هواپیماها دوباره آغاز شد: ۱۸ فروند میگ-۲۳ ام‌اف به همراه ۱۸ فروند میگ-۲۳بی‌ان مجهز به سیستم تجهیزات جنگ الکترونیکی که از دهه ۱۹۷۰ از سوی عراقی‌ها درخواست شده بود، تحویل داده شد.
در طی سال‌های ۱۹۸۳ الی ۱۹۸۴، جنگنده‌های میگ-۲۳ام‌اف عراقی برای رهگیری هواپیماهای شناسایی آراف-۴ئی ایرانی در پرواز بر فراز آسمان عراق مورد استفاده قرار می‌گرفتند. اگرچه این هواپیماها غیرمسلح بودند، اما رهگیری و شکار آنها بسیار مشکل بود و هر یک از پروازهای آنها توسط یک جفت اف-۱۴ تامکت اسکورت می‌شد. در ۱ ژانویه ۱۹۸۴ (۱۱ دی‌ماه ۱۳۶۲ خورشیدی)، تامکت‌های ایرانی یک میگ-۲۳ ام اف را در حین اسکورت یک آراف-۴ئی سرنگون کردند. در اواخر همان ماه، یک آراف-۴ئی توسط یک میگ-۲۳ ام اف سرنگون شد. در ماه ژوئن یک آراف-۴ئی دیگر بار دیگر توسط یک میگ-۲۳ ام اف رهگیری و منهدم شد. در آن سال همچنین اولین جنگنده از گونه میگ-۲۳ام‌ال به نیروی هوایی عراق تحویل داده شد. در مجموع، حداقل ۶۴ مورد توسط عراق سفارش داده شده است. در ۱۱ اوت، یکی از جنگنده‌های میگ-۲۳ ام‌ال جدید، یک فروند اف-۱۴ نیروی هوایی ایران را که توسط سرهنگ هاشم آل آقا پرواز می‌نمود، را با موشک آر-۶۰ام‌کی بر فراز خلیج فارس سرنگون کرد.
در ۲ سپتامبر ۱۹۸۶ (۱۱ شهریور ۱۳۶۵ خورشیدی) جنگنده‌های میگ ۲۳ ام‌ال عراقی تامکت دیگری را سرنگون کرد، زمانی که خلبان نیروی هوایی ایران سروان احمد مرادی طالبی در حین تلاش برای فرار با اف-۱۴ای سرنگون شد.
در ۲۰ فوریه ۱۹۸۶ (اسفندماه سال ۱۳۶۴ خورشیدی)، در جریان عملیات والفجر ۸، در نزدیکی اهواز هواپیمای فوکر اف۲۷ (اف۲۷–۶۰۰) به خلبانی سرهنگ عبدالباقی درویش در محاصره دو فروند میگ-۲۳ عراقی قرار گرفته و توسط آتش یک فروند میگ-۲۳ام‌ال ساقط شد. تمام ۴۹ سرنشین آن کشته شدند. این هواپیما حامل هیئتی از مقامات نظامی و دولتی بود که در حال انجام مأموریت بودند.
از سال ۱۹۸۴، نیروی هوایی ایران به دلیل فرسودگی ناوگان و تلفات نیروی انسانی خود، عملیات جنگنده‌های در اختیارش را در خط مقدم متوقف نمود. از این رو، عراقی‌ها شروع به استفاده از هواپیماهای خود برای حمله به اهدافی در داخل خاک ایران نمودند. جنگنده‌های میگ-۲۳بی‌ان عنوان بخشی از گروه‌های آفندی هوایی بزرگتر در کنار بمب افکن‌های دیگر به مأموریت پرداخته و گونه‌های دیگر همانند میگ-۲۳ام‌اف/ام‌ال در نفش اسکورت جنگنده و سرکوب پدافند هوایی دشمن در این حملات شرکت کردند. جنگنده‌های میگ-۲۳ همچنین برای
پشتیبانی هوایی نزدیک نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند. به لطف کاهش حضور رهگیرهای نیروی هوایی ایران و حفاظت بسیار بهبود یافته ارائه شده توسط هواپیماهای اسکورت، سرکوب پدافند هوایی دشمن و اقدامات پادکار الکترونیکی، تلفات بسیار کمتر از ماه‌های اول جنگ بود.
بر اساس اسناد رسمی نیروی هوایی عراق پس از جنگ، عراق در مجموع ۳۸ فروند میگ-۲۳بی‌ان، ۳ فروند میگ-۲۳ام‌اس، یک میگ-۲۳ام‌اف و یک فروند میگ-۲۳ام‌ال از دست داد. با این حال، تلفات اعلام شده برای انواع رهگیر بسیار کمتر از تعداد واقعی هواپیماهای از دست رفته است. به عنوان مثال، تعداد خلبانانی که در هنگام پرواز با جنگنده‌های میگ-۲۳ام‌اس/ام‌اف کشته شده‌اند، دو برابر بیشتر از آمار رسمی برای همه انواع رهگیر میگ-۲۳ است. در مقابل، خلبانان میگ-۲۳ عراقی ادعای حدود ۲۰ پیروزی هوایی داشته‌اند که هفت مورد آن پس از بررسی متقابل با داده‌های منابع ایرانی تأیید شده است.