stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خانه شربت‌اوغلی
مشخصات

این خانه در محله قدیمی سرخاب قرار گرفته‌است و دارای ۱۵۰۰ متر مساحت و ۱۳۰۰ متر زیر بنا در سه طبقه است این بنا دارای دو محیط در قسمت شمالی و جنوبی است که حیاط شمالی از سطح کوچه پایین‌تر است سر در ورودی در قسمت شمالی از طریق یک هشتی به حیاط شمالی و با چند پله به طبقه اول منتهی می‌شود در حیاط جنوبی نیز از طریق یک دالان که طاق نمای اجری دارد و پیشتر سرپوشیده بوده‌است به کوچه جنوبی منتهی می‌شود این دالان به چند خانه دیگر راه دارد و در انتها به واسطه یک هشتی به یک سر در آجری با تزیینات گچی می‌رسد.
قسمت مرکزی بنا که در سه طبقه شکل گرفته در طبقه همکف دارای چند اتاق تو در تو است ورود به زیر زمین که پوشش طاقی دارد و از چندین دالان تو در تو تشکیل یافته از حیاط شمالی و از طریق دو را ه پله است ارتباط بین طبقه همکف و اول از طریق یک راه پله مرکزی است و در مرکز طبقه اول یک تالار مرکزی قرار گرفته‌است.
نمای شمالی ساختمان تزیینات آجری دارد و سمت جنوب آن دارای دوازده ستون چوبی با سر ستون‌های گچی است جبهه شرقی حیاط جنوبی طاق نمای آجری دارد و در جبهه غرب آن بنایی دو طبقه قرار گرفته‌است یک راه پله مرکزی ما را به طبقه همکف می‌رساند که در دو طرف ان دو اتاق تو در تو قرار دارد طبقه پایین این قسمت نیز دارای پوشش طاقی و چندین اتاق تو در تو است این بنا در اواخر دوره قاجاریه ساخته شده‌است.
توروشلا

Village
| Turushla Турушла | Turushla Турушла |
| --- | --- |
Village: Village
View of Turushla: View of Turushla
Turushlaموقعیت روی نقشه باشقیرستانTurushlaموقعیت روی نقشه روسیه: Turushlaموقعیت روی نقشه باشقیرستانTurushlaموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۵°۰۱′ شمالی ۵۶°۱۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۰۱۷°شمالی ۵۶٫۲۱۷°شرقی﻿ / 55.017; 56.217: مختصات: ۵۵°۰۱′ شمالی ۵۶°۱۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۰۱۷°شمالی ۵۶٫۲۱۷°شرقی﻿ / 55.017; 56.217
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بلاگووشچنسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
توروشلا (انگلیسی: Turushla) یک شهرک در شهرستان بلاگووشچنسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
توکتاروو

Village
| Tuktarovo Туктарово | Tuktarovo Туктарово |
| --- | --- |
Village: Village
Tuktarovoموقعیت روی نقشه باشقیرستانTuktarovoموقعیت روی نقشه روسیه: Tuktarovoموقعیت روی نقشه باشقیرستانTuktarovoموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۵°۰۶′ شمالی ۵۶°۲۱′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۱۰۰°شمالی ۵۶٫۳۵۰°شرقی﻿ / 55.100; 56.350: مختصات: ۵۵°۰۶′ شمالی ۵۶°۲۱′ شرقی﻿ / ﻿۵۵٫۱۰۰°شمالی ۵۶٫۳۵۰°شرقی﻿ / 55.100; 56.350
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بلاگووشچنسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
توکتاروو (انگلیسی: Tuktarovo) یک شهرک در شهرستان بلاگووشچنسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
سیکلید افرا

Species of fish
| Afra cichlid | Afra cichlid |
| --- | --- |
Male "Cobue" variation (above) and female (below): Male "Cobue" variation (above) and female (below)
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرتوبالگان
راسته:: سیکلیدسانان
تیره:: سیکلیدماهیان
سرده:: Cynotilapia
گونه:: C. afra
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Cynotilapia afra (Günther, 1894): Cynotilapia afra (Günther, 1894)
سیکلید افرا یا سیکلید دندان سگی با نام علمی Cynotilapia afra، گونه کوچکی از سیکلیدماهیان دریاچه مالاوی در شرق آفریقا است که در زیستگاه‌های سنگی یافت می‌شود.
نامگذاری این جنس به نام سیکلید دندان سگی (نام رایج آن) به دلیل دندان‌های تک لختی مخروطی تیز و منحصر به فرد این جنس در میان گونه‌های دریاچه مالاوی است. این سیکلید مبونا محدوده pH بین ۷٫۵ الی ۸٫۵ و محدوده دمایی ۲۳–۲۷ درجه سانتیگراد را ترجیح می‌دهد.
سیکلید افرا بدنی کشیده با نوارهای آبی و مشکی عمودی دارد. با این حال، بسته به منطقه ای که ماهی در آن زندگی می‌کند، الگوهای رنگی مختلفی وجود دارد، به عنوان مثال، ماهی نر از Cobue (معمولاً با املای Kobwe یا Cobwe دیده می‌شود) که در تصویر دیده می‌شود هیچ شباهتی با ماهی ساکن Jalo Reef که هیچ رنگ زردی در بدن ندارند اما دارای یک باله پشتی زرد رنگ هستند، ندارد. سایر جمعیت‌ها به هیچ وجه نقاط برجسته زرد ندارند. نرها می‌توانند تا ۱۰ سانتیمتر رشد کنند. ماده‌ها معمولاً تا حدودی کوچکتر هستند. مانند سایر سیکلیدهای دریاچه مالاوی، افراها نیز دهان پرور هستند. نرها از قلمروهای خود در نزدیکی غارهایی بین توده‌های سنگ هاست دفاع می‌کنند و از جلبک‌ها و میکرو ارگانیسم‌های روی سنگ‌ها تغذیه می‌کنند. در مقابل ماده‌ها در وسط آب جمع می‌شوند و از پلانکتون تغذیه می‌کنند.
افراهایی با سایر رنگ‌های محبوب دارند که اسامی آنها بدین شرح هستند: Chewere, Chinuni, Chitande, Chuanga, Likoma, Lumbila, Lundu, Lupingu, Mbenji, Metangula, Minos Reef, Msobo, Ndumbi, Njambe, Nkhata Bay و Nkolongwe.
نگهداری در آکواریوم

مانند بسیاری از مبوناها، افرا نیز یک ماهی تهاجمی و قلمرو طلب است که باید فقط تک گونه یا با سایر مبوناها در یک آکواریوم نگهداری شود. اگر با گ. نه‌های دیگر در یک جا نگهداری می‌شوند، اغلب بهتر است که از گونه‌هایی با ظاهر مشابه خودداری شود. روش دیگر و معمول، نگهداری یک نر با چند ماده است، زیرا افراها علاقمند به حرمسرا و چندهمسری هستند. چیدمان مخزن باید بگونه ای باشد که فضای باز و کافی برای شنا داشته و دارای پناهگاه‌ها و نقاط تاریک زیادی برای پنهان شدن باشد.
دریاچه انگیکونی

| Angikuni Lake | Angikuni Lake |
| --- | --- |
Angikuni Lake, July 2014: Angikuni Lake, July 2014
موقعیت: Kivalliq Region, Nunavut
مختصات: ۶۲°۱۲′ شمالی ۹۹°۵۹′ غربی﻿ / ﻿۶۲٫۲۰۰°شمالی ۹۹٫۹۸۳°غربی﻿ / 62.200; -99.983﻿ (Angikuni Lake)
درون‌شارش‌های کلان: Kazan River
برون‌شارش‌های کلان: Kazan River
کشورهای حوضه: Canada
مساحتِ رو: ۵۱۰ کیلومتر مربع (۱۹۷ مایل مربع)
ارتفاع سطح: ۲۵۷ متر (۸۴۳ فوت)
جزیره‌ها: Many
جاهای مسکونی: uninhabited
دریاچه آنژیکونی (نوع: دریاچه آنجی کونی) دریاچه ای در منطقه کیوالیک، نوناووت، کانادا است. این یکی از چندین دریاچه است که در امتداد رودخانه کازان قرار دارد. دریاچه انادای در جنوب و دریاچه یاتکید در شمال قرار دارد.
جغرافیا

ساحل دریاچه به دلیل رخنمون‌های صخره ای سپر پرکامبرین، که بخشی از حوزه هرن، استان چرچیل غربی در چرچیل کراتون است، قابل توجه است.
جانوران

این دریاچه شامل ماهی قزل آلای دریاچه ای، پایک شمالی و خاکستری قطب شمال است.
قوم نگاری

در سال ۱۹۴۸، کاشف کانادایی، فارلی موات، به دریاچه انگیکونی، که در آن زمان بخشی از قلمروهای شمال غربی بود، رسید و یک سنگ‌چینرا پیدا کرد که به روشی ساخته شده بود که معمولاً توسط منطقه اینویت استفاده نمی‌شد. این سنگ چین شامل قطعاتی از یک چوب سخت بااتصال دم‌چلچله‌ای بود. موات، با علم به اینکه ساموئل هرن، قبلاً (در سال ۱۷۷۰) در این منطقه بوده‌است، حدس زد که بنای یادبود توسط فرانسیس کروزیر ساخته شده‌است، که به عنوان یکی از اعضای اکسپدیشن گمشده در ابتدا به رهبری سر جان فرانکلین، ساخته شده‌است که در سال ۱۸۴۸ در طول جستجو برای گذرگاه شمال غربی ناپدید شد.
افسانه روستای ناپدید شده

در سال ۱۹۳۰، یک خبرگزار در پاس، منیتوبا، از روستای کوچک اینویت درست در نزدیکی دریاچه آنژیکونی گزارش داد. روستا همیشه پذیرای تاجران خز بودکه گهگاه از آنجا عبور می‌کردند. اما در سال ۱۹۳۰ جو لابل، یک تاجر خز که در دهکده شناخته شده بود، متوجه شد که همه روستاییان رفته‌اند. او پیراهن‌های ناتمامی را پیدا کرد که هنوز سوزن‌هایی در آن‌ها وجود داشت و غذا روی آتش‌دان‌ها آویزان بود و بنابراین به این نتیجه رسید که روستاییان ناگهان ترک کرده‌اند. حتی نگران‌کننده‌تر، او هفت سگ سورتمه را که از گرسنگی مرده بودند و قبری پیدا کرد که حفر شده بود. لیبل می‌دانست که کار حیوان نیست، زیرا سنگ‌هایی که دور قبر می‌چرخند، دست نخورده بودند. او این موضوع را به پلیس سواره شمال غرب گزارش داد اما هیچ‌کس پیدا نشد
سیستم فایل اندرو

سیستم فایل اندرو (Andrew File System یا به اختصار AFS) یک سیستم فایل توزیع شده است که از تعدادی از سرورهای مورد اعتماد برای در اختیار گذاشتن فضای نام فایل همگن و شفاف مکانی (location-transparent) به تمام ایستگاه‌های کاری سرویس گیرنده (client workstations) استفاده می‌کند. این نوع سیستم فایل توزیع شده، که بخشی از پروژه اندرو نیز بود، توسط دانشگاه کارنگی ملون توسعه یافته‌است. «اندرو» (نام اصلی آن vice بود) به اندرو کارنگی و اندرو ملون اشاره دارد. این سیستم فایل بیشتر در محاسبات توزیع شده کاربرد دارد.
پیاده‌سازی‌ها

چند نسخه دیگر نیز علاوه بر نسخه اصلی پیاده‌سازی شدند. OpenAFS از منبع منتشر شده توسط Transarc (توسط شرکت IBM در سال ۱۹۹۴ خریداری شد) در سال ۲۰۰۰ توسعه یافت. نرم‌افزار Transarc از رده خارج شد و دیگر مورد حمایت قرار نگرفت. Arla یک پیاده‌سازی مستقل از AFS بود که در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ در موسسه سلطنتی فناوری در استکهلم توسعه یافت.
چهارمین پیاده‌سازی یک سرویس گیرنده ای اف اس در کد منبع هسته لینوکس از نسخه ۲٫۶٫۱۰ به بعد وجود دارد. این پیاده‌سازی نسبتاً ساده که توسط Red Hat انجام شده‌است، از تاربخ ژانویه سال ۲۰۱۳ هنوز ناقص مانده‌است.
مجوزهای موجود

مجوزهای فهرست کنترل دسترسی (access control list یا ACL) زیر را می‌توان اعطا کرد:
مجوزهای زیر بر فایل‌ها و زیر شاخه‌ها اثر گذارند:
علاوه بر این، AFS حاوی (A)-(H) برنامه‌های ACL است که دارای هیچ تأثیری بر دسترسی به فایل‌ها نیستند.
تات‌های قفقاز

با تات‌های ایران اشتباه نشود.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
پراکندگی فارسی تاتی در قفقاز  زبان بیشینه   زبان اقلیت: پراکندگی فارسی تاتی در قفقاز  زبان بیشینه   زبان اقلیت
کل جمعیت: کل جمعیت
حدود ۳۰٬۰۰۰: حدود ۳۰٬۰۰۰
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
 آذربایجان: ۲۷٬۷۰۰ (سرشماری ۲۰۱۹)
 روسیه: ۵۷۵ (سرشماری ۲۰۲۱)
زبان‌ها: زبان‌ها
فارسی‌تاتی، ترکی آذربایجانی، روسی: فارسی‌تاتی، ترکی آذربایجانی، روسی
دین: دین
اسلام شیعه: اسلام شیعه
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
دیگر مردمان ایرانی : دیگر مردمان ایرانی 
تات‌های قفقاز یا تات‌های شمالی (دیگر نام‌ها: لاهیجانی، داغلی، پارسیان قفقاز) یکی از قوم‌های ایرانی‌تبار و شاخه‌ای از فارسی‌زبانان بومی قفقاز هستند که در جمهوری آذربایجان، فدراسیون روسیه (بیشتر در داغستان جنوبی) و ارمنستان سکونت دارند. این قوم بسته به منطقهٔ زندگی، خود را «تاتی»، «پارسی»، «داغلی» و «لاهیجان (لُهیجُن)» می‌نامند. به جز بخش کوچکی سنی مذهب، بیشتر تات‌ها شیعه هستند. همچنین اقلیت یهودی قفقاز هنوز زبان تاتی جوهوری را میان خود نگاه داشته‌اند. تات‌های ارمنستان مسیحی هستند و «تات‌های ارمنی» نامیده می‌شوند. زبان این تیره ایرانی «تاتی» است که همراه با پارسی‌دَری و پارسی فَرارودی (تاجیکی) پاره‌ای از زبان‌های ایرانی جنوب‌غربی و گویشی از فارسی بشمار می‌رود. و زبانی که در ایران، تاتی نامیده می‌شود نیست. تاتی ایران (که در استان‌های قزوین، زنجان، اردبیل، سمنان، آذربایجان شرقی، خراسان شمالی و غیره گویشور دارد) از شاخهٔ زبان‌های ایرانی شمال غربی و نزدیک به تالشی، گیلکی و کردی است. نزدیک‌ترین زبان به زبان تاتی ایران، زبان تالشی است، در حالی که زبان گروه قومی مورد بررسی، گویشی از فارسی است. استفاده از زبان‌های ترکی آذری و روسی نیز در میان تات‌های قفقاز گسترده است.
تاریخ > پیش از حملهٔ عرب‌ها

نخستین اشاره در منابع موجود از حضور پارسیان در قفقاز جنوبی، به گسترش نظامی هخامنشیان (۵۵۸–۳۳۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد که این منطقه را به عنوان ساتراپ‌های ۱۰، ۱۱، ۱۸ و ۱۹ به شاهنشاهی خود افزودند کشف ویرانه‌های معماری هخامنشی، قطعات جواهرات و سفالینه‌ها در بررسی‌های باستان‌شناسی در آران (جمهوری آذربایجان)، ارمنستان و گرجستان این موضوع را تأیید کرده است. به هر روی، تا زمان هخامنشیان اطلاعاتی از حضور پیوسته و فراوان پارسیان باستان در قفقاز جنوبی وجود ندارد. گمان مؤکد بر این است که نیاکان تات‌های کنونی در زمان ساسانیان (۳–۷ پس از میلاد) در این منطقه ساکن شده باشند. ساسانیان برای استواری موقعیت خود در قفقاز جنوبی شهرها و پادگان‌هایی ساختند. انوشیروان خسرو اول، پادشاه ساسانی (۵۳۱–۵۷۹) عنوان نمایندگی خود را در شروان (منطقهٔ شرقی قفقاز جنوبی) به یکی از خویشان نزدیکش داد. این فرد، نیای نخستین دودمان شروانشاهان (حدوداً ۵۱۰–۱۵۳۸) بود.
تاریخ > پس از حملهٔ عرب‌ها

پس از پیروزی‌های اعراب در منطقه (۷–۸ پس از میلاد)، مسلمان شدن مردم قفقاز جنوبی آغاز شد. حملهٔ عرب‌ها با حمله‌های ترک‌ها و مغول‌های پسین در آسیای میانه دنبال گردید.
تات‌های قفقاز جزء آذربایجانی‌های فارسی‌زبانند که زبان آن‌ها در اثر حملهٔ ترکان پسین هنوز تغییر نکرده است. گرچه با روند تسلط زبان ترکی آذری در جمهوری آذربایجان هر روز از جمعیت آنان کاسته می‌شود. ابو الحسن علی بن الحسین بن علی المسعودی، تاریخدان عراقی، در سال‌های میان ۸۹۶ تا ۹۵۶ پس از میلاد مسیح؛ پیش از حملهٔ ترک و مغول به ایران؛ حضور پارسیان و پارسی‌زبانان را در منطقه گواهی می‌دهد. وی می‌گوید:
مرزهای پارسیان عبارتند از کوه‌های ماد و آذربایجان تا ارمنستان، اران، بیلقان، دربند و ری و تبرستان، مسقط و شابران، جرجان و ابرشهر که نیشابور است و هرات و مرو و دیگر سرزمین‌ها در خراسان و سجستان، کرمان، فارس و اهواز … همهٔ این سرزمین‌ها روزی یک پادشاهی بود با یک فرمانروا و یک زبان … اگرچه گویش‌های متفاوتی در آن زبان وجود داشت؛ ولی، این گویش‌ها در واقع یک زبان است، به صورتی که حرف‌های آن‌ها به یک صورت نوشته می‌شود و به یک صورت در ترکیب به کار برده می‌شود. بدین ترتیب، گویش‌های مختلفی است که عبارتند از: پهلوی، دری، آذری و دیگر زبان‌های پارسی
ولی روند تسلط زبان فارسی در قفقاز در سده‌های بعد به نفع مردمان پسین آسیای میانه یعنی ترکان زردپوست تغییر کرد؛ به‌طوری که زبان مسلط در جمهوری آذربایجان و آذربایجان ایران، زبان ترکی آذربایجانی است.
تاریخ > پس از حملهٔ مغول و ترک

پس از سدهٔ ۱۴، تیره‌های اغوز با رهبری دودمان سلجوقی رخنه به ناحیه را آغازیدند و ترکی به‌طور تدریجی شروع به جایگزینی زبانی کرد و در گذر روزگار با تأثیرپزیری از زبان رایج باشندگان آن دیار (آذری) ترکی آذری شکل گرفت. ظاهراً در این دوره نام بیرونی «تات» و «تاتی» به گویش‌های زبان فارسی در قفقاز جنوبی بستگی پیدا کرد. این نام از واژهٔ ترکی «تات» می‌آید که معرف کشاورزان ناکوچ‌رو (عموماً ایرانی) گردید.
مغولها در دههٔ ۳۰ از سدهٔ ۱۲ میلادی قفقاز جنوبی را گشودند و دودمان ایلخانیان برپا شد. چیرگی مغولان تا دهه‌های ۶۰–۷۰ از سدهٔ ۱۴ به درازا کشید، ولی این موضوع جلوی پیشرفت فرهنگ را نگرفت و چامه‌سرایان و دانشمندان برجسته‌ای در طول سده‌های ۱۳ تا ۱۴ کار را دنبال کردند یا پدیدار شدند. در پایان سدهٔ ۱۴ میلادی قفقاز جنوبی مورد یورش تیمور لنگ قرار گرفت. پس از آن در سده‌های ۱۴ و ۱۵، دولت شروانشاهی توان درخوری بدست آورد و پیوندهای دیپلماتیک نیرومندی را استوار ساخت. این دولت در میانهٔ سدهٔ ۱۶ برداشته شد و نزدیک به همهٔ قفقاز جنوبی به ایران صفوی پیوست.
در میانهٔ سدهٔ ۱۸، روسیه برتری خود را در منطقه گسترانید و در هنگام جنگ‌های روسیه-ایران (۱۸۰۳–۱۸۲۸) بود که قفقاز جنوبی بخشی از امپراتوری روسیه گردید. از این زمان به بعد می‌توان از داده‌های موجود در مورد چندی و باشندگی تات‌ها، که به دست بلندپایگان روس گردآوری شده است، بهره گرفت. در زمان اشغال باکو توسط روس‌ها در آغاز سدهٔ ۱۹، سراسر جمعیت باکو (در حدود ۸٬۰۰۰ نفر) را تات‌ها تشکیل می‌دادند. این نخستین نتیجهٔ سرشماری باشندگان باکو از سوی مقامات تزاری است. بر طبق «سالنامهٔ قفقاز» در سال ۱۸۹۴ میلادی، ۱۲۴٬۶۹۳ نفر تات در قفقاز جنوبی زندگی می‌کردند. ولی زبان تاتی، به شوند گسترش تدریجی ترکی آذری رو به ضعف نهاد. پس از اینکه در زمان شوروی و در پایان دههٔ ۱۹۳۰ واژهٔ «آذربایجانی» به جای هویت جغرافیایی باشندگان آران جا انداخته شد، خودآگاهی تاتی دستخوش دگرگونی بزرگی گردید. به گونه‌ای که شمار زیادی از آن‌ها خود را آذربایجانی نامیدند، چنانچه در سال ۱۹۲۶، تنها ۲۸٬۴۴۳ نفر تات شمارش شدند و در ۱۹۸۹ تنها ۱۰٬۲۳۹ نفر خود را با نام «تات» شناساندند. در سال ۲۰۰۵ بدنبال بررسی انجام شده در شماری از روستاهای شهرستان‌های قبه، شابران، خیزی، سیاه‌زن، اسماعیللی و شماخی، پژوهشگران آمریکایی نشان دادند که ۱۵٬۵۵۳ تات در این مناطق زندگی می‌کنند.
برآیند موضوع اینکه، هیچ آگاهی روشنی در مورد تعداد راستین تاتی‌زبانان وجود ندارد، گرچه بی‌گمان نزدیک به چند هزار تاتی‌زبان بومی در روستاهای مناطق اشاره شده در بالا در جمهوری آذربایجان و همچنین چند روستا در جنوب داغستان زندگی می‌کنند.
آمارهای رسمی جمهوری آذربایجان

دولت جمهوری آذربایجان در سال۱۹۹۹ میلادی، جمعیت تات‌های آذربایجان را ۱۰٬۹۲۲ نفر اعلام کرده است. اما تا سدهٔ بیستم تعداد تات‌زبان‌ها بسیار بیشتر بود. برای نمونه آمار ۱۸۸۶، شمار تات‌ها را صد و بیست هزار نفر ذکر کرده است. پس از حکومت شوروی، در سال ۱۹۲۶، تعداد تات‌ها به ۲۸٬۵۰۰ تقلیل یافت. بنابر نظر این منبع، تعداد تات‌ها به‌خاطر سیاست آسیمیله کاهش یافته است. در آمار سال ۱۹۷۹ شوروی نیز تعداد تات‌ها در کل جمهوری آذربایجان ۸٬۸۶۷ نفر عنوان شده است. عباس قلیخان باکیخانوف (سدهٔ نوزدهم) نیز به وجود شمار زیادی تات در «اطراف باکو» اشاره می‌کند او همچنین نام هشت روستای تات در داغستان را آورده است. در صفحهٔ ۱۸ کتاب مذکور آمده است: هشت قریه در طبرسران که جلقان و روکال و مقاطیر و کماخ و زیدیان و حمیدی و مطاعی و بیلحدی باشد، در حوالی شهری که انوشیروان در محل متصل به دربند تعمیر کرده بود و آثار آن هنوز معلوم است، زبان تات دارند. ایضاً”در صفحه ۱۹ کتاب یاد شده آمده است: محالات واقع در میان بلوکین‌شماخی و قدیال که حالا شهر قبه است، مثل حوض و لاهج و قشونلو در شیروان و برمک و شش پاره و پایین بدوق در قبه و تمام مملکت باکو سوای شش قریهٔ تراکمه، همین‌زبان تات را دارند… قسم قربی مملکت قبه سوای قریهٔ خنالق که ربانی علی‌حده دارد و ناحیهٔ سموریه و کوره دو محال طبرسران که دره و احمدلو می‌باشند به اصطلاحات‌منطقه، زبان مخصوص دارند و اهالی ترک‌زبان را مغول می‌نامند.
خودشناسی تات‌ها

نام قومی «تاتی» از قرون وسطی برای فارسی زبانان قفقاز جنوبی مورد استفاده قرار گرفته است. پس از آن ایرانیان این منطقه، برای شناساندن قومیِ خود از آن بهره گرفتند. بیشتر جمعیت تات جمهوری آذربایجان (آران) و جنوب داغستان خود را «تات» یا «تاتی» می‌نامند. بااینحال امروزه، دیگر نامها را نیز برای شناسایی خود بکار می‌برند، نامهایی همچون «پارسی»، «داغلی» و «لاهیچ/لاهیج» (Lahıc/Lahij/Lagich/Lahich/Lahic)
پارسی: واژهٔ «پارسی» توسط تاتهای شهرستان آب‌شوران، روستاهای بالاخانی و سوراخانی برای معرفی خود و زبانشان (زوهون پارسی) بکار می‌رود. این واژه به واژهٔ «پارسیک» در زبان پارسی میانه برمیگردد. قابل توجه است که همین کلمه معرف خود زبان فارسی میانه بوده است. مقایسه کنید با «Pārsīk ut Pahlavīk» که به معنی «پارسی و پارتی» است. در دورهٔ زبانهای نو ایرانی، همخوان «ک» می‌افتد و آن نام قومی که باید به «پارسی» تبدیل می‌شد، در ایران، به شکل عربی شده و از جنبه‌ای، ساختگیِ «فارس» درآمد. به گمان بسیار، نام قومی «پارس» پیش از جایگزینیِ نام ترکی «تات» توسط خود ایرانیان قفقاز جنوبی بکار می‌رفته است. درخور توجه است که برخی گروه‌های فارسی‌زبان درافغانستان همراه با پارسیان زرتشتی هند هنوز از «پارسی» برای معرفی خود استفاده می‌کنند.
لاهیجان (لُهیجُن): شهروندان تاتی لاهیج در ناحیه اسماعیل‌لی نام خود را به نام روستایشان یعنی لاهیج می‌نامند. لاهیچ پر جمعیت‌ترین منطقهٔ روستایی تاتی با جمعیتی در حدود ۱۰ هزار است و تااندازه‌ای در منطقه‌ای سخت دسترس قرار دارد. این واقعیت جلو برخورد فراوان جمعیت بومی را با جهان بیرون گرفته و مایه‌ای برای نام خودی و فروبستهٔ «لُهوج» شده است.
داغلی: تاتهای داغلی در ناحیه خیزی و بخشی دیگر از ناحیه‌های ده‌وچی (دِوِچی) و سیاه زن، واژهٔ دیگری از زبان ترکی یعنی «داغلی» (کوهی) را برای نامیدن خود بکار می‌برند. آشکارا این واژه خاستگاه پسین دارد و نخست توسط دشت‌نشینان ترک منطقه برای تاتهای باشنده در کوه‌ها بکار رفته بوده است. با گذشت زمان، در پی گسترش ترکی آذری، «داغلی» به فراوانی مورد استفاده قرار گرفته بوده و تاتهای خیزی کاربرد آن را برای خود آغازیده‌اند. هم‌اکنون تاتها تلاش می‌کنند به نام نخستین خود بازگشته و نام «پارسی» را همراه با «زبان پارسی»، در استاندهٔ ادبی خود بکار ببرند.
در ۱۴ دسامبر ۱۹۹۰، در هنگام نشست مدیران وزارت دادگستری جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی، انجمن فرهنگی و آموزشی «آذری» برای بررسی و پیشرفت زبان تاتی و تاریخ و قوم‌نگاری این مردم بنیاد گذاشته شد. کتاب الفبا و کتاب درسی زبان تاتی با قطعاتی از ادبیات و فرهنگ مردم نیز چاپ گردید.
آبادی‌های تات‌زبان قفقاز

پراکنش تات‌های قفقاز در آبادی‌ها زیر بیشتر است: [نیازمند منبع]
داغستان
دربند
آبشوران
باکو
نارداران
موشتاغی
بوزونا
امیرخان
زیره
خیله
قُبه
دوه‌چی
اسماعیل‌لی
خیزین
قوناق کندی
قوتگاشن
کایتاکو
مخاچ قلعه
افروجه
گنداب
سیاه زن
لاهیج
فرهنگ

در درازای زمان، مهاجران بومی شدهٔ پارسی با دیگر تیره‌های پیرامون خود در قفقاز جنوبی برهم‌کنش انجام دادند، فرهنگ خود را سهیم شدند و همزمان برخی از عناصر فرهنگی دیگر قوم‌ها را فراستاندند. هنرهای چون فرشبافی، بافندگی دستی، ساخت فراورده‌های فلزی، منبت‌کاری و اندودکاری بسیار گسترش یافت. هنرهای تزیینی و مینیاتور هم خیلی معمول است. فرهنگ زبانی تات‌ها بسیار پرمایه است. انواع چامه‌های مردمی چون رباعی، غزل و «بیت» گسترش یافته است. با بررسی چامه‌های شعرای پارسی‌گوی سده‌های میانه در قفقاز جنوبی (چون خاقانی و نظامی گنجه‌ای) برخی از آرنگه‌ای شناساننده و ویژهٔ زبان تاتی آشکار می‌شود.
در پی همزیستی دیرباز تات‌ها و آذربایجانی‌های ترک، آرنگ‌های مشترک فراوانی در زمینه‌های کشاورزی، خانه‌داری، و فرهنگ پدید آمده است. فولکلور امروزی آذربایجانی ظاهراً از پایهٔ فرهنگ ایرانی بالیده است. پوشش سنتی بانوان تاتی دربرگیرندهٔ پیراهنی دراز، شلواری گشاد که در بیرون پوشیده می‌شود، لباس خطی باریک، لباس روییِ بدون دکمه، شال و جوراب ساقه بلند مراکشی است. پوشاک مردان شامل نیم‌تنهٔ چرکسی و کلاه پوستین بلند می‌باشد. شمار بزرگی از تات‌ها در کوه‌ها می‌زیند یا در بخش صنعت کار می‌کنند. همچنین گروه اجتماعی، فرهنگی و روشنفکر نیز پدید آمده است.
فرهنگ > پیشه‌ها و معماری سنتی

کشاورزی: پیشهٔ سنتی تات‌ها، کشاورزی به روش شخم‌زنی، رویاندن سبزیجات، باغداری و پرورش گاو است. فرآورده‌های اصلی آن‌ها عبارت است از: جو، چاودار، گندم، گل آفتابگردان، ذرت، سیب زمینی و نخود فرنگی. تاکستان‌ها و باغ‌های میوهٔ پهناور فراوان است. گوسفند، ماده گاو، اسب، خر و گاو وحشی و جسته گریختهٔ شتر، به‌گونهٔ اهلی نگهداری می‌شود.
خانه‌های سنتی دارای دیوار نمای بیرونی رو به خیابان است. آن‌ها یک یا دو آشکوبه هستند و از بلوک‌های سنگ آهک یا تودهٔ سنگریزه‌های رودخانه‌ای ساخته می‌شوند. بام تخت است و برای دودکش و آتشگاه دارای بازشدگی می‌باشد. آشکوب بالا برای سکونت و سایر بخش‌های خانه چون آشپزخانه در طبقهٔ همکف قرار دارند. تورفتگی در یکی از دیوارهای اتاق نشیمن ویژهٔ گذاشتن پوشاک، رخت خواب و گاهی سفالینه است. اتاق‌ها با لامپ یا از راه بازشدگی سقف روشن می‌شوند. تختخواب‌های کوتاه، فرش‌ها و تشک‌ها، اثاث خانه را در برمی‌گیرد و از آتشگاه، آتشدان و تنور برای گرمایش استفاده می‌شود. دیواربست دارای باغچه است و یک ایوان، آبگذر سنگفرش، آبگیر کوچک، گودال پوشیده برای گاوها، ستورگاه و مرغدانی نیز وجود دارد.
فرهنگ > آیین‌ها

همچون سایر ایرانیان، تات‌ها زرتشتی بوده‌اند و پس از رفتن به زیر فرمان خلفای عربی، مسلمان شدند. امروزه تات‌ها بیشتر شیعه هستند و اقلیتی سنی‌مذهب هم وجود دارد. همچنین اقلیت یهودی قفقاز هنوز زبان رسمی بومیان قفقاز (یعنی فارسی که امروزه تاتی نامیده می‌شود) را میان خود نگاه داشته‌اند.
تات‌های مسلمان، اعم از سنی و شیعه که در آبشوران، خیزین، دوه‌چی و نواحی دیگر زندگی می‌کنند.
تات‌های کلیمی مذهب که خود را «داغ جوودی» یا «جوهوری» یعنی یهودی‌های کوهستانی می‌نامند و اکثراً در داغستان ساکن هستند.
۳. تات‌های مسیحی یا تات‌های ارمنستان که در روستاهای ماتراسه و بخش اسماعیل‌لی و روستای کیلوز و بخش دوه‌چی و ارتاشِن و قبه می‌زیند. طبق سرشماری سال ۱۹۲۶ عده تات‌های کوهستانی کلیمی، ۲۶ هزار تن بوده است.
گویش تات‌های کلیمی مذهب که یکی از زبان‌های ادبی داغستان است، بیش از گویش‌های تاتی مسلمانان، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. دربارهٔ زبان تات‌های مسلمان، تنها گویش تات‌های لاهیج ساکن بخش اسماعیل‌لی مورد بررسی قرار گرفته و از گویش‌های توده‌های اصلی تات‌های مسلمان از جمله در آبشوران و نواحی شمالی آن، آگاهی‌های اندک و جسته و گریخته‌ای وجود دارد؛ ولی گویش‌های این نواحی بیش از گویش لاهیج، اصیل به نظر می‌رسند.
تات‌ها و دیگر اقوام

زبان تاتی به گونه گسترده در شرق قفقاز جنوبی استفاده می‌شده است. این موضوع با این روش اثبات شده است که تا سدهٔ ۲۰ میلادی حتی از سوی گروهای نامسلمانی چون یهودی‌های کوهنشین، بخشی از ارمنیان و اودیان نیز بکار می‌رفته است. این واقعیت مایهٔ این راستی‌انگاری شده است که یهودیان کوهیِ تاتی‌زبان و تاتی‌زبانان ارمنی (مسیحی) یک قوم هستند که دین‌های نایکسان دارند.
تات‌ها و دیگر اقوام > تات‌ها و ارمنیان

برخی از مآخذ و نوشته‌های سده‌های ۱۸–۲۰ میلادی شماری از تات‌زبانان روستایی قفقاز جنوبی را به نام‌های «تات ارمنی»، «تات‌های مسیحی» و «تات‌های گرجی» معرفی می‌کنند. نویسندگان در این نوشته‌ها انگاره‌ای را پیش کشیده‌اند که بخشی از پارسیان در شرق قفقاز جنوبی به دین کلیسای ارتودکس ارمنی درآمده‌اند؛ ولی آن‌ها این واقعیت را نادیده گرفته‌اند که آن شهروندان در واقع خود را ارمنی می‌دانسته‌اند. انگارهٔ ایرانی بودن ارمنیان تات‌زبان را به چند علت نمی‌توان قابل اطمینان و استوار دانست. در وضعیت سیاسی باشا در زمان ساسانیان و بعد در دودمان‌های مسلمان در قفقاز جنوبی، مسیحیت رجحان نداشته است. در زمان ساسانیان، آیین زرتشتی و پس از آن، اسلام چیره بوده است. در چنین پَراستایی، جمعیت پارسی نباید هیچ محرک قوی‌ای در چرخش به مسیحیت و ضعیف کردن وضعیت اجتماعی بالای خود می‌دیدند. اگر تاتی‌زبانان ارمنی از پارسیان ریشه گرفته بودند، دست‌کم باید واژه‌هایی ایرانی مرتبط با آیین‌ها و شیوهٔ زندگی مسیحی برای خود می‌داشتند؛ ولی با اینکه آن‌ها خود، این زبان را "Parseren" (پارسی) می‌نامند، چنین واژگانی در زبان آن‌ها وجود ندارد. همهٔ واژه‌های هم‌پیوند با مسیحیت در زبان آن‌ها ارمنی است: terter (بجای کشیش)، zam (کلیسا)، knunk‘ (غسل تعمید)، zatik (بجای واژهٔ اصالتاً پارسی "fesh"), pas (بجای روزه) و جز آن. نشانه‌های آشکاری از پایه‌های واج‌شناسی، واژگانی، دستوری و گرته‌برداری از ارمنی در زبان ارمنیان تات‌زبان وجود دارد. همچنین هم‌خوان‌های سایشی ارمنی («ծ»، «ց»، «ձ»)، در واژه‌های آن‌ها، که ریشهٔ ایرانی دارد، نیز دیده می‌شود، درحالی‌که این هم‌خوان‌ها در زبان تاتی وجود ندارد. این موضوع را تنها می‌توان با وجود پایه‌ای ارمنی روشن نمود. علی‌رغم این واقعیت که آن‌ها زبان خود را از دست داده‌اند ولی «کیستی قومی» خود را نگه داشته‌اند که نمود برجستهٔ آن در دوگانگی «ما» ("Hay") در رویارویی با «ما و آن‌ها» (خطاب به مسلمانان (تاجیک‌ها)، تات‌ها و آذری‌ها)؛ همراه با انگاشت خود به عنوان بخش رنجدیدهٔ جامعه و ملتی با سرنوشتی جانگداز، دیده می‌شود.
روی هم رفته، با نگرش به همهٔ واقعیت‌های اشاره شده می‌توان گفت که «تات‌های ارمنی» همیشه و هم‌اکنون ارمنی بوده و هستند که توان نگهداری دین مسیحی خود را داشته‌اند ولی زبانشان به‌ناچار به تاتی دگر شده است؛ که این با توجه به جایگاه چیرهٔ این زبان و هم با در نگر داشتن این واقعیت است که در طی سده‌ها ایشان از کانون فرهنگ ارمنی جدا مانده‌اند.