stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
بولیوی
سیاست

قانون اساسی نوشته شده در ۱۹۶۷، که در سال ۱۹۹۴ اصلاح شده است. باعث ایجاد توازن بین قوای مجریه، قانونگذاری و قضاییه است. هر چند به نظر می‌رسد که قوه مجریه بر کنگره تسلط داشته باشد که کار این کنگره مباحثه و تصویب کردن قوانینی است که دولت ابداع کرده است. قوه قضائیه که از دادگاه اعظم بولیوی و سایر دادگاه‌های کوچک‌تر تشکیل شده است؛ دچار فساد و ناکار آمدی بوده است. با اصلاح قانون اساسی در سال ۱۹۹۴، و وضع قوانین جدید، دولت اصلاحات بنیانی را در سیستم قضایی ایجاد کرده است. در سال ۲۰۰۹ قانون اساسی جدیدی برای بولیوی تدوین و به تصویب مردم در همه‌پرسی رسید.
استان‌های نه‌گانه بولیوی، طبق قانون تمرکززدایی مدیریتی در سال ۱۹۹۵، استقلال بیشتری دارند. اختیارات استان‌ها با برگزاری اولین انتخابات مردمی دولتمردان استانی («روسای ارشد») در تاریخ ۱۸ دسامبر ۲۰۰۵ و پس از اعتراضات طولانی رهبران استان سانتاکروز، افزایش بیشتری پیدا کرد. (رده: شهرهای بولیوی) شهرها و شهرستان‌های بولیوی توسط شهردار و شوراهای منتخب مردم، اداره می‌شوند. انتخابات شهرداری‌ها در تاریخ ۵ دسامبر ۲۰۰۴ برگزار شد و اعضای شورا برای یک دوره پنج ساله انتخاب شدند. قانون مشارکت ملی که در تاریخ آوریل ۱۹۹۴ تصویب شد، بخش زیادی از سرمایه‌های ملی را در اختیار شهرداری‌ها قرار می‌دهد تا در زمینه‌های مطلوب هزینه کنند، این کار باعث شرکت اجتماعات مردمی در بهبود خدمات و امکانات شهری گردیده است.
رئیس‌جمهور با آرای مردم برای یک دوره پنج ساله انتخاب شده است. رئیس‌جمهور منتخب، گونزالو سانچزدی لوزادا در اکتبر ۲۰۰۳ استعفا داد و معاونش، کارلوس مسا، جایگزین او شد. سپس مسا نیز در ژوئن ۲۰۰۵ جای خود را به قاضی اعظم دادگاه اعظم، ادواردو رو دریگوئز داد. شش ماه بعد، در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۵، رهبر حزب ملی سوسیالیست او مورالز به رئیس‌جمهوری انتخاب شد.
شعبه قانونگذاری: «کنگرسو ناسیونال(Congreso Nacional)l» (کنگره ملی) دو زیر شاخه دارد. «کامارا دی دیپوتادوس (Cámara de Diputados)» یا مجلس نمایندگان که ۱۳۰ عضو دارد و برای یک دوره پنج ساله انتخاب می‌شوند. ۷۰ نفر از آنان در مناطق تک نماینده و ۶۰ نفر درمناطق دارای چند نماینده فعالیت دارند. مجلس سناتورها ("کامارا دی سنادورز(Cámara de Senadores) جمعاً ۲۷عضو دارد (۳ عضو در هر دپارتمان) که برای یک دوره پنج ساله انتخاب شده‌اند. بولیوی با حدود ۶۰ کودتا در تاریخ کشورش، بیشترین تعداد کودتا را در میان سایر کشورها داشته است.
بر اساس قانون اساسی سال ۲۰۰۹، جمعیت قانون گذاری چند قومیتی در کشور تأسیس می‌شود که شامل دو مجلس است: مجلس نمایندگان با ۱۳۰ نماینده و مجلس سنا با ۳۶ نماینده (هر استان چهار نماینده). نیمی از هر دو مجلس به صورت انفرادی و نیمی دیگر به صورت حزبی و لیستی.
تقسیمات اداری

مقالهٔ اصلی: استان‌های بولیوی
بولیوی بر اساس قانون اساسی مصوب ۲۵ ژانویه ۲۰۰۹ یک کشور واحد است. این کشور به نه استان، یا در زبان اسپانیایی «دپارتمنتوس» تقسیم شده است:
استان چوکوئیساکا (سوکره)
استان کوچابامبا (کوچا بامبا)
استان بنی (ترینیداد)
استان لاپاز (لاپاز)
استان ارورو (ارورو)
استان پاندو (کوبیا)
استان پوتوسی (پوتوسی)
استان سانتا کروس (سانتاکروز د لاسیرا)
استان تاریا (تاریا)
علاوه بر این هر استان به تقسیمات کوچک‌تر ایالت یا «پرونیسیاس، شهرستان یا» کانتونز «و بخش یا» مونیسی پالیداوز" تقسیم می‌شود که کارهای محلی را بر عهده دارند.
فرمانداران این استان‌ها به‌صورت مستقیم از سوی مردم انتخاب می‌شوند.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای بولیوی
بولیوی با مساحت ۱٬۰۹۸٬۵۸۰ کیلومتر مربع بیست و هشتمین کشور پهناور جهان است (پس از اتیوپی). وسعت آن تقریباً برابر موریتانی و تا حدودی ۱/۵ برابر ایالت تگزاس ایالات متحده است.
بولیوی کشوری است که در خشکی محصور شده و ارتباطش با اقیانوس آرام را در جنگ آرام در سال ۱۸۷۹ از دست داد. هر چند از طریق رودخانه پاراگوئه به اقیانوس اتلانتیک دسترسی دارد. قسمت غربی بولیوی در رشته کوه‌های آند قرار گرفته که بلندترین قله‌اش نوادو دل سایاما با ارتفاع ۶۵۴۲ متر در استان اورو قرار گرفته است. مناظر طبیعی گوناگونی زیادی دارند که باعث ایجاد چشم‌اندازهای زیبا و مناظر طبیعی فوق‌العاده شده است. قسمت غربی کشور بر روی فلات کوهستانی آلتی پلانو شکل گرفته است.
قسمت شرقی زمین‌های پست و هموار است که با جنگل‌های بارانی آمازونی پوشانیده شده است. دریاچه تیتیساکا در مرز بین بولیوی و پرو واقع شده است. در قسمت شرقی و در استان پوتوسی، سالار دی اویونی، بزرگ‌ترین سطح نمکی دنیا، واقع شده است. شهرهای بزرگ بولیوی لاپاز (۸۱۳٬۰۰۰ نفر)، سانتاکروز دی لاسیرا (۱٬۳۶۴٬۰۰۰ نفر) و کوچابامبا (۹۰۰٬۰۰۰ نفر) می‌باشند.
دامپروری

بر اساس گزارش فائو در سال ۲۰۱۹ تعداد دام زنده موجود در بولیوی به این شرح بوده است:
لاما(۳ میلیون) - گاو(۹٬۷۴۰٬۰۰۰) - بز(۲٬۲۴۰٬۰۰۰) - خوک(۳٬۱۰۳٬۰۰۰) - گوسفند(۷٬۵۴۸٬۰۰۰)
فرهنگ

فرهنگ بولیوی اثرات زیادی در دین، موسیقی و پوشش مردم آیمارا و اینکا گذاشته است.
معروف‌ترین جشن آن‌ها «ال کارناوال دی اورو» است. سرگرمی‌ها شامل فوتبال است که یک ورزش ملی است و فوتبال گل کوچک که کودکان و بزرگ‌ترها در خیابان‌ها بازی می‌کنند. باغ وحش‌ها نیز مورد توجه مردم هستند که تنوع زیادی از موجودات مختلف را دارا می‌باشند.
نمادهای ملی

کانتوتا (کانتوا بوکسیفولیا)، نوعی گل است که در دره‌های میان کوه در یونگاس یافت می‌شود و نماد ملی بولیوی به‌شمار می‌آید.
اوو مورالس و حسن روحانی رئیس‌جمهورهای پیشین بولیوی و ایران
نقشه تقسیمات اداری بولیوی
نقشه بولیوی از کتاب واقعیات جهان سیا
ستاد وای‌پی‌اف‌بی شرکت دولتی نفت و گاز بولیوی
پشته‌های نمک در سالاردو ییونی
بانک مرکزی بولیوی
بزرگ‌ترین فلات نمکی جهان
کریستو دلا کنکوردیا در کوچا بامبا
مردم شهر تارابوکو
کارگران معدن سرگرم کار در پوتوسی
روح کهربایی پروانه‌ای که در بولیوی زندگی می‌کند.
طناز طباطبایی

| طناز طباطبایی | طناز طباطبایی |
| --- | --- |
طباطبایی در جشنواره فیلم فجر ۱۳۹۳: طباطبایی در جشنواره فیلم فجر ۱۳۹۳
زادهٔ: ۲۰ اردیبهشت ۱۳۶۲ ‏(۴۱ سال) تهران، ایران
تحصیلات: کارشناسی کارگردانی تئاتر
محل تحصیل: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۳۷۹–اکنون
طناز طباطبایی (زادهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۳۶۲) بازیگر ایرانی است. او برای نقش‌آفرینی در فیلم شنای پروانه (۱۳۹۸) سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن را از جشنوارهٔ فیلم فجر دریافت کرده‌است. همچنین برای فیلم بی‌رؤیا (۱۴۰۰) برندهٔ سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن شد. وی همچنین برای فیلم‌های صداها (۱۳۸۷)، رخ دیوانه (۱۳۹۳) و خشم و هیاهو (۱۳۹۴) نیز نامزد دریافت این جایزه شده‌است.
زندگی حرفه‌ای

طناز طباطبایی فارغ‌التحصیل کارشناسی کارگردانی تئاتر از دانشگاه آزاد تهران مرکز است. او از سال ۱۳۷۹ وارد عرصه بازیگری شد و در کلاس‌های آزاد بازیگری هیوا فیلم توانست دوره بازیگری را بگذراند.
پس از یک ماه برای بازی در مجموعهٔ ذبیح انتخاب شد. اما اولین فیلم سینمایی او دیشب باباتو دیدم آیدا به کارگردانی رسول صدرعاملی بود که در فیلم به اسم خودش اولین حضورش را در فیلم‌های سینمایی رقم زد. او به جز بازیگری در عرصه‌های دیگری از جمله موسیقی و نقاشی هم فعالیت داشته است.
وی با بازی در مجموعه تلویزیونی میوه ممنوعه که جز نقش‌های اصلی سریال بود مطرح شد. در سال ۱۳۸۷ برای نخستین بار نامزد دریافت سیمرغ بلورین از بیست و هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر برای فیلم صداها شد.
او در فیلم مرهم توانایی‌های خودش را بیشتر نشان داد. در سال ۱۳۸۹ در فیلم گزارش یک جشن به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا بازی کرد که این فیلم توقیف شده است.
طباطبایی در سال ۱۳۹۶ برنده تندیس بهترین بازیگر نقش مکمل زن در یازدهمین دوره جشن منتقدان سینمای ایران برای بازی در فیلم ویلایی‌ها انتخاب شد.
دیدگاه‌ها > حمایت از روحانی در انتخابات

طناز طباطبایی از جمله ۱۴۰ هنرمند ایرانی بود که پیش از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲، با امضاء طوماری همراه با سایر اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان، ضمن قدردانی انصراف محمدرضا عارف به نفع روحانی، از نامزدی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ حمایت علنی کرد.
او در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۶ جزء هنرمندانی بود که از نامزدی حسن روحانی حمایت کرد.
فیلم‌شناسی > سینما

| سال | نام فیلم | نقش | کارگردان |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۸۳ | دیشب باباتو دیدم آیدا | طناز | رسول صدرعاملی |
| ۱۳۸۵ | چهارانگشتی | مرجان | سعید سهیلی |
| ۱۳۸۶ | دماغ | پگاه | فرزاد مؤتمن |
| ۱۳۸۶ | جعبه موسیقی | خانم سعادتی | فرزاد مؤتمن |
| ۱۳۸۶ | شب زده | مریم | فرزاد مؤتمن |
| ۱۳۸۷ | میزاک | ستاره | حسینعلی لیالستانی |
| ۱۳۸۷ | پسر تهرانی | لیلی بیدل | کاظم راست‌گفتار |
| ۱۳۸۷ | صداها | نگار | فرزاد مؤتمن |
| ۱۳۸۷ | شیرین | طناز طباطبایی | عباس کیارستمی |
| ۱۳۸۸ | طهران تهران | نیلوفر | مهدی کرم پور |
| ۱۳۸۹ | مرهم | مریم | علیرضا داودنژاد |
| ۱۳۸۹ | سرسپرده | گندم | بهمن گودرزی |
| ۱۳۸۹ | پریناز | حکیمه | بهرام بهرامیان |
| ۱۳۸۹ | گزارش یک جشن | طناز طباطبایی | ابراهیم حاتمی کیا |
| ۱۳۹۰ | نارنجی پوش | طناز طباطبایی | داریوش مهرجویی |
| ۱۳۹۰ | هفتم | نازنین | مسعود قراگزلو |
| ۱۳۹۰ | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | شیرین | پوران درخشنده |
| ۱۳۹۲ | قطعه‌ای از سکوت |  | آریانا رستمی |
| ۱۳۹۲ | ساکن طبقه وسط |  | شهاب حسینی |
| ۱۳۹۲ | پنجاه قدم آخر | هاوژین | کیومرث پور احمد |
| ۱۳۹۲ | آرایش غلیظ | لادن | حمید نعمت‌الله |
| ۱۳۹۳ | رخ دیوانه | ماندانا ریاحی | ابوالحسن داوودی |
| ۱۳۹۳ | مرگ ماهی | فریده | روح‌الله حجازی |
| ۱۳۹۴ | بیست هفته | دکتر بهرامی | مسعود قراگزلو |
| ۱۳۹۴ | خشم و هیاهو | حنا سرافراز | هومن سیدی |
| ۱۳۹۴ | اروند | لیلا | پوریا آذربایجانی |
| ۱۳۹۵ | اردتمند؛ نازنین، بهاره و تینا | بهاره | عبدالرضا کاهانی |
| ۱۳۹۵ | ویلایی‌ها | سیما | منیر قیدی |
| ۱۳۹۵ | میلیونر میامی | مهسا | مصطفی احمدی |
| ۱۳۹۶ | روسی | مرجان | امیرحسین ثقفی |
| ۱۳۹۷ | طلا | لیلا | پرویز شهبازی |
| ۱۳۹۸ | شنای پروانه | پروانه | محمد کارت |
| ۱۳۹۸ | خورشید | مادر علی | مجید مجیدی |
| ۱۳۹۹ | بی‌رویا |  | آرین وزیردفتری |
فیلم‌شناسی > سریال

| سال | نام مجموعه | نقش | کارگردان | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۷۹ | ذبیح | آمنه بنت وهب | عباس مرادیان | شبکه یزد |
| ۱۳۸۰ | جوانی |  | سعید سلطانی | شبکه سه |
| ۱۳۸۲ | رانت خوار کوچک |  | حسین سهیلی زاده | شبکه پنج - ویژه ماه رمضان |
| ۱۳۸۵ | در چشم باد | فرنگیس | مسعود جعفری جوزانی | شبکه یک |
| ۱۳۸۶ | میوه ممنوعه | غزاله فتوحی | حسن فتحی | شبکه دو - ویژه ماه رمضان |
| ۱۳۸۸ | پرانتز باز | نیکی گلشهر | کیومرث پوراحمد | شبکه تهران |
| ۱۳۹۱ | قلب یخی (فصل سوم) | شیوا قائم مقامی | سامان مقدم | شبکه نمایش خانگی |
| ۱۳۹۲ | کلاه قرمزی ۹۲ | طناز طباطبایی | ایرج طهماسب | شبکه دو - ویژه نوروز، میهمان برنامه قسمت هفدهم |
| ۱۳۹۲ | شاهگوش | گندم شجاعت | داوود میرباقری | شبکه نمایش خانگی |
| ۱۴۰۱ | یاغی | طلا مطلا | محمد کارت | شبکه نمایش خانگی |
فیلم‌شناسی > تئاتر

| سال | نام نمایش | کارگردان | محل اجرا | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۹۰ | درس | داریوش مهرجویی | تماشاخانه ایرانشهر |  |
| ۱۳۹۰ | کمی بالاتر | آروند دشت آرای | تالار حافظ |  |
| ۱۳۹۱ | تن‌تن و راز قصر مونداس | آروند دشت آرای | تماشاخانه ایرانشهر |  |
| ۱۳۹۲ | باغبان مرگ | آروند دشت آرای | تالار شمس | دو نامزدی دریافت جایزه در سی و دومین جشنواره تئاتر فجر |
| ۱۳۹۵ | نامه‌های عاشقانه از خاورمیانه | کیومرث مرادی | تماشاخانه پالیز |  |
| ۱۳۹۷ | تروما | افسانه ماهیان | تماشاخانه ایرانشهر |  |
| ۱۳۹۸ | جنایات و مکافات | رضا ثروتی | تالار وحدت |  |
| ۱۴۰۱ | سی‌صد (کنسرت نمایش) | امیر جدیدی | کاخ سعدآباد |  |
جوایز و افتخارات

| جشنواره | سال | دسته | اثر نامزد شده | نتیجه | منابع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| جشنواره فیلم فجر | ۱۳۸۷ | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | صداها | نامزدشده |  |
| جشنواره فیلم فجر | ۱۳۹۳ | بهترین بازیگر نقش اول زن | رخ دیوانه | نامزدشده |  |
| جشنواره فیلم فجر | ۱۳۹۴ | بهترین بازیگر نقش اول زن | خشم و هیاهو | نامزدشده |  |
| جشنواره فیلم فجر | ۱۳۹۸ | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | شنای پروانه | برنده |  |
| جشنواره فیلم فجر | ۱۴۰۰ | بهترین بازیگر نقش اول زن | بی‌رویا | برنده |  |
| جشنواره فیلم فجر (شهرستانها) | ۱۳۹۱ | بهترین بازیگر نقش اول زن (کرمان) | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | برنده |  |
| جشنواره فیلم فجر (شهرستانها) | ۱۳۹۱ | بهترین بازیگر نقش اول زن (سنندج) | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | برنده |  |
| جشنواره فیلم فجر (شهرستانها) | ۱۳۹۱ | بهترین بازیگر نقش اول زن (کرمانشاه) | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | نامزدشده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینمای ایران | ۱۳۸۸ | تندیس بهترین بازیگر نقش مکمل زن | صداها | برنده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینمای ایران | ۱۳۹۰ | تندیس بهترین بازیگر نقش اول زن | مرهم | دیپلم افتخار |  |
| جشن انجمن منتقدان سینمای ایران | ۱۳۹۶ | تندیس بهترین بازیگر نقش مکمل زن | ویلایی‌ها | برنده |  |
| جشن انجمن منتقدان سینمای ایران | ۱۴۰۱ | بهترین بازیگر نقش مکمل زن | شنای پروانه | نامزدشده |  |
| جشن حافظ | ۱۳۹۱ | بهترین بازیگر زن کمدی (بخش تلویزیون) | پرانتز باز | نامزدشده |  |
| جشن حافظ | ۱۳۹۳ | بهترین بازیگر نقش اول زن (بخش سینما) | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | برنده |  |
| جشنواره زنان مستقل آمریکا | ۱۳۹۲ | بهترین بازیگر نقش اول زن | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | برنده |  |
| جشنواره فیلم‌های ایرانی سانفرانسیسکو | ۱۳۹۳ | بهترین بازیگر نقش اول زن | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | برنده |  |
| جشنواره بین‌المللی فیلم فیجی | ۱۳۹۴ | بهترین بازیگر نقش اول زن | هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند | برنده |  |
| جشنواره فیلم یزد | ۱۳۹۶ | بهترین بازیگر نقش اول زن | ویلایی‌ها | برنده |  |
طباطبایی در نشست خبری فیلم ویلایی‌ها
بارگه

مکان
| بارگه | بارگه |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
بارگه: بارگه
ناحیه: لمباردی
استان / شهرستان: استان برشا
دهستان: Fossane, Ponte Re، Vrange
مساحت: مساحت
 • کل: ۵٫۴ کیلومتر مربع (۲٫۱ مایل مربع)
ارتفاع: ۲۹۵ متر (۹۶۸ فوت)
جمعیت (2011): جمعیت (2011)
 • کل: ۱٬۲۰۵
 • تراکم: ۲۲۰/کیلومتر مربع (۵۸۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Barghesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: 25070
پیش‌شماره تلفن: 0365
وبگاه: وبگاه رسمی
بارگه (به ایتالیایی: Barghe) یک کومونه در ایتالیا است که در استان برشا واقع شده‌است.
خصوصیات

بارگه ۵٫۴ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۲۰۵ نفر جمعیت دارد و ۲۹۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
بارلاسینا

مکان
| بارلاسینا | بارلاسینا |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
بارلاسینا: بارلاسینا
Palazzo Rezzonico, the Town Hall.: Palazzo Rezzonico, the Town Hall.
ناحیه: لمباردی
استان / شهرستان: استان مونتزا و بریانتزا (MB)
حکومت: حکومت
 • شهردار: Anna Maria Frontini Molteni
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۹ کیلومتر مربع (۱٫۱ مایل مربع)
بیشترین ارتفاع: ۳۰۰ متر (۱۰۰۰ فوت)
کمترین ارتفاع: ۲۲۷ متر (۷۴۵ فوت)
جمعیت (۳۱ دسامبر  ۲۰۰۴): جمعیت (۳۱ دسامبر  ۲۰۰۴)
 • کل: ۶٬۲۳۱
 • تراکم: ۲۱۰۰/کیلومتر مربع (۵۶۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Barlassinesi
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: 20825
پیش‌شماره تلفن: 0362
وبگاه: وبگاه رسمی
بارلاسینا (به ایتالیایی: Barlassina) یک کومونه در ایتالیا است که در استان مونتزا و بریانتزا واقع شده‌است.
خصوصیات

بارلاسینا ۲٫۹ کیلومترمربع مساحت و ۶٬۲۳۱ نفر جمعیت دارد.
فریدریش فون اشپیگل

| فریدریش فون اشپیگل | فریدریش فون اشپیگل |
| --- | --- |
زاده: ۱۱ ژوئیه ۱۸۲۰ کیتسینگن
درگذشته: ۱۵ دسامبر ۱۹۰۵ مونیخ
پیشه: خاورشناس و ایران‌شناس
زمینه کاری: زبان‌شناسی، تاریخ
ملیت: آلمانی
دانشگاه: دانشگاه ارلانگن-نورنبرگ
دلیل سرشناسی: آثار ارزنده در زمینه‌های زبان‌های ایرانی و هندی و آیین زرتشت
فریدریش فون اشپیگل (به آلمانی: Friedrich von Spiegel) (زادهٔ ۱۱ ژوئیه ۱۸۲۰-مرگ ۱۵ دسامبر ۱۹۰۵) خاورشناس و ایران‌شناس آلمانی بود. وی در کیتسینگن زاده‌شد و در مونیخ درگذشت. او استاد دانشگاه ارلانگن بود و در زمینه‌های زبان‌های ایرانی و هندی و آیین زرتشت آثار ارزنده‌ای از او به جای مانده‌است. نام او در زمرهٔ نخستین خاورشناسانی شناخته می‌شود که در زمینهٔ پژوهش‌های زبان‌شناسی ایران پژوهش‌های مؤثری انجام داده‌اند.
زندگی‌نامه

او در شهر کیتسینگن دیده به جهان گشود، پس از گذران زندگی در دانشگاه ارلانگن، لایبزیگ و شهر بن به تحصیل پرداخت. او سپس به مدت ۵ سال از ۱۸۴۹ تا ۱۸۹۰ که به سمت استادی دانشگاه در رشتهٔ زبان‌های شرقی در دانشگاه ارلانگتون نائل شد، در کتابخانه‌های شهرهای کپنهاگ، پاریس، لندن و همین‌طور آکسفورد مشغول پژوهش بوده‌است. پژوهش‌های آغازین او پیرامون زبان پالی و انتشار کمه‌واکیه (۱۸۴۱) و آنکدوتا پالیکا (۱۸۴۵) تبدیل به قدم‌های بزرگی در گردآوری دانش دربارهٔ آئین بودائی شرق شدند. این پژوهش‌ها و انتشارات به زودی با تحقیقات او پیرامون دین زرتشت و کتاب اوستا ادامه یافت. انتشار نسخهٔ توسعه‌یافتهٔ کتاب اوستا، به همراه ترجمهٔ پهلوی آن (خلال سال‌های ۱۸۵۳–۱۸۵۸)، با انتشار نسخهٔ آلمانی و متن ضمیمه‌ای بود که توسط یک مفسر یادداشت شده بود در سال‌های (۱۸۶۵–۱۸۶۹) همراه شد. او شماری از آثار ایرانی، همین‌طور دستور زبان فارسی‌قدیمی و زبان‌های باختر را به چاپ رساند. سپس نوبت به آثار باارزش زبان‌شناسی و باستان‌شناسی او با عنوان‌های زیر رسید: سنگنوشته‌های پارسی باستان و بررسی دستور زبان و ساختار آن (۱۸۶۲)، ایران، سرزمینی که میان دو رود دجله و ایندوس جای‌گرفته‌است. (برلین ۱۸۶۳)، مطالعات آریایی؛ (لایپزیگ ۱۸۷۱–۱۸۷۸)، نوشته‌های باستانی ایرانی (لایپزیگ ۱۸۷۱–۷۸)، جایگاه دستوری زبان‌های ایرانی باستان (۱۸۸۲) و دورهٔ آریایی و وضعیت ایشان (۱۸۸۷).
فهرست آثار

کمه‌واکیه؛ (بن ۱۸۴۱)
آنکدوتا پالیکا؛ (لایپزیگ ۱۸۴۵)
تفسیر اوستا؛ (۱۸۶۵–۶۹)
دستور زبان بلخی باستان (۱۸۶۷)
قطعات برگزیدهٔ پارسی؛ (لایپزیگ ۱۸۴۵)
مقدمه‌ای بر نوشته‌های سنتی پارسیان (۱۸۵۶–۶۰)
سنگنوشته‌های پارسی باستان و بررسی دستور زبان و ساختار آن (۱۸۶۲)
ایران، سرزمینی که میان دو رود دجله و ایندوس جای‌گرفته‌است. (برلین ۱۸۶۳)
مطالعات آریایی؛ (لایپزیگ ۱۸۷۳)
نوشته‌های باستانی ایرانی (لایپزیگ ۱۸۷۱–۷۸)
جایگاه دستوری زبان‌های ایرانی باستان (۱۸۸۲)
دورهٔ آریایی و وضعیت ایشان (۱۸۸۷)
همکاری برای پژوهش‌های زبانی
پیوندبه بیرون

| ن ب ومَزدَیَسنا | ن ب ومَزدَیَسنا |
| --- | --- |
تاریخ: زرتشت •  گشتاسب •  پارسیان هند •  زرتشتیان ایران •  دبیرستان فیروز بهرام •  دبیرستان انوشیروان دادگر •  مزدیسنا در نیشابور
مفاهیم: فروهر اهورامزدا •  ایزدان •  اهریمن •  امشاسپندان •  سوشیانس •  هوشیدر •  زروان •  اشه •  هوم •  مغ •  دیوها •  اردویسور اناهید •  فَروَهَر •  هوشیدرماه •  آتش •  پل چینود •  همستگان •  فرشگرد •  توحید •  موبد •  سپنتا مینیو •  معجزه •  ظهور •  گروتمان •  ماه‌پایه •  روشنی بی‌پایان •  فلسفه زرتشت •  وهومن •  اشه وهیشته •  شهریور •  سپندارمذ •  هوروتات •  اَمُرداد •  آثروانان •  آتش بهرام
نیروهای شر: اهریمن •  انگره مینیو •  دیو •  دروج •  اپوش •  جهی •  اکومن •  دیو آز •  ایندرا •  اشموغ •  استویداد •  پریمتی •  دیوهای کماله •  ساوول •  ترومت •  اودگ‌دیو •  ورن‌دیو •  چشمک‌دیو •  پنی‌دیو •  میتوخت •  ویزرش‌دیو •  ناگهیس
افراد مهم: گشتاسب‌شاه •  کرتیر •  تنسر •  پاول پارسی •  فهرست موبدان •  آذرباد مهراسپندان •  بابک خرمدین •  فرهنگِ مِهر •  جاماسپ •  دستور داراب پالن •  دستور دهالا •  پشوتن‌جی دوسابایی مارکار •  مزدک •  ارداویراف •  زرتشت بهرام پژدو •  مازیار •  اردشیر بابکان •  شاپور دوم •  انوشیروان •  ارباب کیخسرو •  بهرام گور آنکلساریا •  مانکجی لیمجی هاتریا •  ماهداد •  زوبین مهتا •  جمشیدجی نوشروانجی تاتا •  مهربابا •  رستم شهزادی •  جهانگیر اوشیدری •  رستم گیو •  اسفندیار یگانگی •  اردشیر یگانگی •  فرنگیس یگانگی •  میرزا سروش لهراسب •  بوذرجمهر مهر
آیین‌ها و مکان‌های مقدس: نماز •  جشن‌ها •  خویدوده •  گاهنبار •  سدره‌پوشی •  آیین‌های طهارت •  درون •  برسم •  کستی •  ور •  گاهشماری زرتشتی •  کعبه زرتشت •  آتشکده‌ها •  استودان •  برج خاموشان •  چک‌چک •  پیوکانی •  زادروز زرتشت •  درگذشت زرتشت •  زایش زرتشت •  بدرود با گذشتگان •  سی‌روزه •  ارج‌گذاری به روان جاویدان •  نیایشگاه آدریان •  آتشکده نوبهار •  آتشکده کرکویه •  آتشکده کشمر (آذر برزین‌مهر) •  آتشکده آذرفرنبغ •  آتشکده آذرگشنسب •  آفرینگان •  برشنوم •  موسیقی زرتشتی •  بردگوری •  کوشک ورجاوند •  آتشکده یزد •  دریاچه فرزدان •  سرو کشمر •  قلعه آتشگاه •  دشتانستان
نوشته‌های دینی: اَوستا •  گاهان •  هفت هات •  خرده‌اوستا •  بندهشن •  دینکرد •  جاماسپی •  زادسپرم •  شایست نشایست •  زند •  پازند •  مینوی خرد •  ارداویراف‌نامه •  ویرازگان •  دادستان دینی •  آفرینگان •  یشت •  ماتیکان گجستک ابالیش •  ادبیات پهلوی •  دبستان مذاهب •  دینکردنامه
اوستاشناسان: اوستاشناسی •  ابراهیم پورداوود •  مری بویس •  گلدنر •  دارمستتر •  دالا •  اشپیگل •  بنونیست •  انکتیل دوپرون •  ویندیشمن •  هارله •  هوگ •  پی‌یر لکوک •  گراردو نیولی •  جلیل دوست‌خواه •  رشید شهمردان
مکان‌های اساطیری: کشمر •  فراخ‌کرت •  مازندران •  هرابرزیتی •  رود دایتی •  ایریانم وَئِجه •  چیچست •  آذربایجان •  سیستان •  دریاچه هامون •  نیشابور •  دماوند •  کنگ‌دژ •  چک‌چک •  سوور
شخصیت‌ها: لهراسب •  گشتاسب‌شاه •  جاماسب •  فرشوشتر •  مشی و مشیانه •  آرش شواتیر •  فراهیم •  ویونگهان •  تهمورث •  هوشنگ •  ییمه •  اسفندیار •  پشوتن •  بندو •  گرهمه •  ارجاسب •  توربراتور •  زریر •  آبتین (آتبین) •  پوروچیستا •  اردت فذری
جانوران مرتبط: خرفستر •  گاو سریشوک •  سیمرغ •  خر سه پا •  اژدها •  چلپاسه •  کمک •  کرشفت •  چمروش
اشیا مرتبط: مارغن •  کستی •  گمیز
روی جلد کتاب سنگنبشته‌های پارسی باستان به زبان آلمانی اثر اشپیگل
علی تهرانی

| علی تهرانی | علی تهرانی |
| --- | --- |
تهرانی در دههٔ ۱۳۵۰: تهرانی در دههٔ ۱۳۵۰
نمایندهٔ مجلس خبرگان قانون اساسی: نمایندهٔ مجلس خبرگان قانون اساسی
دوره مسئولیت ۲۸ مرداد ۱۳۵۸ – ۲۴ آبان ۱۳۵۸: دوره مسئولیت ۲۸ مرداد ۱۳۵۸ – ۲۴ آبان ۱۳۵۸
حوزه انتخاباتی: استان خراسان
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: علی مرادخانی ارنگه ۴ اردیبهشت ۱۳۰۵ ارنگه ، کرج
درگذشته: ۲۷ مهر ۱۴۰۱ (۹۶ سال) تهران، ایران
همسر(ان): بدری سادات خامنه‌ای
فرزندان: ۵، شامل فریده مرادخانی
خویشاوندان: سید علی خامنه‌ای (برادر همسر) سید محمد خامنه‌ای (برادر همسر) سید هادی خامنه‌ای (برادر همسر) سید حسن خامنه‌ای (برادر همسر)
پیشه: روحانی نویسنده خطیب
وبگاه: www.ali-tehrani.com
علی مرادخانی ارنگه (۴ اردیبهشت ۱۳۰۵ – ۲۷ مهر ۱۴۰۱) معروف به علی تهرانی، روحانی، نویسنده و خطیب ایرانی بود. او نماینده استان خراسان در مجلس خبرگان قانون اساسی و از شاگردان سید حسین طباطبایی بروجردی و سید روح‌الله خمینی بود که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ به مبارزه با حکومت پهلوی پرداخت و در این راه بارها به زندان افتاد و تبعید شد. او دارای درجه اجتهاد بود.
تهرانی پس از انقلاب و در ادامه زندگی سیاسی خود و پس از تحمل ماه‌ها زندان در مشهد، در نیمهٔ دوم فروردین ۱۳۶۳ در شرایطی خاص موفق شد از حصر خانگی خارج شود. سپس مخفیانه به عراق گریخت و در آن‌جا سال‌های طولانی در رادیو و تلویزیون فارسی‌زبان بغداد، به تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی و زمامداران آن پرداخت. او در سال ۱۳۷۴ به ایران بازگشت و به ۲۰ سال زندان محکوم شد ولی در سال ۱۳۸۴ آزاد شد. او شوهر خواهر سید علی خامنه‌ای است.
اوایل زندگی

علی تهرانی در ۴ اردیبهشت ۱۳۰۵ (۱۲ شوال ۱۳۴۴ قمری) در روستای ارنگه از توابع کرج در جاده کرج-چالوس زاده شد. او در نوجوانی پس از فراگرفتن مقدماتِ متون حوزوی در حوزه علمیه قم، در کنار سید مصطفی خمینی به تحصیل و فراگیری درس خارج فقه و اصول از سید حسین طباطبایی بروجردی و سید روح‌الله خمینی پرداخت.
فعالیت‌های پیش از انقلاب ایران

با اوج‌گیری تظاهرات، علی تهرانی از فعالان سیاسی مشهد به‌شمار می‌آمد و در مجامع انقلابی حضوری فعال داشت. در همان زمان، گهگاه در مجالس انقلابی تهران نیز از شیخ علی تهرانی دعوت می‌شد. محمد مفتح نیز برای سخنرانی در مسجد قبا از او دعوت کرد که وی را پس از دو شب سخنرانی، دستگیر و سپس تبعید نمودند. وی از جمله کسانی بود که به‌خاطر مبارزاتش علیه حکومت پهلوی، دستگیر و به مناطق دوردست و بد آب و هوا تبعید شده و زندانی شده بود. تهرانی در فروردین ۱۳۵۷ در سیرجان در تبعید به سر می‌برد. پس از آن، همراه سید علی‌محمد دستغیب، مرتضی فهیم کرمانی، و سید محمد احمدی، به سقز تبعید شد.
سال‌های اول پس از انقلاب

بلافاصله پس از انقلاب ۱۳۵۷ ریاست دادگاه انقلاب مشهد و مدتی هم ریاست دادگاه انقلاب اهواز به علی تهرانی سپرده شد. در سال ۱۳۵۸ از مشهد، داوطلب مجلس خبرگان قانون اساسی شد که به عنوان نفر هفتم از خراسان انتخاب شد و به خبرگان راه یافت. او در مجلس خبرگان در کمیسیون مالی و اقتصادی حضور داشت؛ که منجر به کنار گذاشته شدن او از نخستین انتخابات ریاست جمهوری شد. علی تهرانی در پیروزی سید ابوالحسن بنی‌صدر نقش داشت.
علی تهرانی در ۲۵ دی ۱۳۵۸ طی نامه‌ای به خمینی در خصوص افغان بودن جلال‌الدین فارسی یکی از کاندیداهای اولین دوره ریاست جمهوری تذکر داد و به انتصاب سیدعلی خامنه‌ای به امامت جمعه تهران شدیداً اعتراض نمود.
سال‌های اول پس از انقلاب > اعتراض به محاکمه امیرانتظام

علی تهرانی در ۱۵ فروردین ۱۳۶۰ در نامه‌ای خطاب به رئیس‌جمهور وقت (بنی صدر) نسبت به روند دادگاه و محاکمه عباس امیرانتظام و متهم کردن وی به جاسوسی برای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا اعتراض کرده و خواستار دخالت بنی‌صدر در روند محاکمه شد.
تهرانی از کسانی بود که پس از برکناری بنی‌صدر دستگیر شدند.
گرایش به سازمان مجاهدین خلق

علی تهرانی چه در درون و چه در بیرون از ایران با سازمان مجاهدین خلق ایران رابطه داشت. تهرانی از اواخر سال ۱۳۵۸ به بعد به تدریج به سمت هواداری از جریان‌های مخالف کشیده شد و تقریباً مواضع مشترکی با حسن لاهوتی اشکوری داشت. با جدا شدن صفوف جناح‌های حاکمیت، پیش از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وی متمایل به بنی‌صدر (رئیس‌جمهور وقت) شد. وی در اردیبهشت و خرداد سال ۱۳۶۰ مقالات خود را در مطبوعات رسمی سازمان مجاهدین خلق یعنی نشریه مجاهد به چاپ می‌رساند که در پاره‌ای از این مقالات به انتقاد از رهبران حزب جمهوری اسلامی و خمینی پرداخت.
یکی از تندترین مصاحبه‌های وی که در آن به حمایت از برخی از هواداران سازمان مجاهدین خلق تحت عنوان «انجمن معلمان مسلمان» پرداخت در اوایل خرداد ۱۳۵۹ پس از حمله به دانشگاه فردوسی مشهد و دفاتر سازمان مجاهدین خلق ایران بود که در مشهد اتفاق افتاد و در نشریات کیهان و مجاهد انتشار یافت که حاوی نظرات تند وی دربارهٔ برخی از رهبران حزب جمهوری اسلامی و شخص خمینی بود.
پناهندگی به عراق

تهرانی در حصر خانگی در تنگنا قرار گرفت و محدودیت‌های خاصی برایش در نظر گرفته بودند. او سرانجام در نیمهٔ دوم فروردین ۱۳۶۳ در شرایطی خاص موفق شد که از حصر خانگی خارج شود و مخفیانه به عراق برود. او در آن‌جا برای سال‌های طولانی در رادیو و تلویزیون فارسی‌زبان رادیو بغداد به تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی و زمام‌داران آن بپردازد.