stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
تیمور بختیار
برکناری از ساواک و پی‌آمدها

در سال‌های ۱۹۶۱–۱۹۶۳ شاه ایران، دولت ایالات متحده را به دوستی با شوروی، برکناری نخست‌وزیر (علی امینی) و کناره‌گیری از قدرت تهدید می‌کرد. آمریکایی‌ها هم در خفا برای همهٔ سناریوها برنامه داشتند، از جمله این‌که اگر از خط قرمز آن‌ها عبور کرد سرنگونش کنند. در واشینگتن گروهی از نزدیکان کندی به‌رهبری ویلیام داگلاس قاضی دیوان عالی کشور (از حزب دموکرات و دوست خانوادهٔ کندی و دوستدار محمد مصدق) و عضویت رابرت کندی (برادر رئیس‌جمهور و وزیر دادگستری وقت) و جان وایلی (سفیر سابق آمریکا در ایران) برای انتقال قدرت در ایران طرحی به کاخ سفید ارائه کردند تا زمام امور را به شورای سلطنت متشکل از سیاستمداران مورد اعتماد واشینگتن از جمله ناصر قشقایی و علی امینی بسپارند.
در پی مسافرت بختیار به آمریکا در بهمن ۱۳۳۹ او که حامل پیامی از سوی شاه برای کندی بود، بر وحشت شاه از بختیار افزود. در ملاقات بختیار با کندی موضوع گسترش سرسام‌آور فساد در هیئت حاکمهٔ ایران و ناتوانی شاه در ادارهٔ کشور مطرح شد.
اسناد جدید حکایت از آن دارد که بختیار از سال‌های آخر ریاست‌جمهوری آیزنهاور (اواسط سال ۱۹۵۸) در فکر کودتا بوده است. بختیار در سفر به واشینگتن به دولت کندی پیشنهاد سرنگون کردن شاه را داد غافل از آن‌که آمریکایی‌ها خود او را مردی «شیطانی»، «جاه‌طلب» و «به شدت فاسد و خودخواه» و زیادی مستقل می‌دانستند که اگر قدرت را در دست می‌گرفت احتمال داشت ایران را از اردوی غرب خارج و یک کشور بی‌طرف اعلام بکند. معلوم نیست آمریکایی‌ها دربارهٔ بختیار دقیقاً به شاه چه گفتند ولی شاه حدود دو هفته بعد از بازگشت بختیار، او و رؤسای اطلاعات و ستاد ارتش که واشینگتن همهٔ آن‌ها را مانند بختیار فاسد یا ناکارآمد می‌دانست برکنار کرد. آمریکایی‌ها سید محمدولی قرنی را افسری فرصت‌طلب ولی طرفدار غرب می‌دانستند که هرچند از بختیار «ضعیف‌تر» بود، برای کودتا گزینهٔ مناسب‌تری به نظر می‌رسید زیرا برخلاف بختیار شهرت به فساد نداشت و در بین طرفداران مصدق هم «قابل قبول‌تر» بود و در نهادهای نظامی- امنیتی ایران دوستان زیادی داشت. سپهبد حسن علوی‌کیا (قائم‌مقام ساواک)، سرلشکر منصور اردوآبادی (فرمانده ژاندارمری خراسان و پدر نادر طالب‌زاده)، سپهبد عبدالعلی منصورپور، سپهبد مرتضی یزدان‌پناه، سید حسن امامی (امام جمعهٔ تهران) و سید ضیاءالدین طباطبایی هواداران قرنی بودند.
بختیار در اواخر اسفند ۱۳۳۹ از ریاست ساواک برکنار شد.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > پس از برکناری

پس از برکناری بختیار از ریاست ساواک، ساواک بر مجموعهٔ رفتار و فعالیت‌های بختیار نظارت داشت. بختیار آزادانه و بی‌محابا با محافل و نمایندگان سیاسی برخی کشورهای خارجی مقیم تهران ملاقات‌های پرسروصدایی می‌کرد و در این ملاقات‌ها از دولت انتقاد می‌کرد. به دنبال گسترش مخالفت‌های بختیار، علی امینی از شاه خواست با دستگیری و زندانی کردن بختیار موافقت کند. شاه این خواستهٔ امینی را رد کرد و تنها به نخست‌وزیر اجازه داد موجبات تبعید بختیار را از کشور فراهم کند. به‌این‌ترتیب در ۷ بهمن ۱۳۴۰، تیمور بختیار به‌گونه‌ای نه‌چندان محترمانه از ایران تبعید شد.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > تبعید به ژنو

تیمور بختیار تهران را به مقصد رم ترک کرد و مدتی بعد عازم سوئیس و ژنو شد. شاه که از فعالیت‌های بختیار در خارج از کشور اخبار و گزارش‌هایی در اختیار داشت، در مهر ۱۳۴۱ او را بازنشسته کرد و در همان حال اعلام شد که از آن پس او برای زندگی در خارج از کشور می‌تواند صرفاً از گذرنامهٔ عادی استفاده کند. بختیار نیز مخالفت خود را با شاه و حکومت پهلوی علنی کرد.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > تلاش برای ترور شاه

در خرداد ۱۳۴۶ و در جریان سفر شاه به آلمان غربی، پلیس این کشور خودروی بدون سرنشینی حامل ده‌ها کیلوگرم بمب کشف کرد و بختیار متهم شد که در این توطئه دست داشته است؛ البته گزارش‌هایی نیز وجود دارد که این توطئه را ساختگی و سازماندهی‌شده توسط ساواک و سفارت ایران در آلمان می‌داند.
پس از اتفاق آلمان غربی دولت ایران از تمدید گذرنامهٔ بختیار در اروپا خودداری کرد و پرونده‌ای علیه او در دستگاه قضایی ایران تشکیل شد و اموال و دارایی‌های درخور توجه بختیار در داخل کشور مصادره شد. به فاصلهٔ کوتاهی بختیار تلاش برای برقراری ارتباط با مخالفان شاه را آغاز کرد.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > ارتباط با مخالفان شاه

بختیار با استفاده از تماس‌هایی که در زمان ساواک به‌دست آورده بود به برقراریِ ارتباط با مخالفان شاه در اروپا، عراق و لبنان دست زد. با سید روح‌الله خمینی، رضا رادمنش -دبیرکل حزب توده، محمود پناهیان وزیر جنگِ دولتِ فرقهٔ دموکرات آذربایجان، دیدار کرد.

بنا به ادعای هما ناطق، بختیار در انتشار روزنامه نهضت به خمینی کمک می‌کرده است.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > ارتباط با سید موسی صدر و دستگیری در بیروت

بختیار که با سید موسی صدر از زمان ریاست ساواک دوستی داشت شروع به همکاری با او و تردد به لبنان کرد. او بین سال‌های ۱۹۶۵–۱۹۶۷ معادل ۱۳۴۴–۱۳۴۸ هفت مرتبه به لبنان رفت. نفوذ موسی صدر به‌قدری در لبنان زیاد شده بود که وقتی تیمور بختیار در یکی از سفرهای خود در ۲۳ فروردین سال ۱۳۴۷–۱۲ آوریل ۱۹۶۸ (به تصمیم مقامات لبنان و به ظاهر به‌دلیل اسلحه‌ای که در سفرهای قبلی نیز همیشه به‌همراه داشت!) دستگیر شد و به زندان افتاد. حکومت شاه پول هنگفتی در حد چند میلیون دلار را بین مسئولان عموماً رشوه‌خوار لبنانی شامل رئیس‌جمهور - رئیس مجلس و دادستان تقسیم کرد تا بختیار را به‌دست بیاورد و حتی هواپیمایی از ایران برای بردن او فرستادند. دولت ایران رسماً در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۴۷ از دولت لبنان خواست بختیار را به ایران تحویل بدهد. به درخواست‌های شاه اعتنایی نشد و در نهایت سید موسی صدر او را از زندان آزاد کرد. این باعث شد شاه عصبانی شده و دستور دهد سفارت ایران در لبنان تعطیل شود و حتی اثاثیهٔ آن حراج شود و رابطهٔ موسی صدر با شاه هم تا چند سال قطع شود. در طول دستگیری جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور وقت مصر، ژنرال دوگُل، رئیس‌جمهور فرانسه و سران برخی از کشورهای عرب منطقه از بختیار حمایت کردند.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > رفتن به عراق

در آستانهٔ پایان مدت اعتبار گذرنامهٔ ایرانی بختیار، کشورهای سوئیس، فرانسه و برخی کشورهای عربی برای اعطای گذرنامه و تابعیت سیاسی به او اعلام آمادگی کردند. ژنرال صالح مهدی عماش از سوی ژنرال احمد حسن البکر، رئیس‌جمهور عراق برای دیدار بختیار به ژنو رفت و پیام داد که دولت عراق با کمال افتخار به ژنرال بختیار گذرنامهٔ سیاسی اعطا کرده و در عراق مورد پذیرایی قرار خواهد گرفت. بختیار که علاقه‌مند بود نزدیک مرزهای ایران باشد پذیرفت و در اردیبهشت ۱۳۴۸ با تشریفات وارد بغداد شد و در قصر سابق نوری سعید ساکن شد.

وی در بغداد تبدیل به آلت دست عراقی‌ها شد و در مناقشه ایران و عراق بر سر اروند رود جانب بغداد را گرفت و حتی بر ادعاهای عراقی‌ها مبنی بر تجزیه ایران صحه می‌گذاشت.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > ضبط اموال و محکومیت به خیانت

دولت ایران در ۲۷ خرداد ۱۳۴۸ لایحهٔ ضبط و مصادرهٔ کلیهٔ اموال و دارایی‌های بختیار را به مجلس سنا ارائه داد و تصویب شد و مجلس شورای ملی در اوایل تیر ۱۳۴۸ آن را تأیید کرد و همان سال، پروندهٔ بختیار به اتهام خیانت به میهن به دادرسی ارتش محول شد. در ۳۱ شهریور ۱۳۴۸ دادگاه عالی شمارهٔ یک دادرسی ارتش غیاباً بختیار را به اعدام محکوم نمود.
برکناری از ساواک و پی‌آمدها > قتل بختیار در عراق توسط ساواک

در ۱۶ مرداد ۱۳۴۹ مأموران ساواک او را در حال شکار در استان دیاله با وجود محافظان عراقی، هدف گلوله قرار دادند. بختیار پس از زخمی شدن در بیمارستان الرشید بغداد بستری شد. ابتدا رو به بهبودی بود، اما به علت عفونت، حال او وخیم شد و در ۲۵ مرداد ۱۳۴۹ درگذشت. در ۷ شهریور ۱۳۴۹ شبانه جنازهٔ او را از سردخانه به نجف منتقل کرده و در رواق حرم علی بن ابی‌طالب به خاک سپردند.
شخصیت بختیار

حسن علوی‌کیا در مورد او می‌گوید:
«بختیار خصوصیات مردانگی و جوانمردی داشت. یک افسر بسیار شجاع و جسور بود … یک مرد خان‌زاده و لوتی و باگذشت و فوق‌العاده دست و دل باز و وطن‌پرست و جاه‌طلب. برای از بین بردن دشمنش از هیچ چیز مضایقه نمی‌کرد … آدم منطقی و وطن‌پرستی بود … در جلسات بین‌المللی و کنفرانس‌های ۳ جانبه با ترکیه و اسرائیل و ایران … آدم خوشش می‌آمد و خوشحال می‌شد از آن شخصیت و پرستیژ قابل قبول بختیار … تا روزی که سر کار بود نسبت به شاه وفادار و علاقه‌مند به مملکت بود …»
تیمور بختیار هنگام دستگیری حسین فاطمی (نشسته)
هندوکش

| هندوکش | هندوکش |
| --- | --- |
رشته‌کوه هندوکش: رشته‌کوه هندوکش
fa (in English: Expected satiety): fa
موقعیت هندوکش در نقشه : موقعیت هندوکش در نقشه 
مرتفع‌ترین نقطه: مرتفع‌ترین نقطه
قله: ترچ میر
ارتفاع: ۷٬۷۰۸ متر (۲۵٬۲۸۹ فوت)
فهرست‌بندی: 
مختصات: ۳۶°۱۴′۴۵″ شمالی ۷۱°۵۰′۳۸″ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۲۴۵۸۳°شمالی ۷۱٫۸۴۳۸۹°شرقی﻿ / 36.24583; 71.84389
جغرافیا: جغرافیا
کشورها: افغانستان، پاکستان، جمهوری خلق چین و تاجیکستان
منطقه: آسیای جنوبی-آسیای مرکزی
رشته‌کوه مادر: هیمالیا
هندوکُش که در متون قدیمی با نام قفقاز هم شناخته میشود، رشته‌کوهی به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر در بخش‌های مرکزی افغانستان و نواحی مرزی افغانستان و پاکستان است که از مرکز افغانستان تا شمال پاکستان امتداد یافته‌است. این رشته‌کوه مانند کوه‌های آسیای مرکزی جوان و تازه می‌باشد که در حال رشد و بزرگ شدن هستند و زلزله‌های را که از خود بروز می‌دهد موضوع تجدید و نموی آنرا به حقیقت نزدیک می‌سازد.
این رشته‌کوه به دنباله رشته کوه‌های هیمالیا از نواحی پامیر داخل افغانستان می‌شود و از طرف شمال شرق به امتداد جنوب غرب افتاده‌است که بعد از گذشتن از بدخشان در دره بامیان ختم می‌گردد.
کوه‌های هندوکش سرحد انفصال بین حیوانات تحت قطبی و تحت استوای است.
طول هندوکش در حدود ۸۰۰ کیلومتر و ارتفاع متوسط این رشته‌کوه ۵۰۰۰ متر است. هندوکش به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌شود، هندوکش غربی نسبت به هندوکش شرقی کوچک‌تر است و دره معروف پنجشیر در دامنه جنوب شرقی آن موقعیت دارد. بلندترین قله این کوه تیراجمیر در منطقه چترال پاکستان موقعیت دارد که ارتفاع آن از سطح آب دریا ۷۷۵۰ متر است و بلندترین قله آن در خاک افغانستان نوشاخ است که ۷۴۸۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. نواحی مرتفع این کوه تقریباً همیشه پوشیده از برف است.
نام

نام این کوه در زبان اوستایی به‌صورت (پویا ری سینا)، در فارسی میانه (اپارسین)، در یونانی (پاروپامیزوس) و در سانسکریت سیند آمده‌است. فردوسی نیز در شاهنامه یازده بار از کوه هند یا هندوکوه نام گرفته‌است که قطعه زیر توسط فردریک رویکرت از آلمانی برگردان شده‌است:
چنین بدنبشته که بر کوه هندگیاهیست چینی و چورو پرند
ز پستی برآمد به کوهی رسیدیکی بی‌کران ژرف دریا بدید
ابن بطوطه در ۱۳۳۳ میلادی از این کوه دیدن نموده و در بیان وجه تسمیه آن چنین گفته‌است:
در راه ما کوهی واقع بود که هندوکش نامیده می‌شد؛ یعنی قاتل هندوها. چون بردگان و کنیزکانی را که از هند می‌آوردند، اغلب از شدت سرما و یخبندان در این کوه‌ها تلف می‌شوند؛ نام آنرا هندوکش نهاده‌اند.
ساختمان

منطقة شمال شرق افغانستان از دوره تونین به اندازه بالغ بر هفت هزار متر بالا رفته و یکی از شدیدترین حرکات نیوتکتونیک در جهان می‌باشد. مرکز یا محور این منطقه بلند رفته از شمال شرق بطرف جنوب غرب به امتداد دهلیز افغانی، سلسله کوه‌های هندوکش، بابا و پاراپامیز عبور می‌نماید.
قسمت زیاد بدخشان، پامیر جنوبی و مرکزی نسبت به سطح هموار قبل از دوره نیوجن به اندازه ۵–۶ هزار متر صعود نموده‌است. تحلیل مناطق یادشده نشان می‌دهد که قسمت بالا رفته هندوکش بیضوی شکل بوده طول ۸۰۰ کیلومتر و عرض ۱۵۰ کیلومتر را داراست.
جغرافیا

این رشته کوه از دید ارتفاع، بعد از هیمالیا مرتبه دوم را در جهان داراست. مزایای این رشته‌کوه برای افغانستان آنقدر زیاد و حیاتی است که همان‌طور که نیل را تحفه مصر دانسته‌اند، هندوکش را هم تحفه افغانستان دانست. هرگاه این رشته کوه وجود نمی‌داشت افغانستان کاملاً به بیابان تبدیل می‌شد.
هندوکش به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌شود.
جغرافیا > هندوکش شرقی

این رشته کوه از دره زیباک الی کوتل خاواک امتداد داشته، ۳۶۰ کیلومتر طول دارد. اوسط ارتفاع آن از ۶۰۰۰ الی ۷۰۰۰ متر می‌باشد که بلندترین قله آن تیراجمیر، ۷۷۵۰ متر از سطح دریا بلند است و در چترال پاکستان واقع شده‌است. مرتفع‌ترین قله آن در خاک افغانستان نوشاخ است که ۷۴۸۵ متر از سطح دریا بلند است و در ولایت بدخشان واقع شده‌است.
میزان بارندگی هندوکش شرقی نسبت به غربی کمتر است اما چون در ساحه مونسون تابستانی قرار گرفته‌است مقدار اعظمی بارندگی آن بین ۷۰۰ الی ۱۰۰۰ میلی‌متر است که بیشتر در تابستان مشاهده می‌شود. شمال هندوکش عاری از پیداوار مهم نباتی است، اما دامنه‌های جنوبی آن جنگلات فراوان دارد که بین ارتفاع ۹۰۰ متر الی ۴۰۰۰ متر واقع شده‌است.
جغرافیا > هندوکش غربی

این رشته کوه از کوتل خاواک الی بند امیر امتداد داشته، ۲۴۰ کیلومتر طول دارد. اوسط ارتفاع آن از ۴۵۰۰ متر بلندتر نیست. بلندترین قله آن چتپال است که ۵۴۲۹ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.
میزان بارندگی هندوکش غربی نسبت به شرق بیشتر است، چون هوای مرطوب اتلانتیک به آن نفوذ می‌کند. سالانه بین ۴۰۰ الی ۸۰۰ میلی‌متر باران در دامنه‌های آن فرود می‌آید که بیشتر در زمستان مشاهده می‌شود. دامنه‌های آن پوشیده از علفزارها و جنگلات است که مناسب تربیه حیوانات است.
جغرافیا > رودها

رشته کوه هندوکش باعث شده که آبهای آسیای میانه را از آبهای که در جنوب جریان دارد، جدا کند. خط برفی آن ۵۰۰۰ متر بوده و در ارتفاع بلندتر از ۷۰۰۰ متر آن یخچالهای ضخیم موجود است. میزان بزرگی این یخچالها بیشتر از یخچالهای آلپ و قفقاز می‌باشند و با ذوب شدن آن در تابستان‌ها تمامی دریاهای شمال، شرق و مرکز افغانستان را تغذیه می‌کند.
دریاهای که از این رشته کوه سرچشمه می‌گیرند عبارتند از:
آبهای شمالی
دریای کران و منجان
دریای کوکچه
دریای اشکمش
دریای اندراب
دریای خنجان
دریای سیغان
دریای کهمرد
آبهای جنوبی
دریای الیشنگ
دریای الینگار
دریای کنر
دریای پنجشیر
دریای غوربند
دریای سالنگ
آبهای غربی
دریای هلمند
دریای کابل
جغرافیا > دره‌ها

دره‌های بیشمار در دامنه این کوه به وجود آمده که معروف‌ترین آن‌ها از این قرار است: دره واخان، شغنان، منجان، جرم، درایم، کشم، ورسج، فرخار، دره اشکمش، خوست، فرنگ، سمندان، اندراب، دره باجگاه، دره خنجان، دره والیان، دره کیان، دو آب و سر اب در شمال و از طرف جنوب دره پنج، دره نور، دره کرم، دره پشال، باندول، اشپی، اسکین، پنجدره نجراب، ده هزاره، بازارک، پارَندِه، شُتُل، سالنگ، آشاوه، دره شکاری، کپچاق، دره کوشان غوربند، دره نمک آب غوربند، دره واغزر غوربند، دره لچ غوربند، دره قول خول غوربند، دره فرنجل غوربند، دره شنگریان شیخ علی، چهارده غوربند، سیغان و کهمرد.
زمین‌شناسی

هندوکش در حدود ۹۶۶ کیلومتر به‌طور جانبی امتداد دارد و میانه شمالی - جنوبی آن حدود ۲۴۰ کیلومتر است. این رشته‌کوه از حرکت یک شبه‌قاره در منطقه‌ای از گوندوانا که در حدود ۱۶۰ میلیون سال پیش از شرق آفریقا دور شد، در دوره ژوراسیک گرفته‌است. همچنین برخورد شبه قاره هند و قاره استرالیا در ۵۵ میلیون سال پیش نیز از عوامل تشکیل این رشته کوه است. رشته‌کوه‌های هندوکش در بخشی از محدوده کوهستانی «یوروآسیا» قرار گرفته‌است که از سنگ‌های دگرگون‌شده چون سنگ لوح، سنگ مرمر و همچنین از کانی‌هایی مانند گرانیت و دیوریت از سن و اندازه متفاوت تشکیل شده‌است.مناطق شمالی این رشته کوه دارای آب‌وهوای هیمالیایی می‌باشد و یخچال‌های طبیعی بسیاری در شمال این رشته کوه وجود دارند در حالی که جنوب شرقی آن آب‌وهوای آن به آب‌وهوای موسمی تابستانی شبه‌قاره هند شباهت دارد. رشته‌کوه هندوکش، از لحاظ آتشفشانی فعال است. همچنین این رشته کوه به علت جوان بودن مستعد زلزله است.
گذرگاه‌ها > گذرگاه‌ها (کوتل)های هندوکش شرقی

کوتل مراشتراک (۵۷۶۰ متر)
کوتل اولیان (۵۰۷۰ متر)
کوتل نکسان (۵۰۵۰ متر)
کوتل بازاک (۵۰۰۰ متر)
کوتل کانچین (۴۹۰۰ متر)
کوتل اشتپال (۴۸۸۰ متر)
کوتل پوشال (۴۴۵۰ متر)
کوتل خارزار (۴۸۰۰ متر)
گذرگاه‌ها > گذرگاه‌ها (کوتل)های هندوکش غربی

کوتل کوشان (۴۳۰۰ متر)
کوتل چهاردر (۴۲۳۶ متر)
کوتل خاواک (۳۶۰۰ متر)
کوتل تَل (۳۶۰۰ متر)
کوتل دالن سنگ (۳۵۶۰ متر)
کوتل سالنگ (۳۴۰۰ متر)
کوتل شیبر (۳۲۰۰ متر)
کوتل انجمن (۳۰۰۰ متر)
نگارخانه

نوشاخ دومین قله مرتفع هندوکش با ۷٬۴۹۲ متر (۲۴٬۵۸۰ فوت) بعد از تراجمیر است که در ولایت بدخشان افغانستان واقع شده‌است.
هندوکش سمت چپ از پایین به سمت مرکز این عکس ماهواره‌ای را دربرگرفته‌است.
القاسب میرزا

| القاسب میرزا | القاسب میرزا |
| --- | --- |
نگاره ای از القاسب میرزا در دربار سلطان سلیمان: نگاره ای از القاسب میرزا در دربار سلطان سلیمان
گرگان: گرگان
سلطنت: ۱۵۳۲/۳۳–۱۵۳۸
شروان: شروان
سلطنت: ۱۵۳۸–۱۵۴۷
پیشین: حسین بیگ شاملو
جانشین: عبدالله خان استاجلو
دربند: دربند
سلطنت: ۱۵۴۶–۱۵۴۷
زاده: ۱۰ صفر ۹۲۲  ۱۵ مارس ۱۵۱۶
درگذشته: ۹ آوریل ۱۵۵۰ (۳۴ سال) قلعه قهقهه
فرزند(ان): احمد میرزا   محمود میرزا
دودمان: صفوی
پدر: شاه اسماعیل یکم
مادر: خان بیگم
القاص یا القاسب (ارجاسب) میرزا صفوی (۸۹۵ تا ۹۲۹ خورشیدی/۹۲۲ تا ۹۵۷ قمری) دومین پسر شاه اسماعیل یکم صفوی و برادر ناتنی و کوچک‌تر شاه تهماسب یکم بود. او پس از مدتی فرمانروایی از برادرش سرپیچی کرد و به عثمانی پناهنده شد و به همراه سلطان سلیمان یکم به ایران یورش آورد، اما شکست خورد و در قلعه قهقهه زندانی و پس از چند روز کشته شد.
زندگی در ایران

پس از شکست شاه اسماعیل صفوی از عثمانیان در نبرد چالدران، شاه نام فرزند تازه تولد یافته خود را «القاص» به معنای «انتقام» نهاد.
القاسب میرزا که نامش به‌صورت «القاس» و القاص هم نوشته شده‌است در سال ۸۹۵ خورشیدی/۹۲۲ قمری به‌دنیا آمد. او در جنگ با ازبکان (۹۱۱ خ./۹۳۹ ق)، جنگ با عثمانی‌ها (۹۱۲ خ. /۹۴۰ ق) و نیز در جنگ شروان (۹۱۷ خ. /۹۴۵ ق) شرکت داشت.
فرمانروایی شروان

همچنین ببینید: جنگ صفویان با شروانشاهان (۱۵۴۷)
القاسب میرزا پس از جنگ شروان (۹۱۷ خ. /۹۴۵ ق) به فرمانروایی شروان منصوب شد. اما در سال ۹۲۵ خ./۹۵۳ ق. با شاه تهماسب یکم مخالفت کرد و سرکشی را آغاز کرد. هنگامی که شاه تهماسب از این موضوع آگاه شد به‌سوی تبریز رهسپار شد و اورگنج اوغلی را به پیش القاسب میرزا فرستاد. القاسب میرزا با وی به‌درشتی سخن گفت، اما از حرکت شاه نگران شد و خان‌بگی‌خانم ـ مادر خود ـ را همراه پسرش، سلطان احمد به نزد شاه فرستاد و پوزش خواست.
شاه تهماسب برادرش را بخشید و القاسب میرزا سوگند یاد کرد که دیگر سرکشی نکند و هر سال هزار تومان تبریزی به خرانه شاه بفرستد. پس از آن القاسب به جنگ یا غزای چرکس‌ها رفت، ولی پس از بازگشت در شروان به نام خود سکه زد و اعلام استقلال کرد. شاه نیروهای قزلباش را به شروان گسیل داشت و القاسب از آنان شکست خورد و با چهل تن از یارانش به استانبول (پایتخت عثمانی) رفت و پناهنده شد.
پناهندگی به عثمانی و یورش عثمانی‌ها به ایران

القاسب میرزا پس از مدت کوتاهی اقامت در استانبول در سال ۹۲۸ خ./۹۵۶ ق. با انبوهی از لشکریان عثمانی به فرماندهی سلطان سلیمان یکم قانونی رهسپار ایران شد و ابتدا به مرند تاختند. اما پس از آنکه سپاهیان ایرانی تلفات سختی بر عثمانی‌ها وارد کردند، سلطان سلیمان تصمیم گرفت که القاس میرزا و اولمه تکلو (حاکم تبریز که به عثمانی‌ها پناهنده شده‌بود) را هر کدام به یک سو بفرستد تا خود با خیال آسوده بتواند از ایران بیرون رود؛ بنابراین، القاسب میرزا را به‌سوی عراق عجم (مناطق مرکزی ایران) فرستاد.
حمله به مناطق مرکزی ایران

پس از آن القاسب میرزا همراه با لشکری از عثمانی‌ها به همدان و سپس قم رفت و آنجا را غارت کرد. پس از آن به کاشان رسید، اما با شنیدن خبرِ آمدن شاه تهماسب یکم به آن حدود، متوجه اصفهان شد؛ ولی مردم اصفهان پایداری سختی کردند و او موفق به تصرف این شهر نشد و با رسیدن بهرام میرزا (برادر خودش، که سردار سپاه شاه تهماسب بود)، به‌سوی فارس رفت و مردم قلعه ایزدخواست را قتل‌عام کرد؛ ولی شیراز را نتوانست تصرف کند و از ترس سپاهیان قزلباش رهسپار خوزستان شد.
ادوارد براون در تاریخ ادبیات ایران (از صفویه تا زمان حاضر) (ص ۷۰) می‌گوید: «القاسب میرزا هم یاغی بود و هم خائن، و نه‌تنها به سلطان سلیمان پناه برد و به قسطنطنیه رفت، بلکه او را واداشت که به ایران حمله کند و خود با کوشش و سعی تمام، در جنگ با مملکت خویش شرکت کرد. در همدان، خانهٔ زن برادر خود بهرام میرزا را در سال ۹۵۵ هـ.ق. غارت کرد، بعد خواست به‌سوی یزد رهسپار شود و سکنهٔ آنجا را قتل‌عام کند، اما در سال بعد برادرش بهرام او را شکست داد و گرفتار نمود و به شاه طهماسب تسلیم کرد».
شکست و دستگیری

القاسب میرزا چون از پیروزی ناامید شده‌بود از راه قلعه بیات به بغداد رفت. سلطان سلیمان، القاسب را به نزد خود خواند، اما وی از رفتن به نزد او خودداری کرد. سلطان عثمانی عده‌ای را برای جنگ به‌سوی او فرستاد و القاسب میرزا به‌سوی ولایت اردلان  اذربایجان گریخت. در حوالی مریوان با قزلباش‌ها جنگید و شکست سختی خورد و سپاهیانش نابود شدند. القاسب میرزا به نزد سرخاب، حاکم اردلان رفت، ولی سرخاب به حکم شاه تهماسب، القاسب میرزا را به شاه نعمت‌اللّه یزدی ـ شوهرخواهر القاسب میرزا ـ سپرد تا به نزد شاه ببرد.
زندانی شدن و مرگ

شاه تهماسب یکم به‌دلیل عِرق برادری از کشتن القاسب میرزا صرف‌نظر کرد، ولی چون به او اعتماد نداشت، به صلاحدید ریش‌سفیدان صوفی، او را در قلعه الموت محبوس ساخت. این بنا بر روایت تذکرهٔ شاه تهماسب است، اما صاحب کتاب احسن‌التواریخ، محبس او را قلعه قهقهه دانسته و می‌گوید: «پس از یک هفته در آنجا هلاک شد».
در حقیقت، پس از مدتی او از دژ قهقهه به قلعهٔ الموت فرستاده شد و در آنجا چند تن که پدرشان به دست القاسب میرزا کشته شده‌بودند به زندان راه یافتند و او را در سال ۹۲۹ خ./۹۵۷ ق. کشتند.
شاه تهماسب یکم دربارهٔ این رویداد می‌گوید: «بعد از چند روز دیدم که از من ایمن نیست و دائم به‌تفکر است. او را همراه ابراهیم خان و حسن بیک یوزباشی کرده به قلعه فرستادم. ایشان او را به قلعهٔ الموت برده، حبس کرده، آمدند. پس از شش روز جمعی که در قلعه او را نگاه می‌داشتند غافل گردیدند و دو سه نفر که در آنجا بودند و القاسب میرزا پدر ایشان را کشته بود ایشان هم به قصاص پدر خود، او را از قلعه به زیر انداختند. بعد از مردن او عالم امن شد».
دو پسر القاسب میرزا به همراه سام میرزا و دو پسرش که در قلعه قهقهه محبوس بودند در ماه جمادی الثانی ۹۷۵ قمری به فرمان شاه تهماسب به قتل رسیدند.
اشعار القاسب میرزا

القاسب میرزا، مانند پدر و برادرانش، طبع شعر هم داشته‌است. این رباعی از اوست:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چون شیر درنده در شکاریم همه |  | دائم به هوای خویش یاریم همه |
| چون پرده ز روی کار ما برخیزد |  | معلوم شود که در چه کاریم همه |
این مَطلع قصیده نیز از اوست:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| منم که نیست مرا در جهان نظیر و همال |  | به رزم دشمن جانم، به بزم دشمن مال |
بوز، ازبکستان

| بوز Boʻz  / بۉز | بوز Boʻz  / بۉز |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
بوزجایگاه در نقشه: بوزجایگاه در نقشه
مختصات: ۴۰°۴۱′۰۰″ شمالی ۷۱°۵۵′۰۰″ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۶۸۳۳۳°شمالی ۷۱٫۹۱۶۶۷°شرقی﻿ / 40.68333; 71.91667: مختصات: ۴۰°۴۱′۰۰″ شمالی ۷۱°۵۵′۰۰″ شرقی﻿ / ﻿۴۰٫۶۸۳۳۳°شمالی ۷۱٫۹۱۶۶۷°شرقی﻿ / 40.68333; 71.91667
کشور:  ازبکستان
ولایت: ولایت اندیجان
ناحیه: شهرستان بوستان
تاسیس: ۱۹۸۳
جمعیت (۱۹۸۹): جمعیت (۱۹۸۹)
 • کل: ۹۲۹۴
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵ (زمان ازبکستان)
بوز (به ازبکی: Boʻz) یک منطقهٔ مسکونی در ازبکستان است که در شهرستان بوستان واقع شده‌است. بوز ۹٬۲۹۴ نفر جمعیت دارد.
معابد غار ماهابالی پورام

| 0 | 1 |
| --- | --- |
معابد غار ماهابالی پورام: معابد غار ماهابالی پورام
موقعیت در هند: موقعیت در هند
مختصات: ۱۲°۳۷′۰۰″شمالی ۸۰°۱۱′۳۰″شرقی﻿ / ﻿۱۲٫۶۱۶۷°شمالی ۸۰٫۱۹۱۷°شرقی﻿ / 12.6167; 80.1917
معابد غار ماهابالی پورام بخشی از مجموعه تاریخی ماهابالی پورام هستند که در تپه واقع در شهر
مشرف به ساحل کوروماندل از خلیج بنگال در بخش کانچی‌پورم در تامیل نادو، هند قرار دارند. این غارها در قرن ۷ میلادی به سبک مامله ای از دوره پالوا برش خورده و با تابلوهایی تزئین شده‌اند. آنها از معابد غار آدیرانچاندا که مربوط به دوره ماهندراورمن قرن هشتم است، تفکیک شده‌اند. بقایای دیده شده در غارها همچنین حاکی از آن است که در هنگام ساخت، آنها گچ کاری شده و رنگ آمیزی شده‌اند. یکی از برجسته‌ترین مجسمه‌ها در غار، الهه دورگا (شکلی از الهه شاکتی) است که یک شاهکار از هنر هند در نظر گرفته شده است. بسیاری از غارهای دوره پالاوا ناقص مانده‌اند. روش ایجاد این غارها شامل ایجاد چهره صخره ای صاف، سپس بریدن ستون‌ها از بین جنس صخره‌های صیقلی با اندازه مورد نیاز و سپس حکاکی برجسته بر روی دیواره‌های غار است.
بعضی از معابد غار در یونسکو ثبت شده‌اند و برخی دیگر مانند کونری مانتاپا، یالی مانتاپا و مانتیاپا کوتاییال در این فهرست قرار ندارند. تمام غارها در اینجا دارای یک نقشه ساده و سبک معماری زیبا هستند. و بخشی از مجموعه تاریخی ماهابالی پورام هستند که از سال ۱۹۸۴ به عنوان میراث جهانی یونسکو معرفی شد.
در ماهابالی پورام بناهای سنگی بسیار زیادی وجود دارد. یونسکو از اصطلاح "cut-ins" برای اشاره به غارهای صخره ای استفاده می‌کند که به عنوان معابد استفاده می‌شوند؛ و از اصطلاح "cut-outs" برای مونولیت‌های گرانیتی برش داده شده که به عنوان معابد استفاده نمی‌شوند استفاده می‌کنند.
جغرافیا

اکنون در بخش کانچی‌پورم، آنها تقریباً ۵۸ کیلومتر از شهر چنای (قبلاً مادراس) و حدود ۳۲ کیلومتر از چینگلفت فاصله دارند.
.
تاریخ

غارها بیانگر معماری به سبک انتقالی است که در زمان حکومت پادشاهان مأندرا وارمن اول و رجاسیما به نام مامالا معروف شده‌اند و این سبک توسط پسرش پارامشواروارمن اول ادامه یافته‌است. تحقیقات تاریخی نیز تأیید کرده‌است که شهر مهابالی پورام پس از آن که به نام ممالا نامگذاری شده تأسیس شده‌است و غارها و راهروها به دوره او مربوط به سال ۶۵۰ میلادی است. این مسئله که مهابالی پورام بندری شلوغ بود و در دوران حکومت ماسالا مرفه بود، گواه این واقعیت است که شوان‌زانگ، مسافر چینی در سال ۶۴۲ میلادی در اینجا به عنوان میهمان دربار عظمت شهر و پادشاه آن را ثبت کرد.
طرح

معابد غار، معابد یکپارچه و معابد ساختاری مجسمه پالوا متفاوت هستند. در مقایسه با غارهای آجانتا، ابعاد کمتری دارند و نقشه‌های ساده ای دارند. ستون‌ها باریک و چند وجهی هستند.
نشانه‌ها > کریشنا

معبد غار کریشنا مربوط به اواسط قرن هفتم است. ورودی آن با ستونهایی منتهی به یک سالن دیده می‌شود. حکاکی قابل توجه در داخل غار یک تابلو تراشیده شده‌است.
نشانه‌ها > ماهیشاسوراماردینی

معبد غار ماهیشاسورا مردینی نزدیک به فانوس دریایی در بالای تپه است. این شهر دارای دو نقاشی حکاکی شده دورگا، الهه مادر در هر دو انتهای سالن طولانی غار است که بر روی شیر خود سوار شده‌است یا وسیله نقلیه خود را با تمام سلاح‌ها نشان می‌دهد. یک اتاق نیز وجود دارد که یک نقاشی حک شده از ویشنو را نشان می‌دهد.
ویشنو در یک موقعیت خلوت بر روی مار در معبد غار ماهیشاسوراماردینی قرار داشت.
مهره (فیلم ۱۳۷۷)

| مهره | مهره |
| --- | --- |
کارگردان: محمدعلی سجادی
تهیه‌کننده: سیما فیلم
نویسنده: محمدعلی سجادی
بازیگران: آتنه فقیه نصیری بهزاد فراهانی عباس شادروان فیروز بهجت محمدی مصطفی سجادی محمود جعفری
موسیقی: محمدرضا علیقلی
فیلم‌بردار: علی لقمانی
تدوین‌گر: محمدعلی سجادی
شرکت تولید: سیما فیلم
تاریخ‌های انتشار: ۱۳۷۷
مدت زمان: ۹۰دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی
مهره فیلمی به کارگردانی و نویسندگی محمدعلی سجادی ساختهٔ سال ۱۳۷۷ است.
بازیگران

آتنه فقیه نصیری
بهزاد فراهانی
عباس شادروان
فیروز بهجت محمدی
مصطفی سجادی
هاشم باطبی
احمد آقالو
فهیمه رحیم نیا
شقایق فراهانی
کامران ملک مطیعی
عطیه غبیشاوی
عزت‌الله جامعی ندوشن
سینا اسدی
مژگان موسوی
علی فاطمی پور
حشمت اله قلی‌زاده
محمد معتمدی
عزت منصوری
علی سالاریان