stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
آتش‌بس ۲۰۲۳ جنگ غزه

آتش‌بس ۲۰۲۳ جنگ غزه، آتش‌بسی موقت در جنگ اسرائیل و حماس بود که در بازهٔ ۲۴ تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۳ برای مبادله گروگان‌های شبه‌نظامیان با اسرای فلسطینی با میانجی‌گری قطر، مصر و ایالات متحده آمریکا انجام شد. هر دو طرف با وقفه چهار روزه در درگیری موافقت کردند و تمدید آتش‌بس مشروط به آزادی گروگان‌های بیشتر شد. در اسرائیل این معامله، با عنوان عملیات درهای آسمان نامیده شد (عبری: דלתות שמיים‎) و به‌طور یک برنامه فرعی، برای بازپس گرفتن اتباع خارجی، بنام عملیات دست خواهر (عبری: יד אחות‎ نامیده شد).
این آتش‌بس، آزادی ۵۰ گروگان در غزه را در ازای ۱۵۰ اسیر فلسطینی که در اسرائیل به اتهام جرایمی از جمله حمایت از تروریسم، اعمال خشونت‌آمیز و پرتاب سنگ متهم شده بودند، الزامی می‌کرد. در جریان آتش‌بس، طرفین بر ورود کمک‌های بشردوستانه به منطقه محاصره شده توافق کردند.
پس زمینه

سابقه تبادل اسرا در درگیری فلسطین و اسرائیل وجود دارد که قابل توجه‌ترین آنها، تبادل اسرای گیلاد شالیت در سال ۲۰۱۱ است.
قبل از جنگ سال ۲۰۲۳، اسرائیل بیش از ۵۲۰۰ فلسطینی را به عنوان اسیر جنگی نگه داشته بود که حداقل ۱۷۰ نفر از آنها کودک بودند. حدود ۱۳۱۰ فلسطینی نیز در بازداشت اداری نگهداری می‌شدند. این روشی بود که به اسرائیل اجازه می‌داد که فلسطینی‌ها را به‌طور نامحدود و بدون اتهام یا محاکمه، بازداشت کند.  تا نوامبر ۲۰۲۳، تعداد اسیران فلسطینی به ۱۰۰۰۰ افزایش یافت.
پس از اخراج چندین هزار کارگر بازداشتی غزه، یک کمیسیون فلسطینی مربوط به رسیدگی به امور اسیران و من جمله اسیران سابق، تعداد آنها را حدود ۸۳۰۰ نفر اعلام کرد. برخی از آنها توسط مقامات اسرائیلی، به جرم تروریسم محکوم شده بودند. گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در مورد سرزمین‌های اشغالی فلسطین، بسیاری از محکومیت‌ها را ناشی از «تخلفات متعدد و مکرر به حقوق بین‌الملل و از جمله، نقض آیین دادرسی قانونی که حقانیت اجرای عدالت توسط قدرت اشغالگر را خدشه دار می‌کند» توصیف می‌کند. در مجموع، از سال ۱۹۶۷ تاکنون، اسرائیل یک میلیون فلسطینی متجاوز و تروریست را دستگیر کرده است. ۴۰ درصد از مردان فلسطینی، در مقطعی از زندگی خود، بخاطر اقدامات تجاوزکارانه و عملیات تروریستی، توسط اسرائیل زندانی شده‌اند.
مذاکرات

حماس قراردادی بنام «همه برای همه» پیشنهاد داد. پیشنهاد ارائه شده توسط حماس، شامل آزاد کردن همه گروگان‌هایی که در غزه نگهداری می‌شدند بود که در ازای آن، حماس، آزادی هزاران فلسطینی را که به جرم‌های مختلف و سنگین در زندان‌های اسرائیل به‌سر می‌بردند، درخواست کرد.
در ۱۳ نوامبر گزارش شد که حماس به میانجی‌های کشور قطر گفته است که این گروه، مایل است تا ۷۰ زن و کودک گروگان گرفته شده را که در غزه به اسارت گرفته شده‌اند، در قبال یک آتش‌بس پنج روزه و بازای آزادی ۲۷۵ زن و کودک که در اسارت اسرائیل به سر می‌برند، آزاد کند.
در ۲۲ نوامبر اعلام شد که اسرائیل و حماس در مورد آتش‌بس و آزادی ۵۰ گروگان به توافق رسیده‌اند و در عوض، دولت اسرائیل، ۱۵۰ اسیر فلسطینی را آزاد خواهد کرد. حماس اذعان کرده است که کودکان جزء اصلی گروگان‌های آزاد شده خواهند بود.
در ۲ دسامبر و چند روز پس از فروپاشی آتش‌بس بین اسرائیل و حماس، صالح العاروری، معاون رئیس دفتر سیاسی حماس، اظهار داشت، تا زمانی که آتش‌بس در غزه برقرار نشود، هیچ اسیر یا گروگان دیگری با اسرائیل مبادله نخواهد شد.
توافق

توافق آتش‌بس پس از مذاکرات فشرده با میانجیگری قطر حاصل شد. به عنوان بخشی از این توافق، حماس با آزادی حدود ۵۰ گروگان، کودکان و زنان غیرنظامی موافقت کرد. در مقابل، اسرائیل با توقف موقت درگیری‌ها موافقت کرد و اجازه داد کمک‌های بشردوستانه وارد غزه شود.
آزادی اسیران فلسطینی توسط اسرائیل

به عنوان بخشی از این تبادل نظر، ۱۵۰ زن و کودک فلسطینی، در طی چند روز از زندان‌های اسرائیل آزاد شدند. تا ۲۸ نوامبر ۲۰۲۳، ۱۸۰ زندانی از میان فهرست ۳۰۰ زندانی فلسطینی، آزاد شدند. اسراء جعبیس و عهد تمیمی از جمله زندانیان برجسته آزاد شده این گروه بودند. مقامات اسرائیلی، به سمت اتوبوس‌های حامل زندانیان آزاد شده گاز اشک آور پرتاب کردند. تا پایان آتش‌بس موقت، اسرائیل ۲۴۰ زندانی را آزاد کرد که از این تعداد، ۱۰۷ نفر، زیر سن ۱۸ سال بودند و سه چهارم آنها، به جرمی محکوم نشده بودند، زیرا منتظر محاکمه خود در دادگاه‌های نظامی بودند.
انجمن اسیران فلسطینی اعلام کرد که از زمان آغاز آتش‌بس، تعداد فلسطینیان بازداشت شده، بیشتر از تعداد آزادشدگان آنها بوده است. الجزیره گزارش داد که به ازای هر فلسطینی آزاد شده، یک فلسطینی دیگر دستگیر شده است. در ۲۷ فوریه ۲۰۲۴، پسر نوجوانی که در جریان مبادله زندانیان آزاد شده بود، توسط نیروهای اسرائیلی و بخاطر عملیات تروریستی، دوباره دستگیر شد. در ۲۱ مارس، پسر نوجوان دیگری که در جریان مبادله آزاد شد، در جریان یورش به خانه خانواده اش، دوباره دستگیر شد.
در ۱۲ اوت ۲۰۲۴، طارق داوود ۱۸ ساله که در جریان مبادله اسرا آزاد شده بود، یک حمله تروریستی انجام داد که در طی آن، یک مرد اسرائیلی را به همراه دو فلسطینی به ضرب گلوله، به شدت مجروح کرد. وی به ضرب گلوله نیروهای اسرائیلی کشته شد. در ۱۵ اوت ۲۰۲۴، یکی از زندانیانی که در جریان مبادله اسرا آزاد شد، در حمله پهپادهای اسرائیلی و در حین حمله به نیروهای اسرائیلی، در جریان یک سری عملیات ضد تروریستی، در اردوگاه آوارگان بالاتا کشته شد.
حوادث در زمان آتش‌بس

در ساعات آغازین آتش‌بس، الجزیره انگلیسی گزارش داد که ارتش اسرائیل به سوی فلسطینی‌هایی که به شهر غزه بازگشته بودند، آتش گشود.
وضعیت زندانیان

بسیاری از اسرای فلسطینی در اسراییل، در بازداشت اداری نگهداری می‌شوند که به دلیل جرائمی مانند سخنرانیهای تحریک آمیز و اعتراضات خشونت بار و رفتارهای وحشیانه، دستگیر شده‌اند. تخمین زده می‌شود که حدود ۲۰۰۰ فلسطینی، بدون ایراد هیچ اتهامی علیه آنها، در زندان‌های اسرائیل نگهداری می‌شوند و همه افرادی که متهم هستند، در بیش از ۹۹ از موارد، با محکومیت در دادگاه‌های نظامی اسرائیل روبرو هستند. مقامات اسرائیلی، همه زندانیان آزاد شده را «تروریست» نامیده‌اند. آنها به دلیل «جرایم مختلف مربوط به امنیت اسرائیل» از پرتاب سنگ گرفته تا حمایت از تروریسم و اقدام به قتل و سایر عملیات تروریستی بازداشت شده‌اند.
از ۳۰۰ زندانی که در ابتدا آزادی آنها پیشنهاد شده بود، ۱۲۴ نفر زیر ۱۸ سال و ۱۴۶ نفر دیگر ۱۸ ساله بودند که بسیاری از آنها نیز در زندان، به سن ۱۸ سالگی رسیده بودند. از ۲۴۰ زندانی آزاد شده، ۱۰۷ نفر از بین آنها ۱۴ تا ۱۷ سال سن داشتند. از ۱۰۴ پسر زندانی، ۵ نفر ۱۴ ساله و از بین دخترها، ۳ دختر ۱۶ و ۱۷ ساله بودند. ۱۳۳ اسیر باقیمانده، بزرگسال بودند. در بین آنها، ۶۵ جوان ۱۸ ساله بودند، به جز یک نفر که در زندان ۱۹ ساله شد و نیز، ۶۸ زن دیگر در سنین مختلف.
در ۲۴ ژانویه ۲۰۲۴، اسرائیل یک نوجوان را که به عنوان بخشی از مبادله اسرا آزاد شده بود، دوباره دستگیر کرد که خشم گروه‌های فلسطینی، از جمله انجمن اسیران فلسطینی را برانگیخت، زیرا دستگیری مجدد این پسر را، «نقض آشکار» شروط مندرجه در قرارداد مبادله می‌دانستند. به گفته اسرائیل، این جوان هفده ساله، پس از آزادی، دست به «فعالیت‌های تروریستی» زده بود.
شرایط در زندان

زندانیان آزاد شده، بدرفتاری و کمبود آب و غذای سالم در زندان‌های اسرائیل را توصیف می‌کنند. یکی از زندانیان آزاد شده اظهار داشت: «ما شکنجه شده‌ایم.» زندانیان آزاد شده، با بیان اینکه واحدهای سرکوب زندان، هر روز زندانیان را مورد ضرب و شتم قرار می‌دهند، اظهار داشتند که شرایط زندان‌های اسرائیل، از زمان شروع درگیری در ۷ اکتبر، برای زندانیان فلسطینی بدتر شده است. یک پسر ۱۷ ساله اظهار داشت: پتوها و بالش‌ها، لباس‌های یدکی و روکش پنجره‌های کودکان زندانی برداشته شده است. اسرائیل گفت که از این ادعاها اطلاعی ندارد، اما اعلام کرد که تمام حقوق اولیه مندرج در قانون اعمال شده است و «زندانیان و بازداشت شدگان، حق دارند شکایت خود را ارائه دهند که در اینصورت، توسط مقامات رسمی به‌طور کامل مورد بررسی قرار خواهد گرفت». یک زندانی زن آزاد شده اظهار داشت که اسرائیل، زندانیان را از غذا، دارو و خواب محروم کرده است. یکی از نوجوانان تعریف می‌کند که پزشک زندان، زمانی که پسر برای جراحت دستش دارو می‌خواست، باو خندید. پسر نوجوان دیگری توضیح داد که توسط یک افسر زندان که چکمه‌های فولادی پوشیده بود، برهنه شد و به او لگد زده شد. سایر زندانیان آزاد شده گزارش دادند که با گاز اشک آور، ضرب و شتم، اسپری فلفل و تهدید با اسلحه مواجه شده‌اند. برخی، از جمله نویسنده و روزنامه‌نگار فلسطینیلمی خاطر، گزارش دادند که مورد تهدید به تجاوز جنسی و حمله سگ‌های دهان بسته قرار گرفته‌اند.
سازمان عفو بین‌الملل، از تاریخ ۷ اکتبر، «شکنجه و سایر بدرفتاری‌ها» در زندان‌های اسرائیل را توصیف کرده که در طی آن، حداقل شش زندانی کشته شده‌اند. یک وکیل در آدامیر اظهار داشت که از زمان حمله ۷ اکتبر، زندانیان از مراقبت‌های پزشکی، غذا و آب، ملاقات با خانواده و ملاقات وکیل محروم بوده‌اند. مادر یک نوجوان فلسطینی آزاد شده، از صلیب سرخ خواست تا شرایط زندانهای اسرائیل را بررسی کند.
شواهد جمع‌آوری شده از زنان آزاد شده توسط بتسلیم، نشان می‌دهد که آنها با خشونت شدید و حتی تهدید به تجاوز روبرو شده‌اند.
محدودیت در گفتار و حرکت

اسرای آزاد شده فلسطینی، در بیانیه ایتامار بن گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، به اسرای آزاد شده فلسطینی هشدار داده بودند که آزادی خود را جشن نگیرند وگرنه، به زندان بازگردانده خواهند شد. زندانیان آزاد شده، همچنین از فعالیتهای سیاسی، انتشار مطالب سیاسی در شبکه‌های اجتماعی یا شرکت در هرگونه تظاهراتی منع شده‌اند.
مقامات اسرائیلی، به یکی از نوجوانان آزاد شده گفته‌اند که "اجازه ندارد از خانه خود خارج شود، هیچ علامت یا بانری ایجاد کند و اگر هر یک از این قوانین زیر پا گذاشته شود، او دوباره دستگیر شده و آزادیش از وی سلب خواهد شد. پلیس اسرائیل به سوی خانواده زندانیان و حامیان آنها که در بیرون زندان اوفر منتظر بودند، گاز اشک‌آور پرتاب کرد. ساکنان اورشلیم شرقی از «سرکوبی» پیش از آزادی زندانیان خبر دادند. بنا بر گزارش‌ها، حملات اسرائیل به بیتونیا قبل از آزادی زندانیان، برای جلوگیری از برگزاری جشن‌های آنها انجام شد.
آزادی گروگان‌های اسرائیلی توسط حماس

مهم‌ترین بخش توافق آتش‌بس مربوط به آزادی گروگان‌ها بود. تمدید آتش‌بس مشروط به آزادی گروگان‌ها در دسته‌های کوچک هر ۲۴ ساعت شده بود. در ۲۴ نوامبر ۲۰۲۳، دولت اسرائیل تأیید کرد که ۱۳ گروگان اسرائیلی آزاد شده‌اند. سرتا تاویسین، نخست‌وزیر تایلند، در شبکه‌های اجتماعی تأیید کرد که ۱۲ گروگان تایلندی از غزه آزاد شده‌اند. بعداً در همان روز گزارش شد که از ۲۴ گروگانی که در ۲۴ نوامبر آزاد شدند، در بین آنها ۱۳ شهروند اسرائیلی (که برخی از آنها دو تابعیتی بودند)، ۱۰ شهروند تایلندی و یک شهروند فیلیپینی بودند. این گزارش، توسط وزارت امور خارجه قطر صادر شد. بنا به این گزارش‌ها، تعدادی از شهروندان تایلندی، خارج از توافق آتش‌بس آزاد شدند. تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۳، تعداد ۱۰۵ غیرنظامی آزاد شدند که شامل ۸۱ نفر از اسرائیل، ۲۳ نفر از تایلند و یک نفر از فیلیپین بودند.
رسیدگی به گروگان‌ها

گروگان‌ها پس از آزادی، از طریق پست بازرسی رفح، ابتدا به مصر و سپس به اسرائیل منتقل شدند. سپس، قبل از فرستادن آنها به ۵ بیمارستان مختلف، برای بررسی وضع سلامتی جسمی و روحی، به پایگاه "هاتزریم" منتقل می‌شوند. متخصصان وزارت رفاه اجتماعی اسرائیل و روانشناسان، دستورالعمل‌هایی را در مورد نحوه رفتار سربازان در موقعیت‌های مختلف و هنگام برقراری ارتباط با کودکان گروگان گرفته شده بازگشته، تهیه کرده‌اند. شخص پاسخگو، نباید بدون رضایت کودک، او را لمس کند و به سؤالات "مادر کجاست؟ کی بابا را خواهم دید؟"، باید از پاسخ‌هایی استفاده کند که مانند واژه‌های زیر باشند: "عزیزم، متاسفم، نمی‌دانم، وظیفه من این است که شما را به اسرائیل و به مکان امنی بیاورم تا افرادی را که می‌شناسید و منتظر شما هستند به شما جواب بدهند، آنها به تمام سوالات شما پاسخ خواهند داد".
همچنین پیشنهاد شد که تا حد امکان، از نام کودکان در هنگام صحبت با آنها استفاده شود. دستورالعمل‌های غذایی نیز برای آزاد شدگان تهیه شد و مقرراتی در مورد عدم بازجویی از کودکان آزاد شده وضع گردید. ضمناً برای مراقبت از آنها، فقط اجازه رسیدگی برای پزشکان زن صادر شد.
شرایط گروگان‌ها

از ۲۴ گروگان اولیه، همگی در «حالت خوب» گزارش شده بودند. بعداً گزارش شد که اکثر آنها در وضعیت جسمانی خوبی بودند، اما به برخی از آنها دستور داده شد تا در بیمارستان بمانند. تعداد کمی از گروگان‌های آزاد شده، از تجربیات خود صحبت کرده‌اند، آن‌هایی که در این مورد صحبت کرده‌اند، گفته‌اند که در مکان‌های شلوغ، بدون برق و بدون تشک نگهداری شده‌اند.
به گروگان‌ها، غذاهای بسیار کمی داده می‌شد و به برخی از آنها، روزانه فقط یک تکه نان یا مقدار کمی مرغ، برنج، نان، حمص کنسرو شده، پنیر و چای داده می‌شد. بر اساس گزارش‌ها، برخی از کودکان گروگان گرفته شده، مجبور به تماشای فیلم حملات ۷ اکتبر حماس شدند. یک گروگان ۷۸ ساله آزاد شده به کانال ۱۳ گفت: «ما خوب بودیم.»
یک زن ۸۵ ساله به مجله تایم گفت: «با اسرا به خوبی رفتار شد و مراقبت‌های پزشکی، از جمله دارو دریافت کردیم. نگهبانان شرایط محیط را تمیز نگه می‌داشتند.» عمه یک گروگان ۱۲ ساله آزاد شده گفت، که این کودک توسط جنگجویان حماس مورد ضرب و شتم قرار گرفت و افزود که کودکان گریان را با اسلحه تهدید می‌کردند که سکوت کنند. به گفته یک گروگان آزاد شده تایلندی، گروگان‌های اسرائیلی که با او نگهداری می‌شدند، مورد آزار و اذیت ربایندگان قرار گرفتند و از جمله با کابل‌های برق، آنها را مورد ضرب و شتم قرار می‌دادند. او افزود که همه آنها خیلی کم‌تغذیه می‌شدند. معمولاً یک نان پیتا در روز به آنها داده می‌شد و در طول تقریباً دو ماه، فقط یک بار اجازه دوش گرفتن داشتند.
به گفته وزارت بهداری اسرائیل، برخی از زنان مسن آزاد شده، در طول مدت اسارت خود، بین ۸ تا ۱۵ کیلوگرم وزن کم کرده بودند.
محل‌های نگهداری

گروگان‌ها در مکان‌های مختلف نگهداری می‌شدند. برخی از آنها در شبکه تونل حماس و برخی دیگر در اقامتگاه‌های غیرنظامی نگهداری می‌شدند که از سوی مردم محلی کنترل می‌شدند یا بنا به گزارش‌ها، توسط مردم ارائه شده بودند.
یکی از گروگان‌ها، ورود به خانه‌ای را توصیف کرد که ساکنان آن، آنقدر سریع آن را رها کرده بودند که ماشین لباس‌شویی هنوز کار می‌کرد، در حالی که یکی دیگر گفت که توسط یک معلم اونروا، در اتاق زیر شیروانی نگهداری می‌شد و سومی اظهار کرد که توسط یک معلم «اونروا» نگهداری می‌شد. دکتر «اونروا» در غزه، در واکنش به این گزارشها، آنها را بی اساس خواند و خواستار حذف آن شد. به گزارش جروزالم پست، یک یادداشت اجتماعی در توییتر، مونتاژ گزارش شده وجود موشک‌ها در مدارس «اونروا» را تشریح کرد و معلمان «اونروا» برطبق گزارش‌ها، در حال جشن گرفتن قتل‌عام حماس در ۷ اکتبر بودند.
به گفته انجمن گروگان‌ها و خانواده‌های گمشده، گروگان‌های زن، در قفس نگهداری می‌شدند.
مدرسه در ایران

مدرسهٔ رشدیه
مدارس کپری و چادری در جنوب استان کرمان، ایران
مدرسه در ایران از زمان قاجار به صورت نوین کرد تا پیش از آن آموزش در سده‌های ۱۲ و ۱۳ ه‍.ق در مکتب‌خانه‌ها و مدارس دینی ایران در حدی بود که افراد خواندن و نوشتن و حداکثر احکام دینی را بیاموزند. اما بیشتر آن‌ها فقط علومی را فرا می‌گرفتند که مربوط به مسائل دینی و مذهبی، ادبیات، حساب و هندسه، فلسفه، اخترشناسی و دیگر علوم در سطح معینی بود و با علوم نو آشنایی زیادی پیدا نمی‌کردند. این مسئله موجب می‌شد به نیازهای روز جامعه مانند صنعت، کشاورزی، پزشکی و علوم نظامی توجه چندانی نشود. حال‌ آن که در اروپا، وقوع رنسانس و انقلاب صنعتی در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی و پیشرفت روزافزون اروپایی‌ها در علوم نو موجب شد تا آنان به برتری چشمگیری در صنایع نو و احداث کارخانه‌ها و ادوات جنگی دست یابند.
به صورت کلی ساخت مدرسه در ایران باعث رونق و پیشرفت زیاد علمی در کشور شد
نخستین مدارس نوین ایران

دبیرستان ادب اصفهان توسط یک کشیش به نام دکتر رابرت بروس انگلیسی در حدود سال ۱۲۴۰ (خورشیدی)در محله جلفای اصفهان بنیان  نهاده و افتتاح  شد. دکتر بروس یکی از مأموران انگلیسی بود که در راه سفر به هندوستان با قحطی اصفهان مواجه شد و از رفتن به لاهور و هندوستان صرف نظر کرد و این مدرسه را در جلفا به وجود آورد. پس از بروس، اسقف ادوارد استیورت ، یا استوارت از نیوزیلند به ایران آمد و در سال ۱۲۷۲ کالج را از جلفا به خانه امین الشریعه واقع درخیابان حاج امین التجار در املاک وباغهای مابین نهر فرشادی و دارالحکومه  به مساحت یکصد جریب (استانداری امروز) (خیابان هشت بهشت) منتقل کرد.[۳] این اسقف در مدت ۱۷ سال مدرسه را اداره کرد تا در سال ۱۲۹۰ به انگلیس رفت و فوت شد.[۲] پس از اسقف استیورت آقایان الیس و واکر و ولینتن به ریاست رسیدند.اولین دبیرستان دخترانه نیز دبیرستان بهشت آیین بود که در باغ شمالی دبیرستان ادب  بوده که 30سال بعد از دبیرستان ادب بعنوان یکی مدارس نوین در ایران که از مهد کودک تا دانشسرا ویژه دختران تاسیس شد و از  از دوران محمدشاه قاجار شکل گرفتند. دومین  مدرسه   را کشیشی آمریکایی به‌نام پرکینز در ارومیه در سال ۱۲۵۴  ساخت که در آن افزون‌بر برخی دانش‌های جدید، قالی‌بافی و آهنگری نیز به کودکان تعلیم داده می‌شد و دومین مدرسه را اوژن بوره (کشیش فرانسوی) در سال ۱۲۵۵ در تبریز بنا کرد. بوره به‌دنبال آن بود که دارالفنونی تأسیس کند و ایرانیان را از هر قوم و مذهبی با علوم جدید و زبان فرانسوی آشنا کند. او تمام مخارج مدرسه را خودش می‌پرداخت. بعدها مدرسهٔ دیگری به نام باتومیا در جلفای اصفهان توسط بوره تأسیس شد.
در سال‌های سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار، با وجود اینکه مدرسهٔ دارالفنون بازگشایی شد، اما اقدامات آموزشی در همین حد باقی ماند و دانش‌آموزان دورهٔ ابتدایی کماکان در مکتب‌خانه‌ها آموزش می‌دیدند. اما از ابتدای سلطنت مظفرالدین ش جااه، به علت آشنا شدن بیشتر مردم با محیط فرنگستان و رواج افکار جمعی از ثروتمندان که ضمناً خود را جزو طبقهٔ روشنفکر می‌دانستند به تأسیس مدارس ابتدایی و متوسطه اقدام کردند و در کار ایجاد مدارس نوین به سبک اروپایی پیشقدم شدند.
این‌ها همه جدا از تلاش‌های میرزا حسن رشدیه از بنیانگذاران مدارس نوین برای ایجاد مدرسه در شهرهای تبریز، مشهد و تهران است که شاید چون ایرانی بود، با سرزنش‌ها و آزار هموطنان مواجه شد.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه علمیه درمیان

مدرسه علمیه درمیان مربوط به دوره افشاریان ( ۱۱۱۴–۱۱۷۴ شمسی) است و در شهرستان درمیان، بخش مرکزی، دهستان درمیان، روستای درمیان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳ بهمن ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۷۳۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه دارالفنون

دارالفنون نام مدرسه متوسطه‌ای بود که به ابتکار میرزا تقی خان امیرکبیر در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار برای آموزش علوم و فنون جدید در تهران تأسیس شد. این مرکز اولین دانشکده علوم نظامی ایران به سبک مدارس عالی اروپا بود.دبیرستان ادب اصفهان در سال ۱۲۴۰ توسط دکتر بروس انگلیسی بنیان و رسماً در سال ۱۲۴۹ تاکنون بعنوان دبیرستان و کالج با داشتن ۳ رشته به صورت کمپلکس و پانسیون در تاریخ ایران  بعنوان ماندگارترین مدرسه شناخته میشود
امیر کبیر هفت معلم را در رشته‌های مختلف برای تدریس در این مدرسه از اتریش به ایران آورد.
دارالفنون ۱۳ روز قبل از قتل امیرکبیر یعنی در ششم دی ماه ۱۲۳۰ شمسی افتتاح شد.
شاگردان دارالفنون، لباس مخصوص به خود داشتند. آن‌ها سالی دو دست لباس تابستانی و زمستانی به رایگان دریافت می‌کردند و ناهار را به خرج مدرسه در آنجا می‌خوردند.
آن‌ها کمک هزینه تحصیلی یا مقرری دریافت می‌کردند که این مقرری بعدها قطع شد. گاه به هر شاگرد خوب، انعام نیز داده می‌شد.
رشته‌های تحصیلی در دارالفنون شامل هفت رشته پیاده‌نظام، سواره نظام، توپخانه، پزشکی و جراحی، داروسازی و کانی‌شناسی بود.
در دارالفنون علاوه بر دروس اساسی، درس زبان خارجه برای شاگردان اجباری بود و در آن سه زبان فرانسه، انگلیسی و روسی تدریس می‌شد.
دارالفنون را همچنین می‌توان نخستین دانشگاه در تاریخ مدرن ایران دانست.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه مقدسه تربیت در شیراز

در سال ۱۳۲۶هجری قمری در اثنای انقلاب مشروطه، آقا ملا علیرضا تربیت اولین مدرسه نوین در جنوب ایران و شهر شیراز تأسیس کرد. وی سپس در سال ۱۳۳۸ مدرسه ای دخترانه به نام مدرسه تربیت نسوان به‌طور جداگانه به آن افزود. مدرسه تربیت اولین مدرسه رسماً ثبت شده به سبک جدید در شیراز و جنوب ایران بود که در آن علاوه بر علوم قدیم (نظیر قرآن ،ادبیات فارسی و ریاضیات)، علوم جدید نیز نظیر علم الاحیاء (علوم طبیعی)، جغرافیا و زبان‌های انگلیسی و فرانسه تدریس می‌شد. وی برای تدریس زبان انگلیسی، معلم هندی از هندوستان به شیراز دعوت کرد.
اولین مدارس در شهرهای ایران > دبستان ارفع الدوله

ارفع الدوله (سفیر ایران در یکی از کشورهای اروپایی) با سرمایه شخصی اقدام به ایجاد دبستانی با نام خود نمود که در آن عده ای محصل به صورت شبانه‌روزی و رایگان آموزش می‌دیدند؛ و حتی هزینه لباس و خوراک آنان از سوی بانی مدرسه پرداخت می‌شد.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه رشدیه

مدرسهٔ رشدیه نام مدرسه‌ای است که میرزا حسن رشدیه در سال ۱۲۶۸ شمسی در ششگِلان تبریز تأسیس کرد.
مدرسهٔ رشدیه نخستین دبستان به سبک نوین در ایران بود.
پس از چند سال به‌علت تخریب بنای مدرسه، مدرسهٔ دیگری در کوی «جُبّه‌خانه» ساخته شد. این مدرسه در نهایت به محل کنونی در خیابان ارتش جنوبی تبریز منتقل شد.
رشدیه پس از تلاش‌های فراوان برای ساخت مدارس متعدد در ۹۷ سالگی درگذشت.
وصیت او چنین بود: «مرا در محلی به خاک بسپارید که هر روز شاگردان مدارس از روی گورم بگذرند و از این بابت روحم شاد شود».
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه شوکتیه

مدرسه شوکتیه اولین مؤسسه آموزش در شهرستان بیرجند بود که در ۱۲۶۹ ه‍.ش (از محل موقوفات شوکت‌الملک اول) تحت عنوان حسینیه شوکتیه ساخته شد و در ۱۲۸۲ ه‍.ش تبدیل به مدرسه شد.
این مدرسه پس از دارالفنون تهران و رشدیه تبریز سومین مدرسه بود که آموزش به سبک جدید را در ایران آغاز کرد.
مدرسه شوکتیه ابتدا در مقطع ابتدایی بود که پس از مدتی دبیرستان شوکتیه نیز به آن افزوده شد.
برای تشویق افراد به تحصیل در این مدرسه برای محصلین بی‌بضاعت و خانواده آنها کمک‌های نقدی و جنسی مؤثری در نظر گرفته می‌شد.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه سعادت بوشهر

مدرسه سعادت که در ۱۲۷۸ خورشیدی به سبک نوین آموزشی در بوشهر تأسیس شد، از نظر تاریخی مادر مدارس جنوب ایران محسوب می‌شود.
این مدرسه به دست احمدخان دریابیگی، حکمران وقت بوشهر، تأسیس شد. محمدحسین سعادت و برادرش عبدالکریم سعادت از معلمین اولیه این مدرسه بودند.
به جهت کمک‌های نقدی مظفرالدین شاه که به درخواست دریابیگی صورت گرفت، این مدرسه به سعادت مظفری مشهور شد.
مدرسه سعادت تا سال ۱۳۲۵ هجری قمری منشأ خدمات نوین آموزشی نه تنها در بوشهر و حوزه خلیج فارس بلکه در نجف، کاظمین و بحرین هم بوده به‌طوری که معلمان این مدرسه برای تدریس به شهرهای بندرلنگه، اهواز، بهبهان هم رفته و مدرسه جدید تأسیس کردند.
در مدرسه سعادت بوشهر علما و شخصیت‌های برجسته‌ای تحصیل کردند و افراد فرهیخته‌ای از این مدرسه فارغ‌التحصیل شدند.
چند سالیست که ۱۸ اسفند، سالروز تأسیس مدرسه سعادت، با عنوان روز بوشهر جشن گرفته می‌شود.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه مبارکه بختیاری شهرکرد

در سال ۱۲۹۳ حاج میرزا زیرک نخستین مدرسه به سبک جدید را در شهرکرد بنام مدرسه مبارکه بختیاری افتتاح کرد که بسیاری از فارغ‌التحصیلان آن در طی پنجاه سال اخیر، مقامات مهمی در کشور داشته‌اند. حاج میرزا زیرک، که پدر احمد زیرک زاده از سیاست‌مداران ملی‌گرا و همراه مصدق بود، از سوی سردار اشجع سرپرست دانش‌آموزان بختیاری اعزامی به اروپا شد.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه احمدیه زابل

در زابل، اولین مدرسه به سبک جدید در سال ۱۲۹۸ شمسی، تحت نام مدرسه احمدیه، منتسب به احمدشاه قاجار، به دستور شوکت‌الملک علم و به دست سیدمحمد فرزان افتتاح شد.
دراین مدرسه کودک از کلاس نیم شروع به فراگیری می‌کرد، که مواد درسی آن فقط آشنائی با حروف الفبا بود، در کلاس اول حروف آمیخته به هم را در قالب کلمات به محصل می‌آموختند.
پایه تحصیلی آنچنان قرص و محکم پی‌ریزی می‌شد که محصل در کلاس چهارم قادر به خواندن و حفظ متون پرباری چون گلستان سعدی و کلیله ودمنه بود. در کلاش ششم یا آخرین کلاس مدرسه زبان‌های عربی، انگلیسی و فرانسه نیز تعلیم داده می‌شد.
در آن زمان، در مدرسه شوکتیه بیرجند تا کلاس سوم دبیرستان (سیکل اول) تدریس می‌شد و از آن به بعد محصلین علاقه‌مند ناگزیر بودند تا برای اخذ دیپلم به مدرسه دارالفنون تهران بروند.
چند سال بعد، سید محمد فرزان مدرسه‌ای جدیدی احداث کرد و نام این مدرسه را به مدرسه شاهپور تغییر داد.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه محمدیه بندر لنگه

مدرسه محمدیه که طبق اطلاعات ارائه شده مدیریت آموزش و پرورش شهرستان بندرلنگه بعد از مدارسی مثل دارالفنون تهران و سعادت بوشهر از نخستین مدارس کشور محسوب می‌شود.
این مدرسه سال ۱۲۹۰ شمسی، در زمان نیابت حکومت میرزا عبدالله خان نوری، مدحت‌السلطنه، به مدیریت عبدالحق که از فضلا و ادبای دانا و اهل هندوستان بود تأسیس شد.
مدرسه محمدیه قبل از تأسیس، خانه متروکه و باغی بود که دارای نخلستان و هم‌چنین محل اسکان تفنگچی‌ها و نگه‌داری اسب حکمرانان وقت بندر لنگه بود، مردم شهر لنگه و افراد خیّر آن را بازسازی و نامش را محمدیه که مشتق از نام محمد پیامبر اسلام است، نهادند.
اولین مدارس در شهرهای ایران > مدرسه البرز

دبیرستان البرز (پیشتر: کالج آمریکایی‌ها، کالج البرز)، یکی از مراکز آموزشی معتبر و قدیمی شهر تهران است. این دبیرستان که از نخستین نمادهای آموزشی در ایران است در شمال‌غربی چهارراه کالج، کوچه البرز قرار دارد. دبیرستان البرز بعد از دارالفنون به عنوان یکی از نهادهای آموزشی پرافتخار مطرح است. این دبیرستان به دلیل نمای رشته کوه البرز در پس آن، البرز نام گرفته‌است.
قدمت آموزشی این دبیرستان به سال ۱۲۵۲خورشیدی و تأسیس مدرسه آمریکایی‌ها بازمی‌گردد. این مدرسه ابتدایی در سال ۱۲۷۸خورشیدی همزمان با مدیریت جردن به دبیرستان تبدیل شد و در سال ۱۳۰۱خورشیدی به مکان کنونی خود در چهارراه کالج انتقال یافت و در آن زمان کالج آمریکایی‌ها یا کالج البرز نامیده می‌شد. در سال ۱۳۱۹خورشیدی همزمان با آغاز مدیریت ایرانیان بر آن، دبیرستان البرز نام گرفت. بنای اصلی این دبیرستان از نخستین آثار نیکلای مارکف، معمار تفلیسی است که آثار ماندگار زیادی در ایران دارد. ساختمان مرکزی البرز و ساختمان علوم این دبیرستان جزو آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند. دبیرستان البرز به دلیل قدمت تاریخی و سوابق درخشان علمی، آموزشی و فرهنگی در ۱۶ اسفند سال ۱۳۸۵توسط شورای عالی آموزش و پرورش جزو مدارس ماندگار ایران شناخته شد.
اولین مدارس در شهرهای ایران > اولین مدرسه دولتی کرمان

در سال ۱۲۹۲ شمسی، سید مصطفی خان کاظمی و یک نفر از شاگردان دبیرستان آلیانس فرانسه برای تأسیس مدرسه دولتی به کرمان آمدند و اولین مدرسه را بنا نهادند.
سید مصطفی خان کاظمی در سال ۱۲۹۳ شمسی در سن ۲۸ سالگی به ریاست اداره معارف کرمان منصوب شد و دبستان دولتی احمدی را در دوم بهمن ماه همان سال با کمک اعانه عمومی و ملی تأسیس کرد. به دلیل سلطنت احمد شاه این مدرسه ابتدا به احمدیه یا احمدی موسوم بود. سپس در دوره پهلوی اول به اسم مدرسه پهلوی تغییر نام داد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی به نام دبیرستان امام خمینی معروف شد.
سید مصطفی خان علاوه بر اینکه ریاست اداره معارف و مدیریت مدرسه احمدی را عهده‌دار بود به تدریس تاریخ جغرافیا و اخلاق در مدرسه نیز مشغول بوده‌است.
محل این مدرسه ابتدا در خانه استیجاری و بعداً در عمارت دولتی، معروف به خوابگاه قرار داشت. سپس به محل فعلی دبیرستان امام خمینی انتقال یافت.
از سال ۱۲۹۹ شمسی به تدریج دوره دبیرستان هم در این مدرسه گشایش یافت.