stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
حسین رضاعی

| حسین رضاعی | حسین رضاعی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۲۸۳
درگذشت: ۱۳۷۲ تهران، ایران
پیشه: روان‌پزشک، بنیانگذار بیمارستان روان‌پزشکی رضاعی
منصب: رئیس بخش بیماری‌های روانی بیمارستان پهلوی تهران
همسر: آنه دمورگ
فرزندان: پرویز و کیوان رضاعی
حسین رضائی (۱۲۸۳–۱۳۷۲ تهران) نویسنده، پزشک، استاد دانشگاه و از پیشگامان علم روان‌پزشکی نوین در ایران است. او بیمارستان روانپزشکی رضائی‌ را بنیاد نهاد که تاکنون به عنوان آسایشگاه بیماران روانی،  فعالیت دارد.


او پدر بزرگ کریستف رضائی آهنگ‌ساز و نوازنده پیانو است.
زندگی‌نامه

حسین رضاعی در ۱۲۸۳ شمسی به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در دبستان ثروت (ایرانشهر کنونی) و مدرسه دارالفنون به پایان رساند و پس از اتمام تحصیلات عالیه مدرسه طب، در همان سال همراه با دانشجویان اعزامی برای تکمیل تحصیلات پزشکی به اروپا اعزام و در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه تولوز به تحصیل مشغول شد. در ۱۳۱۲ به عنوان کارورز افتخاری در بیمارستان‌های براکویل که در آن زمان توسط دکتر دید اداره می‌شد کارآموزی کرد و زیر نظر همان استاد، پایان‌نامه خود را دربارهٔ ضعف نیروی حیاتی و افکار هذیانی نوشت و آن را در ۱۳۱۴ با کسب نمره ممتاز، از تصویب هیئت داوران پایان‌نامه گذراند. در سال‌های ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ در کلاس‌های روان‌شناسی و روان‌شناسی مرضی به کارآموزی پرداخت و همچنین در بخش بیماری‌های اعصاب بیمارستان سنت آن (به فرانسوی: Centre hospitalier Sainte-Anne)، نزد پروفسور کلود و دکتر گیرو به عنوان کارورز موقتی کار کرد و کلاس مالاریالوژی را نزد پروفسور برومپت گذراند.
در سال ۱۳۱۶ پس از گرفتن تخصص روان‌پزشکی به ایران بازگشت و ابتدا در سمت پزشک در تیمارستان تهران و بعد به عنوان معاون فنی تیمارستان مشغول به کار شد. در سال ۱۳۱۸ پروفسور شارل ابرلن به ریاست دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران منصوب شد. او علاوه بر شکل‌دادن کرسی‌های مختلف در دانشکده پزشکی، کرسی بیماری‌های روانی را نیز ایجاد کرد و استادی آن را به حسین رضاعی سپرد. اما با وجود ایجاد کرسی مربوط به این رشته، چون بخش روانپزشکی عملاً وجود خارجی نداشت و دانشکده پزشکی دستیار روانپزشکی نمی‌گرفت، حسین رضاعی به ناچار تنها هفته‌ای یک روز به صورت نظری بیماری‌های روانی را برای دانشجویان سال پنجم تدریس می‌کرد.
وی با همراهی عبدالحسین میرسپاسی که یک سال پس از او از فرانسه به ایران بازگشته بود، بین سال‌های ۱۳۱۷ تا ۱۳۱۹ با سعی و کوشش فراوان تیمارستان تهران را به تدریج وسعت دادند و از این رهگذر وضع بیماران روانی که تا پیش از آن در شرایط ناگواری نگهداری می‌شدند، بهبود بخشیده شد.
او در سال ۱۳۱۹ «آسایشگاه روانی دکتر رضاعی» را تأسیس کرد، که بعدها بیمارستان روان‌پزشکی رضاعی نامیده شد. در سال ۱۳۲۴ جهت تکمیل مطالعات علمی به لبنان، فرانسه و سویس مسافرت کرد و در پاریس به عضویت انجمن طبی و روانی (به فرانسوی: Société psychanalytique de Paris) نایل شد. در سال ۱۳۲۵ در کنگره بیماری‌های عصبی و روانی فرانسه و کشورهای فرانسوی‌زبان شرکت و موضوعی تازه تحت عنوان نوسان نیروی حیاتی را به بحث گذاشت که در گزارش کنگره و مجموعه سالیانه انجمن طبی و روانی به درج رسیده‌است. سپس در سال ۱۳۲۹ در دومین کنگره بین‌المللی جرم‌شناسی و اولین کنگره بین‌المللی امراض روحی شرکت کرد. رضاعی در این زمان استاد و رئیس بخش بیماری‌های روانی بیمارستان امام خمینی بود که در آن زمان پهلوی نامیده می‍شد.
بیمارستان روان‌پزشکی رضاعی

در سال ۱۳۱۹ «آسایشگاه روانی دکتر رضاعی» را تأسیس کرد، که بعدها به بیمارستان روان‌پزشکی رضاعی تبدیل شد. او زمین بیمارستان را که حدود هفت هزار مترمربع بود، به صورت قطعه قطعه و به مرور زمان خریداری و به بیمارستان اضافه کرد. این آسایشگاه با کامل شدن ساختمان‌ها و تجهیزات و استخدام نیروی انسانی مورد نیاز که تقریباً بیست نفر تخمین زده می‌شود، در ۱۳۲۴ با ظرفیت هشتاد تخت ثابت، به بیمارستان روان‌پزشکی رضاعی تبدیل شد. در قسمت انتهایی این بیمارستان منزل شخصی رضاعی قرار داشت. وی مدیریت داخلی بیمارستان روان‌پزشکی رضاعی را به همسرش، آنه دمورگ که ملیت فرانسوی داشت واگذار کرد.


پس از درگذشتش در سال ۱۳۷۲، تمامی امور مربوط به این بیمارستان به فرزندش کیوان رضاعی واگذار شد.
بیمارستان روزبه

حسین رضاعی در فروردین ۱۳۲۹ با تلاش فراوان و همراهی عبدالحسین میرسپاسی توانست موافقت دانشکده پزشکی دانشگاه تهران را برای ایجاد بخش آموزشی بیماری‌های روانی بگیرد. این بخش برای اولین بار در کشور به صورت آکادمیک، با سی تخت در بیمارستان امام خمینی تأسیس شد، و سال بعد، در چهارم مهر ۱۳۳۰ به علت کمبود جا به محل فعلی منتقل شد و بیمارستان روزبه نام گرفت.
آثار و تالیفات

رساله در ۱۰۰ صفحه راجع به خطوط معمول در دنیا و میزان تکامل خط فارسی (پاریس سال ۱۳۱۵)
رساله دکترا به زبان فرانسه راجع به ضعف نیروی حیاتی و افکار هذیانی
کتاب روان‌شناسی مرضی در ۱۵۰ صفحه، سال ۱۳۲۳، چاپخانه تابان تهران
کتاب سرشت‌های جنون‌زا در ۱۵۰ صفحه، ۱۳۲۹
رساله گزنوپاتی به اتفاق دکتر دید در تولوز هنگام تحصیل
همچنین
مقالات متعدد به فارسی در مجلات طبی درمان، نامه دانشکده، جهان پزشکی، شهریر، شفا در موضوعات مختلف روان‌پزشکی از قبیل شمه‌ای از عقاید فروید، جنسیت، همزاد، تکلم و هوش و احساسات در انسان و حیوان و غیره
کنفرانس‌های علمی دربارهٔ ابوعلی سینا در کلژ دو فرانس در پاریس و کنفرانس‌های علمی دربارهٔ وراثت - جنون در انجمن دانشوران و کانون هدایت افکار
کتاب سرگذشت یک روانپزشک ایرانی

کتاب سرگذشت یک روانپزشک ایرانی، زندگی‌نامه و خاطرات حسین رضاعی‌ست که به دست پسرش کیوان گردآوری در تاریخ ۱۹ مرداد ۱۳۸۳ در تهران منتشر شده‌است. 

در بخشی از این کتاب آمده‌است: 
"رئیس دانشکده پزشکی، سرپرستی بخش روانی(۳۰ تخت) بیمارستان پهلوی را به من واگذار کرده بود. معذالک چون دیگر متخصصین، به علت عدم آگاهی، تحمل حضور بیماران روانی را در بیمارستان نداشتند، نقل و انتقال آنها به محلی جدید در دستور کار قرار گرفت. بدین وسیله باغ بزرگی از املاک دانشکده پزشکی (یک هکتار) واقع در غرب تهران، به عنوان اولین مرکز آموزشی-درمانی روانپزشکی تاسیس (بیمارستان روزبه فعلی) و اداره آن به من محول شد."
باشگاه فوتبال آستریا کرنتن

Football club
باشگاه فوتبال آستریا کرنتن (انگلیسی: SK Austria Kärnten) یک باشگاه فوتبال مستقر در کلاگن‌فورت، کشور بود که تا سال ۲۰۱۰ در بوندس‌لیگا اتریش، بالاترین سطح لیگ فوتبال در این کشور به فعالیت می‌پرداخت.
جونا فالکون

| جونا فالکونجونا فالکون | جونا فالکونجونا فالکون |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۹ ژوئیه ۱۹۷۰ بروکلین، نیویورک، ایالات متحده آمریکا
پیشه(ها): مهمان نمایش تلویزیونی، نویسنده، بازیگر
شناخته‌شده برای: آلت تناسلی اش
جونا فالکون (متولد ۲۹ ژوئیه ۱۹۷۰) بازیگر و نویسندهٔ آمریکایی است. وی در اوایل دههٔ ۲۰۰۰ به علت آلت تناسلی بزرگش مورد توجه قرار گرفت. آلت تناسلی این شخص با اندازهٔ ۱۳/۵ اینچ (۳۵ سانتی متر) در نشریات مختلف به عنوان بزرگترین آلت تناسلی یک مرد در جهان لقب گرفت.
زندگی شخصی

جونا فالکون در شهر نیویورک آمریکا و در محلهٔ بروکلین متولد شد. وی در مدرسهٔ «Bronx High School of Science» تحصیل کرد و در سال ۱۹۸۸ فارغ‌التحصیل شد. وی خود را یک دو جنسگرا معرفی می‌کند.
آلت تناسلی

فالکون از یک مستند به نام «Private Dicks: Men Exposed» که در سال ۱۹۹۹ توسط شبکه اچ‌بی‌او پخش شده بود سود زیادی بدست آورد. مستندی که با مردان برهنه راجع به آلت تناسلی آنها مصاحبه شده بود. در ژوئن ۲۰۰۳ مجلهٔ رولینگ استون دربارهٔ فالکون نوشت و این اتفاق نیز بر پیشرفت وی مؤثر بود.
در ژانویهٔ ۲۰۰۶ مستندی به نام «بزرگترین آلت تناسلی مردانه جهان» از شبکهٔ ۴ تلویزیون انگلستان پخش شد که فالکون در آن ظاهر شد. همچنین آلت تناسلی وی موضوع چندین برنامهٔ رادیویی هاوارد استرن بوده است.
مجلهٔ رولینگ استون طول آلت تناسلی فالکون را هنگامی که نرم است ۹/۵ اینچ(۲۴ سانتی‌متر) و در هنگام نعوظ ۱۳/۵ اینچ (۳۴ سانتی‌متر) بیان می‌کند.
فالکون در ۲ مارس ۲۰۱۰ در برنامهٔ نمایش روزانه ظاهر شد و اظهار کرد که می‌تواند یک دستگیرهٔ در را کاملاً در غلفه آلتش پنهان کند. در قسمتی از این برنامه سامانتا زنبور نظر فالکون را در مورد ورود به صنعت پورنوگرافی پرسید، اما فالکون این کار را رد کرد و گفت: «این خیلی آسونه… اما راه درستی برای مسیر حرفه‌ای من نیست».
وی در سال۲۰۱۱ در یک مستند سریالی به نام «جنسیت عجیب» ظاهر شد.
در ژوئیه ۲۰۱۲ فالکون گفت که در فرودگاه بین‌المللی سانفرانسیسکو و توسط کارمندان مدیریت امنیت ترابری متوقف شده است. زیرا آنها برآمدگی بزرگی را در شلوار وی مشاهده کرده بودند. پس از آن وی را از میان دستگاه فلزیاب و اسکنر بدن عبور داده بودند و در نهایت وی توانست به پرواز خود برسد.
والیس، داکوتای جنوبی

مکان
| Wallace, South Dakota | Wallace, South Dakota |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location in Codington County and the state of داکوتای جنوبی: Location in Codington County and the state of داکوتای جنوبی
State: داکوتای جنوبی
شهرستان: Codington
Incorporated: 1908
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۱۳ مایل مربع (۰٫۳۴ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۱۳ مایل مربع (۰٫۳۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۷۷۸ فوت (۵۴۲ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۸۵
 • برآورد (2011): ۸۵
 • تراکم: ۶۵۳٫۸/مایل مربع (۲۵۲٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 57272
کد منطقه: 605
FIPS code: 46-68420
GNIS feature ID: 1258809
والیس(به انگلیسی: Wallace) شهری در ایالت داکوتای جنوبی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۸۵ نفر بوده‌است.
دوزخ دانته: حماسه پویانمایی

| دوزخ دانته: حماسه پویانمایی | دوزخ دانته: حماسه پویانمایی |
| --- | --- |
کارگردان:  مایک دیسا  شوکو موراسه  یاسومی اومتسو  ویکتور کوک  Jong-Sik Nam  Kim Sang-jin  Lee Seung-Gyu 
تهیه‌کننده:  میتسوهیسا ایشیکاوا  Cho Yongjoo  جو گویت  چانگ هیون 
نویسنده: برندن
بر پایه: کمدی الهی اثر دانته آلیگیری و دوزخ دانته اثر ویسرال گیمز
بازیگران:  گراهام مک‌تاویش  ونسا برنچ  استیون بلوم  مارک همیل 
موسیقی: کریستوفر تین
شرکت تولید:  استارز دیستریبیوشن  فیلم رومن  الکترونیک آرتس  ویسرال گیمز  پروداکشن آی. جی  دونگ وو انیمیشن  منگلوب  
توزیع‌کننده:  انکر بی انترتینمنت  مانگا انترتینمنت 
تاریخ‌های انتشار:  ۹ فوریه ۲۰۱۰ (۲۰۱۰-0۲-۰۹)  
مدت زمان: ۸۸ دقیقه
کشور:  ایالات متحده  ژاپن  کره جنوبی  سنگاپور 
زبان: انگلیسی 
دوزخ دانته: حماسه پویانمایی یک فیلم پویانمایی بزرگسالان در ژانر فانتزی تاریک و محصول سال ۲۰۱۰ است. این فیلم با الهام از بازی ویدئویی دوزخ دانته ساخته شده است که خود آن نیز بر اساس سه‌گانه شعر کمدی الهی اثر دانته آلیگیری می‌باشد. دوزخ دانته: حماسه پویانمایی در ۹ فوریه ۲۰۱۰ به نمایش در‌ آمد.
دانته از میان دایره‌های جهنم سفر می‌کند و با شیاطین و هیولاهای دیگر از جمله شخص لوسیفر مبارزه می‌کند تا بئاتریس عزیزش را نجات دهد.
بازیگران

گراهام مک‌تاویش – دانته
ونسا برنچ – بئاتریس
استیون بلوم – لوسیفر
پیتر جسوپ – ویرژیل
مارک همیل – آلیگیرو، پدر دانته
ویکتوریا تنانت – بلا
بارت مک‌کارتی – فیلیپو آرجنتی
کوین مایکل ریچاردسون – شاه مینوس، فلگیاس
جان پال کارلیاک – اونجر
تام تیت – فرانچسکو
جی گرانت آلبرشت – چیاکو، فاریناتا اوبرتی
استیون آپوستولینا – والا
نیکا فاترمن – زندانی زن، Lust Minion #4
شارلوت کرنول – نسوس، Lust Minion #3
ونسا مارشال – Lust Minion #2، زندانی یخ زده
گری دلیسل – Lust Minion #1، دانته (در ۱۰ سالکی)
اچ ریچارد گرین – سقراط، ریچارد یکم
گرگ الیس – افلاطون
شلی اونیل – کودک
نیکولاس گست – کشیش شیطانی
وندی کاتلر – صداپیشه نامشخص
لیا سارجنت – صداپیشه نامشخص
مارک سوسمن – صداپیشه نامشخص
دیوید زایلر – صداپیشه نامشخص
راکسبری، نیویورک

مکان
| Roxbury, New York | Roxbury, New York |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
مدرسه مرکزی راکسبری و کلیسای متدیست: مدرسه مرکزی راکسبری و کلیسای متدیست
ایالت: نیویورک
شهرستان: دلاویر
حکومت: حکومت
 • نوع: Town Council
 • Town Supervisor: Thomas S. Hynes (د)
 • Town Council:  Members' List • Edward E. Raeder (د) • Gene Cronk (ج) • Allen Hinkley (حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکاج) • Stephen D. Walker (د) 
مساحت: مساحت
 • کل: ۸۷٫۶ مایل مربع (۲۲۶٫۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۸۷٫۲ مایل مربع (۲۲۵٫۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۵ مایل مربع (۱٫۲ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۵۰۶ فوت (۴۵۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۲٬۵۰۲
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: ۱۲۴۷۴
کد منطقه: 607 Exchange: ۳۲۶
استاندارد پردازش اطلاعات فدرال: ۳۶-۶۴۰۰۱
GNIS feature ID: ۰۹۷۹۴۳۸
راکسبری، نیویورک (به انگلیسی: Roxbury, New York) یک شهرک در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان دلاویر، نیویورک واقع شده‌است.
خصوصیات

راکسبری ۲۲۶٫۹ کیلومترمربع مساحت و ۲٬۵۰۲ نفر جمعیت دارد و ۴۵۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
مردم آذری

| 0 | 1 |
| --- | --- |
کل جمعیت: کل جمعیت
۳۰ تا ۳۵ میلیون نفر: ۳۰ تا ۳۵ میلیون نفر
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
 ایران: ۱۱٫۱۴ میلیون (سال ۲۰۱۲) (دانشنامه بریتانیکا) بیش از ۱۵ میلیون (سال ۲۰۲۵) (دانشنامه بریتانیکا) ۱۰٫۹–۱۵ میلیون (فکت‌بوک CIA، کنوپل، اتنولوگ، ایزدی، سویتوچوفسکی) ۱۲–۱۸٫۵ میلیون (الینگ، میناهان، قیصری)
 آذربایجان: ۹٬۸۱۵٬۰۰۰ (سرشماری ۲۰۱۹)
 ترکیه: ۵۳۰٬۰۰۰–۲٬۵۰۰٬۰۰۰
 روسیه: ۴۷۵٬۰۰۰ (سرشماری ۲۰۲۱)
 گرجستان: ۲۳۳٬۰۰۰ (سرشماری ۲۰۱۴)
 قزاقستان: ۱۵۳٬۰۰۰ (تخمین ۲۰۲۴)
 ترکمنستان: ۲۶٬۵۰۰ (سرشماری ۲۰۲۲)
 اوکراین: ۴۵٬۲۰۰
 ازبکستان: ۴۴٬۴۰۰
 آلمان: ۱۵٬۲۱۹
 هلند: ۱۸٬۰۰۰
 قرقیزستان: ۱۷٬۸۲۳
 بریتانیا: ۴۵٬۰۰۰
 بلاروس: ۶٬۳۶۲
 ایالات متحده آمریکا: ۲۴٬۳۷۷–۴۰۰٬۰۰۰
 کانادا: ۳٬۴۶۵
 لتونی: ۱٬۶۹۷
 اتریش: ۱٬۰۰۰
 استونی: ۹۴۰
 لیتوانی: ۷۸۸
زبان‌ها: زبان‌ها
ترکی آذربایجانی فارسی، ترکی استانبولی، گرجی (به عنوان زبان دوم): ترکی آذربایجانی فارسی، ترکی استانبولی، گرجی (به عنوان زبان دوم)
دین: دین
 •  اکثریت: اسلام شیعه   •  اقلیت: اسلام سنی، بهائیت، مزدیسنا، مسیحیت:  •  اکثریت: اسلام شیعه   •  اقلیت: اسلام سنی، بهائیت، مزدیسنا، مسیحیت
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
(تات‌های ایران •  تات‌های قفقاز • تالش) : (تات‌های ایران •  تات‌های قفقاز • تالش) 
مردم آذربایجانی یا آذری ها یک گروه قومی ترک‌زبان (با فرهنگ ایرانی)، ساکن در شمال‌غرب فلات ایران و قفقاز جنوبی هستند. آذری‌ها دومین گروه قومی پرجمعیت ایران و اکثریت جمعیت جمهوری آذربایجان را تشکیل می‌دهند. علاوه بر ایران و جمهوری آذربایجان، آنها به‌طور بومی در قلمرو روسیه (دربند)، گرجستان (کومو کارتلی) و ترکیه (قارص و ایغدیر) نیز زندگی می‌کنند.
بیشتر جمعیت آذری‌ها در ایران ساکن هستند و پس از آن در جمهوری آذربایجان که اکثریت جمعیت این کشور را شامل می‌شوند. محدوده سکونت آنها در ایران، منطقه آذربایجان، شامل استان‌های آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل و زنجان است. آذری‌ها همچنین در استان‌های قزوین و همدان نیز حضور گسترده‌ای دارند؛ تعداد زیادی از آنها نیز در اثر مهاجرت داخلی در شهرهایی همچون تهران و کرج ساکن شدند که بخش بزرگی از جمعیت این مناطق را تشکیل می‌دهند.
در طول تاریخ سرزمین آذری‌ها همواره جزو کشور ایران بوده است، در پی جنگ‌های روس و ایران در سال‌های ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸، سرزمین‌های ایران قاجاری در قفقاز به امپراتوری روسیه واگذار شد و قراردادهای گلستان در سال ۱۸۱۳ و ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ باعث جدا شدن منطقه‌ای از ایران شد که اکنون جمهوری آذربایجان نام دارد.
اکثریت آذری‌ها مسلمان شیعه هستند و اقلیتی از سنی شافعی و بهایی نیز بین آنها وجود دارد. زبان بیشتر آنها ترکی آذربایجانی است که جزو گروه اغوز زبان‌های ترکی است که با ترکمنی و ترکی استانبولی خویشاوندی دارد، این زبان در اثر تهاجمات و مهاجرت‌های ترک‌های اغوز از آسیای میانه در این منطقه رواج یافت و به مرور جایگزین زبان آذری باستان و دیگر زبان‌های ایرانی که در این منطقه رواج داشت شد.
آذری‌ها در ایران در جنبه‌های مختلف سیاست، اقتصاد، نظامی و مذهبی کشور ایران حضور و نقش قابل توجهی دارند، همچنین نقش قابل توجهی در تاریخ این کشور و توسعه ناسیونالیسم ایرانی دارند، علاوه بر این رهبر فعلی ایران، علی خامنه‌ای و بسیاری از رهبران سیاسی، نظامی و اقتصادی ایران آذربایجانی هستند.
نام

نام آذربایجان یک نام کهن ایرانی است که از نام باستانی آتروپات، یک ساتراپ (فرماندار) پارسی که در حدود ۳۲۱ پیش از میلاد در آتروپاتن (آذربایجان ایران امروزی) حکومت می‌کرد نامگذاری شده است. ریشه نام آتورپات در زبان پارسی باستان است که به معنای نگهبان آتش است که خود ترکیبی از آتر به معنای آتش و پات به معنای نگهبان است.
نام امروزی آذربایجان شکل عربی شده آذرپایگان به معنی نگهبانان آتش است. خود کلمه آذرپایگان از پارسی باستان آتورپاتکان به معنای «سرزمین نگهبانان آتش» است. نام گروه قومی آذربایجانی امروزی و نام کشور آذربایجان نیز ریشه در این نام باستانی دارد.
در منابع قرون ۱۶ تا ۱۷ میلادی، آذربایجانی‌ها همراه با سایر مردمان دولت صفوی با اصطلاح «قزلباش» نامیده می‌شدند که در اصل برای اتحاد قبایل عشایری ترک به کار می‌رفت، در همان دوره ترک‌های عثمانی آذری‌ها به همراه فارسی‌زبانان شیعه را عجم می‌نامیدند. در آغاز قرن نوزدهم روس‌ها آذربایجانی‌ها را تاتار یا تاتارهای قفقازی نامیدند، این اصطلاحی بود که روس‌ها برای اشاره به اقوام ترک‌زبان استفاده می‌کردند.
آذری‌ها در میان خود و در زبان محاوره‌ای خود را تُرک نیز می‌خوانند.
پیشینه

آذربایجانی‌های باستان به زبان آذری باستان که از زبان‌های ایرانی و از شاخه زبان‌های هند و اروپایی است سخن می‌گفته‌اند. در قرن یازدهم در پی فتوحات سلجوقیان، قبیله‌های غز شروع به مهاجرت به قفقاز و آناتولی از فلات ایران کردند و سپس سیل مهاجرت قبیله‌های اغوز و ترکمن با هجوم مغولان شدت یافت. در این هنگام قبایل اغوز به گروه‌های کوچکتری تقسیم شدند، قسمتی از آن‌ها که بیشتر سنی بودند به آناتولی رفتند و در آنجا سکنی گزیدند و بقیه در قفقاز ماندند و بعدها به دلیل نفوذ صفویه مذهب خود را تغییر داده و شیعه شدند. برای مدت زمان زیادی آن‌ها با نام «ترکمن» یا «ترکمان» شناخته می‌شدند. از قرن سیزده به بعد مردمان منطقه آذربایجان بر اساس هویت جدید شیعه و زبان ترکی یعنی زبان ترک‌های اغوز تغییر زبان داده و به زبان ترکی حرف می‌زنند. هرچند قابل ذکر است تا قبل از اواخر قرن نوزده گویشوران زبان آذری باستان در مناطق دور افتاده همچون: هرزند، گالین گویا و روستاهای شهرود در خلخال و انرجان وجود داشتند و ترک‌سازی کامل مردمان آذربایجان بعد از این تاریخ می‌باشد. امروزه این مردمان ترک‌زبان، «آذربایجانی» شناخته می‌شوند.
بر اساس گفته روستيسلاو ريباكوف (تاریخ‌نویس روسی): در رابطه با به وجود آمدن فرهنگ آذربایجان در قرون چهاردهم و پانزدهم پیش از هر چیزی باید به رابطه ادبیات و قسمت‌های دیگر فرهنگ توجه داشت که به‌طور اساسی با زبان پیوند خورده است، همان‌طور که حتی پس از ترک سازی، فرهنگ جمعیت محلی آذربایجان به صورت سنتی باقی‌ماند. هرچند حضور یک قشر عظیمی از ایرانیان در شکل‌گیری قوم آذربایجان تأثیرگذار بوده است. نخست وجود تعداد زیادی از کلمات ایرانی و عربی در زبان ترکی آذربایجانی و دوم استفاده از زبان‌های ترکی آذربایجانی و ترکی استانبولی در ایران به عنوان زبان میانجی. پس از استقلال جمهوری آذربایجان فرهنگ آذربایجان همواره رابطه نزدیکی را با فرهنگ‌های ایرانی و عربی به دلیل مذهب و سنت‌های تاریخی مشترک داشته است.
تا پیش از حملهٔ مغول به ایران، مردم آذربایجان به زبانی تاتی‌تبار که آن را زبان آذری باستان می‌نامید، سخن می‌گفته‌اند. هنوز هم می‌توان باقی‌مانده این زبان را در همه جای آذربایجان ایران و جمهوری آذربایجان یافت. زبان ترکی در سده‌های پس از پاگیری اسلام در ایران، بر اثر مهاجرت تدریجی و متمادی ایل‌های ترک، به‌ویژه در آسیای صغیر جایگزین زبان‌های هند و اروپایی رایج در این منطقه شده است.
با توجه به تاریخ و مسیر کوچ ایل‌های ترک به آسیای صغیر از طریق آذربایجان می‌توان نتیجه گرفت که چیره گشتن زبان ترکی در آذربایجان امری تدریجی بوده است که مراحل آن را می‌توان بدینسان فهرست نمود:
در دوران مغول‌ها که بیش‌تر سربازان آنان ترک بودند و آذربایجان را تختگاه خود قرار داده بودند، ترکان در آن ناحیه نفوذ یافتند. هرچند در این دوره هم در ابتدای نفوذ مغولان به این منطقه، آن‌ها تنها گروه کوچکی از ترکان را که در دشت مغان می‌زیستند، بیرون کردند.
حکومت‌های ترکمنان آق‌قویونلو و قراقویونلو و اسکان آن‌ها در آذربایجان بیش از پیش موجب رونق زبان ترکی و تضعیف زبان‌های محلی شد.
سپاه قزلباش که ترک بودند و پیش‌تر در آناتولی می‌زیستند تا آن‌که تیمور جمعی از رؤسای آنان را به بند کشید و آن‌گاه به‌دست خانقاه صفوی آزادشده و در خدمت صفویان قرار گرفتند و در آذربایجان ماندگار شدند.
آذربایجان سال‌هایی در سیطره عثمانیان بود؛ به‌ویژه در روزگار ناتوانی دولت‌های مرکزی ایران.
پیشینه > دوران باستان

تاریخ شناسان بر این باورند که آلبانیای قفقاز اولین ساکنان جمهوری آذربایجان بوده‌اند. اقوام آریایی سکا و به دنبال آن‌ها مادها این منطقه را تصاحب کرده و امپراتوری خود را تا شمال رود ارس گسترش دادند. مادها یک امپراتوری عظیم را در سالهای ۹۰۰–۷۰۰ قبل از میلاد بنیان نهادند که در حدود ۵۵۰ سال پیش از میلاد با امپراتوری هخامنشی ادغام شد. در این دوران، دین زرتشتی در قفقاز و آتروپاتن (آذربایجان) رواج یافته بود. هخامنشیان تقریباً در سال ۳۳۰ پیش از میلاد از اسکندر مقدونی شکست خوردند اما به ساتراپ مادی «آتروپاتن» اجازه داده شد تا در قدرت باقی بماند. به دنبال افول سلوکیان در سال ۲۴۷ پیش از میلاد، پادشاهی باستان ارمنستان کنترل نواحی آلبانیای قفقاز را از سال ۱۹۰ پیش از میلاد تا ۳۸۷ پس از میلاد به‌دست گرفت.آلبانی‌های قفقاز پادشاهی مستقل خود را در اولین سده قبل از میلاد بنیان نهادند. این پادشاهی در سال ۲۵۲ پس از میلاد توسط ساسانیان تسخیر شده و پادشاهی به صورت ایالت وابسته به امپراتوری ساسانی درآمد. پادشاه آلبانیای قفقاز «اورنایر» در سده چهارم بعد از میلاد دین رسمی ایالت آلبانیا را مسیحیت اعلام کرد و آلبانیا تا قرن هشتم مسیحی باقی‌ماند. کنترل ساسانی‌ها با شکستشان از اعراب مسلمان در سال ۶۴۲ میلادی پایان یافت.
پیشینه > دوران پس از اسلام

عرب‌های مسلمان، ساسانیان و سپس امپراتوری روم شرقی را در قفقاز شکست دادند. آن‌ها آلبانیای قفقاز را بعد از مقاومتشان توسط شاه جوانشیر در سال ۶۶۷ به صورت ایالت وابسته (ایالت غیرمستقل) درآوردند. در سده‌های نهم و دهم میلادی نویسندگان عرب از منطقه‌ای در بین رودهای ارس و کورا به نام اران (آلبانیای قفقاز/ آذربایجان) شروع به نام بردن کردند. در این هنگام اعراب از بصره و کوفه به آذربایجان آمدند و سرزمین‌هایی که توسط بومیان رها شده بود را تصاحب کردند؛ بنابراین اعراب از زمین داران تراز اول (بزرگ/قدرتمند) شدند. تغییر دین در آذربایجان کند بود به‌طوری‌که ساکنان آذربایجان برای سال‌ها در برابر تغییر دین مقاومت نشان دادند و ناخشنودی آذربایجانی‌ها با مهاجرت گروه‌های کوچکی از اعراب به شهرهایی همچون تبریز و مراغه بیشتر شد. این مهاجرت‌های اعراب باعث به‌وجود آمدن قیامی در آذربایجان توسط بابک خرمدین در سالهای ۸۱۶–۸۳۷ گشت. هرچند با مقاومت توده‌هایی از مردم در برابر اسلام، بیشتر آذربایجانی‌ها به اسلام تغییر دین دادند. بعدها پادشاهی‌های شدادی، روادی و ساجیان در قرن‌های ۱۰ و ۱۱ بر قسمت‌هایی از آذربایجان حکمرانی کردند. در میانه‌های قرن یازدهم سلجوقیان تسلط اعراب را بر آذربایجان از بین بردند و امپراتوری عظیمی را بنیان نهادند که بیشتر نواحی غرب آسیا را در بر می‌گرفت. با سلطه سلجوقیان، ایلات اغوز شروع به کوچ به آذربایجان کردند و بدین گونه ترک سازی مردمان آذربایجان شروع شد. فرهنگ ایرانی به حیات خود ادامه داد و شاعرانی همچون نظامی گنجوی در این دوران شکوفا شدند. سلطنت ترک‌ها با حمله مغول‌ها دستخوش وقفه شد و ترک‌ها با سلطه تیمورلنگ به حاکمیت برگشتند، سپس قره قویونلوها و آق قویونلوها تا به حاکمیت رسیدن صفویان در سال ۱۵۰۱ قدرت را در دست داشتند.
ترک‌سازی

همچنین ببینید: ترک‌سازی
در زمان سلجوقیان اولین اقوام ترک به صورت عمده وارد آذربایجان شدند. مهاجرت ترک‌های اغوز از ترکمنستان تا زمان حکومت مغولان ادامه یافت به‌طوری‌که بسیاری از نیروهای ایلخانان ترک بودند و همین موضوع از دلایل اصلی ترکیزه شدن زبان آذربایجان بود. در زمان صفویان ترک‌سازی آذربایجان با نفوذ قزلباشها افزایش یافت. واژه آذربایجان از واژه کهن ولایت «آتورپاتکان» مشتق شده و بیانگر این است که با تغییر زبان، اسامی محلی هر چند با تغییرات اندکی از ترک‌سازی جدا ماندند.
تا قبل از ترک سازی، عموم مردم آذربایجان به شاخه ای از زبان‌های آریایی موسوم به زبان آذری سخن می‌گفتند. مورخان از جمله ولادیمیر مینورسکی دربارهٔ ترک‌سازی مردمان قفقاز و ایرانی‌ها می‌نویسد:
در اویل قرن یازدهم ورود قبایل اغوز ابتدا به صورت گروه‌های کوچک و سپس در دسته‌های بزرگ در دوران سلجوقیان شروع شد. در نتیجه جمعیت آذربایجان و قفقاز جنوبی ترک شدند و خصوصیاتی همچون ورود اصوات فارسی و عدم رعایت هم آوایی در بعضی کلمات وارد شده غیر ترکی در زبان ترکی آذربایجانی دیده می‌شود.
فرهنگ

آذربایجانی‌ها با سایر مردم ایران از دید فرهنگی نزدیکی دارند، دی‌ان‌ای ساکنان بومی منطقه تفاوتی با یکدیگر ندارد، و مذهب آنان شیعه است که آنان را از دیگر ترک‌زبانان که سنی هستند متمایز می‌گرداند. علاوه بر این به همراه دیگر اقوام ایرانی نوروز، سال نو را با شکوه جشن می‌گیرند.
آذری‌ها علاوه بر به آیین‌های ملی و مذهبی، در بسیاری از جنبه‌های فرهنگی آداب مخصوص به خود را حفظ کرده‌اند و در بعضی از موارد، مراسم و آیین‌های رایج بین آنان شهرت ملی یافته است. برخی از آین آیین‌ها ریشه مذهبی دارد، مانند دسته‌های عزاداری حسینیهٔ اعظم زنجان، تبریز، ارومیه و اردبیل که از مشهورترین دسته‌های سوگواری مذهبی در ماه محرم در بین ایرانیان آذری به‌شمار می‌رود. مراسم‌های دیگری چون تشت‌گذاری، شبیه‌خوانی، شاه‌حسین‌گویان، سینه‌زنی، و زنجیرزنی از دیگر آداب و رسوم رایج در بین آذری‌ها به حساب می‌آید.
موسیقی آذربایجانی نیز بخش مهمی از هویت فرهنگی این مردم محسوب می‌شود و هنرمندان آذربایجانی با خلاقیت خود موسیقی خاص خود را آفریده‌اند. «عاشیق»، در آذربایجان (هم در ایران و هم در جمهوری آذربایجان)، شاعر و نوازنده‌ای است که همراه با ساز آواز خود را اجرا می‌کند. عنوان قدیمی عاشیق‌ها «اوزان» است. علاوه بر قهوه‌خانه‌ها، عاشیق‌ها در عروسی و دیگر مراسم نیز اجرا می‌کنند. از داستان‌های حماسی که عاشیق‌ها نقل می‌کنند، می‌توان به کوراوغلو، و از داستان‌های عاشقانه می‌توان به اصلی و کرم اشاره کرد. بسیاری از رقص‌ها و آوازهای محلی (رقص لزگی،...) همچنان اجرا می‌شوند.[نیازمند منبع]
نقش آذری‌ها در شیوع ملی‌گرایی در ایران

سرانجام جنبش مشروطه ایران تأسیس سلسهٔ پهلوی بود معمار اصلی چنین سیاستی میرزا فتحعلی آخوندزاده (آخوندوف)، یکی از روشنفکران آذری بود. آخوندزاده، با تاسی به دیدگاه خاورشناسان مبنی بر برتری نژاد آریایی، امپراتوری‌های پیش از اسلام ایران را به‌عنوان جامعهٔ آرمانی مطرح کرد که با اشاعه اسلام توسط اعراب به قهقرا رفت. این ایدئالیسم توسط پادشاهان دودمان پهلوی به اجرا گذاشته شد. محمدرضا پهلوی خود را به لقب آریامهر، به معنی خورشید آریایی‌ها، مفتخر کرد، لقبی که سازنده آن صادق رضازاده شفق، که خودش نیز آذری بود. حسن تقی‌زاده، مؤسس انجمن ایران در برلین، نیز در ایجاد ناسیونالیسم ایرانی نقشی بارز داشت. او، در مقالاتی که بعد از سال ۱۹۱۶ در مجله «کاوه» منتشر می‌کرد، سعی داشت یکی بودن نژاد آلمانی‌ها و ایرانی‌ها را ثابت کند.