آترا-هاسیس
تفسیر > آفرینش انسان

لوح I آترا-هاسیس (به خصوص سطرهای ۱۹۲ تا ۲۴۸) مهم‌ترین تک شاهد دربارهٔ منشأ و طبیعت انسان است. این سطرها واحدی موضوعی و ساختاری هستند. این بخش شامل نخستین مرحله آفرینش انسان است، با درخواست خدایان از الههٔ مادر برای آفرینش انسان آغاز و با دوباره نام‌گذاری الهه توسط خدایان (برای قدردانی از او) پایان می‌یابد. پس از آن، مرحله‌ای دیگر قرار دارد؛ صحنه عوض می‌شود، انکی و الههٔ مادر به «خانه سرنوشت» می‌روند و شکل‌دادن به انسان را ادامه می‌دهند. با خلقت انسان چیزی تغییر نخواهد کرد. الههٔ مادر به نیروی تطهیر انکی نیاز دارد. در تفکر بین‌النهرین، شاهدی نیست که برای خون نیروی جادویی تطهیرکننده در نظر گرفته شده باشد. خدایان می‌خواهند به نصیحت انکی، مقصر اصلی (رهبر شورشیان) را بکشند. با مقایسهٔ انوما الیش، لوح V، سطر ۷۶ می‌توان نتیجه گرفت یادی که باید زنده نگاه داشته شود، در نهایت یاد خدای کشته‌شده است. روح ذکر شده نیز احتمالاً به خدا تعلق دارد که در سوگواری‌اش طبل به صدا در خواهد آمد. این روح احتمالاً منبعی از دانش است.
در آفرینش انسان توسط ائا نقصانی راه یافته است. نقصانی که توجیه‌کننده آن است که چرا چیزی که توسط خدایان برای اهداف خودشان ایجاد شده، با این حال ابزار بسیار ناکاملی است. گِلی را که ائا به عنوان ماده خامِ آفرینش انسان به ایزدبانو مادر می‌دهد، با آمیخته شدن با خون یک خدا جاندار می‌شود.
بگذار یک خدا کشته شود

و خدایان بدین سان پاک گردند.

با گوشت او و با خون او

بگذار «بانوی خدایان» به گل بیامیزد،

تا خدا و انسان

با یکدیگر در گل آمیخته باشند.

در زمان آینده بگذار بشنویم تپش‌های قلبش را،

از گوشت یک خدا بگذار روح ایجاد گردد.(آترا-هاسیس، لوح I، سطرهای ۲۰۸ تا ۲۱۷)
این عنصر الهی در آفرینش انسان، تفاوت آشکار او با حیوان را (خودآگاهی و خرد) روشن می‌کند. به همین سان، زندگی پس از مرگ در عقاید بابلی را توجیه می‌کند. زندگی در قالب شبح یا روح در جهان زیرین که هم در لوح VII حماسه گیلگمش (رؤیای انکیدو در جهان زیرین) و هم در شعر سومری بیلگمس و جهان زیرین گزارش شده است.  اما مشکل در این بود، خدایی که برای فراهم کردن خون اعدام می‌شود، بهترین جنس نبود. در یک سنت، حداقل، او رهبر شورشگران بود. عجیب نیست که انسان می‌تواند سرکش باشد. اوتنپیشتی در لوح XI به زنش می‌گوید «انسان فریبکار است، فریبت خواهد داد.» و گیلگمش این جنبه ناخوشایند از طبیعت بشری را با دروغ گفتن به او حقا تأیید می‌کند.
سرشت ذاتاً سرکش و نافرمان انسان که در این اسطوره آفرینشِ وی خلاصه شده است بر سنتی از تاریخ نخستین انسان نیز اثر گذاشته است. این سنت نخستین بار در چندین ساخته ادبی سومری دیده شده است و در آن، بشریت همانند جانوران در مرتع، در سرزمین پرسه می‌زند، برهنه است اما پر مو، و برای گذران در علف می‌چرد. به روایت بروص، محقق بابلی در قرن چهارم پیشا دوران مشترک که به یونانی آثارش را می‌نوشت، در این مرحله انسان «بدون قوانین و مانند حیوانات وحشی زندگی می‌کرد.» بدون حکومت، شهر و موسسات اجتماعی. آفرینش انکیدو در لوح I حماسه گیلگمش نیز به همین سنت اشاره دارد:
آدمیان را نمی‌شناخت، و نه حتی سرزمینی را،

پوشیده در مو مانند خدای حیوانات،

همراه با آهوان در علف می‌چرید.
سنتی که در آن، انسان آزاد و بی‌قانون پرسه می‌زند و تحت سلطه پادشاهان نیست، به شکل‌گیری اسطوره‌ای کمک کرد. در این اسطوره، پادشاهان به عنوان موجوداتی مجزا در نظر گرفته می‌شدند که کاملاً متفاوت از سایر فانی‌ها (در سیما، توانایی‌ها و وظایف) خلق شده‌اند. متنی که در اینباره بیشترین اطلاعات را می‌دهد، تک لوحی از بابل است که در میانه یا اواخر هزاره اول پیشا دوران مشترک مکتوب شده است (اما نیایش‌های تاج‌گذاری از قرن هفتم آشور بخشی از آن را نقل کرده‌اند و خود متن باید قدیمی‌تر باشد). در این متن ائا و الهه مادر در بین خود از گل انسان را خلق می‌کنند (همانگونه که در شعر آترا-هاسیس و سایر متون اساطیری آمده است). سپس موجودی برتر خلق می‌کنند و ابزار حکومت را در اختیارش می‌گذارند.
ائا دهان به سخن گشود، با بانوی خدایان سخن گفت:

«تو بلت-ایلی هستی، خواهر خدایان بزرگ،

تو انسان را خلق کرده‌ای،

پادشاه را اکنون ایجاد کن، مشاور-مرد را!

پیکرش را نوشین آماده کن،

سیمایش را کامل و اندامش خوش فرم!»

بانوی خدایان پادشاه را ایجاد کرد، مشاور-مرد را!

آنها وظیفهٔ نبرد برای خدایان [بزرگ] را به او سپردند.

آنو تاجش را به او داد، انلیل جایگاهش را به او بخشید،

نرگال سلاحش را به او داد، نینورتا تاج باشکوه به او بخشید؛

بانوی خدایان ویژگیهای (برتری) به او بخشید،

نوسکا مشاوران را گماشت، ایستاده در پیش پایش.
این تصویر از پادشاه به عنوان انسانی با زیبایی مطلق، آماده برای جنگ اما هدایت‌شده با مشاورت الهی، در حماسه گیلگمش نیز حضور دارد (لوح I، در توصیف گیلگمش («بانوی خدایان» در اینجا نیز حضور دارد به همراه نودیمود) و اشتیاق غریزی او به مشاور مورد اعتماد (انتظار در پایان همان لوح I برای انکیدو)).
اسطوره وحشیگریِ نخستینِ انسان در تضاد با سنتی قرار می‌گیرد که در آن، بشریت برای به دست گرفتن ابزاری خلق می‌شود که پیش از آن در اختیار خدایانِ شهرنشین بوده است. اسطوره‌های بسیاری از تمدن‌ها شفاهی است و در اصل گوناگون هستند، پس سنت‌های مختلف در روایت اینکه چگونه چیزها پدید آمدند، بدون مشکل همزیستی می‌کردند. دو فصل اول سفر پیدایش، دو روایت مختلف از آفرینش انسان توسط خدا را دربردارند. طبق اساطیر بابلی، خدایان تمدن بشریت را ایجاد کردند و پادشاهی را از آسمان فرو فرستادند. در این میان، ائا به خصوص نقش مهمی دارد که «هفت فرزانه» را به اریدو و سایر شهرهای نخستین فرستاد و همراهشان همه هنرها و صنایع زندگی شهری را. آنها موجوداتی بودند که در سرآغاز حماسه گیلگمش روایت شده شهر اوروک و دیوار آن را بنیاد گذاشتند: «هفت فرزانه پی‌ریزی‌هایش را بنیاد نریختند؟» برجسته‌ترین در میان این فرزانه‌ها، آداپا (ماهی-مرد) بود که از دریا سر برآورد. حکومت، جامعه و کار پس از آن به انسان‌ها تحمیل شد.