stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فهرست وام‌واژه‌های فارسی در ترکی استانبولی
اسم‌های عام > آ

آبدست (abdest)
آبدست‌خانه (abdesthane)
آتش (تب) (ateş)
آتش‌باز (ateşbaz)
آرسنیک
آزاد (azat)
آسایش (asayiş)
آستر (astar)
آسوده (asude)
آشفته (aşifte)
آشنا (aşina)
آفتاب (afitap)
آلوچه (alıç)
آونگ (hevenk)
آویزه (avize)
آهسته (aheste)
آهنگ (ahenk)
آهنگین (ahenkli)
آینه (ayna)
ابریشم (ibrişim)
اجزاخانه (eczane)
ادعانامه (iddianame)
ارابه
ارغوان (erguvan)
اره (دست‌اره: testere)
ازبر (ezber)
ازجمله (ezcümle)
اژدر (در ترکی ازبکی)
اژدها/ اژدرها (ejderha)
استاد (üstad)
استوانه (üstüvane)
افسانه
افسون (efsun)
الماس (elmas)
امرود (گلابی)
امرودیه (armudiye)
امید
انار
انبار (ambar)
انجام (encam)
انجیر
اندازه
اندبند (entbent)
اندیشه (endişe)
ایواه/ای وای(eyvah)
اسم‌های عام > ب

باج (baç)
بادآور/ بادآورده (bedava)
بادام
بادجاه (baca/ پاجا)
بادنجان
بازار (pazar)
بازرگان (bezirgân)
بازو (bazu)
باغ
باغچه (bahçe)
باغچه‌بان (bahçıvan)
بایرام
به‌جای (becayiş)
بخشش (bahşiş)
به‌خصوص (bahusus)
بدبخت (bedbaht)
بدتر (beter)
بدرنگ (bedrenk)
برزخ (berzah)
برطرف (bertaraf)
برمعتاد
برنج (pirinç)
بریان
بزستان/ بزّازستان (bedesten)
بندگشا (menteşe), لولا، مفصل
بنفشه (menekşe)
به همه حال (behemehal)
بهار (bahar)
بهانه (bahane)
بهره
بیابان (yaban)
بیتاب
بیگ
بیگانه
بیمارخانه
بی‌قرار (bikarar)
بی‌کس
بی‌نماز (beynamaz)
اسم‌های عام > پ

پاپوش (pabuç)
پاچه (bacak)
پادزهر (panzehir)
پارا (para)
پارسنگ (pelesenk)
پاسبان (pazvant)
پاستانه (pastane)، به معنی قنادی؛ صرفاً جزء دوم اسم (ane) که از خانهٔ فارسی گرفته شده
پاینده (payanda به معنی نگه‌دارنده و ایستا)
پاییز
پخته (pıhtı)
پراکنده (perakende)
پرچین (perçin)
پرداخت (perdah)
پرده (perde)
پرگار (pergel)
پریشان (perişan)
پژمرده (pejmürde)
پست (پایین) (pes)
پست‌پایه (pespaye)
پستانکارانی (pestenkerani)
پشمینه (pişmaniye)
پشیمان (pişman)
پمبک (pamuk)
پنج‌شنبه
پنجه (pençe)
پنهان (pinhan)
پنیر
پوته (pota)
پول (pul)
پهلوان (pehlivan)
پیش‌کش (peşkeş)
پیشرو (peşrev)
پیشین (peşin)
پیغمبر (peygamber)
اسم‌های عام > ت

تابک (tabak)
تاج (taç)
تارومار (tarumar)
تاوه/تابه (tava)
تباشیر (tebeşir)
تبر (teber)
تخت روال - الاکلنگ (tahterevalli)
تخته (tahta)
تخم (tohum)
ترازو (terazi)
تراش (tıraş)
ترب/تربچه
ترسا (tersa)
ترشی (در ترکی آذزبایجانی به معنی اسید: turşu)
ترنج (turunç)
ترنجی (turuncu)
تریاکی (tiryaki)
تریت/ترید/تلیت (tirit)
تفنگ (tüfəng و tüfek)
تنبل (tembel)
تنجیره/تنگیره (tencere)
توت (dut)
تیرکش (tirkeş)
اسم‌های عام > ج

جادو (cadı)
جاده (cadde)
جام (cam) در ترکی استانبولی به معنای شیشه
جامه‌شور (çamaşır) به معنی رخت چرک
جامه‌شورخانه (çamaşırhane)
جان (can)
جان خراش (canhıraş)
جاندار/زنده (canli)
جانور (canavar)
جبخانه (cephane)
جزءدان (cüzdan)
جگر (ciğer)
جوان (civan)
جوانک (civelek)
جوانمرد (civanmert)
جوجه (cüce)
جوز (ceviz)، قوز، گردو
جوهر/گوهر (cevher)
جهازگیر
جهان‌گیر (cihangir)
جهان‌نما (cihannüma)
جیوه (cıva)
اسم‌های عام > چ

چابک (çabuk)
چادر شب (çarşaf) به معنی ملحفه
چارچوب (çerçeve)
چارسو (çarşı)
چارک (çeyrek)
چارمیخ (çarmıh)
چاره (çare)
چالاک (çalak)
چانه (çene)
چایخانه (çayhane)
چپ راست (çapraz)
چرخ (çark)
چرک‌آب (çirkef)
چرکین (çirkin) به معنی زشت
چشم بلبل (çeşmibülbül)
چشمه (çeşme)
چشیده (çeşit)
چغندر (çükündür)
چکش (çekiç)
چلته (چهل تا، تشک) (şilte)
چلنگر (çilingir)
چنار (çınar)
چنبر/چپر (çeper)
چنته (çanta) به معنی توشه‌دان، کیف
چندگانه (çingene)
چنگ، چنگال (çengel) (çəngəl)
چنگی (çengi)
چوب (cop): به معنی باتوم
چوپان (çoban)
چوگان (çevgan)
چهارشنبه
چهره (çehre)
چهره‌ای (çəhrayı): به معنی رنگ چهره‌ای
اسم‌های عام > ح

حقارت‌آمیز (hakaretamiz)
حکمدار (hükümdar)
حکمران (hükümran)
حمد و ثنا (hamdüsena)
اسم‌های عام > خ

خام (ham)
خاندان (hanedan)
خانقاه (در ترکی آذربایجانی xanəgah)
خانه بر دوش (hane berdûş)
خاویار (havyar)
خداوندگار (hünkâr)
خربوزه
خرپشته (harpuşta)
خرده (hırdavat)
خرما (hurma)
خروس (horoz)
خسته - در ترکی استانبولی و آذربایجانی به معنی اصلی آن در فارسی یعنی مجروح و بیمار است.
خسته‌خانه
خفتن (در ترکیب نماز خفتن: xüftən namazi رایج در ترکی آذربایجانی)
خنج آخنج (hıncahınç)
خندق (hendek)
خواجه (hoca)
خواننده (hanende)
خوش باش (hoşbeş)
خوش مرم (hoşmerim)
خوش (hoş)
خولیا/مالیخولیا (hülya)
خون‌خوار (hunhar)
خیار (hiyar)
خیز (hız) به معنی سرعت
اسم‌های عام > د

دار (darağacı)
دارچین (tarçın)
دارفلفل (darülfülfül)
داستان (destan)
داماد (damat)
دانه (tane)
در عهده (deruhte)
درحال (derhal)
درد (dert)
دردست (derdest)
درز (derz)
درزی (terzi) به معنی خیاط
درکنار (derkenar)، پی‌نوشت، حاشیه
درگاه (dergâh)
درمان (derman)
درویش (derviş)
دره (آذربایجانی: dərə)
دستار (destar)
دستک (destek) به معنی حمایت
دستور (destur)
دستور (düstur)
دستی (testi)
دست‌اره (testere) به معنی اره
دشمن
دعاخوان (duahan)
دلخون (dilhun)
دم (dem)
دوست
دولاب (dolap) به معنی کمد
دهلیز (dehliz)
دیباچه (dibace)
دین
دیندار
دیوار (duvar)
زایشگاه (dogumhane)
اسم‌های عام > ر

راهوار (Rahvan)
رشته (Erişte)
رنجبر (Rençber)
رنگ (renk)
روا (reva)
روزگار (rüzgâr) به معنی باد
روزه (oruc)
روغنی (revani)
ریچار/ریچال/لیچار (reçel) به معنی مربا
اسم‌های عام > ز

زالو (zeli, sülük)
زره (zırh)
زعفران
زلف (zülüf)
زمان (zaman)
زنبیل
زنجیر
زندان (zindan)
زنگی (zenci)
زولبیا
زن‌باره (zampara)
زهر (zehir)
زیان
زیبیدی (zibidi)
زیمبا (zimba از سمبه فارسی)
اسم‌های عام > س

ساختگی‌/قلابی (sahte)
سایه (saye)
سبد
سبزه (sebze)
سپاهی (sipahi)
ستم (sitem) به معنی شکوه و ملال
ستون (sütun)
سرا، سرای و به ترکی سارای (saray)
سرخوش (sarhoş) به معنی مست
سرسام (sersem)
سرسفیل (sersefil)
سرکش (serkeş)
سرگذشت (sergüzeşt)
سرمایه (sermaye)
سفارش/سپارش (sipariş)
سلاخ‌خانه (salhane)
سنگین (zengin) در معنی پولدار
سوسن (süsen)
سه‌پا (sehpa) در معنی میز عسلی
سیاه (siyah)
سیاهی (siyahi) به معنی سیاهپوست
سیروسفر (seyrüsefer)
سیمرغ (simurg)
سیمرغ (zümrüdü Anka)
اسم‌های عام > ش

شاه (şah)
شاهزاده (ترکی آذربایجانی: şahzadə، ترکی استانبولی: şehzade)
شاهنشاه (şehinşah)
شاهین (şahin)
شاه‌تره (şahtere)
شاه‌ماران (şahmaran)
شب/شام (akşam)
شبنم (şebnem)
شب‌بوی (şebboy)
شش‌خانه (şeşhane)
شغال (çakal)
شفتالو (şeftali)
شکرپاره (şekerpare)
شکررنگ (şekerrenk)
شکم‌پرور (şikemperver)
شکنجه (işkence)
شنبه (şənbə)
شوربا (çorba)
شورک (çorak): شوره‌زار
شهر (şehir)
شیرپنجه (şirpençe)
شیشه (şüşə در ترکی آذربایجانی و shisha در ازبکی)
اسم‌های عام > ض

ضبط و ربط (zapturapt)
ضرب‌خانه (ضرابخانه) (darphane)
اسم‌های عام > ط

طاووس (tavus)
اسم‌های عام > ع

عاقل‌دانا (Akıldane)
عسکر (سرباز) (Asker)
علم و خبر (ilmühaber)
علی النیزک (alinazik از نیزک فارسی)
عملیات خانه (ameliyathane)
عنبر (amber)
عنبربوی (amberbu)
اسم‌های عام > غ

غنچه (gonca)
غول بیابانی (gulyabani)
اسم‌های عام > ف

فداکار (Fedakar)
فرسنگ/فرسخ (Fersah , Fərsəx)
فرشته (Feriştah)
فریاد (feryat)
فسون (Füsun)
فنجان (Fincan)
فوطه (Futa)
فهرست (Fihrist)
فیروزه
اسم‌های عام > ق

از خربزه با تغییر معنا به هندوانه) (karpuz)
قاطر( از سغدی) (katır)
قالی (halı)
قپان (kapan)
قرارگاه (karargâh)
قرمز (kırmızı)
قهرمان (kahraman)
اسم‌های عام > ک

karnabahar
کارخانه (kerhane)
کارگاه (gergef)
کاروان (kervan)
کاسه (kâse)
کاش (keşke)
کاشانه (kâşane)
کاغذ (kâğıt)
کاکل (kâkül)
کانجیک/قانجوخ (فارسی میانه kanīçag) (kancık)
کتابخانه (kütüphane)
کتیرا (kitre)
کچل (keçəl) رایج در ترکی آذربایجانی
کرگدن (gergedan)
کرفس (kereviz)
کشک (keş)
کشکول (keşkül)
کشمکش (keşmekeş)
کشیده (keşide)
کفچه (kepçe)
کل (kel)
کلبچه (kelepçe)
کلبه (kulübe)
کلچه/گلیچه (külçe)
کلید (kilit)
کمان (keman) به معنی ویولن
کمانچه (kemençe)
کمانکش (kemankeş)
کمند (kement)
کنار (در eşkenar)
کنت (از «کَند» و «کَنت» به معنی شهر، از سُغدی)
کنجد (در ترکی آذربایجانی)
کور (kör)
کوشک (köşk)
کوفته (köfte)
کهربا (kehribar)
کهنه (köhne)
اسم‌های عام > گ

گاومیش (camiz)
گپ زن (geveze)
گذرگاه (güzergâh)
گردکان، گیردکان. رایج در ترکی آذربایجانی و به معنی گردو است.
گروه (güruh)
گستاخ (küstah)
گل ماهی (در ازبکی gulmoyi)
گل
گلاب
گلابدان
گلیم/کلیم (kilim)
گمراه (gümrah)
گمرک gümrük
گناه
گنبد
گوشه (köşe)
گوگرد (kükürt)
گوله (gülle)
گوناگون (gûnagûn)
اسم‌های عام > ل

لاله (lale)
لک‌لک (leylek)
لوله (lüle)
لوند (levent)
لیمو (limon)
اسم‌های عام > م

ماله (Mala)
مانند (Menent)
مرجمک (عدس)
مرد، مرت (Mert)
مرهم (merhem)
مزه (Meze)
مژده (Müjde, Muştu)، در ترکی آذربایجانی هم واژهٔ مشتلق از «مژده» ی فارسی + پسوند «لق» ترکی ساخته شده است.
مس (mis)
مشته (muşta به معنی پنجه‌بکس)
مشکل‌پسند (Müşkülpesent)
موز (muz)
مهتر (Mehter)
مهر (mühür)
مهره (mühre)
مهماندار (Mihmandar)
می
میخ (mih)
میخانه
میدان
میرآخور (imrahor)
میوه (meyve)
اسم‌های عام > ن

نابود (nabüd)
ناچار (naçar)
ناچخ (nacak)
ناچیز (naçiz)
ناحق (nahak)
ناخوش (nahoş)
نارین (narin)
نام (nom) رایج در ترکی ازبکی
نامتناهی (namütenahi)
نامحرم (namahrem)
نامرد (namert)
نامزد (namzet)
نخود (در ترکی آذربایجانی)(noxud)
نردبان (merdiven)
نشادر (nişadır)
نشانه (nişane)
نعلچه (nalça)
نگار (nigâr)
نماز (namaz)
نوروز
نوظهور (nevzuhur)
نهالی
نهان (nihan)
نیمتنه (mintan)
اسم‌های عام > ه

هاله (hale)
هرکس (herkes) در معنی همه
هزارفن (hezarfen)
هفته (hafta) رایج در همه زبان‌های ترکی (آذربایجانی، ازبکی، قزاقی و ترکمنی)
همشهر (hemşehri)
همشیره (hemşire) به معنی پرستار
همفکر (hemfikir)
هم‌حال (hemhal)
هند (Hint)
هندسه (hendese)
هنر (hüner)
هویج (havuç)
هیرواتستان/هیروات/کرواسی (Hırvatistan)
هیکل‌تراش (heykeltraş)
اسم‌های عام > ی

یا خود (yahut/yaxud)
یادگار (Yadigâr)
یخنی (Yahni)
یکپاره (yekpare)
یکشنبه (Yakshanba) رایج در ترکی ازبکی
نام‌های خاص > آ

Asuman - آسمان
Arzu - آرزو
Agah - آگاه
Arash - آرش
Avi - آبی
Aşina - آشنا
Ahu - آهو
Ahter - اختر
Afitab - آفتاب
Azad , Azat - آزاد
Ateş , Ates - آتش
Ejder - اژدر
Efruz - افروز
Ercüment - ارجمند
Elmas - الماس (پهلوی almas)
Ümit - امید - م / Umut - امید[نیازمند منبع]
نام‌های خاص > ب

Bihter - بهتر
Berna - برنا
Bahtiyar - بختیار
Berfu - برف
Beha - بها
Bülent - بلند
Behram - بهرام
Babür - ببر
Bahar - بهار
Banu - بانو
Baran - باران
نام‌های خاص > پ

Polat - پولاد
Pervin - پروین
Pertev - پرتو
Pakize - پاکیزه
Pehlivan - پهلوان
Piruz - پیروز
Peri - پری
Perran - پران (پریدن)
نام‌های خاص > ت

Taze - تازه
نام‌های خاص > ج

Cihan - جهان
Can - جان
Cihangir - جهانگیر
Cenk - جنگ
Civan - جوان
Cavit - جاوید
Cem - جَم
Cavidan - جاویدان
Canan - جانان
نام‌های خاص > چ

Çinar - چنار
Çimen - چمن
Çeşman - چشمان
نام‌های خاص > خ

Hazan - خزان
Hurşit - خورشید
Hürmüz - هرمز
Hüsrev - خسرو
Hürrem - خرّم
نام‌های خاص > د

دل‌آرا(Dilara)
Didem - دیده
Derya - دریا
Dilaver - دلاور
Dilşad - دلشاد
Dilruba - دل‌ربا
Dürdane - دردانه
Derviş - درویش (اوستایی / driwi پهلوی driyush)
Deryace - دریاچه
Dibace - دیباچه
Didar - دیدار
Dildade - دل‌داده
Duhter - دختر
Dervışe - درویشه
Destan - دستان یا داستان
Deste - دسته
نام‌های خاص > ر

Rengin - رنگین
Rüstem - رستم
Rüşen - روشن
Rahşan - رخشان
Ruhsar - رخسار
نام‌های خاص > ز

Zerdali - زردآلو
Zerrin - زرین
نام‌های خاص > ژ

Jülide - ژولیده
Jale - ژاله
نام‌های خاص > س

Sahte
Suzan - سوزان
Simten - سیمتن
Serap - سراب
Serdar - سردار
Sim - سیم (نقره)
Serbülent - سربلند
نام‌های خاص > ش

Şahin - شاهین
Şehzade - شهزاده
Şirin - شیرین
Şebnem - شبنم
Şadan - شادان
Şehrazad - شهرزاد
Şahnaz , Şehnaz - شهناز
Şehsuvar - شهسوار
Şadi - شادی
نام‌های خاص > غ

Gonca - غنچه
نام‌های خاص > ف

فیروزه (Firuze)
Feridun - فریدون
Fusun - فسون
Ferhat - فرهاد
Ferzane - فرزانه
Füruzan - فروزان
Firdevs - فردوس
Ferda - فردا (آینده)
نام‌های خاص > ق

Kahraman - قهرمان، کهرمان
نام‌های خاص > ک

کاکل(Kâkül)
Kamuran , kamran - کامران - م، ز
Kent - کند (شهر)
Kardide - کاردیده
نام‌های خاص > گ

Güher - گوهر
Gül - گل
Gülbahar - گلبهار
Gülberk - گلبرگ
Güldem - گلدم
Güldeste - گلدسته
Gülfem - گل‌فام
Gülgün - گلگون
Gülistan - گلستان
Gülizar - گلزار
Gülnaz - گلناز
Gülriz - گلریز
Gülten - گل‌تن
Gülçin - گلچین
Gülşen - گلشن
Güzide - گزیده
Güzin - گزین
نام‌های خاص > ل

Lale - لاله
Lalegün - لاله گون
نام‌های خاص > م

Mehtap - مهتاب
Mehpare - مهپاره
Mine - مینا
Mihriban - مهربان
Mehveç - مهوش
Mehr - مهر (خورشید)
Müjde - مژده
Mestan - مستا
Müjdat - مژده
Mert - مرد
نام‌های خاص > ن

Nihan - نهان
Nigar - نگار
Nermin - نرمین
Nevin - نوین
Nevcivan - نوجوان
Nazan - نازان
Nadide - نادیده
Naz - ناز
Nilüfer - نیلوفر
Nihal - نهال
Neriman - نریمان
Nergis - نرگس (پهلوی narkis)
نام‌های خاص > ه

Hüner - هنر
نام‌های خاص > ی

Yekta - یکتا
Yaren - یار
وسلما

Small borough در 24px شهرستان هاریو, 23x15px|border |alt=|link= استونی
| Vasalemma | Vasalemma |
| --- | --- |
Small borough: Small borough
Vasalemma manor main building: Vasalemma manor main building
شهرستان‌های استونی:  شهرستان هاریو
Municipality:  وسلما پاریش
جمعیت (2011 Census): جمعیت (2011 Census)
 • کل: ۸۷۹
وسلما (به لاتین: Vasalemma) یک سکونتگاه مسکونی در استونی است که در وسلما پاریش واقع شده‌است.
خصوصیات

وسلما ۸۷۹ نفر جمعیت دارد.
روز مادر

| روز مادر | روز مادر |
| --- | --- |
یک مادر مسن با کارت تبریک: یک مادر مسن با کارت تبریک
برپایی توسط: بیش از ۴۰ کشور
گونه: جهانی
اهمیت: گرامیداشت مادران
تاریخ: در هر کشور متفاوت است.
تناوب: سالانه
مرتبط با: روز پدر، روز فرزند، روز خواهروبرادر، روز پدرومادر، روز پدرومادربزرگ
روز مادر روزی است که به یادبود و افتخار مادران در کشورهای مختلف گرامی داشته می‌شود. روز مادر جشنی است برای گرامیداشت مادر خانواده یا فرد و همچنین مادری، پیوندهای مادری و تأثیر مادران در جامعه. این جشن در روزهای مختلف در بسیاری از نقاط جهان، بیشتر در ماه مارس یا می برگزار می‌شود. این جشن مکمل جشن‌های مشابهی مانند روز پدر، روز خواهران و برادران، و روز پدر و مادر بزرگ است که به اعضای خانواده احترام می‌گذارد.
در قرن نوزدهم در جزایر بریتانیا، "یکشنبه مادرانه" (Mothering Sunday) در چهارمین یکشنبه از دوره‌ی روزه (Lent) جشن گرفته می‌شد، سنتی که تا به امروز نیز ادامه دارد. در این روز، از روحانیون و کشیش‌ها تشویق می‌شد تا از وقت خود برای بازدید از کلیساهای مادری اصلی‌شان استفاده کنند.
در حالی که سایر کشورها نیز سابقه‌ای چندصدساله از روزی برای تجلیل از مادران دارند، نسخه‌ی مدرن آمریکایی این تعطیلات در اوایل قرن بیستم در ایالات متحده و به ابتکار آنا جارویس آغاز شد. او اولین مراسم عبادت و جشن روز مادر را در کلیسای متدیست اپیسکوپال اندروز در گرافتون، ویرجینیای غربی سازماندهی کرد. این کلیسا امروزه به عنوان زیارتگاه بین‌المللی روز مادر شناخته می‌شود.
نسخه آمریکایی روز مادر به دلیل تجاری شدن بیش از حد مورد انتقاد قرار گرفته است. خود جارویس که جشن را به عنوان یک مراسم مذهبی آغاز کرد، از این تجاری‌گرایی ابراز تأسف کرد و اظهار داشت که هرگز قصد او این نبوده است. در پاسخ، کنستانس آدلاید اسمیت با موفقیت از یکشنبه مادری به عنوان یادبود تعریف گسترده‌تری از مادری در بسیاری از بخش‌های دیگر دنیای انگلیسی‌زبان حمایت کرد.
در ملل گوناگون

بعد از اینکه تعطیلات در ایالات متحده از سوی سایر فرهنگ‌ها و ملت‌ها پذیرفته شد، تاریخ این روز نیز عوض شد تا با روزی که از قدیم مربوط به مادران بود یا سایر جشن‌های ملی، یکی شود؛ مانند «یکشنبهٔ مادر» در انگلستان یا در یونان، جشن ظهور مسیح برای مسیحیان اورتودوکس (۲ فوریه). در بعضی کشورها، این روز به روزی که برای بیشتر مذهب‌ها مهم بود تغییر یافت، مانند روز مریم مقدس در کشورهای کاتولیک؛ یا روز تولد دختر پیامبر اسلام یعنی فاطمه زهرا در ایران. برخی کشورها، آن را به روزهای تاریخی خود تغییر دادند، مانند بولیوی که روز جنگ ویژه‌ای را که زن‌ها نیز در آن شرکت داشتند، انتخاب کرد.
در برخی از کشورهای غربی (از جمله انگلستان) دومین یکشنبه ماه مه هر سال، روز مادر نام می‌گیرد. این ایده توسط جولیا واردهو به آمریکا برده شد و اولین روز ماه ژوئن به عنوان روز مادر تعیین گردید. در سال ۱۹۲۴ کنگره آمریکا دومین روز ماه مه را به عنوان روز مادر تعیین کرد. در ژاپن، زادروز همسر وقت امپراتور به عنوان روز مادر گرامی شمرده می‌شود. در ایران پیش از انقلاب ۱۳۵۷ روز ۲۵ آذر به نام روز مادر نام‌گذاری شده بود.

هشدار: کشورهایی که در آن‌ها به‌جای روز مادر، روز جهانی زن جشن گرفته می‌شود با علامت '†' نشانه گذاری شده‌اند.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > کشورهای آفریقایی

بیشتر کشورهای آفریقایی ابتکار داشتن یک روز مادر را از سنت‌های بریتانیا گرفتند؛ اما با وجود این در فرهنگ‌های گوناگون قارهٔ آفریقا، قبل از دورهٔ حمله اروپایی‌ها به آن، جشن‌ها و مناسبت‌های زیادی برای مادران وجود داشته است.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > آلمان

در دههٔ ۱۹۱۹ آلمان کمترین میزان زاد ولد در اروپا را داشت؛ و روند آن نیز شیب رو به پایین داشت. در آن زمان دلیل این مشکل به کار زنان در بیرون از منزل نسبت داده شد. در آن دوران راهی که به نظر گروه‌های صاحب نفوذ در جامعه (سیاست مداران چپ و راست، زنان کلیسا و گروه‌های فمینیست) رسید این بود که باید از مادران قدردانی شود اما بر سر چگونگی آن به توافق نمی‌رسیدند. تمامی گروه‌ها به این نتیجه رسیدند که مادر بودن را در جامعه با ارزش کنند و ارزش‌های مادری را در میان مردم رواج دهند. در سال ۱۹۲۳ در راستای این هدف همگی با (پذیرش به اتفاق آرا) هم به این نتیجه رسیدند که روزی به نام روز مادر (به آلمانی: Muttertag) را گرامی بدارند؛ تعطیلی در روز مادر نیز از آمریکا و نروژ گرفته شد.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > استرالیا

در استرالیا، روز مادر در دومین یکشنبهٔ ماه مه جشن گرفته می‌شود ولی یک تعطیلی عمومی نیست. در این کشور، سنّت دادن هدیه به مادران در روز مادر اولین بار در سال ۱۹۲۴، توسط خانم «جانت هیدن» که ساکن سیدنی بود، شروع شد. خانم هیدن در ملاقاتی که از یک بیمارستان در نویینتون داشت، بیمارانی را دید که همگی مادرانی بسیار تنها و فراموش شده بودند؛ او برای اینکه آن‌ها را خوشحال کند سعی کرد که از سوی بچه‌های مدرسه‌های اطراف و مراکز تجاری محلی، نیروی پشتیبانی جمع‌آوری کند تا کمک مالی کافی برای دادن هدیه به تمام آن مادران تنها، فراهم شود. سال به سال میزان کمک جمع‌آوری شده توسط مراکز تجاری محلی و حتی شهردار بیش تر شد تا جایی که امروزه، در روز مادر، هدیه دادن به مادران بسیار معمول شده است. مردم استرالیا، معمولاً صبحانه را برای مادر خود به رخت خواب می‌آورند و به‌طور سنتی در روز مادر به مادرشان گل داودی را که ویژهٔ فصل پاییز است هدیه می‌دهند.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > اسرائیل

در اسرائیل روز مادر در تاریخ ۳۰ شواط که روز درگذشت هنریتا سولد است، جشن گرفته می‌شود.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > افغانستان

در افغانستان روز مادر همه ساله در ۲۴ جوزا تجلیل می‌شود
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > ایران

از سال ۱۳۳۹ ه‍. خ، ۲۵ آذر سالروز تأسیس کانون حمایت از مادران و نوزادان به عنوان روز مادر گرامی داشته می‌شد. این انجمن در سال ۱۳۱۹ به فرمان رضا شاه ایجاد شده بود.[نیازمند منبع] پس از انقلاب ۱۳۵۷ تاریخ این روز تغییر کرد، برخی معتقدند این تغییر، برای جلوگیری از حرکت‌های جنبش زنان و تغییر شکل سنتی خانواده‌ها صورت گرفته است.
اما بر بنیان کتاب‌های «آثارالباقیه» و «التّفهیم» ابوریحان بیرونی، «زین‌الأخبار» گردیزی، «شرف‌نامه» نظامی گنجوی و «شاهنامه» فردوسی در فرهنگ ایران روز زن و روز مادر همزمان با جشن اسفندگان در ۵ اسفند بوده است. «اسفند» یا «اسپند» در فارسی، «سپندارمت» یا «سپندارمد» در پهلوی و «سپَنتَ آرمَیتی» در گات‌ها یکی از فروزه‌های اهورامزدا و در اوستای نو نام یکی از امشاسپندبانوان است که در جهان مینُوی نماد دوستداری و بردباری و فروتنی اهورامزدا و در این جهان نگهبان زمین و باروری و سرسبزی آن است. در گاه‌شماری ایرانی، دوازدهمین ماه از سال و پنجمین روز از هر ماه «اسفند» نام دارد، از این‌روی در روز اسفند از ماه اسفند یا پنجم اسفندماه، در آستانه بهار طبیعت و نو شدن زمین جشن اسفندگان برپا می‌شود.
در تقویم جمهوری اسلامی به‌طور رسمی روز مادر، ۲۰ جمادی‌الثانی زادروز دختر محمد، فاطمه زهرا است.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > ایتالیا

روز مادر در ایتالیا برای اولین بار در ۱۲ مه سال ۱۹۵۷ در شهر آسیزی جشن گرفته شد. انتخاب چنین روزی، ابتکار اوتلو میگلیوسی، کشیش کلیسای محلهٔ توردیبتو بود. این جشن بسیار موفق بود به گونه‌ای که یک سال پس از آن روز مادر در سراسر ایتالیا جشن گرفته شد؛ و پس از آن نیز، همواره در دومین یکشنبهٔ ماه مه بزرگ داشته شد.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > بلغارستان

در بلغارستان روز مادر ۸ مارس، هم‌زمان با روز جهانی زن است.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > پاکستان

در پاکستان، روز مادر دومین یکشنبهٔ ماه مه است. در این روز بسیاری از رسانه‌های گروهی (شبکه‌های تلویزیونی) با ساز و آواز و برنامه‌های ویژه این روز را جشن می‌گیرند. پاکستانی‌ها در این روز با دادن هدیه و متن‌های زیبا به مادرانشان این روز را جشن می‌گیرند؛ و کسانی که مادرشان را از دست داده‌اند، برای آن‌ها دعا می‌کنند و به جای آن به کسانی که دوستشان دارند احترام می‌گذارند.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > پرتغال

در پرتغال، روز مادر یا «Dia da Mãe» یک روز تعطیلی غیررسمی است که هر سال در اولین یکشنبهٔ ماه مه برگزار می‌شود و گاهی با روز کارگر هم‌زمان می‌گردد.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > ترکیه

در ترکیه روز مادر در ۸ مارس جشن گرفته می‌شود.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > جمهوری چک

در جمهوری چک روز زن تا قبل از فروریختن دیوار برلین، سال ۱۹۸۹ جشن گرفته می‌شد. پس از استقلال کشور در سال ۱۹۹۳، جمهوری چک تصمیم گرفت که روز مادر و روز ولنتاین را جشن بگیرد. اما از نظر مردم چک، این دو روز بیش تر جنبهٔ تجاری و ساختگی دارند و از محبوبیت کمی برخوردارند. البته امروزه میزان فروش گل در روز زن به میزان آن در روز مادر و روز ولنتاین نزدیک می‌شود.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > زلاند نو

در زلاند نو، روز مادر دومین یکشنبهٔ ماه مه است و روز تعطیلی عمومی نیست.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > ژاپن

در ژاپن در دوره شووا، روز مادر، زادروز ملکه کوگو مادر امپراتور آکی‌هیتو بود؛ در روز ۶ مارس. گرامی داشت روز مادر در سال ۱۹۳۱ زمانی که اتحادیهٔ زنان شاهنشاهی تشکیل شد، مورد بحث قرار گرفت. در سال ۱۹۳۷ اولین جلسهٔ «ستایش مادران» در ۸ مه برگزار شد و حدود سال ۱۹۴۹، جامعهٔ ژاپن تصمیم به جشن گرفتن روز مادر در دومین یکشنبهٔ ماه مه گرفت؛ مانند دیگر کشورها. امروزه در روز مادر مردم به یکدیگر انواع گل مانند میخک و رز را به عنوان هدیه می‌دهند.
پیشینه جهانی و سنت‌ها > کشورها > جهان عرب

روز مادر در بیشتر کشورهای عربی روز ۲۱ مارس (آذار) (با نام (به عربی: عيد الأم) در تونس (به عربی: عيد الأمهات))است. این روز اولین بار در مصر توسط روزنامه‌نگاری به نام مصطفی امین در کتابی با نام Smiling America در سال ۱۹۴۳ معرفی شد؛ اما از فکر او چشم پوشی شد تا اینکه مصطفی امین داستان مادر بیوه‌ای را شنید که تمام زندگی اش را صرف بزرگ کردن پسرش کرد تا روزی که پزشک شد، ازدواج کرد و بدون آنکه یادی از مادرش کند و از او حق‌شناسی کند او را تنها گذاشت؛ این امر امین را بر آن داشت تا روزی با نام روز مادر را به همه معرفی کند. فکر او ابتدا به وسیلهٔ رئیس‌جمهور وقت جمال عبدالناصر، به سخره گرفته شد ولی پس از آن او کم‌کم مجبور به پذیرش این روز شد و در نهایت روز مادر برای اولین بار در ۲۱ مارس ۱۹۵۶ جشن گرفته شد. این تلاش در دیگر کشورهای عربی نیز صورت گرفت.
زمانی که مصطفی امین بازداشت و زندانی شد، تلاش شد تا نام «روز مادر» به «روز خانواده» تغییر کند چون همیشه حکومت سعی می‌کرد تا مانع از یادآوری نام مؤسس آن در ذهن مردم شود. در نهایت هیچ‌یک از این تلاش‌ها به نتیجه نرسید و مردم عرب روز مادر را جشن می‌گیرند و سرودهای سنتی نیز که در آن برای مادران می‌خوانند بسیار شهرت یافت.