stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کاروانسرای قائلوبلاغ

| کاروانسرای قائلوبلاغ | کاروانسرای قائلوبلاغ |
| --- | --- |
نام: کاروانسرای قائلوبلاغ
کشور: ایران
استان: استان اردبیل
شهرستان: شهرستان مشگین‌شهر
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
کاربری: کاروان‌سرا، سرای
دیرینگی: دوره صفوی
دورهٔ ساخت اثر: دوره صفوی
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۱۹۰۱۶
تاریخ ثبت ملی: ۲۸ اسفند ۱۳۸۵
کاروانسرای قائلوبلاغ مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش ارشق، دهستان ارشق مرکزی، روستای قانلوبلاغ واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شرکت خودروسازی هادسون

| 0 | 1 |
| --- | --- |
صنعت: صنعت خودروسازی
سرنوشت: ادغام
جانشینان: امریکن موتورز
بنا نهاده: ۱۹۰۹
بنیانگذاران: جوزپه ال. هادسون، روی دی. چاپین
از بین رفته: ۱۹۵۴
دفتر مرکزی:  دیترویت، میشیگان ایالات متحده آمریکا
محصولات: خودرو
هادسون موتور، (به انگلیسی: Hudson Motor Car Company) شرکت خودروسازی آمریکایی بود در دیترویت، میشیگان. که از سال ۱۹۰۹ تا ۱۹۵۴ فعالیت می‌کرد. در سال ۱۹۵۴، هادسون با شرکت نش-کلوینیتور و امریکن موتورز ادغام شد.
تاریخچه

نام شرکت هادسن موتور، از جوزپه ال. هادسون، مؤسس و بنیانگذار فروشگاه بزرگ شهر دیترویت، هادسونز، کسی که سرمایه لازم را برای شرکت فراهم کرد و اجازه داد که شرکت به نام او نامگذاری شود، گرفته شده‌است.
ایلان ماسک: تسلا، اسپیس‌اکس، و مأموریت برای آینده‌ای شگفت

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نویسنده(ها): اَشلی وِنس
زبان: انگلیسی
موضوع(ها): زندگینامه
ناشر: Virgin Books
شمار صفحات: ۴۰۰ صفحه
شابک: شابک ‎۹۷۸−۰−۰۶−۲۳۰۱۲۳−۹
ایلان ماسک: تسلا، اسپیس‌اکس، و مأموریت برای آینده‌ای شگفت‌انگیز (انگلیسی: Elon Musk: Tesla, SpaceX, and the Quest for a Fantastic Future) کتاب زندگی‌نامهٔ ایلان ماسک اثر اشلی ونس است که در سال ۲۰۱۵ منتشر شد. این کتاب زندگی ماسک را از کودکی تا تأسیس زیپ۲ و پی‌پال و بعدها در تسلا موتورز، اسپیس‌اکس و سولارسیتی به‌تصویر می‌کشد. ونس در این کتاب با ماسک، دوستان و اطرافیانش، و اشخاصی که شاهد لحظات مهم زندگی ماسک بوده‌اند مجموعه مصاحبه‌هایی منظم انجام داده است. ماسک خود بر روی محتوای این زندگی‌نامه کنترلی نداشته است.
گاوگوزن سنگالی

| گاوگوزن سنگالی | گاوگوزن سنگالی |
| --- | --- |
گاوگوزن سنگالی، Damaliscus korrigum korrigum: گاوگوزن سنگالی، Damaliscus korrigum korrigum
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 آسیب‌پذیر  (IUCN 3.1):  آسیب‌پذیر  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: جفت‌سم‌سانان
تیره:: گاوان
سرده:: شاخ‌چنگی (سرده)
گاوگوزن سنگالی (نام علمی: Damaliscus korrigum korrigum) نام یک زیرگونه از سرده شاخ‌چنگی است.
لاک‌پشت گازگیر الیگاتور

| لاک‌پشت گازگیر الیگاتور | لاک‌پشت گازگیر الیگاتور |
| --- | --- |
لاک‌پشت گازگیر الیگاتور، Macrochelys temminckii: لاک‌پشت گازگیر الیگاتور، Macrochelys temminckii
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 آسیب‌پذیر  (IUCN 3.1):  آسیب‌پذیر  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: خزندگان
راسته:: لاک‌پشت
تیره:: گازگیران
گونه:: M. temminckii
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Macrochelys temminckii : Macrochelys temminckii 
لاک‌پشت گازگیر الیگاتور (نام علمی: Macrochelys temminckii) نام یک گونه از تیره گازگیران است.
این گونه با پوسته ضخیم و چکشی، فک و آرواره زمخت و پوزه مانند و دم فلس دار، بیشتر به “دایناسورِ“ لاک‌پشت‌های دنیاً منسوب است.
تقریباً فقط در رودخانه‌ها، کانال‌ها و دریاچه‌های جنوب شرقی ایالات متحده یافت می‌شود و طول عمر آنها بین ۵۰ تا ۱۰۰ سال متغیر است. متوسط طول پوسته جنس نر آن ۲۶ اینچ (۶۶ سانتی‌متر) است و وزنی حدود ۱۷۵ پوند (۸۰ کیلوگرم) دارد، هرچند آنها با وزنی متجاوز از ۲۲۰ پوند (۱۰۰ کیلوگرم) نیز شناخته شده‌اند. وزن جنس ماده آن که بسیار کوچکتر است، حداکثر به ۵۰ پوند (۲۳ کیلوگرم) می‌رسد.
این لاک‌پشت گاز تمساحی ماقبل تاریخ، بزرگترین لاک پشت آبهای شیرین آمریکای شمالی و نیز جزء بزرگترین لاک پشت‌های جهان است.
لاک‌پشت گاز تمساحی‌ها اغلب عمرشان را در آب می‌گذرانند، مگر مواقعی که لاک‌پشت گاز تمساحی‌های ماده در مسیرشان به سمت لانه مسافتی حدود ۱۶۰ فوت (۵۰ متر) را می‌پیمایند. آنها می‌توانند ۴۰ تا ۵۰ دقیقه بدون آنکه برای هواگیری به سطح آب بیایند، زیر آب بمانند.
لاک‌پشت گاز تمساحی در روش شکار خود از یک طعمه طبیعی منحصر به خودش استفاده می‌کند. در حالی که بی حرکت در ته رودخانه می‌ایستد، با تکان دادن یک تکه گوشت قرمز روشن به شکل کرم، ماهی یا قورباغه‌های کنجکاو را آنقدر به خودش نزدیک می‌کند تا موفق به صید آنها شود.
لاک‌پشت‌های گاز تمساحی بالغ غیر از انسان‌هایی که آنها را بخاطر گوشت و لاکشان شکار می‌کنند و در تجارت حیوانات عجیب و غریب به فروش می‌رسانند، هیچ شکارچی طبیعی دیگری ندارند.
کاهش شدید جمعیت آنها به رغم شکار بی‌رویه و از بین رفتن زیستگاه‌هایشان، دولت ایالات متحده را بر آن داشت تا تدابیری جهت حفاظت از این گونه کمیاب در سراسر زیستگاه‌هایشان در پیش گیرد و این موجودات در لیست گونه‌های در معرض خطر انقراض قرار گیرند.
قلمروی جغرافیایی لاک‌پشت گاز تمساحی
در یک نگاه
نوع:
خزنده
رژیم غذایی:
گوشتخوار
متوسط طول عمر طبیعی:
۲۰ تا ۷۰ سال
اندازه:
۲۶ اینچ (۶۶ سانتی‌متر)
وزن:
۲۲۰ پوند (۱۰۰ کیلوگرم)
نام گروه:
لنگه یا قسمت
وضعیت حفاظتی:
در معرض تهدید
نسبت قد آنها به یک انسان ۶ فوتی (۲ متری)
آیا می‌دانستید؟
ظاهراً، یک لاک‌پشت گاز تمساحی ۴۰۳ پوندی (۱۸۳ کیلوگرمی) در سال ۱۹۳۷ در رودخانه نئوشو در کانزاس پیدا شده‌است.
این ادعا هرگز تأیید نشده‌است.
اخفش اوسط

| اخفش اوسط | اخفش اوسط |
| --- | --- |
زادهٔ: ؟ بلخ
درگذشت: ۸۳۰م/ ۲۱۵ق بصره
پیشه: نویسنده
سبک: دورهٔ اول عباسی
ابوالحسن، سعید بن مَسعَده دارِمی شهرت‌یافته به اخفش اوسط (؟ -۸۳۰م) زبان‌شناس و نویسندهٔ عراقی ایرانی‌الاصل در سدهٔ دوم هجری در بصره بود.
بوکسنج

شطرنج بوکس یا چِس باکسینگ (به انگلیسی: Chess boxing) مرکب از دو ورزش بوکس و شطرنج است. در این مسابقه رقابت حریفان در چهار وزن و یازده راند متناوب که متشکل از ۶ راند بازی سه دقیقه‌ای شطرنج و ۵ راند سه دقیقه‌ای بوکس می‌شود، صورت می‌پذیرد.
ورزشکاران ابتدا سه دقیقه شطرنج که روی رینگ بوکس قرار دارد بازی می کنند و سپس مبارزه بوکس آنان آغاز می‌شود و هر فردی که بتواند در هر رشته برنده شود بازی را به نفع خود تمام کرده است.
در صورت تساوی در ۱۱ راند، یک راند سه دقیقه‌ای شطرنج اضافه می شود .
وارگ ویکرنس

ویکرنس در سال ۲۰۰۹
وارگ ویکرنس (به انگلیسی: Varg Vikernes) (زاده ۱۱ فوریه ۱۹۷۳) خواننده بلک متال اهل نروژ و بنیانگذار گروه موسیقی تک نفره بورزوم است. او در خانواده‌ای ثروتمند، در برگن متولد شد.
دوران قبل از ورود به عالم موسیقی

کریستین به واسطهٔ شغل پدرش مدت ۳ سال در عراق ساکن شد. او در این ۳ سال مجبور شد به دبستان مسلمانان برود. او همواره از این سالها به عنوان بدترین سالهای عمرش یاد می‌کند. هنگام بازگشت به نروژ با موجی به نام دین ستیزی مواجه شد. در دهه ۸۰ میلادی موجی که ابتدا توسط انتان لاوی در سال‌های گذشته در ایالات متحده به راه افتاده و بیشتر شبیه وارونه کردن دین مسیحیت بود، حالا دیگر تبدیل به دین ستیزی گشته بود. جوانان منطقهٔ اسکاندیناوی خواهان بازگشت به تاریخ کهن اسکاندیناوی بودند اما دیگر حریم مقدسات، توسط لاوی و پیروان فکری اش دریده شده بود. دیگر اهانت به مسیح و کلیسا چیز جدیدی نبود. در آن سالها بهترین شیوهٔ بیان عقاید ناهنجار و اعتراضی استفاده از موسیقی بود.
کریستین هم، از جمله طرفداران پاگانیسم بود. وی هم پا در عرصه موسیقی گذاشت که بعدها مسیر زندگی اش را دگرگون کرد. آن جوانان همگی به سبک نو ظهور بلک متال رو آوردند. سبکی بسیار عمیق و کاملاً غیر تجاری و زیرزمینی.
تغییر نام

به علت اینکه کریستین نام عیسی است و او یک ضد مسیحیت، اسم خود را به وارگ یعنی گرگ تغییر داد. وارگ ویکرنس علاقه‌ای به این موضوع ندارد و تاریخ مشخصی از این تغییر نام در دسترس نیست ولی می‌توان گفت حوالی سال ۹۰ این اتفاق افتاده‌است.
مذهب

او همچنین در نوشتارهای زندان‌اش بیان می‌کند که هرگز یک شیطان‌پرست نبوده‌است و بلکه یک پاگان هست.
آئین پاگانیسم، یک آئین کهن اسکاندیناوی است که مانند بسیاری از دین‌های کهن معتقد به چند خدایی هستند و اودین (از یک چشم کور است و کلاغ سنبل اوست) خدای خدایان آنهاست.
تشکیل خانواده

او در سال ۹۲ با یک دختر نروژی در یک دیسکوی زیر زمینی آشنا شد که موسیقی تکنو در آن پخش می‌شد. آنها قبل از ازدواج رسمی، صاحب یک فرزند دختر شدند و بعد از زندانی شدن ورگ به جرم قتل با هم ازدواج کردند. آنها در حال حاضر صاحب دو فرزند هستند و همسر ویکرنس برای سومین بار باردار است. شایان ذکر است که جز فرزند اول آنها، دو فرزند دیگر آنها مربوط به دوران زندان ویکرنس هستند.
ارتکاب قتل

وارگ ویکرنس به دلیل اختلافات عمیقی که با یورنیموس (گیتاریست شیطان‌پرست گروه بلک متال میهم) داشت مرتکب قتل وی شد. او به خاطر این قتل و همچنین سایر جرائم، به ۲۱ سال زندان محکوم شد که طبق قانون نروژ، بالاترین مجازات محسوب می‌شود.
سایر جرائم

او همچنین به خاطر سوزاندن چهار کلیسا از جمله یک کلیسای تاریخی در نروژ و سرقت و نگهداری مواد منفجره به مدت ۵ سال زندانی گردید که با توجه به ارتکاب قتل، جمعاً محکوم به ۲۱ سال حبس — اشد مجازات در نروژ — شد.
دوران محکومیت

او در اواخر سال ۱۹۹۳ به زندان فرستاده شد و سر انجام بعد از چندین مرتبه که قاضی با عفو او مخالفت کرده بود در تاریخ ۲۴ می ۲۰۰۹ آزاد شد. او در زندان ۲ آلبوم با سبک دارک امبینت ساخت و چندین جلد کتاب نیز نوشت و منتشر کرد. او در تمام طول ۱۶ سال زندان‌اش تنها دو مرتبه با روزنامه‌نگاران مصاحبه کرد.
امرسون رویال

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  Emerson Aparecido Leite de Souza Junior
زادروز:  ۱۴ ژانویهٔ ۱۹۹۹ ‏(۲۵ سال)
زادگاه:  سائو پائولو، برزیل
قد:  ۱٫۸۳ متر
پست:  دفاع راست
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  آث میلان
شمارهٔ پیراهن:  ۲۲
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
:  Condor
:  Unidos da Cordenonsi
:  Guanabara
:  پالمیراس
:  سائو پائولو
:  گرمیو
۲۰۱۵–۲۰۱۶:  Ponte Preta
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۱۶–۲۰۱۸ |  Ponte Preta |  ۳ |  (۰) |
| ۲۰۱۸–۲۰۱۹ |  اتلتیکو مینیرو |  ۲۳ |  (۱) |
| ۲۰۱۹–۲۰۲۱ |  رئال بتیس |  ۶۷ |  (۴) |
| ۲۰۲۱ |  بارسلونا |  ۳ |  (۰) |
| ۲۰۲۱–۲۰۲۴ |  تاتنهام |  ۷۹ |  (۴) |
| ۲۰۲۴– |  آث میلان |  ۱ |  (۰) |
تیم ملی‡: تیم ملی‡
| ۲۰۱۷–۲۰۱۹ |  زیر ۲۰ سال برزیل |  ۱۱ |  (۰) |
| ۲۰۱۹–۲۰۲۰ |  زیر ۲۳ سال برزیل |  ۱۰ |  (۰) |
| ۲۰۱۹– |  برزیل |  ۱۰ |  (۰) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۴.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۴:  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۴.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۴
امرسون (پرتغالی: Emerson؛ زادهٔ ۱۴ ژانویهٔ ۱۹۹۹) بازیکن فوتبال اهل برزیل است که برای باشگاه آث میلان بازی می‌کند.
از باشگاه‌هایی که وی در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال اتلتیکو مینیروو، بارسلونا، رئال بتیس و تاتنهام اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۲۰ سال برزیل و زیر ۲۳ سال برزیل و تیم ملی فوتبال برزیل بازی کرده‌است.
نانپا

نانپا (به ژاپنی: ナンパ Nanpa))، در فرهنگ ژاپنی نوعی لاس‌زنی و اغواگری است که در میان نوجوانی و افراد بیست و سی ساله‌شان رایج است.
ان‌اس‌بی دی۴

ان‌اس‌بی دی۴
ان‌اس‌بی دی۴ (به انگلیسی: NSB Di 4) یک کلاس از پنج لوکوموتیو دیزلی-الکتریکی است که توسط هنشل برای راه‌آهن دولتی نروژ ان‌اس‌بی ساخته شده است. این کلاس که در سال ۱۹۸۱ تحویل داده شد، برای حمل قطارهای مسافربری در خط نوردلند استفاده می‌شود و از سال ۲۰۰۱ تنها لوکوموتیوهای دیزلی هستند که توسط ان‌اس‌بی استفاده می‌شود. این لوکوموتیوها دارای قطعات الکتریکی از براون، باوری & سی و یک موتور اصلی الکترو-موتیو دیزل ساخته جنرال موتورز بودند. توان خروجی این لوکوموتیو ۲۴۵۰ کیلووات (۳۲۹۰ اسب بخار) و نیروی کششی اولیه آن ۳۶۰ کیلونیوتون است.
آیکو، شاهدخت توشی

| شاهدخت آیکو 敬宮愛子内親王 | شاهدخت آیکو 敬宮愛子内親王 |
| --- | --- |
شاهدخت توشی : شاهدخت توشی 
شاهدخت آیکو در سال ۲۰۲۲: شاهدخت آیکو در سال ۲۰۲۲
زاده: ۱ دسامبر ۲۰۰۱ ‏(۲۳ سال) توکیو، ژاپن
دودمان: خاندان امپراتوری ژاپن
پدر: ناروهیتو
مادر: ماساکو
آیکو، شاهدخت توشی (به ژاپنی: 敬宮愛子内親王) (زادهٔ ۱ دسامبر ۲۰۰۱) دختر و تنها فرزند امپراتور کنونی کشور ژاپن ناروهیتو است. کانجی نام او از دو قسمت کو 子 به معنای فرزند و آی 愛 به معنای عشق تشکیل شده‌است.
تولد

پرنسس آیکو در ۱ دسامبر ۲۰۰۱ در ساعت ۲:۴۳ بعد از ظهر در بیمارستان امپراتوری خانوار در کاخ امپراتوری توکیو، اولین و تنها فرزند ولیعهد و ولیعهد وقت، ناروهیتو و ماساکو به دنیا آمد.
در یک سنت شکنی، نام شاهزاده خانم توسط والدینش به جای امپراتور انتخاب شد. این از بند ۵۶ لی لو دوم، یکی از آموزه‌های منسیوس فیلسوف چینی انتخاب شده‌است. آیکو، نام شخصی شاهزاده خانم، با کاراکترهای کانجی به معنی «عشق» (愛) و «کودک» (子) نوشته شده‌است و به معنای «کسی است که دیگران را دوست دارد». شاهزاده خانم یک عنوان امپراتوری نیز دارد، پرنسس توشی (敬宮، توشی-نو-میا)، که به معنای «کسی است که به دیگران احترام می‌گذارد».
تحصیلات

پرنسس آیکو تحصیلات خود را در مهدکودک Gakushūin در ۳ آوریل ۲۰۰۶ آغاز کرد. او در ۱۵ مارس ۲۰۰۸ مهد کودک را ترک کرد. در هشتمین سالگرد تولد او، مشخص شد که علاقه او شامل نوشتن شخصیت‌های کانجی، خوشنویسی، طناب زدن، نواختن پیانو و ویولن، و نوشتن شعر است. در اوایل مارس ۲۰۱۰، آیکو به دلیل آزار و اذیت از سمت پسران در مدرسه ابتدایی خود، شروع به ماندن در خانه از مدرسه کرد. آیکو در ۲ مه ۲۰۱۰ به‌طور محدود به مدرسه بازگشت. پس از بازگشت به مدرسه، یکی از مقامات ارشد کاخ گفت که او بنا به توصیه پزشک خانواده ولیعهد در تعداد محدودی از کلاس‌ها همراه با مادرش شرکت خواهد کرد. آیکو با والدینش در استان توچیگی در سال ۲۰۱۹
در نوامبر ۲۰۱۱، آیکو به دلیل ذات الریه در بیمارستان بستری شد. در سال ۲۰۱۴، او در دبیرستان دخترانه گاکوشوین ثبت نام کرد. در تابستان ۲۰۱۸، او اولین سفر انفرادی خود را به خارج از کشور برای شرکت در یک برنامه تابستانی در کالج ایتون انجام داد. گزارش‌های یک منبع کاخ ناشناس نزدیک به خانواده گزارش می‌دهد که آیکو از مادرش ماساکو در نقش جدیدش به عنوان ملکه حمایت عاطفی می‌کند. در فوریه ۲۰۲۰ او در دانشگاه گاکوشوین پذیرفته شد و در آنجا در رشته زبان و ادبیات ژاپنی تحصیل کرد.
زندگی عمومی

پس از ۱۶ سالگی، آیکو شروع به همراهی والدینش در حضورهای عمومی کرد. او حق شرکت در مراسم معراج پدرش را نداشت زیرا در آن زمان هنوز خردسال بود. در ۵ دسامبر ۲۰۲۱، یکشنبه پس از بیستمین سالگرد تولدش، او در مراسم رسمی رسیدن به سن بلوغ شرکت کرد و توسط امپراتور نشان بزرگ تاج گرانبها را دریافت کرد. او در جشن سال نو ۲۰۲۲ در کاخ امپراتوری به عنوان اولین رویداد عمومی خود به عنوان عضوی از خانواده امپراتوری شرکت کرد. اولین کنفرانس مطبوعاتی او در ۱۷ مارس برگزار شد
کاتالوگ عمومی ستارگان متغیر

کاتالوگ عمومی ستارگان متغیر (انگلیسی: General Catalogue of Variable Stars) یا (GCVS) فهرستی از ستارگان متغیر در کهکشان راه شیری[a] است. نخستین نسخه آن که شامل ۱۰۸۲۰ ستاره است در سال ۱۹۴۸ توسط آکادمی علوم اتحاد جماهیر شوروی با ویرایش بوریس کوکارکین [ru] و پاول پارناگو منتشر شد. ویرایش دوم و سوم آن در سال‌های ۱۹۵۸ و ۱۹۶۸ منتشر شد. ویرایش چهارم، شامل ۲۸۴۳۵ ستاره، در سه جلد در سال‌های ۱۹۸۵–۱۹۸۷ منتشر شد. بعد از آن دو جلد دیگر منتشر شد: جلد چهارم شامل جداول مرجع و جلد پنجم شامل ستارگان متغیر برون کهکشانی است. اولین نسخه از نسخهٔ پنجم (GCVS 5.1)، که به‌طور دوره‌ای به روز می‌شود و در حال حاضر شامل ۵۸۰۳۵ ستاره متغیر است؛ این نسخه در وب سایت GCVS و در سرویس کاتالوگ نجومی VizieR در دسترس است.
جام جم

برای دیگر کاربردها، جام جم (ابهام‌زدایی) را ببینید.
تصویرگری «جام جهان‌بین» بر اساس بیت مشهور حافظ
جام جم یا جام جهان‌نما (نام‌های دیگر: جام گیتی‌نما، جام کی‌خسرو، جام جهان‌آرا، جام جهان‌بین، و جام عالم‌بین) جامی افسانه‌ای است که همهٔ جهان در آن دیده می‌شده است. در شاهنامۀ فردوسی جام جهان‌نما از آن کیخسرو است. طبقِ نظر محمد معین این جام به جام کیخسرو مشهور بود تا این‌که در قرن ششم به مناسبت شهرت جمشید و یکی دانستن او با سلیمان، جام مزبور را به جمشید نسبت دادند و آن را «جام جم» و «جام جمشید» نام نهادند، ولی این نظر از سوی بعضی مورد بحث و نقد قرار گرفته است.
جام جم در واژه‌نامه‌ها

در نظم و نثر پارسی بارها از جامی به نام جام جهان‌نما، جام کی‌خسرو، آیینه سلیمان، آیینهٔ سکندر، و غیره یاد کرده‌اند و فرهنگ‌نویسان گفته‌اند: جامی بوده‌است که احوال خیر و شر عالم از آن معلوم می‌شده‌است. جام جم یا جام جمشید که ساخته فرزانگان بوده‌است. از هفت فلک در او معاینه و مشاهده کردی (شرفنامه منیری). پیاله جم و پیاله یا آئینه سلیمان یا اسکندر که همه عالم در آن، بنا بر افسانه نموده می‌شد.
فردوسی در شاهنامه در «داستان بیژن با منیژه» پس از تشریح زندانی شدن بیژن به امر افراسیاب در چاه و جستجوی گیو، پدر وی و مأیوس شدن او، در عنوان «دیدن کی‌خسرو بیژن را در جام گیتی‌نمای» چنین سروده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چو نوروز خرم فراز آمدش |  |  بدان جام فرخ نیاز آمدش |
| بیامد پر امیددل پهلوان |  | ز بهر پسر، گوژگشته‚ نوان |
| چو خسرو، رخ گیو پژمرده دید |  | دلش را به درداندر، آزرده دید |
| بیامد، بپوشید رومی قبای |  | بدان تا برد پیش یزدان ثنای |
| خروشید پیش جهان‌آفرین |  | به رخشنده بر، چند کرد آفرین |
| ز فریادرس زور و فریاد خواست |  | وز اهریمن بدکنش داد خواست |
| خرامان از آن‌جا بیامد به گاه |  | به سر برنهاد آن کیانی کلاه |
| پس آن جام بر کف نهاد و بدید |  | در او هفت کشور همی بنگرید |
| ز کار و نشان سپهر بلند |  | همه کرد پیدا، چه و چون و چند |
| ز ماهی به جام اندرون تا بره |  |  نگاریده پیکر بدو یکسره |
| چه کیوان‚ چه هرمز‚ چه بهرام و شیر |  |  چه مهر و چه ماه و چه ناهید و تیر |
| همه بودنی‌ها بدو اندرا |  | بدیدی جهان‌دار افسون‌گرا |
| به هر هفت‌کشور همی بنگرید |  | که آید ز بیژن نشانی پدید |
| سوی کشور گرگساران رسید |  | به فرمان یزدان، مر اورا بدید |
| بدان چاه بسته به بند گران |  | ز سختی همی مرگ جست اندر آن |
بنابراین جام جهان‌نما در نظر مؤلفان «خدای‌نامک» پهلوی که مبنای تألیف شاهنامه قرار گرفت، جامی بوده‌است که صورت‌های نجومی و سیارات و هفت کشور (هفت‌اقلیم) زمین بر آن نقش شده بود و دارای نیرویی اسرارآمیز بوده‌است و هر واقعه‌ای که در پهنه جهان اتفاق می‌افتاده، بر روی آن منعکس می‌شده‌است.
برخی از واژه‌نامه‌ها مانند (غیاث اللغات) خواسته‌اند بین کی‌خسرو و جمشید بر سر جام جهان‌بین پیوندی برقرار کنند و گفته‌اند: مناسبت جام به جمشید، آن است که وی جام را ساخته است و کی‌خسرو جامی ساخته بود مشتمل بر خطوط هندسی، چنانچه از خط‌ها ورقم‌ها و دایره‌های اصطرلابی، ارتفاع کواکب و غیره معلوم نمایند، هم‌چنین از آن جام، حوادث روزگار را معلوم کرد، چنانچه در کتابهای تاریخی ضبط شده‌است. فرهنگ‌نویسان گفته‌اند: نام آینه‌ای است که به جهت آگاهی از حال فرنگ، بر سر مناره اسکندریه نهاده بوده‌است و کشتی‌های دریا از صد میل راه در آینه دیده می‌شده و آن مناره را اسکندر به دست‌یاری ارسطو بناکرده بود.
در فرهنگ فارسی به انگلیسی «جانسن» آمده: جام جم یا جام جمشید؛ آئینه‌ای که جهان را نمایش می‌داد و مجازا مناره، به خصوص منارهٔ اسکندریه را گفته‌اند.
برخی نیز آن را به کرهٔ جغرافیایی تعبیر کرده‌اند که نقشه کشورهای مختلف و کوهها و دریاها و رودها با فواصل معین بر آن ثبت بود.
انتساب جام جهان‌نما به جمشید

در روایات داستانی ایران، جم یکی از بزرگ‌ترین پادشاهان سلسله پیشدادی است که جام جهان‌نما را بدو نسبت داده‌اند. در شاهنامه اشاره‌ای به انتساب جام به جمشید نیست. به نظر دکتر محمد معین چون شهرت جم بیش از کی‌خسرو بوده‌است و ازسوی دیگر مسلمانان او را با سلیمان پیامبر بنی‌اسرائیل یکی دانسته‌اند، او را صاحب جام جهان‌نما می‌دانند و هم‌چنین در روایات، پیدایش شراب را به جمشید نسبت داده‌اند. انتساب «جام کی‌خسرو» به «جام جم» ظاهرأ در قرن ششم هجری پدید آمده است. محمود شبستری در «کنزالحقایق» چنین می‌سراید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| یکی جم‌نام وقتی پادشا بود |  | که جامی داشت کان گیتی‌نما بود |
| به صنعت کرده بودندش چنان راست |  | که پیدا می‌شد از وی هرچه می‌خواست |
| هر آن نیک و بدی کاندر جهان بود |  | در آن جام از صفای آن نشان بود |
| چو وقتی تیره، جام از زنگ گشتی |  | شه گیتی از آن دلتنگ گشتی |
| بفرمودی که دانایان این فن |  | بکردندی به علمش باز روشن |
| چو روشن گشتی آن جام دل‌افزای |  | بدیدی هرچه بودی در همه‌جای |
جام سلیمان

در داستان‌های اسلامی، سلیمان و جمشید را باهم اشتباه گرفته‌اند. ایرانیان، مرکز حکومت جمشید را کشور فارس می‌دانسته‌اند و آثار باقی‌مانده داریوش و خشایارشا و دیگر پادشاهان هخامنشی را درتخت جمشید، از آن جم دانسته‌اند چنان‌که نام تخت جمشید دال بر آن است. از سوی دیگر در نتیجه احادیث مذهبی تشابه کامل بعضی احوال و اعمال منسوب به جمشید و سلیمان مانند استخدام دیو و جن و اطاعت جن و انس از ایشان و سفر کردن درهوا، موجب این توهم گردیده که جمشید و سلیمان یکی است، از این رو فارس را تخت‌گاه سلیمان و پادشاهان فارس را قائم‌مقام سلیمان و وارث ملک سلیمان خوانده‌اند و بر اساس همین تصور، جام جهان‌نما را به سلیمان نسبت داده‌اند و حتی آرامگاه کورش را محل حضور مادر سلیمان نامیده‌اند.
حافظ گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| دلی که غیب‌نمای است و جام جم دارد |  | ز خاتمی که دمی گم شود چه غم دارد |
هم‌چو جم، جرعهٔ ما کش، که ز سِرّ دوجهان پرتو جام جهان‌بین دهدت آگاهی
عبدالرحمان جامی در منظومهٔ سلامان و آبسال چنین سروده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  گفت از هرجا خبر جستند باز |  | کس نبود آگاه زان پوشیده راز |
| داشت شاه آئینهٔ گیتی‌نمای |  | پرده ز اسرار همه گیتی گشای |
| چون دل عارف، نبود از وی نهان |  | هیچ حالی از بد و نیک جهان |
| گفت کان آئینه افتادش نظر |  | یافت از گم‌گشتگان خود خبر |
| هر دو را عشرت‌کنان در بیشه دید |  | از غم ایام، بی‌اندیشه دید |
خاقانی از این جام، به نام «جام جم» و گاه «جام جمشید» یاد کرده‌است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| عمر، جام جم است کایامش |  | بشکند خرد، بس ببندد خوار |
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خسرو جمشیدجام، سام تهمتن‌حسام |  | خضر سکندرسپاه، شاه فریدون‌علم |
فخرالدین عراقی گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چون جام جهان‌نمای ساقی |  | بنمود مرا لقای ساقی |
| باشد که شود دل عراقی |  | چون جام جهان‌نمای ساقی |
تفسیر و تعبیر جام جم

بدیهی است که خردمندان باریک‌بین وجود چنین جامی سحرآمیز را نمی‌توانستند باور کنند، از این‌جهت در پی تعبیر آن برآمدند.
در کنزالحقایق شبستری آمده است:
حکیمی گفت: آن جام آب بود. آب رود و دریا نخستین آینه بشر بود. لطافت آب و انعکاس چهره اشخاص و اشیاء در سطح آب موجب شد که علاوه برنوشیدن آب، آن را به عنوان مظهر پاکی و شفافیت اجسام بکار برند. از سوی دیگر، تالس ملطی از حکمای یونان باستان و پیروان او آب را منشأ پیدایش جهان شناخته‌اند؛ بنابراین برخی آب را جام جهان‌نما دانسته‌اند که تمام اشکال جهانی به صورت استعداد در آن حضور دارند.
منجم گفت: اسطرلاب بود آن و به معنی گرفتن و مفهوم ترکیبی آن تقدیر ستارگان است و آن آلتی است که برای مشاهده وضع ستارگان و تعیین ارتفاع آن‌ها و تشخیص اوقات به کار می‌رفته است.
دگر یک گفته بود: آئینه‌ای راست چنان روشن که می‌دید آنچه می‌خواست.
ازجمله موضوع‌هایی که جلب توجه مسلمانان کرده، آینه اسکندر است که در ادبیات ما نیز بسیار آمده است. حافظ گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| آئینه سکندر جام می است بنگر |  | تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا |
تعبیر عرفانی

این تعبیرات، ذوق لطیف عارفان حقیقت‌جوی ایرانی را اقناع نکرد. پس از جستجوی فراوان، عاقبت به حقیقتی پی‌بردند که به دلیل آشکار بودن بسیار، پنهان مانده بود. در کنزالحقایق شبستری آمده است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بسی گفتند هرنوعی از این‌ها |  | نبود آن جام جم جز نفس دانا |
| چو نفس تیره روشن کرد انسان |  | نماید اندر او آفاق یکسان |
| چو انسان گشت اندر نفس کامل |  | شود بر کل موجودات شامل |
| ز چرخ و انجم و از چار ارکان |  | نموداری بود در نفس انسان |
| حقیقت دان اگر چه آدم است او |  | چو عارف شد به خود، جام جم است او |
حافظ بارها بدین معنی اشارت کرده و به خصوص در غزلی دل‌پسند همان تعبیر شبستری را با بیانی لطیف آورده‌است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد |  | وآن‌چه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد |
| گوهری کز صدف کون و مکان بیرون است |  | طلب از گمشدگان لب دریا می‌کرد |
| مشکل خویش بر پیر مغان بردم دوش |  | کو به تأیید نظر، حل معما می‌کرد |
| گفتم: این جام جهان‌بین بتو کی داد حکیم؟ |  |  گفت: آن‌روز که این گنبد مینا می‌کرد |
| بی‌دلی در همه احوال خدا با او بود |  | او نمی‌دیدش و از دور خدایا می‌کرد |
به تعبیر دیگر، جهان خود «جام جم» است. ادیب پیشاوری گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| جهان ای برادر چو جام جم است |  | نماینده سیرت مردم است |
جام جهان‌نما در افسانه‌های اروپایی

جام فرنگی در زبان‌های اروپایی «گرال» یا «سنگرآل» به جامی گفته می‌شود که گویند عیسی مسیح در آخرین شامی که با حواریون صرف کرد، آن را به دست گرفت. یکی از حواریون به نام «یوسف رامه‌ای» خونی را که بر اثر ضربت دشمن به پهلوی وی جاری می‌شد، در آن جام ریخت. افسانههای مربوط به این جام اندکی پس از رواج مسیحیت بر سر زبان‌ها افتاد و پیش از قرن دوازدهم میلادی نشانی از آن نیست. در همین قرن «روبر دو بورون» منظومه‌ای دربارهٔ یوسف رامه‌ای به نام «مرلین پرسوال» سرود و این افسانه مسیحی را با روایات قوم سلت و شام فصح را درهم آمیخت. گویند جام مزبور را به انگلستان بردند و قرن‌ها در آن جا پنهان ماند تا عاقبت «پرسوال» قهرمان «گالی» آن را یافت. از این افسانه، بسیاری تقلید کردند و شاخ و برگ‌هایی به آن افزودند. «ولفرام اشنباخ» شاعر آلمانی در منظومه حماسی خود به نام پارزیفال، جام مزبور را مرکز تخیلات عرفانی خود قرار داده است. ریشارد واگنر موسیقیدان قرن نوزدهم آلمان، نیز «جام گرال» را موضوع درام غنایی «پارسیفال» قرار داده است.
هفت خط جام جم

جام جم دارای هفت خط موازی از پایین به بالا بود که به ترتیب از پایین به بالا فرودینه، کاسه گر، اشک (خطر)، ارزق (سبز و سیاه)، بصره، بغداد، و جور (معرب گور، نام قدیم فیروزآباد فارس) نامیده شده بودند.
ادیب الممالک فراهانی شعری در این رابطه دارد که در بخشی از آن می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| هفت خط داشت جام جمشیدی |  | هر یکی در صفا چو آیینه |
| جور و بغداد، بصره، ازرق |  | اشک و کاسه‌گر و فرودینه |
هفت خسروانی

خسروانی‌ها (یا خسروانیات یا هفت خسروانی) اشعار هجایی بودند که در ایران پیش از اسلام رایج بودند و همراه با موسیقی مخصوص اجرا می‌شدند. ابداع خسروانی‌ها به باربد (موسیقی‌دان دورهٔ ساسانیان) نسبت داده می‌شود. به خسروانی‌ها با لفظ «سرود خسروانی» نیز اشاره می‌شده‌است.