stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گویش بیرجندی
ویژگی‌ها

به طورکلی واژه‌های قدیمی و تلفظ کهن شماری از واژه‌ها که در لهجهٔ بیرجندی یافت می‌شوند، از ویژگی‌های این لهجهٔ فارسی به‌شمار می‌روند، مانند زمبر (زنبه)، زینه (پله)، فراشا (لرزهٔ خفیف پیش از تب)، داهول (مترسک)، دَباقی (تعطیل)، نِباسه (نوه) و… افزون براین، واژه‌های بسیاری در این لهجه به چشم می‌خورند که مختص خود آن هستند و در فارسی معیار یافت نمی‌شوند، مانند واژه‌های متعدد برای گوسفند، بز و سبد، همچون: barra nar (گوسفند نر یک ساله)، šišak (گوسفند نر دوساله)، čari (گوسفند نر ۳ ساله)، baxta (گوسفند ۴ سالهٔ اخته) و qučč (گوسفند نر ۴ سالهٔ تخمی). همین گروه واژه‌ها برای گوسفند ماده و بز (نر و ماده) هم وجود دارد.ویژگی دیگر، نام آواهایی است که خاص این لهجه‌اند، مانند baqqast (صدایی که بزغاله و بز از ترس برآورد)، toppast (صدای فرو افتادن دیوار یا چیز پهن و سنگین)، qoliččast (صدای بیرون کشیدن شمشیر از غلاف) و امثال آن‌که بیش‌تر واژه‌های مختوم به گروه ast (با بیشترین بسامد) و ost (با بسامد کمتر) هستند.
واج‌شناسی

لهجهٔ بیرجندی دارای ۲۲ همخوان و ۱۳ واکه است. همخوان‌های بیرجندی با همخوان‌های فارسی معیار تفاوت آشکاری ندارند، جز این‌که واج /ž/ در بیرجندی شنیده نمی‌شود، اما در واکه‌ها، بیرجندی با فارسی تفاوت‌های دارد. واکهٔ میانی نیم‌بسته و کوتاه //ə به همراه واکه‌های ā ō, ē, و در مواردی ə در بیرجندی وجود دارد که در فاسی مشاهده نمی‌شود. ā در بیرجندی، برابرِ â غیرپایانی در بسیاری از واژه‌های فارسی معیار است که در تقابل با صورت غیرکشیدهٔ خود (a) قرار دارد، مانند balâ (بلا، مصیبت) و bālâ (بالا). این ā که باقی‌ماندهٔ فارسی قدیم است، در برخی از بافت‌های آوایی نیز ظاهر می‌شود، مثلاً اگر از پایان کلمه‌هایی یک هجایی همخوانی حذف شده باشد، واکهٔ a مجاور آن به جبران همخوان حذف شده، کشیده می‌شود، مانند āx «اخم» و āq «عقد» اما دو واکهٔ ē و ō همان واکه‌هایی هستند که در متون قدیم، «مجهول» خوانده می‌شدند. این واکه‌ها در فارسی میانه و در سده‌های نخستین فارسی نو رواج داشته‌اند. اما ظاهراً از سدهٔ ۶ق به بعد از میان رفته‌اند. در بیرجندی، ظهور ē نتیجهٔ حذف /h/ و همزه از توالی‌های eh و’e است، مانند ētenâ «اعتنا»، ēmâl «اِعمال» و ēterâm «احترام». با این همه، این واکه در برخی از کلمات قدیم‌تر هم برجای مانده است، مانند dēr «دیر»، xēd «کرت زراعتی» و xēš «خویش، خیش». واکهٔ ō نیز صورت تبدیل شدهٔ â پیش از همخوان خیشومی یا تبدیلی از گروه oh است، مانند کلمات geryō (از geryon «گریان») یا zōr (از zohr «ظهر»)
آواشناسی گویش بیرجندی

در زمینه آواشناسی این گویش ده واکه (= مصوت) ساده و دو سایواک (نیم واکه) دارد که در قیاس با فارسی رسمی دوواکة و ¦a در فارسی نو اصلاً وجود ندارد و دوواکة ¦e (یای مجهول) و ¦o (واو مجهول) نیز در فارسی میانه و سده‌های نخستین فارسی نو رواج داشته اما ظاهراً از سده ششم به بعد از میان رفته است.
گویش بیرجندی ۲۲ همخوان دارد و از این نظر با فارسی رسمی اختلاف آشکاری ندارد.
تکیه در این گویش بیشتر از زیر و بم برمی‌خیزد و فشار آن نسبتاً کم است و از اینرو گویش را مانند فارسی باید «گویش نرم» گفت. تکیه روی آخرین واکه هجای پایانی است. واژه‌های مرکب نیز مانند فارسی نو یک تکیه روی آخرین واکه هجای پایانی دارند. محل تکیه در فعل برحسب نوع و ساختمان آن متفاوت است. آهنگ افتان و خیزان است و از زیر و بم سرچشمه می‌گیرد.
حذف قلب و ابدال نیز تابع قواعد و شرایط خاص این گویش است. ساخت واژه از راه اشتقاق (افزایش «وند» به واژه‌ها و بنهای فعل) و ترکیب واژه هاست که در غالب موارد مانند فارسی نو به راه‌های مختلف امکان دارد و در مواردی متفاوت با فارسی رسمی است.
ویژگی‌های زیرزنجیری

در اسامی بیرجندی (چه واژه مرکب باشد و چه بسیط) مانند فارسی، معمولاً بر هجای آخر تکیه می‌شود، مانند šaftālú «شفتالو» و surí čāršambə «چهارشنبه‌سوری»، تکیه در فعل‌های ماضی ساده و ماضی استمراری بر هجای اول است، مانند éšnidem «شنیدم» و méšnidem «می‌شنیدم». همچنین در مضارع‌های اخباری و التزامی، تکیه بر نخستین هجاست، مانند móxorey «می‌خورید»، mókošan «می‌کُشند»، bóxori «بخوری» و bókošan «بکُشند». این نکته دربارهٔ افعال امر و نهی نیز صادق است، مانند bézə «بزن» و mázə «نزن». در فعل آینده تکیه بر آخرین هجای فعل کمکی است، مانند bexómzə «خواهم زد» و bexéy bord «خواهید برد». در افعال منفی، تکیه همواره بر واکهٔ تک واژ نفی قرار می‌گیرد، مانند némešu «نمی‌شود» و nézadom «نزدم». فعل‌های ماضی بعید و ماضی مجهول دو سازهٔ واژگانی این لهجه‌اند که دو تکیه دریافت می‌کنند: یکی بر هجای آخر صفت مفعولی و دیگری بر نخستین هجای فعل کمکی، مانند zadə́ bódom «زده بودم» و koštá šódey «کشته شدید». به لحاظ آهنگ، بیرجندی مانند فارسی معیار دو آهنگ افتان و خیزان دارد: آهنگ خیزان آن ویژهٔ جمله‌ها و بندهای پرسشی، و آهنگ افتان آن ویژهٔ جمله‌ها و بندهای خبری است.
اشتقاق و صرف و نحو

در بیرجندی، ساخت واژه از طریق اشتقاق (افزودن وندهای مختلف به واژه‌ها و ماده‌های فعلی) یا فرایند ترکیب صورت می‌گیرد. در میان پیشوندهای بیرجندی به مواردی برمی‌خوریم که در فارسی معیار وجود ندارند، مانند ol-, ešk- , ast- , ho- , kale-, da- و ik-نشان داده شده است که پیشوند فعلی ho- در کلمه‌ای چون ho-nešin «بنشین»، صورت تبدیل‌یافتهٔ پیشوند فعلی «فرود» است که در متونی چون ترجمهٔ المدخل الیٰ علم احکام النجوم نیز به کار رفته است. در مجموع، این گویش حدود ۲۰ پیشوند و ۵۳ پسوند دارد. در مبحث ترکیب نیز ۲۷ نوع ترکیب در این گویش وجود دارد که بیش‌تر آن‌ها گونه‌های متعدد دارند، ولی در کل، اشتقاق و ترکیب در این گویش با فارسی همسوست و اختلاف آشکاری ندارد. شاید بتوان با قاطعیت گفت که نکتهٔ مهم ساختواژی در بیرجندی، تنوع صورت‌های فعلی است. این لهجه ۱۶ نوع فعل ماضی دارد که برخی از آن‌ها فقط از سوی افراد کهن‌سال به کار می‌روند، مانند ماضی بعید از فعل «رفتن» berafte bode bodom، ماضی ابعد استمراری مانند marafte bode bodom و ماضی ابعد نقلی مانند brafte bode bodeyom. هر کدام از این فعل‌های ماضی ۳گونه صرف دارد: یک صرف آن‌ها مانند زبان فارسی است که در آن شناسه‌ها به دنبال مادهٔ فعل می‌آیند، اما در دو صرف دیگر ضمیرهای متصل و منفصل و شناسه‌ها پیش از فعل قرار می‌گیرند و مادهٔ فعل بدون تغییر باقی می‌ماند، مانند ū goft, to goft, mo goft یا. ošgoft, ot goft, mo goft صرف نوع دوم و سوم که در دورهٔ میانه نیز وجود داشته است،ساخت «ارگتیو۱» خوانده می‌شود. این نوع صرف در فارسی میانه فقط در ماضی افعال متعدی بوده است. اما در بیرجندی در افعال لازم هم به کار رفته است، مانند صرف ماضی فعل «رفتن»: mo beraft, to beratft, ūberaft «من رفتم، تو رفتی، او رفت» و غیره. نشان داده شده است که چنین وضعیتی دربارهٔ صورت‌های مجهول فعل نیز صادق است، زیرا در آن‌ها نیز ضمیر مفعولی پیش از فعل می‌آید و فعل صرف نمی‌شود: tū bebord, mū bebord, eš bebord, et bebord, om bebord, šu bebord و همین استدلال را دربارهٔ ماضی استمراری و ماضی بعید هم تکرار می‌کند : unō mēbord, šomâ mēbord, ma mēbord, ū mēbord, to mēbord, mo mēbord (ماضی استمراری که می‌توان به جای ضمایر فاعلی از ضمایر مفعولی هم در آن استفاده کرد). ū/eš dīdo bo, to/et dīdo bo, dīdo bo, mo/om و جز آنها (ماضی بعید). بیرجندی از این لحاظ به برخی از گویش‌های کهن، مانند گویش کهن هرات که در متن طبقات الصوفیهٔ خواجه عبدالله انصاری به کار رفته است، شباهت بسیاری دارد. نحو بیرجندی تابع نحو فارسی است و تفاوت اساسی با فارسی معیار ندارد و می‌توان مانند فارسی، سازه‌های حالت‌دار جمله‌های این گویش را بدون تغییر اساسی در معنا جابه‌جا کرد.
دستورزبان و تفاوت‌ها

گویش بیرجندی در کاربرد فعل به نسبت فارسی تنوع و گستردگی بیشتری دارد و گونه‌های صرفی و صورتهای تازه‌ای از استعمال فعل در آن وجود دارد که در فارسی و در گویشهای دیگر شبیه آن را نمی‌یابیم. صورتهایی چون گذشتة نقلی مستمر، گذشته بعید مستمر، گذشته بعید التزامی، آینده استمراری، آینده دور، آینده دور استمراری و آینده دورتر. برخی از این صورتها دارای دو یا سه گونة مختلف است.
صرف فعل ماضی متعدی به شیوه‌ای که در دوره میانه وجود داشته است، نیز در این گویش دوگونه دارد. این نوع صرف فعل که در فارسی میانه فقط در ماضی متعدی معمول بوده در این گویش به فعل مضارع و ماضی لازم نیز تعمیم داده شده است.
نحو گویش بیرجندی تابع اصول جمله‌بندی زبان فارسی است و تفاوت اساسی گویش بیرجندی با فارسی رسمی در آواشناسی و صرف است. این توصیف دربرگیرنده گویش شهر بیرجند (تقریبا تا شعاع پانزده کیلومتری) است و روستاها و بخش‌های منطقه بیرجند را در برنمی گیرد.
طبیعی است که میان گویش‌های مناطق مختلف تفاوت آوایی و واژگانی موجود باشد اما با قطع نظر از اقلیتی بسیار کوچک که اصالتاً عرب یا بلوچ اند و گویشی خاص دارند، دیگر نقاط منطقه بیرجند همان‌طور که گفته شد به گونه‌ای از فارسی سخن می‌گویند.
گویش قدیمی بیرجند

اثر مکتوبی از این گویش در دست نیست و مهم‌ترین اثر بر جای مانده دو بیت شعر منسوب به حکیم نزاری قهستانی شاعر سده هفتم و هشتم می‌باشد که معنای آن‌ها امروزه مشخص نیست. این احتمال وجود دارد که این ابیات به شکل صحیح منتقل نشده باشند:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چه باژم ژایون که در امر خوی |  | مخان دی خمنکی ژ زل وانبشت |
و یا این بیت:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| کس را مجال قربت او نیست جز تو را |  | ای ماژند لوچمتکی مشو بیور |
پژوهش و تحقیق در باب گویش بیرجندی

سوابق پژوهش دربارهٔ بیرجندی: ولادیمیر ایوانف، مستشرق و زبان‌شناس روس در ۱۳۰۷ش/۱۹۲۸م به نخستین پژوهش زبان شناختی در گویش بیرجندی پرداخت، اما باید مهم‌ترین پژوهش مربوط به این گویش را کتاب‌های سه‌گانهٔ رضایی: واژه‌نامه گویش بیرجند، بررسی گویش بیرجند و بیرجندنامه دانست که به دنبال تصحیح فرهنگ ملاعلی اشرف صبوحی (۱۳۴۵ش) از سوی وی، منتشر شده‌اند. راشد محصل نیز مقاله‌هایی دربارهٔ این لهجه دارد و به‌طور مشخص واژه‌های گویشی را در متون مهمی چون فرهنگ البلغة، تألیف یعقوب کردی نیشابوری (د ۴۳۸ق/۱۰۴۶م) بررسی کرده است. در پژوهش دیگری دربارهٔ بیرجند نمونه‌هایی از اشعار لالایی، خواستگاری، دو بیتی‌های بیرجندی، رمضانی‌خوانی و چاووش‌خوانی یافت می‌شود، هرچند که صورت مفصل‌تر این نمونه‌ها را که نواها و ترانه‌ها و سرصوت‌های بیرجندی است، می‌توان در بیرجندنامه دید.
نمونه واژگان

برخی از واژه‌های این گویش به عنوان نمونه عبارت‌اند از (واژه‌ها برگفته از واژه‌نامه گویش بیرجند هستند):
اُشتُر = (شتر)
اَندُوق = (دلتنگی زیاد)
بِدَرساخته = (لوس)
بی‌هِنجال = (بی‌هنجار)
پَتَک = (پاتابه، مچ‌پیچ)
کُندُرِشک=(آرنج)
پتیاره = (زشت و بی قواره)
پَتیر = (فطیر)
پَجمُرده = (پژمرده)
پِچّاپِچّ = (پیچاپیچ)
جُمبِ‌جوش = (جنب و جوش)
رَقَز = (لبه دیوار)
بُوج = (زنبور)
زِمُخ = (زُمخت)
قُمب = (مشت، ضربه‌ای که با مشت گره کرده به کسی بزنند)
مُخکَم = (محکم)
مدرسگی = (مدرسه‌ای)
نموخوره (نمی خوره)
مکوشه=(می کشه)
مِزِنه=(میزنه)
لمشت*(کثیف)
نمایوم=(نمی خوام)
لِیسکُو = عریان
سفر به شرق (فیلم)

| سفر به شرق | سفر به شرق |
| --- | --- |
کارگردان: سیدمهدی برقعی
تهیه‌کننده: سعید حاجی میری
نویسنده: عبدالرضا کاهانی
بازیگران: ایمان اله ورن علی آزادنیا محمد ابهری حسن رضایی مرتضی ضرابی حسن حسینیان
موسیقی: احمدرضا موید محسنی
فیلم‌بردار: حسین ناظریان
تدوین‌گر: سعید حاجی میری
شرکت تولید: سازمان سینمایی سبحان   بنیاد سینمایی فارابی
مدت زمان: ۸۵دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی
سفر به شرق فیلمی به کارگردانی سیدمهدی برقعی و نویسندگی عبدالرضا کاهانی ساختهٔ سال ۱۳۸۰ است.
داستان

پویا(ایمان اله‌ورن) نوجوانی است که در مسابقات آموزش و پرورش ادعا می‌کند که سفالی را که از خانه آورده، خودش ساخته است. مسئولین مدرسه پس از اهدای جایزه به او از او می‌خواهند که طی مراسمی در حضور داوران کشوری همان سفال را بسازد. پویا که نمی‌خواهد رازش فاش شود، برای حفظ آبروی خود بدون بلیت سوار قطار می‌شود. در قطار، او با یک نویسنده، یک شاعر بی‌سواد-حیدر یغما- و یک پیرمرد و پیرزن مواجه می‌شود. مردی مزاحم(حسن رضایی) در قطار قصد مزاحمت برای او را دارد، همچنین او باید از میان مأموران کنترل بلیت بگریزد. پویا با راهنمایی یغمای خشت‌مال و وساطت او نزد مأمور کنترل بلیت قطار، در آبادی‌ای که باید پیاده می‌شود و در آن‌جا در می‌یابد جوانی که سفالینه‌ را ساخته به روستای دیگری رفته و خانه نیست. پویا ابتدا تمام سفالینه‌های اطراف خود را می‌شکند، اما پس از مدتی که جوان سفالگر از سفر بازگشت، او از جوان سفالگر عذرخواهی می‌کند و نزد او فن ساخت گلدان‌های سفالی را یاد می‌گیرد. حالا، پویا آماده‌ی بازگشت به شهر خود است.
بازیگران

ایمان الله ورن
علی آزادنیا
محمد ابهری
حسن رضایی
مرتضی ضرابی
معصومه اسکندری
حسین افشار
اصغر لشگری
سعید عراقی
سیدحسن حسینیان
بهروز پیروزیان
اسفندیار مهرتاش
میگل میرمحمدی
بهروز پیروزیان
مهدی دهباشی
حنیف مافوتا
یه چون خواً
حواشی

این فیلم، نخستین فیلمی است که نام عبدالرضا کاهانی را در سینمای ایران-به عنوان فیلمنامه‌نویس- مطرح می‌کند. همچنین در این فیلم حیدر یغما(مشهور به خشتمال نیشابوری) به عنوان یک شخصیت داستانی حضور دارد. نقش حیدر یغما را در این فیلم علی آزادنیا ایفا می‌کند. همچنین، در این فیلم به کانون نویسندگان ایران(نام‌هایی مانند رضا براهنی و سیمین بهبهانی) در دیالوگی ابراز ارادت شده است.
جهانشاه

| جهانشاه حقیقی | جهانشاه حقیقی |
| --- | --- |
پادشاه ایران : پادشاه ایران 
نگاره جهانشاه اثر ابوالحسن مستوفی غفاری: نگاره جهانشاه اثر ابوالحسن مستوفی غفاری
سلطنت: ۱۴۳۸–۱۴۶۷
پیشین: قرا اسکندر
جانشین: حسنعلی بیگ
زاده: ۱۳۹۷ یا ۱۴۰۵ ماردین
درگذشته: ۱۴۶۷ (۸۷۲)
آرامگاه: مسجد کبود، تبریز
همسر(ان): خاتون جان بیگم    هلنا خاتون
فرزند(ان): پیر بوداق حسنعلی بیگ میرزا محمد میرزا یوسف میرزا قاسم
دودمان: قراقویونلو
پدر: قرا یوسف
مادر: نجمیه بیگم ( والده سلطان )
ابوالمظفر سلطان جهانشاه مشهور به جهانشاه حقیقی فرمانروای نیرومند قراقویونلو در سال‌های ۱۴۳۸ تا ۱۴۶۷ بود. او بر آناتولی شرقی، قفقاز جنوبی و بیشتر عراق امروزی، ایران مرکزی و حتی نهایتاً تا کرمان و مکران فرمان می‌راند و پایتختش تبریز بود. جهانشاه چندین مدرسه در تبریز ایجاد کرده بود و به زبان‌های ترکی آذربایجانی و فارسی شعر می‌سرود.طایفه جهانشاهلی در روستای وکیل آباد سردابه از بخش مرکزی اردبیل از نوادگان جهانشاه میباشد که بیشتر با نام خانوادگی نوری شناخته می شوند که از جمله یکی از نوادگان وی به نام آقای صیاد نوری چندین جلد کتاب در خصوص تاریخ اردبیل به رشته تحریر در آورده اند و در ابتدای کتاب تاریخ کهن شهر اردبیل این کتاب را به نیای بزرگ خویش جهانشاه اهدا نموده اند.خانواده همتی روزی در تبریز از نوادگان جهانشاه می‌باشند.
در زمان پدر و برادر

جهانشاه در زمان سلطنت قرا یوسف به حکمرانی سلطانیه و قزوین منصوب شده بود.
در زمان سلطنت برادرش قرا اسکندر زندگی جهانشاه به‌عنوان رقیب احتمالی تاج و تخت در خطر بود و به همین دلیل نزد برادر دیگرش اسپند میرزا حاکم بغداد پناه برد. او در سال ۱۴۳۶ با حمایت شاهرخ حاکم تیموری بر علیه برادرش شورش کرد و به سلطنت رسید. او که با کمک شاهرخ به حکومت رسیده بود در ابتدا به عنوان فرمانداری از تیموریان حکومت می‌کرد. وی با کمک گوهرشاد بیگم در ۱۹ آوریل ۱۴۳۸ تاج‌گذاری کرد.
حمله به گرجستان

در سال ۱۴۴۰م الکساندر یکم حاکم گرجستان از جهانشاه پیروی نکرد، وی با ارتش ۲۰٬۰۰۰ نفری به گرجستان حمله کرد و شهر سامشولیده را ویران گرداند؛ سپس در راه بازگشت به تبریز، تفلیس را فتح کرد. او از همراهان شیخ ابراهیم بود. وی در سال ۱۴۴۴م دومین حملهٔ نظامی علیه گرجستان را انجام داد و در شهر آخالتسیخه با وختینگ چهارم روبه‌رو شد اما نبرد نتیجه‌ای نداشت و شکست خورد.
فتح بغداد

برادر جهانشاه، اسپند میرزا، که ۱۲ سال بر بغداد و مناطق اطرافش حاکم بود، در سال ۱۴۴۵ درگذشت. وی حکومت را به برادرزاده خود الوند میرزا تحویل داد، زیرا پسرش فولاد میرزا در آن زمان خیلی جوان بود اما بیشتر امیران فولاد را ترجیح می‌دادند و با کمک برخی امیران به بغداد حمله کرد و پس از محاصره چند ماهه بغداد فتح شد. جهانشاه پسرش محمد شاه را برای اداره بغداد منصوب کرد و الوند میرزا را به حکومت موصل رساند.
سلطنت واقعی

بعد از مرگ شاهرخ در سال ۱۴۴۷ جهانشاه به یک حاکم مستقل برای سلسله قراقویونلو تبدیل شد. او از القاب سلطان و خان برای خود استفاده می‌کرد. در همین زمان تیموریان از نزاع میان شاهزادگان ترکمن استفاده کرده و شهرهای قزوین و سلطانیه را فتح کردند اما به زودی صلح حاصل شد و سلطان محمد پسر بایسنقر با دختر جهانشاه ازدواج کرد. وی سرزمین‌هایی را که میرزا ابوالقاسم بابر فتح کرده بود پس گرفت و پسرش پیربوداغ را به حکومت اصفهان منصوب کرد. جهانشاه در ۲۸ ژوئن ۱۴۵۸ توانست هرات را فتح کند اما به دلیل شورش در آذربایجان مجبور به بازگشت شد.
حسنعلی میرزا پسر جهانشاه به دلیل شورش در ماکو زندانی شد و بعداً پسر دیگر شاه به نام پیربوداغ قیام کرد و او نیز به سرنوشت برادرش دچار شد با این حال به درخواست مادرش آزاد شد و جایگزین یوسف میرزا پسر دیگر جهانشاه شد و به بغداد فرستاده شد و قاسم بیگ پسر دیگر شاه به حکومت کرمان منصوب شد و سبزواران را به عنوان مرکز انتخاب کرد. پیربوداغ دوباره شورش کرد و در نهایت شکست خورد و توسط میرزا محمود اعدام شد.
جنگ با آق‌قویونلوها

از سال ۱۴۴۷ نبرد میان قراقویونلوها و آق قویونلوها شدت گرفت. اولین این نبردها بعد از پناهندگی الوند میرزا برادرزاده جهانشاه به دربار جهانگیر بیگ اتفاق افتاد. جهانشاه خواستار پس‌گیری برادرزاده خود بود اما جهانگیر امتناع ورزید. جهانشاه به ارزنجان حمله کرد و رستم بیگ فرمانده خود را برای گرفتن جهانگیر فرستاد و از شیخ حسن عموی جهانگیر حمایت می‌کرد اما شیخ حسن توسط اوزون حسن برادر جهانگیر کشته شد و جهانشاه به آق قویونلوها پیشنهاد صلح داد، جهانگیر پذیرفت و دخترش را برای میرزا محمد فرستاد.
اوزون حسن صلح را نپذیرفت و علیه برادرش شورش کرد. جهانگیر به نزد جهانشاه پناهنده شد و اوزون حسن مورد حمایت صفویان قرار گرفت. جهانشاه در سال ۱۴۶۶ از تبریز به سمت وان لشکر کشید اما در همین زمان متوجه شد که اوزون حسن با ۱۲۰۰۰ نیروی سواره نظام به سرزمین‌های تحت سلطه وی حمله کرده‌است. با اینکه مکاتبات سیاسی بین دو نفر انجام شد اما به دلیل درخواست‌های زیاد جهانشاه نتیجه‌ای حاصل نشد. جهانشاه به دلیل زمستان حمله نظامی را به تعویق انداخت و در سنجق موش ماند اما اوزون حسن با یک حمله غافلگیرانه، ارتش جهانشاه را شکست داد. میرزا یوسف و میرزا محمد در جنگ چپاکچور اسیر شدند.
مرگ

جهانشاه در هنگام فرار توسط اسکندر از یاران اوزون حسن کشته شد. سپس به فرمان اوزون حسن سر او را جدا کردند و برای ابوسعید گورکان فرستادند. پسران او محمد میرزا و یوسف میرزا اسیر شدند و بعداً سر محمد میرزا را برای سلطان محمد دوم عثمانی فرستادند. جسد جهانشاه در مسجد کبود تبریز دفن شد.
ازدواج

جهانشاه در سال ۱۴۲۰ با دختر الکسیوس چهارم فرمانروای امپراتوری ترابوزان و ملکه تئودورا کانتاکوزنه برای جلب حمایت آن‌ها پیمان زناشویی بست. او هم‌چنین با خاتون جان بیگم دختر رجب بیگ ازدواج کرد.
آرامگاه جهان‌شاه در بخش جنوبی مسجد کبود (تبریز)
شهرک صنعتی زاویه

شهرک صنعتی زاویه در شهرستان زرندیه در استان مرکزی و در فاصله اندکی از آزادراه تهران - ساوه و همچنین در نزدیکی شهر زاویه واقع گردیده است. از مزیت‌های این شهرک فاصله ۸۵ کیلومتری آن با تهران می‌باشد. علاوه بر آن فاصله این شهرک تا ایستگاه راه‌آهن پرندک ۱۵ کیلومتر، ایستگاه راه‌آهن اراک ۲۱۳ کیلومتر، تا گمرک ساوه ۴۵ کیلومتر، فرودگاه پیام کرج ۶۰ کیلومتر، فرودگاه امام خمینی ۶۰ کیلومتر و فرودگاه اراک ۲۱۸ کیلومتر می‌باشد. فاصله این شهرک از شهر اراک ۲۱۵، از کرج ۹۳ کیلومتر، از شهریار ۷۰ کیلومتر و از رباط کریم ۵۴ کیلومتر است.
هاله نظری

با هاله (سیمین دیوسالار) اشتباه نشود.
| هاله نظری | هاله نظری |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: فاطمه نظری
زادهٔ: ۱۳۳۲ ‏(۷۰–۷۱ سال) ابهر، زنجان، ایران
ملیت: ایرانی
پیشه(ها): هنرپیشه و مجری تلویزیونی
سال‌های فعالیت: ۱۳۵۲–اکنون
همسر: امیر شجره
فرزندان: ۳ (جعفر، جمشید، آناهیتا)
والدین: قاسم نظری
فاطمه نظری  معروف به هاله نظری بازیگر سینما اهل ایران بود که هم‌اکنون در شهر لس آنجلس برنامه تلویزیونی اجرا می‌نماید.
زندگی‌نامه

اولین فعالیت هنری هاله، بازی در فیلم‌های تبلیغاتی موسسه چاپلین فیلم بود که توسط برادران میناسیان (هراند و سلیمان میناسیان) ساخته میشد. نخستین حضورش بازی در فیلم تبلیغاتی کانادادرای بود ولی شهرت خود را با بازی در آگهی تبلیغاتی دستمال حریر به دست آورد. در اکثر این تبلیغات، هاله با صدای بلا الوندی آواز می‌خواند و لب می‌زد.
هاله فعالیت هنری خود در سینما را با بازی در فیلم پاپوش در سال ۱۳۵۲ به کارگردانی اسماعیل پورسعید آغاز نمود. پس از آن در ۲۰ فیلم دیگر هم به عنوان بازیگر نخست حضور داشت ولی سرانجام پس از فوت پدر و به درخواست خانواده در سال ۱۳۵۶ برای همیشه از سینما خداحافظی کرد.
از هاله یک ترانه دوصدایی با مصطفی جاویدان به نام «چینی بندزن» نیز منتشر شده.
پس از انقلاب اسلامی هاله به همراه تعداد کثیری از بازیگران و هنرمندان پیش از انقلاب به دادگاه انقلاب اسلامی فراخوانده شد. او در سال ۱۳۶۱ همراه با همسرش «امیر شجره» به آمریکا کوچ کرد و در کانال‌های کابلی لوس‌آنجلس برنامه «تلویزیون پارس» را در کنار فریدون فرخزاد اجرا نمود. چند سال بعد با آغاز فعالیت کانال‌های ماهواره‌ای فارسی در کنار همسرش «شبکه پارس» را راه‌اندازی کردند. همکاری او پس از جدایی از همسرش با این شبکه قطع شد و او فعالیت خود را در برنامه‌ای با عنوان «سالار زنان ایران» در «شبکه ایران آریایی» ادامه داد.
فیلم‌شناسی

خاتون (۱۳۵۶)
پاک‌باخته (۱۳۵۵)
پیش‌کسوت (۱۳۵۵)
شهر شراب (۱۳۵۵)
ستیز (۱۳۵۵)
سارق (۱۳۵۴)
مجازات (۱۳۵۴)
هیچکی بابا نمیشه (۱۳۵۴)
انگشت‌نما (۱۳۵۴)
بنده خدا (۱۳۵۳)
تهمت (۱۳۵۳)
دختران بلا، مردان ناقلا (۱۳۵۳)
مهدی فرنگی (۱۳۵۳)
مواظب کلات باش (۱۳۵۳)
عروس و مادرشوهر (۱۳۵۲)
آقای جاهل (۱۳۵۲)
دل خودش می‌خواد (۱۳۵۲)
گریز از مرگ (۱۳۵۲)
مردها و نامردها (۱۳۵۲)
مروارید (۱۳۵۲)
پاپوش (۱۳۵۲)
پاتریشا کرون

| پاتریشا کرون | پاتریشا کرون |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۸ مارس ۱۹۴۵ Kyndeløse Sydmark, Rye Parish, Lejre Municipality، دانمارک
درگذشت: ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۵ (۷۰ سال) پرینستون، نیوجرسی، آمریکا
کار علمی: کار علمی
رشته اصلی: اسلام‌شناسی، قرآن و ظهور اسلام؛ ایران‌شناسی
آثار برجسته: هاجریسم (به همراه مایکل کوک); تجارت مکی و ظهور اسلام
 :  
پاتریشا کرون یا پاتریسیا کرونه (به دانمارکی: Patricia Crone) (زادهٔ ۲۸ مارس ۱۹۴۵، دانمارک ـ درگذشتهٔ ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۵، پرینستون، نیوجرسی) پژوهشگر، نویسنده، خاورشناس و تاریخ‌دان (تاریخ صدر اسلام) بود. او استاد مؤسسهٔ مطالعات پیشرفته در دانشگاه پرینستون بود.  او سعی میکرد ریشه های اسلام را به نزدیکیهای اروپا مربوط کند. نتیجه کارهای او در دو کتاب اصلی او منتشر شده است : هاجریه در  ۱۹۷۷  و تجارت مکه و ظهور اسلام در ۱۹۸۷.  در کتاب اول  با استفاده از مدارک غیر اسلامی ( لاتین و یونانی و یهودی و آرامی و قبطی) سعی میکند نشان دهد که دین اسلام آنطور که مسلمانان میگویند نازل نشده بلکه اتحادی از اعراب و یهودیان به دنبال بازپس گیری سرزمین موعود از امپراتوری بیزانس بودند و قرآن شامل ویرایش های قرن هشتم از منابع مختلف یهودی-مسیحی و دیگر منابع خاورمیانه ای است، و اینکه محمد بشارت دهنده یک منجی مسیحی یهودی بوده است. در کتاب تجارت مکه و ظهور اسلام سعی میکند استدلال کند که اسلام از مکه سرچشمه نگرفته بلکه به شمال عربستان و سرزمینهای نزدیک مدیترانه مربوط میشود. دیدگاه‌های او بسیار متفاوت از دیدگاه‌های مورخان و شرق‌شناسان مانند  مونتگومری وات و فرد دانر است که نشریاتی دارند که جزئیات فعالیت‌های تجاری و کشمکش‌های بین قبایل رقیب مکه را برای کنترل مسیرهای تجاری دارند.
زندگی و تحصیلات

پاتریشا کرون در دانمارک زاده شد و در همان‌جا تحصیلات اولیه را پشت‌سر گذاشت. سپس به بریتانیا نقل‌مکان کرد و تحصیلات دانشگاهی و عالی را در دانشگاه لندن به اتمام رساند، و در دانشکدهٔ مطالعات خاوری و آفریقایی در سال ۱۹۷۴ میلادی به درجهٔ دکتری نایل آمد. او در سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۷ در دانشکدهٔ دانشکدهٔ مطالعات شرقی و آفریقایی فعالیت کرد و سپس به‌مدت بیست سال در دانشگاه کمبریج مشغول بود، و در سال ۱۹۹۷ به مؤسسهٔ مطالعات پیشرفته در دانشگاه پرینستون آمریکا پیوست.
تحقیقات

از کرون بیش از ده کتاب در زمینهٔ تاریخ و تمدن اسلامی منتشر شده، و او در انتشار مجموعه پژوهش‌هایی در زمینهٔ قانون اسلامی و مطالعات اجتماعی نیز مشارکت داشته‌است. وی همچنین عضو هیئت مدیرهٔ پنج نشریهٔ ادواریِ تاریخی ازجمله دائرةالمعارف اندیشهٔ سیاسی بود، و در انجمن فلسفهٔ آمریکا نیز عضویت داشت. همچنین در دانشکدهٔ الهیات در دانشگاه آرهوس (دانمارک) سِمَتِ استاد افتخاری داشت.
کرون، افزون بر آشنایی با زبان‌های عبری، لاتین، یونانی، فرانسه و آلمانی، بر زبان عربی و فارسی نیز چیرگی داشت. او در سال‌های آخر عمر خویش، دکترای افتخاری از دانشگاه کپنهاگ دریافت کرد، و سخنرانی‌ها و کارگاه‌های آموزشیِ فراوانی دربارهٔ اسلام و تاریخ آن برگزار کرد. انتشار کتاب هاجریسم (۱۹۷۷) از کرون بهمراه مایکل کوک نقطهٔ عطفی در مطالعات ظهور اسلام به‌شمار می‌رود.
زمینه مطالعات

مطالعات اسلام اوليه و به ويژه جامعه اموی و به طور خاص اوضاع اعراب شبه جزيره و شامات در پيش و اندکی پس از ظهور اسلام. برخی از آرای او در اين زمينه مورد انتقاد بود.
مطالعه در زمینه اندیشه سیاسی در اسلام و مناسبات دين و دولت به ويژه در اسلام نخستين. او آشنایی عميقی با اوضاع سیاسی و اجتماعی دو سه قرن نخستین اسلامی داشت و متون و منابع لازم را می شناخت.او به مفهوم خلافت و تحول معنایی آن در مطالعات خود و به ویژه در کتابی که با همکاری هایندز نوشت پرداخت و ابعاد ناشناخته ای را در اين موضوع مورد بررسی قرار داد. مفهوم شورا در اسلام  مفهوم "رضا" در دعوت عباسی. اندیشه سیاسی مکتبها و فرقه های نو ظهور در تاریخ اسلام در دورانهای اموی و آغاز عباسی؛درباره خوارج و معتزليان نخستين و مرجیان.
چگونگی ورود اسلام به ايران و فتوحات. برای اين زمينه او نيازمند آن بود که درباره تاريخ ما قبل اسلام ايران در اواخر دوران ساسانی مطالعه گسترده ای داشته باشد. همچنين درباره تاريخچه فتوحات و واکنش ايرانيان بدان.
مطالعه و بررسی تاريخ ظهور دولت عباسی و مقدمات شکل گیری انقلاب عباسیان و مواضع اعراب و موالی نسبت بدان
جنبشهای ايرانی در برابر حمله اعراب و دولتهای اموی و عباسی
آيينهای ايرانی پيش از اسلام و به طور خاص آيين مزدکی و تأثيرات آن بر جنبشهای ايرانی پس از اسلام. حاصل اين مطالعات را به ويژه در آخرين کتابش که درباره "پيامبران بومی ايران" است.
دگر انديشی های ملحدانه در تاريخ تمدن اسلامی و مفاهیم کفر و شرک در قرآن و مطالعاتی درباره گروههای مختلف الحادی در تمدن اسلامی.
حسن انصاری دو سال با او در مؤسسه مطالعات پيشرفته پرينستون همکاری میکرد.
مرگ

پاتریشا کرون در ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۵ در ۷۰سالگی بر اثر سرطان درگذشت.