سگ‌کشی
گروهِ سازنده > بازیگران

بیضایی بازیگرانِ سگ‌کُشی را با گرفتنِ نمونهٔ تصویری برگزید. نقشِ اوّل، گلرخ کمالی، با مژده شمسایی، همسرِ بیضایی، بود؛ که از فیلمِ مسافران به بعد بازیگرِ اصلیِ کارهای بیضایی شده بود. نقش‌های اوّلِ مردِ فیلم، ناصر معاصر و جواد مقدّم، به ترتیب به مجید مظفّری و رضا کیانیان رسید. بیضایی گفته: «مجید مظفری شاید تنها بازیگری است که حتی در نسخهٔ اول هم برای نقش ناصر معاصر به او فکر کرده بودم.» پرویز پورحسینی در گفتگویی در خرداد ۱۳۹۵ گفته که بیضایی نخست وی را برای نقش «جواد مقدّم» برگزیده بود، ولی او نقش را نپذیرفت و از این بابت افسوس می‌خورد. بیضایی نیز در گفتگو با قوکاسیان به این نکته اشاره کرده.
مجید مظفّری، بازیگر نقش ناصر معاصر، بیضایی را به رهبرِ ارکستری مانند می‌کند که سمفونی خودش را اجرا می‌کند و هر نوازنده در این سمفونی به فراخور توان و استعدادش ساز تخصصی خویش را می‌نوازد؛ اما به گونه‌ای که او می‌خواهد و چیزی را می‌نوازد که او نوشته و نوازنده را به نواختنش گماشته. وی دربارهٔ شیوهٔ کارِ بیضایی با بازیگر در فیلم سگ‌کشی می‌افزاید: «نمی‌خواهم بگویم که بازیگر در دست استاد به مثابه ابزار عمل می‌کند. نه. بازیگر باید قادر باشد لایه‌های دروغ شخصیت را بیابد و از درون خود یک شخصیت جدید با خلق و خوی جدید و با نگرش جدید کشف کند و بروز دهد. آقای بیضایی همه تلاش خود را برای این اکتشاف به کار می‌بندد باقی کار با بازیگر است که چگونه پاسخ بدهد.»
رضا کیانیان نیز در مقاله‌ای به نامِ «مشقت بیضایی بودن» به خاطراتِ فیلمِ سگ‌کُشی پرداخته. او بر این باور بوده که «شیوه تولید سینمای ایران، بیضایی را نمی‌فهمد»، چراکه بیضایی پیش از فیلم‌برداری اجزای فیلم را در ذهن ساخته و بر کاغذ می‌آورد و نما به نما دکوپاژ کرده و در اختیارِ همهٔ عوامل می‌گذارد و هنگامِ اجرا سرِ صحنه همان چیزی را می‌خواهد که از پیش نوشته و گفته. به گفتهٔ کیانیان «بیضایی از قبل فیلمش را در ذهن ساخته است.» وی آورده: «روزی که از دفتر «سگ‌کشی» با من تماس گرفتند و خواستند که به آنجا بروم، یک انتظار چندین ساله برای من به پایان رسید. با این که بهرام بیضایی از من خواست برای تست جلوی دوربین ویدئویی او بایستم، اما هیچ شکی نداشتم که در فیلم «سگ‌کشی» بازی خواهم کرد؛ و امروز می‌دانم که در تاریخ سینما، جایی کوچک اما آبرومند دارم.» سعید عقیقی امّا بازی کیانیان را نپسندیده و «تعریف‌نشدگی نقش» را سببِ ضعفی دانسته که تشخیص داده است.
داریوش ارجمند، بازیگرِ نقشِ حاجی نقدی، در گفتگویی برای فیلمِ مستندِ پرونده‌ی کوتاهِ سگ‌کُشی گفتهٔ خود را هنگامِ گرفتنِ سیمرغِ بلورینِ بهترین بازیگرِ نقشِ دوّمِ مرد از دستِ فرامرز قریبیان در جشنوارهٔ فیلمِ فجرِ ۱۳۷۹ تکرار می‌کند که «نقش کوچک وجود نداره وقتی نقش کوچک رو بهرام بیضایی نوشته باشه.» این گفته سپس‌تر بارها تکرار شده. ارجمند برای بازی در این فیلم، که سیمرغِ بلورینِ بهترین بازیگرِ نقشِ مکمّلِ مرد جشنوارهٔ فیلمِ فجرِ ۱۳۷۹ را نیز گرفت، به جای دستمزد شمعِ کیکِ تولّدِ بیضایی را خواسته و گرفته است.
. . . یکی از صحنه‌هایی که خودم خیلی دوستش دارم و تصور می‌کنم از معدود صحنه‌هایی است که خود واقعی گلرخ را در آن می‌بینیم صحنهٔ ملاقات سوم گلرخ با فرشته اقتداری است. . . . پیش از گرفتن اولین پلان این صحنه آقای بیضایی به من گفت: «خب، می‌خوای در این صحنه چه کار کنی؟» گفتم: «در سناریو نوشته گلرخ در جواب سؤال فرشته گریه‌ای جان‌سوخته می‌کند». بیضایی گفت: «آره، ولی یادت باشد نباید این گریه از ضعف و ناتوانی و دلسوزی به حال خود باشد؛ بلکه یک انفجار است، خروش و غرشی است از شدت خشم و نفرت و بیزاری. به اینها فکر کن. هرچه محاسبه‌نشده‌تر کار کنی موفق‌تری و هرچه خودجوش‌تر بهتر. تمرین هم نمی‌کنیم. اگر در برداشت اول چیزی به نظرم آمد بار دیگر می‌گیریم، در غیر این صورت یک برداشت برایم کافی است». بیضایی با گفتن همین چند کلمهٔ ساده تمام مقصود و منظورش از این صحنه را به من منتقل کرد، به‌طوری‌که همان برداشت اول مورد قبول واقع شد.
مژده شمسایی
| بازیگر | نقش |
| --- | --- |
مژده شمسایی: گلرخ کمالی
جمشید لایق: پدرش
مجید مظفّری: ناصر معاصر
رضا کیانیان: جواد مقدّم
باقر صحرارودی: عیوض
میترا حجّار: فرشته اقتداری
فریده جدّیکار: مادرش
محمود بنفشه‌خواه: پدرش
بهزاد فراهانی: خاوری
وحید پرند: کارمندش
فردوس کاویانی: تابان‌پور
هومن لایق: دستیارش
محمد فرزین: پاکارش
مهدی گلستانه مقدم: میزبان
حسن پورشیرازی: گروهبان نغمه
علی واثق‌پور: افسرِ زندان
حامد محمّدی: افسرِ زندان
داوود فتحعلی‌بیگی: منتسب
پریزاد سیف: همسرش
مریم بوبانی: خواهرِ منتسب
مهشاد مخبری: خواهرِ کوچک‌تر؛ همسرِ اروانه
امید همایون: اروانه
ابراهیم آقاجانی: پاسبان
مهدی رجب‌پور: پاسبان
علی گزل‌زاده: مأمورِ باجه
عنایت بخشی: صبوری
کامران فیوضات: حسابدارش
داریوش ارجمند: حاجی نقدی
علی سلیمانی: منشی‌اش
رابعه اسکویی: همسرش
مروارید دبیر اشرافی: کلفتش
هستی و وفا هوربد: بچه‌ها
احمد نجفی: نایری
هوشنگ قوانلو: سرمیزبان
جعفر بزرگی: تاجوردی
اسماعیل شنگله: وکیلش
حبیب دهقان‌نسب: هاشم برید
محسن قاضی‌مرادی: حسابدارش
کاظم افرندنیا: افرندی
مهتاب نصیرپور: منشی‌اش
منوچهر افسری: محافظش
عرش پورزارعی: دیلاق
احمد آکشته: کتک‌زن
داوود عبّاسی: کتک‌زن
بابک سبزوی: کتک‌زن
کامران باختر: سنگستانی
مجید ایران‌عقیده: سنگستانی
علی کریم: سنگستانی
آرش دلدار: سنگستانی
علی‌اصغر نجات: سنگستانی
علی کنگرلو: سرکارگرِ سنگستانی
احمد نشاط: نگهبانِ شرکت
حسن دادشکر: کارمندِ شعبهٔ چک‌های برگشتی
محمّد خطیبی: کارمندِ شعبهٔ چک‌های برگشتی
مسعود سخایی: کارمندِ شعبهٔ چک‌های برگشتی
یدالله تیموری: کارمندِ شعبهٔ چک‌های برگشتی
محمّدرضا غیاثی: کارمندِ شعبهٔ چک‌های برگشتی
بابک بیات: افسرِ راهنمایی
وحید سیفی: رانندهٔ فرودگاه
(ناشناس): خرکچی