هیتنری
باورها > خدایان و ارواح

مورخ دین ماتیاس گاردل خاطرنشان کرد که «هیچ الاهیاتی که به‌اتفاق آرا پذیرفته شده‌باشد» در آیین هیتنری و جنبش هیتن‌ها وجود ندارد. چند تن از پیروان اولیه هیتنری مانند گیدو ون لیست ماهیت شرک‌آلود چندخدایی دین پیش از مسیحیت را شرم‌آور می‌دانستند و استدلال می‌کردند که در واقع یکتاپرستی بوده‌است. از دهه ۱۹۷۰، چنین نگرش‌های منفی نسبت به شرک تغییر کرده‌است. امروزه هیتنری به‌عنوان دین چندخدایی شناخته می‌شود، که ساختار الهیاتی‌ای را به نمایش می‌گذارد که شامل پانتئونی از خدایان و الهه‌ها می‌شود، و طرف‌داری وفاداری و پرستش خود را به برخی یا همه آن‌ها نشان می‌دهد. بیش‌تر پیروان واقع‌گرا خداناباور هستند و خود را «سخت خداناباور» یا «خداناباوران واقعی» می‌نامند و به وجود واقعی خدایان به‌عنوان موجودات یکتا اعتقاد دارند. برخی دیگر تفسیری روان‌شناختی از خدایان می‌کنند و آن‌ها را به‌عنوان نمادها، کهن‌الگوهای یونگی یا کهن الگوهای نژادی در نظر می‌گیرند، و کسانی‌که این موضع را اتخاذ می‌کنند خود را خداناباور می‌دانند.
خدایان هیتنری از نظام‌های اعتقادی پیش از مسیحیت که در جوامع مختلف اروپای ژرمنی یافت می‌شود اقتباس شده‌اند. آن‌ها شامل خدایانی مانند تیر، اودین، فریگ، ثور و فریا از منابع اسکاندیناوی، تانور، وُدن و ایستره از منابع آنگلوساکسون، و چهره‌هایی مانند نهالنیا از منابع قاره‌ای هستند. برخی از پیروان که مرامشان برگرفته از اسطوره‌های نورس است، بر این باورند که دو دسته از خدایان وجود دارند، آسیر و ونیر. برخی از پیروان، مناطق و زمان‌های مختلف را با هم ترکیب می‌کنند، برای مثال از ترکیبی از نام‌های انگلیسی باستان و اسکاندیناوی باستانی برای خدایان استفاده می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر آن‌ها را جدا نگه می‌دارند و فقط خدایان یک منطقه خاص را ستایش می‌کنند. برخی از گروه‌ها ارادت خود را بر خدای خاصی نشان می‌دهند. برای مثال، گروه برادری گرگ‌ها (Brotherhood of Wolves)، یک گروه هیتنری چک، پرستش خود را بر خدای فنریر متمرکز می‌کنند. به‌طور مشابه، بسیاری از پیروان هیتنری در ایالات متحده، خدای حامی خاصی را برای خود پذیرفته‌اند، و به او سوگند می‌خورند، و با نام فولترویی (fulltrúi) شناخته می‌شود، و خود را جان‌نثاران آن خدا می‌دانند و خود را با استفاده از عباراتی مانند ثورمن یا اودین‌من معرفی می‌کنند.
خدایان هیتنری کامل، همه‌کاره، یا همه‌جا حاضر نیستند، و دارای نقاط قوت و ضعف هستند. بسیاری از پیروان معتقدند که این خدایان روزی خواهند مرد، برای نمونه، خدای بالدر در اساطیر نورس. این پیروان ارتباط خود را با خدایان خود، نه در نقش یک ارباب و خدمت‌کار، بلکه به‌عنوان یک رابطه دوطرفه، شبیه به یک خانواده می‌بینند. برای آن‌ها، این خدایان هم نمونه و هم الگو هستند، و رفتارشان قابل‌تقلید است. بسیاری از پیروان بر این باورند که می‌توانند با این خدایان ارتباط برقرار کنند، و همچنین با آن‌ها مذاکره، چانه‌زنی و بحث کنند و امیدوارند که از طریق تکریم آن‌ها به خرد، درک، قدرت یا بینش دست یابند. در مراسم‌های آیینی هیتن‌ها، خدایان معمولاً به‌عنوان قطب نشان داده می‌شوند - میله‌های چوبی با صورت‌های انسان‌واره‌ای حک‌شده در آن‌ها؛ همان‌طور که قبل از مسیحیت رواج داشت، در مواردی هم مجسمه‌های رزینی خدایان استفاده می‌شود.
بسیاری از پیروان، جهان‌بینی خداناباورانه خود را با تصوری همه‌خدایی از جهان طبیعی، مقدس و آغشته به نیرو و انرژی ماورایی که در تمام زندگی نفوذ می‌کند، ترکیب می‌کنند. هیتنری نوعی حیوان‌گرایی است، و پیروانش به افرادی با روحی غیرانسانی که با نام «ویت: وزن» (wights) که در جهان ساکن هستند، اعتقاد دارند. اعتقاد بر این است که هر یک از آن‌ها شخصیت خاص خود را دارند. برخی از آن‌ها به‌عنوان «ارواح زمین» (landvættir) شناخته می‌شوند و در کنار انسان‌هایی زندگی می‌کنند که هم می‌توانند به آن‌ها کمک کنند و هم از آن‌ها نگهداری کنند. برخی هم به‌عنوان خدایان خانگی در نظر گرفته می‌شوند و در خانه زندگی می‌کنند، جایی که می‌توان با تقدیم غذا (غذا دادن) به آن‌ها تسکین یافت. برخی از هیتن‌ها با این موجودات تعامل دارند و بیش‌تر از خدایان و الهه‌ها به آن‌ها هدایایی می‌دهند. ویت‌ها با موجودات مختلفی از فرهنگ عامه شمال غربی اروپا مانند الف‌ها، کوتوله‌ها، نوم‌ها و ترول‌ها شناخته می‌شوند. برخی از این موجودات - مانند یوتون اساطیر نورس - ارواح آزاردهنده تلقی می‌شوند. در جامعه اغلب هر گونه درخواستی از آن‌ها تابو تلقی می‌شود، با این حال برخی از پیروان هنوز این کار را انجام می‌دهند. بسیاری از پیروان هیتنری نیز به ارواح آبا و اجدادی اعتقاد دارند و به آن‌ها احترام می‌گذارند و نیاپرستی بخش مهمی از اعمال مذهبی آن‌هاست. برای هیتن‌ها، روابط با اجداد حس هویت و قدرت گرفتن آن‌ها از گذشته‌است.