هاریانا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= هند
| هریانا हरियाणा ਹਰਿਆਣਾ | هریانا हरियाणा ਹਰਿਆਣਾ |
| --- | --- |
ایالت: ایالت
  مهر:   مهر
موقعیت هریانا در نقشه هند: موقعیت هریانا در نقشه هند
: 
مختصات (چندیگر): ۳۰°۴۴′شمالی ۷۶°۴۷′شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۷۳°شمالی ۷۶٫۷۸°شرقی﻿ / 30.73; 76.78: مختصات (چندیگر): ۳۰°۴۴′شمالی ۷۶°۴۷′شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۷۳°شمالی ۷۶٫۷۸°شرقی﻿ / 30.73; 76.78
منطقه: شمال هند
تشکیل: ۱ نوامبر ۱۹۶۶
مرکز: چندیگر
بزرگ‌ترین شهر: فریدآباد
شهر مشهور: روتک
شهرستان‌ها: ۲۱
حکومت: حکومت
 • فرماندار: کاپتان سینگ سولانکی
 • وزیر ارشد: مانوهار لال خطار (حزب بهاراتیا جاناتا)
 • قوه مقننه: مانوهار لال خطار (حزب بهاراتیا جاناتا)
 • لوک‌سابا: راجیا سابا ۵ لوک‌سابا ۱۰
 • دادگاه عالی: دادگاه عالی پنجاب و هریانا
مساحت: مساحت
 • مجموع: ۴۴۲۱۲ کیلومتر مربع (۱۷۰۷۰ مایل مربع)
 • رتبه: ۲۰
 • مساحت جنگل: ۱۵۸۶ کیلومتر مربع (۶۱۲ مایل مربع)
 • مساحت پوشش درختی: ۱۲۸۴ کیلومتر مربع (۴۹۶ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • مجموع: ۲۵۳۵۱۴۶۲
 • رتبه: ۱۷
 • تراکم: ۵۷۳/کیلومتر مربع (۱۴۸۰/مایل مربع)
  • رتبه: ۱۱
 • شهری: ۸۸۴۲۱۰۳ [۳۴٫۸۸٪]
 • روستایی: ۱۶۵۱۰۹۷۸ [۶۵٫۱۲٪]
زبان‌ها: زبان‌ها
 • زبان رسمی(ها): هندی، زبان پنجابی
 • زبان منطقه‌ای(ها): زبان هریانوی
نمادهای ایالت: نمادهای ایالت
 • پرنده: دراج سیاه
 • پستاندار: سیاه‌کل
 • گل: نیلوفر آبی
 • درخت: انجیر معابد
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۵:۳۰ (IST)
کد ایزو ۳۱۶۶: ISO 3166-2:IN
پلاک خودرو: HR-xx
شاخص توسعه انسانی:  0.644 (متوسط)
رتبه شاخص توسعه انسانی: ۱۷ (۲۰۱۱)
نرخ سواد: ۷۱٫۴۲٪ [روستایی] ۸۳٫۱۴٪ [شهری]
نسبت جنسیتی: ۸۷۹
امید به زندگی: ۶۶٫۲
رشد اقتصادی: ۱۹٪
وبگاه: www.haryana.gov.in
از ایالت پنجاب بر اساس قانون بازسازماندهی پنجاب در سال ۱۹۶۶ جدا شد^ پایتخت مشترک با پنجاب، هند: از ایالت پنجاب بر اساس قانون بازسازماندهی پنجاب در سال ۱۹۶۶ جدا شد^ پایتخت مشترک با پنجاب، هند
هَریانا (به هندی: हरियाणा، به پنجابی: ਹਰਿਆਣਾ) ایالتی در شمال هند است که در سال ۱۹۶۶ پس از تقسیم پنجاب بر اساس زبان شکل گرفت. این ایالت با مساحتی کمتر از ۱٫۴ درصد هند، بیست و یکمین ایالت بزرگ کشور است. چندیگره پایتخت مشترک هریانا و پنجاب است، در حالی که فریدآباد پرجمعیت‌ترین شهر و گورگائون یکی از مراکز اصلی فناوری اطلاعات و خودروسازی هند است.
هریانا از شمال غرب با پنجاب و چندیگره، از شمال و شمال‌شرق با هیماچال پرادش و اوتاراکند، از شرق با اوتار پرادش و دهلی، و از جنوب و جنوب غرب با راجستان هم‌مرز است.
اکثریت مردم هریانا هندو هستند و اقلیت‌هایی از سیک‌ها و مسلمانان نیز وجود دارند. جمعیت روستایی غالب است، اما شهرهایی مانند فریدآباد، روهتاک، و پانی‌پت به‌سرعت در حال رشد هستند.
هریانا شامل دشت‌های آبرفتی و رشته‌کوه‌های سیوالیک و آراوالی است. تنها رودخانه دائمی آن، یامونا، در مرز شرقی جریان دارد. خاک این منطقه عموماً حاصلخیز است، اما نیاز به آبیاری دارد. آب‌وهوای هریانا در تابستان بسیار گرم و در زمستان سرد است، با بارندگی عمدتاً بین ماه‌های ژوئیه تا سپتامبر.
هریانا ایالتی کشاورزی است که تولیداتی مانند گندم، برنج، و پنبه دارد و از انقلاب سبز بهره برده است. صنایع تولیدی مانند فرآوری پنبه، شکر، و تولید ماشین‌آلات کشاورزی نیز مهم هستند.
این ایالت دارای یک سیستم حکومتی تک‌مجلسی است و قانون اساسی آن تحت چارچوب ملی هند است. هریانا و پنجاب دادگاه عالی مشترکی دارند.
این ایالت به‌دلیل شبکه ترابری قوی خود و دسترسی به دهلی از اهمیت راهبردی برخوردار است. هریانا دارای ۳۲ منطقه اقتصادی ویژه است که عمدتاً در راهگذرهای صنعتی منطقه پایتخت ملی هند واقع شده‌اند. این ایالت از نظر شاخص توسعه انسانی در رتبه یازدهم بین ایالت‌های هند قرار دارد و سیزدهمین اقتصاد بزرگ هند را دارد. هریانا از نظر تاریخ، بناهای تاریخی، میراث فرهنگی، گیاهان و جانوران و گردشگری غنی است و دارای اقتصاد توسعه‌یافته، بزرگراه‌های ملی و جاده‌های ایالتی است. این ایالت از شمال با پنجاب و هیماچال پرادش، از غرب و جنوب با راجستان و از شرق با رود یامونا و ایالت اوتار پرادش همسایه است. هریانا همچنین از سه طرف (شمال، غرب و جنوب) منطقه پایتخت ملی هند را احاطه کرده است و بخش بزرگی از آن در این منطقه برای اهداف برنامه‌ریزی و توسعه گنجانده شده است.