سازمان انقلابی حزب توده ایران
پیشینه

در پی نارضایتی از رهبری حزب توده ایران، (پس از کودتای ۲۸ مرداد)، گروهی از دانشجویان جوان توده‌ای فعّال در کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در اروپای غربی به مخالفت با حزب پرداختند. این گروه ابتدا از کوبا طرفداری می‌کرد، امّا بعدها که اختلاف بین چین و اتحاد جماهیر شوروی شدّت یافت، حزب توده را یک حزب تجدیدنظرطلب و اتّحاد جماهیر شوروی را یک دولت سوسیال امپریالیست نامید. سازمان به زودی روابط مستحکمی با چین و آلبانی برقرار کرد و افرادی را برای کارآموزی در برنامهٔ فارسی رادیو پکن به چین فرستاد و انتشار «توده» و «ستاره سرخ» را در اروپای غربی آغاز کرد. اکثر هواداران سازمان انقلابی، دانشجویانی بودند که پس از کودتای ۲۸ مرداد در خارج از ایران تحصیل می‌کردند. برخی از اعضای شاخص آن مهدی خانبابا تهرانی، کوروش لاشایی، بیژن حکمت، محسن رضوانی، عطا کشکولی، عباس میلانی، پرویز واعظ زاده مرجانی و ایرج کشکولی بودند.
دو تن از هم‌بندان کمیته مرکزی حزب توده، احمد امیرقاسمی و دکتر غلامحسین فروتن، موضع مائوئیستی خود را به آگاهی رساندند و با دانشجویان چپ کنفدراسیون دانشجویان ایرانی، سازمان انقلابی حزب توده ایران در خارج از کشور را بنیان گذاشتند. نخستین کنفرانس سازمان انقلابی حزب توده ایران آذر ماه ۱۳۴۳ در تیرانا پایتخت آلبانی برگزار شد و دکتر فریدون کشاورز، محسن رضوانی، کوروش لاشایی، بیژن حکمت، بیژن چهرازی، منوچهر بوذری، علی صادقی و سیاوش پارسانژاد و چند تن دیگر در آن شرکت کردند و محسن رضوانی، کوروش لاشایی، بیژن حکمت و بیژن چهرازی اعضای هیئت اجرایی شدند. این گروه کم‌کم به ایران آمدند و از سال ۱۳۴۳ به سازمان‌دهی پنهانی یک تشکیلات مارکسیستی مخفی پرداختند.
فریدون کشاورز از توده‌ای‌های کهنه‌کار و از رهبران پیشین حزب توده، هیئتی از سازمان انقلابی را به چین فرستاد تا با نمایندگان حزب کمونیست چین هماهنگی‌هایی به وجود آورند. فرستاده‌شدگان به چین مهدی خانبابا تهرانی، کوروش لاشایی، محمود مقدم، محسن رضوانی و بیژن حکمت، در طول سال‌های ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۶ بسیاری از هم‌بندان کنفدراسیون دانشجویان ایرانی و سازمان انقلابی حزب توده ایران برای گذراندن دوره‌های آموزشی چریکی به چین رفتند و هر بار ۴ تا ۵ ماه در آنجا ماندند.
گروه نخستین که سازمان برای دیدن دورهٔ آموزش نظامی و تئوریک به چین فرستاد، بیژن حکمت، عطا حسن‌آقائی کشکولی، محمد عطری، بیژن چهرازی، رحیمی لاریجانی، علی سعادتی، خسرو و محمد رجائی بودند. دومین گروه فرستاده‌شده برای آموزش نظامی، کوروش لاشایی، بیژن قدیمی، ایرج کشکولی، سیاوش پارسانژاد و فردی با نام مستعار «طلوع» بود. بر پایه سیاست سازمان، می‌بایستی نیروهای چپ را کم‌کم گرد آورده و برای آموزش سیاسی و نظامی به چین فرستاد و سپس برای به راه انداختن جنگ چریکی راهی ایران شوند.
پس از کنفرانس نخست، این گروه نشریهٔ قطعنامه‌مانندی را به چاپ رساندند و جدایی خود را از حزب منحله توده اعلام داشتند. افزون بر آن لزوم بنیان یک سازمان کمونیستی «فعّال» را نوید دادند. پس از  مدّتی، کتاب «دولت و انقلاب» نوشتهٔ لنین را با شعار «خلق‌های ایران مسلح شوید.» به چاپ رساندند. در نشست بعدی که در بروکسل پایتخت بلژیک و با همکاری حزب کمونیست بلژیک برگزار شد و به کنفرانس دوم شناخته شد، ادّعا کردند که کمیته مرکزی باید تغییر یابد و سنّت‌های انقلابی آن باید دوباره زنده شود.
از سوی دیگر، پیروزی‌های فیدل کاسترو و همدستانش در جنگ‌های شهری و روستایی که به «روش کوبا» یا «راه کاسترو» آوازه یافته بود، جوانان کمونیست را به سوی خود می‌کشید. سازمان انقلابی حزب توده، شعارهای خود را بر پایهٔ آموزش‌های مائوتسه و کاسترو قرار داد و گروهک‌های کمونیستی پراکنده، گِرد سازمان انقلابی حزب توده را گرفتند.
روزنامه «توده» ارگان سازمان انقلابی حزب توده ایران با یاری حزب کمونیست بلژیک هواخواه چین در شهر بروکسل به چاپ می‌رسید.