stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان ترکمنی
دسته‌بندی > گویش‌ها

ترکمنی دارای گویش‌های بسیاری است که به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند. دسته اول گویش‌های بزرگ است که شامل گویش‌های یموت، تکین، گوکلنسکی، سالیر و ارساری می‌شود و دسته دوم گویش‌های کوچک و کم‌اهمیت را، همچون نخورلی، آناولی، حصارلی و نرزیم در بر می‌گیرد.
با توجه به ترکیب آوایی، گویش‌های گروه اول تقریباً کاملاً همگن هستند. گویش‌های گروه دوم به دلیل تفاوت‌های فراوان در زمینه آوایی، از گروه اول جدا هستند؛ به عنوان مثال، در بیشتر این گویش‌ها واج /ک/ در پایان کلمات به صورت /ث/ و /ذ/ تلفظ می‌شود؛ کامی‌شدگی که برای ترکمنی کاملاً غیرمعمول است، یافت می‌شود و قوانین هماهنگی واکه‌ای نیز گاه نقض می‌شوند.
گاهی گویش تکه (به ویژه در افغانستان) به نام «جغتایی» یا «چغتایی» خوانده می‌شود؛ این نام ارتباطی با زبان باستانی جغتایی که
عضو خانواده دیگری از زبان‌های ترکی است، ندارد و فقط تأثیر محدود آن را بر ترکمنی نشان می‌دهد. گویشی از ترکمنی در سرزمین استاوروپول روسیه یافت می‌شود که به نام ترخمنی شناخته می‌شود.
تاریخچه

در قرون ۸ و ۹ میلادی، قبایل اوغوز، که ترکمن‌ها بخشی از آن‌ها بودند، در منطقه‌ای میان کوه‌های اورال و دریاچه آرال مستقر شدند و نخستین بار در این دوره بود که نام اوغوزها به میان آمد. یکی از مهم‌ترین حوادثی که سرنوشت ترکمن‌ها را تغییر داد، حمله مغول بود که در پی آن، برخی از قبایل اغوز به سمت غرب و آناتولی حرکت کردند و گروهی دیگر در همان مناطق باقی ماندند. امروزه ترکمن‌ها در ترکمنستان بازمانده ترکان اوغوزی هستند که در دومین موج بزرگ مهاجرت به غرب شرکت نکردند.
اوج شکوفایی کلاسیک شعر ترکمن به قرن ۱۸ و ۱۹ برمی گردد. زبان ترکمنی در این دوره با اشعار آزادی، سیدی، مخدوم‌قلی، کامیاب، ملانفس، کمینه و دیگران شناخته می‌شود. مخدوم‌قلی فراغی بزرگترین شاعر ادبیات ترکمنی به‌شمار می‌رود. آثار ترکمنی گفتاری پیش از انقلاب روسیه کمابیش به‌طور دقیق حفظ نشده‌است و فقط غیرمستقیم و با کمک فولکلور می‌توان به آن دست یافت.
در آغاز قرن بیستم، زبان ادبی ترکمنی شکل گرفت. اگرچه بسیاری از منابع بیان می‌کنند که پایه زبان ادبی یکی از دو گویش تکه یا یموت بوده‌است، اما بیشتر به نظر می‌رسد که زبان ادبی نوین ترکیبی از ویژگی‌های هر دو گویش است. ایوان الکساندروویچ بلیائف در سال ۱۹۱۳، نخستین «فرهنگ روسی-ترکمن» و در ۱۹۱۵ «دستور زبان ترکمنی» را منتشر کرد. در دوران شوروی گام‌های مهمی در مطالعه ترکمنی برداشته شد.
پس از سال ۱۹۴۰ و تغییر زبان اسناد رسمی، آموزش عالی و علوم در جمهوری‌های شوروی از زبان بومی به روسی، بسیاری از ترکمن‌زبانان زبان ترکمنی را کنار گذاشتند. در دوره ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۱، زبان ترکمنی واژگان زیادی را از زبان روسی وام گرفت که بسیاری اصل هماهنگی واکه‌ای را نقض می‌کند.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، ترکمنی به عنوان زبان رسمی کشور ترکمنستان اعلام شد و از سال ۲۰۰۰، اسناد رسمی و سایر حوزه‌های فعالیت‌های زبانی در ترکمنستان فقط به زبان ترکمنی انجام می‌شود. در سال ۲۰۱۶، برای نخستین بار در سال‌های استقلال ترکمنستان، «فرهنگ توضیحی زبان ترکمنی» (حدود ۵۰ هزار واژه) و «فرهنگ املایی زبان ترکمنی» (حدود ۱۱۰ هزار واژه) منتشر شد.
واج‌شناسی > واکه‌ها

سامانه واکه‌ای زبان ترکمنی شامل ۹ واکه است. در این زبان واکه‌های کوتاه و بلند وجود دارد و درازا گاه معنای واژه را تغییر می‌دهد. واکه‌های ترکمنی عبارتند از:
|  | پیشین> ناگرد | پیشین> گرد | پسین> ناگرد | پسین> گرد |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| بسته | ɪ⠀ɪ: | ʏ⠀ʏ: | ɯ⠀ɯ: | ʊ⠀ʊ: |
| میانه | ɛ | œ⠀œ: |  | o⠀o: |
| باز | æ: |  | ɑ⠀ɑ: |  |
در ترکمنی هماهنگی واکه‌ای وجود دارد؛ به این معنا که واکه‌های کشیده (مثل آ-ای-او) و کوتاه (مثل اَ-اِ-اُ) همزمان در یک واژه نمی‌توانند بیایند. این ویژگی محدودیت‌هایی در تلفظ و گویش واکه‌ها ایجاد می‌کند و به همین دلیل است که در این زبان صالِح به صالیح و اَلله به آللاه تبدیل می‌شود. هماهنگی واکه‌ای دارای استثناهایی، به خصوص در وام‌واژه‌هاست و قواعد آن بسته به منطقه تفاوت چشمگیری دارد.
واج‌شناسی > همخوان‌ها

سامانه همخوانی زبان ترکمنی شامل ۲۶ همخوان است. ترکمنی در کنار باشقیری یکی از دو زبان ترکی است که دارای همخوان‌های سایشی دندانی است و در این زبان واج‌های /س/ و /ز/ همواره به صورت /ث/ و /ذ/ تلفظ می‌شوند (به ترتیب مانند تلفظ think و father در انگلیسی).
|  |  | لبی | دندانی | لثوی | پسالثوی | کامی | نرم‌کامی | چاکنایی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| خیشومی | خیشومی | m |  | n |  |  | ŋ |  |
| انسدادی/ انسایشی | بی‌واک | p |  | t | t̠͡ʃ | (c) | k |  |
| انسدادی/ انسایشی | واک‌دار | b |  | d | d̠͡ʒ |  | ɡ |  |
| سایشی | بی‌واک | (f) | θ | (s) | ʃ (ʃ:) | x |  | h |
| سایشی | واک‌دار | (v) | ð | (z) | (ʒ) |  |  |  |
| ناسوده | ناسوده | w |  | l |  | j |  |  |
| زنشی | زنشی |  |  | ɾ |  |  |  |  |
دستور

ترکمنی زبانی پیوندی و دارای هماهنگی واکه‌ای است که واژگان آن با هم‌چسبی ریشه‌های اسمی و فعلی ساخته می‌شوند. این زبان دارای جنس دستوری نیست و ترتیب واژگان در آن به صورت نهاد-مفعول-فعل است.
نوشتار

زبان نوشتاری ترکمنی در قرون ۱۳ و ۱۴ بر پایه خط فارسی شکل گرفت. در ترکمنستان تا سال ۱۹۲۸ خط فارسی رایج بود و پس از آن خط لاتین جایگزین آن شد و در سال ۱۹۴۰ خط سریلیک جای آن را گرفت. در ۱۹۹۱ خط لاتین بر پایه خط ترکی (استانبولی) دوباره جایگزین خط سریلیک شد. ترکمنی در ایران و افغانستان هنوز هم با خط فارسی نوشته می‌شود. الفبای لاتین ترکمنی به شرح زیر است:
ادبیات

ادبیات ترکمنی شامل آثار گفتاری و نوشتاری به زبان‌های ترکی اوغوز و ترکمنی است. ترکمن‌ها نوادگان مستقیم غزها هستند که گروهی از مردمان ترک غربی بودند و به شاخه اغوز خانواده زبان‌های ترکی سخن می‌گفتند.
پیشرفت‌های نخستین ادبیات ترکمنی با ادبیات ترک‌های اغوز رابطه تنگاتنگی دارد. ترکمن‌ها ادعای انتساب آثار ادبی بزرگی از زبان‌های اغوز سایر کشورها را، به‌ویژه جمهوری آذربایجان و ترکیه، به خود دارند. از جمله این آثار دده قورقود، کوراوغلو و غیره است.
با این وجود اتفاق نظر کلی وجود دارد که ادبیات متمایز ترکمن نوین در قرن هجدهم با آثار مختومقلی فراغی، پدر ادبیات ترکمن، آغاز شد. نوشته‌های او در مرحله میان زبان جغتایی کلاسیک و ترکمنی امروزین قرار دارند. از دیگر شعرای ترکمن می‌توان به محمدولی کمینه، دولت‌محمد آزادی، مسکین قلیچ، ملانفس، ذلیلی، امیرعلی شیرنوایی و از شاعران معاصر ستار سوقی، منصور طبری، عبدالقهار صوفی‌راد و نازمحمد پقه در ایران و کریم قربان نفس و قربان نظر عزیزف در ترکمنستان اشاره نمود.
بردی کربابایف پدر داستان‌نویسی نوین ترکمنستان است. رمان او با نام انسان ثابت‌قدم (Qati adim) نخستین رمان ترکمن محسوب می‌شود. خود نویسنده اشاره داشته که ۲۰ سال از عمرش را صرف نوشتن این رمان کرده‌است. کربابایف فعالیت ادبی خود را از سال ۱۹۲۳ میلادی آغاز کرد و بیش از ۳۰ اثر ادبی در ژانرهای مختلف به چاپ رسانید؛ چند نمایشنامه، اشعار کوتاه و بلند، فیلمنامه، چندین اثر منثور و همچنین ترجمه آثاری از پوشکین، لرمانتوف، گوگول، تولستوی و ماکسیم گورکی به زبان ترکمنی از او بر جای مانده‌است.
نمونه‌ها

نمایی از یک‌پوستر به زبان ترکمنی (بالا) و روسی (پایین) - ۱۹۲۴
تصویر مخدوم‌قلی فراغی روی یک سکه یادبود در ترکمنستان
محمدهادی محمدی

محمّدهادی محمدی (به دنیا آمده در سال ۱۳۴۰ برابر با ۱۹۶۱ میلادی در تهران) پژوهشگر و نویسنده داستان‌های کودکان است.
او بزرگ شده تهران است. در دوره پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ دبیرستان را به پایان رسانده و پس از آن از بیست و دو سالگی نوشتن را به‌طور حرفه‌ای برای بزرگسالان و کودکان آغاز کرد. نخستین داستانی که از وی منتشر شده است "فضانوردها در کوره آجرپزی" (۱۳۶۷) است که زندگی دو کودک روستایی را که در کوره آجرپزی کار می‌کنند، روایت می‌کند. این داستان در سال ۱۳۶۸ برنده عنوان کتاب سال از سوی مجله سروش نوجوان شد. پس از آن او تا سال ۱۳۷۳ چندین عنوان کتاب دیگر برای کودکان و نوجوانان منتشر کرد. که از این میان داستان "معدن زغال سنگ کجاست" برنده جایزه کتاب سال کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شد. کتاب های دیگری نیز از آثار او برنده جوایزی شده اند. همچنین چندین کتاب محمدهادی محمدی به زبان های دیگر ترجمه شده اند. محمدی از سال 1373 به شاخه‌ای دیگر از کار در حوزه ادبیات کودکان یعنی نقد و پژوهش نیز پرداخت. از سال ۱۳۷۵ به همراه زهره قایینی کار بزرگ پژوهش روی موضوع تاریخ ادبیات کودکان ایران را آغاز کرد.  او از پایه گذاران موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان و یکی از دو نویسنده اصلی مجموعه ده جلدی تاریخ ادبیات کودکان ایران است. در کنار آن محمدی در زمینه‌های دیگر نقد و پژوهش و همچنین داستان‌نویسی در حوزه ادبیات کودکان و بزرگسالان نیز کار کرد. او طرح آموزش خلاق از راه ادبیات کودکان را در ایران از سال ۱۳۷۷  پایه گذاشت که برآیند آن چندین کتاب آموزشی ویژه در این حوزه است. محمدی همچنین در حوزه ترجمه متن‌های تئوریک ادبیات کودکان فعال است.
او در سال ۲۰۰۶ برای نوشتن آثارش در زمینه ادبیات کودکان و نوجوانان از سوی شورای کتاب کودک به عنوان کاندیدای جایزه هانس کریستین آندرسن به ژوری این جایزه معرفی شد. در نظرسنجی سال 1396 رادیوکودک از مادران و پدران از بین 5 اثر "مهمان‌های ناخوانده" ، "خروس جهانگرد" ، "من یک مامان تازه می خواهم" ، "دنیا چقدر بزرگ است" و "داستانک‌های نخودی" ، کتاب داستان "داستانک‌های نخودی" بهترین کتاب داستان برای کودکان 3 تا 6 سال شناخته شد.
سفرهای پژوهشی

بورسیه کتابخانه بین‌المللی کودکان مونیخ با موضوع فانتزی در ادبیات کودکان ۱۹۹۷
معرفی تاریخ ادبیات کودکان و آموزش خلاق کودک محور، به ایرانیان سوئد، آلمان ۲۰۰۳
شرکت در کنفرانس توسعه پایدار – یوته بوری سوئد سال ۲۰۰۵
همزمان، شرکت در جشنواره روش‌های آموزشی پیشرفته در سوئد و معرفی آموزش خلاق کودک محور،۲۰۰۵
شرکت در فستیوال شناخت فرهنگ خاورمیانه در کپنهاک دانمارک ۲۰۰۶
تور آشنایی جامعه فرهنگی ایران با تاریخ ادبیات کودکان و آموزش خلاق کودک محور به، دانمارک، سوئد، نروژ ۲۰۰۶
شرکت در سمینار یک صدمین سال تولد آسترید لیندگرن و ارائه مقاله پی پی جوراب بلنده در سرزمین شهرزاد (Pippi Longstocking in the Land of Shahrzad) در سال۲۰۰۷
پژوهش انفرادی

محمدی، محمدهادی. روش شناسی نقد ادبیات کودکان. تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما)، ۱۳۷۸.
محمدی، محمدهادی. فانتزی در ادبیات کودکان. تهران: نشر روزگار، ۱۳۷۸.
م‍ح‍م‍دی‌، م‍ح‍م‍ده‍ادی. ت‍وران‌ دخ‍ت‍ر ای‍ران‌. ت‍ه‍ران‌: م‍وس‍س‍ه‌ پ‍ژوه‍ش‍ی‌ ت‍اری‍خ‌ ادب‍ی‍ات‌ ک‍ودک‍ان‌، 1396.
م‍ح‍م‍دی‌، م‍ح‍م‍ده‍ادی‌. زی‍س‍ت‍ن‌ ب‍رای‌ روش‍ن‍گ‍ری‌: زن‍دگ‍ی‌ و ک‍ارن‍ام‍ه‌ م‍ع‍ص‍وم‍ه‌ (ف‍رن‍گ‍ی‍س‌) س‍ه‍راب‌ و ی‍ح‍ی‍ی‌ م‍اف‍ی‌ . ت‍ه‍ران‌: م‍وس‍س‍ه‌ پ‍ژوه‍ش‍ی‌ ت‍اری‍خ‌ ادب‍ی‍ات‌ک‍ودک‍ان‌، ۱۳۹۶.
محمدی, محمدهادی. زیر خط کودکی: آذریزدی, روایت گم کردن کودکی و پیدا کردن کودکان. تهران: موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان, 1397.
پژوهش مشترک

محمدی، محمدهادی؛ قایینی، زهره. تاریخ ادبیات کودکان ایران. تهران: شرکت نشر چیستا، ۱۳۸۰−۱۳۹۳. (۱۰ جلد)
محمدی، محمدهادی؛ عباسی، علی. صمد، ساختار یک اسطوره. تهران: نشر چیستا، ۱۳۸۲.
مارزلف، اولریش؛ محمدی، محمدهادی. آلبوم شاهنامه. (گردآورنده و تحلیلگر تصویرها: اولریش مارزلف، نویسنده متن شاهنامه برای این آلبوم: محمدهادی محمدی). تهران: چیستا، ۱۳۸۵.
محمدی، محمد هادی؛ حاجی نصرالله، شکوه. داستان فکر ایرانی. تهران: افق، ۱۳۸۶.  (۹ جلد در ۳ مجلد)
آثار ترجمه (برای کودکان و نوجوانان)

تورن کویست, ماریت. جزیره شادی. ترجمه: محمدهادی محمدی. تهران: موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان, کتاب تاک, ۱۳۹۷.
لیندگرن، آسترید. همه می روند برای خواب. تصویرگر: ماریت تورن کویست؛ ترجمه: محمدهادی محمدی. تهران: موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان، کتاب تاک، ۱۳۹۹.
هاگن، هانس و مونیگ. تو مامانی ترین هستی!. تصویرگر: ماریت تورن کویست؛ مترجم و شاعر: محمدهادی محمدی. تهران: موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان، کتاب تاک، ۱۴۰۰.
تورن کویست، ماریت. لاک‌پشت و من. ترجمه: محمدهادی محمدی. تهران: موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان، کتاب تاک، ۱۴۰۳.
آثار تالیف (برای بزرگسالان)

محمدی، محمدهادی. موشی که گربه‌ها را می‌خورد. تهران: نشر مرکز، ۱۳۷۳.
مجموعه آموزش خلاق از راه ادبیات کودکان

محمدی، محمدهادی. فارسی آموز ادبی ۱. تصویرگر لیا خاچیکیان. تهران: چیستا، ۱۳۸۱.
محمدی، محمدهادی. واژه‌نامه چیستانی – تصویری. تصویرگر لیلا مدرسی. تهران: چیستا، ۱۳۸۳.
محمدی، محمدهادی. فارسی آموز ادبی ۱. تصویرگر علی عامه کن. تهران: چیستا، ۱۳۸۵.
محمدی، محمدهادی. فارسی آموز ادبی ۲. تصویرگر علی عامه کن. تهران: چیستا، ۱۳۸۵.
محمدی، محمدهادی. فارسی آموز ادبی ۳. تصویرگر علی عامه کن. تهران: چیستا، ۱۳۸۷.
محمدی، محمدهادی. لولوپی +۱، (ریاضی آموز ادبی). تهران: نشر چیستا، ۱۳۸۷.
محمدی، محمدهادی. واژه‌نامه چیستانی – تصویری. تصویرگر علی عامه‌کن. تهران: چیستا، ۱۳۸۹.
محمدی، محمدهادی. الفباورزی با کاکا کلاغه. تهران: نشر چیستا، ۱۳۹۲.
محمدی، محمدهادی. آواورزی با سی بی لک. تهران: نشر چیستا، ۱۳۹۲.
م‍ح‍م‍دی‌، م‍ح‍م‍ده‍ادی‌. ش‍م‍ارورزی‌ ل‍ول‍وپ‍ی‌ + ۰ (ری‍اض‍ی‌ آم‍وز ادب‍ی‌). تص‍وی‍رگ‍ر: ک‍ی‍وان‌ اک‍ب‍ری‌. ت‍ه‍ران‌: چ‍ی‍س‍ت‍ا، ۱۳۹۴ .
محمدی، محمدهادی. اش‍اره‌ورزی‌ ب‍ا ن‍وزادان‌ و ن‍وپ‍ای‍ان‌. ت‍ص‍وی‍رگ‍ر: س‍ول‍م‍ازج‍وش‍ق‍ان‍ی. ت‍ه‍ران‌: چ‍ی‍س‍ت‍ا، ۱۳۹۶.
تالیف مشترک

ک‍ت‍اب‍ش‍ن‍اس‍ی‌ ک‍ت‍اب‌ه‍ای‌ ک‍ودک‌ و ن‍وج‍وان‌ (۱۳۰۰-۱۳۵۷). گ‍ردآورن‍دگ‍ان: ‌زه‍ره‌ ق‍ائ‍ی‍ن‍ی‌، م‍ح‍م‍ده‍ادی‌ م‍ح‍م‍دی، ف‍رزان‍ه‌ طاه‍ری‌. ت‍ه‍ران‌: ک‍ان‍ون‌ پ‍رورش‌ ف‍ک‍ری‌ ک‍ودک‍ان‌ و ن‍وج‍وان‍ان‌، ۱۳۸۴-۱۳۸۵.
ع‍ظی‍م‍ی‌، ه‍دی‌. ع‍روس‍ک‌ه‍ای‌ ان‍گ‍ش‍ت‍ی‌، راه‍ی‌ ب‍ه‌ س‍وی‌ ق‍ص‍ه‌گ‍وی‍ی‌، ب‍ازی‌ و خ‍لاق‍ی‍ت. ه‍دی‌ع‍ظی‍م‍ی‌؛ ب‍ه‌ ه‍م‍راه‌ ن‍م‍ای‍ش‍ن‍ام‍ه‌ه‍ای‍ی‌ ک‍وت‍اه‌ از م‍ح‍م‍ده‍ادی‌ م‍ح‍م‍دی‌. ت‍ه‍ران‌: م‍وس‍س‍ه‌ پ‍ژوه‍ش‍ی‌ ت‍اری‍خ‌ ادب‍ی‍ات‌ ک‍ودک‍ان‌،۱۳۹۳ .
ترجمه مشترک

نورتون، دانا؛ نورتون، ساندار. شناخت ادبیات کودکان: گونه‌ها و کاربردها از روزن چشم کودک. ترجمه منصوره راعی، ثریا قزل ایاغ، رضی هیرمندی، ابراهیم اقلیدی، حسین ابراهیمی (الوند)، زهره قایینی، محمدهادی محمدی. تهران: نشر قلمرو، ۱۳۸۲.
انتشار آثار به زبان‌های دیگر

انتشار کتاب افسانه درخت خرما و بزی در مجموعه‌ای به نام بهترین افسانه‌های جهان به زبان انگلیسی ۱۹۹۶
انتشار کتاب گربه ای که موش‌ها را دوست داشت به زبان انگلیسی  ۲۰۰۰
انتشار رمان امپراتور سیب زمینی چهارم به زبان تای (تایلند) ۲۰۰۲
انتشار رمان آوره بی خورشید به زبان فرانسوی ۲۰۰۴
انتشار کتاب هفت رویای کلاغ به زبان انگلیسی ۲۰۰۵
انتشار رمان آواره بی خورشید به زبان کره‌ای – کره جنوبی ۲۰۰۷
انتشار رمان امپراتور سیب زمینی چهارم به زبان ترکی استانبولی (ترکیه) ۲۰۱۰
انتشار کتاب افسانه درخت خرما و بزی در ترکیه ۲۰۱۱
انتشار رمان امپراتور سیب‌زمینب چهارم در ترکیه ۲۰۱۱
انتشار کتاب هفت اسب هفت رنگ به زبان هلندی ۲۰۱۹
انتشار کتاب ۱۸+۲ دارکوب در ترکیه ۲۰۲۱
انتشار کتاب دختر انار در ترکیه ۲۰۲۱
انتشار کتاب دختر انار در هلند ۲۰۲۱
انتشار کتاب هفت اسب هفت رنگ در امریکا ۲۰۲۱
انتشار کتاب دیو سیاه و موش سفید در ترکیه
انتشار کتاب داستانک‌های خرگوش حکیم در ترکیه ۲۰۲۲
انتشار کتاب داستانک‌های نخودی در ترکیه ۲۰۲۲
انتشار رمان عینکی برای اژدها در ترکیه ۲۰۲۲
انتشار کتاب بنفشه‌های عمو نوروز در امریکا ۲۰۲۴
انتشار کتاب رنگ رویای کلاغ در هلند ۲۰۲۵
تقدیرها و جوایز

کتاب برگزیده سال برای فضانوردها در کوره آجرپزی از سوی مجله سروش نوجوان ۱۳۶۸
دیپلم افتخار برای کتاب فضانوردها در کوره آجرپزی از سوی شورای کتاب کودک ۱۳۶۸
دیپلم افتخار برای امپراتور سیب زمینی چهارم از سوی شورای کتاب کودک ۱۳۷۳
دیپلم افتخار برای بازآفرینی افسانه درخت آسوریک (افسانه درخت خرما و بزی)۱۳۷۳
دیپلم افتخار برای معدن زغال سنگ کجاست؟ از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۳۷۰
دیپلم افتخار برای داستانک‌های نخودی از سوی کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان۱۳۷۱
دیپلم افتخار از سوی دفتر بین‌المللی کتاب کودک IBBY برای کتاب امپراتور سیب زمینی چهارم ۱۹۹۵
تندیس و لوح تقدیر برای نقد داستان آن خمره، جشنواره مطبوعات در رشته نقد ادبی ۱۳۷۵
پژوهش برگزیده سال برای روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان از سوی مرکز پژوهش‌های فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۱۳۷۷
پژوهش برگزیده سال برای فانتزی در ادبیات کودکان از سوی مرکز پژوهش‌های فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۱۳۷۸
لوح تقدیر برای رمان گاوهای آرزو از سوی کتاب سال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۱۳۷۹
تندیس نویسنده برگزیده با عنوان بیست نویسنده برگزیده کودک و نوجوان از سوی انجمن نویسندگان کودک و نوجوان ۱۳۷۹
نویسنده برگزیده با عنوان نویسنده‌ای که زندگی کودکان محروم را در آثار خود بازتاب می‌دهد، از سوی سازمان بهزیستی کشور ۱۳۸۰
گزینش کتاب برگزیده سال برای آموزش زبان فارسی، برای فارسی آموز ادبی (۱) از سوی جشنواره رشد۱۳۸۳
دیپلم افتخار برای نامزدی جایزه هانس کریستین آندرسن از سوی دفتر بین‌المللی کتاب کودک IBBY در سال۲۰۰۶
لوح تقدیر برای دو جلد کتاب فکر ایرانی از سوی جشنواره رشد۱۳۸۷
نشان طلای لاکپشت پرنده برای دو مجموعه آواورزی با سی بی لک و الفباورزی با کاکا کلاغه سال ۱۳۹۲
نشان گوزن زرد برای دو مجموعه آوارزی با سی بی لک و الفباورزی با کاکا کلاغه سال ۱۳۹۳
سخن‌شناسی

ترجمه لئوناردو برونی از شعرهای ارسطو
سخن‌شناسی (به یونانی: «ποιητικῆς»؛ به عربی «بوطیقا») دانش صُوَر و مقولات ادبی است. (معرب، ا) واژه یونانی «پوئه تیکا» لغتنامه دهخدا این نام گاه به نظریهٔ شعر اشاره می‌کند، گاه نیز چنان جامع به کار می‌رود که مرادش نظریه است در علوم انسانی.
کتاب ارسطو

مقالهٔ اصلی: فن شعر (ارسطو)
رسالهٔ فن شعر ارسطو در یونانی Περὶ ποιητικῆς و در لاتین De Poetica نامیده می‌شود که آوانگاری عربیش «بوطیقا» و ترجمه عربیش «شاعریة» می‌شود. معنای این عبارت در یونانی «منتسب به شعر» و از صفت فعلی به معنای «ساخته شده» است.
این کتاب کهن‌ترین نوشته‌ای است که به شعر و بازنمایی می‌پردازد و این مقوله را همچون دانشی به میان می‌نهد و سخن‌شناسی را بنیان می‌گذارد. در زبان‌های اروپایی نام این دانش با نام کتاب ارسطو یکی می‌شود و کم و بیش «شعرشناسی» یا «سخن‌شناسی» یا «دانش سخن‌پژوهی» یا «ادبیات‌شناسی» معنی می‌دهد.
ترجمه به فارسی

در زبان فارسی مترجمان و نویسندگان مختلف در متن‌ها و کاربردهای گوناگون این واژه را «بوطیقا»، «فنّ شعر»، «شعرشناسی»، «ادبیات‌شناسی»، «نظریهٔ ادبی»، «پوئتیک»، «نظریّهٔ شعر»، «هنر شاعری»، «علم ادبیات» و «سخن‌شناسی» گفته‌اند. آنچه برای ابهام زدایی از این واژه بسیار مهم است، معنایی است که بر آن دلالت می‌کند، یعنی "مجموعه ای از شیوه‌ها و ابزار و نظریات مختلف دربارة یک موضوع واحد ادبی را، بوطیقای آن موضوع می‌نامند. در نتیجه وقتی می‌گویند بوطیقای مولوی، مقصود کلیه آثار و ابزار و نقدها و نسخه‌های موجود و هر آنچه است که به شناخت این اثر کمک می‌کند.
مفاهیم نزدیک اما متفاوت

سخن‌شناسی با هرمنوتیک و با سخن‌سنجی متفاوت است. برگرفته از درس گفتار دکتر هیرود سلطانیان، "طبق تعریف آکادمیک ادبیات امروز در جهان، تمرکز بوطیقای یک اثر، بر فهم این موضوع است که "عناصر سازنده این اثر چگونه به هم ارتباط پیدا می‌کنند، و چگونه آن اثر خاصی را که بر خواننده باقی می‌گذارند، بوجود می‌آورند" پس چگونگی و ساختار معناسازی اثر مد نظر است. مثلا حافظ چکونه به تعریض سخن می‌گوید؛ در صورتیکه هرمنوتیک، فقط بر خودِ معنای استنباطی و تفسیری اثر تمرکز می‌کند، مثلا آیا در این بیت حافظ به تعریض سخن گفته است؟ تعبیر استنباطی و تحلیلی و تفسیری ما از این معنا چیست و به چه دلایلی. این می‌شود هرمنوتیک. اما اینکه از نقد هرمنوتیک استفاده می‌شود برای فهم ساختار معنای یک اثر، این می‌شود بوطیقای اثر. در این راستا، انواع نقد، من جمله نقد هرمنوتیکی - یعنی نقدی معنا محور از اثر، بر پایه تفسیر و استنباط- در کنار نقد روانشناختی، نقد روایت شناختی، نقد جامعه شناختی، نقد زیباشناختی، نقد اسطوره ای، نقد کهن الگویی، نقد سنتی، نقد نو، نقد فرمالیستی، نقد ساختارگرا، همه و همه به فهم بهتر «چگونگی مکانیزم اثرگزاریِ اثر خاص بر مخاطب» به کار می‌آیند و بوطیقای آن اثر را تشکیل می‌دهند. همچنین است آثار اقماری که بر یک اثر نوشته می‌شود. وقتی می‌گوییم بوطیقای شعر حافظ، علاوه بر دیوان حافظ، تمام کتب، آثار، مقالات، استدلال‌ها، سخنرانی‌ها، کنفرانس‌ها نقد‌ها و شرح‌ها و هرگونه آثار علمی و ترویجی که دربارهٔ اشعار حافظ نوشته شده است، مد نظر است. پس کلیت سخن‌شناسی شعر حافظ مد نظر است، «بوطیقای» شعر حافظ مد نظر است".
ایشان ادامه می‌دهند که «پوئتیک را بهتر است در فارسی همان بوطیقا بنامیم زیرا سخن‌شناسی شاید با مفاهیمی چون گفتمان‌شناسی یا سخن سنجی و غیره اشتباه شود، کما اینکه امروز در بسیاری از آثار چاپ شده فارسی این معانی متاسفانه به اشتباه به جای یکدیگر بکار می‌روند و بر ابهام این کلمه ساده افزوده و فهم خود کلمه را دچار هرمنوتیک و تفسیر می‌کنند. اگر هم بخواهیم بگوییم سخن‌شناسی، بهتر است بگوییم «سخن شناسیِ شعر یا اثر» نه سخن‌شناسی تنها. مثلا «سخن‌شناسی شعر حافظ»، «سخن‌شناسی غزلیات بیدل»، و امثال آن؛ اما باز هم بهتر است بوطیقا گفته شود که با معادل جهانی اش یعنی واژه «پوئتیک» همگون سازی شود. خود کلمه بوطیقا واژه ای با بیش از هزار سال قدمت در زبان فارسی است پس چرا بکار گرفته نشود.»
سخن‌شناسی فرهنگْبنیاد

سُخن‌شناسیِ فرهنگ‌بُنیاد آن است که استیون گرینبلت ادیب نامدار آمریکایی آن را در برابر سخن‌شناسیِ متن بُنیاد رایج در نقد نو مطرح کرد و آن گونه‌ای از سخن‌شناسی است که در او اقتضائات فرهنگی کارِ ادبی سنجیده می‌شود و متن و فرهنگ فهم ما را نسبت به هم کامل می‌کنند.
سخن‌شناسی فرهنگْبنیاد > پیشینه

شیوهٔ فرهنگ بنیادی سابقه‌ای دور و دراز دارد که به یونان باستان بازمی‌گردد. این شیوه با کتاب فن شعرِ ارسطو که تجزیه‌وتحلیل صوری سخن بود رو به فراموشی گذاشت تا سپس‌تر با بازیابی افلاطون در روزگار رنسانس زنده شود.
استیون گرینبلت این نام را برای تجزیه‌وتحلیل ادبی خودش پیشنهاد کرد.
سخن‌شناسی فرهنگْبنیاد > نوشته‌ها

مقاله «فرهنگ» و «به سوی سخن‌شناسیِ فرهنگ» و دیباچهٔ کتاب قدرت صورت‌ها در رنسانس انگلیسی از استیون گرینبلت به شرح و بسط بنیان‌های این سخن‌شناسی می‌پردازد. او پیشینه نوشته‌های فرهنگی-ادبی در قرن بیستم را در کار اریش اویرباخ و کلیفورد گیرتز می‌داند.
سخن‌شناسی فرهنگْبنیاد > مفاهیم همسایه > نوتاریخی گری

نوتاریخی گری (به انگلیسی new historicism) از مفاهیم همسایه و همانند (و گاه برابر) سخن‌شناسی فرهنگ‌بنیاد و برساختهٔ استیون گرینبلت می‌باشد. عباس میلانی این مفهوم را «نوتاریخی گری» ترجمه کرده است که در فارسی رایج می‌باشد.
سخن‌شناسی فرهنگْبنیاد > مفاهیم همسایه > ماتریالیسم فرهنگی

ماتریالیسم فرهنگی (به انگلیسی cultural materialism) از مفاهیم سخن‌سنجی مارکسیستی انگلیسی و در کار کسانی چون ریموند ویلیامز آمده است. در ایران «ماتریالیسم فرهنگی» ترجمه کرده‌اند.
لابرادور

| لابرادور | لابرادور |
| --- | --- |
منطقه: منطقه
  پرچمنشان:   پرچمنشان
شعار(ها): Munus splendidum mox explebitur  (زبان لاتین)  "وظیفه باشکوه ما به زودی انجام خواهد شد": شعار(ها): Munus splendidum mox explebitur  (زبان لاتین)  "وظیفه باشکوه ما به زودی انجام خواهد شد"
کشور:  کانادا
استان: نیوفاندلند و لابرادور
مقر دفتر مرکزی: هپی ولی گوز بی
بزرگترین شهر: لابرادور سیتی
حکومت: حکومت
 • نوع: دولت نیوفاندلند و لابرادور www.gov.nl.ca
 • اعضای پارلمان کانادا: ۱
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۹۴٬۳۳۰ کیلومتر مربع (۱۱۳۶۴۰ مایل مربع)
 • آب: ۳۱٬۳۴۰ کیلومتر مربع (۱۲۱۰۰ مایل مربع)  ۴٪
بیشترین ارتفاع (Mount Caubvick): ۱٬۶۵۲ متر (۵۴۲۰ فوت)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۲۶۷۲۸
 • تراکم: ۰٫۰۹/کیلومتر مربع (۰٫۲/مایل مربع)
خط ساحلی: ۷٬۸۸۶ کیلومتر (۴٬۹۰۰ مایل)
طولانی ترین رود: گراند ریور (نام نیوفاندلندی: رود چرچیل) (۸۵۶ کیلومتر,۵۳۲ مایل)
لابرادور (به انگلیسی: Labrador) یک منطقهٔ مسکونی در کانادا است که در استان نیوفاندلند و لابرادور واقع شده ‌است.
خصوصیات

لابرادور ۲۹۴٬۳۳۰ کیلومترمربع مساحت و ۲۶٬۷۲۸ نفر جمعیت دارد.و زمستان های بسیار طولانی و سرد دارد.
حلقه چندجمله‌ای

حلقه چندجمله‌ای (به انگلیسی: polynomial ring) یا جبر حلقه‌ای، در ریاضیات، بخصوص در شاخه جبر، یک حلقه است (از این رو یک جبر جابجایی هم هست) که توسط مجموعه‌ای از چندجمله‌ای‌ها که یک یا چند نامعین دارند (که به صورت سنتی متغیر نام دارند) تشکیل شده که ضرایبشان در حلقهٔ دیگری است که معمولاً یک میدان است.
معمولاً اصطلاح «حلقه چندجمله‌ای» به صورت ضمنی به حالت خاصی از حلقه چندجمله‌ای اشاره دارد که یک نامعین روی یک میدان دارد. این حلقه‌های چندجمله‌ای به این علت مهم هستند که ویژگی‌های مشترکی زیادی است که با حلقه اعداد صحیح دارند.
حلقه چندجمله‌ای‌ها در شاخه‌های مختلفی از ریاضیات همچون نظریه اعداد، جبر جابجایی، و هندسه جبری ظهور پیدا می‌کنند. در نظریه حلقه‌ها، برای تعمیم بعضی ویژگی‌های حلقه‌های چندجمله‌ای، کلاس‌های مختلفی از حلقه‌ها معرفی شده‌اند که شامل: حوزه تجزیه یکتا، حلقه‌های منظم، حلقه‌های گروهی، حلقه‌های سری‌های توانی صوری، چند جمله‌ای‌های Ore و حلقه‌های مدرج هستند.
یک مفهوم بسیار مرتبط، حلقه توابع چندجمله‌ای روی فضای برداری، و به صورت کلی‌تر حلقه توابع منظم روی واریته جبری است.