stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فتوتراپی نوزادان
عوامل مؤثر

درست است که در طیف نوری، طول موج ۴۵۹ نانومتر (در قسمت آبی نور مرئی) از همه طول موج‌ها مؤثرتر است، اما با توجه به این‌که هرچه طول موج بزرگ‌تر می‌شود، نفوذ بیشتری در پوست پیدا می‌کند، بهترین طول موج از نظر کاربردی در گسترهٔ ۴۶۰ تا ۴۹۰ نانومتر قرار می‌گیرد. در نوزادان ترم و نزدیک به ترم، به‌جای انکوباتور بهتر است از گهواره استفاده شود چون طلق انکوباتور جلوی تابش کامل را می‌گیرد و از این‌که منبع نور به حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متری نوزاد برسد جلوگیری می‌کند. البته لامپ‌های تنگستنی یا هالوژن را نباید به این اندازه به نوزاد نزدیک کرد. منبع‌های نور فرعی مثل زیرانداز فیبراپتیک نوری، یا لامپ‌های LED مخصوص یا لامپ‌های فلورسنت خاص آبی می‌توانند زیر نوزاد تابش داشته باشند. اگر نوزاد مجبور است که در انکوباتور تحت تابش قرار بگیرد، شعاع‌های نوری باید به صورت مایل به طلق انکوباتور تابانده شوند تا جلوی هدر رفتن نور را در اثر بازتابش را بگیرند.
کارآمدی فتوتراپی به میزان درخشان بودن(برون‌ده انرژی) منبع نوری وابسته است. با یک رادیومتر یا اسپکترورادیومتر، میزان درخشانی را به واحد وات بر سانتی‌متر مربع یا میکرو وات بر سانتی‌متر مربع بر نانومتر (μW/cm2/nm) در یک طول موج معین اندازه می‌گیرند. یک منبع نوری سنتی یا استاندارد، باید هنگامی که در فاصلهٔ ۲۰ سانتی‌متری بالای سر نوزاد قرار می‌گیرد، بتواند ۸ تا ۱۰ میکرو وات بر سانتی‌متر مربع بر نانومتر در طیف نوری ۴۳۰ تا ۴۹۰ به نوزاد بتاباند، البته دستگاه اندازه‌گیری باید در سطح نوزاد قرار گیرد. لامپ‌های فلورسنت آبی مخصوص، می‌توانند ۳۰ تا ۴۰ μW/cm2/nm نور به نوزاد بتابانند.
معمولاً لازم نیست پوشک نوزاد را هنگام فتوتراپی در بیاورند، مگر این‌که با وجود فتوتراپی بیلی‌روبین بالا رود. اگر کناره‌های گهواره را با فویل آلومینیومی یا پارچهٔ سفید بپوشانیم، اثر فتوتراپی افزوده می‌شود. برای آسیب ندیدن شبکیهٔ چشم نوزاد، استفاده از چشم‌بند الزامی است.
براساس منابع موجود، تفاوت خاصی بین فتوتراپی LED و سنتی وجود ندارد، اما با توجه به این‌که در فتوتراپی LED افزودن مایع دریافتی نوزاد لازم نیست، از نظر کاربردی، فتوتراپی LED راحت‌تر است.
مایع‌درمانی همراه

اثبات شده‌است که بیشتر کردن دریافت مایع در نوزاد ترمی که فتوتراپی می‌شود، نیاز به تعویض خون را کاهش می‌دهد و طول مدت فتوتراپی را کم می‌کند. البته این بدین معنی نیست که همهٔ نوزادان تحت فتوتراپی باید به صورت روتین تحت مایع‌درمانی قرار گیرند، چوم ممکن است چنین رویکردی شیردهی موفقیت‌آمیز را دچار اختلال کند. البته کل مطالعات دال بر نافع بودن مایع‌درمانی، پیش از به بازار آمدن فُتوتراپی‌های مدرن LED انجام شده بودند، که ممکن است با ادعای فتوتراپی LED مبنی بر لازم نبودن مایع‌درمانی همراه دچار خدشه شوند. در مواقعی که نیاز به مایع‌درمانی همراه وجود داشته باشد، شیر مادر دوشیده شده، مایع انتخابی است.
مراقبت از نوزاد تحت فتوتراپی

نوزاد را باید به صورت طاق‌باز فتوتراپی نمود مگر وضعیت بالینی خاصی باعث شود که این کار ممکن نباشد. محیط فتوتراپی نه باید گرم باشد و نه سرد. کافی بودن مایع دریافتی نوزاد را می‌توان از راه وزن نمودن نوزاد و تعداد دفعاتی که پوشکش را خیس می‌کند تخمین زد. چشم نوزاد را باید با چشم‌بند مناسب از آسیب پرتوهای نور محافظت نمود.
انستیتوی ملی سلامت و تعالی مراقبت انگلستان در سال ۲۰۲۰ آخرین مشاهدات خود را برای دستورالعمل فتوتراپی نوزادان زیر ۲۸ روز انجام داد و به این نتیجه رسید که آخرین تغییراتی که در سال ۲۰۱۶ بر روی شیوه‌نامه انجام داده بود، مکفی است و نیاز به بازنگری مجدد و دستورالعمل جدید نیست. بر اساس این دستورالعمل مراقب‌های زیر در هنگام فتوتراپی ضروری است:
بررسی این‌که آیا فاکتورهایی در افزایش احتمال ابتلا به هیپربیلی‌روبینمی قابل توجه پس از تولد وجود دارد یا خیر؟
معاینهٔ کودک در ۷۲ ساعت اول
بررسی کودک به‌صورت برهنه و در نور روشن و ترجیحاً طبیعی
بررسی اسکلرا (سفیدی چشم) و لثه‌ها
ارائهٔ اطلاعات به والدین یا مراقبان در مورد درمان هیپربیلی‌روبینمی
اطمینان از این‌که شیر دادن، تغییر پوشک و نوازش نوزاد در حالت نرمال ادامه دارد.
استفاده از سطح بیلی‌روبین برای تعیین مدیریت هیپربیلی‌روبینمی در همهٔ نوزادان
عدم تصمیم‌گیری در مورد مدیریت هیپربیلی‌روبینمی با استفاده از نسبت آلبومین / بیلی‌روبین
عدم کم کردن بیلی‌روبین کونژوگه از بیلی‌روبین سرم کامل هنگام تصمیم‌گیری در مورد مدیریت هیپربیلی‌روبینمی
اندازه‌گیری بیلی‌روبین سرم ۴–۶ ساعت پس از شروع فتوتراپی
توقف فتوتراپی هنگامی که بیلی‌روبین سرم به سطح حداقل ۵۰ میکرومول در لیتر زیر آستانهٔ فتوتراپی سقوط کرد
بررسی میزان بازگشت بیش از حد هیپربیلی‌روبینمی با یک بار اندازه‌گیری بیلی‌روبین سرم، ۱۲–۱۸ ساعت پس از قطع نوردرمانی
فتوتراپی شدید در صورتی که سطح بیلی‌روبین سرم به‌سرعت در حال افزایش است (بیش از ۸٫۵ میکرومول در لیتر در ساعت)
فتوتراپی شدید در صورتی که بیلی‌روبین سرم پس از ۷۲ ساعت یا بیشتر از زمان تولد در سطح ۵۰ میکرومول در لیتر، زیر آستانهٔ تعویض خون است.
فتوتراپی شدید در صورتی که سطح بیلی‌روبین نمی‌تواند به فتوتراپی اولیه پاسخ دهد (یعنی سطح بیلی‌روبین سرم طی ۶ ساعت پس از شروع فتوتراپی همچنان افزایش می‌یابد یا کاهش نمی‌یابد)
عدم تغذیهٔ نوزاد با مایعات اضافی در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند.
ممنوعیت

در موارد انگشت‌شماری، فتوتراپی منع استفاده دارد. اگر از داروهایی که بیمار را به نور حساس می‌کنند به‌طور همزمان استفاده شود یا تشخیص پورفیری اریتروپوئتیک مادرزادی مطرح باشد یا سابقهٔ خانوادگی پورفیری وجود داشته باشد، فتوتراپی ممنوع است. تاول زدن شدید و بی‌قراری زیاد نوزاد زیر فتوتراپی، ممکن است علامت پورفیری مادرزادی باشد.
ممکن است بعضی از نوزادانی که زردی کلستاتیک و هیپربیلی‌روبینمی مستقیم دارند، به دنبال فتوتراپی دچار سندرم نوزاد برنزه شوند که به تیره شدن خاکستری-قهوه‌ای‌پوست گفته می‌شود که علت اصلی آن معلوم نیست اما ممکن است به‌علت تجمع پورفیرین در پوست باشد. این برنزگی گذرا است و با قطع فتوتراپی ناپدید می‌شود. باید توجه داشت چون ممکن است بالا بودن بیلی‌روبین غیرمستقیم، همراه و همزمان با بیلی‌روبین مستقیم باشد، وجود بیلی‌روبینمی مستقیم باعث ممنوعیت فتوتراپی نیست و می‌توان برای پایین آوردن قسمت غیرمستقیم از آن استفاده نمود.
معادل‌های انگلیسی

↑  Irradiance
↑  Radiometer
↑  Spectroradiometer
↑  Congenital Erythropoietic Porphyria
پی‌نوشت

↑  Maisels، New England Journal of Medicine ۳۵۸ (۹)، ۹۲۱.
↑  Maisels، New England Journal of Medicine ۳۵۸ (۹)، ۹۲۲.
↑  National Collaborating Centre for Women's and Children's Health، NICE Guideline for Neonatal jaundice (CG98).
↑  NICE Guideline for Neonatal jaundice (CG98)
↑  Biliblanket
↑  Multiple phototherapy
↑  National Collaborating Centre for Women's and Children's Health.
↑  Maisels، New England Journal of Medicine ۳۵۸ (۹)، ۹۲۳.
↑  Maisels، New England Journal of Medicine ۳۵۸ (۹)، ۹۲۳–۹۲۴.
↑  Maisels، New England Journal of Medicine ۳۵۸ (۹)، ۹۲۵.
↑  National Collaborating Centre for Women's and Children's Health، NICE Guideline for Neonatal jaundice (CG98)، ۱۱۷.
↑  National Collaborating Centre for Women's and Children's Health، NICE Guideline for Neonatal jaundice (CG98)، ۱۲۲.
↑  National Collaborating Centre for Women's and Children's Health، NICE Guideline for Neonatal jaundice (CG98)، ۱۱۹.
↑  «Overview | Jaundice in newborn babies under 28 days | Guidance | NICE». www.nice.org.uk. ۲۰۱۰-۰۵-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۸-۲۲.
↑  «دستورالعمل و درمان زردی نوزاد زیر ۲۸ روز». نی‌نی یلو. ۲۰۲۱-۰۵-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۸-۲۲.
↑  فراهانی، علیرضا (۲۰۲۳-۰۲-۰۶). «دستگاه زردی نوزاد (فتوتراپی) چیست و چه مکانیسمی دارد؟». پزشک تجهیز. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۴-۰۲.
↑  Maisels، New England Journal of Medicine ۳۵۸ (۹)، ۹۲۶.
↑  Maisels، New England Journal of Medicine ۳۵۸ (۹)، ۹۲۶.
↑  American Academy of Pediatrics Subcommittee on Hyperbilirubinemia (Summer 2004). "Management of hyperbilirubinemia in the newborn infant 35 or more weeks of gestation". Pediatrics. 114 (1): 297–316. doi:10.1542/peds.114.1.297. ISSN 1098-4275. PMID 15231951.
مکانیسم فتوتراپی
پتوی زردی (بیلی بلانکت)، نوعی فتوتراپی فیبراپتیک است.
کاترین نبهولتس

| کاترین نبهولتس | کاترین نبهولتس | کاترین نبهولتس | کاترین نبهولتس |
| --- | --- | --- | --- |
زادهٔ:  ۳ آوریل ۱۹۸۶ ‏(۳۸ سال) بازل
قد:  ۵ فوت ۶ اینچ (۱۶۸ سانتیمتر)
وزن:  ۱۲۳ پوند (۵۶ کیلوگرم؛ ۸ سنگ ۱۱ پوند)
پست:  Forward
ضربه‌ها:  Left
تیم ملی:    سوئیس
سوابق بازی:  ۲۰۰۵–تاکنون
کاترین نبهولتس (انگلیسی: Katrin Nabholz؛ زادهٔ ۳ آوریل ۱۹۸۶) بازیکن هاکی روی یخ اهل سوئیس است.
زووک

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| زووک Զովք | زووک Զովք |
| --- | --- |
استان: کوتایک
جمعیت (۲۰۰۱): جمعیت (۲۰۰۱)
 • کل: ۸۹۷
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد منطقه: ؟؟؟ (۳۷۴)
زووک (به ارمنی: Զովք) یک روستا در ارمنستان است که در استان کوتایک واقع شده‌است.    در  کیلومتری شمال هرازدان، مرکز استان کوتایک واقع شده است.
خصوصیات

زووک  ۸۹۷ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
زوونی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| زوونی Զովունի | زوونی Զովունի |
| --- | --- |
نمای از روستای زوونی: نمای از روستای زوونی
استان: کوتایک
جمعیت (2011): جمعیت (2011)
 • کل: ۵٬۴۹۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد منطقه: ؟؟؟ (۳۷۴)
زوونی (به ارمنی: Զովունի) یک روستا در ارمنستان است که در استان کوتایک واقع شده‌است.   در  کیلومتری شمال هرازدان، مرکز استان کوتایک واقع شده است.
خصوصیات

زوونی  ۵٬۵۷۷ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
زویگاغبیور

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| زویگاغبیور Զույգաղբյուր | زویگاغبیور Զույգաղբյուր |
| --- | --- |
استان: شیراک
جمعیت (2001): جمعیت (2001)
 • کل: ۴۱۷
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد منطقه: ؟؟؟ (۳۷۴)
زویگاغبیور (به ارمنی: Զույգաղբյուր) یک شهرک در ارمنستان است که در استان شیراک واقع شده‌است.  در  کیلومتری شمال گیومری، مرکز استان شیراک واقع شده است.
خصوصیات

زویگاغبیور ۴۱۷ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
داگ وزین

| داگ وزین | داگ وزین | داگ وزین | داگ وزین |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
زادهٔ:  ۲۱ ژانویهٔ ۱۹۷۱ ‏(۵۴ سال) وارن، میشیگان
قد:  ۵ فوت ۱۱ اینچ (۱۸۰ سانتیمتر)
وزن:  ۱۹۶ پوند (۸۹ کیلوگرم؛ ۱۴ سنگ ۰ پوند)
پست:  Center
ضربه:  Left
بازی برای:  نیویورک رنجرز ادمونتون اویلرز St. Louis Blues کارولینا هوریکانز آناهایم داکس New York Islanders
تیم ملی:   ایالات متحده آمریکا
منتخب ان‌اچ‌ال:  34th overall، ۱۹۹۰ نیویورک رنجرز
سوابق بازی:  ۱۹۹۱–۲۰۱۰
داگ وزین (انگلیسی: Doug Weight؛ زادهٔ ۲۱ ژانویهٔ ۱۹۷۱) بازیکن هاکی روی یخ اهل ایالات متحده آمریکا است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جام استنلی شده‌است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به نیویورک رنجرز، کارولینا هوریکانز، ادمونتون اویلرز، و آناهایم داکس اشاره کرد.
خرارد فان ولده

خرارد فان ولده (انگلیسی: Gerard van Velde؛ زادهٔ ۳۰ نوامبر ۱۹۷۱) اسکیت‌باز سرعت اهل هلند بود.
اسنیژنه

مکان
| اسنیژنه Сніжне | اسنیژنه Сніжне |
| --- | --- |
شهری با اهمیت منطقه‌ای: شهری با اهمیت منطقه‌ای
دفتر شرکت معدن در اسنیژنه: دفتر شرکت معدن در اسنیژنه
  پرچممهر:   پرچممهر
اسنیژنه: اسنیژنه
مختصات: ۴۸°۰۱′۴۱٫۸″ شمالی ۳۸°۴۵′۵۶٫۲″ شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۰۲۸۲۷۸°شمالی ۳۸٫۷۶۵۶۱۱°شرقی﻿ / 48.028278; 38.765611: مختصات: ۴۸°۰۱′۴۱٫۸″ شمالی ۳۸°۴۵′۵۶٫۲″ شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۰۲۸۲۷۸°شمالی ۳۸٫۷۶۵۶۱۱°شرقی﻿ / 48.028278; 38.765611
اُبلاست: استان دونتسک
تأسیس: 1784
ثبت‌شده: 1938
مساحت: مساحت
 • کل: ۸۷٫۲ کیلومتر مربع (۳۳٫۷ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۲۱): جمعیت (۲۰۲۱)
 • کل: ۴۵٬۹۶۶
وبگاه: http://snezhnoe-rada.gov.ua/
اسنیژنه (به اوکراینی: Сніжне́) شهری در استان دونتسک در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۴۵,۹۶۶ نفر (۲۰۲۱ تخمینی) است.
زیمرمان، مینه‌سوتا

مکان
| Zimmerman, Minnesota | Zimmerman, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of the city of Zimmerman within Sherburne County, Minnesota: Location of the city of Zimmerman within Sherburne County, Minnesota
State: مینه‌سوتا
شهرستان: Sherburne
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٫۵۶ مایل مربع (۹٫۲۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۳٫۴۲ مایل مربع (۸٫۸۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۱۴ مایل مربع (۰٫۳۶ کیلومتر مربع)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۵٬۲۲۸
 • برآورد (2012): ۵٬۲۴۶
 • تراکم: ۱۵۲۸٫۷/مایل مربع (۵۹۰٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 55398
کد منطقه: 763
FIPS code: 27-72238
وبگاه: zimmerman.govoffice.com
زیمرمان، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Zimmerman, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان شربرن، مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات

زیمرمان ۹٫۲۲ کیلومترمربع مساحت و ۵٬۲۲۸ نفر جمعیت دارد.
امنات چاروئن

مکان در 23x15px|border |alt=|link= تایلند
| Amnat Charoen | Amnat Charoen |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Amnat CharoenLocation in Thailand: Amnat CharoenLocation in Thailand
مختصات: ۱۵°۵۱′ شمالی ۱۰۴°۳۸′ شرقی﻿ / ﻿۱۵٫۸۵۰°شمالی ۱۰۴٫۶۳۳°شرقی﻿ / 15.850; 104.633: مختصات: ۱۵°۵۱′ شمالی ۱۰۴°۳۸′ شرقی﻿ / ﻿۱۵٫۸۵۰°شمالی ۱۰۴٫۶۳۳°شرقی﻿ / 15.850; 104.633
استان‌های تایلند: امنات چاروین
District: Mueang Amnat Charoen district
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۵ مایل مربع (۳۸ کیلومتر مربع)
جمعیت (2009): جمعیت (2009)
 • کل: ۲۶٬۱۱۸
وبگاه: http://www.amnatmu.net/
امنات چاروئن (به لاتین: Amnat Charoen) یک سکونتگاه مسکونی در تایلند است که در Mueang Amnat Charoen واقع شده‌است.
خصوصیات

امنات چاروئن ۳۸ کیلومترمربع مساحت و ۲۶٬۱۱۸ نفر جمعیت دارد.
بوبروویتسیا

مکان در Ukraine
| Bobrovytsia Бобровиця | Bobrovytsia Бобровиця |
| --- | --- |
شهر: شهر
Bobrovytsia railway station: Bobrovytsia railway station
  مهر:   مهر
مختصات: ۵۰°۴۴′۴۲″ شمالی ۳۱°۲۳′۱۳″ شرقی﻿ / ﻿۵۰٫۷۴۵۰۰°شمالی ۳۱٫۳۸۶۹۴°شرقی﻿ / 50.74500; 31.38694: مختصات: ۵۰°۴۴′۴۲″ شمالی ۳۱°۲۳′۱۳″ شرقی﻿ / ﻿۵۰٫۷۴۵۰۰°شمالی ۳۱٫۳۸۶۹۴°شرقی﻿ / 50.74500; 31.38694
Oblast: استان چرنیهیو
Raion: Horodnianskyi Raion
تاسیس‌شده: 11th century
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۱٫۴۳ کیلومتر مربع (۴٫۴۱ مایل مربع)
جمعیت (January 1, 2001): جمعیت (January 1, 2001)
 • کل: ۱۱٬۹۱۶
شهر بوبروویتسیا (به روسی: Бобровиця) در استان چرنیهیو در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۱٬۹۱۶ نفر  است.
ترکمان‌های عراق

| Irak Türkmenleri | Irak Türkmenleri |
| --- | --- |
Turkmen of İraq Flag ( Turkmeneli )پرچم ترکمن‌ائلی: Turkmen of İraq Flag ( Turkmeneli )پرچم ترکمن‌ائلی
کل جمعیت: کل جمعیت
۳ میلیون نفر (برآورد وزارت برنامه‌ریزی عراق درسال ۲۰۱۳) تخمین زده می‌شود ۴ میلیون تا ۵ میلیون (یا ۱۰٪ - ۱۳٪ از جمعیت عراق درسال ۲۰۲۰–۲۰۲۱ باشند): ۳ میلیون نفر (برآورد وزارت برنامه‌ریزی عراق درسال ۲۰۱۳) تخمین زده می‌شود ۴ میلیون تا ۵ میلیون (یا ۱۰٪ - ۱۳٪ از جمعیت عراق درسال ۲۰۲۰–۲۰۲۱ باشند)
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
بیشتر در منطقه ترکمن‌ائلی:  استان‌های کرکوک، اربیل، نینوا، صلاح‌الدین و دیالی: بیشتر در منطقه ترکمن‌ائلی:  استان‌های کرکوک، اربیل، نینوا، صلاح‌الدین و دیالی
زبان‌ها: زبان‌ها
ترکی آذربایجانی  همین‌طور عربی و کردی: ترکی آذربایجانی  همین‌طور عربی و کردی
دین: دین
بیشتر اسلام (۵۰٪ - ۴۰٪ اسلام سنی، ۵۰٪ - ۴۰٪ اسلام شیعه) اقلیت پیرو مسیحیت (کلیسای کاتولیک): بیشتر اسلام (۵۰٪ - ۴۰٪ اسلام سنی، ۵۰٪ - ۴۰٪ اسلام شیعه) اقلیت پیرو مسیحیت (کلیسای کاتولیک)
ترکمن‌های عراق (ترکی استانبولی: Irak Türkmenleri/Irak Türkleri) که همچنین ترک‌های عراق نامیده می‌شوند، یک گروه قومی در عراق از شاخه ترک‌های اغوز به‌طور عمده سکونت‌گاه آن‌ها در شمال عراق و دارای روابط نزدیک فرهنگی و زبانی با ترکیه و آذربایجان هستند. عموم ترکمن‌ها به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند، از لحاظ دینی وابسته به اسلام، تشیع و تسنن به فراخور موقعیت جغرافیایی مذهب اینان می‌باشد. از لحاظ تاریخی نیز طی قرن هفتم الی دورانی که عراق جزیی از امپراتوری عثمانی بود، به این کشور مهاجرت کرده‌اند.
پیشینه

تاریخ ورود ترکمن‌ها به عراق امروزی به خلافت اموی بر می‌گردد، در این دوره حدود ۱٬۰۰۰ سرباز ترکمن در ارتش عبیدالله بن زیاد گماشته شدند. دوره دوم مهاجران ترکمن‌ها از زمان حکومت امپراتوری سلجوقی وارد عراق شدند. در نهایت موج سوم که بیشترین تعداد مهاجرت‌ها به عراق را شامل می‌شد، در دوران سلطه امپراتوری عثمانی بر عراق بود، که وارد عراق امروزی شدند. به گونه‌ای که با فتح عراق توسط سلیمان یکم در سال ۱۵۳۴ میلادی و به دنبال تسخیر بغداد توسط مراد چهارم در سال ۱۶۳۸، تُرک‌های زیادی در عراق نفوذ پیدا کردند. بنابراین، بسیاری از ترکمن‌های امروزی عراق فرزندان سربازان عثمانی، بازرگانان و کارمندان دولتی بودند که در دوران حکومت امپراتوری عثمانی به عراق آورده شده بودند.
پس از تأسیس جمهوری ترکیه در سال ۱۹۲۳، ترکمن‌های عراق به درخواست ترکیه جهت ضمیمه شدن ولایت موصل را به بخشی از دولت دادند. با این حال، با توجه به پایان سلطنت عثمانی، ترکمن‌ها در برابر درخواست خود به‌طور فزاینده‌ای در برابر سیاست‌های رژیم[مبهم] مورد تبعیض قرار گرفتند. مانند کشتار کرکوک در سال ۱۹۵۹ و در سال ۱۹۷۹ زمانی که حزب بعث به‌طور فزاینده‌ای در برابر جامعه تُرک تبعیض قائل می‌شد. اگر چه آن‌ها به عنوان یک قومیت در ساختار عراق (در کنار عرب‌ها و کردها) در قانون اساسی سال ۱۹۲۵ به رسمیت شناخته شدند، بعد از این تُرک‌ها از این وضعیت انتقال به ترکیه محروم شدند.[مبهم] گفته می‌شود که جمعیت کنونی ترکمن‌ها ۴ تا ۵ میلیون نفر باشد، صرف نظر از این عدم قطعیت، به‌طور کلی ترک‌ها سومین گروه قومی در عراق پذیرفته شده‌اند. در سال ۱۹۵۷ در آخرین سرشماری قابل اعتماد به رسمیت شناخته شدند، ولی بعد از آن با سیاست‌های عرب‌سازی حزب بعث مواجه شدند. که در آن سال اعراب با تشکیل بزرگ‌ترین قومیت در عراق و به دنبال آن کردها (۱۳٪) و ترکمن عراق (۹٪) بودند ترکمن‌ها به‌طور عمده در شمال عراق و در شهرهای کرکوک، اربیل، تلعفر، موصل، تازه خورماتو، داقوق، طوز خورماتو، آلتون کوپری و نیز پایتخت عراق، بغداد سکونت دارند.
جمعیت‌شناسی > برآوردهای تاریخی

ترکمن‌ها پس از عرب‌ها و کردها سومین قوم بزرگ عراق محسوب می‌شوند. با توجه به سرشماری سال ۱۹۵۷ میلادی، ۵۶۷٬۰۰۰ هزار از کل جمعیت ۶٫۳ میلیون نفری عراق را ترک‌ها تشکیل می‌دادند؛ که ۹٪ از کل جمعیت عراق را شامل می‌شد. با این حال، با توجه به محیط غیر دموکراتیک، تعدادشان کمتر از حد شمارش شده بود، که مدت زمان طولانی بر روی آن بحث شد. به عنوان مثال، در سرشماری سال ۱۹۵۷، دولت عراق برای اولین بار ادعا کرد بود که ۱۳۶٬۸۰۰ ترک در عراق وجود دارد. با این حال، این رقم را بعد از انقلاب ۱۹۵۸ تا ۵۶۷٫۰۰۰ نفر اعلام کرده و در آمار شمارش قومی تجدید نظر شد. در واقع دولت عراق اعتراف کرد که جمعیت ترکمن‌های عراق بیش از ۴۰۰ درصد از آمار کل سال گذشته بوده‌است. سرشماری‌های بعدی، در سال ۱۹۶۷، ۱۹۷۷، ۱۹۸۷ و ۱۹۹۷، که همه با توجه به سوء ظن دستکاری رژیم بعثی بسیار غیرقابل اعتماد در نظر گرفته می‌شد. در سرشماری سال ۱۹۹۷ میلادی، ۶۰۰٬۰۰۰ ترکمن از کل جمعیت ۲۲٬۰۱۷٬۹۸۳ نفری کشور عراق شمارش شده بود. که ۲٫۷۲٪ از کل جمعیت عراق را تشکیل می‌دادند.
جمعیت‌شناسی > برآورد فعلی

امروزه ارقام جمعیتی ترکمن‌ها، عمدتاً توسط گروه‌های کُرد و محققان غربی اشاره به ۲ تا ۳٪ از جمعیت عراق، یا تقریباً ۵۰۰٬۰۰۰–۸۰۰٬۰۰۰ نفر ترکمن عراقی می‌باشد. با این حال، همه محققان غربی این دیدگاه را قبول ندارند، به عنوان مثال، در سال ۲۰۰۴ اسکات تیلور معتقد بود که ترکمن‌های عراق، ۲٬۰۸۰٬۰۰۰ از ۲۵ میلیون نفر جمعیت عراق را شامل می‌شوند. پاتریک کلاسون پژوهشگر امور خاورمیانه اظهار داشته، ترکمن‌ها ۹٪ از جغرافیای جمعیتی عراق را تشکیل می‌دهند. سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی جامعه ترکمن‌های عراق را ۱۳٪ از کل جمعیت این کشور برابر با ۳ میلیون نفر برآورد کرده‌است. برخی منابع دیگر آن‌ها را تا ۳ میلیون نفر می‌دانند. خود ترکمن‌ها نیز مدعی جمعیت بالای ۳ میلیون نفر در عراق هستند. آن‌ها عمدتاً در ناحیه‌ای به نام ترکمن‌ائلی، که امتداد آن از شمال‌غرب به شرق در وسط عراق کشیده شده‌است، زندگی می‌کنند. ترکمن‌ها، شهر کرکوک را پایتخت خود می‌دانند.
جمعیت‌شناسی > جغرافیای انسانی

جغرافیای انسانی ترکمن‌های عراق، از مرز ترکیه با عراق از حدود مرزی حکاری و سیرت شروع می‌شود. شهر تلعفر شمالی‌ترین شهر ترکمن‌نشین جمعیتی بالغ بر هشتاد هزار نفر را شامل می‌شود تا کوت، بدره در شرق عراق امتداد می‌یابد. خط جغرافیایی که از تلعفر شروع شده و با دربرگرفتن حضور پررنگ ترکمن‌ها در نزدیکی کرکوک، موصل و اربیل در منطقه شمالی عراق را می‌توان اشاره کرد. در سرشماری سال ۱۹۵۷ نیز، ترکمن‌ها، ۴۰٪ هسته مرکزی شهر کرکوک را تشکیل می‌دادند. که با توجه به حضور اکثریت جامعه ترکمن در شهر بزرگ کرکوک، به عنوان قلب جامعه ترکمن در نظر گرفته می‌شود. دومین شهر بزرگ ترکمن‌نشین عراق، نیز تلعفر می‌باشد که ۹۵٪ از ساکنان شهر را تشکیل می‌دهند. در اطراف شهر کرکوک مناطق مسکونی ترک‌نشین زیادی نظیر آلتون کوپری و داقوق وجود دارد. وقتی به سمت جنوب کرکوک حرکت می‌کنیم، از مناطق مسکونی ترکمن‌ها، شهرستان‌های بزرگ و مهمی مانند کفری و روستاهای بایات را که از صدها روستا تشکیل یافته‌است. سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی؛ جمعیت ترکمن‌ها بر پایه شهرهای محل سکونت را ۱۸۰٬۰۰۰ نفر در کرکوک، ۲۵۰٬۰۰۰ نفر در اربیل، ۳۰۰٬۰۰۰ نفر در بغداد، ۵۰۰٬۰۰۰ در موصل و ۲۲۷٬۰۰۰ نفر در ناحیه تلعفر می‌داند. همچنین جوامعی از آنان را در بدر برآورد کرده‌است. با این حال به‌طور عمده ترکمن‌های شهرهای استان دیاله و شهر کفری به شدت دچار کردسازی و عرب سازی شده‌اند.
جمعیت‌شناسی > مهاجران

بیشترین جمعیت ترکمن‌های عراقی مهاجر در ترکیه و پس از آلمان، دانمارک و سوئد زندگی می‌کنند. هم‌اکنون جوامع کوچک‌تری در کانادا، ایالات متحده، استرالیا، یونان و بریتانیا ساکن شده‌اند.
فرهنگ > زبان

زبان ترکمن‌های عراق ترکی آذربایجانی و هم‌خانوادهٔ با زبان ترکی استانبولی، و دیگر زبان‌های شاخه زبان‌های اغوز است؛ برخی زبان‌شناسان زبان آن‌ها را بین ترکی آذربایجانی و ترکی استانبولی تقسیم‌بندی می‌کنند. که نزدیک به لهجه‌های ترکی استانبولی در دیاربکر و شانلی‌اورفه در جنوب شرقی ترکیه است. ولی در واقع می‌توان زبان ترکمن‌های عراق را لهجه‌ای از زبان ترکی آذربایجانی شمرد. اتنولوگ نیز در دسته‌بندی زبانی و لهجه‌ای ترکی آذربایجانی، زبانشان را جزء ترکی آذربایجانی با لهجه کرکوکی دسته‌بندی کرده‌است. اکثریت ترکمن‌ها دوزبانه (ترکی آذربایجانی و عربی) بوده و علاوه بر زبان اول خود، زبان عربی را در مدارس و رسانه‌ها آموخته‌اند، ولی برخی از آن‌ها که در محلات کردنشین یا با کردها ازدواج کرده‌اند، به زبان کُردی نیز تسلط دارند. به دلیل سلطهٔ چندین‌سالهٔ عثمانی‌ها در منطقه و ارتباط ترکمن‌های عراق با ترکیه، زبان ادبی مورد استفادهٔ ترکمن‌های عراق متفاوت با زبان مادریشان، ترکی آذربایجانی بوده، و عموماً از ترکی استانبولی با الفبای لاتین استفاده می‌کنند. در قانون اساسی سال ۱۹۲۵، به زبان ترکی استانبولی، اجازه آموزش در مدارس، ادارات دولتی، رسانه‌ها داده شد، تا زمانی که در ادامه دهه ۱۹۳۰ میلادی زبان عربی، زبان رسمی جدید شد، محدودیت برای زبان ترکی در سال ۱۹۷۲ آغاز شد که رژیم صدام حسین آن را تشدید می‌کرد. در حال حاضر، ترکی استانبولی به عنوان زبان رسمی در داخل جامعه ترکمن مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سال ۱۹۹۷ نیز کنگره ترکمن عراق طی اعلامیه‌ای که به تصویب رسانید، ماده سه آن به شرح زیر آمده‌است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| « | زبان رسمی نوشتاری ترکمن‌ها، ترکی استانبولی است، و الفبای جدید آن، الفبای لاتین می‌باشد. |  » |
به‌طور عموم ترکمن‌های عراق «ترکمان»، «ترکمنان»، «ترکمانان» یا «ترکمن» نامیده می‌شوند و نباید آنان را با کسانی که به زبان ترکمنی در ترکمنستان صحبت می‌کنند، یکسان دانست.
فرهنگ > مذهب

ترکمن‌های عراق مسلمان شیعه و سنی هستند. شیعه‌ها ۴۰٪ تا ۵۰٪ و سنی‌ها نیز به همین نسبت، جمعیت ترکمن‌ها را تشکیل می‌دهند. کمی ترکمن‌های عراق مسیحی از کلیسای کاتولیک هستند.
فرهنگ > رسانه

نخستین و تنها رسانهٔ ترکمنهای عراق از سال ۲۰۰۴ میلادی توسط جبهه ترکمن‌های عراق با نام شبکه تلویزیونی ترکمنلی افتتاح شد.
فرهنگ > احزاب

ترکمن‌ها به‌صورت رسمی دارای ۵ حزب در عراق می‌باشند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها جبهه ترکمن‌های عراق می‌باشند.
جبهه ترکمن‌های عراق
اتحادیه اسلامی ترکمن‌های عراق
حزب خلق ترکمن
جنبش دموکراتیک ترکمن
حزب اخوان ترکمن عراق
تبعیض

موقعیت ترکمن‌های عراق از طبقات اداری و تجارت دوره امپراتوری عثمانی به‌طور فزاینده به یک اقلیت تبدیل شده و مورد تبعیض قرار گرفتند. بعد از سقوط امپراتوری عثمانی، ترکمن‌های عراق قربانی چندین قتل‌عام، مانند کشتار کرکوک در سال ۱۹۵۹ بودند، علاوه بر این، حزب بعث، علیه ترکمن‌ها تبعیض قائل می‌شدند؛ که با اعدام چند تن از رهبران آن‌ها در سال ۱۹۷۹ این فشارها افزایش یافته بود و نیز جامعه ترکمن که قربانی سیاست‌های عرب سازی توسط دولت، و کرد سازی توسط کردها به دنبال آن‌ها فشار به زور جهت ترک میهن، خانه و کاشانه خود شدند. بنابراین، آن‌ها به درجات مختلف از جمله سرکوب در محدوده اذیت، آزار سیاسی، تبعید، ترور و پاک‌سازی قومی رنج می‌بردند. با وجود این‌که در قانون اساسی در سال ۱۹۲۵ به عنوان یک قومیت به رسمیت شناخته شده بودند، ترکمن‌های عراق بعد از این، در وضعیت محروم به سر بردند، از این رو، حقوق فرهنگی شان به تدریج گرفته شد و فعالان به تبعید فرستاده شدند.
تبعیض > قتل‌عام > قتل‌عام ۴ مه ۱۹۲۴

ترکمنان عراق در سال ۱۹۲۴، به عنوان قومی غیروفادار و خائن از امپراتوری عثمانی در خاک عراق باقی‌ماندند، که به مساوات آن، ایدئولوژی ملی‌گرایی مصطفی کمال آتاترک در حال ظهور در جمهوری ترکیه بود. با این حال بیشتر ترکمن‌ها در کرکوک زندگی می‌کردند که با توجه به موقعیت استراتژیک شهری، تهدیدی برای ثبات عراق بود، به خصوص که آن‌ها از فیصل یکم نیز پشتیبانی نمی‌کردند. ترکمنهای عراق، توسط بریتانیایی‌ها در همکاری با دیگر عناصر عراقی را هدف قرار داده بودند، که با وارد کردن جامعه آشوری از مرز حکاری ترکیه به عراق و جایگزینی با ترک‌ها بودند. جرقه منازعات قومی بین یک مغازه دار ترکمن با یک سرباز رخ داد که بریتانیایی‌ها با حمله به ترکمن‌ها، ۲۰۰ نفر را قتل‌عام کردند.
تبعیض > قتل‌عام > قتل‌عام کرکوک در سال ۱۹۵۹

کشتار کرکوک در سال ۱۹۵۹ با توجه به اینکه دولت عراق اجازه می‌داد، حزب کمونیست عراق که در کرکوک بود تا حد زیادی به هدف قرار دادن ترکمنهای عراق پیشروی کند. با انتصاب معروف برزینجی کردتبار، به عنوان شهردار کرکوک در ژوئیه سال ۱۹۵۹، تنش‌ها افزایش یافت پس از جشن انقلاب ۱۴ ژوئیه، با خصومت در شهر به سرعت در حال پلاریزه بین کردها و ترکمنهای عراق بود. در تاریخ ۱۴ ژوئیه سال ۱۹۵۹، دعوا بین ترکمن‌ها و کردهای عراق رخ داد، که حدود ۲۰ نفر از ترکمنهای عراق کشته شدند. علاوه بر این، در تاریخ ۱۵ ژوئیه سال ۱۹۵۹، سربازان کُرد تیپ چهارم ارتش عراق، مناطق مسکونی ترکمن‌نشین عراق حمله کرده و حدود ۱۲۰ خانه را نابود کردند. در تاریخ ۱۷ ژوئیه و به سفارش بغداد، واحدهای نظامی دوباره مستقر شدند که دولت عراق به این حادثه به عنوان یک «قتل‌عام» نگریست. و اعلام کرد که بین ۳۱ و ۷۹ ترکمن در عراق کشته شدند و نیز ۱۳۰ مجروح به جا گذاشت.