جغرافیای نیوزیلند
زمین‌شناسی

نیوزیلند بخشی از زیلندیا است، یک ریزقاره تقریباً نصف استرالیا که پس از جدا شدن از ابرقاره گوندوانا، به تدریج به زیر آب فرورفت. زیلندیا تا مسافت قابل توجهی در شرق به اقیانوس آرام و در جنوب به سمت قطب جنوب امتداد دارد. همچنین در شمال غربی به سمت استرالیا امتداد می‌یابد. این قاره غرق‌شده دارای ارتفاعات توپوگرافی است که گاهی جزایری را تشکیل می‌دهند. برخی از این جزایر مانند جزایر اصلی (شمالی و جنوبی)، جزیره استوارت، کالدونیای جدید و جزایر چتم، مسکونی هستند. سایر جزایر کوچکتر پناهگاه‌های زیست‌محیطی با دسترسی کنترل‌شده دقیق هستند.
توده خشکی نیوزیلند به دلیل ترافشارش زمین‌ساختی بین صفحات هند-استرالیا و اقیانوس آرام (این دو صفحه در حال ساییده شدن به یکدیگر هستند و یکی بر روی دیگری می‌لغزد) بالا آمده است. این عامل زمین لرزه‌های متعدد نیوزیلند است.
در شرق جزیره شمالی، صفحه اقیانوس آرام به زیر صفحه هند-استرالیا فرومی‌رود. در نتیجه، جزیره شمالی نیوزیلند آتشفشان‌های پشت قوسی گسترده‌ای دارد. آتشفشان‌های بزرگ زیادی با فوران‌های نسبتاً مکرر وجود دارند. همچنین چندین کاسه آتشفشانی بسیار بزرگ وجود دارد که آشکارترین آنها دریاچه تاپو را تشکیل می‌دهد. تاپو سابقه فوران‌های فوق‌العاده قدرتمندی را دارد، با فوران اُروآنوئی تقریباً ۲۶۵۰۰ سال پیش که ۱۱۷۰ کیلومتر مکعب مواد را به بیرون پرتاب کرد و باعث فروپاشی چند صد کیلومتر مربع به سمت پایین برای تشکیل دریاچه شد. جدیدترین فوران در حدود سال ۱۸۰ پس از میلاد رخ داد و حداقل ۱۰۰ کیلومتر مکعب مواد را به بیرون پرتاب کرد، و با آسمان‌های قرمز دیده شده در آن زمان در امپراتوری روم و دودمان هان مرتبط است. انرژی زمین‌گرمایی مرتبط با این منطقه آتشفشانی در نیروگاه‌های زمین‌گرمایی متعددی استفاده می‌شود. برخی از مکان‌های آتشفشانی نیز مقاصد گردشگری معروفی هستند، مانند آبفشان‌های روتوروا.
در جزیره جنوبی نیوزیلند، جهت فرورانش برعکس می‌شود و صفحه هند-استرالیا به زیر صفحه اقیانوس آرام می‌لغزد. این تغییر جهت در بالای جزیره جنوبی رخ می‌دهد و باعث بالا آمدن زمین و ایجاد گسل‌های فعال زیادی می‌شود. زمین‌لرزه‌های بزرگ در این منطقه بسیار شایع هستند. قوی‌ترین زمین‌لرزه در تاریخ اخیر، زمین‌لرزه وایرراپا با بزرگی ۸٫۳ ریشتر در سال ۱۸۵۵ رخ داد که باعث بالا آمدن بیش از ۶ متر زمین در برخی نقاط و ایجاد سونامی محلی شد. خوشبختانه به دلیل کم جمعیت بودن منطقه، تلفات جانی کمی به همراه داشت. در سال ۲۰۱۳، زمین‌لرزه سدون با بزرگی ۶٫۵ ریشتر این منطقه را لرزاند، اما خسارت کمی به بار آورد و هیچ مصدومی نداشت. شهر ولینگتون، پایتخت نیوزیلند، در مرکز این منطقه قرار دارد.
فرورانش صفحه هند-استرالیا باعث بالا آمدن سریع زمین در مرکز جزیره جنوبی (حدود ۱۰ میلی‌متر در سال) می‌شود. این بالا آمدن، کوه‌های آلپ جنوبی را تشکیل می‌دهد که تقریباً جزیره را به دو قسمت تقسیم می‌کنند: یک نوار باریک و مرطوب در غرب و دشت‌های وسیع و خشک در شرق. بارندگی ناشی از این کوه‌ها، تولید برق آبی در بیشتر نقاط نیوزیلند را امکان‌پذیر می‌کند. بخش قابل توجهی از حرکت بین دو صفحه توسط لغزش جانبی صفحه هند-استرالیا به سمت شمال نسبت به صفحه اقیانوس آرام ایجاد می‌شود. مرز این صفحات، گسل آلپ با طول تقریباً ۸۰۰ کیلومتر را تشکیل می‌دهد. تخمین زده می‌شود که این گسل هر ۳۳۰ سال یک بار می‌شکند و آخرین بار در سال ۱۷۱۷ در امتداد ۴۰۰ کیلومتر از طول آن شکسته است. این گسل مستقیماً از زیر بسیاری از سکونتگاه‌های ساحل غربی جزیره جنوبی می‌گذرد و لرزش ناشی از شکستگی آن احتمالاً بر بسیاری از شهرها و روستاهای سراسر کشور تأثیر می‌گذارد.
بالاآمدگی سریع و میزان بالای فرسایش در کوه‌های آلپ جنوبی، ترکیب شده و منجر به نمایان شدن سنگ‌های شیست سبز با درجه بالا به آمفیبولیت، از جمله سنگ قیمتی پونامو، شده است. زمین‌شناسان با بازدید از ساحل غربی می‌توانند به راحتی به سنگ‌های دگرگونی با درجه بالا و میلونیت‌های مرتبط با گسل آلپ دسترسی پیدا کنند و در مکان‌های خاصی می‌توانند در رد گسل یک مرز فعال صفحات بایستند. جزیره جنوبی همچنین دارای دو میدان طلای اصلی در اوتاگو و ساحل غربی است.
در جنوب نیوزیلند، صفحه هند-استرالیا به زیر صفحه اقیانوس آرام فرومی‌رود و این منجر به آتشفشان‌خیزی حوضه پشت‌کمانی می‌شود. جوان‌ترین آتشفشان‌خیزی (از نظر زمین‌شناسی) در جزیره جنوبی در این منطقه رخ داده است و جزایر سولاندر را تشکیل داده است (کمتر از ۲ میلیون سال قدمت). این منطقه تحت سلطه فیوردلند ناهموار و نسبتاً دست‌نخورده است، منطقه‌ای از دره‌های پرآب و تراشیده شده توسط یخچال‌های طبیعی با سکونتگاه‌های انسانی کم.