شورای‌عالی اداری
مبانی قانونی تشکیل شورای عالی اداری

الف- قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 11/11/1368)


به‌موجب پیوست قانون برنامه اول توسعه، «شورای‌عالی اداری» تشکیل شد و اولین جلسه شورای عالی اداری در تاریخ 24/08/1369 برگزار و مصوبات آن در تاریخ 05/09/1369 ابلاغ گردید.


پیوست یک: نظام اداری و اجرایی


بند یک: تشکیلات و سازمان‌دهی دولت


جزء شش: برنامه اصلاح تشکیلات و سازمان‌دهی نظام اداری


به‌منظور اصلاح نظام اداری در ابعاد نیروی انسانی و مدیریت، تشکیلات و سازمان‌دهی روش‌ها، شورای عالی اداری با ترکیب زیر تشکیل می‌گردد:


- 	رئیس جمهور


- 	مسئولین سازمان امور اداری و استخدامی و امور برنامه و بودجه در صورت انتصاب توسط ریاست جمهور


- 	وزرای آموزش و پرورش، فرهنگ و آموزش عالی، یک نفر از وزرای وزارتخانه‌های تولیدی به انتخاب دولت و وزیر ذی‌ربط


- 	سه نفر از صاحب‌نظران امور اداری به انتخاب رئیس‌جمهور


این شورا در موارد زیر اتخاذ تصمیم نموده و اقدامات لازم را از طریق دستگاه‌های ذی‌ربط معمول خواهد داشت:


- 	ادغام دستگاه‌هایی که دارای وظایف مشابه یا متداخل می‌باشند.


- 	انحلال سازمان‌های اقماری که حجم عملیات آن‌ها نازل و محدود می‌باشد.


- 	تحدید تشکیلات دولت با رعایت تجانس وظایف و عدم تکرار و تداخل و همچنین تقویت واحدهای خارج از مرکز و توسعه اختیارات نهادهای تصمیم‌گیری محلی و منطقه‌ای.


- 	متناسب کردن اختیارات استانداران و سایر مقامات دولتی در استان و تعیین نحوه ارتباطات با مقامات مرکزی و نحوه نظارت بر عملکرد مدیران محلی و چگونگی عزل و نصب آن‌ها.


- 	واگذاری بخشی از فعالیت‌های اجرایی به‌ویژه امور عمومی و خدماتی مناسب با امکانات بخش‌های غیردولتی.


- 	سازمان‌دهی تشکیلات وزارت‌خانه‌ها بر پایه اصول زیر:


1)	رعایت ثبات سازمانی و مدیریتی


2)	تنظیم گستره منطقی تشکیلات دولت در جهت ایجاد پوشش سازمانی لازم در ارائه خدمات دولتی


3)	تقلیل واحدهای سازمانی در سطح ادارات کل، دفاتر، مدیریت‌ها، ادارات و...


4)	تنظیم پست‌های سازمانی بر اساس برنامه مصوب و نیروی انسانی در قالب نرم‌ها و استانداردهای مصوب


5)	تبدیل حوزه مرکزی به ستاد مدیریت دستگاه و احاله وظایف مربوط به برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، نظارت و ارزشیابی به آن


6)	ایجاد پست معاون ثابت در هر یک از وزارت‌خانه‌ها به‌منظور عهده‌داری امور مربوط به طرح‌ریزی امور نیروی انسانی، تشکیلات، بودجه، امور اداری و مالی و رسیدگی به شکایات مردم جهت ثبات و تداوم مدیریت در دستگاه‌های اجرایی


7)	تدوین و اصلاح زمان‌بندی روش‌های اختصاصی، مشترک و عمومی مورد عمل دستگاه‌های اجرایی


8)	انتخاب و تعیین تکنولوژی اداری متناسب با انجام وظایف خاص دستگاه‌های اجرایی


دبیر و مجری برنامه‌ها، دبیرکل سازمان اموراداری و استخدامی کشور خواهد بود.


ب- قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 20/09/1373)


‌تبصره ۳۱ - به منظور اصلاح نظام اداری در ابعاد تشکیلات و سازماندهی، سیستم‌ها و روش‌ها،‌ مدیریت امور نیروی انسانی و مقررات، شورای‌عالی اداری کشور با ترکیب، صلاحیت‌ها و اختیارات ذیل تشکیل می‌گردد:


‌الف – اعضاء:


- رئیس جمهور (‌رئیس شورا) یا معاون وی.


- رئیس سازمان برنامه و بودجه در صورتی که فردی توسط رئیس جمهور به این سمت منصوب شده باشد.


- چهار نفر از وزراء (‌ترجیحاً از بخش‌های مختلف) به انتخاب هیأت وزیران.


- سه نفر صاحب نظر و متخصص امور اداری به انتخاب رئیس جمهور.


- وزیر ذیربط.


- دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور در صورتی که فردی توسط رئیس جمهور به این سمت منصوب شده باشد (‌دبیر شورا و مسئول‌نظارت بر حسن اجرای مصوبات).


‌دو نفر از نمایندگان مجلس به عنوان ناظر به انتخاب مجلس شورای اسلامی حضور خواهند داشت.


‌مصوبات این شورا پس از تأیید رئیس جمهوری لازم‌الاجراء خواهد بود.


ب - وظایف:


- اصلاح ساختار تشکیلات دستگاه‌های اجرایی کشور به استثنای وزارتخانه‌ها از طریق ادغام، انحلال و انتقال مؤسسات و سازمان‌ها به خارج از مرکز.


- واگذاری وظایف، امور و فعالیت‌های قابل واگذاری دستگاه‌های اجرایی به بخش غیر دولتی.


- ادغام واحدهای استانی و شهرستانی وابسته به هر یک از وزارتخانه‌ها در یک واحد سازمانی.


- بررسی، تجدید نظر و اتخاذ تصمیم نسبت به ادامه فعالیت، ادغام و انحلال شرکت‌های دولتی و شرکت‌های اقماری وابسته به آن‌ها.


- متناسب کردن اختیارات استانداران و فرمانداران با مسئولیت‌های محوله در استان و تعیین نحوه ارتباط آنها با مقامات مرکزی و نحوه نظارت بر‌عملکرد مدیران محلی و چگونگی عزل و نصب آن‌ها.


- تصویب ضوابط و معیارهای لازم در جهت بهینه‌سازی ساختار، ترکیب و توزیع نیروی انسانی بخش دولتی.


- تصویب طرح‌های لازم برای ارتقاء کارآیی و مدیریت دستگاه‌های اجرایی.


- تصویب ضوابط و آیین‌نامه‌های مربوط به تعین تکلیف نیروی انسانی دستگاه‌هایی که بر اساس مصوبات شورای عالی اداری ادغام، منحل، واگذار و یا‌وظایف آن‌ها به دیگر دستگاه‌ها منتقل می‌شود.


- اصلاح و تصویب روش‌های اساسی و فراگیر اختصاصی، مشترک و عمومی مورد عمل دستگاه‌های اجرایی کشور.


- تعیین وظایف استانداران و فرمانداران و نحوه نصب و عزل آنها و همچنین چگونگی ارتباط آن‌ها با مسئولین دستگاه‌های اجرایی.


- تجدید نظر لازم در وظایف و ساختار وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی و شرکت‌های اقماری آن‌ها از طریق انتقال، انحلال و ادغام آنها به‌منظور حذف وظایف موازی، مشابه و تکراری و ایجاد تشکیلات منسجم.


- تصویب ضوابط ناظر بر بهره‌برداری مطلوب از فضاهای اداری، توسعه خرید و اجاره ساختمان‌های دولتی با کاربری اداری.


- تشخیص و اعلام دستگاه‌های اقدام‌کننده اجرایی برنامه‌های بخش‌های مرتبط فعالیت دولت در زمینه نظام اداری و اجرایی در ابعاد تشکیلات‌سازماندهی، مدیریت و نیروی انسانی سیستم‌ها و روش‌ها و قوانین و مقررات.


پ- قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 17/01/1379)


بر اساس مفاد ماده (1) قانون برنامه سوم، فعالیت‌ها و اقدامات شورا توسعه پیدا کرد.


فصل اول - اصلاح ساختار اداری و مدیریت


‌ماده ۱ - به منظور تصحیح، بهسازی و اصلاح نظام اداری در ابعاد تشکیلات، سازماندهی و ساختار اداره امور کشور، کاهش تصدی‌های دولت،‌ سیستم‌ها و روش‌ها، مدیریت منابع انسانی، مقررات (‌آئین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها) و افزایش بهره‌وری دستگاه‌های اجرائی، شورای عالی اداری با‌ترکیب، صلاحیتها، وظایف و اختیارات زیر تشکیل می‌گردد:


‌الف – اعضاء:


۱ - رئیس جمهور یا معاون وی (‌رئیس شورا)


۲ - سه نفر از وزراء (‌ترجیحاً از بخشهای مختلف) به انتخاب هیأت وزیران.


۳ - وزیر یا رئیس دستگاه مستقل ذی‌ربط.


۴ - رئیس سازمان برنامه و بودجه در صورتی که فردی توسط رئیس جمهور به این سمت
منصوب شده باشد.


۵ - دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور در صورتی که فردی توسط رئیس جمهور
به این سمت منصوب شده باشد.


۶ - چهار نفر صاحب‌نظر و متخصص در امور اداری و مدیریت به انتخاب رئیس‌جمهور.


۷ - دو نفر از استانداران به انتخاب رئیس‌جمهور.


۸ - دو نفر از نمایندگان مجلس به عنوان ناظر، به انتخاب مجلس شورای اسلامی.
‌مصوبات این شورا پس از تأیید رئیس جمهور لازم‌الاجراء خواهد بود.


‌تبصره - دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور به عنوان دبیر شورا و مسؤول
نظارت بر حسن اجرای مصوبات آن خواهد بود.


ب - وظایف و اختیارات:


۱ - اصلاح ساختار تشکیلات دستگاههای اجرائی کشور به استثنای وزارتخانه‌ها از طریق ادغام، انحلال و انتقال مؤسسات و سازمانها به خارج از‌مرکز.


۲ - تجدید نظر در ساختار داخلی وزارتخانه‌ها و وظایف و ساختار داخلی سازمان‌ها، شرکت‌های دولتی و شرکت‌های اقماری آن‌ها به منظور ایجاد ‌انسجام تشکیلاتی و حذف وظایف موازی، مشابه و تکراری.


۳ - تفکیک وظایف اجرائی از حوزه‌های ستادی وزارتخانه‌ها و محدود نمودن فعالیت حوزه‌های ستادی به اعمال حاکمیت و امور راهبردی(‌سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و نظارت) و انتقال وظایف اجرائی به واحدهای استانی و شهرستانی.


۴ - تصمیم‌گیری در مورد ادغام واحدهای استانی و شهرستانی وابسته به هر یک از وزارتخانه‌ها در یک واحد سازمانی.


۵ - شناسائی و واگذاری وظایف، امور و فعالیتهای قابل واگذاری دستگاه‌های اجرائی به شهرداری‌ها و بخش غیر دولتی با هدف رهاسازی دولت از‌تصدی‌های غیرضرور و همچنین تعیین نحوه ارتباط و تنظیم مناسبات نظام اداری با شوراهای اسلامی روستا، بخش و شهر.


۶ - اصلاح و مهندسی مجدد سیستم‌ها، روش‌ها و رویه‌های مورد عمل در دستگاه‌های اجرائی کشور با گرایش ساده‌سازی مراحل انجام کار،‌خودکارسازی عملیات و کاهش میزان ارتباط کارمندان با مراجعه‌کنندگان، افزایش رضایت مراجعان، کاهش هزینه‌های اداری و اقتصادی نمودن فعالیت‌ها.


۷ - تصویب طرح‌های لازم برای ارتقای بهره‌وری و کارآیی نیروی انسانی و مدیریت دستگاه‌های اجرائی.


۸ - تصویب ضوابط و معیارهای لازم در جهت بهینه‌سازی ساختار، ترکیب و توزیع نیروی انسانی بخش دولتی.


۹ - تصویب ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط به تعیین تکلیف نیروی انسانی دستگاه‌هائی که براساس مصوبات شورای عالی اداری ادغام، منحل،‌ واگذار 
و یا وظایف آن‌ها به دیگر دستگاه‌ها منتقل می‌شود.


۱۰ - تصویب ضوابط ناظر بر بهره‌برداری مطلوب از فضاهای اداری و جابجائی و تأمین ساختمان‌های اداری.


۱۱ - تعیین و پیشنهاد منابع مورد نیاز برای تحقق برنامه‌های تحول نظام اداری و طرح‌های مصوب شورا که نیاز به منابع جدید دارد.


۱۲ - تشخیص و اعلام دستگاههای اقدام کننده برنامه‌های مرتبط با فعالیت دولت در زمینه نظام اداری و امور اجرائی.


ت- قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 11/06/1383)


حکم ماده (1) برنامه سوم، برای استمرار فعالیت‌های شورا، در ماده (154) قانون برنامه چهارم توسعه تنفیذ شد:


‌ماده ۱۵۴ - ‌مواد (۱)، (۹۰) و (۱۲۳) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی‌جمهوری اسلامی ایران مصوب 17/01/1379 و اصلاحیه‌های آن برای دوره برنامه چهارم ‌توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۸۸-۱۳۸۴) تنفیذ ‌می‌گردد.


مجلس شورای اسلامی، در جلسه علنی روز سه‌شنبه تاریخ بیست و دوم خردادماه یک‌هزار و سیصد و هشتاد و شش،  قانون اصلاح مواد 139 و 154 قانون برنامه چهارم توسعه را بدین شرح تصویب نمود:


ماده 1 – متن ذیل به عنوان تبصره به ماده(139) ‌قانون برنامه چهارم توسعه‌اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1383/06/11 الحاق می‌گردد.


تبصره – هرگونه ادغام و انحلال وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکتهای دولتی و نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی که به موجب قانون ایجادشده یا می‌شود، صرفاً با تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد بود.


ماده 2 – متن ماده (154) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1383/06/11 به شرح ذیل اصلاح می‌گردد:


الف – عبارت «به استثناء جزء (1) بند (ب)» پس از عبارت «مواد (1)» اضافه می‌شود.


ب- متن قسمت اخیر جزء (8) بند (الف) ماده (1) تنفیذی به عبارت «مصوبات این شورا با رعایت ماده (139) قانون برنامه چهارم توسعه‌اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1383 پس از تأیید رئیس جمهور لازم‌الاجراء می‌باشد» تغییر می‌یابد.


ث- قانون مدیریت خدمات کشوری


شورای عالی اداری در قانون مدیریت خدمات کشوری با ایجاد برخی اصلاحات در ساختار اعضا و اختیارات قانون آن شکل جدیدی به خود گرفت. مواد 114 و 115 این قانون به اعضا و شرح وظایف این شورا پرداخته است.