stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خوارزمی
دستاوردهای خوارزمی > اصطلاح‌شناسی خوارزمی

خوارزمی در کتاب خود به جای مجهول درجه اول یعنی (X) از کلمه شیء به معنی چیز نامعلوم استفاده می‌کند. عیسویان اروپا در اسپانیا هنگامی که کتاب‌های مسلمانان را به زبان خود ترجمه کردند، کلمه عربی «شیء» را با اندکی تحریف با تلفظ «Xei» برگرداندند و پس از آنکه نوشتن معادلات به صورت نمادگذاری معمول شد (قرن ۱۶) اروپاییان «X» را به عنوان حرف اول آن واژه به جای مجهول درجه اول اختیار کردند.
خوارزمی نخست عدد را به صورت ترکیبی از واحدها توصیف می‌کند، سپس اصطلاحاتی را که در علم جبر به کار می‌روند را تعریف می‌کند. این اصطلاحات عبارتند از «شیء»، «مال»، «عدد» یا «درهم». سپس به تقسیم‌بندی معادلاتی می‌پردازد که از ترکیب‌های مختلف این اصطلاحات با یکدیگر ایجاد می‌شوند. به این ترتیب شش دسته معادله از درجات اول و دوم به دست می‌آید:
۱ شیئ‌هایی مساوی با عددی است ax=b
۲ مالی مساوی با عددی است x^۲=b
۳ مالی مساوی با شیئ‌هایی است x^۲=ax
۴ مالی به اضافهٔ شیئ‌هایی، مساوی عددی است x^۲+ax=b
۵ مالی به اضافهٔ عددی، مساوی شیئ‌هایی است x^۲+a=bx
۶ مالی مساوی با شیئ‌هایی به اضافه عددی است x^۲=bx+a
الگوریتم:
برگرفته از ترجمه لاتینی کتاب خوارزمی که اولی از نام کتاب و دومی اسم «الخوارزمی» یعنی الگوریتمی است. واژه «الجبر» نخستین بار در عنوان کتاب وی به کار رفته و پس از آشنایی اروپاییان با این کتاب با مختصر تغییراتی به زبان‌های دیگر راه یافته است.
جبر :
از ریشه جَبَرَ در عربی گرفته شده که به معنای شکسته بندی و جُبران است، اما خوارزمی آن را بر عملِ افزودن جمله‌های مساوی بر دو سوی یک معادله، برای حذف جمله‌های منفی، اطلاق می‌کند.
مقابله:
که در عنوان کتاب خوارزمی دیده می‌شود، به معنای حذف مقادیر مساوی از دو طرف معادله است.
ابوکامل شجاع بن اسلم (ریاضیدان مصری قرن سوم هجری یا قرن نهم میلادی معروف به حاسب مصری) نیز مشتقات واژه جبر را به همین معنی به کار می‌برد.
مثلاً برای حل معادله ۸۰ = x ۲۰–۱۰۰ می‌گوید: «صد درهم را با بیست شیء جبر کن و آن را با هشتاد جمع کن.
ابوریحان بیرونی عمل جبر را به افزودن مقادیر مساوی به دو کفه ترازو برای حفظ تعادل آن تشبیه می‌کند
خواجه نصیرالدین طوسی، غیاث الدین جمشید کاشانی و ابن غازی مکناسی نیز جبر و مقابله را به همین صورت تعریف کرده‌اند.
دستاوردهای خوارزمی > کاربرد جبر خوارزمی

جبر خوارزمی کتابی مقدماتی در ریاضیات است که هدف آن بنابه گفته وی فراهم آوردن چیزی استکه مردم پیوسته دربارهٔ مسائل ارث و وصیت و تقسیم اموال و املاک و رسیدگی‌های حقوقی و بازرگانی و در انجام دادن معاملات گوناگون با یکدیگر یا در آن هنگام که پای تقسیم کردن زمین و حفر مجاری آب و محاسبات هندسی و غیره میان می‌آید بدان نیاز دارند. در واقع فقط قسمت اول این کتاب را می‌توان مربوط به جبر و مقابله به معنی کنونی این اصطلاح علمی دانست. قسمت دوم کتاب دربارهٔ اندازه‌گیری‌های علمی است و قسمت سوم آن به مسائل وصیت و تقسیم ارث اختصاص دارد.
دستاوردهای خوارزمی > حل معادله درجه دو از طریق تکمیل مربع

خوارزمی اولین کسی بود که در کتاب جبر و مقابله خود توانست معادله درجه دوم را از طریق هندسی حل کند که به آن حل از طریق ایجاد مربعات و رسیدن به مربع واحد اطلاق می‌شود
دستاوردهای خوارزمی > اختراع حسابداری و حسابداری دوطرفه

کتاب کلیات جبر و مقابله اولین کتابی بود که توسط ریاضیاتی که مسلمانان تکمیل کردند روشهای حسابداری را تشریح کرد که امروزه استفاده می‌شوند. مخصوصاً برای حل مسائل ارثی که بسیار پیچیده بودند فصل آخر کتاب را به ارثیه تخصیص داد که در آنجا حسابداری دوطرفه را ابداع کرده است
دستاوردهای خوارزمی > اختراع حسابداری و حسابداری دوطرفه > ریشه‌های جبر خوارزمی

دانش پژوهان بر سر این که چه مقدار از محتوای کتاب از منابع یونانی و هندی و عبری گرفته شده است اختلاف نظر دارند. معمولاً در حل معادلات دو عمل معمول است خوارزمی این دو را تنقیح و تدوین کرد و از این راه به وارد ساختن جبر به مرحله علمی کمک شایانی انجام داد.
تاریخچهٔ این علم به بیش از ۳۰۰۰ سال پیش در مصر و بابل برمی‌گردد که در آنجا در مورد حل برخی از معادلات خطی بحث شده است. در هند و یونان باستان نیز، حدود یک قرن پیش از میلاد از روش‌های هندسی برای حل برخی از معادلات جبری استفاده می‌گردیده است. در قرن اول میلادی نیز بحث در مورد برخی از معادلات جبری در آثار دیوفانتوس یونانی و برهماگوپتای هندی دیده می‌شود. کتاب جبر و المقابلهٔ خوارزمی، اولین اثر کلاسیک در جبر می‌باشد که که کلمهٔ جبر یا Algebra از آن آمده است. خیام دیگر ریاضی‌دان شهیر ایرانی است که در آثار خود جبر را از حساب تمییز داد و گامی بزرگ را در تجرید و پیشرفت این علم برداشت.
قسمتی از معادله را که شامل مقدار منفی است نمی‌توان حذف کرد و به طرف دیگر معادله افزود این عمل را جبر گویند، جمله‌های مشابه را می‌توان از دو طرف معادله حذف کرد این عمل مقابله است
دستاوردهای خوارزمی > اختراع حسابداری و حسابداری دوطرفه > نظریات خیام و فارابی دربارهٔ جبر

در طبقه‌بندیهای یونانیان از علوم، نام علم جبر جزء علوم ریاضی نیامده است. نخستین کسی که جبر را در طبقه‌بندی علوم داخل کرده فارابی است که در احصاءالعلوم خود بخشی را به «علم الحیل» یا «علوم الحیل» اختصاص داده است. این علوم، که فارابی در تعریف آن‌ها می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| « | علمِ شیوه چاره جویی است برای کاربرد آنچه وجودشان در ریاضیات با برهان ثابت شده و انطباق آن‌ها بااجسام طبیعی |  » |
سپس قسمتی از آن علم را حیل عددی می‌نامد که: «شامل علمی است در میان مردم زمان ما به جبر و مقابله معروف است» از اینکه فارابی جبر را جزء علوم حیل آورده، معلوم می‌شود که از نظر او هنوز جبر نه علمی برهانی بلکه مجموعه‌ای از شگردها برای استخراج ریشه‌های معادلات شمرده می‌شده است. این دیدگاه به نحوی در طبقه‌بندی ابن سینا از علوم هم منعکس شده است. وی در رسالة فی اقسام العلوم العقلیة (ص ۱۲۲) جبر را جزء «اجزاء فرعی (الاقسام الفرعیة) ریاضیات» آورده و آن را، در کنار «عمل جمع و تفریق بر حَسَب حساب هندی» یکی از «شاخه‌های علم اعداد (من فروع علم العدد)» شمرده است.
خیام در رسالة جبر و مقابله خود، «صناعت جبر و مقابله» را یکی از «مفاهیم ریاضی» می‌شمارد «که در بخشی از فلسفه که به ریاضی معروف است، بدان نیاز می‌افتد». هرچند خیام در این عبارت در صدد به دست دادن تعریفی جامع و مانع از جبر نیست، اما از نوشته او چنین استفاده می‌شود که جبر اولاً «صناعت» است و ثانیاً جزء علوم ریاضی است. نتیجه کلی سخن وی این است که جبر در طبقه‌بندی کلی علوم فلسفی قرار می‌گیرد، هرچند او جایگاه آن را در میان این علوم مشخص نمی‌کند. وی همچنین در تعریف جبر می‌نویسد که:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| « | فن جبر و مقابله فنی علمی است که موضوع آن عدد مطلق و مقادیر قابل سنجش است از آن جهت که مجهول اند ولی مرتبط با چیز معلومی هستند که به وسیله آن می‌توان آن‌ها را استخراج کرد. |  » |
بنابراین، در نظر خیام، مقادیر عددی و مقادیر هندسی هر دو می‌توانند ریشه معادلات جبری باشند. او در رسالة دیگر خود به نام فی قسمة ربع الدائرةنیز تلویحاً با این فکر که جبر مجموعه‌ای از شگردها («حیله»، توجه کنید که در تقسیم‌بندی فارابی جبر جزء «علوم الحیل» قرار می‌گیرد) باشد مخالفت می‌کند. خیام می‌نویسد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| « | آنکه گمان برده است که جبر حیله‌ای (شگردی) برای استخراج اعداد مجهول است، امر نامعقولی را گمان برده است. … جبر و مقابله اموری هندسی است که به وسیله اَشکال پنجم و ششم مقاله دوم (اصول اقلیدس) مبرهن می‌شود |  » |
به این ترتیب، جبر و مقابله، از نظر خیام، علمی هندسی است و چون هندسی است بُرهانی نیز هست. این اختلاف در جایگاه جبر به دلیل تازگی این علم و دو تصوری است که از آغاز این علم به موازات هم وجود داشته است. در طبقه‌بندی‌های متأخر علم جبر و مقابله «از فروع علم حساب» شمرده شده است. اما باید توجه داشت که این طبقه‌بندی‌ها به دورانی تعلق دارند که دستاوردهای بزرگ علم جبر دوران اسلامی فراموش شده و از آن تقریباً چیزی جز حل شش دسته معادله خوارزمی باقی نمانده بود.
دستاوردهای خوارزمی > رساله حساب

«الجمع و التفریق» نخستین کتابی بود که نظام ارزش مکانی را (که آن نیز از هند بود) به نحوی اصولی و منظم شرح می‌داد. نسخه منحصربه‌فرد لاتین آن در کتابخانه دانشگاه کمبریج نگهداری می‌شود. خوارزمی در کتاب نشان می‌دهد که چطور می‌توان هر عدد دلخواه را به کمک نه رقم هندسی و صفر نوشت. سپس اعمال مزبور به جمع و تفریق، دو برابر کردن، نصف کردن، ضرب، تقسیم و جذر گرفتن از اعداد صحیح و همچنین عملیات محاسبه‌ای مربوط به کسرهای شصت شصتی را شرح می‌دهد. خوارزمی جذر اعداد را با شیوه ریاضیدان و منجم قرن پنجم هندی «آریابهاتا» می‌گرفت که براساس مجذور یک دو جمله‌ای قرار داشت.
دستاوردهای خوارزمی > نجوم

تلفیق علوم یونانی و هندی در جهان اسلام برای نخستین بار توسط وی صورت گرفت.
کتاب نجومی خوارزمی «زیج السند هند» به سانسکریت بوده است و توسط ابراهیم فزاری بدستور منصور عباسی به جهان اسلام انتقال میابد. «زیج» جداول نجومی بود و «السند هند» نیز تحریفی از «سدهانته» اسم اصلی کتاب بود.
این ترجمه باعث شد محمد بن ابراهیم فزاری و یعقوب بن طارق جداول جدیدی را در اواخر قرن دوم هجری تألیف کردند. خوارزمی در تهیه زیج خود به سند هند و مجسطی بطلمیوس و آثار منجمان ایرانی نظر داشته و با رأی خود مطالب را اختیار کرده است. اولین کسی که از زیج خوارزمی استفاده کرد ابوریحان بیرونی است که کتابی در تحلیل زیج خوارزمی نوشت.
در سده دهم هجری این زیج توسط حکیم مجریطی تهذیب شد و در سال ۱۱۲۶ م. توسط آدلار آوباث به لاتین ترجمه شد. جداول خوارزمی علاوه بر «جیب» یا وتر مشتمل بر «ظل» یا سینوس نیز است که اولین بار منجمان هندی در قرن پنجم میلادی وارد ریاضی کردند.
ساختار ریاضی و مقادیر بنیادین پارامتر کلیه جدول‌ها در ترجمه لاتین «زیج السند هند» خوارزمی عملاً بررسی شده و براساس اطلاعات ریاضی که به دست آمده می‌توان اصل و منشأ این جداول را به تحقیق مشخص نمود، یکی از جدول‌هایی که ساختار ریاضی آن هنوز مشخص نشده، جدول مربوط به «تعدیل زمان» در زیج خوارزمی می‌باشد.
دستاوردهای خوارزمی > کار روی اسطرلاب

کتاب «عمل الاصطرلاب» دربارهٔ چگونگی ساختن اسطرلاب، و کتاب «العمل بالاصطرلاب» در چگونگی به کار بردن و استفاده از این وسیله اندازه‌گیری نجومی. هیچ اثری نه از متن عربی آن‌ها و نه ترجمه‌ای به زبان دیگر باقی نمانده و فقط گهگاه معاصران وی که به اصل کتاب‌ها دسترسی داشته‌اند.
دستاوردهای خوارزمی > زمان‌سنجی و ساعت

کتاب «الرخامه» خوارزمی که دربارهٔ ساخت ساعت آفتابی افقی نوشته شده است. این کتاب بیشتر برای تعیین اوقات نماز نوشته شده که بعدها اساس و پایه محاسبات مثلثات کروی قرار گرفت.
دستاوردهای خوارزمی > جغرافیا

وی اطلسی از نقشه آسمان و زمین تهیه کرد و نیز نقشه‌های جغرافیایی بطلمیوس را اصلاح کرد.
کتاب جغرافی خوارزمی با عنوان صورةالارض، شامل طول‌و عرض جغرافیایی محل‌های مختلف روی ربع مسکون بود و در هر بخش جاها بر حسب تقسیم‌بندی قدیمی «هفت اقلیم» مرتب شده است. نام مکانها با کتاب بطلمیوس یکی است و مختصات آنها، گاه یکسان یا بنابر روشی منظم متفاوت است ولی بسیار دور از آن است که ترجمه یا اقتباسی از رساله بطلمیوس بوده باشد و ترتیب نقشه‌ها و کتاب از ریشه متفاوت است.
این کتاب را «نالینو» به ایتالیایی ترجمه کرده و او نقشه خوارزمی را تهیه شده به امر مأمون می‌داند که از نقشه بطلمیوس دقیق‌تر است. مخصوصاً سرزمین‌هایی که زیر فرمان اسلام قرار داشتند دقیق تر بیان شدند. بهبود دیگر حذف درازی گزاف دریای مدیترانه در نقشه‌های بطلمیوس است. هر چند گاه اشتباهاتی بیش از بطلمیوس هم دارد.
بخشهای کتاب:
فهرست اسم شهرها
کوه‌ها و مختصات نقاط دو طرف آنها
دریاها و مختصات با ذکر نقاط برجسته واقع بر خطهای کرانه‌ای و توصیف اجمالی آنها
جزیره‌ها با ذکر مختصات مرکز و طول و عرض آنها
نقاط مرکزی نواحی جغرافیایی
رودها با ذکر نقاط برجسته و شهرهای واقع بر کرانه‌های آنها
دستاوردهای خوارزمی > تاریخ

کتاب التاریخ خوارزمی موجود نیست، ولی چند مورخ از او به عنوان «مرجعی معتبر» برای حوادث دوره اسلامی نقل کرده‌اند. امکان دارد که خوارزمی در آن اثر (همچون معاصرش ابومعشر بلخی) علاقه‌ای به این امر بروز داده باشد که تاریخ را همچون وسیله‌ای برای عملی شدن اصول احکام نجوم مورد تفسیر و تعبیر قرار دهد و حتی ممکن است مثل حمزه اصفهانی‌ها به عنوان مثال در مورد زمان زایش رسول‌الله بنابر استنتاجات احکام نجومی مستخرج از حوادث زندگی ایشان، به قول خوارزمی استناد و اعتماد کرده باشند. مسعودی مورخ مشهور در مروج الذهب خوارزمی را در زمره مورخان آورده و چند مورخ به آن کتاب استناد کرده‌اند.
خوارزمی مقاله‌ای با نام «مقاله فی استخراج تاریخ الیهود و اعیادهم» دارد که در آن از مهارتهای نجومی و جغرافی‌دانی و مورخ بودنش در تنظیم مقاله استفاده کرده است. نسخه‌ای خطی از این مقاله در کتابخانه بانکیپور موجود است. آن هم در حوزه‌ای مثل یهود با آن همه حساسیت‌هایی که همواره در جهان اسلام نسبت به این قوم و آیین وجود داشته و چنین حرکتی جای تأمل بیش از پیش در کار وی و هم عصرانش را می‌طلبد.
بزرگداشت > جشنواره خوارزمی

جشنواره خوارزمی نام یک جشنواره علمی در ایران است که به منظور ارج نهادن به مقام دانش پژوهان و فناوران نوآور به نام این دانشمند بزرگ ایرانی اسلامی «ابوجعفر محمد بن موسی خوارزمی» نام‌گذاری شده است. این جشنواره هر سال در دو فرایند مجزا برگزار می‌شود. یکی به عنوان جشنواره جوان خوارزمی برای دانش پژوهان و فناوران کمتر از سی و پنج سال که بخش دانش آموزی نیز دارد و در آذر ماه مراسم تقدیر از برگزیدگان آن انجام می‌شود و یکی جشنواره بین‌المللی خوارزمی که در بهمن ماه مراسم تقدیر از برگزیدگان آن با حضور رئیس‌جمهور ایران برگزار می‌گرددو علاوه بر طرح‌های فنی و مهندسی از داخل کشور، برگزیدگانی از سراسر جهان در زمینه‌های علوم فنی و مهندسی و علوم پایه را معرفی می‌کند.
بزرگداشت > روز فناوری اطلاعات

۲۲ تیرماه، روز میلاد
 محمد بن موسی خوارزمی است که به عنوان «روز فناوری اطلاعات» نامگذاری شده است. در هفتصد و پنجاه و سومین جلسه شورای فرهنگ عمومی کشور، پیشنهاد نامگذاری ۲۲ تیرماه، همزمان با زادروز محمد بن موسی خوارزمی، به عنوان «روز فناوری اطلاعات» به تصویب رسید و اعلام شد این مناسبت پس از طرح و تصویب نهایی در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی، در تقویم رسمی کشور، درج خواهد شد.
بزرگداشت > دهانه ای بنام خوارزمی بر روی سطح ماه

دهانه خوارزمی نام دهانه‌ای است که روی ماه به افتخار این دانشمند بزرگ توسط ناسا نامگذاری شده است. این دهانه ۸ دهانه اقماری نیز دارد.
دهانه‌های هشتگانه اقماری خوارزمی
دهانه خوارزمی-کا ، Al-Khwarizmi-K از سطح آپولو ۱۱
واژه‌نامه

↑  Niccolò Fontana Tartaglia
↑  Abu Jaffar Gerolamo Cardano
↑  Scipione del Ferro
↑  Ludovico Ferrari
↑  Brahmagupta
↑  Aryabhata
↑  Claudius Ptolemy
↑  Carlo Alfonso Nallino
یادداشت‌های

↑  این روایت دقیق نیست. تاریخ دقیقی از زادروز یا درگذشت خوارزمی در هیچ منبعی در دست نیست. ولی به دلیل مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی جهت بزرگداشت این دانشمند ایرانی، این تاریخ فرضی در تقویم درنظر گرفته شده است.»
سیر تکاملی سیستم اعداد
قرن ۱۶ میلادی. رقابت طرفداران حساب خوارزمی با طرفداران حساب چرتکه اروپایی که سرانجام حساب خوارزمی برنده شد.
صفحه‌ای از کتاب جبر خوارزمی
روش هندسی خوارزمی در حل معادله درجه دوم
تصویر اصلی حل معادله درجه دوم توسط خوارزمی
ترسیم و عددگذاری خوارزمی در کتاب المختصر فی الجبر والمقابله صفحه ۶۶
برگی از ترجمه کتاب جمع و تفریق با عددهای هندی
برگی از جداول زیج خوارزمی
نقشه رود نیل توسط خوارزمی
تمبر یادبود به مناسبت ۱۲۰۰ سالگرد تولد خوارزمی توسط اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۸۳ منتشر گردید.
مجسمه خوارزمی در خیوه ازبکستان
دانشکده خوارزمی در شهر ملایر
مجسمه خوارزمی در شهر گرگانج ازبکستان
باربارا کاررا

| باربارا کاررا | باربارا کاررا |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ سپتامبر ۱۹۴۴ ‏(۸۰ سال)
ملیت: ایالات متحده آمریکا
سال‌های فعالیت: ۱۹۷۰–اکنون
باربارا کاررا (انگلیسی: Barbara Carrera؛ زادهٔ ۱ سپتامبر ۱۹۴۴) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است. وی از سال ۱۹۷۰ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌های معروف او می‌توان به بازی در پسر عاشق، جزیره دکتر مورو، عشق در خطر و گرگ تنها، مکوئید اشاره کرد.
نرما مک‌میلان

| نُرما مک‌میلان | نُرما مک‌میلان |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۵ سپتامبر ۱۹۲۱ ونکوور، بریتیش کلمبیا، کانادا
درگذشت: ۱۶ مارس ۲۰۰۱ (۷۹ سال) ونکوور، بریتیش کلمبیا، کانادا
آرامگاه: خاکسترش را در تنگهٔ آبی «خوان دِ فوکا» پخش کردند.
ملیت:  کانادا
پیشه(ها): هنرپیشه، صداپیشه
سال‌های فعالیت: ۱۹۵۴ تا ۲۰۰۱
همسر: ثور آرنگریم
فرزندان: استفان آرنگریم (زادهٔ ۱۹۵۵) آلیسون آرنگریم (زادهٔ ۱۹۶۲)
نُرما مک‌میلان (انگلیسی: Norma MacMillan؛ ۱۵ سپتامبر ۱۹۲۱ – ۱۶ مارس ۲۰۰۱) یک هنرپیشه، صداپیشه اهل کانادا بود. وی بین سال‌های ۱۹۵۴ تا ۲۰۰۱ میلادی فعالیت می‌کرد.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به سگ قهرمان، عشق در خطر و کسب‌وکار بزرگ اشاره کرد.
گوانگ‌هیگون

| گوانگ‌هیگون چوسان> پانزدهمین پادشاه چوسان | گوانگ‌هیگون چوسان> پانزدهمین پادشاه چوسان |
| --- | --- |
سلطنت: ۱۶۰۸–۱۶۲۳
پیشین: سونجو
جانشین: اینجو
نایب‌السلطنه چوسان: نایب‌السلطنه چوسان
سلطنت: ۱۵۹۲–۱۶۰۸
زاده: ۴ ژوئن ۱۵۷۵ هانسونگ، پادشاهی چوسان
درگذشته: ۷ اوت ۱۶۴۱ (۶۶ سال) جزیره ججو، پادشاهی چوسان
همسر(ان): ملکه یو
دودمان: یی 
پدر: سونجو
مادر: کیم گونگ-بین
| 0 | 1 |
| --- | --- |
گوانگ‌هیگون: گوانگ‌هیگون
هانگول: 광해군
هانجا: 光海君
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Gwanghaegun
مک‌کیون–ریشاور: Kwanghaegun
نام تولد: نام تولد
هانگول: 이혼
هانجا: 李琿
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: I Hon
مک‌کیون–ریشاور: I Hon
پادشاه گوانگ‌هیگون یا شاهزاده گوانگ‌هه (انگلیسی: Gwanghaegun of Joseon) (زاده ۳ ژوئن ۱۵۷۵ - درگذشته ۷ اوت ۱۶۴۱) با نام شخصی یی هون، پانزدهمین پادشاه سلسله چوسان بود. او بر اثر کودتا از مقامش عزل شد. مورخان نام معبدی مانند تاجو یا سون‌جو به او نداده‌اند. او دومین پسر پادشاه پادشاه سون‌جو بود.
زندگی‌نامه > تولد و پیش زمینه

گوانگ‌هیگون دومین پسر امپراتور سئونجو بود و مادر وی بانو کیم (یک صیغه سلطنتی) بود در حالی که ملکه «یو این» صاحب فرزند نمی‌شد. پادشاه سئونجو بایستی شاهزاده گوانگ‌هیگون و برادر بزرگ‌تر وی (ایم هائه گون) که فرزند دیگر بانو کیم بود را به میدان نبرد می‌فرستاد تا توانایی رهبری آنها را بسنجد. زمانی که برادر دومی (شاهزاده گوانگ‌هیگون) توانایی رهبری بسیار بالایی را نشان داد، پادشاه سئونجو وی را به عنوان ولیعهد منصوب کرد. وقتی که ژاپن به منظور حمله به مینگ به کره تجاوز کرد، پادشاه به سمت شمال و مرز مینگ فرار کرد و ولیعهد گوانگ‌هیگون در پایتخت ماند و دولت مرکزی را در غیاب پادشاه سرپرستی و نبردهای دفاعی را هدایت نمود. در طول جنگ هفت ساله و بعد از آن وی در حقیقت به عنوان فرمانروای چوسان در نبردها اثرگذار بود و نسبت به بازسازی کشور بعد از جنگ ویرانگر هفت ساله به جای پادشاه سئونجو پیر و ضعیف اهمیت می‌داد. اگر چه در این دوران به اعتبار او افزوده شد اما موقعیت او ناپایدار بود. او یک برادر بزرگتر اما بی کفایت به نام شاهزاده ایم هائه و یک برادر کوچکتر به نام یانگ چانگ داشت که توسط اقلیت حزب شمالی پشتیبانی می‌شد. مرگ ناگهانی شاه سئونجو برای گوانگ‌هیگون مؤثر واقع شد زیرا باعث شد که شانس یانگ چانگ، برای رسیدن به تاج و تخت غیرممکن شود.
زندگی‌نامه > تولد و پیش زمینه > خشونت اکثریت حزب شمالی

در سراسر دوره چوسان، کره از بعضی جهات تحت نفوذ چین بود و دربار چین با انتصاب گوانگ‌هیگون به عنوان ولیعهد مخالف بود زیرا برادر بزرگ‌تر وی هنوز زنده بوده و از لحاظ قانونی برادر بزرگ‌تر واجد شرایط تر به حساب می‌آمد. سئونجو از دربار چین خواست تا استثنایی قائل شوند و انتخاب گوانگ‌هیگون را به دلیل توانایی‌های ممتاز وی بپذیرند اما چین قبول نکرد. راه حل زمانی خود را نشان داد که ملکه یو این در سال ۱۶۰۰ از دنیا رفت و سئونجو بانو اینموک را ملکه کرد. اینموک در سال ۱۶۰۶ شاهزاده بزرگ یانگ چانگ را بدنیا آورد که اگرچه از برادران خود جوان تر به حساب می‌آمد اما چون مادرش ملکه بود، برای ولیعهدی مناسب به نظر می‌رسید. اما زمانی که سئونجو فهمید زمان زیادی برای زنده ماندن ندارد، مجبور شد تا تصمیم بگیرد. در حالی که شاهزاده یانگ چانگ تنها دو ساله بود و مدت زمانی طول می‌کشید تا بتواند شخصاً حکومت کند، پادشاه سئونجو برای جلوگیری از کنترل کشور توسط نائب السلطنه تصمیم اصلی خود مبنی بر ولیعهدی گوانگ‌هیگون را تکرار کرد. این انتخاب باعث گسستگی در حزب شمالی که بیشترین تأثیر را در دربار داشت شد. در میان آنها تعداد زیادی به تصمیم پادشاه وفادار بودند و تعداد کمی از یانگ چانگ حمایت می‌کردند. قبل از فوت، پادشاه سئونجو از مشاورانش خواست تا سندی سلطنتی بسازند تا در آن اسم گوانگ‌هیگون به عنوان وارث سلطنتی آمده باشد اما «لیو یونگ گیون» از اقلیت‌های حزب شمالی مدرک را پنهان کرد و در صدد انتخاب شاهزاده ایم هائه به عنوان پادشاه برآمد. اما مدرک توسط «جونگ این هونگ» رئیس اکثریت حزب شمالی پیدا شد. لیو سریعاً اعدام شد و ایم هائه گون دستگیر و سال بعد از دنیا رفت. بعد از این اتفاق گوانگ‌هیگون سعی کرد تا مقاماتی با گرایش‌های سیاسی مختلف و افراد محلی صاحب تجربه را به دربار بیاورد اما از این برنامه توسط اکثریت حزب شمالی و افرادی مانند ” یی ایچوم” و”جونگ این هونگ” جلوگیری شد. سپس اکثریت حزب شمالی شروع به عضوگیری از احزاب دیگر مخصوصاً اقلیت حزب شمالی کرد. سرانجام در سال ۱۶۱۳ اکثریت حزب شمالی توجه خود را به شاهزاده یانگ چانگ معطوف کرد. پدر بزرگ وی (کیم جه نام) به جرم خیانت گناه کار شناخته و اعدام گشت. یانگ چانگ نیز تبعید شده و در آنجا به قتل رسید. در سال ۱۶۱۸ اکثریت حزب شمالی در تلاش برای برکناری ملکه اینموک (مادر شاهزاده یانگ چانگ) از مقامش بودند و وی را زندانی کردند. گوانگ‌هیگون قدرتی برای جلوگیری از این اتفاق نداشت، اگر چه وی رئیس رسمی دولت بود.وی خواهری به نام شاهزاده خانم جونگ میونگ( دختر ملکه اینموک)  داشت.
دستاوردها

با وجود شهرت او در زمان‌های بعد، او یک سیاستمدار با استعداد و واقع گرا بود. او برای بازسازی کشور و بازگرداندن اسناد تلاش کرد. در طی سلطنت پدرش، شاهزاده گوانگ‌هیگون خودش را به عنوان یک رهبر سیاسی و نظامی مشهور کرد. وی زمانی که پادشاه از میدان جنگ دور بود از اینچئون دفاع و امور کشور را هدایت کرد. علی‌رغم نبردهای حزبی در دربار، استعداد گوانگ‌هیگون به عنوان یک سیاستمدار واقع بین باعث بعضی پیشرفت‌ها در سال‌های اولیه حکومت وی شد. کشور بعد از جنگ طولانی با ژاپن در وضعیت فقر بود و بسیاری از بناها تخریب شده بودند. او برای بازسازی کشور تلاش کرد و از بازسازی مدارک و اسناد حمایت نمود. به عنوان بخشی از بازسازی‌ها وی مالکیت زمین‌ها را تغییر و آنها را به مردم واگذار کرد. او همچنین دستور بازسازی قصر چانگ دوک را به همراه چندین قصر دیگر صادر کرد. او همچنین مسئول معرفی سیستم تعیین هویت”هوپه” بعد از مدت‌ها عدم استفاده بود. در امور سیاست خارجی، وی برای ایجاد تعادل بین مینگ (چین) و منچو (گروهی قدرتمند در چین) تلاش کرد. زمانی که وی فهمید چوسان قادر به رقابت با قدرت نظامی منچو نیست سعی کرد تا روابط دوستانه ای با منچو ایجاد کند، اگرچه امپراتوری چین هنوز تحت کنترل مینگ بود و این مسئله باعث عصبانیت مینگ و کنفسیوس‌های متعصب کره ای شد. اما روابط رو به بحران بین مینگ و منچو وی را مجبور کرد تا ده‌ها هزار نفر سرباز برای کمک به مینگ در سال ۱۶۱۹ بفرستد. اما نبرد «سارهو» با پیروزی بزرگ مانچو به پایان رسید. ژنرال گانگ هونگ ریپ دو سوم از سربازانش را از دست داد و تسلیم «نورهاچی» شد. گوانگ هه شخصاً برای صلح با منچو و جلوگیری از یک جنگ دیگر وارد مذاکره شد. او همچنین در سال ۱۶۰۹ روابط دیپلماتیک با ژاپن را از طریق از سرگیری تجارت با ژاپن و از طریق معاهده گیو احیا کرد و سفرای خود را در سال ۱۶۱۷ به ژاپن فرستاد. در طی دوران سلطنتش او از نشر کتاب‌ها برای تسریع بازسازی کشور حمایت کرد. برای آگاه‌سازی مردم و بازسازی اقتدار کشور کتاب‌های زیادی مانند”دونگ یو بوگام”(کتابی مشهور پزشکی نوشته شده توسط هو جون) در دوران سلطنت وی منتشر شد و او دستور داد که کتاب‌ها در سراسر کشور توزیع شوند. بسیاری از مدارک تاریخی که در خلال جنگ تخریب شده بودند در آن دوران بازنویسی شدند. همچنین، از اقدامات او در امور عمومی اجرای قانون دائه دونگ بود، که به افراد امکان می‌داد مالیات را آسان‌تر پرداخت کنند. با این حال، این قانون فقط در استان گیونگی-دو فعال شد، که در آن زمان بزرگ‌ترین منطقه انباری غله بود و یک قرن طول کشید تا این قانون در سراسر پادشاهی گسترش یابد. در سال ۱۶۱۶، کره ای‌ها برای اولین بار با تنباکو آشنا شدند و به زودی تنباکو توسط بسیاری از اشراف‌زاده‌ها رایج شد.
عزل و اواخر زندگی

در سال ۱۶۲۳ حزب غربی با رهبری کیم یو شبانه به قصر چانگ دوک حمله کرد و قصر را آتش زدند، پادشاه گوانگ‌هیگون ابتدا فرار کرد اما او را دستگیر کردند. کودتا سریعاً انجام شد و حزب غربی، حزب شمالی را از قدرت برکنار نمودند. گوانگ‌هیگون ابتدا در جزیره گانگوا و سپس در جزیره ججو زندانی شد و در سال ۱۶۴۱ در آنجا فوت کرد. او به مانند پادشاهان دیگر چوسان مقبره سلطنتی ندارد. جسد وی و بانو ریو در یک مکان نسبتاً پست در منطقه گیونگی سوزانده شد. حزب غربی «نانگ یانگ گون» پسر شاهزاده جونگ وون، یکی از برادران ناتنی گوانگ‌هیگون را به عنوان شانزدهمین امپراتور چوسان و با نام پادشاه اینجو منصوب کردند و سیاست‌هایی به نفع مینگ و علیه منچو در پیش گرفتند که به دو تهاجم نظامی منچو منجر شد.
اگر چه گوانگ‌هیگون یکی از دو پادشاه عزل شده چوسان است که شخصیت و اقدامات آنان مورد بازبینی قرار نگرفته و نام معبدی (یکی دیگر از آنها یئونسانگون) دریافت نکرده، اما بسیاری از مردم او را قربانی فتنه میان جناح‌های سیاسی می‌دانند. با این حال او کارهای شایسته تری برای مراقبت از کشور خود نسبت به پادشاه سابق سئونجو، یا جانشینش پادشاه اینجو انجام داد. در کره جنوبی مدرن، گوانگ‌هیگون به عنوان یک پادشاه دانا در نظر گرفته شده‌است نه یک پادشاه مستبد.
خانواده

پدر: سئونجو چوسان (۲۶ نوامبر ۱۵۵۲ – ۱۶ مارس ۱۶۰۸) (조선 선조)
پدر بزرگ: یی چو، شاهزاده بزرگ دئوک هانگ (۲ آوریل ۱۵۳۰ – ۱۴ ژوئن ۱۵۵۹) (이초 덕흥대원군)
مادر بزرگ: شاهزاده خانم بزرگ هادونگ از قبیله هادونگ جئونگ (۲۳ سپتامبر ۱۵۲۲ – ۲۴ ژوئن ۱۵۶۷) (하동부대부인 정씨)
مادر: همسر نجیب‌زاده گونگ از قبیله گیم هائه کیم (۱۶ نوامبر ۱۵۵۳ – ۱۳ ژوئن ۱۵۷۷) (공빈 김씨)
پدر بزرگ: کیم هی-چئول (۱۵۱۹ – ۱ اوت ۱۵۹۲) (김희철)
مادر بزرگ: بانو کووان از قبیله آندونگ کووان (안동 권씨)
خواهر : شاهزاده خانم جونگ میونگ
همسرها و فرزندان:
ملکه خلع شده یو از قبیله مونهووا یو (۱۵ اوت ۱۵۷۶ – ۳۱ اکتبر ۱۶۲۳) (폐비 유씨)
ولیعهد خلع شده یی جی (۳۱ دسامبر ۱۵۹۸ – ۲۲ ژوئیه ۱۶۲۳) (이지 폐세자)
همسر سلطنتی سو-یویی از قبیله پاپیونگ یون (? – ۱۴ مارس ۱۶۲۳) (소의 윤씨)
دختر بدون نام (۱۶۱۹–۱۶۶۴) (옹주)
همسر سلطنتی سو-یویی از قبیله هونگ (? – ۱۶۲۳) (소의 홍씨)
همسر سلطنتی سو-یویی از قبیله کووان (숙의 권씨)
همسر سلطنتی سوک-یویی از قبیله یانگ چئونگ هئو (숙의 허씨)
همسر سلطنتی سوک-یویی از قبیله ونجو وون (숙의 원씨)
همسر سلطنتی سو-یونگ از قبیله دونگ نه جئونگ (? – ۱۳ مارس ۱۶۲۳) (소용 정씨)
همسر سلطنتی سو-یونگ از قبیله پانگ چان ایم (۱۵۹۸ – ۱۶۲۸) (소용 임씨)
همسر سلطنتی سو-وون از قبیله شین (소원 신씨)
همسر سلطنتی سوک-وون از قبیله هان (숙원 한씨)
ندیمه سلطنتی کیم گه-شی (۱۵۸۴ – ۱۶۲۳) (상궁 김씨, 김개시)
ندیمه سلطنتی لی (상궁 이씨)
ندیمه سلطنتی چوی (상궁 최씨)
ندیمه سلطنتی جو (궁인 조씨)
ندیمه سلطنتی بایون (궁인 변씨)