stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فهرست منابع جنگ‌های صلیبی
تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی > تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی

منابع کلاسیک اروپایی‌ها دربارهٔ جنگ‌های صلیبی و پیامدهای آن در قالب وقایع‌نامه‌های تاریخی، سفرنامه‌ها، اسناد و مدارک رسمی، متون حقوقی و قضایی، اشعار حماسی صلیبی، ادبیات داستانی منظوم، یادداشت‌های روزانه، خاطرات شخصی، شرح‌حال پادشاهان، جغرافیای تاریخی و اقلیمی اراضی مقدس و تاریخ وقایع اورشلیم (تاریخ‌های محلی) به نگارش درآمده‌اند. وقایع‌نامه‌های صلیبی که بخش اول دستاوردهای تاریخ‌نگارانه مکتب کلاسیک تاریخ‌نگاری اروپایی جنگ‌های صلیبی را تشکیل می‌دهند، عمدتاً از سوی مورخان اروپایی و بر همان سبک و سیاق وقایع‌نگاری در این سرزمین پدیدار شده‌اند. افزون بر این، وقوع این جنگ‌ها و پیامدهایش، الهام‌بخش شیوه‌های جدیدی در تاریخ‌نگاری اروپایی شد و تأثیرهای عمیقی بر روش‌های پژوهش‌های تاریخی و ادبی در اروپای قرون وسطا بر جای گذاشت. دربارهٔ پدیدآورندگان مکتب کلاسیک تاریخ‌نگاری اروپایی جنگ‌های صلیبی باید گفت که به استثنای تعداد محدود و انگشت‌شمار مورخان لاتین که از نزدیکان فرماندهان و پادشاهان یا افراد بالارتبه بوده‌اند، اغلب وقایع‌نگاران صلیبی از کشیشان و اسقفان برجسته کلیسا بودند که با تشویق اروپاییان و تحریک اعتقادات دینی‌شان، همزمان با جنگ‌های صلیبی، موجب پیدایش نوعی تاریخ‌نگاری دینی و رهبانی شدند.
در یک تقسیم‌بندی کلی، وقایع‌نگاران اروپایی جنگ‌های صلیبی در ۲ دسته قرار می‌گیرند؛ دسته نخست، شرکت‌کنندگان و حاضران در این جنگ‌ها، که حاصل دیده‌های خود و وقایع و رخدادهای جنگ و پیامدهایش را در آثاری مستقل به نگارش درآوردند و دسته دوم، مورخانی که یا به شرق نرفتند یا پس از جنگ، به اورشلیم رسیدند و با اتکا و استناد به روایات شفاهی و دیده‌ها و شنیده‌های صلیبیونی که به اروپا بازگشته بودند و نیز مکتوبات و یادداشت‌های شاهدان عینی و کتاب‌های مورخان دیگر، به نگارش دربارهٔ جنگ‌های صلیبی پرداختند. به علاوه، این گروه از وقایع‌نگاران به تاریخ وقایع سیاسی، اجتماعی، نظامی، اقتصادی، دینی، مذهبی و فرقه‌ای اروپا، همزمان با جنگ‌های صلیبی و تبلیغات کلیسا بریا لشکرکشی به شرق نیز اهتمام نموده‌اند.
از قرن ۱۵ تا نیمه ۱۷ میلادی ــ که زمینه‌های پیدایش مکتب مدرن تاریخ‌نگاری اروپایی جنگ‌های صلیبی در حال شکل‌گیری بود ــ و همزمان با قرن‌های جدید و عهد رنسانس، به‌ندرت اثری دربارهٔ جنگ‌های صلیبی که در قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی به‌وقوع پیوست، به‌نگارش درآمده است.
تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی > تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی > منابع لاتین > جنگ صلیبی ششم

وقایع‌نامه قبرس اثر نویسنده‌ای گمنام است که در این اثر به زبان فرانسوی، تاریخ وقایع جزیرهٔ قبرس و سرزمین‌های آن سوی دریا و شرق لاتین را براساس منابع مختلف گردآوری و تدوین کرد است. تنها اطلاعاتی که ما از نویسنده این کتاب در اختیار داریم، این است که وی در صور به دنیا آمده و بعد از مدتی به عضویت شوالیه‌های معبد در عکا درآمده است. پس از مدتی به قبرس نقل مکان کرده و در آنجا یکی از ملازمان پادشاه قبرس، هنری دوم، شده‌است. این کتاب شامل سه بخش مجزا و به نام‌های «سالنامه سرزمین مقدس»؛ «تاریخ جنگ بین امپراتور فریدریش دوم و یوحنا ابلینی صاح بیروت»؛ و «وقایع‌نامه معبدی صور» است و یکی از برجسته‌ترین متون و منابع سنت تاریخ‌نگاری جنگ‌های صلیبی در شرق لاتین است.
وقایع‌نامه بزرگ نوشتهٔ متیو پاریسی که شامل تاریخی مفصل از آغاز خلقت جهان تا سال وفاتش در ۱۲۵۹ میلادی است. این اثر به‌ویژه منبع بسیار مهمی برای تاریخ وقایع اروپا در سال‌های ۱۲۳۵ تا ۱۲۵۹ میلادی است. همچنین، متیو خود تصاویری را دربارهٔ برخی از موضوعات کتاب ترسیم کرده‌است که به همان اندازه اهمیت دارند. فضای کلی این اثر، نمایش احوال داخلی اروپا در دوران جنگ‌های صلیبی است. در واقع این کتاب روشن‌ترین و مفصل‌ترین وصف از احوال پشت جبهه صلیبیون در حین جنگ با مسلمانان است. وی از یک سو وقایع اروپا همزمان با جنگ‌های صلبیی و علل زمینه‌ساز سیاسی و اجتماعی جنگ‌های صلیبی را شرح می‌دهد و افزون بر تاریخ انگلستان و فرانسه، به خوبی به تبیین و توصیف احوال جهان اسلام نظیر تاریخ سیاسی و نظامی مصر و شام در عصر ایوبیان می‌پردازد. وی همچنین اشاراتی به خوارزمشاهیان، نزاریان و امویان اندلس می‌کند.
سفرنامه ویلبراند آو اولدنبرگ، اثر ویلبراند اولدنبرگ، پسر هنری دوم، کنت اولدنبرگ است. وی در این سفرنامه گزارشی از سفر خود به مدیترانه شرقی در سال‌های ۱۲۱۱ تا ۱۲۱۲ ارائه کرده‌است. به علاوه، این سیح آلمانی در گزارش خود، دربارهٔ جنگ صلیبی ششم و فریدریش دوم اطلاعات قابل توجهی ارائه می‌دهد.
تاریخ اورشلیم از یعقوب ویتری (۱۱۷۰ – ۱۲۴۰)، مورخ لاتینی تأثیرگذار بر حرکت پنجم صلیبی در اوایل قرن ۱۳ که همزمان با حرکت نیروها عازم شرق شد. یعقوب ویتری پس از حضور در اراضی مقدس به مقام اسقفی شهر عکا رسید و در سال ۱۲۱۶ مورخ رسمی دولت صلیبی اورشلیم گردید. سپس به مقام سراسقف اعظم کلیسای اورشلیم و نایب کلیسای رم نائل شد. وی به واسطه حضور خود در جریان جنگ، به خوبی توانسته حوادث مرتبط با این جنگ را شرح دهد.
تاریخ جنگ‌های صلیبی نوشته دیگر یعقوب ویتری که وی آن را براساس خاطرات و تجاربش از جنگ‌های صلیبی و حمله به مصر و شام و همچنین جنگ صلیبی کاتاری نوشته‌است.
تاریخ مشرق دیگر اثر یعقوب ویتری که در واقع تاریخی‌ست عمومی با اشاره به راه‌ها، بنادر و وضعیت شهرهای شرق به‌ویژه مصر و شام که شامل حکمت‌ها و اندرزهای مردمی نیز است که بعدها جاناتان ریلی اسمیت در کتاب جنگ‌های صلیبی خود، آنها را گردآوری کرده‌است.
تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی > تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی > متون و منابع حقوقی و قضایی صلیبی

بخش دیگری از مکتب تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی را متون حقوقی و قضایی صلیبیون به زبان‌های لاتین و فرانسوی قدیم (میانه) تشکیل می‌دهند. در واقع، اروپاییان مهاجر به شرق و اخلاف آنان به امور قضایی و حقوقی علاقه زیادی داشتند و بسیار مشتاق بودند که عقاید و استنباط‌های خویش در این حیطه را در مقیاسی که هرگز در غرب نمونه داشت، مکتوب و ثبت کردند، ولی قوانینی که صلیبیون اورشلیم وضع کردند به‌جز جرح و تعدیل چند مورد، همان قوانین اروپایی بودند که موضوعاتی همچون حقوق مربوط به ازدواج، تجارت، ارث، وصیت‌نامه اشخاص، معاملات مالی و فروش (حراج) و … می‌شوند که در واقع مطلقاً همان قوانین غربی بودند. با وجود این، آثار و نوشته‌های گوناگونی در این زمینه، نظیر مجمع‌القوانین‌ها همچون مجمع‌القوانین اورشلیم و انطاکیه به نگارش درآمدند که دارای اهمیت هستند، زیرا الهام‌بخش مجموعه قوانین دیگر در سرزمین‌های یونان و کیلیکیه شدند و همچنین همزمان به زبان‌های یونانی و ایتالیایی ترجمه شده بودند.
تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی > تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی > اسناد و مدارک رسمی صلیبی

بخش دیگری از مکتب تاریخ‌نگاری جنگ‌های صلیبی را اسناد و مارک برجامانده از این دوران تشکیل می‌دهد که در شامل ۳ دسته هستند:
نامه‌ها و مکاتبات: نامه‌های متنوع و متعددی در طول جنگ‌های صلیبی از آغاز تا پایان آن، میان گروه‌های متنازع و درگیر جنگ مبادله می‌شدنه‌اند که جز تعدادی اندک، چیزی از آنها برجا نمانده ولی همین تعداد نیز نقش بسیاری در روشن کردن زوایایی از تاریخ جنگ‌های صلیبی ایفا می‌کند. این مکاتبات از یک سو بین صلیبیون و پاپ و بالعکس و میان صلیبیون و پادشاهان اروپاییی، امپراتوران بیزانس، مسلمانان، مغولان و ایلخانان و از سوی دیگر میان پاپ و مغولان، پادشاهان اروپایی و مغولان مبادله شده‌است. یکی از دلایل اهمیت این دسته از اسناد و مدارک صلیبی، آن است که آنها عمدتاً نوشته‌های بکر و دست‌نخورده‌ای از وقایع سیاسی، نظامی، اجتماعی، دینی مذهبی، فرهنگی، اقتصادی، تجاری و مالی دورهٔ جنگ‌های صلیبی هستند که از یک سو واقعیات جنگ را بدون تفسیر و تفصیل مورخان دوره‌های بعد دربردارند و از سوی دیگر، واقعیات جزئیات روابط صلیبیون را با گروه‌های مختلف یادشده و بالعکس خاطر نشان می‌کنند.
فرمان‌ها و فتواهای صلیبی پاپ: دو فتوا و فرمان به‌جا مانده از پاپ اوربان دوم در مرحلهٔ نخست جنگ‌های صلیبی مربوط به تأسیس دولت صلیبیون در شرق از اهمیت زیاد برخوردار است. برخی نویسندگان صلیبی نیز گزیده‌ای از اسناد و مدارک رسمی حاوی تفسیرهای مختصری تهیه می‌کردند که از جمله آنها روبرت آوسبوری است که عمدتاً شامل گزارش‌ها و فرمان‌های نظامی ادوارد سوم، پادشاه انگلستان، و دیگر اسناد تا سال ۱۳۵۶ میلادی می‌شود.
بایگانی‌ها: آرشیو شهرهای جنوا، ونیز و پیزا در ایتالیا مدارکی دال بر روابط و مناسبات تجاری و سیاسی ایتالیایی‌ها با صلیبیون همزمان با جنگ صلیبی اول دارند که به موازات توسعهٔ روابط این سه شهر با دولت‌های صلیبی بر ارزش و حجم این اسناد و مدارک افزوده می‌شد؛ که در واقع برای اطلاع از وضعیت تجارت در دورهٔ جنگ‌های صلیبی این آرشیوها قابل توجه‌اند. همچنین بایگانی اسناد و مدارک ۳ مرکز عمدهٔ دینی مذهبی شرق، آرامگا مقدس، صومعه سن ماری و صومعه عازریه که در حال حاضر از بین رفته‌اند، نیز قابل ملاحظه‌اند. در نهایت بایگانی اسناد فرقه‌های نظامی مهمان‌نوازان و معبد، بخش دیگری از این منابع هستند.
تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی > تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی > ادبیات حماسی صلیبی > آثار منظوم

اشعار و نوشته‌های منظوم با مضمون‌های حماسی و رمانتیک مردم‌پسند، وقایع مربوط به جنگ‌های صلیبی و حواشی آن را از نگاهی دیگر مورد توجه قرار داده‌اند. در واقع، میراث منظوم برجای مانده از صلیبیون در فرانسه، آلمان، انگلستان، اسکاتلند، هلند، اسپانیا، پرتغال و …، نیز سهم مهمی در مکتب کلاسیک تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی دارند. این آثار افزون بر دربرداشتن اطلاعات تاریخی، اجتماعی و نظامی اروپا و دولت‌های صلیبی شرق، بیانگر احساسات تودهٔ مردم همزمان با جنگ‌های صلیبی در اروپا و سرزمین مقدس هستند. به سخن دیگر، وقایع مهیج جنگ‌های صلیبی برای غنی ساختن شعر شاعرانی که عمدتاً زاده مغرب‌زمین بودند، مضمون‌هایی شایسته بودند. از سویی دیگر، ادبیات دولت‌های صلیبی در شرق خود فقط شاخه‌ای از ادبیات فرانسه بود. به علاوه، رعایای بومی صلیبیون در سرزمین شام نیز ادبیاتی خاص خود نداشتند. افزون بر این، در یونان و قبرس تحت حکمرانی صلیبیون نیز ادبیات یونانی عامه‌پسندی به وجود آمد که بسیار متأثر از ادبیات فرانسوی‌ها بود. با آنکه جنگ صلیبی چه در زبان لاتین و چه در لهجه‌های محلی شمال و جنوب فرانسه الهام‌بخش چند شعر حماسی شد، ولی جنبهٔ ادبی این اشعار بر ارزش تاریخی‌شان برتری دارد. اشعار شاعرانی همچون جفری لمبارد، ژورف اکستر و گونتر بال به لحاظ ادبی قابل ملاحظه‌اند، ولی از نظر تاریخی ارزشی ندارند.
نظم پروانسی منظومه انطاکیه یا همان ترانه آنتیوش، منسوب به گریگوری بچادا، در قیاس با دیگر آثار، در خور دقتی بیشتر است. به لهجه مردم شمال فرانسه افزون بر نظم بادری، شعر دیگری در دست است که آن نیز به منظومه انطاکیه، اثر گریندر دوئال موسوم است. از دیگر آثار این ژانر می‌توان به منظومه اورشلیم و منظومه ناچیزان اشاره کرد.
تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی > تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی > ادبیات حماسی صلیبی > آثار منثور

بخش دیگری از ادبیات حماسی صلیبیون در قالب داستان و رمان به نگارش درآمده که از جمله آنها می‌توان از داستان‌های نروژی نام برد. در لابه‌لای مطالب افسانه‌آلود داستان‌های نروژی، به ویژه آنها که به جنگ و لشکرکشی زیگورد شاه نروژ مربوط است، می‌توان مطالب جالب و اخبار و وقایع باارزش تاریخی دربارهٔ جنگ‌های صلیبی یافت. همچنین همهٔ این موارد در کتاب لشکرکشی‌های مردم اسکاندیناوی به کوشش ریان خلاصه شده‌است.
تاریخ‌نگاری غربی جنگ‌های صلیبی > تاریخ‌نگاری مدرن جنگ‌های صلیبی

مورخان و محققان معاصر غربی پدیدآورندهٔ مکتب مدرن تاریخ‌نگاری جنگ‌های صلیبی عمدتاً در ۳ گروه جای می‌گیرند:
گروه اول، مورخانی هستند که از قرن ۱۸ تا اوایل ۲۰ میلادی به گردآوری و تصحیح و مقابله و مقایسه نسخ خطی متون و منابع (وقایع‌نامه‌ها و اسناد) کلاسیک جنگ‌های صلیبی از زبان‌های لاتین، یونانی، فرانسوی قدیم (میانه)، عربی، ارمنی و سریانی اهتمام نموده و آنها را به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی، آلمانی و اسپانیایی جدید ترجمه کرده‌اند. سپس آنها را در قالب مجموعه‌های کتاب‌شناسی، دایرةالمعارف‌ها و آرشیوها ارائه کرده و در کشورهای اروپا و آمریکا منشتر نموده‌اند. مهم‌ترین مجموعه تاریخ‌های جنگ‌های صلیبی که مشتمل بر تمام متون کلاسیک جنگ‌های صلیبی، اعم از وقایع‌نامه‌ها، اسناد، نامه‌ها و مکاتبات صلیبی‌هاست. عبارت‌اند از:
مجموعه مورخان جنگ‌های صلیبی
آرشیو شرق لاتین
مجموعهٔ انجمن متون حجاج فلسطین
جوزف فرانسوا میشو و …
گروه دوم، مورخان قرن ۲۰ هستند که با استناد به منابع اصلی جنگ‌های صلیبی به زبان‌های مختلف لاتین، فرانسوی قدیم، یونانی، عربی، سریانی، ارمنی و …، به توصیف، تشریح و تحلیل علل و انگیزه‌ها و زمینه‌های جنگ‌های صلیبی و تبیین وقایع کامل جنگ‌های صلیبی از آغاز تا پایان و پیامدهای آن اهتمام نموده و تاریخ جنگ‌های صلیبی را به‌طور منظم و دقیق نگاشته‌اند. افزون بر این، این گروه ضرورت ایجاد انجمن‌ها و مؤسسه‌های آکادمیک تحقیقاتی خاص مطالعات جنگ‌های صلیبی را خاطر نشان کرده و به تأسیس آن مبادرت نموده‌اند. بارزترین مورخان گروه دوم مکتب مدرن تاریخ‌نگاری اروپایی جنگ‌های صلیبی عبارت‌اند از:
رنه گروسه
استیون رانسیمان
جاناتان رایلی اسمیت و …
گروه سوم، مورخان و محققان و تئوریسین‌های غربی هستند که تقابل و رویارویی شرق و غرب از اواخر قرن ۲۰ به بعد، به‌ویژه بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی، را ادامهٔ جنگ‌های صلیبی می‌دانند. این گروه عمدتاً به منظور تبیین و تحلیل مسائل و وقایع سیاسی مسیحیان و مسلمانان جهان امروز (شرق و غرب) به ارائه نظریات و برداشت‌های جدیدی از جنگ‌های صلیبی در قالب مقاله و کتاب اهتمام نموده‌اند. از جمله بارزترین این نظریه‌پردازان آمریکایی توماس مادن، استاد دانشگاه سن‌لوئی آمریکا و عضو انجمن مطالعات تاریخ جنگ‌های صلیبی و شرق لاتین است. کتاب وی با نام نگاهی نو و فشرده به تاریخ جنگ‌های صلیبی با هدف مزبور، نگاشته شده‌است.
دیگر منابع > منابع یونانی (بیزانسی)

جنگ‌های صلیبی (بجز جنگ صلیبی چهارم)، به علت حملات و پیروزی کلیسای روم اهمیت بسزایی برای صلیبیون داشته‌است، بیشتر منابع دربارهٔ آن از جانب وابستگان به کلیسای غرب نوشته شده‌است و کمتر اصحاب کلیسای شرق و مسیحیان ساکن شرق مدیترانه به تألیف در مورد آن دست زده‌اند. آنچه از آثار بیزانس می‌توان برشمرد:
الالکسیاد نوشته آنا کومننا که در مورد زندگانی پدرش الکسیس کومنین نوشته‌است.
تاریخ گزیده اثری از یوآنس زوناراس؛ راهب، تاریخ‌نویس و وقایع‌نگار بیزانسی بود. او اقدام به نگارش تاریخ جهان تحت نام تاریخ گزیده نمود که دورانی از زمان خلقت جهان تا سال ۱۱۱۸ همچون جنگ صلیبی اول را در بر می‌گیرد و اطلاعات ارزشمندی از سدهٔ یازدهم میلادی به خواننده می‌دهد.
تاریخ نیکتاس شونیتز، اثر نویسنده و مورخ قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی که در کتابش شرح جنگ صلیبی چهارم و تهاجم صلیبیون به قسطنطنیه را شرح داده‌است.
تاریخ نیکفوروس برینوس، اثر فرمانده و مورخ بیزانسی قرن ۱۲ که در کتابش تاریخ بیزانس و بخش‌هایی از جنگ صلیبی چهارم و تهاجم صلیبیون به قسطنطنیه را شرح داده‌است.
از دیگر کتب به زبان بیزانس که اشاراتی جنگ‌های صلیبی داشته‌اند می‌توان به کتب تاریخ میشل گلیکاس، جان کیناموس (۱۱۴۳–۱۱۸۵)، کنستانتین مانساس (۱۱۳۰–۱۱۸۷) و جوناس زوناراس اشاره کرد.
دیگر منابع > منابع ارمنی

وقایع‌نامه ماتئوس اورهایتسی، اثری است به زبان ارمنی که وقایع ارمنستان غربی را همزمان با جنگ صلیبی دوم ارائه می‌دهد.
وقایع‌نامه ساموئل آنتسی، اثری از مورخی ارمنی به نام آنتسی که همزمان به جنگ اول و دوم صلیبی، مطالبی در این مورد در کتاب خود آورده‌است.
وقایع‌نامه میخاییل گوش، نوشته مورخ ارمنی سده ۱۱ میلادی که همزمان با جنگ‌های صلیبی نوشته شده‌است و اطلاعات اندکی در این باره ارائه کرده‌است.
تاریخ وارطان آرولتسی، اثر مورخ قرن ۱۳ میلادی که وی در این کتاب علاوه بر تاریخ ارمنستان، اشاراتی به جنگ‌های صلیبی می‌کند.
دیگر منابع > منابع عبری

وقایع‌نامه الیزر بن ناتان که شرحی از حوادث جنگ صلیبی اول و حرکت توده مردم و حوادث سال ۱۰۹۶ ارائه می‌کند.
وقایع‌نامه سلمون بار سیمسن که همانند وقایع‌نامه الیزر بن ناتان، شرحی از حرکت توده مردم از ماینز دربرمی‌گیرد.
روایت زجر قدیم نوشته یک یهودی ناشناس که به زبان عبری نوشته‌است. این کتاب اطلاعاتی در باب جنگ صلیبی اول و سال ۱۰۹۹ در خود جای داده‌است.
کتاب یادبود اثر یفرم بون، مورخ عبری زبان که وی در این کتاب به شرح وقایع جنگ صلیبی دوم می‌پردازد.
دیگر منابع > سفرنامه‌ها

سایولف؛ وی که از جهانگردان انگلیسی و احتمالاً از مردان کنیسه است در دهه اول قرن دوازدهم به صفحات شرق مدیترانه آمد و طی دو سال (۱۱۰۲ و ۱۱۰۳ م) در روزگار پادشاهی بالدوین اول آنچه را به عیان دید، نوشت. از خواندنی‌های این سفرنامه، نزاع فاطمی‌ها و صلیبیون در شهرهای ساحلی و برتری نیروی دریای فاطمی نسبت به دشمن است.
فتیلوس؛ او رئیس خادمان کلیساهای انطاکیه در سال ۱۲۰۰ م بود. در سفرنامه او به روابط سیاسی و نظامی دولت صلیبی اورشلیم با نیروهای اسلامی، خصوصاً اتابکان دمشق، به تفصیل اشاره شده‌است. سفرنامه او از سال ۱۱۱۸ تا ۱۱۳۰ م را شامل می‌شود.
ژوآن ویرزبورگن؛ او جهانگرد آلمانی بود که در فاصله سال‌های ۱۱۶۰ و ۱۱۷۰ به اورشلیم رفت و در سفرنامه خود اوضاع سیاسی، اقتصادی، نظامی، پزشکی و دینی دولت صلیبی اورشلیم را مورد بررسی قرار داد و به تفصیل از دو گروه شوالیه‌های معبد (سواران هیکل) و شهسواران مهمان نواز (سواران قدیس یوحنا) سخن گفته‌است.
بنیامین تطیلی؛ او از جهانگردان اسپانیولی و یهودی بود که از سال ۱۱۶۳ تا ۱۱۷۰ م در اورشلیم حضور داشت. از ویژگی‌های سفرنامه او بررسی وضع یهودیان در شام و فعالیت‌های بازرگانی آنان است، که تا حدودی از چشم سیاحان مسیحی آن روزگار دور مانده بود. توضیح مفصل دربارهٔ اسماعیلیان و دروزیان لبنانی در آن روزگار و شکوفایی اقتصادی شهرهای ساحلی شام، خصوصاً شهر صور، از برجستگیهای سفرنامه اوست.
یوحنافوکاس؛ این سیاح که در حوالی سال ۱۱۸۵ م به اورشلیم رفت، در جزیره کریت و در یک خانواده مذهبی به دنیا آمد.
دورا دال

| دورا دال | دورا دال |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹ مهٔ ۱۹۲۲ برلین
درگذشت: ۱۵ نوامبر ۲۰۱۵ (۹۳ سال)
ملیت: فرانسوی
سال‌های فعالیت: ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۴
دورا دال (فرانسوی: Dora Doll‎؛ ‏ ۱۹ مهٔ ۱۹۲۲ – ۱۵ نوامبر ۲۰۱۵) بازیگر اهل فرانسه بود. وی بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۴ میلادی فعالیت می‌کرد.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به کاترین و شرکا، آن شب در وارن، کن‌کن فرانسوی، منون، جولیا، دوزخ، شیرهای جوان، سیاه و سفید رنگی، درود بر مریم، هر شماره‌ای می‌تواند برنده باشد، زنان زندانی بند ۹، ملکه باشگاه تابارن و ناپلئون اشاره کرد.
هری پاتر و تالار اسرار (فیلم)

| هری پاتر و تالار اسرار | هری پاتر و تالار اسرار |
| --- | --- |
پوستر اکران تئاتر: پوستر اکران تئاتر
کارگردان: کریس کلمبوس
تهیه‌کننده: دیوید هیمن
نویسنده: استیو کلاوز
بر پایه: هری پاتر و تالار اسرار اثر جی.کی. رولینگ
بازیگران: دنیل ردکلیف روپرت گرینت اما واتسون کنت برانا جان کلیز رابی کالتران وارویک دیویس ریچارد گریفیتس ریچارد هریس جیسون ایساکس آلن ریکمن فیونا شاو مگی اسمیت جولی والترز
موسیقی: جان ویلیامز
فیلم‌بردار: راجر پرت
تدوین‌گر: پیتر هونس
شرکت‌های تولید: برادران وارنر پیکچرز هی‌دی فیلمز ۱۴۹۲ پیکچرز
توزیع‌کننده: برادران وارنر پیکچرز
تاریخ‌های انتشار:  ۳ نوامبر ۲۰۰۲ (۲۰۰۲-۱۱-۰۳) (اودئون میدان لستر)    ۱۵ نوامبر ۲۰۰۲ (۲۰۰۲-۱۱-۱۵) (بریتانیا و ایالات متحده)  
مدت زمان: ۱۶۱ دقیقه
کشور: بریتانیا ایالات متحده
زبان: انگلیسی 
هزینهٔ فیلم: ۱۰۰ میلیون دلار
فروش گیشه: ۸۸۲٫۵ میلیون دلار
هری پاتر و تالار اسرار (به انگلیسی: Harry Potter and the Chamber of Secrets) فیلمی فانتزی به کارگردانی کریس کلمبوس و نویسندگی استیو کلاوز محصول سال ۲۰۰۲ است. این فیلم بر اساس رمانی به همین نام نوشتهٔ جی. کی. رولینگ ساخته شده است. دیوید هیمن تهیه‌کننده آن است. این فیلم دومین قسمت از مجموعه فیلم‌های هری پاتر محسوب می‌شود که دنبالهٔ هری پاتر و سنگ جادو (۲۰۰۱) است. دنیل ردکلیف در نقش هری پاتر، روپرت گرینت و اما واتسون به ترتیب در نقش بهترین دوستان هری، رون ویزلی و هرماینی گرنجر بازیگران این فیلم هستند. داستان آن درباره دومین سال هری در مدرسه علوم و فنون جادوگری هاگوارتز است، جایی که وارث سالازار اسلیترین تالار اسرار را باز می‌کند و هیولایی را آزاد می‌کند که دانش‌آموزان مدرسه را متحجر می‌کند.
این فیلم در ۱۵ نوامبر ۲۰۰۲ توسط برادران وارنر پیکچرز در بریتانیا و ایالات متحده اکران شد. منتقدان داستان تاریک‌تر، دکورها، اجراها (به ویژه برانا، کالتران و ایساکس) و داستانی مناسب برای مخاطبان نوجوان آن را مورد تحسین قرار دادند و به موفقیتی از نظر انتقادی و تجاری تبدیل شد و به فروش ۸۷۸ میلیون دلاری در سرتاسر جهان رسید (٪۲۹٫۷ داخلی و ٪۷۰٫۲ خارجی) و به دومین فیلم پرفروش در ۲۰۰۲ تبدیل شد‌. این فیلم نامزد جوایز بسیاری از جمله جایزه بفتا برای بهترین طراحی تولید، بهترین صدا و بهترین جلوه‌های ویژه بصری شد. هری پاتر و زندانی آزکابان (۲۰۰۴) دنباله بعدی این فیلم است.
توزیع > بازاریابی

بخش‌هایی از این فیلم در تابستان ۲۰۰۲ به صورت آنلاین، به همراه یک تیزر تریلر همزمان با اکران اسکوبی-دو در ژوئن ظاهر شد. یک بازی ویدئویی بر اساس این فیلم در اوایل نوامبر ۲۰۰۲ توسط الکترونیک آرتس برای چندین کنسول، از جمله گیم‌کیوب، پلی‌استیشن ۲ و ایکس‌باکس منتشر شد. این فیلم همچنین با گزارش‌هایی مبنی بر کمبود در تالار اسرار لگو به موفقیت تجاری خود که توسط سلف خود ایجاد شده بود ادامه داد.
توزیع > رسانه خانگی

این فیلم ابتدا در بریتانیا، ایالات متحده و کانادا در ۱۱ آوریل ۲۰۰۳ بر روی نوار وی‌اچ‌اس و نسخه ویژه دیجی‌پک دی‌وی‌دی دو دیسکی تمام صفحه/عریض که شامل صحنه‌های حذف شده و مصاحبه‌های طولانی بود. در ۱۱ دسامبر ۲۰۰۷، نسخه بلوری فیلم منتشر شد. نسخه نهایی فیلم در ۸ دسامبر ۲۰۰۹ منتشر شد که شامل بخش‌های جدید، صحنه‌های توسعه‌یافته فیلم با صحنه‌های حذف‌شده ویرایش‌شده و یک فیلم بلند ویژه به نام خلق دنیای هری پاتر پارت ۲: شخصیت‌ها. نسخه تمدید شده فیلم حدود ۱۷۴ دقیقه زمان دارد که قبلا در طول پخش تلویزیونی خاصی نمایش داده شده است.
آریا داوری

| آریا داوری | آریا داوری |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۱ آوریل ۱۹۸۹ پلیموث، مینه‌سوتا، آمریکا
ملیت: ایرانی-آمریکایی
دیگر نام‌ها: آریا داوری شیخ آریا داوری شیخ مصطفی بشیر
پیشه(ها): کشتی حرفه‌ای، کشتی کچ
وبگاه: www.wwe.com
آریا داوری (به انگلیسی: Ariya Daivari) (متولد ۱۱ آوریل ۱۹۸۹ در ایران)، کشتی‌گیر حرفه‌ای آمریکایی ایرانی‌تبار است که در رقابت‌های موسوم به کشتی کج فعالیت دارد.او در حال حاضر با (tony nese )تونی نیس هم تیمی است و در حال حاضر در کمپانی AEW فعالیت میکند
کشتی حرفه‌ای

آریا داوری ورزش را از زمان تحصیل در دبیرستان با تکواندو و کشتی آماتور آغاز کرد. او بعدها زیر نظر شان دیوری و اریک کنن به تمرین جدی برای ورود به رقابت‌های حرفه‌ای پرداخت. او این بعدها این تمرین‌ها را زیر نظر قهرمانان سابق رقابت‌های دبلیودبلیوئی، کنث اندرسون و شلتون بنجامین ادامه داد. اولین رقابت جدی او ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۶ در رقابت‌های آکادمی مارشال انجام شد.
رقابت‌های دبلیودبلیوئی

آریا داوری برای اولین بار در سال ۲۰۱۳ یک دوره فاقد پخش تلویزیونی از رقابت‌های موسوم به دبلیودبلیوئی را تجربه کرد. این دوره بیشتر به تجربه برای داوری بدل شد. او در بیست سوم ژوئن ۲۰۱۶ بار دیگر در این دوره از رقابت‌ها شرکت کرد، ولی با باخت در مقابل هوو لوون از مسابقه حذف شد. اما حضور دوباره او در دهم اکتبر همان سال و مبارزه‌های پیاپی او با چهره‌های سرشناس رقابت‌های دبلیودبلیوئی نام آریا داوری را بر زبان‌ها انداخت. داوری مدتی با آکیرا توزوا و نویل درگیر بود و سر کمربند میان وزن از هردو شکست خورد. مدتی در تیم انزو آموره در رقابت با کالیستو بود اما انزو بخاطر مسائل اخلاقی از دبلیودبلیوئی اخراج شد. در تورنومنت بر سر کمربند بی صاحب میان وزن او در مرحله اول توسط بادی مورفی پین شد.
زندگی شخصی

آریا داوری یک آمریکایی ایرانی‌تبار است که به زبان فارسی نیز تسلط داشته و در خلال مسابقات کشتی نیز گاهی از این زبان به صورت نمایشی استفاده می‌کند که از آن جمله می‌توان به ابراز ارادت به قهرمان کشتی ایران حسن یزدانی پس از شکست آکیرا، رقیب ژاپنی در هفدهم ژوئیه ۲۰۱۷ اشاره کرد. آریا داوری یک برادر کشتی‌گیر دیگر نیز دارد که در رقابت‌های دبلیودبلیوئی با عنوان خسرو داوری شناخته می‌شود. آریا یک بار پس از شکست دادن ریچسوان با کمک تی جی پی عکس رسول خادم را اسکوربورد ظاهر کرد و عکس او را نشان داد و خادم را الگوی خود خواند که مورد حجمه زیادی قرار گرفت.
آریا داوری نیز در یک پرپرویو در جده عربستان در سال ۲۰۱۸ با برادر خود شان دیوری در رینگ با پرچم کشور ایران رفته و از چهار ورزشکار عربستانی کتک خوردند. و دلیل این‌کار هم پول گرفتن از آن عربستانی ها بوده است. بعد از این در فضای مجازی مورد تمسخر و توهین دنبال کنندگان خود قرار می‌گیرد که باعث می‌شود برای مدتی صفحه های مجازی خود را ببندد. این کشتی‌گیر حرفه ای در سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ هم در زمینه کشتی کج فعالیت می‌کرده است. او هیچ‌وقت کمربندی برنده نشده است و در سال ۲۰۲۳ در کشتی کج نبود.
کنترفاگوت

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سازهای بادی چوبی: سازهای بادی چوبی
نام‌های دیگر: دوبل باسون
طبقه‌بندی:  سازهای بادی چوبی
گسترۀ صوتی: گسترۀ صوتی
  نت نویسی  صدادهندگی:   نت نویسی  صدادهندگی
سازهای مرتبط: سازهای مرتبط
 بادی‌های چوبی  فاگوت :  بادی‌های چوبی  فاگوت 
نوازندگان: نوازندگان
 نوازندگان کنترفاگوت :  نوازندگان کنترفاگوت 
کنترفاگوت (به ایتالیایی : Controfagotto) یا دوبل باسون (به انگلیسی : Double Bassoon) جز سازهای بادی چوبی دو زبانه می‌باشد.
ویژگی

این ساز بم‌ترین گستره صوتی در سازهای بادی چوبی و ارکستر (دورهٔ رمانتیک به بعد) را دارد.
کنترفاگوت یک اکتاو بم تر از فاگوت صدا می‌دهد.
نت این ساز را با کلید «فا خط چهارم» می‌نویسند.
از نظر صدا دهی مانند ساز فاگوت است با این تفاوت که کنترفاگوت همان اصوات را یک اکتاو بم تر به گوش می‌رساند.
بخش بم این ساز صدایی مطبوع دارد ولی بخشهای میانی و زیر آن چندان مطبوع نیست.
ماهوی

| ماهوی | ماهوی |
| --- | --- |
نام بومی: ماهویه
وفاداری: ایران ساسانی
درجه: مرزبان مرو
خویشاوندان: خاندان سورن
ماهویه مرزبان مرو در زمان یزدگرد سوم بود. در کتب تاریخی نام ماهویه به عنوان یکی از عاملان قتل یزدگرد سوم آمده است. در مورد نحوهٔ قتل یزدگرد سوم بیش و کم و با جزئیات ضد و نقیض در کتاب تاریخ طبری نقل شده بیشتر این روایت‌ها به حیله و نیرنگ ماهویه در این ماجرا اشاره دارد.