محمد بهمن‌بیگی
زندگی > اصل چهار ترومن، سفر به آمریکا و بازدید از مدارس سرخپوستان

بعد از جنگ جهانی دوم، اوضاع کشور آرام شد و در این زمان دوران شکوفایی سیاسی و اقتدار قشقایی‌ها شکل گرفت؛ بنابراین، رابطه خوانین قشقایی با حکومت و با دولت‌های دیگر افزایش یافت. البته کمونیسم از دل‌نگرانی‌های عمده قشقایی‌ها و مخالفت با آن یکی از سنت‌های سیاسی آنان بود. آنان نهضت جنوب را برای اخراج وزرای توده‌ای از کابینه قوام و آزادی آذربایجان از چنگال فرقه دموکرات راه‌اندازی و هدایت کرده بودند. چندماه بعد از امضای قرارداد «برنامه همکاری‌های فنی برای توسعه روستایی» که اولین توافقنامه بین‌المللی اصل چهار ترومن بود، بهمن‌بیگی به آمریکا رفت. وی در آنجا جهت دیدار از مدارس سرخپوستان، که برای جذب آن‌ها به زندگی آمریکایی و بیگانه کردن آن‌ها از سنت‌ها و سرزمینشان طراحی شده بود، برده شد و پس از مدت بسیار کوتاهی به وطن بازگشت. به گفته هندرشات: «در سال ۱۹۵۱ (۱۳۳۰ شمسی) آقای بهمن‌بیگی از آمریکا دیدار کرد و در آنجا علاقه جدی به فرآیندهای اجتماعی (Social Processes) پیدا کرد. او به‌خصوص تحت تأثیر مدارس عمومی قرار گرفت. سال بعد او با یک مأموریت (Mission) بازگشت». سهیلا شهشهانی در بررسی گزارش‌های هندرشات و سایرین، معتقد است مفهوم عبارت «فرایند اجتماعی» و «مأموریت»، کاملاً شفاف نیست اما آنچه مشخص است آقای بهمن‌بیگی به عنوان مصرف‌کننده (User) کمک‌های اقتصادی آمریکا در این بخش در برنامه اصل چهار بود. از این زمان، او به عنوان یک فرد محلی، برای همکاری و تسهیل کمک‌رسانی آمریکایی‌ها در نظر گرفته شد و در فهرست حقوق‌بگیران اصل چهار قرار گرفت. البته نقل قول هندرشات را سهیلا شهشهانی در مقاله خود ذکر کرده‌است که در ذیل گفتمان پسااستعماری نوشته شده‌است. در این دیدگاه، مدرن شدن و باسواد شدن و یادگیری زبان رسمی به عنوان توطئه ذکر شده و به قول گلستان «نگاهی توریستی» از بهمن‌بیگی ایراد می‌گرفت که می‌خواهد انسجام و فرهنگ ایل را از بین ببرد، گویی در این دیدگاه، ماندن ایل در وضعیت جنگی و حفظ سلسله مراتب ایلی و بی‌سوادی می‌تواند برای ناظر خارجی جذاب باشد. بهمن‌بیگی با این دیدگاه مخالف بود و تلاش خود را در جهت توانمندسازی فرزندان ایل و نجات آن‌ها از فقر و بی‌سوادی به کار گرفت.
بهمن‌بیگی سفر خود به آمریکا را بی‌نتیجه دانسته و همچنین با توجه به علاقه‌ای که به تغییر و تحول ایل و بهبود سطح زندگی و آموزش فرزندان آن داشت بسیار زود به ایران بازگشت. بازدید از مدارس سرخپوستان نیز ناامیدکننده و شکست خورده بود. بهمن‌بیگی متوجه شده بود که برای موفقیت برنامه مورد علاقه‌اش باید روشی جایگزین داشته باشد، روشی که با شرایط زندگی و وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایل سازگار باشد. روش بهمن‌بیگی این بود که از هر سازمان و برنامه‌ای چه خارجی و چه داخلی کمک بگیرد تا پروژهٔ خود را که باسواد کردن و تواناسازی فرزندان ایل بود به پیش ببرد. بهمن‌بیگی منتظر مهیا شدن شرایط و امکانات نمی‌ماند. او از هر امکانی که به دست می‌آمد برای پیشبرد برنامهٔ خود استفاده می‌کرد. او در مصاحبه‌ای با امیر فقیری و هادی محیط می‌گوید: «من که اونجا رفتم و در مرکز ایالات متحده آمریکا در شهر واشینگتن دی سی؛ یعنی مرکز مربوط به سرخپوست‌ها، اونجا لازم بود که یه صحبتی بکنم. نتیجه سفرم رو. گمان می‌کنم اونا رو هم پکر کردم دیگه حتماً گفتم من اومدم چیزی یاد بگیرم و معتقدم که شما باید بیایید ایران و از من چیز یاد بگیرید. به هیچ‌وجه موفقیت شما شبیه موفقیت من نیست و خب دیگه هیچ هم بدشون نیومد عین حقیقت هم بود به هیچ وجه موفق نبودن در تدریس سرخپوست‌ها به هیچ وجه.»
طبق اسناد سفارت آمریکا در تهران، محمد بهمن‌بیگی که از اعضای طایفه عمله است برای انجام یک سفر شخصی در سال ۱۹۵۲ به مدت شش ماه در آمریکا اقامت نمود که بودجه این سفر عمدتاً توسط خسرو خان قشقایی تأمین شد. این سفر شخصی که هیچ وجه محرمانه‌ای نداشت شش ماه طول کشید، اما بهمن‌بیگی نمی‌توانست از بخارای خود دل بکند بنابراین بیمار شد. او می‌نویسد: «با بیماری ایل دست به گریبان بودم. این بیماری از جنس بیماری‌های دیگر نبود. درد نداشت، ولی از همهٔ دردها سنگین‌تر بود. گرفتاری من درونی بود. پزشکان بیرونم را جستجو می‌کردند و چون عیبی نیافتند لوزهٔ ورم کرده‌ام را درآوردند.»