stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
قلعه رزه (بنا)
تاریخچه

قلعه رزه (قلعه رزمان یا رزمانان)
این قلعه منزلگاه کاروانیان جاده خرم‌آباد به اندیمشک (صالح آباد قدیم) بوده و اکنون نیز جاده سراسری خوزستان از کنار آن می‌گذرد که در ۴۵ کیلومتری جاده ارتباطی اندیمشک خرم‌آباد و در حدود ۵۰۰ متری جنوب شرقی روستای قلعه رزه و در حاشیه جاده می‌باشد که در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۱۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه رزه که در ادوار گذشته در محلی بنام رزه بر سر راه کاروانها ساخته شده محل حکومت سلاطین اشکانی بوده که گرهشکان یا به زبان محلی گرشکان یا گرشگو در قسمت جنوبی این قلعه وجود دارد که قسمت غرب و جنوب غربی آن رودخانه کرخه می‌باشد.
این کاروانسرا دارای پلان چهارگوش و مستطیل شکل در جهت شرقی و غربی بوده و از نوع چهار ایوانی و از بناهای دوره صفوی می‌باشد؛ و توسط شخصی به نام «حسین خان والی» عصر صفوی در سال ۱۰۰۸ هجری ساخته شده‌است. قلعه رزه دارای ۱۴ اتاق مسکونی بوده که در داخل هر اتاق ۴ طاقچه ساخته شده و تمام اتاق‌ها به هم ارتباط دارند و برای ورود و خروج از قلعه، تنها یک در وجود داشته‌است.
مصالح بکار رفته در ساخت کاروانسرا از سنگ قلوه، ساروج و گچ بوده ولی در دوره‌های بعدی برای بازسازی آن به مقدار بسیار کم از کاروانسرا کنگره‌هایی جهت نگهبانی ساخته شده، در جهت شمالی و جنوبی کاروانسرا به پرتگاه منتهی می‌شود.
قلعه، به هنگام تصرف لرستان به دست قوای دولتی رضاشاه، اهمیت نظامی فراوان داشته و یک از قرارگاه‌های مهم جلوگیری از شورش، یاغیگری و غارت به‌شمار می‌رفته است
ابوعبدالله محمد بن احمد مقدسی (۳۳۶–۳۸۰ ه‍. ق) که ۱۱۰۰ سال پیش می‌زیسته، مسیر «خرم‌آباد» تا «اندیمشک» 
همچنین در شمال این قلعه، یک بنای دو طبقه کوچک‌تر نیز وجود دارد که به حسینه یا قلعه حسینی مشهور است.قلعه رزه در گذشته محل سکونت ایل بزرگ جودکی می باشند.
ناقل تمرکزدهنده نوکلئوزید

ناقل‌های تمرکزدهنده نوکلئوزید (انگلیسی: Concentrative nucleoside transporters) گروهی از پروتئین‌ها هستند که کارشان حمل و نقل نوکلئوزیدهاست.
این خانوادهٔ پروتئینی شامل SLC28A1، SLC28A2 و SLC28A3 است.
مولکول SLC28A2 یک حمل‌کنندهٔ مشترک پورین وابسته به سدیم است که در جدار لوله‌های نازک صفراوی یافت می‌شود.
مولکول SLC28A1 یک پروتئین ترابری غشاء وابسته به سدیم است که اختصاصاً پیریمیدین و آدنوزین را حمل می‌کند. این پروتئین همچنین در حمل داروی زیدوودین نقش دارد.
دسته زنجیربند

دسته زنجیربند در جنوب آمریکا حدود ۱۹۰۳ میلادی
دستهٔ زنجیربند (انگلیسی: Chain gang) به گروهی از زندانیان گفته می‌شد که به وسیلهٔ زنجیر در کنار هم به بند کشیده می‌شدند و آنها را برای تنبیه به کارهایی نظیر کشاورزی، بنایی، حمالی، ساخت و بازسازیِ راه‌ها و ساختمان‌ها و تمیزکردنِ مناطق وادار می‌کردند. این سیستم تنبیه تا سال ۱۹۵۵ میلادی در آمریکا مرسوم بود و بعد از آن منسوخ شد.
آتش زدن کوه هیئی (۱۵۷۱)

| ن ب ولشکرکشی‌های اودا نوبوناگا | ن ب ولشکرکشی‌های اودا نوبوناگا |
| --- | --- |
 نبرد آکاتسوکا (۱۵۵۲)  نبرد کایاتزو (۱۵۵۲)  نبرد استحکامات موراکی (۱۵۵۴)  نبرد اینو (۱۵۵۶)  نبرد اوکینو (۱۵۵۸)  محاصره ترابه (۱۵۵۸)  محاصره مارونه (۱۵۶۰)  نبرد نورادا (۱۵۶۰)  نبرد اوکه‌هازاما (۱۵۶۰)  محاصره قصر اینابایاما (۱۵۶۷)  نبرد قلعه کاننونجی (۱۵۶۸)  نبرد قلعه اوکاواچی (۱۵۶۹)  محاصره معبد چوکو (۱۵۷۰)  محاصره کانگاساکی (۱۵۷۰)  نبرد آنه‌گاوا (۱۵۷۰)  نبرد یاسوگاوارا (۱۵۷۰)  نبرد قلعه نودا . قلعه فوکوشیما (۱۵۷۰)  نبرد شیگا (۱۵۷۰)  نبردهای ایشی‌یاما هونگان (۱۵۸۰–۱۵۷۰)  محاصره کوه هیئی (۱۵۷۱)  محاصره‌های ناگاشیما (۱۵۷۱, ۱۵۷۳, ۱۵۷۴)  نبرد میکاتاگاهارا (۱۵۷۲)  نبرد قلعه ماکی‌شیما (۱۵۷۳)  محاصره قلعه هیکیدا (۱۵۷۳)  محاصره اودانی (۱۵۷۳)  محاصره قلعه ایچیجودانی (۱۵۷۳)  نبرد قلعه واکائه (۱۵۷۳)  محاصره ایتامی (۱۵۷۴)  نبرد ناگاشینو (۱۵۷۵)  دومین محاصره دژ ایوامورا (۱۵۷۵)  محاصره میتسوجی (۱۵۷۶)  نبرد تننوجی (۱۵۷۶)  نخستین نبرد دهانه رود کیزو (۱۵۷۶)  دومین نبرد دهانه رود کیزو (۱۵۷۷)  محاصره شیگیسان (۱۵۷۷)  حمله به ولایت کی (۱۵۷۷)  حمله به چوگوکو (۱۵۷۷)  نبرد تدوریگاوا (۱۵۷۸)  محاصره ایتامی (۱۵۷۹)  محاصره‌های تاکاتنجین (۱۵۷۴–۱۵۸۰–۱۵۸۱)  محاصره میکی (۱۵۷۸–۱۵۸۰)  محاصره توتتوری (۱۵۸۱)  محاصره هیجی‌یاما (۱۵۸۱)  نبرد تنموکوزان (۱۵۸۲)  محاصره تاکاتو (۱۵۸۲)  محاصره اوزو (۱۵۸۲)  حادثه معبد هوننو (۱۵۸۲) :  نبرد آکاتسوکا (۱۵۵۲)  نبرد کایاتزو (۱۵۵۲)  نبرد استحکامات موراکی (۱۵۵۴)  نبرد اینو (۱۵۵۶)  نبرد اوکینو (۱۵۵۸)  محاصره ترابه (۱۵۵۸)  محاصره مارونه (۱۵۶۰)  نبرد نورادا (۱۵۶۰)  نبرد اوکه‌هازاما (۱۵۶۰)  محاصره قصر اینابایاما (۱۵۶۷)  نبرد قلعه کاننونجی (۱۵۶۸)  نبرد قلعه اوکاواچی (۱۵۶۹)  محاصره معبد چوکو (۱۵۷۰)  محاصره کانگاساکی (۱۵۷۰)  نبرد آنه‌گاوا (۱۵۷۰)  نبرد یاسوگاوارا (۱۵۷۰)  نبرد قلعه نودا . قلعه فوکوشیما (۱۵۷۰)  نبرد شیگا (۱۵۷۰)  نبردهای ایشی‌یاما هونگان (۱۵۸۰–۱۵۷۰)  محاصره کوه هیئی (۱۵۷۱)  محاصره‌های ناگاشیما (۱۵۷۱, ۱۵۷۳, ۱۵۷۴)  نبرد میکاتاگاهارا (۱۵۷۲)  نبرد قلعه ماکی‌شیما (۱۵۷۳)  محاصره قلعه هیکیدا (۱۵۷۳)  محاصره اودانی (۱۵۷۳)  محاصره قلعه ایچیجودانی (۱۵۷۳)  نبرد قلعه واکائه (۱۵۷۳)  محاصره ایتامی (۱۵۷۴)  نبرد ناگاشینو (۱۵۷۵)  دومین محاصره دژ ایوامورا (۱۵۷۵)  محاصره میتسوجی (۱۵۷۶)  نبرد تننوجی (۱۵۷۶)  نخستین نبرد دهانه رود کیزو (۱۵۷۶)  دومین نبرد دهانه رود کیزو (۱۵۷۷)  محاصره شیگیسان (۱۵۷۷)  حمله به ولایت کی (۱۵۷۷)  حمله به چوگوکو (۱۵۷۷)  نبرد تدوریگاوا (۱۵۷۸)  محاصره ایتامی (۱۵۷۹)  محاصره‌های تاکاتنجین (۱۵۷۴–۱۵۸۰–۱۵۸۱)  محاصره میکی (۱۵۷۸–۱۵۸۰)  محاصره توتتوری (۱۵۸۱)  محاصره هیجی‌یاما (۱۵۸۱)  نبرد تنموکوزان (۱۵۸۲)  محاصره تاکاتو (۱۵۸۲)  محاصره اوزو (۱۵۸۲)  حادثه معبد هوننو (۱۵۸۲) 
محاصره کوه هیئی (به ژاپنی: 比叡山の戦い، Hiei-zan no Tatakai) یا آتش زدن کوه هیئی (به ژاپنی: 比叡山焼き討ち، Hiei-zan yakiuchi) نبردی بود که دوره سن‌گوکو و در ۲۹ سپتامبر سال ۱۵۷۱ میلادی مابین اودا نوبوناگا و از سوی دیگر سوهی (راهبان جنگجو) در کوه هیئی در نزدیک کیوتو، ژاپن درگرفت. در این حادثه ۳۰٬۰۰۰ نفر از نیروهای اودا نوبوناگا آبادی‌ها و معابد پایین کوه هیئی و اطراف کوهپایه را از بین بردند. این رویداد خط پایانی بر نفوذ و قدرت عظیم سوهی (راهبان جنگجو) کوه هیئی بود.
قدرت اقتصادی معبد انریاکو واقع کوه هیئی

از معبد انریاکو واقع در کوه هیئی به عنوان یکی از هشت زایباتسو بزرگ (دارای قدرت اقتصادی) در دوره سنگوکو نام برده می‌شود.
علت حمله

در هنگام جنگ بین نوبوناگا و سپاه متحد آزای ناگاماسا (دایمیوی ولایت اومی) و آساکورا یوشی‌کاگه رهبران معابد کوه هیئی از این دو تن طرفداری می‌کردند. نوبوناگا به آنان پیغام داد که «یا از من طرفداری کنید یا میانه را برگزینید.» که پاسخ مثبتی از طرف آنان دریافت نکرد.
در ۱۶ سپتامبر ۱۵۷۰ سپاه خاندان آساکورا به همراه بخشی از سپاه خاندان آزای به قلعه‌ای که توسط نوبوناگا در غرب دریاچه بیوا ساخته شده بود در طی نبرد شیگا حمله کردند. این قلعه توسط ژنرال ارشد نوبوناگا بنام موری یوشی‌ناری و برادر نوبوناگا اودا نوبوهارو محافظت می‌شد. این قلعه سقوط کرد و در پی آن مدافعان قلعه به همراه برادر و ژنرال ارشد نوبوناگا همگی کشته شدند. با شنیدن این خبر در روز ۲۳ همان ماه نوبوناگا به سمت منطقه حرکت کرده و سپاه آساکورا-آزای از محل گریختند و خود را به پایین کوه هیئی رساندند. در بالای این کوه معبد انریاکو قرار داشت و توسط سپاه مسلح و قدرتمندی محافظت می‌شد. نوبوناگا به رهبران معابد کوه هیئی پیغام داد که «یا از من طرفداری کنید یا میانه را برگزینید در غیر اینصورت کوه را به آتش می‌کشد.» اقامت سپاه ۳۰۰۰۰ نفری آساکورا-آزای در کوه هیئی ۲ ماه ادامه داشت. در طی این مدت رهبران بودایی کوه هیئی به سپاه آساکورا- آزای اجازه ساخت چند قلعه را در کوه هیئی دادند. در روز ۲۱ دسامبر برادر دیگر نوبوناگا بنام اودا نوبواوکی توسط شورشیان بودایی ناگاشیما کشته شد و نوبوناگا خود را مجبور یافت که با این شورشیان نیز بجنگد. از طرفی دیگر زمستان نزدیک بود و تهیه غذا برای ۳۰۰۰۰ نفر سپاهی در طولانی مدت مشکل بود و با بارش برف برگشت سپاه به ولایت اچیزن بسیار دشوار بود از این رو آساکورا یوشی‌کاگه که بیم نابودی کامل سپاهش را می‌داد با بارش اولین برف در ۱۴ دسامبر از امپراتور اوگیماچی (۱۵۱۷–۱۵۸۶) درخواست کرد که واسطهٔ صلح بین وی و نوبوناگا شود. در این زمان نوبوناگا نیز صلح را به صلاح خود می‌دید. بعد از قرارداد صلح سپاه آساکورا کوه هیئی را ترک کرد و به ولایت خود بازگشت.
از آغاز سال ۱۵۷۱ نوبوناگا حمله به جبههٔ مشترکی که بر ضد او تشکیل شده بود را آغاز کرد. در ۲۹ سپتامبر دستور آتش زدن کوه هیئی را صادر کرد. در حمله سپاه نوبوناگا هر چه معبد در پایین این کوه قرار داشت سوزانده شد و در حدود ۳۰۰۰–۴۰۰۰ نفر از راهبان و ساکنان این کوه از زن و مرد و پیر و جوان سربریده شدند.
تحقیقات جدید باستانشناسی

شینچو کوکی که توسط ملازم نوبوناگا نوشته شده‌است، معتبرترین منبع در مورد حوادث مربوط به نوبوناگا به‌شمار می‌آید. در شینچو کوکی و بسیاری منابع درجه یک آمده‌است که تمامی کوه هیئی و معابد آن توسط نوبوناگا به آتش کشیده شد اما برخلاف این ادعا در تحقیقات باستانشناسی سال‌های اخیر اثری از خاک سوخته در بسیاری از مناطق این کوه به دست نیامده است. باستانشناسان عقیده دارند که منابع تاریخی این واقعه را با بزرگ‌نمایی نقل کرده‌اند و احتمال می‌دهند که نوبوناگا با اغراق‌گویی در ابعاد این واقعه قصد دادن اخطار و ترساندن دیگر دشمنانش را داشته‌است.
تاریخ خوزستان

استان خوزستان که جزئی از عیلام بوده است، تاریخ طولانی را دارا است.
نام

مقاله‌های اصلی: ریشه نام خوزستان و زبان خوزی
نام > نام خوزستان در دوران هخامنشیان

خوزستان یعنی سرزمین مردمان خوزی یا هوزی. در سنگ‌نوشته‌های فارسی باستان که مربوط به ۲۵۰۰ سال پیش هستند برای نامیدن سرزمین عیلام (یعنی منطقهٔ جنوب غربی ایران امروز و دربردارندهٔ خورستان امروز) واژه‌های -ʰŪja و -ʰŪvja به کار رفته است. این واژه‌ها ۲۴ بار در سنگ‌نوشته‌های داریوش یکم و یک بار در سنگ‌نوشته‌ای از خشایارشا ثبت شده‌اند. همین واژهٔ -ʰŪja است که در زبان فارسی تبدیل به خوز شده است.
واژه‌های -ʰŪjiya و -ʰŪvjiya نیز ۷ بار در سنگنوشته‌های داریوش یکم به کار رفته‌اند که در واقع صفت و به معنای «خوزی یعنی اهل سرزمین -ʰŪja و -ʰŪvja» هستند. همین واژهٔ -ʰŪjiya است که در زبان فارسی تبدیل به خوزی شده است.
استرابون و پلینیوس از خوزستان به اسم اوکسی (به انگلیسی: uxii) نام می‌برند. این استان با عیلامیان باستان و شوش کم و بیش مرتبط است. نام اهواز، شوش و هویزه منعکس‌کننده ساکنین این منطقه در زمان عیلامیان بوده‌است.
نام > نام خوزستان در دوران ساسانیان

نام استان خوزستان در فارسی میانه (یا همان پهلوی ساسانی) و نیز در پارتی (یعنی همان پهلوی اشکانی) به صورت hūjestān (یعنی هوجِستان) یا hūžestān (یعنی هوژِستان) آمده است.
بخشی از متنی پارتی بر روی دستنویس مانوی M 5569 که از زمان و مکان مرگ مانی می‌گوید و در سدهٔ سوم میلادی (یعنی سیصد سال پیش از اسلام) نوشته شده است:
pad čafār saxt šahrewar māh, šahrewar rōž, dōšambat, ud ēwandas žamān, andar , ud šahrestān če 
bēlābād, kaδ ahrāmād hō pidar rōšn
برگردان فارسی:
چهار روز گذشته از شهریورماه، روزِ شهریور، روز دوشنبه، ساعت یازده، در استان خوزستان و در شهر بیت لاپاط [یعنی همان گندی‌شاپور]، که پدر روشنایی [یعنی مانی] عروج کرد...
به‌رغم حضور گروههای جمعیتی مختلف در خوزستان، اطلاق واژۀ «خوز»، برگرفته از «قوم خوز»، بر سرزمینی به وسعت خوزستان، می‌تواند نشانگر غلبۀ اکثریت این قوم در ترکیب جمعیتی خوزستان باشد. دربارۀ ریشه، نژاد و تاریخ اسکان قوم خوز در این سرزمین گزارشی در دست نیست، ولی گفته‌اند که این قوم ایرانی و جنگاور از سمت شمال به دشت خوزستان آمده‌اند. در دورۀ ایلامی، ساکنان خوزستان را به دو نام اصلی سوسی و هوزی / خوزی می‌نامیدند که این نامها در نام‌گذاری ۳ شهر شوش، اهواز و هویزه انعکاس یافته است. زبان خوزی نیز هم‌زمان با حضور خوزیان از دیرباز تـا قرون اولیـۀ اسلامی در این سرزمین رونق داشت. شمار قـابل توجهی از اقوام ایرانی لر و کرد نیز در دوره‌های مختلف، در خوزستان حضور داشتند.
نام > نام خوزستان در دوران اسلامی

به گفته سوات سوجک در کتاب‌های تاریخ کلاسیک اسلامی، نام این استان خوزستان بود. ابن حوقل- جغرافی دان قرن ۱۰ میلادی - در کتاب خودش صورت الارض در فصلی جداگانه این استان را همراه با نقشه توصیف می‌کند و یاقوت در سده ۱۳ میلادی در مجعم البلدان جزئیاتی از استان خوزستان نوشته‌است
ریچارد فرای درمورد خوزستان می‌نویسد: «خوزستان استانی ثروتمند و کم ارتفاع بود که دست کم به هفت کوره تقسیم می‌شد؛ بزرگترین جزء آن هرمزداردشیر یا هرمزدشهر بود که عرب‌ها بدان سوق‌الاهواز می‌گفتند»
واژه خوزستان به معنای سرزمین «خوزها» است و خوز را به صورت‌های «هوز» و «حوز» نیز می‌نوشتند و جمع هوز در زبان عربی اهواز است که نام کرسی ایالت خوزستان است.
البته ابن خردادبه (متوفای حدود ۳۰۰ ق) خوزستان را با همان اهواز یکی می‌داند و آنجا را سرزمینی وسیع، مشتمل بر هفت کوره بر می‌شمارد که با نام کور الاهواز می خواندش.
ابن خردادبه نظر دیگری درباره نام اهواز دارد. او نه فقط اهواز بلکه کل موقعیت جغرافیایی خوزستان امروزی را اهواز می‌داند. (متوفای حدود ۳۰۰ ق) خوزستان را با همان اهواز یکی می‌داند و آنجا را سرزمینی وسیع، مشتمل بر هفت کوره بر می‌شمارد و به آن اکوار الاهواز می‌گوید. سبب وجود همین هفت کوره در این سرزمین، عضدالدوله دیلمی، آنجا را اقلیم هفت حوزه نام گذارده تا آنجا که مقدسی در قرن چهارم هجری، از رواج این نام خبر داده و پیروی خود را از آن، اعلام می‌دارد. همچنین او یادآور می‌شود که برخی از این حوزه‌ها از میان رفته‌است.
بعد از اسلام تا صفویه

خوزستان از اولین مناطق فلات ایران بود که مسلمانان به آن روی آوردند. ابتدا در سال ۱۴ هجری و در دوره خلافت عمر، سپاهی به فرماندهی عتبه بن غزوان از نواحی اُبُلَه و دشت میشان وارد خوزستان شد. سپس تا سال ۱۷ شهرهای مهم آن مانند سوق‌الاهواز، سوس (شوش)، تستر (شوشتر) و ایذج (ایذه) فتح شدند. از جمله مهم‌ترین حوادث خوزستان در دهه‌های اولیه اسلامی، آشوب‌های مختلف خوارج بود که دست کم چند دهه به ناآرامی این منطقه و حداثی چون قیام خوارج و سرکوب آن انجامید. در پی شورش غلامان زنگباری در سال‌های ۲۵۶ تا ۲۵۹، آشوب دیگری رخ داد که خساراتی مانند ویرانی و غارت شهرهای خوزستان و کشتار بسیاری از اهالی آن به دست شورشیان را به دنبال داشت و در ۲۶۷، ابواحمد موفق، برادر خلیفه معتمد عباسی، آن را سرکوب کرد. اسماعیلیه نیز در خوزستان فعالیت داشتند و در ۲۹۴ بر قلعه الناظر دست یافتند.
به رغم این حوادث، گزارش‌های موجود نشان از استمرار رونق شهرهای متعدد خوزستان مانند سوق‌الاهواز، نَهرتیری، تستر، سوس، جندی‌شاپور، رامهرمز، ایذج (ایذه)، عَسکَرمُکرَم، دورق، مناذِرکبری و مناذِرصغری و رونق کشاورزی آن در قرون اولیه و میانی اسلامی دارد. نگارنده حدودالعالم، حتی به رونق بازارهای برخی شهرهای کوچک خوزستان مانند سمبیل، اَزم و جُبَی (شهرکی در کنار رود شوشتر) تصریح دارد. در آن دوران، علاوه بر صادرات شکر به عنوان محصول مهم کشاورزی، صنایع دستی مانند فرش، دیبا، خز و انواع پارجه، پوشاک و لنگ نیز در خوزستان تولید و به مناطقی چون عراق، جبال و یمن صادر می‌شد. این محصولات از راه‌های گوناگون تجاری به مناطق مجاورش حمل و نقل می‌شدند. خوزستان از ۲ راه، یکی بصره و دیگری واسط، به عراق به ویژه بغداد متصل می‌گردید.
از نیمهٔ دوم سدهٔ چهارم، آل بویه خوزستان را تحت نفوذ خود درآوردند و معمولاً برای ادارهٔ آنجا والیانی انتخاب می‌کردند، چنان‌که ابوعلی حسن بن استاد هرمز از طرف بهاءالدوله، حاکم بغداد، بر خوزستان گمارده شد. در سدهٔ ششم و نیمهٔ اول سدهٔ هفتم، میان سلجوقیان، برخی حاکمان محلی مانند امیر شلمهٔ ترکمانی و فرزندش سوسیان و دستگاه خلافت عباسی بر سر تصاحب حکومت خوزستان درگیری بود. شوشتر در عهد ایلخانان، چندی مرکز سیاسی خوزستان شد.
در دورۀ اسلامی، یهودیان نیز در خوزستان، به‌ویژه شوش، جمعیت قابل توجهی داشتند. تطیلی در سدۀ ۶ ق / ۱۲ م، شمار یهودیان شوش را بیش از ۷هزار تن، و کنیسه‌های آنان را ۱۴ باب ذکر کرده‌ است. صابئیهای خوزستان نیز از جملۀ مردمانی بودند که از دیرباز و تا به امروز در این سرزمین اقامت داشته‌اند. اعراب در دوره‌های مختلف تاریخی همواره به خوزستان می‌تاختند. به‌رغم سرکوب قاطعانۀ حملات اعراب مهاجم به مرزهای ایران توسط شاپور دوم ساسانی (۳۰۹- ۳۷۹ م)، استقرار گستردۀ آنان در خوزستان نیز در همین دوران روی داد و شماری از اعراب مهاجم پس از اسارت و یا بر اثر کوچهای اجباری در خوزستان اسکان داده شدند.
بعد از انقلاب

پس از انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ خ، فعالیت عراق برای تجزیه خوزستان شدت یافت و این دولت حوادث تاریخی مجعول مرتبط با این استان و نقشه‌های جغرافیایی جعلی را به تعداد زیادی چاپ و منتشر کرد. در این نقشهه‌ها، تمام دامنه جنوبی زاگرس، خوزستان و نواحی اطراف آن از ایران جدا و ضمیمه خاک عراق تصویر شده بودند. این اقدامات بغداد را به پایگاه جنبش‌های تجزیه طلبانه خوزستان تبدیل کرد و علاوه بر این، اسلحه بسیاری نیز از عراق وارد خوزستان شد و ناآرامی‌هایی را به دنبال آورد.
حمله زمینی عراق به ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، از استان خوزستان آغاز شد و قسمت‌هایی از نواحی غربی و جنوب غربی آن اشغال گردید. در ماه‌های اول جنگ، نیروهای عراق بستان، سوسنگرد، خرمشهر و هویزه را اشغال کردند و شهرهای مهم دیگری چون اهواز و آبادان، محاصره شدند و در آستانه سقوط قرار گرفتند. هر چند تا آذر ۱۳۶۰، بسیاری از این مناطق را نیروهای ایران آزاد کردند، اما تا پایان جنگ، خوزستان همچنان آسیب دید. چانکه حتی پس از قطعنامه ۵۹۸ و در آستانه آغاز مذاکرات صلح در ۳۱ تیر ۱۳۶۷، بار دیگر عراق از محورهای کوشک و شلمچه، حدود سی کیلومتر از جاده اهواز-خرمشهر را اشغال کردند، ولی نیروهای ایران در مغرب کارون آنها را به سوی غرب راندند.
خوزستان در نقشه‌ای اثر محمود کاشغری (سدهٔ ۱۱م)
انتخابات ریاست‌جمهوری ایران

برای دیگر کاربردها، انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (ابهام‌زدایی) را ببینید.
نشان ریاست‌جمهوری ایران
ساختمان پاستور، دفتر رئیس‌جمهور ایران
انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، انتخاباتی است که در ایران هر ۴ سال برای تعیین رئیس‌جمهور ایران با آرای مستقیم صورت می‌پذیرد. حاصل این انتخابات برگزیدگی ۹ نفر به عنوان رئیس‌جمهور در ایران بوده است. پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۵۸ جایگاه رئیس‌جمهور تعریف شده است. با حذف پست نخست‌وزیری در اصلاحیه قانون اساسی مصوب سال ۱۳۶۸، جایگاه، اختیارات و وظایف ریاست‌جمهوری در ایران دچار تحول اساسی شد. هر رئیس‌جمهور می‌تواند با رأی مردم یک دوره ۴ ساله دیگر نیز در مقام خود باقی بماند. نخستین رئیس‌جمهور منتخب سید ابوالحسن بنی‌صدر و آخرین آن مسعود پزشکیان بوده است. محمدعلی رجایی و سید ابراهیم رئیسی در دوران ریاست جمهوری شان به ترتیب با ترور و سانحه هوایی کشته شدند و این باعث تشکیل انتخابات ریاست جمهوری زود هنگام شد. تاکنون دو انتخابات یکی در سال ۱۳۸۴ و دیگری در سال ۱۴۰۳ به مرحله دوم کشیده شده است. همه رئیس‌جمهورهایی که چهار سال کامل در دور اول، رئیس‌جمهور بوده‌اند برای دور بعد و در چهار ساله دوم ثبت نام کرده و در انتخابات پیروز شده‌اند و دوره ریاست جمهوری شان در کل ۸ ساله بوده است.
احراز صلاحیت

در ایران احراز صلاحیت کاندیداهای انتخاباتی و نظارت بر انتخابات بر عهده شورای نگهبان است.
برنده

مطابق اصل ۱۱۷ قانون اساسی، برنده شدن یک کاندیدا در مرحله اول انتخابات ریاست‌جمهوری ایران نیازمند کسب «اکثریت مطلق» آرای «شرکت‌کنندگان» در انتخابات است؛ یعنی برای برنده شدن در مرحله اول انتخابات، یک کاندیدا باید بیش از ۵۰ درصد آرای کسانی که در انتخابات مشارکت می‌کنند را به دست آورد.
آرای باطل و غیرقابل شمارش > آرای باطل

در ماده ۲۵ قانون انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، «آرای سفید»، «آرای غیرقابل خواندن» و «آرایی که از طریق خرید و فروش به دست آمده باشد»، به عنوان «رای باطل» محسوب شده‌اند. این آرا به تعداد رأی هیچ‌یک از کاندیداها اضافه نمی‌شوند، اما به تعداد «شرکت کنندگان در انتخابات» افزوده می‌شوند.
خرید و فروش رأی جرم محسوب شده و در صورت اثبات از مجموع آرای کاندیداها حذف می‌شوند. اما بر اساس ماده ۲۵، از مجموع کل آرای به‌دست آمده، کم نخواهد شد.
در ماده ۲۶ قانون انتخابات به موارد دیگری می‌پردازد که توضیح دربارهٔ آرایی می‌پردازد که اساساً قابل شمارش نبوده و تعداد آن‌ها در شمار آرای «باطل» هم لحاظ نشود. آرای «صندوق فاقد لاک و مهر انتخاباتی»، «بیش از تعداد تعرفه» و «تکراری» (شخص بیش از یک بار رأی داده) از این جمله هستند.
آرای باطل و غیرقابل شمارش > آرای غیرقابل شمارش

همچنین، آرای «کسانی که به سن قانونی رأی دادن نرسیده باشند»، «با شناسنامه افراد فوت شده یا غیر ایرانی داده شده باشند»، «با شناسنامه غیر یا جعلی اخذ شده باشند»، «با شناسنامه کسانی که حضور ندارند اخذ شده باشند»، «از طریق تهدید به دست آمده باشند»، «روی ورقه غیر از برگ رأی نوشته شده باشند» یا «با تقلب و تزویر (در تعرفه‌ها، آرای، صورت جلسات یا شمارش) به دست آمده باشد» غیرقابل شمارش هستند و حتی در شمار آرای باطل نیز به حساب نخواهند آمد.
آرای باطل و غیرقابل شمارش > ابهامات

ماده ۲۶ قانون انتخابات ریاست‌جمهوری، «آرایی که از طریق خرید و فروش به دست آمده باشند» را غیرقابل شمارش ندانسته و ماده ۲۵ چنین آرایی را همچون سایر آرای «باطل» قابل شمارش فرض کرده است.
همچنین در دو ماده ۲۵ و ۲۶ قانون انتخابات ریاست‌جمهوری، تکلیف آرایی که حاوی اسامی افرادی غیر از نامزدهای تأیید شده باشند، به صراحت مشخص نشده است.
توجه شود که در «قانون انتخابات شوراها» (ماده ۱۹) این دسته از آرا صراحتاً جزو آرای باطل محسوب شده‌اند، اما در قانون انتخابات ریاست‌جمهوری، این تصریح صورت نگرفته است. هر چند با توجه به روح حاکم بر قانون انتخابات که در آن آرای «سفید» و «غیرقابل خواندن» جزو آرای «باطل» محسوب شده، می‌توان چنین برداشت کرد که آرای داده شده به افرادی غیر از نامزدهای رسمی انتخابات، در شمار آرای باطل شمرده می‌شوند.
آرای باطل و غیرقابل شمارش > عدم تفکیک

در هنگام اعلام نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری، تعداد کل آرای باطل و غیرقابل شمارش به تفکیک اعلام نمی‌شوند و تنها تعداد رأی‌های «باطل» اعلام می‌شود؛ بنابراین می‌توان دریافت که در هنگام اعلام نتایج هر حوزه، تنها تعداد آرایی که قابل شمارش تشخیص داده می‌شوند (صحیح یا باطل) اعلام شده و موارد مشمول ماده ۲۶ قانون انتخابات، اساساً به عنوان رأی به رسمیت شناخته نمی‌شوند.
دوره‌های برگزاری

تا کنون چهارده دوره از این انتخابات برگزار شده است؛ انتخابات دوره نخست در ۵ بهمن ۱۳۵۸ و انتخابات دوره چهاردهم در ۸ تیرماه ۱۴۰۳ انجام شد. در تمام دوره‌هایی که به‌طور عادی پایان یافته یک فرد برای دو دور توانسته رأی مردم را جلب کند. در دوره نخست ریاست‌جمهوری، مجلس رأی اعتماد خود را از رئیس‌جمهور منتخب یعنی ابوالحسن بنی‌صدر پس گرفت و این دوره پیش از موعد پایان یافت. رؤسای جمهور دولت دوم، محمدعلی رجایی، در اثر بمب‌گذاری و دولت سیزدهم، سید ابراهیم رئیسی، بر اثر سقوط بالگرد کشته شدند و این دو دوره نیز پیش از موعد مقرر پایان پذیرفت.
| دوره | تاریخ برگزاری | جمعیت واجد شرایط | شمار شرکت‌کنندگان | درصد مشارکت | شمار کاندیداهای رسمی | رئیس‌جمهور انتخابی | تعداد رأی منتخب | درصد رأی منتخب | درصد رأی به کل واجدین |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اول | ۵ بهمن ۱۳۵۸ | ۲۰٬۹۹۳٬۶۴۳ | ۱۴٬۱۵۲٬۹۰۷ | ۶۷٫۴۱ | ۱۲۴ | ابوالحسن بنی‌صدر | ۱۰٬۷۵۳٬۷۵۲ | ۷۷٬۹۹ | ۵۱٫۲۲ |
| دوم | ۲ مرداد ۱۳۶۰ | ۲۲٬۶۸۷٬۰۱۷ | ۱۴٬۵۷۲٬۴۹۳ | ۶۴٫۲۳ | ۴ | محمدعلی رجایی | ۱۲٬۷۷۰٬۰۵۰ | ۸۷٬۶۲ | ۵۶٫۲۹ |
| سوم | ۱۰ مهر ۱۳۶۰ | ۲۲٬۶۸۷٬۰۱۷ | ۱۶٬۸۴۷٬۷۱۵ | ۷۴٫۲۶ | ۴ | سید علی خامنه‌ای | ۱۵٬۹۰۵٬۹۸۷ | ۹۴٬۴۱ | ۷۰٫۱۱ |
| چهارم | ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ | ۲۵٬۹۹۳٬۸۰۲ | ۱۴٬۲۳۸٬۵۸۷ | ۵۴٫۷۸ | ۳ | سید علی خامنه‌ای | ۱۲٬۲۰۵٬۰۱۲ | ۸۵٬۷۱ | ۴۶٫۹۵ |
| پنجم | ۶ مرداد ۱۳۶۸ | ۳۰٬۱۳۹٬۵۹۸ | ۱۶٬۴۵۲٬۵۶۲ | ۵۴٫۵۹ | ۲ | اکبر هاشمی رفسنجانی | ۱۵٬۵۵۰٬۵۳۸ | ۹۴٬۵۱ | ۵۱٫۶ |
| ششم | ۲۱ خرداد ۱۳۷۲ | ۳۳٬۱۵۶٬۰۵۵ | ۱۶٬۷۹۶٬۷۵۵ | ۵۰٫۶۶ | ۴ | اکبر هاشمی رفسنجانی | ۱۰٬۵۶۶٬۴۹۹ | ۶۲٫۹۱ | ۳۱٫۸۷ |
| هفتم | ۲ خرداد ۱۳۷۶ | ۳۶٬۴۶۶٬۴۸۷ | ۲۹٬۱۴۵٬۷۴۵ | ۷۹٫۹۲ | ۴ | سید محمد خاتمی | ۲۰٬۱۳۸٬۷۸۴ | ۶۹٬۰۹ | ۵۷٫۹۷ |
| هشتم | ۱۸ خرداد ۱۳۸۰ | ۴۲٬۱۷۰٬۲۳۰ | ۲۸٬۱۵۵٬۹۶۹ | ۶۶٫۷۷ | ۱۰ | سید محمد خاتمی | ۲۱٬۶۵۹٬۰۵۳ | ۷۷٬۱۲ | ۵۱٫۳۶ |
| نهم (مرحله اول) | ۲۷ خرداد ۱۳۸۴ | ۴۶٬۷۸۶٬۴۱۸ | ۲۹٬۴۰۰٬۸۵۷ | ۶۲٫۸۴٪ | ۷ | محمود احمدی‌نژاد / اکبر هاشمی رفسنجانی | ۵٬۷۱۱٬۶۹۶ / ۶٬۲۱۱٬۹۳۷ | ۱۹٫۴۳ / ۲۱٫۱۳ | ۱۲٫۲۱ / ۱۳٫۲۸ |
| نهم (مرحله دوم) | ۳ تیر ۱۳۸۴ | ۴۶٬۷۸۶٬۴۱۸ | ۲۷٬۹۵۹٬۲۵۳ | ۵۹٫۷۶٪ | ۲ | محمود احمدی‌نژاد | ۱۷٬۲۸۴٬۷۸۲ | ۶۱٬۸۲ | ۳۶٫۹۴ |
| دهم | ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ | ۴۶٬۱۹۹٬۹۹۷ | ۳۹٬۳۷۱٬۲۱۴ | ۸۴٫۸۳ | ۴ | محمود احمدی‌نژاد | ۲۴٬۵۲۷٬۵۱۶ | ۶۲٬۶۲ | ۵۳٫۰۹ |
| یازدهم | ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ | ۵۰٬۴۸۳٬۱۹۲ | ۳۶٬۸۲۱٬۵۳۸ | ۷۲٫۹۴ | ۶ | حسن روحانی | ۱۸٬۶۱۳٬۳۲۹ | ۵۰٬۷۱ | ۳۶٫۸۷ |
| دوازدهم | ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۶ | ۵۶٬۴۱۰٬۲۳۴ | ۴۱٬۳۶۶٬۰۸۵ | ۷۳٫۳۳ | ۴ | حسن روحانی | ۲۳٬۶۳۶٬۶۵۲ | ۵۷٬۱۴ | ۴۱٫۹ |
| سیزدهم | ۲۸ خرداد ۱۴۰۰ | ۵۹٬۳۱۰٬۳۰۷ | ۲۸٬۹۳۳٬۰۰۴ | ۴۸٫۸۰ | ۴ | سید ابراهیم رئیسی | ۱۸٬۰۲۱٬۹۴۵ | ۶۲٬۱۷ | ۳۰٫۳۹ |
| چهاردهم (مرحله اول) | ۸ تیر ۱۴۰۳ | ۶۱٬۴۵۲٬۳۲۱ | ۲۴٬۵۳۵٬۱۸۵ | ۳۹٬۹۲ | ۴ | مسعود پزشکیان / سعید جلیلی | ۱۰٬۴۱۵٬۹۹۱ / ۹٬۴۷۳٬۲۹۸ | ۴۲٫۴۷ / ۳۸٫۶۳ | ۱۶٫۹۵ / ۱۵٫۴۲ |
| چهاردهم (مرحله دوم) | ۱۵ تیر ۱۴۰۳ | ۶۱٬۴۵۲٬۳۲۱ | ۳۰٬۵۳۰٬۱۵۷ | ۴۹٬۸ | ۲ | مسعود پزشکیان | ۱۶٬۳۸۴٬۴۰۳ | ۵۳٫۶ | ۲۶٫۶۶ |
:
میزان مشارکت مردمی

بیشترین میزان مشارکت مردمی در دوره‌های انتخابات ریاست‌جمهوری، با ۸۴٫۸۳٪ مربوط به دورهٔ دهم (۱۳۸۸) و کمترین میزان، با ۳۹٫۹۲٪ مربوط به مرحله اول دوره چهاردهم (۱۴۰۳) است.
پیامک‌های تبلیغاتی مسعود پزشکیان و سعید جلیلی در انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۴۰۳