stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
حمید سلطان

| حمید سلطان | حمید سلطان |
| --- | --- |
زادهٔ: ایران
ملیت:  ایران
پیشه(ها): پاورلیفتینگ, Strongman,
قد: ۱٫۸۵ m (۶ ft ۱ in)
حمید سلطان (زاده پانزدهم اردیبهشت ۱۳۵۰) در تهران محله امیرآباد که بنام ایران نوین معروف بود به دنیا آمد. فرزند آخر خانواده بوده است. او هم‌اکنون در رشته بدنسازی فعالیت می‌کند و در همین زمینه تحصیلات دانشگاهی ورزشی را سپری نموده و مربی این رشته میباشد. همچنین مربی درجه یک از فدراسیون بدنسازی جمهوری اسلامی ایران میباشد.از سال ۱۳۷۱ به ورزش وزنه برداری قدرتی(پاورلیفتینگ)رو آورد و می‌توان او را یکی از بنیان گذاران این رشته در ایران نامید.سال ۲۰۰۰ به همراه اولین تیم ملی پاورلیفتینگ ایران به مسابقات آسیایی در کشور ازبکستان  اعزام شد.دراولین دوره مسابقات قوی ترین مردان ایران (مردان آهنین)سال ۱۳۷۷ که از شبکه سه سیماپخش گردید به مقام نایب قهرمانی دست یافت این مسابقه در استادیوم آزادی (پنج سالن )برگزار گردید.حمید سلطان در رشته ورزشی مچ اندازی نیز از صاحب نامان در ایران می باشد و دارای عناوین متعدد داخلی و خارجی میباشد.
نادر طریقت

| نادر طریقت | نادر طریقت |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: نادر خادم طریقت
زادهٔ: ۱۳۴۰ تهران
ملیت:  ایران
تحصیلات: لیسانس روزنامه‌نگاری
پیشه: کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده، روزنامه‌نگار، مستندساز
سال‌های فعالیت: ۱۳۷۱-اکنون
فرزندان: دارای ۴ فرزند است هستی طریقت که نویسنده ی رمان و فیلمنامه نویس میباشد و قلم زیبایی را دارا است و تمام فیلمنامه های نادر طریقت را نوشته است امین طریقت که بازیگر سینما و تلویزیون می باشد و هنگامه و حدیث طریقت که خواهر کوچکتر هستی طریقت می باشند.
نادر طریقت (متولد ۱۳۴۰، تهران) روزنامه‌نگاری و نویسنده ایرانی است.
وی از سال ۶۸ در زمینه نویسندگی و خبرنگاری در مطبوعات حضور داشته‌است. او عضو انجمن نویسندگان و منتقدان سینمای ایران، عضو انجمن مستندسازان سینمای ایران، عضو انجمن عکاسان مطبوعات ایران و عضو انجمن انیمیشن ایران (آسیفا) می‌باشد. وی از سال ۱۳۷۰ در سینما شروع به فعالیت کرد و در سال ۷۲ فیلم کوتاه خود را به نام «توپهای محله ما» را ساخت. از سال ۷۲ تاکنون همزمان با فعالیت مطبوعاتی مبادرت به ساخت فیلم به صورت (ویدئویی، ۱۶ م. م و ۳۵ م. م) در زمینه‌های مختلف (داستانی، انیمیشن، مستند، کودکان، جنگی، نماهنگ و…) نمود. همچنین در سال ۸۳ دفتر فیلمسازی خود به نام «مؤسسه فیلمسازی هفتمین هنر هستی» را راه اندازی نموده‌است. فیلم‌های ساخته شده توسط وی در جشنواره‌های داخلی و خارجی شرکت کرده و چندین جایزه دیپلم افتخار و تقدیرنامه دریافت نموده‌است.
فرزند کوچک وی حدیث طریقت فارغ التحصیل کارشناسی ارشد رشته فیلمسازی از دانشگاه سوره می باشد او نیز در فیلمسازی فعالیت می کند و در کارنامه کاری خود فیلم های کوتاه و مستند درخشانی ساخته است طریقت تاکنون او را در جایی نشان نداده است  ، فقط در اکران فیلم اینجا هم باران می بارد از حدیث طریقت تشکر و قدردانی کرده است.
بازیگری

آبادانی‌ها(۱۳۷۱)
ضربه آخر (۱۳۷۲)
دزدان مادربزرگ (۱۳۷۵)
سوت دل (۱۳۹۳) با حضور افتخاری
کارگردان

توپ‌های محله ما (کودکان و نوجوانان به صورت ویدئویی) (۱۳۷۲)
سلام (مذهبی)  (۱۳۷۳)
قاعده بازی (پویانمایی) (۱۳۷۳)
تحول (مستند داستانی) (۱۳۷۴)
ره يافتگان تشنه لب (نماهنگ) (۱۳۷۵)
نغمه غم (نماهنگ) (۱۳۷۵)
سین مثل سیب (پویانمایی زنده، داستانی، به صورت ۳۵ م. م) (۱۳۷۶)
يك روز، يك شب، يك محله (مستند، ويديويی) سال (۱۳۸۰)
وحشی فرياد (مستند،ويديويی) سال(۱۳۸۰)
یک روز یک شب یک محله مستند (۱۳۸۱)
رنگ سفر (مستند،ويديويی) (۱۳۸۱)
بعد از سياهی ( مستند،ويديويی) سال (۱۳۸۱)
بوی پول (کمدی بلند،ویدئویی) (۱۳۸۱)
غروب ( مستند، ويديويی) سال (۱۳۸۲)
فرشته قانون (مستند، داستانی، ویدئویی) (۱۳۸۳)
مستند درخشش (مستند. بلند) (۱۳۸۳)
سالن‌های عشق (مستند بلند، ویدئویی) (۱۳۸۵)
زنان دست فروش (مستند کوتاه،ویدیویی) (۱۳۸۵)
می‌خوام بازیگر بشم (مستند، ویدئویی) (۱۳۸۶)
مادرانه (داستانی، ویدئویی) (۱۳۸۷)
درخشش (مستند بلند، ویدئویی) (۱۳۸۷)
خاطره (فیلم ۱۳۸۷) (۱۳۸۷)
ح مثل حجاب (داستانی. ویدئویی) (۱۳۸۸)
سینما و دیگر هیچ (۱۳۸۹)
پروانه‌های آفاق (تله فیلم)  (۱۳۸۹)
تلاش (مستند نیمه بلند، ویدئویی) (۱۳۹۲)
سوت دل (فیلم) (۱۳۹۳)
آن‌هایی که ما دوستشان داریم (مستند بلند. ویدئویی)(۱۳۹۴)
سرای عشق (مستند. نیمه بلند. ویدئویی) (۱۳۹۵)
ق مثل قطعه شهدا (نماهنگ. ویدئویی) (۱۳۹۵)
همیشه بهشت (مستند. نیمه بلند) (۱۳۹۵)
ح مثل حجاب (داستانی. ویدئویی) (۱۳۸۸)
تلاش (مستند نیمه بلند، ویدئویی) (۱۳۹۲)
ب مثل بهشت (مستند. نیمه بلند)(۱۳۹۵)
اینجا هم باران می بارد (سینمایی)(۱۳۹۸)
ابر مرد سینما (مستند سینمایی)(۱۴۰۲)
گروه تهیه و تولید

غزال (فیلم) (۱۳۷۴) گروه تولید
پدر (فیلم ۱۳۷۴) با تشکر
بوی پول (۱۳۸۱) تهیه کننده
(واقعیت پوشالی) (تله فیلم) (۱۳۹۲)   سرمایه‌گذار
سوت دل (۱۳۹۳) تهیه کننده
دزد (ساخته امین طریقت) (کوتاه) (۱۳۹۵) تهیه کننده
توبه (ساخته حدیث طریقت) (کوتاه) (۱۳۹۴) تهیه کننده
ستاره (ساخته حدیث طریقت) (کوتاه) (۱۳۹۳) تهیه کننده
تنهایی  (ساخته امین طریقت) (کوتاه) (۱۳۹۵) تهیه کننده
خرافات (کوتاه) (۱۳۹۷) تهیه کننده
رعد بی باران (کوتاه) (۱۳۹۸) تهیه کننده
پهلوان موسی خمیس

| پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند | پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند |
| --- | --- |
نقش برجسته پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند ریاست ایل ملکشاهی پهلوان و سردار سپاه ایران: نقش برجسته پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند ریاست ایل ملکشاهی پهلوان و سردار سپاه ایران
زادهٔ: زندیه ایران، ارکواز، شهرستان ملکشاهی، استان ایلام
درگذشت: اواسط قاجار ایران، ارکواز، شهرستان ملکشاهی، استان ایلام
آرامگاه: عراق، نجف
ملیت:  ایرانی
شهروندی: ایران
پیشه(ها): سردار سپاه ایران فتحعلی شاه قاجار، پهلوان اول ایران فتحعلی شاه قاجار
منصب: سردار سپاه ایران
خویشاوندان: فرامرز اسدی، ملکشاه
جوایز: بازوبند پهلوانی دربار فتحعلی شاه قاجار
پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند معروف به پهلوان گرزدین‌وند پهلوان اول ایران و از پهلوانان صاحب بازوبند پهلوانی ایران در دوره فتحعلی شاه قاجار، نخستین پهلوان شناخته شده در عصر قاجاریان، ریاست ایل ملکشاهی و سردار سپاه ایران در نبرد با امپراتوری عثمانی بود.
خاندان

پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند فرزند امیر خمیس، فرزند شه میر است. این خاندان در اصل از نسل امیر کُرد ملکشاه چمشگزک هستند.بنا به استناد به دانشنامه جهان اسلام و بر اساس نوشته اولیا چلبی در کتاب سیاحت‌نامه اولیا چلبی نسب به جمشید شاه اساطیری ایران می‌رسانند و به روایتی از نوادگان سلطان ملکشاه محسوب می‌شوند.شرف خان بدلیسی مؤلف شرفنامه و اسلام الغربی العباسی انساب‌شناس مصری این خاندان را از نوادگان عباس بن عبدالمطلب عموی محمد پیامبر اسلام که از بنی هاشم بود می‌دانند. نجم سلمان مهدی الفیلی و هاشم طباطبایی نژاد آنان را از نژاد ایلامیان کهن می‌دانند.
اینان قسم مهمی از ایل ملکشاهی می‌باشند و جدبزرگ آنان «شاه میر» است که بعد از وی شانزده نسل که آخرین آنان شیه‌میر (شه میر) از امرای دوره صفویه می‌باشد و دارای فرزندانی به اسامی: خمیس، کاظم بگ، حسین بگ، نقی (نظر بگ)، شکر بگ، خداداد، روسگه (رستم بگ)، ملگه (ملک محمد) و شاهوردی (شیه وردی) بود که طایفه‌هایی را به همین نام‌ها تشکیل داده‌اند و خمیس پدر پهلوان موسی ارشد برادران محسوب می‌شد.
خاندان > فرزندان خمیس

پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند:از خانواده‌های اسدی، داراخانی، رشیدپور، کمری، رهگوئی، پرواس تشکیل شده‌اند. فرامرز اسدی ریاست ایل ملکشاهی و حاکم پشتکوه از این تیره می‌باشد. اینان در شهرستان ملکشاهی، شهرهای ارکواز، ایلام، سنندج، تهران و عدهٔ زیادی در کشور عراق و شبه جزیره اسکاندیناوی و کشور آلمان سکونت دارند.
پهلوان مَلِگَه خمیس: از خانواده‌های باقرخان، محمدعلی خان و علی محمدخان شکل گرفته است و درشهرهای ارکواز، ایلام، تهران و عدهٔ زیادی در کشور عراق سکونت دارند. نامدار، شهباز، شیرخان، صحبت و عباس عزیزیان از این تیره می‌باشند. خانواده‌های رحیمی، عزیزیان، میرزایی و تاب از این تیره هستند.
شه میر خمیس :از خانواده‌های یارمحمد، غلامعلی و ططر شکل گرفته است. اسکندر ططر (اژدهایی) از جنگجویان قیام رنو و خانواده‌های ربانی و اژدهایی از این تیره هستند.
خمیس شه میر رهبر قیام طوایف فیلی پشتکوه

در اواخر دوره افشاریه و زندیه، «خمیس»، رئیس ایل ملکشاهی و فرزند ارشد شه میر، به دلیل این که قدرت جسمی خارق‌العاده (معجزه آسا) داشته است، معروف برادران شد و والی اسماعیل خان – والی لرستان و ایلام کنونی – وی را به فرماندهی نظامی منصوب نمود و حسن خان والی نوه اش را به نزد وی فرستاد تا قیام عشیره مالیمان (مال هومان) را سرکوب نماید. علاوه بر این، خمیس مردی رقیق‌القلب و انسان‌دوست بود و بعد از سرکوب کردن قیام عشیره مالیمان (مال هومان)، اجازه نداد «خورگه» پسر رئیس عشیره مالیمان (مال هومان) را به قتل برسانند و وی را از مرگ نجات داد. در همین دوران ریاست ایل ملکشاهی چمزی به عهده خمیس بود.
در اواخر پادشاهی نادر شاه افشار، خمیس – رئیس ایل ملکشاهی – به دلیل سنگینی بار مالیاتی نادر شاه افشار، قیام نمود و شورش طوایف فیلی را رهبری کرد. در کتاب تاریخ جهانگشای نادری آمده است؛ جمعی از سرکردگان طایفهٔ فیلی [به رهبری بزرگ ایل ملکشاهی خمیس شه میر]، حدود بیست نفر از محصلان مالیاتی نادرشاه را به قتل رساندند و چون طوایف دیگر از چنین اقدام ملکشاهی‌ها مطلع شدند، آن‌ها نیز، محصلان مالیاتی خود را به قتل رساندند. مروی در عالم آرای نادری در این مورد می‌گوید: چون مقدمهٔ زجر و سیاست به سرحد افراط رسید، جمعی از سرکردگان طایفهٔ فیلی [ایل ملکشاهی و در رأس آن‌ها خمیس شه میر] متفق گشته، به قدر بیست نفر از محصلان دارای گیتی ستان نادرشاه را به قتل رسانیدند. چون طوایف دیگر آن حرکت را دیدند هرکس محصلان مالیاتی خود را به قتل آورده، به جماعت مذکور ملحق گشتند.
موسی خمیس پهلوان ایران زمین

خمیس از همسرش «شاهی» دو پسر به نام‌های: ملگه و موسی داشته است که در قدرت جسمی به پدر خود برده بودند. این دوپسر خمیس، یاغی بودند و سپاهیان فتحعلی شاه قاجار را که از راه‌ها گذار می‌کردند مورد غارت قرار می‌دادند و اموال ثروتمندان را به نفع ضعیفان می‌گرفتند و همین امر موجب محبوبیت آن‌ها در بین مردم شده بود.
خبر سرکشی موسی و ملگه پسران خمیس به گوش فتحعلی شاه قاجار می‌رسد و از شاهزاده محمد علی میرزا دولتشاه فرزند ارشد شاه و حاکم خوزستان، لرستان، کرمانشاه و غرب کشور می‌خواهد آنان را به نزد او بفرستد تا آنان را مجازات نماید؛ ولی زمانی که این دو پسر خمیس را می‌بیند که دارای جسمی قوی هستند، آن دو را مورد آزمایش قرار می‌دهد و از پسر بزرگ خمیس می‌خواهد تا با پهلوان دربارش [پهلوان عسگر یزدی] کشتی بگیرد و با او شرط می‌کند، اگر بتواند پشت این مرد را به خاک بمالد، آنان را عفو می‌کند و در غیراین صورت هردوی آنان را خواهد کشت.
ملگه و برادرش در سیاه چادری تحت نظر بودند و در انتظار فرارسیدن زمان کشتی گرفتن بوده‌اند و موسی نظری به برادر خود می‌اندازد که مقداری نگران است. از برادر خود می‌پرسد: چرا نگران و در فکر فرورفته است؟
برادر نیز در پاسخ بدو از نتیجه و عاقبت این کشتی بدو می‌گوید: نگرانم که با آن مردی که کشتی می‌گیرم مرا بر زمین زند و شاه هردوی ما را به قتل برساند. موسی با شنیدن چنین حرفی از برادر، به شاه پیشنهاد می‌کند تا به جای برادرش ملگه با مرد شاه کشتی بگیرد.
موسی دارای هیکلی بی‌نهایت تنومند بود و سینه‌هایی ستبر داشت به نحوی که در روز کشتی پهلوان دربار فتحعلی شاه قاجار با چنگ انداختن به سینه او یکی از سینه‌هایش را کند، او در این کشتی توانست پهلوان شاه را برزمین زند و فتحعلی شاه قاجار فرمان می‌دهد، هردو برادر را بدین شرط که دیگر دست درازی به اموال سپاهیانش نداشته باشند را از بند برهانند و پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند پهلوان اول دربار شد. فتحعلی شاه قاجار همچنین کمربندی جواهر نشان به او اعطا نمود که همواره این کمربند در تمامی نبردها بر کمر این پهلوان برجسته بسته می‌شد؛ و به همین دلیل نیز لقب امیر و توشمال به موسی و ملگه داده می‌شود و فتحعلی شاه قاجار آن‌ها را به ریاست ایلشان و سرداری سپاه ایران منصوب می‌نماید.
در رابطه با قدرت جسمی پهلوان موسی خمیس روایت بسیار است، اما آنچه مهم می‌نماید این پهلوان قدرتمند هیچ‌گاه در برابر هیچ حریفی شکست نخورد و در اوایل دوره قاجاریه همواره از تمام مسابقات با پیروزی خارج شده و پهلوان اول دربار ایران بوده است. علاوه بر این پهلوان موسی خمیس از لحاظ سجایای اخلاقی و دستگیری از مظلومان و معنویت بی نظیر بوده و همواره حامی ضعیفان و ستمدیدگان در برابر حکام زورگو زمانه بوده است.
آنانی که این رویداد را روایت می‌کنند، بر این باورند: اصل نام ملکشاه از نام موسی و ملگه برگرفته شده است که پادشاه این لقب را به آن‌ها داده است. تا چند سال پیش بازوبند پهلوانی ایران زمین که به پهلوان موسی خمیس داده شده بود موجود بود ولی متأسفانه به دلیل بی‌توجهی تکه‌تکه شده و فروخته شد. لازم است ذکر شود برتری ایل ملکشاهی در نبرد با سپاهیان متجاوزامپراتوری عثمانی و دریافت فتح نامه مربوط به این خاندان (طوایف گرزدین‌وند) می‌باشد. پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند سرداری این سپاه را بر عهده داشت.
فتح‌نامه > وجه تسمیه ارتفاعات چک موسی در استان ایلام

ارتفاعاتی در جنوب غربی شهرستان ملکشاهی در مرز کشور ایران و کشور عراق، در شهرستان مهران واقع است که صحنه مبارزات سواران ایل ملکشاهی با سپاهیان متجاوز عثمانی بوده است که هنوز به پاس رشادت ایل ملکشاهی چمزی به رهبری پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند در نبرد با بیگانگان ترکان عثمانی و خاطره پیروزی ایل ملکشاهی بر سپاهیان امپراتوری عثمانی به نام ریاست ایل ملکشاهی و سردار نامدار ایرانی پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند، به نام ارتفاعات چک موسی مشهور است و در نقشه‌های جغرافیایی نیز به کار برده می‌شود.
در فتح نامه پهلوان موسی خمیس گرزدین‌وند و ایل ملکشاهی نیز شاهد ارتفاعات چک خواجه، چک چامل و چک قمر نیز در متن سند هستیم؛ ولی نامی از ارتفاعات چک موسی برده نشده است و نامگذاری این ارتفاعات پس از پیروزی ایل ملکشاهی بر سپاهیان امپراتوری عثمانی به سال ۱۲۳۶ هجری قمری برابر با سال ۱۱۹۹ هجری شمسی صورت گرفته است.
فتح‌نامه > اشعار کردی حماسی در ارتباط با فتح نامه

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| مه‌ڵکشای ئه‌و هنزا تو بیاراو خاتر |  | گۊه و لۊت بڕین بار سه‌د قاتر |
معنای شعر: ملکشاهی را آن هنگام به یادآور، که گوش و بینی به اندازه بار صد قاطر بریدند.
نگارخانه

پهلوان موسی خمیس
سنگ نگاره شاهزاده محمدعلی دولتشاه قاجار
خمیس شه میر ریاست ایل ملکشاهی و سردار ایرانی عکس بازسازی شده از روی تصویر قدیمی تر متعلق به اواخر دوره افشاریه و دوره زندیه
عمر آغا یکی از افسران محمود پاشا بابان که به همراه محمودپاشا بابان (حاکم شهر زور، سلیمانیه فعلی) و محمدآقا کهیا وزیر سلطان محمود دوم عثمانی پس از شکست از سپاه ایران عنان زنان به سوی کرکوک گریختند
آخرین سند به جا مانده از فتح نامه پهلوان موسی خان خمیس به تاریخ ربیع‌الثانی ۱۲۴۰ هجری قمری مطابق با ۱۲۰۳ خورشیدی
سند رسمی فتح نامه پهلوان موسی خمیس گرزدین وند ثبت شده به نام فرامرز اسدی در اداره ثبت اسناد استان کرمانشاهان به سال ۱۳۳۵
سند رسمی توشمال خمیس ریاست ایل ملکشاهی فرزند توشمال شه میر (جد بزرگ طوایف گرزدین وند ملکشاهی) قدیمی‌ترین سند شناخته شده در استان ایلام. تاریخ سند دوره پادشاهی نادر شاه افشار حدود سالهای ۱۱۴۸–۱۱۶۰ هجری قمری برابر با ۱۱۱۴–۱۱۲۵ هجری شمسی. در این سند از شه میر با لقب عالیجاه نام برده شده است که لقب عالیجاه در دوره صفویه بالاترین منصب محسوب می‌شده است و فقط برای امرای مرزی (والیان، خوانین، سلاطین و بیگلربیگی‌ها) مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این سند نشان می‌دهد که شه میر از امرا و سلاطین دوره صفویه بوده است.
یادداشت

↑  عالیجاه بالاترین مقام رسمی کشوری از دوره صفویه به بعد بوده است.
↑  محمودپاشا از سوی دولت عثمانی به جای عبدالرحمن پاشا برادر ابراهیم پاشا بانی قلعه سلیمانیه و حاکم دست نشانده ایران منصوب شده بود.
حکم عالی شاهانه از سوی شاهزاده محمدعلی میرزا دولتشاه و فتحعلی شاه قاجار مبنی بر ریاست ایل ملکشاهی پهلوان موسی خمیس گرزدین وند در متن سند آمده است حکم عالی آنکه نظر به حسن صداقت و حسن سلوک و خدمات ارزنده‌ای که از عالیجاه توشمال موسی به ظهور رسیده او را عالیجاه توشمال طوایف چمزی ایل ملکشاهی و سایر طوایف خورده کوب (هورده کو یا طوایف با جمعیت کمتر) نموده از این به بعد مقرر آنکه تمامی توشمالان و کدخدایان و ریش سفیدان و رعایای طوایف چمزی ایل ملکشاهی و همچنین سایر طوایف خورده کوب (هورده کو یا طوایف با جمعیت کمتر) عالیجاه توشمال موسی را بر تمامی توشمالان دیگر برتر دانسته از سخن و صلاح عالی او خصوصاً احکام و تکالیف مالیاتی تجاوز و تخلف ننمایند و احکام و تکالیف وی را بر خود لازم دانسته و ملزم به اجرای آن هستند و تجاوز و تخلف از احکام عالیجاه توشمال موسی همانند تجاوز از احکام شاهزاده و شاه قاجار است. تاریخ سند ۱۲۲۲ هجری قمری برابر با سال ۱۱۸۵ خورشیدی
فتح نامه فتحعلی شاه قاجار از سوی شاهزاده محمد علی میرزا دولتشاه به پهلوان موسی خمیس جد بزرگ حاج فرامرز اسدی به پاس پیروزی بر سپاه امپراتوری عثمانی و تصرف شهرهای سلیمانیه، زور، موصل، کرکوک و سامرا و محاصره بغداد به تاریخ ذوالحجه ۱۲۳۶ هجری قمری مطابق با ۱۱۹۹ خورشیدی
بنجامین فرانکلین
تبار

جوزایا فرانکلین پدر بنجامین فرانکلین، در ۱۲ دسامبر ۱۶۵۷ در نورث همپتون شایر انگلستان به دنیا آمد. او پسر توماس فرانکلین (آهنگر و زارع) و جین وایت بود. جوزایا فرانکلین از پیه نهنگ صابون و شمع تولید می‌کرد.
مادر بنجامین، آبیا فولگر، متولد نونتوکیت، ماساچوست در تاریخ ۱۵ اوت ۱۶۷۷ بود.
جوزایا فرانکلین هفده فرزند از دو همسر داشت. او با همسر اولش، آن چایلد (به انگلیسی Anne Child)، به تاریخ ۱۶۷۷ در اشتون ازدواج کرد و به تاریخ ۱۶۸۳ با او به بوستون مهاجرت کرد. آن‌ها قبل از مهاجرت ۳ فرزند و بعد از آن ۴ فرزند با یکدیگر داشتند. پس از مرگ آن چایلد، جوزایا در تاریخ ۶ ژوئیه ۱۶۸۹ توسط ساموئل ویلارد در اولد سات میتینگ هاوس با آبیا فولگر ازدواج کرد. بنجامین، فرزند هشتم آن‌ها، فرزند پانزدهم جوزایا فرانکلین و دهمین و آخرین فرزند پسر بود.
زادگاه بنیامین فرانکلین در میلک استریت بوستون، ماساچوست
ساختمان جدید احداث شده در محل تولد بنیامین فرانکلین با تندیسی از فرانکلین در نمای طبقه دوم
جوزایا فرانکلین در سال ۱۶۷۰ دین پیوریتانیزم را برگزید. پیوریتانیزم جنبشی اعتراضی در انگلستان بود که به پاک کردن افکار آنگلوساکسون از دین کاتولیک رومی پرداخت. پیوریتن‌ها این افکار را خرافات می‌پنداشتند. سه چیز برای پیوریتن‌ها بسیار اهمیت داشت: هر گردهمایی توسط خود افراد مدیریت شود، وزرا جشن‌هایی را برگزار کنند به جای اینکه اعمال دینی را مثل گروه مردم برگزار کنند، و اینکه هر عضو این گروه خودش به تنهایی بتواند انجیل را مطالعه کند و با توجه به نظر شخصی از راه خودش، رابطهٔ خود را با خدا برقرار کند. پیوریتانیزم به افراد طبقهٔ متوسط مانند پدر بنجامین فرانکلین تعلق داشت که از استقلال اراده، بحث، مطالعه و داشتن شخصیت لذت می‌بردند.
ریشه‌های دموکراسی آمریکایی را می‌توان در ارزش‌های ارادهٔ شخصی پیوریتانیزم دید. این ارزش‌ها، که به بنجامین فرانکلین و دیگر پدران آمریکا (مانند جان آدامز) انتقال پیدا کرده بود، شامل اهمیت هویت شخصی و خشم در برابر حکومت‌های ستمگر می‌شد. یکی از ارزش‌های مورد قبول جوزایا، اینکه فرد با کار زیاد شخصیت پیدا می‌کند، همین فرد صنعتگر را در برابر خدا قرار می‌داد. کار زیاد و برابری، ارزش‌های پیوریتانیزم بود، که بنجامین در طول زندگی خود موعظه می‌کرد و در آثار او مثل «آلماناک ریچارد فقیر» و «زندگی‌نامه» اش متجلی است.
مادر بنجامین فرانکلین قبل از به دنیا آمدن فرانکلین مرد، آبیا فولگر، در خانواده‌ای پیوریتن به‌دنیا آمده بود و جزو اولین گروه پناهندگان بود که به ماساچوست برای آزادی مذهبی آمده بودند، وقتی چارلز اول پادشاه انگلستان شروع به محاکمهٔ پیوریتن‌ها کرد، آن‌ها در سال ۱۶۳۵ از طریق دریا راهی بوستون شدند. پدر او «نوعی شورشی تغییر یافته بر اساس شرایط آمریکا» بود به عنوان منشی دادگاه، به خاطر نافرمانی در نوشتن جرم‌های مغازه‌داران و خانواده‌های طبقهٔ متوسط زندانی شده بود. بنجامین فرانکلین پا جای پای پدربزرگش نهاد، هنگامی که به مبارزه با خانوادهٔ پن، صاحبان ثروتمند کولونی پنسیلوانیا برخاست.
روز جهانی کودکان مخترع

روز هفدهم ژانویه به مناسبت تولد بنجامین فرانکلین، روز اختراعات کودک نام گرفته‌است. فرانکلین وقتی ۱۲ ساله بود پدال‌های دستی را اختراع کرد که سرعت او را در شنا بالا می‌برد؛ اختراعی که امروزه به شکل باله‌های غواصی به کار می‌رود.
دوران جوانی

بنجامین، به‌عنوان دهمین پسر و پانزدهمین فرزند فرانکلین، که تولیدکنندهٔ صابون و شمع بود، در شهربوستون ایالت ماساچوست زاده شد. وی از اوان کودکی با اشتیاق و علاقه، به مطالعهٔ کتابهای علمی، مذهبی و ادبیات پرداخت و گنجینه‌ای از دانش و معلومات کسب کرد. بنجامین مدتی در چاپ‌خانهٔ برادر ناتنی خود، جیمز فرانکلین، به کارآموزی پرداخت و برای اولین بار در سال ۱۷۲۲ با نام مستعار خانم سایلنس دوگود (به انگلیسی: Mrs. Silence Dogood) در روزنامهٔ برادرش چهارده مقالهٔ طنزآمیز و کوتاه منتشر کرد. آن روزنامه در همان سال به‌خاطر مقالهٔ جنجال‌برانگیزی که به چاپ رساند توقیف، و جیمز فرانکلین که سردبیر آن بود، به یک ماه زندان محکوم شد. ازآن‌پس، بنجامین مدیریت روزنامه را برعهده گرفت و به نشر آن همت گماشت. او پس از ترک بوستن به فیلادلفیا رفت. فرانکلین در فیلادلفیا به صنعت چاپ روی آورد و کتاب‌های بی‌شماری را منتشر ساخت. فعالیت‌های خستگی‌ناپذیر او درزمینهٔ چاپ کتاب، وی را به‌عنوان ناشر صاحب‌نامی به اشتهار رسانید. فرانکلین در دوران زندگی به فعالیت‌های اجتماعی (مانند تأسیس باشگاه مخفی جنتو)و خدمات عمومی و امدادرسانی همت گماشت و به عضویت در این مؤسسات پذیرفته شد. او توجه خود را به خدمات شهری و رفاه عمومی، مانند نظافت خیابان‌ها، روشنایی شهر، نظام تشکیلاتیِ مدارس، تأسیس آتش‌نشانی غیرانتفاعی، بیمارستان و اولین کتاب‌خانهٔ امانتی که در دنیا بی‌همتا بود، معطوف داشت.
عضویت در فراماسونری

در سال‌ها ۱۷۳۰ یا ۱۷۳۱، فرانکلین به عضویت در یک لژ ماسونی محلی دعوت شد. او در سال ۱۷۳۴ استاد اعظم (فراماسونری) شد که نشاندهنده رشد اهمیت او در پنسیلوانیا بود.
در همان سال، او اولین کتاب ماسونی در آمریکا، اصول فراماسونها، اثر جیمز اندرسون را ویرایش و چاپ کرد. او از سال ۱۷۳۵ تا ۱۷۳۸، منشی لژ سنت جان در فیلادلفیا بود. فرانکلین تا پایان عمرش یک فراماسون باقی ماند.
اصول سیزده‌گانهٔ معرفتیِ بنجامین فرانکلین

بنجامین فرانکلین، نفْس خویش را به مدد امساک و پرهیزگاری، که از دوران شباب بدان خو گرفته‌بود، مهار کرد و به خلوص آن همت ورزید. او فهرستی شامل سیزده روش سودمند درزمینهٔ آموزش اخلاق، که خود وی در تمام طول زندگی بدان پایبند بود، به‌صورت زیر تنظیم کرد:
خویشتن‌داری: شکم را تا مرز بلاهتِ شعور پُر مکن و تا مرز بی‌خودی منوش.
سکوت: سخنی بران که خود یا دیگران از آن سود گیرید؛ از سخنان بی‌ثمر پرهیز کن.
نظم و انضباط: هرچیز را در جای خود قرار ده و هر کاری را به وقت خود موقوف کن.
عزم و اراده: آنچه را باید به انجام رسد، بدان همت گمار، و آنچه را بدان اراده نموده‌ای، بدون وقفه و خلل به انجام رسان.
قناعت: از خرج کردن برای خوش‌آمدِ دیگران یا خشنودی خویش بپرهیز و چیزی را ضایع مکن.
سعی و کوشش: زمان را ازدست مده، هر لحظه به کاری سودمند بپرداز، کارهای باطل را از خود دور کن.
راستی و درستی: از فریب بپرهیز، اندیشه را به عصمت و حقیقت آراسته دار و به سخن خویش پایبند باش.
عدالت: راضی به زیان دیگران مباش، مباد که بر کسان ستمی روا داری و آنان را از خیری که بدان موظفی، بی‌نصیب گردانی.
اعتدال: از تندروی پرهیز کن؛ اهانت ناروا به دیگران، که به گمان خویش، خود نیز درخور آن نیستی، روا مدار.
نظافت: ناپاکی را از تن و جامه و خانهٔ خویش بزدا.
آسایش خیال: آرام باش و از خرده‌گیری بپرهیز و از وقایع عادی و حوادث اجتناب‌ناپذیر روی درهم مکش.
عفّت: در ارضای میل جنسی اعتدال را رعایت کن؛ تنها به‌خاطر حفظ تندرستی و بقای نسل و نه تا مرز جنون و سستی، نزدیکی کن. در این راه از جرح عواطف و سلامت خود و دیگری خودداری کن و دغدغهٔ خوشنامی خویشتن را به دل داشته‌باش.
تواضع و فروتنی: از پیشکسوتان بزرگ، مانند عیسی مسیح و سقراط تقلید کن.
فعالیت‌های سیاسی و علمی

از اولین اقدامات بنجامین فرانکلین، تأسیس کلوب جنتو در سن بیست و یک سالگی بود. بنجامین فرانکلین در سال ۱۷۴۸ مؤسسهٔ انتشاراتیِ خود را ترک کرد و در سال ۱۷۵۰ به عضویت پارلمان پنسیلوانیا برگزیده شد. آثار منتشرشدهٔ فرانکلین در این دوران تأثیر بسزایی در تشکیلات آموزشیِ پنسیلوانیا داشت و با انتشار کتاب پیشنهادی چند درباب آموزش و پرورش جوانان پنسیلوانیا، در احداث آکادمی فیلادلفیا، که بعدها به نام دانشگاه پنسیلوانیا خوانده شد، مفید افتاد. برنامهٔ پیشنهادیِ فرانکلین علوم قدیمی و مسلط آن دوران را محدود و دانش جدید را شامل زبان انگلیسی، زبان‌های زندهٔ خارجی، ریاضیات و علوم طبیعی جایگزین کرد.فرانکلین به رازهای الکتریسیته پی برد. اصطلاحات جریان‌ الکتریکی و رسانای الکتریکی و قطب‌های مثبت و منفی از جمله ابداعات اوست . او مجموعه‌ای از ظروف شیشه‌ای دارای بار الکتریکی را به هم متصل کرد و نام آن را باتری گذاشت . او مانند سایر دانشمندان عصر روشنگری معتقد بود که باید حقایق را از طریق مطالعه نحوه کارکرد اشیا در جهان طبیعت دریافت . او دریافت آذرخش نیز نوعی تخلیه بار الکتریکی است و در سال ۱۷۵۲ موفق به اختراع برق‌گیر شد .در پی این کشف، ایمانوئل کانت گفت: فرانکلین آتش بهشت را دزدید و اورا پرومته عصر جدید نامید. فرانکلین در سال‌های ۱۷۵۱ تا ۱۷۶۴، به‌تناوب، معاونت وزارت پُست را به‌عهده داشت. او درمجموع پانزده سال به‌عنوان نمایندهٔ پنسیلوانیا، جورجیا، نیوجرسی، و ماساچوست در انگلستان اقامت گزید. بنجامین فرانکلین در یکی از سفرهای خود از انگلستان به آمریکا، در توقف کوتاهی که نصیبش شد، «انجمن فلسفی آمریکا» را تأسیس کرد. او در سال ۱۷۷۵ انگلستان را به مقصد آمریکا ترک گفت و در همان سال به عضویت کنگرهٔ آمریکا درآمد و پس از مدتی به کمیتهٔ تنظیم «بیانیهٔ استقلال ایالات متحدهٔ آمریکا» دعوت شد.
به‌خاطر افکار درخشان و حس آزادی‌خواهی او و همچنین در پیوند با اختراع برق‌گیر، دربارهٔ او چنین گفته‌اند:
فرانکلین به‌اتفاق ۵۴ نفر از مقامات برجستهٔ سیزده ایالت دیگر، بیانیهٔ استقلال را در ۴ ژوئیهٔ ۱۷۷۶ امضا کرد و یک سال بعد، از طرف کنگره به‌عنوان سفیر سیزده ایالات مستقل آمریکا به فرانسه رفت و در آنجا به‌عنوان سیاست‌مداری بزرگ اشتهار یافت.
آثار بنجامین فرانکلین

فرانکلین در تمام دوران زندگی به انتشار رسالات، مقالات و پند و اندرز در هر زمینه و هر مقوله‌ای پرداخت. زندگی‌نامهٔ خود را، که در سال ۱۷۷۱ آغاز کرده بود، همچنان ناتمام گذاشت. فرانکلین در آن زمان سفیر مستعمرات آمریکا در انگلستان بود و یک هفته فراغت کاری داشت، در ۶۷ یا ۶۸ سالگی شروع به نوشتن بخش اول آن کرد، بعد از مدتی آن را رها کرد و حدود ۱۳ سال با مسائلی همچون استقلال آمریکا، جنگ‌های داخلی و… درگیر بود. همچنین این دوران با انقلاب فرانسه نیز مقارن شد. نهایتاً به توصیه دو نفر از دوستانش، بعد از ۱۳ سال، یعنی در دو سه سال آخر عمرش به نوشتن این کتاب ادامه داد و بخش دو، سه و چهار آن را نوشت. این کتاب تا ۵۸ سالگی فرانکلین را در بر می‌گیرد، در صورتی که فرانکلین ۸۴ سال عمر کرده و سالهای پایانی زندگی او در این کتاب درج نشده‌است. اما همین مقدار هم امروزه بسیار اثر معروفی است.این کتاب با عنوان زندگی من توسط بهنام چهرزاد ترجمه و در نشر چهرزاد به طبع رسیده‌است
فرانکلین با بیشتر بزرگان عهد خویش مکاتبه داشت و نامه‌های بی‌شماری از وی به یادگار مانده‌است. از او همچنین چند شعر به یادگار مانده‌است. مهم‌ترین شعر او را می‌توان «مرگ یک ماهیگیر است» دانست که توسط کامبیز منوچهریان به پارسی ترجمه شده‌است.