حماسه گیلگمش
یادداشت

↑  شرح بیشتر، سیستم آموزشی.
↑  کار او نقش بزرگی در آشورشناسی داشته‌است.
↑  کتاب دوم جرج، نامهٔ گیلگمش ص۱۱۷ تا انتهای ص۱۱۹ (آخرین پاراگراف)
↑  در آن زمان، این شهرِ روزگاری بزرگ، با کاهش قدرت و جمعیت مواجه شده‌است اما در سرزمینی که دیگر ساکنانش مدتهای دراز است که به اکدی سخن نمی‌گویند و زبانشان آرامی و یونانی است، معبد باستانی آن آخرین سنگر به جا مانده از مدرسه خط میخی است.
↑  anih (بابِلی)
↑  shupshuh (بابِلی)
↑  shakin (بابِلی)
↑  به گفته اندرو جرج، این بخش بسیار غریب است. به نثر است. شاعران بابلی در شعر خود نثر قرار نمی‌دادند و اگر این شاعر این کار را انجام داده‌است به دلیل مهمی بوده‌است. این بخش، پانویس نیست، اهمیت زیادی دارد که در خاتمه حماسه به آن برخواهیم گشت. در بخش پس از آن نیز که دوباره شعر از سر گرفته می‌شود، برخلاف معمول شعر بابلی که در بیت‌های دوتایی بیان می‌شود، از پنج سطر (و نه چهار سطر معمول) تشکیل شده‌است. سطر پنجم به همان اندازه بخش نثر در ساختار شعر بابلی غریب است. شاعر می‌خواهد به این بخش‌ها توجه ویژه‌ای شود.
↑  در نسخهٔ «بابلی استاندارد»، زمانی که نینسون در حال نیایش به شمش است، سه بار از آیا می‌خواهد از جانب پسرش گیلگمش شفاعت کند تا سلامت او هم در روز و هم در شب تضمین شود. نینسون می‌گوید که بهترین زمان برای درخواست آیا از شوهرش درست پس از غروب آفتاب است، زمانی که او از سفر روزانه‌اش به خانه برمی‌گردد.
↑  اسمیت در اولین سفر تحقیقاتی تنها تعداد بسیار کمی لوح همراه با خود آورد (مجموعه DT)، اما در میانشان واقعاً بخشی از «طوفان» بود (اتفاقی نادر)... در واقع، امروز می‌دانیم این بخش خاص از داستان «طوفان»، جزئی از نسخه‌ای پسین از شعر «آترام-هاسیس» و اصلاً بخشی از «گیلگمش» نبوده‌است. اسمیت در آن زمان هیچ راهی برای دانستن این موضوع نداشت. تشخیص او، بهترینی بود که در آن زمان می‌توان انتظار داشت و برای سالها بدون چالش باقی ماند.
↑  هم در حماسه گیلگمش (لوح XI، سطر ۱۰۲) و هم در نسخه آشوری نو آترا-هاسیس اراگال مسوول «از بیخ کندن تیرک‌های مهار» قبل از طوفان است. فرانس ویگرمن به طور آزمایش پیشنهاد می‌کند که این موضوع می‌تواند بازی با کلمات باشد که شامل نام اراکال و واژه تارکولو می‌شود. می‌توان آن را به معنای تحت‌اللفظیِ «تیرک مهار» ترجمه کرد اما از نظر استعاری می‌تواند به ارتباط بین عناصر مختلف جهان اشاره کند.
↑  پایان شعر؛ لوح XI، سطرهای ۳۲۳ تا ۳۲۸
↑  ترجمه این متن در بخش شعرهای سومری و در پایان ترجمه «ببیلگمس و جهان زیرین» آمده‌است (ص ۱۹۱).
↑  در متن، نام شهر به صورت اوروک-آغل آمده است.
↑  کتاب اول فاستر، ویلیام موران، پاراگراف اول «لوح XII، ضمیمه» ص۱۸۲
↑  کتاب دوم جرج، «داور و حاکم ارواح در جهان زیرین» در «گیلگمش خدا»، ص۱۲۷ تا ۱۳۰ / «قایقران مردگان» ص۱۳۰ تا ۱۳۲ / «گیلگمش در آیین‌های جن‌گیری» ص۱۳۲ تا انتهای ۱۳۵
↑  لوح XII:چه، کجا و چرا؟ / تنها حماسه لوگالباندا و تعالیم شوروپاک وضعیت کمابیش مشابهی دارند.؛ لوح XII: پرداختن ریز به متن و آغاز بخش اکدی آن
↑  لوح مگیدو ص۱۰۲ تا ص۱۰۵ (همان ترجمه جرج است)
↑  لوح مگیدو
↑  «اندرو جرج» در کتاب‌های حماسه گیلگمش و حماسه بابلی گیلگمش در سراسر بخش‌هایی که به شعرهای سومری مربوط می‌شوند، از واژه «بیلگمس» (برابر سومری واژهٔ اکدی گیلگمش) استفاده می‌کند.
↑  در هر دو کتاب اندرو جرج، نام این شعر سومری بیلگمس و نرگاو آسمان است؛ علاوه بر این، بنابر کلمات آغازین، نام دوم این شعر قهرمان در نبرد است.
↑  حماسه گیلگمش (اندرو جرج)، ص ۱۴۲: تا اکنون هیچ کار دانشگاهی منتشرشده‌ای نیست که شعرهای سومری دربارهٔ گیلگمش به زبان اصلی را باهم گردآوری کرده باشد و این اولین موردی است که ترجمه‌های انگلیسی هر پنج شعر یک‌جا چاپ شده‌اند.
↑  کتاب حماسه بابلی گیلگمش، جلد اول، صفحه ۱۱: (کلمات آغازین) šul.mè.kam
↑  این سطر استعاره است، به معنای «وقتی که خدایان (مانند) انسان‌ها بودند» (مجبور به کار کردن بودند). این به آن معنا نیست که خدایان واقعاً انسان بودند، بیشتر منظور این است که مانند انسان‌ها مجبور به کار بودند. از واژه مفرد «انسان» به جای «انسان‌ها» استفاده شده و انگار شاعر قصد داشته در سطر آغازینش با دو کلمه «خدا» و «انسان» بازیِ هنری کند.
↑  کتاب اول فاستر: مقدمه xi تا xxii (تشکر از جرج)؛ پایان حماسه با لوح XI؛ در بخش سومری:داستان گودام ص ۱۲۷ تا ۱۲۹ + تولد گیلگمش؛ متن هیتی ص ۱۵۷ تا ص ۱۶۵؛ نامه گیلگمش ص ۱۶۷ تا ۱۶۸؛ ویلیام موران (حماسه گیلگمش: شاهکاری از بین‌النهرین باستان) ص۱۷۱ تا ۱۸۳؛ تورکیلد یاکوبسن (و مرگ پایان سفر: حماسه گیلگمش) ص۱۸۳ تا ۲۰۷؛ ریوکا هریس (تصویر زنان در حماسه گیلگمش) ص۲۰۷ تا ۲۱۸؛ اسامی خاص ص
↑  کتاب اول فاستر، ویلیام موران، پاراگراف دوم و سوم «لوح XII، ضمیمه»