stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ماکی چی.۲۰۰

| C> 200 Saetta | C> 200 Saetta |
| --- | --- |
کاربری: جنگنده
تولیدکننده: Aeronautica Macchi
طراح: Mario Castoldi
نخستین پرواز: ۲۴ دسامبر ۱۹۳۷
معرفی‌شده در: ۱۹۳۹
بازنشستگی: ۱۹۴۷
کاربر اصلی: Regia Aeronautica
تعداد ساخته‌شده: 1,151 + 2 Prototypes[۴۹][۵۰]
C.200 Saetta (به انگلیسی: Macchi_C.200) یک هواگرد از نوع جنگنده ساخت شرکت Aeronautica Macchi است. هواگرد C.200 Saetta نخستین پروازش را در ۲۴ دسامبر ۱۹۳۷ میلادی انجام داد. این هواگرد در سال ۱۹۳۹ میلادی رسماً معرفی گردید. در مجموع، تعداد ۱۱۵۳ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
طراح این هواگرد، Mario Castoldi بود.
موسرخه

| موسرخه | موسرخه |
| --- | --- |
کارگردان: عبدالله غیابی
نویسنده: علیرضا داوودنژاد
بازیگران: ایرج قادری ایرن زازیانس مرتضی عقیلی عبدالله بوتیمار
موسیقی: مرتضی حنانه
فیلم‌بردار: داریوش عزیزی
تدوین‌گر: داریوش عزیزی
توزیع‌کننده: شرکت سینما تئاتر رکس
تاریخ‌های انتشار: ۲۷ آذر ۱۳۵۳
مدت زمان: ۹۱ دقیقه
کشور:  ایران
زبان: فارسی 
موسُرخه یک فیلم سینمایی به کارگردانی عبدالله غیابی و نویسندگی علیرضا داوودنژاد در سال ۱۳۵۳ است.
خلاصه داستان

نیر (ایرن زازیانس) پس از قتل زنی زمین‌های شعبان (عبدالله بوتیمار) را تصاحب کرده و شعبان را به عنوان قاتل روانهٔ زندان کرده‌است. او در زمین‌های شعبان خانهٔ عمومی ساخته و جوانی موسوم به موسرخه (ایرج قادری) از او حمایت می‌کند. شعبان پس از این که با نیر درگیر می‌شود توسط عوامل او به قتل می‌رسد. حبیب (مرتضی احمدی)، که قهوه چی است، دختری به نام آهو (فرزانه داوری) را می‌رباید تا به نیر بسپارد. سهراب (شاهین)، برادر آهو، و پدرش (یوسف رجبی) در جستجوی آهو وارد بندرعباس می‌شوند. موسرخه به آهو دل می‌بازد و بر سر او با نیر درگیر می‌شود. نیر به عواملش می‌سپارد تا موسرخه را به قتل برسانند. از یک طرف سهراب و پدرش و از طرف دیگر حسن تبعیدی (علی آزاد) نیز با موسرخه درگیر می‌شوند، و خود موسرخه نیز بر اثر سوء تفاهمی با دوستش علی (مرتضی عقیلی) درمی‌افتد. موسرخه، نیر را به قتل می‌رساند و علی به دست حسن تبعیدی از پا درمی آید. موسرخه و آهو به کمک ناخدای لنجی به آن سوی آب می‌گریزند، و وقتی سهراب و پدرش اطمینان می‌یابند که نیت موسرخه خیر است، و برای سعادت آهو تلاش می‌کند از تعقیب او خودداری می‌کنند.
موزه پست و ارتباطات زاهدان

| موزه پست و ارتباطات زاهدان | موزه پست و ارتباطات زاهدان |
| --- | --- |
نام: موزه پست و ارتباطات زاهدان
کشور: ایران
استان: استان سیستان و بلوچستان
شهرستان: زاهدان
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
نام محلی: ساختمان قدیمی پست
نام‌های دیگر: آنتن رادیو
نوع بنا: خشت خام و آجر
کاربری: موزه کاربری‌کنونی
دیرینگی: پهلوی
دورهٔ ساخت اثر: رضا شاه پهلوی
بانی اثر: پست شاهنشاهی ایران
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۲۱۵۷
تاریخ ثبت ملی: ۱۳۷۷
| موزه پست و ارتباطات زاهدان | موزه پست و ارتباطات زاهدان |
| --- | --- |
fa (in English: Expected satiety): fa
کشور: ایران
موزه پست و ارتباطات زاهدان در ساختمان قدیمی پست زاهدان در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. این ساختمان در سال ۱۳۱۱، هجری شمسی در زمان حکومت پادشاهی رضاشاه پهلوی به نام «اداره ایالتی پست و تلگراف بلوچستان و سیستان» در زاهدان با استفاده از مصالحی همچون خشت خام و آجر و با به شکل بومی کویری ساخته شده. در سال ۱۳۷۷، با شماره ۲۱۵۷ به ثبت آثار ملی ایران رسیده‌است.
تاریخچه

ساختمان قدیمی اداره پست و تلگراف در شهر زاهدان استان سیستان و بلوچستان که در سال ۱۳۱۱ هجری شمسی در زمان حکومت پادشاهی رضاشاه پهلوی به نام«اداره ایالتی پست و تلگراف بلوچستان و سیستان» در زاهدان احداث شده‌است.
در کتاب سرگذشت بلوچستان و مرزهای آن اثر سپهبد امان الله جهانبانی تالیف سال ۱۳۳۸شمسی در لیست سازمان های اداری و لشگری «استان بلوچستان و سیستان» از «اداره پست و تلگراف بلوچستان و سیستان» نام برده.
ویژگی بنا

در پلان اولیه آن، کلیه فضاهای معماری آن به حیاط مرکزی منتهی می‌شد که اکنون این حیاط در بخش غربی بنای فعلی موزه پست واقع شده‌است.
محتویات موزه

ترازو، تمبز زن، رادیو لامپی و تلفن سلطنتی رومیزی، در بخش پست تاریخی (انواع مهره‌های کشف شده دکمه ای، استامپی، استوانه ای در شهر سوخته، مرد تلگراف چی و ماکت کبوتر خانه پست میرجاوه)، بخش تمبرهای ایران و بین‌الملل و بخش ارتباطات (تلفن و تلگراف)
فرستنده رادیویی

این بنا علاوه بر فعالیت اصلی خود بعنوان اداره پست و تلگراف در سال ۱۳۳۸ با نصب اولین فرستنده رادیویی یک کیلو واتی، با تهیه و ارسال برنامه‌هایی به زبان‌های سیستانی و بلوچی به عنوان مرکز و ایستگاه رادیویی جنوب شرق فعالیت می‌نمود و در سال ۱۳۴۲ با ارتقاء و نصب فرستنده صد کیلو واتی در آن، برنامه‌های رادیویی تهیه شده در این محل به زبان اردو و هندی برای کشورهای شبه قاره هند (افغانستان، پاکستان و هندوستان) نیز پخش می‌شده‌است.
به ثبت رسیدن در آثار ملی کشور

این مکان تاریخی در سال ۱۳۷۷ با شماره ۲۱۵۷ به ثبت آثار ملی کشور رسیده‌است.
آدرس

خیابان طالقانی، بین طالقانی ۹ و ۱۱
قلعه دختر (ساوه)

برای مکانهای دیگر با نامهای مشابه، قلعه دختر را ببینید.
| قلعه دختر | قلعه دختر |
| --- | --- |
نام: قلعه دختر یا قیز قلعه ساوه و
کشور: ایران
استان: مرکزی
شهرستان: ساوه
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
دورهٔ ساخت اثر: ساسانیان
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۸۶۰۰
تاریخ ثبت ملی: ۹ اردیبهشت ۱۳۷۹
داخل قلعه دختر ساوه
قیز قلعه ساوه قصر، عبادتگاه و دژ دفاعی به معنای قلعه دختر ساوه بر روی صخره بلندی مشرف به دشت ساوه بنا شده که از سه طرف شرق، غرب و جنوب به وسیلهٔ صخره‌های متعدد دیگری احاطه شده است.
پیشینه ساخت

از نظر قدمت و کاربرد بنا، بر اساس اسناد و مدارک تاریخی و تحقیقات به‌عمل آمده در خصوص قلعه‌های دختر ساخته شده در ایران می‌توان به سوابق معبد آناهیتا و مهرپرستی ایرانیان اشاره نمود.
بر اساس این تحقیقات، قلعه دختر ساوه نیایشگاهی برای عبادت و احترام به آب و ناهید در پیش از اسلام و قبل از خشکیدن دریاچه ساوه در دوره ساسانیان بوده، محراب ساخته شده بر روی دریاچه ساوه در قلعه این احتمال را بیشتر می‌کند.
معماری قلعه

از نمای شمالی قلعه سه قله صخره‌ای بلند مشاهده می‌شود که قصر و قلعه در نوک قله‌ای که در وسط قرار گرفته ساخته شده و این قلعه از جاده ساوه به همدان و از تمامی دشت و شهر ساوه قابل رویت است.
در دو طرف صخره قیز قلعه دو رودخانه کوچک جاری است، رودخانه ضلع شرقی دایمی، اما رودخانه‌ای که در ضلع غربی قرار دارد به صورت فصلی است.
نزدیکترین آبادی به قلعه، روستای قیز قلعه است که از منابع آبی این دو رودخانه تغذیه می‌شود، بعد از قیزقلعه، روستای سرخه‌ده است که در کنار رودخانه قره‌چای قرار دارد و قلعه از روی پل سرخده به راحتی قابل دید است.
قلعه از دو بخش اصلی دژ دفاعی و قصر تشکیل شده که در مجموع حدود ۳۰۰۰ متر مربع مساحت دارد.
دروازه ورودی در ضلع‌شرقی صخره قرار دارد که بعد از عبوراز رودخانه کوچک، بقایای دیواره دروازه که از سنگ و ساروج ساخته شده است دیده می‌شود.
با عبور از این دروازه باید حدود ۱۰۰ متر دامنه شیب دار ضلع جنوب شرقی صخره را برای رسیدن به نوک قلعه که ساختمان اصلی قصر (نیایشگاه) قرار دارد را طی نمود، شیب دامنه جنوب شرقی حدود ۶۰درصد است.
تمامی دیواره صخره به صورت پرتگاه می‌باشد و هر نقطعه‌ای که احساس می‌شده می‌توان از آن عبور نمود با سنگ و ساروج تا بالای صخره بسته شده است، به‌طوری‌که هیچ راه نفوذی از سه ضلع شمالی، شرقی و غربی به درون قلعه وجود ندارد.
ورود به قلعه از طریق چند راه پله سرپوشیده صورت می‌گرفته که با مهارت ویژه‌ای استتار شده‌اند و استتار راه پله‌ها با ساختن دیورای از لاشه سنگ و ساروج درست در امتداد دیواره‌های صخره صورت گرفته است.
پنج راه‌پله پشتی بنا و دو راه‌پله در غرب بنا که در کنار پرتگاه در ارتفاع چند متری از سطح رودخانه ساخته شده به اتاق‌های تعبیه شده در دل صخره منتهی می‌شوند.
از پله‌های پشت بنا برای ورود و خروج محافظان و نگهبانان استفاده می‌شده و از پله‌های غربی برای وررد و خروج مقامات به‌داخل قلعه و حمل آذوقه استفاده می‌شده است.
در مقابل راه پله‌های غربی و بر روی صخره مقابل راه باریکی وجود دارد که محل رفت‌وآمد ساکنان قلعه بوده و اتاق‌های قلعه تو در تو و به یکدیگر ارتباط داشته‌اند.
با توجه به ارتفاع دیواره و طاقهای فرو ریخته احتمال می‌رود که بنای قصر دارای طبقه دوم و سوم هم بوده و در سمت دروازه ورودی، بنای دیگری وجود دارد که احتمالاً برای عبادتگاه مورد استفاده بوده و این مکان دارای محرابی به سوی دشت ساوه (دریاچه ساوه) و در جهت خلاف قبله می‌باشد.
در اطراف کاخ اصلی حفره‌های متعددی برای ذخیره آب ساخته شده و لوله‌های سفالی شکسته‌ای در این مجموعه یافت شده که نشانگر استفاده از شبکه آبرسانی و فاضلاب می‌باشد.
بنای قیز قلعه کاملاً بر دشت ساوه مسلط بوده و دارای چهار برج دیده‌بانی در ضلع شمالی، غربی و شرقی است که از میانه صخره تا بالای آن با سنگ و ساروج کار شده است.
ثبت ملی

بنای تاریخی قلعه دختر در تاریخ ۱۳۸۲/۲/۹به شماره ۸۶۰۰در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
راه‌های دسترسی

جاده ساوه به همدان، روستای سرخه‌ده، عبور از میان روستا و عبور از پل ساخته شده بر روی رودخانه قره چای، حرکت به سوی روستای قیز قلعه، عبور از میان روستا و طی مسیر حدوداً یک هزار و پانصد متری که تماماً با وسیله نقلیه سواری قابل انجام است. فاصله قیز قلعه تا ساوه در حدود ۲۳ کیلومتر می‌باشد.
نگارخانه

بقابای قلعه دختر ساوه
کووید ۱۹

این مقاله دربارهٔ بیماری است. برای ویروس، کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲ را ببینید. برای همه‌گیری، دنیاگیری کووید ۱۹ را ببینید. برای دیگر بیماری کروناویروس شایع در سال ۲۰۱۹، نشانگان تنفسی خاورمیانه را ببینید.
Medical condition
| بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ | بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ |
| --- | --- |
نام‌های دیگر:  بیماری تنفسی حاد ان‌کاو-۲۰۱۹  سینه‌پهلوی ناشی از ویروس کرونای جدید 
نشانه‌های بیماری: نشانه‌های بیماری
تخصص: عفونت حاد تنفسی
نشانه‌ها: احساس خستگی شدید، کوفتگی، تب، خارش، دندان درد، دانه زدن دست و پا، آبریزش بینی، گلودرد، سردرد، سرفه، تنگی نفس
عوارض: سینه‌پهلو، سپسیس ویروسی، سندرم دیسترس حاد تنفسی، نارسایی کلیه
دورهٔ معمول آغاز: ۲–۱۴ روز (معمولاً ۵) از عفونت
علت: کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲ (SARS-CoV-2)
عوامل خطر: مسافرت، قرار گرفتن در معرض ویروس
روش تشخیص: واکنش زنجیره‌ای پلیمراز، تصویربرداری پزشکی
پیشگیری: شستن دست‌ها، ماسک‌های صورت، قرنطینه، فاصله‌گذاری اجتماعی
درمان: علامتی و حمایتی
طبقه‌بندی و منابع بیرونی: طبقه‌بندی و منابع بیرونی
[ویرایش در ویکی‌داده]: [ویرایش در ویکی‌داده]
بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ (کووید ۱۹) که به‌شکل عمومی به آن کرونا، ویروس چینی نیز می‌گویند، بیماری‌ای عفونی است، که بر اثر کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲ ایجاد می‌شود. این بیماری دلیل دنیاگیری ۲۰–۲۰۱۹ کروناویروس است. علایم معمول آن تب، سرفه، تنگی نفس، و نابویایی هستند. درد عضلانی، تولید خلط، گلودرد، ناچشایی و سرخی چشم از جمله نشانه‌های کمتر معمول آن هستند. با این که اکثریت موارد این بیماری باعث علایم خفیف می‌شود، بعضی از موارد به سینه‌پهلو و نارسایی چند اندامی پیشرفت می‌کند. نرخ مرگ و میر بین ۱٪ و ۵٪ تخمین زده می‌شود، ولی بر حسب سن و دیگر شرایط سلامتی تغییر می‌کند. این بیماری اساساً از طریق قطرات ریز تنفسی افراد مبتلا، وقتی سرفه یا عطسه می‌کنند، به سایر افراد سرایت می‌کند.زمان مابین در معرض بیماری قرار گرفتن و بروز نشانه‌ها، بین ۲ و ۱۴ روز است. از طریق شستن دست‌ها و دیگر تدابیر بهداشتی، می‌توان از پخش آن جلوگیری کرد.
خلاصه فیلم بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ (script)
علائم

| علائم | درصد مبتلایان |
| --- | --- |
تب: ۸۷٫۹
سرفه: ۶۷٫۷
خستگی: ۳۸٫۱
تولید خلط سینه: ۳۳٫۴
نابویایی: ۳۰ تا ۶۶
تنگی نفس: ۱۸٫۶
درد عضلانی یا درد مفاصل: ۱۴٫۸
گلودرد: ۱۳٫۹
سردرد: ۱۳٫۶
لرز: ۱۱٫۴
حالت تهوع یا استفراغ: ۵٫۰
گرفتگی بینی: ۴٫۸
اسهال: ۳٫۷ تا ۳۱
خلط خونی: ۰٫۹
ازدحام ملتحمه: ۰٫۸
بیماری‌زایی این ویروس، دستگاه تنفس را تحت تأثیر قرار می‌دهد، و علایمی مشابه سرماخوردگی ساده را ایجاد می‌کند.
علایم ویروس کرونا شامل: اختلالات تنفسی، آبریزش بینی، سرفه خشک، سرگیجه، گلودرد و بدن درد است که می‌تواند با سردرد و تب نیز همراه باشد و تا چند روز به طول می‌انجامد. در افرادی با نقص دستگاه ایمنی، افراد مسن و کودکان این علایم می‌تواند شدیدتر شده و منجر به سینه‌پهلو و برونشیت شود.[نیازمند منبع]
علائم کرونا ویروس سارس۲ که منجر به بیماری کووید ۱۹ می‌شود، معمولاً چند روز پس از آلوده شدن فرد به ویروس شروع می‌شود. اما در بعضی افراد ممکن است علائم کمی دیرتر ظاهر شوند. براساس آمارها و تحقیقات انجام شده علائم می‌توانند شامل:
تب (در۴۳/۸ درصد افراد هنگام پذیرش و ۸۸/۷ درصد افراد هنگام بستری)، سرفه خشک (در ۶۷/۸ درصد موارد)، اختلال تنفسی، احساس خستگی و درد عضلانی (در ۱۱ تا ۱۴٪ موارد) و اسهال (در ۳٫۸ درصد موارد) باشند. به‌طور متوسط دورهٔ نهفتگی علائم، چهار روز بوده‌است. در ۵۶/۴ درصد موارد، کدورت شیشه مات در سی‌تی اسکن قفسه سینه دیده شده‌است. ۱۷/۹ درصد از بیماران با بیماری غیر شدید و ۲/۹ درصد از بیماران با علائم شدید، هیچگونه مشکلی را در رادیولوژی یا سی‌تی اسکن خود نشان نداده‌اند. در هنگام پذیرش، لنفوپنی (کاهش تعداد لنفوسیت‌های در گردش خون) در ۸۳/۲ درصد افراد مشاهده شده‌است.در مقایسه با آنفلوانزا، درصد بیشتری از بیماران کووید۱۹ درگیری ریوی را در سی‌تی اسکن خود نشان داده‌اند.
برخی از افراد هیچ علامتی ندارند، یا فقط علائم خفیف دارند. اما در افراد دیگر، کووید ۱۹ می‌تواند منجر به مشکلات جدی مانند سینه‌پهلو، عدم دریافت اکسیژن کافی و حتی مرگ شود. این نشانه‌ها بیشتر در افرادی که مشکلات زمینه‌ای دیگری دارند، دیده می‌شود.
منشأ

گمان می‌رود که حیوانات فروخته شده برای غذا منشأ یا واسطه این ویروس باشند، زیرا بسیاری از نخستین کسانی که مبتلا شدند کارگرانی در بازار غذاهای دریایی هوانان بودند. در نتیجه، آنها در معرض تماس بیشتر با حیوانات قرار داشتند. بازاری که با فروش حیوانات زنده برای غذا نیز در شیوع سارس در سال ۲۰۰۳ مقصر شناخته شد. چنین بازارهایی برای عوامل بیماری‌زای جدید به عنوان انکوباتور در نظر گرفته می‌شوند. این شیوع باعث تحریم موقت تجارت و مصرف حیوانات وحشی در چین شده است. با این حال، برخی محققان گفته‌اند، که بازار غذاهای دریایی هوانان ممکن است منبع اصلی انتقال ویروس به انسان نباشد. با این‌که تحقیقات اخیر در چین نشان می‌دهد که خفاش می‌تواند منشأ احتمالی این ویروس باشد، مصرف سوپ خفاش چندان در این کشور متداول نیست، و تحقیقات دربارهٔ منشأ دقیق این ویروس ادامه دارد.
دکتر علی هرندی فوق دکتری واکسن‌شناسی، و استاد ایمونولوژی بالینی و رئیس گروه تحقیقات ایمنی و واکسن در دانشگاه گوتنبرگ سوئد، و عضو هیئت علمی در انستیتو تحقیقات بیمارستان کودکان BC و دانشگاه بریتیش کلمبیا در گفتگویی با پلاک ۵۲[پیوند مرده] می‌گوید، که شکل‌گیری و گسترش بیماری‌های واگیردار جدید نظیر سارس، مِرس، زیکا، ابولا و اخیراً Covid-19 تا حد زیادی نتیجه دست اندازی افسار گسیخته بشر به طبیعت و اختلال در اکوسیستم است، که یکی از نتایج مخرب آن، دور کردن حیوانات وحشی از زیستگاه‌های طبیعی خود بوده است. در نتیجه میکروب‌ها و ویروس‌هایی که در جریان میلیون‌ها سال تکامل به صورت همزیستی با این حیوانات وحشی زندگی می‌کرده‌اند، نیاز به میزبان جدیدی پیدا کرده که این خود باعث می‌شود در ماده ژنتیکی آن‌ها جهش‌های بی شماری رخ دهد، و این امکان را برایشان فراهم سازد تا سلول‌های انسانی را آلوده ساخته و موجب بیماری‌های جدید و ناشناخته در انسان شوند. شکل‌گیری و شیوع این بیماری‌های جدید -به ویژه بیماری‌های با منشأ ویروسی- در انسان در آینده نه احتمال، بلکه یک واقعیت است.
با انجام توالی‌یابی دی‌ان‌ای به تعداد کافی، و تهیهٔ یک درخت تبارزایی بررسی منشأ و تاریخچهٔ جهش و تغییر و تحولات ویروس‌ها امکان‌پذیر است. پس از انجام تحقیقات در مورد منشأ شیوع سارس در سال ۲۰۰۳، ویروسی بیماری‌زا در خفاش‌های نعل‌بینی، به‌عنوان منبع طبیعی و منشأ اولیهٔ ویروس سارس معرفی شد. با مقایسهٔ ژنوم ویروس کووید ۱۹ انسانی با ژنوم کروناویروس خفاش، شباهت ۸۰ درصدی بین ژنوم این دو ویروس مشاهده شد، در حالی‌که ویروس سارس، تا ۹۶ درصد با ویروس خفاش، شباهت داشت. این میزان از تفاوت، نشان می‌داد که احتمالاً یک جانور میزبان حدواسط بین خفاش و انسان برای ویروس کووید ۱۹ وجود دارد. در ۲۷ مارس ۲۰۲۰، دانشمندان اعلام کردند که کروناویروس گونه‌ای از پولک‌پوست‌ها (پانگولین‌ها) میزبان حدواسط و منشأ شیوع کووید ۱۹ بوده است.
ویروس‌های مشابه با عامل بیماری که باعث ایجاد بیماری دنیاگیر شده، در پولک‌پوست‌های قاچاق یافت شده است. به‌طوری‌که دانشمندان هشدار داده‌اند که پستانداران پولک‌دار برای جلوگیری از شیوع کروناویروس دیگری در آینده، لازم است که در بازار حیوانات ممنوع شوند.
مطالعه‌ای در دانشگاه سیدنی نشان داده که کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲، ویروسی که باعث کووید ۱۹ می‌شود، دارای شباهت ژنتیکی با سویه‌های مختلفی از کروناویروسی است، که در حال حاضر جمعیت پولک‌پوست سوندا (پانگولین مالایی) در جنوب چین را آلوده کرده است. این تحقیق که در مجله نیچر منتشر شده، هشدار می‌دهد که «دست زدن به این حیوانات، به احتیاط قابل توجهی نیازمند است».
انتشار

مقالهٔ اصلی: دنیاگیری کووید ۱۹
ویروس در ابتدا از تماس حیوان به انسان منتقل شده است. ویروس مرس از شتر به انسان و ویروس سارس از نوعی گربه به انسان انتقال یافته بودند.[نیازمند منبع] در مورد ویروس جدید هنوز منشأ احتمالی به صورت دقیق مشخص نیست.
انتقال انسان به انسان معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که شخصی با مایعات ترشحی شخص آلوده (مثلاً قطرات سرفه) در تماس باشد. بسته به بیماریزایی ویروس، سرفه، عطسه و دست دادن می‌تواند سبب انتقال شود. تماس با لوازم و اشیایی که شخص آلوده لمس کرده است نیز می‌تواند باعث انتقال بیماری شود.
انتشار > هوا

۲۳۹ دانشمند در نامه‌ای سرگشاده به سازمان جهانی بهداشت گفتند، که شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد، کروناویروس جدید به اندازه‌ای کوچک است، که می‌تواند از طریق هوا جابجا شده و مردم را آلوده کند.
هشدار ۲۳۹ نفر از دانشمندان از ۳۲ کشور جهان دربارهٔ انتقال نوع جدید ویروس کرونا از طریق ذرات ریز در هوا در حالی مطرح شد، که سازمان جهانی بهداشت تا آن زمان، راه انتقال اصلی این ویروس را قطرات تنفسی ریزی که از بینی و دهان فرد مبتلا خارج می‌شود اعلام کرده بود.
تشخیص

مقالهٔ اصلی: تشخیص کووید ۱۹
سازمان جهانی بهداشت پروتکل‌های متعددی برای آزمایش این بیماری منتشر کرده‌است. شیوه استاندارد تشخیصی، انجام آزمایش واکنش زنجیره‌ای پلیمراز رونوشت بردار معکوس بی‌درنگ (rRT-PCR) است. این آزمایش از طریق نمونه‌های تنفسی تهیه شده از روش‌های گوناگون از جمله سواب حلقی یا نمونهٔ خلط سینه انجام شود. نتایج عموماً ظرف چند ساعت تا دو روز قابل دسترسی است. آزمایش خون را هم می‌توان مورد استفاده قرار داد، ولی برای این کار دو نمونه خون که با فاصله دو هفته از هم گرفته شده باشند مورد نیاز است، و نتایج ارزش فوری چندانی ندارند.دانشمندان چینی توانستند یک سویهٔ کروناویروس را جداسازی کرده و توالی اسید نوکلئیک را منتشر کنند تا آزمایشگاه‌ها در سطح جهان بتوانند به‌طور مستقل آزمایش‌های واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) برای تشخیص عفونت ناشی از ویروس را توسعه دهند.
پیشگیری

مقالهٔ اصلی: پیشگیری و درمان کروناویروس
اثربخشی ورزش

نشان داده شده‌است هشت هفته تمرینات پیلاتس و پیلاتس در آب در افرادی که بیماری کرونا را همراه با درگیری شدید ریوی تجربه کردند به شکل معناداری عملکرد ریوی و کیفیت زندگی آنها را بهبود بخشیده‌است.
اثربخشی ورزش > واکسیناسیون

مقالهٔ اصلی: واکسن کووید-۱۹
در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۰، توالی ژنتیکی کامل کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲، عامل کووید-۱۹ توسط GISAID منتشر شد. تا ۱۹ مارس، چندین شرکت دارویی در سراسر جهان تصمیم خود جهت تولید واکسن علیه این بیماری را اعلام کردند.
روسیه نخستین کشوری است که رسماً اولین واکسن کووید-۱۹ را به نام خود ثبت کرده‌است. از نظر برخی محققان اما این امر بسیار شتاب‌زده بوده و نتایج کارآزمایی بالینی آن هنوز مشخص نبود. پوتین فرمان داد تا این واکسن مورد استفاده همگان قرار گیرد. رسانه‌های روسی نام واکسن روسی را «اسپوتنیک وی» عنوان کرده‌اند. پس از روسیه شرکت‌های دارویی فایزر و بیوان‌تک نیز خبر موفقیت‌آمیز بودن آزمایش اولیه واکسن کووید-۱۹ تولیدی خود را اعلام کردند. این واکسن که به صورت مشترک توسط شرکت‌های فایزر و بیوان‌تک ساخته شد، واکسن کووید-۱۹ فایزر–بیوان‌تک نام گرفت. نتایج اولیه داده‌ها نشان داد که دو بار تزریق واکسن به فاصله زمانی سه هفته، بیش از ۹۰ درصد متقاضیان را در برابر کووید-۱۹ ایمن ساخته‌است. بعد از فایزر و بیوان‌تک شرکت مدرنا نیز خبر موفقیت‌آمیز بودن فاز انسانی واکسن کرونای خود را منتشر کرد. واکسن فایزر و مدرنا، هردو برپایهٔ آران‌ای پیام‌رسان (mRNA) طراحی شده‌اند و از مواد ژنتیکی برای تولید پادتن در برابر ویروس استفاده می‌کند. این واکسن‌ها نخستین واکسن‌های ام‌آران‌ای هستند که وارد بازار دارویی در جهان شده‌اند. در تاریخ ۲۱ دسامبر ۲۰۲۰ واکسن‌های مدرنا و فایزر توانستند مجوز سازمان غذا و داروی آمریکا را برای استفاده در شرایط اضطراری دریافت کرده و وارد بازار دارویی آمریکا بشوند.
تاکنون چندین واکسن کووید-۱۹ از جمله واکسن‌های آکسفورد-آسترازنکا، مدرنا، جانسون اند جانسون، فایزر–بیوان‌تک، اسپوتنیک وی و سینوفارم، مجوز ورود به بازار دارویی را دریافت کرده‌اند.
تا تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۲۱ حدود ۵٫۳۸ میلیارد دوز واکسن در سراسر دنیا تزریق شده‌است.
در ایران چندین گروه مختلف وابسته به وزارت دفاع و ستاد اجرایی فرمان امام با نام فخرا و نورا، مدعی فعالیت روی واکسن کرونا هستند.
اثربخشی ورزش > شستن مکرر دست‌ها و رعایت بهداشت

یکی از راه‌های پیشگیری از این بیماری، عدم تماس با افراد و اشیای آلوده‌است. عدم تماس دست به چشم، دهان و بینی و شستن دست‌ها به صورت مداوم با صابون حداقل به مدت ۲۰ ثانیه نیز در جلوگیری از ابتلا یا انتشار بیماری موثرند.
اثربخشی ورزش > استفاده از ماسک و پوشش صورت

سازمان جهانی بهداشت توصیه کرده‌است، که عموم مردم در محیط‌های عمومی و شلوغ و در تماس با بیماران، از ماسک‌های تنفسی ساده استفاده کنند. استفاده از ماسک و شیلد صورت و عینک‌های مخصوص برای کادر پزشکی و مشاغل مشابه، می‌تواند مفید باشد. مبتلایان به کووید-۱۹ نیز با استفاده از ماسک، می‌توانند از انتشار بیماری جلوگیری کنند. ماسک‌های یک بار مصرف باید به‌طور کامل روی دهان و بینی افراد را جهت پیشگیری پوشانده، و هر دو ساعت یک‌بار تعویض شوند، استفاده از دستکش لاتکس در محیط بیرون نیز مفید است.
اثربخشی ورزش > فاصله‌گذاری اجتماعی و پاک‌سازی سطوح

از افرادی که دچار سرفه و عطسه و آبریزش بینی هستند، حداقل دو متر باید فاصله داشت. سطوح مختلف، از جمله: کلیدها، و گوشی موبایل، و دستگیره‌های درها، و ماشین‌ها را مرتب با پد الکلی یا محلول‌های ضدعفونی‌کننده ضدعفونی کرد.
اثربخشی ورزش > رژیم غذایی و سبک زندگی سالم

تقویت دستگاه ایمنی بدن با مصرف مرکبات، خواب کافی، و ورزش، و همچنین خوردن مایعات، و ویتامین‌ها، در پیشگیری از ابتلا به کووید-۱۹ مؤثر است.
درمان

هیچ روش قطعی و اختصاصی برای درمان این بیماری شناسایی نشده، اما برخی درمان‌های حمایتی مانند: اکسیژن‌درمانی، روی شکم خواباندن، رژیم درمانی و مایع‌درمانی تا حدودی مؤثر هستند. همچنین برخی داروهای ضد ویروس، و داروهایی مانند: استامینوفن، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، و در موارد حاد بیماری و بیماران با سطح اکسیژن پایین، بستری بیمار در بخش مراقبت‌های ویژه، استفاده از روش‌های تهویه غیر تهاجمی و تنفس مکانیکی مؤثر هستند. برای این بیماران داروهایی، چون گلوکوکورتیکوئیدها، و دگزامتازون، بر اساس وضعیت بیمار و تشخیص پزشک، تجویز می‌شوند.
درمان > داروهای ضد ویروس

داروهای ضد ویروس، که در مطالعات بالینی اثر بخشی آنها رضایت بخش می‌باشد.
داروی رمدسیویر، دارویی است که گفته می‌شود، قادر به کاهش عوارض ناشی از ابتلا به بیماری کووید-۱۹ است، و به‌صورت اضطراری به تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) رسیده‌است.
داروی فاویپیراویر، که در کشور چین برای درمان کووید-۱۹ مورد مطالعه واقع شد، و اثر بخشی آن در مطالعات بالینی، نتایج مثبت در پی داشته‌است.
سعید نمکی وزیر بهداشت ایران تأکید کرده که «کووید ۱۹ هنوز هیچ داروی مؤثر و قابل اعتمادی در دنیا ندارد، اما برخی پزشکان ایرانی دو داروی رمدسیویر و فاویپیراویر را تجویز می‌کردند.»
او گفته که «روز گذشته این دارو را به اندازه کافی توزیع کردیم و هفته آینده اولین تولید ملی این دارو هم عرضه خواهد شد، و بنابراین کمبودی در این زمینه نخواهیم داشت. با اینکه ممکن است رمدسیویر به بهبود بیماران کمک، و احتمال نیاز به بخش مراقبت‌های ویژه را بسیار کم کند، مطالعات به روشنی نشان نداده‌اند، که این دارو می‌تواند از مرگ بر اثر کرونا هم جلوگیری کند.»
درمان > ادعای درمان توسط داروی ایدز

طی بررسی‌های علمی و پزشکی، دانشمندان و محققان چینی و ژاپنی، به این نتیجه رسیدند، که داروهای مقابله با ویروس ایدز نظیر: لوپیناویر، /ریتوناویر، برای درمان و جلوگیری از پیشروی کروناویروس، و حتی درمان این بیماری توانسته مفید باشد، و تاکنون بسیاری از بیماران از طریق استفاده از این داروها نجات یافته‌اند، و در مجموع شواهد نشان داده، که داروهای ضد عفونت ویروسی توانسته جان بسیاری از مبتلایان به کروناویروس را نجات بخشد.
درمان > درمان با پلاسما

مقالهٔ اصلی: پلاسمافرزیس
در حال حاضر یکی از روش‌های نجات افراد مبتلا به کووید ۱۹، استفاده از پلاسمای خون کسانی است، که از این بیماری شفا یافته‌اند. در یک طرح درمانی-تحقیقی که توسط FDA مجاز شده‌است، این روش مورد استفاده قرار گرفته، و طی آن پزشکان امیدوارند با انتقال پلاسمای بیماران بهبودیافته از کووید۱۹ به بیمارانی که حالشان همچنان وخیم است، از سپر دفاعی که سیستم ایمنی بدن بهبودیافتگان در برابر ویروس کرونا تولید کرده برای کمک به بهبودی بیماران فعلی استفاده کنند.
استفاده از این روش در ایران از روزهای آغازین همه‌گیری ویروس در اسفند ۱۳۹۸ آغاز گردید، و در بیمارستان بقیةالله و بیمارستان دکتر مسیح دانشوری دنبال گردید. ۷ اسفند ماه از داوطلبان خواسته شد با بیمارستان بقیةالله تهران تماس بگیرند.تا کنون ۲۰۰ بیمار ایرانی به این روش بهبود یافته‌اند و از ۹ فروردین ۱۳۹۹ رسماً استفاده از این روش آغاز شده‌است.