stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
پالایشگاه دوم مجتمع گازی پارس جنوبی
ظرفیت

روزانه ۵۶ میلیون متر مکعب گاز مصرفی شهری
روزانه ۸۰ هزار بشکه میعانات گازی
روزانه ۴۰۰ تن گوگرد
دو سکوی تولید و برداشت گاز از ۲۰ حلقه چاه‌
تاریخ شروع

ششم مهر ۱۳۷۶
تاریخ راه‌اندازی

واحد تصفیه شماره یک اسفند ۸۰، واحد تصفیه شماره دو تیر ۸۱، واحد تصفیه شماره سه مرداد ۸۱، واحد تصفیه شماره چهار شهریور ۸۱.
این پالایشگاه در بهمن ۱۳۸۱ با حضور رئیس جمهور وقت، محمد خاتمی، به‌طور رسمی افتتاح گردید.
پیمانکار (پیمانکاران- مشارکت)

توتال فرانسه ۴۰ درصد
گازپروم روسیه ۳۰ درصد
پتروناس مالزی ۳۰ درصد
حداکثر نیروی شاغل در طول اجرای پروژه ۱۰۶۰۰ نفر متشکل از ۴۷ درصد بومی و ۵۳ درصد غیربومی بودند.
منظر اقتصادی و سیاسی

مدیر پالایشگاه دوم مجتمع گاز پارس جنوبی با اشاره به میزان اثربخشی صددرصدی این پالایشگاه در دو سال متوالی، از ثبت رکورد تولید ۲۰٫۷ میلیارد متر مکعب گاز در سال ۹۳ خبر داد.
ولایت پکتیا

| پکتیا | پکتیا |
| --- | --- |
ولایت: ولایت
شهر گردیزدره کرمزازیطبیعت پکتیا: شهر گردیزدره کرمزازیطبیعت پکتیا
موقعیت پکتیا در نقشه افغانستان: موقعیت پکتیا در نقشه افغانستان
کشور: افغانستان
مرکز: گردیز
حکومت: حکومت
 • والی: دعوت حاجی صاحب
مساحت: مساحت
 • کل: ۶٬۴۳۲ کیلومتر مربع (۲۴۸۳ مایل مربع)
جمعیت (٢٠٢٠): جمعیت (٢٠٢٠)
 • کل: ۶۱۱٬۹۵۲
 • تراکم: ۹۵/کیلومتر مربع (۲۵۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴:۳۰ (وقت افغانستان)
کد ایزو ۳۱۶۶: AF-PIA
زبان هاي اصلی: پشتو و دری
ولایت پَکتیا (ریگ‌ودا: Pakthas/پَکتهه یونانی: Πἁκτυες/پِکتویس انگلیسی: Pactyan) یکی از ٣۴ ولایت افغانستان به مرکزیت شهر گردیز می‌باشد که از ولایات شرقی افغانستان به‌شمار می‌رود. براساس احصائیه ١٣٩٩ ولایت پکتیا ۶١١٬٩۵٢ جمعیت، و ۶٬۴٣٢ کیلومتر مربع پهناوری دارد.
پیشینه

هرودوت مورخ یونانی از مردم باستانی «پکتیس» و «پکتویس» یاد کرده و سرزمین آن‌ها را پکتیکا ذکر کرده‌است. بطلمیوس هم نام این مردم را «پکتین» (Pactyan) نوشته‌است. پکتیا از شهرهای باستانی نامیده می‌شود و کشف خزانه میرزکه در پکتیا که هزاران کیلو ظروف و زیورهای طلا، نقره و جواهرات کشف شده‌ است که آثار تمدن مردم پکتی ین را نشان می‌دهد.
در سال ۴٨٠ پیش از میلاد قسمتی از سپاه پارس و پادشاه خشایارشاه از مردم پکتیا بوده اند. 
در حمله نهایی به لئونیداس پادشاه اسپارت ، هزار مرد پکتیایی حضور داشته و به‌واسطه کوهستانی بودن منطقه و مهارت مردان پکتیایی ضربات مهلکی بر بدنه ارتش اسپارت زدند.
مشاهیر

ولایت پکتیا زادگاه شخصیت‌های مشهور افغانستان نظیر دکتر نجیب رئیس جمهور پیشین، ببرک خان ځدراڼ، پاچاخان ځدراڼ، مورخ عبدالحی گردیزی، سرمحقق علی منگل، غلام محمد زرملوال، سید محمد علیشاه موسوی گردیزی، حیات گردیزی، استاد گلزمان، احسان الله درمل، رحیم الله زرمتی، علم گل سحر می‌باشد.
مردم

از جمعیت ۶١١٬٩۵٢ نفری این ولایت ۸۵٪ پشتون هستند و ۱۵٪ باقی‌مانده را تاجیک‌ها شامل می‌شوند.
تقسیمات اداری

مرکز ولایت: شهر گردیز
احمدآباد
جاجی
جانی‌خیل
چَمکَنی
دَند پَتان
روحانی بابا
زَدران (پشتو: ځدران)
زُرمت
سیدکَرَم
شَواک
گرده ثیری
گردیز
لجه احمدخیل
لجه منگل
میرزکه
نگارخانه

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
 کودکان دبستانی در پکتیا: 
این پُرتریتِ اسکندر مقدونی بر روی این سکهٔ طلا (بدست‌آمده از گنجینهٔ میرزکه در سال ۱۹۹۳ در ولایت پکتیا) یکی از تنها دو سکهٔ موجود در دنیاست که در دوران زندگی اسکندر ضرب شده‌است (سکهٔ دیگر در آرامگاه زادگاهش در وِرگینا (شهری کوچک در شمال یونان) کشف شده بود). غارت و چپاول میرزکه در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳- که گنجینه‌ای عظیم مشتمل بر چهار تُن (۴۰۰۰ کیلوگرم) سکه و در حدود ۷۷۰ پوند (حدود ۳۵۰ کیلوگرم) اشیاء طلا و نقره بود - بقدری گسترده و جبران‌ناپذیر بوده که به یک رویداد افسانوی می‌ماند! این سکهٔ اسکندر را که در تصویر بالا می‌بینید، بسرعت سر از لندن درآورد، و فعلاً در همین شهر در کلکسیون شخصی یک نفر جای گرفته‌است! [صاحب این سکه تنها رسامی از این سکه را اجازه داده تا از کاپی شدن آن جلوگیری شود]. آثار باستانی دیگر از میرزکه در موزیم میهو در جاپان (ژاپن) موجود است. بقیهٔ این گنجینه در سطح دنیا پراکنده شده و به کلکسیونرها در اقصا نقاط دنیا فروخته شده‌است.
ولسوالی‌های پکتیا
تاچیکاوا کای-۵۵

| تاچیکاوا کای-۵۵ | تاچیکاوا کای-۵۵ |
| --- | --- |
کاربری: Military advanced هواپیمای آموزشی
تولیدکننده: Tachikawa Aircraft Company
نخستین پرواز: سپتامبر ۱۹۳۹
بازنشستگی: 1945 (Japan)، 1953 (China)
کاربر اصلی: Imperial Japanese Army Air Force
ساخته‌شده: ۱۹۴۰–۱۹۴۳
تعداد ساخته‌شده: ۱٬۳۸۹
تاچیکاوا کای-۵۵ (به انگلیسی: Tachikawa_Ki-55) یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع هواپیمای آموزشی ساخت شرکت Tachikawa Aircraft Company است. هواگرد تاچیکاوا کای-۵۵ نخستین پروازش را در سپتامبر ۱۹۳۹ میلادی انجام داد. در مجموع، تعداد ۱٬۳۸۹ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
نهاد اجتماعی

نَهاد (به انگلیسی: Institution) یا نهاد اجتماعی که گاهی مؤسسه یا سازمان اجتماعی نیز نامیده می‌شود یکی از ساختارهای اجتماعی است. نهادها، ساختارها و سازوکارهای نظم و همکاری هستند که رفتار گروه‌های انسانی را در اجتماعات معین راهبری می‌کنند. نهادها، از طریق اهداف و پایداری اجتماعی و زندگی‌ها و مقاصد افراد انسانی بازشناسی می‌شوند و با ساختن و تقویت قواعد، رفتار افراد را در مناسبات اجتماعی هدایت می‌کنند. واژه «نهاد» معمولاً برای اشاره به آداب و رسوم و الگوهای رفتاری ای که برای جامعه و همچنین سازمان‌های رسمی خاص دولتی و خدمات عمومی اهمیت دارد، به کار می‌رود. نهادها، به عنوان ساختارها و سازوکارهای نظم اجتماعی، درمیان افراد جامعه، یکی از اصلی‌ترین موضوعات مطالعه در علوم اجتماعی و اقتصاد به‌شمار می‌آیند. نهادها در رشته حقوق، دغدغه اصلی و در مقررات‌گذاری‌های سیاسی و تقویت روابط اجتماعی سازوکار رسمی به حساب می‌آیند. ایجاد و تحول نهادها یک موضوع اصلی در تاریخ نیز محسوب می‌گردد.
برای اجرای مدیریت شهری و کشوری در شهرها و روستاها سازمان‌ها و ارگان‌های گوناگون دولتی مستقر شده‌اند. ادارات کل و نهادهای مربوطه معمولاً در شهرهای بزرگ یا مراکز استان‌ها قرار دارند. تعداد این نهادها در ایران به بیش از ۱۳۰ عدد می‌رسد. نهاد واژه‌ای عمومی دربرگیرندهٔ اداره، ستاد، کمیته، بنیاد، سازمان، ارگان، تعاونی، نهضت، جمعیت، انجمن، سرپرستی، مرکز، کانون، آموزشگاه، وزارتخانه، شرکت، تشکل، مؤسسه، بنگاه، مجمع، حزب، جبهه، شورا، شرکت، خانه، گروه، هیئت، سرای، دفتر، شبکه و غیره است که کمابیش هرکدام تعریف خود را دارد و حوزه و قوانین کاری هر گونه از نهادها با هم مقداری تفاوت دارد.
ولسوالی وردوج

| وردوج | وردوج |
| --- | --- |
اطلاعات کلی: اطلاعات کلی
کشور: افغانستان
ولایت: بدخشان
مرکز ولسوالی: چاکران
تعداد قریه: ۴۵
اداره: اداره
ولسوال: دولت‌محمد خاور
شوراهای ولایتی: شورای ولایتی بدخشان
مردم: مردم
جمعیت: ۳۱،۰۰۰
پراکندگی: ۲۹٫۸ نفر بر کیلومتر مربع
دین: اسلام، سنی مذهب
زبان: وردوجی، دری و اوزبیکی
اطلاعات جغرافیا: اطلاعات جغرافیا
مساحت: ۱،۰۴۰ کیلومتر مربع
منطقه زمانی: ۴:۳۰+ (وقت استاندارد افغانستان)
ولسوالی وردوج یکی از ۲۸ ولسوالی‌ ولایت بدخشان به مرکزیت شهر وردوج در شمال خاوری افغانستان است که ۳۱۰۰۰ نفر جمعیت و ۱،۰۴۰ کیلومتر مربع پهناوری دارد. این ولسوالی در سال ۲۰۰۵ میلادی از ولسوالی بهارک جدا شد و در مسیر خیابان ولسوالی‌های زیباک، اشکاشم، واخان و شغنان موقعیت دارد. این ولسوالی از ولسوالی‌های درجه سوم ولایت بدخشان بوده و ۴۵ روستا در آن قرار دارد. باشندگان وردوج ۹۰٪ تاجیک و ۱۰٪ اوزبیک می‌باشند و به زبان‌های وردوجی، دری، اوزبیکی صحبت می‌کنند.
اهمیت راهبردی

وردوج نکتهٔ مهم راهبردی برای طالبان، داعش و یا (دولت اسلامی خراسان) و دولت افغانستان دارد. ولسوالی وردوج سرحد بین پاکستان و نزدیک با کوه‌های تاجیکستان است. تاکنون در طی چند سال صدها طالب و داعش و سربازان افغانی درین محل کشته شده‌اند. حدود ۵۰۰۰ از سربازان مسلح داعش با فامیل‌های خود در مناطق مختلف بدخشان، تخار، و کندز جای گرفته‌اند. آن‌ها کوشش دارند تا درون کشورهای آسیای میانه شوند تا بتوانند در آنجا فعالیت‌های مسلحانه و دهشت‌افکنانه نمایند. بدین وسیله محلی که از آنجا حملات را آغاز می‌کنند ولسوالی وردوج بدخشان است.
مارداک اسکرمبل

| مارداک اسکرمبل | مارداک اسکرمبل |
| --- | --- |
 جلد دی‌وی‌دی منطقه ۱ از نخستین فیلم منتشر شده توسط سنتایی فیلم‌ورکس:  جلد دی‌وی‌دی منطقه ۱ از نخستین فیلم منتشر شده توسط سنتایی فیلم‌ورکس
マルドゥック・スクランブル (‏Marudokku Sukuranburu‏): マルドゥック・スクランブル (‏Marudokku Sukuranburu‏)
ژانر: سایبرپانک علمی-تخیلی نئو-نوآر فلسفی
رمان: رمان
نویسنده: تو اوبوکاتا
طراح: کاتسویا ترادا
ناشر: هایاکاوا
انتشار: ۲۲ مه ۲۰۰۳ – ژوئیه ۲۰۰۳
شمار کتاب‌ها: ۳ جلد
رمان: مارداک ولوسیتی: رمان: مارداک ولوسیتی
نویسنده: تو اوبوکاتا
طراح: کاتسویا ترادا
ناشر: هایاکاوا
انتشار: ۸ نوامبر ۲۰۰۶ – ۲۵ نوامبر ۲۰۰۶
شمار کتاب‌ها: ۳ جلد
 مانگا:  مانگا
نویسنده: تو اوبوکاتا
ناشر: کودانشا
دسته: شونن
انتشار در: مجله بساتسو شونن
پخش اصلی: ۹ اکتبر ۲۰۰۹ – ۹ مه ۲۰۱۲
شمار کتاب‌ها: ۷ جلد
 فیلم سینمایی:  فیلم سینمایی
کارگردان: سوسومو کودو
تهیه‌کننده: هاروکا سویا گُئو ناکانیشی تومویوکی کاتو
نویسنده: تو اوبوکاتا
آهنگ‌ساز: کونیشو
استودیو: گوهَندز
اکران: ۶ نوامبر ۲۰۱۰ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۲
مدت: ۷۰ دقیقه (هر یک)
 درگاه انیمه و مانگا:  درگاه انیمه و مانگا
مارداک اسکرمبل (ژاپنی: マルドゥック・スクランブル, هپبورن: Marudokku Sukuranburu؟) عنوان یک مجموعه رمان علمی-تخیلی سایبرپانک ژاپنی است، که توسط تو اوبوکاتا (نویسنده شبح درون پوسته: خیزش) نوشته شده است. نخستین رمان در مه ۲۰۰۳ در ژاپن منتشر شد، و آخرین رمان نیز در ژوئیه ۲۰۰۳ عرضه شد. بعدها بر اساس این رمان، یک مجموعه مانگا ژاپنی و یک سه‌گانه فیلم سینمایی انیمه‌ای دستمایه اقتباس و تهیه شده است. داستان مجموعه دربارهٔ دختری ۱۵ ساله به نام رون بالوت است. او هنگامی که نزدیک بود جانش را از دست بدهد، توسط فردی به نام دکتر ایستر از مرگی حتمی نجات پیدا کرده و تبدیل به یک سایبورگ شد. حالا دیگر تصمیم‌گیری با بالوت است که برای از بین بردن شخصی که قصد جانش رو داشت همکاری به عمل آورد و یا…
اولین رمان مارداک اسکرمبل توسط انتشارات هایاکاوا در ۲۲ مه ۲۰۰۳ در ژاپن منتشر شده و آخرین رمان نیز در ژوئیه ۲۰۰۳ به چاپ رسید. دنبالهٔ این رمان تحت عنوان مارداک ولوسیتی به تعداد سه جلد در نوامبر ۲۰۰۶ عرضه شد. نسخه مانگا این مجموعه به طراحی یوشیتوکی اویما توسط انتشارات کودانشا از ۹ اکتبر ۲۰۰۹ تا ۹ مه ۲۰۱۲، به تعداد هفت جلد در مجلهٔ شونن بساتسو به چاپ رسید. یک سه‌گانه فیلم انیمه‌ای نیز به کارگردانی سوسومو کودو توسط استودیوی گوهند تهیه شده و به‌وسیلهٔ انیپلکس کار نشر آن صورت گرفته است.
این سه فیلم شامل:
۶ نوامبر ۲۰۱۰ - مارداک اسکرمبل: اولین تراکم (به انگلیسی: Mardock Scramble: The First Compression)
۳ سپتامبر ۲۰۱۱ - مارداک اسکرمبل: دومین احتراق (به انگلیسی: Mardock Scramble: The Second Combustion)
۲۹ سپتامبر ۲۰۱۲ - مارداک اسکرمبل: سومین تخلیه (به انگلیسی: Mardock Scramble: The Third Exhaust)
داستان

رون بالوت شخصیت اصلی داستان، یک روسپی نوجوان و زیر سن قانونی در شهر مارداک، که نه برای نیاز به عشق، بلکه برای سؤالی بهتر از آن خودفروشی می‌کند؛ چرا من؟
بالوت توسط تاجری ثروتمند به نام شل سپتینوس که فعالیت‌های مخفیانه غیرقانونی انجام می‌دهد، خریداری می‌شود. شل هرچیزی که بالوت نیاز داشت برایش فراهم می‌کرد. با این حال، باروت کنجکاو شد که چرا شل برایش این همه کار انجام می‌دهد، بنابراین خود دست به کار شده و مشغول به تحقیقات دربارهٔ گذشته‌اش در کامپیوتر شد. این اشتباه تا حد زیادی در تغییر روند زندگی باروت تأثیر داشت. وقتی شل از این کار باخبر شد، سعی کرد با سوزاندن خودرو او را به کام مرگ بکشد. اما باروت توسط دکتر ایستر به موقع نجات پیدا کرد. دکتر ایستر که متخصص در فناوری ممنوعه‌ای به نام اسکرمبل ۹ بود به حافظه ناخودآگاه این دختر توسط «امر ویژه اسکرامبل ۰۹» انتخاب ادامه زندگی داده می‌شود. تأکید داستان در رمان و انیمه مارداک اسکرمبل بر روی انتخاباتی است که باروت برای خود می‌گیرد، فرصت زندگی دوباره و یکبار دیگر کنترل زندگی را به دست بگیرد و آیا قصد دارد به چیزی فراتر از انسان تبدیل شود یا اصلاً دیگر نمی‌خواهد به زندگی ادامه دهد.
در این بین بالوت زنده‌ماندن را انتخاب می‌کند و دکتر ایستر هم به‌وسیلهٔ فناوری پیشرفته خود بیشتر نقاط بدن او که به شدت آسیب دیده بودند را بهبود بخشید و او را به یک سایبورگ تبدیل کرد (اما او نمی‌توانست همه چیز را کاملاً درست کند). اسکرامبل ۰۹ به بالوت مهارت و قدرت‌های فوق‌العاده‌ای داده بود که از آن‌ها می‌توان به کنترل وسایل مکانیکی و الکتریکی در مجاورت خود بدون اینکه حتی آن‌ها را لمس کند اشاره کرد. پس از بازگشت باروت به زندگی، او توسط هوش مصنوعی بسیار پیشرفته‌ای به نام اوف‌کُوکو که شکل اصلی آن شبیه به یک موش زرین بود در زندگی جدیدش همراهی می‌شود. اوف‌کوکو با شرط اینکه باروت هیچوقت از او سوءاستفاده نکند، قبول می‌کند یار و شریک او باشد. اوف‌کوکو به شدت معتقد است خشونت آخرین راه چاره و در آن لحظه فقط برای دفاع است. حالا باروت تصمیم می‌گیرد برای از بین بردن شل که قصد جانش رو داشت در تحقیقات علیه او همکاری به عمل آورد.
شخصیت‌ها

رون بالوت (ルーン=バロット, Rūn Barotto؟) صداپیشه: مگومی هایاشی‌بارا (ژاپنی)؛ هیلاری هاگ (انگلیسی)
یک دختر تن‌فروش که تبدیل به بازیچهٔ دست یک قمارباز بی‌آبرو به نام شل سپتینوس می‌شود و سپس سعی در از بین بردن او می‌کند. او توسط دکتر ایستر و زیر نظر «مارداک اسکرامبل ۰۹» بازیابی شده و تبدیل به یک سایبورگ می‌شود. در ادامه رون برای استفاده از فناوری پیشرفته جاسازی شده در خود همراه با یک ساختار از هوش مصنوعی فوق توسعه یافته به نام اوف‌کوکو برای همکاری در تحقیقات قتل دکتر ایستر دربارهٔ شل آموزش دید. او از این فناوری‌ها برای دفاع از خود در برابر سوء قصدهای گروه‌های بندراسنچ و بویلد استفاده می‌کند، و در پی انتقام خود از مردی بود که قصد جانش را کرده بود.
اوف‌کُوکو پنتینو (به ژاپنی: ウフコック＝ペンティーノ, Ufukokku Pentīno) صداپیشه: نوریتو یاشیما (ژاپنی)؛ اندی مک‌آوین (انگلیسی)
یک ساختار هوش مصنوعی چندبعدی و فوق پیشرفته است که می‌تواند به هر جسم و سلاحی تبدیل شود، اما در اکثر مواقع در قالب یک موش نر کوچک ظاهر می‌شود. او برای کمک به افسران پرونده «مارداک اسکرامبل ۰۹» خلق شده است و تا زمانی که کارایی خود را حفظ کند اجازه زندگی دارد.
دکتر ایستر (به ژاپنی: ドクター・イースター, Dokutā Īsutā) صداپیشه: هیروکی توچی (ژاپنی)؛ دیوید ماترانگا (انگلیسی)
یکی از افسران مستقل پرونده «مارداک اسکرامبل ۰۹» است که رون بالوت را نجات می‌دهد و او را تبدیل به یک سایبورگ می‌کند. او اوف‌کوکو را به رون می‌دهد تا پرونده قضایی‌اش را علیه شل سپتینوس پیگیری کند.
شل سپتینوس (به ژاپنی: シェル＝セプティノス, Sheru Seputinosu) صداپیشه: کازویا ناکای (ژاپنی)؛ لرالدو آنزالدوا (انگلیسی)
مدیر کازینوی اگ‌نات بلو است که بودجه آن توسط شرکت اکتبر تأمین می‌شود.
دیمسدیل بویلد (به ژاپنی: ディムズデイル＝ボイルド, Dimuzudeiru Boirudo)
یکی از افسران مستقل ۰۹ که سابقاً همکار اوف‌کُوکو بود و قصد بازیابی این ساختار را از دکتر ایستر و رون بالوت دارد. او همچنین توسط شل برای کشتن بالوت استخدام شده است.
ولدان د پوسی‌هند (ウェルダン・ザ・プッシーハンド, Uerudan za Pusshīhando؟) :صداپیشه: ماساهیکو تاناکا (ژاپنی)؛ کریستوفر آیرس (انگلیسی)
رهبر گروه آدمکش‌های بندراسنچ، که واژن به دستش پیوند زده شده است. این گروه با بخش‌های بدن انسان سروکار دارند و خود از قسمت‌های دور ریخته شده استفاده می‌کنند، یا اگر عضوی غیرضروری باشند، آن را می‌خورند.
میدیم د فینگرنیل (ミディアム・ザ・フィンガーネイル, Midiamu za Fingāneiru؟) :صداپیشه: نوریو واکاموتو (ژاپنی)؛ جاستین دوران (انگلیسی)
یکی از اعضای گروه بندراسنچ که انگشتان دست را جمع می‌کند و آن‌ها را به عنوان گردنبند به گردن خود می‌بندد.
رر د هر (レア・ザ・ヘア, Rea za Hea؟) :صداپیشه: میکا کانایی (ژاپنی)؛ لوسی کریستیان (انگلیسی)
یکی از اعضای گروه بندراسنچ که مو و پوست جمع‌آوری می‌کند.
جنگل‌های هیرکانی

| جنگل‌های مختلط کاسپینی هیرکانی | جنگل‌های مختلط کاسپینی هیرکانی |
| --- | --- |
جنگل ملی سی‌سنگان، ایران: جنگل ملی سی‌سنگان، ایران
نقشه موقعیت جنگل‌های مختلط هیرکانی (بنفش): نقشه موقعیت جنگل‌های مختلط هیرکانی (بنفش)
بومگاه: بومگاه
زیست‌بوم: جنگل پهن‌برگ و مخلوط معتدله
مرزها:    بیابان پست‌بوم کاسپین نیمه‌بیابان کپه‌داغ استپ جنگلی و درختزارهای کپه‌داغ استپ جنگلی رشته‌کوه البرز استپ کوهستانی آناتولی شرقی استپ و بیابان درختچه‌ای آذربایجان 
گونهٔ پرندگان: ۲۹۶
گونهٔ پستانداران: ۹۸
جغرافیا: جغرافیا
مساحت: ۵۵٬۱۰۰ کیلومتر مربع (۲۱٬۳۰۰ مایل مربع)
کشورها: ایران و جمهوری آذربایجان
نگهداری: نگهداری
منقرض‌شده: ۵۱٫۰۰۷٪
محافظت‌شده: ۱۰٫۳۰٪
 سایت میراث جهانی یونسکو:  سایت میراث جهانی یونسکو
معیار: طبیعی: (ix)
تاریخ ثبت: فهرست میراث جهانی بر پایه سال ثبت (43rd کمیته میراث جهانی یونسکو)
شماره ثبت: 1584
Region: فهرست میراث جهانی در غرب آسیا، قفقاز
 :  
 :  
نقشهٔ زی‌جاها در ایران
  استپ جنگلی
  جنگل‌ها
  نیمه‌بیابانی
  مناطق پست بیابانی
  استپ
  شوره‌زار
روستای دوگل
جنگل‌های هیرکانی یا جنگل‌های مختلط کاسپینی-هیرکانی (به انگلیسی: Caspian Hyrcanian mixed forests) یک زیست‌منطقه در زیست‌بوم جنگل‌های مختلطِ پهن‌برگِ حاشیهٔ جنوبی دریای کاسپین و کناره شمالی البرز به مساحت ۵۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۲۱٬۰۰۰ مایل مربع) (۷٪ مساحت ایران) است که در کنارهٔ جنوبی و جنوب باختری دریای کاسپین در بخش‌هایی از پنج استان شمالی ایران قرار گرفته و در دو کشورِ ایران و جمهوری آذربایجان واقع است. این جنگل از منطقه پارک ملی هیرکان جمهوری آذربایجان آغاز و تا استان خراسان شمالی در ایران امتداد دارد. استان مازندران ۵۳ درصد، استان گیلان ۲۶ درصد، استان گلستان ۲۱ درصد و جمهوری آذربایجان کمتر از ۱ درصد از جنگل‌های هیرکانی را پوشش می‌دهند.
در حالی این پوشش گیاهی ۵۵۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد که ۵۱ درصد آن تاکنون منقرض شده و تنها از ۱۰٫۳ درصد آن حفاظت می‌شود. در حال حاضر جنگل‌های هیرکانی زیست‌بوم ۲۹۶گونه پرنده و ۹۸ گونه پستاندار هستند. همچنین ۱۵۰گیاه بومی درختی و بوته‌ای شمشاد و انجیلی نیز در آن یافت می‌شوند.
جنگل‌های هیرکانی در ایران، مورد حفاظت مشترک یگان حفاظت از منابع طبیعی و آبخیزداری، سازمان جنگلها مراتع و آبخیزداری کشور، سازمان حفاظت محیط زیست ایران و سازمان میراث فرهنگی است.
وجه تسمیه

اصل واژه هیرکانی در فرگرد یکم وندیداد به‌صورت وهرکانه آمده‌است. وهرکانه نهمین سرزمینی است که اهورا مزدا آفرید. این کلمه در یونانی به هیرکانیا تلفظ شده‌است. جنگل‌های هیرکانی نیز وام‌دار همین اسم هستند. بعدتر هیرکانیا نام تاریخی شهر گرگان می‌شود. گرگان تلفظی از هیرکان است. ورک یا ورگ در زبان مازندرانی به معنای گرگ می‌باشد.
تاریخچه

این جنگل با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال (دوره پالئوژن) یکی از ارزشمندترین جنگل‌های جهان به‌شمار می‌آید و از آن به عنوان موزه طبیعی یاد می‌شود. در آن زمان بیشتر مناطق معتدل شمالی کره زمین را این‌گونه جنگل‌ها پوشانده بودند. در عصر یخبندان، کواترنری این جنگل‌ها کوچکتر شدند اما با پایان عصر یخبندان دوباره گسترش یافتند.
تاریخچه > ثبت جهانی

در ۲۱ تیر ۱۳۸۵ جمهوری آذربایجان درخواستی را برای ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی به سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) ارائه کرد. با بررسی کارشناسان این سازمان اعلام شد که به دلیل اینکه سهم جمهوری آذربایجان تنها ۲۰ هزار هکتار در مقابل سهم ۲ میلیون هکتاری ایران از این جنگل است، ثبت جهانی این اثر به تنهایی به نام آذربایجان ممکن نیست. پس از آن مقامات فرهنگی ایران پیشنهادی را برای ثبت مشترک این اثر طبیعی به آذربایجان ارائه دادند. این امر به دلیل اختلافات موجود با بن‌بست روبرو شد. از جمله موارد، اختلافی این بود که با وجود قوانین یونسکو برای ثبت نام کشورهای دارای آثار تاریخی و طبیعی مشترک به ترتیب حروف الفبا در اسناد مکتوب خود، ایران مخالف ثبت نام آذربایجان پیش از نام ایران بود. استدلال ایران این بود که سهم اندک آذربایجان از این جنگل هم‌ارز سهم ایران نیست که بتوان صرفاً بر اساس حروف الفبا چیدمان متن سند را مشخص کرد.
بنا بر اعلام دبیرکل کنونی کمیسیون ملی یونسکو در ایران: در چهل و سومین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان، جنگل‌های هیرکانی که از جنگل فندقلو در شهرستان نمین در استان اردبیل تا گلیداغ در خاور استان گلستان کشیده شده‌است، با نظر موافق اعضای کمیته در ۱۴ تیر ۱۳۹۸ در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. به گفته همین منبع، این بیست و چهارمین مورد از میراث تاریخی و طبیعی ایران است که در فهرست یونسکو جای می‌گیرد.
جغرافیا

بوم‌ناحیه هیرکانی در ایران به‌صورت یک نوار طولانی میان ساحل جنوبی دریای کاسپین و کوه‌های البرز کشیده شده‌است. جنگل‌ها بخش‌هایی از پنج استان ایران را دربر می‌گیرد که از شرق به غرب عبارتند از: استان خراسان شمالی، نواحی جنوب و جنوب غربی استان گلستان به همراه بخش‌های شرقی دشت گرگان (۴۲۱٬۳۷۳ هکتار)، استان مازندران، استان گیلان و استان اردبیل.
پارک ملی گلستان در محدوده استان‌های گلستان و مازندران قرار دارد. وسعت جنگل هیرکانی در استان مازندران ۹۶۵٬۰۰۰ هکتار (۳٬۷۳۰ مایل مربع) هکتار برآورد شده‌است که ۴۸۷٬۱۹۵ هکتار (۱٬۸۸۱٫۰۷ مایل مربع) آن به صورت تجاری استفاده می‌شود، ۱۸۴٬۰۰۰ هکتار (۷۱۰ مایل مربع) حفاظت‌شده و مابقی به عنوان اراضی جنگلی یا جنگل‌های بیش از حد استفاده‌شده محسوب می‌شود. مجموع چوب‌های جنگلی مورد استفاده در این استان ۷۷۰٬۵۵۱ متر مکعب (۲۷٬۲۱۱٬۸۰۰ فوت مکعب) مترمکعب برآورد شده‌است. حوضه‌های آبخیز جنگلی کجور، دوهزار و سه‌هزار در استان‌های مازندران، استان گیلان هستند. این جنگل‌ها از ۱ تا ۳ درجه‌بندی می‌شوند که مساحت هر یک از آن‌ها به‌ترتیب ۱۰۷٬۸۹۴ هکتار (۴۱۶٫۵۸ مایل مربع), ۱۸۲٬۷۵۸ هکتار (۷۰۵٫۶۳ مایل مربع) و ۲۱۱٬۹۷۲ هکتار (۸۱۸٫۴۳ مایل مربع) است. کاربری تجاری آن‌ها ۱۸۴٬۲۰۲ متر مکعب (۶٬۵۰۵٬۰۰۰ فوت مکعب) و کاربری غیرتجاری ۱۲۶٬۱۷۳ متر مکعب (۴٬۴۵۵٬۸۰۰ فوت مکعب) مترمکعب است. حوضه‌های جنگلی ماسوله، قلعه رودخان و آستارا در استان گیلان) و استان اردبیل قرار دارند. در ارتفاعات بالاتر به سمت جنوب، بوم منطقه به استپ جنگلی رشته‌کوه البرز تبدیل می‌شود.
در جنوب‌شرقی جمهوری آذربایجان، بوم‌ناحیه جنگل‌های هیرکانی از جلگه پست لنکران و کوه‌های تالش می‌گذرد.
این بوم‌ناحیه دارای اقلیم نیمه‌حاره‌ای مرطوب در ارتفاعات پایین‌تر و ویژگی‌های اقلیم اقیانوسی در ارتفاعات میانی و اقلیم قاره‌ای مرطوب در مناطق کوهستانی است. در این بوم‌ناحیه، تابستان فصلی مرطوب اما کم بارش است. البرز مرتفع‌ترین رشته‌کوه خاورمیانه است و با بارش‌های کوهستانی و رطوبت نقطه شبنم، بیشتر تبخیر جنوب دریای خزر را به دام می‌اندازد.
میزان بارندگی سالانه از ۹۰۰ میلیمتر (۳۵ اینچ) در شرق تا ۱٬۶۰۰ میلیمتر (۶۳ اینچ) در غرب متغیر است. این مقدار بارش، جنگل‌ها را بسیار سرسبزتر از مناطق بیابانی، نیمه‌بیابانی و استپی هم‌مرز خود تبدیل کرده‌است.
گیاهان

بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی و ۴۴ درصد آوندداران در جنگل‌های هیرکانی زندگی می‌کنند.
پوشش گیاهی جنگلی طبیعی جنگل‌های هیرکانی از نوع پهن‌برگ خزان‌دار معتدله است. ۳۲٫۷ حجم جنگل‌های هیرکانی از راش شرقی تشکیل‌شده و یکی از ویژگی‌های اصلی منطقه کمبود درختان مخروطی است. تنها بقایایی از گونه‌های مخروطی وجود دارد که شامل سرخدار اروپایی، ارس، سرو مدیترانه‌ای و سرو خمره‌ای می‌شود.
دشت‌های ساحلی دریای خزر زمانی پوشیده از بلندمازو، شمشاد جنگلی، توسکای سیاه، توسکای ییلاقی، سپیدار و لرگ بوده‌است، اما این جنگل‌ها تقریباً به‌طور کامل به زمین شهری و کشاورزی تبدیل شده‌اند.
دامنه‌های پایین‌تر کوه‌های تالش و البرز با ارتفاع کمتر از ۷۰۰ متر، پناهگاه جنگل‌های مرطوب متنوع دارای بلندمازو، ممرز اروپایی، انجیلی، درخت آزاد، درخت شب‌خسب و خرمندی به‌همراه درختچه‌هایی مانند خاس، کوله‌خاس گرگانی، شابیزک نوشهری، ازملک و داردوست هستند. چوب آهن ایرانی بومی کوه‌های تالش و شمال ایران است و به‌ویژه توده‌های تقریباً خالص این درخت با شاخه‌های پوشیده از گلسنگ که به هم می‌پیچند و فقط برگ‌های مرده در سایه عمیق کف جنگل، می‌تواند چشمگیر باشد. علاوه بر این، برگ‌های زرد چوب آهن در پاییز به رنگ یاسی کم رنگ تبدیل می‌شوند.
در ارتفاعات متوسط بین ۷۰۰ تا ۱۵۰۰ متر، راش شرقی گونه غالب درختی در این منطقه ابری به صورت خالص و مختلط به‌همراه گونه‌های دیگر سخت‌چوب مانند بلندمازو، آوری، ممرز، لور و شاه‌بلوط شیرین است. از نظر ترکیب گیاگانی، این جنگل‌های راش با جنگل‌های اروپا و با جنگل‌های راش بالکان پیوند دارند. با این حال، شرایط جغرافیایی محلی مانند جهت کوه‌ها و عوامل خاکشناسی زراعی مانند رطوبت و عمق خاک، همه در تعیین ترکیب پوشش گیاهی اهمیت دارند که سبب ایجاد جوامع فرعی مختلف راش می‌شوند.
مناطق کوهستانی بالا و پهنه زیرآلپی با بلوط قفقازی، ممرز شرقی، درختچه‌زارهایی از دیگر گونه‌های درختی بومی مانند لیلکی، پلت، شیردار، ون، ملچ، گیلاس خودرو و نمدار برگ‌درشت مشخص می‌شود.
جانوران

بیش از ۵۸ گونه پرنده، ۵۸ گونه پستاندار از جمله ببر هیرکانی و پلنگ ایرانی در جنگل‌های هیرکانی زندگی کرده یا می‌کنند. ببر هیرکانی قبل از انقراض، شکارگر مهم این زیست‌بوم بود. از پستانداران بزرگ برجای مانده می‌توان به پلنگ ایرانی/قفقازی، سیاه‌گوش اوراسیایی، خرس قهوه‌ای، گراز، گرگ، شغال طلایی، گربه جنگلی، رودک قفقازی و شنگ اوراسیایی اشاره کرد.
این بوم‌ناحیه اصلی‌ترین منطقه استراحت سبز برای پرندگانی است که بین مرکز و شمال روسیه و آفریقا مهاجرت می‌کنند، بنابراین یک زیستگاه کلیدی برای بسیاری از گونه‌های پرندگان است. پرندگان مهمی که در این بوم‌ناحیه دیده می‌شوند عبارتند از: غاز خاکستری، غاز پیشانی‌سفید بزرگ، زنگوله‌بال، اکراس سیاه، کفچه‌نوک اوراسیایی، حواصیل شب تاج‌سیاه، عروس‌غاز، شاهین بحری، پلیکان خاکستری، گاوچرانک غربی، حواصیل زرد، فلامینگوی بزرگ، اردک سرسفید و کبک دری.
جانوران > گونه‌های بوم‌زاد

تصور می‌شود که جنگل‌های هیرکانی به عنوان پناهگاه برای گونه‌های خاص در هنگام تغییر شرایط آب و هوایی عمل کرده‌است. اشگول ایرانی یک گونه بوم‌زاد این منطقه است و گمان می‌رود که در تغییرات آب و هوایی اواسط میوسن که منجر به تکه‌تکه شدن جمعیت اجدادی آن شد، با یکی از این قطعات جمعیتی که در این جنگل‌ها زنده مانده و به گونه ای جدید تبدیل شده، تکامل یافته‌است. خفاش مایوتیس هیرکانی نیز یک گونه بوم‌زاد دیگر در این منطقه است. این منطقه همچنین به حفظ یک اصل و نسب منحصر به فرد از حشره‌خوار دورنگ معروف است که حدود یک میلیون سال پیش و در اواسط پلیستوسن از اجداد دیگر جدا شد. سمندر جویباری ایران، سمندر آبی بومی مناطق پر بارش جنگل هیرکانی است. این سمندر در درجه اول برای لاروهای آبزی خود که در نهرهای دائمی با پوشش جنگلی زندگی می‌کنند شناخته شده‌است. این گونه چندان مورد مطالعه قرار نگرفته‌است و تعداد بسیار کمی سمندر بالغ تا کنون یافت شده‌است. این گونه به دلیل قطع درختان، توسعه کشاورزی و گسترش شهری در معرض خطر از بین رفتن زیستگاه است.