stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
جایزه بزرگ استرالیا ۲۰۲۵
پیش زمینه

این رویداد در پیست آلبرت پارک ملبورن برای بیست و هشتمین بار در تاریخ برگزاری میشد. این پیست در 14 تا 16 مارس میزبان فرمول یک بود.  جایزه بزرگ استرالیا اولین دور از مسابقات جهانی فرمول یک در سال 2025 و سی و نهمین دوره مسابقات جایزه بزرگ استرالیا به عنوان جایزه بزرگ مسابقات قهرمانی جهانی فرمول یک بود.   این مسابقه همچنین اولین جایزه بزرگ استرالیا بود که از 2019 به عنوان افتتاحیه فصل برگزار شد.
پیش زمینه > فهرست ورودی

رانندگان و تیم ها همان هایی بودند که در فهرست ورودی فصل منتشر شده مشخص کرده بودند، بدون راننده اضافی برای مسابقه.
اولیور بیرمن ، آندره آ کیمی آنتونلی ، جک دوهان ، گابریل بورتولتو ، لیام لاوسون و ایزاک هاجر به ترتیب با هاس ، مرسدس ، آلپاین ، ساوبر ، ردبول ریسینگ و ریسینگ بولز به عنوان راننده تمام وقت برای اولین بار در فرمول یک حضور داشتند.
این جایزه بزرگ همچنین اولین مسابقه لوئیس همیلتون به عنوان راننده فراری ، پس از گذراندن دوازده فصل با مرسدس، و همچنین رقابت در اولین فصل خود بدون واحد قدرت مرسدس بود .  استبان اوکن ، نیکو هولکنبرگ و کارلوس ساینز جونیور برای فصل ۲۰۲۵ به ترتیب به تیم های به هاس، ساوبر و ویلیامز پیوستند.
پیش زمینه > انتخاب تایر

تامین کننده تایر پیرلی ترکیبات تایرهای C3، C4 و C5 را که به ترتیب سخت، متوسط و نرم برای تیم‌ها در نظر گرفته شده است، برای این مسابقه درنظر گرفته بود.
تعیین خط

تعیین خط  در 15 مارس 2025، ساعت 16:00 به وقت محلی ( UTC+11 ) برگزار شد و ترتیب رانندگان در شروع مسابقه را مشخص کرد.
تعیین خط > نتیجه نهایی تعیین خط

| Pos>  | No>  | Driver | Constructor | Laps | Time/Retired | Grid | Points |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 4 |  Lando Norris | McLaren-Mercedes | 57 | 1:42:06.304 | 1 | 25 |
| 2 | 1 |  Max Verstappen | Red Bull Racing-Honda RBPT | 57 | +0.895 | 3 | 18 |
| 3 | 63 |  George Russell | Mercedes | 57 | +8.481 | 4 | 15 |
| 4 | 23 |  Alexander Albon | Williams-Mercedes | 57 | +12.773 | 6 | 12 |
| 5 | 12 |  Andrea Kimi Antonelli | Mercedes | 57 | +15.135 | 16 | 10 |
| 6 | 18 |  Lance Stroll | Aston Martin Aramco-Mercedes | 57 | +17.419 | 13 | 8 |
| 7 | 27 |  Nico Hülkenberg | Kick Sauber-Ferrari | 57 | +18.423 | 17 | 6 |
| 8 | 16 |  Charles Leclerc | Ferrari | 57 | +19.826 | 7 | 4 |
| 9 | 81 |  Oscar Piastri | McLaren-Mercedes | 57 | +20.448 | 2 | 2 |
| 10 | 44 |  Lewis Hamilton | Ferrari | 57 | +22.473 | 8 | 1 |
| 11 | 10 |  Pierre Gasly | Alpine-Renault | 57 | +26.502 | 9 |  |
| 12 | 22 |  Yuki Tsunoda | Racing Bulls-Honda RBPT | 57 | +29.884 | 5 |  |
| 13 | 31 |  Esteban Ocon | Haas-Ferrari | 57 | +33.161 | 19 |  |
| 14 | 87 |  Oliver Bearman | Haas-Ferrari | 57 | +40.351 | PL |  |
| Ret | 30 |  Liam Lawson | Red Bull Racing-Honda RBPT | 46 | Accident | PL |  |
| Ret | 5 |  Gabriel Bortoleto | Kick Sauber-Ferrari | 45 | Accident | 15 |  |
| Ret | 14 |  Fernando Alonso | Aston Martin Aramco-Mercedes | 32 | Accident | 12 |  |
| Ret | 55 |  Carlos Sainz Jr. | Williams-Mercedes | 0 | Accident | 10 |  |
| Ret | 7 |  Jack Doohan | Alpine-Renault | 0 | Accident | 14 |  |
| DNS | 6 |  Isack Hadjar | Racing Bulls-Honda RBPT | 0 | Accident | — |  |
Source:: Source:
مسابقه

این مسابقه در 16 مارس ۲۰۲۵ برگزار شد و قرار بود ساعت 15:00 به وقت محلی ( UTC+11 ) آغاز شود، اما به دلیل تصادف ایزاک هاجر در دور گرم کردن، تا ساعت 15:15 به وقت محلی به تعویق افتاد. این مسابقه قرار بود به مدت 58 دور برگزار شود، اما به دلیل لغو رویه شروع، با یک دور کمتر برگزار شد.
باز شو سسمی

علی بابا در حال شنیدن "سسمی، باز شو" از یکی از دزدها.
«باز شو سسمی» (عربی: افتح يا سمسم‎) وردی جادویی در داستان «علی بابا و چهل دزد» از کتاب هزار و یک شب نسخۀ آنتوان گالان است. با گفتن این ورد، دهانۀ غاری که چهل دزد در آن گنجی پنهان کرده اند، باز می‌شود.
ریشه‌شناسی

این عبارت برای اولین بار در ترجمه فرانسوی هزار و یک شب آنتوان گالان (1704–1717) به صورت Sésame, ouvre-toi (به معنی"سسمی، باز شو") ظاهر می شود.  در داستان، علی بابا صدای یکی از 40 دزد را می شنود که می گوید سسمی، باز شو. برادرش هم که بعداً نمی تواند این عبارت را به خاطر بیاورد، آن را با نام غلاتی غیر از کنجد (سسمی) اشتباه می‌گیرد و در غار جادویی گیر می افتد.
دانه‌های کنجد در یک غلاف بذر رشد می‌کنند که وقتی به بلوغ می‌رسد، شکافته می‌شود،  و عبارت «سسمی، باز شو» برای پدیدار کردن گنج‌ها، احتمالاً از همینجا نشات می‌گیرد.  در اعمال جادویی بابلی ها از روغن کنجد استفاده میشد.  اما مشخص نیست که کلمه سسمی در واقع به گیاه یا دانه کنجد اشاره دارد.  سسمی ممکن است تکراری از «šem» (به عبری یعنی خدا)، یا برگرفته از واژه کابالیستی «šem-šāmayīm»، «نام بهشت» در تلمود باشد.
طبقه بندی

سسمی، باز شو توسط استیت تامپسون به عنوان عنصر موتیف D1552.2 طبقه بندی شده است و در توضیحات آن آمده که: "کوه را به شکلی جادویی باز می کند".
شکست اکسید گیت وابسته به زمان

شکستِ اُکسیدِ گیتِ وابسته به زمان (به انگلیسی: Time-dependent gate oxide breakdown) (یا شکست دی‌الکتریک وابسته به زمان، تی‌دی‌دی‌بی ) (اختصاری TDDB) نوعی پیری ترانزیستور است، سازوکار خرابی در ماسفت ها ، زمانی که اُکسید گِیت در نتیجه کاربرد طولانی مدت میدان الکتریکی نسبتا کم دچار شکست می‌شود (به‌صورت متضاد شکست فوری، که ناشی از میدان الکتریکی قوی است). این خرابی به دلیل تشکیل یک مسیر رسانا از طریق اکسید گیت به زیرلایه به دلیل جریان تونل‌زنی الکترون ایجاد می شود، زمانی که ماسفت ها نزدیک یا فراتر از ولتاژهای کاری مشخص شده خود کار می کنند.
مدل ها

تولید نقص در دی‌الکتریک یک فرآیند تصادفی است. دو حالت شکست وجود دارد، درونی و بیرونی. شکست ذاتی ناشی از تولید نقص‌های ناشی از تنش الکتریکی است. شکست بیرونی ناشی از نقص‌های ناشی از فرآیند تولید است. برای مدارهای مجتمع، زمان شکست به ضخامت دی‌الکتریک (اکسید گیت) و همچنین به نوع ماده بستگی دارد که به گره فرآیندی ساخت بستگی دارد. محصولات نسل قدیمی با ضخامت اکسید گیت بزگتر از 4 نانومتر بر اساس SiO2 و گره‌های فرآیندی پیشرفته با اکسید گیت کوچکتر از 4 نانومتر بر اساس مواد  دی‌الکتریک با کاپای بالا هستند. مدل های شکست مختلفی وجود دارد و ضخامت اکسید گیت اعتبار مدل را تعیین می کند. مدل ئی، مدل یک بَر ئی و مدل نمایی قانون توان مدل‌های رایجی هستند که رفتار شکست را نشان می‌دهند.
انواع خرابی قطعات مدار مجتمع (IC) از منحنی کلاسیک وانی پیروی می کند.  میزان تلفات دوران آغازین وجود دارد که به‌طور معمول به دلیل نقص‌های  ساخت، نرخ خرابی آن کاهشی است. نرخ خرابی ثابت پایینی که طبیعتاً تصادفی است. خرابی‌های فرسودگی، خرابی‌های فزاینده‌ای به دلیل سازوکارهای تخریب پیرسازی نیم‌رسانا هستند. تی‌دی‌دی‌بی یکی از سازوکارهای فرسودگی ذاتی است. عملکرد اجزای آی‌سی را می توان برای سازوکار های فرسودگی نیم‌رسانا از جمله تی‌دی‌دی‌بی برای هر شرایط کاری معین ارزیابی کرد. مدل‌های خرابی ذکر شده در بالا می‌توانند برای پیش‌بینی زمان خرابی قطعه به دلیل خرابی دی‌الکتریک وابسته به زمان (تی‌دی‌دی‌بی) استفاده شوند.
روش آزمودن

متداول ترین آزمون مورد استفاده برای بررسی رفتار تی‌دی‌دی‌بی "تنش ثابت" است.  آزمون های تنش ثابت را می توان به صورت تنش ولتاژ ثابت (CVS) یا تنش جریان ثابت اعمال کرد. در حالت اول، یک ولتاژ (که اغلب کمتر از ولتاژ شکست اکسید است) به گیت اعمال می شود، در حالی که جریان نشتی آن نظارت می شود. مدت زمانی که طول می کشد تا اکسید تحت این ولتاژ اعمالی ثابت دچار شکست الکتریکی شود، زمان-تا-شکست نامیده می شود. سپس این آزمون چندین بار تکرار می شود تا توزیع زمان-تا-شکست به دست آید.  این توزیع‌ها برای ایجاد نمودارهای قابلیت اطمینان و پیش‌بینی رفتار تی‌دی‌دی‌بی اکسید در سایر ولتاژها استفاده می‌شوند.
مراجع

1 2  Elhami Khorasani, Arash; Griswold, Mark; Alford, T. L. (2014). "A Fast $I{-}V$ Screening Measurement for TDDB Assessment of Ultra-Thick Inter-Metal Dielectrics". IEEE Electron Device Letters. 35 (1): 117–119. doi:10.1109/LED.2013.2290538. ISSN 0741-3106.
تأکید (مخابرات)

منحنی متعادل‌سازی RIAA برای صفحه‌های ضبط وینیل
در پردازش سیگنال، پیش‌تاکید (به انگلیسی: pre-emphasis) فنّی برای محافظت در برابر نویز و تلفات مورد انتظار است. ایده این است که ازپیش محدوده فرکانسی را که بیشتر مستعد نویز و تلفات است، تقویت کنیم (و درنتیجه تغییرشکل دهیم)، به طوری که پس از یک فرایند پُرنویز و پُرتلف (انتقال از طریق کابل، ضبط نوار…) بتوان اطلاعات بیشتری را از آن محدوده فرکانس بازیابی کرد. حذف اعوجاج ناشی از پیش‌تاکید، واتاکید (به انگلیسی: de-emphasis) نامیده می‌شود، که باعث می‌شود خروجی به‌طور دقیق ورودی اصلی را بازتولید کند.
تأکید معمولاً در بسیاری از مکان‌ها از پخش FM (بهبود پیش‌تاکید) و ضبط‌های وینیل (مثلاً LP) تا پی‌سی‌آی اکس‌پرس استفاده می‌شود. برای مثال، اجزای سیگنال فرکانس بالا ممکن است برای تولید یک شاخص مدولاسیون برابرتر برای طیف فرکانس ارسالی، و بنابراین نسبت سیگنال به نویز بهتر برای کل محدوده فرکانس مورد تاکید قرار گیرند.
در سیگنال‌های صوتی

در مخابرات، واتاکید مکمل پیش‌تاکید است، در سامانه پادنویز به نام تاکید است.
پیش‌تاکید با یک شبکه پیش‌تاکید که در اصل یک فیلتر کالیبره شده است به دست می‌آید. پاسخ فرکانسی توسط ثابت زمانی‌های خاص تعیین می‌شود. فرکانس قطع را می‌توان از روی آن مقدار محاسبه کرد.
در سیگنال‌های صوتی > واتاکید

در پردازش سیگنال‌های صوتی الکترونیکی، پیش‌تاکید به فرایند سیستمی اطلاق می‌شود که برای افزایش (در یک باند فرکانسی) بزرگی برخی از فرکانس‌ها (معمولاً بالاتر) با توجه به بزرگی فرکانس‌های دیگر (معمولاً پایین‌تر) به منظور بهبود سراسری طراحی شده است. نسبت سیگنال به نویز با به حداقل رساندن اثرات نامطلوب پدیده‌هایی مانند اعوجاج تضعیف یا اشباع رسانه ضبط در بخش‌های بعدی سیستم. عملیات آینه‌ای را واتاکید می‌نامند و کل سیستم را تاکید می‌گویند.
ثابت‌های زمانی ویژه، منحنی پاسخ فرکانسی را دیکته می‌کنند، که از آن می‌توان فرکانس قطع را محاسبه کرد.
نووآکتائو

Selo
| Novoaktau Новоактау | Novoaktau Новоактау |
| --- | --- |
Selo: Selo
Novoaktauموقعیت روی نقشه باشقیرستانNovoaktauموقعیت روی نقشه روسیه: Novoaktauموقعیت روی نقشه باشقیرستانNovoaktauموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۴°۴۵′ شمالی ۵۴°۲۱′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۷۵۰°شمالی ۵۴٫۳۵۰°شرقی﻿ / 54.750; 54.350: مختصات: ۵۴°۴۵′ شمالی ۵۴°۲۱′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۷۵۰°شمالی ۵۴٫۳۵۰°شرقی﻿ / 54.750; 54.350
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بوزدیاکسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
نووآکتائو (انگلیسی: Novoaktau) یک شهرک در شهرستان بوزدیاکسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
استاروتاولاروو

Selo
| Starotavlarovo Старотавларово | Starotavlarovo Старотавларово |
| --- | --- |
Selo: Selo
Starotavlarovoموقعیت روی نقشه باشقیرستانStarotavlarovoموقعیت روی نقشه روسیه: Starotavlarovoموقعیت روی نقشه باشقیرستانStarotavlarovoموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۴°۴۹′ شمالی ۵۴°۲۴′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۸۱۷°شمالی ۵۴٫۴۰۰°شرقی﻿ / 54.817; 54.400: مختصات: ۵۴°۴۹′ شمالی ۵۴°۲۴′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۸۱۷°شمالی ۵۴٫۴۰۰°شرقی﻿ / 54.817; 54.400
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بوزدیاکسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
استاروتاولاروو (انگلیسی: Starotavlarovo) یک شهرک در شهرستان بوزدیاکسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
سلماس

| سلماس سلماس | سلماس سلماس |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: آذربایجان غربی
شهرستان: سلماس
بخش: مرکزی
نام(های) دیگر: شاهپور
نام(های) پیشین: شاهپور، دیلْمان، دیلمَقان
مردم: مردم
جمعیت: ۹۲٫۸۱۱ نفر در سال ۱۳۹۵
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
مساحت: ۲۸۹۲ کیلومتر مربع
ارتفاع: ۱۳۹۶ متر
آب‌وهوا: آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه: ۲۳
میانگین بارش سالانه: ۲۸۱
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
شهردار: عبداله قنبری
ره‌آورد: سیب تخمه آفتابگردان
پیش‌شمارهٔ تلفن:  ۰۴۴۳۵۲
وبگاه: ندارد
  سلماس  روی نقشه ایران ۳۸°۱۱′۵۱″شمالی ۴۴°۴۶′۰۵″شرقی﻿ / ﻿۳۸٫۱۹۷۵°شمالی ۴۴٫۷۶۸۱°شرقی﻿ / 38.1975; 44.7681   :   سلماس  روی نقشه ایران ۳۸°۱۱′۵۱″شمالی ۴۴°۴۶′۰۵″شرقی﻿ / ﻿۳۸٫۱۹۷۵°شمالی ۴۴٫۷۶۸۱°شرقی﻿ / 38.1975; 44.7681   
 :  
سَلماس یکی از شهرهای منطقه شمال غرب ایران است که در استان آذربایجان غربی واقع شده است. سلماس دارای مرز زمینی با کشور ترکیه است و از بازارچه مرزی و منطقه اقتصادی ویژه برخوردار است. سلماس یکی از شهرهای جاذب توریست است. منطقه سلماس همچون دیگر مناطق آذربایجان با داشتن طبیعتی زیبا و کوهستان‌های سرسبز و پرآب توانسته است در طول تاریخ بشری، مأوای مناسبی برای اسکان و زیست گروه‌های مختلف انسانی فراهم کند. بر اساس کاوش‌های باستان‌شناسی انجام شده در تپه‌های باستانی اطراف شهر سلماس که در سال ۱۳۷۱ انجام گرفت، قدمت تمدنی سلماس به حدود ۹ هزار سال قبل برمی‌گردد.
شهر سلماس با ارتفاع ۱,۳۹۰ متر، در دشتی در ۶۴۵‌ کیلومتری شمال غربی تهران و ۷۷‌ کیلومتری شمال غربی ارومیه، سر راه ارومیه به خوی و ارومیه به شبستر، قرار دارد و خط آهن تبریز به قطور و ترکیه از حاشیۀ شمالی آن می‌گذرد.
شهر سلماس به عنوان اولین شهر شطرنجی ایران شناخته می‌شود و تنها شهری است که به این شیوه مدرن در استان آذربایجان غربی احداث گردیده است. این شیوه مدرن از شهرسازی با خیابان‌های شطرنجی و هندسی منظم، جلوه‌های ویژه‌ای به این شهر بخشیده است که نظیر آن را در کمتر شهری در ایران می‌توان مشاهده کرد.
سلماس علاوه بر پیشینه تاریخی چندین هزارساله خود یکی از شهرهای مهم آذربایجان در تاریخ تحولات سیاسی ایران بوده است. مردم سلماس از دیرباز نقش عمده‌ای در تحولات کشور ایفا کرده‌اند و سلماس یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان در دوران مشروطه بوده است.
مردم

بیشتر مردم سلماس به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند و بقیه مردم نیز به زبان کردی کرمانجی تکلم می کنند. به علاوه عده‌ای از یهودیان هم تا سدهٔ بیستم در این منطقه زندگی می‌کردند. طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر سلماس بالغ بر ۹۲٬۸۱۱ نفر می‌باشد.
در جلد چهارم کتاب «فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)» زبان مردم سلماس، زبان ترکی آذربایجانی مذهب آن‌ها شیعه ذکر شده است و به سکونت چند خانوار آشوری مسیحی در این شهر نیز اشاره شده است.
موقعیت جغرافیایی

سلماس مرکز شهرستان در ۳۸ درجه، ۱۲ دقیقه شمالی و ۴۴ درجه و ۴۶ دقیقه و ۴۰ ثانیه شرقی در استان آذربایجان غربی واقع شده است.
سلماس در شمال شهر ارومیه و در کنار مرزهای ایران و ترکیه و ساحل دریاچه ارومیه واقع شده است. سلماس از شرق به دریاچه ارومیه و از غرب به مرز ایران و ترکیه محدود است، از شمال به شهرستان خوی، از جنوب به شهرستان ارومیه محدود می‌شود.
فاصله سلماس از ارومیه ۹۵ کیلومتر، از همسایه شمالی، خوی ۴۵ کیلومتر، همسایه‌های شرقی شبستر و تسوج به ترتیب ۹۰ و ۵۵ کیلومتر می‌باشد. سلماس از طریق جاده گونئی با تبریز ارتباط دارد. این جاده در حدود ۱۶۰ کیلومتر طول دارد. از طریق راه‌آهن سلماس به تبریز، تهران، آنکارا، استانبول و سوریه می‌توان مسافرت کرد. ایستگاه قره تپه سلماس محل استقرار گمرک می‌باشد. مسافرین استانبول و سوریه امور گمرکی خود را در اینجا انجام می‌دهند.
فرودگاه‌های ارومیه و خوی در ۸۰ و ۲۵ کیلومتری سلماس قرار دارد. در سالهای اخیر اسکله سلماس به نام بره در دریاچه ارومیه فعال بوده ولی اینک فعالیت چندانی ندارد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | مرند | خوی | ترکیه |  |
|  | شبستر |  | تازه‌شهر |  |
|  | شبستر |    سلماس     | تازه‌شهر |  |
|  | شبستر |  | تازه‌شهر |  |
|  | تبریز | ارومیه | ترکیه |  |
پیشینه

بر اساس مطالعات باستان‌شناسی که از تپه‌های محدوده شهر سلماس به عمل آمد، قدمت تمدنی این منطقه به حدود نه هزار سال قبل (هفت هزار سال قبل از میلاد) می‌رسد و اولین قوم مشخص در سلماس اقوام سومری بوده‌اند.
برخی بر این باور اند شهر اولهو یا اولخو پایتخت دوم حکومت اورارتوییان همان
سلماس است.
امروزه محققین دخمه‌های موجود در «قارنی یاریق»، «هؤدر»، «دئریک»، «زنجیر قالا» و چهریق و آثار مختلف قلعه‌های خان تختی، کاظم داشی «گؤیرچین قالا» را آثار اورارتویی می‌دانند.
بلاذری جغرافی‌دانی است که در زمان فتح موصل به سال ۲۰ هجری به سلماس اشاره می‌کند و آن را در کنار شهرهای ارومیه و خوی نام می‌برد.
ابن حوقل به سال ۳۶۸ هجری در کتابش صورة الارض از سلماس نام برده و آن را شهری متوسط، زیبا و شهری آباد و پر نعمت توصیف می‌کند.
مقدسی در کتابش احسن التقاسیم به سال ۳۷۵ هـ. ق سلماس را شهر زیبا با بازارهای فراوان معرفی می‌کند و به مسجد جامع این شهر که از سنگ ساخته شده است، اشاره می‌کند.(محل این مسجد بین امام‌زاده و ساری مسجد بوده که آثار آن هنوز هم باقی است)
مقدسی به حضور کرد‌های هذبانی و سکونت آن‌ها در این منطقه اشاره می‌کند برخی از مورخان، روادیان را نیز شاخه‌ای از کردهای هذبانی دانسته‌اند روادیان در واقع عشایر عرب مهاجر به منطقه بودند که در دوره اسلامی در این مناطق سکونت گزیدند و فرزندان هندوایرانی زبان شده آن‌ها بعداً در طی قرون ۱۰ و ۱۱ میلادی نقش پر رنگی در بخش‌هایی از آذربایجان و ارمنستان ایفا کردند.
در دروه ایلخانان مغول آذربایجان به دلیل مرکزیت و اهمیتی که برای پادشاهی داشت، توسعه روزافزونی پیدا کرد و شهر سلماس همانند دیگر مناطق آذربایجان توسعه و آبادانی فراوان یافت.
حبیب زاهدی در کتاب بررسی و تحقیق دربارهٔ شاهپور آذربایجان بیان می‌کند، آنچکه در رابطه با سلماس در نوشته‌های تاریخ‌نگارهای اسلامی آمده، در واقع ارتباط با کهنه شهر دارد که در دوره قاجاریه این شهر اهمیت خود را از دست می‌دهد و در طی تحولات بعدی منطقه دیلمقان که در نزدیکی سلماس قدیمی واقع بوده است در اثر موقعیت مناسب و ممتاز طبیعی و جغرافیایی خود، رو به توسعه و گسترش می‌یابد.
در کتاب جغرافیای تاریخی گیلان و مازندران و آذربایجان به دیلمقان اشاره می‌شود، دیلمقان آبادی جدیدی است که به فرمان امیر خان قاجار از بستگان فتحعلی شاه احداث گردید و کهنه شهر نیز در یک فرسخی آن واقع شده است
در سال ۱۳۰۹ خورشیدی زمین لرزه‌ای به مقیاس ۷٫۲ ریشتر این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاپور به خود می‌گیرد.
ملک‌زاده نویسنده کتاب تاریخ ۱۰ هزار ساله سلماس بیان می‌کند با توجه به اینکه پس از زلزله دیلمقان و شهر به‌طور کامل و صد در صدی تخریب شده بود، لزوم احداث شهر جدید بجای آوار برداری مورد توجه قرار گرفت و شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا گردید.
سلماس تنها شهر شطرنجی استان آذربایجان غربی و اولین شهر شطرنجی ایران به‌شمار می‌رود که بعد واقعه زلزله ۱۳۰۹ دیلمقان، سلماس جدید به صورت شهرسازی مدرن در محل فعلی احداث گردید. از شهرهای معروف خارجی و مدرن که به این شیوه احداث و گسترش یافته‌اند، شهر لس آنجلس آمریکا و شهر تورنتو در کانادا می‌باشد.
منطقه زلزله خیز

در ۶ اردیبهشت ۱۳۰۹ خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به مقیاس ۷٫۹ ریشتر این شهر را که دیلمقان هم نامیده می‌شد، ویران می‌کند. با تصویب مجلس شورای ملی در هفدهم تیر ۱۳۰۹ یک میلیون متر مربع اراضی روستای اهرنجان که ملک خالصه (دولتی) بود به شهرداری سلماس داده می‌شود تا شهر جدیدی در آن ساخته شود. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاهپور(به‌طور مخفف شاپور گفته می‌شد) به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.
منطقه زلزله خیز > تاریخ سیاسی

این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده است. سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند.
جاذبه‌های گردشگری

از جمله مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری سلماس می‌توان به آبشار خور خورا، کلیساهای هفتوان، قلعه چهریق، قلعه قارنی یاریق، درّه زولاچای، تالاب چیچک، درّه تمر، آب گرم ایستی‌سوو سنگ نگاره خان تختی را نام برد.
کلیساهای هفتوان
این کلیسا در محدوده شهر سلماس در روستایی به همین نام واقع شده است. قدمت این کلیسا به حدود ۴۰۰ سال پیش و اواخر دوره صفوی می‌رسد که در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰شمسی با شمارهٔ ثبت ۴۸۴۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام شیخ
حمام شیخ با بهره‌مندی از معماری سنتی ایرانی، تنها اثر باقیمانده از معماری حمام‌های سنتی در سلماس است و در سال ۱۳۷۹ به شماره ۳۴۷۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا بعد از ثبت در فهرست آثار ملی، تبدیل به مجموعه فرهنگی و هنری شده است و به عنوان نمایشگاه آثار مردم‌شناسی استفاده می‌شود.
تپه اهرنجان
تپه اهرنجان یا گول تپه‌سی به عنوان یکی از نخستین سکونتگاه‌های بشری در ایران شناخته می‌شود و ظرفیت منحصربفردی برای مطالعات و کاوش‌های باستان‌شناسی دارا
می‌باشد.
کتیبه سنگی خان تختی
کتیبه سنگی خان تختی سلماس یکی از کتیبه‌های مهم تاریخی کشور مربوط به دوره ساسانیان است که در ۱۵ کیلومتری محور سلماس ارومیه بر روی کوه پرچاوش، حجاری شده است. این اثر تاریخی در سال ۱۳۴۷ به شماره ۱۶۱ به عنوان یکی از آثار ارزشمند تاریخی آذربایجان غربی در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است و تنها یادگار دوره ساسانیان در شمال غرب ایران می‌باشد. این اثر مربوط به اوایل پادشاهی ساسانیان بوده و تاریخ ایجاد آن قرن سوم میلادی (سال ۲۳۸ میلادی) می‌باشد. سنگ‌نگاره خان‌تختی یادگار یکی از پیروزی‌های ایرانیان بر رومیان است و در آن اردشیر بابکان و ولیعهدش شاپور یکم تصویر شده است که در بازگشت از فتح ارمنستان و پیروزی بر سپاهیان روم، دو تن از حکمرانان ارمنی محلی، هدایایی به ایشان تقدیم می‌کنند.
آبشار خورخور
آبشار خورخور در فاصله ۲۲ کیلومتری جنوب سلماس و داخل دره‌ای زیبا واقع شده است.
دره تمر
دره تمر از مناطق خوش آب و هوای سلماس بوده و تفرجگاه اصلی مردم و مسافران سلماس محسوب می‌شود که در جاده هشتیان که به چمن زارهای دامنه کوه پیر چاوش و زولا ختم می‌شود.
باغات سیب شهرستان
باغات سیب شهرستان همه ساله در فصل بهار تا پاییز جلوه زیبایی به شهر می‌دهند و ریه‌های تنفسی شهرستان می‌باشند که بیشتر مردم کشور، سلماس را علاوه بر شطرنجی بودن با باغات سیبش می‌شناسند.
آب گرم ایستی‌سو
روستای ایستی‌سو با طبیعت زیبا و آب‌وهوای مطلوب در حومه سلماس واقع شده است، در کنار دیدنیهای طبیعی این روستا، وجود چشمه آبگرم طبیعی با خواص درمانی بر محبوبیت آن افزوده است.
قلعه چهریق
پارک ملت، پارک چمران و شهربازی سلماس که پذیرای مهمانان و بازدید کنندگان است.
ساحل تفریحی و گردشی دریاچه ارومیه
امامزاده کهنه شهر
امامزاده برگشاد
سد کهنه شهر و سد زولا
آبشار تمر
قلعه قارنی‌یاریق واقع در روستای آجواج
دره زولا چای
تالاب چیچک
تالاب آق زیارت
سنگ نگاره خان‌تختی
تپه مغانجوق
زنجیرقلعه تمر
قلعه روستای هدر در نزدیکی روستای بزرگ سیلاب
رفت و آمد > پایانه مسافربری سلماس

پایانه مسافربری سلماس روزانه به شهرهای خوی - تبریز- تهران ارومیه سرویس مستقیم دارد.
سلماس با وجود گردشگری بودن، فاقد فرودگاه و ناوگان حمل ونقل مناسب است.
رفت و آمد > ایستگاه راه‌آهن سلماس

یکی از نواحی چهارده‌گانهٔ راه‌آهن ایران است. مسیر راه‌آهن ایران - اروپا و ایستگاه راه‌آهن سلماس در منطقه ویژه اقتصادی سلماس سکوی پیشرفت و مکانی امن برای سرمایه‌گذاران است؛ که در جاده سلماس به خوی واقع شده است.
منابع معدنی و طبیعی

سلماس دارای منابع بسیاری می‌باشد از جمله:
۱-معادن طلا
۲-معادن مرمر
۳-معادن کالیفورنیوم
۴-آپاتیت
۵-باریت
۶-بیوتیت
۷-اپیدوت
۸-هماتیت
۹-ایلمنیت
۱۰-مگنتیت
۱۱- فلوگوپیت
۱۲-زیرکن
۱۳-شئلیت
جایگاه سلماس در نقشهٔ استان آذربایجان در دورهٔ خلفای عباسی.
نام سلماس در نقشه آذربایجان، اران و ارمنستان در کتاب مسالک‌الممالک ترسیم شده توسط اصطخری
نام سلماس در نقشه آذربایجان، آران و ارمنستان در کتاب صورة الارض ترسیم شده توسط ابن حوقل
پارک ملت سلماس
کتیبه خان تختی
کتیبه خان تختی؛ نجیب‌زاده ارمنی در حال هدیه دادن به اردشیر پاپکان، اردشیر سوار بر اسب
قزل-یلگا

Village
| Kyzyl-Yelga Кызыл-Елга | Kyzyl-Yelga Кызыл-Елга |
| --- | --- |
Village: Village
Kyzyl-Yelgaموقعیت روی نقشه باشقیرستانKyzyl-Yelgaموقعیت روی نقشه روسیه: Kyzyl-Yelgaموقعیت روی نقشه باشقیرستانKyzyl-Yelgaموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۴°۴۳′ شمالی ۵۴°۱۹′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۷۱۷°شمالی ۵۴٫۳۱۷°شرقی﻿ / 54.717; 54.317: مختصات: ۵۴°۴۳′ شمالی ۵۴°۱۹′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۷۱۷°شمالی ۵۴٫۳۱۷°شرقی﻿ / 54.717; 54.317
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بوزدیاکسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
قزل-یلگا (انگلیسی: Kyzyl-Yelga) یک شهرک در شهرستان بوزدیاکسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
دادخواست

دادخواست یا عریضِه به معنی دادخواهی کردن است و در اصطلاح حقوقی به آغاز اقامه دعوا از سوی خواهان علیه خوانده از طریق سیستم دادگستری گفته می‌شود. در بسیاری از مواد قانونی دادخواست به معنی برگه دادخواست استفاده می‌شود یعنی برگه‌ای که شخص به وسیله آن دادخواهی خود را به دادگاه ارائه می‌کند.
دادخواست (در قدیم: عرضحال) شکایتی است که به مراجع قضائی به صورت نوشتاری یا گفتاری عرضه می‌شود. دادخواست وسیله رسمی احقاق حق است که از طریق مراجعه به دادگاه‌ها صورت می‌گیرد.
دادخواست نوشتاری به‌وسیله برگه‌ای به نام برگ دادخواست انجام می‌گیرد. دادخواست شکایت حقوقی است.
دادخواست نوعی درخواست است، اما هر درخواستی دادخواست نیست. دادخواست باید در قالب و فرم ویژه‌ای به دادگاه عرضه می‌شود اما درخواستها (مثلاً درخواست تأخیر جلسه از دادگاه) شکل خاصی نداشته و هزینه‌ای هم به آن تعلق نمی‌گیرد.
دادخواست همچنین با اظهارنامه تفاوت دارد. اظهارنامه وسیله رسمی مطالبه حق است که از سوی ادارهٔ ثبت اسناد یا دفاتر دادگاه‌ها ابلاغ می‌شود، ولی دادخواست را از راه مراجعه به دادگاه‌ها عرضه می‌کنند.
ریشه‌شناسی

عریضه (به عربی: عریضه) وام‌واژه عربی در فارسی است که به معنی دادخواست میان فارسی‌زبانان رایج شده است.
شرایط دادخواست

در ایران، دادگاه نه فقط بعد از عرضه دادخواست از سوی افراد ذی‌نفع، می‌تواند به دعوا رسیدگی کند و رسیدگی آن هم محدود به خواسته‌ای خواهد بود که شخص در دادخواست اعلام کرده‌است. دادخواست‌های دریافتی باید به زبان فارسی (زبان رسمی ایران)، به صورت کتبی و بر روی برگ‌های چاپی ویژه‌ای تهیه شود.
مشخصات خواهان (وکیل و نماینده قانونی در صورت وجود)، خوانده و خواسته در باید در دادخواست درج شود. درج نام و نام خانوادگی و اقامتگاه و امضا در دادخواست الزامی است و نبود آن باعث رد فوری دادخواست می‌شود.
برگ دادخواست می‌توانید همچنین دارای پیوستهایی باشد.