stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
معماری دوران نوسنگی
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > گاه‌شناسی و جغرافیای خاور نزدیک در عصر نوسنگی

به شکل سنتی، باستان‌شناسان نخستین دورهٔ بلافاصله پس از ابداع کشاورزی را، از آن رو که سفال هنوز ابداع نشده بود، دورهٔ نوسنگی پیش از سفال می‌نامند.
خود این دوره را نیز به دو مرحلهٔ زمانی اصلی تقسیم کرده‌اند: مرحلهٔ نوسنگی پیش از سفال آ (حدود ۰۱۰۰۰۰ ۱۰۰۰۰ (پ.م) تا ۰۸۵۰۰ ۸۵۰۰ (پ.م)) و مرحلهٔ نوسنگی پیش از سفال ب (حدود ۰۸۵۰۰ ۸۵۰۰ (پ.م) تا ۰۷۰۰۰ ۷۰۰۰ (پ.م).)
در مرحلهٔ نوسنگی پیش از سفال آ بسیاری از جوامع خاور نزدیک به یکجانشینی روی آوردند. نمونه‌های اولیه شهر درین زمان در شام و جنوب آناتولی شکل گرفت.
در مرحلهٔ نوسنگی پیش از سفال ب جمعیت جوامع بسیار بزرگ‌تر شد، آئین‌های مذهبی شکل گرفتند و کشاورزی منبع اصلی غذا گشت. سازه‌های شکوهند مذهبی در مناطقی چون گوبکلی‌تپه به وجود آمدند که نشان از نقش محوری آیین‌های مذهبی در مردم این جوامع دارند. در اریحا رابطهٔ تنگاتنگ بین گورها و یادمان‌ها نشان‌گر ظهور اشکال اولیه‌ای از طبقه‌های اجتماعی و سیاسی است.
برخی محققان برای دوران گذار بین نوسنگی پیش از سفال و نوسنگی با سفال، عنوان «نوسنگی پیش از سفال پ» را پیشنهاد کرده‌اند.
با کشف روش‌های تولید سفال در حدود ۰۶۴۰۰ ۶۴۰۰ (پ.م)، عصری دیگر در هلال حاصل‌خیز آغاز می‌شود که باستان‌شناسان به آن عنوان «نوسنگی با سفال» یا «نوسنگی پسین» داده‌اند.
درین دوران فرهنگ‌هایی با هویت مشخص، مانند فرهنگ حلف در شام و شمال میانرودان و عبید در جنوب میانرودان ظهور یافتند.
در نهایت با آغاز دورهٔ گذار مس‌سنگی در حدود ۰۳۵۰۰ ۳۵۰۰ (پ.م) فرهنگ‌های دوران نوسنگی به تدریج جای خود را به تمدن‌های نوپای عصر برنز دادند.
از آنجا که معماری، اقتصاد، و فناوری فرهنگ‌های دورهٔ مس‌سنگی تفاوت چشم‌گیری با فرهنگ‌های دورهٔ نوسنگی پسین ندارند، بسیاری از محققان فرهنگ‌هایی همچون غسولینی و بئرشبع که مربوط به دوره مس‌سنگی هستند را هم جزء فرهنگ‌های دورهٔ نوسنگی قلمداد می‌کنند.
سرچشمه‌های اصلی انقلاب نوسنگی در خاور نزدیک شامل جنوب آناتولی، شام، و جزیره قبرس متمرکز بود.[نیازمند منبع]
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > شام

همچنین ببینید: اریحا، دیوار اریحا، و برج اریحا
تاریخ‌نگاران معماری به سرزمین شام توجهی ویژه دارند، چرا که معماری درین جا شروع شد.

اریحا برجسته‌ترین محوطه شاخص دوران نوسنگی پیش از سفال است.
اریحا یا جریکو شهری است در کرانه باختری رود اردن.
بررسی‌های باستان‌شناسی نشان داده که قدمت اریحا به دوران نوسنگی پیش از سفال آ (حدود ۰۹۰۰۰ ۹۰۰۰ (پ.م)) می‌رسد. پیدا شدن نخستین نمونه‌های جمعیت شهری (حدود ۳۰۰۰ نفر)، ساختمان‌های عمومی، دیوار تدافعی و نشانه‌های سیستم آبیاری باستان‌شناسان را متقاعد کرده‌است که اریحا نخستین سکونت‌گاه شهری تاریخ بوده‌است.
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > شام > شام در دوران نوسنگی پیش از سفال آ

محوطه‌های دورهٔ نوسنگی پیش از سفال آ نزدیک منابع دائمی آب قرار گرفته‌اند. ساختمان‌های این دوران سازه‌های نیمه زیرزمینی گرد و یک طبقه است. گاهی این خانه‌ها جداسازی‌های داخلی داشته‌اند.بیشتر محوطه‌های نوسنگی پیش از سفال آ در جنوب شام قرار دارند.
چگونگی به وجود آمدن اریحا معلوم نیست. در نزدیکی شهر جریکو منبع آب پایداری به نام «چشمه الیسع» (به عربی: مخيم عين سلطان) وجود دارد که ارزش آن در میانه بیابان دریای مرده در گذر هزاره‌ها واضح است.
عرض دیوار اریحا ۱٫۹۸ متر. تعداد پله‌های برج ۲۲ تا.
ظهور سکونت‌گاه شهری در مساحتی سه هکتاری در حدود ۰۷۵۰۰ ۷۵۰۰ (پ.م) رخ داده‌است.
این سکونت‌گاه برای بیش از هزار سال با دیواری قطور با سنگ‌چینی دیوسنگی (معروف به دیوار اریحا) محصور بوده که از ساکنان آن، دارایی‌هایشان، و چشمهٔ آب محافظت می‌کرده‌است.
دیوار جریکو قدیمی‌ترین دیوار تدافعی در جهان است که توسط باستان‌شناسان کشف شده.
یک برج دیده‌بانی سنگی سترگ که در درون این دیوار ساخته شده‌بود بر این دیوار نظارت می‌کرد. پلکانی سنگی در داخل این برج تعبیه شده‌بود که به سربازان اجازه صعود به برج را بدهد.
نظریه‌های دیگر در مورد دیوار و برج اریحا وجود دارد که می‌گوید دیوار اریحا سدی در برابر سیل و برج در واقع یک معبد بوده‌است.
همچنین تغییر خانه‌ها از زیرزمینی به مستقل روی زمین
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > شام > شام در نوسنگی پسین

هویت مشرک شامی دوران نوسنگی پیش از سفال ب از میان رفت و فرهنگ‌های محلی (مثل یرموکیان و اریحای ده در جنوب شام و جبیل و حلف در شمال) شخصیت پیدا کردند و از یکدیگر متمایز شدند.
گرچه چند سکونت‌گاه وسیع وجود داشت (مثل شعر هگولان که بیش از ۵۰ هکتار وسعت داشت) ولی میل و جهت‌گیری عمومی، چه در شمال و چه در جنوب) به سکونت‌گاه‌های کوچکتر و پراکنده‌تر بود. در مورد دلیل این تغییر اجماعی بین محققان وجود ندارد، ولی به نظر می‌رسد رویداد ۸۲۰۰ ساله در آن بی‌تاثیر نبوده‌باشد.
این‌که شعر هگولان، محوطه شاخص فرهنگ یرموکی اولین نشانه‌های الگوی مفهومی شهر را دارا هست یا نه محل مناقشه است، و برخی آن را مربوط به ملاحظات محرمیت دانسته‌اند تا ملاحظات شهرسازی.
جمعیت قابل توجه، دیوار دفاعی، و شبکه درهم پیچیده ساختمان‌های عمومی (معابد و منابع آب) عناصری هستند که جریکو را به سمت شهرسازی سوق می‌دادند. با این حال عنصر شهری که در جریکو وجود نداشت خیابان بود.
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > جزیرهٔ قبرس

همچنین ببینید: خیروکیتیا
نخستین گونه‌های خیابان شهری در شهر خیروکیتیا ظاهر شدند.
سکونت‌گاه باستانی خیروکیتیا در هزارهٔ ششم پیش از میلاد در در دامنهٔ تپه‌ای در کرانه غربی رودخانه مارونیو در ساحل جنوبی قبرس پدید آمد.
این خیابان‌ها از کرانه رود به سمت بالای تپه می‌رفتند و از سمت دیگر تپه پایین می‌آمدند و همانگونه که دیوار اریحا به آن شهر شکل می‌داد، شکل کلی شهر را تعیین می‌کردند.
ولی بر خلاف اریحا که با دیوارش محصور شده بود، شکل کلی خیروکیتیا باز و قابل گسترش بود و به اندازه خاصی محدود نمی‌شد. رشد چنین شهری خطی بود و تنها به طول خیابان‌ها وابسته بود.
خانه‌ها در دو سوی خیابان قرار می‌گرفتند و از طریق این خیابان‌ها به آب رودخانه دسترسی داشتند
خیابان‌ها به شکل سکو، با سنگ آهک و به شکل قابل‌توجهی بالاتر از سطح زمین ساخته می‌شدند تا در مقابل فرسایش مقاوم باشند.
خیابان‌های خیروکیتیا، به عنوان نخستین گونه مکان عمومی ارتباط بین ساکنان این شهر و حس هویت و همبستگی آن‌ها را را تقویت می‌کردند. در برخی فواصل، خیابان برای ایجاد فضای استراحت در مسیر بین خانه و رودخانه گشادتر می‌شد که الگوی اولیه میدان در تاریخ معماری است خیابان‌های خیروکیتیا دو نتیجه فرعی داشتند: یکی اینکه اهمیت مکان‌های عمومی و بی مالک بودن آن‌ها، مسئولیت محافظت، پاکیزگی، و تعمیر آن‌ها را بر عهده مجموع شهروندان می‌گذاشت و دیگری اینکه خانه‌هایی که بر خیابان‌های اصلی قرار گرفته بودند ارزش بیشتری پیدا می‌کردند.
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > آناتولی و میانرودان

(آناتولی) سکونت‌گاه قرمز دره که در اوایل دوران نوسنگی ساخته شده برای ظرافت و توجه به ملاحظات زیباشناختی در ساخت آن مورد توجه است. در هر خانهٔ قرمز دره یک ستون غیرسازه‌ای گلی قرارداده‌شده که به عنوان مبلمان به کار می‌رفته‌است. و این امر نشان می‌دهد که سنت تزئینات از اوایل دوران نوسنگی در منطقه وجود داشت.
در آناتولی در گذار از دوره نوسنگی پیش از سفال آ به نوسنگی پیش از سفال ب نقشه ساختمان‌ها از دایره‌ای به مستطیلی تغییر کرد، ولی همه سکونت‌گاه‌ها در این دوره به فناوری خشت خام گذر نکردند.
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > آناتولی و میانرودان > گوبکلی‌تپه

همچنین ببینید: گوبکلی‌تپه
منطقه گوبکلی‌تپه به وضوح یک محوطه آیینی بوده و کارکرد مسکونی نداشته‌است.
گرچه از لحاظ گاه‌شناسی در دوره نوسنگی قرار می‌گیرد ولی به احتمال زیاد توسط مردم شکارچی-گردآورنده ساخته شده بود.
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > آناتولی و میانرودان > چاتال‌هویوک

همچنین ببینید: چاتال‌هویوک
در چاتال‌هویوک دو خانه دو طبقه یافت شده‌است.
چاتال‌هویوک در دشت قونیه آناتولی (ترکیه امروزی) است که تاریخ آن به ۰۶۵۰۰-خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «ق» ۶۵۰۰ تا ۰۵۷۰۰-خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «ق» ۵۷۰۰ برمی‌گردد و بزرگترین و پیچیده‌ترین مناطق باستانی بازمانده از دوران نوسنگی است که تا کنون توسط باستان‌شناسان کشف و حفاری شده.
شهر چاتال‌هویوک که حدود ده هزار نفر جمعیت داشته تجارت ابسیدین در منطقه را کنترل می‌کرده‌است. در آن زمان، ابسیدین یا شیشه آتشفشانی بهترین ماده برای ساخت ابزارهای نوک‌تیز بود و ازین رو تجارت آن موجب ایجاد صنعتی پرسود گشت که این خود باعث ثروتمند شدن شهر چاتال‌هویوک شد.
چاتال‌هویوک، برخلاف اریحا، حصار شهری و برخلاف خیروکیتیا کوچه و خیابانی ندارد. مهم‌ترین ویژگی چاتال‌هویوک این است که خانه‌ها به همدیگر چسبیده بودند و تنها راه دسترسی به آن‌ها از پشت بام و با نردبانی چوبی بود. این ویژگی باعث می‌شود که ایستایی آن‌ها از خانه‌های تک ایستاده بیشتر شود و هم‌چنین دفاع از شهر آسان شود.
هر حجره حداقل دو صفه چوبی به عنوان مبلمان داشت، و استخوان درگذشتگان زیر این صفه‌ها دفن می‌شد.
حدود چهل سازه از سازه‌های حفاری شده دارای تزئیناتی غنی است که باستان‌شناسان عقیده دارند عبادت‌گاه هستند. نقشهٔ ساختمان‌های عبادت‌گاه با نقشهٔ خانه‌ها یکسان است و تنها تفاوتشان در تزئین دیوارها با نقاشی‌های آیینی مربوط به الهه مادر است.
تخمین زده می‌شود برای ساخت هر خانه در چاتال‌هویوک ۵۰ مترمکعب خاک نیاز بوده‌است. برای هر خانه به حدود ۵۰۰ تا ۷۵۰ خشت نیاز بوده که پس از یک هفته خشک شدن، یک گروه پنج نفره می‌توانسته خانه را در دو هفته بسازد.
نقاشی‌ای که بر روی دیوار یکی از عبادت‌گاه‌های چاتال‌هویوک به دست آمده‌است نشان می‌دهد که این شهر بر اساس نقشهٔ قبلی ساخته شده‌است. اندازهٔ خانه‌های چاتال‌هویوک مختلف است ولی نقشهٔ یکسانی دارند. جنس دیوارهایشان از خشت خام است، و دیوارها و کف اتاق‌ها را رنگ‌آمیزی می‌کردند.
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > آناتولی و میانرودان > اربابا

در اربابا، که مربوط به دوران نوسنگی پیش از سفال ب است، مصالح اصلی سنگ آهک است که با ملات گل روی هم چیده شده‌اند. علت استفاده از سنگ وجود یک معدن سنگ در نزدیکی این محوطه است. به گفته لاو این امر نشان از تفکر منطقی به کار رفته در تصمیم‌های سازندگان این روستاست، چرا که ایشان می‌توانستند بنابر رسم آن دوره خانه‌هایشان را از گل بسازند ولی سنگ را انتخاب کردند.
خاور نزدیک در دورهٔ نوسنگی > جدول اطلاعات محوطه‌های نوسنگی در خاور نزدیک

| نام سایت | دوره | منطقه | ایستایی | شکل نقشه | مصالح |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اریحا | نوسنگی پیش از سفال آ | شام | مستقل و با دیوار | دایره‌ای | ترکه و اندود، سنگی |
| قرمز دره | نوسنگی پیش از سفال آ | شمال میانرودان | نیمه زیرزمینی | دایره‌ای | ترکه و اندود، خشت خام |
| اریحا | نوسنگی پیش از سفال ب | شام | مستقل و با دیوار | مستطیلی | خشت خام با پی سنگی |
| بسطه | نوسنگی پیش از سفال ب | شام | مستقل و با دیوار | مستطیلی | خشت خام با پی سنگی |
| شعر هگولان | نوسنگی پسین | شام | مستقل و با دیوار | مستطیلی | خشت خام با پی سنگی |
| چایونو | نوسنگی پیش از سفال آ | آناتولی | نیمه زیرزمینی و بدون دیوار | دایره‌ای | ترکه و اندود |
| گوبکلی‌تپه | نوسنگی پیش از سفال آ | آناتولی | مستقل با دیوار | دایره‌ای و مستطیلی | سنگ |
| هالان چمی | نوسنگی پیش از سفال آ | آناتولی | مستقل با دیوار | مستطیلی | سنگ |
| پینارباشی | نوسنگی پیش از سفال آ | آناتولی | نیمه زیرزمینی و بدون دیوار | دایره‌ای | ترکه و اندود |
| چایونو | نوسنگی پیش از سفال ب | آناتولی | مستقل با دیوار | مستطیلی | خشت خام روی پی سنگی |
| چاتال‌هویوک | نوسنگی پیش از سفال ب | آناتولی | مستقل با دیوار | مستطیلی | خشت خام |
| کافر هویوک | نوسنگی پیش از سفال ب | آناتولی | مستقل با دیوار | مستطیلی | خشت خام |
| گریتیله | نوسنگی پیش از سفال ب | آناتولی | مستقل با دیوار | مستطیلی | سنگ |
| اربابا | نوسنگی پیش از سفال ب | آناتولی | مستقل با دیوار | مستطیلی | سنگ روی پی با خشت خام |
| کوشک‌هویوک | نوسنگی پیش از سفال ب | آناتولی | مستقل با دیوار | مستطیلی | خشت خام روی پی سنگی |
| خیروکیتیا | نوسنگی پیش از سفال ب | قبرس | مستقل با دیوار | دایره‌ای | سنگ |
اروپا در دورهٔ نوسنگی

همچنین ببینید: اروپای دوران نوسنگی
زمانی که معماری از هستهٔ منطقهٔ خاور نزدیک به دیگر مناطق گسترش یافت، کارکرد و معنای آن به شکل قابل توجهی تغییر کرد. با رسیدن انقلاب نوسنگی به قارهٔ اروپا، دو موضوع معماری مورد آزمایش مردمان این سرزمین قرار گرفت: یکی خانه به مثابهٔ ارگانیسم و دیگری معناسازی سمبولیک برای ابدیت با ساختمان‌ها.
(اروپا) سکونت‌گاه لپنسکی ویر در شبه‌جزیرهٔ حدود ۰۵۵۰۰ ۵۵۰۰ (پ.م) ساخته شده و نشان می‌دهد که در اروپا یکجانشینی سابقه‌ای طولانی‌تر از کشاورزی دارد. خانه‌های ذوزنقه‌ای شکل این سکونت‌گاه کف اندود شده و اجاق‌های تزئین شده دارند و به شکلی منظم در محوطه جایگذاری شده‌اند.
این به معنا نیست که این خانه‌ها از روی نقشه ساخته شده‌اند، بلکه مجموعه‌ای از اصول (احتمالا ناخودآگاه) وجود داشته‌است که تصمیم‌های سازندگان را هدایت می‌کرده‌است.
اروپا در دورهٔ نوسنگی > خانه‌ها

همچنین ببینید: آبسرا، خانه کشیده دوران نوسنگی، و سکارابرای
خانهٔ کشیدهٔ دوران نوسنگی گونه‌ای خانه باریک و بلند از جنس چوب بود که کشاورزان در گستره جغرافیایی اروپا از حدود ۰۶۰۰۰ ۶۰۰۰ (پ.م) به ساختن آن‌ها می‌پرداختند.
طول این خانه‌ها تا ۸۰ متر هم می‌رسیده و در هر کدام تعدادی خانواده زیر یک سقف زندگی می‌کردند.
در وسط فضای مرکزی کشیده یک آتشدان یا اجاق قرار می‌گرفته و بالای آن در سقف شکافی ایجاد می‌شده‌است تا دود را تهویه کند و به نور اجازه ورود بدهد. بالهای دو طرف این فضای مرکزی به عنوان طویله به کار می‌رفته‌است.
سکارابرای در اورکنی اسکاتلند که بین سال‌های ۰۳۱۸۰ ۳۱۸۰ (پ.م) و ۰۲۵۰۰ ۲۵۰۰ (پ.م) در آن زندگی جریان داشته در بین آثار بازمانده از اروپای دوران نوسنگی منحصر به فرد است. این سکونت‌گاه از هشت خانه کشیده تشکیل شده که با یک کوچهٔ کوچک سنگی به هم متصل می‌شوند و یک ارگانیسم فشرده را ایجاد می‌کنند.
اروپا در دورهٔ نوسنگی > خرسنگ‌ها

همچنین ببینید: خرسنگ و خرسنگ‌های کارناک
سازه‌های سنگی بلند، هم‌چون درخت‌هایی مصنوعی، برای نشاندار ساختن و به حافظه سپردن فضاهای برپا شدند.
این یادمان‌های سنگی یا خرسنگ نماد فناوری و همکاری انسان‌ها هستند.
این خرسنگ‌ها در هزاره پنجم پیش از میلاد در سراسر اروپای غربی پخش شدند.
سنگ‌افراشتها ساده‌ترین نوع خرسنگ‌ها بودند که با ارتفاع و حجم خود توجه رهگذران را از فواصل دور به خود جلب می‌کردند و خاصیت هدایت‌کنندگی اشتند.
در برخی موارد مانند خرسنگ‌های کارناک در بریتانی فرانسه، مجموعهٔ سازمان‌یافته‌ای از سنگ‌افراشت (که تشکیل یک سنگ‌ردیف را می‌دهند) تشکیل یک فضای تعریف‌شده را می‌دهند که کاشفان فضای را به حرکت در فضای باز دعوت می‌کند.
محوطهٔ خرسنگ‌های کارناک شامل خرسنگ‌های مِنِک (یازده ردیف همگرا از خرسنگ‌ها در سطحی به ابعاد ۱٬۱۶۵ در صد متر)، خرسنگ‌های کرلسکن (گروهی از ۵۵۵ سنگ کوچکتر در شرق خرسنگ‌های منک)، و خرسنگ‌های پتی-منک (گروهی از سنگ‌های بسیار کوچکتر در شرق خرسنگ‌های کرلسکن) می‌شود.
به عقیده کوستوف، این موارد اولین اشکال سازماندهی فضایی است که در هزاره‌های بعدی معماری را تعریف می‌کند.
اروپا در دورهٔ نوسنگی > آرامگاها

همچنین ببینید: میزسنگ، گور دالانی، گور معبری، و نیوگرنج
خانه‌های کشیده اروپای دوران نوسنگی نشانی از اختلاف طبقاتی ندارد و افراد مهم‌تر خانه‌های بزرگتر ندارند. ولی به نظر اختلاف طبقاتی در این جوامع وجود داشته که خود را در یادمان‌هایی نمایان می‌کند که برای به خاطر سپردن افراد مهم برپا شده بودند. در شهر مردگان زیرزمینی حل-سفلینی در مالت بازمانده ۷۰۰۰ نفر کاوش شده‌است، ولی تنها چند نفر آنقدر اهمیت داشته‌اند که آرامگاه سنگی حجاری شده مخصوص خود را داشته باشند.
برخلاف سنگ‌افراشت‌ها و ردیف سنگ‌ها، آرامگاه‌های سنگی در دوران نوسنگی به شکل سرپوشیده ساخته می‌شد.
ساده‌ترین شکل این آرامگاه‌های سنگی، میزسنگ‌ها بودند که از چند دیوار سنگی و یک سقف سنگی نسبتاً صاف با تکنیک نعل-پایه تشکیل می‌شد.
میزسنگ‌هابین ۵٬۰۰۰ پ. م؛ و ۲٬۵۰۰ پ.م. در سراسر اروپا (از نروژ در شمال تا مراکش در جنوب) ساخته می‌شدند ولی قدیمی‌ترین آن‌ها را می‌توان در پرتغال یافت.
گورهای دالانی و گورهای معبری ازین پیچیده‌تر بودند. گورهای دالانی از ردیف دیوارهای سنگی تشکیل می‌شدند که روی آن با گورپشته یا سنگ چین پوشانده می‌شد. گورهای معبری شبیه گورهای دالانی بودند با این تفاوت که انتهای آن‌ها به یک تالار تدفین گرد ختم می‌شد.
دیواره‌های این گورها با روی هم گذاشتن سنگ‌های نامنظم (که به تکنیک سنگ‌چینی دیوسنگی معروف است) ساخته می‌شدند.
همچنین با گذشتن ارتفاع سازه از حدی مشخص، ردیف‌های بعدی سنگ به تدریج به سمت داخل پیش‌روی می‌کردند تا در نهایت به هم رسیده و سقف بسته شود و به این شکل وزن بار عمودی به تکیه گاه انتقال یابد. این روش بعدها در معماری به تکنیک پتکین شهرت یافت.
شناخته‌شده‌ترین گور معبری اروپا نیوگرنج در جزیرهٔ ایرلند است که نزدیک ۸۰ متر قطر دارد و حاشیه‌اش با ۹۷ سنگ محصور شده‌است. شاخص‌ترین این سنگ‌ها سنگ ورودی است که تزئینات سنگینی دارد.
ورودی نیوگرنج به راهرویی به طول ۱۹ متر باز می‌شود که به اتاقی کوچک و صلیبی‌شکل می‌رسد. نمای ورودی را با سنگ‌های کوارتز برش‌خوردهٔ سفید (که احتمالاً از معدنی در ۱۶۰ کیلومتری جنوب نیوگرنج استخراج شده بوده) تزئین کرده بودند. جایگیری راهروی داخلی به گونه‌ای بوده که با طلوع آفتاب در انقلاب زمستانی نور خورشید از میان بازشویی پنهان در راهرو به عمق اتاق داخلی نفوذ می‌کرده‌است.
پلان و مقطع راهروی گور معبری نیوگرنج در شهرستان میث ایرلند
اروپا در دورهٔ نوسنگی > مالت و معبدهایش

مقاله‌های اصلی: معابد خرسنگی مالت و جگانتیا
مجموعه جگانتیا در جزیره کوچک غودش در مالت از دو معبد مستقل تشکیل شده که توسط یک دیوار بیرونی محصور شده‌اند. معبد بزرگتر به نظر قدیمی‌تر است و احتمالاً خودش نیز یکپارچه نیست.
معابد جگانتیا یک ساختمان منحصر به فرد نبوده‌است.
معابد پیشاتاریخی مالت با استفاده از ترکیبی از تکنیک‌های خرسنگی و دیوسنگی و مصالح محلی ساخته می‌شدند. دیوارهای حجیمشان متشکل از دو پوسته بود که بین‌شان با خاک و قلوه‌سنگ پر می‌شد. پوسته‌ها از نوعی سنگ آهنگ به نام کورالین ساخته می‌شد که در برابر خوردگی مقاوم است.
تلاشی برای تزئین و پوشاندن پوستهٔ سنگی در نمای بیرونی صورت نمی‌گرفت، ولی جدارهٔ داخلی با سنگ‌های صیقل‌داده شده، شاخ گوزن، یا لایه‌هایی از جنس استخوان به ظرافت تزئین می‌شد. در اتصالات از نوعی سنگ آهنگ نرم و گرم به رنگ زرد غلیط به نام گلوبیگرینا استفاده شده‌است.
فضای داخلی معابد جگانتیا یادآور فضای غارهای مسکونی دوران دوران پارینه‌سنگی است. تفاوتی بین دیوار و سقف وجود ندارد، چرا که دیوار با بهره‌گیری از تکنیک پتکین تبدیل به سقف می‌شود.
به عقیده کوستوف، معابد جگانتیا نخستین گونه ساختمانی در تاریخ است. یک گونه‌های ساختمانی یک الگوی معماری است که برای هدفی خاص ساخته شده و بر اثر استفاده مکرر دارای اعتبار کلی است. مثلاً زیگورات، اهرام مصر، یا آسمانخراش دنیای معاصر هر کدام یک گونهٔ ساختمانی هستند.
حدود ۰۲۰۰۰ ۲۰۰۰ (پ.م) فرهنگ مالت مورد تهاجم قرار گرفت و معابد آن رها شده و به ویرانه تبدیل گشتند.
معماری نوسنگی در خاور دور و قارهٔ آمریکا

در آمریکای شمالی حتی تا زمان معاصر هم روستاهای بزرگ شکارچی-گردآورنده‌ها وجود داشت.
قدیمی‌ترین راه طراحی شده که سویت ترک نام دارد و درانگلستان واقع است مربوط به این دوره‌است.
تل اسود
Guo, Qinghua (2005). Chinese architecture and planning: ideas, methods, techniques. Stuttgart: Edition Axel Menges. ISBN 3-932565-54-1.
بانپو - جیانگ ژای - بیشولینگ
در چین دوران نوسنگی دو سنت کلی معماری شکل گرفت که تا سال‌های بعد در معماری این سرزمین باقی ماند: سنت چائو (لانه پرنده) و ژو (به معنی غار)
شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که دو سنت همزمان با هم شکل گرفته‌اند
چائو در جایی که زمین باتلاقی است و ژو در جایی که زمین از بادرفت و تراس تشکیل شده.
معماری نوسنگی در خاور دور و قارهٔ آمریکا > سنت چائو در شمال چین

سنت اول معروف به چائو مختص فرهنگ یانگ‌شائو بود که در راستای رود زرد استقرار داشت. این سنت
شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهند که خانه‌های اولیه به شکل نیمه زیر زمینی ساخته می‌شدند. عمق چالهٔ این خانه‌ها حدود ۴۰ تا ۸۰ سانتی‌متر بود. نقشه خانه‌ها غالباً گرد بود و ۴ تا ۶ متر قطر داشت.
خانه‌ها به دور یک فضای باز میدان مانند ساخته‌شده بودند. مصالح آن‌ها چوب (تو) و خاک (مو) بود که با ترکیب آن‌ّها تومو به معنای خانه‌سازی است.
معماری نوسنگی در خاور دور و قارهٔ آمریکا > سنت چائو در شمال چین > خانه بزرگ

در برخی از سکونت‌گاه‌ها خانهٔ بزرگی در میدان مرکزی ساخته می‌شد که به باور باستان‌شناسان یک مکان عمومی بوده‌است.
نمونه آن خانه‌ای در میدان مرکزی بانپو با نقشهٔ مستطیلی و اضلاع ۱۰٫۸ متر در ۱۰٫۵ متر است که سقف آن با چهار ستون به قطر ۴۵ سانتی‌متر برافراشته شده‌است.
نمونه دیگری از خانه‌های بزرگ در میدان مرکزی روستا در دادی وان است. این ساختمان نقشه‌ای مستطیلی به اضلاع ۱۶ متر در ۸ متر (نسبت ۲:۱) و سه در به عرض ۱٫۲ متر داشته. نسبت ۲:۱ نقشه این احتمال را به وجود می‌آورد که سقف ساختمان شیروانی بوده باشد.
یک رواق کوچک با ۱۸ ستون جلوی در ورودی اصلی جای گرفته بود. فضای داخلی ساختمان به شکلی متقارن تقسیم شده‌است. پنج اتاق کوچک در عقب ساختمان در نظر گرفته شده بود که می‌تواند اتاق شخصی روسای قبیله یا انبار باشد.
این خانه‌های بزرگ مرکزی در هزاره‌های آینده به الگویی برای معماری چینی تبدیل شد.
معماری نوسنگی در خاور دور و قارهٔ آمریکا > سنت ژو در جنوب چین

سنت دوم، یعنی ژو مختص فرهنگ همودو بود که در جنوب چین مستقر بود.
تفاوت اصلی بین دو گونه مصالحی بود که ساختمان‌ها از آن ساخته می‌شدند.
معماری نوسنگی در خاور دور و قارهٔ آمریکا > آمریکا

به جز تعدادی تبر و سرنیزهٔ مسی کشف شده در منطقهٔ دریاچه‌های بزرگ، مردم آمریکای شمالی و جنوبی و اقیانوس آرام تا زمان اولین ملاقات‌ها با اروپائیان مهاجر به آمریکا در حد دوران نوسنگی باقی ماندند.
میراث معماری نوسنگی

تبر جلاداده شده مربوط به دوران نوسنگی، از موزه تولوز فرانسه
بازمانده برج و دیوار اریحا
نقشه تیپ سازه‌های مسکونی در دوره نوسنگی پیش از سفال آ
نقشه تیپ سازه‌های مسکونی در دوره نوسنگی پیش از سفال ب (اریحا)
نقشه تیپ خانه‌های حیاط مرکزی در اواخر دوره نوسنگی پیش از سفال ب (بسطه)
نقشه خانه‌های حیاط مرکزی در اواخر دوره نوسنگی پسین (شعر هگولان)
بازمانده خیابانی در خیروکیتیا که از رود مارونیو در دامنه تپه به سمت بالا امتداد داشته‌است.
بازسازی خانه‌ها و خیابان خیروکیتیا
ماکتی از شهر چاتال‌هویوک در موزه پیشاتاریخ تورینگن در آلمان
بازسازی خانه‌های لپنسکی ویر
بازمانده یکی از خانه‌های «ساکرا برای». سقف خانه احتمالاً از پوست حیوانات و استخوان نهنگ ساخته شده بود.
ماکت یک خانهٔ کشیدهٔ در حال ساخت
یک سنگ‌افراشت یکتا در لوزر فرانسه
ماکتی از چینش خرسنگ‌های کرلسکن در کارناک
گور میزسنگی در پندیه پرتغال
گور معبری نیوگرنج
تکنیک پتکین در فضای داخلی جگانتیا در این تصور قابل تشخیص است.
نقشه معابد جگانتیا
طرح سیاه‌قلم از معابد جگانتیا در سال ۱۸۴۸
رندر سه‌بعدی از استون‌هنج. آبی= خرسنگ‌ها، قرمز: محورهای نجومی سایت، سفید= خاک
نقشه استون‌هنج 
 راهنما:
۱- سنگ‌های نیایش‌گاه
۲ و ۳- گورپشته بدون قبر
 ۴- سنگ قربانی افتاده، ۴٫۹ متر طول 
۵-سنگ هیل 
۶- دو تا از چهار سنگ گوشهٔ باقیمانده
۷-خندق
۸-کرانه داخلی
۹-کرانه خارجی
۱۰-مسیر دسترسی، حدود سه کیلومتر از دو ردیف موازی خندق 
۱۱-حلقه‌ای از ۳۰ گودال، مربوط به گودال‌های Y
۱۲- حلقه‌ای از ۲۹ گودال، معروف به گودال‌های Z
۱۳- حلقه‌ای از ۵۶ گودال، معروف به گودال‌های آبری
۱۴-ورودی کوچک جنوبی
نقشهٔ بازسازی شده دایرهٔ داخلی استون‌هنج توسط دکتر استاکلی در دهه ۱۸۴۰. سنگ‌های سایه‌خورده در زمان تهیه کردن نقشه سر پا بوده‌اند.
باقی‌مانده‌های کوتو استروس، پرتغال.
دهستان بنستان

| اطلاعات کلی | اطلاعات کلی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: یزد
شهرستان: بهاباد
بخش: مرکزی
جمعیت: ۳۵۲۳
بنستان، دهستانی است از توابع بخش مرکزی شهرستان بهاباد در استان یزد ایران به مرکزیت روستای بنستان
جمعیت

براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۱٬۵۲۳ نفر (۴۸۴ خانوار) بوده‌است.
بخش لابوری

Quarter
| Laborie | Laborie |
| --- | --- |
Quarter: Quarter
The Quarter of Laborie, with the village marked in red: The Quarter of Laborie, with the village marked in red
مختصات: ۱۳°۴۶′ شمالی ۶۱°۰۰′ غربی﻿ / ﻿۱۳٫۷۶۷°شمالی ۶۱٫۰۰۰°غربی﻿ / 13.767; -61.000: مختصات: ۱۳°۴۶′ شمالی ۶۱°۰۰′ غربی﻿ / ﻿۱۳٫۷۶۷°شمالی ۶۱٫۰۰۰°غربی﻿ / 13.767; -61.000
جمعیت (2002): جمعیت (2002)
 • کل: ۷٬۴۱۴
وبگاه: http://www.ilovelaborie.com/
بخش لابوری (به لاتین: Laborie Quarter) یک منطقهٔ مسکونی در سنت لوسیا است.
خصوصیات

بخش لابوری ۷٬۴۱۴ نفر جمعیت دارد.
حزب بعث (جناح تحت رهبری سوریه)

این مقاله دربارهٔ جناحی از حزب بعث پس از انشعاب آن، به رهبری سوریه است که در چندین کشور نیز دارای شاخه است. برای شاخه منطقه‌ای این جناح که بر سوریه حاکم بود، حزب بعث سوسیالیست عرب (سوریه) را ببینید. برای دیگر کاربردها، حزب بعث (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| حزب بعث سوسیالیست عرب حزب البعث العربی الاشتراکی‎ | حزب بعث سوسیالیست عرب حزب البعث العربی الاشتراکی‎ |
| --- | --- |
دبیرکل: بشار اسد (آخرین)
دستیار دبیرکل: ابراهیم الحدید (آخرین)
بنیان‌گذاری: ۲۵ فوریه ۱۹۶۶
انحلال و برچینش: جناح اصلی سوریه: ۱۱ دسامبر ۲۰۲۴ (شاخه‌های منطقه‌ای همچنان فعال هستند)
انشعاب از: حزب بعث (واحد)
ستاد: دمشق، سوریه (۱۹۶۶–۲۰۲۴)
روزنامه: پیام بعث
مرام سیاسی: نئوبعثیسم اسدیسم (از ۱۹۷۱) ملی‌گرایی عربی پان‌عربیسم سوسیالیسم عربی ملی‌گرایی سوری الحاق‌گرایی سوری امپریالیسم‌ستیزی صهیونیسم‌ستیزی  سابق: سوسیالیسم انقلابی (۱۹۶۶–۱۹۷۰) پان‌عربیسم در شاخه سوریه حزب (تا ۱۹۷۰) 
طیف سیاسی: چپ افراطی
وابستگی بین‌المللی: محور مقاومت
شعار: وحدت، آزادی، سوسیالیسم
حزب بعث سوسیالیست عرب (عربی: حزب البعث العربی الاشتراکی‎)، که به آن جنبش بعث طرفدار سوریه نیز گفته می‌شود، حزب سیاسی نئوبعثی بود که شاخه‌هایی در سراسر جهان عرب دارد. از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۰، این حزب توسط رئیس‌جمهور وقت سوریه و دبیرکل، حافظ اسد، رهبری می‌شد. تا ۲۶ اکتبر ۲۰۱۸، رهبری، بین پسرش بشار اسد (رئیس شاخه منطقه‌ای حزب در سوریه) و عبدالله احمر (رئیس سازمان ملی پان‌عرب) مشترک بود.
در سال ۲۰۱۸، پس از اتحاد مجدد فرماندهی ملی و منطقه‌ای، بشار اسد، دبیرکل فرماندهی مرکزی شد. شاخه منطقه‌ای حزب در سوریه، بزرگ‌ترین شاخه حزب بعث به رهبری سوریه بود که از کودتای ۱۹۶۳ تا سقوط رژیم اسد در ۲۰۲۴، بر سوریه، حکومت کرد. فعالیت‌های شاخه منطقه‌ای در سوریه در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۴ به‌طور نامحدود به حالت تعلیق درآمد و دارایی‌های آن به دولت انتقالی منتقل و عملاً این شعبه، منحل شد. شاخه‌های دیگر حزب بعث تحت رهبری سوریه به فعالیت خود ادامه دادند و شاخه فلسطینی الصاعقه، حتی فعالیت خود را در داخل سوریه از سر گرفت.