ادیب‌الممالک فراهانی
نمونه اشعار > نمونه اشعار با مضامین مذهبی

یکی از معروفترین اشعار او شعری است که به مناسبت زادروز پیامبر اسلام سروده‌است.
این شعر در قالب مسمط می‌باشد و در زمان مظفر الدین شاه سروده شده‌است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| برخیز شتربانا بربند کجاوه |  | کز چرخ عیان گشت همی رایت کاوه |
| در شاخ شجر برخاست آوای چکاوه |  | وز طول سفر حسرت من گشت علاوه |
| بگذر به شتاب اندر از رود سماوه |  | در دیده من بنگر دریاچه ساوه |
وز سینه‌ام آتشکده پارس نمودار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| از رود سماوه ز ره نجد و یمامه  |  | بشتاب و گذر کن به سوی ارض تهامه |
| بردار پس آنگه گهرافشان سرخامه  |  | این واقعه را زود نما نقش به نامه |
| در ملک عجم بفرست با پر حمامه |  | تا جمله ز سر گیرند دستار و عمامه |
جوشند چو بلبل به چمن کبک به کهسار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بنویس یکی نامه به شاپور ذوالاکتاف |  | کز این عربان دست مبر نایژه مشکاف |
| هشدار که سلطان عرب داور انصاف |  | گسترده به پهنای زمین دامن الطاف |
| بگرفته همه دهر زقاف اندر تا قاف |  | اینک بدرد خشمش پشت و جگر و ناف |
آن را که درد نامه‌اش از عجب و ز پندار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| با ابرهه گو خیر به تعجیل نیاید |  | کاری که تو می‌خواهی از فیل نیاید |
| رو تا به سرت جیش ابابیل نیاید |  | بر فرق تو و قوم تو سجیل نیاید |
| تا دشمن تو مهبط جبریل نیاید |  | تا کید تو در مورد تضلیل نیاید |
تا صاحب خانه نرساند به تو آزار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| زنهار بترس از غضب صاحب خانه |  | بسپار به زودی شتر سبط کنانه |
| برگرد از این راه و مجو عذر و بهانه |  | بنویس به نجّاشی اوضاع شبانه |
| آگاه کنش از بد اطوار زمانه |  | وز طیر ابابیل یکی بر به نشانه |
کانجا شودش صدق کلام تو پدیدار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بوقحف چرا چوب زند بر سر اشتر  |  | کاشتر به سجود آمده با ناز و تبختر |
| افواج ملَک را نگر ای خواجه بهادر  |  | کز بال همی لعل فشانند و ز لب دُر |
| وز عدتشان سطح زمین یکسره شد پر  |  | چیزی که عیان است چه حاجت به تفکر |
آن را که خبر نیست فگار است ز افکار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| زی کشور قسطنطین یک راه بپویید  |  | وز طاق ایاصوفیه آثار بجویید |
| با پطرک و مطران و به قسیس بگویید  |  | کزنامه انگلیون اوراق بشویید |
| مانند گیا بر سر هر خاک مرویید  |  | وز باغ نبوت گل توحید ببویید |
چونان که ببویید مسیحا به سر دار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| این است که ساسان به دساتیر خبر داد  |  | جاماسپ به روز سوم تیر خبر داد |
| بر بابک برنا پدر پیر خبر داد  |  | بودا به صنم خانه کشمیر خبر داد |
| مخدوم سرائیل به ساعیر خبر داد  |  | وآن کودک ناشسته لب از شیر خبر داد |
ربیون گفتند و نیوشیدند احبار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| از شق سطیح این سخنان پرس زمانی  |  | تا بر تو عیان سازند اسرار نهانی |
| گر خواب انوشروان تعبیر ندانی  |  | از کنگره کاخش تفسیر توانی |
| بر عبد مسیح این سخنان گر برسانی  |  |  آرد به مداین درت از شام نشانی |
بر آیت میلاد نبی سید مختار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| فخر دو جهان خواجه فرخ رخ اسعد  |  | مولای زمان مهتر صاحبدل امجد |
| آن سید مسعود و خداوند مؤید  |  | پیغمبر محمود ابوالقاسم احمد |
| وصفش نتوان گفت به هفتاد مجلد  |  |  این بس که خدا گوید ماکان محمد |
بر منزلت و قدرش یزدان کند اقرار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| اندر کف او باشد از غیب مفاتیح  |  |  واندر رخ او تابد از نور مصابیح |
| خاک کف پایش به فلک دارد ترجیح  |  |  نوش لب لعلش به روان سازد تفریح |
| قدرش ملِک العرش به ما ساخته تصریح  |  | وین معجزه اش بس که همی خواند تسبیح |
سنگی که ببوسد کف آن دست گهربار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای لعل لبت کرده سبُک سنگ گهر را  |  | وی ساخته شیرین کلمات تو شکر را |
| شیرویه به امر تو درد ناف پدر را  |  |  انگشت تو فرسوده کند قرص قمر را |
| تقدیر به میدان تو افکنده سپر را  |  | وآهوی ختن نافه کند خون جگر را |
تا لایق بزم تو شود نغز و بهنجار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| موسی ز ظهور تو خبر داده به یوشع  |  | ادریس بیان کرده به اخنوخ و همیلع |
| شامول به یثرب شده از جانب تبّع  |  | تا بر تو دهد نامه آن شاه سمیدع |
| ای از رخ دادار برانداخته برقع  |  | بر فرق تو بنهاده خدا تاج مرصع |
در دست تو بسپرده قضا صارم تبّار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تا کاخ صمد ساختی ایوان صنم را  |  | پرداختی از هرچه به جز دوست حرم را |
| برداشتی از روی زمین رسم ستم را  |  | سهم تو دریده دل ایوان دژم را |
| کرده تهی از اهرمنان کشور جم را  |  | تأیید تو بنشانده شهنشاه عجم را |
بر تخت چو بر چرخ بر این ماه ده و چار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای پاک تر از دانش و پاکیزه‌تر از هوش  |  | دیدیم تو را کردیم این هر دو فراموش |
| دانش ز غلامیت کشد حلقه فرا گوش  |  | هوش از اثر رأی تو بنشیند خاموش |
| از آن لب پر لعل و از آن باده پر نوش  |  | جمعی شده مخمور و گروهی شده مدهوش |
خلقی شده دیوانه و شهری شده هشیار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| برخیز و صبوحی زن بر زمره مستان  |  | کاینان ز تو هستند در این نغز شبستان |
| بشتاب و تلافی کن تاراج زمستان  |  | کو سوخته سرو و چمن و لاله بستان |
| داد دل بستان ز دی و بهمن بستان  |  | بین کودک گهواره جدا گشته ز پستان |
مادرش به بستر شده بیمار و نگون سار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ماحت به محاق اندر و شاهت به غری شد  |  | وز باغ تو ریحان و سپرغم سپری شد |
| انده ز سفر آمد و شادی سفری شد  |  | دیوانه به دیوان تو گستاخ و جری شد |
| وآن اهرمن شوم به خرگاه پری شد  |  | پیراهن نسرین تن گلبرگ طری شد |
آلوده به خون دل و چاک از ستم خار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| مرغان بساتین را منقار بریدند  |  | اوراق ریاحین را طومار دریدند |
| گاوان شکم خواره به گلزار چریدند  |  | گرگان ز پی یوسف بسیار دویدند |
| تا عاقبت او را سوی بازار کشیدند  |  | یاران بفرختندش و اغیار خریدند |
آوخ ز فروشنده دریغا ز خریدار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ماییم که از پادشهان باج گرفتیم  |  | زان پس که از ایشان کمر و تاج گرفتیم |
| دیهیم و سریر از گهر و عاج گرفتیم  |  |  اموال و ذخایرشان تاراج گرفتیم |
| وز پیکرشان دیبه دیباج گرفتیم  |  | ماییم که از دریا امواج گرفتیم |
و اندیشه نکردیم ز طوفان و ز تیار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| درچین و ختن ولوله از هیبت ما بود  |  | در مصر و عدن غلغله از شوکت ما بود |
| در اندلس و روم عیان قدرت ما بود  |  | غرناطه و اشبیلیه در طاعت ما بود |
| صقلیه نهان در کنف رأیت ما بود  |  | فرمان همایون قضا آیت ما بود |
جاری به زمین و فلک و ثابت و سیار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خاک عرب از مشرق اقصی گذراندیم  |  | وز ناحیه غرب به افریقیه راندیم |
| دریای شمالی را بر شرق نشاندیم  |  | وز بحر جنوبی به فلک گرد فشاندیم |
| هند از کف هندو ختن از ترک ستاندیم  |  | ماییم که از خاک بر افلاک رساندیم |
نام هنر و رسم کرم را به سزاوار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| امروز گرفتار غم و محنت و رنجیم  |  | در داو فره باخته اندر شش و پنجیم |
| با ناله و افسوس در این دیر سپنجیم  |  | چون زلف عروسان همه در چین و شکنجیم |
| هم سوخته کاشانه و هم باخته گنجیم  |  | ماییم که در سوگ و طرب قافیه سنجیم |
جغدیم به ویرانه هزاریم به گلزار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای مقصد ایجاد سر از خاک به در کن  |  | وز مزرع دین این خس و خاشاک به در کن |
| زین پاک زمین مردم ناپاک به در کن  |  | از کشور جم لشکر ضحاک به در کن |
| از مغز خرد نشئه تریاک به در کن  |  | این جوق شغالان را از تاک به در کن |
وز گله اغنام بران گرگ ستمکار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| افسوس که این مزرعه را آب گرفته  |  | دهقان مصیبت زده را خواب گرفته |
| خون دل ما رنگ می‌ناب گرفته  |  | وز سوزش تب پیکرمان تاب گرفته |
| رخسار هنر گونه مهتاب گرفته  |  | چشمان خرد پرده ز خوناب گرفته |
ثروت شده بی‌مایه و صحت شده بیمار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ابری شده بالا و گرفته‌است فضا را  |  | از دود و شرر تیره نموده‌است فضا را |
| آتش زده سکان زمین را و سما را  |  | سوزانده به چرخ اختر و در خاک گیا را |
| ای واسطه رحمت حق بهر خدا را  |  | زین خاک بگردان ره طوفان بلا را |
بشکاف ز هم سینه این ابر شرر بار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چون بره بیچاره به چوپانش نپیوست  |  | از بیم به صحرا در نه خفت و نه بنشست |
| خرسی به شکار آمد و بازوش فروبست  |  | با ناخن و دندان ستخوانش همه بشکست |
| شد بره ما طعمه آن خرس زبردست  |  | افسوس از آن بره نوزاده سرمست |
فریاد از آن خرس کهنسال شکمخوار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چون خانه خدا خفت و عسس ماند ز رفتن  |  | خادم پی خوردن شد و بانو پی خفتن |
| جاسوس پس پرده پی راز نهفتن  |  | قاضی همه جا در طلب رشوه گرفتن |
| واعظ به فسون گفتن و افسانه شنفتن  |  | نه وقت شنفتن ماند نه موقع گفتن |
وآمد سر همسایه برون از پس دیوار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای قاضی مطلق که تو سالار قضایی  |  | وی قائم بر حق که در این خانه خدایی |
| تو حافظ ارضی و نگهدار سمایی  |  | بر لوح مه و مهر فروغی و ضیایی |
| در کشور تجرید مهین راهنمایی  |  | بر لشکر توحید امیرالامرایی |
حق را تو ظهیرستی و دین را تو نگهدار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| در پرده نگویم سخن خویش علی‌الله  |  | تا چند در این کوه و در آن دشت و در آن چاه |
| برخیز که شد روز شب و موقع بیگاه  |  | بشتاب که دزدان بگرفتند سر راه |
| آن پرده زرتار که بودی به در شاه  |  | تاراج حوادث شد با خیمه و خرگاه |
در دار نمانده‌است ز یاران تو دیّار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| با فر خداوند تعالی و تقدس  |  | از لوث زلل پاک کن این خاک مقدس |
| در دولت شاهی که در این کاخ مسدس  |  | با تاج مرصع شد و با تخت مقرنس |
| پرداخت صف باغ زهر خار و ز هر خس  |  |  بر او دو جهان اندک و او بر دو جهان بس |
بسیار برش اندک و زو اندک بسیار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| شاه ملکان حامی دین شاه مظفر  |  | کز او شده بر پا علم دین پیمبر |
| از داد نگین دارد و از دانش افسر  |  | ماه است به چرخ اندر و شاه است به کشور |
| چون او نه یکی شاه در این توده اغبر |  | چون او نه یکی ماه بر این طارم اخضر |
وین هر دو پدید است ز گفتار و ز دیدار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| با فر تو ای شاه رعیت نخورد غم  |  | با خوی خوشت ابر بهاری نزند دم |
| از شرم کف راد تو گوهر ندهد یَم  |  | جز بر در تو گردن گردون نشود خم |
| از مهر تو جُسته‌است بشر جان و شجر نم  |  | از بیم تو کرده‌است قدر خوف و قضا رم |
وز هول تو گشته‌است تعب زار و ستم خوار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تو سایه آن ذات همایون قدیمی  |  |  پیروزگر از فره یزدان کریمی |
| بگزیده آن داور رحمان و رحیمی  |  | بر خلق جهان حاکم و در کار حکیمی |
| از بهر پناهنده به از کهف و رقیمی  |  | دارای عصا و ید بیضای کلیمی |
هم دشمن جادویی و هم آفت سحار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| این ملک خداداده خداوند ترا داد  |  | وین تاج رسول عربی بر تو فرستاد |
| تا شاخ ستم را بکنی ریشه ز بنیاد  |  | وین ملک ز داد تو شود خرم و آباد |
| در دولت خود تازه کنی رسم و ره داد  |  | با تیغ عدالت بزنی گردن بیداد |
وز دست حوادث ببری خاتم زنهار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| زنهار خوران را فکنی ریشه به خون بر  |  | بیدادگران را کنی از تخت نگون بر |
| ای بسته دل عشق به زنجیر جنون بر  |  | دانش بر کلکت پی تعلیم فنون بر |
| آن را که به کار تو بگوید چه و چون بر  |  | ایزد شودش سوی فنا راهنمون بر |
کاندر دو جهان نیست تو را جز به خدا کار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| دستور خردمند تو را بخت قرین است  |  | زیرا که امین شه و فرزند امین است |
| بر ملک امین است و بر اسلام معین است  |  | پرورده اخلاق ملک ناصردین است |
| میراث تو زان پادشه عرش مکین است  |  | او را به سر و جان تو ای شاه یمین است |
کز مهر تو زار آید و از غیر تو بیزار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| خویش به رخ ما در فردوس گشوده‌است  |  | عدلش همه گیتی را فردوس نموده‌است |
| کلکش همه جا غالیه و عنبر سوده‌است |  | دین در کنفش رخت کشیده‌است و غنوده‌است |
| قهرش سر بی دینان با تیغ دروده‌است  |  | تا تیرگی از آینه ملک زدوده‌است |
وز صارم دین شسته و پرداخته زنگار