stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مدل استاندارد

مدل استاندارد (ذرات بنیادی)
مدل استاندارد فیزیک ذرات بنیادی، نام نظریه‌ای مربوط به نیروهای الکترومغناطیس، هسته‌ای قوی، هسته‌ای ضعیف و همچنین طبقه‌بندی ذرات زیراتمی شناخته‌شده‌است. این مدل در نیمه دوم قرن بیستم در نتیجه تلاش‌های مشارکت‌آمیز دانشمندان در عرصه جهانی شکل گرفت.
فرمول‌بندی کنونی آن در اواسط دهه ۱۹۷۰ پس از تأیید تجربی وجود کوارک، نهایی شد. از آن زمان تا کنون کشف کوارک سر (۱۹۹۵)، تاو نوترینو (۲۰۰۰) و به تازگی، بوزون هیگز (۲۰۱۳) بر اعتبار این مدل افزوده‌اند. به دلیل توانایی آن در توضیح نتایج تجربی، از مدل استاندارد گاهی با نام نظریه تقریباً همه‌چیز یاد می‌شود.
اگرچه این باور وجود دارد که مدل استاندارد از لحاظ نظری خود-سازگار است
و موفقیت زیاد و پیوسته‌ای در ارائه پیش‌فرض‌های تجربی داشته‌است، هنوز از توضیح برخی از پدیده‌های فیزیکی بازمانده‌است و همچنین نظریه جامعی برای توصیف برهمکنش‌های بنیادی نیست زیرا نظریه کاملی برای گرانش آن طور که توسط نسبیت عام بیان شده، نیست
و همچنین از توضیح انبساط شتابدار جهان ناتوان است. مدل شامل هیچ ذره قابل قبولی برای ماده تاریک که با ویژگیهای منتج از مشاهدات کیهان‌شناسی تجربی سازگار باشد، نیست. این مدل همچنین نوسان نوترینو (و جرم‌های غیر صفرشان) را شامل نمی‌شود.
بر اساس مدل استاندارد (ذرات بنیادی) ماده از ۶۱ ذره تشکیل شده که این ذرات در سه دسته قرار می‌گیرند:
لپتون‌ها
کوارک‌ها
واسطه‌ها
مدل استاندارد برهمکنشهای قوی، الکترومغناطیسی و ضعیف بنیادی را با به‌کارگیری نظریه میدانهای کوانتومی بیان می‌کند. نظریه پیمانه‌ای آن بر پایهٔ تقارن موضعی گروه هایSU(3)C× SU(2)L ×U(1)Y است. C نشان دهندهٔ رنگ، L کایرالیتی چپگرد و Y فوق بار ضعیف است.
تاریخچه

نخستین گام به سوی مدل استاندارد، کشف شلدون گلاشو در سال ۱۹۶۱ بود که راهی برای ترکیب الکترومغناطیس و نیروی هسته‌ای ضعیف یافت.
در سال ۱۹۶۷ استیون واینبرگ
و عبدالسلام
سازوکار هیگز را به نظریه الکتروضعیف گلاشو افرودند
و شکل امروزی آن را پدیدآوردند.
چنین پنداشته می‌شود که سازوکار هیگز به همه ذرات بنیادی مدل استاندارد جرم می‌بخشد. این موضوع جرم بوزون‌های دبلیو و زد و همچنین جرم فرمیونها یعنی کوارکها و لپتونها را نیز شامل می‌شود.
پس از کشف جریان خنثای ناشی از تبادل بوزون زد در سرن در سال ۱۹۷۳،
نظریه الکتروضعیف مورد پذیرش همگانی قرار گرفت و واینبرگ، عبدالسلام و گلاشو جایزه نوبل فیزیک سال ۱۹۷۹ را برای این کشف به‌طور مشترک به خود اختصاص دادند. بوزون‌های دبلیو و زد در سال ۱۹۸۱ به شکل تجربی کشف شدند و مشاهده شد که جرمشان با مقدار پیش‌بینی شده در مدل استاندارد مطابقت داشت.
نظریه برهمکنش هسته‌ای قوی (یعنی کرومودینامیک کوانتومی، QCD) که بسیاری در آن مشارکت داشتند، شکل امروزین خود را در حدود سال‌های ۷۴–۱۹۷۳ یافت، هنگامی که آزادی مجانبی پیشنهاد شد (پیشرفتی که QCD را تبدیل به موضوع اصلی تحقیقات نظری کرد) و آزمایش‌ها تأیید کردند که هادرون‌ها از کوارک‌ها با بارهای کسری تشکیل شده‌اند.
اصطلاح «مدل استاندارد» اولین بار توسط آبراهام پایس و سام تریمن در ۱۹۷۵ میلادی ابداع شد که در آن به نظریه الکتروضعیف با چهار کوارک ارجاع داده شد.
پیش‌زمینه

در حال حاضر، بهترین راه فهمیدن ماده و انرژی، از طریق سینماتیک وبرهمکنشهای ذرات بنیادی است. تا به امروز فیزیک قوانین حاکم بر برهمکنش‌های میان تمام شکل‌های شناخته‌شده ماده و انرژی را به مجموعه کوچکی از نظریه‌ها و قوانین بنیادی کاهش داده‌است. یکی از اهداف اصلی دانش فیزیک این است که زمینه مشترکی بیابد تا بتوان تمام این نظریه‌ها را در قالب یک نظریه همه‌چیز یکپارچه سازد، به گونه‌ای که همه قوانین شناخته‌شده دیگر حالت خاصی از آن باشند.
ذرات موجود در مدل

مدل استاندارد اعضای از دسته‌های مختلف ذرات بنیادی (فرمیونها، بوزون‌های پیمانه‌ای و بوزون هیگز) را شامل می‌شود که به نوبه خود توسط ویژگیهای دیگری مانند بار رنگ از هم تمایز پیدا می‌کنند. با متمایز شمردن ذرات از پادذرات متناظرشان و همچنین حالت‌های رنگی مختلف کوارک‌ها و گلوئون‌ها، در مجموع ۶۱ ذره بنیادی در مدل استاندارد وجود دارند.
|  | انواع | نسل‌ها | پادذره | رنگ‌ها | کل |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| کوارکها | ۲ | ۳ | جفت | ۳ | ۳۶ |
| لپتونها | ۲ | ۳ | جفت | هیچ | ۱۲ |
| گلوئونها | ۱ | ۱ | خود | ۸ | ۸ |
| فوتون | ۱ | ۱ | خود | هیچ | ۱ |
| بوزون زد | ۱ | ۱ | خود | هیچ | ۱ |
| بوزون دبلیو | ۱ | ۱ | جفت | هیچ | ۲ |
| هیگز | ۱ | ۱ | خود | هیچ | ۱ |
| کل ذرات بنیادی شناخته‌شده: | کل ذرات بنیادی شناخته‌شده: | کل ذرات بنیادی شناخته‌شده: | کل ذرات بنیادی شناخته‌شده: | کل ذرات بنیادی شناخته‌شده: | ۶۱ |
ذرات موجود در مدل > فرمیون‌ها

مدل استاندارد شامل ۱۲ ذره بنیادی با اسپین ½ می‌شود که فرمیون نام دارند. بر اساس قضیه اسپین-آمار، فرمیون‌ها از اصل طرد پاولی پیروی می‌کنند. هر فرمیون یک پادذره متناظر دارد.
فرمیون‌های مدل استاندارد بر اساس چگونگی برهمکنش آن‌ها (یا بارهایی که حمل می‌کنند) طبقه‌بندی می‌شوند. فرمیون‌ها شامل شش نوع کوارک (بالا، پایین، افسون، شگفت، سر، ته) و شش نوع لپتون (الکترون، الکترون نوترینو، میون، میون نوترینو، تاو، تاو نوترینو) می‌شوند. در هر رده ذرات به صورت دو به دو جفت می‌شوند و تشکیل یک نسل را می‌دهند که ذرات آن‌ها رفتار فیزیکی متشابهی از خود نشان می‌دهند.
ویژگی تعریف‌کننده کوارک این است که دارای بار رنگ می‌باشد و به همین دلیل در برهمکنش هسته‌ای قوی شرکت می‌کند. پدیده‌ای به نام حبس رنگ سبب می‌شود که کوارک‌ها تمایل زیادی به ایجاد پیوندهای قوی با یکدیگر و تشکیل ترکیب‌های از نظر رنگی، خنثی (هادرون) می‌شود که یا از یک کوارک و پادکوارک (مزون) یا از سه کوارک (باریون) تشکیل شده‌اند. ذرات شناخته‌شده پروتون و نوترون، دو باریون با کوچک‌ترین جرم ممکن هستند. کوارک‌ها همچنین حامل بار الکتریکی و ایزواسپین ضعیف هستند. به همین دلیل با سایر فرمیون‌ها هم از طریق الکترومغناطیس و هم نیروی هسته‌ای ضعیف، برهم‌کنش دارند.
شش فرمیون باقی‌مانده دارای بار رنگ نیستند و لپتون نامیده می‌شوند. هر سه نوع نوترینو فاقد بار الکتریکی نیز هستند و از این رو حرکت آن‌ها تنها تحت تأثیر نیروی هسته‌ای ضعیف قرار می‌گیرد و آشکارسازی آن‌ها بسیار دشوار است؛ اما الکترون، میون و تاو به دلیل داشتن بار الکتریکی از طریق الکترومغناطیس نیز برهم‌کنش دارند.
هریک از اعضای یک نسل از ذره متناظر خود در نسل قبلی جرم بزرگتری دارد. نسل نخست ذرات باردار دچار واپاشی نمی‌شوند؛ به همین دلیل ماده معمولی (باریونی) از چنین ذراتی تشکیل شده‌است. تمام اتم‌هایی که از الکترون‌هایی تشکیل شده‌اند که به دور هسته اتم می‌گردند، در نهایت از کوارک‌های بالا و پایین تشکیل می‌شوند. نسل‌های دوم و سوم ذرات باردار نیمه‌عمرهای بسیار کوتاه دارند و به سرعت واپاشی می‌شوند و تنها در محیط‌های بسیار پرانرژی یافت می‌شوند. هیچ‌یک از نسل‌های نوترینوها واپاشی نمی‌شوند و جهان را دربرگرفته‌اند اما به ندرت با ماده باریونی برهمکنش دارند.
ذرات موجود در مدل > بوزون‌های پیمانه‌ای

در مدل استاندارد، بوزون‌های پیمانه‌ای به عنوان حامل نیروهای بنیادی الکترومغناطیس، هسته‌ای قوی و هسته‌ای ضعیف تعریف می‌شوند.
در فیزیک، برهمکنش‌ها راه‌هایی هستند که ذرات روی یکدیگر تأثیر می‌گذارند. در مقیاس ماکروسکوپی، الکترومغناطیس از طریق میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی امکان برهم‌کنش را فراهم می‌کند و گرانش سبب می‌شود که ذرات جرم‌دار بر اساس نظریه نسبیت عام با یکدیگر برهم‌کنش انجام دهند. مدل استاندارد این برهم‌کنش‌ها (نیروها) را به شکل تبادل نوعی از ذرات با نام ذرات واسطه، بین ذرات مادی توصیف می‌کند. وقتی یک ذره واسطهٔ نیرو میان دو ذرهٔ دیگر تبادل می‌شود در مقایس ماکروسکوپی به نظر می‌رسد که نیرویی روی هردو ذره تأثیر می‌گذارد و از این رو گفته می‌شود که ذره حامل، واسطهٔ تأثیر نیرو شده‌است. محاسبات مربوط به نمودار فاینمن که تقریبی گرافیکی از نظریهٔ اغتشاش هستند، از مفهوم ذرات واسط نیرو بهره می‌برند و نتایج کاربرد آن‌ها در تحلیل آزمایش‌های پخش پرانرژی، همخوانی قابل قبولی با داده‌ها دارد. هرچند که نظریهٔ اغتشاش (و به همراه آن مفهوم ذره واسط نیرو) در شرایط دیگری با شکست روبه‌رو می‌شوند. از جمله این شرایط می‌توان به کرومودینامیک کوانتومی کم‌انرژی، حالت ثابت و سالیتون اشاره نمود.
بوزون‌های پیمانه‌ای مدل استاندارد همه دارای اسپین هستند. از آنجا که بوزون هستند، مقدار اسپین آن‌ها ۱ است. به همین دلیل آنها، برخلاف فرمیون‌ها از اصل طرد پاولی پیروی نمی‌کنند: به همین دلیل هیچ حد نظری برای چگالی فضایی بوزون‌ها (تعداد در حجم) وجود ندارد. انواع مختلف بوزون‌های پیمانه‌ای در زیر توضیح داده شده‌اند.
فوتونها که واسطه تأثیر نیروی الکترومغناطیس بین ذرات دارای بار الکتریکی هستند. فوتون‌ها جرم ندارند و توسط نظریهٔ الکترودینامیک کوانتومی به خوبی توصیف می‌شوند.
بوزون‌های پیمانه‌ای W+، W− و Z که واسط نیروی هسته‌ای ضعیف بین ذراتی با مزه متفاوت‌اند (همه کوارک‌ها و لپتون‌ها). این ذرات دارای جرم هستند و جرم Z از W±
 بیشتر است. برهمکنش‌های ضعیفی که از طریق بوزون‌های W±
 انجام می‌شوند، منحصراً بر روی ذرات چپ‌دست و پادذره‌های راست‌دست عمل می‌کنند. علاوه براین یک بوزون W±
 دارای بار الکتریکی ۱+ یا ۱- است و از این طریق به برهمکنش الکترومغناطیس مرتبط می‌شود. بوزون‌های Z بدون بار الکتریکی با هردوی ذرات چپ‌دست و پادذره‌های راست‌دست برهمکنش دارند. ابن سه بوزون پیمانه‌ای به همراه فوتون‌ها در یک گروه قرار می‌گیرند، زیرا در کنار هم واسطهٔ برهمکنش الکتروضعیف هستند.
هشت گلوئون، که واسطهٔ برهمکنش هسته‌ای قوی میان ذرات دارای بار رنگ (کوارک‌ها) هستند. گلوئون‌ها بدون جرم هستند. گلوئون‌های هشت‌گانه توسط ترکیبی از بار رنگ و بار پادرنگ مشخص می‌شوند (مثلا قرمز-پادسبز). از آنجا که گلوئون‌ها خود نیز دارای بار رنگ مؤثر هستند، می‌توانند بین خودشان نیز برهمکنش داشته باشند. گلوئون‌ها و برهم‌کنش‌های آن‌ها توسط نظریهٔ کرومودینامیک کوانتومی توصیف می‌شوند.
ذرات موجود در مدل > بوزون هیگز

مقالهٔ اصلی: بوزون هیگز
بوزون هیگز یک ذره جرم‌دار نرده‌ای بنیادی است که نظریه مربوط به وجود آن توسط رابرت بروت، فرانسوا انگلرت، پیتر هیگز، جرالد گورالنیک، سی آر هیگن، و تام کیبل در سال ۱۹۶۴ مطرح شد و از بنیان‌های کلیدی مدل استاندارد است.
اسپین ذاتی ندارد و به همین دلیل در رده بوزون‌ها طبقه‌بندی می‌شود.
بوزون هیگز نقش منحصر بفردی در مدل استاندارد بازی می‌کند، زیرا توضیح می‌دهد که چرا همه ذرات بنیادی به جز فوتون‌ها و گلوئون‌ها دارای جرم هستند. به‌طور خاص، بوزون هیگز توضیح می‌دهد که چرا فوتون جرم ندارد اما بوزون‌های دبلیو و زد بسیار پرجرم هستند. جرم ذرات بنیادی و تفاوت میان الکترومغناطیس (که توسط فوتون‌ها جاری می‌شود) و نیروی هسته‌ای ضعیف (که توسط بوزون‌های دبلیو و زد جاری می‌شود) در ساختار میکروسکوپی (و در نتیجه ماکروسکوپی) ماده از بسیاری جهات اهمیت دارند. در نظریه الکتروضعیف، بوزون هیگز به لپتون‌ها و کوارک‌ها جرم می‌بخشد. از آنجا که بوزون هیگز دارای جرم است باید با خودش نیز برهمکنش داشته باشد.
از آنجا که بوزون هیگز ذره بسیار پرجرمی است و تقریباً بلافاصله پس از پیدایش، واپاشی می‌شود، تنها یک شتاب‌دهنده ذره‌ای بسیار پرانرژی می‌تواند آن را مشاهده و ثبت کند. آزمایشهای مربوط به تأیید و تعیین ماهیت بوزون هیگز توسط برخورددهنده هادرونی بزرگ (LHC) در سرن از اوایل سال ۲۰۱۰ آغاز شد و تا زمان پایان آن در اواخر ۲۰۱۱ در تواترون آزمایشگاه فرمی انجام می‌شد.
در ۴ ژوئیه ۲۰۱۲، هر دو آزمایش اصلی LHC (آزمایش اطلس و سیم‌لوله فشرده میونی)، به‌طور مستقل گزارش دادند که که ذره جدیدی با جرمی در حدود ۷۰۰۲۱۲۵۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۲۵ GeV/c۲ (تقریبا ۱۳۳ برابر جرم پروتون) یافته‌اند که با بوزون هیگز همخوانی دارد. اگرچه ویژگیهای متعددی از آن شبیه به ساده‌ترین ذره هیگز پیش‌بینی‌شده می‌باشد،
آنها پذیرفتند که کار بیشتری نیاز است تا بتوان نتیجه گرفت که این ذره واقعاً بوزون هیگز است و دقیقاً با کدام نسخه از بوزون هیگز مدل استاندارد همخوانی بیشتری دارد.
در ۱۴ مارس ۲۰۱۳، وجود بوزون هیگز با اندکی تردید، تأیید شد.
نیروهای بنیادی

مقالهٔ اصلی: نیروهای بنیادی
مدل استاندارد هر ۴ نیروی بنیادی طبیعت را دسته‌بندی می‌کند. در مدل استاندارد یک نیرو به شکل مبادله بوزون میان دو شیء، مثلاً مبادله فوتون در مورد نیروی الکترومغناطیس یا گلوئون برای برهم‌کنش هسته‌ای قوی، تعریف می‌گردد. این ذرات را با نام حامل نیرو می‌شناسند.
| ویژگی/برهمکنش | گرانش | ضعیف> (الکتروضعیف) | الکترومغناطیس> (الکتروضعیف) | قوی> بنیادی | قوی> پس‌ماند |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| قابلیت تأثیر بر: | جرم - انرژی | مزه | بار الکتریکی | باررنگ | هسته اتم |
| ذراتی که این نیرو را تجربه می‌کنند: | همه | کوارک‌ها، لپتون‌ها | ذرات دارای بار الکتریکی | کوارک‌ها، گلوئون‌ها | هادرون‌ها |
| ذرات میانجی: | گراویتون (هنوز مشاهده نشده) | W+ W− Z0 | γ | گلوئون‌ها | مزون‌ها |
| قدرت در مقیاس کوارک: | ۶۹۵۹۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۰−۴۱ | ۶۹۹۶۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۰−۴ | ۱ | ۶۰ | در مورد کوارک‌ها کاربرد ندارد |
| قدرت در مقیاس پروتون‌/نوترون: | ۶۹۶۴۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۰−۳۶ | ۶۹۹۳۱۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۱۰−۷ | ۱ | در مورد هادرون‌ها کاربرد ندارد | ۲۰ |
چالش‌ها

همچنین ببینید: فیزیک فراتر از مدل استاندارد
:
چه چیزی منجر به ظهور مدل استاندارد در فیزیک ذرات می‌گردد؟
چرا جرم ذرات و ثوابت جفت شدن دارای چنین جرم‌های اندازه‌گیری شده‌ای اند؟
چرا سه نسل از ذرات موجودند؟
چرا میزان ماده از پادماده در جهان بیشتر است؟
ماده تاریک در کجای این مدل جا می‌گیرد؟ و حتی این که آیا دارای یک نوع ذره است یا بیشتر؟
(مسائل حل‌نشده بیشتر در فیزیک)
خود-سازگاری مدل استاندارد (که اکنون به صورت نظریه پیمانه‌ای نا-آبلی، که از طریق انتگرال‌های مسیری کوانتیزه شده فرموله شده‌است) از نظر ریاضیاتی هنوز اثبات نشده‌است. در حالی که نسخه‌های منظم‌شده‌ای (تنظیم‌شده‌ای) موجودند که برای محاسبات تقریبی مفیدند (به عنوان مثال: نظریه پیمانه مشبکه‌ای)، هنوز معلوم نیست که آیا این نسخه‌ها هنوز هم در حدگیری با حذف تنظیم‌گر همگرا (از نظر عناصر ماتریس S) باقی می‌مانند یا خیر. سؤال کلیدی که با سازگاری مدل استاندارد مرتبط است، مسئله وجود و شکاف جرمی یانگ-میلز است.
آزمایش‌ها نشان می‌دهند که نوترینوها دارای جرم‌اند، در حالی که مدل استاندارد چنین چیزی را مجاز نمی‌شمرد. برای توجیه چنین یافته‌ای، مدل استاندارد کلاسیک را می‌توان به گونه‌ای تغییر داد تا جرم نوترینوها را در مدل خود بگنجاند.
اگر بر روی استفاده صرف از ذرات مدل استاندارد اصرار شود، می‌توان این کار را با افزودن لپتون‌هایی انجام داد که با بوزون هیگز برهمکنش غیر-بازنرمالپذیری دارند. در سطح بنیادی، چنین برهمکنشی در سازوکار الاکلنگی ظهور پیدا می‌کند که در آن نوترینوهای سنگین راست-دست به نظریه افزوده می‌شوند. این فرایند در تقارن راست-چپ از مدل استاندارد گسترش یافته و در برخی از نظریات وحدت بزرگ امری طبیعی است. تا زمانی که فیزیک‌های نوظهور در محدوده انرژی پایین‌تر از  10^{14}GeV قرار داشته باشند، جرم‌های نوترینویی می‌توانند از مرتبه درستی باشند.
تحقیقات نظری و تجربی تلاش کرده‌اند تا مدل استاندارد را به یک نظریه میدان متحد (یکپارچه) یا یک نظریه همه‌چیز گسترش دهند، یعنی نظریه کاملی که تمام پدیده‌های فیزیکی شامل ثوابت را توجیه کرده و توضیح دهد. نارسایی‌های مدل استاندارد که انگیزه بخش چنین تحقیقاتی بوده شامل موارد ذیل است:
این مدل، گرانش را توضیح نمی‌دهد، گرچه که تأییدات فیزیکی ذره‌ای نظری که به گراویتون شناخته می‌شود، گرانش را تا درجه‌ای توجیه می‌کند. با این که مدل استاندارد برهمکنش‌های قوی و الکتروضعیف را توجیه می‌کند، اما توضیح سازگاری برای نظریه کانونی گرانش، یعنی نسبیت عام، برحسب نظریه میدان کوانتومی ارائه نمی‌کند. از جمله دلایلش این است که نظریات میدان کوانتومی گرانش، عموماً قبل از رسیدن به مقیاس پلانک می‌شکنند. نتیجتاً ما نظریه قابل اعتمادی نداریم که لحظات اولیه جهان را توجیه کند.
خلاصه برهم‌کنش‌های میان ذرات بر اساس مدل استاندارد.
برهمکنش‌های این شکل، بنیان مدل استاندارد را تشکیل می‌دهند. نمودارهای فاینمن در مدل استاندارد از این راس‌ها ساخته می‌شوند. تغییرات مربوط به درنظرگرفتن بوزون هیگز و نوسان نوترینو از آن حذف شده‌اند. بار بوزون‌های دبلیو توسط فرمیونی که با آن برهمکنش دارند تعیین می‌شود؛ شکل مزدوج هر یک از راس‌های لیست شده (یعنی وارونگی جهت پیکان‌ها) نیز مجاز است.
کلیشم (رودبار)

| کلیشم | کلیشم |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور:  ایران
استان: گیلان
شهرستان: رودبار
بخش: عمارلو
دهستان: کلیشم
جمعیت (۱۳۸۵): جمعیت (۱۳۸۵)
 • کل: ۷۰۴
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (IRST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (IRDT)
کلیشم یکی از روستاهای استان گیلان از توابع دهستان کلیشم و بخش عمارلو در شهرستان رودبار است. این روستا مرکز دهستان کلیشم است.
جمعیت

این روستا در دهستان کلیشم قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۷۰۴ نفر (۲۲۴خانوار) بوده‌است.
مردم‌شناسی

مردم روستای کلیشم تات هستند و به زبان تاتی سخن می‌گویند.،
کلیشم دارای حدود ۲۰۰ خانوار و جمعیتی بالغ بر ۷۰۰ نفر می‌باشد. لباس زنانه محلی در گذشته شامل مندیل/دستمال گلدوزی شده بلند سفید/جلیقه دوخته شده به سکه/سر تومان وپیراهن بلند بود که پس از گذشت زمان و نفوذ فرهنگ شهری و مهاجرت اهالی به شهر تغییر یافته و اکنون عموم زنان از لباس‌های معمول شهری استفاده می‌کنند. به گفته محققین تات در زبان اهالی گیلان به معنی بومی، روستایی و یکجانشین می‌باشد و منظور از تات همان قوم گیلک است و منظور از زبان تاتی همان زبان گیلکی می‌باشد.
خیزش رور

خیزش رور (آلمانی: Ruhraufstand) یا خیزش مارس (آلمانی: Märzaufstand) یک خیزش توسط کارگران با گرایش چپ بود که در ماه مارس سال ۱۹۲۰ در منطقه رور جمهوری وایمار رخ داد. این حرکت در ابتدا با هدف حمایت از اعتصاب سراسری که اعضا سوسیال دموکرات دولت وایمار، اتحادیه‌ها و دیگر احزاب جهت مقابله با کودتای کاپ در ۱۳ مارس ۱۹۲۰ میلادی داده بودند آغاز شد.
کمونیست‌ها و دیگر سوسیالیست‌های رور از پیش برنامه قبضه کردن قدرت سیاسی توسط دیکتاتوری پرولتاریا در هنگام رخ دادن یک اعتصاب سراسری را داشتند. اما با شکست کودتای کاپ، دولت آلمان واحدهایی از ارتش و گروه دست‌راستی فرای‌کور را جهت سرکوب خیزش اعزام داشت. در آن هنگام بازوی نظامی خیزش که به ارتش سرخ رور معروف بود ۵۰٬۰۰۰ نیرو داشت. سرکوب خیزش همراه با خشونت و اعدام فراقانونی بود و تخمین زده می‌شود ۱۶۰۰ نفر در اثر این درگیری‌ها کشته شدند.
ریشه‌ها

با اجرایی شدن پیمان ورسای در ۱۰ ژانویه ۱۹۲۰ دولت آلمان باید تعداد نفرات ارتش را به شدت کاهش داده و گروه‌های شبه‌نظامی مانند فرای‌کور هم باید منحل می‌شدند. بر همین اساس وزیر دفاع وقت آلمان گوستاو نسکه فرمان انحلال واحدهای فری‌کور را صادر نمود.
بلندپایه‌ترین ژنرال ارتش آلمان به نام والتر فون لوتویتس از این دستور سرپیچی نمود و به همراه بخش‌هایی از نیروهای نظامی و واحدهای فری‌کور کودتای کاپ را جهت براندازی دولت و بازگشت سلطنت آغاز کرد. در ۱۳ مارس ۱۹۲۰ واحدهای فری‌کور به فرماندهی لوتویتس به سمت برلین حرکت کرده و ضمن اشغال شهر، ولفگانگ کاپ را به عنوان صدراعظم منصوب کرده و خواستار بازگشت سلطنت شدند. وزیر دفاع برای برقراری دوباره نظم به هانس فن زکت را که آن زمان فرمانده دفتر نیروها بود مأمور نمود تا با کمک ارتش کودتا را سرکوب نمایند اما فن زکت و دیگر افسران به استثنا والتر راینهارت از این فرمان سرپیچی نمودند و دولت مجبور شد از برلین فرار کند.
علی‌رغم وضعیت پیش آمده بخش اداری با دولت کودتا همکاری نمی‌نمود و دولت کاپ نمی‌توانست به نحو مناسب کار کند. در همان روز کودتا اعضا سوسیال دموکرات دولت به همراه اتو ولس رهبر حزب سوسیال دموکرات آلمان فراخوان اعتصاب سراسری برای فلج کردن دولت کودتا را صادر کردند. این درخواست با همراهی فدراسیون عمومی اتحادیه صنفی آلمان به رهبری کارل لیگین و دیگر اتحادیه‌های کارگری و صنفی همراه شد که نهایتاً با به اعتصاب کشاندن ۱۲ میلیون کارگر موجبات فروپاشی دولت کودتا را در ۱۷ مارس فراهم آورد.
اعتصاب و خیزش در ناحیه رور

نخستین اعتراض‌ها علیه کودتا از روز ۱۳ مارس در رور آغاز شد. یک روز بعد اعضا حزب کمونیست آلمان، حزب سوسیال دموکرات مستقل آلمان و حزب سوسیال دموکرات آلمان در البرفیلد گرد آمدند و تصمیم خود بر اتحاد علیه کودتاچیان را اعلام نمودند. این احزاب طی متنی مشترکی به دست آوردن قدرت سیاسی توسط دیکتاتوری پرولتاریا را بیان کردند.
در نتیجه این متن و در حال و هوای اعتصاب‌های سراسری پاره‌ای از تشکل‌های کارگری تلاش نمودند تا قدرت را در سطح منطقه‌ای به دست بگیرند. در سرتاسر ناحیه رور «شوراهای اجرایی» محلی که به صورت ناگهانی تأسیس شده بودند اختیارات محلی را به دست گرفتند. این شوراها بیشتر تحت سلطه حزب سوسیال دموکرات مستقل آلمان بودند و حزب کمونیست آلمان هم در آن مشارکت‌هایی داشت. اتحادیه کارگران آزاد آلمان نیز که عقاید آنارشیستی ساندیکالیستی داشت هم در این ساختار نمایندگانی داشت.
سرباز-کارگران اداره شهرها را به عهده گرفتند و ارتش سرخ رور که ۵۰٬۰۰۰ نفر را شامل می‌شد توانست نیروهای دولتی را به راحتی شکست داده و از ناحیه بیرون کند.
در ۱۷ مارس ۱۹۲۰ ارتش سرخ رور در نزدیکی وتر به پیش‌قراولان فری‌کور لیتشلاگ حمله کرده و ضمن اسارت ۶۰۰ نفر از آن‌ها شهر دورتموند را هم اشغال نمودند. کمیته مرکزی شورای کارگری ۲۰ مارس ۱۹۲۰ در اسن شکل گرفت و قدرت را در بخش‌هایی از رور در دست داشت. یک ارگان مرکزی دیگر نیز در هاگن به وجود آمد. خیزش، رهبری و برنامه سیاسی مشترکی نداشت اما مواردی مانند واگذاری مالکیت صنایع به کارگران مسئله مهمی میان همه گروه‌ها بود.
پس از شکست دولت کودتا

اعتصابات سراسری رسماً در ۲۲ مارس و پس از آنکه صدراعظم وقت گوستاف باوئر امتیازاتی را برای کارگران در نظر گرفت پایان یافت. اتو گسلر سمت وزیر دفاع را به جای نسکه به عهده گرفت و تقاضای حزب سوسیال دموکرات مستقل آلمان مبنی بر ایجاد یک دولت کارگری برای جلوگیری از چرخش آلمان به سمت راست رد شد.
دولت مرکزی پس از شکست کودتاچیان به برلین بازگشت و در ۲۴ مارس اولتیماتومی را به شورای کارگری رور داد تا ۳۰ مارس (سپس این مدت تا ۲ اکتبر تمدید شد) به اعتصاب و خیزش پایان دهد. دولت باوئر در ۲۵ مارس استعفا داد و رئیس‌جمهور وقت فریدریش ابرت در ۲۶ مارس هرمان مولر را به صدراعظمی تعیین کرد.
تلاش برای حل و فصل این خیزش با پیمان بیله‌فلد به دلیل اقدامات غیرمجاز فرمانده نظامی ناحیه به نام اسکار فون واتر ناموفق ماند.
در نتیجه این اتفاقات اعتصاب‌های عمومی بار دیگر آغاز شد و ۳۰۰٬۰۰۰ معدن‌چی که ۷۵٪ کل معدن‌چیان به این اعتصابات پیوستند. دوسلدورف توسط کمونیست‌ها اشغال شد و نهایتاً تا انتها مارس کل رور به اشغال کمونیست‌ها درآمد.
بسیاری از کارگر-سربازان که در این خیزش شرکت داشتند از کهنه‌سربازان جنگ جهانی اول بودند و حقوق ایشان را شورای کارگری پرداخت می‌نمود. ایشان در گروه‌های کوچک به کمک دوچرخه حرکت می‌کردند و در ۲۴ مارس به دژ وزل حمله کردند اما این حمله منجر به اولین شکست ارتش سرخ رور شد.
ساختار ارتش سرخ مانند مواضع سیاسی و خواسته‌ها شوراهای کارگری ناهمگون و دستخوش تغییرات بسیار بود. به صورت کلی می‌توان گفت که میان کارگران شرق و غرب رور تفاوت‌هایی وجود داشت. در شرق که تحت سلطه حزب سوسیال دموکرات مستقل آلمان بود کارگران زودتر مسلح شدند اما با استقرار دولت قانونی پس از شکست کودتاچیان میل کمتری به ادامه درگیری داشتند. از سوی دیگر در منطقه غرب روهر که بیشتر در سلطه اتحادیه‌های کارگری بود مسلح شدن کارگران دیرتر شروع شد اما این بخش در ادامه درگیری‌ها مشارکت بیشتری داشتند.
در ۲ آوریل ۱۹۲۰ میلادی واحدهای ارتش برای سرکوب خیزش وارد ناحیه رور شدند. اما واحدهایی از نیروهای شبه‌نظامی دست راست که دولت کودتا طی روزهای گذشته آماده کرده بود نیز با ارتش همراه بودند.
سرکوب خیزش

نیروهای دولتی که در مونستر پایگاه داشتند از شمال وارد رور شدند و سرکوب قیام آغاز شد. سرکوب به شیوه‌ای خونین ادامه داشت و علاوه بر درگیری‌های مسلحانه بسیاری از افراد پس از دستگیری به سرعت و بدون محاکمه اعدام می‌شدند. هر شخصی که هنگام دستگیری اسلحه داشت در محل اعدام می‌شد. خشونت‌ها تا آن میزان بالا بود که رئیس‌جمهور وقت و فرمانده ارتش آن را محکوم و ممنوع کردند. خشونتی که هر دو طرف طی این خیزش نشان دادند را بسیاری به عنوان حداکثر خشونت توصیف می‌نمایند.
در ۵ آوریل قسمت عمده ارتش سرخ رور به منطقه تحت اشغال ارتش فرانسه گریختند. و در واکنش به حضور ارتش آلمان در رور که برخلاف پیمان ورسای بود ارتش فرانسه در ۶ آوریل شهرهای فرانکفورت، هانائو و دارمشتات را اشغال نمود.
رایشسور تا رود رور پیشروی نمود و انگلیسی‌ها تهدید کردند با توجه به نقض پیمان ورسای توسط آلمان سرزمین برگیشس را تصرف خواهند نمود. در ۸ آوریل تمام نواحی شمال رور در اشغال رایشسور بود.
با تمام شدن درگیری‌ها رایشسور ۲۰۸ کشته و ۱۲۳ گمشده داشت.از فری‌کور هم ۲۷۳ تن کشته شدند. تلفات کمونیست‌ها هم تا هزار نفر تخمین زده می‌شود. بعدها یادبودی از این خیزش در هاگن برپا شد.
نقشه حرکت ارتش سرخ رور از ۱۷ تا ۲۳ مارس ۱۹۲۰ میلادی
سربازان رایشسور در کنار اعضا ارتش سرخ رور که اعدام شده‌اند. ۲ آوریل ۱۹۲۰ مولن (نوردراین-وستفالن)
الاسویا

Sub-prefecture and town در Kindia Region, 23x15px|border |alt=|link= گینه
| Alassoya | Alassoya |
| --- | --- |
Sub-prefecture and town: Sub-prefecture and town
Region: Kindia Region
Prefecture: Forécariah Prefecture
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰ (ساعت گرینویچ)
الاسویا (به لاتین: Alassoya) یک منطقهٔ مسکونی در گینه است که در Kindia Region واقع شده‌است.
مارتین ایکس-۲۳ پرایم

| مارتین ایکس-۲۳ پرایم | مارتین ایکس-۲۳ پرایم |
| --- | --- |
Preserved X-23 PRIME at USAF Museum, Dayton, Ohio: Preserved X-23 PRIME at USAF Museum, Dayton, Ohio
کاربری: Lifting body
تولیدکننده: مارتین مریتا
نخستین پرواز: 2۱ دسامبر ۱۹۶۶
بازنشستگی: 1۹ آوریل ۱۹۶۷
وضعیت: Out of service
کاربر اصلی: نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا
تعداد ساخته‌شده: ۳
گونه‌ها: مارتین مریتا ایکس-۲۴ای
مارتین ایکس-۲۳ پرایم (به انگلیسی: Martin X-23 PRIME) یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ مارتین مریتا است. نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواگرد نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا بوده‌است. این هواگرد برای نخستین بار در ۰۱۹۶۶−۱۲−۲۱ ۲۱ دسامبر ۱۹۶۶ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
الاریز-ماسدا

Comarca در 23x15px|border |alt=|link= اسپانیا
| Allariz - Maceda | Allariz - Maceda |
| --- | --- |
Comarca: Comarca
  پرچمنشان:   پرچمنشان
بخش خودمختار: گالیسیا
استان: استان اورنسه
پایتخت: الاریز
Municipalities:  فهرست الاریز, Baños de Molgas, Maceda, پادرنه د آیاریس, Xunqueira de Ambía, Xunqueira de Espadanedo 
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۸۲٫۱۵ کیلومتر مربع (۱۴۷٫۵۵ مایل مربع)
جمعیت: جمعیت
 • کل: ۱۵٬۱۲۰
 • تراکم: ۴۰/کیلومتر مربع (۱۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (زمان)
الاریز-ماسدا (به اسپانیایی: Allariz – Maceda) یک منطقهٔ مسکونی در اسپانیا است که در گالیسیا واقع شده‌است.
خصوصیات

الاریز-ماسدا ۳۸۲٫۱۵ کیلومترمربع مساحت و ۱۵٬۱۲۰ نفر جمعیت دارد.