زبان روسی
پیشینه

زبان روسی از شاخه اسلاوی زبان‌های هندواروپایی است. زبان‌های اسلاوی بیشتر از دیگر زبان‌های هندواروپایی، به زبان‌های بالتیک نزدیک هستند.
زبان نیااسلاوی در تاریخ طولانی خود، به‌ویژه در سده‌های ۴ تا ۶ میلادی دچار دگرگونی زیادی شد. از سدهٔ ششم بود که زبان‌های جداگانه اسلاوی آغاز به پدیدار شدن کردند.
تاریخ زبان روسی به سه دوره تقسیم می‌شود:
دوره کی‌یف و تجزیه فئودالی
دوره مسکو (قرن پانزدهم تا هفدهم)
زبان معیار ملی
بر اساس مستندات تاریخی، تقریباً در سال ۱۰۰۰ میلادی، گروه قومی غالب در بسیاری از کشورهای روسیه، اوکراین و بلاروس از شاخه شرقی اسلاوها بودند که به گروهی از گویش‌های نزدیک به هم گفتگو می‌کردند. با اتحاد سیاسی این منطقه در حدود سال ۸۸۰ به عنوان روس کیف، اسلاوی شرقی باستان به عنوان زبان ادبی و تجاری آن پذیرفته شد. این وضعیت با پذیرش مسیحیت در سال ۹۸۸ و معرفی اسلاوی کلیسایی باستان از شاخه جنوبی اسلاوی به عنوان زبان مذهبی و رسمی کشور دنبال شد. در این زمان گرته‌برداری‌ها و وام‌واژگان بسیاری از یونانی بیزانسی وارد اسلاوی شرقی و گویش‌های گفتاری آن شد که به نوبه خود اسلاوی کلیسایی باستان را نیز تحت تأثیر قرار داد.
تمایز گویشی پس از فروپاشی روس کیف در حدود ۱۱۰۰ شتاب گرفت. در سرزمین‌های بلاروس و اوکراین امروزی زبان روتنی و در روسیه امروزی روسی میانه پدیدار شدند. این گویش‌ها از قرن سیزدهم، به دنبال تقسیم سرزمین‌های اسلاوی شرقی میان دوک‌نشین بزرگ لیتوانی و لهستان در غرب و جمهوری‌های فئودالی مستقل نووگورود و پسکوف و تعداد زیادی دوک‌نشین کوچک در شرق متمایز شدند.
زبان رسمی در مسکو و نووگورود و سپس در دوک‌نشین بزرگ مسکو، اسلاوی کلیسایی بود که از اسلاوی کلیسایی باستان تکامل یافته بود و برای سده‌ها تا زمان پتر یکم زبان ادبی باقی ماند. روسی تا اواخر قرن هفدهم تحت تأثیر شدید اسلاوی کلیسایی توسعه یافت. پس از آن نفوذ وارنه شد و روسی اسلاوی کلیسایی را تحت تأثیر قرار می‌داد.
اصلاحات سیاسی پتر بزرگ با اصلاح الفبا و به هدف سکولارسازی و غربی‌شدگی همراه بود. در آن دوران واژگان تخصصی بسیاری از زبان‌های اروپای غربی پذیرفته شد. تا سال ۱۸۰۰، بخش قابل توجهی از اعیان روسیه به فرانسوی و گاهی آلمانی به‌طور روزمره صحبت می‌کردند. متون بسیاری از رمان‌های روسی قرن نوزدهم، همچون جنگ و صلح لئو تولستوی، کاملاً به فرانسوی و بدون هیچ ترجمه‌ای بودند، با این فرض که خوانندگان تحصیل‌کرده نیازی به آن ندارند.
تحولات سیاسی اوایل قرن بیستم و تغییرات عمده ایدئولوژی سیاسی، در اصلاحات املایی روسی در سال ۱۹۱۸ خود را نشان داد. شرایط سیاسی و دستاوردهای اتحاد جماهیر شوروی در امور نظامی، علمی و فناوری (به ویژه فضانوردی)، به ویژه در اواسط قرن بیستم، به روسی در سراسر جهان اعتبار ویژه‌ای بخشید.
در دوره اتحاد جماهیر شوروی، سیاست دولت در برابر زبان‌های اقوام مختلف نوسان داشت. اگرچه هر یک از جمهوری‌های تشکیل دهنده زبان رسمی خود را داشتند، روسی در کشور نقش وحدت‌بخش و مقام برتر را داشت، هرچند در سال ۱۹۹۰ به عنوان زبان رسمی اعلام شد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شوروی در سال ۱۹۹۱، چندین کشور تازه استقلال‌یافته آغاز به ترویج زبان‌های بومی خود کردند، که این امر تا حدودی وضعیت ممتاز زبان روسی را در آن‌ها تغییر داده‌است، هرچند نقش آن به عنوان زبان گفتمان ملی پس از شوروی در سراسر منطقه ادامه داشته‌است.
زبان روسی در جهان پس از سال ۱۹۹۱ به دلیل فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، کاهش تعداد روس‌ها در جهان و کاهش جمعیت در روسیه زوال یافت. براساس پژوهشی در سال ۲۰۰۶ از طرف معاونت پژوهشی مرکز تحقیقات جامعه‌شناسی وزارت آموزش روسیه، روسی در حال از دست دادن جایگاه خود در جهان، و به ویژه در روسیه، است. پژوهشی تازه در سال ۲۰۱۲ روند تضعیف زبان روسی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در مناطق مختلف جهان را دوباره تأیید کرد.