stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ماری (سوریه)
تاریخچه ماری > عصر برنز اولیه > جنگ میان ماری و ابلا

بر اساس‌نامه انا-داگان، قدیمی‌ترین پادشاه ماری، «آنسود» بوده است. او به ابلا، رقیب دیرینه ماری، حمله کرد و بسیاری از شهرهای آن از جمله بلان را تصرف کرد. پس از او، «ساومو» به پادشاهی رسید و سرزمین‌های رعک و نیروم را فتح کرد. اما در اواسط قرن بیست و پنجم پیش از میلاد، «کون-دامو» پادشاه ابلا، ماری را شکست داد.
جنگ بین دو شهر ادامه یافت و در میانه قرن بیست و چهارم پیش از میلاد، در زمان ضعف ابلا، «ایشتوپ-ایشار» از ماری، شهر امر را تصرف کرد. پادشاه ابلا، «ایگریش-هلام»، مجبور شد به «ایبلول-ایل» از ماری خراج بدهد. ایبلول-ایل بسیاری از شهرهای ابلا را فتح کرد و در منطقه بورمن لشکرکشی کرد.
«انا-داگان» نیز از ابلا خراج می‌گرفت. سلطنت او همزمان با سلطنت «ایرکاب-دامو» در ابلا بود. ایرکاب-دامو موفق شد ماری را شکست دهد و به پرداخت خراج پایان دهد. در سال هفتم وزارت «ایبریوم» در ابلا، ماری به ناگار، متحد ابلا، حمله کرد و مسیرهای بازرگانی میان ابلا و جنوب میان‌رودان را از طریق شمال میان‌رودان مسدود کرد.
نقطه اوج جنگ زمانی بود که «ایبی-سیپیش»، وزیر ابلا، با ناگار و کیش متحد شد و در نبردی نزدیک ترقا، ماری را شکست داد. خود ابلا نیز چند سال پس از ترقا در حدود ۲۳۰۰ پیش از میلاد، در زمان سلطنت «هیدار» پادشاه ماری، برای اولین بار ویران شد. به گفته آلفونسو آرچی، جانشین هیدار، «ایشقی-ماری» بود که مهر سلطنتی او کشف شده است. این مهر صحنه‌های نبرد را به تصویر می‌کشد و به همین دلیل، آرچی معتقد است که ایشقی-ماری مسئول نابودی ابلا بوده است، در زمانی که هنوز یک ژنرال بوده است.
تاریخچه ماری > عصر برنز اولیه > تخریب ماری توسط سارگون اکد

تنها یک دهه پس از نابودی ابلا (حدود ۲۳۰۰ قبل از میلاد)، ماری نیز توسط سارگون اکد ویران و سوزانده شد، همان‌طور که در یکی از نام‌های سال او ذکر شده است ("سالی که ماری ویران شد"). مایکل آستور تاریخ این واقعه را در حدود ۲۲۶۵ قبل از میلاد تخمین زده است. احتمالاً ایشقی-ماری آخرین پادشاه ماری قبل از فتوحات امپراتوری اکد بوده است. سارگون اکد از ماری و ایلام خراج جمع‌آوری کرد. کتیبه نیپور سارگون می‌گوید: «سارگون پادشاه در توتول به داگان کرنش کرد. او (داگان) سرزمین علیا را به او (سارگون) داد: ماری، یارموتی و ابلا، تا جنگل سرو و کوه‌های نقره.»
تاریخچه ماری > پادشاهی سوم

ماری پس از ویرانی، برای دو نسل متروک ماند تا اینکه توسط پادشاه اکدی مانی‌اشتوشو بازسازی شد. یک فرماندار نظامی (شکناککو) برای حکومت بر شهر گمارده شد. اکد کنترل مستقیم بر شهر را حفظ کرد، که این امر با انتصاب دو دختر نارام-سین اکد به مقامات روحانی در شهر، مشهود است.
تاریخچه ماری > پادشاهی سوم > دودمان شکناککو

اولین فرمانروای سلسله شکناککو در فهرست‌ها، «ایدیدیش» است که حدوداً در سال ۲۲۶۶ پیش از میلاد منصوب شد. طبق این فهرست‌ها، او به مدت ۶۰ سال حکومت کرد و پس از او، پسرش جانشین او شد و این منصب به صورت موروثی درآمد.
ماری سوم از نظر ساختار کلی شبیه به شهر دوم بود. در مرحله P0، کاخ سلطنتی قدیمی با کاخ جدیدی برای شکناککو جایگزین شد. همچنین، یک کاخ کوچکتر در قسمت شرقی شهر ساخته شد که شامل گورهای سلطنتی مربوط به دوره‌های قبلی بود. باروها بازسازی و تقویت شدند و خاکریز به یک دیوار دفاعی با عرض ۱۰ متر تبدیل شد. محوطه مقدس سابق و معبد نین‌هورساگ حفظ شدند، اما معابد نینی زا و ایشتارات ناپدید شدند و معبد جدیدی به نام «معبد شیرها» (وقف‌شده به داگان) توسط شکناککو ایشتوپ-ایلوم ساخته شد. به این معبد، یک تراس مستطیلی شکل به ابعاد ۴۰ در ۲۰ متر برای انجام قربانی‌ها متصل بود.
در دوران سلطنت شار-کالی-شاری، امپراتوری اکد فروپاشید و ماری استقلال خود را به دست آورد، اما استفاده از عنوان شکناککو در دوره سلسله سوم اور ادامه یافت. یک شاهدخت ماریایی با پسر اور-نمو، پادشاه اور، ازدواج کرد و ماری به صورت اسمی تحت حاکمیت اور قرار گرفت. با این حال، این تبعیت مانع استقلال ماری نشد و برخی از شکناککوها در کتیبه‌های نذری خود از عنوان سلطنتی «لوگال» استفاده می‌کردند، در حالی که در مکاتبات خود با دربار اور از عنوان شکناککو استفاده می‌کردند. این سلسله به دلایل نامعلومی، مدت کوتاهی قبل از تأسیس سلسله بعدی که در نیمه دوم قرن نوزدهم پیش از میلاد روی داد، پایان یافت.
عصر برنز میانه > دودمان لیم

هزاره دوم پیش از میلاد در هلال حاصلخیز با گسترش عموری‌ها شناخته می‌شود که در نهایت با تسلط و حکومت بر بیشتر منطقه به اوج خود رسید. در حدود ۱۸۳۰ پیش از میلاد، ماری تحت پادشاهی یاگید-لیم به مرکز دودمان لیم عموری تبدیل شد. با این حال، شواهد کتیبه‌ای و باستان‌شناسی نشان می‌دهد که تداوم زیادی بین دوران شکناککو و آموری وجود داشته است.
یاگید-لیم قبل از استقرار در ماری، حاکم سوپروم بود. او با ایلا-کابکابو از اکالاتوم متحد شد، اما روابط بین این دو پادشاه به یک جنگ آشکار تبدیل شد. این درگیری با دستگیری یاهدون-لیم، وارث یاگید-لیم، توسط ایلا-کابکابو پایان یافت و طبق یک لوح یافت شده در ماری، یاگید-لیم که از ایلا-کابکابو جان سالم به در برده بود، توسط خدمتکارانش کشته شد. با این حال، در حدود ۱۸۲۰ قبل از میلاد، یاهدون-لیم به عنوان پادشاه ماری کاملاً کنترل اوضاع را در دست داشت.
یاهدون-لیم سلطنت خود را با سرکوب شورش هفت نفر از رهبران قبایل و بازسازی دیوارهای ماری و ترقا آغاز کرد. او همچنین یک قلعه جدید به نام دور-یاهدون-لیم ساخت. سپس به سمت غرب گسترش یافت و ادعا کرد که به دریای مدیترانه رسیده است. با این حال، او بعداً با شورش عشایر بانو-یامینا که در توتول مستقر بودند، مواجه شد. شورشیان توسط سومو-اپوه، پادشاه یامهاد، حمایت می‌شدند زیرا اتحاد جدید بین یاهدون-لیم و اشنونا، منافع او را تهدید می‌کرد. یاهدون-لیم یامینا را شکست داد، اما از جنگ آشکار با یامهاد اجتناب کرد، زیرا درگیر رقابت با شمشی-آداد اول از شوبات-انلیل، پسر ایلا-کابکابو، شد. این جنگ با شکست ماری به پایان رسید و یاهدون-لیم در حدود ۱۷۹۸ قبل از میلاد توسط پسر احتمالی‌اش سومو-یامام ترور شد. سومو-یامام نیز دو سال پس از به سلطنت رسیدن ترور شد و در این زمان، شمشی-آداد پیشروی کرد و ماری را ضمیمه خاک خود کرد.
شمشی-آداد آشوری و یاسما-آداد

شمشی-آداد (پادشاهی بین سال‌های ۱۸۰۹ تا ۱۷۷۵ پیش از میلاد)، پسرش یاسما-آداد را به عنوان پادشاه ماری منصوب کرد. یاسما-آداد با دختر یاهدون-لیم ازدواج کرد، در حالی که بقیه خانواده لیم به یامهاد پناهنده شدند. شمشی-آداد این الحاق را با استناد به آنچه که او اعمال گناه‌آلود خانواده لیم می‌دانست، توجیه کرد. برای تقویت موقعیت خود در برابر دشمن جدیدش یامهاد، شمشی-آداد، یاسما-آداد را به ازدواج بتلوم، دختر ایشی-آدو از قطنا درآورد. با این حال، یاسما-آداد عروس خود را نادیده گرفت و این باعث ایجاد بحران با قطنا شد. او به عنوان یک رهبر نالایق ثابت شد و موجب خشم پدرش شد که در حدود سال ۱۷۷۶ پیش از میلاد درگذشت، در حالی که ارتش‌های یاریم-لیم اول از یامهاد برای حمایت از زیمری-لیم، وارث سلسله لیم، در حال پیشروی بودند.
زیمری-لیم از ماری

با پیشروی زیمری-لیم، یکی از رهبران قبیله بنی‌سیمال (قبیله زیمری-لیم) یاسما-آداد را سرنگون کرد و راه را برای زیمری-لیم باز کرد. زیمری-لیم چند ماه پس از فرار یاسما-آداد وارد ماری شد و مدت کوتاهی پس از تاج‌گذاری خود در حدود ۱۷۷۶ پیش از میلاد، با شاهدخت شیبتو، دختر یاریم-لیم اول ازدواج کرد. به قدرت رسیدن زیمری-لیم با کمک یاریم-لیم اول بر موقعیت ماری تأثیر گذاشت. زیمری-لیم از یاریم-لیم به عنوان پدر خود یاد می‌کرد و پادشاه یامهاد می‌توانست از طریق ماری به عنوان میانجی بین حداد، خدای اصلی یامهاد، و زیمری-لیم که خود را خدمتگزار حداد اعلام کرده بود، ارتباط برقرار کند.
زیمری-لیم سلطنت خود را با لشکرکشی علیه بنی‌یامینا آغاز کرد. او همچنین با اشنونا و حمورابی از بابل متحد شد و ارتش‌های خود را برای کمک به بابلی‌ها فرستاد. پادشاه جدید سیاست توسعه‌طلبی خود را به سمت شمال در منطقه خابور علیا که ایداماراز نامیده می‌شد، هدایت کرد. او در این منطقه پادشاهی‌های کوچک محلی مانند اورکش و تالهایوم را مطیع خود کرد و آنها را به اطاعت واداشت. این گسترش با مقاومت قارنی-لیم، پادشاه آنداریگ مواجه شد، اما زیمری-لیم او را شکست داد و کنترل ماری را بر منطقه در حدود ۱۷۷۱ پیش از میلاد تثبیت کرد. پادشاهی ماری به عنوان یک مرکز تجاری رونق گرفت و وارد یک دوره صلح نسبی شد. بزرگ‌ترین میراث زیمری-لیم، بازسازی کاخ سلطنتی بود که به میزان زیادی گسترش یافت و شامل ۲۷۵ اتاق، آثار هنری نفیس مانند مجسمه الهه گلدان و یک آرشیو سلطنتی حاوی هزاران لوح شد.
دوره بابل

روابط با بابل به دلیل اختلاف بر سر شهر هیت که زمان زیادی را در مذاکرات صرف کرد، بدتر شد. در این میان، جنگی علیه ایلام در حدود ۱۷۶۵ پیش از میلاد هر دو پادشاهی را درگیر کرد. سرانجام، پادشاهی توسط حمورابی مورد حمله قرار گرفت که زیمری-لیم را در نبرد در حدود ۱۷۶۱ پیش از میلاد شکست داد و به دودمان لیم پایان داد، در حالی که ترقا به پایتخت یک ایالت کوچک به نام پادشاهی هانا تبدیل شد. در جنوب، منطقه سوحوم به استان بابل تبدیل گشت.
ماری از ویرانی جان سالم به در برد و در حدود ۱۷۵۹ پیش از میلاد علیه بابل شورش کرد و باعث شد حمورابی کل شهر را ویران کند. با این حال، ممکن است حمورابی با اقدامی از روی رحمت به ماری اجازه داده باشد که به عنوان یک روستای کوچک تحت مدیریت بابل باقی بماند.
عصر برنز پسین

بعدها، ماری بخشی از آشور شد و در میان سرزمین‌هایی که توسط پادشاه آشور توکولتی-نینورتا اول (سلطنت ۱۲۴۳–۱۲۰۷ قبل از میلاد) فتح شد، فهرست شد. پس از آن، ماری دائماً بین آشور و بابل دست به دست می‌شد.
عصر آهن

در اواسط قرن یازدهم پیش از میلاد، ماری بخشی از هانا شد که پادشاه آن توکولتی-مر عنوان پادشاه ماری را گرفت و علیه آشور شورش کرد و باعث شد آشور-بل-کالا پادشاه آشور (سلطنت ۱۰۷۴–۱۰۵۶ قبل از میلاد) به این شهر حمله کند. ماری به‌طور قاطع تحت اقتدار امپراتوری آشور جدید قرار گرفت و در نیمه اول قرن هشتم قبل از میلاد به شخصی به نام نرگال-اریش برای حکومت تحت اختیار پادشاه آداد-نیراری سوم (حکومت ۸۱۰–۷۸۳ قبل از میلاد) واگذار شد.
در حدود ۷۶۰ پیش از میلاد، شمش-ریشا-اوسور، یک فرماندار خودمختار که بخش‌هایی از فرات میانی علیا را تحت اقتدار اسمی آشور-دان سوم اداره می‌کرد، خود را فرماندار سرزمین‌های سوحو و ماری معرفی کرد، پسرش نینورتا-کودوری-اوسور نیز همین کار را کرد. با این حال، در آن زمان، ماری به عنوان شهری در سرزمین لاقه شناخته می‌شد، که بعید است که خانواده اوسور واقعاً آن را کنترل کنند، و نشان می‌دهد که این عنوان به دلایل تاریخی استفاده شده است.
این شهر به عنوان یک سکونتگاه کوچک تا دوره هلنیستی ادامه یافت و سپس از متون و اشارات تاریخی ناپدید شد.
تاریخ معاصر

تا سال ۲۰۱۵، داعش به صورت سیستماتیک این مکان باستانی و به ویژه کاخ سلطنتی را ویران و غارت کرد. این یکی از اولین مکان‌های باستانی بود که توسط این گروه اشغال شد.
مردم، زبان و حکومت

بنیادگذاران اولین شهر ممکن است سومری‌ها یا به احتمال بیشتر مردمی بوده‌اند که به زبان سامی شرقی در ترقا در شمال صحبت می‌کردند. I. J. Gelb، بنیان‌گذاری ماری را با تمدن کیش مرتبط می‌داند، که یک اجتماع فرهنگی از مردم سامی‌زبان شرقی بود که از مرکز میان‌رودان تا ابلا در شام غربی گسترش یافته بود.
در اوج خود، شهر دوم حدود ۴۰ هزار نفر جمعیت داشت. این جمعیت به زبان سامی شرقی صحبت می‌کردند و از گویشی بسیار شبیه به زبان ابلا (زبان ابلایی) استفاده می‌کردند، در حالی که در دوره شکناککو، جمعیت به زبان اکدی که یک زبان سامی شرقی بود، صحبت می‌کردند. نام‌های سامی غربی از دوران پادشاهی دوم در ماری شروع به ظهور کردند و در میانه‌های عصر برنز، قبایل آموری سامی غربی به اکثریت گروه‌های شبانی در فرات میانی و دره‌های خابور تبدیل شدند. نام‌های عموری‌ها در پایان دوره شکناککو، حتی در میان اعضای خاندان حاکم، در شهر مشاهده شد.
در طول دوران لیم، جمعیت عمدتاً عموری بودند، اما شامل افرادی با نام اکدی نیز می‌شدند. اگرچه زبان عموری به زبان غالب تبدیل شد، اما اکدی همچنان زبان نوشتار باقی ماند. عموری‌های کوچ‌نشین در ماری، هانیان نامیده می‌شدند، اصطلاحی که به‌طور کلی به عشایر اشاره دارد. این هانیان به دو گروه بنی‌یامینا (پسران راست) و بنی‌سیمال (پسران چپ) تقسیم می‌شدند و خاندان حاکم متعلق به شاخه بنی‌سیمال بود. این پادشاهی همچنین خانه قبایل سوتانی‌ها بود که در منطقه ترقا زندگی می‌کردند.
ماری یک سلطنت مطلقه بود و پادشاه با کمک کاتبان که نقش مدیران را ایفا می‌کردند، بر همه جنبه‌های حکومت کنترل داشت. در طول دوران لیم، ماری علاوه بر پایتخت به چهار استان تقسیم شد. مراکز استانی در ترقا، ساگاراتوم، کاتونان و توتول قرار داشتند. هر استان دیوان‌سالاری خاص خود را داشت. دولت به روستاییان گاوآهن و تجهیزات کشاورزی می‌داد و در عوض سهمی از محصول را دریافت می‌کرد.
فرهنگ و مذهب

پادشاهی‌های اول و دوم به شدت تحت تأثیر جنوب سومری بودند. جامعه توسط یک الیگارشی شهری (گروهی کوچک از افراد قدرتمند) رهبری می‌شد و شهروندان به مدل‌های مو و لباس‌های استادانه معروف بودند. تقویم بر اساس یک سال خورشیدی تقسیم‌شده به دوازده ماه بود و همان تقویمی بود که در ابلا «تقویم قدیمی ابلائی» استفاده می‌شد. کاتبان به زبان سومری می‌نوشتند و هنر و سبک معماری از هنر و معماری سومری قابل تشخیص نبود.
تأثیر میان‌رودان در دوره عموری‌ها همچنان بر فرهنگ ماری تأثیرگذار بود، که در سبک نوشتاری بابلی مورد استفاده در شهر مشهود است. با این حال، نسبت به دوره‌های قبل کمتر تأثیرگذار بود و یک سبک سوری متمایز غالب بود که در مهرهای پادشاهان که منشأ سوری آشکاری را منعکس می‌کنند، قابل توجه است. جامعه قبیله‌ای بود و عمدتاً از کشاورزان و عشایر (هانیان) تشکیل شده بود. برخلاف میان‌رودان، معبد نقش کوچکی در زندگی روزمره داشت زیرا قدرت عمدتاً در کاخ متمرکز بود. زنان از برابری نسبی با مردان برخوردار بودند. ملکه شیبتو در غیاب شوهرش به نام او حکومت می‌کرد و نقش اداری گسترده‌ای داشت و بر بالاترین مقامات شوهرش تسلط داشت.
گروه شامل خدایان سومری و سامی بود و در بیشتر تاریخ آن، داگان رئیس پانتئون ماری بود، در حالی که مر خدای حامی بود. دیگر خدایان شامل خدایان سامی بودند: ایشتار الهه باروری، عثتر، و شمش، خدای خورشید که از مهم‌ترین خدایان شهر به‌شمار می‌رفت و اعتقاد بر این بود که همه چیز را می‌داند و همه چیز را می‌بیند. خدایان سومری شامل نین‌هورساگ، دوموزی، انکی، آنو و انلیل بودند. پیشگویی نقش مهمی برای جامعه داشت، معابد شامل پیامبران بودند که به پادشاه مشاوره می‌دادند و در جشنواره‌های مذهبی شرکت می‌کردند.
اقتصاد

اولین ماری قدیمی‌ترین کارگاه تولید چرخ را که تاکنون در سوریه کشف شده، در خود جای داده بود و همچنین مرکز فلزکاری با برنز بود. این شهر همچنین دارای بخش‌هایی بود که به ذوب فلزات، رنگرزی و تولید سفال اختصاص داشت و از زغال چوبی که با قایق‌های رودخانه‌ای از مناطق بالادست خابور و فرات آورده می‌شد، استفاده می‌کرد.
اقتصاد پادشاهی دوم بر پایه کشاورزی و تجارت بود. این اقتصاد متمرکز بود و توسط یک سازمان مشترک اداره می‌شد. غلات در انبارهای عمومی ذخیره و بر اساس موقعیت اجتماعی افراد توزیع می‌شد. این سازمان همچنین کنترل گله‌های دام در پادشاهی را بر عهده داشت. برخی گروه‌ها، از جمله تولیدکنندگان فلز و پارچه و مقامات نظامی، به جای سازمان مشترک، مستقیماً از کاخ بهره‌مند می‌شدند. ابلا یک شریک تجاری مهم و در عین حال رقیب ماری بود. موقعیت ماری آن را به یک مرکز تجاری مهم در مسیر جاده‌ای که شام و میان‌رودان را به هم متصل می‌کرد، تبدیل کرده بود.
ماری آموری‌ها، جنبه‌های قدیمی اقتصاد را حفظ کرد که همچنان عمدتاً بر پایه کشاورزی آبی در امتداد دره فرات بود. این شهر همچنان یک مرکز تجاری برای بازرگانان از بابل و سایر پادشاهی‌ها بود و کالاها از جنوب و شرق با قایق‌های رودخانه‌ای به سمت شمال، شمال غرب و غرب حمل می‌شدند. تجارت اصلی شامل فلزات و قلع از فلات ایران بود که به غرب تا کرت صادر می‌شد. کالاهای دیگر شامل مس از قبرس، نقره از آناتولی، چوب از لبنان، طلا از مصر، روغن زیتون، شراب، منسوجات و حتی سنگ‌های قیمتی از افغانستان امروزی بود.
کاوش‌ها و بایگانی

ماری در سال ۱۹۳۳ در شرق سوریه، نزدیک مرز عراق کشف شد. یک قبیله بادیه‌نشین در حال حفاری تپه‌ای به نام تل حریری برای یافتن سنگ قبری بودند که به یک مجسمه بدون سر برخورد کردند. پس از اطلاع مقامات فرانسوی که در آن زمان کنترل سوریه را در دست داشتند، تحقیقات آغاز و حفاری در محل در ۱۴ دسامبر ۱۹۳۳ توسط باستان‌شناسان موزه لوور در پاریس شروع شد. محل کشف مجسمه حفاری شد و معبد ایشتار نمایان گشت که منجر به آغاز حفاری‌های گسترده شد. ماری توسط باستان‌شناسان به عنوان «غربی‌ترین پاسگاه فرهنگ سومری» طبقه‌بندی شد.
از آغاز حفاری‌ها، بیش از ۲۵۰۰۰ لوح سفالی به زبان اکدی که به خط میخی نوشته شده بود، کشف شد. یافته‌های این حفاری در موزه لوور، موزه ملی حلب، موزه ملی دمشق و موزه دیرالزور به نمایش گذاشته شده است. در موزه دیرالزور، نمای جنوبی اتاق حیاط نخل‌ها از کاخ زیمری-لیم بازسازی شده است، از جمله نقاشی‌های دیواری.
ماری در عملیات‌های سالانه در سال‌های ۱۹۳۳–۱۹۳۹، ۱۹۵۱–۱۹۵۶، و از سال ۱۹۶۰ حفاری شده است. آندره پاروت ۲۱ فصل اول را تا سال ۱۹۷۴ انجام داد و پس از او ژان کلود مارگورون (۱۹۷۹–۲۰۰۴) و پاسکال باترلین (از سال ۲۰۰۵) بودند. یک مجله اختصاصی به این سایت، که در ۸ جلد بین سال‌های ۱۹۸۲ و ۱۹۹۷ منتشر شد، ماری: Annales de recherches interdisciplinaires بود. باستان‌شناسان سعی کرده‌اند تعداد لایه‌های این مکان را مشخص کنند. به گفته آندره پاروت، باستان‌شناس فرانسوی، «هر بار که یک کاوشگر عمودی برای ردیابی تاریخ سایت تا خاک بکر آغاز می‌شد، اکتشافات مهمی انجام می‌شد که حفاری افقی باید از سر گرفته می‌شد.»
الواح ماری

بیش از ۲۵۰۰۰ لوح در کتابخانه سوخته زیمری-لیم که به زبان اکدی نوشته شده بود، از یک دوره ۵۰ ساله بین سال‌های ۱۸۰۰ تا ۱۷۵۰ قبل از میلاد پیدا شد. آنها اطلاعاتی در مورد پادشاهی، آداب و رسوم آن و نام افرادی که در آن زمان زندگی می‌کردند، ارائه می‌دهند. بیش از ۳۰۰۰ لوح، نامه هستند و بقیه شامل متون اداری، اقتصادی و قضایی هستند. تقریباً تمام الواح یافت شده مربوط به ۵۰ سال آخر استقلال ماری است و بیشتر آنها اکنون منتشر شده‌اند. زبان متون رسمی اکدی است، اما نام‌های خاص و اشاراتی در نحو نشان می‌دهد که زبان رایج ساکنان ماری، سامی شمال غربی بوده است. شش لوح یافت شده به زبان هوری بودند.
وضعیت فعلی

حفاری‌ها از سال ۲۰۱۱ در نتیجه جنگ داخلی سوریه متوقف شد و از سر گرفته نشده است. این سایت تحت کنترل باندهای مسلح قرار گرفت و غارت‌های گسترده‌ای را متحمل شد. یک گزارش رسمی در سال ۲۰۱۴ نشان داد که سارقان بر کاخ سلطنتی، حمام‌های عمومی، معبد ایشتار و معبد داگان تمرکز کرده‌اند. بر اساس تصاویر ماهواره‌ای، غارت حداقل تا سال ۲۰۱۷ ادامه داشت.
نقاط دیدنی ماری
تندیس ابیه‌ایل، از کاربدستان ماری. (قرن ۲۵ قبل از میلاد)
جنگجویی از اهالی ماری، با کلاه‌خود و تبر
ایشقی-ماری، پادشاه دومین پادشاهی ماری، حدود ۲۳۰۰ سال پیش از میلاد
سربازها. اثری ساخته‌شده با صدف. ماری
پوزور-ایشتار، شکناککوی (فرماندار نظامی) ماری، حدوداً ۲۰۵۰ سال پیش از میلاد
الههٔ گلدان، ماری، قرن ۱۸ قبل از میلاد
اعطای نشان زیمری-لیم (قرن ۱۸ قبل از میلاد)
شمش-ریشا-اوسور (حدود ۷۶۰ سال پیش از میلاد)
تندیس‌هایی از ماری در موزه ملی حلب
یک زن ماریایی. (قرن ۲۵ قبل از میلاد)
حفاری‌ها توسط تیم باستان‌شناسی André Parrot در سال ۱۹۳۶. کشف تندیس فرماندار نظامی Ishtup-Ilum
سن-پی-دو-گیر، کبک

Parish municipality در 23x15px|border |alt=|link= استان کبک, 23x15px|border |alt=|link= کانادا
| سَن-پی-دو-گیر | سَن-پی-دو-گیر |
| --- | --- |
Parish municipality: Parish municipality
Saint-Pie-de-Guire: Saint-Pie-de-Guire
Location within Drummond Regional County Municipality.: Location within Drummond Regional County Municipality.
استان:  استان کبک
ناحیه: سانتر-دو-کبک
منطقه شهری: درومون
Constituted: ۱۴ ژوئن , ۱۸۶۶
حکومت: حکومت
 • شهردار: Benoît Bourque
 • Federal riding: Drummond
 • Prov. riding: Drummond
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۲٫۶۰ کیلومتر مربع (۲۰٫۳۱ مایل مربع)
 • خشکی: ۵۱٫۳۷ کیلومتر مربع (۱۹٫۸۳ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۴۵۶
 • تراکم: ۸٫۹/کیلومتر مربع (۲۳/مایل مربع)
 • Change (2006–11): افزایش۰٫۷%
 • Dwellings: ۲۰۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی −۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی −۴ (EDT)
Postal code(s): J0G 1R0
کد(های) منطقه: 450 and 579
Access Routes:  Route ۱۴۳
وبگاه: www.stpiedeguire.ca
سَن-پی-دو-گیر (به فرانسوی: Saint-Pie-de-Guire) قصبه‌ای در منطقه شهری درومون ناحیه سانتر-دو-کبک در استان کبک کانادا است. در سرشماری سال ۲۰۱۱ این قصبه ۴۶۱ نفر جمعیت داشته‌است و مساحت آن ۵۲٫۳۴ کیلومتر مربع است.
حلقه سوء استفاده جنسی از کودکان روچدیل

حلقه سوء استفاده جنسی از کودکان روچدیل (Rochdale child sex abuse ring)، دختران نوجوان و زیرسن را در شهر روچدیل در منچستر بزرگ، انگلستان مورد سوء استفاده قرار می‌دادند. نُه مرد به جرم قاچاق جنسی و جرایم دیگر چون تجاوز جنسی، قاچاق دختران برای عمل جنسی و تبانی در فعالیت جنسی با یک کودک در ماه می ۲۰۱۲ مجرم شناخته شدند. این امر باعث شد، تا پلیس منچسترِ بزرگ، عملیاتی را به‌نام عملیات دابلت آغاز نموده و اتهام‌های بیشتر مرتبط به سوء استفاده را تحقیق نمایند، که منتج به محکوم شدن ۱۹ مرد دیگر گردید. در جریان تحقیقات پلیس، چهل و هفت دختر دیگر نیز به عنوان قربانی استثمار جنسی کودک شناخته شدند. گزارش جان جی در ۲۰۱۴ میلادی تخمین نمود، که حداقل ۱٬۴۰۰ کودک توسط این حلقه در میان سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۳ مورد سوء استفاده قرار گرفتند. مردان شامل در این حلقه بریتانیایی‌های پاکستانی الاصل بودند و این امر باعث ایجاد این گفتمان شد، که آیا عدم پی‌گیری این افراد توسط پلیس با ترس مقامات از اتهام تبعیض نژادی ارتباط دارد یا خیر. این دختران بیشتر دختران سفیدپوست بریتانیایی بودند.
پلیس منچستر بزرگ در مارس ۲۰۱۵، برای این‌که نتوانست اتهام‌های استثمار جنسی کودک را به‌طور سرتاسری در میان سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۱۰ تحقیق کند، معذرت‌خواهی کرد. سارا راوبوتام که کارکن صحت جنسی و نخستین کسی بود، که رویه‌های سوء استفاده از کودکان را در آن اجتماع شناسایی نموده و برای جلب توجه پلیس به این جرایم مبارزه نمود، در سال ۲۰۱۴ میلادی از کارش برکنار شد. یک پاسبان پیشین پلیس به‌نام مارگریت اولیور که روی گروه‌های فریب‌دهنده کودک به مقصد سوء استفاده تحقیق می‌کرد در ۲۰۱۲ میلادی، در پی‌رسوایی عمل‌کرد نیروی پلیس در رابطه با این پرونده‌ها، از شغل خود استعفا داد و سپس به عنوان یک افشاگر صحبت می‌کرد، تا به مردم اطلاع‌رسانی نماید.
مرتکبین جرم

در ابتدا دوازده مرد متهم به جرم قاچاق جنسی و سایر جرایم ذیل شدند: تجاوز جنسی، قاچاق دختران برای عمل جنسی و تبانی در فعالیت جنسی با یک کودک. نُه مرد مجرم شناخته شدند، که از این میان هشت تن آن‌ها بریتانیایی‌های پاکستانی الاصل بودند و یک تن آن‌ها پناهجوی افغان بود. از میان سه مردی که محکوم نشدند، یک تن آنان از همه اتهامات تبرئه شد، در رابطه به مورد دومی قاضی نتوانست به تصمیم نهایی برسد و سومی اصلاً در محکمه حضور نداشت و پس از آزاد شدن از توقیف با قید ضمانت به پاکستان فرار کرده بود. بیشتر مردان متأهل بودند و در اجتماع خود محترم شمرده می‌شدند. یکی از مجرمین متهم به قاچاق جنسی در مسجدی آموزگار تعلیمات دینی بود، وی متأهل بوده و پنج فرزند داشت. این مردان در محدوده سنی ۲۴ تا ۵۹ سال قرار داشتند و همه آن‌ها همدیگر را می‌شناختند. دو تن آن‌ها در عین شرکت تاکسیرانی می‌کردند و دو تن دیگر هم در یک رستوران بیرون‌بَر کار می‌کردند؛ برخی آن‌ها از عین قریه از پاکستان آمده بودند و دو مرد دیگر نیز در عین آپارتمان زندگی می‌کردند. این دسته باهم کار می‌نمودند تا دختران زیر سن را برای عمل جنسی پیدا کنند.
سوء استفاده

موارد سوء استفاده از دختران زیر سن قانونی که در سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ رخ داد، بیشتر در نواحی دو برون‌بَر در منطقه هیوود در نزدیکی روچدیل متمرکز بود. علی‌رغم این‌که یک قربانی در ۲۰۰۸ نزد پلیس رفت تا روی‌داد فریب کودک به مقصد سوء استفاده را گزارش دهد، اما سرویس پی‌گرد قانونی تاج بریتانیا (CPS) تصمیم گرفت تا دو مرد متهم را تحت پی‌گرد قرار ندهد، به این دلیل که شاهدها دارای اعتبار کافی نبودند.
تلاش‌های هماهنگ‌کننده تیم مداخله سازمان بحران سرویس سلامت هم‌گانی (NHS) در روچدیل به‌نام سارا راوبوتام برای آگاه ساختن پلیس و مقامات از «رویه‌های سوء استفاده جنسی» نیز نادیده گرفته شد. راوبوتام از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۴ بیشتر از ۱۸۰ بار تلاش کرد تا پلیس و خدمات اجتماعی را آگاه سازد، اما به وی گفته شد که شاهدها از اعتبار کافی برخوردار نیستند.
چون سرویس پی‌گرد قانونی تاج بریتانیا این پرونده را دور انداخت، پلیس نیز تحقیقات خود را متوقف کرد، اما تحقیقات پس از این‌که یک دختر دیگر نیز شکایت مشابهی در دسامبر ۲۰۰۹ به ثبت رساند، از سر گرفته شد. تصمیم اولیه سرویس پی‌گرد قانونی تاج بریتانیا پس از انتصاب رئیس جدید منطقهٔ به‌نام ناظر افضل که یک بریتانیایی-پاکستانی نسل اول بود، واژگون شد.
قربانیان که نوجوانان آسیب‌پذیر با پس‌زمینه‌های فقیر و نابسامان بودند، معمولاً در «موقعیت‌های خاص» که افراد جوان گردهم می‌آیند، مانند دکان‌های غذای برون‌بَر مورد هدف قرار می‌گرفتند. یکی از مجرمین که دختر ۱۵ ساله و معروف به هیولای عسل بود و به عنوان استخدام‌کننده کار می‌کرد، دختران جوان حتی ۱۳ ساله را برای این دسته تدارک می‌نمود. با دادن الکل و مواد مخدر، غذا، یک مقدار پول اندک و بعضی هدایای دیگر به قربانیان، آن‌ها مجبور کرده می‌شدند و رشوه داده می‌شدند تا در مورد سوء استفاده جنسی خاموشی اختیار کنند.
بزرگ‌سال‌ترین مجرم که شبیر احمد نام داشت برای مدتی قاچاقچی اصلی قربانیان بود. او باری به یک دختر ۱۵ ساله دستور داد تا به عنوان «هدیه» روز تولد با کبیر حسن سکس نماید – حسن بعداً به دختر تجاوز کرد. عبدالعزیز که متأهل و پدر سه فرزند است به‌جای شبیر احمد قاچاقچی اصلی شد و مردان مختلف به وی پول می‌داند تا دختران زیر سن به آن‌ها فراهم کند.
قربانیان حتی توسط پنج مرد هم‌زمان مورد تعرض فیزیکی و تجاوز جنسی قرار می‌گرفتند، یا مکلف بودند با «چندین مرد در یک روز و چندین بار در هفته» سکس نمایند. قربانیان که هم‌واره به آن‌ها مواد مخدر و الکل داده می‌شد به نزد دوستان و خانواده‌ها فرستاده شده و مکان‌های مختلف در شمال انگلستان از جمله روچدیل، اولدهام، نلسون، برادوفورد و لیدز برده می‌شدند. سوء استفاده‌کنندگان به قربانیان مقدار اندکی پول پرداخت می‌کردند. یک قربانی ۱۳ ساله بیان داشت که پس از این‌که مجبور شد تا در مقابل ودکا سکس نماید، سوء استفاده‌کننده وی بلافاصله بر او دوباره تجاوز جنسی نمود و به وی ۴۰ یورو داد تا به هیچ‌کس در مورد این روی‌داد چیزی نگوید. در میان روی‌دادهای که توسط پلیس ثبت شده‌است یک قربانی ۱۵ ساله وجود داشت و به حدی در حالت نشه بود که به‌خاطر نی‌آورد توسط ۲۰ مرد مورد تجاوز جنسی قرار گرفته‌است، یکی پس از دیگری؛ یکی دیگر از قربانیان به حدی نشه بود، که در جریان تجاوز جنسی توسط دو مرد، در کنار تخت خواب استفراغ کرد. یک قربانی ۱۳ ساله پس از این‌که باردار شده بود، کودک خود را سقط کرد.