جنگ‌های گالی
نبردها > سال ۵۲ قبل از میلاد: شورش وِرسَنژِتوریک > محاصرهٔ آلزیا و تسلیم ورسنژتوریک

قیصر هم در سپتامبر ۵۲ قبل از میلاد خود را به آلزیا رسانده آنرا محاصره می‌کند. او دست بکار احداث یک حلقه استحکامات به درازای ۱۶ کیلومتر دورادور شهر می‌شود، و در قسمت بیرونی این حلقه، حلقهٔ بِرونی دیگر بطول حدود ۲۱ کیلومتر هم ساخت، چه از احتمال سر رسیدن یک قوای امدادی دشمن از عقب سرش اندیشناک بود. این دو حلقه استحکامات مشتمل بودند بر دیوار، خندق‌هایی پرآب، تله‌ها، تیرک‌هایی نوک تیز، حدود هزار برجک دیدبانی سه‌طبقه‌ای، ۲۳ سربازخانه کوچک (که هر کدام با یک کوهورس یا گردان امروزی اشغال شده، به هنگام روز گاردهای نگهبانی مستقر می‌شدند تا دشمن نتواند پاتک‌های غافلگیرانه بزند و در شب‌هنگام نیز گاردهای شبانه نگهبانی می‌دادند)، چهار کمپ بزرگ برای لژیون‌ها (پیاده‌نظام) و چهار کمپ نیز برای سواره‌نظام که در مکان‌های مناسب جایگیر شده‌بودند.
باگذشت بیش از یک ماه از این محاصرهٔ طاقت‌فرسا، ۲۴۰ هزار قوای امدادی نیرومند گالیایی به‌همراه ۸ هزار سواره به حلقهٔ برونی استحکامات رومیان یورش برده کوشش کردند محاصره شدگان آلزیا را آزاد کنند. در رأس این قوای پرشمار امدادی کومیوس (از آتربات‌ها)، ویریدوماروس و اپوردوریکس (از ادوئی‌ها) و ورکاسیولاونوس (از آرورن‌ها که عمه‌زاده یا عموزادهٔ ورسنژتوریک بود) قرار داشتند. در این حال قوایی از خودِ گالی‌های محاصره شده نیز به زعامت ورسنژتوریک جهت شکستن حلقهٔ محاصره به رومیان حمله‌ور شدند.
تا چهار روز لژیون‌های قیصر در برابر حملهٔ دو جانبهٔ قوای امدادی گالی از یکسو و محاصره شدگانِ آلزیا از سوی دیگر مقاومت می‌کردند. در روز چهارم قوای امدادی موفق به ایجاد روزنه‌ای در حلقهٔ برونی استحکامات رومیان شدند امّا از جهت ضدحملهٔ لابینوس و سپس قیصر عقب‌رانده شده، با مانور ماهرانه‌ای از جانب رومیان محاصره شدند. این شکست برای گالی‌ها بمنزلهٔ پایان رؤیای آزادسازی گالیا بود؛ چنان‌که ورسنژتوریک خود را به سزار تسلیم کرد.
بدین قرار شورش گالیا پایان یافته دولت روم می‌توانست به خویش ببالد که مالک قلمرو پهناور جدیدی شده‌است. در واقع میان سال‌های ۵۱ و ۵۰ قبل از میلاد قیصر کار چندانی برای انجام دادن نداشت مگر اسکات شورش‌های محلی، و قبایل گالیا را هم با خود آشتی داد. آخرالامر در ۵۰ قبل از میلاد گالیا را ـ که اکنون تمام و کمال در تملک او بود ـ یک استان رومی اعلام کرد و در ۴۹ ق. م لژیون‌های او بالاخره پس از نُه سال اشتغال به جنگ در این خطه توانستند به ایتالیا مراجعت نمایند.
پایان نبرد آلزیا در واقع پایان مقاومت قبایل گالی بود. سربازان آلزیا و همین‌طور بازماندگان ارتش امدادی گالی به اسارت رومیان درآمدند. بخشی به‌عنوان بَرده فروخته‌شده و بخشی نیز به‌عنوان غنیمت جنگی به سربازان لژیون‌های قیصر تحویل شدند، به‌استثنای اعضای قبایل ادوئی‌ها و آرورن‌ها که آزاد و بخشوده شدندن تا اتحاد و اتفاق این قبایل نیرومند با دولت جمهوری تضمین گردد.
پس از این ظفر، سنای روم بیست روز جشن به افتخار قیصر اعلام کرد. ورسنژتوریک را تا شش سال بعد همچنان در قید حیات نگه‌داشتند، چه می‌خواستند او را ضمن رژه پیروزی در مراسم تریومفوسِ سزار در معرض انظار بگذارند. بعد (چنان‌که برای فرماندهان قوای خصم روم مرسوم بود) در پایان مراسم تریومفوس در زندان تولیانوم خفه‌اش کردند.
سردیس یولیوس کایسار (ژولیوس سزار) در موزه‌های واتیکان
سکه طلایی قوم سلتی پاریزی‌ها. سده یکم پیش از میلاد. موزه Cabinet des médailles، پاریس
جهان رومی در سال ۵۹ ق. م و پیش از شروع جنگهای گالی. قلمرو جمهوری روم به رنگ زرد و قبایل سلتی-گالی به رنگ سبز و ژرمن‌ها به رنگ صورتی
نبردهای سزار در سال ۵۸ ق.م. پیشروی سزار به‌رنگ قرمز و با عنوان Cesare، پیشروی ژرمن‌های آریوویستوس (در نقشه با عنوان Ariovisto) به رنگ نارنجی و پیشروی هلوتی‌ها (Elvezi) به رنگ سبز، همچنین موقعیت نبرد بیبراکته با عنوان Bibracte و موقعیت شهر وسونتیوس با عنوان Vesontio در این نقشه نشان‌داده‌شده‌است. این نقشه نام رود راین را با نام لاتین Rhenus f، رود رون را با Rhodanus f، و رود سون را با نام Arar f نشان داده‌است.
نبرد سزار در برابر هلوتی‌ها در حوالی ژنو در سال ۵۸ ق.م. در این نقشه دریاچه ژنو با عنوان لاتین Lemanus L و رود رون که رومیان در طول آن دست به ساخت استحکامات زدند با عنوان Rhodanus fنشان داده شده‌است. در راهنمای این نقشه vallo e fossato (به ایتالیایی) به‌معنای دیوار و خندق، forte e torretta di avvist به‌معنای استحکامات و برج دیده‌بانی، fonte sul Rodano به‌معنای پُل بر روی رود رون، Citta و Ginerva به‌ترتیب به‌معنای شهر و ژنو هستند. کلمه Elvezi که بر بالای پیکان سبز رنگ دیده می‌شود همان هلوتی‌ها است.
سه فاز نبرد سزار با هلوتی‌ها در بیبراکته (Bibracte) به‌ترتیب با عنوان‌های Fase 1، Fase 2، Fase 3. در این نقشه نیروهای سزار (Truppe di Cesare) را با رنگ قرمز و نیروهای هلوتی‌ها (Elvezi) و بوئی‌ها و تولینگی‌ها (Boii e Tulingi) را با رنگ سبز نمایانده‌است. در بالای سمت راست سومین نقشه به ایتالیایی نوشته‌است: «بوئی‌ها و تولینگی‌ها فراری داده‌شدند» و در پائینتر آن نوشته‌است: «۰۰۰ ۱۳۰ نفر از هلوتی‌ها و متحدین‌شان به‌سوی قلمرو لینگونی‌ها (Lingoni) می‌گریزند». شش لژیون سزار که در این نبرد مشارکت داشتند عبارت بودند از لژیون‌های هفتم تا دوازدهم (اعداد رومی VII تا XII) و چنان‌که دیده می‌شود چهار لژیون نخست در سه ردیف افقی چیده شده که در فاز دوم نبرد ردیف‌های سوم از هر لژیون به جناح راست منتقل شده تا جلوی بوئی‌ها و تولینگی‌ها را بگیرند، و auxilia به‌معنای نیروهای کمکی است که نقشی ایفا نکردند
نبرد سزار در آلزاس در برابر ژرمن‌های آریوویستوس. در این نقشه 1campo di Ariovisto به‌معنای «نخستین مقر آریوویستوس» است که وی بعداً این مقر خود را به مقر قرمز رنگ سزار (campo di Cesare) نزدیک‌تر کرد و این مقر جدید با عنوان (3campo di Ariovisto) نشان داده شده‌است. آن علامت ضربدر بزرگ سیاه‌رنگ که به ایتالیایی نوشته Lougo incontro tra Cesare ed Ariovisto همان محل ملاقات (نه درگیری) سزار و آریوویستوس است امّا علامت ضربدر کوچک قرمز رنگ نشان‌گر مکان درگیری است که میان کمپ سزار و سومین مقر آریوویستوس (3campo di Ariovisto) واقع شده‌است. در پایان این نبرد، آریوویستوس به سوی‌شرق گریخت و از رود راین (Rhenus f) عبور نمود و ناپدید شد.
نبرد آلزاس میان سزار و آریوویستوس که چنان‌که گفته شد در پای کوه ووژ (monti Vosgi) و میان شهرهای مولوز (Loc. Mulhouse) و کرنای (Loc. Cernay) به‌وقوع پیوست. در این نقشه نیروهای سزار (Truppe di Cesare) به رنگ قرمز و آریوویستوس به رنگ سبز نشان داده شده‌اند. نخستین مقر آریوویستوس با عنوان 1campo di Ariovisto در بالای نقشه نمایانده شده که ۹ کیلومتر از مقر سزار (campo principale di Cesare) فاصله دارد. او بعداً مقر خود را به ۳ کیلومتری مقر سزار رساند (2campo di Ariovisto). در این‌جا نیز همانند نبرد بیبراکته سزار از لژیون‌های هفتم (VII) تا دوازدهم (XII) بهره‌گرفت و هر یک را در سه ردیف افقی چید و نیروهای کمکی (Auxilia) خود را نیز روبروی اردوگاه کوچک‌تر (campo per 2 Legioni) جای داد. سپس سومین ردیف از هر لژیون را به جناح چپ منتقل کرد.
نبردهای سزار در سال ۵۷ قبل از میلاد. در این نقشه نام سزار با عنوان ایتالیایی‌اش یعنی Cesare نوشته شده‌است. در ناحیه Durocortorum خط پیشروی سزار و لژیون‌هایش به دو دسته تقسیم می‌شود: آن خط پیشروی که نوشته P. Crasso e legio VII به‌معنای «پوبلیوس کراسوس و لژیون هفتم» است که سزار وی را مأمور منقاد کردن قبایل سواحل آتلانتیک (اقیانوس اطلس) کرد. در این نقشه نبرد آکسونا در کنار شهر Bibrax و نبرد سابیس در کنار شهر Bagacum و محاصرهٔ شهر آتواتوک‌ها را کنار شهر Namur نمایانده‌است. در مجموع هر محل درگیری را با یک نماد قیچی نشان داده‌است.
نبرد آکسونا در حوالی رود ان میان سزار و بلژها. در این نقشه .Axona f همان رود ان است و دایره بزرگ سبز رنگ نمایانگر اردوگاه بلژها و مربع سرخی که در آن XIII و XIV نوشته شده نیز اردوگاه سزار است که لژیون‌های سیزدهم و چهاردهم در آن جای گرفته‌اند. اعداد رومی VII تا XII همان لژیون‌های هفتم تا دوازدهم (شش لژیون) هستند که سزار آنان را روبروی مرداب (در نقشه با نام Paludi) در سه ردیف چیده‌است. مربع سرخ کوچکی که بالایش نوشته Titurio Sabino + 6 Coorti همان استحکاماتی است که سزار آن را به تیتوس سابینوس و شش کوهورس (گردان) سپرده‌است. در پائین آن یک خط خاکستری رنگ دیده می‌شود که همان پل است و پیکانی که در پائین آن نوشته‌است Marcia degli Auxilia Numidi, Cretesi همان مسیر حرکت نیروهای کمکی نومیدیایی، کرتی، بالئاری و سواره‌نظام روم است که در آن‌سوی رودخانه (نماد قیچی) با دشمن درگیر شده‌اند.
نقشه نبرد سابیس در دو مرحله: در مرحله نخست (Fase 1) آنجا که نوشته Sabis f. (Sambre) نشان‌گر رودخانه سامبر است و Campo di Cesare و Campo dei Belgi به‌ترتیب نشانگر اردوگاه سزار و اردوگاه بلژها هستند. در راهنمای نقشه عبارت Truppe di Cesare به‌معنای نیروهای سزار است که به‌رنگ سرخ نمایانده شده و نیروهای بلژها (شامل آترباتی‌ها، نروی‌ها و ویروماندوها) را نیز با سبز نمایانده‌است. در مرحله دوم (Fase 2) لژیون‌های دهم و نهم (X و IX) از رود گذشته و روبروی آترباتی‌ها می‌جنگند، لژیون‌های یازدهم و هشتم (XI و VIII) نیز برابر ویروماندوها نبرد می‌کنند امّا لژیون‌های دوازدهم و هفتم (XII و VII) در سرجای خود مانده‌اند تا نِروی‌ها به‌آنان حمله کنند و لژیون چهاردهم (XIV) به کمک آنان آمده‌است.
نقشه عملیات‌های سزار در سال ۵۶ قبل از میلاد. اسامی اشخاص به زبان ایتالیایی (نه لاتین) نوشته‌شده‌اند؛ Cesare همان سزار، Decimo Bruto دکیموس بروتوس، و Crasso نیز کراسوس است. نماد قیچی محل هر درگیری را نشان می‌دهد.
نبرد میان ناوگان سزار به رهبری دکیموس بروتوس (Decimo Bruto) با حدود ۱۰۰ کشتی که با رنگ قرمز نمایانده‌شده و ناوگان ونت‌ها با حدود ۲۲۰ کشتی و رنگ سبز. در انتهای دماغه‌ای که روبروی دو ناوگان قرار دارد چهار خط قرمز رنگ دیده می‌شوند که همان سزار و لژیون‌های پیاده‌اش هستند. این نبرد در خلیج کوئیبرون (Quiberon) واقع در موربیان، استان برتاین حادث شد.
نبردهای سزار در سال ۵۵ قبل از میلاد. در این سال سزار دو لشکرکشی تاریخی، یکی به ژرمانیا و دیگری به بریتانیا انجام داد، سرزمین‌هایی که تاکنون برای ارتش روم ناشناخته‌بودند. این نقشه رود راین را با عنوان لاتین .Rhenus f نشان داده و در کرانه راست این رود قبایل ژرمن ساکن‌اند که نام آنان را با رنگ نارنجی ذکر کرده، عملیات‌های نظامی سزار را هم با رنگ قرمز نمایانده و آن پیکان نارنجی که دیده‌می‌شود در واقع نقشه حرکت دو قوم ژرمن یوسیپت‌ها و تنکترهاست که وارد کرانه چپ راین شده و به سرزمین مناپی‌ها (MENAPII) تعرض کردند.
محل استقرار ژرمن‌ها (سبز) در کرانه راست راین و محل استقرار اقوام گالیایی در کرانه چپ آن بود. در حقیقت رود راین مرز طبیعی میان ژرمن‌ها و گالیایی‌ها بود. سزار دو مرتبه (۵۵ و ۵۳ ق. م) با ساختن پلی بر روی راین، از این رود گذشته و وارد ژرمانیا شد و سپس به گالیا بازگشت.
تصویری از رود راین در کوبلنتس آلمان، جایی‌که سزار در سال ۵۵ ق. م برای گذر به کرانه راست راین پلی موقت در آنجا ساخت
یک خنجر سلتی یافته‌شده در بریتانیا
نبردهای سزار در سال ۵۴ قبل از میلاد در بریتانیا (تابستان) و گالیا (پائیز و زمستان). این نقشه اسامی لگاتوسهای سزار را با رنگ قرمز (زبان ایتالیایی) و اسامی قبایل گالیایی را با رنگ سبز (زبان لاتین) نمایانده‌است. اردوگاه تیتوریوس سابینوس و لوکیوس کوتا را با عنوان Sabino e Cotta نشان داده‌است که توسط قوم همسایه‌اش ابورون‌ها (EBURONES) محاصره شده و نابود می‌شود. ابورون‌ها هم که با این پیروزی انگیزه گرفته‌بودند، اردوگاه لگاتوس سیسرو (Q.Cicero) را هم محاصره می‌کنند. وقتی سزار از حادثه آگاه شد، با لژیون‌های گایوس فابیوس (Fabio) و کراسوس (Crasso) راه می‌افتد و در حوالی نمور، بلژیک (Namur) با آنان رویارو می‌شود و ضمن شکست دادن آنان، سیسرو و لژیونش را از محاصره نجات می‌دهد. پس از آن، تِرِورها (TREVERI) هم به خود جرأت داده و لژیونِ لگاتوس لابینوس (Labieno) را محاصره می‌کنند اما لابینوس موفق می‌شود رهبر آنان به نام ایندوتیوماروس را به قتل برساند و خود را از محاصره نجات دهد.
سردیس آمبیوریکس، رهبر قبیله ابورون‌ها که یک لژیون رومی (تحت هدایت تیتوریوس سابینوس و لوکیوس کوتا) را نابود کرد. تنژران، بلژیک
نبردهای قیصر در سال ۵۳ قبل از میلاد در گالیا (کرانه چپ راین) و ژرمانیا (کرانه راست)
نبردهای سزار در سال ۵۲ قبل از میلاد. مسیر حرکت سزار با پیکان قرمز رنگ موسوم به Cesare (1) در پائین نقشه شروع می‌شود. پیکان Cesare (2) مسیر حرکت او به وینا (در نقشه:Vienna) را نشان می‌دهد. پس از آن او به آگدیکوم (در نقشه:Agedicum) و ولائونودونوم (در نقشه:Vellaunodunum) و بعد به کنابوم (در نقشه:Cenabum) می‌رود. پیکان Cesare (3) سومین مرحله پیشروی‌های او را از نوویودونوم (در نقشه:Noviodunum) تا آواریکوم (در نقشه:Avaricum) نشان می‌دهد.
سکه‌ای منقوش به تصویر ورسنژتوریک؛ رهبر بزرگ‌ترین شورش علیه سزار
نقشه استحکامات سزار در دورادور آلزیا. در تصویر دیده می‌شود که دو حلقه دفاعی سیاه‌رنگ پیرامون شهر آلزیا (Alesia) کشانده شده که سزار (Cesare) در جنوب و لابینوس (T.Labieno) در شمال واقع‌اند. بیست و سه مربع قرمز رنگ نیز معرف یک سربازخانه برای گردان‌هاست. اَشکال صورتی رنگ (که در راهنمای نقشه با عنوان forti cavalleria تعریف شده) نیز معرف مواضع سواره‌نظام است. دایرهٔ زردرنگ موجود در مرکز نقشه (Campi dei Galli) نیز معرف اردوگاه گالی‌ها یا همان محل استقرار قشون ورسنژتوریک است که محاصره شده‌اند.
ورسنژتوریک در پایان محاصره آلزیا خود را در برابر سزار تسلیم می‌کند و تا ۴۶ ق.م. در رم در اسارت می‌ماند.
لحظه یورش قوای امدادی گالی به حلقهٔ دفاعی بیرونی رومیان (پیکان‌های با رنگ قهوه‌ای روشن) و سپس ضدحملات سزار (Cesare) از جنوب و لابینوس (T.Labieno) از شمال (پیکان‌های قرمز روشن). در وسط نقشه که نوشته Attaco di Vercingetorige به‌معنای حملهٔ ورسنژتوریک است. در شمال‌غربی نقشه عبارت 60000armati Galli sotto il comando di Vercassivelauno به معنای شصت‌هزار قوای مسلح گالی تحت فرمان ورکاسیولاونوس است و روبروی آن عبارت Contrattacco di Cesare con cavalleria e 4 coorti بمعنای ضد حملهٔ سزار با سواره‌نظام و چهار گردان است؛ در غرب نقشه عبارت Attacco dell’esercito di soccorso Gallico بمعنای حملهٔ قشون امدادی گالی است.