stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خضر
اصالت تاریخی > آیین زرتشتی

چهره‌های زیادی در تاریخ ایران پیش از اسلام وجود دارند که طی جریان اسلامی‌سازی در شخصیت خضر (به‌معنای سبز) ظهور یافته‌اند. یکی از آنها به‌طرز متناقضی یک زن، آناهیتا است. محبوب‌ترین زیارتگاه زرتشتیان در یزد به آناهیتا اختصاص دارد. برای زرتشتیان، مهم‌ترین زیارتگاه، پیر سبز است. نام حرم از سرسبزی شاخ و برگ‌های اطرافش گرفته شده است. این معبد، هنوز هم برای زرتشتیان ایران کاربردی و مقدس است.
هر ساله از ۲۴ تا ۲۸ خرداد، هزاران زرتشتی از هند و سایر کشورها با زرتشتیان ایران به یزد می‌آیند تا پیر سبز را زیارت کنند. نمازگزاران برای باران دعا می‌کنند و سبز شدن طبیعت و تجدید حیات را جشن می‌گیرند. همان‌طور که بابیان می‌گویند: «خضر به الهه آب زرتشتی، آناهیتا مربوط است و برخی از پناهگاه‌های سابق او در ایران به خضر (پیر سبز) مربوط شده است.»
نسب و کیستی خضر، بر پایهٔ روایات

گفته می‌شود خضر از اولاد سام بن نوح و پسرخالهٔ ذوالقرنین است. در وجه تسمیه خضر نوشته‌اند که هر کجا می‌نشست سبز می‌شد و به همین دلیل خضر (سبز) نام گرفته است. با این حال بنا به برداشتی نیز، دو نفر با نام خضر وجود داشته‌اند، خضر اکبر که از اولاد سام بن نوح بوده و خضر ثانی که از انبیای بنی‌اسرائیل و مصاحب موسی بوده است.
او یکی از چهار مادر هستی در اشعار فردوسی است که با لقب مشک خوانده شده است:[نیازمند منبع]
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  یکی مشک نام و دگر سیسنک  |  | یکی نام نار آن دگر سوسنک |
یک بررسی دقیق‌تر متون مختلف نشان می‌دهد که نسخ بعدی داستان‌های ذوالقرنین به قرآن وابسته‌اند به‌طوری‌که از طریق مفسران اولیهٔ مسلمان فهمیده می‌شود عناصر کلیدی داستان‌های بعدی مانند وجه تسمیهٔ «ذوالقرنین» که نسبت داده شده به کوروش هخامنشی مدیون منابع آن‌ها در تفاسیر است.
تطبیق و تحول اسطوره‌ای خضر

در روایت‌های مختلف، خضر را با ذوالقرنین مرتبط می‌دانند. دربارهٔ کیستیِ ذوالقرنین نیز گمانه‌های گوناگونی وجود دارد؛ مشخص نیست که کوروش هخامنشی است یا اینکه صعب پادشاه حمیری است که در قرآن بزرگ‌نمایی شده یا شخصی دیگر. در یک روایت، خضر و ذوالقرنین از سرزمین تاریکی عبور می‌کنند تا آب زندگانی را بیابند. ذوالقرنین در جستجوی چشمه گم می‌شود اما خضر آن را می‌یابد و از آن می‌نوشد و حیات جاودان می‌یابد. به‌نقل از وهب بن منبیه و ابن‌هشام، خضر بوده که پس از ملاقات با شاه در بیت‌المقدس، لقب ذوالقرنین را به او داده است. همچنین نسخه‌های مختلفی از رمان اسکندر وجود دارد که در آن خضر به‌عنوان خدمتکار اسکندر مقدونی ظاهر می‌شود. در اسکندرنامه که نویسنده‌اش نظامی گنجوی است، ذوالقرنین از خضر خواسته تا او و سپاهیانش را به‌سوی آب حیات هدایت کند. خضر موافقت می‌کند و سرانجام به‌تنهایی به آب حیات می‌رسد. دقیقاً مشخص نیست که در ادبیات دوران میانه خاورمیانه منظور نویسندگان از اسکندر، اسکندر مقدونی بوده یا شخصیتی دیگر.
شخصیت خضر ممکن است از طریق اختلاط فرهنگ‌ها در طول جنگ‌های صلیبی وارد ادبیات اروپایی شده باشد.
در بخش‌هایی از هندوستان، خضر به‌نام خواجه خضر و روح رودخانه‌ها و چاه‌ها شناخته می‌شود. در اسکندرنامه از او به‌عنوان قدیسی که بر چشمه آب حیات نظارت دارد، یاد شده است و هندوها و مسلمانان او را محترم می‌شمارند. او گاهی به‌صورت پیرمردی با لباس سبز به تصویر کشیده می‌شود و اعتقاد بر این است که سوار بر ماهی است.
زیارتگاه اصلی او در جزیره‌ای از رودخانه سند در کنار باکار در پنجاب پاکستان است.
خضر در آیات قرآن

داستان خضر، بدونِ ذکرِ صریحِ نامِ «خضر» در قرآن آمده است و براساس روایات و تفاسیر است که گفته می‌شود منظورِ قرآن از شخصِ موردِ مکالمهٔ موسی، خضر است. این داستان در آیات ۶۵ تا ۸۲ سورهٔ کهف در قرآن چنین آمده است:
[در آنجا] بنده‌ای از بندگان ما را یافتند که رحمت [و موهبت عظیمی] از سوی خود به او داده، و علم فراوانی از نزد خود به او آموخته بودیم. «۶۵»
موسی به او گفت: آیا از تو پیروی کنم تا از آنچه به تو تعلیم داده شده و مایه رشد و صلاح است، به من بیاموزی؟ «۶۶» گفت: تو هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی! «۶۷» و چگونه می‌توانی در برابر چیزی که از رموزش آگاه نیستی شکیبا باشی؟! «۶۸»
 [موسی] گفت: به خواست خدا مرا شکیبا خواهی یافت؛ و در هیچ کاری مخالفت فرمان تو نخواهم کرد! «۶۹»  [خضر] گفت: پس اگر می‌خواهی به‌دنبال من بیایی، از هیچ چیز مپرس تا خودم [به موقع] آن را برای تو بازگو کنم «۷۰»
 آن دو به راه افتادند؛ تا آن که سوار کشتی شدند، [خضر] کشتی را سوراخ کرد. [موسی] گفت: (آیا آن را سوراخ کردی که اهلش را غرق کنی؟! راستی که چه کار بدی انجام دادی!) «۷۱» گفت: آیا نگفتم تو هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی؟! «۷۲»   [موسی] گفت: مرا بخاطر این فراموشکاریم مؤاخذه مکن و از این کارم بر من سخت مگیر! «۷۳» باز به راه خود ادامه دادند، تا اینکه نوجوانی را دیدند؛ و او آن نوجوان را کشت. [موسی] گفت: آیا انسان پاکی را، بی‌آنکه قتلی کرده باشد، کشتی؟! براستی کار زشتی انجام دادی! «۷۴» [باز آن مرد عالم] گفت: آیا به تو نگفتم که تو هرگز نمی‌توانی با من صبر کنی؟! «۷۵» [موسی] گفت: بعد از این اگر دربارهٔ چیزی از تو سؤال کردم، دیگر با من همراهی نکن؛ [زیرا] از سوی من معذور خواهی بود! «۷۶»
باز به راه خود ادامه دادند تا به مردم قریه‌ای رسیدند؛ از آنان خواستند که به ایشان غذا دهند؛ ولی آنان از مهمان کردنشان خودداری نمودند؛ [با این حال] در آن جا دیواری یافتند که می‌خواست فروریزد؛ و [آن مرد عالم] آن را برپا داشت. [موسی] گفت: ([لااقل] می‌خواستی در مقابل این کار مزدی بگیری! «۷۷» او گفت: اینک زمان جدایی من و تو فرا رسیده؛ اما بزودی راز آنچه را که نتوانستی در برابر آن صبر کنی، به تو خبر می‌دهم. «۷۸»
اما آن کشتی مال گروهی از مستمندان بود که با آن در دریا کار می‌کردند؛ و من خواستم آن را معیوب کنم؛ [چرا که] پشت سرشان پادشاهی [ستمگر] بود که هر کشتی [سالمی] را بزور می‌گرفت! «۷۹» و اما آن نوجوان، پدر و مادرش با ایمان بودند؛ و بیم داشتیم که آنان را به طغیان و کفر وادارد! «۸۰» از این رو، خواستیم که پروردگارشان به جای او، فرزندی پاکتر و با محبت‌تر به آن دو بدهد! «۸۱» و اما آن دیوار، از آن دو نوجوان یتیم در آن شهر بود؛ و زیر آن، گنجی متعلق به آن دو وجود داشت؛ و پدرشان مرد صالحی بود؛ و پروردگار تو می‌خواست آن‌ها به حد بلوغ برسند و گنجشان را استخراج کنند؛ این رحمتی از پروردگارت بود؛ و من آن [کارها] را خودسرانه انجام ندادم؛ این بود راز کارهایی که نتوانستی در برابر آن‌ها شکیبایی به خرج دهی! «۸۲»
خضر در شاهنامه فردوسی

در شاهنامه فردوسی در داستان پادشاهی اسکندر زمانی که اسکندر در جستجوی آب زندگانی بود به خضر می‌رسد. اسکندر در این ملاقات گوش به فرمان خضر است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| سپه را بران شارستان جای کرد/ |  | یکی پیش رو چست بر پای کرد |
| ورا اندر آن خضر بد رای زن/ |  | سر نامداران آن انجمن |
| سکندر بیامد به فرمان اوی/ |  | دل و جان سپرده به پیمان اوی |
| بدو گفت کای مرد بیداردل/ |  | یکی تیز گردان بدین کار دل |
| اگر آب حیوان به چنگ آوریم/ |  | بسی بر پرستش درنگ آوریم |
| نمیرد کسی کو روان پرورد/ |  | به یزدان پناهد ز راه خرد |
| دو مهرست با من که چون آفتاب/ |  | بتابد شب تیره چون بیند آب |
| یکی زان تو برگیر و در پیش باش/ |  | نگهبان جان و تن خویش باش |
| دگر مهره باشد مرا شمع راه/ |  | به تاریک اندر شوم با سپاه |
| ببینیم تا کردگار جهان/ |  | بدین آشکارا چه دارد نهان |
| توی پیش رو گر پناه من اوست/ |  | نمایندهٔ رای و راه من اوست |
| چو لشکر سوی آب حیوان گذشت/ |  | خروش آمد الله اکبر ز دشت |
| چو از منزلی خضر برداشتی/ |  | خورشها ز هرگونه بگذاشت |
| همی رفت ازین سان دو روز و دو شب/ |  | کسی را به خوردن نجنبید لب |
| سه دیگر به تاریکی اندر دو راه/ |  | پدید آمد و گم شد از خضر شاه |
| پیمبر سوی آب حیوان کشید/ |  | سر زندگانی به کیوان کشید |
| بران آب روشن سر و تن بشست/ |  | نگهدار جز پاک یزدان نجست |
| بخورد و برآسود و برگشت زود/ |  | ستایش همی بافرین بر فزود |
مسجدی در بالای کوهی به نام خضر در شهر قم
گنبد خضر در مسجد الاقصی در اورشلیم
خضر به‌تنهایی به چشمه آب حیات رسیده است.
خضر، سوار بر ماهی
ایسانتی، مینه‌سوتا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Isanti, Minnesota | Isanti, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: A Community for Generations: شعار: A Community for Generations
Location of the city of Isanti within Isanti County, Minnesota: Location of the city of Isanti within Isanti County, Minnesota
ایالت: مینه‌سوتا
شهرستان: شهرستان ایسانتی، مینه‌سوتا
حکومت: حکومت
 • شهردار: George A. Wimmer
 • Council Member: Jim Kennedy
 • Council Member: Jim Kennedy
 • Council Member: Jeffery Kolb
 • Council Member: Ross Lorinser
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۸۵ مایل مربع (۱۲٫۵۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۸۱ مایل مربع (۱۲٫۴۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۴ مایل مربع (۰٫۱۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۹۳۵ فوت (۲۸۵ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۵۲۵۱
 • برآورد (۲۰۱۲): ۵۳۹۵
 • تراکم: ۱۰۹۱٫۷/مایل مربع (۴۲۱٫۵/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (Central)
Zip code: 55040
کد منطقه: 763
FIPS code: 27-31328
شماره GNIS: 0645470
وبگاه: www.cityofisanti.us
ایسانتی، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Isanti, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان ایسانتی، مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات

ایسانتی ۱۲٫۵۶ کیلومترمربع مساحت و ۵٬۲۵۱ نفر جمعیت دارد و ۲۸۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
انکار تاریخ

انکار تاریخ (انگلیسی: Historical negationism) نفی‌گرایی تاریخ، که انکار گرایی نیز نامیده می‌شود، جعل یا تحریف سوابق تاریخی است. نباید آن را با تجدیدنظرطلبی تاریخی، یک اصطلاح علمی است که به تفسیرهای آکادمیک تازه اثبات شده و نسبتاً مستدل از تاریخ تسری می‌دهد، در هم آمیخت. در تلاش برای بازنگری در گذشته، رویزیونیسم تاریخی نامشروع ممکن است از تکنیک‌هایی استفاده کند که در گفتمان تاریخی مناسب غیرقابل قبول است، مانند ارائه اسناد جعلی شناخته شده به عنوان اصیل، ابداع دلایل مبتکرانه اما غیرقابل قبول برای بی‌اعتمادی به اسناد واقعی، نسبت دادن نتیجه به کتاب‌ها و منابعی که خلاف آن را گزارش می‌کنند، دستکاری. مجموعه‌های آماری برای حمایت از دیدگاه داده شده و ترجمه اشتباه عمدی متون.
برخی از کشورها، مانند آلمان، بازنگری نفی‌گرایانه برخی رویدادهای تاریخی را جرم انگاری کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر به دلایل مختلف، مانند حمایت از آزادی بیان، موضع محتاطانه تری اتخاذ می‌کنند. برخی دیگر دیدگاه‌های نفی‌گرایانه را اجباری می‌کنند، مانند کالیفرنیا و ژاپن، که در آن دانش‌آموزان به صراحت از یادگیری در مورد نسل‌کشی کالیفرنیا و جنایات جنگی ژاپن. نمونه‌های قابل توجه نفی‌گرایی عبارتند از انکار هولوکاست، انکار نسل‌کشی ارامنه، علت گمشده کنفدراسیون، مناقشات کتاب‌های درسی تاریخ ژاپن، و تاریخ‌نگاری در اتحاد جماهیر شوروی در دوران استالین. برخی از نفی‌گرایان برجسته تاریخی عبارتند از: آرتور بوتز، دیوید ایروینگ و شینزو آبه. در ادبیات، پیامدهای نفی گرایی تاریخی در برخی از آثار داستانی، مانند نوزده هشتاد و چهار، توسط جورج اورول، به صورت تخیلی به تصویر کشیده شده‌است. در دوران مدرن، نفی گرایی ممکن است از طریق رسانه‌های جدید، مانند اینترنت، گسترش یابد.
خاستگاه اصطلاح

اصطلاح نفی گرایی (négationnisme) اولین بار توسط هانری روسو مورخ فرانسوی در کتاب سندرم ویشی در سال ۱۹۸۷ که به خاطره مردمی فرانسوی ویشی فرانسه و مقاومت فرانسه می پردازد ابداع شد و مورد استفاده قرار گرفت. روسو اظهار داشت که لازم است بین تجدیدنظرطلبی تاریخی مشروع در مطالعات هولوکاست و انکار با انگیزه سیاسی هولوکاست که او آن را نفی گرایی نامید، تمایز قائل شد.
اهداف

معمولاً هدف از نفی تاریخی دستیابی به یک هدف ملی، سیاسی، شیطان جلوه دادن دشمن، ایجاد توهم پیروزی یا حفظ دوستی است. گاهی اوقات هدف از تجدید نظر در تاریخ، فروش بیشتر کتاب یا جلب توجه با تیتر روزنامه است. مورخ جیمز ام. مک فرسون گفت که نفی گرایان مایلند که تاریخ تجدیدنظرطلبانه به عنوان «تفسیری آگاهانه جعل شده یا تحریف شده از گذشته برای خدمت به اهداف حزبی یا ایدئولوژیک در حال حاضر» درک شود.
نمونه > ایران

دولت جمهوری اسلامی در کتاب درس کودکان روایت قصه ها را تغییر میدهد.
نمونه > اتحادیه جماهیر شوروی

انکار هولودومور
باشگاه فوتبال نلسون

Football club
باشگاه فوتبال نلسون (به انگلیسی: Nelson Football Club) یک باشگاه فوتبال در شهر نلسون، لانکاشایر، کشور انگلستان است که در سال ۱۸۸۱ میلادی تأسیس شده‌است. این تیم اولین تیم انگلیسی بود که توانست رئال مادرید را شکست دهد.
ران معیوب

| Ron's Gone Wrong | Ron's Gone Wrong |
| --- | --- |
پوستر اکران سینمایی: پوستر اکران سینمایی
کارگردان:  سارا اسمیت  ژان فیلیپ واین 
نویسنده:  پیتر بینهام  سارا اسمیت 
بازیگران:  جک دیلن گریزر  زک گالیفیناکیس  اد هلمز  جاستیس اسمیث  راب دلینی  الیویا کلمن 
موسیقی: هنری جکمن
شرکت تولید:  استودیوهای قرن بیستم  انیمیشن قرن بیستم  تی‌اس‌جی انترتینمنت  لاک‌اسمیت انیمیشن  دابل نگتیو 
توزیع‌کننده: استودیوهای قرن بیستم
تاریخ‌های انتشار:  ۹ اکتبر ۲۰۲۱ (۲۰۲۱-۱۰-۰۹) (جشنواره فیلم لندن)  ۱۵ اکتبر ۲۰۲۱ (۲۰۲۱-۱۰-۱۵) (بریتانیا)  ۲۲ اکتبر ۲۰۲۱ (۲۰۲۱-۱۰-۲۲) (ایالات متحده)  
مدت زمان: ۱۰۷ دقیقه
کشور:  کانادا  هند  بریتانیا  ایالات متحده 
زبان: انگلیسی 
فروش گیشه: ۶۰٫۷ میلیون دلار
ران خراب شده (به انگلیسی: Ron's Gone Wrong) یک انیمیشن علمی تخیلی کمدی محصول سال ۲۰۲۱ به کارگردانی سارا اسمیت و ژان فیلیپ واین و نویسندگی پیتر بینهام و اسمیت است. این فیلم با صداپیشگی جک دیلن گریزر در نقش بارنی، داستان یک دانش آموز راهنمایی بی‌دست و پا از نظر اجتماعی را روایت می‌کند که با یک ربات معیوب به نام ران، با صداپیشگی زک گالیفیاناکیس، دوست می‌شود. اد هلمز، جاستیس اسمیت، راب دیلینی و اولیویا کولمن از جمله صداپیشگان دیگر این فیلم هستند.
ساخت انیمیشن و صداپیشگی فیلم همه از راه دور در طول همه‌گیری کووید ۱۹ انجام شد.
این فیلم اولین نمایش جهانی خود را در جشنواره فیلم بی‌اف‌آی لندن ۲۰۲۱ در ۹ اکتبر ۲۰۲۱ داشت و در ۱۵ اکتبر در بریتانیا و در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۱ در ایالات متحده توسط استودیوهای قرن بیستم اکران شد. این اولین فیلم بلند انیمیشنی است که با نام جدید استودیو، استودیوهای قرن بیستم، پس از خرید کمپانی فاکس قرن بیست و یکم توسط دیزنی، به نمایش درآمد. این انیمیشن ۶۱ میلیون دلار در سرتاسر جهان فروخت و به‌طور کلی نقدهای مثبتی از منتقدان دریافت کرد.
این انیمیشن با عنوان ران معیوب از صدا و سیمای ایران پخش شد.
اونتروسن

| اونتروسن   | اونتروسن   |
| --- | --- |
Aerial view: Aerial view
  نشان:   نشان
ایالت: بایرن
منطقه اداری: بایرن علیا
ناحیه: تراونشتاین
حکومت: حکومت
 • شهردار: Hans Haslreiter (CSU)
مساحت: مساحت
 • کل: ۴۱٫۲۸ کیلومتر مربع (۱۵٫۹۴ مایل مربع)
ارتفاع: ۵۵۵ متر (۱۸۲۱ فوت)
جمعیت (2013-12-31): جمعیت (2013-12-31)
 • کل: ۳٬۵۱۷
 • تراکم: ۸۵/کیلومتر مربع (۲۲۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: CET/CEST (UTC+1/+2)
کدهای پستی: 83246
کدهای شماره‌گیری: 0 86 41
پلاک خودرو: TS
وبگاه: www.unterwoessen.de
اونتروسن (به آلمانی: Unterwössen) یک شهر در آلمان است که در بایرن واقع شده‌است.
خصوصیات

اونتروسن ۴۱٫۲۸ کیلومترمربع مساحت دارد ۵۵۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
باباپیر

مکان
| روستای باباپیر | روستای باباپیر |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۴°۳۶′۵۱″ شمالی ۴۸°۲۴′۷″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۶۱۴۱۷°شمالی ۴۸٫۴۰۱۹۴°شرقی﻿ / 34.61417; 48.40194: مختصات: ۳۴°۳۶′۵۱″ شمالی ۴۸°۲۴′۷″ شرقی﻿ / ﻿۳۴٫۶۱۴۱۷°شمالی ۴۸٫۴۰۱۹۴°شرقی﻿ / 34.61417; 48.40194
استان: همدان
شهرستان: تویسرکان
بخش: بخش مرکزی
دهستان: کرزان رود
جمعیت: ۹۴۶ نفر (سرشماری ۹۵)
باباپیر، مرکز دهستان کرزان رود از توابع بخش مرکزی شهرستان تویسرکان در استان همدان ایران است.
اهالی روستای باباپیر دارای اصالت بختیاری هفت لنگ می‌باشند که بر اساس روایت های تاریخی، گروهی از اقوام بختیاری حاضر در سپاه نادرشاه افشار که برای جنگ با عثمانی به غرب ایران عزیمت نموده اند ، پس از پیروزی بر عثمانی در مسیر بازگشت ، تصمیم به سکنا در منطقه کنونی روستای باپیر واقع در شهرستان تویسرکان نموده اند. بدین ترتیب نام روستا را نیز برگرفته از تیره خود باپیر نهادند . بالغ بر ۹۰ درصد اهالی روستا دارای نام خانوادگی بختیاری میباشند و فامیل های بختیاری فرد ، کهزادی، احمدی، بابایی و... نیز از دیگر فامیل های اهل این روستا می باشند.
جمعیت

این روستا در دهستان کرزان رود قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۹۴۶ نفر (۴۰۸خانوار) بوده‌است.
کوه‌های روستای باباپیر

در اطراف این روستا کوه‌های به هم پیوسته قرار گرفته‌است که به عنوان یک جاذبه طبیعی – ورزشی برای ورزشکاران و کوهنوردان مورد توجه است. دیگر جاذبه این روستا بقعه و زیارتگاه خضر نبی و بقعه امامزاده زبیده خاتون است.
سازه‌های آبی شوشتر

با مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر اشتباه نشود.
| میراث جهانی یونسکو | میراث جهانی یونسکو |
| --- | --- |
 از بالا راست: مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی، بند قیصر، نهر گرگر، آسیاب‌های آبی، قلعه سلاسل، بند میزان:  از بالا راست: مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی، بند قیصر، نهر گرگر، آسیاب‌های آبی، قلعه سلاسل، بند میزان
مکان: ایران، استان خوزستان
معیار ثبت: فرهنگی: i، ii، v
شمارهٔ ثبت: ۱۳۱۵
تاریخ ثبت: ۲۰۰۹ (طی نشست سی‌وسوم)
| سیستم آبی تاریخی شوشتر | سیستم آبی تاریخی شوشتر |
| --- | --- |
نمای بالایی سازه‌های آبی شوشتر: نمای بالایی سازه‌های آبی شوشتر
نام: سیستم آبی تاریخی شوشتر
کشور: ایران
استان: خوزستان
شهرستان: شوشتر
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
نام‌های دیگر: سازه‌های آبی شوشتر
دیرینگی: هخامنشیان (برخی آثار)   ساسانیان (اغلب آثار)
دورهٔ ساخت اثر: هخامنشیان (برخی آثار)   ساسانیان (اغلب آثار)
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۲۱۸۰
تاریخ ثبت ملی: ۱۷ آذر ۱۳۷۷
سیستم آبی تاریخی شوشتر (به انگلیسی: Shushtar Historical Hydraulic System) که به نام سازه‌های آبی تاریخی شوشتر نیز نامیده می‌شود، مجموعه‌ای به هم پیوسته از ۱۳ اثر تاریخی شامل پل‌ها، بندها، آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌های دست‌کند و تونل‌های عظیم هدایت آب است. این ۱۳ اثر به‌صورت یک سیستم واحد هیدرولیکی و در ارتباط با یکدیگر کار می‌کنند و در دوران هخامنشیان تا ساسانیان، جهت بهره‌گیری بیشتر از آب ساخته شده‌اند. در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است. این ۱۳ اثر تاریخی به فاصله کمی از یکدیگر در محدوده شهر شوشتر واقع شده‌اند که با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵، با عنوان سیستم آبی تاریخی شوشتر به صورت یکجا به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیده‌اند. در برخی وبسایتهای غیرایرانی از تصویر سازهای آبی شوشتر برای معرفی ایران استفاده شده است.
فهرست اجزای سازه‌های آبی شوشتر

آثار باستانی زیر به عنوان دهمین اثر ایران با عنوان سیستم آبی تاریخی شوشتر به صورت یکجا در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیده‌اند:
بند میزان
برج کلاه فرنگی
رودخانه دست کند گرگر
پل بند گرگر
مجموعه آبشارها و آسیابهای آبی
بند برج عیار و نیایشگاه صابئین
بند ماهی بازان شوشتر (بند خداآفرین)
قلعه سلاسل
نهر داریون
پل بند شادروان
بند خاک
پل بند لشکر و پل شاه علی
بند شرابدار
تاریخچه ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو

با تشکیل پایگاه سازه‌های آبی و گسترش فعالیت‌های پژوهشی پیرامون این سازه‌ها ابتدا پرونده مجموعه آسیاب‌های شوشتر که سال‌ها در لیست پیشنهادی ثبت جهانی ایران قرار داشت تهیه گردید. اما به پیشنهاد و نظر کارشناسان میراث جهانی یونسکو مبنی بر اینکه محوطه آسیاب‌ها تنها بخشی از مجموعه به‌هم پیوسته سازه‌های آبی در شوشتر است تهیه پرونده منظومه آبی تاریخی شوشتر در دستور کار قرار گرفت. این پرونده پس از تکمیل و رقابت موفقیت‌آمیز در مقایسه با آثار پیشنهادی دیگر، از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو ارائه شد.
سرانجام در نشست سالانه اعضای این کمیته در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (‎۵ تیر ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، این پرونده با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان سیستم آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید.
سازه‌های شوشتر > بند میزان

مقالهٔ اصلی: بند میزان
بند میزان یک اثر بسیار مهم در مجموعه بناهای آبی تاریخی شوشتر است که رودخانه کارون را به دو شاخه شطیط و گرگر با نسبت مشخص ۴ دانگه و ۲ دانگه تقسیم می‌کند. این بند با شماره ۲۳۳۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
سازه‌های شوشتر > برج کلاه فرنگی

مقالهٔ اصلی: کلاه فرنگی شوشتر
بقایای برج ۸ ضلعی در کنار رود شطیط است که بر فراز تپه کوتاهی مشرف به بند میزان ساخته شده است. مردم شوشتر این بنا را کلاه فرنگی می‌نامند و بر این باورند جای دیده‌بانی بر پهنه رودخانه و نظارت بر کار کارگران بوده است، بنا به نظریه دیگری از این برج بر مقدار و شدت جریان رودخانه نظارت می‌شده است.
سازه‌های شوشتر > نهر گرگر

مقالهٔ اصلی: نهر گرگر
نهر گرگر آب‌راهی ساختگی از رود کارون است که در دوره هخامنشیان تا دوره ساسانیان حفر شده و در شمال شهر شوشتر توسط بند میزان از رود کارون جدا می‌شود و راه جنوب را در پیش می‌گیرد. این نهر با شماره ۱۷۵۹۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
سازه‌های شوشتر > مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی

مقالهٔ اصلی: مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر
مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی بزرگ‌ترین و پربازدیدترین بخش سیستم آبی تاریخی شوشتر (سازه‌های آبی تاریخی شوشتر) است. در این مجموعه باستانی تعداد قابل توجهی آسیاب آبی وجود دارد و نمونه کامل و بزرگی از به‌کارگیری نیروی آب برای چرخاندن آسیاب‌ها را می‌توان در آن مشاهده نمود. این مجموعه از بی‌مانندترین نمونه‌هایی است که جهت استفاده بهینه از آب در ادوار کهن مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.
سازه‌های شوشتر > بند ماهی بازان (بند خداآفرین)

مقالهٔ اصلی: بند ماهی‌بازان شوشتر
بند ماهی بازان در اراضی شهر تاریخی دستوا و به منظور بالا نگهداشتن سطح آب ساخته شده است. این بند با شماره ۴۲۰۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
سازه‌های شوشتر > قلعه سلاسل

مقالهٔ اصلی: قلعه سلاسل
قلعه سلاسل دژی بسیار بزرگ و دارای حیاط‌های مفصل و متعدد، سربازخانه‌ها، طویله‌ها، حمام‌ها، شبستان‌ها، برج‌ها، باغچه‌ها، قورخانه، نقاره خانه، حرم خانه، آشپزخانه، قاپی‌های متعدد، حوض‌های بزرگ، حصار و خندق بوده است. این قلعه مرکز کنترل نهر داریون و همچنین محل استقرار والی خوزستان بوده است. باوجود تخریب قسمت عمده این قلعه، بخش‌های باقیمانده چشمگیر و بسیار دیدنی هستند.
سازه‌های شوشتر > نهر داریون

مقالهٔ اصلی: داریون (رود)
نهر داریون در دوره داریوش اول هخامنشی حفر شده و وظیفه آبیاری دشت میاناب شوشتر را داشته است. این نهر با شماره ۴۱۴۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
سازه‌های شوشتر > پل شادِروان (بند قیصر)

مقالهٔ اصلی: بند قیصر
پل شادِروان شوشتر یا بند قیصر مربوط به دوران ساسانی است. به موجب روایات شرقی شاپور یکم شاهنشاه ساسانی پس از اسارت والریانوس امپراتور روم او را مجبور کرد که در ساخت پل بندشوشتر کار کند. فردوسی در شاهنامه خود ابیاتی را در وصف ساخت پل شادروان آورده است.
سازه‌های شوشتر > پل بند لشکر

مقالهٔ اصلی: پل بند لشکر
پل بند لشکر یا دروازه لشکر، یکی از دروازه‌های ششگانه تاریخی شوشتر بوده و هنوز آثاری از حصار شوشتر را در کنار این پل بند می‌توان دید. بر بلندای صخره‌ای مشرف به نواحی اطراف، یک بنای مذهبی به نام امامزاده عبدالله واقع است که بر روی معبد آناهیتا (الهه آب و باروری در ایران باستان) بنا شده است.
سازه‌های شوشتر > پل بند شرابدار

مقالهٔ اصلی: بند شرابدار
بند شرابدار در منطقه شرابدار (کمیته سوخت) شوشتر و بر روی شاخه‌ای از نهر داریون موسوم به نهر رقط به صورت شرقی- غربی قرار گرفته است. این سازه را بین دو بنای آبی مهم پل بند لشکر و پل بند ماهی بازان شاهدیم که در ضلع جنوبی آن قسمتی از حصار شهر قرار گرفته است. این پل بند با شماره ۴۲۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
سازه‌های شوشتر > بند دختر

بند دختر در آخرین تنگهٔ کوهستانی که رود کارون از آن عبور می‌کند، بنا شده است.
سازه‌های شوشتر > بند دارا

بند دارا در منطقه میاناب و بر روی رود گرگر ساخته شده و مربوط به دوران هخامنشیان است.
سازه‌های شوشتر در نگاه سیاحان

یکی از سفرنامه نویسان مشهور که از عجایب شوشتر تعریف و تمجید کرده است ابن بطوطه است او در این شهر با علمایی ملاقات نموده که از علم و دانش آن‌ها شگفت زده شده است او از شوشتر با نام عربی شده و معرب توستر یا تُستُر نام برده است. او همچنین از عظمت پل‌های شوشتر نام برده است.
تهدیدها و تخریب‌ها

با وجودی که سازه‌های آبی تاریخی شوشتر که به‌صورت سیستم هیدرولیکی واحد کار می‌کنند، از حدود ۲۰۰۰ سال پیش تا کنون پیوسته در حال کار بوده‌اند، در سال‌های اخیر وضعیت هشدار دهنده و تهدیدهای جدی برای این میراث جهانی پیش آمده که در صورت عدم چاره‌اندیشی به تخریب بخش‌های مهم این آثار میراث جهانی منجر می‌شود. بخشی از این تهدیدها به شرح زیر است:
تهدیدها و تخریب‌ها > رانش دیواره غربی مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر

از دهه ۱۳۸۰ خورشیدی تا کنون هشدارهای بسیاری در مورد رانش دیواره غربی مجموعه آبشارها و آسیابهای آبی داده شده اما اقدام مشخصی برای کنترل آن صورت نگرفته است. در صورت ریزش این دیواره تخریب آسیاب‌های آبی باستانی در این میراث جهانی حتمی است. تا کنون هیچ بررسی جامعی برای یافتن دلایل رانش و آغاز ریزش دیواره‌ها و ابنیه این میراث جهانی ذکر نشده، ولی از دلایل احتمالی این رانش به نشت آب و فاضلاب شهری از دیواره غربی این اثر و بارگذاری بیش از حد و احداث ساختمانهای جدید در نزدیکی این دیواره نام برده شده است. به دلیل احتمال فروریزی، بخش غربی این میراث جهانی به روی بازدیدکنندگان بسته شده است.
تهدیدها و تخریب‌ها > تخریب در اثر عدم تأمین حقابه

عدم تأمین حقابه مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر به فرو ریزش برخی قسمتهای آن منجر شده است. به علاوه کاهش جریان آب کارون و شاخه دست‌ساز گرگر در اثر انتقال آب بین حوضه‌ای، برداشت بی‌رویه آب در این رودخانه و نوسانهای آب توسط بهره‌برداران سد تنظیمی گتوند در بالادست باعث شده تا جریان آب در برخی کانالهای باستانی به‌طور متناوب قطع و وصل شود. این نوسانات باعث شوک رطوبتی و خطر تخریب این کانالهای باستانی شده است.
به علاوه، کاهش دبی و پایین آمدن سطح آب رود کارون، ملات‌های ماسه‌سنگی طاق را سست کرده و موجب تخریب برخی از آنها شده است.
تهدیدها و تخریب‌ها > ریزش تونل بلیتی

تونل باستانی بلیتی که آب را از رود گرگر به مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر منتقل می‌کند در سال‌های گذشته چند بار ریزش کرده است. تداخل تأسیسات شهری، کاهش شدید دبی کارون و کاهش رطوبت که باعث سستی ماسه‌سنگهای به کار رفته در این تونل می‌شود و همچنین ساخت ساختمان بر روی این تونل باستانی از دلایل این تخریبها اعلام شده است.
تهدیدها و تخریب‌ها > ترک در بدنه بند میزان

در سال‌های اخیر ترک‌هایی بر بدنه این بند تاریخی پدیدار شده که می‌تواند مقدمه‌ای برای تخریب این میراث جهانی باشد.