لودویگ ویتگنشتاین
ویتگنشتاین و زبان

فلسفه ویتگنشتاین، پژواکی از تحولات زبانی است که از اواخر سده نوزدهم، پدیدار گشت. زبان در این دوره، نخست، تبدیل به موضوعی فلسفی شد و سپس با رویکرد تألیفی، ظهور کرد که امروزه از آن، به فلسفه زبان، تعبیر می‌کنیم. در فلسفه ویتگنشتاین هر دو کارکرد زبان شکل می‌گیرد. او در رساله منطقی- فلسفی که به سال ۱۹۲۱ انتشار داد، از «نظریه تصویری زبان» سخن می‌گوید اما در دوره فترت که فلسفه را رها کرد، به نظریه دوم می‌اندیشید و با بازگشت به فلسفه، پژوهش‌های فلسفی را تدوین کرد که دو سال پس از درگذشت وی به سال ۱۹۵۳ منتشر شد.
ویتگنشتاین تنها فیلسوفی است که تمامی آرا و آثار وی بر محور زبان استوار است. او معتقد است که تمام فلسفه نقادی زبان است. در هر دو دوره مقصد و غرض وی فهم ساختار و حدود زبان است وی در دوره نخست معتقد است که ساختار واقعیت، ساختار زبان را تعیین می‌کند و زبان نمی‌تواند جهان و واقعیت را برتاباند. این نظریه آن چنان ژرف صورت‌بندی و معماری شده بود که برتراند راسل را نیز به وجد آورده بود. ویتگنشتاین در مرحله دوم تأمل فلسفی خود، از رهیافت نخست انتقاد و آن را طرد می‌کند و در عوض هر گونه نظریه‌پردازی را نامربوط به فلسفه دانسته و معنا را در کاربرد زبان جستجو می‌کند که این کاربرد نیز تحت تأثیر توصیفی است که او تحت عنوان صورت زندگی از آن یاد می‌کند. در نتیجه نگرش تصویر گر بودن زبان را رد نموده و از آن می‌گوید که زبان چیزی بیرون از خودش که به اصطلاح «واقعیت» می‌نامیم را تصویر گری نمی‌کند زیرا اینکه «واقعیت» چیست بر اساس کاربرد زبان متعین می‌شود. در نتیجه در دوره دوم فلسفه ورزی اش کار فلسفه را روشن ساختن فریب زبان از طریق زبان می‌داند که از پی آن ساختگی بودن سوالات فلسفی عیان می‌گردد اما نه برای همیشه بلکه این مبارزه برای غلبه بر فریب همواره ادامه دارد و خاصیتی درمانی با خود دارد زیرا ما را از گیج شدن به وسیله زبان، با نشان دادن منطق چگونگیِ ایجادِ این پرسش، نجات خواهد.
ویتگنشتاین دوره دوم از آن می‌گوید که اصلاً این تصور که ریاضیات چیزی در «واقعیت» را نشان می‌دهد ناشی از نفهمیدن منطق زبان است که برای فهمیدن اش باید به این نگاه کنیم که هر مفهوم ریاضی در کجا به کار می‌رود و اینکه بگوییم چه چیز را در واقعیت نشان می‌دهد، بیانگر کاربرد متافیزیکی ای است مبنی بر اینکه گویی واقعیت جهان در بیرون از واقعیت ریاضی قرار گرفته و ریاضی از داخل واقعیت اش به داخل واقعیت دیگر اشاره می‌کند که این تصور اشتباهی است.
اینکه گمان می‌کنیم واژه «سیب» یا عدد «۱» به چیزی اشاره می‌کنند ناشی از این تصور است که ما با صرفاً «عمل اشاره» چیزها را می‌شناسیم درحالی‌که اینکه این دو دال را چگونه در یک «صورت زندگی» به کار می‌بریم تعیین می‌کند که اینها چیستند که خود این چیستی صرفاً با عمل اشاره نیست با نوع کاربردی است که از آن چیزها داریم مثلاً خود واژگان «شناختن» و «اشاره» با اشاره کردن آموخته نمی‌شوند اشاره کردن به یک شی یکی از کاربردهای عدد «۱» است. معنای همه واژگان در صورت زندگی ای که قرار گرفته‌اند فهمیده می‌شود نه در کاربردی کلی که در آن از کاربردهای دیگر آن غفلت می‌شود؛ مثلاً هنگام نظریه دادن در فلسفه و کاربرد متافیزیکی واژگان این غفلت مشهود است.
ویتگنشتاین دوره اول معتقد بود که زبان ذاتاً سرشت تصویری دارد و ساختار عالم، ساختار آن را تعیین می‌کند. فلسفه را نیز فعالیتی نقادی می‌داند که وظیفه آن روشن‌ساختن اندیشه‌هاست. اما در دوره متاخر از این عقیده صرف نظر کرد و اعتقاد داشت که زبان همچون ابزار است و برای فهم معنای زبان بایستی به کاربرد آن در زندگی مردم توجه کنیم. در این دوره او قایل بود که ساختار زبان ما بیانگر نحوه اندیشه ما در خصوص عالم واقعی است و فلسفه در نظر او نوعی درمانگری است و فیلسوف کسی است که بیماری‌های فهم انسان را علاج می‌کند.