stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نایبیان کاشان
فعالیت‌ها > پس از موفقیت جنبش مشروطه

پس از فتح تهران به دست مشروطه‌خواهان، مقابله با نایب هم آغاز شد. پس قشونی مسلح از قفقازی‌ها به کاشان آمدند تا او را به زیر بکشند؛ اما در جنگی سریع سخت شکست خوردند.
نایب پس از این پیروزی دست به تسویه حساب گسترده‌ای با عرب‌های پشت‌مشهد کاشان زد و بسیاری از آنان را کشت. کاشان از حکومت کمک خواست و مجاهدین مشروطه روانه کاشان شدند. مجاهدین هم در کاشان شکست سختی خوردند و جنازه‌هایشان در کوچه و خیابان به زمین افتاد.
آن زمان ایران ارتشی منظم و همیشگی نداشت و هر نیرویی جداگانه کار می‌کرد. پس حکومت به بختیاری‌ها دستور سرکوب نایب حسین را داد که آن‌ها هم راهی شدند و شهر را محاصره کردند؛ ولی نایب حسین گریخت. نوبت به قزاق‌ها رسید تا جلوی نایبیان را بگیرند. آن‌ها شهر را محاصره کرده و بی‌درنگ به توپ بستند؛ اما نایب و گروهش باز فرار کردند و به بیابان‌های اطراف گریختند.
یک‌بار هم ژاندارمری حمله کرد که نیروی منظم و آموزش‌دیده‌ای داشت. وقتی با فرار نایبیان مواجه شدند، تمام خانه‌های سران و اعضایشان را خراب و اموال‌شان را ضبط کردند.
نبرد بختیاری‌ها و نایبیان هم به دفعات اتفاق افتاد. بارها سربازان بختیاری به کاشان حمله و نایب را فراری می‌دادند. اما آنان هربار بازمی‌گشتند. در این جنگ و درگیری‌ها چندباری هم اموال مردم کاشان به غارت می‌رفت؛ یک‌بار که نایبیان درحال فرار و بختیاری‌ها در تعقیب‌شان بودند، تمام روستاها و شهرهای بین راه مانند مهاباد، نطنز،  موغار، زوار، اردستان، انارک، تون و طبس به دست نایبیان غارت شد. در این درگیری‌ها زنان برخی شهرها را هم به غنیمت می‌بردند و خانه‌های مردم را خراب می‌کردند.
شدیدترین محاصره نایبیان را محمدعلی سردار افخم و خسروخان سردار ظفر انجام دادند که با شش هزار سوار از اصفهان به کاشان آمدند. آنها توانستند ۱۷ روز نایبیان را در کاشان گرفتار کنند و وقتی متوجه فرارشان شدند، به شهر ریخته و برخی سربازان اموال مردم را غارت کردند. سرداران بختیاری هم دستور دادند تا تمام اموال به صاحبان‌شان برگردد. پس همه اموال در میدان شهر گذاشته شد تا هر کس مال خودش را بردارد.
فعالیت‌ها > پس از جنگ جهانی اول

با شروع جنگ جهانی اول، نایبیان به قدرت بیشتری رسیدند. آن‌ها از قبل با آلمانی‌ها رابطه‌ای را آغاز کرده بودند تا سران قبایل و عشایر را علیه انگلیسی‌ها در کشور بشورانند. از این راه پول خوبی هم نصیبشان شد.
با شروع قحطی ۱۲۹۸–۱۲۹۶ ایران پس از جنگ جهانی اول، ماشالله خان شروع به پاک کردن گذشتهٔ خود کرد. از ثروتمندان می‌گرفت و بین فقرا پخش می‌کرد. درِ انبارهای غله را به زور باز و غلات را بین نانوایی‌ها پخش می‌کرد. ماشالله خان که از پدر خود باهوش‌تر بود، می‌دانست نمی‌تواند همیشه یاغی بماند و می‌خواست رویه‌ای تازه در پیش بگیرد. پس با انجام کارهای خیریه و عمرانی در کاشان تلاش می‌کرد تا خود را حامی مردم نشان دهد.
فعالیت‌ها > نابودی

این نا آرامی‌ها برپا بود؛ تا اینکه در سال ۱۲۹۷ خورشیدی، میرزا حسن خان وثوق‌الدوله که به تازگی فرمان «رئیس الوزرایی» را از احمدشاه دریافت کرده بود، سعی در احضار و کشاندن ماشالله خان به تهران کرد. ماشالله خان به خاطر درگیری‌هایش با وثوق‌الدوله، می‌دانست مشکلی در این احضار وجود دارد؛ ولی وقتی سفارت انگلیس به او اطمینان داد که جانش در امان است، او هم با خیال راحت به تهران رفت. ولی در تهران او را بازداشت و به اعدام محکوم کردند. ماشالله خان در هفتم شهریورماه ۱۲۹۸ به دار آویقه شد.
به محض رد شدن ماشالله خان و سربازانش از قم و رهسپار شدن به پایتخت، نیروهای ژاندارمری به ریاست فضل‌الله خان وکیل‌الملک، طبق نقشه به سمت کاشان حرکت کردند. نایب حسین کاشی و گروهش در روستای فرح‌آباد کاشان مشغول استراحت بودند که ناگهان متوجه شدند توسط ژاندارمری تحت محاصره‌اند. پس جنگی میانشان درگرفت. او و گروهش توانستند به سمت قم فرار می‌کنند؛ ولی در بین راه با هم درگیر شدند. برخی اعضای گروهش که از قبل با ژاندارم‌ها توافق کرده بودند، با نایب حسین و پسرانش رودررو شده و جنگیدند. گلوله‌ای به دست نایب حسین می‌خورد، تیری شکم رضا پسرش را سوراخ می‌کند و علی پسر دیگرش هم از ناحیه پا زخمی می‌شود. ژاندارم‌ها بلافاصله هر سه را دستگیر و روانه تهران می‌کنند که رضا در بین راه می‌میرد. وثوق‌الدوله نایب حسین و هم‌قماشانش در تهران را نیز محاکمه و به اعدام محکوم کرد. نایب حسین در تاریخ ۱۸ آبان سال ۱۲۹۸، در میدان توپخانه تهران به دار آویخته شد. بدین ترتیب غائلهٔ «نایبیان کاشان» پایان یافت.
نگرش‌ها

در روایتی از فردی ناشناس نقل شده:
روزی نایب حسین کاشی، خدمت ملاحبیب الله شریف رسید. ملا از او خواست که توبه کند؛ ولی نایب حسین گفت: من کار اشتباهی نکرده‌ام؛ من از ثروتمندان گرفته و به فقرا کمک می‌کنم. باید با بعضی از افراد ثروتمند اینگونه رفتار کرد. و برای اثبات حرفش به فردی که در آن مجلس حضور داشت، گفت: برو به یکی از افراد ثروتمند کاشان بگو ملاحبیب الله شریف گفته، برای کاری خیر به ۵۰ دینار محتاج است. فرد رفت و پس از مدتی با دست خالی بازگشت و گفت: به من گفتند که هم‌اکنون در تنگنا قرار دارم و برایم مقدور نیست؛ انشاالله چند روز دیگر کمک خواهم کرد. پس از آن نایب حسین به یکی از افراد خودش گفت: برو به همان فرد بگو که نایب حسین به ۵۰۰ دینار محتاج است. آن فرد رفت و بعد از مدتی با ۱۰۰۰ دینار برگشت و گفت: به من گفتند به نایب حسین سلام برسان و بگو این پول ناقابل است! در آن هنگام نایب حسین به ملا رو کرد و گفت: دیدی؟ آن فرد پول داشت، ولی نمی‌خواهد آن پول را به شما بدهد. و بعد از آن از محضر او مرخص شد.[نیازمند منبع]
خصوصیات

دربارهٔ ویژگی و خصوصیات اخلاقی سران نایبیان گفته‌های گوناگونی وجود دارد. گروهی که از نوادگان نایب حسین هستند، آنان را پهلوان، عیار، حامی مردم و حتی مجاهد نامیده‌اند و شورش و طغیان آنان را انقلاب و حرکتی در دفاع از مملکت و جنبشی هم‌طراز جنبش جنگل و رهبران آن را پیرو میرزا کوچک خان جنگلی و سید جمال‌الدین اسدآبادی دانسته‌اند؛ درحالی که دیگران آنان را جزو اشرار و غارتگران، یاغیان، راهزنان و طغیانگران می‌دانند و سران آن را نیز به همین مضامین یاد می‌کنند.
خصوصیات > پسران نایب حسین

در میان پسران نایب حسین، ماشاءالله‌خان برازنده‌ترین و دارای روحیاتی لطیف‌تر نسبت به پدر بود؛ ولی دو فرزند دگر او نایب‌علی و اکبرخان بی‌باک، بی رحم و سنگ دل بودند و بیشتر قتل‌ها و بی رحمی‌های نایبیان که انجام گرفت توسط این دو فرزند او اتفاق افتاده‌است. اکبر شاه در طبس و نایب علی در اطراف کاشان کشته می‌شوند. البته برخی از فرزندان نایب حسین که به آموختن و سواد روی آورده بودند، از روحیه لطیف‌تری برخودار بودند و در هیچ‌گونه قتل و غارتگری شرکت نکرده‌اند.
خصوصیات > القاب نایبیان

نایبیان برای خود القاب پرشکوهی برگزیده و علاقه‌مند به نشر آن‌ها بودند. نایب حسین کاشی لقب «سالار اسلام»، ماشاءالله خان لقب «سردار جنگ» و «سردار اسلام»، حسن خان لقب «منصور لشکر»، نایب‌علی لقب «شجاع لشکر» و اکبرخان لقب «اکبرشاه» را به خود داده بودند.
خصوصیات > تعدد زوجات نایبیان

نایبیان اکثراً دارای تعدد زوجات بودند. علاوه بر خود نایب که چند همسر داشت، پسرش ماشاءالله خان که بعد او رهبر این گروه بود بیش از ۶۴ زن عقدی و صیغه‌ای داشته‌است.
خصوصیات > خصوصیات ماشالله خان

«ملا عبدالرسول مدنی کاشانی» که از عالمان و مجتهدین کاشان بود و در دوره نایب حسین می‌زیسته و کتاب‌های بسیاری نیز نوشته‌است، دربارهٔ خصوصیت و ویژگی ماشاءالله‌خان در کتاب تاریخ اشرار کاشان می‌نویسد:
«همواره به دسایس‌اش، بین اهالی شهر کدورت و خصومت می‌انداخت … عقل متحیر است که کسی که نسب عالی نداشته، بی‌سواد بوده، اهل سواد اعظم هم نبوده و تریاکی، به نحوی که آنی از کشیدن وافور فتوری نجسته، با این ذکاوت و زیرکی و جلادت و تزویر و چابکی و چالاکی و با استعداد باشد!»
از منظر دیگران

برخی معتقداند که آنان، مبارزان آزادی‌خواه بودند که در حدود کاشان و مناطق پیرامون آن مشغول مبارزه آزادی خواهانه بودند و نایب حسین مردی بوده که به همراه فرزند بزرگش ماشاءالله‌خان و افرادش شروع به مبارزه با ظلم و استبداد کرده بودند و حکومت مرکزی نیز از سرکوب آنان ناتوان بود. برخی حتی «نایبیان کاشان» را از زمرهٔ عیاران و مجاهدان مشروطه دانسته‌اند.
درحالی که اکثر مورخان آنان را راهزنان و یاغیان مصادف با عصر مشروطه می‌دانند که هنوز جنایات آنها از حافظه تاریخی مردم کاشان نرفته‌است. عباس خوش‌عمل کاشانی کتاب خاطرات خطی یکی از نایبیان را در اختیار دارد که آن نایبی کارهای خود و سرکردگان و همرزمانش را توضیح داده‌است.[نیازمند منبع]
کتاب‌ها

در موضوع نایب حسین کاشی و طغیانگری او و دیگر نایبیان، کتاب‌های مستقل و مرجعی موجود می‌باشد. از آن جمله:
طغیان نایبیان کاشان
نایبیان کاشان
تاریخ اشرار کاشان
حماسه نایبیان
فتح‌نامه نایبی
کاشان در جنبش مشروطه
فرزیان

| فرزیان فرزیون | فرزیان فرزیون |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: لرستان
شهرستان: ازنا
بخش: جاپلق
نام(های) پیشین: پریزیان، فرزین
مردم: مردم
جمعیت: ۱۰۲۵ نفر
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
مساحت: ۰٫۳۵ کیلومتر مربع
ارتفاع: ۱۹۵۰ متر
آب‌وهوا: آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه: ۱۱+ درجه سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه: ۴۵۶٫۲ میلی‌متر
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۶۶۶۴۳۵
  فرزیان  روی نقشه ایران ۳۳°۲۰′۰۰″شمالی ۴۹°۱۹′۵۴″شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۳۳۳۳°شمالی ۴۹٫۳۳۱۸°شرقی﻿ / 33.3333; 49.3318   :   فرزیان  روی نقشه ایران ۳۳°۲۰′۰۰″شمالی ۴۹°۱۹′۵۴″شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۳۳۳۳°شمالی ۴۹٫۳۳۱۸°شرقی﻿ / 33.3333; 49.3318   
 :  
فرزیان روستایی است واقع در استان لرستان و در ۱۵ کیلومتری شمال شرق شهرستان ازنا، بخش جاپلق، در ارتفاع ۱۸۷۰ متر از سطح دریا. مساحت این روستا حدود ۰٫۳۵ کیلومتر مربع و جمعیت آن حدود ۱۰۰۰ نفر می‌باشد.
پیشینه

گابایی نام دو شهر یکی در سغدیا و خوارزم و دیگری در منطقه مرکزی ایران است. نام این شهر مؤید مهاجرت آریایی‌هایی که روزگارانی ساکنان دشت‌های آسیای میانه بودند به ایران می‌باشد؛ ولی به گمان زیاد شهر گابایی در منطقهٔ گاپله و جایی بین گاوبار و فرزیان بوده باشد. در بعضی از کتیبه‌ها شهر گابایی «gabai» یا گی «Gey»، گابه «Gabe» و گابین «Gabian» را شهری آباد در زمان هخامنشی نام برده‌اند که تا زمان ساسانیان برجای بوده و برخی آن را حوالی اصفهان گفته‌اند در صورتی که بر اساس پاره‌ای شواهد این شهر در گاپله بوده‌است. (دقت کنید به تشابه زیاد گابایی، گابار، گاپله و همچنین گاپله از حوالی اصفهان محسوب می‌شده‌است!)
در طول قرن چهارم تا حدود قرن دهم هجری قمری معروفترین مکان منطقهٔ جاپلق «قلعه فرزین» از آثار آل عجل بوده که وقایع مهمی در آن اتفاق افتاده‌است. مقصود از قلعهٔ فرزین قلعه‌ای قدیمی است در روستای فرزیان که خرابه‌های آن هنوز باقی است. قلعهٔ مزبور دژی محکم بوده و به واسطهٔ محل استقرار مناسب و داشتن پناه‌گاهی چون رشتهٔ جبال اشترانکوه مأمنی برای طاغیان و متمردان بوده‌است.
وضعیت طبیعی > جغرافیا

روستای فرزیان، به طول ۰٫۷ کیلومتر و عرض ۰٫۵ کیلومتر با مساحت ۰٫۳۵ کیلومتر مربع به شکل مستطیل و از لحاظ جغرافیایی در غرب ایران و در بخش شمالی استان لرستان قرار دارد. در ۳۲ کیلومتری جنوب غرب فرزیان رشته کوه‌های مرتفع اشترانکوه قرار گرفته و چشم‌انداز زیبایی در این روستا خلق کرده‌است. مختصات جغرافیایی فرزیان عبارت است از ۳۳ درجه و ۳۳ دقیقه عرض شمالی و ۴۹ درجه و ۳۳ دقیقه طول شرقی و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۸۷۰ متر می‌باشد.
رودخانهٔ خشک گدارا (جو بالا) از شمال غرب و همچنین رودخانه خشک جوپیله (جو پایین) از جنوب غرب وارد روستا شده و از آن عبور می‌کند. این رودخانه‌ها که از استان مرکزی سرچشمه می‌گیرند قبلاً پرآب بوده و چهرهٔ زیبایی به روستا می‌دادند. یک تصویر هوایی از این روستا می‌توانید ببینید: فرزیان از دید گوگل ارث
وضعیت طبیعی > آب و هوا

فرزیان آب و هوای سرد کوهستانی دارد. میانگین دما در تیرماه (گرم‌ترین ماه سال) ۲۵درجهٔ سانتی‌گراد، در دی‌ماه (سردترین ماه سال)، ۳- درجهٔ سانتی‌گراد، در فروردین‌ماه ۱۲ درجهٔ سانتی‌گراد و در مهرماه ۱۵ درجهٔ سانتی‌گراد می‌باشد. میانگین سالانهٔ دما ۱۲ درجهٔ سانتی‌گراد و میزان بارندگی سالیانهٔ این روستا ۴۵۶٫۲ میلی‌متر می‌باشد.
| آب و هوای فرزیان >  | آب و هوای فرزیان > ژانویه | آب و هوای فرزیان > فوریه | آب و هوای فرزیان > مارس | آب و هوای فرزیان > آوریل | آب و هوای فرزیان > مـــــه | آب و هوای فرزیان > ژوئـن | آب و هوای فرزیان > ژوئیـه | آب و هوای فرزیان > اوت | آب و هوای فرزیان > سپتامبر | آب و هوای فرزیان > اکتبـر | آب و هوای فرزیان > نوامبر | آب و هوای فرزیان > دسامبر | آب و هوای فرزیان > سـال  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گرم‌ترین C° | ۳٫۸ | ۷٫۱ | ۱۸٫۳ | ۱۸٫۳ | ۲۳٫۸ | ۳۱٫۴ | ۳۴٫۹ | ۳۴٫۶ | ۳۰٫۷ | ۲۳٫۴ | ۱۴ | ۷٫۲ | ۲۰٫۳  |
| میانگین گرم‌ترین‌ها C° | ۳٫۵ | ۳٫۱ | ۱۰ | ۱۴٫۲ | ۱۷٫۹ | ۲۵٫۲ | ۲۹٫۱ | ۲۷٫۳ | ۲۲٫۹ | ۱۸٫۱ | ۹٫۴ | ۳٫۵ | ۱۵٫۵  |
| میانگین سردترین‌ها C° | -۴٫۳ | -۱٫۱ | ۵٫۵ | ۹٫۶ | ۱۳٫۴ | ۱۸ | ۲۲٫۵ | ۲۱٫۳ | ۱۶٫۸ | ۱۱٫۶ | ۵٫۸ | ۰ | ۱۰٫۱  |
| سردترین C° | -۸ | -۵٫۴ | ۰٫۵ | ۵٫۱ | ۷٫۹ | ۱۱٫۲ | ۱۵٫۷ | ۱۴٫۶ | ۹٫۳ | ۶٫۴ | ۰٫۷ | -۳٫۶ | ۴٫۵  |
| بارش mm | ۷۶٫۲ | ۳۴٫۹ | ۶۹٫۸ | ۹۸٫۴ | ۲۵٫۵ | ۲٫۲ | ۰ | ۰ | ۱٫۱ | ۱۴٫۳ | ۳۷٫۲ | ۹۶٫۶ | ۴۵۶٫۲    |
منبع: سایت هواشناسی کشور آگوست ۲۰۱۰: منبع: سایت هواشناسی کشور آگوست ۲۰۱۰
مردم > جمعیت

طبق سرشماری رسمی مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵ این روستا با ۲۹۹ خانوار، جمعیتی معادل ۱۰۲۵ نفر دارد که از این تعداد ۴۸۵ نفر مرد و ۵۴۰ نفر زن می‌باشند. حدود ۶۶ درصد از مردان و ۵۷ درصد از زنان این روستا باسواد هستند.
مردم > مردم

مردم فرزیان به فارسی محلی  تکلم می‌کنند.
مردم > دین

تمامی مردم این روستا مسلمان شیعهٔ دوازده امامی می‌باشند.
مردم > اخلاق، فرهنگ و هنر

مردم این روستا از زمانهای بسیار قدیم در کنار کشاورزی و دامداری، گلیم بافی و قالی بافی نیز می‌کرده‌اند که البته هم‌اکنون دیگر اثری از دار قالی در این روستا به چشم نمی‌خورد ولی بسیار است خانه‌هایی که هنر دست مردم این روستا بر کف خانه‌هایشان زینت‌نمایی می‌کند.
مردم > اقتصاد

بعد از انقلاب ایران (۱۳۵۷) بسیاری از مردم این روستا به دلیل کسادی شغل کشاورزی و افت اقتصادی کشور جهت تأمین امرار معاش خود و خانواده‌شان به شهرهایی چون اهواز، تهران، شیراز، اصفهان و اراک و دورود مهاجرت کردند و از جمعیت جوان روستا به شدت کاسته شد. این روستا یکی از روستاهای ایران است که بیشترین مهاجر را در چهل سال گذشته داشته‌است. در حال حاضر اکثر مردم باقی مانده در این روستا به صنعت کشاورزی روی آوردند و کشت اصلی آن‌ها بعد از گندم، لوبیا است. همچنین کشت چغندر قند نیز اخیراً رواج یافته‌است.
بافت ساختمانی

بافت قدیمی این روستا همچون بسیاری از روستاهای دیگر کشور ایران با خشت و کاه گل و تیر چوبی و درب‌های چوبی بنا شده‌است. بسیاری از خانه‌های قدیمی هم‌اکنون متروکه شده و بجای آن‌ها ساختمان‌های جدید با آجر و سیمان و تیر آهن بنا شده‌است. بدین شکل بافت ساختمانی روستا در حال تغییر چهره می‌باشد هرچند که هنوز بسیاری از بناها تصویر زیبای یک خانه روستایی را تداعی می‌کند.
روستاها و شهرهای مجاور

روستاهای مدآباد، مرزیان، فین، طازران، گاوبار، گنجه، خروسان، ایونده شهر مؤمن آباد (مأمون سابق) و همچنین شهرستان ازنا و الیگودرز مهم‌ترین مناطق مجاور این روستا می‌باشند. مردم این روستا بیش از همه با شهرستان ازنا دررفت آمد هستند و کالاها و مایحتاج عمدهٔ خود را از این شهرستان تأمین می‌کنند.
روستاها و شهرهای مجاور > راه‌های ارتباطی

این روستا توسط یک جادهٔ آسفالته از شمال غرب به شهر مؤمن آباد (و از این طریق به شهرستان ازنا)، از سمت جنوب توسط یک جادهٔ خاکی به جادهٔ ازنا-الیگودرز و از سمت شرق توسط یک جادهٔ خاکی به تفریح‌گاه تاجواد متصل می‌گردد.
مناطق دیدنی > جاذبه‌های تاریخی

خرابه‌های بازار سرپوشیده، حمام قدیمی، و ده‌ها تپهٔ باستانی از دیدنی‌های تاریخی این روستا می‌باشد.
تپه تیغی. تپه زرین. دو خواهران
مناطق دیدنی > جاذبه‌های طبیعی

کاج آباد نام مکانی است که در ده‌های گذشته تفریح‌گاه ارباب این روستا بوده‌است، این مکان به دلیل داشتن کاج‌های زیبا به نام شهرت یافته و دارای درخات بادام و چند قنات و قلعهٔ مخروبه خاناین روستا بوده‌است. تا اوایل دهه هفتاد باغات و تاکستانهای زیبا و کم‌نظیر این روستا چشم‌ها را خیره می‌کرد اما به واسطه خشکسالی‌های اخیر که حاصل مدیریت اشتباه و سد سازی‌های غیراصولی بود این باغات و تاکستان‌ها از بین رفت. همچنین چشم‌انداز زیبای اشترانکوه از جمله جاذبه‌های طبیعی این روستا می‌باشد.
مناطق دیدنی > جاذبه‌های مذهبی

امامزاده دوخواهران (به لهجه محلی دوخووارُن) و مسجدجامع فرزیان جزو جاذبه‌های مذهبی این روستا می‌باشد.
ره آورد

خامتو، فطیر، ماست، کشک و پنیر محلی از جمله سوغاتی‌های این روستا است. غذاهایی همچون آب گوشت، کاله جوش، شیر جوش، اشکنه و آش دیگیله دستی نیز تعدادی از غذاهای معروف این دیار می‌باشد.
نگارخانه

یکی از خیابانهای روستا
کوچه‌ای در فرزیان
کوچه‌ای زیبا و قدیمی
نمایی از یک طویله قدیمی
قبرستان فرزیان
کوچه‌ای زیبا در فرزیان
منابع ذخیره آب آشامیدنی
مسجد وسط فرزیان
شرکت تعاونی روستا
زیرگذری قدیمی در روستا
حمام عمومی قدیمی
خیرات مردم روستا
خانه‌ای قدیمی و زیبا
طبیعت اطراف فرزیان(اشترانکوه)
نمایی دیگر از روستا
اینجا فرزیان است
منابع بیشتر

ر.ک. تاریخ گزیده، مستوفی- راحة الصدور و آیة… – جامع التواریخ، رشیدالدین همدانی.
یک خانه قدیمی در فرزیان
مسجد جامع فرزیان
شهرستان ارومیه

| شهرستان ارومیه | شهرستان ارومیه |
| --- | --- |
اطلاعات کلی: اطلاعات کلی
کشور:  ایران
استان: آذربایجان غربی
سایر شهرها: ارومیه، قوشچی، نوشین‌شهر، سیلوانه، سرو، شهر جدید گلمان
بخش‌ها: بخش مرکزی، انزل، نازلو، سیلوانه، صومای برادوست
نام‌های پیشین: ارومی، اورمیه، رضائیه (در دوران پهلوی)
مردم: مردم
جمعیت: ۱٬۰۴۰٬۵۶۵ نفر (آمار سال ۱۳۹۵)
مذهب: اهل تشیع اهل تسنن مسیحی اهل حق
داده‌های دیگر: داده‌های دیگر
وبگاه: فرمانداری ارومیه
شهرستان ارومیه به مرکزیت کلان‌شهر ارومیه با جمعیتی بالغ بر ۱٬۰۴۰٬۵۶۵ نفر در استان آذربایجان غربی در شمال غرب ایران واقع شده‌است. ارومیه در گذشته چیچَست نام داشت و در طول تاریخ یکی از آبادترین و در عین حال از پرحادثه‌ترین شهرهای آذربایجان شناخته می‌شود.
شهرستان ارومیه به دلیل موقعیت ویژه آن و قرار گرفتن در محل تلاقی و معبر منطقه قفقاز، ارمنستان، آسیای صغیر و بین‌النهرین، تحولات تاریخی مختلف به خود دیده‌است تاریخ کهن این منطقه و زندگی اقوام و ادیان الهی مختلف در کنارهم، شرایط فرهنگی ویژه‌ای به چهره این شهرستان بخشیده و ارومیه به شهر رنگین کمان اقوام و ادیان الهی معروف شده‌است. اماکن مذهبی و تاریخی مانند مسجد جامع ارومیه که یادگاری از تمدن اسلامی و دوران امپراتوری سلجوقیان بوده و بزرگ‌ترین و مهم‌ترین محراب مسجد در ایران بعد از محراب مسجد جامع اصفهان به‌شمار می‌رود و کلیسای تاریخی نه‌نه مریم که به عنوان دومین کلیسای تاریخی جهان شناخته می‌شود از آثار بی نظیر تاریخی و مذهبی این منطقه به‌شمار می‌رود. بازار تاریخی ارومیه با معماری اصیل ایرانی- اسلامی یکی از بناهای مهم تاریخی شمال‌غرب کشور محسوب می‌شود
اکتشافات باستان‌شناسی انجام شده در تپه‌های باستانی متعدد در این منطقه نشان از قدمت زیاد تمدنی این ناحیه می‌باشد و این آثار وجود تمدن‌های حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح را به اثبات می‌رسانند نگهداری این گنجینه‌ها و آثار باستانی و تاریخی در موزه ارومیه باعث شده‌است این موزه یکی از غنی‌ترین و ارزشمندترین گنجینه‌های کشور محسوب شود، و با دارا بودن آثاری از دوره اورارتویی تا قاجار، دومین موزه غنی کشور شناخته می‌شود
این شهر یکی از بزرگ‌ترین کانون‌های مذهبی و علمی در گذشته‌های دور بوده و پس از ظهور اسلام نیز ارومیه شهر مهمی به‌شمار می‌رفته‌است. این شهرستان بر اثر حوادث تاریخی بارها ویران شده و دوباره عظمت خود را تجدید نموده‌است.
مجموعه بوستان ملی دریاچه ارومیه با جزایر و ۳۰ تالاب وابسته و اقماری آب شور و شیرین بزرگ‌ترین زیستگاه حیات وحش خاورمیانه بوده و یکی از مهم‌ترین ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره در ایران به‌شمار می‌رود.
ارومیه در جلگه‌ای، در کنار دریاچه‌ای به همین نام گسترده شده‌است. زمین‌های بارور ارومیه با آب‌وهوای مساعد و واقع شدن آن در معبر قفقاز، ارمنستان، آسیای‌صغیر و بین‌النهرین از یک‌سو و قرارگرفتن آن در کنار دریاچه ارومیه از سوی دیگر وضع ویژه‌ای به چهره این شهرستان بخشیده‌است. از قرن پانزدهم که ترکان عثمانی جایگزین امپراتوری روم شرقی شدند باز ارومیه، به عنوان شهر سرحدی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده و دارای برج و باروی مهمی گردید، برج سه‌گنبد و مسجدجامع هر دو یادگار مجد و عظمت تمدن اسلامی به‌شمار می‌روند.
زبان و قومیت

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ بالغ بر بیش از ۱٬۰۴۰٬۰۰۰ نفر بوده‌است که از این تعداد ۵۲۷٬۲۷۸ نفر آنان مرد و ۵۱۳٬۲۸۷ نفر آنان زن بوده‌اند. این منطقه از دیرباز محل زندگی اقوام و ادیان مختلف بوده‌است. بیشینه جمعیت شهرستان را آذری‌ها و پس از آن کردها و مسیحیان آشوری و ارمنی تشکیل می‌دهند.
زبان‌های رایج در میان مردم شهرستان ارومیه عبارت است از ترکی آذربایجانی و کردی کرمانجی، درصدی هم ارمنی و آشوری.
زبان و قومیت > مذهب مردم ارومیه

بر طبق آمار منتشره در سال ۱۹۲۷ میلادی ۶۹ درصد شهرستان ارومیه را مسلمانان اهل تشیع (آذربایجانی‌ها)، ۳۰ درصد را مسلمانان اهل سنت (حنفی مذهبان آذربایجانی و شافعی مذهبان کُرد) همچنین ۱ درصد را مسیحیان آشوری و ارمنی تشکیل می‌دادند
اقوام در ارومیه > ترکهای آذربایجانی

ترکهای آذربایجانی بیشتر در قسمت‌های شمالی و شرقی استان آذربایجان غربی و همچنین شهرستان ارومیه ساکن می‌باشند. آذری‌ها در شهرهای ارومیه، قوشچی، نوشین شهر و روستاهای پیرامون آنها که به‌ترتیب در بخش مرکزی، بخش انزل و بخش نازلوی این شهرستان قرار دارند، زندگی می‌کنند.
اقوام در ارومیه > کردها

بیشتر کردها در قسمت جنوبی استان و در شِش شهرستان عمدتاً کُردنشین استان (مهاباد، بوکان، سردشت، پیرانشهر، اشنویه و میرآباد) و در همسایگی کشور ایران با عراق (اقلیم کردستان عراق) متمرکز هستند، همچنین در برخی شهرستان‌ها جمعیت برابری از آذری‌ها و کردها زندگی می‌کنند از جمله تکاب و نقده. جمعیتی از کردها نیز در مناطقی از سایر شهرستان‌های استان آذربایجان غربی از جمله در شهرستان ارومیه نیز سکونت دارند. گروه‌هایی از ایلات مختلف کرد در نوار کوهستانی و مرز ایران و ترکیه ساکن هستند. در شهرستان ارومیه از بخش‌ها و مناطق عمده و اصلی که ایل‌های کرد ساکن شده‌اند بخش صومای برادوست و سیلوانا است که محل اسکان ایل‌های مختلف کردزبان شکاک و هرکی می‌باشد. البته کردها در برخی از روستاهای دیگر بخش‌های این شهرستان نیز به صورت پراکنده، ساکن هستند.
اقوام در ارومیه > مسیحیان

از نظر قومی اکثر مسیحیان ایران را گروه‌های قومی ارامنه، آشوری‌ها و کلدانی‌ها تشکیل می‌دهند. غالب جمعیت آشوریان و کلدانیان مسیحی‌اند و به زبان «آرامی» صحبت می‌کنند. دربارهٔ تعداد مسیحیان ساکن در ایران آمار دقیقی در دست نیست، اما برخی منابع داخلی تعداد آنان را ۱۵۰ هزار اعلام کرده و برخی منابع نیز تخمین می‌زنند ۲۰۰ الی ۳۰۰ هزار مسیحی در کشور ایران وجود دارد. در زمان سرشماری سال۱۳۵۵ (۱۹۷۶) حدود ۲۰۰٬۰۰۰ هزار نفر آشوی در ایران وجود داشت. قبل شروع جنگ جهانی اول در سال ۱۹۰۰ میلادی، آشوری‌ها در شمال غرب ایران، جمعیتی بالغ بر بیش از ۷۶٬۰۰۰ نفر بودند و بزرگ‌ترین گروه غیر مسلمان در ارومیه بودند و از ۳۰۰ روستای اطراف ارومیه، ۶۰ روستا کاملاً آشوری‌نشین و ۶۰ روستا نیز ترکیبی با جوامع آشوری، ارمنی و کرد بودند. در طی جنگ جهانی اول منطقه آذربایجان محل تاخت و تاز دو امپراتوری روسیه و عثمانی بود.
امروزه جمعیت آشوریان در ایران حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود. بیشتر آشوریان ایران امروزه در تهران ساکن شده‌اند ولی در شهر ارومیه و روستاهای پراکنده اطراف ارومیه نیز اقلیت‌هایی از آن‌ها همچنان سکونت دارند.
صنعت و اشتغال

برخورداری از شرایط منحصر به فرد جغرافیایی و طبیعی باعث شده‌است این منطقه از نظر کشاورزی و صنایع وابسته توسعه فراوانی پیدا کند و به عنوان قطب برتر کشاورزی در کشور شناخته شده و در تولید بسیاری از محصولات کشاورزی رتبه اول کشور را دارا می‌باشد. در تولید محصول سیب درختی کشور ایران در رتبه سوم جهان قرار دارد و قطب اصلی و اول تولید سیب کشور نیز استان آذربایجان غربی و شهرستان ارومیه می‌باشد. استان آذربایجان غربی در زمینه تولید عسل رتبه اول کشور را دارا است و شهرستان ارومیه نیز از مراکز اصلی تولید عسل در این استان قلمداد می‌شود. ارومیه یکی از خوش آب و هواترین شهرهای ایران است و پیشتر به عنوان یک باغ شهر در کشور مطرح بود، در سال‌های اخیر با برگزاری جشنواره‌های متعدد گل، به یکی از شهرهای مطرح در حوزه تنوع گل تبدیل شده‌است. آذربایجان غربی به سرزمین باغ‌های انگور معروف است و ارومیه یکی از مراکز اصلی تولید و فراوری محصول انگور می‌باشد. و فراورده‌های مختلف انگور شامل آب غوره، شیره انگور، کشمش، آب میوه در شهرستان اورمیه تولید می‌شود. استان آذربایجان غربی ۶۰ درصد کنسانتره میوه کشور را تولید می‌کنند و شهرستان ارومیه نیز با دارا بودن قدیمی‌ترین و استانداردترین واحدها در بخش دولتی، در تولید آبمیوه و کنسانتره میوه در سطح کشور پیشرو می‌باشد. استان آذربایجان غربی با داشتن ۳۱۷ واحد سردخانه فعال در ظرفیت بیش از ۸۵۰ هزار تن رکورد دار تعداد سردخانه‌ها در کشور بوده و از قطب‌های اصلی تأمین میوه کشور قلمداد می‌شود.
ورزش

در ارومیه اکثر ورزش‌های رایج همچون فوتبال، ژیمناستیک ، بوکس،کشتی، شنا، تیراندازی، تنیس و ....فعال است اما در این شهر همانند کل استان آذربایجان غربی ، ورزش والیبال جایگاهی ویژه در میان مردم دارد. در هر کوی و برزن و محله‌ای پیر و جوان  در حال بازی والیبال هستند. تعداد بیشماری مدارس والیبال در شهر ارومیه مشغول آموزش این رشته ورزشی به کودکان ، نوجوانان و جوانان هستند. به همین دلیل ارومیه سهم بسزایی در پیشرفت والیبال ایران دارد. بعد از والیبال البته با فاصله ورزش فوتبال دومین ورزش مورد علاقه مردم این شهر است.
باشگاه‌های معروف
باشگاه والیبال دورنا  و البته  شهرداری ارومیه که در بالاترین سطح والیبال ایران حضور دارد  و باشگاه‌  نود ارومیه هم در فوتبال فعال است.
مکان‌های ورزشی
ورزشگاه‌های متعددی در ارومیه وجود دارد که می‌توان به  ورزشگاه تختی ارومیه،  ورزشگاه شهید باکری  و  همچنین ورزشگاه ۶ هزار نفری  غدیر  اشاره کرد.
ورزشکاران جهانی
اسامی ستاره های والیبال جهان از ارومیه، محمدرضا حضرت‌پور ، بردیا سعادت   ، محمد ولی‌زاده ، میثم صالحی ، امیرحسین توخته ، مرتضی شریفی ، پوریا فیاضی  ، میلاد عبادی‌پور ، سعید معروف
بزرگترین رویدادهای ورزشی
ارومیه یکیار میزبان والیبال قهرمانی مردان آسیا ۲۰۲۳ و یکبار هم میزبان هفتهٔ سوم  لیگ ملت‌های والیبال مردان جهان  ۲۰۱۹ شده است.