stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ته‌جو، پادشاه چوسان
خانواده > همسران و فرزندان

ملکه شین‌اوی (سپتامبر ۱۳۳۷-سپتامبر ۱۲، ۱۳۹۱)
یی بانگ-وو، (۱۳۵۴-دسامبر ۱۳، ۱۳۹۳)، اولین پسر
یی بانگ‌گوا، دومین پسر - جئونگ‌جونگ چوسان
یی بانگ‌اوی (۱۳۶۰–۱۴۰۴)، سومین پسر
یی بانگ‌گان (۱۳۶۴–۱۴۲۱)، چهارمین پسر
یی بانگ‌وون، پنجمین پسر - تائجونگ چوسان
یی بانگ‌یئون (زمان نامعلوم)، ششمین پسر
شاهدخت گیئونگ‌شین (?-۱۴۲۶)، اولین دختر
شاهدخت گیئونگ‌سئون (تاریخ نامعلوم)، دومین دختر
ملکه شیندوئک (ژوئن ۱۴، ۱۳۵۶-اوت ۱۳، ۱۳۹۶)
یی بانگ‌بئون (۱۳۸۱-اوت ۲۶، ۱۳۹۸)، اولین پسر
یی بانگ‌سئوک (۱۳۸۲-اوت ۲۶، ۱۳۹۸)، دومین پسر
شاهدخت گیئونگ‌سان (?–۱۴۰۷)، تنها دختر
سئونگ (۱۳۹۸-دسامبر ۲۹، ۱۴۴۹) - بدون فرزند.
جئونگی‌ئونگ (زمان نامعلوم) - بدون فرزند.
کیم چیلجئوم‌سئون (?-۱۴۲۸)
شاهدخت سوکشین (?-۱۴۵۳)، تنها دختر
یو چاندوئک (زمان نامعلوم)
شاهدخت اوریئونگ (?-فوریه ۱، ۱۴۶۶)، تنها دختر
شاتورایااوی‌هی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= مجارستان
| شاتورایااوی‌هِی Sátoraljaújhely | شاتورایااوی‌هِی Sátoraljaújhely |
| --- | --- |
شهر: شهر
  پرچمنشان:   پرچمنشان
شهرستان: بورشود-آبااوی-زمپلن
مساحت: مساحت
 • کل: ۷۳٫۴۵ کیلومتر مربع (۲۸٫۳۶ مایل مربع)
جمعیت: جمعیت
 • کل: ۱۶۲۹۹
 • تراکم: ۲۲۰/کیلومتر مربع (۵۷۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۱+ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی ۲+ (CEST)
کد پستی: ۳۹۸۰
کد منطقه: ۴۷
وبگاه: www.satoraljaujhely.hu
شاتورایااوی‌هِی (به مجاری: Sátoraljaújhely) شهری در بورشود-آبااوی-زمپلن در کشور مجارستان واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۶٫۸۸۲ نفر است.
خیلی کندی

«خیلی کندی» (به انگلیسی: You're Too Slow) سروده و خوانده‌شده توسط رپر و خوانندهٔ آمریکایی اودتاری می‌باشد که در ۲۹ مارس سال ۲۰۲۳ از سوی اودتاری رکوردز منتشر گردید و سپس در ۱۸ مهٔ سال ۲۰۲۳ مجدداً منتشر گردید. این ترانه در تیک‌تاک و دیگر رسانه‌های اجتماعی به محبوبیت بزرگی دست یافته‌است.
آهنگسازی

«خیلی کندی» در گام مینور سی بمل با تمپو ۱۶۲ ضرب در دقیقه نوشته شده‌است.
زمینه

«خیلی کندی» از شخصیت بازی ویدئویی سونیک خارپشت الهام گرفته و عنوان آن نیز به یکی از جملات معروف وی اشاره دارد. متن ترانه روحیهٔ رقابتی را منتقل می‌کند و در آن  تمایل به سریع بودن مانند سونیک پرداخته شده‌است. اودتاری در این ترانه با عبارات «Try and keep up with me now» و «Keep up, keep up» سرعت خود را به چالش می‌کشد.
دست‌اندرکاران

اعتبارات از تیدال گرفته‌شده است.
اودتاری – تهیه‌کننده
طه احمد – آهنگساز، ترانه‌نویس
فهرست ترانه‌ها

دانلود دیجیتال/استریم
«خیلی کندی» – ۱:۵۶
خیلی کندی (همگام شو!)
«خیلی کندی» (سریع شده) – ۱:۳۹
«خیلی کندی» (آهسته و ریورب شده) – ۲:۱۰
جدول‌ها

| جدول (۲۰۲۳) | بالاترین جایگاه |
| --- | --- |
US ترانه‌های رقص/الکترونیک (بیلبورد): ۲۹
لجین اسماعیل

| لُجَین اسماعیل | لُجَین اسماعیل |
| --- | --- |
 تصویر لجین اسماعیل در پوستر مجموعه تلویزیونی معاویه:  تصویر لجین اسماعیل در پوستر مجموعه تلویزیونی معاویه
تولد: ۱۰ آوریل ۱۹۸۷ 
محل زندگی: دمشق 
ملیت: سوری
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۲۰۱۵ - تا اکنون
محل(های) تحصیل: مؤسسه عالی هنرهای دراماتیک دمشق
لُجَین اسماعیل (زاده ۱۰ آوریل ۱۹۸۷) یک بازیگر سوری است. او در سال ۲۰۱۴ از مؤسسه عالی هنرهای دراماتیک در دمشق فارغ‌التحصیل شد. وی در سال سوم تحصیلی خود موفق به دریافت مدرک ممتاز از این مؤسسه شد. او در تمام چهار سال تحصیل، در کلاس خود سرآمد بود.
لجین اسماعیل در گفت‌وگو با سانا گفت: تاکنون در دو برنامه تلویزیونی «زوال» و «قرمز» شرکت کرده‌ام که به من اعتماد به‌نفس زیادی داده است که هر فارغ‌التحصیل تازه‌ای از مؤسسه عالی هنرهای دراماتیک به آن نیاز دارد.
لجین اسماعیل در مجموعه تلویزیونی معاویه نیز نقش‌آفرینی کرده است. این سریال دارای بازیگرانی متعددی از کشورهای عربستان سعودی، سوریه، تونس، مصر و اردن است. در ابتدا، بازیگر فلسطینی علی سلیمان برای نقش معاویه انتخاب شده بود، اما بعدتر لجین اسماعیل جایگزین وی شد.
آثار > مجموعه تلویزیونی

مقامات عشق: در نقش ابن عربی
دنیا قسمت دوم
دمشق
قرمز
پشیمانی
زوال
تنها
دربارهٔ عشق و علاقه
مصاحبه با آقای آدم
پاییز عاشقان
معاویه
آثار > فیلم سینما

پاسخ قضایی
مسافران جنگ
منابع
آتش‌سوزی
وعده افتخار
قهوه داغ
زینت
خون نخل
ستاره صبح
ماردر ۱

|  ماردر ۱ (Marder I)  |  ماردر ۱ (Marder I)  |
| --- | --- |
ماردر ۱ در موزه ای در فرانسه: ماردر ۱ در موزه ای در فرانسه
نوع: زره‌پوش ضدتانک
خاستگاه:  آلمان
تاریخچه خدمت: تاریخچه خدمت
خدمت: ۴۴–۱۹۴۲
جنگ‌ها: جنگ جهانی دوم
تاریخچه تولید: تاریخچه تولید
تاریخ طراحی: ۱۹۴۲
قیمت واحد: ۱۷۰ رایش مارک
تعداد ساخته‌شده: ۱۷۰ دستگاه
ویژگی‌ها: ویژگی‌ها
وزن: ۸٬۲۰۰ ک‌گ
طول: ۵٫۳۸ م
عرض: ۱٫۸۸ م
ارتفاع: ۲ م
خدمه: ۴ نفر (فرمانده، بارگذار، توپچی و راننده)
زره: ۵ تا ۱۲ م‌م
تسلیحات اصلی: توپ ۷٫۵ س‌م PAK 40 (۴۰ گلوله)
تسلیحات ثانویه: مسلسل ام‌گه ۳۴ با کالیبر ۷٫۹۲ م‌م
موتور: موتور شش سیلندر 103TT دلاهیه ۷۰ اسب بخار (۵۱٫۵ کیلووات)
قدرت/وزن: ۸٫۴ اسب بخار بر تن
سامانه تعلیق: فنر تخت
ظرفیت سوخت: ۱۱۱ لیتر
برد عملیاتی: ۱۵۰ ک‌م در جاده ۹۰ ک‌م خارج از جاده
بیشینهٔ سرعت: حداکثر ۳۸ ک\س در جاده حداکثر ۲۰ ک\س خارج از جاده
ماردر ۱ (آلمانی: Marder I به معنای سمور) با عنوان تدارکاتی Sd.Kfz. 135 یک زره‌پوش ضدتانک خودکششی تمام‌شنی ساخت آلمان بود که توسط ارتش این کشور در طول جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفت.
این رزه‌پوش بر پایه شاسی نفربر زره‌پوش لورن ۳۷ال که صدها دستگاه از آن پس از سقوط فرانسه به غنیمت آلمانی‌ها درآمده بود، طراحی گردید.
گفته می‌شود عنوان ماردر به معنای سمور اواخر ماه نوامبر سال ۱۹۴۳ به پیشنهاد شخص آدولف هیتلر، پیشوای آلمان بر این زره‌پوش نهاده شده‌است.
پیش‌زمینه

از همان ابتدای برخورد آلمانی‌ها با یک نیروی زرهی نسبتاً منسجم و توانمند در نبرد فرانسه و بعدها در شمال آفریقا و عملیات بارباروسا و با رویارویی با تانک‌های سنگینی همچون شار بی۱ فرانسه، ماتیلدا ۲ بریتانیا و کی‌وی-۱ شوروی، عدم کفایت و گاهی بلااستفاده بودن ظرفیت توپ تانک‌هایی مانند پنزر ۲ و تسلیحات ضدتانک (غالباً توپ‌های ۳۷ میلی‌متری PAK 36) عیان شد.
در این هنگام برخی توپ‌ها همانند توپ‌های ضدتانک ۵ سانتی‌متری که می‌توانستند در زره تانک‌های سنگین نفوذ نمایند، برای مؤثر واقع شدن می‌بایست به شکل خطرناکی تا فواصل بسیار نزدیک به هدف خود نزدیک شوند و از طرفی تعداد اندکی از آن‌ها در اختیار آلمانی‌ها بود. به هر حال تنها توپ‌های سنگین تر ۷٫۵ سانتی‌متری PAK 40 و توپ‌های غنیمتی ۷٫۶۲ سانتی‌متری بودند که می‌توانستند به شکل مناسبی با تانک‌های سنگین مقابله کنند. مشکل این توپ‌ها به نوبه خود نیاز آن‌ها به کشنده جهت انتقال به محل مورد نظر بود. در این صورت نیز علاوه کند بودن آن‌ها نسبت به آرایش‌های زرهی و حتی پیاده‌نظام، به سرعت مورد هدف توپخانه دشمن قرار می‌گرفتند.
از همین رو و با افزایش حضور و فشار تانک‌های مدرن تر دشمن مانند تانک‌های تی-۳۴ شوروی، درخواست‌ها به منظور طراحی یک توپ ضدتانک خودکششی قدرتمند با تحرک پذیری بیشتر همانند نمونه پیشین موفق پنزریگر ۱ با زمنیه تجربی خوب در مقابل تانک‌های سبک دشمن، مطرح گردید. بدین منظور در ابتدا جهت پر کردن موقت خلع، همچون بسیاری دیگر از نمونه‌های زره‌پوش‌های آلمانی که بر مبنای شاسی‌های از پیش موجود طراحی شدند، مقرر گشت از شاسی زره‌پوش‌های غنیمتی فرانسوی که اسفاده دیگری نداشتند، تا حصول نمونه‌های بهتر استفاده شود.
طراحی و توسعه

ماردر ۱ در ماه مه سال ۱۹۴۲ توسط سرگرد آلفرد بکر و به درخواست دریافت فوری یک زره‌پوش ضد تانک خودکششی از طرف سپاه آفریقا ورماخت جهت به‌کارگیری در جبهه شمال آفریقا طراحی شد. این زره‌پوش ضدتانک یک توپ ۷٫۵ سانتی‌متری PAK 40 داشت و بر روی شاسی نفربر زره‌پوش فرانسوی لورن قرار گرفته بود. لورن بدین جهت به این منظور انتخاب شد که موتور آن در وسط شاسی قرار داشت و به خدمه اجازه فعالیت در پشت توپ را می‌داد. با توجه به اندازه نسبتاً بزرگ توپ، اتاقک نفربر به جهت فراهم کردن فضای لازم برای عملیات توپ حذف شد و توپ دقیقاً پشت موتور قرار گرفت. با توجه به وزن بالای توپ و محدودیت فضا و توان موتور، این زره‌پوش ضدتانک از زره چندان ضخیمی برخوردار نبود. همین زره نیز تنها در بخش جلویی و اطراف قرار گرفته و صرفاً در مقابل ترکش‌ها و تسلیحات سبک مؤثر بود.
زره محافظ خدمه که اندکی با زاویه نسب می‌شد طراحی نسبتاً ساده ای داشت و از جوش خوردن چند صفحه فلزی به یکدیگر حاصل می‌گشت.
شش چرخ در هر طرف زره‌پوش قرار داشت که بر روی سه محور دو به دو به یک سیستم تعلیق متصل یودند. چهار چرخ در بخش بالایی هر شنی حالت آن را حفظ می‌کردند و چرخ زنجیر در جلوی آن بودند.
با توجه به این که سیستم تعلیق لورن برای وزن شش تن طراحی شده بود، سنگینی ۸٫۵ تنی ماردر ۱ باعث بروز مشکلاتی به خصوص در راه‌های خاکی و گلی جبهه شرقی برای آن گشته بود. از طرفی این سیستم تعلیق مخصوص زره‌پوش‌هایی شلیک کننده نبود و به همین جهت لگدی که شلیک توپ ماردر ۱ بر آن وارد می‌کرد می‌توانست باعث آسیب یا خرابی آن شود.
توپ ماردر یک می‌توانست بین زاویه‌های ۸- تا ۱۰+ درجه بالا و پایین شود و از ۲۰- و ۲۰+ درجه به چپ و راست بچرخد. جهت حفظ سلامت توپ در مقابل ضرباتی که ناهمواری‌های راه هنگام حرکت زره‌پوش به آن وارد می‌کرد، یک قفل ثابت کننده به آن اضافه شده بود. گلوله‌های ضد زره این توپ می‌توانست از فاصله هزار متری با زاویه صفر درجه در زرهی به ضخامت ۱۱۶ میلی‌متر نفوذ کند.
در برخی تولیدات پارچه ضدآبی بر روی زره‌پوش جهت مراقبت از خدمه در برابر شرایط محیطی تعبیه شده بود.
راننده جدا از سایر خدمه در محفظه ای در جلوی بدنه قرار می‌گرفت و از طریق یک دریچه دو دره وارد آن می‌شد. توپچی سمت چپ توپ می‌نشست در حالیکه فرمانده در سمت راست و بارگذار پشت فرمانده بودند.
با همه این توصیفات به عنوان یک راه حل موقت، این زره‌پوش ضدتانک صرفاً جهت ایجاد تحرک برای توپ ۷٫۵ سانتی‌متری PAK 40 ساخته شده بود و به هیچ صورت قصدی برای جایگزین کردن تانک‌ها با آن یا مبادله آتش مستقیم با تانک‌های دشمن در آن وجود نداشت  چرا که به هیچ وجه نمی‌توانست در مقابل پاسخ طاقت بیاورد. به همین جهت گاهی این زره‌پوش در زمره زره‌پوش‌های ضدتانک قرار داده نمی‌شود.
تولید

ماه ژوئیه و اوت سال ۱۹۴۲، مجموعاً ۱۷۰ ماردر ۱ به کمک شاسی‌های نفربر لورن از خط تولید در دو کارگاه در پاریس خارج شد. بعدها از شاسی زره‌پوش‌های دیگر غنیمتی نیز بدین منظور استفاده گردید.
شرکت آلکت مسئولیت طراحی و تولید محافظ اطراف جایگاه خدمه و تعدادی دیگر از قطعات را بر عهده داشت.
تاریخچه عملیاتی

کار طراحی هنگامی به پایان رسید که نتوانست خود را به موقع به سپاه آفریقا برساند. از همین رو از زره‌پوش‌های ضدتانک ماردر ۱ ابتدا در واحدهای زره‌پوش‌های ضدتانک لشکرهای پیاده‌نظام ورماخت در جبهه شرقی استفاده گشت که نتیجه مطلوبی به ارمغان آورد. احتمالاً سرعت و برد عملیاتی پایین موجب قرار گرفتن این زره‌پوش در ترکیب نیروهای پیاده‌نظام گشته بود.
بخش عمده زره‌پوش‌های ضدتانک ماردر ۱ در اختیار واحدهای آلمانی مستقر در فرانسه بود. علت این امر سهولت در دسترسی به قطعات یدکی بود.
با ادامه جنگ، از ماردر ۱ در ترکیبات زرهی مختلف از جمله لشکر بیست و یکم زرهی در نرماندی و ایتالیا بهره برده شد.
تعدادی از این زره‌پوش‌ها توسط نیروهای مقاوت فرانسه به غنیمت گرفته و علیه خود آلمانی‌ها به کار برده شد.
نگارخانه

انتقال ماردر ۱ با قطار
ماردر ۱ در حال کشیدن محموله مهمات خود
ماردر ۱ بدون صفحه محافظ راننده
نیروی‌های بریتانیایی در حال بررسی یک ماردر ۱ منهدم شده
ماردر ۱، ۱۹۴۳
سنت-ژولین، کبک

مکان در 23x15px|border |alt=|link= استان کبک, 23x15px|border |alt=|link= کانادا
| Sainte-Julienne | Sainte-Julienne |
| --- | --- |
شهرداری: شهرداری
استان:  استان کبک
ناحیه: لانودییر
منطقه شهری: مونکالم
Constituted: July 1, 1855
حکومت: حکومت
 • Mayor: Marcel Jetté
 • Federal riding: Montcalm
 • Prov. riding: Montcalm
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۰۰٫۴۰ کیلومتر مربع (۳۸٫۷۶ مایل مربع)
 • خشکی: ۹۹٫۲۶ کیلومتر مربع (۳۸٫۳۲ مایل مربع)
جمعیت (2011): جمعیت (2011)
 • کل: ۹٬۳۳۱
 • تراکم: ۹۴٫۰/کیلومتر مربع (۲۴۳/مایل مربع)
 • Change (2006–11): افزایش۱۶٫۹%
 • Dwellings: ۴٬۳۱۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی −۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی −۴ (EDT)
Postal code(s): J0K 2T0
کد(های) منطقه: 450 and 579
وبگاه: www.sainte-julienne.com
سنت-ژولین (به فرانسوی: Sainte-Julienne) شهری در منطقه شهری مونکالم ناحیه لانودییر در استان کبک کانادا است. در سرشماری سال ۲۰۱۱ این شهر ۷٬۷۸۹ نفر جمعیت داشته‌است و مساحت آن ۱۰۲٫۱ کیلومتر مربع است.
سنت-سابین (مونترژی)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= استان کبک, 23x15px|border |alt=|link= کانادا
| Sainte-Sabine | Sainte-Sabine |
| --- | --- |
شهرداری: شهرداری
Location within Brome-Missisquoi Regional County Municipality.: Location within Brome-Missisquoi Regional County Municipality.
استان:  استان کبک
ناحیه: مونترژی
منطقه شهری: بروم-میسیسکوا
Constituted: March 19, 1921
حکومت: حکومت
 • شهردار: Laurent Phoenix
 • Federal riding: Brome—Missisquoi
 • Prov. riding: Brome—Missisquoi
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۵٫۴۰ کیلومتر مربع (۲۱٫۳۹ مایل مربع)
 • خشکی: ۵۵٫۱۶ کیلومتر مربع (۲۱٫۳۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۱٬۱۲۰
 • تراکم: ۲۰٫۳/کیلومتر مربع (۵۳/مایل مربع)
 • Change (2006–11): افزایش۶٫۴%
 • Dwellings: ۴۰۴
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی −۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی −۴ (EDT)
Postal code(s): J0J 2B0
کد(های) منطقه: 450 and 579
Access Routes:  Route ۲۳۵
وبگاه: www.saintesabine.ca
سنت-سابین، مونترژی (به فرانسوی: Sainte-Sabine) شهری در منطقه شهری بروم-میسیسکوا ناحیه مونترژی در استان کبک کانادا است. در سرشماری سال ۲۰۱۱ این شهر ۱٬۰۹۰ نفر جمعیت داشته‌است و مساحت آن ۵۵٫۴۲ کیلومتر مربع است.
سنت. ایگنس، میشیگان

مکان
| St>  Ignace, Michigan | St>  Ignace, Michigan |
| --- | --- |
شهر: شهر
موقعیت سنت. ایگنس، میشیگان: موقعیت سنت. ایگنس، میشیگان
ایالت: میشیگان
شهرستان: مکیناک
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۶۹ مایل مربع (۶٫۹۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲٫۶۸ مایل مربع (۶٫۹۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۱ مایل مربع (۰٫۰۳ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۵۸۷ فوت (۱۷۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۲٬۴۵۲
 • برآورد (۲۰۱۲): ۲٬۴۵۲
 • تراکم: ۹۱۴٫۹/مایل مربع (۳۵۳٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
FIPS code: ۲۶-۷۰۸۴۰
GNIS feature ID: ۱۶۲۱۴۷۷
سنت. ایگنس، میشیگان (به انگلیسی: St. Ignace, Michigan) یک شهر در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۲٬۴۵۲ نفر است که در میشیگان واقع شده‌است.
فردوسی
زمینهٔ تاریخی

همچنین ببینید: سامانیان، غزنویان، و سبک خراسانی
در سده‌های دوم و سوم ه‍جری، افزون بر تودهٔ مردم، بسیاری از کسانِ برجستهٔ خاندان‌های کهن ایرانی برای زنده‌کردن فرهنگِ دیرینِ ایران و فرمانرواییِ مستقلِ ایرانی به‌پا خاستند. از سویی، خدای‌نامه و دیگر کتاب‌های پهلوی به‌دست ابن مُقَفَّع و دیگران و به‌تشویقِ بَرمَکیان و خاندان سَهْل در خلالِ نهضت ترجمه از زبان پهلوی به زبان عربی برگردانده و در درازنای یک سده در گوشه‌وکنار ایران پراکنده شده‌بود. به‌نوشتهٔ مرتضی راوندی، صَفّاریان و یعقوب لِیْث نقشی پررنگ در گسترش ادب پارسی داشتند. با پیدایش دولت سامانی — و به‌ویژه در روزگار فرمانروایی نصر بن احمد که به‌باور ریچارد فِرای دورانِ زرّینِ سامانیان بود — همهٔ این اندیشه‌ها در یک‌جا گرد آمدند و بخارا کانون مردانِ دارای اندیشه، خاندان‌های جِیهانیان، بَلعَمیان و دانشمندانی چون ابوطَیِّب مُصعَبی شد. فرای می‌گوید شمارِ سرایندگانِ این روزگار در تذکره‌هایی مانند یَتیمَةُالدَّهْرِ ثَعالِبی و لُبابُالاَلبابِ محمد عوفی و دیگران تکان‌دهنده است و دانشمندان دینی، شاعران، تاریخ‌دانان و دیگر دانشمندانْ دربار نصر بن احمد را آراسته بودند. در آن هنگام، کتاب‌های فارسی و عربی در پایتخت و دیگر شهرها نوشته می‌شد و کتابخانهٔ بخارا شگفتیِ دانشمندانی چون ابن سینا را برانگیخته‌بود. برابریِ طبقات اجتماعی در جامعهٔ فرارود از پیش از اسلام برخلاف جامعهٔ طبقاتی ایران، زمینه را برای پیدایشِ جامعه‌ای برابرخواه در فرارود آماده کرد؛ و ازهمین‌رو نوزاییِ ایرانی نه در خود ایران، بلکه در آن‌جا آغاز شد. به‌نوشتهٔ فرای، این نوزایی، رُنِسانْسی اسلامی–ایرانی بود که در روزگار سامانی پرورش یافت و جنبهٔ ایرانی‌اش، بیش‌تر از جنبهٔ عربی آن بود. سامانیان با این کار اسلام را به فرهنگی جهانی تبدیل کردند و نشان دادند که اسلام می‌تواند به زبانِ عربی وابسته نباشد. ترجمهٔ نوشته‌های دینی و غیردینی از زبان عربی به فارسیِ دَری در این روزگار انجام می‌گرفت. بلعمی تاریخ طَبَری را از عربی به فارسی برگرداند. کتاب‌هایی دربارهٔ پزشکی و دارو نوشته شد؛ و خوارزمی دانشنامه‌ای گردآورد. در این روزگار، سرایندگان نیز شاید بیشتر جایگاه داشتند. دقیقی به‌فرمان نوح دوم، کار سرایش تاریخ ایران پیش از اسلام را آغاز کرد که با مرگش بی‌سرانجام ماند. کاری که فردوسی به انجام رساند و با این کار، تا اندازه‌ای ادب پارسی میانه را از نابودی رهانید.
در روزگار فردوسی اندکی از شور جنبش شعوبیه کاسته شده‌بود. بااین‌همه، هنوز برخی از ایرانیانِ میهن‌پرست در اندیشهٔ گذشتهٔ نیاکانیِ خویش بودند. راوندی می‌گوید بدین ترتیب، بسیاری از دانشمندان و نویسندگانِ ایرانی برای زنده‌کردنِ تاریخ ایران باستان گام برداشتند. برای این هدف، همهٔ نوشته‌های تاریخی، ادبی و اجتماعی که از دستبردِ یورش اعراب بی‌گزند مانده‌بود، گردآوری و برای نگارش تاریخ‌ها و شاهنامه‌ها آماده شدند. ابُوالْمُؤَیِّد بَلْخی شاهنامه‌ای را به نثر نوشت و مسعودیِ مَرْوَزی به نظم. فردوسی از همان روزگارِ کودکی، بینندهٔ کوشش‌های مردمِ پیرامونش برای پاسداریِ ارزش‌های دیرینه بود و خود نیز در چنان زمانه و زمینه‌ای پابه‌پای بالندگیِ جسمی به فرهیختگی رسید و رهرو سخت‌گام همان راه شد.
داستان‌های زندگی

افسانه‌های فراوانی دربارهٔ فردوسی و شاهنامه پرداخته‌شده که بیشتر از شور و دلبستگیِ مردمِ دوستدارِ فردوسی و خیال‌پردازیِ شاهنامه‌خوانان پدید آمده و اغلب بی‌پایه است و با منابع تاریخی و متنِ شاهنامه نمی‌خواند.از این دست می‌توان داستانِ راه‌یافتنِ نسخهٔ پهلویِ شاهنامه از تیسفون به حجاز و حبشه و هند و سرانجام به ایران آمدنش به‌دست یعقوب لیث، رویارویی فردوسی با سه سرایندهٔ دربار غزنویان (عنصری، فَرُّخی، و عَسجَدی)، داستان فرارش به بغداد، هند، طبرستان، یا قُهِستان پس از نوشتن هَجوْنامه، داستان پیشکش کردنِ شاهنامه به سلطان محمود به‌سبب نیازمندی و تنگدستیِ وی در فراهم آوردنِ جهیزیه برای دخترش، داستان فرستادنِ پیشکشی که سلطان محمود به فردوسی نوید داده بوده است به‌سان پولِ سیمین به‌جای زر به‌پیشنهاد احمد بن حسن مِیْمَندی و بخشیدن آن پاداش به فُقاع‌فروش و حَمّامی به‌دست فردوسی و پشیمانی سلطان محمود و هم‌زمانیِ رسیدن پاداشِ زر با مرگ فردوسی را برشمرد. ازدیگرسوی، خالقی مُطلَق — با اشاره به این‌که دانسته‌ها دربارهٔ زندگی فردوسی پس از سال ۴۰۰ ه‍.ق فراتر از گزارش چهارمقاله نیست — می‌گوید هرچند که برخی گفته‌ها مانند آنچه که نظامیِ عَروضی آورده، جای تردید دارد، اما از سویی دلیل محکمی هم در رد آن‌ها نیست؛ و برخی از آن‌ها با سنجشِ منابعِ دیگر درست انگاشته می‌شوند. مانند داستانِ سفر فردوسی به غَزنه و رویارویی او با محمود در کتاب تاریخ سیستان، یا نمونهٔ دیگر این‌که نظامی گنجوی و عطّار نیز به کشمکش فردوسی با محمود و ناسپاسی محمود در حقِّ فردوسی و حتی فقاع‌نوشیِ فردوسی و بخشیدن پاداش محمود اشاره کرده‌اند. خالقی مطلق برپایهٔ چهارمقاله، فقاع‌نوشی و بخشیدن پاداش، گریختن از غزنه، رفتن به هرات و سفر به طبرستان نزد اسپَهبُد شهریار باوَند را گزارش می‌کند. اما سفر بغداد و رفتن به اصفهان را — که در برخی پیشگفتارهای دست‌نویس‌ها و بخش‌های الحاقی شاهنامه دیده می‌شود — افسانه می‌داند.
افزون بر این‌ها، در «پیشگفتار بایسُنقُری» داستانی از سفرنامهٔ ناصرخسرو آمده است که ناصرخسرو در سال ۴۳۷ ه‍.ق در راه سرخس به توس کاروانسرای بزرگی در روستای چاهه می‌بیند که می‌گویند از پاداشی که محمود برای فردوسی فرستاده بوده است، ساخته شده و چون فردوسی در آن هنگام درگذشته بوده، وارثش آن پاداش را نپذیرفته است. این داستان در دست‌نویس‌های سفرنامه نیست، اما تقی‌زاده گمان بر درستی آن دارد. نُلدِکه هم در آغاز آن را برساخته می‌دانست ولی سپس‌تر از رأی خویش برگشت.
داستان‌های زندگی > در روزگار نو

در سدهٔ بیستم افسانهٔ زندگی فردوسی به کارِ سیاست‌پیشگان هم آمد. رضاشاه، که مرام ملی‌گرایی تبلیغ می‌کرد، شیفتهٔ فردوسی بود. عبدُالْحسین سِپَنتا نیز در زمان رضاشاه فیلمِ فردوسی را به‌سال ۱۳۱۳ ساخت و زندگی فردوسی را از نگاه خود به‌تصویر کشید، که یکی از نخستین نمونه‌های افسانه‌پردازیِ تصویری از زندگی فردوسی به‌شمار می‌رود. پیش از او علی نصر در سال ۱۳۰۰ نمایشنامهٔ فردوسی را تنظیم کرده‌بود. ازدیگرسو، افسانه‌های چپ‌گرایان دربارهٔ فردوسی نیز به کارِ مبارزهٔ سیاسی می‌آمد. ازراهِ‌نمونه، علی حصوری و احمد شاملو فردوسی را سخت نکوهیدند و او را تبلیغاتچیِ سرکوب و محافظه‌کاری در خدمتِ حفظِ نظام طبقاتی دانستند.
افسانه‌پردازی دربارهٔ فردوسی امّا ادامه یافت و خود هنری شد ستوده. در روزگاران بعدی سخنوران و هنرمندان فراوانی، زندگانیِ فردوسی را به‌داستان کشیده‌اند. ازاین‌دست، بهرام بیضایی در فیلمنامهٔ دیباچهٔ نوین شاهنامه (۱۳۶۵) فردوسی را غریبه‌ای خشمگین از زمانه نشان داده که برای زنده‌کردن میراثِ ایرانِ کهن، دارایی خود را باخته و جز تهمت و دشنامش نداده‌اند. ساتِم اُلُغ‌زاده نیز در رمانِ تاریخی فردوسی (۱۳۶۹) فردوسی را چنان‌که خود دانسته به‌تصویر کشیده است.
ازسوی‌دیگر هم پژوهشگران در جستجوی زندگی واقعی فردوسی از میان انبوه داده‌های تاریخی و افسانه‌ای همواره تاحدودی کامیاب بوده‌اند. دانسته‌هایی ازاین‌دست در پی می‌آید:
داستان‌های زندگی > در روزگار نو > زایش

برپایهٔ دیدگاه بیشترِ پژوهشگرانِ امروزی، فردوسی در سال ۳۲۹ ه‍.ق برابر با ۹۴۰ م، در روستای پاژ در شهرستان توس در خراسان دیده به جهان گشود. نظامی عروضی (وفات ۵۶۰ ه‍.ق)، نخستین پژوهنده‌ای که دربارهٔ زندگی فردوسی جُستاری نوشته، زایش فردوسی را در روستای «باز» (پاژ) دانسته است. منابع تازه‌تر روستاهای «شاداب» و «رَزان» را نیز جایگاه زایش فردوسی دانسته‌اند، اما بیشتر پژوهشگران امروزی این گمانه‌ها را بی‌پایه می‌دانند.
سال زایش فردوسی در ۳۲۹ ه‍.ق از آن‌جا دریافته شده، که وی در سه پاره از سروده‌هایش، به سنِّ خود اشاره کرده است. نخست در داستان «جنگ بزرگ کیخسرو» از تهیدستی خود در شصت و پنج سالگی می‌گوید و پس از آن می‌افزاید که در پنجاه و هشت سالگی و زمانی که جوانی را گذرانده‌بود، فریدون دوباره زنده شده و جهان را به‌دست گرفت که منظور وی، به‌تخت‌نشستن محمود است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بدانگه که بُد سال پنجاه و هشت |  | — نوان‌تر شدم چون جوانی گذشت — |
| خروشی شنیدم ز گیتی بلند |  | — که اندیشه شد تیز و تن بی‌گزند — |
| که‌ای نامداران و گردن‌کشان |  | که جُست از فریدونِ فرّخ نشان؟! |
| فریدونِ بیداردل زنده شد |  | زمان و زمین پیش او بنده شد |
و از آن‌جا که زمان چیرگیِ سلطان محمود غزنوی بر شرق ایران در سال ۳۸۷ ه‍.ق بوده، می‌توان دریافت که سال زایش فردوسی ۳۲۹ ه‍.ق است؛ و همچنین با درنگریستن به این‌که فردوسی در سال ۳۸۷ ه‍. ق، پنجاه و هشت ساله بوده، می‌توان درست بودن این گمان را پذیرفت. بار دوم در داستان «پادشاهی بهرام بهرامیان»، واژهٔ شصت و سه را برای سن خود می‌گوید و این تاریخ را در حدود ۷۳۰ بیت پسین‌تر دوباره می‌آورد و می‌افزاید که در آن هنگام، روز آدینه به هُرمُزْدِ بَهمِن، یعنی روز نخست بهمن، افتاده است. بنا بر پژوهش شاپور شهبازی، تنها در سال ۳۷۱ یزدگردی برابر با ۱۰۰۳ م، روز آدینه با روز نخست بهمن برابر افتاده است؛ و چنان‌چه ۶۳ سال از آن سال کاسته شود، سال زایش فردوسی ۳۲۹ ه‍.ق به‌دست می‌آید. سومین بار در پایان شاهنامه فردوسی سن خود را هفتاد و یک بیان می‌کند و سال خاتمه شاهنامه را ۴۰۰ ه‍.ق می‌گوید؛ و چنان‌چه ۷۱ از ۴۰۰ کاسته شود، برای بار سوم سال ۳۲۹ آشکار می‌شود.
بااین‌حال، شمار دیگری از فردوسی‌پژوهانْ سال‌های دیگری را برای سال زایش فردوسی آورده‌اند. نلدکه به این نتیجه می‌رسد که او اندکی پس از ۳۲۰ ه‍.ق زاده شده است. رُکنُالدّین همایون‌فَرُّخ دیدگاه دیگری دارد و سال ۳۱۳ ه‍.ق را سال زایش فردوسی می‌داند.
داستان‌های زندگی > در روزگار نو > پرورش و بالندگی

برپایهٔ اشاره‌های گذرای فردوسی، دانسته‌شده که او دهقان و دهقان‌زاده بوده است. دهقانان طبقه‌ای از زمین‌داران در دوران پیش از اسلام و سده‌های دوم و سوم هجری بودند که بیشتر برای نگاه‌بانی از جایگاهِ مالی و اجتماعیِ خود به اسلام گرویدند و ازهمین‌روی به رسوم و سنت‌های نیاکانی خود عشق می‌ورزیدند و در پاسداری از آن‌ها کوشش می‌کردند. فرزندان دهقانان با آداب و رسوم ایرانی پرورش می‌یافتند و نگهبانان سنت‌ها و فرهنگ ملی ایرانی بودند. دربارهٔ دوران کودکی و جوانی او، نه خودِ شاعر سخنی گفته و نه در منابع کهن جز افسانه و خیال‌بافی چیزی به‌چشم می‌خورد. بااین‌حال از دقت در ساختار زبانی و بافت تاریخی–فرهنگیِ شاهنامه، می‌توان دریافت که او در دوران پرورش و بالندگی خویش از راه خواندن و ژرف‌نگری در سروده‌ها و نوشتارهای پیشینیانِ خویش، سرمایهٔ کلانی را اندوخته، که بعدها دست‌مایهٔ او در سرایش شاهنامه شده است. کودکی و جوانی فردوسی در زمان سامانیان سپری شد. شاهان سامانی از دوستداران ادب فارسی بودند. فردوسی در روزگار و شهری می‌زیست که داستان‌های کهن ایرانی مورد علاقهٔ همگان بود — همان‌گونه که خود در دیباچهٔ شاهنامه ستایش و آفرین‌گویی «کِهان» و «مِهان» را از ناموَرنامهٔ ابومنصوری و این‌که «جهان دل نِهاده برین داستان» را بازگفته است.
داستان‌های زندگی > در روزگار نو > آموزش و دانش

از شاهنامه این‌گونه برداشت کرده‌اند که فردوسی با زبان و دیوان‌های شاعران عرب و نیز با زبان پَهلَوی آشنا بوده است. نلدکه بر این باور است که فردوسی دانشِ روزگارِ خود به‌ویژه دانش‌های دینی و فلسفی را به‌گونه‌ای رسمی و دانشورانه نیاموخته‌بود و در اندازهٔ یک فردِ باسواد و در سطحِ دانسته‌های عمومی از این دانش‌ها آگاهی داشته است و همچنین می‌گوید فردوسی پهلوی نمی‌دانست. در برابر این دیدگاه، حسن تقی‌زاده و شیرانی بر این باورند که فردوسی با دانش‌های روزگار خود آشنایی داشته؛ و بَدیعُالزَّمان فروزانفَر و احمد مهدوی دامغانی نیز باور دارند که فردوسی حتی در زمینهٔ شعر و نثرِ عرب دانش گسترده‌ای داشته است. اما دربارهٔ پهلوی دانستن فردوسی برخی پژوهشگران مانند سعید نفیسی، حبیب یغمایی و لازار، پهلوی‌دانیِ او را پذیرفته‌اند، اما برخی دیگر مانند نلدکه، محمدتقی بهار، شاپور شهبازی و جلال خالقی مطلق بر این باور نیستند. صفر عبدالله بر این باور است که فردوسی از نگاهِ واژه‌گزینی، پهلوی می‌دانسته است. اما به‌گفتهٔ خالقی مطلق، روی‌هم‌رفته، دربارهٔ عربی‌دانی و پهلوی‌دانی و آموخته‌های فردوسی می‌توان رأی نلدکه را پذیرفت. می‌توان گفت فردوسی عربی را آموخته‌بود، اما در نثر و نظم عرب چیره نبود. همچنین سختیِ پهلوی‌خوانی در دوران فردوسی، شیوهٔ نگارش آن بود. آن‌گونه که اگر نوشته‌ای برای او خوانده می‌شد، مفهوم آن را دریافت می‌کرد، اما خود پهلوی‌خوانی نمی‌دانست. به‌هرروی، در شاهنامه هیچ نشانه‌ای دربارهٔ پهلوی‌دانی فردوسی نیست. گاهی در شاهنامه نشانه‌هایی از دانش‌های ستاره‌شناسی و فلسفه و دانش‌های دیگر به‌چشم می‌خورد، اما نمی‌توان از آن‌ها چیرگیِ فردوسی بر این دانش‌ها را برداشت کرد. چیرگی فردوسی بر فرهنگ و تاریخ و آداب و آیین‌های ایران باستان و همچنین زبان پارسی بر کسی پوشیده نیست. اما این‌گونه دانش‌ها در گروه دانش‌های بنیادیِ آن روزگار جای نمی‌گرفت و امروزه هم به این دانش‌ها که در تاروپود شاهنامه تنیده شده‌اند، چندان بهایی داده نمی‌شود.