حفیظ پاکزاد
زندگی کودکی و نوجوانی

حفیظ پاکزاد در ده (کُهن نو) از قریۀ فیروز بهار در ولسوالی یکاولنگ در سال ۱۹۵۵ میلادی به دنیا آمد. از دوران کودکی‌اش، آنچه در ذهنش به شدت نقش بسته، چهار فصل سال است. در زمستان‌ها، مانند مرغی در قفس، روحیه‌اش در بند بود، زیرا با بارش برف که دامن سفیدش را در همه‌جا می‌گسترد، آن آزادی که در دیگر فصل‌ها داشت از دست می‌داد. آموزش و تعلیم فرهنگی وجود نداشت، و کتاب و کتابخانه را کسی نمی‌شناخت، به‌جز دو کتاب: امیر ارسلان و شاهنامه فردوسی را که در دوران متوسطه، در یک زمستان به‌طور امانت گرفته بود. به غیر از این، رفت‌وآمدها در زمستان بسیار کم بود. دیدار و برخورد کودکان و جوانان تنها به افراد خانواده که فقط در ده بودند محدود می‌شد. فقط با برادرانش که از او کوچک‌تر بودند شوخی و بازی می‌کرد و روزها را می‌شمرد تا اینکه ماه حمل (فروردین) برسد. آری، زمانی که برف با همه زیبایی‌اش به تدریج با فرارسیدن بهار دامنش را برمی‌چید و سختی‌های زمستانی را با خود می‌برد، جای آن را نسیم ملایم بهاری با هزاران پیام امید و زندگی می‌گرفت. طبیعت رخساره‌ای ظریف و پر از رنگ و روشنی به خود می‌گرفت و جهانی دیگر را نوید می‌داد. صدها پرنده کوچک و بزرگ، همنوایی شگفت‌آوری را در دامن کوهسارها می‌نواختند و دکور و تزئین‌شان انواع گل‌ها، سبزه‌ها و خزندگان بودند. هماهنگی باشندگان با محیط زیست دلربای‌شان نیرویی خاص ایجاد می‌کرد.
در اوایل ماه حمل (فروردین)، مکتب‌ها باز می‌شدند، و حفیظ همراه دیگر کودکان و نوجوانان با شادی و چهره‌های باز به سوی مکتب روان می‌شدند. دوستان و هم‌صنفان سال گذشته‌شان را می‌یافتند و با قصه‌ها و گفته‌های زمستان پربرف که دیگر به سفر چندین ماهه رفته بود، وارد صنف می‌شدند و باز هم، با این احساس که امسال از سال گذشته بزرگ‌تر شده‌اند، به معلم و کتاب سلام می‌گفتند. سال‌های ابتدایی و متوسطه را در لیسه ده سرخ متوسط به همین منوال سپری کرد.
در سال‌های آخر متوسطه (۱۹۷۲–۱۹۷۳)، در یکاولنگ، چند سالی بود که یک شفاخانۀ بین‌المللی توسط آمریکایی‌ها، اروپایی‌ها و استرالیایی‌ها به شکل بسیار مدرن ساخته شده بود که به تدریج در سطح افغانستان معروف شده بود. حفیظ در این شفاخانه به‌عنوان رسام و نقاش کار می‌کرد. موضوعات رسامی و نقاشی‌ها را دکترهای شفاخانه که همگی خارجی بودند به او سفارش می‌دادند. بیشتر سفارش‌ها مربوط به گل‌هایی بود که در یکاولنگ یافت می‌شد و همچنین آثار تاریخی افغانستان، به‌ویژه بودای بامیان، که شاید ده‌ها بودا را در آن سال‌ها برای آن‌ها نقاشی کرده بود.
حفیظ در سال ۱۹۷۴ به ولایت بامیان رفت تا در کانکور (امتحان ورودی) شرکت کند. او تصدیق‌نامۀ شفاخانۀ یکاولنگ را که توسط مدیر آن، یک دکتر آلمانی، به زبان انگلیسی نوشته شده بود، همراه خود داشت. در این تصدیق‌نامه ذکر شده بود که او به‌عنوان رسام و نقاش در شفاخانه در زمستان کار کرده است. با این تصدیق‌نامه، مستقیماً به دفتر والی آن زمان مراجعه کرد، زیرا نمی‌خواست پروندۀ کانکورش را به مدیریت معارف بامیان بسپارد. او فکر می‌کرد که صلاحیت والی نسبت به مدیریت معارف بالاتر خواهد بود.
والی از درخواست‌اش استقبال کرد و با تواضع و مهربانی از او خواست که اگر واقعاً یک رسام است و می‌خواهد تنها سهمیه‌ای که از کل ولایت بامیان در لیسه صنایع (هنرستان) وجود دارد را به دست آورد، باید حداقل سه پرتره (portrait) از رئیس‌جمهور آن زمان را روی کاغذهای بزرگ مخصوص رسامی ترسیم کند. در این صورت، می‌تواند نامه رسمی را دریافت کند. در دفتر مخصوصی که در راهروی مقام ولایت در اختیارش گذاشته شده بود، والی سه عکس را که مشخص بود برایش بسیار ارزشمند هستند به او داد. حفیظ این پرتره‌ها را در مدت سه روز کامل کرد.
آخر روز سوم زمانیکه رسم‌ها تمام شد، والی مسئولان ولایت و مدیر معارف را به‌دفترش که سالن بزرگی به نظر می‌رسید خواسته بود و از حفیظ نیز خواسته شد که در آنجا حاضر شود. همه ایستاده بودند والی چند تا جمله کوتاهی را بیان کرد؛ رو به‌سوی حفیظ کرده گفت تو جوان هنرمند ما هستی، موفق باشی، آفرین از رسامی‌های تو، و بعد اشاره به مردی کرد و به او گفت در آن پاکت چقدر مانده، او پاسخ داد هزار و پنجصد افغانی والی صاحب. والی جواب، آن را بده به‌این پسر هنرمند ما، همه کف زدند و بعد مدیر معارف گفت، هرگاه والی صاحب آفرین بگوید چقدر اهمیت دارد و حالا جایزه هم برایش داده‌است او هم به وی آفرین گفت و اضافه کرد من هم برایت این مکتوب برای لیسۀ صنایع می‌سپارم. حفیظ مکتوب را گرفت اما سکوت داشت و حرفی نگفت و فقط تشکر کرد چون برای نخستین بار با چنین فضایی برمی‌خورد. شاید علت خاموشی‌اش همین بوده‌است. سروصدا به بامیان پیچیده بود که پسر فلان، رسامی رئیس‌جمهور را کرده‌است و با جایزۀ والی (رفیقی) موفق به دریافت مکتوب در صنایع متظرفه شده‌است. این موفقیت از نگاه سمبول برای حفیظ خیلی اهمیت داشت و همینطور برای خانواده‌اش؛ لذا خیلی خوشبخت و خوشحال بود. سه سال در لیسۀ صنایع متظرفه برایش آینده ساز بود؛ کتاب‌های گوناگون تاریخی، علمی، هنری، رمان‌ها و داستان‌های معروف را هرچه می‌یافت آن‌ها را می‌خواند، خسته نمی‌شد، نتیجه اینکه آن همه مطالعات به معلومات عمومی و ادبیات مهمی بجا گذاشت و چون از اطراف و هزاره جات آمده بود در ابتدا با لهجه هزارگی صحبت می‌کرد، بزودی با خواندن کتاب‌ها و نوشتن و کاپی کردن کتاب‌ها، حرف زدن و گوش کردن توانست از نگاه لهجه در محیط کابل خود را وفق بدهد و دیگر به‌کسی اجازه نمی‌داد تا لهجه‌اش را تکرار کند. در هر صورت فضای آرام و هنری صنایع و موجودیت احترام متقابل میان همصنفان و استادان قابل توجه بود و همه که در هر سطح بودند در تلاش آموزش بودند. آن زمان استادان از دانش هنری و پیداگوژی بالای برخوردار بودند. حفیظ از همان سال اول، اول نمره شد. از آن لحاظ مسئولیت‌هایی در صنف برخوردار بود، صنف‌شان از پانزده شاگرد که از ولایات مختلف کشور تشکیل شده بودند با هم خیلی دوستانه همزیستی داشتند. سال آخر لیسه، نمراتش از هفت اول نمره شعبه‌های مختلف صنایع بالاتر شد، بنابراین اول نمرۀ عمومی از لیسۀ صنایع متظرفه فارغ گردید.