stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فرح‌آباد (ساری)
وضع فعلی

امروزه بخش بزرگی از ساحل فرح‌آباد (منطقه تفریحی خزرآباد)، در تسخیر ادارات دولتی گوناگون است. بقایای شهر قدیم به وسعت ۳۰ تا چهل هکتار در منطقه پراکنده‌است که شناسایی دقیق آنها نیاز به عملیات حفاری دارد. از کاخ جهان‌نما یا همان قصر صفوی بقایای ناچیزی در قسمت شمالی مجموعه و غرب رود تجن قرار دارد. از پل آجری نیمه ویران هفت چشمه صفوی، قسمت اعظم تخریب و فقط چند چشمه و ستون باقیست. مسجد فرح آباد در سالهای دهه هفتاد بازسازی کامل شده‌است.
خواجه‌عمری

| خواجه میری | خواجه میری |
| --- | --- |
خواجه میریموقعیت: خواجه میریموقعیت
مختصات: ۳۳°۴۱′۱۷″ شمالی ۶۸°۲۴′۷″ شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۶۸۸۰۶°شمالی ۶۸٫۴۰۱۹۴°شرقی﻿ / 33.68806; 68.40194: مختصات: ۳۳°۴۱′۱۷″ شمالی ۶۸°۲۴′۷″ شرقی﻿ / ﻿۳۳٫۶۸۸۰۶°شمالی ۶۸٫۴۰۱۹۴°شرقی﻿ / 33.68806; 68.40194
کشور: افغانستان
ولایت: ولایت غزنی
ولسوالی: خواجه عمری
ارتفاع: ۷۵۱۰ فوت (۲۲۸۹ متر)
منطقهٔ زمانی: UTC+4:30
خواجه عمری یا خواجه میری یک منطقه مسکونی در افغانستان است که‌ مرکز ولسوالی خواجه عمری، ولایت غزنی است.
سهره جنگلی آبی گران کاناری

| سهره جنگلی آبی گران کاناری | سهره جنگلی آبی گران کاناری |
| --- | --- |
نر: نر
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 در خطر انقراض  (IUCN 3.1):  در خطر انقراض  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: سهرگان
زیرخانواده:: Fringillinae
سرده:: Fringilla
گونه:: F. polatzeki
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Fringilla polatzeki Hartert, 1905: Fringilla polatzeki Hartert, 1905
مترادف: مترادف
 Fringilla teydea polatzeki Hartert, 1905:  Fringilla teydea polatzeki Hartert, 1905
سهره جنگلی آبی گران کاناری (نام علمی: Fringilla polatzeki) یکی از گونه‌های پرنده گنجشک‌سان از تیرهٔ سهرگان راستین (Fringillidae) و بومی گرن کاناریا در جزایر قناری اسپانیا است.
در خطر انقراض

سهره جنگلی آبی جزایر قناری یکی از پرندگان در معرض خطر انقراض روی کره زمین است. برخلاف سهره جنگلی آبی تنریف، که پراکنش بسیار گسترده‌تری دارد و در مقایسه با جمعیت گونه‌های آن جزیره، سهرهٔ جنگلی آبی گران کاناری جمعیت بسیار کمتری دارد و محدود به منطقه جنگل‌های کاج اوجدا، ایناگوا و پاژونالس است.
جام هایجیا

جام هایجیا
جام هایجیا یک نماد داروسازی است این نام‌گذاری به هایجیا، ایزدبانوی بهداشت و دختر اسقلبیوس در افسانه‌های یونان برمی‌گردد. اما ایرانیان این علامت را نشان نجات ایران از طاعون به دست ابوعلی سینا می‌دانند.
کاربرد امروزی

گذشتهٔ استفاده از جام هایجیا به عنوان نماد داروسازی، دست کم به سال ۱۷۹۶ بازمی‌گردد، هنگامی که تصویر جام هایجیا بر روی سکه‌هایی مربوط به انجمن داروسازی پاریس قرار داده شد. پس از آن انجمن‌های داروسازی دیگر هم از این نماد استفاده کردند مانند انجمن داروسازان آمریکا، انجمن داروسازان کانادا و انجمن داروسازان استرالیا.
یرم وارطانیان

| یرم وارطانیان | یرم وارطانیان |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۴ فوریهٔ ۱۹۲۲ ایروان، جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان
درگذشت: ۱۹ اوت ۱۹۸۵ (۶۳ سال) ایروان، جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان
ملیت: ارمنستان
محل تحصیل: کالج دولتی هنرهای زیبای پانوس ترلمزیانانستیتو دولتی هنری و نمایشی ایروان
شناخته‌شده برای: مجسمه‌سازی
آثار برجسته: قازاروس آقایان موُسس خورناتسی مام ارمنستان، گیومری
خویشاوندان: فرزندان آرمناک وارطانیان
جوایز: 
یرم سراپیونی وارطانیان (ارمنی: Երեմ Սրապիոնի Վարդանյան؛ زاده ۱۴ فوریهٔ ۱۹۲۲ - درگذشته ۱۹ اوت ۱۹۸۵) مجسمه‌ساز اهل ارمنستان بود.
زندگی‌نامه

وی در ۱۴ فوریهٔ ۱۹۲۲ در ایروان در به دنیا آمد و از کالج دولتی هنرهای زیبای پانوس ترلمزیان (۱۹۴۱) و انستیتو دولتی هنری و نمایشی ایروان (۱۹۵۰) فارغ‌التحصیل گشت. وی در کالج دولتی هنرهای زیبای پانوس ترلمزیان و انستیتو دولتی هنری و نمایشی ایروان فعالیت می‌کرد. وی همچنین برنده جوایزی همچون نقاش شایسته ارمنستان شوروی شد. وی در ۱۹ اوت ۱۹۸۵ در سن ۶۳ سالگی در ایروان درگذشت.
نگارخانه

hy:Մովսես Խորենացու հուշարձան (Երևան)
hy:Ղազարոս Աղայանի կիսանդրի (Երևան)
مام ارمنستان، گیومری
Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհված ավանցիներին
یادداشت

↑  Ղազարոս Աղայանի կիսանդրի
↑  Մովսես Խորենացու հուշարձան
توافقنامه مینسک

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نقشه منطقه حائل تشکیل شده توسط تفاهم‌نامه پیگیری شده پروتکل مینسک: نقشه منطقه حائل تشکیل شده توسط تفاهم‌نامه پیگیری شده پروتکل مینسک
مفاد: جنگ در دنباس
تاریخ امضا: ۵ سپتامبر ۲۰۱۴ (۲۰۱۴-09-۰۵)
مکان امضا: مینسک، بلاروس
واسطه‌ها:   فرانسوا اولاند   آنگلا مرکل 
امضاکنندگان اولیه:   Heidi Tagliavini    لئونید کوچما    میخائیل زورابوف   الکساندر زاخارچنکو   ایگور پلوتنیتسکی 
زبان: زبان روسی
توافقنامه مینسک (اوکراینی: Мінський протокол؛ روسی: Минский протокол؛ انگلیسی: Minsk Protocol) توافقی است که به دنبال پایان دادن به جنگ در منطقه دونباس، اوکراین است. این توافق در سال ۲۰۱۴ با میانجیگری رهبران فرانسه و آلمان  و توسط اوکراین، فدراسیون روسیه و سازمان امنیت و همکاری اروپا نوشته شد. پس از گفتگوهای گسترده در مینسک، بلاروس، این توافقنامه توسط سران وقت جمهوری خلق دونتسک و جمهوری خلق لوهانسک امضا شد.
کشتار بخش میوند

کشتار بخش میوند حادثهٔ قتل دست‌کم ۳ نفر از شهروندان غیرنظامی افغانستانی توسط گروهی از سربازان ارتش ایالات متحدهٔ آمریکا در سال ۲۰۱۰ در جریان جنگ افغانستان بود. این گروه از سربازان، خود را «گروه کشتار»، (به انگلیسی: Kill Team) می‌نامیدند. این سربازان به دسته سوم گروهانی از گردان دوم هنگ اول پیاده‌نظام ارتش ایالات متحدهٔ آمریکا و تیپ پنجم لشکر دوم پیاده‌نظام ارتش این کشور تعلق داشتند. این افراد از اعضای پایگاهی در بخش میوند ولایت قندهار افغانستان بودند.
طی تابستان سال ۲۰۱۰، دادگاه نظامی پنج عضو جوخه را با اتهام قتل سه شهروند غیرنظامی افغان و جمع‌آوری بخش‌هایی از بدن آن‌ها به عنوان غنیمت جنگی و یادگاری، مجرم تشخیص داد و افزون بر آن، هفت سرباز به دلیل جرائمی نظیر مصرف حشیش، ممانعت از پیگیری، بازرسی و تعقیب و همچنین حمله به افشاگر حادثه که نظامی آمریکایی دیگری به نام جاستین استونر بود، محکوم شدند.
در مارچ ۲۰۱۱، یک نظامی آمریکایی به نام جِرِمی مارلاک، به جرم سه فقره قتل عمد، محکوم شد. وی به دادگاه گفت که در کشتن افراد بومی افغان غیرنظامی و غیرمسلح، با صحنه‌سازی برای شبیه‌سازی موقعیت به یک موقعیت جنگی (از جمله با جاسازی اسلحه کلاشنیکف در کنار جنازه قربانیان حادثه)، کمک کرده‌است. او گناه‌کار شناخته شد و در برابر ارائهٔ شهادت علیه دیگر سربازان، به ۲۴ سال زندان و ترخیص بدون افتخار، از نیروهای نظامی، محکوم شد. تا مارچ ۲۰۱۱، یازده نفر از دوازده سرباز مجرم شناخته شده و محکوم شده بودند. در فوریهٔ ۲۰۱۱، دادگاه نظامی کلیهٔ محکومیت‌های سرباز دوازدهم را لغو کرد. در این باره، توضیحی داده نشد و به عبارت «برای منفعت عدالت»، (به انگلیسی: in the "interest of justice")، اکتفا گردید. در اشپیگل تصاویری از سربازان منتشر کرد که با جنازه‌ها عکس یادگاری گرفته بودند. از جمله جرائمی که یکی از سربازان به نام میشل وگنِن به دلیل آن محکوم شد، برداشتن و مالکیت قطعه‌ای جمجمهٔ انسان بود. وگنن پس از آن که یک غیرنظامی افغان را عمداً هدف قرار داد، یک قبضه سلاح کلاشنیکف AK-47 در کنار بدن او قرار داد تا کشتن او را توجیه کند.
کشتارها

هر سه قتل صورت گرفته، در منطقه غیرنظامیان افغان در ولسوالی میوند افغانستان رخ داده است:
گل مدین، کودک پانزده ساله در 15 ژانویه 2010 در روستای لامحمد کلای مشغول کار کشاورزی برای پدرش بود. او در هنگام حمله آمریکایی ها، غیر مسلح بود. تحت هدایت گروهبان کالوین گیبس، جرمی مورلوک و پی اف سی اندرو هولمز، مدین با پرتاب یک نارنجک به سمتش و پس از آن رگبار مسلسل، کشته شد. پس قتل او، سربازان پسر را برهنه کردند و با جسد او عکس گرفتند. انگشت کوچک پسر را قطع کردند و بدن او را نیمه برهنه روی زمین گذاشتند.
در 22 فوریه، سربازان با استفاده از تصاویر حرارتی، مراچ آقا را پیدا کردند. سربازان او را کشتند و بخشی از جمجمه او را به عنوان غنیمت، نگه داشتند. جِرِمی مارلاک به خاطر رهایی از اعدام، به جرم خود اعتراف کرد. ارتش بعداً گفت که معتقد است مراچ آقا ناشنوا یا معلول ذهنی بود.
در همان منطقه، قربانی سوم مورد هدف گلوله قرار گرفت. گیبس «از فاصله نزدیک به مردی غیرمسلح شلیک کرد».
در 2 می 2010، گیبس، مارلاک و آدام وینفیلد به ملا ادهداد با نارنجک حمله کردند سپس مورد اصابت تیر قراردادند. این حمله مقابل چشمان همسر و فرزندان قربانی صورت گرفت او را کشتند. گیبس انگشت مرد را قطع کرد و به عنوان غنیمت نگه داشت.
بز بوئر

بز نر بوئر
بز بوئر یکی از نژادهای بز است. این نژاد برای نخستین بار در ابتدای قرن بیستم در آفریقای جنوبی معرفی شد. واژه بوئر در زبان آفریکانس به معنای کشاورز است. اکنون بز بوئر در کشورهای بسیاری پرورش می‌یابد. هدف اصلی از پرورش این بز تولید گوشت است. وزن این بز تا ۱۲۰ کیلو می‌رسد. بز بوئر معمولاً بدنی سفید و سر و گردنی قهوه‌ای رنگ دارد.
تغذیه

هزینه مربط به تغذیه بالاترین هزینه مربوط به پرورش بز است که تقریباً ۶۰٪ یا شاید بیشتر از کل هزینه‌های تولید را شامل می‌شود. با این حال، تغذیه اهمیت بسیار زیادی دارد و مهم‌ترین عامل در تولید مثل بز، تولید شیر و رشد بزغاله است. مراتع ارزان‌ترین منابع خوراک برای تولید بز هستند اما مرتع به تنهایی برای پرواربندی بزها کافی نیست؛ بنابراین، دانشمندان و همچنین افرادی که مستقیماً در صنعت کشاورزی فعالیت می‌کنند باید راه‌های جدیدی برای بهبود تغذیه دام بیابند. مدیریت تغذیه مهم‌ترین جنبه دامپروری و شاید گرانترین جنبه ای است که کشاورز باید به آن توجه کند. برای پرورش بز با هزینه کم، تولیدکننده می‌تواند استفاده از علوفه را به حداکثر برساند. با این حال، بز به خوراک مناسب نیاز دارد و برای دستیابی به حداکثر پتانسیل نیاز به تعادل بهینه از مواد مغذی مختلف دارد. بزهای گوشتی مانند بزهای بوئر مانند سایر دام‌ها پروار نمی‌شوند وبه مواد باارزش غذایی بیشتر نیاز دارند؛ بنابراین با مدیریت تغذیه ای مناسب می‌توان به یک صنعت گوشت بز موفق دست یافت.
مزایای پرورش بز

بزها تولیدکننده طیف وسیعی از محصولات هستند و نوع تغذیه استفاده شده برای بزها نیز از تنوع بیشتری برخوردار است و این امر سبب افزایش سازگاری این حیوان با انواع شرایط آب و هوایی است. مزایای زیست‌محیطی پرورش بز جلوگیری از گسترش علف‌های هرز مضر و ترویج رشد گونه‌های رویشی محلی به دلیل نحوه خاص چرای بز است. بزها نسبت به نشخوارکنندگان بزرگ مانند گاو در مصرف آب نیز کارآمدتر هستند. در مجموع پرورش بز را می‌توان سودآور و پایدار و آینده صنعت دامپروری دانست. گوشت بز در مقایسه با گوشت گاو، گوسفند و سایر منابع پروتئین حیوانی جایگاه مناسبی را در ایران به‌دست نیاورده است و شاید یکی از دلایل آن عدم بازارپسندی و سازگاری با ذائقه مردم باشد. براساس کتاب راهنمای تغذیه و پرورش بز نژاد بوئر بااستفاده ازنژادهای با کیفیت گوشت مناسب مانند بز نژاد بوئر، استفاده از روش‌های نوین تغذیه ای و همچنین اصول صحیح طبخ می‌توان این معضل را برطرف کرد. قیمت ارزان‌تر گوشت بز و مقاومت بیشتر بز نسبت به گوسفند یک مزیت می‌باشد. مزیت دیگر گوشت بز کم چرب بودن آن است. از دیگر معیارها برای تفاوت گوشت گوسفند و بز در رنگ گوشت آنها است. به طوری که رنگ گوشت بز نسب به گوسفند تندتر است. همچنین گوشت بز پس از کشتن دچار تغییر رنگ کمتری است. از دیگر تفاوت گوشت گوسفند و بز، وضعیت گوشت این دو پس از پختن است. پس از پختن گوشت بز میزان آبی که این گوشت از دست می‌دهد در مقایسه با گوشت گوسفند کمتر می‌باشد و همچنین گوشت بز پس از پختن با افت کمتری نسبت به گوسفند روبرو می‌شود. گوشت بز حاوی مواد مغذی فراوانی است و مصرف گوشت بز تأثیر زیادی بر کاهش خطر التهاب رنگ‌های خونی در افراد دارد گوشت بز به دلیل دارا بودن ماده ارزشی به نام CLA یا لینولئیک اسید مزدوج (نوعی اسید چرب) می‌تواند تا حد زیادی مانع از بروز التهاب در رگ‌های خونی فرد شود. گوشت بز به دلیل دارا بودن CLA و وجود ویتامین‌های گروه ب در پیشگیری از بروز سرطان بسیار موثراست.
جنگ کابل (۱۹۹۶–۱۹۹۲)

برای محاصره‌های دیگر شهر، فهرست محاصره‌های کابل را ببینید.
جنگ کابل به مجموعه‌ای از نبردها در جریان جنگ داخلی افغانستان بین سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ میلادی گفته می‌شود که بر سر شهر کابل، پایتخت کشور افغانستان صورت گرفت.
در شهر کابل پیش از آن در طول جنگ شوروی در افغانستان از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹ میلادی و سپس در جنگ داخلی بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۲ میلادی درگیری‌های اندکی رخ داده بود. سقوط دولت محمد نجیب‌الله، جمهوری دموکراتیک افغانستان باعث شد که دولت اسلامی افغانستان طبق توافقنامه پیشاور تأسیس شود. هدف این پیمان توافق صلح و تقسیم قدرت بود که تمام احزاب افغانستان در سال ۱۹۹۲ با آن توافق کردند و متحد شدند، به غیر از حزب اسلامی گلبدین حکمتیار که آن را نپذیرفت. اگرچه در این زمان به حکمتیار پیشنهاد نخست‌وزیری داده شد اما او درصدد حاکمیت کامل در افغانستان بود. حکمتیار سریعاً بمباران شهر کابل را آغاز نمود که باعث شروع دورهٔ جدیدی از جنگ در افغانستان شد. در همین حال گروه‌های دیگر کمونیستی و جهادی با پشتیبانی کشورهایی همچون پاکستان، عربستان، ایران و ازبکستان به حمایت گروه‌های مختلف این جنگ پرداختند.
رود کیشا

| رود کیشا | رود کیشا |
| --- | --- |
نمایش نقشه آدیغیهنمایش نقشه Caucasus mountainsنمایش نقشه European Russia: نمایش نقشه آدیغیهنمایش نقشه Caucasus mountainsنمایش نقشه European Russia
ویژگی‌های ظاهری: ویژگی‌های ظاهری
دهانه: رودخانه بلایا
 • مختصات: ۴۴°۰۳′۲۹″ شمالی ۴۰°۱۰′۲۰″ شرقی﻿ / ﻿۴۴٫۰۵۸۰۶°شمالی ۴۰٫۱۷۲۲۲°شرقی﻿ / 44.05806; 40.17222
طول: ۵۲ کیلومتر (۳۲ مایل)
اندازهٔ حوضه: ۴۹۹ کیلومتر مربع (۱۹۳ مایل مربع)
ویژگی‌های حوضه: ویژگی‌های حوضه
توالی: الگو:RBelaya (Kuban)
رود کیشا (انگلیسی: Kisha) یک رودخانه در استان آدیغیه کشور روسیه است.
ایزوتوپ‌های لانتان

جدول ایزوتوپ‌های لانتان
فلز لانتان به طور طبیعی تنها یک ایزوتوپ پایدار دارد (۱۳۹La) که به تنهایی ۹۹٫۹۱٪ فراوانی طبیعی این عنصر را شامل می‌شود. همچنین تاکنون ۳۸ ایزوتوپ پرتوزا از این عنصر شناسایی شده است که پایدارترین آن‌ها ۱۳۸La با نیمه عمر ۱۰۲×۱۰۹ سال می‌باشد. به طور کلی جرم اتمی ایزوتوپ‌های لانتان بین ۱۱۶٫۹۵ u (۱۱۷La) تا ۱۵۴٫۹۶ u (۱۵۵La) متغیر است.
جامعه‌شناسی علم

جامعه‌شناسی علم یا جامعه‌شناسی دانش علمی (به انگلیسی: Sociology of scientific knowledge) (اختصاری SSK) یکی از شاخه‌های جامعه‌شناسی است که علم را به مثابه یک فعالیت اجتماعی مورد مطالعه قرار می‌دهد و به موقعیت اجتماعی علم و تأثیرات اجتماعی آن و نیز ساختارهای اجتماعی و فرایندهای فعالیت علمی می‌پردازد. جامعه‌شناسی جهل علمی (SSI) مکمل جامعه‌شناسی دانش علمی است. برای مقایسه، جامعه‌شناسی معرفت، تأثیر دانش بشری و عقاید غالب در جوامع و روابط بین معرفت و زمینه اجتماعی را که در آن به‌وجود می‌آید، مطالعه می‌کند.
جامعه شناسان دانش علمی، توسعه یک حوزه علمی را مورد مطالعه قرار داده و تلاش می‌کنند نقاط احتمالی یا انعطاف‌پذیری تفسیری را در جایی که ابهامات وجود دارد، شناسایی کنند. چنین تغییراتی ممکن است با انواع مختلفی از عوامل سیاسی، تاریخی، فرهنگی یا اقتصادی مرتبط باشد. هدف پژوهشگر این است که توضیح دهد چرا یک تفسیر در جای دیگری به دلیل شرایط بیرونی اجتماعی و تاریخی موفق می‌شود.
این زمینه در اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ پدیدار شد و در ابتدا تقریباً منحصر به بریتانیا بود. سایر مراکز اولیه توسعه این زمینه در فرانسه، آلمان و ایالات متحده (خصوصاً در دانشگاه کرنل) بود. نظریه پردازان برجسته آن عبارتند از: باری بارنز، دیوید بلور، سال ریستویو، رندال کالینز، گاستون بیچارد، هری کالینز، کارین نور ستینا، پاول فایرابند، استیو فولر، مارتین کوش، برونو لاتور، مایک مالکای، درکی جی د سللا پرایس، لوسی ساچمن و انسلم استراوس.
کامبوج

| پادشاهی کامبوج  Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea  کامبوج | پادشاهی کامبوج  Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea  کامبوج |
| --- | --- |
   پرچم    نشان ملی  :    پرچم    نشان ملی  
شعار: میهن، دین، شاه: شعار: میهن، دین، شاه
سرود: پادشاهی همایونی : سرود: پادشاهی همایونی 
پایتخت و بزرگترین شهر: پنوم پن ۱۱°۳۳′ شمالی ۱۰۴°۵۵′ شرقی﻿ / ﻿۱۱٫۵۵۰°شمالی ۱۰۴٫۹۱۷°شرقی﻿ / 11.550; 104.917
زبان(های) رسمی: زبان خمر، زبان فرانسوی
حکومت: مشروطه سلطنتی
• • پادشاه • نخست‌وزیر : نوردوم سیهامونی هان مانت
 :  
بنیان‌گذاری: ۸۰۲ ۹ نوامبر، ۱۹۵۳
مساحت: مساحت
• کل: ۱۸۱٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۷۰٬۰۰۰ مایل مربع) (۸۸ام)
• آبها (٪): ۲٬۵
جمعیت: جمعیت
• سرشماری : ۱۶٬۶۹۵٬۰۰۰ (۷۱ ام)
• تراکم: ۷۴ بر کیلومتر مربع (۱۹۱٫۷ بر مایل مربع) (۱۲۵ام)
واحد پول: ریل (KHR)
منطقه زمانی: GMT
• تابستان (ساعت تابستانی): DST
پیش‌شماره تلفنی: ۸۵۵
کد ایزو ۳۱۶۶: KH
دامنه سطح‌بالا: .kh
کامبوج با نام رسمی پادشاهی کامبوج (به خمر: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា) کشوری مستقل در جنوب شرق آسیا واقع در منطقه هندوچین است. کامبوج با مساحت ۱۸۱٬۰۳۵ کیلومتر مربع؛ نودمین کشور پهناور جهان و با جمعیت بیش از ۱۶٬۷۱۸٬۹۶۵ میلیون نفر، هفتادویکمین کشور پرجمعیت جهان است.
از نظر جغرافیایی کامبوج بخشی از شبه‌جزیره هندوچین به‌شمار می‌آید و با تایلند، لائوس، و ویتنام هم‌مرز است. کامبوج با تایلند از شمال و باختر و با لائوس از شمال و با ویتنام از خاور و جنوب خاوری همسایه است همچنین کامبوج از جنوب به خلیج تایلند پیوند می‌خورد.
کامبوج کشوری با پادشاهی مشروطه از سال ۱۹۵۳ میلادی و پایتخت آن پنوم پن است. جمعیت این کشور ۱۶٫۷ میلیون نفر و زبان رسمی آن خِمِر است که خط ویژه خود را دارد. دین ۹۶ درصد از مردم این کشور بودایی و واحد پول آن ریـِل است. ۹۰ درصد از مردم آن از تبار خمر، ۵ درصد ویتنامی‌تبار و بقیه از اقوام مختلفند.
کامبوج پس از ۱۰۰ سال استعمار فرانسویان در سال ۱۹۵۳ به استقلال رسید. نظام سیاسی کامبوج پادشاهی مشروطه است و ریاست کنونی دولت آن را هون سن برعهده دارد که با بیش از ۳۴ سال حکومت، طولانی‌ترین حکومت را در جنوب شرق آسیا داشته‌است.
رژیم خمرهای سرخ در سال ۱۹۷۵ پس از پنج سال جنگ داخلی در کامبوج در جنوب شرقی آسیا به حکومت رسیدند. حدود یک میلیون و هفتصد هزار نفر، حدود یک چهارم جمعیت کامبوج بین سال‌های ۱۹۷۵ تا سال ۱۹۷۹ به وسیله رژیم مائویستی خمرهای سرخ در کامبوج کشته شده یا بر اثر گرسنگی شدید جان خود را از دست دادند.
از اصلی‌ترین دیدنی‌های کامبوج می‌توان: مجموعه‌ای کهن از نیایشگاه‌های هندو به نام آنگکور وات (شهر معابد) را نام برد که در استان سیه‌م رئاپ واقع شده‌است.
مهاجرت شمار زیادی از ویتنامی‌ها به کامبوج، گسترش بیماری ایدز، فساد اداری و مین‌های به جا مانده در زمین از مشکلات کنونی سیاسی و اجتماعی کامبوج به‌شمار می‌آیند.
ریشه نام

لفظ «کامبوج»، تلفظی به زبان فرانسوی است. نام دوره باستان این کشور، «کمبوجا» وابسته به لفظ افسانه‌ای «کمبو» است؛ و تأثیرات آمیخته به باورهای هندی، بیانگر کاربرد و حفظ این لفظ باستانی در کتیبه‌ها و متون کهن «کامبوج» است.
نام باستانی کشور کامبوج، «کمبوجیا یا کمبوجیه» بوده‌است، که وابسته به لفظ افسانه ای کمبو است؛ این لفظ باستانی در کتیبه‌ها و متون کهن کامبوج وجود دارد. در داستان‌های فلکوریک کامبوجی، به‌ویژه در افسانه کمبو آمده‌است، که پادشاهی از هند به این سرزمین آمد، و نام خود را به این کشور گذاشت.
خمرهای سرخ

مقاله‌های اصلی: خمرهای سرخ و نسل‌کشی کامبوج
هسته اصلی خمرهای سرخ در آغاز دههٔ ۱۹۵۰ در محفل بستهٔ چند دانشجوی کامبوجی مقیم پاریس از جمله جوانی به نام «سالوت سار» پایه‌ریزی شد. سالوت سار بعدها با نام مستعار پول پوت در رأس «کمپوچیای دمکراتیک» قرار گرفت، پول پوت منطق استالینی را با ایدئولوژی مائوییستی انقلاب فرهنگی چین و ناسیونالیسم کامبوجی درآمیخت. در پی پایه‌گذاری «کمپوچیای دمکراتیک» نهاد مرموزی به نام «سازمان» (آنگکار) بر کامبوج مسلط شد و این سرزمین را به یک اردوی کار بزرگ بدل کرد.
در هفدهم آوریل ۱۹۷۵ نیروهای «خمر سرخ»، به رهبری پول پوت، شهر دو میلیون و سیصد هزار نفری پنوم پن را اشغال کردند و «جمهوری دمکراتیک کامبوج» را به جای نظام هوادار غرب نشاندند. چهل و هشت ساعت بعد، تمامی جمعیت پایتخت، به فرمان فاتحان، خانه و کاشانه خود را رها کرده و بدون کمترین آمادگی، به سوی روستاها و جنگل‌ها رانده شدند. بدین سان شهر بزرگ پنوم پن به شهر ارواح بدل شد و تنها شماری از صاحب‌منصبان ارشد نظام تازه، همراه با چند شکنجه‌گاه، در آن منزل گزیدند.
مهم‌ترین «بنای تاریخی» پول پوتیسم، مدرسه بزرگی است در قلب پنوم پن که در سال‌های سلطه خمر سرخ به یک شکنجه‌گاه بزرگ با نام «توئول سلنگ» یا «اس ۲۱» بدل شد.
در این مدرسه پیشین، که امروز «موزه کشتار عام» نام گرفته، حدود بیست هزار نفر بازجویی و شکنجه شدند که نزدیک به پانزده هزار نفر آن‌ها ناپدید شدند. شمار زیادی از شکنجه‌شدگان «توئول سلنگ» در کشتارگاهی موسوم به «چونگ اک»، در پانزده کیلومتری پنوم پن، نابود شدند.
در هفتم ژانویه ۱۹۷۹ در پی یک هجوم سراسری به کامبوج، ارتش ویتنام شهر پنوم پن را اشغال کرد، نظام خمر سرخ فرو ریخت و جمهوری دمکراتیک کامبوج (به رهبری پول پوت) جای خود را به جمهوری خلق کامبوج (که گوش به فرمان ویتنام است) سپرد.
تحت حاکمیت خمرهای سرخ همهٔ اشکال مالکیت بر زمین از میان رفتند. جابجایی گسترده و دائمی جمعیت، قتل‌عام‌های مکرر علیه «دشمنان» موجب از هم پاشیدگی فاجعه‌بار بافت جوامع کشاورزی شد و مشکل زمین و مالکیت آن همچنان از معضلات این کشور است.
سیاست

در ۲۱ دسامبر ۱۹۶۵ دولت آمریکا کامبوج را به در اختیار نهادن پناهگاه به ویت‌کنگ‌ها متهم نمود و نظامیان آمریکایی اجازهٔ تهاجم به خاک کامبوج را دریافت کردند. در ۱۴ اوت ۱۹۶۹، دولت لون نول مدافع اتحاد با واشینگتن به قدرت رسید. ۲۹ آوریل ۱۹۷۰ تاریخ اشغال کامبوج توسط نظامیان آمریکایی – ویتنام جنوبی بود. در ۱۷ آوریل ۱۹۷۵ پنوم پن به تصرف خمرهای سرخ درآمد.
هون سن در سال ۱۹۸۵ برای نخستین بار مقام نخست‌وزیری کامبوج را در راس یک دولت سوسیالیستی تحت حمایت ویتنام برعهده گرفت و به همین دلیل، حزب اصلی مخالف در مورد گرایش وی به ادامه سلطنت ابراز تردید کرده بود.
در ۲۵ دسامبر ۱۹۷۸ ارتش ویتنام به کامبوج حمله کرده‌بود و عقب‌نشینی رسمی ۲۶۰۰۰ نفری آخرین سربازان ویتنام از کامبوج از ۲۱ تا ۲۶ سپتامبر ۱۹۸۹ انجام شد.
در ۲۳ اکتبر ۱۹۹۱ با امضای معاهدهٔ پاریس و ممهور کردن معاهدهٔ بازگشت صلح، کامبوج تا سازماندهی انتخاباتی آزاد تحت‌الحمایهٔ سازمان ملل قرار گرفت. در ۲۴ سپتامبر ۱۹۹۳ با صحه نهادن به قانون اساسی، نوردوم سیهانوک مجدداً به مقام شاه برگزیده شد. در ۱ سپتامبر ۱۹۹۸ حزب خلق کامبوج متعلق به هون سن (PPC) در انتخابات با در اختیار گرفتن ۶۴ کرسی از ۱۲۲ کرسی پارلمان (۴۱٪ آرا) به پیروزی رسید.
۲۷ ژوئیه ۲۰۰۳ شاهد پیروزی مجدد حزب خلق کامبوج در انتخابات قانونگزاری کامبوج بود. هرچند که این حزب اکثریت مطلق دو سوم آرا برای اداره کشور را به دست نیاورد.
در ماه ژوئیه سال ۲۰۰۴، و پس از یک سال که از پایان انتخابات عمومی در کامبوج می‌گذشت، سرانجام نمایندگان مجلس رای دادند که هون سن، رهبر حزب مردم کامبوج که دارای اکثریت قاطع در پارلمان نیست، با توافق حزب سلطنت‌طلب فونسیپک دولت جدید را تشکیل دهد.
تقسیمات کشوری

مقالهٔ اصلی: استان‌های کامبوج
کامبوج به ۲۴ استان (khaet) و یک منطقه شهری (krong) تقسیم شده‌است. تعداد مناطق شهری کامبوج پیش از سال ۲۰۰۸، چهار منطقه بود.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای کامبوج
مساحت کامبوج ۱۸۱٬۰۳۵ کیلومتر مربع است. این کشور از سمت شمال و غرب با تایلند، از سمت شرق و جنوب با ویتنام، و از نواحی شمالی با لائوس هم‌مرز است. کامبوج به خلیج سیام و آبراه‌های ویتنام دسترسی دارد.
از سوی جنوب، کامبوج در کرانه خلیج تایلند دارای یک خط ساحلی حدود ۴۴۱ کیلومتری است. به‌جز در جنوب شرقی، همه مرزهای کامبوج را مناطق کوهستانی کم‌ارتفاع تشکیل می‌دهند. در میانه این مرزها دشت بزرگی قرار دارد که قلب سرزمین کامبوج را تشکیل می‌دهد.
این دشت که سیل‌های پرشمار در طول تاریخ خاک آن را بسیار حاصلخیز کرده‌اند متراکم‌ترین بخش کامبوج از نظر جمعیت است و برنجکاری اصلی‌ترین فعالیت کشاورزی در آن را تشکیل می‌دهد. رودخانه مکونگ، که جریان آن از لائوس در شمال به سوی ویتنام در جنوب شرقی است این منطقه را آبیاری می‌کند.
در مرکز این دشت و در شمال غرب کامبوج دریاچه «تونله ساپ» (به معنی دریاچه بزرگ 'در زبان خمر) قرار دارد. در فصل خشک جریان آب از طریق رودخانه «تونله ساپ» به مکونگ می‌ریزد. در فصل مرطوب، به خاطر سطح بالای آب در مکونگ، جهت جریان این رود نیز تغییر کرده و آب به دریاچه جریان می‌یابد که در نتیجه آن مساحت دریاچه «تونله ساپ» سه برابر می‌شود. در فصول مرطوب این دریاچه از بزرگ‌ترین دریاچه‌های آب شیرین در جنوب شرقی آسیا است.
تقریباً ۷۵ درصد از کامبوج در ارتفاع کمتر از ۱۰۰ متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته‌است. در جنوب غربی کامبوج رشته‌کوه کراوانه واقع شده که بلندترین قله آن «کوه آئورال» با ۱۷۷۱ متر ارتفاع است. این رشته‌کوه دارای شاخه‌ای در امتداد ساحل تا مرز ویتنام است که کوهستان دامرئی (کوهستان فیل) نامیده می‌شود و قلل آن بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر ارتفاع دارند. مرزهای غربی کامبوج با تایلند از یک منطقه کوه و تپه‌ای تشکیل شده که بلندی کوه‌های آن تا حدود ۵۰۰ متر است. در مرز شمالی با تایلند کوه‌های پر فراز و نشیب «دونگرک» با قللی ۷۰۰ متری قرار دارد که پرستشگاه ویهیار پریاه نیز در همین رشته‌کوه واقع است.
تایلند و کامبوج بر سر موضوع مالکیت چند معبد بودایی در مرز دو کشور اختلاف مرزی دارند که به درگیری‌هایی نیز منجر شده‌است.
شهرها

مقالهٔ اصلی: فهرست شهرهای کامبوج
اقتصاد

مقالهٔ اصلی: اقتصاد کامبوج
اقتصاد کامبوج بر پایه گردشگری و تولید لباس می‌چرخد. به تازگی در آب‌های این کشور منابعی از گاز و نفت یافت شده‌است.
تولید ناخالص داخلی در این کشور ۷۹/۲۵ میلیارد دلار است. هفت میلیون نفر نیروی کار این کشور را تشکیل می‌دهند که ۷۵ درصد از آن‌ها در بخش کشاورزی مشغول به کار هستند.
نرخ بیکاری در کامبوج ۲٫۵ درصد است. ۳۵ درصد از جمعیت این کشور زیر خط فقر زندگی می‌کنند. در سال ۲۰۰۷ نرخ تورم آن ۴٫۴ درصد بود.
فراورده‌های صادراتی این کشور شامل پوشاک، الوار، لاستیک، برنج، ماهی، تنباکو و کفش است که به کشورهای آمریکا (۵۳٫۳ درصد)، هنگ‌کنگ (۱۵٫۲ درصد)، آلمان (۶٫۶ درصد) و انگلیس (۴٫۳ درصد) صادر می‌شود.
محصولات وارداتی این کشور شامل فراورده‌های نفتی، سیگار، طلا، مواد ساختمانی، ماشین‌آلات، وسایل نقلیه موتوری و محصولات دارویی است که از هنگ‌کنگ (۱۸٫۱ درصد) چین (۱۷٫۵ درصد)، تایلند (۱۳٫۹ درصد)، تایوان (۷/۱۲ درصد)، ویتنام (۹ درصد)، کره جنوبی (۴٫۹ درصد)، ژاپن (۴٫۳ درصد) و سنگاپور (۵٫۳ درصد) وارد می‌شود.
کشاورزی و دامپروری

بر اساس گزارش فائو این کشور دارای ۵٬۵۶۶٬۰۰۰ هکتار اراضی کشاورزی و ۸٬۶۹۱٬۰۰۰ هکتار اراضی جنگلی می‌باشد
مهم‌ترین محصولات کشاورزی و باغی این کشور در سال ۲۰۱۹ به این شرح می‌باشد:
کاساوا (۱۳٬۷۳۰٬۰۰۰ تن) - ذرت (۱٬۴۱۰٬۰۰۰ تن) - برنج (۱۰٬۸۸۶٬۰۰۰ تن) - سویا (۱۷۵٬۰۰۰ تن) - نیشکر (۶۶۰٬۰۰۰ تن)
همچنین کامبوج دارای ۶۰۵٬۰۰۰ راس گاومیش - ۲٬۸۴۸٬۰۰۰ راس گاو و ۲٬۱۰۲٬۰۰۰ راس خوک بوده‌است.