stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
بلوغ (انسان)
تغییرات > تأثیر تغذیه ای

عوامل تغذیه ای قوی‌ترین و بارزترین عوامل محیطی مؤثر در زمان بلوغ هستند. دختران به ویژه به تنظیم تغذیه حساس هستند زیرا باید تمام حمایت‌های غذایی را برای جنین در حال رشد کمک کنند. کالری اضافی (فراتر از رشد و فعالیت مورد نیاز) در مقدار چربی بدن منعکس می‌شود، که به مغز نشان می‌دهد که منابع لازم برای شروع بلوغ و باروری وجود دارد.
بسیاری از شواهد نشان می‌دهد که در بیشتر قرنهای اخیر، تفاوتهای غذایی بیشترین تغییرات زمان بلوغ را در جمعیتهای مختلف و حتی در بین طبقات اجتماعی در همان جمعیت به خود اختصاص داده است. اخیراً افزایش مصرف پروتئین حیوانی در سراسر جهان، سایر تغییرات در تغذیه و افزایش چاقی کودکان منجر به سقوط سن بلوغ، به‌طور عمده در آن جمعیت با سن بالاتر شده است. در بسیاری از جمعیت‌ها میزان تغییرات مربوط به تغذیه در حال کاهش است.
اگرچه انرژی موجود در رژیم غذایی (کالری ساده) مهم‌ترین تأثیر رژیم غذایی در زمان بلوغ است، اما کیفیت رژیم غذایی نیز نقش دارد. مصرف پروتئین کمتر و مصرف فیبر در رژیم غذایی بالاتر، همان‌طور که با رژیم‌های غذایی معمول گیاهخواری اتفاق می‌افتد، با شروع بعدی و پیشرفت کند بلوغ زنان همراه است.
تغییرات > تأثیر چاقی و ورزش

محققان علمی چاقی زودرس را با شروع بلوغ در دختران مرتبط دانسته‌اند. آنها چاقی را علت رشد پستان قبل از نه سال و منارک قبل از دوازده سال ذکر کرده‌اند. بلوغ زودرس در دختران می‌تواند منادی مشکلات بعدی سلامتی باشد.
همچنین نشان داده شده است که سطح متوسط فعالیت بدنی روزانه بر زمان بلوغ، به ویژه در زنان تأثیر می‌گذارد. سطح بالای ورزش، چه برای اهداف ورزشی یا تصویری از بدن، یا برای تأمین معاش روزانه، کالری انرژی موجود برای تولید مثل را کاهش می‌دهد و بلوغ را کند می‌کند. اثر ورزش اغلب با توده چربی و کلسترول پایین بدن تقویت می‌شود.
تغییرات > بیماری جسمی و روحی

بیماری‌های مزمن می‌توانند بلوغ را در دختران و پسران به تأخیر بیندازند. کسانی که التهاب مزمن دارند یا با تغذیه تداخل دارند، قوی‌ترین تأثیر را دارند. در دنیای غرب، بیماری التهابی روده و سل به دلیل چنین اثری در قرن گذشته مشهور بوده‌اند، در حالی که در مناطقی از جهان توسعه نیافته، عفونت‌های مزمن انگلی به‌طور گسترده‌ای گسترش یافته است.
بیماری‌های روانی در بلوغ رخ می‌دهد. مغز تحت تأثیر هورمون‌هایی قرار می‌گیرد که می‌توانند در اختلالات خلقی مانند اختلال افسردگی اساسی، اختلال دو قطبی، دیستیمیا و اسکیزوفرنی نقش داشته باشند. دختران بین ۱۵ تا ۱۹ سال ۴۰٪ موارد بی اشتهایی عصبی را تشکیل می‌دهند.
تغییرات > استرس و عوامل اجتماعی

برخی از کمترین تأثیرات محیطی در زمان بلوغ اجتماعی و روانشناختی است. در مقایسه با تأثیرات ژنتیک، تغذیه و سلامت عمومی، تأثیرات اجتماعی اندک است، و به جای چند سال زمان را تغییر می‌دهد. مکانیسم این تأثیرات اجتماعی ناشناخته است، گرچه انواع فرآیندهای فیزیولوژیک، از جمله فرومون‌ها، براساس تحقیقات حیوانی پیشنهاد شده است.
مهم‌ترین قسمت محیط روانی - اجتماعی کودک خانواده است و بیشتر تحقیقات تأثیر اجتماعی ویژگی‌های ساختار و عملکرد خانواده را در رابطه با بلوغ زنان زودرس یا دیرتر بررسی کرده است. بیشتر مطالعات گزارش کرده‌اند که منارک ممکن است چند ماه زودتر در دختران در خانه‌های پراسترس رخ دهد، پدرانی که در اوایل کودکی غایب هستند، پدرخوانده ای در خانه دارند، که در کودکی مورد سوءاستفاده جنسی طولانی قرار می‌گیرند، یا که در سن جوانی از یک کشور در حال توسعه به فرزندی پذیرفته می‌شوند. برعکس، منارک ممکن است کمی دیرتر باشد، وقتی دختری در یک خانواده بزرگ با پدر بیولوژیکی بزرگ شود.
مشخص شده است که درجات شدیدتری از استرس محیطی، مانند وضعیت پناهندگی در زمان جنگ با تهدید به زنده ماندن جسمی، با تأخیر در بلوغ همراه است، تأثیری که ممکن است با عدم کفایت رژیم غذایی ایجاد شود.
بیشتر این تأثیرات اجتماعی گزارش شده اندک و درک ما ناقص است. بیشتر این «تأثیرات» انجمن‌های آماری است که توسط نظرسنجی‌های اپیدمیولوژیک نشان داده شده است. ارتباطات آماری لزوماً کافی نیستند و انواع متنوعی و توضیحات جایگزین را می‌توان متصور شد. تأثیرات چنین ابعادی کوچک هرگز برای هیچ‌یک از کودکان قابل تأیید یا رد نیست. به‌علاوه، تفسیر داده‌ها به دلیل سهولت استفاده از این نوع تحقیقات برای حمایت سیاسی، از نظر سیاسی بحث‌برانگیز است. اتهامات مغرضانه بر اساس دستور کار سیاسی، گاه با انتقاد علمی همراه است.
یکی دیگر از محدودیت‌های تحقیقات اجتماعی این است که تقریباً همه موارد مربوط به دختران بوده است، بخشی به دلیل بلوغ زنان به منابع فیزیولوژیکی بیشتری نیاز دارد و بخشی نیز به دلیل یک واقعه منحصر به فرد (منارک) که تحقیقات پیمایشی در مورد بلوغ زنان را بسیار ساده‌تر از مردان انجام می‌دهد. جزئیات بیشتر در مقاله منارک آورده شده است.
تغییرات > تغییرات توالی

توالی وقایع رشد بلوغ گاهی می‌تواند متفاوت باشد. به عنوان مثال، در حدود ۱۵٪ از پسران و دختران، پوبارچه (اولین موهای شرمگاهی) می‌تواند به ترتیب، گنادارک و ترانچ تا چند ماه قبل باشد. به ندرت، منارک می‌تواند پیش از دیگر علائم بلوغ در چند دختر رخ دهد. این تغییرات مستلزم ارزیابی پزشکی هستند زیرا گاهی می‌توانند بیماری را نشان دهند.
فرایند نوروهورمونی

سیستم تولید مثل غدد درون ریز متشکل از هیپوتالاموس، هیپوفیز، غدد غدد فوق کلیوی، با ورودی و تنظیم از بسیاری از سیستم‌های بدن است. بلوغ واقعی غالباً «بلوغ مرکزی» نامیده می‌شود زیرا به عنوان فرایندی از سیستم عصبی مرکزی آغاز می‌شود. شرح ساده بلوغ هورمونی به شرح زیر است:
هیپوتالاموس مغز شروع به آزاد سازی پالس‌های GnRH می‌کند.
سلولهای هیپوفیز قدامی با ترشح LH و FSH در گردش خون پاسخ می‌دهند.
تخمدان‌ها یا بیضه‌ها با رشد و شروع تولید استرادیول و تستوسترون به افزایش مقادیر LH و FSH پاسخ می‌دهند.
افزایش سطح استرادیول و تستوسترون باعث ایجاد تغییرات در بلوغ زن و مرد می‌شود.
آغاز این روند عصبی هورمونی ممکن است ۱–۲ سال قبل از اولین تغییرات بدن قابل مشاهده باشد.
فرایند نوروهورمونی > اجزای سیستم تولید مثل غدد درون ریز

هسته قوسی هیپوتالاموس محرک سیستم تولید مثل است. دارای نورون‌هایی است که پالس‌های GnRH را در سیستم وریدی پورتال غده هیپوفیز تولید و آزاد می‌کند. هسته قوسی توسط ورودی عصبی از مناطق دیگر مغز و ورودی هورمونی از غدد غدد جنسی، بافت چربی و انواع سیستم‌های دیگر تحت تأثیر قرار گرفته و کنترل می‌شود.
غده هیپوفیز با آزادسازی LH و FSH در خون گردش عمومی، همچنین به صورت ضربان، به سیگنال‌های GnRH پالس پاسخ می‌دهد.
غدد جنسی (بیضه‌ها و تخمدان‌ها) با تولید هورمون‌های جنسی استروئیدی، تستوسترون و استروژن به افزایش سطح LH و FSH پاسخ می‌دهند.
غدد فوق کلیوی منبع دوم هورمون‌های استروئیدی است. بلوغ آدرنال، اصطلاحاً آدرنارک، معمولاً در اواسط کودکی مقدم بر گنادارک است.
فرایند نوروهورمونی > هورمون‌های اصلی

نوروکینین B (یک پپتید تاکیکینین) و کیسپپپتین (یک نوروپپتید) که هر دو در سلول‌های عصبی KNDy هیپوتالاموس وجود دارند، از قسمت‌های مهم سیستم کنترل هستند که با شروع بلوغ آزاد شدن GnRH را روشن می‌کند.
GnRH (هورمون آزاد کننده گنادوتروپین) هورمونی پپتیدی است که از هیپوتالاموس آزاد می‌شود و سلول‌های گنادوتروپ هیپوفیز قدامی را تحریک می‌کند.
LH (هورمون لوتئینیزه) یک هورمون پروتئینی بزرگتر است که توسط سلول‌های گنادوتروپ غده هیپوفیز قدامی در گردش عمومی ترشح می‌شود. سلول‌های اصلی هدف LH سلول‌های Leydig بیضه و سلول‌های theca تخمدان‌ها هستند. ترشح LH با شروع بلوغ به طرز چشمگیری تغییر می‌کند تا FSH، زیرا سطح LH با شروع بلوغ در حدود ۲۵ برابر افزایش می‌یابد، در مقایسه با افزایش ۲٫۵ برابر FSH.
FSH (هورمون محرک فولیکول) یکی دیگر از هورمون‌های پروتئینی است که توسط سلول‌های گنادوتروپ هیپوفیز قدامی در گردش عمومی ترشح می‌شود. سلولهای اصلی FSH، فولیکولهای تخمدان و سلولهای سرتولی و بافت اسپرماتوژنیک بیضه‌ها هستند.
تستوسترون یک هورمون استروئیدی است که اساساً توسط سلولهای لیدیگ بیضه و در مقادیر کمتری توسط سلول‌های تکا تخمدان و قشر آدرنال تولید می‌شود. تستوسترون آندروژن اولیه پستانداران و استروئید آنابولیک «اصلی» است. این ماده بر روی گیرنده‌های آندروژن موجود در بافت پاسخ دهنده در بدن تأثیر می‌گذارد.
استرادیول یک هورمون استروئیدی است که با رایحه سازی تستوسترون تولید می‌شود. استرادیول استروژن اصلی انسان است و بر روی گیرنده‌های استروژن در سراسر بدن عمل می‌کند. بیشترین مقادیر استرادیول توسط سلولهای گرانولوزای تخمدان تولید می‌شود، اما مقادیر کمتری از تستوسترون بیضه و آدرنال حاصل می‌شود.
آندروژن‌های آدرنال استروئیدهایی هستند که توسط zona reticulosa قشر آدرنال در هر دو جنس تولید می‌شوند. آندروژن‌های اصلی غده فوق کلیوی عبارتند از: دهیدرواپیآندروسترون، آندروستندیون (که پیش ماده تستوسترون هستند) و دهیدرو اپی آندروسترون سولفات که به مقدار زیاد در خون وجود دارد. آندروژن‌های فوق کلیوی به وقایع آندروژنی بلوغ زودرس در دختران کمک می‌کنند.
IGF1 (فاکتور رشد شبه انسولین ۱) در پاسخ به افزایش سطح هورمون رشد، به‌طور قابل توجهی در دوران بلوغ افزایش می‌یابد و ممکن است واسطه اصلی جهش رشد بلوغ باشد.
لپتین یک هورمون پروتئینی است که توسط بافت چربی تولید می‌شود. اندام هدف اصلی آن هیپوتالاموس است. به نظر می‌رسد سطح لپتین برای تنظیم اشتها و متابولیسم انرژی، مغزی را به عنوان شاخصی از توده چربی فراهم می‌کند. همچنین در بلوغ زنان نقش مجاز دارد، که معمولاً تا زمان به‌دست آمدن توده بدنی کافی ادامه نخواهد یافت.
فرایند نوروهورمونی > چشم‌انداز غدد درون ریز

سیستم تولید مثل غدد درون ریز با پایان سه‌ماهه اول زندگی جنین عملکردی پیدا می‌کند. بیضه‌ها و تخمدان‌ها تقریباً در زمان تولد مدت کوتاهی غیرفعال می‌شوند اما فعالیت هورمونی را تا چندین ماه پس از تولد از سر می‌گیرند، زمانی که مکانیسم‌های کاملاً مشخص مغز شروع به سرکوب فعالیت هسته قوس دار می‌کنند. این به عنوان بلوغ «گنادوستات» پیش از بلوغ شناخته شده است، که به استروئیدهای جنسی نسبت به بازخورد منفی حساس می‌شود. دوره فعالیت هورمونی تا چندین ماه پس از تولد و به دنبال آن سرکوب فعالیت، ممکن است مربوط به دوره جنسیت نوزاد باشد و به دنبال آن یک مرحله تأخیر، که زیگموند فروید توصیف کرد.
سطح گنادوتروپین و استروئیدهای جنسی تقریباً برای ۸ تا ۱۰ سال دیگر در کودکی به سطح پایین (تقریباً غیرقابل تشخیص با آزمایش‌های بالینی فعلی) کاهش می‌یابد. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد سیستم تولید مثل در طی سال‌های کودکی کاملاً غیرفعال نیست. افزایش ناخوشایند پالس‌های گنادوتروپین اتفاق می‌افتد و تعداد فولیکول‌های تخمدان در اطراف سلول‌های زایا (تخم‌های آینده) دو برابر می‌شود.
بلوغ طبیعی در هیپوتالاموس شروع می‌شود، با جلوگیری از مهار مولد پالس در هسته قوسی. این مهار هسته قوس دار یک سرکوب فعال مداوم توسط سایر مناطق مغز است. سیگنال و مکانیزم آزاد کننده هسته قوسی از مهار ده‌ها سال موضوع تحقیق بوده و هنوز کاملاً درک نشده است. سطح لپتین در تمام دوران کودکی افزایش می‌یابد و نقشی در اجازه فعالیت مجدد هسته قوس دار دارد. اگر مهار کودکی هسته قوس دار به دلیل آسیب دیدگی مغز زودرس قطع شود، ممکن است انتشار گنادوتروپین ضربان دار از سر گرفته شود و بلوغ از سنین پایین آغاز می‌شود.
نورون‌های هسته قوسی هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) را در خون سیستم پورتال هیپوفیز ترشح می‌کنند. یک فیزیولوژیست آمریکایی، ارنست نوبیل، دریافت که سیگنال‌های GnRH از هیپوتالاموس باعث ترشح پالسی LH (و به میزان کمتری، FSH) در فواصل تقریبی ۱–۲ ساعت می‌شود. پالس‌های LH نتیجه ترشح ضربان دار GnRH توسط هسته قوسی است که به نوبه خود نتیجه یک اسیلاتور یا مولد سیگنال در سیستم عصبی مرکزی است ("مولد پالس GnRH"). [89] در سال‌های پیش از بلوغ جسمی، رابرت ام. بویار کشف کرد که نبض‌های گنادوتروپین فقط در هنگام خواب اتفاق می‌افتد، اما با پیشرفت بلوغ می‌توان آنها را در طول روز تشخیص داد. [۹۰] با پایان بلوغ، اختلاف کمی در شب و روز در دامنه و فرکانس پالس‌های گنادوتروپین وجود دارد.
برخی محققان شروع بلوغ را به تشدید نوسانگرهای مغز نسبت داده‌اند. با استفاده از این مکانیزم، پالس‌های گنادوتروپین که در درجه اول شب دقیقاً پیش از بلوغ اتفاق می‌افتند، نشان دهنده ضربان هستند.
مجموعه ای از «فرایندهای تقویت خودکار» تولید کلیه هورمون‌های بلوغ هیپوتالاموس، هیپوفیز و غدد جنسی را افزایش می‌دهد
تنظیم آدرنارک و ارتباط آن با بلوغ محور هیپوتالاموس- غدد جنسی به‌طور کامل مشخص نیست و برخی شواهد نشان می‌دهد که این یک روند موازی اما تا حد زیادی مستقل است که همزمان با بلوغ مرکزی است یا حتی پیش از آن است. افزایش سطح آندروژن‌های آدرنال (اصطلاحاً آدرنارک) معمولاً بین ۶ تا ۱۱ سالگی حتی پیش از افزایش پالس‌های گنادوتروپین در بلوغ هیپوتالاموس قابل تشخیص است. آندروژن‌های آدرنال به تکامل موهای شرمگاهی (pubarche)، بوی بدن بزرگسالان و سایر تغییرات آندروژنیک در هر دو جنس کمک می‌کنند. اهمیت بالینی اصلی تمایز بین آدرنارک و گنادارک این است که تغییر موهای عانه و بوی بدن به خودی خود اثبات نمی‌کند که بلوغ مرکزی برای یک کودک در حال انجام است.
فرایند نوروهورمونی > تغییرات هورمونی در پسران

به نظر می‌رسد مراحل اولیه بلوغ هیپوتالاموس مردان بسیار شبیه مراحل اولیه بلوغ زنان است، هرچند حدود ۱–۲ سال بعد اتفاق می‌افتد.
LH سلول‌های بیضه، بیضه را تحریک می‌کند تا تستوسترون ایجاد کنند و سطح خون شروع به افزایش می‌کند. در بیشتر دوران بلوغ، سطح تستوسترون در شب بیشتر از روز است. به نظر می‌رسد که منظم بودن فرکانس و دامنه پالس‌های گنادوتروپین برای پیشرفت مرد از بلوغ زن کمتر ضروری است.
با این حال، بخش قابل توجهی از تستوسترون در پسران نوجوان به استرادیول تبدیل می‌شود. استرادیول دقیقاً مانند دختران واسطه رشد، بلوغ استخوان و بسته شدن اپی فیز در پسران است. استرادیول همچنین باعث ایجاد حداقل رشد نسبی بافت پستان (ژنیکوماستی) در بخش بزرگی از پسران می‌شود. به پسرانی که در حین بلوغ دچار ژنیکوماستی خفیف، تورم در زیر نوک سینه‌ها می‌شوند گفته می‌شود که این اثرات در برخی نوجوانان پسر به دلیل مقادیر بالای استرادیول موقت است.
یک تغییر هورمونی دیگر در مردان در اکثر مردان جوان در سال‌های نوجوانی اتفاق می‌افتد. در این مرحله از زندگی یک مرد، سطح تستوسترون به آرامی افزایش می‌یابد و بیشتر اثرات از طریق گیرنده‌های آندروژن از طریق تبدیل دی هیدروتستوسترون در اندام‌های هدف (به ویژه روده‌ها) ایجاد می‌شود.
فرایند نوروهورمونی > تغییرات هورمونی در دختران

با افزایش دامنه پالس‌های LH، سلول‌های تکا در تخمدان‌ها شروع به تولید تستوسترون و مقدار کمتری پروژسترون می‌کنند. قسمت عمده تستوسترون به سلول‌های مجاور به نام سلولهای گرانولوزا منتقل می‌شود. افزایش کمتر FSH باعث افزایش فعالیت آروماتاز این سلول‌های گرانولوزا می‌شود، که بیشتر تستوسترون را برای ترشح به گردش خون به استرادیول تبدیل می‌کند. تستوسترون باقیمانده، همراه با آندروژن‌های آدرنال مسئول تغییرات آندروژنیک معمول بلوغ زنان هستند: موی عانه، دیگر موهای آندروژنیک همان‌طور که در بالا گفته شد، بوی بدن، آکنه. فعالیت زیستی تستوسترون تا حدود زیادی توسط SHBG محدود می‌شود که به نوبه خود عمدتاً توسط سطح استرادیول و پرولاکتین کنترل می‌شود (استرادیول تحریک می‌کند، پرولاکتین سنتز SHBG را کاهش می‌دهد).
افزایش سطح استرادیول باعث ایجاد مشخصه تغییرات استروژنیک بدن در بلوغ زنان می‌شود: جهش رشد، تسریع بلوغ و بسته شدن استخوان، رشد پستان، افزایش ترکیب چربی، رشد رحم، افزایش ضخامت آندومتر و مخاط واژن و پهن شدن مجرا لگن پایین
همان‌طور که سطح استرادیول به تدریج افزایش می‌یابد و سایر فرایندهای خودآزمایی نیز اتفاق می‌افتد، هنگامی که حساسیت بازخورد «گنادوستات» هیپوتالاموس مثبت شود، به یک مرحله بلوغ می‌رسد. این دستیابی به بازخورد مثبت، مشخصه بلوغ جنسی زنان است، زیرا اجازه می‌دهد افزایش فشار متوسط LH برای تخمک گذاری انجام شود.
سطح هورمون رشد به‌طور پیوسته در طول بلوغ افزایش می‌یابد. با پایان بلوغ سطح IGF1 افزایش می‌یابد و سپس کاهش می‌یابد. پس از بسته شدن کامل اپی‌فیزها در سطح استرادیول، رشد و رشد بزرگسالان به دست می‌آید.
مراحل

آدرنارک (تقریباً در ۱۱ سالگی)
گنادارچه (تقریباً در ۸ سالگی)
thelarche (تقریباً در ۱۱ سالگی در زنان)
پوبارچه (تقریباً در ۱۲ سالگی)
منارک (تقریباً در زنان ۱۲٫۵ سال)
اسپرمارچ (تقریباً ۵/۱۳ سالگی در مردان)
طرح تقریبی دوره‌های رشد از کودکی تا اوایل بزرگسالی. بلوغ در سمت راست با رنگ سبز مشخص شده است.
یک هورمون محرک فولیکول - FSH | دو هورمون لوتئین ساز - LH | سه پروژسترون | چهار استروژن | پنج هیپوتالاموس | شش غده هیپوفیز | هفت تخمدان | هشت بارداری - hCG (گنادوتروپین جفتی انسانی) | نه تستوسترون | ده بیضه | یازده مشوق | دوازده پرولاکتین - PRL
ریش و سیبیل در صورت یک پسر
ژنیکوماستیای موقتی پسری که از بلوغ عبور می‌کند.
حسین فهمیده

| حسین فهمیده | حسین فهمیده |
| --- | --- |
تصویری از فهمیده در موزه شهدای تهران: تصویری از فهمیده در موزه شهدای تهران
نام تولد: محمّدحسین فهمیده
زاده: ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۶ قم، ایران
درگذشته: ۸ آبان ۱۳۵۹ (۱۳ سال) خرمشهر، استان خوزستان، ایران
مدفن: بهشت زهرا، تهران، ایران
وفاداری: ایران
جنگ‌ها و عملیات‌ها: جنگ ایران و عراق نبرد خرمشهر † 
نشان‌ها:  نشان فتح (درجهٔ ۱)
محمّدحسین فهمیده (۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۶ – ۸ آبان ۱۳۵۹) کودک-سرباز ۱۳ سالهٔ ایرانی در جنگ ایران و عراق بود که گفته می‌شود حین عملیات انتحاری علیه تانک‌های عراقی کشته شد.
زندگی

محمّدحسین فهمیده در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۶ در قم زاده شد. در سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ در قم سکونت داشت و پس از آن به همراه خانواده به کرج مهاجرت کرد.
پخش اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ در سن حدود ده تا یازده سالگی؛ دیدار خمینی در بازگشت به ایران، شرکت در تظاهرات انقلاب اسلامی در زمستان ۱۳۵۷ و شرکت در درگیری‌های خوزستان از جمله اقدامات او هستند. فهمیده در پی درگیری‌های کردستان خود را به آن ناحیه رساند اما به خاطر سن کم، توسط کمیته انقلاب به کرج بازگردانده شد و از خانواده او تعهد گرفته شد که دیگر از کرج خارج نشود.
زندگی > در جنگ ایران و عراق

گفته شده است که با آغاز جنگ ایران و عراق، خود را به تهران رساند تا به مناطق جنگی برود. با اصرارهای او، وی به همراه گروهی از دانشجویان افسری به منطقه خرمشهر منتقل شد. قرار بود تا وی کمتر از یک هفته در منطقه بماند اما در همین مدت مجروح و به بیمارستان منتقل شد. او با وجود جراحت و مخالفت‌های فرماندهان، مجدد به خط مقدم بازگشت و توانست با اقداماتی، لیاقت خود را برای ماندن به فرماندهان ثابت کند. او بیشتر زمان حضورش در جنگ را در کنار محمدرضا شمس گذراند. وی در غروب سی و یکم شهریور ۱۳۵۹ از نخستین روزهای اعلام تجاوز نظامی ارتش عراق همراه با محمدرضا شمس در جبهه نبرد حضور رسمی یافت.
کشته‌شدن

در ۸ آبان ماه ۱۳۵۹ در منطقه کوت شیخ در نزدیکی رودخانه خرمشهر ۵ دستگاه تانک عراقی به طرف رزمندگان ایران هجوم آورده و در صدد محاصره آن‌ها بودند. محمدحسین درحالی که تعدادی نارنجک به کمرش بسته بود، به سمت یکی از تانک‌ها در حرکت شد و در بین راه، یک گلوله به پایش برخورد کرد؛ اما خودش را به زیر یکی از تانک‌ها پرت کرده و منفجر نمود. عراقی‌ها گمان کردند که آن منطقه مین گذاری شده و عقب‌نشینی می‌کنند. به گفته برخی منابع دیگر، عراقی‌ها به این تصور که نیروهای کمکی به منطقه رسیده‌اند، منطقه را ترک کردند.
به‌دنبال کشته شدن محمدحسین فهمیده، صدای جمهوری اسلامی ایران با قطع برنامه‌های خود اعلام می‌کند که نوجوانی سیزده‌ساله با فداکاری زیر تانک عراقی رفته، آن را منفجر کرده و خود نیز کشته شده است. پس از اعلام خبر، رادیو اعلام کرد که کسانی که از هویت این نوجوان خبر دارند، با شماره تلفن اعلام شده، تماس بگیرند. از این طریق خانواده او نیز از رویداد صورت گرفته، با خبر شدند. خمینی در پیامی که به مناسبت دومین سالگرد انقلاب اسلامی بیان کرد، چنین گفت:
... رهبر ما آن طفل سیزده‌ساله‌ای است که با قلب کوچک خود که ارزشش از صدها زبان و قلم بزرگ‌تر است، با نارنجک، خود را زیر تانک دشمن انداخت و آن را منهدم نمود و خود نیز شربت شهادت نوشید. خداوندا! من از پیشگاه مقدس تو عذر می‌خواهم که کودکان و جوانان عزیز ما خود را فدا کنند و ما بهره‌کشی نماییم.
بقایای جسد او، به تهران بازگردانده و در قطعه ۲۴ بهشت زهرا دفن شد.
تردیدها پیرامون زندگانی و درگذشت

یکی از تردیدهای شکل گرفته پیرامون محمدحسین فهمیده، داشتن یا نداشتن وصیت‌نامه است. برادر او معتقد است که فهمیده، هیچ‌گونه وصیت‌نامه‌ای نداشته است اما پیش و پس از این سخن، وصیت‌نامه‌ای منسوب به محمدحسین فهمیده منتشر شده بود.
حمید هوشنگی نخستین فردی بود که نحوهٔ کشته شدن فهمیده را روایت کرد. ساعاتی پس از مرگ هوشنگی، نگین شیرآقایی؛ خبرنگار بی‌بی‌سی فارسی در توییتر ادعا کرد که هوشنگی در گفتگویی با وی اذعان داشت که روایت مرگ فهمیده جزئی از تبلیغات جنگ بوده و بر طبق واقعیت نیست. کمی بعد توئیت مشابهی هم توسط رضا ویسی روزنامه‌نگار جنگ و خبرنگار رادیو فردا با همین موضوع منتشر شد. در همین باره، سرتیپ دوم مسعود بختیاری، از فرماندهان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در زمان جنگ، در برنامه خشت خام در سال ۱۳۹۶ روایت نقل شده رسمی در مورد محمدحسین فهمیده را زیر سؤال برد. او با تأکید بر لزوم حضور ارتش کلاسیک برای مقابله با ارتش مجهز و پرتعداد عراق در جنگ، دربارهٔ زیر تانک رفتن نوجوان سیزده ساله و منفجر کردن آن با نارنجک می‌گوید: «به هر حال جنگ‌های این‌گونه اسطوره‌سازی می‌کند. اما من فکر نمی‌کنم بشود زیر تانک رفت و [آن را منفجر کرد]». پس از این موضوع، خواهر محمدحسین فهمیده، در گفت‌وگو با انصاف نیوز مدعی شد که روایت جمهوری اسلامی از مرگ برادرش صحیح است.
پاسداشت > داستان فهمیده در کتب درسی

در کتب درسی مورد استفاده در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، ماجرای کشته شدن حسین فهمیده، به عنوان یکی از داستان‌های درسی قرار گرفته بود. در سال‌های اخیر جمعی از کنشگران رسانه‌ای، تلاش زیادی برای حذف داستان محمدحسین فهمیده از کتاب‌های دوران دبستان داشته‌اند. حذف درس مرتبط با محمدحسین فهمیده از کتب آموزشی دوره دبستان، تبدیل به یکی از جنجالی‌ترین موضوعات مرتبط با سند ۲۰۳۰ شد. طیف‌های نزدیک به حکومت معتقد بودند که این اتفاق، اقدامی در راستای مبارزه با استفاده نظامی از کودکان (که در ایران بسیج دانش آموزی نامیده می‌شود) بر اساس قوانین بین‌المللی مبنی است و با هدف حذف فرهنگ شهادت طلبی صورت گرفته است. اما چنین خبری به صورت رسمی تکذیب شد.
پاسداشت > پس از کشته شدن

روز کشته شدن فهمیده، هشتم آبان به عنوان «روز بسیج دانش‌آموزی» نامگذاری شد و سازمانی به همین نام زیر نظر بسیج مستضعفین تشکیل‌شد. روز ۱۳ آبان هم به افتخار او روز دانش‌آموز نامیده شد. این سازمان با همکاری وزارت آموزش و پرورش ایران در بسیاری از مدارس اقدام به تشکیل واحدهای مقاومت بسیج نمود. اشیای بازمانده از محمدحسین فهمیده در موزه شهدا تهران نگهداری می‌شود. خانهٔ پدری او در کرج به موزه شهدای دانش‌آموز تبدیل شده است؛ همچنین پیشتر تصویر وی به صورت نقش‌آب بر روی اسکناس دو هزار ریالی چاپ شده بود.
پاسداشت > نشان فتح

در اولین مراسم (همزمان با سالروز شکست حصر آبادان) اعطای نشان فتح، توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران، نشان فتح درجه یک به حسین فهمیده اعطا و به یکی از افراد خانواده او تحویل داده شد. همچنین در این مراسم به محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران نشان فتح یک داده شد و به دیگران، نشان فتح درجه دو یا سه اعطا گردید.
ادیسون، ورمانت

Town
| Addison, Vermont | Addison, Vermont |
| --- | --- |
Town: Town
The Addison Community Baptist Church and Addison Town Hall located at Addison Four Corners.: The Addison Community Baptist Church and Addison Town Hall located at Addison Four Corners.
Addison, Vermont: Addison, Vermont
مختصات: ۴۴°۴′۱″ شمالی ۷۳°۲۲′۱۵″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۰۶۶۹۴°شمالی ۷۳٫۳۷۰۸۳°غربی﻿ / 44.06694; -73.37083: مختصات: ۴۴°۴′۱″ شمالی ۷۳°۲۲′۱۵″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۰۶۶۹۴°شمالی ۷۳٫۳۷۰۸۳°غربی﻿ / 44.06694; -73.37083
State: ورمانت
County: Addison
حکومت: حکومت
 • Town Clerk: Jane Grace
مساحت: مساحت
 • کل: ۴۹٫۰ مایل مربع (۱۲۶٫۸ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴۱٫۷ مایل مربع (۱۰۸٫۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۷٫۲ مایل مربع (۱۸٫۸ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۸۹ فوت (۲۷ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۱٬۳۷۱
 • تراکم: ۲۸٫۰/مایل مربع (۱۰٫۸/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 05491
کد منطقه: 802
FIPS code: 50-00325
GNIS feature ID: 1462023
وبگاه: www.addisonvt.com
ادیسون، ورمانت (به انگلیسی: Addison, Vermont) یک سکونتگاه مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان آدیسون، ورمانت واقع شده‌است.
خصوصیات

ادیسون ۱۲۶٫۸ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۳۷۱ نفر جمعیت دارد و ۲۷ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
آفریقا (مجموعه تلویزیونی انگلیسی)

آفریقا (به انگلیسی: Africa) مجموعه تلویزیونی انگلیسی و محصول واحد تاریخ طبیعی استودیو بی‌بی‌سی است. سریال آفریقا در ژانر مستند طبیعت و دربارهٔ حیات وحش در آفریقا ساخته شده‌است.
| آفریقا | آفریقا |
| --- | --- |
ژانر: مستند طبیعت
راوی: دیوید اتنبرا
آهنگساز: سارا کلاس
زبان اصلی: انگلیسی
شمار قسمت‌ها: ۶
وبگاه: وبگاه
پخش‌ها

سریال آفریقا از شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی وان در بریتانیا در سال ۲۰۱۳ پخش شد و ۶ قسمت یک‌ساعته نیز داشت. هر قسمت علاوه بر بخش اصلی یک‌ساعته، یک بخش ۱۰ دقیقه‌ای به نام چشم در چشم هم داشت است که شامل پشت‌صحنه‌های فیلم‌برداری بود.
گونگ هیو جین

| گونگ هیون جین | گونگ هیون جین |
| --- | --- |
공효진: 공효진
گونگ در اکتبر ۲۰۲۴: گونگ در اکتبر ۲۰۲۴
زادهٔ: ۴ آوریل ۱۹۸۰ ‏(۴۴ سال) سئول، کره جنوبی
تحصیلات: دانشگاه سجونگ – دپارتمان هنرهای فیلم
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۹–اکنون
نماینده: منیجمنت سوپ
همسر: کوین اوه (ا. ۲۰۲۲)
نام کره‌ای: نام کره‌ای
هانگول: 공효진
هانجا: 孔曉振
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Gong Hyo-jin
مک‌کیون–ریشاور: Kong Hyojin
 :  
گونگ هیو جین (کره‌ای: 공효진؛ زادهٔ ۴ آوریل ۱۹۸۰) بازیگر اهل کره جنوبی است. او به خاطر ایفای نقش در مجموعه‌های تلویزیونی سانگ دو! بیا بریم مدرسه (۲۰۰۳)، متشکرم (۲۰۰۷)، پاستا (۲۰۱۰)، بزرگ‌ترین عشق (۲۰۱۱)، خورشید ارباب (۲۰۱۳)، مشکلی نیست این عشقه (۲۰۱۴)، تهیه‌کنندگان (۲۰۱۵)، حسادت آشکار (۲۰۱۶) و وقتی کاملیا شکوفا می‌شود (۲۰۱۹) شناخته می‌شود. لقب او به خاطر ایفای نقش موفق در درام‌های کمدی رمانتیک، ملکه کمدی رمانتیک است.
زندگی شخصی

در آوریل ۲۰۲۲ گونگ هیو جین و کوین اوه اعلام کردند که قرار می‌گذارند.
بعداً در اوت ۲۰۲۲، کوین در نامه‌هایی که در صفحات مجازی خود پست کرده‌بود اعلام کرد که آنها در اکتبر در ایالات متحده آمریکا ازدواج خواهند کرد و مراسم ازدواج به صورت خصوصی و تنها با حضور اقوام نزدیک از دو خانواده برگزار خواهد شد. آنها در یک مراسم خصوصی در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲ یواِس تایم در نیویورک ازدواج کردند.
فیلم‌شناسی

مقالهٔ اصلی: فیلم‌شناسی گونگ هیو جین