زرنق
جغرافیا و تاریخچه

سکونتگاه‌ها و اشیائی با قدمت ۶۵۰۰ سال در تپه باستانی دوزده باغیر زرنق کشف شده‌است.
این شهر پیش از مهاجرت ترکان به آذربایجان مخروبه بوده و در حدود قرن دوازدهم میلادی جمعیتی از ترکان قبچاق در حاشیه آن ساکن شدند که اجداد ساکنان فعلی این شهر محسوب می‌شوند.
بر اساس روایات شفاهی و سینه به سینه، جد طوایف قدیمی شهر زرنق یعنی امامعلیلو، زینعلیلو و هاشملو یک نجیب‌زاده از ترکان قبچاق به نام قرابیگ یا قره‌بیگ (قره یا قرا به معنی بزرگ و بیگ یک لقب اشرافی ترکی) بوده که از دشت قبچاق یعنی روسیه کنونی به زرنق نقل مکان کرده و داستان زندگی و رشادت‌های او توسط ریش‌سفیدان نقل می‌شود. نام وی هنوز بر روی چمن‌زاری در نزدیکی شهر باقی است. سایر طوایف شامل علیارلو، صفیارلو، قربانعلیلو، اسکندرلو، حسنلو، کندعلیلو، علیمرادلو، سقزچی، دمیرچی و ملاحسینلو  اصالتاً شاهسون می‌باشند که در دوره صفویه به زرنق مهاجرت کرده‌اند. نام علی در بیشتر این طوایف دیده می‌شود که نشان‌دهنده نام جد هر یک از آنهاست که بدون شک در دوران صفویه و عصر رواج اینگونه نام‌ها می‌زیسته‌ است. در گذشته در میان طوایف تفاوت لهجه (ترکی قبچاقی و ترکی اغوزی) و تا حدی نیز تفاوت‌های ظاهری (موی بور و چشمان آبی و خاکستری در طوایف قبچاقی) وجود داشته که امروزه با گسترش روابط از بین رفته است اما کماکان برخی از کلمات در بین هر طایفه به طور متفاوت تلفظ می‌شوند. این طوایف تا اواخر نیمه قرن بیستم روابط نزدیکی مانند ازدواج با یکدیگر نداشتند، اما به مرور زمان این مرزها از بین رفت و اکنون ممکن است جوان‌ترها حتی نام طایفه‌ای را که به آن تعلق دارند را ندانند. همچنان نیز هر طایفه محل دفن خاص خود را در قبرستان دارد و محل دفن طوایف قدیمی‌تر در بالای تپه قبرستان قرار دارد.
شهر زرنق با بافت شهری شطرنجی، حاشیه جنگلی سرسبز و منابع آبی فراوان زیباترین و سرسبزترین شهر شهرستان هریس و منطقه محسوب می‌شود. شهر زرنق در اوایل سال ۱۳۷۲ از روستا به شهر تبدیل شد وبا مختصات جغرافیایی ۵۰ درجه شرقی و ۳۶٫۱۶ درجه شمالی در استان آذربایجان شرقی قراردارد. این شهر از غرب با شهر کلوانق و از جنوب غربی با روستای کرمجوان و از شرق (نزدیک‌ترین محل) با شهر مهربان همسایه است. این شهر تا مرکز استان یعنی تبریز ۸۹ کیلومتر فاصله دارد. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، زرنق جمعیتی معادل ۵٬۳۴۳ نفر (۱۳۹۵) دارد.
مردم این شهر به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند. تمامی ساکنان شهر پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند. شهر زرنق مرکز موسیقی عاشیقی در شرق استان بعد از شهر اهر می‌باشد؛ گروه‌های عاشیقی این شهر در تمامی جشن‌ها و عروسی‌های مردم و منطقه فعال می‌باشند، موسیقی عاشیقی یکی از ستون‌های فرهنگی مردم آذربایجان می‌باشد. سوغات این شهر فطیر (نوعی کلوچه سنتی) و شیرین دنه (خیرچا) یا به زبان فارسی خیار چنبر می‌باشد. فرش زرنق یکی از زیرشاخه‌های اصلی تبریز و مهربان بوده و از لحاظ مرغوبیت و معروفیت از شهرها و روستاهای مجاور بهتر و جایگاه ویژه‌ای در صادرات دارد؛ علاوه بر این قالی هریس نیز در زرنق با همان کیفیت شهر مبدأ در رده بعد تولید می‌شود. از مناطق دیدنی زرنق می‌توان به مسجد جامع زرنق و تپه باستانی دوزده باغیر اشاره کرد. مسجد جامع زرنق با مساحتی بیش از ۱۵۰۰ متر مربع به عنوان بزرگ‌ترین مسجد شهرستان هریس در خیابان شهدا واقع است. این مجموعه با داشتن دو مناره با ارتفاع بیش از ۳۰ متر (بلندترین مناره در استان) تنها مسجد استان است که دارای دو گنبد می‌باشد. علاوه بر این مسجد جامع زرنق با دارا بودن یک درمانگاه خیریه، داروخانه، زیر زمین، حیاط و کتابخانه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مساجد استان و کشور محسوب می‌شود. مسجد جامع زرنق به انظمام بالکن، زیر زمین و حیاط ظرفیت نزدیک به ۱۰۰۰۰ تن را دارا می‌باشد.