نبرد ادسا
پانویس‌ها

↑  به انگلیسی:Edessa، به یونانی:Ἔδεσσα، به عربی:الرها
↑  Ph.Huyse
↑  M.Sprengling-Hinsen
↑  M.ibn Mitar al-Isfahani
↑  Hisam ibn Qasem al-Isfahani
↑  Eutychius,der Christ
↑  Nazm ou Gauhar
↑  ارمنستان با سلسله جبال آرارات، یکی از همسایگان با سابقه ایران محسوب می‌شود که در طول تاریخ باستانی ایران نقش اساسی در روابط ایران با غرب ایفا نموده‌است. پیوندهای جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی میان ایران و ناحیه ارمنستان پیشینه‌ای بس طولانی دارد که از سدهٔ اول میلادی تا اواخر عصر ساسانی به دلیل شرایط و موقعیت جغرافیایی خاص و منحصر به فرد خود و نیز وضعیت استراتژیک منطقه، توجه دو امپراتوری ساسانی و روم را به این منطقه سوق داد. با سقوط دولت پارت، مناسبات بین دولت ساسانی و ارمنستان تغییر کرد، چرا که هم نژادهای پارتی در ارمنستان به دشمنی با ساسانیان برخاستند و در این راستا به جانب روم و سپس بیزانس متمایل شدند و این امر نیز یکی از دلایل جنگ ساسانیان و روم بر سر منطقه ارمنستان محسوب می‌شود.
↑  با شنیدن خبر کشته شدن خسرو، اردشیر بابکان، که از این اتفاق بسیار خوشحال بود، بی‌درنگ به همراه سپاهیانش به ارمنستان حمله کرد و در نهایت موفق شد این سرزمین را به تصرف خود درآورد. طی این حملات همهٔ اعضای خاندان سلطنتی کشته یا اسیر شدند و تنها تیرداد، پسر خسرو، که کودکی خُرد بود، به کمک معلمش به سرزمین رم گریخت.
↑  جنگ حران (کاره)، در منطقه‌ای در شمال میان‌رودان (بین‌النهرین) بین اورفه و راس‌العین در نزدیکی شهر حران بین سپاه اشکانی و روم رخ داد و با شکست سنگین سپاه روم به پایان رسید. در ۶ مه سال ۵۳ پیش از میلاد، سپاه کراسوس سردار رومی، با سپاه سورِنا سردار اشکانی که از اهالی سیستان و فرمانروای آن بود آماده نبرد با یکدیگر شدند و سرانجام در ۹ ژوئن سال ۵۳ پیش از میلاد، پس از یک نبرد خونین، کراسوس سردار رومی کشته شد.
↑  تلفظ:/hɪˈspeɪniəˌ -ˈspæ-/؛ به لاتین: [hɪˈspa:nja]
↑  لیکیه، به لیکیا:Trm̃misa، به یونانی: Λυκία، به لاتین:Lycia، به ترکی:Likya
↑  کیلیکیه، کیلیکیا یا قیلیقیا به ارمنی:Կիլիկիա، به یونانی:Κιλικία، به ترکی:Kilikya
↑  به پارسی باستان:Haspaduja، به معنای «جای اسب‌های زیبا»، به یونانی:Καππαδοκία، به ترکی: Kapadokya
↑  تلفظ:/fᵻˈnɪʃə/، به یونانی:Φοινίκη، به عربی:فینیقیه
↑  به لاتین:Iudæa، به عبری:יהודה، به یونانی:Ιουδαία
↑  تلفظ:/ˌmɛsəpəˈteɪmiə/، به عربی:بلاد الرافدین، به یونانی:Μεσοποταμία
↑  جنگ‌های ۲۶۲–۲۶۴
↑  Publius Licinius Egnatius Gallienus
↑  بین سال ۲۶۰ نا ۲۶۱
↑  Lucius Iulius (Julius) Aurelius Septimius Vabalathus Athenodorus
↑  Scriptores Historiae Augustae, Tyranni Triginta
↑  به لاتین: Marcus Antonius Gordianus
↑  به لاتین: Marcus Julius Philippus
↑  فیلیپ عرب علاوه به پرداخت باج ۵۰۰هزار دیناری، ایالت‌های ارمنستان و بین‌النهرین را نیز به امپراتوری ساسانی واگذار کرد.
↑  Misiche, Mesiche, یا Massice
↑  vlqadimir lukonin
↑  b.c.macdermot
↑  gerogina Hermann
↑  منظور از آیین دیهم‌ستانی همان آیین تاج‌گذاری است.
↑  شاپور بیدخش نایب السلطنه شاپور یکم بوده‌است.
↑  دیهم شاهی، تاجی که مخصوص پادشاهان است. اصل کلمه داهیم بود و دیهیم امالهٔ آن است و داهم نیز گفته‌اند.
↑  ساسانیان خود را وارث هخامنشیان و شاهان آن خود را از نوادگان شاهان هخامنشی می‌دانستند، تمدن و فرهنگ در گذر زمان رشد یافته بود، ولی همان تشکیلات اداری هخامنشی را پذیرفته و ضمن پربار نمودن آن را احیا کردندو حتی سعی به احیای هنر هخامنشیان نیز کردند. چنان‌که در کتیبه شاپور یکم در کعبه زرتشت شاهد آن هستیم که به تقلید از شاهان هخامنشی به ۳زبان دورهٔ خود، کتیبه را نگاشته‌اند. همچنین این نقش‌برجسته که به صورت ردیفی کنده شده‌است، تقریباً شبیه به نقش‌برجسته‌های پلکان آپادانا است.
↑  کرتیر روحانی برجسته زمان ساسانیان بوده‌است.
↑  مردان، توگا را در مراسم ویژه می‌پوشیدند. پوشیدن توگا نشان می‌داد که شخص، شهروند رم است. برده‌ها اجازه نداشتند توگا بپوشند. شهروند رمی عادی توگای سفید روشن می‌پوشید و توگای سناتورها تزئینات بنفش داشت، درحالی‌که توگای امپراتور یک دست بنفش بود.
↑  نیام به معنی غلاف شمشیر است.
↑  Jean Gage
↑  Hubertus von Gall
↑  لاکتانتیوس(۲۵۰ تا ۳۲۵ میلادی)، که از منابع نخستین مسیحی و از مشاوران کنستانتین یکم، امپراتور روم بود.
↑  احتمالاً معبد آناهیتا واقع در بیشاپور بوده‌است.
↑  Matthäus Merian
↑  Laurent de Premierfait
پادشاهی پالمیرا
  مناطق امپراتوری روم تحت اختیار اذینه
بقایای پل شادروان یا بند قیصر
مینیاتوری از به اسارت بردن والرین و تسلیمش به شاپور یکم، شاهنامه فردوسی.
مینیاتوری از شاپور یکم درحال بریدن بینی و گوش والرین. جوهر و رنگدانه بر روی کاغذ، شاهنامه فردوسی (نسخه خطی والترز)، نوشتهٔ محمد میرک بن میر محمد الحسینی
مکان کتیبه‌های شاپور یکم در کعبه زرتشت
تصویر اسارت والرین توسط شاپور، حکاکی‌شده بر روی نگین، ۳۵۰ میلادی، نگهداری شده در تالار مدال‌های کتابخانه ملی، پاریس.
دارابگرد، داراب
بیشاپور، کازرون
بیشاپور، کازرون
بیشاپور، کازرون
نقش رستم، مرودشت