stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
بخارا

برای دیگر کاربردها، بخارا (ابهام‌زدایی) را ببینید.
مکان در 23x15px|border |alt=|link= ازبکستان
| بخارا Buxoro, Буҳоро | بخارا Buxoro, Буҳоро |
| --- | --- |
بخارا: بخارا
مختصات: ۳۹°۴۶′ شمالی ۶۴°۲۶′ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۷۶۷°شمالی ۶۴٫۴۳۳°شرقی﻿ / 39.767; 64.433: مختصات: ۳۹°۴۶′ شمالی ۶۴°۲۶′ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۷۶۷°شمالی ۶۴٫۴۳۳°شرقی﻿ / 39.767; 64.433
استان: استان بخارا
حکومت: حکومت
 • حاکم: قیام‌الدین قهاروویچ رستموف
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۴۳ کیلومتر مربع (۵۵ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۲۴): جمعیت (۲۰۲۴)
 • کل: ۲۹۴٬۵۰۰
منطقهٔ زمانی: GMT +5
کد پستی: ۲۰۰۱ХХ
کد(های) منطقه: محلی ۳۶۵, بین‌المللی. ۹۹۸۶۵+
وبگاه: http://www.buxoro.uz/
بُخارا (به ازبکی: Buxoro) (به تاجیکی: Бухоро) پنجمین شهر بزرگ ازبکستان و مرکز ولایت بخارا است. شهر بخارا در جلگهٔ واقع در مسیر پایینی رود زرافشان و کنار کانال شاهرود (شهر رود) واقع است. جمعیت این شهر براساس برآورد سال ۲۰۱۷ حدود ۲۷۲٬۰۰۰ نفر بوده‌است.
بخارا (همراه با سمرقند) یکی از دو شهر بزرگ تاجیک‎‌نشین و فارسی‌زبان ازبکستان است. مردم بخارا تا امروز نیز به زبان فارسی با گویش ویژهٔ آسیای مرکزی که امروزه به زبان فارسی تاجیکی معروف شده سخن می‌گویند که برخی منابع میزان فارسی‌زبانان این شهر را ۹۰٪ هم یاد کرده‌اند. ازبک‌ها و یهودیان بخارایی هم در بخارا زندگی می‌کنند.
بخارا از کهن‌ترین شهرهای فرارود است که خود شهر بیش از ۲٬۵۰۰ سال پیشینه دارد ولی پیشینهٔ ماندن انسان‌ها در محلی که این شهر بر آن بنا شده به هزارهٔ دوم پیش از میلاد می‌رسد. بخارا در کنار جادهٔ ابریشم جای گرفته و کامل‌ترین نمونهٔ یک شهر در سده‌های میانی در منطقهٔ آسیای مرکزی به‌شمار می‌رود که نمای تاریخی باستانی آن تا اندازهٔ زیادی دست‌نخورده مانده‌است. از مهم‌ترین بناهای تاریخی واقع در آن آرامگاه امیر اسماعیل سامانی که از شاهکارهای معماری مسلمانان در سدهٔ دهم میلادی به‌شمار می‌رود و شمار زیادی مدرسه متعلق به سدهٔ هفدهم میلادی است. هستهٔ تاریخی مرکزی بخارا در فهرست میراث تاریخی جهانی بشر یونسکو به ثبت رسیده‌است.
پنبه و آلو از مهم‌ترین دستاوردهای کشاورزی بخارا به‌شمار می‌آیند، چنان‌که آلوبخارا در ایران به گونهٔ کامل شناخته شده‌است.
نام‌شناسی

دربارهٔ نام بخارا نظرها متفاوت است. بعضی برآنند که بخارا به معنای پرستشگاه است که در زبان سانسکریت به صورت «ویهارا» آمده‌است. جوینی بخارا را مجمع بزرگان هر دین نامیده و بخارا را مشتق از «بخار» دانسته‌است. در باور وی این واژه به واژهٔ بت‌پرستان اویغور و ختای نزدیک است که معابد ایشان را بخار گویند و در زمان گذشته نام شهر بُمْجِکَث بوده‌است. به گفتهٔ فرای: شهری به نام بُخار در ایالت بیهار هند وجود داشت که ریشهٔ هر دو نام را ویهارا گفته‌اند که بر معابد بودایی گفته می‌شود. احتمال دیگر آن است که نام بخارا برگرفته از بخارک سغدی باشد.
بخارا را نومجکث نیز می‌نامیدند.
چینیان از سدهٔ پنجم آن را «نومی» نوشته‌اند که با نام نومیجکت مشهور در دوره اسلامی همخوانی دارد. بخارا که نام چینی آن را «بوخو» نوشته‌اند نخستین‌بار به احتمال در نوشتهٔ هسیوآن تسانگ جهانگرد بودایی چینی که در ۶۲۹ م از بخارا دیدن کرده، آمده‌است.
مقدسی بنابر گفته‌ای ریشهٔ نام بخارا را «کوه خوران» نوشته که گویا «ه» و «و» را برای تخفیف انداخته‌اند که «کخارا» شد. سپس «ک» را به «ب» بدل کردند تا ریشه‌اش از مردم پنهان ماند.
بر سکه‌های مسین بخارا این نام به گونه «پوخار» آمده‌است. «رویداد نامهٔ مسیحی سغدی» عنوان پارسی «خواتو» را در مورد بخارا به کار برده که به معنای خدا و بزرگ است و حالت جمع آن در متون بودایی به گونه «گودائوته» (= قوقائوته) آمده‌است. عنوان فرمانروایان بخارا، بخار خدات (سغدی: بوکارکودات) بود، که بخار خدات را متأثر از زبان عربی، و اصل آن را بخار خدا دانسته‌است). عنوان سغدی «گَوْ» (= قو) از کهن‌ترین عنوان‌های آسیای مرکزی است که پیش از سدهٔ چهارم بر سکه‌های ساخته شده در بخارا دیده شده‌است. بر سکه‌های مسین بخارا نخست واژهٔ «پوخار» و در سمت چپ آن عنوان «گَو» نوشته شده‌است واژهٔ پوخار را می‌توان برآمده از واژهٔ سغدی «فوخار» به معنای نیکبخت دانست. گرشویچ و هنینگ آن را گونه‌ای از واژهٔ «فرخ» در پارسی میانه دانسته‌اند. در متن‌های سغدی مسیحی «فوخار» به معنای فرخ صورت دیگری از واژهٔ یاد شده در پارسی میانه‌است.
بخارای شریف از لقب‌های بخارا است که به دلیل وجود مراکز فقهی و فرهنگی فراوان و حضور بزرگان دینی بسیار در آن این عنوان بدان گفته می‌شود.
به باشندگان بخارا، بخاری می‌گویند، افراد معروف از شهر بخارا، لقب بخاری داشتند.
تاریخچه

مقالهٔ اصلی: تاریخ بخارا
یافته‌های باستان‌شناسی و وجود اشیایی از دوره مفرغ، نشانه‌ای بر وجود زیستگاه‌هایی در بخارا طی هزارهٔ دوم پیش از میلاد است. در عهد باستان، ایرانیان در اطراف رود زرافشان جایگاه‌ها و شهرهایی داشتند. در واقع بخارا یکی از آبادی‌های بی‌شماری بوده که در دهانه رود زرافشان واقع شده بودند. مدرکی وجود ندارد که در آن دوران رود زرافشان به آمودریا رسیده باشد در نتیجه می‌توان تصور کرد که در هزاره نخست پیش از میلاد با استفاده از تکنیک‌های آبیاری آن زمان جمعیت در حال افزایشی در این منطقه سکونت داشته‌اند که از آب زرافشان برای گسترش زمین‌های قابل کشت این آبادی‌ها استفاده می‌کردند. نام واحهٔ بخارا در کتیبهٔ داریوش در بیستون، «تاریخ» هرودت و نیز در اوستا نیامده‌است. می‌توان چنین تصور کرد که بخارا در در روزگار هخامنشیان جزو ساتراپ‌نشین سغدیانا (سغد) بوده‌است. در سال ۳۳۰ ق.م. در تصرف اسکندر مقدونی درآمد. بعد جزء دولت یونانی باختری گردید. در اواخر سدهٔ ششم م. ترکان بیابانگرد آن را متصرف شدند و در سدهٔ هفتم چینی‌هادر سال ۷۰۵ م. همین‌طور سلسه‌های ساسانیان و اشکانیان نیز در دوره باستان بر بخارا حکومت کردند. اعراب آن را تصرف کردند و تا سدهٔ نهم در تصرف خلفای اموی و عباسی بود.
سکه‌هایی با نوشته‌های به زبان سغدی بخارایی (هم‌ریشه با زبان پارسی) و با الفبایی آرامی (خط عربی و فارسی نیز ریشه‌ای آرامی دارد) متعلق به سدهٔ چهارم و پنجم میلادی به در این منطقه کشف شده‌است.
تاریخچه > دوران خلافت اسلامی

همزمان با ظهور اسلام در فرارود، در بخارا زنی حکومت می‌کرده‌است که نام او در تاریخ‌نامه‌ها نمانده‌است. به نوشته تاریخ بخارا هنگامی که بخارا-خداه (فرمانروای بخارا) که بیدون نام داشت، درگذشت، «از وی پسری شیرخواره ماند نام او طغشاده». به‌همین دلیل، مادر طغشاده که زنی بسیار نیرومند بود، به جانشینی از فرزندش زمام امور بخارا را به دست گرفت.
در سال ۵۳ هـ.ق. عبیدالله بن زیاد از سوی معاویه والی خراسان شد. ملکه بخارا در سال ۵۴ قمری یعنی در آن هنگام که عبیداللّه بن زیاد برای گرفتن شهر بخارا آماده می‌شد از ترکان ساکن در پیرامون قلمرو خویش کمک خواست. وی در حالی‌که در انتظار نیروی کمکی ترکان به سر می‌برد، با شگردی مناسب، حمله عبیداللّه بن زیاد را به مدت دو هفته به درنگ انداخت. خاتون بخارا و حامیان ترک او جنگ‌های بسیاری با مسلمانان به رهبری عبیداللّه بن زیاد داشتند ولی سرانجام کاری از پیش نبردند و ملکه بخارا پس از پراکندگی سپاهیان به ارگ شهر بازگشت. در میان غنایم بسیاری که در این نبرد به دست مسلمانان افتاد جورابی زرین و مرصع به جواهر از آن ملکه بخارا بود که دویست هزار درهم ارزش داشت.
با آن‌که مسلمانان در نبرد با سپاهیان فرمانروای بخارا پیروزی‌های مهمی به دست آوردند، شهر بخارا همچنان در برابر سپاه عبیداللّه بن زیاد ایستادگی می‌کرد. سرانجام، ملکه بخارا با فرستادن نمایندگان خویش به نزد عبیدالله بن زیاد، امان خواست و براساس مفاد پیمان دوستی میان طرفین مقرر گردید که خاتون بخارا سالیانه یک میلیون درهم (به عنوان هزینه آشتی) به عبیداللّه بن زیاد بپردازد.
تاریخچه > از امیران سامانی تا امیران منغیت

بخارا تا اوایل قرون وسطی مقام و منزلت خویش را حفظ نمود ولی فتنه مغول بر سر آن نیز فرود آمد و به باد غارت رفت و با خاک یکسان گردید و مدتی بیش از یک قرن در حال خرابی و نکبت باقی ماند. در اوایل قرن هشتم که ابن بطوطه از آن شهر دیدن کرد در حومه شهر که آن را فتح‌آباد می‌گفتند منزل داشت و در آن زمان قسمت عمده مدارس و مساجد و بازارها بر همان حال خرابی پس از هجوم مغول باقی بود. در پایان قرن هشتم چون امیر تیمور سمرقند را دارالملک خویش ساخت بخارا نیز که هم‌عنان سمرقند بود آبادی و اهمیت گذشته‌اش را به دست آورد.
بخارا از بزرگ‌ترین شهرهای فرارود و یکی از کانون‌های دانش و ادب ایران پس از اسلام است. از ۸۹۲ م. تا ۹۹۹ م. پایتخت سامانیان بود. در ۱۰۲۷ سلجوقیان آن را تصرف نمودند. در ۱۲۱۹ توسط چنگیز فتح و ویران شد و در ۱۳۸۳ در تصرف تیمور لنگ درآمد. بعد در ۱۵۰۵ در تصرف ازبکان که از نوادگان تیمور بودند (شیبانیان) و به عنوان پایتخت خانات بخارا درآمد، نادرشاه افشار در ۱۷۴۰ میلادی این منطقه را به تصرف خود درآورد ولی با مرگ او حکومت دوباره به ازبکان شیبانی رسید و در نیمه‌های سده نوزدهم میلادی روس‌ها با غلبه بر خان بخارا آن را پیوست امپراتوری خود کردند. پس از آن اگرچه خان بخارا حاکم تشریفاتی این شهر بود ولی در حقیقت جزئی از خاک روسیه به‌شمار می‌رفت.
نخستین روزنامهٔ فارسی آسیای میانه با نام بخارای شریف در سال ۱۲۹۰ خورشیدی در بخارا منتشر شد. دیگر روزنامه‌های نخستین بخارا که به فارسی تاجیکی بود، سمرقند، آیینه، صدای فرغانه و صدای ترکستان بودند. همچنین در ابتدای سده بیستم، در قلمرو بخارا به دنبال تلاش‌های معارف پروران، نهضت تجدد گرایان ظهور کرد که با نام‌های بخاراییان جوان و جدیدها مشهور شد.
تاریخچه > حکومت شوروی‌ها

با انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ در روسیه، سوسیالیست‌ها در آسیای میانه به قدرت رسیده و جمهوری شوروی خلق بخارا را تأسیس کردند که بیشتر بخش‌های ازبکستان و تاجیکستان کنونی را در قلمرو خود داشت. آکادمیسین محمد جان شکوری در کتاب فتنهٔ انقلاب در بخارا با استناد به داده‌های تاریخی و دانسته‌های خود می‌گوید که آنچه روز ۲ سپتامبر ۱۹۲۰ در بخارا اتفاق افتاد، انقلاب نبود، بلکه تعرض روسیه همراه با بلوای بلشویکهای پان‌ترکیست بود که کمر فرهنگ ایرانی منطقه را شکست. در سال ۱۹۲۴ میلادی تقسیمات کشوری آسیای میانه تغییر گرد و بخارا جزئی از جمهوری شوروی ازبکستان اعلام شد، هرچند تاجیک‌ها به این تقسیم‌بندی معترض بوده و خواهان پیوستن بخارا و سمرقند به جمهوری تاجیکستان شده بودند.
تاریخچه > پس از شوروی

دولت ازبکستان با سیاست فارسی‌ستیزی خود همچنان محدودیت‌های آموزشی و رسانه‌ای سختی ضد زبان فارسی پیاده کرده‌است.[نیازمند منبع]
تاریخچه > مرمت شهر تاریخی بخارا

شهر تاریخی بخارا در ۵۰۰ کیلومتری جنوب غربی تاشکند و ۲۰۰ کیلومتری غرب سمرقند واقع است. این شهر در اواسط هزاره اول قبل میلاد تأسیس شد و در ۷۰۹ میلادی به عنوان مرکز مهم اقتصادی و هنری مورد توجه اعراب قرار گرفت. برنامه مرمت این شهر بر اساس بازسازی شماری از یادمان‌های تاریخی در ۱۹۹۶ و به شیوه ذیل صورت گرفت:
ایجاد فضای باز در اطراف بناهای تاریخی به منظور خلق بهترین دید و منظر شهری
حفاظت گسترده از بناهای تاریخی با صیانت از آرایه‌بندی اولیه با استفاده از کاشی‌های لعابی و آجرهای تزئین شده. (بعد از زلزله ۱۹۷۶، استفاده از بتن مسلح، دیوارهای برشی و تیرهای بتنی رواج یافت)
استفاده از تعامل میان تلاش اجتماعی و تجربیات فنی
ایجاد غرور شهروندی و هویت فرهنگی
توجه به حضور میراث فرهنگی به عنوان بخشی از زندگی روزانه مردم (و نه به صورت موزه و مقصد جهانگردان) در جهت تداوم بخشی الگوهای اصیل در معماری و شهرسازی نوین.
جغرافیا > اقلیم

بخارا زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های بسیار گرمی دارد. میانگین بارش سالانه شهر بسیار پایین است. دمای هوا در مرداد ماه به اوج خود (نزدیک ۵۰ درجه سلسیوس) می‌رسد.
| آب و هوای بخارا >  | آب و هوای بخارا > ژانویه | آب و هوای بخارا > فوریه | آب و هوای بخارا > مارس | آب و هوای بخارا > آوریل | آب و هوای بخارا > مـــــه | آب و هوای بخارا > ژوئـن | آب و هوای بخارا > ژوئیـه | آب و هوای بخارا > اوت | آب و هوای بخارا > سپتامبر | آب و هوای بخارا > اکتبـر | آب و هوای بخارا > نوامبر | آب و هوای بخارا > دسامبر  | آب و هوای بخارا >  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گرم‌ترین C° | ۵ | ۹ | ۱۵ | ۲۳ | ۳۰ | ۳۴ | ۳۷ | ۳۵ | ۳۰ | ۲۲ | ۱۴ | ۸     |  |
| سردترین C° | -۴ | -۲ | ۳ | ۱۰ | ۱۵ | ۱۹ | ۲۱ | ۱۹ | ۱۳ | ۶ | ۲ | -۱  |  |
| بارش mm | ۲۵ | ۲۰ | ۳۳ | ۲۵ | ۱۲ | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ | ۶ | ۱۴ | ۲۰    |  |
منبع: سایت وب تو تراول ۴ ژوئن ۲۰۰۹: منبع: سایت وب تو تراول ۴ ژوئن ۲۰۰۹
جغرافیا > مردم‌شناسی

ساکنان اصلی بخارا تاجیکان هستند. تا آغاز سده بیستم بخارا محل سکونت یهودیان بخارایی بود که از دوره‌های کهن ساکن این شهر بودند. بیشتر این یهودیان بین سال‌های ۱۹۲۵ تا ۲۰۰۰ میلادی به اسرائیل و ایالات متحده کوچ کردند. پس از کوچ اجباری اهالی مرو به امیرنشین بخارا در ۱۲۰۰ هجری توسط شاه مرادخان حاکم منغیت بخارا به ایشان اجازه ورود به شهر بخارا داده نشد. ایرانیان بیرون از دروازه‌های بخارا سکونت گزیدند و کوچه خاص ایرانی‌ها را بنیاد نهادند. با گذشت سال‌ها همین مردم وارد بخارا شدند. این مردم که در بخارا به ایرانیان مشهورند در عین حفظ ارتباطشان با تاجیکان فرهنگ خود را نیز حفظ کرده‌اند به گونه‌ای که در فیلارمونی بخارا گروه ویژه موسیقی خود (موسیقی مروگی) را دارند.
بخارا در اساطیر

در بعضی نوشته‌های اساطیری کهن بخارا دیه و جایگاه پادشاهان بوده که گویا افراسیاب آن را بنا کرده‌است. پس از آن، به صورت شهر درآمد و پادشاهان در فصل زمستان بدین شهر می‌آمدند. مغان گفته‌اند که در بخارا آتشکده‌ای برپا بود و گویا گور افراسیاب به دروازهٔ آتشکده بر در شهر بخارا بوده‌است.

اسطوره پیر شالیار نیز با بخارا پیوند دارد. گفته می‌شود دختر حاکم بخارا که بیمار شده و زبانش بند آمده بود، چون حکایت پیر شالیار را می‌شنود به سوی هورامان می‌رود و در نزدیکی آن جا از کرامات پیر شفا می‌یابد. در واقع مراسم پیر شالیار که امروزه در هورامان برگزار می‌شود سال روز عروسی دختر حاکم بخارا با پیر شالیار است.
جایگاه بخارا در فرهنگ فارسی‌زبانان

سامانیان که می‌خواستند امپراتوری ساسانی را زنده کنند در اندیشه تبدیل بخارا به تیسفونی دیگر بودند. از این رو بود که به پیشگامی اسماعیل سامانی کوشیدند تا بخارا را پایگاه زبان، هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی سازند. بخارای سامانیان رفته رفته در فرهنگ با بغداد به رقابت پرداخت در این باره بیتی منسوب به رودکی است:
امروز به هر حالی، بغداد بخاراست / کجا میر خراسان است، پیروزی آنجاست.
مولانا:
ز دی بگذر سبک برپر که نی جان بهاری تو / بخارای جهان جان که معدنگاه علم آن است.
ابوسعید ابوالخیر:
باد که از سوی بخارا به من آید / با بوی گل و مشک و نسیم سمن آید
حافظ:
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را / به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را
نقش بخارا در فرهنگ فارسی‌زبانان تنها به دوران کهن محدود نمی‌شود، در دوران معاصر نیز می‌توان این نقش پررنگ را مشاهده کرد. بخارا محل انتشار یکی از نخستین روزنامه‌های فارسی‌زبان با نام بخارای شریف است. اهمیت این روزنامه به اندازه‌ای است که صدرالدین عینی پس از بنیادگذاریش نوشته بود که تاجیکان در روز ۱۱ مارس صاحب زبان خود شده‌اند. صدرالدین عینی شاعر نوگرای اهل بخارا یکی از نخستین سرایندگان شعر نو فارسی است پنج سال پیش از آنکه نیما افسانه (که مبدأ شعر نو فارسی شناخته می‌شود) را بسراید عینی در همان وزن شعری سروده به نام مارش حریت.
هم چنین از سال ۱۳۷۷ دو ماهنامه‌ای به نام بخارا به سرپرستی علی دهباشی در تهران منتشر می‌شود که به ادبیات و هنر ایران و جهان می‌پردازد.
آموزشگاه نگارگری بخارا

مقالهٔ اصلی: مکتب بخارا
با فروپاشی مکتب نگارگری هرات در بخارا شیبانیان روی کار آمدند. اینان با الگوبرداری از تیموریان به تشویق هنرمندان پرداختند و شماری از هنرمندان آموزشگاه هرات را به کار گرفتند، این هنرمندان به تصویرپردازی و نویسندگی کتاب‌های گوناگون پرداختند و کم‌کم آموزشگاه بخارا را بنیان گذاشتند.
خمسه نظامی مکتب بخارا
گلستان سعدی مکتب بخارا
دیوان حافظ مکتب بخارا
بزرگان و مشاهیر بخارا

| میراث جهانی یونسکو | میراث جهانی یونسکو |
| --- | --- |
مناره کلان: مناره کلان
مکان: ازبکستان
معیار ثبت: فرهنگی: (ii)(iv)(vi)
شمارهٔ ثبت: ۶۰۲
تاریخ ثبت: ۱۹۹۳
در سده‌های دوم و سوم هجری (۸ و ۹ میلادی) بغداد بزرگ‌ترین حوزهٔ علمی مسلمانان و تنها مرکز علوم عقلی در محدودهٔ ممالک اسلامی به‌شمار می‌رفت. پس از بغداد حوزه‌های دیگری در جهان اسلام پدید آمدند که ماوراءالنهر یکی از آن‌ها بود و بخارا به گونه‌ای یکی از مراکز علمی ماوراءالنهر درآمد. در فهرست زیر، نام برخی از بزرگان و مشاهیر اسلامی که در بخارا زاده شده یا زیسته‌اند آمده‌است:
محمدجان شکوری بخارایی
ابوعبدالله ابن ابی‌حفص، فقیه بزرگ بخارا
ابن سینا
ابوعبدالله احمد بن محمد جیهانی مؤلف کتاب‌های آیین، المسالک و الممالک و بسیاری کتب دیگر وزیر سامانیان در بخارا بود که ابن فضلان او را شیخ‌العمید نامیده، و در بخارا با او دیدار داشته‌است.
بلعمی مترجم تاریخ طبری از وزیران دولت سامانی
رودکی از بزرگان پیشگام فرهنگ و ادب فارسی
ابوشکور بلخی از بزرگان پیشگام ادب فارسی
ابوالفتح بستی
ابوبکر بن احمد بن حامد فقیه
عبدالعزیز بن احمد بن صالح حلوانی امام حنفیهٔ بخارا
قاضی عبدالرزاق ترکی
جوهری زرگر
عمعق بخارایی
سوزنی سمرقندی
حسن بن علی قطان مروزی
محمد بن جعفر نرشخی
ابونصر احمد بن محمد نصر قباوی
محمد بن محمد عوفی
محمد بن احمد حسینی مورخ اخباری و از اکابر علم حدیث که کتاب القول الجلی فی ترجمهٔ ابن تیمیه
محمد بخاری از محدثان مشهور
ابوالطیب محمد بن علی بخاری
عبدالله بن محمد مُسندی جُعفی
ابوزکریا عبدالرحیم ابن احمد تمیمی بخاری
محمد بن احمد بن سلیمان الغنجار بخاری
احمد بن علی بن عمرو سلیمانی بیکندی
عبدالرحمان بن محمد بن حمدون
عزیزالدین نسفی
سیف‌الدین باخرزی و نواده‌اش ابوالمفاخر باخرزی که در بخارا مدفونند.
بهاءالدین محمد نقشبندی
علاء منجم بخاری
عبدالرحمان مشفقی ملک الشعرا
محمدبن اسماعیل حافظ بخاری
حمویه صاحب طواویس
سیفی بخاری
اماکن و ابنیه تاریخی

مدرسه میر عرب، مناره کلان و مدرسه خان در شهر بخارا
آرامگاه شاه اسماعیل سامانی
شهر بخارا از نمای مناره کلان
نمایی از کوچه‌های شهر تاریخی بخارا
بخارا شهر و سرزمین موزه‌ها و در واقع موزه‌ای است در فضای باز که آن را مرواریدی بر تارک آسیای مرکزی نامیده‌اند. در فهرست زیر، نام برخی از اماکن و ابنیه تاریخی بخارا آمده‌است:
ارگ بخارا
بالاحوض (سده ۱۸ تا ۲۰)
آرامگاه سامانی (سده‌های ۹ تا ۱۰)
قبرستان چشمه ایوب (۱۳۸۰ یا ۱۳۸۴–۱۳۸۵)
مدرسه عبدالله‌خان (۱۵۹۶/۹۸)
مدرسه مادر خان (۱۵۵۶/۵۷)
مسجد بلند (سده ۱۶)
مجموعه گاوکشان (مسجد، مناره، مدرسه) (سده ۱۶)
خانقاه زین‌الدین‌خواجه (۱۵۵۵)
مجموعه پای‌کلان (سده‌های ۱۲ تا ۱۴)
مجموعه لب حوض (سده‌های ۱۶ تا ۱۷)
مدرسه کاکل‌داش (۱۵۶۸/۶۹)
خانقاه نادر دیوانبیگی (۱۶۲۰)
مدرسه الغ‌بیگ (۱۴۱۷)
مدرسه عبدالعزیزخان (۱۶۵۲)
مسجد بالاحوض (۱۷۱۲)
آرامگاه سیف‌الدین باخرزی (نیمه دوم سده ۱۳ - سده ۱۴)
آرامگاه بیانقلی‌خان (نیمه دوم سده ۱۴–۱۵ یا ۱۶)
مسجد نمازگاه (سده ۱۲ تا ۱۶)
خانقاه فیض‌آباد (۱۵۹۸/۹۹)
مدرسه چهارمنار (۱۸۰۷)
ستارهٔ ماه‌خاصه، سرای امیر بخارا (پایان سده ۱۹، آغاز سده ۲۰)
چهاربکر (محل خاکسپاری خاندان شیخ جُبیره) (۱۵۶۰/۶۳)
شهرهای خواهرخوانده

| زمان | کشور | شهر خواهرخوانده |
| --- | --- | --- |
|  ۱۳۹۳ |  ایران | همدان |
|  | پاکستان | لاهور |
|  | آمریکا | سنتا فه، نیومکزیکو |
|  | فرانسه | روی ملمزون |
|  | اسپانیا | کوردوبا |
|  | ترکیه | ملطیه |
|  | هند | کانپور غربی |
استاتر طلا با تصویر اوکراتید یکم (۱۷۱–۱۴۵ پیش از میلاد) یکی از پادشاهان دولت یونانی بلخ، این سکه با وزن ۱۶۹٫۲ گرم و قطر ۵۸ میلی‌متر، بزرگ‌ترین سکه طلای شناخته شده از دوران باستان است که در بخارا کشف شده‌است.
امیر عالم خان آخرین امیر بخارا
بمباران ارگ بخارا در ۱۹۲۰ توسط ارتش سرخ
نشان متعلق به جمهوری شوروی خلق بخارا
سیمرغی در درگاه مدرسهٔ نادر دیوان‌بیگی (بخشی از مجموعه لب حوض)
صفحهٔ اول نخستین شمارهٔ بخارای شریف
از چپ به راست: مدرسه میر عرب، مناره کلان و مدرسه خان
آرامگاه اسماعیل سامانی
مدرسه چهارمنار
گورستان چشمه ایوب
لیدیا بکر

| لیدیا بکر | لیدیا بکر |
| --- | --- |
پرتره توسط همکار مبارز حقوق زنان سوزان ایزابل داکر: پرتره توسط همکار مبارز حقوق زنان سوزان ایزابل داکر
نام هنگام تولد: لیدیا ارنستین بکر
زادهٔ: ۲۴ فوریه ۱۸۲۷ منچستر
درگذشت: ۱۸ ژوئیه ۱۸۹۰ (۶۳ سالگی) ژنو
آرامگاه: گورستان سنت-ژرژ
ملیت: پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند
امضاء: امضاء
لیدیا ارنستین بکر (۲۴ فوریه ۱۸۲۷ – ۱۸ ژوئیه ۱۸۹۰) رهبر در جنبش حق رأی زنان در اوایل بریتانیای پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند بود و همچنین یک دانشمند آماتور با علاقه‌مندی به زیست‌شناسی و نجوم بود. او منچستر را به عنوان مرکزی برای جنبش حق رأی زنان تأسیس کرد و با ریچارد پنکهرست ترتیب داد تا اولین زن در یک انتخابات بریتانیایی رأی بدهد و یک پرونده قضایی ناموفق برای بهره‌برداری از این سابقه طرح شد. بکر همچنین به خاطر تأسیس و انتشار مجله حق رأی زنان بین سال‌های ۱۸۷۰ و ۱۸۹۰ به یاد مانده است.
زندگی‌نامه

لیدیا بکر در کوپر استریت در منطقه دینسگیت در منچستر به دنیا آمد، بزرگ‌ترین دختر هانیبال لی بکر و مری بکر.
پدربزرگ او، ارنست هانیبال بکر از اوردرواف در تورینگیا مهاجرت کرده و یک کسب و کار تولیدی برای تأمین رنگ‌ها و مواد شیمیایی به صنعت پنبه راه‌اندازی کرده بود. ارنست خانه خانوادگی را در فاکسدنتون هال در چادرتون ساخته بود که به مدت ۸۰ سال محل اقامت خانواده باقی ماند. پدر او، هانیبال لی بکر، بزرگ‌ترین پسر بود که در سال ۱۸۲۶ با مری، دختر یک مالک کارخانه هولینوود، ازدواج کرد و لیدیا در سال بعد به دنیا آمد.
در حالی که برادر کوچکتر هانیبال، جان لی، با خانواده خود در فاکسدنتون باقی ماند، هانیبال و همسرش، مری خانه جدید خانواده خود را به نام مورزاید هاوس در آلتام، نزدیک اکرینگتون، در لنکشایر ساختند. خانه در نزدیکی کارخانه مواد شیمیایی خانواده در کنار کانال لیدز و لیورپول قرار داشت.
خانه مورزاید برای بخش بزرگی از دوران کودکی بکر محل زندگی او باقی ماند. خانواده او به مدت ۱۳ سال (۱۸۳۷–۱۸۵۰) به ردیش نقل مکان کردند، زمانی که پدرش یک کارخانه چاپ کالیکو را در آنجا خریداری کرد، اما خانواده در سال ۱۸۵۰ دوباره به آلتام بازگشتند.
بکر در خانه تحصیل کرد، مانند بسیاری از دختران در آن زمان. کنجکاوی فکری او را برانگیخت و از دهه ۱۸۵۰ به بعد به مطالعه گیاه‌شناسی و نجوم پرداخت و در سال ۱۸۶۲ یک مدال طلا برای مقاله علمی در مورد باغبانی دریافت کرد. یک عمو، نه والدینش، این علاقه‌مندی را تشویق کرد.
در حالی که در آلتام بود، بکر شروع به مکاتبه با چارلز داروین کرد (چهارده نامه از او در آرشیو داروین از سال ۱۸۶۳ تا ۱۸۷۷ به جا مانده است). در جریان مکاتباتشان، بکر تعدادی نمونه گیاهی از مزارع اطراف آلتام برای داروین ارسال کرد. او همچنین نسخه‌ای از «کتاب کوچک» خود به نام گیاه‌شناسی برای مبتدیان (۱۸۶۴) را به داروین فرستاد. بکر یکی از چندین زن قرن نوزدهمی است که به‌طور مداوم در کارهای علمی داروین مشارکت داشتند. مکاتبات و کارهای او نشان می‌دهد که بکر علاقه خاصی به گیاهان دوجنسیتی و هرمافرودیت داشت که شاید به او شواهد قوی 'طبیعی' از نظم جنسی و اجتماعی رادیکال و جایگزین می‌داد.
بکر همچنین به‌خاطر دستاوردهای علمی خود شناخته شده بود و در دهه ۱۸۶۰ جایزه ملی را برای مجموعه‌ای از گیاهان خشک که با استفاده از روشی که او ابداع کرده بود، تهیه شده بود تا رنگ‌های اصلی خود را حفظ کنند، دریافت کرد. او در جلسه ۱۸۶۸ انجمن پیشرفت علوم بریتانیا به بخش زیست‌شناسی (D) یک مقاله گیاه‌شناسی دربارهٔ تأثیر عفونت قارچی بر توسعه جنسی در یک گونه گیاهی ارائه داد. قارچ دود میکروبوتریوم سیلن-دیویسا گل‌های ماده را به گل‌های دوجنسی تبدیل می‌کند و باعث توسعه پرچم‌ها می‌شود.
مادر بکر در سال ۱۸۵۵ در سن ۴۷ سالگی درگذشت و لیدیا بکر به عنوان بزرگ‌ترین فرزند، مجبور شد نقش مادر را برای یازده خواهر و برادر و پدرش برعهده بگیرد. مشکلات اقتصادی باعث شدند که خانواده در سال ۱۸۶۵ از آلتام به ۱۱ خیابان گروو، آردویک، در منچستر نقل مکان کنند، اما بکر در اینجا استقلال خود را پیدا کرد و در سال ۱۸۶۷ به محل اقامت خود در کارتر استریت در گرین‌های، منچستر نقل مکان کرد و در همان سال، انجمن ادبی بانوان را تأسیس کرد. اگرچه مطالعه عملی او در مورد گل‌ها با جابجایی خانواده به منچستر به پایان رسید، مکاتبات او با چارلز داروین ادامه داشت و او داروین را متقاعد کرد که یکی از جزوات خود را برای بحث در جلسه افتتاحیه انجمن او ارسال کند. پدر او در سال ۱۸۷۷ درگذشت که به بکر آزادی بیشتری داد.
سونا، اکلاهما

مکان
| Savanna, Oklahoma | Savanna, Oklahoma |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Savanna, Oklahoma: Location of Savanna, Oklahoma
State: اکلاهما
شهرستان: Pittsburg
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۴ مایل مربع (۳٫۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۴ مایل مربع (۳٫۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۳۵ فوت (۲۲۴ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۷۳۰
 • تراکم: ۵۲۱٫۱/مایل مربع (۲۰۱٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 74565
کد(های) منطقه: 539/918
FIPS code: 40-65600
GNIS feature ID: 1097851
سونا(به انگلیسی: Savanna) شهری در ایالت اکلاهما کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶۸۶ نفر بوده‌است.
سون هیلز، اوهایو

مکان
| Seven Hills, Ohio | Seven Hills, Ohio |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Seven Hills in Ohio: Location of Seven Hills in Ohio
ایالت: اوهایو
شهرستان: Cuyahoga
حکومت: حکومت
 • نوع: Mayor-council
 • شهردار: Richard P. Dell'Aquila
مساحت: مساحت
 • کل: ۵٫۰ مایل مربع (۱۳٫۰ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۵٫۰ مایل مربع (۱۳٫۰ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۸۸۳ فوت (۲۶۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۱٬۸۰۴
 • تراکم: ۲۴۱۱٫۶/مایل مربع (۹۳۱٫۱/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 44131
کد منطقه: 216
FIPS code: 39-71416
GNIS feature ID: 1049166
وبگاه: http://www.sevenhillsohio.org/
سون هیلز(به انگلیسی: Seven Hills) شهری در ایالت اوهایو کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۱٬۸۰۴ نفر بوده‌است.
ماه‌منیر رحیمی

ماه‌منیر رحیمی (متولد ۱۳۴۶ در تهران) نویسنده، روزنامه‌نگار و تهیه‌کننده برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی است.
تحصیلات

ماه‌منیر رحیمی در سال ۱۳۶۴ دیپلم علوم تجربی را از دبیرستان تهذیب تهران دریافت کرد. در سال ۱۳۷۱ در رشتهٔ ادبیات و زبان فرانسه در دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال ۱۳۷۶ از دانشگاه شهید بهشتی (ملی ایران) فارغ‌التحصیل گردید. وی در همان سال دیپلم روزنامه‌نگاری و داستان‌نویسی خود را از مرکز آموزش رسانه‌ها در تهران دریافت کرد. در سال ۲۰۰۰، رحیمی برای ادامه تحصیل به فرانسه مهاجرت کرد و در رشتهٔ علوم ارتباطات در دانشگاه سوربن پاریس به تحصیل پرداخت و تا سال ۲۰۰۴ به تحصیل در این رشته ادامه داد. همچنین وی در سال ۲۰۱۶ در رشتهٔ علوم در حقوق (Science in Law) از  دانشگاه توماس جفرسون در کالیفرنیا فارغ‌التحصیل شد.