کریستووائو دی مندونکا
مندونکا در کتاب دهه‌های آسیا اثر مورخ ژائو دی باروس

از مندونکا در برخی منابع پرتغالی، به‌خصوص در کتاب ژائو دی باروس نام برده شده‌است. باروس یکی از اولین مورخان بزرگ پرتغالی بود که اثر مشهورش، دهه‌های آسیا (Décadas da Ásia) نام دارد. این کتاب دربارهٔ تاریخ امپراتوری پرتغال در هند و آسیا است که در میان سال‌های ۱۵۵۲ تا ۱۶۱۵ منتشر شد. باروس اشاره می‌کند که کریستووائو دی مندونکا، پسر پدرو دی مندونکا از مورائو بود، اما تاریخ تولدش ذکر نشده‌است. مندونکا بعدها از سال ۱۵۲۷ با درجهٔ سرگردی مسئول ادارهٔ هرمز (اُرمُس) شد و در سال ۱۵۳۲ در همان‌جا درگذشت.
باروس، مندونکا را کاپیتان کشتی‌ای معرفی می‌کند که در سال ۱۵۱۹، لیسبون را ترک کرد و پس از رسیدن به گوا، طبق دستورها، به کاوش جزایر طلایی و افسانه‌ای پلینیوس (کرایس) پرداخت که گفته می‌شد، «فراتر از سوماترا» قرار دارد:
در پایان ژوئن سال ۱۵۲۰، کشتی‌ای رسید که در همان سال قلمرو پادشاهی را ترک کرده بود و کاپیتان آن پدرو اینس، ملقب به مرد فرانسوی، مردی کوشا و کارآزموده در، دریانوردی بود. پادشاه مانوئل مسئولیت‌هایی را در چندین نامه، دربارهٔ امور خدمت‌رسانی به دیوگو لوپز واگذار کرده بود. از جمله مسائلی که پادشاه به دیوگو لوپز در آن سال فرمان داد، این موضوع بود که شخصی را با پدرو اینس برای کاوش جزایر طلایی که فراتر از سوماترا بودند، بفرستد. در حالی که پیش‌تر به این موضوع اشاره کرده‌ایم، افراد بسیاری به این مناطق هند سفر کرده بودند و او بسیار امید داشت که بتواند آن‌ها را کشف کند. سپس دیوگو لوپز این مسؤلیت را به کریستووائو دی مندونکا، پسر پدرو مندونکا، شهردار مورائو سپرد که در ادامه به آن سفر اشاره خواهیم کرد.
باروس قول داد، به موضوع سفر به جزایر طلایی بپردازد که درپی آن، به سرعت این کار را انجام داد. بعدها توضیح می‌دهد که چطور مندونکا به دلیل نیاز به کمک در ساخت و دفاع از قلعه‌ای در پدیر، در قلمرو امیرنشین سوماترایی در پیسم (پاسای) دست از سفر اکتشافی برداشت. شرح داده‌اند که مندونکا و دیگر کاپیتان‌های پرتغالی برای کمک به احداث قلعه‌ای در پدیر (سوماترا) رفته‌اند که پس از آن، او به سمت مالاکا حرکت کرد:
رافائل کاتانو و کریستووائو دی مندونکا با سه کشتی برای اکتشاف جزایر طلایی، به بندر پدیر رسیدند… آنتونیو دی بریتو همچنان فرمانده آنجا بود… از آنجاییکه احداث استحکامات نظامی زمان زیادی برده بود، رافائل کاتانو، رافائل پسترلو و کریستووائو دی مندونکا باید مایحتاج ضروری، فلفل و سایر چیزها را برای سفرشان فراهم می‌کردند. همچنین از آنجاییکه فصل باران‌های موسمی بود باید از آنجا می‌رفتند، دراصل کریستووائو دی مندونکا از قبل رفته بود اما به همهٔ آن‌ها دستور داده شد که برای کمک و حمایت از استحکامات نظامی آنجا بمانند، زیرا قلعه هنوز در وضعیتی نبود که قابل دفاع باشد… پس از آنکه وضعیت دفاعی قلعه مناسب شد، کریستووائو دی مندونکا و دینیس فرناندز به سمت مالاکا حرکت کردند.
از آنجاییکه باروس هیچ اشاره‌ای به سفر اکتشافی مندونکا به جزایر طلایی نکرده‌است، مشخص نیست که آیا او اصلاً این مأموریت را به سرانجام رساند، یا اینکه باروس با بیان این موضوع که چطور مندونکا به‌خاطر دفاع از پدیر از سفر خود بازماند، قصد داشت تا توضیح دهد چرا این سفر اکتشافی به سرانجام نرسید.
باروس نقل می‌کند که پیش از آنکه دستور سفر اکتشافی جزایر طلایی به مندونکا داده شود، تلاش دیوگو پاچکو در سواحل سوماترا که در جستجوی این جزایر بود، با شکست مواجه شده بود:
دیوگو پاچکو کمی قبل از مانوئل پاچکو از مالاکا به آنجا آمد و اطلاعات زیادی دربارهٔ جزایر طلایی داشت که به‌طور کلی در هند این باور وجود داشت که آن‌ها در جنوب سوماترا قرار دارند. به همین دلیل دیوگو لوپز به دیوگو پاچکو دستور داد که به اکتشاف برود، پاچکو در امور دریانوردی بسیار ماهر بود و به عنوان کاوشگر، مهارت و توانایی بالایی داشت، علاوه بر این خودش هم فردی نجیب‌زاده بود… هوا به گونه‌ای بود که دریا، کشتی را بلعید. و بقایای کشتی به ساحل رسید… دیوگو پاچکو اولین فردی از ما بود که جان خود را برای اکتشاف این جزایر طلایی از دست داد.
اعتقاد به جزایر طلایی (لهاس دو اَرو) ناشی از افسانه‌ای است که در ادبیات هند باستان، سووآرنادویپا (سووآرنابومی) ذکر شده‌است و با نام جزایر طلا و نقره (کرایس و آرگایرا) و شبه جزیرهٔ طلایی در جغرافیای یونانی‌رومی لحاظ شده‌اند.