stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
درگیری‌های غرب ایران (۲۰۱۶–اکنون)

درگیری‌های غرب ایران (۲۰۱۶–اکنون)اشاره به درگیری‌های نظامی جاری بین شورشیان کرد حزب دموکرات کردستان ایران (PDKI) و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در آوریل ۲۰۱۶ آغاز شد. حزب آزادی کردستان (PAK) و حزب کومله کردستان ایران، حمایت خود را از جدایی‌خواهی احزاب کرد از ایران نیز اعلام کردند و هر دو به ترتیب در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ با نیروهای امنیتی ایران درگیر شدند. به موازات آن، گروه شورشی کرد ایرانی چپ‌گرای پژاک در سال ۲۰۱۶ پس از یک دوره طولانی آتش‌بس، فعالیت‌های نظامی علیه ایران را از سر گرفت.
درگیری‌های سال ۲۰۱۶ در پی پس‌زمینه‌ای از آنچه حزب دموکرات کردستان ایران به عنوان «افزایش نارضایتی در روجلات» توصیف کرد، رخ داد.فرمانده شاخه نظامی حزب کارگران کردستان، درگیری و اعلام خصومت آنان علیه حکومت ایران را به این دلیل دانست که وضعیت در کردستان ایران به ویژه با اعدام‌های خودسرانه هر روزه کردها در ایران، غیرقابل تحمل شده است.
عملیات ۲۰۲۵ اسرائیل در کرانه باختری

در ۲۱ ژانویه ۲۰۲۵، نیروهای دفاعی اسرائیل یک حمله بزرگ به کرانه باختری انجام دادند. عملیات اسرائیل با عنوان «دیوار آهنین»، گردان‌های جنین، یک شبه نظامی محلی فلسطینی را هدف قرار می‌دهد و انتظار می‌رود چند روز طول بکشد. ارتش اسرائیل اعلام کرد که هدف از این عملیات حفظ «آزادی عمل» خود در کرانه باختری، خنثی کردن زیرساخت‌های شبه نظامیان، و از بین بردن تهدیدات قریب‌الوقوع است. تمرکز نظامی به کرانه باختری و دور از نوار غزه، جایی که آتش‌بسی که جنگ اسرائیل و حماس را متوقف کرد در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۵ اجرا شد.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با اشاره به حمایت ایران از شبه نظامیان کرانه باختری، گفت که این عملیات اقدامی علیه «محور ایران» است و وزیر دارایی راست افراطی اسرائیل بتسالل اسموتریچ گفت که این نشان دهنده شروع کمپین برای حفاظت از شهرک‌های اسرائیلی است. یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل گفت که این نشان دهنده تغییر در طرح امنیتی ارتش اسرائیل در کرانه باختری است و «اولین درس از روش حملات مکرر در غزه است».
نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین که عملیات خود را در جنین انجام می‌دادند، با شروع حمله ارتش اسرائیل به شهر، از مواضع خود عقب‌نشینی کردند. ارتش اسرائیل احتمالاً احساس می‌کرد که اقدامات تشکیلات خودگردان علیه شبه‌نظامیان ناکافی است و تصمیم گرفت تا تهاجم خود را آغاز کند. با این وجود، بنا بر گزارش‌ها، نیروهای خودگردان روز بعد برای شرکت در حمله، در همکاری بی‌سابقه‌ای با ارتش اسرائیل، به جنین بازگشتند.
دبی نوکس

| دبی نوکس | دبی نوکس |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۶ سپتامبر ۱۹۶۸ دانفرم‌لاین
ملیت: بریتانیا
دبی نوکس (انگلیسی: Debbie Knox؛ زادهٔ ۲۶ سپتامبر ۱۹۶۸) ورزشکار کرلینگ اهل بریتانیا است.
آلفا، کالیفرنیا

Former settlement در 23x15px|border |alt=|link= کالیفرنیا, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Alpha | Alpha |
| --- | --- |
Former settlement: Former settlement
AlphaLocation in California: AlphaLocation in California
مختصات: ۳۹°۱۹′۵۰″ شمالی ۱۲۰°۴۶′۵۳″ غربی﻿ / ﻿۳۹٫۳۳۰۵۶°شمالی ۱۲۰٫۷۸۱۳۹°غربی﻿ / 39.33056; -120.78139: مختصات: ۳۹°۱۹′۵۰″ شمالی ۱۲۰°۴۶′۵۳″ غربی﻿ / ﻿۳۹٫۳۳۰۵۶°شمالی ۱۲۰٫۷۸۱۳۹°غربی﻿ / 39.33056; -120.78139
State:  کالیفرنیا
شهرستان: شهرستان نوادا، کالیفرنیا
ارتفاع: ۴۱۲۰ فوت (۱۲۶۰ متر)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۸ (PST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۷ (منطقه زمانی اقیانوس آرام)
الفا، کالیفرنیا (به انگلیسی: Alpha, California) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در کالیفرنیا واقع شده‌است.
خصوصیات

الفا ۱٬۲۵۵٫۷۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
زلوف

مکان در 23x15px|border |alt=|link= لهستان
| زلوف | زلوف |
| --- | --- |
  نشان:   نشان
استان: استان ووتسکی
شهرستان: شهرستان بوخاتوف
گمینا: Zelów
حکومت: حکومت
 • شهردار: Urszula Świerczyńska
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۰٫۷۵ کیلومتر مربع (۴٫۱۵ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • کل: ۸۱۷۳
 • تراکم: ۷۶۰/کیلومتر مربع (۲۰۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
کد پستی: ۹۷–۴۲۵
Car plates: EBE
وبگاه: http://www.zelow.pl
زلوف (به لاتین: Zelów) یک شهرک در لهستان است که در شهرستان بوخاتوف واقع شده‌است.
خصوصیات

زلوف ۱۰٫۷۵ کیلومترمربع مساحت و ۸٬۱۷۳ نفر جمعیت دارد.
خواهرخوانده

شهر نوین‌هاوس خواهرخواندهٔ زلوف هست.
اکشو

مکان
| Eksjö | Eksjö |
| --- | --- |
Old Eksjö: Old Eksjö
Eksjö: Eksjö
مختصات: ۵۷°۴۰′۰۱″ شمالی ۱۴°۵۸′۱۳″ شرقی﻿ / ﻿۵۷٫۶۶۶۹۴°شمالی ۱۴٫۹۷۰۲۸°شرقی﻿ / 57.66694; 14.97028: مختصات: ۵۷°۴۰′۰۱″ شمالی ۱۴°۵۸′۱۳″ شرقی﻿ / ﻿۵۷٫۶۶۶۹۴°شمالی ۱۴٫۹۷۰۲۸°شرقی﻿ / 57.66694; 14.97028
سوئد: اسملاند
استان: استان یونشوپینگ
شهرداری: Eksjö Municipality
تاسیس‌شده: 1400
مساحت: مساحت
 • کل: ۸٫۳۴ کیلومتر مربع (۳٫۲۲ مایل مربع)
ارتفاع: ۲۱۵ متر (۷۰۵ فوت)
جمعیت (31 December 2010): جمعیت (31 December 2010)
 • کل: ۹٬۷۰۱
 • تراکم: ۱٬۱۶۳/کیلومتر مربع (۳۰۱۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
کد پستی: 575 xx
کد منطقه: (+46) 38
وبگاه: وبگاه رسمی
شهر اکشو (به سوئدی: Eksjö) در ناحیه شهری اکشو در کشور سوئد واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۱۸۶٫۱۳  نفر است.
بکسلی، جورجیا

مکان
| Baxley, Georgia | Baxley, Georgia |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location in Appling County and the state of جورجیا: Location in Appling County and the state of جورجیا
مختصات: ۳۱°۴۶′۳۱″ شمالی ۸۲°۲۰′۵۱″ غربی﻿ / ﻿۳۱٫۷۷۵۲۸°شمالی ۸۲٫۳۴۷۵۰°غربی﻿ / 31.77528; -82.34750: مختصات: ۳۱°۴۶′۳۱″ شمالی ۸۲°۲۰′۵۱″ غربی﻿ / ﻿۳۱٫۷۷۵۲۸°شمالی ۸۲٫۳۴۷۵۰°غربی﻿ / 31.77528; -82.34750
ایالت: جورجیا
شهرستان: Appling
مساحت: مساحت
 • کل: ۸٫۴ مایل مربع (۲۱٫۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۸٫۴ مایل مربع (۲۱٫۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۰۳ فوت (۶۲ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۴٬۴۰۰
 • تراکم: ۵۲۵/مایل مربع (۲۰۲٫۸/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کدs: 31513, 31515
کد منطقه: 912
FIPS code: 13-06016
GNIS feature ID: 0331106
وبگاه: www.baxley.org
بکسلی، جورجیا (به انگلیسی: Baxley, Georgia) یک شهر در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۴٬۴۰۰ نفر است که در جورجیا واقع شده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
جهرم

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| جهرم | جهرم |
| --- | --- |
نمایی از شهر جهرمبازار زندیهمسجد و مدرسه خانآتشکده جهرم (قدمگاه)غار سنگتراشان: نمایی از شهر جهرمبازار زندیهمسجد و مدرسه خانآتشکده جهرم (قدمگاه)غار سنگتراشان
  مهر:   مهر
شعار(ها): چتر سبز، دارالمومنین، شهر طلای ترش، دیار نخل و نارنج: شعار(ها): چتر سبز، دارالمومنین، شهر طلای ترش، دیار نخل و نارنج
جهرمموقعیت جهرم در ایران: جهرمموقعیت جهرم در ایران
مختصات: ۲۸°۳۰′۰۰″ شمالی ۵۳°۳۳′۳۸″ شرقی﻿ / ﻿۲۸٫۵۰۰۰۰°شمالی ۵۳٫۵۶۰۵۶°شرقی﻿ / 28.50000; 53.56056: مختصات: ۲۸°۳۰′۰۰″ شمالی ۵۳°۳۳′۳۸″ شرقی﻿ / ﻿۲۸٫۵۰۰۰۰°شمالی ۵۳٫۵۶۰۵۶°شرقی﻿ / 28.50000; 53.56056
استان: فارس
شهرستان: جهرم
بخش: مرکزی
نام پیشین: گهرم
شهردار: داوود اوسط جهرمی
تأسیس شهرداری: ۱۳۰۴
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۰ کیلومتر مربع (۱۰ مایل مربع)
 • رتبه: دوم
ارتفاع: ۱۰۵۰ متر (۳۴۴۰ فوت)
جمعیت (سرشماری ۱۳۹۵): جمعیت (سرشماری ۱۳۹۵)
 • کل: ۱۴۱۶۳۴ تن
 • رتبه: سوم
 • تراکم: ۴۷۵۴/کیلومتر مربع (۱۲۳۱۰/مایل مربع)
پیش‌شماره تلفن: ۰۷۱
کد پستی: ۷۴
پلاک خودرو:  ایران۷۳ - ب    ایران۸۳ - هـ
مسیرها:  جاده ۶۷ بزرگراه‌های جهرم-شیراز و جهرم-لار   جاده 674 بزرگراه جهرم-قیر بزرگراه جهرم-فسا
ره‌آورد: خرما، مرکبات (از جمله لیمو ترش، لیمو شیرین، نارنگی، پرتقال، نارنج)، بهارنارنج، آبلیمو، رنگینک، زغال
وبگاه: jahrom.ir
جَهرُم (به پارسی میانه:  گهرم) یکی از شهرهای استان فارس و مرکز شهرستان جهرم است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۴۱٬۶۳۴ نفر بوده‌است. جهرم بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر نیمهٔ جنوبی استان فارس، دومین شهر بزرگ و سومین شهر پرجمعیت در استان فارس و هشتمین شهر بزرگ جنوب ایران است. شهر جهرم به دلیل دارا بودن بالاترین شاخص‌های جمعیتی و توسعه‌یافتگی، مهم‌ترین گزینه برای مرکزیت سیاسی جنوب استان فارس در صورت تقسیم به‌شمار می‌رود.
جهرم از شهرهای تاریخی ایران است. بانی و سازندهٔ شهر جهرم اردشیر یکم پسر خشایارشا پنجمین پادشاه هخامنشی عنوان شده‌است. فردوسی در شاهنامه، در موارد متعددی به خصوص در داستان‌های مربوط به اردشیر بابکان، از جهرم نام برده‌است. آثار باستانی و جاذبه‌های گردشگری فراوانی در جهرم وجود دارند. آتشکده جهرم، بازار جهرم، مسجد جامع، مدرسه خان و غار سنگ‌تراشان از شناخته‌شده‌ترین آثار تاریخی جهرم هستند.
جهرم در منطقهٔ نیمه‌خشک گرم قرار گرفته و میزان بارندگی آن حدود ۲۸۵ میلی‌متر در سال می‌باشد. میانگین دمای این شهر حدود ۲۰ درجهٔ سانتی گراد است. بیشینهٔ دما در تابستان به ۴۰٫۵ درجه و کمینهٔ دما در زمستان به ۲٫۴ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. ارتفاع متوسط جهرم، حدود ۱۰۵۰ متر از سطح دریاست. بیشتر اهالی جهرم شیعه و فارسی‌زبان می‌باشند.
بعضی از ارتفاعات جهرم را به‌طور پراکنده درختان بومی و طبیعی پوشانده‌اند. پوشش گیاهی جهرم بخشی از آن نوار جنگلی‌ است که از پیرانشهر کُردستان در شمال‌غرب ایران شروع و در امتداد رشته جبال زاگرس و بختیاری تا اطراف جهرم و فسا در استان فارس ادامه می یابد.
. جهرم دارای دو شهرک صنعتی، منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی، بندر خشک، پتروشیمی، فرودگاه بین‌المللی، صداوسیما، گمرک و نیروگاه سیکل ترکیبی است. جهرم از شهرهای دارای فرمانداری ویژه است و شهرداری آن نیز دومین شهرداری استان فارس از نظر تاریخ تأسیس و درجه شهرداری (پس از شیراز) می‌باشد.
اقتصاد جهرم برپایه کشاورزی و صنعت استوار است و مهم‌ترین فراورده‌های کشاورزی آن خرما و مرکبات است. جهرم به «بزرگترین باغ شهر ایران» معروف است و با تولید بیش از یک میلیون تن محصولات باغی در سال، ۲/۱ درصد از خرما و ۶ درصد از مرکبات جهان را تولید می‌کند.
نام

دربارهٔ وجه تسمیه جهرم سه نظریه وجود دارد:
به استناد نام جهرم در کارنامه اردشیر بابکان که به خط پهلوی «زرهم» نوشته شده‌است، بعضی جهرم را به معنای «خانه سبز» یا «جایگاه سبز» دانسته‌اند.
بنا به نظر احمد کسروی در نام‌هایی مثل جهرم و سمیرم پسوند «رم» به معنی جا و مکان است. «جه» و «سم» هم تغییر شکل یافته «گه» و «زم» هستند که به معنی گرم و سرد هستند؛ بنابراین جهرم یعنی «جای گرم».
جهرم مرکب از «جا» و «هروم» است که «جا» به معنی «مکان» و «هروم» در زبان اوستایی به معنی «دژ بلند و محروسه» است که خود جداگانه بدین صورت نام دیگر شهر برزه (تخت سلیمان فعلی) در آذربایجان، در نزدیکی شهر مراغه است. در سایت تحقیقاتی لیبر در باب تاریخچهً شهر جهرم چنین آمده‌است:
«بنای شهر جهرم را به همای دخت بهمن فرزند اسفندیار نسبت می‌دهند. به روایت مورخان، بنای این شهر به سده سوم قبل از میلاد مسیح می‌رسد و این شهر توسط اردشیر یکم، پنجمین پادشاه هخامنشی، بنا شده‌است.»
نام > لقب‌ها

«چتر سبز» یکی از لقب‌های جهرم است که به خاطر شباهت توده‌های انبوده درختان نخل اطراف جهرم به چتری سبزرنگ است. «دارالمومنین»، دیگر لقب شهر جهرم است که توسط آیت‌الله خامنه‌ای به دلیل حضور پررنگ مردم جهرم در صحنه‌های انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی انتخاب شده‌است. جهرم همچنین به «شهر طلای ترش» و «دیار نخل و نارنج» نیز معروف است.
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ جهرم
جهرم از شهرهای بسیار قدیمی ایران است که نام قبلی آن گهرم بوده‌است. به روایت مورخان و محققان تاریخ شهر جهرم به سده چهارم قبل از میلاد می‌رسد. روایت شاهنامه فردوسی از آبادانی جهرم در دوره هخامنشی و ساسانی حکایت می‌کند.
تاریخ > پس از اسلام

آنگونه که درکتاب فتوح البلدان اثر احمدبن یحیی البلاذری و کتاب فارسنامه ابن‌بلخی آمده‌است؛ فتح جهرم درسال بیستم هجری بدست عثمان‌بن ابی‌العاص ثقفی اتفاق افتاده‌است ولی ابن‌اثیر تاریخ فتح جهرم را درسال ۲۳ هجری توسط ساریه بن زنیم می‌داند. دراین منابع آمده‌است که عمربن الخطاب قشونی را به فرماندهی عثمان بن ابی العاصی مأمور حمله به داراب، فسا و جهرم می‌کند. پس از چند بار حمله، موفق می‌شود با تصرف بوشهر از مسیر دشتستان، خنج و افزر به طرف جهرم حرکت کند. در آن زمان قشون فارس که به فرمان هربذ داماد یزدگرد آخرین پادشاه ساسانی در جهرم قرارگاه زده بودند برای جلوگیری از پیشروی اعراب به سمت کارزین حرکت می‌کند ولی درآنجا شکست خورده و اعراب به سمت جهرم حرکت کرده و نهایتاً پس از محاصره و درگیری جهرم را فتح می‌کنند. بعضی بر این عقیده اند که محل این درگیری در سمت غرب جهرم که امروزه به دره شهدا مشهور است و بقعه ای نیز به همین نام وجود دارد، بوده‌است.
جغرافیانویسان سده‌های ۴ تا ۶ هجری جهرم را شهری آباد و از نظر اقتصادی پر رونق توصیف کرده‌اند و فهرستی از تولیدات این شهر به دست داده‌اند که از جملهٔ آنها پارچه‌های پر نقش و نگار، گلیم و قالیچه‌های نمازی (سجاده) و زیلوهایی معروف به زیلوی جهرمی را می‌توان نام برد که از جهرم به دیگر نقاط صادر می‌شده، و از شهرت فراوانی برخوردار بوده‌است. در این دوره جهرم یکی از مراکز مهم صنعتی فارس به‌شمار می‌رفته‌است. افزون بر تولیدات کارگاهی، جهرم از نظر کشاورزی نیز دارای اهمیت بوده، و محصولاتی همچون پنبه و غلات در مزارع آن کشت می‌شده‌است.
در فارسنامه ابن‌بلخی درج است که: «مالیات جهرم در آل بویه، حقوق ولیعهد شدی.» به استناد نوشته‌های استخری، ابن بلخی و حمد اله مستوفی، جهرم قلعه‌ای بزرگ معروف به خورشه و خورشاه داشت که فاصله آن تا شهر پنج فرسخ بود. بانی این قلعه خورشه، عامل خلفای بنی امیه در جهرم بود که بعدها به همت خواجه نظام‌الملک و وزیر مشهور سلجوقیان تعمیر و مرمت شد.
تاریخ > دوره صفویه

در دوره صفویه با توجه به اینکه علاقه خاصی در ایجاد بناهای عام‌المنفعه داشته‌اند ولی جهرم چندان مورد توجه قرار نگرفت، ولی در قرن هشتم هجری غرس درخت خرما و بهره‌برداری از آن آغاز گردید و مردمان جهرم به اندازه کافی در امور زراعت و باغداری پیشگام شدند و بعد از کاشت سطح وسیعی از اراضی با نهال خرما نتیجه مطلوبی از آن بدست آوردند. به‌طوری‌که می‌توان گفت در اواخر دوره صفوی و اوایل زندیه دوره شکوفایی آن در زمینه باغداری به خصوص کاشت درخت خرما بوده‌است. سیاحتگران مشهوری مثل تاورنیه، شاردن، فیگرا و کری لوبوین در این دوران در سفرنامه‌هایشان جهرم را وصف کرده‌اند. جهرم در اواخر دورۀ صفویه در زمان حملۀ افغان‌ها دستخوش تهاجم و تاخت و تاز آن‌ها قرار گرفت و آسیب دید.
جاده ادویه یکی از جاده‌های تاریخی مرتبط به جاده ابریشم در دوران صفویه بوده‌است که محصولاتی مانند ادویه و پارچه از هندوستان وارد بندرعباس شده از آنجا با گذر از شهرهای مانند لار و جهرم به منطقه فارس می‌رسیده و به همین دلیل به نام ادویه مشهور شده. شاردن از سیاحان به نام در سال ۱۰۵۹ هجری شمسی از جاده ادویه عبور کرده و در سفرنامه خود نوشته که در کوه البرز جهرم به عنوان سخت‌ترین و خطرناکترین کوهی که در ایران وجود دارد و جاده‌ای سنگ‌فرش شده با عرض بیش از چهار قدم تنها مسیر عبوری از این کوه است. در قله این کوه سه آب انبار وجود دارد که به دلیل خشکسالی بودن آب هستند. اکنون تنها پنج کیلومتر از این جاده در ۶ کیلومتری جنوب جهرم سالم باقی‌مانده‌است و حدود یک کیلومتر از آن جاده سنگ‌فرش است.
تاریخ > دوره قاجار

در دوره قاجاریه و به دست حکمران این شهر شروع به ساخت بناها و مکان جهت امور شهری از جمله ساخت بازار سرپوشیده و همچنین کاروانسراهای متعدد و توسعه شهر اقدام می‌شود. محمدحسن میرزا مهندس قاجار در سال ۱۲۶۶ خورشیدی، جهرم را بعد از شیراز و بوشهر، بزرگ‌ترین و آبادترین شهر فارس معرفی می‌کند. اعتمادالسلطنه نیز در اواخر دوره قاجار، جهرم را از نظر وسعت و بزرگی از شهرهایی نظیر قم و کاشان برتر توصیف می‌کند.
در نهضت تنباکو که از آن به عنوان مقدمه انقلاب مشروطه یاد می‌شود، مردم جهرم نقش مهمی را ایفا نمودند. آنچه از این مقطع تاریخی نقل شده‌است، حاکی از پیوند آگاهانه مردم و علما این دیار در حمایت از فتوای ضد استعماری تحریم تنباکو است. مردم جهرم انقلاب مشروطه نیز نقش مهمی داشتند و دو چهره از مشروطه خواهان جنوب، آیت‌الله العظمی سید عبدالحسین نجفی لاری (طراح و پایه‌گذار حکومت اسلامی و سرسلسه خاندان آیت اللهی) و حجت‌الاسلام والمسلمین سید اسدالله موسوی اصفهانی (از مشروطه خواهان حاضر در مجلس هنگام به توپ بستن مجلس و سر سلسله خاندان حق‌شناس جهرمی) در جهرم زندگی کرده‌اند.
در این دوران جهرم از مراکز عمده کشت تنباکو در ایران بوده‌است، و این محصول در روستای هکان از توابع بخش مرکزی شهرستان جهرم کشت می‌شود که در نوع خود یکی از مرغوبترین‌ها می‌باشد و دارای اهمیت بسزایی است. مردم جهرم با شنیدن فتوای میرزای بزرگ و خبر تحریم خرید و فروش و استعمال تنباکو، پرچم مبارزه علیه انحصار فروش تنباکو را برافراشتند و ضمن ممانعت از ورود نمایندگان کمپانی رژی به جهرم، از فروش تنباکو خودداری نمودند و جنبش ضد رژی را پس از تهران و تبریز به وجود آوردند و تأثیر مثبتی در حوادث مشروطیت و تحولات پس از آن به جای گذاشتند.
تاریخ > دوره معاصر

اسناد مراوده و نامه‌های برخی از علمای جهرم با آیت اله کاشانی در جریان ملی شدن صنعت نفت و کفن پوشی مردم جهرم در قیام ۱۵ خرداد، سند گویایی بر حضور و نقش تأثیرگذار جهرم در جریانات سیاسی معاصر است. جهرم از معدود شهرهایی بود که جرقه‌های انقلاب اسلامی در آن از اوایل آغاز نهضت سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۴۲ زده شد، به‌طوری‌که حکومت پهلوی مجبور شد نام جهرم را جزء یازده شهری قرار دهد که در آن حکومت نظامی اعلام کرد و در این میان هدایت و رهبری مردم جهرم توسط سید حسین آیت‌اللهی نقش بسزایی داشت. در جریان تظاهرات مردم جهرم در دورهٔ انقلاب اسلامی ۱۱ نفر کشته شدند.
در تاریخ دهم فروردین ۱۳۵۷ مردم جهرم به خاطر چهلم مردم تبریز قیام کردند؛ و به دنبال این واقعه چهل روز بعد مردم ۲۱ شهر ایران تظاهرات گسترده‌ای را به خاطر بزرگداشت چهلم کشته شدگان جهرم انجام دادند. ترور فرماندار نظامی و رئیس شهربانی جهرم توسط یک سرباز همزمان با زادروز محمدرضا شاه پهلوی در تاریخ ۴ آبان ۱۳۵۷ و سقوط پادگان نظامی شهر از اتفاقات برجسته جهرم در دوران انقلاب است.
اولین شهید زن در دوران انقلاب شهیده معصومه زارعیان از جهرم است که در راهپیمایی دهم فروردین ۱۳۵۷ پس از بزرگداشت چهلم شهدای تبریز به شهادت رسید و کوچکترین شهید دوران انقلاب شهید محمد اسدی است که در روز ۲۷ آذر ماه ۱۳۵۷ در تظاهرات مردم روستای موسویه بخش کردیان جهرم در آغوش مادرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت.
مردم جهرم، با توجه به عقبه فرهنگی-مذهبی، در جنگ تحمیلی نیز حضوری فعال داشتند و ۱۲۰۰ شهید در این راه تقدیم به ایران کردند. لشکر ۳۳ المهدی فارس مرکز حضور اهالی جهرم در جنگ تحمیلی بود که پس از پایان جنگ به دو تیپ مخصوص ۳۳ المهدی (عج) جهرم و تیپ ۳ انصارالحجه فسا تقسیم گردید.
جغرافیا > موقعیت جغرافیایی

شهر جهرم، مرکز شهرستان جهرم، در نیمه جنوبی استان فارس واقع شده‌است. شهرستان جهرم ۳٬۹۲۶ کیلومتر مربع وسعت دارد و از شمال به شهرستان خفر، از شرق به فسا و زرین‌دشت، از جنوب به جویم، از مغرب به فیروزآباد و قیر و کارزین محدود شده‌است. این شهرستان در عرض جغرافیایی ۲۸ درجه و ۱۹ دقیقه تا ۲۹ درجه و ۱۰ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ۵۲ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۵۴ درجه و ۴ دقیقه شرقی قرار گرفته‌است.
چهره طبیعی این شهرستان کاملاً کوهستانی و مرتفع می‌باشد. حدود یک پنجم وسعت شهرستان جهرم دشت و چهار پنجم بقیه ارتفاعات است. این ارتفاعات بخشی از چین خوردگی زاگرس بوده و جهت اغلب کوه‌ها به تبعیت از سلسله کوه‌های زاگرس جنوبی قرار گرفته و شاخه‌هایی از آن این شهرستان را محصور کرده‌است.
ارتفاع متوسط مرکز این شهرستان حدود ۱۰۵۰ متر و بلندترین نقطه آن قله سپیدار بین شهرستان خفر و بخش سیمکان حدود ۳۱۷۰ متر و پست‌ترین نقطه آن حدود ۸۵۰ متر در بخش سیمکان از سطح دریا ارتفاع دارد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | فسا | خفر | فیروزآباد |  |
|  | فسا |  | قیر و کارزین |  |
|  | فسا |    جهرم     | قیر و کارزین |  |
|  | فسا |  | قیر و کارزین |  |
|  | زرین دشت | جویم | قیر و کارزین |  |
جغرافیا > آب‌وهوا

جهرم در منطقهٔ نیمه‌خشک گرم قرار گرفته و آب و هوای آن گرم و در نواحی کوهستانی معتدل است. درجه حرارت هوا متناسب با پهنای جغرافیایی و موقعیت نقاط متغیر است. به طوری که در قسمت‌های شمال باختری شهرستان هوا ملایم و در اطراف جهرم بسیار گرم است. میانگین میزان بارندگی در جهرم حدود ۲۸۵ میلی‌متر در سال می‌باشد. طبق اطلاعات مربوط به ایستگاه کلیماتولوژی شهر جهرم در یک دوره ۳۸ ساله می‌توان گفت که درجه حرارت متوسط سالیانهٔ این شهر ۲۰٫۶ درجه سانتیگراد؛ سردترین ماه سال، دی‌ماه با میانگین درجه حرارت ۹٫۵ درجه سانتیگراد و گرم‌ترین ماه سال، تیرماه با میانگین ۳۱٫۶ درجه سانتیگراد می‌باشد. میانگین رطوبت نسبی بلندمدت جهرم، ۴۵٫۴٪ است. جهرم به‌طور میانگین سالانه ۲۰ روز یخبندان دارد.
جغرافیا > آب‌ها

رودخانه‌های قره‌آغاج، شور و سیمکان از رودخانه‌های مهم اطراف جهرم هستند. سد سلمان فارسی، بزرگترین سد استان فارس، با ۱۴۰۰ میلیون متر مکعب گنجایش ذخیره آب در ۴۰ کیلومتری شهر جهرم روی رودخانه قره‌آغاج بنا شده‌است و دریاچه آن با وسعت ۴۸۵۰ هکتار در بخش‌های مرکزی و سیمکان جهرم واقع شده است.
جغرافیا > پوشش گیاهی

پوشش گیاهی در جهرم به سه دسته تقسیم می‌شود:
پوشش گیاهی استپی: معروفترین گیاهان این ناحیه شامل درمنه، کز، انواع گون، اسپند و تلخ بیان است.
پوشش گیاهی نیمه استپی: مهم‌ترین گیاهان آن عبارتند از کنگر، جاشیر، شیرین بیان، بومادران، خارشتر، شاطره و چوبک. علاوه بر این، گیاهانی که مصرف دارویی دارند مانند گل ختمی، مک، گل گاو زبان، پر سیاوش، مومنایی، آویشن، گل بابونه، کاسنی، خاکشیر، مورد و … در این شهرستان می‌رویند.
پوشش گیاهی جنگلی: بعضی از ارتفاعات و کوه‌های این شهرستان را به‌طور پراکنده درختان بومی و طبیعی پوشانده‌اند. این جنگل‌ها تنک بوده و غالباً سرو کوهی، کنار، کیالک، گلخنگ، بنه و.. می‌باشند.
جغرافیا > پوشش گیاهی > مناطق جنگلی

جنگل البرزکوه در جنوب شرقی جهرم که پوشیده از درختان جنگلی از نوع بادام کوهی و بنه است و مناطق چاه تیز، تنگ آب و سر کوه را در بر می‌گیرد. مساحت تقریبی این جنگل ۱۳۰۰ هکتار می‌باشد.
جنگل بهجان سیمکان به مساحت تقریبی ۱۸۰ هکتار در غرب جهرم که درختان آن را بادام کوهی، کهکم و بنه تشکیل می‌دهند.
درختچه‌های گز در بعضی از مناطق جهرم به‌خصوص در منطقهٔ کوهک و اطراف رودخانه شور دیده می‌شود. در بعضی از نقاط نیز برای حفظ باغات مرکبات از وزش باد از گز به عنوان بادشکن یا دیوار باغ استفاده می‌شود.
جغرافیا > گونه‌های جانوری

این شهرستان به تناسب شرایط طبیعی و پوشش گیاهی، از حیات وحش متنوعی نیز برخوردار است. کل، آهو، پازن، بز کوهی، قوچ و میش، روباه، گرگ، کفتار، خرگوش از مهم‌ترین پستانداران و عقاب، قوش، کبک، کبوتر، تیهو، قمری، گنجشک، بلبل، چفت، پرستو، مارقیطونی، مارهای جعفری، کبری، کوتوله پارسی، شترمار شیرازی و … از جانوران مهم این منطقه می‌باشند. هرچند شکار بی‌رویه و خشکسالی‌های پی در پی نسل این جانوران را در معرض تهدید و انقراض قرار داده‌است.
مردم > جمعیت

جمعیت شهر جهرم در سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۴۱٬۶۳۴ نفر (۲۵٬۹۴۶ خانوار) و جمعیت شهرستان ۱۸۶٬۲۶۹ نفر بوده‌است. شهر جهرم بزرگ‌ترین و پر جمعیت‌ترین شهر نیمهٔ جنوبی استان فارس، سومین شهر پرجمعیت در کل استان و پنجمین شهر بزرگ جنوب ایران می‌باشد. شهرستان جهرم نیز ششمین شهرستان پرجمعیت استان می‌باشد. رشد جمعیت در جهرم در سال ۱۳۹۵ ۱۱٫۳۸٪+ برآورد شده‌است. تراکم جمعیت در این سال برابر با ۴٬۷۵۴ نفر بر کیلومتر مربع بوده‌است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۳۵ | ۲۹٬۹۱۳ | —     |
| ۱۳۴۵ | ۳۹٬۳۵۴ | ۳۱٫۶٪+ |
| ۱۳۵۵ | ۵۰٬۳۳۳ | ۲۷٫۹٪+ |
| ۱۳۶۵ | ۸۳٬۴۷۸ | ۶۵٫۹٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۹۶٬۶۹۰ | ۱۵٫۸٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۱۰۳٬۶۲۷ | ۷٫۲٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۱۱۶٬۵۶۲ | ۱۲٫۵٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۱۲۷٬۱۵۹ | ۹٫۱٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۱۴۱٬۶۳۴ | ۱۱٫۴٪+ |
| مردان | سن | زنان |
| --- | --- | --- |
| ۳٬۹۸۳  | ۶۵ به بالا |  ۳٬۹۴۳ |
| ۱٬۶۶۶  | ۶۰–۶۴ |  ۱٬۷۱۷ |
| ۲٬۶۳۳  | ۵۵–۵۹ |  ۲٬۴۷۲ |
| ۳٬۴۲۱  | ۵۰–۵۴ |  ۳٬۱۰۵ |
| ۳٬۷۹۴  | ۴۵–۴۹ |  ۳٬۷۳۱ |
| ۴٬۱۶۸  | ۴۰–۴۴ |  ۴٬۱۷۲ |
| ۴٬۳۲۲  | ۳۵–۳۹ |  ۴٬۴۰۸ |
| ۵٬۶۶۹  | ۳۰–۳۴ |  ۵٬۹۷۹ |
| ۸٬۲۶۸  | ۲۵–۲۹ |  ۷٬۸۴۹ |
| ۷٬۵۱۶  | ۲۰–۲۴ |  ۷٬۳۸۸ |
| ۵٬۴۶۳  | ۱۵–۱۹ |  ۴٬۹۷۷ |
| ۴٬۵۶۷  | ۱۰–۱۴ |  ۴٬۳۸۳ |
| ۴٬۳۷۳  | ۵–۹ |  ۴٬۰۶۵ |
| ۴٬۶۵۷  | ۰–۴ |  ۴٬۴۵۲ |
مردم > نژاد

در این شهرستان اکثریت مردم فارسی‌زبان و از نژاد پارس هستند، البته در این شهرستان اقلیت اندکی عرب‌های درازی (اعراب خمسه) و همچنین عشایر ایرانی‌تبار باصری هم زندگی می‌کنند که سابقهٔ سکونت آن‌ها در جهرم به زمان رضاشاه و سکونت اجباری عشایر بر می‌گردد.
مردم > زبان و لهجه

مقالهٔ اصلی: لهجه جهرمی
زبان مردم این شهرستان، زبان فارسی به لهجه جهرمی است. شماری از واژگان این لهجه با زبان پارسی میانه نزدیکی دارد. لهجهٔ سایر مردم شرق فارس، تا حد زیادی شبیه به این لهجه می‌باشد.
البته گرچه نمی‌توان به‌طور دقیق و صریح آن را بیان کرد ولی به‌طور کلی این نکات را می‌توان در بیان و تلفظ آنان تشخیص داد:
حذف یک یا دو حرف صامت از آخر کلماتی که تنها تلفظ می‌شوند و به کلمه‌های دیگر اضافه نمی‌شوند. مثلاً کلماتی مانند «بود»، «گفت»، «رفت» به ترتیب به شکل «بو»، «گُ» و «رَف» تلفظ می‌شوند.
آوردن مصوت «و» در آخر اسم نکره برای معرفه کردن؛ مانند «درختو» که بر معرفه بودن آن درخت دلالت می‌کند. اگر این اسم مفرد به «اِ» یا «آ» ختم شود، به «او» (ow) تبدیل می‌شود، مانند «قرقرو».
اسم‌های مختوم به مصوت بلند «آ» اگر در جمله مضاف یا موصوف واقع شوند، مصوت «آ» همراه با کسرهٔ اضافه به مصوت مرکب «ای» (ey) بدل می‌شود. مثلاً «جایِ»، «صدایِ» و «کوچه‌هایِ» به ترتیب به شکل «جِی»، «صدِی» و «کوچه‌هِی» تلفظ می‌شوند.
در کلمات مختوم به «اه» هنگام اضافه شدن به «ی»، گاه «اه» حذف و حرف قبل از «ی» به دو صورت مکسور و مضموم تلفظ می‌شود. مثلاً «سياهی» و «بخواهی» به ترتیب «سیِی» و «بخِی» تلفظ می‌شوند.
«اَ» به جای حرف اضافۀ «به» به کار می‌رود. مثلاً «اَ من» به معنی  «به من» است.
نمونه شعر محلی
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پیش تَرُک، تَش نزنین زُلف سَرش بوده یه وَخت |  | گیس قشنگ سبز او تا کمرش بوده یه وَخت |
| تُوَختَکای خُش شده که گُر کشیده روی تَش |  | گمون که طاق ابروی چشم تَرش بوده یه وَخت |