پیشینه تقسیمات کشوری ایران
تقسیمات کشوری ایران در دوره معاصر > دومین قانون تقسیمات کشوری > تغییرات تدریجی استان‌های دهگانه

از سال ۱۳۱۶ به بعد تقسیمات کشوری به استناد تبصره ماده ۲ قانون سال ۱۳۱۶ به وجود می‌آید.
در ۱۳۲۵/۴/۳ استان سوم و چهارم تبدیل به یک استان به نام استان آذربایجان گردیده و در ۲۰ مهر ۱۳۲۶ شهرستان های قزوین، ساوه، محلات از استان یکم و شهرستان های تهران، قم، دماوند  از استان دوم با هم ادغام شده و استان مرکزی( به مرکزیت تهران) را تشکیل دادند. در این دوره برای اولین بار پدیده جدیدی تحت عنوان «فرمانداری کل یا فرمانداری» در تاریخ ۱۳۲۶/۲/۲۶ طی تصویب «فرمانداری کل بلوچستان»، که شامل استان سیستان و بلوچستان فعلی می شد ایجاد گشت.
فرمانداری در این نوع تقسیم، ابتدا مستقل از استانداری بود، امری که مشخص نیست هیئت وزیران بر چه اساسی دست به تاسیس فرمانداری زدند اما در تاریخ ۱۳۲۶/۵/۳۱ ماده ۲ مصوبه تغییر کرد و به جای کلمه «والی» عبارت «فرماندار کل» که هم ردیف با استاندار است قرار گرفت.
این روند از استان سیستان و بلوچستان فعلی آغاز شد در مصوبه ۱۳۲۶/۲/۲۶ که حوزه ی بلوچستان مرکب از ۳ فرمانداری تابعه سراوان، ایرانشهر و چابهار به مرکزیت زاهدان تحت نظر یک مأمور عالی رتبه به نام والی از طرف مرکز (تهران) اداره می شد.ضمن آن که زابل هم از استان نهم جدا و به بلوچستان الحاق شد  و در سال ۱۳۲۹ کلمه «کل» از کنار فرمانداري حذف شد اما «فرمانداری بلوچستان» تا ۱۳۳۶ به قوت خود باقی ماند.
در سال ۱۳۳۳، فرمانداری‌های کل بنادر و جزایر خلیج‌فارس و بنادر و جزایر دریای عمان و در سال ۱۳۳۶ فرمانداری کل خرم‌آباد ایجاد و فرمانداری کل بلوچستان به استان بلوچستان و سیستان تبدیل شد. در ادامه فرمانداری کل بختیاری و چهارمحال و استان کردستان و استان‌های سوم و چهارم در سال ۱۳۳۷ دوباره تأسیس شدند. در تغییر دیگر بر اساس مصوبه شورای وزرا در ١٣٣٧ شهر قروه از همدان منتزع می‌شود و به استان پنجم که کردستان بوده‌ ملحق می‌شود.
در تغییر دیگر در قانون تقسیمات کشوری در ۱۳۳۹ استان‌ها به جای عدد با اسامی اصلی و تاریخی شان نامیده شدند و بر این اساس کشور به ۱۴ استان و ۶ فرمانداری کل و ۱۳۹ فرمانداری و ۴۴۹ بخشداری تقسیم شد. بخش بزرگی از استان مرکزی فعلی در استان مرکزی آن زمان به مرکزیت شهر تهران قرار داده شد.
آستارا تا تقسیمات کشوری سال ۱۳۳۶ خورشیدی یکی از شهرهای شهرستان اردبیل در شرق استان آذربایجان بود. در سال ۱۳۳۶، آستارا با تأسیس فرمانداری، به یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی مبدل شد و از خرداد سال ۱۳۳۹ خورشیدی به استان گیلان ملحق گردید.
در سال ۱۳۴۰ فرمانداری‌های کل سمنان، همدان، و لرستان ایجاد و فرمانداری کل بویراحمدی و کهگیلویه به مرکزیت یاسوج در سال ۱۳۴۲ تأسیس شد. فرمانداری‌های: کل ایلام و پشتکوه در سال ۱۳۴۳ و فرمانداری‌های کل بنادر و جزایر بحر عمان و خلیج‌فارس منحل و استان ساحلی بنادر و جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان به مرکزیت بندرعباس تأسیس می‌شود.
در سال ۱۳۴۸ فرمانداری‌های کل بوشهر، زنجان و یزد ایجاد گردیده و در سال ۱۳۵۲، استان‌های بوشهر، یزد و چهارمحال و بختیاری، لرستان، زنجان و همدان تأسیس می‌یابد. در سال ۱۳۵۵، فرمانداری‌های شمیرانات و ری منحل و در محدودهٔ شهرستان تهران، شمیرانات و ری شهرستان‌های جدیدی به مرکزیت شهر تهران از ترکیب بخش‌های حومه، ری، فشاپویه، لواسانات و رودبار قصران تأسیس شد. در همان سال استان‌های بویراحمد و کهگیلویه و سمنان تأسیس یافته و نام استان ساحلی و بنادر و جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان به استان هرمزگان تغییر می‌یابد. در سال ۱۳۵۶، مرکز استان مرکزی از تهران به اراک انتقال یافته، شهرستان قزوین به استان زنجان الحاق، و فرمانداری‌های تهران و کرج در محدودهٔ شهرستان‌های مربوط مستقیماً زیر نظر وزارت کشور قرار گرفت. در سال ۱۳۵۷، در محدوده شهرستان تهران و کرج و ورامین، استان تهران به مرکزیت شهر تهران ایجاد شده و شهرستان‌های شمیران و ری بار دیگر تأسیس گردید.
در سال ۱۳۵۷ و تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، کشور ایران دارای ۱۶۵ شهرستان و ۴۷۵ بخش بوده‌است.