پروپاگاندا
تعریف

در هر نظام سیاسی رسانه‌هایی وظیفهٔ اطلاع‌رسانی را برعهده دارند. در نظام‌های دموکراتیک، غیر از رسانهٔ رسمی و دولتی، دیگر رسانه‌ها حوزهٔ واگویه کردن سیاست‌های رسمی دولت نیستند. در چنین نظام‌هایی، بسیار دیده شده که رسانه‌ای در مقابل سیاست رسمی دولت بایستد و برای آن نیز توبیخ نشود؛ امّا در نظام‌های استبدادی از رسانه‌های دولتی گرفته تا رسانه‌های غیردولتی، از نظام آموزشی گرفته تا ابزار هنر و نهاد دین، همه در راستای اهداف ایدئولوژیک حکومت به کار گرفته می‌شوند؛ موضوعی که از آن می‌توان به عنوان «ماشین پروپاگاندا» نام برد. پروپاگاندا ممکن است حقیقت را بگوید یا نیمی از حقیقت را یا حتی به کلّی دروغ بگوید. پروپاگاندا متکی به دستکاری افکار عمومی است. به آسانی هم قابل تشخیص نیست؛ زیرا سازندگانش با دقت پیام‌هایی را انتخاب می‌کنند که گاهی به نظر می‌رسد به نفع برخی آرمان‌ها یا ارزش‌ها هستند، در حالی که در واقع علیه آن‌ها و برای زیر سؤال بردن آن‌ها ساخته شده‌اند.
پروپاگاندا را نباید «تبلیغ» معنا کرد. پروپاگاندا در ساده‌ترین تعریف «جهت دادن» به اذهان عمومی با استفاده از تکنیک‌های ویژه (مانند مغلطه، بزرگ‌نمایی، کوچک‌نمایی، دروغ بزرگ، بمباران خبری، برچسب زدن، کلّی‌گویی، هراس‌افکنی و…) است. از این رو، پروپاگاندا را شاید بتوان «بوق تبلیغاتی» معنا کرد که هدف آن، ایجاد نوعی اطاعت کورکورانه در مردم است، نه اطلاع‌رسانی غیرجانبدارانه.
با این توصیف، در این نوع از تبلیغ، اطلاع‌رسانی بی‌طرفانه وجود ندارد. برعکس، هدف جهت دادن به اذهان عموم مردم به منظور نفوذ بر آن‌هاست. به بیان دیگر، پروپاگاندا عبارت است از «بسیج افکار عمومی» برای هدفی که دولت استبدادی به دنبال آن است؛ چه درست باشد و چه نادرست. در این روش از تبلیغ، واقعیت‌ها به‌طور گزینشی بیان و بازنمایی می‌شوند؛ بنابراین، پروپاگاندا شکلی از تبلیغ نیست که در آن اقناع مخاطب هدف باشد. در روش اقناعی حق پرسش‌گری و تشکیک، حقی شناخته‌شده برای مخاطب است، در حالی که در روش پروپاگاندا، شکل‌دادن به ذهن مخاطب آن‌گونه که دولت می‌خواهد، هدف است. این یعنی مخاطب باید آن‌گونه ببیند و بیاندیشد که دولت می‌خواهد.
پروپاگاندا گونه‌ای ارتباط است که در آن، اطلاعات هماهنگ و جهت‌دار برای بسیج افکار عمومی از طریق تبلیغات، پخش و فرستاده می‌شود. تبلیغات سیاسی یا جوسازی شکلی از ارتباط است که هدف آن تأثیر بر گرایش یک جمع یا جماعت همسو با موضع و دلیل دلخواه تبلیغ‌گر سیاسی است. جوسازی برخلاف تهیه اطلاعات غیرجانبدارانه، در اصلی‌ترین معنای خود، دادن اطلاعات با هدف تأثیر جهت‌دار بر مخاطب است. در این راستا، اغلب اوقات، واقعیت‌ها به‌طور گزینشی بیان و بازنمایی می‌شوند (حتی اگر نادرستی آن بر گوینده روشن و آشکار باشد) تا از سوی مخاطب، واکنش و رفتاری احساسی و نه آگاهانه، سر بزند. نتیجهٔ این امر، تغییر گرایش دلخواه به سوی هدفی است که برای مخاطب هدف‌گیری شده و به منظور پیشبرد یک برنامهٔ سیاسی، در نظر گرفته شده است. علاوه‌بر این، جوسازی می‌تواند در شکل یک نبرد و جنگ‌افروزی سیاسی نیز تلقی شود.
تبلیغات سیاسی یا جوسازی شکلی از ارتباط است که با ترغیب یا اقناع متفاوت است؛ زیرا هدفش این است که به پاسخی دست یابد که قصد تبلیغ‌گر را تداوم بخشد. اقناع یا ترغیب به مثابه یک فعال‌کنندهٔ دوسویه عمل می‌کند و هدفش آن است که به نیازهای ترغیب‌کننده و ترغیب‌شونده پاسخ دهد. یک مدل تبلیغ (جوسازی) نشان‌گر آن است که چگونه می‌توان عناصر اطلاع‌رسانی و ارتباط اقناعی را در تبلیغات با یکدیگر تلفیق کرد. تبلیغات سیاسی ممکن است افکار عمومی و رفتار افراد را تحت تأثیر قرار دهد و آن‌ها را دگرگون سازد.
در قرن بیستم، اصطلاح انگلیسی پروپاگاندا (جوسازی) اغلب با رویکردی کنترل‌کننده همراه بود، امّا از نظر تاریخی، پروپاگاندا (جوسازی) یک اصطلاح توصیفی خنثی از هر مطلبی است که عقاید یا ایدئولوژی‌های خاصی را ترویج می‌کند.
بر اساس آمار مؤسسهٔ گالوپ که در سال ۲۰۱۲ میلادی در وب‌سایت گالوپ منتشر شد، اغلب کشورهای دیکتاتوری امّا در حال توسعه سعی در ایجاد یک فضای پروپاگاندا در عرصهٔ ملّی و حتی فراملّی داشته‌اند و برای مردم و قومیت داخلی خود نیز از بسیج افکار عمومی، بازتاب اخبار حوادث غیرمترقبه در رسانهٔ ملّی انحصاری، پخش تلویزیونی آثار مرتبط با ایدئولوژی فراگیر، ترغیب و تشویق مردم عمدتاً ناراضی از عملکردهای حاکمیت و اذهان انقلابی یا ناآگاه و کم‌سواد به انتخاب افراد سیاسی (مانند رئیس‌جمهور و پارلمان، جناح، فراکسیون (ائتلاف)، حزب، ایدئولوژی (مرام سیاسی) استفاده می‌کنند. برخی از این رژیم‌ها شدیداً به فکر تقویت قدرت نظامی و اطلاعاتی خود هستند و از این ابزارها برای سرکوب اعتراضات، آشوب‌ها، ناآرامی‌ها، احزاب اپوزیسیون (که البته معمولاً هیچ‌کدام از کشورهای یکّه‌سالار دیکتاتوری، احزاب اپوزیسیون ندارند) نیز بهره می‌برند. با این حال، در زمینهٔ تبلیغات و پروپاگاندای بین‌المللی تقریباً همگی ضعیف و متوسط عمل کرده و می‌کنند؛ اگرچه این ارزش‌بخشی بیشتر در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافتهٔ صنعتی مانند آمریکا، بریتانیا، چین، ژاپن، کره جنوبی، فرانسه و… انجام گرفته است و همچنین در مقایسه با کشورهای توسعه‌نیافته! مانند افغانستان و کره شمالی.