والتر فون زایدلیتس-کورتسباخ
ورماخت > جنگ جهانی دوم > استالینگراد

در قالب تهاجم تابستانه آلمان در سال ۱۹۴۲ موسوم به «مورد آبی» از روز ۲۸ ژوئن، ارتش ششم که سپاه ۵۱ زایدلیتس بخشی از آن بود، به عنوان سرنیزه گروه ارتش ب به سمت استالینگراد یورش برد. در اثر مشکلات تدارکاتی و به‌خصوص کمبود سوخت، حرکت به کندی پیش می‌رفت و گاهی کاملاً متوقف می‌شد. به هر صورت آلمانی‌ها روز ۲ سپتامبر به دفاع بیرونی استالینگراد رسیدند. پس از پنج روز توقف، حمله به شهر با جلوداری سپاه ۵۱ زایدلیتس آغاز شد. او به صورت کاملاً روشمندی پیش می‌رفت و ساختمان‌ها را یک‌به‌یک پاکسازی می‌کرد. نیروهای دشمن مقاومت سختی بر سر هر ساختمان صورت می‌دادند و مکرراً دست به ضدحملات موضعی می‌زدند. با این وجود زایدلیتس توانست در نهایت تا روز ۱۳ سپتامبر تپه مامایف در مرکز شهر را تصرف کند. از این زمان مقاومت شوروی شدت مضاعفی گرفت؛ به وجهی که نیروهای زایدلیتس ۵۰۰ متر باقی مانده تا رود ولگا را در عرض یک هفته طی کردند. در این حال نبرد بر سر استالینگراد هنوز تمام نشده بود.
زایدلیتس از تله‌ای که دشمن قصد داشت ارتش ششم را در آن بیندازد بود برده بود. او اوایل ماه نوامبر از پائولوس خواست دو لشکر زرهی دوازدهم و بیست‌وچهارم را از درگیری‌های خیابانی بیرون بکشد و با تقویتشان، از آن‌ها به عنوان نیروی ذخیره احتیاطی جهت مقابله با هر گونه رخنه احتمالی دشمن استفاده کند. به هر صورت پائولوس با این نظر مخالف کرد. بدین ترتیب ارتش سرخ از روز ۱۹ نوامبر تهاجمی علیه جناحین ارتش ششم که توسط نیروهای متحد محور محافظت می‌شد، آغاز کرد و توانست در عرض چند روز آن را با شمول سپاه ۵۱ زایدلیتس، به محاصره بیندازد. هیتلر فرمان به پایداری پائولوس در محل و اجتناب از هر گونه اقدام برای خروج از محاصره داد.
زایدلیتس همانند اغلب فرماندهان ارشد دیگر خواهان اقدام بلافاصله برای خروج بود اما پائولوس مطیعانه سر به فرمان هیتلر نهاد. احتمالاً به همین جهت و با توجه به سابقه تقابل پیشین بین این دو، پائولوس قرارگاه خود را به قسمت شمالی منطقه تحت محاصره در فاصله تنها چند ده متری از قرارگاه زایدلیتس منتقل کرد تا او را زیر نظر بگیرد. با این وجود زایدلیتس شب ۲۳/۲۴ نوامبر بیشتر نیروهای خود را از خط مقدم خارج کرد و به طرف جنوب فرستاد تا در صورت عملی شدن اقدام برای خروج از آن‌ها استفاده کند. شوروی از این موضوع مطلع شد و تهاجم قدرتمندی علیه بخش تضعیف‌شده خط مقدم اجرا کرد که تلفات سنگینی به لشکر نود و چهارم پیاده‌نظام وارد آورد. پائولوس به سرعت به قرارگاه زایدلیتس رفت و از او توضیح خواست. سرتیپ آرتور اشمیت، رئیس ستاد ارتش ششم، خواهان عزل زایدلیتس و محاکمه او در دادگاه نظامی به اتهام تمرد بود. با وجود پائولوس که نمی‌خواست ضربه دیگری به روحیه نیروهای خود بزند از این کار اجتناب کرد. از قضا وقتی هیتلر از این قضیه خبردار شد تصور کرد این پائولوس بوده‌است که قصد داشته‌است بدون مجوز برای شکستن محاصره تلاش کند. از این رو روز ۲۴ نوامبر مقرر کرد فرماندهی بخش شمالی منطقه تحت محاصره در اختیار زایدلیتس قرار بگیرد و او مستقل از ارتش ششم مستقیماً تحت امر فرماندهی عالی نیروی زمینی عمل کند. هنگامی که این فرمان به پائولوس رسید آن را به نزد زایدلیتس برد و با طعنه به او گفت: «حالا می‌توانی هرطور خواستی عمل بکنی و از محاصره خارج شوی!» زایدلیتس در پاسخ نیروی خود را ناکافی دانست و مجدداً از پائولوس خواست به ابتکار خود با کل ارتش ششم این کار را بکند که پائولوس دوباره آن را رد کرد. زایدلیتس روز ۲۷ نوامبر در گردهمایی فرماندهان سپاه‌های ارتش ششم در قرارگاه آن برای قانع کردن پائولوس بر خروج، فاش کرد دستور داده‌است تمامی تجهیزاتی که امکان حمل آن‌ها در راهپیمایی طولانی وجود ندارد، از بین بروند. او حتی اذعان داشت همه وسایل شخصی خود جز یونیفرم تنش را سوزانده‌است. دیگر حاضران او را از این بابت تأیید کردند. به هر حال این سخنان هیچ تأثیری بر پائولوس نداشت. زایدلیتس در ادامه دست به دامان ارتشبد ماکسیمیلیان فون وایخس، فرمانده گروه ارتش ب شد تا او دستور خروج را صادر کند. زایدلیتس با فرستادن پیامی «منفعل ماندن» در این شرایط را «جرم از منظر نظامی و از منظر مسئولیت در قبال مردم آلمان» خواند. ارتشبد وایخس هیچ پاسخی به این پیام نداد.
با رسیدن اوضاع به حد اعلای وخامت درون محاصره و تنگ‌تر شدن حلقه دشمن، زایدلیتس روز ۲۵ ژانویه سال ۱۹۴۳ از پائولوس خواست، بر مبنای درخواست شوروی، این بار بدون مجوز فرماندهی عالی خود را تسلیم دشمن کند. پس از آن که با مخالفت پائولوس مواجه شد، زایدلیتس با صدور فرمانی در سپاه خود، به فرماندهان هنگ‌ها و گردان‌ها اجازه داد تا در صورت لزوم و جهت جلوگیری از تلفات غیرضروری، طبق نظر خود تسلیم شوند. وقتی پائولوس روز بعد از این مسئله آگاه شد زایدلیتس را تحت امر سپهبد والتر هایتس، فرمانده سپاه ۸ قرار داد؛ هایتس دستور داد هر کس تلاشی برای تسلیم به دشمن بکند اعدام خواهد شد. قرارگاه فرماندهی دو سپاه ۸ و ۵۱ در یک پناهگاه مستقر شد تا زایدلیتس زیر نظر هایتس باشد و بی‌اجازه دست به کار نزند. به هر صورت در نهایت با انهدام منطقه در محاصره، مدت کوتاهی پیش از تسلیم فیلدمارشال پائولوس، نیروهای شوروی زایدلیتس، هایتس و پنج ژنرال دیگر را روز ۳۰ ژانویه در قرارگاه آن‌ها به اسارت گرفتند.