دلتنگی برای نور
تحلیل و بررسی

بیابان آتاکاما در شیلی یکی از خشک‌ترین بیابان‌های جهان است، در نتیجه دانشمندان و اخترشناسان از سرتاسر گیتی بدان سفر می‌کنند تا پژوهش‌هایشان را در آنجا انجام دهند. اخترشناسان می‌توانند با وضوح و دقت زیاد، اعماق آسمان را بکاوند و جهان پیرامون را، به منظورِ دریافتن منشأ کهکشان‌ها، مورد بررسی قرار دهند. همچنین فقدان هرگونه رطوبت در این صحرا، نه تنها برای اخترشناسان، بلکه برای باستانشناسان و اهالی شیلی، فرصتی مغتنم ایجاد می‌کنند تا به بقایا و بازمانده‌هایی از گذشته دست یابند. خشکی باعث می‌شود که این‌گونه بازمانده‌ها، دست‌نخورده و بی هیچ تغییری، باقی بمانند. برخی اهالی شیلی در اینجا، به دنبال بقایای اجساد عزیزانشان هستند که در دوران دیکتاتوری پینوشه مفقود شدند. «نوستالژی برای نور» به کارگردانی «پاتریسیو گوسمان»، بر روی شباهت‌ها متمرکز می‌شود: میلِ کیهان‌شناسان به درک گذشته و سرآغاز هستی و میل شیلیایی‌ها به درک این موضوع که چه بر سر عزیزانشان آمد. این مستند دائماً مابین «یادآوری گذشته» و «فراموش کردن آن» جست‌وخیز می‌کند.
نیروهای نظامی دیکتاتوری پینوشه، هزاران شیلیایی را زندانی کرده و به قتل رساندند و بعدها تلاش کردند هرگونه مدارک و آثار مرتبط با این جنایت‌ها را از بین ببرند. در حال حاضر، بسیاری از اهالی شیلی، آنگونه که دیکتاتوری می‌خواست و انجام داد، اتفاقاتِ دردآور گذشته را فراموش کرده یا نادیده می‌گیرند. با این‌وجود، هستند کسانی که همچنان بدنبال مفقودشدگان می‌گردند. زنانی که غیورانه بدنبال شواهد و بقایایی از عزیزانشان هستند تا شاید، با یافتن آنها، اندکی تسلی و آرامش در زندگی‌شان بیابند. آنهایی که به نحوی درگیر جنایت‌های پینوشه بودند، در تلاشند تا وقایع به فراموشی سپرده نشود و بقیهٔ مردم شیلی در تلاشند تا آن را فراموش کنند. هم اخترشناسان و هم این زنان شیلیایی، در گذشته زندگی می‌کنند و بدنبال آنند تا خودشان و جهان پیرامون را بهتر درک کنند. در نهایت، «نوستالژی برای نور» تفاوتِ مابینِ اشخاصی را نشان می‌دهد که برای درک گذشته‌شان تلاش می‌کنند و آنانی را که به‌سادگی، این پیشینه را در معرض فراموشی قرار می‌دهند. این فیلم می‌گوید: «آنانی که به یاد می‌آورند، می‌توانند در لحظات شکنندهٔ حال زندگی کنند. آنانی که قادر به فراموشی هستند، قادر به زندگی در هیچ‌کجا نیستند.»
فیلم مستند گوسمان، دو تفکر و موقعیتِ به‌ظاهر متفاوت را، به‌گونه‌ای در کنار هم مقایسه می‌کند که گویی هر دو، تلاش و مجاهدتی یکسانند. گوسمان در فیلم، بر کمکش و تقلای این زنان در یافتن اجساد عزیزانشان تأکید می‌کند و در همان هنگام، تلاش اخترشناسان را در بررسی کهکشان‌ها به‌منظورِ درک سرآغاز زندگی و بشریت نشان می‌دهد. هر دوی اینها در گذشته غوطه می‌خورند تا درک واقعی و قابل اطمینانی از آن داشته باشند. زنانی که در صحرا به جستجو می‌پردازند، بدنبالِ «کلسیم» در شکلِ استخوان‌های انسان هستند و کیهان‌شناسان بدنبال «کلسیم» در شکلِ بقایایِ یک ستاره یا انفجارِ عظیمِ «مه‌بانگ». اسلایدهایی از سیارکها نمایش داده می‌شود که سپس این تصاویر، به نمایی نزدیک از تکه‌های استخوان انسان مبدل می‌شود. تمیزدادن این دو از هم ناممکن است و با دیدی عمقی‌تر، این فکر را در ذهن پدیدمی‌آورد که این اخترشناسان و زنان - هر دو - بدنبال یک چیز هستند. در این فیلم مستند، جستجو بدنبال گذشته و علت‌ها، پیام‌آورِ زندگی به زمانِ حال است.
این فیلم همچنین، فراموشیِ ملی شیلی را دربارهٔ وقایع گذشته به چالش می‌کشد و بی‌مسئولیتی چنین عملی را زیر سؤال می‌برد. تناقضی که توسط گوسمان در فیلم مطرح می‌شود آن است که شیلی، کشوری است که «دسترسی به گذشته» در آن بسیار آسان است، اما ملتِ شیلی حاضر نیستند پیشینهٔ خود را پذیرفته و خود را با آن آشتی دهند. مردم شیلی، این مادرانی را که در جستجوی گذشته هستند، با چشمِ «مزاحمان جامعه» نگاه می‌کنند. به‌نظر می‌رسد مردم شیلی، با اخترشناسان احساس همدردی بیشتری دارند تا با «بیکی» و «بیولِتا». گویی برخی شیلیایی‌ها برآنند تا به جای بازشناسی و درک وقایع پیشین، آن را به کناری گذاشته و وانمود کنند که اصلاً رخ نداده‌است. در این فیلم، گوسمان، میگل و همسرش آنیتا را همچون تشبیهی استعاری از کشور شیلی قلمداد می‌کند: یکی در تکاپو برای درکِ گذشته‌است و آن دیگری، در حالِ فراموش کردن آن. همین انگاره، یکی از موضوع‌های اصلیِ مطرح‌شده توسط گوسمان است: آن‌ها نباید از یاد ببرند، بلکه باید کوشش کنند که بیش‌ازپیش، اصل و نسب خود را بشناسند. در پایانِ فیلم، گوسمان بیان می‌کند فقط آنانی که گذشته و خاستگاه خود را شناختند، قادرند در زمانِ حال زندگی کنند و به آینده بنگرند. آن‌ها که نمی‌توانند، زنده نیستند چراکه «نه سرآغازی دارند و نه فرجامی».