حق بشری دسترسی به آب و پساب‌زدایی

دسترسی به آب تمییز، امن و همچنین دسترسی به بهداشت، یک حق بنیادی بشری است.
حق بشری دسترسی به آب و پساب‌زدایی (به انگلیسی: Human Right to Water and Sanitation)‏ (HRWS) اصلی است که تصدیق می‌کند آب آشامیدنی پاک و بهداشت در زندگی هر شخص ضروری است. این حق توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۲۸ ژوئیه ۲۰۱۰ میلادی به عنوان یک حق بشری به رسمیت شناخته شد.
حق HRWS از طریق معاهدات، اعلامیه‌ها و سایر معیارهای حقوق بشری به عنوان قانون بین‌المللی به رسمیت شناخته شده‌است. برخی از مفسرین حق بشری آب را فراتر از قطعنامه مجمع عمومی، از ماده ۱۱٫۱ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (ICESCR) مشتق کرده و آن را تحت قانون بین‌المللی لازم‌الاجرا ساخته‌اند. سایر معاهدات که به صورت روشن HRWS را برسمیت می‌شناسند شامل کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان (CEDAW) و کنوانسیون ۱۹۸۹ پیمان‌نامه حقوق کودک (CRC)، می‌باشند. اولین قطعنامه‌ها در مورد HRWS توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد و شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ۲۰۱۰ میلادی تأیید گردید. از آن جایی که عدم رعایت بهداشت باعث کاهش کیفیت آب می‌شود، آن‌ها تأیید کردند که یک حق بشری بهداشت در رابطه با حق بشری آب وجود دارد، بنابر این مباحثات بعدی با تأکید بالای هردو حق ادامه یافت. در جولای ۲۰۱۰، قطعنامه ۶۴/۲۹۲ مجمع عمومی سازمان ملل متحد، حق بشری دریافت آب امن، ارزان، پاک و قابل دسترس و خدمات بهداشت را تأیید کرد. در جریان همان مجمع عمومی، پذیرفته شد که برای درک لذت زندگی و برخورداری از حقوق بشری، آب آشامیدنی امن، پاک و بهداشت به عنوان یک حق بشری تأیید شده‌است. پذیرش دسترسی به آب آشامیدنی امن، پاک و بهداشت به عنوان حق آزاد بشری در قطعنامه (۶۴/۲۹۲) مجمع عمومی باعث می‌شود تا در سطح جهانی دولت‌ها بالای آن کنترل داشته باشند. داشتن یک زندگی بارور و سالم زمانی میسر می‌شود که به صورت گسترده اهمیت دسترسی به آب قابل اطمینان، پاک و خدمات بهداشت برسمیت شناخته شود.
یک قطعنامه تجدید نظر شده سازمان ملل در ۲۰۱۵ میلادی مشخص کرد که این دو حق از هم جدا ولی مساوی اند.
واضح‌ترین تعریف حق بشری آب توسط کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سازمان ملل در ملاحظات کلی ۱۵، پیش‌نویس شده در ۲۰۰۲ میلادی صادر شده‌است. این تعریف یک تعبیر بدون الزام قانونی است که بر اساس آن دسترسی به آب یک شرط برای برخورداری از حق داشتن وضعیتی مناسب برای زندگی بوده و با حق رسیدن به بلندترین معیارهای سلامت گره خورده‌است، بنابراین یک حق بشری می‌باشد. این تعریف بیان می‌کند: «حق بشری دسترسی به آب همه را مستحق می‌داند تا برای استفاده شخصی و برای خانه آب کافی، امن، قابل قبول، قابل دسترس و مقرون به صرفه داشته باشند».
HRWS دولت‌ها را ملزم می‌سازد تا اطمینان حاصل کنند که مردم از آب و بهداشت با کیفیت، موجود، قابل قبول، قابل دسترس و مقرون به صرفه برخوردار باشند. مقرون به صرفه بودن آب یعنی محدوده قیمت آب تا حدی نباشد که کسی برای به دست‌آوردن آن مجبور شود تا از دسترسی به سایر کالاها و خدمات ضروری خودداری نماید. به طور کلی، قانون معمول برای مقرون به صرفه بودن آب این است که هزینه آن میان ۳ – ۵٪ عایدات خانوار باشد. قابل دسترس بودن آب مدت زمان، راحتی در دسترسی به منبع و ریسک‌های حین دسترسی به منبع آب را شامل می‌شود. آب باید برای تمام شهروندان قابل دسترس باشد، این یعنی آب نباید دورتر از ۱٬۰۰۰ متر یا ۳٬۲۸۰ فت یا در فاصله زمانی بیشتر از ۳۰ دقیقه باشد. موجودیت آب یعنی آیا منبع آب دارای مقدار مناسب آب، قابل اطمینان و پایدار است یا خیر. کیفیت آب دربرگیرندهٔ این است که آیا مصرف آب برای آشامیدن یا سایر فعالیت‌ها، امن است. برای قابلیت پذیرش آب، آب نباید دارای بو بوده و هیچ رنگی نداشته باشد.
ICESCR از کشورهای امضا کننده آن می‌خواهد تا به صورت تدریجی تمام حقوق بشری، شامل آب و بهداشت را بدست آورده و به آن احترام بگذارند. آن‌ها باید سریع و مؤثر کار کنند تا دسترسی را افزایش داده و خدمات در این بخش را بهبود بخشند.