stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سیمان گلاس آیونومر

سیمان گلاس آیونومر (به انگلیسی: Glass ionomer cement) از جمله مواد مورد استفاده در دندانپزشکی به عنوان ماده پرکننده، سیمان کف بندی و براکت ارتودنسی است. این سیمان طبق استاندارد سازمان بین‌المللی استانداردسازی، سیمان گلاس پلی آلکنوئات معرفی شده‌است. اصطلاح گلاس آیونومر در مقالات اخیر و در بین دندان پزشکان مورد استفاده قرار می‌گیرد. در یک دسته‌بندی کلی این سیمان به دو نوع معمولی و اصلاح شده با رزین تقسیم‌بندی می‌شوند. سیمان‌گلاس آیونومر معمولی دارای سه جزء اصلی اسید پلی آلکنوئات محلول در آب، شیشه آلومینوسیلیکاتی و آب است. از اسیدهای با غلظت و جرم مولی مختلف و شیشه‌های با ترکیب گسترده استفاده می‌شود. این اجزاء به صورت دستی یا با استفاده از لرزش و دوران دستگاهای مربوطه، با هم مخلوط می‌شوند. پس از اختلاط، با وقوع واکنش‌های اسید و باز یک خمیر ویسکوز تشکیل می‌شود که بلافاصله گیرش پیدا کرده و سخت می‌شود. اسید مصرفی به صورت یک محلول آبی یا به صورت پودر خشک به پودر شیشه سیمان اضافه می‌شود. در حالت دوم، مایع مصرفی آب است و پلی اسید جامد پس از اختلاط در آب حل می‌شود. در حین گیرش، اسید ساختار شیشه را تجزیه می‌کند، پیوندهای شبکه شیشه را هیدرولیز کرده و کاتیون‌های کلسیم و آلومینیم را آزاد می‌کند که با گروه‌های کربوکسیلات برای ایجاد اتصال عرضی با زنجیره‌های پلی اکریلیک، پیوند برقرار می‌کنند. سیمان‌های گلاس آیونومر با دارا بودن خواصی نظیر قابلیت رهایش و جذب طولانی مدت یون فلوئور، زیست سازگاری بالا، مطابقت با ظاهر دندان طبیعی، چسبندگی شیمیایی به ساختار دندان و ضریب انبساط حرارتی مشابه با دندان در دندان پزشکی ترمیمی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. خواص و زمان گیرش این سیمان‌ها متأثر از عوامل مختلفی نظیر ترکیب شیمیایی پودر شیشه، نوع و غلظت اسید و نسبت پودر به مایع است.
| ویژگی | مقدار |
| --- | --- |
زمان کار (۲۳ درجه سانتی گراد)/دقیقه: ۱/۳–۳/۸
زمان گیرش(۳۷ درجه سانتی گراد)/دقیقه: ۲/۷۵–۴/۷
استحکام فشاری(۲۴ ساعت)/ مگا پاسکال: ۱۴۰–۱۹۵
استحکام کششی قطری(۲۴ ساعت)/مگا پاسکال: ۹/۰–۱۹/۳
استحکام خمشی(۲۴ ساعت)/مگا پاسکال: ۸/۹–۳۰/۰
درصد خزش(۲۴ ساعت): ۰/۱۷–۰/۳۳
کدری: ۰/۴۴–۰/۸۵
تاریخچه

گلاس آیونومرها در اواخر دهه ۶۰ میلادی توسط ویلسون و همکارانش در آزمایشگاه LGC در لندن برای جایگزین شدن بجای سیمان‌های سیلیکاتی معرفی شدند. اولین شیشه مورد استفاده که خواص مطلوبی داشته به عنوان G200 و سیمان تولید شده از این شیشه به نام ASPA I شناخته می‌شود. شیشه G200 دارای ترکیب ارائه شده در جدول زیر است. سیمان ASPA I زمان کار طولانی و سخت شدن کندی داشته و همچنین از شفافیت مناسبی برخوردار نبوده‌است. با ایجاد تغییراتی در فرمولاسیون شیشه و افزودن اسید تارتاریک، سیمان ASPA II معرفی شد.
| جز | درصد وزنی |
| --- | --- |
SiO2: ۳۰/۱
Al2O3: ۱۹/۹
AlF3: ۲/۶
CaF2: ۳۴/۵
NaF: ۳/۷
AlPO4: ۱۰/۰
تکامل سیمان‌های گلاس آیونومر در طول چند دهه گذشته منجر به تغییرات در هر دو جز پودر شیشه و اسید پلی کربوکسیلیک شده‌است. اجزای مختلفی به عنوان تقویت‌کننده نیز به این سیستم اضافه شده‌است.
انواع سیمان گلاس آیونومر

تقسیم‌بندی‌های مختلفی براساس نوع تقویت‌کننده و نحوه گیرش برای سیمان گلاس آیونومر وجود دارد:
انواع سیمان گلاس آیونومر براساس نوع تقویت کننده:
سیمان گلاس آیونومر معمولی :سیمان‌های گلاس آیونومر معمولی ترکیبی از تکنولوژی و شیمی سیلیکات‌ها و سیمان‌های پلی کربوکسیلاتی روی هستند که به منظور ترکیب خصوصیات مطلوب هر دو جز مورد استفاده قرار می‌گیرند. این سیمان‌ها که حاوی شیشه‌های فلوئوروآلومیناسیلیکاتی با قابلیت رهایش یون هستند همانند سیمان‌های کربوکسیلاتی روی، از خانواده سیمان‌های پایه اسیدی می‌باشند.
سیمان گلاس آیونومر اصلاح شده با رزین: به منظور بهبود خواص سیمان گلاس آیونومر معمولی از یک جز رزینی استفاده شده‌است. این جز از مونومرهای آبدوستی هستند که از قابلیت پلیمریزه شدن برخوردارند مثلاً 2-هیدروکسی اتیل متاکریلات. گیرش سیمان‌های اصلاح شده با رزین شامل یک واکنش اسید و باز و پلیمریزاسیون نوری است.
سیمان گلاس آیونومر تقویت شده با فلز: در این سیستم از ذرات پرکننده فلزی برای بهبود استحکام، تافنس شکست و مقاومت به سایش استفاده شده‌است. معمولاً از ذرات نقره مثلاً پودر آلیاژ آمالگام استفاده می‌شود. این سیمان‌ها از رنگ ظاهری مناسبی برخوردار نمی‌باشند.
انواع سیمان گلاس آیونومر براساس نحوه گیرش:
خود سخت شونده: گیرش و سخت شدن در سیمان‌های خود سخت شونده تنها شامل واکنش اسید-باز بین پودر شیشه قلیایی و پلی اکریلیک اسید است که پس از اختلاط اجزا انجام می‌شود و سیمان سخت می‌شود.
سخت شونده با نور: دو نوع واکنش گیرش در سیمان گلاس آیونومر اصلاح شده با رزین رخ می‌دهد. ابتدا، واکنش اسید-باز بین پلی اکریلیک اسید و پودر شیشه ای قلیایی صورت می‌گیرد و سپس، پلیمریزاسیون به وسیلهٔ نور که با واکنش اکسایش/کاهش شروع می‌شود. واکنش پلیمریزاسیون رادیکال آزاد توسط پرتو تثبیت می‌شود و منجر به شکل‌گیری و پلیمریزاسیون پلی HEMA از گروه‌های آویز، غیراشباع و متاکریلات می‌شود که به PAA متصل هستند. در این واکنش، پلی HEMA با PAA کوپلیمرایز می‌کند و به عنوان ماتریس دارای پیوندهای یونی و کووالانسی است و از لحاظ شیمیایی به ماتریس پلی اکریلیک از طریق گروه‌های COO و پیوندهای هیدروژنی پیوند داده می‌شود. مطالعات طیف‌سنجی مادون قرمز نشان می‌دهد که در طی واکنش گیرش، پیوند دوگانه در مایع پس از سخت شدن ناپدید می‌شود و تعدادی از گروه‌های اسید کربوکسیلیک بر مبنای پیشرفت واکنش قلیایی احیاء می‌شوند. با کوپلیمرایز کردن بین گروه‌های PAA, BiS-GMA و HEMA یک ماتریس آلی متصل شده قوی حاصل می‌شود. واکنش‌های همزمان اسید-باز و پلیمریزاسیون نوری موجب افزایش و بهبود خواص فیزیکی و مکانیکی سیمان گلاس آیونومر اصلاح شده با رزین‌ می‌شود که در واقع تشکیل همزمان پل‌های نمکی و اتصالات کووالانسی دلیل اصلی افزایش استحکام است.
کاربردها

کاربردهای مختلفی در دندان پزشکی برای این سیمان دندانی وجود دارد که به برخی از آن‌ها اشاره شده‌است:
چسب گلاس آیونومر: سیمان‌های گلاس آیونومر چسباننده برای سیمان کاری دائم تاج، پلهای دندانی، روکش و دیگر پوشش‌ها عالی است. این چسب‌ها می‌توانند با عاج یا مینا، پلاتین و ترمیم‌های پرسلانی پیوند شیمیایی و با مواد ترمیمی کامپوزیتی پیوند مکانیکی دهد. با انتشار یون فلوئور و با دادن یک پایه محکم برای کامپوزیت حساسیت را کاهش داده و محافظ پالپ و عایق است.
درزگیر و پایه: با توجه به چسبندگی شیمیایی سیمان گلاس آیونومر به مینا و عاج دندان و انتشار فلوئور که نه تنها به جلوگیری از پوسیدگی کمک می‌کند و از پوسیدگی ثانویه جلوگیری می‌کند، تشکیل عاج ثانویه را نیز بالا می‌برد.
ماده پر کننده: سیمان گلاس آیونومر به عنوان پرکننده استفاده می‌شود ولی از نظر ساختاری ماده نسبتاً ضعیفی در نظر گرفته می‌شود. آن‌ها در درجه اول برای پر کردن پوسیدگی‌های کوچک در مناطقی که نیاز به مقاومت در برابر فشارهای سنگین جویدن ندارند، سیمان تاج دندان و برای پر کردن حفره‌ها، به خصوص آن‌هایی که در سطوح ریشه دندان هستند، استفاده می‌شوند.
چسب ارتودنسی: در حال حاضر، شایع‌ترین چسب‌های مورد استفاده برای اتصال براکت‌های ارتودنسی بر اساس رزین کامپوزیت هستند. اما با این حال سیستم‌های گلاس آیونومر مزایای خاصی دارند. آن‌ها با اثر متقابل یون‌های پلی اکریلیت و بلورهای هیدروکسی آپاتیت به‌طور مستقیم به بافت دندان متصل می‌شوند، در نتیجه از اچ شدن با اسید جلوگیری می‌کنند. علاوه بر این، آن‌ها به علت توانایی رهایش فلوئور اثر ضد پوسیدگی زا دارند.
ساخت روکش: برخی دندان پزشکان سیمان گلاس آیونومر را از نظر سهولت ظاهری در قرار دادن، چسبندگی، انتشار فلوئور و ضریب حرارتی همسان، برای روکش مناسب می‌دانند. با این حال بسیاری از کاربران سیمان گلاس آیونومر را فاقد استحکام کافی برای ساخت هسته اصلی در نظر می‌گیرند. از این رو توصیه شده که اگر این ماده به عنوان روکش در نظر گرفته شد، دندان باید دو دیوارهٔ سالم از نظر ساختاری داشته باشد.
معایب

عیب اصلی سیمان‌های گلاس آیونومر پایین بودن خواص مکانیکی آن مانند چقرمگی شکست و مقاومت سایشی است و به همین دلیل تنها به صورت محدود برای نواحی که نیروهای جویدن کم و حفرات دندانی کوچک هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. در دندان‌های پسین، سیمان گلاس آیونومر بیشتر به عنوان ماده پرکننده موقت استفاده می‌شود. همچنین سختی نهایی در سیمان گلاس آیونومر طی فرایند بلوغ و در طولانی مدت به دست می‌آید و در مراحل اولیه گیرش نسبت به رطوبت حساس هستند. رطوبت منجر به ایجاد ظاهر گچی ناخوشایندی در سیمان می‌شود و شفافیت و رنگ سیمان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. واکنش‌های گیرش ناقص و حساسیت به آب در طول مرحله اول گیرش، باعث ایجاد سطح نرم، متخلخل و شکننده ای می‌شود که در برابر ترک خوردگی و در نتیجه کاهش مقاومت سایشی و چقرمگی شکست، آسیب‌پذیر است.
| نوع سیمان | استحکام فشاری(MPa) | استحکام کششی(MPa) | مدول الاستیسیته(GPa) |
| --- | --- | --- | --- |
| رزین چسبنده | ۵۰-۲۱۰ | ۴۰ | ۱/۲-۱۰/۷ |
| گلاس آیونومر | ۹۰-۲۲۰ | ۴/۵ | ۵/۴ |
| گلاس آیونومر تقویت شده با رزین | ۸۵-۱۲۰ | ۱۳ | ۲/۵ |
| پلی کربوکسیلات روی | ۵۵-۹۶ | ۳-۶ | ۴/۴ |
طریقه اختلاط اجزاء

گلاس آیونومرها به دو صورت پودر و مایع و با کپسولی در دسترس می‌باشند. انواع کپسولی دارای نسبت پودر و مایع از پیش تعیین شده می‌باشند که با قرار دادن در آمالگاماتورهای مکانیکی اختلاط انجام می‌گیرد. اگرجه معمولاً نسبت پودر به مایع به نسبت وزنی 3 به 1  به کار برده می‌شود ولی با توحه به دستور مصرف کارخانه سازنده الزامی است. هرگونه تغییر در نسبت اختلاط باعث ضعیف شدن سیمان گلاس آیونومر و تغییر خواص گلاس آیونومر در محیط دهان می‌شود. در انواع کپسولی نسبت پودر و مایع کاملاً دقیق تعیین شده‌است. به همین دلیل زمان اختلاط به حداقل می‌رسد و در نتیجه زمان کار کردن بیشتری در اختیار دندان پزشک قرار می‌گیرد. از طرف دیگر قابل تزریق نیز هستند که باعث می‌شود هوا داخل گلاس آیونومر نمانده و کار سریع تر و آسان تر انجام شود.
واکنش گیرش

همان‌طور که اشاره شد پس از اختلاط اجزاء سیمان گلاس آیونومر طی واکنش اسید و باز گیرش یافته و سخت می‌شود. واکنش گیرش سیمان گلاس آیونومر را می‌توان به‌طور خلاصه به چهار مرحله تقسیم کرد:
تجزیه پودر شیشه: سطوح ذرات شیشه توسط اسید مورد حمله قرار می‌گیرد و ۲۰ تا ۳۰ درصد سطح تخریب می‌شود و کاتیون‌های فلزی در محلول آزاد می‌شوند در نتیجه یک لایه ژل سیلیکا در اثر پلیمر یزاسیون روی سطح ذرات شکل می‌گیرد و شیشه واکنش نکرده به عنوان هسته برای این ژل سیلیکایی عمل می‌کند.
ژل شدن: با افزایش غلظت کاتیونها، مقدار pH فاز آبی افزایش یافته، که منجر به افزایش یونیزاسیون کربوکسیلیک اسید می‌شود. در یک نقطه خاص از pH و غلظت یونی، ساختار ژل از طریق اتصالات عرضی یونی ضعیف حاصل از تشکیل پیوندهای هیدروژنی تشکیل می‌شود. فرایند ژل شدن شیشه‌های گلاس آیونومر به شرح زیر توصیف شده‌است: در نتیجهٔ افزایش یونیزاسیون، گروه‌های کربوکسیلات زنجیره‌های پلیمری باردار می‌شوند، یکدیگر را دفع می‌کنند، احتمالاً یک پیکربندی خطیتری به خود می‌گیرند. پیشرفت واکنش کاتیون‌های فلزی با گروه‌های کربوکسیلات باعث افزایش ویسکوزیته سیمان می‌شود. به نظر می‌رسد نفوذ این کاتیون‌ها اثر اصلی را بر واکنش ژل شدن سیمان دارد.
سخت شدن: تشکیل پیوندهای متقابل در زنجیرهای پلیمری در اثر آزاد شدن کاتیون‌های فلزی منجر به سخت شدن سیمان می‌شود. ماده حاصل شامل ذرات شیشه واکنش نکرده‌است که توسط زمینه پلیسالت حاوی پیوندهای متقابل احاطه می‌شوند.
بلوغ: واکنش‌های سخت شدن پس از گیرش ادامه می‌یابد و استحکام پیوندها (نیروهای بین مولکولی) افزایش می‌یابد. با وجود این که بعد از بیست و چهار ساعت، استحکام بالایی حاصل می‌شود، اما افزایش استحکام پیوند همراه با افزایش مدول یانگ به مدت چند ماه در اثر نفوذ کاتیون‌ها به سمت محل‌های اسیدی، همچنان ادامه می‌یابد.
ریز ساختار نهایی سیمان گلاس آیونومر معمولی شامل زمینه از پلی آکریلات‌های کلسیم و منیزیم است که ذرات شیشه واکنش نکرده در آن به عنوان پرکننده عمل می‌کنند. این ذرات شیشه واکنش نکرده توسط یک ژل سیلکایی احاطه شده‌است.
اجزای سیمان گلاس آیونومر > شیشه

شیشه‌های مورد استفاده در این سیمان دارای سه جز اصلی سیلیس، آلومینا و کلسیم فلوئورید هستند. ویژگی لازم برای شیشه‌های مورد استفاده در سیمان‌های گلاس آیونومر قابلیت آن‌ها به واکنش با اسید برای تشکیل یک نمک است. انحلال شیشه‌های معدنی در اسید به‌طور معمول نامطلوب است اما ترکیب شیشه به منظور ساخت سیمان گلاس آیونومر، طوری طراحی می‌شود که توسط اسیدهای نسبتاً ضعیف تجزیه شود. در اصل، ترکیب‌های مختلفی می‌توانند این الزام را برآورده کنند، اما در عمل تنها شیشه‌های آلومینوسیلیکاتی دارای افزودنی فلوئور و فسفات کاملاً مطلوب‌اند. ساختار این شیشه‌ها شامل تتراهدرال‌هایی است که در آن‌ها هر کاتیون سیلسیم به چهار آنیون اکسیژن متصل شده‌است. این کاتیون‌های سیلسیم که در مرکز تتتراهدرال قرار دارند با کاتیون‌های آلومینیم جایگزین می‌شوند. در هنگام مخلوط شدن این شیشه با اسید، کلسیم و آلومینیوم از ساختار شیشه خارج شده و با هیدروژن ناشی از یونیزاسیون اسید، اتصالات عرضی تشکیل می‌دهد که استحکام سیمان را تأمین می‌کند. مهم‌ترین عامل مؤثر بر میزان واکنش پذیری و حساسیت شیشه به حمله اسید، نسبت سیلیس به آلومینا و در واقع نسبت سیلسیم به آلومینیوم است. در واقع شیشه‌های آلومینوسیلیکاتی دارای یک ساختار شبکه ای شیشه ای متشکل از پل‌های AlO4 و SiO4 هستند. حضور کاتیون آلومینیوم به عنوان سازنده شبکه در ساختار شیشه منجر به تشکیل تتراهدرال -AlO4 با بار منفی اضافی می‌شود که توسط کاتیون‌های دگرگون ساز شبکه خنثی می‌شود. در حال حاضر در ساخت سیمان‌های گلاس آیونومر عمدتاً از شیشه‌های آلومینوسیلیکات با افزودن سایر ترکیبات استفاده می‌شود. توانایی این شیشه‌ها برای تشکیل سیمان متأثر از نسبت آلومینا به سیلیس، مقدار سدیم و اتصالات شبکه شیشه (نسبت اکسیژن پل زن به غیرپل زن) است.
اجزای سیمان گلاس آیونومر > اسید

جزء مهم دیگر سیمان گلاس آیونومر اسید است. یک اسید پلیمری که دارای گروه کربوکسیلات است. اسید پلیمریک اصلی که در ابتدا در سیمان گلاس آیونومر استفاده شده، پلی (اسید اکریلیک) بوده‌است. پلی (اسید اکریلیک) عضوی از دسته‌ای از مواد با عنوان پلی الکترولیتهاست، که دارای ترکیبی از ویژگی‌های پلیمر و الکترولیت هستند. ویژگی دوم از حضور زنجیره ممتد پلیمر با تعداد قابل توجهی گروه‌های عملکردی که قادر به حمل بار الکتریکی هستند، ناشی می‌شود. در مورد بسیاری از پلی الکترولیت‌هایی که برای ساخت سیمان‌های گلاس آیونومر استفاده می‌شود، این گروه‌های عملکردی کربوکسیلیک اسیدها CO2H -، هستند. همچنین پلی الکترولیت‌ها به دلیل وجود گروه‌های عملکردی قطبی قادر به حمل بار، محلول در آب هستند.
اجزای سیمان گلاس آیونومر > آب

آب یک جز ضروری برای سیمان گلاس آیونومر است. گلاس آیونومرها بر پایهٔ پلیمرهای محلول در آب هستند و جدایش فازی در گیرش وجود ندارد. آب به عنوان حلال برای اسید پلیمری، به پلیمر اجازه می‌دهد با آزاد کردن پروتون به عنوان اسید عمل کند. آب محیطی است که در آن واکنش گیرش انجام می‌شود و نقش مهمی در روند گیرش سیمان دارد. تغییرات خواص مکانیکی با افزایش میزان آب مقید درون سیمان ارتباط دارد.
اجزای سیمان گلاس آیونومر > اسید تارتاریک و نقش آن

افزودن مقداری عامل کمپلکس‌کننده رفتار گیرش سیمان‌های گلاس آیونومر را تغییر می‌دهد. این افزودنی‌ها که برای جلوگیری از ژل شدن زودرس و افزایش زمان کار مورد استفاده قرار می‌گیرند، از طریق ترکیب شدن با یون‌های جدا شده از شیشه، مانع از تعامل آن‌ها با آنیونهای زنجیره‌های پلیمری می‌شوند.
گلاس کربومر

گلاس کربومر یک ماده تجاری جدید از نوع گلاس آیونومر است، که زیست سازگاری آن در مقایسه با سیمان گلاس آیونومر معمولی افزایش یافته‌است. این ماده توسط شرکت GCP Dental هلند ساخته شده‌است. گیرش در این سیمان‌ها شامل واکنش اسید و بازبین یک اسید پلیمری آبی و یک شیشه قلیایی با قابلیت انحلال یونی است، هرچند که این ماده حاوی اجزایی است که معمولاً در ترکیبات گلاس آیونومر وجود ندارد. این اجزاء عبارتند از:
یک پودر شیشه ای که توسط یک اسید قوی شسته شده‌است به طوری که لایه‌های سطحی ذرات به‌طور قابل ملاحظه ای از کلسیم تخلیه شده‌اند. از این رو، اکثر یون‌های کلسیم در داخل ذرات به سمت هسته قرار می‌گیرند.
یک روغن سیلیکون حاوی پلی دی متیل سیلوکان که ساختار آن خطی و شامل گروه‌های هیدروکسیل است. این روغن با سایر اجزای سیمان پیوند هیدروژنی تشکیل داده، به طوری که پیوندها پس از گیرش در سیمان باقی می‌مانند.
یک جزء زیست فعال، که به عنوان یک پرکننده ثانویه نیز رفتار می‌کند. طیف‌سنجی NMR حالت جامد، نشان داده‌است که این پرکننده در واقع هیدروکسی آپاتیت است. این جزء به منظور بهبود تشکیل ماده مینا شکل در فصل مشترک سیمان با دندان اضافه شده‌است.
مراحل گیرش سیمان گلاس آیونومر
ریزساختار یک سیمان گلاس آینومر معمولی
شیپواش، دوون

منطقه مسکونی در England
| شیپواش، دوون | شیپواش، دوون |
| --- | --- |
 Sheepwash:  Sheepwash
شیپواش، دوونشیپواش، دوون نمایش داده شده در: شیپواش، دوونشیپواش، دوون نمایش داده شده در
مرجع شبکه OS: SS248106 
Shire county: دوون
ناحیه: جنوب غربی انگلستان
کشور: England
کشور مستقل: بریتانیا
پست شهر: BEAWORTHY
کدپستی منطقه: EX21
 فهرست مکان‌‌ها بریتانیا انگلستان  ۵۰°۵۰′۱۲″شمالی ۴°۰۹′۰۳″غربی﻿ / ﻿۵۰٫۸۳۶۸°شمالی ۴٫۱۵۰۹°غربی﻿ / 50.8368; -4.1509:  فهرست مکان‌‌ها بریتانیا انگلستان  ۵۰°۵۰′۱۲″شمالی ۴°۰۹′۰۳″غربی﻿ / ﻿۵۰٫۸۳۶۸°شمالی ۴٫۱۵۰۹°غربی﻿ / 50.8368; -4.1509
شیپواش (به انگلیسی: Sheepwash) یک روستا و محله مدنی در بریتانیا است که در Torridge واقع شده‌است.
ساموئل لانداور

| ساموئل لانداور | ساموئل لانداور |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۲ فوریهٔ ۱۸۴۶
درگذشت: ۱۸ فوریهٔ ۱۹۳۷ آوگسبورگ
ملیت: آلمانی
ساموئل لانداور (آلمانی: Samuel Landauer؛ ۲۲ فوریهٔ ۱۸۴۶ – ۱۸ فوریهٔ ۱۹۳۷) کتابدار اهل آلمان بود. او تحصیلات خود را در آیزن‌اشتات (مجارستان)، دبیرستان ماینز و دانشگاه لایپزیگ، استراسبورگ و مونیخ (دکتری ۱۸۷۲) انجام داد. در سال ۱۸۷۵، سخنران خارجی زبان‌های سامی در دانشگاه استراسبورگ شد، و در سال ۱۸۸۴ به عنوان کتابدار در آنجا منصوب شد. در سال ۱۸۹۴، عنوان «استاد» را دریافت کرد.
یولیو باراتکی

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 باراتکی در دهه ۱۹۳۰ میلادی:  باراتکی در دهه ۱۹۳۰ میلادی
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زادروز:  ۱۴ مهٔ ۱۹۱۰
زادگاه:  اورادئا
تاریخ مرگ:  ۱۴ آوریل ۱۹۶۲ (۵۱ سال)
محل مرگ:  بخارست
قد:  ۱٫۷۸ متر (۵ فوت ۱۰ اینچ)
پست:  مهاجم
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۱۹۲۲–۱۹۲۷:  Stăruința Oradea
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۱۹۲۷–۱۹۲۸ |  Stăruința Oradea |   |   |
| ۱۹۲۸–۱۹۳۰ |  CA Oradea |   |   |
| ۱۹۳۰–۱۹۳۳ |  باشگاه فوتبال ام‌تی‌کی بوداپست |   |  (۵۲) |
| ۱۹۳۳–۱۹۳۶ |  Crișana Oradea |  ۵۱ |  (۳۰) |
| ۱۹۳۶–۱۹۴۴'"`UNIQ--ref-۰۰۰۰۰۰۰۰-QINU`"' |  باشگاه فوتبال راپید بخارست |  ۸۶ |  (۶۱) |
| ۱۹۴۴ |  Carmen București |  ۰ |  (۰) |
| ۱۹۴۴–۱۹۴۵ |  باشگاه فوتبال راپید بخارست |  ۰ |  (۰) |
| ۱۹۴۶–۱۹۴۷ |  Libertatea Oradea |  ۱۶ |  (۹) |
| ۱۹۴۷–۱۹۴۸ |  RATA Târgu Mureș |  ۲ |  (۰) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۱۹۳۰–۱۹۳۳ |  تیم ملی فوتبال مجارستان |  ۹ |  (۰) |
| ۱۹۳۳–۱۹۴۰'"`UNIQ--ref-۰۰۰۰۰۰۰۱-QINU`"' |  تیم ملی فوتبال رومانی |  ۲۰ |  (۱۴) |
دوران مربیگری: دوران مربیگری
۱۹۴۱–۱۹۴۵:  باشگاه فوتبال راپید بخارست (Player/coach)
۱۹۴۶–۱۹۴۷:  Libertatea Oradea (Player/coach)
۱۹۴۷–۱۹۴۹:  RATA Târgu Mureș (Player/coach)
۱۹۴۸:  تیم ملی فوتبال رومانی
۱۹۵۲–۱۹۵۳:  باشگاه فوتبال دینامو بخارست
۱۹۵۴:  Progresul Oradea
۱۹۵۷–۱۹۵۹:  باشگاه فوتبال دینامو بخارست
۱۹۵۹–۱۹۶۲:  باشگاه فوتبال دینامو بخارست (Youth coach)
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. 
یولیو باراتکی (رومانیایی: Iuliu Baratky; ۱۴ مهٔ ۱۹۱۰ – ۱۴ آوریل ۱۹۶۲) بازیکن فوتبال اهل رومانی بود.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال راپید بخارست، باشگاه فوتبال ام‌تی‌کی بوداپست، و باشگاه فوتبال راپید بخارست، باشگاه فوتبال ام‌تی‌کی بوداپست، و آ.اس.آ ترگو مورش اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال مجارستان و رومانی بازی کرده‌است.
چچ‌نامه

چَچ‌نامه یا فتح‌نامهٔ سِند کتابی در تاریخ سند و فتح آن به دست مسلمانان، که در اوایل قرن هفتم هجری قمری به قلم علی بن حامدبن ابی‌بکر الکوفی بر اساس متن کهن‌تری که به زبان عربی بوده، به فارسی ترجمه و تالیف شده‌است.
موضوع کتاب «چچ‌نامه»، تاریخ منطقهٔ سند در دوران پیش از اسلام و فتح این منطقه به دست اعراب مسلمان است. کتاب «فتحنامهٔ سند» افزون‌بر ارزش تاریخی، به لحاظ ادبی نیز پایهٔ بلندی دارد. نثر این کتاب ساده و سلیس است و در آن معنی فدای لفظ نشده‌است. کتاب حاضر یکی از متون کهن تاریخی منطقهٔ سند است که در خصوص گشودن سند به دست مسلمانان و اندکی از تاریخ پیش از آن در زمرهٔ منابع دست اول به شمار می‌رود.
به جز فصل‌های نخستین کتاب که در آن به تاریخ سلسلهٔ بدهگان (رایان) و برهمنان (آخرین خاندان‌های حاکم سند پیش از فتوحات مسلمانان) اشاره شده بقیهٔ مطالب کتاب، شرح جنگ‌ها و لشکرکشی‌های مسلمانان به سرزمین سند و نخستین حکمرانان مسلمان در آن نواحی است.
قدمت

اگر زمان تألیف چچ‌نامه (نسخهٔ عربی) را سدهٔ سوم یا چهارم بدانیم، این کتاب را باید کهن‌ترین اثری دانست که دربارهٔ تاریخ مسلمانان در شبه‌قارهٔ هند تألیف شده‌است، ولی چون نسخهٔ عربی آن در دست نیست، چچ‌نامهٔ فارسی نخستین کتاب در تاریخ سند است که به دست ما رسیده‌است.
مؤلف

از نام مؤلف و عنوان اثر وی اطلاع دقیقی نداریم؛ احتمال داده شده‌است که تألیف شخصی به نام خواجه‌امام ابراهیم باشد.
چون علی‌بن حامد کوفی هنگام ترجمهٔ چچ‌نامه در ۶۱۳، ۵۸ ساله بوده، احتمالاً حدود ۵۵۵ متولد شده‌است. خاندان وی، چنان‌که نسبتش به کوفی نشان می‌دهد، اصالتاً اهل کوفه بودند و علی‌بن حامد هم در آن‌جا به دنیا آمد و پرورش یافت. وی اوایل عمرش را در زادگاهش در «فراغت و نعمت» گذراند. در دههٔ نخست سدهٔ هفتم، هنگامی که حدود پنجاه سال داشت، به سبب حوادث ناگوار، وطن را ترک کرد و به سند رفت و در ابتدای فرمانروایی ناصرالدین قُباچه (حک:۶۰۲-۶۲۴) در شهر اُچ، پایتخت وی، سکنی گزید. علی‌بن حامد نزد شرف‌الملک رضی‌الدین ابوبکربن محمد اشعری، وزیر ناصرالدین قُباچه، تقرب یافت و تا وی زنده بود، در حمایت او زندگی کرد. با درگذشت شرف‌الملک و به وزارت رسیدن پسرش، عین‌الملک فخرالدین حسین اشعری، اوضاع علی‌بن حامد به سبب رقابت و ستیزهٔ حاسدان دگرگون شد و با سختی مواجه گردید. از این‌رو، در ۶۱۳ کارهایی را که در دست داشت رها کرد و به مطالعه پرداخت. وی در اندیشهٔ تألیف کتابی دربارهٔ فتح سند به دست مسلمانان، از اُچ به شهرهای اَرور و بَکَّر (بَهکَر) رفت. او با مولانا قاضی اسماعیل‌بن علی‌بن محمد ثقفی، از بازماندگان محمد بن قاسم ثقفی (فاتح سند، متوفی ح ۹۸)، ملاقات کرد و ثقفی کتابی به عربی دربارهٔ فتح هند و بلاد سند به علی‌بن حامد نشان داد. این کتاب به خط یکی از اجداد ثقفی رونویسی یا تألیف شده بود. علی‌بن حامد این کتاب را از عربی به فارسی ترجمه کرد و به عین‌الملک فخرالدین، وزیر ناصرالدین قباچه، تقدیم نمود.
ظاهراً علی‌بن حامد بار دیگر به اُچ رفته تا کتاب خود را به وزیر تقدیم کند و گویا چندی در آن‌جا مانده‌است. بنا بر پاره‌ای قراین، وی به ارور بازگشت و باقی عمر را تحت حمایت قاضیان آن‌جا به تألیف گذراند و در همان‌جا وفات یافت. سیدمحب‌اللّه بَکَّری در تاریخ سند، به‌جز چچ‌نامه از آثار دیگر کوفی، از جمله ترجمهٔ تنقیح الاسناد فی تشریح الامصار و البلاد و تألیف کتاب الانساب، یاد کرده، اما نام کوفی را به اشتباه علی‌بن ابراهیم نوشته‌است.
نام اثر

علی‌بن حامد از ترجمهٔ خود اغلب با عنوان فتحنامه یاد کرده‌است ولی پس از او، این کتاب با نام چچ‌نامه مشهور گشت، زیرا کتاب مذکور با شرح‌حال چَچ، راجای ارور، که حملهٔ مسلمانان به سند در عهد جانشینان او انجام گرفت، آغاز می‌شود. از چچ‌نامه با نام‌های دیگر نیز یاد شده‌است، از جمله منهاج‌المسالک، منهاج‌الدین و الملک، تاریخ قاسمی، تاریخ هند و فتح سند، تاریخ سند و فتحنامهٔ سند.
مضمون

چچ‌نامه با دیباچهٔ مترجم آغاز می‌شود و پس از آن، شامل این مطالب است: گزارشی از تاریخ سند پیش از اسلام و دودمان‌های حاکم بر این ناحیه، مانند سلسلهٔ بودایی سیهَرس؛ شورش چچ‌بن سیلائج برهمایی و دستیابی وی بر تاج و تخت و تداوم سلسلهٔ سیلائج تا زمان فتح اسلامی؛ تاریخ والیان مسلمان ثَغر هند و سند و حملات مسلمانان به مُکران و سند در زمان خلفای راشدین و امویان تا روزگار ولیدبن عبدالملک؛ شرح و تفصیل لشکرکشی‌های مسلمانان و فتوح محمدبن قاسم ثقفی در سند و پیشروی او به نواحی شمالی هند، سرانجامِ وی و سرنوشت دو دختر داهر، پادشاه شکست‌خوردهٔ سند؛ و خاتمهٔ مترجم.
مطالب مربوط به تاریخ سند پیش از اسلام، که ربع اول کتاب را تشکیل می‌دهد و چچ‌نامه تنها منبع آن به‌شمار می‌رود، مبتنی بر روایات محلی ارور و احتمالاً بخشی از تاریخ شفاهی خاندان برهمایی چچ بوده‌است. این بخش، تحت‌تأثیر تاریخ‌نگاری هند در سده‌های میانه، متضمن پاره‌ای مطالب عاشقانه و افسانه‌ای است و عمدتاً در مورد مسائل نظام طبقاتی کاست در هند، یعنی پاکی و پلیدی در بین خاندان‌های رقیب شاهی سند، ترتیب یافته‌است. به نظر می‌رسد که نویسنده در این بخش، با صحه گذاشتن بر حقوق و امتیازات برهمنها و وضع پَست طبقات پایین، خواسته شریعت اسلام را با ساختار اجتماعی هند، که در تضاد شدید با جهان‌بینی اسلامی است، سازگار نشان دهد. افزون بر این، در بخش فتح سند، پاره‌ای روایات نشان‌دهندهٔ دیدگاه برهمایی دربارهٔ حوادث است، از جمله گزارش منسوب به براهمه ارور و روایت رام سیه برهمن.
بخش مربوط به لشکرکشی‌های مسلمانان و فتوح ثقفی، که قسمت اعظم چچ‌نامه را شامل می‌شود، مبتنی بر روایات قدیم اسلامی، به‌ویژه روایات ابوالحسن علی‌بن محمد مدائنی (متوفی ۲۲۵ یا ۲۱۵) است. روایات مدائنی منبع اصلی مورخان بعدی، همچون بلاذری، دربارهٔ سند بوده‌است. مؤلف چچ‌نامه احتمالاً از آثار از میان رفتهٔ مدائنی، مانند ثغرالهند، عمّال الهند، فتح مکران و اخبار ثقیف، بهره گرفته‌است. چون هیچ‌یک از آثار مهم مدائنی برجای نمانده‌است، اهمیت چچ‌نامه به‌سبب گزارش جامع فتح سند و انتقال این روایت تاریخی مهم بیشتر آشکار می‌گردد. مؤلف چچ‌نامه، به واسطهٔ مدائنی، از برخی راویان اولیه، مانند هُذَلی، نیز روایاتی نقل کرده‌است.
اعتبار تاریخی

روایت چچ‌نامه دربارهٔ فتح سند، در بسیاری موارد با روایات ابن‌قتیبه، بلاذری، یعقوبی و خلیفه بن خیاط همخوانی دارد. با این حال، بلاذری، خلیفه‌بن خیاط، محمد جریر طبری و ابوریحان بیرونی گاه آگاهی‌هایی افزون‌تر از چچ‌نامه و متفاوت با آن به دست داده‌اند). پاره‌ای اطلاعات چچ‌نامه را در جای دیگر نمی‌توان یافت، از جمله حضور سپاهیان اسلامی در قَنْدابیل و فرماندهی ثاغربن ذُعْر بر لشکریان ثغر هند در زمان علی بن ابی‌طالب.
چچ‌نامه از نخستین تواریخ اسلامی به گونه‌ای دیگر نیز متمایز است، از جمله این‌که دربارهٔ برخی روایات، که در منابع دیگر به اختصار آمده، در چچ‌نامه به تفصیل صحبت شده‌است، مثلاً بلاذری (ص۴۳۷) از مبادلهٔ نامه‌هایی میان حجاج‌بن یوسف و محمدبن قاسم ثقفی به اشاره سخن گفته، اما در چچ‌نامه متن حدود بیست نامه آمده‌است. بعضی اطلاعات چچ‌نامه، مانند آغاز خلافت علی بن ابی‌طالب در سال ۳۸ و آغاز خلافت معاویه در ۴۴، نادرست است و پاره‌ای روایات آن، مانند سرنوشت محمدبن قاسم ثقفی، از داستان‌پردازی خالی نیست.
چچ‌نامه مأخذ اصلی مورخان هندی-ایرانی برای تاریخ سند پیش از اسلام و آغاز دورهٔ اسلامی بوده‌است. سیدمحمد معصوم بکّری جزء اول کتاب خود، تاریخ سند یا تاریخ معصومی، را عمدتاً بر اساس چچ‌نامه نوشت. احمدبن محمد مقیم هروی در طبقات اکبری، عبدالباقی نهاوندی در مآثر رحیمی و میرعلی شیر قانع در تحفه الکرام (ج ۳، بخش ۱، ص ۱۱-۱۵) نیز مطالب چچ‌نامه را به اختصار نقل کرده‌اند.