مدل داده معنایی

رابطه «مدل داده مفهومی» با «جهان واقعی» و «انبارهای داده فیزیکی».
مدل داده معنایی (به انگلیسی: Semantic data model)، با کوته‌نوشت SDM، یک توصیف «مبتنی بر معنا» و «سطح بالا» و یک «صوری‌سازی ساختاری (مدل)» برای پایگاه‌های داده است. این مدل پایگاه داده برای در اختیار گرفتن داده بیشتری از یک محیط کاربردی، نسبت به آنچه که در مدل‌های پایگاه داده معاصر امکان‌پذیر است، طراحی شده‌است. یک مشخصات SDM، توصیف‌کننده یک پایگاه داده به زبان «انواع موجودیت‌هایی است که در محیط کاربردی وجود دارد»، «رده‌بندی و گروه‌بندی آن موجودیت‌ها»، و «روابط درونی ساختاری بین آن موجودیت‌ها» می‌باشد. SDM تعدادی اصل مدل‌سازی سطح بالا را برای در اختیار گرفتن معنای یک محیط کاربردی تهیه می‌بیند. با جاسازی اطلاعات مشتق شده در مشخصات ساختاری یک پایگاه داده، SDM این امکان را فراهم می‌کند تا یک اطلاعات(خبر) مشابه در چندین روش مختلف دیده شود؛ این موضوع امکان آن را فراهم می‌کند که به صورت مستقیم، انواع مختلفی از نیازها و نیازمندی‌های پردازشی، که معمولاً در کاربردهای پایگاه داده وجود دارد، را جاسازی کنیم. طراحی SDM فعلی، بر اساس تجربه ما در استفاده از ویرایش‌های ابتدایی آن است. SDM برای افزایش «موثربودن» و «قابل استفاده بودن» سامانه‌های پایگاه داده طراحی گردیده‌است. از یک توصیف پایگاه داده SDM می‌توان برای توصیف «مشخصات صوری یک پایگاه داده» و نیز به عنوان ابزاری برای «مستندسازی آن پایگاه داده» استفاده شود؛ از آن می‌توان به عنوان تهیه مبنایی برای پشتیبانی از انواع مختلفی از «امکانات واسط کاربری قوی» استفاده کرد؛ از آن می‌توان در فرایند مدل سازی پایگاه داده، به عنوان «یک مدل پایگاه داده مفهومی» استفاده کرد؛ نیز می‌توان از آن به عنوان یک «مدل پایگاه داده برای نوع جدیدی از سامانه‌های مدیریت پایگاه داده» استفاده کرد.
یک مدل داده معنایی در مهندسی نرم‌افزار چندین معنا دارد:
یک مدل داده مفهومی است که در آن اطلاعات مفهومی وجود دارد. این موضوع به آن معنی است که این مدل، توصیف کننده «معنای نمونه‌هایش» است. این نوع مدل داده مفهومی یک نوع انتزاع است که تعریف‌کننده آن است که چگونه «نمادهای ذخیره شده (نمونه داده)» به «جهان واقعی» مربوط می‌شود.
یک مدل داده مفهومی است که «امکان بیان و تبادل اطلاعات فراهم می‌کند»، به اعضا امکان می‌دهد تا از نمونه‌ها معنی (معناشناسی) را تفسیر کند، بدون آنکه نیازی به فهم «فرامدل» باشد. این نوع مدل معنایی، «واقعیت گرا» است (که در مقابل شیء گرا قرار دارد). در آن واقعیت‌ها معمولاً توسط رابطه‌های دوتایی بین عناصر داده‌ای بیان می‌شود، در حالیکه رابطه‌های با مرتبه بالاتر توسط مجموعه ای از رابطه‌های دودویی بیان می‌گردد. معمولاً رابطه‌های دودویی قالب سه‌تایی دارند: شیء-نوع‌رابطه-شیء. برای مثال «برج ایفل <محل آن قرار دارد> پاریس».
معمولاً «داده نمونه» در مدل‌های داده مفهومی به صورت صریح شامل «نوع رابطه بین عناصر داده» مختلف هستند، مثل <محل آن قرار دارد>. برای درک و ترجمه معنی واقعیت‌ها از نمونه‌ها، نیاز هست که «معنی انواع رابطه (انواع رابطه)» دانسته شود؛ بنابراین مدل‌های داده مفهومی معمولاً این «نوع رابطه» را «استانداردسازی» می‌کنند. این به آن معنی است که نوع دومی از مدل‌های داده مفهومی باید امکان آن را ایجاد کند که: «نمونه‌ها واقعیت‌هایی را بیان کنند که شامل معنی خودشان هستند». نوع دوم مدل‌های داده مفهومی معمولاً به معنی ساخت «پایگاه داده مفهومی» هستند. امکان شامل کردن «معنی» در «پایگاه‌های داده مفهومی»، ساخت «پایگاه‌های داده توزیع شده» را ساده می‌کنند، که آنها به برنامه‌های کاربردی امکان می‌دهند تا معنی را از محتوا درک (تفسیر) کنند. این به معنی آن است که پایگاه داده‌های مفهومی موقعی که از یک «نوع رابطه (استاندارد) مشابه» استفاده می‌کنند، قابلیت یکپارچه‌سازی (متحد شدن) دارند. این موضوع همچنین به معنی آن است که به صورت کلی، کاربردپذیری گسترده‌تری نسبت به پایگاه‌های داده رابطه ای و شیء گرا دارند.