stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
افشار قاسملو

برای دیگر کاربردها، افشار قاسملو (ابهام‌زدایی) را ببینید.
افشار ‌قاسملو خاندانی از تیرهٔ قاسملو ایل افشار بودند که از دوره شاه سلطان حسین تا اواخر سلطنت فتحعلی‌شاه، حکومت ارومیه را در دست داشتند. معروفترین شخصیت این خانواده امام‌قلی‌خان بیگلربیگی است که نوادگان او در دوران معاصر بیش از هشتادهزار خانواده هستند.
تبارنامه > نوادگان امامقلی خان بیگلربیگی

امامقلی خان بیگلربیگی (۱۱۷۱ — ۱۱۹۷ قمری) بیگلربیگی ارومیه از ۱۱۸۵ تا ۱۱۹۷ قمری. او ابتدا با دختری از ایل خلج قریه باراندوز ازدواج کرد. سپس در ۱۱۸۸ قمری دختر رستم‌خان قاسملو و در ۱۱۹۵ قمری دختر احمدخان دنبلی را به ازدواج خود درآورد. از دو همسر اول، پنج فرزند، چهارپسر و یک دختر داشت. که عبارت بودند از: حسینقلی‌خان بیگلربیگی (از همسر خلج) و محمدعیسی خان، خدادادخان، لطفعلی خان و مریم‌بیگم (از دختر رستم‌خان). از فرزندان خدادادخان آگاهی زیادی در دست نیست، جز آنکه به نوشته ادیب‌العشراء با دختر محمدقلی‌خان بیگلربیگی ازدواج کرد و صاحب چهار پسر شد.
تبارنامه > نوادگان امامقلی خان بیگلربیگی > شاخه بیگلربیگی

حسینقلی‌خان بیگلربیگی، در ۱۱۸۷ قمری متولد شد و به دلیل پرت شدن از اسب، در ۲۷ شعبان ۱۲۳۶ درگذشت. او سه بار ازدواج کرد، ابتدا با دختر علیرضاخان قاسملو، سپس با دخترعمویش، دختر محمدقلی‌خان افشار و پس از آن با دختری از طایفه خلج و مجموعاً صاحب دوازده پسر و چهار دختر شد. پسران او از دختر علیرضاخان قاسملو عبارت بودند از امامقلی‌خان، نجف‌قلی‌خان، ابراهیم‌خان و محمدولی‌خان. امام‌قلی‌خان، بزرگترین فرزند، چهل روز پس از پدرش درگذشت. یکی از دختران حسینقلی‌خان به نام قمرنساءخانم به ازدواج فتحعلی‌شاه قاجار درآمد و صاحب پنج فرزند شد. قمرنساءخانم از بطن دختر محمدقلی‌خان افشار متولد شده بود و فرزندان او از فتحعلی‌شاه عبارت بودند از: جهانسوز میرزا، یحیی میرزا، قیصرخانم، سارا سلطان‌خانم و بدرجهان خانم. سارا سلطان‌خانم در سال ۱۲۵۰ قمری به امر محمدشاه قاجار با پسردائیش جهانگیرخان بیگلربیگی ازدواج کرد و صاحب فرزندی نشد.
(از دختر علیرضاخان قاسملو) نجف‌قلی‌خان بیگلربیگی ، صاحب حداقل صاحب دو پسر به نام‌های جهانگیرخان بیگلربیگی و فتح‌اله خان سرتیپ بود:
جهانگیرخان بیگلربیگی ، در ۱۲۵۰ قمری برای تبریک جلوس محمدشاه توسط پدرش به تهران اعزام شد و در آنجا محمدشاه، ساراسلطان‌خانم، دختر فتحعلی‌شاه از قمرنساءبیگم دختر حسینقلی‌خان بیگلربیگی را به عقد او درآورد. سارا سلطان خانم صاحب اولادی نشد و جهانگیرخان با همسری دیگر ازدواج کرد و یک پسر یافت:
حبیب‌الله‌خان منظم‌السلطنه جد خانواده «جهانگیری» ارومیه. حبیب‌الله‌خان صاحب فرزندانی بود از جمله:
میرزا علی‌خان منتظم‌السلطنه: در سال ۱۲۸۳ قمری متولد شد. تحصیلات مقدماتی را زیرنظر معلمین خصوصی طی کرد و سپس در محضر علمای ارومیه مشغول تحصیل شد و در صرف و نحو، منطق، معانی و بیان، کلام و فقه و اصول تبحر یافت و زبان فرانسه را نیز نزد مسیون‌های کاتولیک ارومیه آموخت. در سال ۱۳۰۰ قمری داخل خدمت نظام شد. او پس از اجرای چند مأموریت نظامی در سرحد آذربایجان، به ریاست نظمیه ارومیه منصوب شد. منتظم‌السلطنه در اواخر عمر دچار اختلال حواس شد و از معاشرت و مراوده با دیگران دست کشید و در تنهایی درگذشت. او با تخلص «سهیل» شعر می‌سرود.
حسین‌خان اعتضادنظام: در سوم جمادی‌الثانی ۱۲۸۵ قمری متولد شد. تحصیلات مقدماتی را زیرنظر معلمین خصوصی طی کرد و در زمان قیام شیخ عبیدالله نهری وارد خدمت نظام شد و درجات نظامی را تا «سرتیپ اولی» طی کرد. در بحبوحه جنگ جهانی اول به سال ۱۳۳۶ قمری به ریاست بلدیه ارومیه رسید و در همان سال به ریاست نظمیه منصوب شد. سپس بارها به ریاست و عضویت انجمن شهر و جمعیت شیر و خورشید سرخ نائل گردید. او ابتدا «اعتضادنظام» لقب داشت و پس از فوت پدرش، ملقب به «بیگلربیگی» شد. حسین‌خان با تخلص «پروین»، گاه «جهانگیری» و در سال‌های پایانی عمر با تخلص «رهی» شعر می‌سرود.
تبارنامه > نوادگان امامقلی خان بیگلربیگی > شاخه محمدعیسی خان

محمدعیسی خان، پسر اماقلی خان از بطن دختر رستم خان افشار بود. او چندی از جانب برادرش حسینقلی‌خان بیگلربیگی نایب‌الحکومه ارومیه بود. در سال ۱۲۱۴ قمری به دستور حسینقلی‌خان به همراه لطفعلی‌خان برادرش به قزوین فرستاده شد تا در آنجا به همراه فرزندان محمدقلی‌خان افشار محبوس و تحت نظر باشد. او صاحب دو پسر بود: علی‌قلی‌خان آجودان‌باشی و علی‌نقی‌خان سرهنگ فوج افشار.
علی‌قلی‌خان آجودان‌باشی: (جد خانواده مستشاری ارومیه) او و برادرش علی‌نقی‌خان به سال ۱۲۳۷ قمری در نبرد توپراق قلعه جزو فوج افشار به فرماندهی لطفعلی‌خان عمویشان، شرکت داشتند. علی‌قلی‌خان پس از نبرد آباران در ۱۲۴۳ قمری به منصب «یاوری» رسید و سپس در رکاب خسرو میرزا در خراسان و هرات خدمت کرد و به درجه «سرهنگی» نائل شد. پس از آن به خدمت قهرمان میرزا درآمد و از او و قائم‌مقام فراهانی دستخط و توصیه‌نامه گرفت و به درجه «سرتیپی» دست یافت. در اوایل سلطنت محمدشاه قاجار، در رکاب فریدون میرزا به فارس رفت و از جانب شاهزاده در کهگیلویه مأموریت یافت. در زمان حکمرانی فیروز میرزا در کرمان به فرماندهی نیروهای افشار در خدمت او بود و پس از احضار فیروز میرزا به تهران، تا آمدن حاکم جدید به عنوان نایب‌الحکومه در آن شهر ماند. در دوران حکومت خانلر میرزا شورش مردم کرمان را پایان داد و مسببین این واقعه را دستگیر ساخت و به تهران آورد. او پس از فوت محمدشاه، ناصرالدین‌شاه را که به قصد تاج‌گذاری به تهران می‌آمد، همراهی کرد و از جانب امیرکبیر مأمور انتظام امور پایتخت شد. در سال ۱۲۶۸ منصب «میرپنجه» یافت و به همراه عسکرخان برادرزاده‌اش به فرماندهی فوج‌های هفتم و هشتم افشار و هزار سوار خمسه مأمور انتظام خراسان گشت. در سال ۱۲۷۲ قمری از طرف فریدون میرزا والی خراسان به همراه سام‌خان ایلخانی مأمور مقابله با خان خیوه شد و پس از پیروزی از جانب ناصرالدین‌شاه به دریافت خلعت نائل آمد و در سال ۱۲۷۴ از جانب شاه به مقام آجودان‌باشی کل نظام رسید. پسر او عبدالعلی‌خان سرهنگ، مدتی از جانب شجاع‌الدوله، پسرعموی پدرش، به سرحداری ارومیه مأمور بود. دختر علی‌قلی‌خان به همسری امامقلی‌خان اقبال‌الدوله درآمد.
تبارنامه > نوادگان محمدقلی‌خان افشار

محمدقلی‌خان صاحب شانزده فرزند، دوازده پسر و چهار دختر بود. بزرگترین پسر او مصطفی‌قلی‌خان نام داشت. پسر دوم، سعادت‌قلی‌خان، بانی حمام سعادت‌قلی‌خان ارومیه بود. پسر دیگر او خداقلی‌خان در ایام حکومت نجفقلی‌خان، بیگلربیگی و سپس دیوان‌بیگی بود. حاجیه خانم، دختر اول محمدقلی‌خان، به ازدواج حسینعلی میرزا فرمانفرما پسر فتحعلی شاه درآمد و صاحب فرزندانی چند شد، از جمله: رضاقلی میرزا، در زمان پدرش نایب‌الایاله فارس بود، نصرالله میرزا و تیمور میرزا حسام‌الدوله که در دوران فرمانفرما بر کازرون حکومت می‌کرد. دختر حاجیه خانم را سعید بن سلطان بن احمد فرمانروای عمان و مسقط و زنگبار به همسری گرفت و با خود به زنگبار برد. او چندی بعد بدون داشتن اولاد، از سلطان طلاق گرفت و به ایران بازگشت. پس از فوت فتحعلی‌شاه، حسینعلی میرزا از شیراز به ادعای تاج و تخت قاجار برخاست و چون توسط محمدشاه، دستگیر زندانی شد، رضاقلی میرزا و تیمور میرزا از بیم جان خود به لندن فرار کردند. آنان نخستین اعضای خاندان قاجار بودند که به اروپا مسافرت می‌کردند و سفرنامه‌ای که رضاقلی میرزا در شرح این سفر پرمخاطره به رشته تحریر درآورد، یکی از اولین نمونه‌ها در نوع خود و قابل قیاس با مسیر طالبی نوشته میرزا ابوطالب خان است.
دختران دیگر محمدقلی‌خان به ازدواج حسینقلی‌خان بیگلربیگی، خدادادخان و لطفعلی‌خان سرتیپ، پسران امام‌قلی‌خان بیگلربیگی، درآمدند. همسر خداداداخان صاحب چهار پسر به نام‌های عبدالرحمان پاشاخان، ولی‌قلی‌خان، عباسقلی‌خان و زکی‌خان شد. همسر لطفعلی سه پسر (عسکرخان، اقبال‌الدوله و شجاع‌الدوله) و یک دختر یافت.
تبارنامه > فرزندان قاسم خان افشار

قاسم خان افشار بعد از سال ۱۲۰۵ هجری قمری با اعضای خانواده و اقوام به ساوجبلاغ منتقل گردید و نهایتاً در روستای قاسم‌آباد آقای فعلی که به نام ایشان نام‌گذاری گردیده‌است سکنی گزید. وی در سال ۱۲۴۲ درگذشت و در همان روستا به خاک سپرده شد. اعضای خانواده او نسل به نسل در آن روستا ساکن بوده و هستند.
در عکس زیر شجره‌ای از سر سلسله افشار قاسملو تا فرزندان قاسم خان به تصویر کشیده شده‌است. ضمناً قاسم خان از فرزندان دختری نادر شاه افشار می‌باشد.
بناها > کاخ‌ها و باغ‌ها

یکی از معروف‌ترین آثار خاندان افشار، عمارت چهاربرج است. این عمارت را رضاقلی‌خان بیگلربیگی در دوران حکومتش احداث کرد و چون بمانند قلعه‌ای در چهارگوشه دارای چهار برج بود، به این نام معروف گشت. عمارت چهاربرج، مشتمل بر چند بیرونی و اندرونی، تالارهای متعدد و حمام مخصوص بود. تالارهای ساختمان را نقاشی‌های آبرنگ یکی از معروف‌ترین نقاشان عصر زندیه، الله‌وردی نقاش (برادر ابوالحسن افشار) تزئین می‌کرد. شاهان وقت، از جمله کریم خان زند و فتحعلی شاه قاجار در این عمارت مهمان خوانین افشار می‌شدند. فتحعلی شاه در چهار برج با مریم‌خانم دختر امام‌قلی‌خان بیگلربیگی ازدواج کرد و سید علی‌محمد باب در دوران محمدشفیع‌خان بیگلربیگی چندی در این عمارت اقامت گزید.
در سال ۱۱۸۷ قمری امام‌قلی‌خان بیگلربیگی باغ و عمارتی در منطقه «سیرداغی» احداث کرد. محل باغ بربالای چشمه «خان‌بلاغی» انتخاب شده بود که چشم‌اندازی منحصر به فرد داشت. در سال ۱۲۵۸ قمری، ملک‌قاسم میرزا، این باغ را که متروک افتاده و عمارتش روبه ویرانی بود، تعمیر کرد.
امام‌قلی‌خان در ۱۱۸۸ قمری، باغ دیگری در نزدیکی شهر ارومیه ساخت که به «باغ دلگشا» موسوم شد. پس از امام‌قلی‌خان باغ به چهارمین پسرش، لطفعلی‌خان افشار به میراث رسید. اقبال‌الدوله، پسر لطفعلی‌خان و مالک بعدی باغ، در حدود ۱۲۸۰ قمری عمارت‌هایی در آن پی‌ریزی کرد که پس از او به دست برادرش، یوسف‌خان شجاع‌الدوله، به اتمام رسید. در قیام شیخ عبیدالله نهری، پیروان شیخ دیوارهای باغ را تخریب و عمارت‌ها را به گلوله بستند. این آسیب‌ها در دوران حکمرانان بعدی ارومیه ترمیم شد. پس از جنگ جهانی اول، خاندان افشار این باغ را برای احداث سربازخانه به ارتش اهدا کردند و از آن پس ساختمان‌های دولتی، یکی پس از دیگری در این محل احداث شدند، تا جایی که نشانی از باغ و عمارت‌های قدیمی آن برجای نماند.
در سال ۱۲۱۲ قمری، حسینقلی‌خان بیگلربیگی، پسر ارشد امام‌قلی‌خان، دو باغ در ییلاق ارومیه طرح انداخت که به «باغ سیاوش» و «باغ خان» مشهور شدند و هر دو دارای عمارت و حوض و استخر بودند.
یوسف‌خان شجاع‌الدوله در قریه «بدل‌بو» باغ و عمارت بزرگی ساخت تا پس از کناره‌گیری از مشاغل دولتی، در آن‌جا روزگار گذراند. در قیام شیخ عبیدالله، یکی از سخت‌ترین نبردها در نزدیکی این باغ اتفاق افتاد. پس از عقب‌نشینی قوای اقبال‌الدوله، باغ به دست کردها غارت شد و از آن پس متروک افتاد.
کلاه فرنگی بزرگ باغ دلگشا
کلاه فرنگی کوچک باغ دلگشا
سردر ورودی باغ دلگشا
عمارت باغ سیاوش. این باغ به دلیل وقایع اندوه‌باری که در آن پیش آمد، چنین نام گرفت.
دورنمای شهر ارومیه و عمارت چهاربرج
باغ و عمارت بدل‌بو پس از غارت
فرهنگ و هنر

در منابع تاریخی نشانی از علاقه نسل‌های اولیه خاندان افشار قاسملو به هنر و فرهنگ و حمایت آنان از هنرمندان، دیده نمی‌شود. قدیمی‌ترین اشاره‌ها مربوط به نوشته علاءالدین تکش دربارهٔ حسین‌قلی‌خان بیگلربیگی است. به نوشته او: «[بیگلربیگی] مهم‌ترین مشوق هنرمندان بود. فریدون مینا از شعرا و استاد الله‌وردی نقاش مورد حمایت ایشان بودند.»
در اواسط دوران قاجار نیز جهانگیرخان بیگلربیگی و پسرعمویش شجاع‌الدوله به حمایت از هنرمندان و شعرا نام‌بردار بودند. برای نمونه تحت توجه و کمک‌های مالی شجاع‌الدوله، میرزا عبدالرشید ادیب‌الشعرا موفق به تدوین کتاب ارزشمند «تاریخ افشار» شد. به نوشته خود ادیب‌الشعرا: «روزی در مجلس … شجاع‌الدوله ذکر وقایع افشار و آن اوراق پریشان به میان آمد که همچنان متروک و منسوخ مانده و کسی اقدام به اتمام آن نکرده‌است. من بنده [...] را مخاطب نموده فرمودند:هان ای رشید! اباعن جد به خوان نعمت این خانواده پرورده و عمری در زیر سایه تربیت بسر برده بحمدالله سلیقه مستقیم داری، اکنون که هنگام فراغت است، انجام این خدمت به عهده اهتمام توست. از ما توجه احوال و بذل سیم و زر و از تو صرف اوقات و اظهار هنر.» بیشتر پیشرفت ادیب‌الشعرا مرهون مطالعه کتاب‌های متعددی بود که در کتابخانه خصوصی خوانین افشار وجود داشت، و با آزادی و احترام کامل به ادیب اجازه داده می‌شد تا از آن‌ها بهره برد.
در خانواده حبیب‌الله‌خان بیگلربیگی (پسر جهانگیرخان) شعر و ادبیات رواج داشته‌است. از میان پسران او دو تن، میرزا علی و میرزا حسین شعر می‌سرودند و هریک تخلصی برای خود انتخاب کرده بودند. فرزندان میرزا حسین نیز همگی اهل شعر و دوستدار ادب بودند. میرزا حسین اغلب با فرزندانش مشاعره می‌کرد. هریک مصراع‌های رباعی زیر را یکی از اعضای این خانواده در یک مجلس ادبی فی‌البداهه سروده‌است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| میرزا حسین: من تخم وفای تو به دل کاشته بودم |  | دخترش: مهرت ز ازل در دل خود داشته بودم |
| پسرش: دیدم که وفا در دل تو نقش نبسته‌است |  | پسر دیگرش: بیهوده خیالی‌ست که پنداشته بودم |
یادداشت

↑  آقابیکلر نقاش افشار، در تاریخ ۱۲۷۷ قمری تصویری از امامقلی‌خان کشیده که عنوان آن چنین است: «امامقلی‌خان سرتیپ افشار در سن سی و هفت سالگی» بنابراین اگر بپذیریم که امامقلی‌خان در زمان کشیده شدن نقاشی سی و هفت سال داشته‌است، تولد او در حدود ۱۲۴۰ قمری خواهد بود.
علیقلی خان میرپنجه، آجودان‌باشی کل نظام، اثر صنیع‌الملک
جمشیدخان مجدالسلطنه افشار
لبخند (فیلم ۲۰۰۵)

| لبخند | لبخند |
| --- | --- |
کارگردان: جفری کرامر
نویسنده: جفری کرامر
بازیگران: شان آستین میکا بورم بیوهانکز بریجز لیندا همیلتون
توزیع‌کننده: فری‌استایل ریلیسینگ
تاریخ‌های انتشار: ۸ آوریل ۲۰۰۵
مدت زمان: ۱۰۷ دقیقه
کشور: ایالات متحده چین
زبان: انگلیسی 
لبخند (انگلیسی: Smile) فیلمی در ژانر ماجراجویی و درام به کارگردانی جفری کرامر است که در سال ۲۰۰۵ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به شان آستین، میکا بورم، بیوهانکز بریجز و لیندا همیلتون اشاره کرد.
دفترهای فلسفی

دفترهای فلسفی (به روسی : Философские тетради) مجموعه نوشتارهای ناتمام فلسفی است که ولادیمیر لنین آن‌ها را برای فهم شخصی یادداشت برداری کرده بود تا مسائل فلسفی و منطق دیالکتیکی را بیشتر درک کند. در ترجمهٔ فارسی این کتاب که توسط حسن مرتضوی انجام شده‌است، دو عنوان برای این اثر به صورتِ "دفترهای فلسفی، دفترهای هگل "، به کار رفته‌است. بی‌ربط نیست که آن را دفترهای هگل نیز بنامیم زیرا لنین در بیشتر این کتاب تحلیل‌ها و نظرات خود را درباب منطقِ دیالکتیکی هگل افزوده‌است. لنین علاوه بر خوانش هگل در این نوشتار نگاهی نیز به آثار فلاسفهٔ دیگری چون هراکلیتوس ، ارسطو ، لایبنیتس ، فوئرباخ و مارکس می‌اندازد.
مجموعه آثار ولادیمیر لنین به زبان روسی
بسیاری از لنین شناسان این اثر او را در تضاد با کتاب فلسفی دیگر او، ماتریالیسم و امپریوکریتیسیسم میدانند، زیرا دفترهای فلسفی در زمینهٔ ایدئالیسم و کتاب ماتریالیسم و امپریوکریتیسیسم در زمینهٔ ماتریالیسم است و لنین هر دو اثر نیز متفاوت است.
رود آمازون

| رود آمازون | رود آمازون |
| --- | --- |
رود آمازون در ایندیانا، کشور پرو: رود آمازون در ایندیانا، کشور پرو
ویژگی‌های ظاهری: ویژگی‌های ظاهری
دهانه: اقیانوس اطلس
طول: ۶۵۷۵ کیلومتر
مناطق مرتفع مسیر رودخانهٔ آمازون
نقشه مسیر رودخانهٔ آمازون
رود آمازون (به پرتغالی: Rio Amazonas) پرآب‌ترین رود دنیاست که در آمریکای جنوبی جریان دارد. رود آمازون از بهم پیوستن دو رود اوکایالی و مارانیون به‌وجود می‌آید که هردو از رشته‌کوه آند سرچشمه می‌گیرند و از کشورهای پرو، کلمبیا و برزیل گذشته و به اقیانوس اطلس می‌ریزد، این رود در بزرگ‌ترین جنگل بارانی جهان، یعنی جنگل آمازون قرار دارد. در طی مسیر در حدود ۲۰۰ رود دیگر به رود آمازون می‌ریزند و آب این رودخانه در هنگام ریختن به دریا بیشتر از مجموع آب ده رودخانه پرآب بعدی دنیا است. این رود شاخه‌های زیادی دارد که بخشی از آن به دریا ریخته و نیز حدوداً دو درصد از آب شیرین این رود به اقیانوس می‌ریزد. بستر این رود بسیار عریض و طویل است و از نظر درازا بعد از رود نیل طولانی‌ترین رود جهان است و ۶۵۷۵ کیلومتر درازا دارد. حوضه آمازون دارای عنوان بزرگ‌ترین حوضه آبریز دنیا با مساحت ۷٬۰۵۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۲٬۷۲۰٬۰۰۰ مایل مربع) می‌باشد و همچنین، دارای قسمت‌هایی با ژرفای تا ۱۰۰ متر در مسیر خود هست. بیشینه عرض رود آمازون به ۱۴ کیلومتر هم می‌رسد.
منطقه‌ای که رود آمازون از آن می‌گذرد در سراسر سال بسیار گرم و مرطوب است. جنگل‌های انبوه صدها کیلومتر اطراف آمازون را فرا گرفته و تا لب رودخانه پیش رفته‌اند. سه شهر مهمی که در کنار آمازون قرار گرفته‌است هر یک در حدود ۱۶۰۰ کیلومتر از دیگری فاصله دارد. سایر آبادی‌ها بیشتر روستاهای کوچک هستند. مسافرت بین شهرها و روستاها بیشتر به وسیله کشتی انجام می‌گیرد. از میان آن جنگل‌های انبوه راه عبور معمولاً کم‌تعداد و محدود است. آب گل‌آلود آمازون را هنگامی که به اقیانوس می‌ریزد از فاصله بسیار دور در دریا می‌توان دید.
تن‌پوش بومیانی که در دره رود آمازون نزدیک خط استوا زندگی می‌کنند اندک است. بیشتر غذای آنها چیزهای است که از جنگل‌های بارانی و انبوه جمع‌آوری می‌کنند. خانه‌های آنها سبک و هواگیر است.
نام

نام رودخانه آمازون (و مشتق از آن، نام جنگل آمازون) را کاشف اسپانیایی، فرانسیسکو ده اوریانا بر این رود گذاشت. او در آن زمان با جنگجویان زن از قبیله تاپویاس برخورد کرد و آنان او را به یاد قبیله‌ای از زنان رزمنده به نام آمازون‌ها انداخت که در اساطیر و تواریخ یونانی از آن‌ها نام برده شده‌است. آمازون‌ها در اصل گروهی از سکاهای ایرانی‌تبار آسیای میانه بودند که در بین آن‌ها زنان به همراه مردان می‌جنگیدند. واژه آمازون از زبان سکایی‌ها آمده و واژه‌ای است ایرانی به شکل «همه‌زن» در معنی «با هم جنگیدن، هم‌رزمی».
سرچشمه و مسیر

سرچشمه رود آمپوریماک در نوادو میسمی نزدیک به یک قرن به عنوان دوردست‌ترین منبع آمازون در نظر گرفته می‌شد. تا زمانی که یک مطالعه جامع در تاریخ ۲۰۱۴ میلادی نشان داد که سرچشمه‌های کوردیلا رومی کروز و رودخانه مانتارو در پرو منبع آمازون می‌باشند.دو رود مانتارو و آپوریمک به همراه شاخه‌های دیگر از رودخانه اوکایالی که به نوبه خود با رود مارانیون، از رودهای بالادستی ایکیتوس در پرو ترکیب شده و در کشور برزیل جریان عمده از آمازون را تشکیل می‌دهند. برزیلی‌ها این بخش را رودخانه سولیموئز می‌نامند که در قسمت بالادستی با رودخانه ریو نگرو تلاقی پیدا می‌کند.
در برخی از قسمت‌ها، رود آمازون چنان پهناور است که از یک کرانهٔ آن، کرانه دیگر را نمی‌توان دید. ریزشگاه رود آمازون در حدود ۲۴۰ کیلومتر پهنا و در حدود ۶۰ متر عمق دارد. آمازون با همه پهناوری، رودی است تنبل و کندرو. پس از آن که رشته کوه آند را ترک می‌کند، در سرزمین‌های همواری که از سطح دریا چندان ارتفاعی ندارند جریان می‌یابد و در آخرین قسمت راه که تا دریا ۱۶۰۰ کیلومتر می‌شود، فقط در حدود ۴۰ متر از ارتفاع آن کم می‌شود.
در طول سدهٔ گذشته رودخانه‌های آمازون و نیل برای اثبات طویلترین بودن همواره با یکدیگر در رقابت بوده‌اند. طول واقعی این رودخانه‌ها همواره در معرض تغییر و تحول بوده و هرگز متخصصان نتوانسته‌اند مقدار واقعی آن را اندازه‌گیری کنند. آمارها نشان داده که رود نیل در آفریقا به شکل متغیر بین ۶۶۹۵ هزار کیلومتر درازا دارد. اما جدا از این مسئله در خصوص مقدار آب موجود، هیچ شکی نیست که آمازون پرآب تر است.
در فصل خشکی و کم‌آبی، پهنای رود آمازون به حدود ۱۱٫۶ کیلومتر می‌رسد. این منطقه از آمریکای جنوبی توسط بستر اصلی رودخانه و البته انشعابات فرعی آن که گاه به سه برابر خود رودخانه می‌رسد محاصره می‌شود. به‌طور متوسط در فصل کم‌آبی زمین‌ها به مساحت ۱۱۱٬۰۰۰ کیلومتر مربع از آب پوشیده می‌شود و در فصول بارانی، حوضه رودخانه حتی تا ۳۵۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع هم می‌رسد. با اینکه رود آمازون بعد از نیل طولانی‌ترین رود جهان است و ۶۵۷۵ کیلومتر درازا دارد ولی هیچ پلی روی آن وجود ندارد.
حوضه آبخیز

رودخانه اصلی برای کشتی‌های بخار اقیانوس‌پیمای بزرگ تا مانائوس، ۱۵۰۰ کیلومتر (۹۳۰ مایل) از دهانه رودخانه قابل کشتی‌رانی است. کشتی‌های اقیانوسی کوچک‌تر با وزن کمتر از ۹۰۰۰ تن و با آبخور) کمتر از ۵٫۵ متر (۱۸ فوت) می‌توانند به ایکیتوس، پرو، به فاصلهٔ ۳۶۰۰ کیلومتری (۲۲۰۰ مایلی) از دریا برسند. قایق‌های رودخانه‌ای کوچک‌تر می‌توانند به ۷۸۰ کیلومتر (۴۸۰ مایل) بالاتر، تا نقطه خط کنترل واقعی برسند. فراتر از آن، قایق‌های کوچک اغلب به Pongo de Manseriche، درست بالای نقطهٔ خط کنترل در پرو پیشروی می‌کنند.
حوضه آبخیز > سیل‌گیری و طغیان

همهٔ شاخه‌های آمازون در یک زمان از سال سیل‌گیر نمی‌شوند. بسیاری از شاخه‌ها در ماه نوامبر شروع به طغیان می‌کنند و ممکن است تا ژوئن نیز به افزایش سطح خود ادامه دهند. ظهور ریو نگرو در فوریه یا مارس شروع می‌شود و در ژوئن شروع به کاهش می‌کند. رودخانه مادیرا دو ماه زودتر از بقیهٔ رودخانه‌های آمازون بالا و پایین می‌آید.
حوضه آبخیز > فهرست جریان‌ها به آمازون

| رتبه | نام | میانگین خروجی سالیانه (m^3/s) |  % آمازون |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱ | مادیرا | ۳۱٬۲۰۰ | ۱۵٪ |
| ۲ | نگرو | ۲۸٬۴۰۰ | ۱۴٪ |
| ۳ | جپورا | ۱۸٬۶۲۰ | ۹٪ |
| ۴ | مارانون | ۱۶٬۷۰۸ | ۸٪ |
| ۵ | تاپاجوس | ۱۳٬۵۴۰ | ۶٪ |
| ۶ | یوکایالی | ۱۳٬۵۰۰ | ۵٪ |
| ۷ | پوروس | ۱۰٬۹۷۰ | ۵٪ |
| ۸ | ژینگو | ۹٬۶۸۰ | ۵٪ |
| ۹ | پیوتومایو | ۸٬۷۶۰ | ۴٪ |
| ۱۰ | جوروا | ۸٬۴۴۰ | ۴٪ |
| ۱۱ | نپو | ۶٬۹۷۶ | ۳٪ |
| ۱۲ | جاواری | ۴٬۵۴۵ | ۲٪ |
| ۱۳ | ترومبتاس | ۳٬۴۳۷ | ۲٪ |
| ۱۴ | جوتای | ۳٬۴۲۵ | ۲٪ |
| ۱۵ | آبا | ۲٬۹۳۰ | ۲٪ |
| ۱۶ | یواتوما | ۲٬۱۹۰ | ۱٪ |
|  | آمازون | ۲۰۹٬۰۰۰ | ۱۰۰٪ |
نگارخانه

نگارهٔ از ماهواره‌ای ناسا از بخش سیل‌زدهٔ رودخانه
نه به نام ما

نه به نام ما (NION) یک سازمان ایالات متحده بود که در ۲۳ مارس۲۰۰۲ برای اعتراض به روند دولت ایالات متحده در پی حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تأسیس شد. در ۳۱مارس ۲۰۰۸ منحل شد.
دو سند کلیدی

سازمان نه به نام ما در اوایل وجود خود دو سند ارائه کرد «پیمان مقاومت» و «بیانیه وجدان» که اعضای سازمان نه به نام ما معتقدند تمرکز و بیان جنبش ضد جنگ ایالات متحده است.
دو سند کلیدی > پیمان مقاومت

پیمان توسط استارهاوک و سائول ویلیامز به سبک شعر آزاد نوشته شده‌است که آغاز می‌شود:
ما معتقدیم که به عنوان افرادی که زندگی می کننددر ایالات متحده این ماستمسئولیت مقاومت در برابر بی عدالتی هاتوسط دولت ما انجام شد، به نام ما

نه به نام ماآیا جنگی بی پایان به راه خواهید انداخت
و نتیجه‌گیری
دنیای دیگری ممکن استو ما متعهد می‌شویم که آن را واقعی کنیم.
این تعهد با آنچه «جنگ بی پایان»، «تزریق خون برای نفت»، تهاجم به کشورهای خارجی، بمباران غیرنظامیان و کشتار کودکان توصیف می‌کند، مخالف است. ادامه می‌دهد: «نه به نام ما/آزادی‌ها را از بین می‌برید/که ادعا کرده‌اید برایش می‌جنگید». تلویحاً دولت بوش را متهم می‌کند که «کل مردم یا کشورها» را «شر» می‌داند و از جمله متعهد می‌شود که «... اتحاد با کسانی/که مورد حمله قرار گرفته‌اند/به دلیل مخالفت با جنگ/یا برای دینشان یا قومیت بوده‌است."
سازمان نه به نام ما در می ۲۰۰۳ توسط سائول ویلیامز با کمک دی جی شبح وار، دی جی گو و کلدکات منتشر شد.
دو سند کلیدی > بیان وجدان

«بیانیه وجدان» سازمان نه به نام ما که در بهار۲۰۰۲ پیش نویس شد، ابتدا مجموعه ای از انتقادات از دولت بوش و (در درجه دوم) کنگره ایالات متحده را فهرست می‌کند و از مردم ایالات متحده می‌خواهد که «... در برابر سیاست‌ها و جهت‌گیری‌های سیاسی کلی مقاومت کنند. از ۱۱ سپتامبر۲۰۰۱ ظهور کرده‌اند و خطرات بزرگی برای مردم جهان به همراه دارند.»
از جمله اصول خاصی که در بیانیه مورد حمایت قرار گرفته‌است، حق تعیین سرنوشت برای مردم و ملت‌ها و اهمیت روند قانونی است. این بیانیه "شوک" را از "رویدادهای وحشتناک ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱" بیان می‌کند، اما با یادآوری "صحنه‌های مشابه در بغداد، شهر پاناما، و یک نسل پیش، ویتنام "،عراق را به عنوان "کشوری که هیچ ارتباطی با این کشور ندارد" توصیف می‌کند. وحشت ۱۱ سپتامبر»، و «روح انتقام جویانه» و «فیلمنامه ساده» «خوب در مقابل شر» را ابراز تاسف می‌کند: «به نام ما، دولت بوش، با اتفاق نظر تقریباً کنگره، نه تنها به افغانستان حمله کرد، بلکه به این نام تسلیم شد. خود و متحدانش حق دارند نیروی نظامی را در هر مکان و هر زمان ببارانند."
این بیانیه با اشاره به رفتار دولت آمریکا با مهاجران پس از ۱۱سپتامبر، دولت آمریکا را به ایجاد «دو طبقه از مردم» متهم می‌کند: آنهایی که حداقل حقوق اولیه سیستم حقوقی ایالات متحده به آنها وعده داده شده‌است، و کسانی که اکنون بنظر می‌رسند. به هیچ وجه هیچ حقی نداشته باشد، و «اردوگاه‌های کار اجباری بدنام برای ژاپنی-آمریکایی‌ها در جنگ جهانی دوم» را یادآوری می‌کند.
بااعتراض به «سرکوب» و اشاره به قانون میهن پرستان ایالات متحده بعنوان نماد آن سرکوب، قوه مجریه را به غصب «نقش‌ها و وظایف سایر شاخه‌های حکومت» متهم می‌کند و ادامه می‌دهد: «ما باید بالاترین را در نظر بگیریم. افسران سرزمین وقتی از جنگی که یک نسل طول می‌کشد صحبت می‌کنند و وقتی از نظم داخلی جدید صحبت می‌کنند، جدی می‌گیرند. ما با یک سیاست علنا امپراتوری جدید در قبال جهان و با یک سیاست داخلی روبرو هستیم که ترس را برای محدود کردن حقوق ایجاد می‌کند و دستکاری می‌کند.»
سازمان نه به نام ما خواستار جنبش مقاومت است: "پرزیدنت بوش اعلام کرده‌است: "شما یا با ما هستید یا علیه ما." پاسخ ما این است: ما به شما اجازه نمی‌دهیم به‌جای همه مردم آمریکا صحبت کنید. ما از شرکت در این جنگ‌ها خودداری می‌کنیم و هر گونه استنباط مبنی بر اینکه این جنگ‌ها به نام ما یا برای رفاه ما انجام می‌شود را رد می‌کنیم.." به عنوان الهام نشان می‌دهد. نیروهای ذخیره اسراییلی که با ریسک شخصی بزرگ، اعلام می‌کنند «حدی وجود دارد» و از خدمت در اشغال کرانه باختری و غزه امتناع می‌ورزند»، طرفداران الغا، و «کسانی که از جنگ ویتنام سرپیچی کردند» و نتیجه می‌گیرد: «ما مقاومت خواهیم کرد. ماشین جنگ و سرکوب و جمع کردن دیگران برای انجام هر کاری برای متوقف کردن آن.»
دو سند کلیدی > امضا کنندگان

وب‌سایت سازمان نه به نام ما طیف گسترده‌ای از امضاکنندگان این تعهد را فهرست می‌کند و فقط کسانی را که قبل از ۱۷ ژوئیه ۲۰۰۲ امضا کرده‌اند فهرست می‌کند.
۲۰۰۵ بیانیه وجدان

سازمان نه به نام ما در ژانویه ۲۰۰۵ بیانیه وجدان به روز شده‌ای را صادر کرد و مخالفت خود را به مناسبت روی کار آمدن مجدد جورج دبلیو بوش به عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده ابراز کرد.
شعارها

این گروه در سخنان خود از عبارات زیر استفاده می‌کند:
نه به خواست ما
نه به نام ما
نه به دل ما
من به دستور کار بوش نه می‌گویم
بدون جنگ در جهان
بدون محدودیت دولتی پلیس
بدون جمع‌آوری و بازداشت