قدس (تهران)
پیشینه

روستای قلعه حسن‌خان که ابتدا به نام سبزه الماس(محلی سرسبز) معروف بود دشتی حاصلخیز بود که در دوره قاجار با ایجاد قلعه‌ای برای حسن خان میرشکار ناصرالدین شاه معروف شد. منطقه‌ای که در اصل شکارگاه حکومتی قاجاریه بود و در اطراف آن منطقه باستانی کاووسیه، سرخ حصار، چیتگر، کاروانسراسنگی و نهر فیروز بهرام (یکی از نهرهای باستانی که قدمتش به بیش از پنج هزار و پانصد سال می‌رسد و امروزه به صورت کانال سیمانی موجود است) در شمال آن و رود کرج و روستای باباسلمان در جنوب آن، روستای اسماعیل‌آباد در شمال شرقی، روستاهای زرنان (قدس) بالا و پائین و شهرک دانش در شرق آن و گرمدره و تپه‌های قورت داغی در غرب آن واقع شده‌اند. در اواسط دوره قاجار شخصی بنام امیرتومان مصطفی‌قلی‌خان مقدم که میرشکار (سردسته شکارچیان) دربار بود اراضی این منطقه را از خدیجه‌سلطان‌خانم دختر شاهزاده الله‌وردی میرزا (پسر هفدهم فتحعلی‌شاه) خریداری می‌کند و در آن زمان این منطقه بسیار دور از پایتخت بود و کسانی که در تهران به سوی کرج حرکت می‌کردند معمولاً اولین اتراقگاه آنان در نزدیکی همین محل کاروانسرای سنگی (تقاطع بزرگراه متوسلیان و بزرگراه شهید لشگری) بود.[نیازمند منبع]
امیرتومان با فراهم کردن امکانات و آوردن عده‌ای از اهالی خمسه (زنجان) به این منطقه، آرام آرام زمین‌های بایر را به زمین‌های کشاورزی تبدیل نمود و منطقه رنگی از زندگی جدید به خود گرفت. می‌گویند نام اولیه این محل پیش از آنکه امیر تومان آن را تصاحب کند سبزه الماس بوده وامیرتومان آنجا را به نام فرزند ارشدش که نام او حسن خان بود «قلعه حسن‌خان» نامید. امیرتومان صاحب چند فرزند به نام‌های: رضاخان، حسن خان، آقابزرگ خان، مؤتمرالدوله و سالار همایون بود که آنان پس از مرگ پدر، قلعه حسن‌خان را بین خود تقسیم کردند و به هر یک از برادران نزدیک یک دانگ رسید. در آن زمان تمام اراضی این قلعه و اطراف آن قابل کشت و زرع بود و کلاً به نواحی: چمن سبزه الماس، ورامینک، میاندوآب، قلعه سون، اکبر نایب، چنارسوخته و… که مجموعاً ده قطعه بوده تقسیم می‌شد. [نیازمند منبع]
بررسی مدارک تاریخی نشان می‌دهد که در میاندوآب عده‌ای از اعراب ساکن بوده و به پرورش گاومیش اشتغال داشته‌اند. اراضی توسط سه قنات بزرگ آبیاری و پرآب آبیاری می‌شد. یکی از آن‌ها قنات بزرگ نام داشت؛ و مبدأ آن تپه و رودخانه‌ای به نام قروق که شاخه‌ای از رود کرج بود. گویا یکی از قنات‌ها که قنات بزرگ نام داشت از تپه‌های سرخه حصار سرچشمه گرفته به سوی قلعه امتداد می‌یافت. آب این قنات حتی به مناطق جنوبی تری چون ورامینک نیز می‌رسید. [نیازمند منبع] اولین مغازه در روستای قلعه حسن‌خان را شخصی بنام مشهدی حسین (هاتفیان) که اهل یزد بود باز کرده که محل فعلی آن نیز مغازه لبنیاتی جعفری روبروی مسجد جامع شهر است. وی همچنین به خاطر کلاه شاپویی که همیشه به سر داشت به کلاه حسین معروف بود. اولین وسیله نقلیه که وانت بار و شبیه به کامیون بوده توسط شخصی بنام حمید شهباز یاردلی فرزند کریم خان آورده که روزی دو بار صبح و عصر این وسیله به شهر تردد داشته و مردم از آن استفاده می‌کردند. تنها امامزاده این شهر امامزاده ابوالحسن و ابوالحسین از نوادگان موسی کاظم (ع بوده و سابقه آن به چند صد سال برمی گردد و امروزه هم این امامزاده‌ها زیارتگاه اهل ایمان است که به امامزاده حضرتین معروف می باشد. اولین مسجد شهر مسجد جامع است که چندین بار بازسازی شده است. [نیازمند منبع] آموزش و تربیت در قالب مکتب خانه در شهر قدس توسط شخصی بنام شیخ مرتضی که روحانی بود شکل گرفته و اولین مدرسه دولتی شهر در سال ۱۳۴۱ به نام دبستان صادقی ساخته شده است.[نیازمند منبع]
اولین حمام محل واقع در خیابان روبروی کوچه میثم بوده که چون از وضعیت مناسبی برخوردار نبوده مالکین با کمک و همیاری مالی جهانشاه خان که یکی از سران بزرگ خمسه در آن زمان و از مخالفان رضاشاه بود و پس از شکست از ایشان به قلعه حسن‌خان آمده بود سرمایه ساخت حمام جدیدی بنام «خزینه در» روبروی مسجدجامع داخل کوچه احداث که این حمام به سال ۱۲۴۰ تا ۱۲۵۰ ه‍.ش برمی گردد و معمار آن شخصی بنام استاد کریم بوده است.[نیازمند منبع]
در سال ۱۳۶۸/۰۴/۰۳ چند روستای نزدیک به یکدیگر به نام های قلعه حسن‌خان، سرخ حصار، کاووسیه، اسماعیل‌آباد در غرب شهر تهران از بخش شهریار و از توابع شهرستان کرج، بنا به تصویب هیأت وزیران دولت در جلسه مورخ 1368.4.3 و به پیشنهاد شماره 1029.1.5.53 مورخ 1368.1.31 وزارت کشور به موجب ماده 4 قانون تعاریف و ضوابط‌ تقسیمات کشوری به یک شهر تبدیل و اولین نام این شهر را قدس درنظر گرفتند. در حال حاضر این روستاهای ذکر شده هرکدام محله های بزرگ شهر هستند و به اشتباه و به غلط نام محله قلعه حسن خان را نام قدیم شهر قدس می گویند.
از آثار تاریخی شهر قدس می‌توان به تپه باستانی کاووسیه مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد در محله کاووسیه امروزی که از آثار بدست آمده از آن می‌توان به تابوت مردی مومیایی اشاره کرد که در باغ عمارت شاهزاده ماهان قرار گرفته است و امامزادگان ابوالحسن و ابوالحسین معروف به امامزاده حضرتین انتهای خیابان امامزاده
از فرزندان موسی کاظم هستند و بر دو تکه سنگ که در کنار مرقد مطهر این امامزادگان قرار دارد نوشته شده است: سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوعبدالله الحسین فرزند موسی سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوالحسن علی فرزند محمد و حمام قلعه که قدیمی‌ترین حمام شهر قدس است و بنای آن برای دوره قاجار است و نهرفیروز بهرام به قدمت هزاره سوم پیش از میلاد و قبرهای سر خیابان عمارت و قبرستان ابتدای خیابان چمن سبزه الماس اشاره کرد که قدمتی قاجاری دارند اشاره کرد.