استعدادسنجی
ابزار استعدادسنجی

برای استعدادسنجی نیاز به ابزار سنجش استعداد می‌باشد و در این زمینه دانشمندان متعددی اقدام به تهیه آزمون‌هایی با اهداف مختلف نموده‌اند. برخی به دنبال اندازه‌گیری هوش افراد بوده‌اند و برخی به دنبال ارزیابی شخصیت و برخی نیز به دنبال ارزیابی توانمندی و رغبت افراد بوده‌اند. در این میان اساتیدی نیز وقت خود را معطوف نحوه ساخت آزمون‌ها نموده‌اند تا متخصصین حوزه‌های مختلف برای ساخت آزمون‌های خود از مرجع مطمئن و جامعی برخوردار باشند.[نیازمند منبع]
در ایران، حسن پاشا شریفی و نسترن شریفی در کتاب «اصول روان سنجی و روان آزمایی»، اصول ساختن پرسش‌های آزمون، نحوه تجزیه و تحلیل پرسش‌های آزمون، نحوه اطمینان از اعتبار و پایایی آزمون‌ها، چگونگی ارزیابی روایی و هنجارسنجی آزمون‌ها و روش اجرا و نمره گذاری آزمون‌های استاندارد بیان گردیده و در فصل دوازدهم نیز روش‌های ساخت انواع آزمون‌ها، مقیاس‌ها و پرسشنامه‌ها به تفصیل توضیح داده شده‌است.
محمود ساعتچی، کامبیز کامکاری و مهناز عسگریان در کتاب «آزمون‌های روان شناختی» به معرفی تعدادی از آزمون‌های روانشناختی که توسط دانشمندان مختلف در دیگر کشورها و برای اهداف و برنامه‌های خاص مورد پژوهش آنان ساخته شده‌است پرداخته اند.
شاهین کتابی، پریا گودرزی و پریا نوری در کتاب «استعدادیابی در ورزش» به موضوع ژنتیک و استعداد ورزشی توجه نموده و با اشاره به رویکرد فیزیولوژیکی در استعدادیابی ورزشی، آزمون‌های سنجش و استعدادیابی ورزشی را در اجزایی مانند استعداد جسمانی و حرکتی، سرعت عمل و عکس العمل، انعطاف‌پذیری، تعادل، توان، استقامت قلبی-عروقی، استقامت عضلانی و انگیزه درونی معرفی نموده و در نهایت استعدادیابی در رشته‌های ورزشی انفرادی شامل تنیس روی میز، شنا، ژیمناستیک، دو و میدانی، کشتی، تکواندو و رشته‌های ورزش‌های تیمی شامل فوتبال، هندبال، والیبال و بسکتبال را ارائه نموده‌اند.
اسفندیار خسروی زاده و علی خسروی زاده در کتاب «استعدادیابی در ورزش» به اهمیت استعدادیابی در ورزش قهرمانی توجه نموده‌اند و با معرفی مدل‌ها و نظام‌های استعدادیابی در ورزش به ویژگی‌های جسمانی، فیزیولوژیک، روانی، عاطفی، ذهنی و شناختی به عنوان عوامل تأثیرگذار در استعداد ورزشی افراد اشاره نموده و تجربیات چند کشور از جمله مالزی، آلمان و بریتانیا را در حوزه استعدادسنجی ورزشی به صورت اختصار ارائه نموده‌است.
در قسمت پایانی این کتاب به سابقه استعدادیابی ورزشی در ایران اشاره شده‌است و سابقه آن را به برگزاری کنگره ورزش مدارس در مشهد در سال ۱۳۷۵ مربوط دانسته‌است. او به انتشار کتاب‌هایی در ارتباط با استعدادیابی در دو و میدانی، استعدادیابی در فوتبال، استعدادیابی در وزنه‌برداری، استعدادیابی در بسکتبال، استعدادیابی در شنا، استعدادیابی در والیبال، استعدادیابی در کشتی، استعدادیابی در ژیمناستیک، استعدادیابی در هندبال، استعدادیابی در دوچرخه سواری، استعدادیابی در جودو، استعدادیابی در کاراته، استعدادیابی در تکواندو و استعدادیابی در بدمینتون به نگارش محققین ایرانی اشاره نموده و از تحقیقی سخن گفته‌است که به بررسی وضع کلی استعدادیابی در ورزش قهرمانی جمهوری اسلامی ایران و تنگناها و چالش‌های فراروی آن توجه شده‌است.
مجید صفاری نیا در کتاب «آزمون‌های روان‌شناسی اجتماعی و شخصیت» به معرفی ۳۲ آزمون و پرسشنامه ای که در حوزه روان‌شناسی اجتماعی و شخصیت توسط خود ایشان و دانشجویانشان ساخته شده‌است پرداخته است.
معصومه شجاعی دانشیار دانشگاه الزهرا در پیشگفتاری که برای کتاب «آزمون‌های روان‌شناسی در علوم ورزش و تمرین» که به قلم نرجس یاوری و فرزانه نارمنجی به رشته تحریر درآمده است به انتشار چهل پرسشنامه و مقیاس روان‌شناسی ویژه محیط‌های ورزشی که اعتبار و پایایی آن‌ها به وسیله محققین ایرانی بررسی شده در این کتاب اشاره می‌نماید و بررسی ویژگی‌های روان سنجی بسیاری از این آزمون‌ها را مربوط به پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد یا رساله‌های دکتری دانشجویان رشته رفتار حرکتی و روان‌شناسی ورزشی می‌داند.
حسین علیان عطاآبادی و حسن کیان در کتاب «استعدادیابی و استعدادپروری»پس از بیان مبانی اولیه استعدادیابی و استعدادپروری، ارتباط استعداد با مقولات مختلف از جمله ساختار فیزیولوژیک مغز و اعصاب، به بیان آزمون‌های مختلف استعدادیابی اعم از آزمون‌های روان سنجی و آزمون‌های خانگی می‌پردازند و در ادامه براساس استعداد و درونداشت‌های اولیه، لزوم ترسیم چشم‌اندازی زیبا به مثابه تابلوی قشنگ آینده فراروی دانش آموزان را مورد توجه قرار می‌دهند.
توماس فون کرافت و ادوین زمکه کتابی با عنوان «کشف و پرورش استعداد»نوشته‌اند که توسط محمدطاهر طاهر به فارسی ترجمه شده‌است. این کتاب با اشاره به اینکه در درون همه کودکان استعدادهایی موج می‌زند که یا اصلاً کشف نمی‌شوند یا خیلی دیر شناخته می‌شوند، شناخت نقاط قوت فرزندان توسط والدین و شکوفا نمودن هدفمند این استعدادها را زیربنای مستحکمی برای آینده موفقیت‌آمیز و رضایت بخش فرزندان می‌داند. نگارندگان این کتاب معتقدند که والدین فرزندان با کمک پرسشنامه‌های علمی که در این کتاب ارائه شده‌است، می‌توانند استعدادهای نهفته در وجود فرزندان خود را کشف نمایند. این کتاب از هفت بخش مهم و اصلی استعداد، شامل تجسم فضایی و تفکر منطقی، مهارت‌های گفتاری و ورزشی، مهارت‌های علمی، خلاقیت و استعداد در موسیقی تشکیل گردیده‌است و با ارائه آزمون‌هایی برای ارزیابی توانمندی کودکان در تعامل، سازگاری اجتماعی و ایجاد انگیزه تلاش که سه عامل تعیین‌کننده برای زندگی در قرن بیست و یکم می‌باشند، امکان ترسیم نمودار استعداد فرزندان و شناخت نقاط قوت و ضعف کودکان را فراهم و زمینه را برای تقویت هدفمند توانایی‌های موردنظر مهیا می‌نماید.
کتاب «سنجش استعداد کودکان» که توسط آلن دویو و سسیل دروئن نوشته شده و از سوی مهران زنده بودی به فارسی ترجمه شده‌است به معرفی آزمون‌هایی که برای تعیین استعداد و توانایی‌های فرزندان شامل حافظه، حس مشاهده، اراده، علاقه به محیط اطراف، ذهنیت منطقی، مهارت دستی، قوه تخیل، حس روابط اجتماعی، خلاقیت، استعداد موسیقی، استعداد ورزشی، استعداد بازیگری، شم اقتصادی، حس ارتباطی، استعداد خوشبختی می‌پردازد.
گانش شرمون و آناویر شرمون کتاب «سنجش استعداد راهنمای ابزارهای سنجش و توسعه مبتنی بر شایستگی» را به رشته تحریر درآورده اند و علی مقدم زاده، محمود زیوری رحمان، میلاد شاهی فر و مریم کاظمی نیاز زحمت ترجمه آن به زبان فارسی را متقبل شده‌اند. این کتاب به تاریخچه استعدادسنجی از سال ۱۹۵۶ در شرکت تلگراف و تلفن آمریکا می‌پردازد و به سنجش استعداد در جذب کارکنان و مدیران در شرکت‌های موفق جهان اشاره می‌کند و با معرفی فعالیت‌های استعدادیابی و آزمون‌های روان سنجی به نحوه نمره گذاری و تفسیر و کفایت داده‌ها و ارائه مطلب، تحلیل و گزارش نویسی می‌پردازد و در پایان نقشه‌برداری مسیر تغییر و دگرگونی در سطح سازمانی را ارائه می‌نماید.
مجموعه آزمون‌های استعداد چند بعدی - ویرایش دوم (MAB-II) به منظور فراهم آوردن آزمونی مناسب و مفید با نمره گذاری عینی توانایی‌های شناخت کلی یا هوش در قالب پنج خرده آزمون کلامی (اطلاعات عمومی- درک و فهم- محاسبه- شباهت ها- واژگان) و پنج حرده آزمون عملی (نماد ارقام- تکمیل تصاویر- تجسم دیداری- تنظیم تصاویر- الحاق قطعات) از سوی داگلاس ان. جکسون تهیه و در کتاب «راهنمای مجموعه آزمون‌های استعداد چند بعدی MAB-II» منتشر گردیده که این کتاب توسط اکبر رضایی به فارسی ترجمه و در عین حال در فرایند ترجمه و اطباق مجموعه آزمون‌های استعداد چندبعدی با فرهنگ ایرانی، تغییراتی نیز در آن ایجاد و روایی آن نیز سنجیده شده‌است.
ثریا جلالی در پیشگفتار کتاب خود با عنوان «استعدادیابی و جانشین پروری کارکنان» تقاضای رو به افزایش کارفرمایان برای جذب نیروهای ماهر از سویی و تمایل کارکنان برای تصاحب و در اختیار قرار گرفتن مشاغل با ارزش از سوی دیگر را موجب نبرد و مبارزه ای با عنوان جنگ استعدادها دانسته و سازمان‌هایی را در این نبرد موفق دانسته‌است که تلاش می‌کنند با بکارگیری رویه‌ها، برنامه‌ها و راهبردهای مناسب، استعدادهایی را که برای تداوم حیاتشان ضروری هستند جذب و نگهداری نمایند. وی می‌گوید: این سازمان‌ها باید بدانند با چه نیازهایی در حال حاضر و در آینده روبه رو هستند تا بتوانند طبق آن استعدادهای بالقوه و بالفعل را از میان کارکنان شناسایی و ییا به عبارتی بر استعدادها مدیریت نمایند.
علی زارعی و مهسا میری در کتاب «هدایت شغلی فرزندان» موضوع هوش‌های چندگانه و استعداد، راهکارهای شناسایی استعداد در فرزندان، رابطه انتخاب شغل با هوش افراد، معرفی مشاغل مختلف با توجه به تیپ شخصیتی و استعداد افراد و نهایتاً مطالب مهمی در ارتباط با انتخاب رشته تحصیلی را بیان نموده‌اند.
کتاب «آزمون و سنجش در مشاوره» توسط ۱۳ نفر از صاحب نظران حوزه‌های مختلف سنجش و مشاوره تدوین و در سال ۲۰۱۸ میلادی منتشر شده‌است. در این اثر ضمن بحث درباره مفاهیم اساسی اندازه‌گیری‌های روان شناختی و رعایت اصول اخلاقی و الزامات قانونی کاربرد آزمون‌ها، روش‌های سنجش در موقعیت‌های مختلف از جمله موقعیت‌های شغلی و سنجش هوش و مشاوره در مدرسه مورد بحث قرار گرفته و متناسب با هریک از این موقعیت‌ها، آزمون‌هایی معرفی شده‌اند.
کتاب «راهنمایی و مشاوره شغلی و نظریه‌های انتخاب شغل»در دو قسمت مجزا و در عین حال مرتبط به هم تهیه و تدوین شده‌است. در قسمت اول به کلیات راهنمایی و مشاوره شغلی برای کمک به کسانی که درصدد آشنایی و شناخت، اجرا و عمل، برنامه‌ریزی و تدریس در زمینه راهنمایی و مشاوره به‌طور عام هستند پرداخته شده‌است و در قسمت دوم کتاب نوزده نظریه مختلف انتخاب شغل شامل نظریه‌های پارسونز، گینزبرگ، سوپر، گانفردسون، هالند، رو، گرامبولنز (یادگیری اجتماعی)، کاپلو، بلو (عوامل اجتماعی)، تیدمن، اوهارا، جلات، چندمحوری شفیع‌آبادی، بریل (روانکاوی) و هاکت، لنت، بران (شناختی-اجتماعی) مورد معرفی و بررسی و بعضاً مقایسه قرار گرفته‌است.
یکی از حیاتی‌ترین ابعاد مدیریت استعداد، متمایز نمودن عملکرد کمومی فرد از توانایی او برای ایفای نقش رهبری در آینده است. عملکرد فعلی لزوماً معیار مناسبی برای تشخیص توانایی فرد در آینده نیست، از این رو می‌توان عواملی را که سبب شناسایی بهتر استعدادها می‌شوند، تعیین و به موضوع کلیدی پرورش استعداد رهبری نیز توجه کرد. در کتاب «مدیریت استعداد در آموزش» ضمن توجه به نکات پیش گفته، از مدیر مدرسه در مقام رهبر مدرسه یاد شده و به مفهوم مدیریت استعداد در سازمان‌ها توجه ویژه شده‌است.
یکی از مهم‌ترین کارهایی که بایستی در دانشگاه‌های کشورمان مورد توجه قرار گیرد، موضوع تولید ابزارهای استعدادسنجی می‌باشد. در حال حاضر در ایران از ابزارهای ترجمه شده دیگر کشورها استفاده می‌شود که معمولاً به دلیل تفاوت فرهنگی میان کشورها و اقوام مختلف، نیازمند بازنگری و بومی سازی هستند به علاوه آنکه در حوزه‌های تخصصی نیز نیازمند ابزارهای سنجش متنوع می‌باشیم که هنوز اقدام جدی و فراگیری در این رابطه صورت نگرفته‌است.[نیازمند منبع]
پیش‌بینی می‌شود که با ورود دانشگاه‌ها به این موضوع و تعریف پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد برای تولید ابزار سنجش استعدادها در رشته‌ها و موضوعات مختلف علمی، هنری، ورزشی، خدماتی و تجارت، امکان شناخت صحیح استعدادها و هدایت آن به سمت شکوفایی فراهم گردد.[نیازمند منبع]