گسترش ناتو
گسترش‌های گذشته > اتحاد دوباره آلمان و گسترش پس از جنگ سرد

از سال ۱۹۵۵ به بعد، ناتو و پیمان ورشو به عنوان نهادهای اصلی که ابرقدرت‌های رقیب را به کشورهای هم‌پیمان مربوط خود پیوند می‌داد، نقش بازی می‌کردند. با این حال، در میانه دهه ۱۹۸۰، نیرو و همگرایی پیمان ورشو رو به افول گذاشت. تا سال ۱۹۸۹ اتحاد جماهیر شوروی نتوانست جلوی جنبش‌های تجزیه‌طلبی را که با شتاب در حال افزایش بودند، بگیرد. لهستان انتخابات چند حزبی برگزار کرد که باعث سرنگونی حزب کارگران لهستان، هم‌پیمان شوروی، شد. در ۹ نوامبر، دیوار برلین فروریخت که نماد فروپاشی پیمان ورشو بود. فروپاشی دیوار برلین به عنوان پایان جنگ سرد شناخته می‌شود که دوره جدیدی بدون پیمان ورشو را برای ناتو آغاز کرد. نخستین گسترش ناتو پس از جنگ سرد با آلمان دوباره متحد شده در ۳ اکتبر ۱۹۹۰، زمانی که آلمان شرقی پیشین بخشی از جمهوری فدرال آلمان و هم‌پیمان آن شد، اتفاق افتاد. این عضویت در اوایل سال در پیمان‌نامه دو به علاوه چهار مورد توافق قرار گرفت. برای جلب موافقت شوروی با ماندن آلمان هم‌پیمان در ناتو، توافق شد که نیروهای خارجی و سلاح‌های هسته‌ای در آلمان شرقی پیشین مستقر نشوند. اگرچه ممکن است این موضوع در طول مذاکرات پیمان‌نامه مطرح شده باشد، اما هیچ اشاره ای به گسترش ناتو به سمت شرق در توافقات سپتامبر تا اکتبر ۱۹۹۰ در مورد اتحاد دوباره آلمان وجود ندارد. این که آیا هانس دیتریش گنشر و جیمز بیکر، به عنوان نمایندگان کشورهای عضو ناتو، به‌طور غیررسمی متعهد به عدم گسترش ناتو در شرق آلمان شرقی در طول این مذاکرات و مذاکرات بعدی با همتایان شوروی بوده‌اند، مدت‌ها زمینه مورد مناقشه تاریخ‌نگاران و پژوهشگران روابط بین‌الملل بوده‌است. با این حال این موضوع در مذاکرات پیشین مورد توجه قرار گرفت. یک یادداشت طبقه‌بندی‌نشده ایالات متحده و اسنادی از شوروی نشان می‌دهد که چگونه وزیر امور خارجه آن زمان ایالات متحده، جیمز بیکر، رهبر شوروی میخائیل گورباچف و وزیر امور خارجه او، ادوارد شواردنادزه، در مورد گسترش ناتو در نشستی در مسکو گفتگو کردند. در ۹ فوریه ۱۹۹۰، در مذاکرات پیش از اتحاد دوباره آلمان، بیکر این جمله معروف را به گورباچف می‌گوید: «اگر ما در آلمانی که بخشی از ناتو است، حضور داشته باشیم، دیگر امکان گسترش نیروهای ناتو حتی برای یک اینچ به شرق وجود نخواهد داشت».
اتحاد جماهیر شوروی پس پایان پیمان ورشو، اگرچه به میزان قابل توجهی ضعیف شده بود، اما همچنان پا بر جا ماند. اقتصاد کند، تنش‌های ملی گرایانه و گرد هم آمدن چندین شخصیت سیاسی آغازگر انحلال اتحاد جماهیر شوروی شد که در سال ۱۹۹۱ رخ داد. جمهوری‌هایی که اتحاد جماهیر شوروی را تشکیل می‌دادند، به دولت‌های مستقل و خودسالار دگرگون شدند که یکی از برجسته‌ترین آنها روسیه بود که توسط بوریس یلتسین رهبری می‌شد. روسیه در زمان یلتسین از روند غربی شدن بسیاری از کشورهای هم‌پیمان شوروی پیشین پیروی کرد و به سمت رسمی کردن روابط با کشورهای ناتو پیش رفت. روسیه خصوصی‌سازی اقتصاد خود و گشایش موافقت نامه‌های اقتصادی دوجانبه را با کشورهای ناتو آغاز کرد که از جمله مهمترین آنها ایالات متحده بود. با وجود گسترش بازرگانی میان ایالات متحده و فدراسیون روسیه، روسیه همچنان دیدگاه‌های ناهم‌سانی در مورد گسترش احتمالی ناتو در دهه ۱۹۹۰ داشت. در اوت ۱۹۹۳، رئیس‌جمهور روسیه، بوریس یلتسین، رئیس‌جمهور روسیه به لخ والنسا، رئیس‌جمهور لهستان، گفت که «روسیه با عضویت لهستان در ناتو مخالف نیست و عضویت آن در ناتو را تهدیدی برای روسیه نمی‌داند.» این اعلامیه غیررسمی در ماه بعد زیر فشار مخالفان در داخل روسیه پس گرفته شد، و یلتسین در اکتبر همان سال نوشت این گسترش روح و روان توافقنامه ۱۹۹۰ را نقض می‌کند و آغازگر نارضایتی در میان نخبگان روسیه بود. رهبران روسیه بر این باور بودند که ناتو به کشورهای شوروی پیشین گسترش نخواهد یافت، زیرا ناتو هیچ دلیل استراتژیکی برای این کار نداشت. اتحاد جماهیر شوروی برچیده شد و روسیه پیوند خوبی با غرب داشت. با این حال، وقتی بیل کلینتون، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از کشورهای شوروی پیشین و امضاکنندگان پیمان ورشو خواست تا به ناتو بپیوندند، تنش‌ها میان کشورها شعله‌ور شد. در ماه مه ۱۹۹۷، یلتسین قراردادی را با ناتو امضا کرد که شامل نوشته‌ای بود که به عضوگیری‌های تازه اشاره می‌کرد، اما سپس در «نقشه امنیت ملی» خود در دسامبر، گسترش ناتو را یک تهدید توصیف کرد. جانشین یلتسین ولادیمیر پوتین است که دیدگاه‌های خصمانه ای نسبت به ناتو دارد. در یک سخنرانی در سال ۲۰۰۷، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه به نقل قولی در سال ۱۹۹۰ از مانفرد ورنر اشاره کرد تا بیشتر به این اشاره کند که تمهیدهایی در مورد گسترش اتخاذ خواهد شد. این دیدگاه بعدها توسط او به عنوان توجیهی بالقوه برای اقدامات روسیه در سال ۲۰۱۴ در اوکراین و آفند روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ مورد بهره‌برداری قرار گرفت.
بحث در دولت آمریکا مبنی بر امکان‌پذیر یا مطلوب بودن گسترش ناتو در زمان دولت جورج اچ دبلیو بوش آغاز شد. در میانه سال ۱۹۹۲، اجماع در دولت به وجود آمد که گسترش ناتو یک اقدام خردمندانه سیاسی واقعی برای توانبخشی هژمونی آمریکا است. در نبود گسترش ناتو، مقامات دولت بوش نگران بودند که اتحادیه اروپا ممکن است خلاء امنیتی در اروپای مرکزی را پر کند و در نتیجه نفوذ آمریکا پس از جنگ سرد را به چالش بکشد. گفتمان‌های بیشتری در دولت کلینتون در مورد عضویت سریع و کامل چندین کشور منتخب در برابر عضویت کندتر و محدودتر برای گستره بزرگی از کشورها در یک بازه زمانی طولانی‌تر وجود داشت. پیروزی حزب جمهوری‌خواه در انتخابات کنگره آمریکا در سال ۱۹۹۴، که از گسترش تهاجمی پشتیبانی می‌کرد، به دگرگونی سیاست ایالات متحده به سود گسترش گسترده‌تر اعضای کامل کمک کرد، که در نهایت ایالات متحده در سال‌های پسین از آن پیروی می‌کرد.