stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زاویه سمت خورشیدی
علامت و مبدأ متعارف

چندین روش برای تعریف زاویه سمت خورشیدی وجود دارد. با این حال، معمولاً به‌عنوان زاویه بین خطی که به سمت جنوب کشیده شده و سایه‌ای که توسط میله‌ای عمودی روی زمین انداخته می‌شود، تعریف می‌شود. طبق این تعریف، زاویه مثبت است اگر سایه به سمت شرق از جنوب باشد و منفی است اگر به سمت غرب از جنوب باشد.
به‌عنوان مثال، سمت شرق دقیق ۹۰° و سمت غرب دقیق -۹۰° خواهد بود. در روش دیگر، زاویه‌ها در جهت ساعت‌گرد و نسبت به جنوب اندازه‌گیری می‌شوند، به‌طوری که شرق منفی و غرب مثبت در نظر گرفته می‌شود.
با این حال، در تحلیل تابش خورشیدی، به‌ویژه در کاربردهای انرژی خورشیدی، متداول‌ترین تعریف، زاویه‌ای است که از شمال و در جهت ساعت‌گرد اندازه‌گیری می‌شود، به‌طوری که شرق ۹۰°، جنوب ۱۸۰° و غرب ۲۷۰° است. این تعریف در آزمایشگاه ملی انرژی تجدیدپذیر برای محاسبات موقعیت خورشیدی استفاده می‌شود و همچنین در فرمول‌های ارائه‌شده در اینجا استفاده شده است. اما برنامه لندست و دیگر محصولات سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده آمریکا، زاویه‌های سمتی را نسبت به شمال در جهت پادساعت‌گرد منفی تعریف می‌کنند.
فرمول‌های مثلثاتی متعارف

فرمول‌های زیر براساس تعریف ساعت‌گرد از شمال هستند. زاویه سمت خورشیدی را می‌توان به‌صورت تقریبی با فرمول زیر محاسبه کرد، اما باید توجه داشت که توابع معکوس مثلثاتی مانند x = sin−1 y یا x = arcsin y چندین جواب دارند که تنها یکی از آنها صحیح خواهد بود:
 \sin \phi _{\mathrm {s} }={\frac {-\sin h\cos \delta }{\sin \theta _{\mathrm {s} }}}.
فرمول‌های زیر نیز می‌توانند برای تقریب زاویه سمت خورشیدی استفاده شوند، اما این فرمول‌ها از کسینوس استفاده می‌کنند، بنابراین زاویه سمت خورشیدی که توسط یک ماشین‌حساب نشان داده می‌شود همیشه مثبت خواهد بود و باید به‌عنوان زاویه‌ای بین صفر و ۱۸۰ درجه تفسیر شود زمانی که زاویه ساعتی h منفی باشد (صبح)، و زاویه‌ای بین ۱۸۰ و ۳۶۰ درجه زمانی که زاویه ساعتی h مثبت باشد (بعدازظهر). (این دو فرمول معادل هستند اگر فرض شود که از فرمول تقریب «زاویه اوج خورشیدی» استفاده شده است).
از نظر عملی، سمت قطب‌نما، که مقدار کاربردی مورد استفاده در هر جایی (مثلاً در خطوط هوایی به‌عنوان مسیر) است، می‌تواند به صورت زیر محاسبه شود:
این فرمول‌ها از اصطلاحات زیر استفاده می‌کنند:
\phi _{\mathrm {s} } زاویه سمت خورشیدی است.
\theta _{\mathrm {s} } زاویه اوج خورشیدی است.
h زاویه ساعتی در زمان خورشیدی محلی است.
\delta  مکان خورشید کنونی است.
\Phi  عرض جغرافیایی محلی است.
علاوه بر این، تقسیم فرمول سینوس فوق بر فرمول کسینوس اول فرمول تانژانت را ارائه می‌دهد که در The Nautical Almanac استفاده می‌شود.
فرمول مبتنی بر نقطه زیرخورشیدی و تابع atan2

یک مقاله منتشر شده در سال ۲۰۲۱ روشی را ارائه می‌دهد که از یک فرمول سمت خورشیدی مبتنی بر نقطه زیرخورشیدی و تابع Atan2 (همان‌طور که در فرترن تعریف شده) استفاده می‌کند، که یک راه‌حل بدون ابهام ارائه می‌دهد بدون نیاز به درمان شرایط خاص.
روش ابتدا مکان خورشید و معادله زمان را با استفاده از معادلات The Astronomical Almanac محاسبه می‌کند. سپس، مولفه‌های x-, y- و z- از بردار واحدی که به سمت خورشید اشاره می‌کند، از طریق حساب برداری به‌جای مثلثات کروی، به‌صورت زیر محاسبه می‌شوند:
که در آن:
\delta  میل خورشیدی است.
\phi _{s} عرض جغرافیایی نقطه زیرخورشیدی است.
\lambda _{s} طول جغرافیایی نقطه زیرخورشیدی است.
T_{\mathrm {GMT} } زمان گرینویچ یا UTC است.
E_{\mathrm {min} } معادله زمان به دقیقه است.
\phi _{o} عرض جغرافیایی مشاهده‌گر است.
\lambda _{o} طول جغرافیایی مشاهده‌گر است.
S_{x},S_{y},S_{z} به ترتیب مولفه‌های x-, y- و z- از بردار واحد اشاره‌گر به سمت خورشید هستند. محورها به ترتیب به شرق، شمال و بالا اشاره می‌کنند.
می‌توان نشان داد که  S_{x}^{2}+S_{y}^{2}+S_{z}^{2}=1. با استفاده از این تنظیمات ریاضی، زاویه اوج خورشیدی و زاویه سمت خورشیدی به‌سادگی به‌صورت زیر بیان می‌شوند:
که در آن:
Z زاویه اوج خورشیدی است.
\gamma _{s} زاویه سمت خورشیدی است که از کنوانسیون ساعت‌گرد از جنوب پیروی می‌کند.
برای استفاده از کنوانسیون ساعت‌گرد از شمال یا کنوانسیون پادساعت‌گرد از شرق، فرمول‌ها به صورت زیر تغییر می‌کنند:
"حلقه آنالمماها". جابجایی سالانه موقعیت خورشید تعریف‌شده توسط سه‌گانه  S_{x}،  S_{y} و  S_{z} در بازه‌های ۱ ساعته همان‌طور که از مرکز جغرافیایی ایالات متحده پیوسته مشاهده می‌شود. قسمت خاکستری نشان‌دهنده شب است.
دانشکده دندانپزشکی قم

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: دولتی
بنیانگذاری شده: ۱۳۹۰
رئیس: محمد مهدی‌زاده
اعضای هیئت علمی: ۲۸ نفر
کارمندان مدیریتی: سید محسن صادقی(معاون آموزشی) آیدا مهدی‌پور(معاون پژوهشی)
دکترا: دندانپزشکی عمومی
نشانی: قم، خیابان شهید لواسانی، قم
تلفن: 02537700094
وبگاه: وبگاه رسمی
دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی قم یکی از دانشکده‌های دندانپزشکی ایران وابسته به دانشگاه علوم پزشکی قم در قم است.
این دانشکده دارای ۱۰ بخش، بیش از ۱۰۰ یونیت و بیش از ۲۳۰ دانشجو است.
تاریخچه

دانشکده دندانپزشکی قم در سال ۱۳۹۰ بنیانگذاری شد. هم‌اکنون ریاست این دانشکده را دکتر محمد مهدی زاده برعهده دارد.
فیشاخ

مکان
| فیشاخ   | فیشاخ   |
| --- | --- |
  نشان:   نشان
ایالت: بایرن
منطقه اداری: Schwaben
ناحیه: Augsburg
حکومت: حکومت
 • شهردار: Peter Ziegelmeier (SPD)
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۰٫۱۰ کیلومتر مربع (۱۱٫۶۲ مایل مربع)
ارتفاع: ۴۹۵ متر (۱۶۲۴ فوت)
جمعیت (2013-12-31): جمعیت (2013-12-31)
 • کل: ۴٬۵۶۲
 • تراکم: ۱۵۰/کیلومتر مربع (۳۹۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: CET/CEST (UTC+1/+2)
کدهای پستی: 86850
کدهای شماره‌گیری: 08236
پلاک خودرو: A
وبگاه: www.fischach.de
فیشاخ (به آلمانی: Fischach) یک شهر در آلمان است که در آوگسبورگ واقع شده‌است.
رود سیاه (شهرستان چبویگان)

River in ایالات متحده آمریکا
| Black River | Black River |
| --- | --- |
مکان: مکان
کشور: ایالات متحده آمریکا
ویژگی‌های ظاهری: ویژگی‌های ظاهری
سرآب:  
 • مکان: ناحیه چارلتون، شهرستان آتسگو
 :  
دهانه:  
 • مکان: Cheboygan River در ناحیه بنتون، شهرستان چبویگان، میشیگان
 • ارتفاع: ۵۹۴ فوت (۱۸۱ متر)
رود سیاه (به انگلیسی: Black River) رودخانه‌ای است که در ایالات متحده آمریکا جریان دارد.
تظاهرات ۲۵ خرداد ۱۳۸۸ معترضان به نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران

| راهپیمایی اعتراضی حامیان موسوی در ایران (۲۵ خرداد ۱۳۸۸) | راهپیمایی اعتراضی حامیان موسوی در ایران (۲۵ خرداد ۱۳۸۸) |
| --- | --- |
تظاهرات میلیون‌ها نفر از حامیان میرحسین موسوی در تهران: تظاهرات میلیون‌ها نفر از حامیان میرحسین موسوی در تهران
جایگاه:  ایران: تهران، شیراز، قم،مشهد، ساری،اصفهان، اهواز، خرم‌آباد، ارومیه، اراک، تبریز، کرمانشاه، رشت، کرمان، یزد، بوشهر.   مالزی: کوالالامپور  فرانسه: پاریس
تاریخ: ۲۵ خرداد ۱۳۸۸
گونه: تظاهرات خیابانی
کشته‌شدگان: نامشخص
زخمی‌ها: نامشخص
تظاهرات اعتراضی حامیان موسوی در ایران راهپیمایی اعتراض‌آمیزی بود که در تاریخ ۲۵ خرداد ۱۳۸۸، ۳ روز پس از اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری، با حضور میلیونی ایرانیان در شهر تهران، دیگر شهرهای ایران، و برخی شهرهای دیگر کشورها صورت گرفت. این تظاهرات یکی از بزرگ‌ترین تظاهرات‌های غیرحکومتی تاریخ ایران بود و در تاریخ ۳۰ساله پس از انقلاب بی‌سابقه بوده‌است.
این تظاهرات در تهران و حومه به‌دعوت میرحسین موسوی و بدون مجوز وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. اتهام تعدادی از بازداشت‌شدگان حوادث بعد از انتخابات نیز شرکت در این راهپیمایی بود. تعداد شرکت‌کنندگان نزدیک به سه میلیون نفر بود و این تعداد از هر زمان دیگری در تاریخ جمهوری اسلامی، بی‌سابقه بود.
بر اساس اعلام صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و شورای تأمین استان تهران ۷ نفر در این تظاهرات کشته و ۲۹ نفر زخمی شدند. برخی رسانه‌ها از مرگ تعدادی از زخمی‌ها در روزهای بعد خبر داده و تعداد کشتگان را بیش از ۱۲ نفر اعلام کرده‌اند.
پیشینه

تمامی رقبای محمود احمدی‌نژاد نتایج انتخابات دور دهم ریاست جمهوری را متقلبانه یا مخدوش دانستند و برخی احزاب هوادار میرحسین موسوی صراحتاً از رویداد یک کودتای سیاسی در ایران خبر دادند.
پیشینه > عدم صدور مجوز برای تظاهرات معترضان

عصر روز ۲۴ خرداد میرحسین موسوی در اعتراض به وضعیت موجود اعلام کرد که از وزارت کشور خواسته‌است که مجوز برگزاری تظاهرات سراسری در ایران برای روز دوشنبه ۲۵ خرداد را صادر کند. وی اعلام کرد که خود او نیز در این تظاهرات حاضر شده و در میدان آزادی سخنرانی خواهد کرد. این درخواست از سوی وزارت کشور رد شد، در شرایطی که احمدی‌نژاد روز قبلش با پوشش گستردهٔ صداوسیما جشن پیروزی خود را در میدان ولیعصر تهران برگزار کرده بود و معترضان را به «خس و خاشاک» و «هواداران تیم بازندهٔ فوتبال» تشبیه کرده بود.
پیشینه > فشارها بر میرحسین موسوی

موسوی اعلام کرد در صورت رد درخواست به تحصن در آرامگاهِ روح‌الله خمینی یا حسینیهٔ جماران اقدام خواهد کرد. عصر یکشنبه موسوی با خامنه‌ای دیدار کرد. او همچنین در پیامی تلفنی گفت که تحت کنترل است و به وی فشار می‌آورند که نتیجهٔ انتخابات و پیروزی احمدی‌نژاد را بپذیرد. او گفت «امکان حضور در میان مردم یا هرنوع ارتباط و گفت‌وگو با آنان از من سلب گردیده و تحت نظارت می‌باشم. از سوی دیگر ستاد مرکزی اینجانب نیز پلمپ شده و اعضای حزب مشارکت دستگیر شده‌اند»، اما «مردم عزیز می‌خواهم ضمن حضور در صحنه، از هرگونه درگیری و تشنج که قطعاً به نفع گروه قانون‌گریز و متقلب تمام خواهد شد بپرهیزند.» کلیهٔ امکانات ارتباطی موسوی با مردم قطع بود، که از آن جمله می‌توان به فیلترینگ و اختلال در دو سایت اینترنتی ستاد وی و مسدود شدن سایر سایت‌ها و رسانه‌های نزدیک به اصلاح‌طلبان از سوی مقامات دولتی و امنیتی، اشاره کرد. روزنامهٔ کلمهٔ سبز وابسته به وی نیز از روز یکشنبه توقیف و از انتشار آن جلوگیری شده بود.
پیشینه > تهدیدات و فشارها مبنی بر برخورد با معترضان

نهادهای حکومتی ضمن اعلام ممنوعیت تظاهرات حامیان موسوی به تهدید مردم و موسوی پرداخته و اقدام به اعلام‌حضور تعداد فراوانی از نیروی نظامی به محل تظاهرات کردند. دادستانی کل کشور در بیانیه‌ای به تهدید معترضان پرداخت. وزارت کشور نیز اخطار داد که «براساس قانون با تمامی برهم‌زنندگان امنیت عمومی برخورد خواهد شد.» همچنین از آغازین ساعات روز دوشنبه پلیس و لباس‌شخصی‌ها به کوی دانشگاه تهران یورش بردند، که به‌گفتهٔ برخی منابع دانشجویی چند کشته و صدها زخمی و بازداشتی در پی داشت. (نوشتار اصلی: حمله به کوی دانشگاه تهران (۲۵ خرداد ۱۳۸۸))
به‌دلیل عدم ارتباط موسوی با جامعه و بستن اغلب راه‌های ارتباطی روشن نبود که خود وی همچنان (و پس از دیدار با خامنه‌ای و عدم صورت مجوز) همچنان از تظاهرات حمایت کرده و در آن شرکت خواهد کرد یا نه. برخی رسانه‌ها اعلام کردند که وی مخالف تظاهرات بدون مجوز است اما برای جلوگیری از خشونت در جمع تظاهرکنندگان حاضر خواهد شد.
تظاهرات‌های مردمی > در سایر شهرهای ایران

هم‌زمان با تهران در سایر شهرها تظاهرات‌های گسترده مردمی برگزار شد که به‌شدت سرکوب گردید.
در شهر شیراز اعتراضات مردم در میدان دانشجو تا چمران و همین‌طور معالی آباد چشمگیر بود. اما به‌طرز وحشیانه‌ای با معترضین برخورد شد.
در شهر اصفهان حملات نیروهای پلیس به معترضان به زخمی شدن چند نفر از مردم انجامید. به‌گفتهٔ شاهدان عینی برخی از تظاهرکنندگان مورد ضرب‌وجرح پلیس قرار گرفتند و برخی در اثر اصابت تیر اسلحهٔ ساچمه‌ای زخمی شدند.
در شهر ارومیه تظاهرات از حدود ساعت ۴ بعدازظهر در خیابان خیام جنوبی آغاز شد. با افزوده شدن جمعیت، معترضین حوالی ساعت ۵ بعد ظهر، پیشروی به سمت چهارراه خیام و سپس سه‌راه باکری را آغاز کردند ولی در این هنگام با حملهٔ ناگهانی و خشونت‌آمیز نیروهای یگان ویژه مواجه گشتند، که بر اثر حملهٔ مأموران، با زخمی شدن چند نفر، مردم به سمت خیابان‌های امام و کاشانی و کوچه‌های اطراف متفرق شدند. در تقاطع خیابان خیام و امام بار دیگر درگیری شدیدی بین مردم و یگان ویژهٔ نیروی انتظامی درگرفت که چندین نفر به‌شدت زخمی شده و بر روی زمین افتادند.
در شهر اهواز به‌نوشتهٔ آسوشیتدپرس، حدود دو هزار نفر شعار می‌دادند «ما دیکتاتور نمی‌خوایم» که پلیس با باتون به برخی از آن‌ها حمله کرد.
در شهر تبریز راهپیمایی آرام اعتراض‌آمیز به نحوهٔ برگزاری انتخابات دهم ریاست‌جمهوری، منجر به دستگیری برخی از اعضای نهضت آزادی و جمعی از نیروهای ملی‌مذهبی و پزشکان خوشنام و فعالین حقوق بشر شد، که پس از دستگیری به مکان نامعلومی منتقل شدند. این تعداد از فعالین سرشناس حقوق بشر در جریان راهپیمایی آرام اعتراض‌آمیز مردم تبریز، در میدان آبرسان تبریز دستگیر شدند.
در شهر زاهدان جمعیتی بیش از چهار هزار نفر هنگام بعد از ظهر، در اعتراض به اعلام نتایج انتخابات از سوی وزارت کشور هم‌گام با دیگر معترضان در سراسر کشور دست به تظاهرات گسترده‌ای زدند. این تظاهرات با حضور دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان و تعدادی از استادان این دانشگاه صورت گرفت. دانشجویان مسیر دانشکدهٔ مهندسی تا ادبیات را از داخل دانشگاه راه‌پیمایی کردند و با شعارهای «موسوی موسوی حمایتت می‌کنیم» و «موسوی پرچم ایران را پس بگیر» و «موسوی رای ما را پس بگیر» و خواندن سرود یار دبستانی مسیر دور دانشگاه را طی کردند.
در شهر رشت از ساعت چهار بعد از ظهر به وقت محلی کسانی که از میرحسین موسوی و مهدی کروبی خواستار بازپس‌گیری آرای خود بودند مقابل استانداری رشت تجمع کردند و گزارش‌هایی مبنی بر ضرب‌وجرح این افراد به‌دست نیروهای یگان ویژه و لباس شخصی‌ها منتشر شد.
در شهر مشهد درحالی‌که دانشجویان در دانشگاه فردوسی مشهد تحصن کرده بودند، مورد هجوم نیروهای لباس شخصی قرار گرفتند. این درگیری اطراف در شمالی دانشگاه فردوسی مشهد رخ داد و خیابان‌های باهنر، وکیل آباد و دیگر خیابان‌های منتهی به دانشگاه محاصره شدند و امکان عبورومرور مردم سلب شد. در حالی که دانشجویان در محاصره بودند و درهای دانشگاه بسته شده بود، امکان خروج دانشجویان از دانشگاه وجود نداشت. تعداد نامعلومی از دانشجویان بازداشت شدند.
در شهر کرمان هم ناآرامی‌ها ادامه داشت و نیروهای پلیس در این شهر هم با باتون به طرفدارانِ کروبی و موسوی حمله کردند.
براساس گزارش‌ها از تهران و شماری دیگر از شهرها، مأموران دولتی و پلیس ضدشورش به برخورد خشونت‌آمیز علیه تظاهرکنندگان متوسل شده و به‌گفتهٔ برخی از مخالفان دولت، اموال شخصی را نیز هدف تخریب قرار داده‌اند.
تظاهرات‌های مردمی > در دیگر کشورها

در شهر کوالالامپور مالزی، حدود هزار نفر از ایرانیان در اعتراض به نتایج انتخابات، در مقابل ساختمان سازمان ملل متحد در این شهر، گرد هم آمدند. این عده که در ۲۵ خرداد برای سومین روز متوالی با پلاکاردهایی با مضمون «رای ما کجاست؟» تحصن کرده بودند در گفت‌وگو با خبرنگاران خواستار ابطال انتخابات در ایران شدند. پلیس که نتوانسته بود این افراد که بیش از ۷۰۰ نفر بودند را متفرق کند به شلیک گاز اشک‌آور متوسل شد که موجب جراحت دو ایرانی شد.
در شهر پاریس فرانسه، بیش از هزار ایرانی با پلاکاردهایی با مضمون «رأی من کجاست؟» جمع شده‌بودند و با شعارهایی از قبیل: «ما نمی‌خوایم دیکتاتور، چه شاه باشد چه دکتر»، اعتراض خود را نسبت به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری ایران ابراز داشتند. این تجمع که بیشتر جمعیت آن را جوانان تشکیل می‌دادند، در میدان تروکادورو که به میدان حقوق بشر معروف است برگزار شد، و توجه بسیاری از رسانه‌های فرانسوی را به خود جلب کرد. در ابتدا قرار بود این تجمع در مقابل سفارت ایران در فرانسه شکل گیرد که به‌دلیل محاصرهٔ خیابان‌های منتهی به سفارت توسط پلیس فرانسه، در این میدان برگزار شد.
سخنرانی میرحسین موسوی در جمع معترضان

میرحسین موسوی که در جمع معترضان حاضر شده بود، در این تجمع گفت: «راه‌حل بنده، ابطال این انتخابات مخدوش است و این کمترین هزینه را برای ملت ما خواهد داشت، وگرنه از اعتماد ملت به دولت و نظام هیچ چیزی باقی نخواهد ماند.»
او با ادای احترام «به کسانی که سایر کاندیداها را انتخاب کرده‌اند» اعلام کرد: «مردم ما بر سر این حق خود ایستاده‌اند و من هم آماده‌ام همه‌گونه هزینه‌ای را برای تحقق آرمان‌های شما ملت عزیز بپردازم.» او رأی مردم را «مهم‌تر از موسوی یا هرکس دیگر» خواند و گفت: «ان‌شاءالله حقمان را پس خواهیم گرفت.» وی گفت: «من نامه‌ای به شورای نگهبان نوشته‌ام و موارد تخلف را شرح داده‌ام، گر چه امیدوار به شورای نگهبان نیستم. تعداد زیادی از اعضای شورای نگهبان در طول انتخابات بی‌طرفی خود را نگه نداشتند و از کاندیدای دولتی حمایت کردند.»
همچنین محمدرضا خاتمی برادر محمد خاتمی که پس از اعلام نتایج انتخابات به‌مدت کوتاهی از سوی نیروهای امنیتی دستگیر شده بود در تجمع معترضان، دولت را به تقلب و دستکاری آرای مردم متهم کرد و گفت: «ما تا زمان ابطال نتایج و برگزاری انتخاباتی تازه به حرکت خود ادامه خواهیم داد.»
تیراندازی به سمت مردم

در پایان تظاهرات این روز نیروهای بسیجی از پشت‌بام پایگاه بسیج مقداد اقدام به تیراندازی به سمت مردم نمودند که موجب کشته‌شدن تعدادی از تظاهرات‌کنندگان شد. به‌گفتهٔ پدر یکی از کشتگان این روز از زبان معاون امنیتی-اجتماعی استانداری تهران به‌دستور مقامات بالاتر به نیروهای مستقر در میدان آزادی دستور شلیک ۴۰ دقیقه گلوله پلاستیکی و مشقی داده شد تا مردم را پراکنده کنند.
تیراندازی به سمت مردم > آسیب‌دیدگان و جان‌باختگان

در جریان این تظاهرات با تیراندازی از مقر بسیج به سمت تظاهرکنندگان شمار زیادی کشته شدند. همچنین چندین تن نیز بر اثر تیراندازی مجروح شدند.
احمد نعیم آبادی بر اثر شلیک گلوله در حاشیهٔ میدان کشته شد.
محرم چگینی در مقابل پایگاه بسیج مقداد به‌ضرب گلوله کشته شد.
کیانوش آسا در میدان آزادی به‌دلیل اصابت دو گلوله به سینه‌اش کشته شد.
حسین اخترزند در اصفهان توسط نیروهای بسیج از طبقهٔ سوم به پایین پرتاب شده و جان باخت.
علیرضا افتخاری به‌علت ضربه باتوم نیروهای امنیتی به سرش دچار ضربهٔ مغزی شد و درگذشت.
ناصر امیرنژاد در خیابان محمدعلی جناح در تیراندازی از ساختمان بسیج کشته شد.
محمود رئیسی‌نجفی در میدان آزادی تهران با گلوله و ضرب‌وجرح نیروهای امنیتی مجروح و پس از ۱۳ روز در منزل درگذشت.
فهیمه سلحشور به‌دلیل اصابت باتون به سر توسط نیروهای بسیجی در میدان ولی عصر تهران کشته شد.
داوود صدری با شلیک از بام پایگاه بسیج مقداد جان باخت.
حسین طهماسبی در کرمانشاه به‌دلیل اصابت ضربات باتون پلیس به سرش کشته شد.
مهدی کرمی در محلهٔ جنت‌آباد تهران به قتل رسید.
حسام حنیفه در برابر پایگاه بسیج مقداد، بر اثر اصابت گلوله کشته‌شد.
علی حسن‌پور در خیابان آزادی بر اثر اصابت گلوله به سر جان باخت.
فاطمه رجب‌پور در میدان آزادی بر اثر اصابت گلوله کشته شد.
سرور برومند در میدان آزادی بر اثر اصابت گلوله کشته شد.
علیرضا صبوری میاندهی بر اثر عفونت ناشی از ترکش‌های گلولهٔ شلیک‌شده به سرش، جان خود را از دست داد.
رامین رمضانی در میدان آزادی به‌ضرب گلوله کشته شد.
مهدی ستارنسب در تظاهرات این روز مفقود شد و به‌دلیل نامعلومی کشته شد.
امیرحسین طوفان‌پور به‌دلیل اصابت گلوله و ضربات دیگر کشته شد.
واکنش‌ها و اظهارات > واکنش‌های داخلی

هادی خامنه‌ای دبیرکل مجمع نیروهای خط امام با اشاره به این راهپیمایی گفت: «جا دارد از متانت و آرامش مردم و راهپیمایی مسئولانهٔ آن‌ها در کنار حضور متعهدانهٔ مهندس موسوی و سایر چهره‌های سیاسی قدردانی کرد. به نظر من همین راهپیمایی میلیونی در تهران نوعی همه‌پرسی و اعلام رأی است. مگر همین راهپیمایی‌های میلیونی و آرام مردم در سال ۵۷–۵۶ مهم‌ترین معیار امام برای اعلام نظر و همراهی مردم نبود و مگر به اتکای همین راهپیمایی‌ها نبود که تأیید ملت را اعلام و دولت را تشکیل دادند.» او ادامه داد: «اگر از همین جمعیتی که در تهران راهپیمایی کرد و عمدتاً هم در سن رای بود برآوردی داشته باشید می‌توان رأی مهندس موسوی را بیشتر از آنچه که در تهران اعلام شده دانست این در حالی است که همهٔ حامیان او در این راهپیمایی شرکت نداشتند.»
میرحسین موسوی در تاریخ ۳۱ مرداد گفت: «راهپیمایی عظیم و شگفتی‌آفرین ۲۵ خرداد به‌رغم مشکلات و محدودیت‌های فراوان که با خویشتنداری معنادار و هوشمندی کامل مردم و عاری از شعارهای ساختارشکن همراه شد، برای درک خواست و ارادهٔ مردم کافی بود و فرصتی برای نظام ایجاد کرد که در صورت تن دادن به خواست مردم و استفاده از فرصت می‌شد با کمترین هزینه به ساماندهی مشکلات کشور پرداخت.» او گفت «اقتدارگرایان در تدارک ریشه‌کن کردن اصلاح‌طلبی و حرکت‌های مستقل با اتهام‌تراشی و انگ‌زنی بودند اما حضور میلیونی مردم در راهپیمایی ۲۵ خرداد مانع از عملیات گسترده علیه اصلاحات شد.»
علیرضا بهشتی در تاریخ ۱ مهر ۱۳۸۸ دربارهٔ این راهپیمایی چنین گفت: «واقعیت این است که تظاهرات عظیم روز ۲۵ خرداد با منابع اعطایی بنیاد سوروس و به دست کسانی که از چند روز قبل در زندان به سر می‌بردند سازماندهی نشد، بلکه این مردم بودند که به‌صورت خودجوش این رویداد تاریخی را رقم زدند. در روز ۲۵ خرداد از چندین طریق به دفتر مهندس موسوی پیغام رسید که نیروهای ضدشورش با حاضران در تظاهرات … برخورد خواهند کرد و مسئولیت خون این عده به گردن اوست، از این رو دکتر بهزادیان رئیس ستاد انتخاباتی مهندس موسوی رسماً در سایت قلم اعلام کرد چون مجوز لازم صادر نشده‌است، راهپیمایی برگزار نخواهد شد. روز دوشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۸۸ ساعت ۲ بعدازظهر تعداد قابل‌توجهی از دوستان مهندس موسوی در دفتر او جمع شده بودند و به او اصرار می‌کردند به خیابان نرود، زیرا با توجه به اطلاعیه‌ای که از سوی آقای بهزادیان منتشر شده‌است تنها تعداد کمی از کسانی که از لغو تظاهرات بی‌اطلاعند خواهند آمد و قاعدتاً برای زهر چشم گرفتن از دیگران، این عده به‌شدت سرکوب می‌شوند و جان هرکسی که به میانشان برود هم در معرض خطر قرار می‌گیرد. اتفاقاً آن روز تنها استدلال مهندس موسوی برای حضور در خیابان این بود که در چنین شرایطی نمی‌تواند مردم را تنها بگذارد، شاید حضورش هزینه سرکوب را بالا ببرد و از شدت آن کم کند. علی‌رغم تمامی این پیش‌بینی‌ها آن جمعیت عظیم در صحنه حاضر شد. واقعیت این‌هاست.»
واکنش‌ها و اظهارات > واکنش‌های افراد و رسانه‌های بین‌المللی

روزنامه‌های تایمز، ایندیپندنت، گاردین و فایننشیال تایمز روز دوشنبه ۱۵ ژوئن (۲۵ خرداد) خبر اصلی صفحه‌های اول خود را به رویدادهای ایران اختصاص داده‌اند. جان لاین خبرنگار بی‌بی‌سی در تهران تظاهرات عظیم مخالفان در روز دوشنبه را یک «زلزلهٔ سیاسی» توصیف کرد. همچنین بان کی مون دبیرکل سازمان ملل متحد روز دوشنبه، ۲۵ خرداد، اعلام کرد که خواست مردم ایران باید کاملاً مورد احترام قرار بگیرد.
دانشجویان معترض در بالای ساختمانی در دانشگاه شریف
دانشجویان در سردر دانشگاه شریف دست‌نوشته‌هایی را در دست داشتند
دوستعلی‌خان معیرالممالک نظام‌الدوله

| دوستعلی‌خان معیرالممالک | دوستعلی‌خان معیرالممالک |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۲۳۶ هجری قمری ابرسیج
درگذشت: ۱۲۹۰ هجری قمری (۵۴ سال)
دوستعلی‌خان مُعَیّرالممالک، متولد سال ۱۲۳۶ قمری (۱۱۹۹ و ۱۲۰۰ خورشیدی) و درگذشته در اوایل سال ۱۲۹۰ قمری (۱۲۵۲ خورشیدی)، ملقب به نظام‌الدوله، از رجال دورهٔ قاجار و خزانه‌دار و رئیس ضرابخانه در دورهٔ ناصرالدین‌شاه قاجار بود.
زندگی

دوستعلی‌خان اصالتا اهل روستای ابرسج شهر بسطام بود.
دوستعلی‌خان معیرالممالک تنها پسر حسینعلی‌خان معیرالممالک خزانه دار و رئیس ضرابخانه شاهی بود. مادرش شیرین شاه خانم بسطامی دخترعموی پدرش بود. پس از درگذشت پدر در سال ۱۲۷۴ هجری قمری، تمام مقامات او را از جمله خزانه‌داری، ریاست ضرابخانه شاهی و حکومت یزد و گیلان، به ارث برد. از یاران نزدیک مستوفی‌الممالک بود. با توسعهٔ انحصار خزانه دولتی و ضرابخانهٔ شاهی ثروت کلانی اندوخت. او نیز مانند مستوفی الممالک از جناح محافظه‌کار دربار قاجار بود و با میرزا حسین‌خان سپهسالار و اصلاحات او مخالفت داشت. امین‌الدوله در خاطرات خود معیرالممالک را متهم به سوء استفاده از مقامش برای اختصاص معاملات دولتی به خود، می‌کند. و نقل می‌کند که در برابر شاه لباس مندرس می‌پوشیده و اظهار فقر و تنگدستی می‌کرده‌است. در اواسط سلطنت ناصرالدین شاه، هنگامی که دستگاه ضرب سکه، که با ضرب سکه در اوزان دقیق و برابر، تقلب در عیار سکه‌ها را دشوار می‌کرد، خریداری شد، معیرالممالک اجازه استفاده از دستگاه را نداد و به ضرب سکه به طریق سنتی ادامه داد. معیرالممالک در سال ۱۲۸۳ هجری قمری، عصمت‌الدوله دختر ناصرالدین شاه را برای پسر ده ساله‌اش، دوست‌محمد خان به زنی گرفت. در مراسم ازدواج دختر شاه را بر پشت فیل نشاندند و از اندرون شاهی به منزل داماد آوردند. تعدادی از اروپاییان (از جمله کارلا سرنا به نقل از شنیده‌هایش) در سفرنامه‌های خود از این عروسی یاد کرده‌اند.
معیرالممالک پس از ورم و سیاه شدن لثه و گذراندن شبی در اغما در ۱۸ صفر ۱۲۹۰ درگذشت. نوهٔ او، دوستعلی معیری، وفات وی را بر اثر داروهای مسمومی می‌داند که طبیب احتمالاً به تحریک سپهسالار، برای درمان ورم لثه به‌کار برده‌است.
آثار معماری

معیرالممالک مسئولیت امور معماری دربار ناصرالدین شاه را برعهده داشت و در این مقام توانست زمینه را برای بروز خلاقیت معماری در عصر خودش فراهم کند. دو بنای مهم عصر قاجار، تکیه دولت و شمس‌العماره هردو به فرمان ناصرالدین شاه و زیرنظر او ساخته شد. او همچنین چندین بنای عام‌المنفعه و شخصی ساخت که بعضی از لحظ معماری ارزشمند هستند. شبستان مسجد جامع عتیق، بازارچه معیر، مسجد معیر، جلوخان معیر، آب انبار معیر، کوچه باغ معیر، مدرسه معیر و حمام معیر از بناهای اوست. او بر بناهای باغ معیر در تهران که از ساخته‌های پدرش بود، قسمت‌هایی افزود و اندرونی سمت شرقی باغ را بنا نهاد و در زیبا کردن ساختمان‌های قدیمی باغ کوشش کرد. بنای فعلی باغ فردوس نیز به دستور او ساخته شده‌است.
بناهایی که زیرنظر او ساخته می‌شدند، اغلب به نحوی از سرمشق‌های اروپایی پیروی می‌کردند.
اندرونی شرقی باغ معیر
تکیه دولت
شمس‌العماره در کاخ گلستان
علاقه به هنر

معیرالممالک علاقه زیادی به جمع‌آوری آثار هنری داشت. او به خصوص به هنر اروپایی توجه نشان می‌داد و در خانه خود مجموعه بزرگی از اینگونه اشیاء جمع‌آوری کرده بود. میرزا مهدی خانشقاقی مجموعه شخصی او را چنین تشریح می‌کند:
«قریب سیصد اتاق در خانه‌های ایشان مملو از قالی و قالیچه بود که روی هم فرش گشته؛ در بعضی اتاق‌ها دو یا سه فرش روی هم مفروش گشته بود. انبارهای چینی‌خانه از چینی‌های قدیم و جدید، اتاق‌های بلورخانه متعدد و در تمام این اتاق‌ها چندین ساعت قیمتی و اسباب چراغ و غیره و هم انبارهایی از آهن آلات فرنگی، از قبیل بخاری‌های سنگ مرمر و چدن و برنج و مطلا و برنز، و در تمام اتاق‌ها چهل‌چراغ‌ها و جارهای بلور و آینه‌های بدن نما و در بعضی اتاق‌ها و انبارها، صندوق‌های امتعه اروپایی تا به سقف در روی هم چیده شده بود.»
ساموئل گرین بنجامین، نخستین وزیرمختار آمریکا در ایران، در سفرنامهٔ خود شمه‌ای از ذوق معیرالممالک را چنین توصیف می‌کند:
«معیرالممالک شخصی بود با ظرافت طبع و از صنایع خیلی تشویق می‌نمود و سلیقه را به درجهٔ کمال رسانیده بود. [...] نقاشی‌ها و خطوط خوب و مهرهای بسیار قشنگ ایرانی را جمع کرده‌بود و به واسطهٔ این ذوق بود که گرانبهاترین کتب خطی ایران را به دست آورد.»