گویش علامرودشتی
صامت‌ها

از مجموع بیست‌وسه صامت زبان معیار امروز، بیست‌ویک صامت آن در گویش علامرودشتی، موجود است و به همین صورت تلفظ می‌شود. اما دو صامت (ژ) و (ق) و واج‌گونهٔ دیگر آن (غ) وضعیتی دیگر دارند.
- صامت (ژ) در کلمات اندکی وجود دارد، از جمله در اسم خاص «منیژه» اما این صامت به صورت (ج) تلفظ می‌شود: منیجه.
ـ صامت (ق)؛ گویشوران قدیمی این صامت را «ک» تلفظ می‌کنند:
قوم ——> کوم، قوطی ——> کوطی، قدیم ——> کدیم،
در برخی موارد این صامت به (خ) تبدیل می‌شود: فقیر ——> فخیر
ـ صامت «غ» این صامت در تلفظ گویشوران قدیمی به‌ندرت وجود دارد و اغلب به صورت (خ) تلفظ می‌شود:
خُلملی ->غلامعلی خُل = غُل مخز = مغز،
گویشوران نسل جدید با تأثیر از زبان رسمی رسانه‌ها به‌تدریج این دو صامت را به شکل ق و غ، تلفظ می‌کنند.
- صامت ذ (ذال معجمه): هر گاه صامت «د» پس از مصوت بیاید، ذ (۸) تلفظ می‌شود. (نوک زبان بین دندان‌های بالا و پایین قرار می‌گیرد)
در گویش علامرودشت تحولات واجی به این شرح دیده می‌شود:
۱- حذف؛ صامت پایانی بدون قاعده خاصی در بسیاری از کلمات حذف می‌شود:
امرو (امروز)، ای (این)، دُز (دزد)، دو (دوغ)، ماس (ماست)، گا (گاو)، گف (گفت).
اما این صامت در برخی کلمات هم باقی می‌ماند: روز، داس، سوز، سگ، بار، دیوار….
گاهی نیز یک هجا یا صامتی در میانه واژه حذف می‌شود:
نزیک: (نزدیک)، خزوک: (خبز دوک)، نه (na:): (نگه – نگاه).
حذف «و» در اسم مصدرهای قدیمی و حفظ «ت» در پایان آن: گارِشت ——> گوارشت
۲- ابدال؛ این فرایند به‌طور چشم‌گیر در گویش علامرودشتی وجود دارد و برخی از واج‌ها به واجی دیگر تبدیل می‌شوند.
- تبدیل «ب» به «و»: ابر: اَور؛ کتاب :کتاو؛ ابرو :اَورو
- تبدیل «ق» به «ک» :کور :قبر؛ کن :قند؛ کسَم :قسم؛ کسمت :قسمت
- تبدیل «غ» به «خ»: روخن:روغن؛ مَخرِو :مغرب؛ تیخ:تیغ
- تبدیل «ش» به «خ»: پخچ: پخش؛ پَخچَه: پشه
- تبدیل آ به —َ (تخفیف): کلاه ——> کلَه، راه——> رَ (ه تلفظ نمی‌شود)، نگاه——> نگَه
- تبدیل «او» به «ِی»؛ کوچه: کیچَه :؛ کوزه: کیزَه؛ بود: بید (البته این واج در برخی از کلمات مانند روزه، کور، مور و … به شکل خود باقی می‌ماند).
- تبدیل صدای «ر» به «ل»: َبلگ (برگ)، انجیل (انجیر)، نَلم (نرم)
- تبدیل «ق» به «گ»: گار (قیر)، گوزَک (قوزک)
قلب و ابدال: کلف (قفل)؛ لَمر (رَمل)؛ تَهل (تلخ)؛ کرویت (کبریت)
بدیل و ادغام: صامت «د» هنگامی که در کنار صامت «ن» باشد به «ن» تبدیل و آن‌گاه دو صامت «ن» در هم ادغام می‌شوند و واژه نزدیک به مشّدد تلفظ می‌شود:
خونّم (خوندُم = خواندم)، مونّم (موندم = ماندم)، کنّم (کندُم = کندَم)، دنّون (دندون)، کنّون (کندون = قندان)، مونّنی (ماندنی).
واج «ب» در کنار واج «س» به صورت «پ» تلفظ می‌شود: اسپ، چسپ، کسپ
افعال بایست / بایستی به باتی تبدیل شده است: باتی بِری (باید بروی)
- فعل شاید به شات یا شاتی تبدیل شده است: شات رفته وو (شاید رفته باشد)
مصوت a در شناسه‌ها و ضمیرهای متصل، به (e) یا (o) تبدیل می‌شود: خودُم، کتابُم، رفتُم، خودُش / خودِش
اگر پس از کلمه «تو» کلمه هم بیاید صدای «o» در «تو» به «a:» تبدیل و «م» از پایان کلمه «هم» حذف می‌شود: تَه (ta:)
تَه گفتی: (تو هم گفتی؟)
۹- اگر پس از «آ» آغاز کلمه صامت «ه» باشد حذف شده و «آ» کشیده‌تر تلفظ می‌شود:
آهن —–>آن (a:n)، آهسته ——> آسَه (a:sa)
۱۰- خوشه uw در کلمات زیر به همین صورت باقی مانده است:
Suwar= سوار، juwal = جوال، duwa:za = دوازده
۱۱- صامت «ر» در مضارع اخباری و التزامی فعل «پریدن» مشدد تلفظ می‌شود: miparre = می‌پرد، bepparre = بپرد. این صامت در فعل امر دوم شخص جمع هم مشدد تلفظ می‌شود اما در امر مفرد دوم شخص اگر پس از آن حرف عطف «و» بیاید مشدد است: beparr- o – boro = (بپر و برو).
(معنی پریدن در این افعال مجازی است یعنی زود برو).
برخی کلمات مشدد، بدون تشدید تلفظ می‌شوند: dokun = دکان، sokun = سکان
حذف صامت «t» از گروه صامتی «st»: دست ——>دس، ماست ——> ماس
۱۴- در برخی ترکیبات «t» حذف و «r» مشدد تلفظ می‌شود، آستر ——>آسّر،