stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
هایکو
کی‌گُو

یکی از ویژگی‌های هایکو استفاده از عناصر فصلی یا «فصل‌واژه» در آن است. منظور از فصل‌واژه، واژه خاصی در شعر است که به فصل معینی از سال اشاره می‌کند و در حقیقت، فصل هایکو را مشخص می‌کند. در اولین نمونه‌های در دستِ شعر ژاپنی، به جز در برخی تانکاها، از عناصری که به فصل خاصی اشاره کند اثری نمی‌بینیم و به‌طور قطع می‌توان گفت که در دوران نارا، وجود فصل‌واژه در تانکا اجباری نبوده‌است. استفاده از اشارات فصلی از زمان رواج رنگاهای کوتاه اولیه به‌تدریج رایج شد و در زمان رواج رنگاهای بلند، به یک قاعده تخطی‌ناپذیر تبدیل شد. پس از این دوران، اولین سراینده هر رنگا باید از یک فصل‌واژه در بخش نخست رنگا (هوکّو) استفاده می‌کرد. دربارهٔ دلیل استفاده الزامی از فصل‌واژه‌ها در هوکّوهای رنگاهای بلند آرای گوناگونی وجود دارد و دلیل قطعی آن مشخص نیست، اما احتمالاً پرداختن به طبیعت و موضوعات طبیعی و آوردن عناصر طبیعت در اشعاری که در مراسم مشاعره خوانده می‌شد علت تحکیم جایگاه فصل‌واژه‌ها در ابتدای رنگاهای بلند بوده‌است. در رنگاهایی که در مراسم مشاعره خوانده می‌شد، پسندیده‌تر آن بود که فصل رنگا با فصلی که مشاعره در آن رخ می‌داد یکی بود. اگر شاعری در هوکّو واژه‌ای به کار می‌برد که فصلی جز فصل حاضر را تداعی می‌کرد، دلیلی بر سستی شعر بود. وجود فصل‌واژه حس بداهه بودن شعر را نیز بالاتر می‌برد. فصل‌واژه پس از باشو اهمیت بیشتری یافت. از نظر باشو طبیعت مانند استادی بزرگ بود که همه حقایق را می‌شد از این استاد آموخت. مهم‌ترین درس قابل مشاهده این استاد، آمدن و رفتن فصل‌ها بود. در تفکر وابی‌سابی نیز توجه به فصول سال و تغییرات آن، نشانه‌ای از توجه به میرایی و نپایندگی و گذر زمان است.
کی‌گُو یا فصل‌واژه شامل پنج گروه بهاری، تابستانی، پاییزی، زمستانی و روز نوی است. البته نشانه‌های سال نو (正月, shōgatsu) به دلیل قرار گرفتن سال نوی مسیحی در زمستان، جزو زمستان طبقه‌بندی می‌شوند. این کی‌گُو در ژاپن تازگی دارد. پیش از آن که ژاپن در سال ۱۸۷۳ میلادی تقویم گریگوری را جایگزین گاه‌شماری سنتی خود کند، سال نو در این کشور با بهار آغاز می‌شد.
چند مثال از نشانه‌های فصلی:
بهارواژه: شکوفه گیلاس (Sakura)، کوکو یا فاخته، گل کاملیا (tsubaki)، قورباغه (Kaeru,kawazu)
تابستان‌واژه: کرم شب‌تاب (Hotaru)، داروَگ (قورباغه باران) (Amagaeru)
پاییزواژه: خرمالو (Kaki)، سرمای شب (Yosamu)
زمستان‌واژه: برف (Yuki)
روز نو واژه: پایان سال
کیره‌جی

در هایکوهای ژاپنی، کیره‌جی یا برش‌واژه‌ها به‌طور معمول در انتهای یکی از سه‌پاره‌های شعر نمایان می‌شود و نقش وقفه و سکوت را ایفا می‌کند. گفته می‌شود که برش‌واژه‌ها از شعر حمایت ساختاری به عمل می‌آورند. بسته به کلمه‌ای که به عنوان برش‌واژه استفاده می‌شود و مکان آن در شعر، رشته افکار برای لحظه‌ای قطع شده و بین عبارت رفته و عبارت نیامده هم‌سنگی ایجاد می‌شود. شاید هم پایان باوقاری به شعر می‌دهد و احساس خاتمه‌یافتگی را تشدید می‌کند.
چند مثال از هایکو

هایکو:
برکه کهن، آه !
جهیدن غوکی
صدای آب
(ماتسوئو باشو)
به زمستان از باران خیس شدن
حتی چتر و کلاهی نداشتن-
باشد! باشد!
(ماتسوئو باشو)
گل های ماه سفیدند
در شب، در بیرون
شمعی در دستم
(ماتسوئو باشو)
به جای آنکه دورش بیندازم
نهال بید گریان را کاشتم
وقتی که باران بند آمد.
(یوسا بوسون)
در یک سوی
فانوس کاغذی‌ام
نخستین سپیده‌دم بهاری
(کوبایاشی ایسا)
بهار من تنها همین است:
تک نهال بامبو
و یک شاخهٔ بید
(کوبایاشی ایسا)
در روشنای بهاری
من هستم
تو هستی
(تاکاهاما کیوشی)
تنها زمانی کوتاه کنار هم بودیم
و فهمیدیم که عشق
هزاران سال می‌پاید!
(احمد شاملو)
روی جوراب قهوه‌ای‌ام
پروانه‌ای سیاه
تکان می‌خورد
([ چییو نی فوکودا])
دلخواهش زن
بنفشه‌های وحشی
ریشه‌های درهم‌تنیده
([ چییو نی فوکودا ])
کتب فارسی با موضوع هایکو

هایکو از آغاز تا امروز/برگردان احمد شاملو/نشر چشمه/۱۳۸۴
«راه کوتاه، سفر طولانی ، دفتر نخست»: سیری در ساختار و زیباشناسی شعر ژاپن هایکو، تانکا، هایکای نورنگا، هایگا، هایبون (دفتر نخست)، اثر مسیح طالبیان، ناشر: فرهنگان
«راه کوتاه، سفر طولانی، دفتر دوم»، زندگی شاعرانه و سیر تکامل و جهان بینی سه چهره شعر ژاپنی:باشو، بوسون و ایسا،اثر مسیح طالبیان، ناشر: فرهنگان
«راه کوتاه، سفر طولانی، دفتر سوم»،آغاز دوران مدرن در جهان‌بینی هایکو و گرایش‌های نو در قرن بیستم،اثر مسیح طالبیان، ناشر: فرهنگان
برگ موز در تند باد/ماتسوئو باشو/برگردان ع.پاشایی/نشر اتفاق/ ۱۳۹۸
بید های گریان/یوسا بوسون/برگردان ع.پاشایی/نشر اتفاق/۱۳۹۸
یک فنجان چای/کوبایاشی ایسا/برگردان ع.پاشایی/نشر اتفاق/۱۳۹۸
کوکوی خونین گلو/ماسائوکا شیکی/برگردان ع.پاشایی/نشر اتفاق/۱۳۹۸
يك داوودى سپيد، فقط يكى/ هايكوهاى غيرژاپنى/ برگردان رضا عابدين زاده/ نشر آرادمان/ ١٣٩٤
صد هایکوی مشهور/دانیل سی بیوکانن/برگردان ع.پاشایی/۱۳۶۹
چگونه پیدایت کردم/رابرت جانستون/نشر پرنده/تابستان۱۴۰۰
تعدادی هایکو در کتاب آوای جهیدن غوک/برگردان زویا پیرزاد/۱۳۷۱
هایکو در چهار فصل/مهوش شاهق و شهلا سهیل/۱۳۷۳
زنبور بر کف دست بودای خندان/ مجموعه هایکوهای مدرن، ترجمه از ژاپنی قدرت‌الله ذاکری/نشر مروارید/۱۳۸۶
یک پنجشنبه بی تو / هایکو /رضاآشفته/ نشر آوای کلار / ۱۳۸۶
هایکو هر جا که بخواهد می‌وزد / کیارنگ علایی/ نشر روزآمد/ ۱۳۸۷
ماه بالای سر مجنون / هایکوی جبهه / علی اصغر بیک وردی نشر فصل پنجم / ۱۳۹۰
هایکو، شعر ژاپنی / ترجمه ع. پاشایی و نسترن پاشایی/ نشر نظر/ ۱۳۹۰
بیدها در باد / امیر آقایی / انتشارات حوض نقره / ۱۳۸۹
آدامس گمشده / مهدی قنبری / نشر فصل پنجم / ۱۳۹۲
مستقیمی، محمد (۱۳۹۱). آیینه‌پردازان،درشناخت ماهیَت و ساختار شعر. سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۱۳۲-۰۵۸-۳.
گوش‌ماهی‌های خرد شده / هنگامه ناهید / انتشارات روزنه / ۱۳۹۶
پُل معلق چوبی / هنگامه ناهید / نشر شورآفرین / ۱۳۹۹
قورباغه مأیوس/ مهدی قنبری/ ۱۴۰۰/ نشر فصل پنجم
هایکو میراث ژاپن /رضا جلالی الوار /نشر افروغ /١۴٠٠
در شناخت هایکو. تحقیقی در هایکو شناسی. نشر مهر و دل. 1401
لبخند سنگ/هاتف اسداللهی/نشر فصل پنجم/۱۳۹۵
آن صورت دردمند: گزیده هایکو ذن های سانتوکا تاندا / برگردان رضا عابدین زاده / نشر آرادمان / ۱۳۹۷
زیبای غمگین/گزیده هایکو چییو‌نی‌فوکودا/ترجمه سعیدجهانپولاد/نشرهرمز ۱۴۰۲
کربلا (فیلم)

| کربلا | کربلا |
| --- | --- |
سرهنگ گژگوش کالیچیاک در کنار کارگردان و بازیگران سر صحنهٔ فیلم: سرهنگ گژگوش کالیچیاک در کنار کارگردان و بازیگران سر صحنهٔ فیلم
کارگردان: کشیشتف ووکاشِویچ
بازیگران: بارتوئومیئی توپا
تاریخ‌های انتشار:  ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۵ (۲۰۱۵-09-۱۱)  
مدت زمان: ۱۱۵ دقیقه
کشور: لهستان
زبان: لهستانی 
فروش گیشه: ۱/۸۳۹/۹۷۵ دلار
کربلا (لهستانی: Karbala) یک فیلم درام لهستانی بر پایهٔ وقایعی واقعی در جریان حمله ۲۰۰۳ به عراق است که در سال ۲۰۱۵ منتشر شد. این فیلم دفاع از ساختمان شهرداری کربلا توسط نیروهای موازنه‌ساز لهستان و بلغارستان را در جریان شورش شیعیان در سال ۲۰۰۴ را به تصویر می‌کشد. این فیلم در ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۵ به نمایش درآمد.
گزیدهٔ بازیگران

بارتوئومیئی توپا
هریستو شاپوف
آنتونی کرولیکوفسکی
میخاو ژورافسکی
پیوتر ژورافسکی
لشک لیخوتا
توماش شوخارت
زبیگنیف استرئی
پیوتر گوئوواتسکی
کشیشتف دراچ
ووکاش سیملات
ماچئی میکووایچیک
میکووای رُزنرسکی
کاژیمیش مازور
اثیر عادل
فاطمه یزدانی
کلئوپاترا ائورودیکه

ائورودیکه (به یونانی: Ευρυδίκη) با نام اصلی کلئوپاترا (به یونانی: Κλεοπάτρα) بزرگ‌زاده‌ای مقدونی در نیمهٔ سدهٔ چهارم پیش از میلاد بود. او برادرزادهٔ آتالوس و آخرین همسر از میان هفت همسر فیلیپ دوم مقدونی بود.
| Cleopatra Eurydice | Cleopatra Eurydice |
| --- | --- |
Κλεοπάτρα Εὐρυδίκη: Κλεοπάτρα Εὐρυδίκη
نام هنگام تولد: کلئوپاترا
ملیت: مقدونیه باستان
همسر: فیلیپ دوم
فرزندان: Europa Caranus
خویشاوندان: آتالوس
زندگی

کلئوپاترا دوشیزه‌ای بود که در سال ۳۳۸ یا ۳۳۷ پیش از میلاد با فیلیپ دوم مقدونی ازدواج کرد و در کسوت همسر فیلیپ، نام «ائورودیکه» را بر او نهادند. اگرچه فیلیپ به جز المپیاس، مادر اسکندر کبیر، چندین همسر دیگر نیز داشت اما ازدواجش با کلئوپاترا عمیقاً المپیاس را برآشفت و موقعیت اسکندر را به عنوان وارث تاج و تخت متزلزل ساخت.
ژوستین و ساتوروس هر دو بر این باورند که کلئوپاترا ائورودیکه دو فرزند از فیلیپ به دنیا آورد: دختری به نام ائوروپا و پسری به نام کارانوس.
پس از قتل فیلیپ، ائوروپا و کارانوس را المپیاس به قتل رساند و در نتیجه این اقدام کلئوپاترا ائورودیکه خودکشی کرد. پیتر گرین، مورخ بریتانیایی، عمیقاً بر این باور است که اسکندر دستور قتل کارانوس را صادر کرده اما قتل ائوروپا و کلئوپاترا حاصل کینه‌جویی المپیاس بوده‌است.
حساب هیجانی

| محاسبه احساسی | محاسبه احساسی |
| --- | --- |
کارگردان: پائولو بارزمن
بازیگران: سوزان ساراندون کریستوفر پلامر گابریل بیرن روی دوپویس ماکس فون سیدو
تدوین‌گر: آرتور تارنوفسکی
توزیع‌کننده: انترتینمنت وان آرال‌جی‌ای فیلمز
تاریخ‌های انتشار:  ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷ (۲۰۰۷-09-۱۵) (جشنواره تورنتو)  ۱۸ آوریل ۲۰۰۸ (۲۰۰۸-۰۴-۱۸) (کانادا)  
مدت زمان: ۹۹ دقیقه
کشور: کانادا
زبان: انگلیسی 
محاسبه احساسی (به انگلیسی: Emotional Arithmetic) فیلمی محصول سال ۲۰۰۷ و به کارگردانی پائولو بارزمن است. در این فیلم بازیگرانی همچون سوزان ساراندون، کریستوفر پلامر، گابریل بیرن، روی دوپویس، ماکس فون سیدو، داکوتا گویو و کریس هلدن-رید ایفای نقش کرده‌اند.
توسعه سیاسی

توسعه سیاسی از مفاهیم جامعه شناختی وابسته به علوم سیاسی است که در اصطلاح به معنای افزایش ظرفیت و کارایی یک نظام سیاسی در حل و فصل تضادهای منافع فردی و جمعی، ترکیب مردمی بودن، آزادی و تغییرات اساسی در یک جامعه است.
توسعه سیاسی در معنا و مفهوم امروزی آن، فراگردی است که بعد از جنگ جهانی دوم به‌وجود آمد. با وجود پیشرفت‌های شگرف در زمینه توسعه سیاسی، هنوز ابهامات زیادی در رابطه با این دانش‌واژه وجود دارد و دانشمندان حوزه‌های متفاوت، تعاریف گوناگونی از توسعه سیاسی ارائه می‌کنند.
توسعه سیاسی، فراگردی است که زمینه نهادی کردن تشکل‌ها و مشارکت سیاسی آنها را فراهم می‌کند و حاصل آن، افزایش توانمندی افراد، احزاب و گروه‌ها، برای مشارکت قانون‌مند در فضای سیاسی جامعه است و.
از نظر کلمن، توسعه سیاسی عبارت است از مراوده مستمر بین فعالیت‌های ساختاری، ظرفیت‌های همگرا، الزامات برابری، پاسخگویی و سیستم سازگار شونده سیاسی، در حالی که هانتینگتون بر آن است که توسعه سیاسی پایدار، در قالب تفکیک ساختارهای سیاسی، مشارکت داوطلبانه، حکومت عقلایی و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی مستمر تعریف می‌شود.
اهداف توسعه سیاسی:
۱. پیشرفت
۲. صنعتی شدن
۳. رفع فقر
۴. رفع وابستگی
۵. ایجاد تحولات ساختاری در تمام بخش‌های جامعه و گذار از حالت نامطلوب زندگی گذشته به شرایط بهتر
رجعت در باور شیعه دوازده‌امامی

| رجعت | رجعت |
| --- | --- |
 پوستری با موضوع رجعت شهیدان با حجت بن الحسن:  پوستری با موضوع رجعت شهیدان با حجت بن الحسن
کاربرد: کاربرد
معنای اصطلاحی: بازگشت به دنیا پس از مرگ
معنای فارسی: بازگشت
قدمت کاربرد: صدر اسلام
تعداد کاربرد در قرآن: ۶ مرتبه
تعداد کاربرد در روایات: متواتر
کاربرد: کلام و تفسیر قرآن
رجعت به معنای لفظی «بازگشت»، یکی از اساسی‌ترین باورهای مذهب تشیع است که اصطلاحاً، به زنده شدن مردگان پس از مرگشان، در قیام مهدی موعود اشاره دارد. به باور مسلمانان، این واقعه در امت‌های پیش از اسلام، تحقق یافته‌است و به این مطلب در قرآن، بارها اشاره شده‌است. شیعیان با استناد به روایتی از پیامبر اسلام که بر اساس آن، هر آنچه در امت‌های سابق تحقق یافته‌است، بر امت پیامبر نیز رخ خواهد داد؛ رجعت را یکی از وقایع آخرالزمانی گزارش کرده‌اند که در اسلام نیز رخ خواهد داد. این موضوع همواره از مسائل مورد اختلاف شیعه و سنی بوده‌است و مناظرات و احتجاج‌های بسیاری در این خصوص بین این دو گروه صورت گرفته‌است.
شیعیان برای اثبات رجعت، به ادله مختلفی اعم از آیات قرآن، روایات، اجماع و عقل استناد کرده‌اند. در عقیده شیعیان، بر سر وقوع رجعت، اختلافی وجود ندارد و اجماع شیعیان در این خصوص، از جمله استدلال‌ها بر اثبات رجعت بشمار می‌آید. با این وجود، در میان شیعیان در شیوه و ویژگی‌های تحقق آن، اختلافاتی گزارش شده‌است. برخی از منابع شیعی، این واقعه را یکی از علائم آخرالزمان و قیام حجت بن الحسن گزارش کرده‌اند و برخی آن را در یکی از وقایع در حین ظهور حجت بن الحسن دانسته‌اند. برخی منابع نیز از وقوع رجعت پس از قیام حجت بن الحسن یاد کرده‌اند.
تعریف لغوی و اصطلاحی

واژه رجعت از ریشه رجع و مصدر مرة، به معنای «بازگشتی یکتا و ویژه» است. در لغتنامه‌های لسان العرب و اقرب الموارد، واژه‌های کرّه، ردّ، حشر و إیاب به عنوان لغت‌های مترادف رجعت گزارش شده‌است.
رجعت در اصطلاح از باورهای اسلامی است که جایگاه ویژه‌ای نزد شیعیان امامیه دارد. جوهری و فیروزآبادی در تعریف اصطلاحی رجعت به بازگشت به دنیا پس از مرگ اشاره کرده‌اند. بر اساس تعریف اصطلاحی دانشنامه جهان اسلام، رجعت به معنای بازگشت درگذشتگان از دنیا، پیش از قیامت است.
خوارزمی در مفتاح العلوم، معنای اصطلاحی رجعت در نزد شیعیان را بازگشت امام پس از مرگ یا پس از غیبت گزارش کرده‌است. بنا به گفته کیانی‌فرید در دانشنامه جهان اسلام، خوارزمی در این گزارش، در تعریف اصطلاحی رجعت و ظهور مهدی، دچار اشتباه شده‌است. در برخی روایات و ادعیه در منابع شیعی، از واژه إیاب یاد شده‌است که مترادفی برای رجعت بوده‌است.
رجعت در عقاید شیعی

همچنین ببینید: رجعت
بنابر گزارش دانشنامه جهان اسلام، با توجه به شباهت بازگشت به حیات مادی در دنیا و زنده شدن مردگان در قیامت و همین‌طور با توجه به باور تمام مذاهب اسلامی به حشر و معاد جسمانی در قیامت؛ امکان بازگشت و رجعت مردگان، پیش از قیامت در باور تمام فرق و مذاهب اسلامی، پذیرفتنی است. مسئله رجعت، همواره یکی از موضوعات مورد مناقشه بین شیعه و سنی بوده‌است و مناظرات و احتجاج‌هایی در این خصوص صورت گرفته‌است.
شیعیان امامی، رجعت را یکی از قطعی‌ترین اعتقادات شیعه می‌دانند و بر این مطلب، اتفاق نظر دارند. به عقیده شیعیان، رجعت یا کَرَّه، مخصوص گروهی خاص از مؤمنان و کافران خالصی است که تا روز قیامت، بازگشتی نخواهند داشت. به گزارش پاکتچی، یکی از مسائل نسبت داده‌شده به شیعیان، اعتقاد به زنده شدن مردگان به دست حجت بن الحسن است. این نسبت ریشه در عدم احاطه سایر فرقه‌های اسلامی به اعتقادات شیعیان است. از آنجایی که جعفر صادق، از آشنایی مفضل با معنای حقیقی رجعت در شگفت آمد؛ مشخص می‌شود که معنای واقعی رجعت در میان شیعیان، جزء اسرار بوده‌است و همگان به معنای حقیقی رجعت، آگاهی نداشتند. از آنجا که در مذهب شیعه، حجت بن الحسن در آخرالزمان ظهور خواهد کرد، ظهور وی به معنای اصطلاحی رجعت نیست و اگر در منبعی از ظهور وی، با عنوان رجعت یاد شده‌است، بر فرض انتساب به مذهب، به معنای غیر اصطلاحی به‌کار رفته‌است. شیخ طبرسی در تفسیر تبیان، گزارشی را مبنی بر اعتقاد گروهی به معنای غیر اصطلاحی رجعت شرح می‌دهد که بر اساس آن، منظور از رجعت، بازگشت حکومت به اهل بیت در آخرالزمان است. پاکتچی، هدف از رجعت را تحقق امری از پاداش یا کیفر در خصوص زندگی پیشین می‌داند. بر اساس آیه ۵۱ سوره غافر، یکی از اهداف رجعت، یاری‌رسانی به پیامبران و امامانی است که در زمان حیات خویش، نصرت نیافتند و کشته شدند. هدف ار بازگشت کافران به دنیا نیز، بازخواست و انتقام بابت گناهان ارتکابی در زمان حیاتشان می‌باشد.
رجعت در عقاید شیعی > ضروری بودن رجعت

در گوشه‌هایی از منابع روایی، احادیثی از آن امام جعفر صادق در تأیید اندیشهٔ رجعت آمده‌است؛ ولی در مهم‌ترین کتب حدیثی در این باره مطلبی دیده نمی‌شود. این حدیث که «اگر کسی به رجعت ما قائل نباشد، از ما نیست» نیز به امام خاصی منتسب نشده، و در منابع حدیثی متقدم، بازتابی نیافته‌است.
دایرةالمعارف بزرگ اسلامی
به گفته برخی از بزرگان شیعه همچون مجلسی، رجعت یکی از ضروریات مذهب است. از جمله کسانی که چنین گزارشی را نقل کرده‌اند، شیخ صدوق در کتاب صفات الشیعه است که از جعفر صادق، گزارشی را مبنی بر رکن بودن رجعت برای ایمان نقل کرده‌است. شیخ حر عاملی، با تأکید بر ضروری بودن رجعت در مذهب امامیه، برای این ادعا خویش، مدعی اجماع بین علمای معروف و مشهور شیعه شده‌است. وی در گزارشش مدعیست، کسی از عالمان شیعه را نمی‌شناسد تا به صراحت منکر رجعت شده‌باشد یا آن را توجیه کرده باشد. بر این اساس، به جهت مسلم تلقی شدن رجعت نزد تمام شیعیان و نبود گزارش مخالف در این خصوص، رجعت یکی از آموزه‌های ضروری شیعه است. شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طبرسی، ابوالحسن شریف و علامه مجلسی از جمله عالمان شیعی هستند که اجماع در خصوص اعتقاد به رجعت را گزارش کرده‌اند. در این راستا گروهی از غیر شیعیان، همچون ابن عبدربه، ابن سمعون و واعظ بغدادی؛ تمام امامیه را قائل به رجعت معرفی کرده‌اند. همچنین در الایقاظ — از آثار شیخ حر — گزارش شده‌است که ضروری بودن رجعت در کتاب سلیم بن قیس هلالی، مورد اشاره قرار گرفته‌است. با این وجود محمدباقر بهبودی نیز در مقاله‌ای، منظور از رجعت را همچون تناسخ، نوعی بازگشت به دنیا از طریق نظام تکوین دانسته‌است که فرد رجعت‌کننده، به صورت نطفه در رحم مادری پرورش یافته‌است، اما خاطرات گذشته را به یاد نخواهد آورد. همچنین شیخ مفید از گروهی محدود در امامیه یاد می‌کند که منکر رجعت شده و آیات و روایات در این خصوص را توجیه کرده‌اند. اهمیت این باور در نزد شیعیان به قدری است که در بسیاری از ادعیه، به این باور و تحقق آن در قیام حجت بن الحسن اشاره شده‌است. دیگر دلیل بر اهمیت این واقعه، معجزه بودن آن برای اثبات حقانیت معاد و همین‌طور احقاق حق مظلومان از ظالمان است.
رجعت در عقاید شیعی > تفاوت بین رجعت و تناسخ

در منابع و روایات امامیه، سعی شده‌است تا تفاوت بین تناسخ و رجعت مشخص شود. خسروپناه ده مورد از تفاوت‌ها بین تناسخ و رجعت را برشمرده‌است؛ او معتقد است که این دو از جهت ماهوی و معنای اصطلاحی متفاوتند. او گزارش می‌کند که تناسخ به معنای بازگشت روح از انسانی به انسان دیگر در حیات دنیوی است و رجعت، بازگشت روح بعد از مرگ به جسم خود انسان است. به گزارش خسروپناه، منکران معاد، برای آنکه دچار اعتقاد به تعطیلی نفس (روح) پس از مرگ نشوند، به تناسخ باور پیدا کرده‌اند درحالی که به اعتقاد باورمندان به معاد، نفس به صورت مجرد امکان بقاء دارد و بنابراین بین مرگ (جدایی روح از بدن) و رجعت (بازگشت مجدد روح به بدن) تفاوت هست.
رجعت در عقاید شیعی > زمان رجعت

زمان رجعت در منابع شیعی مورد اختلاف است. برخی منابع این واقعه را مربوط به عصر ظهور حجت بن الحسن، اما برخی دیگر چون شیخ مفید، رجعت را از علائم ظهور دانسته‌اند. به گزارش کیانی‌فرید، این واقعه همزمان با قیام حجت بن الحسن و پیش از قیامت رخ خواهد داد.
همچنین برخی روایات هم وقوع آن را پس از ظهور می‌دانند. بر اساس تفسیر روایتی نه‌چندان معتبر از محمد باقر، زمان رجعت بعد از ظهور و کمی قبل از مرگ حجت بن الحسن صورت خواهد گرفت.
رجعت کنندگان

رجعت، مخصوص گروهی خاص از مؤمنان و کافران است که در کفر یا ایمانشان راسخ بوده‌اند. جعفر صادق در این خصوص می‌گوید: رجعت امری همگانی نیست و اختصاص به خالصان در ایمان و کفر دارد. شیخ مفید در توضیح خصوصیت رجعت‌کنندگان گزارش می‌کند که رجعت‌کنندگان مؤمن، از طایفه‌ای هستند که به سبب کثرت اعمال نیک، خدا آنان را برای درک دولت حق، زنده می‌نماید. بنابر روایاتی از محمد باقر و جعفر صادق که به تفسیر آیه ۹۵ سوره انبیاء پرداخته‌اند، رجعت‌کنندگان تنها گروهی منتخب از امت‌های پیشین هستند.
بر اساس اعتقادات شیعه، اولین رجعت‌کننده به دنیا، حسین بن علی است و پس از وی، محمد و علی نیز رجعت خواهند نمود. در منابع شیعه از علی بن ابی‌طالب به «صاحب الکرة» و «صاحب الرجعة» تعبیر شده‌است. بر اساس برخی روایات که در تفسیر آیه ۸۲ و ۸۳ سوره نمل گزارش شده‌است، منظور از دابة الارض، علی بن ابی‌طالب است که در آخرالزمان به دنیا بازخواهد گشت. همچنین در منابع شیعی، بر اساس روایاتی از محمد باقر، جعفر صادق و علی بن موسی الرضا افرادی از صحابه محمد که به خاندان او ظلم کردند، در میان رجعت‌کنندگان خواهند بود و مورد بازخواست قرار خواهند گرفت. در این روایات از عمر بن خطاب، ابوبکر و بعضاً عثمان نام برده شده‌است که مهدی موعود، آنها را پس از زنده کردن، بازخواست می‌کند و به دار می‌آویزد یا می‌سوزاند. حسینعلی منتظری، فقیه شیعه، در کتاب موعود الادیان به پنج روایت در خصوص نبش قبر عمر و ابوبکر توسط مهدی موعود اشاره می‌کند و آنها را ضعیف السند می‌داند.
علاوه بر مردان، زنان نیز از رجعت‌کنندگان هستند. بر اساس روایتی از محمد باقر، زنی به نام حمیرا که فاطمه زهرا را مورد اذیت و آزار قرار داده‌است، در قیام مهدی موعود رجعت می‌کند و توسط حجت بن الحسن، محاکمه خواهد شد. به گزارش شیخ صدوق در علل الشرایع، این زن، عایشه — همسر محمد — است که توسط حجت بن الحسن، حد بر او جاری خواهد شد. بر طبق روایتی از جعفر صادق که توسط طبری در دلائل الامامه گزارش شده‌است، سیزده زن از جمله یاران حجت بن الحسن هستند که وظیفه مداوا کردن مجروحان جنگی را عهده‌دار هستند.
| دسته | مصادیق |
| --- | --- |
پیامبران: تمام انبیاء گذشته، یوشع بن نون، محمد
امامان: تمام امامان دوازده‌گانه، علی بن ابی‌طالب، حسین بن علی
صحابه پیامبر: سلمان فارسی، ابودجانه، مقداد، مالک اشتر،
اقوام گذشته: قوم موسی، اصحاب کهف،
زنان: قنواء دختر رشید، ام‌ایمن، حبابه والبیه، سمیه مادر عمار، زبیده، ام خالد احمسیه، ام سعید حنفیه، صبانه آرایشگر، ام خالد جهنیه
ادله کلامی شیعه > ادله عقلی

گروهی از متلکمان شیعه از جمله سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، با استناد به دلایل عقلی، سعی در اثبات رجعت نموده‌اند. استدلال رفیعی از چند مقدمه تشکیل شده‌است؛ بر اساس مقدمه اول، ارتباط روح و بدن مادی، به جهت پیوند ذاتی بین آنها و برتری روح و نفس بر بدن عنصری، سبب می‌شود که حتی پس از مرگ، این ارتباط از بین نرود. رفیعی در مقدمه دوم، برای هر حقیقتی، اثر و خاصیت مخصوص آن را لازم می‌داند که نشان‌دهنده جایگاه وجودی و مرتبه هستی آن حقیقت است. او با این مقدمه، اثر وجودی پیامبر و امامان را، تعلیم و تربیت انسان‌ها می‌داند. او همچنین خاتمیت محمد را، داشتن قوه به کمال رساندن و همین‌طور تعلیم همه مراتب مختلف بشری و در نتیجه رساندن نفوس آدمیان در بُعد کمال علمی و عملی به بالاترین اندازه ممکن تا روز قیامت می‌داند. او امامان را نیز در این اثر وجودی با پیامبر شریک می‌داند. رفیعی در نهایت مقدمه سومی را ترتیب می‌دهد که بر اساس آن، آثار مرتبه وجودی پیامبر و امامان پس از او، باید امکان بروز داشته باشد؛ در غیر این صورت با حکمت خالق در تناقض است. به عبارت دیگر، قرار گرفتن قوه اثر در مرحله وجود و در عین حال، ایجاد موجبات منع دائم (مرگ) از پیدایش آن اثر در نظام هستی؛ در تناقض یکدیگرهستند و این فعل از خداوند حکیم صادر نخواهد شد. رفیعی در نهایت با توجه به مقدمه چهارمی که، عدم تحقق کمال و تهذیب نفوس آدمیان تا کنون است؛ نتیجه نهایی را ضروری دانست رجعت و بازگشت روح‌های مستعد به بدن‌هایشان برای رسیدن به کمال علمی و عملی، بعد از مرگشان و به دست پیامبر یا امامان می‌داند. استدلال عقلی دیگری که در این خصوص گزارش شده‌است، با اتکا به آیاتی از قرآن در خصوص حکمت آفرینش شب و روز است. بر اساس این استدلال، خداوند موجبات زندگانی جسمانی در عالم مُلک را فروگذار نکرده‌است، پس درخواست بازگشت ارواحی که استعداد رستگاری را در عالم دارند، رد نخواهد کرد. با این استدلال، خداوند، ارواحی را که استعداد و توانایی کمال‌یابی را در دنیا خواهند داشت را می‌شناسد، و برای رسیدن آنان به کمالی بیشتر، آنان را به دنیا باز خواهد گرداند تا کمال مطلوب خود برسند.
در نیمه نخست سده یازدهم ه‍.ق و در عصر حکومت شاه عباس اول؛ ملاصدرا به عنوان فیلسوف شیعه، به تدوین مبانی حکمت متعالیه پرداخت و به مسئله رجعت توجه کرد. وی کوشید تا مسئله رجعت را با رویکردی فلسفی تبیین نماید. در نهایت، دیدگاه وی دربارهٔ نفس و کیفیت تعلق آن به بدن و همچنین تعریف او از تجرد و مراتب آن؛ مستلزم لوازمی بود که با خوانش سنتی شیعیان از رجعت، دچار اصطکاک شد و ایجاد چالش کرد. به عقیده ملاصدرا، نفس آدمی بعد از مرگ، به تجرد محض می‌رسد و دیگر از تعلق به بدن مادی، بی‌نیاز خواهد شد. بر این اساس، بازگشت نفس که به کمال و فعلیت رسیده‌است به بدن که حالت نقص و قوه است، به جهت محال بودن؛ امکان ندارد. علامه طباطبایی برای پاسخ به این محالیت عقلی، معتقد است که رجعت تنها برای کسانی از امت پیش می‌آید که به مرگ غیرطبیعی و پیش از رسیدن نفسشان به کمال، از دنیا رفته‌اند. این دیدگاه نیز با انتقادهایی همراه بود؛ تصریح روایت‌های اسلامی به رجعت کسانی چون امامان شیعه و اصحابشان چون سلمان فارسی که از صاحب نفوس کامله‌اند و همین‌طور تصریح قرآن به خلقت روح مجرد، پیش از خلقت عالم هستی؛ از انتقادهای مطرح شده به این نظریه است. ملاصدرا از راه دیگری نیز برای برون‌رفت از محالیت رجعت بهره برده‌است. او معتقد است که بازگشت نفس به بدن سابق خود، محال عقلی ندارد و تنها بازگشت نفس به بدن دیگری، محال است. این پاسخ ملاصدرا نیز با انتقادهایی همراه بود.
ادله کلامی شیعه > نقدها به رجعت و پاسخ آن

مبحث رجعت، از سده‌های متقدم مورد بحث‌های کلامی مناقشه برانگیز بود. مخالفان رجعت منظور از زندگی پس از مرگ و پیش از قیامت را مربوط به برزخ می‌دانستند. موارد دیگری از شبهه‌های وارد شده، عبارتند از توبه کافران در زندگی پس از مرگ، مخالفت رجعت با تکلیف و برخورداری نعمت و عذاب پس از مرگ و پیش از قیامت است. به‌طور کلی، آنچه به عنوان نقد بر دیدگاه رجعت در اندیشه شیعه مطرح شده‌است، در سه دسته کلی در نظر گرفته می‌شود: اول نقدهایی در استبعاد رجعت، دوم نداشتن دلیل بر اثبات رجعت، و سوم دلایل نقلی مخالفان رجعت است. یکی از ادله انتقادی، استناد به آیه ۱۰۰ سوره مؤمنون است که بر اساس آن، خداوند درخواست بازگشت به دنیا از جانب کافران را به هنگام مرگ، رد می‌کند. مخالفان استدلال می‌کنند که به این ترتیب، امکان بازگشت مردگان به دنیا پس از مرگ، به طریق اولویت رد خواهد شد. این اشکال به شکل دیگری نیز ترسیم شده‌است. بر این اساس، کافران که پس از مرگ، عذاب خود را در برزخ دیده‌اند، پس از بازگشت مجدد به دنیا، فرصت پیدا می‌کنند که عمل نیک‌انجام دهند و توبه کنند. آیه دیگری که مورد استناد مخالفان قرار گرفته‌است، آیه ۹۵ سوره انبیاءست. برخلاف مدافعان رجعت، مخالفان رجعت آن را تصریحی بر رد رجعت دانسته‌اند. مخالفان همچنین رجوع گناهکاران به دنیا را، بی‌ارزش می‌دانند؛ چرا که بیان گناه آنان برای مردم دوره رجعت، ارزشی ندارد و عذاب آنها در قیامت محقق خواهد شد و عذاب آنها در دنیا، ظلم به ایشان است.