نبرد ۲۰۲۰ شوشی
زمینه

شوشی، دومین شهر بزرگ قره باغ و قفقاز جنوبی است. این شهر بخشی از منطقه شوشی آذربایجان است، اگرچه جمهوری آرتساخ زمان پایان جنگ اول قره باغ کوهستانی در سال ۱۹۹۴ توسط جمهوری آرتساخ به عنوان بخشی از استان شوشی کنترل می‌شد. این شهر در ارتفاع ۱۳۰۰–۱٬۶۰۰ متری از سطح دریا واقع شده‌است، حدود ۱۵ کیلومتر (۹٫۳ مایل) از مرکز منطقه استپاناکرت، که توسط آذربایجانی‌ها با نام خانکندی نامیده می‌شود. این دو شهرک توسط یک دره از هم جدا شده‌اند، و شوشی، که به عنوان یک منطقه حائل برای خانکندی عمل می‌کند، و در یک ناحیه کوهستانی مشرف به منطقه واقع شده‌است، به عنوان "ارتفاع استراتژیک که از آنجا می‌توان تمام قره باغ کوهستانی تحت کنترل نگه داشت ". شهر استراتژیک در بالای تپه هم توسط ارامنه و هم توسط آذربایجانی‌ها به عنوان قلعه کوهی «غیرقابل دسترس» نامیده می‌شود. یک جاده اصلی که گوریس را در استان سیونیک، جنوب ارمنستان به استپاناکرت متصل می‌کند از طریق شوشی از راهرو لاچین عبور می‌کند. جاده دیگر که ارمنستان را به قره باغ کوهستانی وصل می‌کند از طریق عبور از کوه مرو داغ در شمال کلبجر است.
در سال ۱۹۲۳، در زمان حکومت اتحاد جماهیر شوروی، منطقه خودمختار قره باغ (NKAO) ایجاد شد که شوشی، تنها شهرک بزرگ منطقه بود که اکثریت آذربایجانی داشت  به عنوان مرکز اداری آن انتخاب شد.  در فوریه ۱۹۸۸، دولت NKAO با اکثریت ارمنستان به جدا شدن از آذربایجان و اتحاد با ارمنستان رأی مثبت داد  که منجر به درگیری قومی و ارضی گسترده‌تری بین ارامنه و آذربایجانی‌های مقیم اتحاد جماهیر شوروی شد. پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، ارامنه و آذربایجانی‌ها برای کنترل قره باغ رقابت می‌کردند بعد از جنگ تمام عیار در اوایل ۱۹۹۲، این منطقه استقلال خود را اعلام کرد و یک دولت به رسمیت نشناخته را ایجاد کرد.  در ۸ مه ۱۹۹۲، نیروهای ارمنی شوشی را به تصرف خود درآوردند و حدود ۱۵۰۰۰ نفر جمعیت آذربایجانی آن را که ۸۵٫۵٪ از جمعیت این شهر را در سال ۱۹۷۹ تشکیل می‌داد   مجبور به فرار کردند و  بیشتر شهر به ویرانه تبدیل شد، و شوشی به یک شهر ارواح تبدیل شد. ارمنی‌های مهاجر، که بیشتر آنها کسانی بودند که از باکو و سایر شهرهای آذربایجان گریخته بودند، در شهر مستقر شدند، و قبل از نبرد در سال ۲۰۲۰ حدود پنج هزار نفر در شوشی زندگی می‌کردند. در سال ۲۰۲۰، نخست‌وزیر ارمنستان، نیکول پاشینیان و دیگر مقامات ارمنستان با اظهارات پوپولیستی، برنامه‌هایی را برای ایجاد پایتخت جدید در شوشی برای آرتساخ اعلام کردند و در اوت همان سال دولت آرتساخ ساختمان پارلمان این کشور را به آنجا منتقل کرد، که باعث تشدید تنش بین ارمنستان و آذربایجان شد.
این شهر هم برای ارامنه و هم برای آذربایجانی‌ها از اهمیت تاریخی، سیاسی و فرهنگی برخوردار است. شوشی برای آذربایجانی‌ها از اهمیت فرهنگی ویژه ای برخوردار است  که این شهر را پایتخت تاریخی خود در این منطقه می‌دانند، با توجه به آین بیشتر از استپاناکرت اهمیت دارد. در حالی که کلیسای جامع غازانچتسوتس، در این شهر واقع شده‌است و تا پایان جنگ مقر اسقف اعظم کلیسای حواری ارامنه بود از نظر ارامنه دارای اهمیت مذهبی است. الهام علی اف، رئیس‌جمهوری آذربایجان، غالباً بازپس‌گیری شهر را یکی از اهداف اصلی جنگ توصیف کرده بود. در مصاحبه ۱۶ اکتبر با تلویزیون ترکیه، علی اف گفت که "بدون شوشی، آرمان ما ناتمام خواهد بود"، در حالی که، آرائیک هاروتیونیان، رئیس‌جمهور خودخوانده آرتساخ اعلام کرد که شوشی "یکی از بزرگترین میراث ماست. از نیاکان ما به ارث رسیده‌است "، و افزود که" کسی که شوشی را کنترل می‌کند، آرتساخ را کنترل می‌کند " علی‌رغم اهمیت نمادین این شهر، زائور شیریف، تحلیلگر آذربایجانی گروه بحران بین‌المللی اظهار داشت که هنوز مشخص نیست که آیا تصرف شوشی یک هدف نظامی است یا سیاسی، در حالی که طبق گفته فؤاد شهبازوف، تحلیلگر سیاسی آذربایجان، این پیروزی نیروهای آذربایجانی در شوشی «به عنوان یک پیروزی اخلاقی برای آذربایجانی‌ها درک می‌شوند، خواه در جبهه باشند یا نباشند»، که همچنین منجر به «عدم روحیه» در میان سربازان ارمنی خواهد شد، و به گفته تحلیلگر ارشد گروه بحران بین‌المللی اولسیا وارتانیان، طرف کنترل‌کننده شوشی «به طور خودکار کنترل استپاناکرت را به دست می‌آورد».