محمدتقی بهار
نمونه اشعار

شعر رنج و گنج:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| برو کار می کن مگو چیست کار |  | که سرمایهٔ جاوادانی است کار |
| نگر تا که دهقان دانا چه گفت |  | به فرزندگان چون همی خواست خفت |
| که «میراث خود را بدارید دوست |  | که گنجی ز پیشینیان اندر اوست |
| من آن را ندانستم اندر کجاست |  | پژوهیدن و یافتن با شماست |
| چو شد مهر مه، کشتگه برکنید |  | همه جای آن زیر و بالا کنید |
| نمانید ناکنده جایی ز باغ |  | بگیرید از آن گنج هر جا سراغ» |
| پدر مرد و پوران به امید گنج |  | به کاویدن دشت بردند رنج |
| به گاوآهن و بیل کندند زود |  | هم اینجا، هم آنجا هر جا که بود |
| قضا را در آن سال از آن خوب شخم |  | ز هر تخم برخاست هفتاد تخم |
| نشد گنج پیدا ولی رنجشان |  | چنان چون پدر گفت شد گنجشان |
یکی دیگر از آثار مشهور او دماوندیه دوم است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای دیو سپید پای در بند! |  | ای گنبد گیتی! ای دماوند! |
| از سیم به سر یکی کله خود |  | ز آهن به میان یکی کمربند |
| تا چشم بشر نبیندت روی |  | بنهفته به ابر، چهر دلبند |
| تا وارهی از دم ستوران |  | وین مردم نحس دیومانند |
| با شیر سپهر بسته پیمان |  | با اختر سعد کرده پیوند |
| چون گشت زمین ز جور گردون |  | سرد و سیه و خموش و آوند |
| بنواخت ز خشم بر فلک مشت |  | آن مشت تویی، تو ای دماوند! |
| تو مشت درشت روزگاری |  | از گردش قرن‌ها پس افکند |
| ای مشت زمین! بر آسمان شو |  | بر وی بنواز ضربتی چند |
| نی نی، تو نه مشت روزگاری |  | ای کوه! نیم ز گفته خرسند |
| تو قلب فسردهٔ زمینی |  | از درد ورم نموده یک چند |
| تا درد و ورم فرونشیند |  | کافور بر آن ضماد کردند |
| شو منفجر ای دل زمانه ! |  | وآن آتش خود نهفته مپسند |
| خامش منشین، سخن همی گوی |  | افسرده مباش، خوش همی خند |
| پنهان مکن آتش درون را |  | زین سوخته جان شنو یکی پند |
| گر آتش دل نهفته داری |  | سوزد جانت به جانت سوگند |
| بر ژرف دهان سخت بندی |  | بر بسته سپهر نیل پرفند |
| من بند دهانت برگشایم |  | گر بگشایند بندم از بند |
| از آتش دل برون فرستم |  | برقی که بسوزد آن دهان بند |
| من این کنم و بود که آید |  | نزدیک تواین عمل خوشایند |
| آزاد شوی و بر خروشی |  | مانندهٔ دیو جسته از بند |
| هر رای تو افکند زلازل |  | از نور و کجور تا نهاوند |
| از برق تنوره‌ات بتابد |  | زالبرز اشعه تا به الوند |
| ای مادر سر سپید بشنو |  | این پند سیاه بخت فرزند |
| از آتش آه خلق مظلوم |  | وز شعلهٔ کیفر خداوند |
| ابری بفرست بر سر ری |  | بارانش ز هول و بیم و ترفند |
| بشکن در دوزخ و برون ریز |  | پادفره کفر کافری چند |
| زان گونه که بر مدینه عاد |  | بر سر شرر عدم پراکند |
| چونان که به شارسار پمپی |  | ولکان اجل معلق افکند |
| بفکن ز پی این اساس تزویر |  | بگسل زهم این نژاد و پیوند |
| بر کن زبن این بنا که باید |  | از ریشه بنای ظلم برکند |
| زین بی خردان سفله بستان |  | داد دل مردم خرمند |
داد عدل و داد داد از آن میان نوشیروان |
زان به دو گیتی مر او را شاد شد روشن روان |
دولت ایران زعدلش یافت نیروی و توان |
خلق را آزاد کرد از محنت و ذل و هوان |
کس نبودی در زمان عدل او زار و نوان |
دست در زنجیر عدلش داشتی پیر و جوان ( آئینه ی عبرت بند 32، ص 65)
از پس مرگ شهنشه خسروی معدوم شد |
خون آن شاهنشه دانا بر ایران شوم شد |
فتنه ها بر پا شد و هر حاکمی محکوم شد |
گاه این و گاه آن دارای مرز و بوم شد |
عرصه ی ایوان کسری آشیان بوم شد |
دیرگاهی کشور از امن و امان محروم شد ...
خیل عریان عرب غالب نیامد در نبرد |
کاختلاف بزرگان کرد با ما هرچه کرد |
هشت بغی زیردستان دردها بر روی درد |
خاک یاغی شد کجا خون دل پرویز خورد |
چهر ملک ازقتل آذرمی و پوران گشت زرد |
زین مصائب تیغ هندی چوب شد در دست مرد |
لاجرم بر ما شکست آمد زگشت روزگار |
شاه شاهان کشته شد درمرو و باطل ماند کار ( آئینه ی عبرت بندهای35و36ص66)
سعی آل فرخان، و آل یسار و آل لیث |
بن مقفع و آل برمک و آل سهل راستین، |
دولت نصربن احمد کوشش جیهانیان |
رنجهای بلعمی و آن فاضلان تیز بین |
زانکه داغ شرع بودی مهتران را برجبین. ( آفرین فردوسی ص662)
آنچه کورش کرد و دارا و آنچه زردشت مهین |
زنده گشت از همت فردوسی سحرآفرین |
تازه گشت از طبع حکمت زای فردوسی به دهر |
آنچه کردند آن بزرگان در جهان از داد و دین |
باستانی نامه کافشاندندش اندر خاک و گل |
تازیان در سیصد و پنجاه سال از جهل و کین |
آفتاب طبع فردوسی به سی و پنج سال |
تازه از گل برکشیدش چون شکفته یاسمین ( آفرین فردوسی ص658)