stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کارتر کروز

| کارتر کروز | کارتر کروز |
| --- | --- |
کروز در نمایشگاه سرگرمی‌های بزرگسال ای‌وی‌ان در لاس وگاس در ۲۴ ژانویه ۲۰۱۵: کروز در نمایشگاه سرگرمی‌های بزرگسال ای‌وی‌ان در لاس وگاس در ۲۴ ژانویه ۲۰۱۵
زادهٔ: ۲۴ آوریل ۱۹۹۱ ‏(۳۳ سال) آتلانتا
ملیت: ایالات متحده آمریکا
قد: ۵ ft ۴ in (۱٫۶۳ m)
کارتر کروز یا زهره  (انگلیسی: Carter Cruise؛ زادهٔ ۲۴ آوریل ۱۹۹۱) دی‌جی، خواننده، تهیه‌کننده موسیقی، مدل، بازیگر پیشین پورن و مدافع جنبش مثبت‌نگری سکس اهل آمریکا است.
اوایل زندگی

کروز در آتلانتا، جورجیا زاده و در کری، کارولینای شمالی بزرگ شد. او تبار چروکی و ویلزی دارد. او در کودکی در منزل تحصیل کرد.
پادشاه گیونگه

| پادشاه گیونگه | پادشاه گیونگه |
| --- | --- |
سلطنت: ۹۲۴ تا ۹۲۷
تاج‌گذاری: ۹۲۴. م
پیشین: پادشاه گیونگ مایئونگ
جانشین: گیون سائه
زاده: شیلا مقدس
آرامگاه: سئورابل
| 0 | 1 |
| --- | --- |
پادشاه گیونگه: پادشاه گیونگه
هانگول: 경애왕
هانجا: 景哀王
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Gyeongae wang
مک‌کیون–ریشاور: Kyŏngae wang
نام تولد: نام تولد
هانگول: 박위응
هانجا: 朴魏膺
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Bak Wi-eung
مک‌کیون–ریشاور: Pak Wiŭng
پادشاه گیونگه (۹۲۴ میلادی تا ۹۲۷ میلادی) (هانگول: 경애왕) (هانجا: 景哀王) با نام کوچک ویونگ، پنجاه و پنجمین فرمانروای شیلا بود.
شاه گیون گائه از خاندان پارک، برادر کوچکتر شاه گیونگمیونگ و فرزند پادشاه سیندوک و ملکه اویسونگ بود.
شاه گیون گائه در آگوست سال ۹۲۴ میلادی پس از امپراتور گیونگ مایئونگ به حکومت رسید.
او زمانی که شیلا در حال سقوط بود به سلطنت رسید و بسیاری از مناطق بزرگ شیلا توسط گیون هوان و وانگ گان از بین رفت.
او قبل رسیدن به تاج و تخت به عنوان سانگ دانگ دونگ در دوران سلطنت برادرش (شاه گیونگ میونگ) خدمت می‌کرد.
سلسله شیلا غالبه دارای دامادهایی بود که تاج و تخت را به ارث می‌بردند مانند پادشاه هئونان که دامادش پادشاه گیونگ مون را جانشین خود کرد.
در آغاز سلطنت شاه گیون گائه شیلا به سختی می‌توانست از شهر سورابل دفاع کند، تمام مناطق شیلا از بین رفت و فقط تنها چیزی که از شیلا باقی مانده بود پایتختش (سورابل) بود.
در فوریه ۹۲۷ افرادی از شیلا برای ادای احترام به تانگ فرستاده شدند و شاه شیلا نشان داد که آماده برقراری روابط دوستانه با کشورهای دشت مرکزی است.
امپراتور گیون گائه که متوجه شد تنها هدف گیون هوان (پادشاه بکجه) شهر سورابل است فوراً از کشور شمالی درخواست نیرو کرد، اما قبل از اینکه نیروها برسند ارتش گیون هوان به سورابل رسیدند.
زمانی که گیون هوآن تازه‌وارد شهر شده بود، پادشاه گیون گائه در یک مراسمی که در پوسوک جونگ بود شرکت کرده بود و در حال نوشیدن بود.
پادشاه گیون گائه پادشاهی بود که در پوسوکجونگ با پایان غم‌انگیزی روبه رو شد که نام پس از مرگ او کلمه غم‌انگیز (哀) است.
هنگامی که گیون هوان یک حمله غافلگیرانه انجام داد، سالن ضیافت را هرج و مرج قرار داد و در نهایت پادشاه گیون گائه توسط گیون هوان (شاه بکجه) دستگیر شد.
در نهایت شاه گیون گائه با خودکشی تحت فشار گیون هوان ظالم با پایان غم‌انگیزی روبه رو شد، پس از آن در سامگوک ساگی ثبت شده‌است که پادشاه بکجه (گیون هوان) به ملکه پادشاه گیون گائه تجاوز کرده‌است. به این ترتیب دشمن به پایتخت شیلا حمله کرده و تمام مناطق را به آتش کشید.
مردم سورابل به شدت ناامید و ناراحت بودند و مجبور به ترک پایتخت شدند.
در واقع حمله غافلگیر کننده پادشاه بکجه به سورابل غیر منطقی بود.
دلیل این که گیون هوان توانست با سرعت رعد و برق پایتخت شیلا را اشغال کند این بود که گیون هوان قبل‌ها در سورابل به عنوان یک سرباز خدمت می‌کرد و به این خاطر او به خوبی از جغرافیای سورابل آگاه بود.
پادشاه گیون هوان که بکجه جدید را تأسیس کرد خانواده سلطنتی پارک را که به مدت سه نسل دوام آورده بود را سرنگون کرد، اما سیستم ملی شیلا را به‌طور کامل پایان نداد.
در عوض او کیم بو از نوادگان پادشاه مون سونگ را به عنوان پادشاه جدید شیلا انتخاب کرد.
مرگ

در پایان پادشاه گیون گائه با دستور پادشاه بکجه مجبور به خودکشی شد و در نوامبر سال ۹۲۷ او از دنیا رفت.
مقبره وی در دامنه کوه نامسان جایی که او زندگی خود را به پایان رساند قرار دارد.
پس از وی کیم یو، با نام پادشاهی (گیون سائه) امپراتور شد.
بخش چاروسا

بخش چاروسا، بخشی از شهرستان کهگیلویه در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌باشد.
| بخش چاروسا> اطلاعات کلی | بخش چاروسا> اطلاعات کلی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: کهگیلویه و بویراحمد
شهرستان: کهگیلویه
مرکز بخش: شهر قلعه رئیسی
دهستان‌ها: طیبی سرحدی شرقی، طیبی سرحدی غربی
مردم: مردم
جمعیت: [۳۱۰۶۹]
آب‌وهوا: آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه: آب و هوای این بخش سردسیری است.
مهاجرت

مدت‌ها پیش عدهٔ زیادی از اهالی این منطقه به دلیل مشکلات پیش آمده از این شهر به روستای ده ملا از توابع شهرستان هندیجان در استان خوزستان مهاجرت نمودند. در چند دهه اخیر بسیاری از اهالی این منطقه به استان‌های همجوار مانند خوزستان و بوشهر مهاجرت نموده‌اند. بخش عمده ای از اهالی این منطقه (حدود هفتاد هزار نفر) نیز به یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد مهاجرت کردند و در آنجا ساکن هستند.
تقسیمات کشوری

بخش چاروسا
دهستان طیبی سرحدی شرقی
دهستان طیبی سرحدی غربی
شهرها: قلعه رئیسی
جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش چاروسا شهرستان کهگیلویه در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۱۸۰۶ نفر بوده است.
دستور زبان ترکی استانبولی

دستور زبان ترکی استانبولی (به ترکی استانبولی: Türkçe dil bilgisi)، که زین پس در این مقاله به‌سادگی ترکی خوانده می‌شود، دستور زبان ترکی معیار است آن‌طور که اهالی تحصیل‌کردهٔ جمهوری ترکیه به آن صحبت می‌کنند یا می‌نویسند.
ترکی زبانی شدیداً پیوندی است، چنان‌که قسمت زیادی از دستور این زبان از راه اضافه کردن پسوند به اسم‌ها یا فعل‌ها توضیح داده می‌شود.  مثلاً evlerden «از خانه‌ها» چنین تحلیل می‌شود: ev «خانه»، ‎-ler (نشانهٔ جمع)، ‎-den (حالت ازی، به معنی «از»). تحلیل gidiyorum «می‌روم» چنین است: git «رو»، ‎-iyor (زمان حال استمراری)، ‎-um (اول شخص مفرد = «-م»)
مشخصهٔ دیگر ترکی هماهنگی واکه‌ای است. اکثر پسوندها دو یا چهار صورت متفاوت دارند و انتخاب از بین آن‌ها به واکهٔ ریشهٔ کلمه یا پسوند قبلی وابسته است: مثلاً حالت اَزیِ evler می‌شود evlerden «از خانه‌ها» ولی حالت ازی başlar «سرها» می‌شود başlardan «از سرها».
افعال در ترکی شش شخص (سه شخص مفرد و سه شخص جمع)، چندین جهت (معلوم و مجهول، انعکاسی، دوسویه، و سببی) و زمان‌های دستوری متعدد دارند. مفاهیمی چون «منفی کردن»، «توانستن»، «باید»، و «اگر» که در بسیاری از زبان‌ها با کلمات مجزایی بیان می‌شوند، در ترکی معمولاً به کمک پسوند افعال بیان می‌شوند. مشخصهٔ دیگری از ترکی که در زبان‌های همسایه چون بلغاری و فارسی نیز دیده می‌شود آن است که از پسوند نقلی (در ترکی ‎-miş-‎ یا ‎-müş-‎ یا ‎-mış-‎ یا ‎-muş-‎) معمولاً مفهوم استنتاج مستفاد می‌شود، مثلاً geliyormuşum «[انگار] می‌آمده‌ام».
در این زبان از افعال چندین صفت فعلی (sıfat-fiil) ساخته می‌شود که فراوان کاربرد دارند. بندهایی که در فارسی با «کهٔ ربط» یا «چون» شروع می‌شوند در ترکی معمولاً با کمک این عبارات وصفی بیان می‌شوند.
فعل در ترکی معمولاً در انتهای جمله یا بند قرار می‌گیرد، صفت قبل از موصوف و حرف اضافه بعد از اسم.
مقدمه > پسوندها

پسوند (ek) به ستاک (gövde) متصل می‌شود. ستاک خود می‌تواند ریشه باشد (kök) یا هنوز بیشتر تجزیه‌پذیر باشد. پسوندها در زبان ترکی به‌صورت کلی در دو دسته جای می‌گیرند: پسوندهای سازنده (yapım ekleri) و پسوندهای تصریفی (çekim ekleri). پسوند سازنده کلمهٔ جدیدی از کلمهٔ قدیم می‌سازد، یعنی از نوع پسوند اشتقاقی است. پسوند تصریفی نشان می‌دهد یک کلمه چگونه در جمله استفاده می‌شود. این مقاله که دربارهٔ دستور زبان است عمدتاً به پسوندهای تصریفی می‌پردازد. در عوض، مقالهٔ واژگان ترکی استانبولی به پسوندهای سازنده می‌پردازد.
واکه‌های پسوندها تحت هماهنگی واکه‌ای قرار می‌گیرند. وقتی پسوند به ستاک وصل می‌شود، واکهٔ پسوند معمولاً از لحاظ پیشینی یا پسینی و گردشدگی واکه با آخرین واکهٔ ستاک یا آخرین واکهٔ پسوند قبلی هماهنگ است.
برخی پسوندها هماهنگی واکه‌ای دوتایی بین e و a نشان می‌دهند، مثلاً پسوند جمع ‎-ler/‎-lar. صورت e بعد از هجایی قرار می‌گیرد که i یا e یا ö یا ü داشته باشد (مثلاً evler «خانه‌ها»، günler «روزها») و نیز بعد از برخی وام‌واژه‌های عربی یا فرانسوی مثل saatler «ساعت‌ها»، kalpler «قلب‌ها». بقیهٔ پسوندها هماهنگی واکه‌ای چهارتایی بین i و ı و u و ü نشان می‌دهند، مثلاً ضمیر ملکی ‎-im/‎-ım/‎-um/‎-üm «-م». این ضمایر پس از هجاهایی دیده می‌شوند که شامل همان واکه یا به ترتیب e و a و o و ö باشند (مثلاً evim «خانه‌ام»، gözüm «چشمم» و غیره).
در ترکی اگر واکهٔ پسوندی تحت هماهنگی واکه‌ای قرار گیرد بدین معنی که با آخرین واکهٔ ستاکی که به آن وصل می‌شود هماهنگ شود، آن پسوند را می‌توان پی‌بست خواند.
مقدمه > جنس

زبان ترکی از لحاظ جنس دستوری به استثنای چند واژهٔ معدود (اغلب اسم مشاغل یا جنس‌های مختلف دام‌ها) خنثی است. بسیاری از اسامی کسان در ترکی نیز به جنسیت خاصی تعلق ندارند، بنابراین کاملاً محتمل است که در زبان ترکی به شخصی اشاره شود بدون اینکه هویت جنسیتی‌اش معلوم شود.
مقدمه > شخص

در ترکی تمایز T–V شدید است و همچون فارسی و بسیاری از زبان‌های دیگر چون فرانسوی، در موقعیت‌های رسمی به جای دوم شخص مفرد از دوم شخص جمع استفاده می‌شود.
همچنین میزان استفاده از القاب در این زبان زیاد است.
مقدمه > شخص > تمایز T–V

اعضای خانواده و دوستان در زمان گفت‌و‌گو با یکدیگر و نیز بزرگسالان در خطاب به بچه‌ها، ضمیر دوم شخص مفرد یعنی sen را به‌کار می‌برند. در موقعیت‌های رسمی (دیدار افراد برای اولین بار، سر کار، رابطهٔ مشتری–فروشنده، و بین همکاران) تقریباً منحصراً از ضمیر دوم شخص جمع یعنی siz استفاده می‌کنند. در موقعیت‌های خیلی رسمی ممکن است از ضمیر دوم شخص جمع‌الجمع یعنی sizler در خطاب به فرد بسیار مورد احترام استفاده کنند. گهگاه همچون فارسی از صیغهٔ سوم شخص جمع فعل (ولی نه ضمیرش) برای رساندن نهایت احترام در اشاره به شخص مفرد (مثلاً در اشاره به پیامبر) استفاده می‌کنند. افعال در وجه امری سه صورت دارند: دوم شخص مفرد برای موقعیت‌های غیررسمی، دوم شخص جمع برای موقعیت‌های رسمی، و دوم شخص جمع‌الجمع برای موقعیت‌های خیلی رسمی. در نتیجه صورت‌های وجه امری فعل gelmek «آمدن» از قرار زیرند: gel (دوم شخص مفرد، غیررسمی)، gelin (دوم شخص جمع، رسمی)، و geliniz (دوم شخص جمع‌الجمع، خیلی رسمی).
مقدمه > شخص > القاب

القاب ترکی اغلب بعد از اسم کوچک قرار می‌گیرند، مخصوصاً اگر به جنسیت یا جایگاه اجتماعی خاصی اشاره کنند مثلاً Ali Bey (آقا)، Zeynep Hanım (خانم)، Zeynep Öğretmen (معلم). این دست القاب هم در موقعیت‌های رسمی به کار می‌روند و هم در موقعیت‌های غیررسمی. لقب جدیدتر Sayın نیز هست که قبل از نام خانوادگی یا نام کامل شخص قرار می‌گیرد و از لحاظ جنسیت خنثی است (مثلاً Sayın Name Surname یا Sayın Surname یا Sayın Name Bey/Hanım). این لقب معمولاً در موقعیت‌های خیلی رسمی به کار می‌رود. قبل از اسامی خارجی Bay (آقا) یا Bayan (خانم) قرار می‌گیرد مثلاً Bay [Fox] Mulder و Bayan [Dana] Scully.
مقدمه > اصطلاح‌شناسی ترکی

در اصطلاحات ترکی برای پایانه‌های سازنده و تصریفی، سه ریشه دخیل هستند:
ek «وند» (قابل توجه است که ترکی پیشوند ندارد)
yap-‎ «ساز»
çek-‎ «کش»
پسوند سازندهٔ ‎-im را می‌توان به دو ریشهٔ فعلی آخر افزود تا از آن‌ها اسم ساخته شود.
yapım «ساخت»؛
çekim «کشش».
هر دوی این اسامی را می‌توان با اسم ek ترکیب کرد تا اضافهٔ نامعین (belirtisiz tamlama) ساخت که نشانه‌اش پسوند تصریفی ‎-i است که به ek اضافه می‌شود.
yapım eki «پسوند ساختی»؛
çekim eki «پسوند کششی».
پسوند تصریفی ‎-ler قبل از ‎-i قرار می‌گیرد تا جمع بسازد، و به این ترتیب yapım ekleri و çekim ekleri پدید می‌آیند.
بسیاری از کلمات در ترکی — مخصوصاً اصطلاحات زبان‌شناسی — نوواژگانی هستند که برای جایگزین کردن لغات عربی و فارسی ابداع شده‌اند و اکثراً به طرز موفقیت‌آمیزی لغات قبلی و خارجی را پس زده‌اند (در این باره مقالهٔ زبان ترکی استانبولی را ببینید). در برخی موارد، اصطلاح خارجی هنوز در کنار نوواژه به کار می‌رود.
اجزای کلام

ترکی ۹ مقولهٔ واژگانی (söz türleri «طورهای کلمه») دارد:
اسم (isim یا ad «اسم»)؛
ضمیر (zamir یا adıl از ad)؛
صفت (sıfat یا önad «پیش‌اسم»)؛
فعل (fiil یا eylem «کنش» از eyle‎- «کردن»)؛
قید (zarf «ظرف» یا belirteç از belir‎- «تبلور کردن»)؛
حرف اضافه (ilgeç از ilgi «علاقه»)؛
حرف ربط (bağlaç از bağ «ربط»)؛
ادات (edat «ادات» یا ilgeç)؛
حرف ندا (nidâ [منسوخ] یا ünlem از ün «شهرت»).
حروف اضافه را می‌توان نوعی ادات در نظر گرفت، اما ادواتی در ترکی هست که از نوع حرف اضافه نیست.
در ترکی فقط اسم‌ها، ضمیرها، و فعل‌ها صرف می‌شوند. با صفت معمولاً می‌توان چون اسم یا ضمیر رفتار کرد، که در این صورت صفت نیز می‌تواند صرف شود. اسم با تصریف می‌تواند ویژگی‌های یک فعل چون شخص یا زمان را بگیرد. فعل با تصریف به یکی از موارد زیر تبدیل می‌شود:
اسم فعلی (isim-fiil)
صفت فعلی (sıfat-fiil) یا وجه وصفی (ortaç)
قید فعلی (zarf-fiil)
این موارد ویژگی‌های غریبی دارند که سایر اسامی، صفت‌ها یا قیدها ندارند؛ مثلاً برخی از صفت‌های فعلی همچون فعل شخص دارند. همچنین اسم‌های فعلی و نیز قیدهای فعلی می‌توانند مفعول مستقیم داشته باشند. برخی از اسم‌های فعلی در ترکی صرف نشده‌اند بلکه از عربی یا سایر زبان‌ها وام گرفته شده‌اند.
در ترکی، یک بند می‌تواند صرفاً از یک کلمه تشکیل شود که به‌تنهایی به‌عنوان مسند حضور دارد و در آن مسندالیه و محمول (فعل اسنادی) به‌صراحت ذکر نشده‌اند و از موقعیت دریافت می‌شوند، مثلاً
köpek – «سگ»
Köpek.‎ – «سگ است.»
این بدان معنی است که هم اسم و هم فعل می‌توانند به‌تنهایی در ترکی یک بند مثبت تشکیل دهند. در فارسی فقط یک فعل می‌تواند به‌تنهایی یک جمله تشکیل دهد.
برای فهرست کردن لغات در فرهنگ‌های لغت دو استاندارد هست: اکثر فرهنگ‌های لغت از روش سنتی فهرست کردن صورت مصدری افعال پیروی می‌کنند، اما برخی دیگر چون فرهنگ لغت ترکی به انگلیسی ردهاوس فنی‌تر عمل کرده‌اند و در عوض ستاک فعل را فهرست کرده‌اند، یعنی عنوان مدخل را رشته‌ای از حروف قرار داده‌اند که با استفاده از قواعد واج‌شناختی می‌توان همهٔ صورت‌های دیگر فعل را از آن‌ها تولید کرد. این مقاله نیز از همین روش اخیر پیروی می‌کند:
مصدر: koşmak «دویدن»
ستاک: koş-‎ «دو»
ستاک فعلی در ترکی وجه امری دوم شخص مفرد نیز هست (در فارسی نیز در زمان حال چنین است). مثلاً
بسیاری از افعال با اضافه کردن ‎-le به اسامی به وجود می‌آیند؛ مثلاً
زمان گسترده (geniş zaman) فعل با افزودن ‎-(i/e)r ایجاد می‌شود. اسم نیز با افزودن پسوند ‎-ler جمع بسته می‌شود. در نتیجه، پسوند ‎-ler هم می‌تواند نشان‌دهندهٔ اسم جمع باشد و هم فعل.
با اکثر صفت‌ها می‌توان همچون اسم یا ضمیر رفتار کرد؛ مثلاً genç می‌تواند هم به معنی «جوان» باشد، هم «فرد جوان»، و هم «فرد جوان مورد اشاره».
صفت و اسم می‌توانند به‌عنوان توصیف‌کننده قبل از اسم قرار گیرند. اگر توصیف‌کننده اسم باشد (ولی نه اسم جنس)، اسم دوم پسوند تصریفی ‎-i می‌گیرد.
مقایسهٔ صفت‌ها با تصریف صفت یا قیدها انجام نمی‌شود، بکه روش دیگری دارد که در ذیل توضیح داده خواهد شد.
صفت‌ها را می‌توان در نقش قید به کار برد، گاهی با تکرار کردن آن‌ها:
آرایش جمله

قاعدهٔ کلی دربارهٔ ترتیب کلمات در ترکی این است که توصیف‌گر پیش از توصیف‌شده می‌آید.
صفت (در حالت انتساب) قبل از اسم می‌آید؛
قید قبل از فعل می‌آید؛
مفعول حرف اضافه قبل از حرف اضافه قرار می‌گیرد.
هرچند رایج‌ترین آرایش برای جملات گذرای ترکی فاعل–مفعول–فعل است، هر شش آرایش ممکن هستند (فاعل و مفعول با پسوندِ حالتْ مشخص می‌شوند). آرایش جمله در خدمت بیان مبتدا و خبر جمله است. مبتدا که در ابتدای جمله قرار می‌گیرد موضوع جمله را مشخص می‌کند و جایگاه بلافاصله قبل از فعل برای بیان خبر استفاده می‌شود. جایگاه بعد از فعل برای زمینه‌سازی یا توضیحات اضافه به کار می‌رود.
جملات پایینی نشان می‌دهند چگونه آرایش‌های مختلف معنای جمله را تغییر می‌دهند.
| آرایش جمله | ترکی | تحت‌اللفظی | فارسی | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| فاعل–مفعول–فعل | Ali eve gidiyor. | علی به-خانه می‌رود | علی به خانه می‌رود. |  |
| مفعول–فاعل–فعل | Eve Ali gidiyor. | به-خانه علی می‌رود | علی به خانه می‌رود. |  |
| فاعل–فعل–مفعول | Ali gidiyor eve. | علی می‌رود به-خانه | علی به خانه می‌رود. |  |
| مفعول–فعل–فاعل | Eve gidiyor Ali. | به-خانه می‌رود علی | علی به خانه می‌رود. | مشابه فاعل–مفعول–فعل (نامرتب بلاغی) |
| فعل–فاعل–مفعول | Gidiyor Ali eve. | می‌رود علی به-خانه | می‌رود علی، به خانه. | نامرتب بلاغی |
| فعل-مفعول-فاعل | Gidiyor eve Ali. | می‌رود به-خانه علی | می‌رود به خانه، علی. | نامرتب بلاغی |
بسته به اینکه روی کدام کلمه تأکید است معانی شاید فرق کنند.
در یک تحقیق مشخص شد فقط حدود نصف جملات گذرایی که نمونهٔ معینی از ترک‌زبانان استفاده می‌کردند آرایش فاعل–مفعول–فعل داشتند.
هرگاه جمله‌ای حاوی چند جزء خبری باشد، جزئی که رویش تأکید است درست قبل از فعل قرار می‌گیرد.
| ترکی | تحت‌اللفظی | فارسی |
| --- | --- | --- |
| Ali bugün eve arabayla gidiyor. | علی امروز به-خانه با-ماشین می‌رود | امروز علی با ماشین به خانه می‌رود. |
| Ali eve arabayla bugün gidiyor. | علی به-خانه با-ماشین امروز می‌رود | امروز علی با ماشین به خانه می‌رود. |
| Ali arabayla bugün eve gidiyor. | علی با-ماشین امروز به-خانه می‌رود | امروز علی با ماشین به خانه می‌رود. |
ترتیب تکواژها

ترتیب تکواژها اغلب برعکس فارسی است (اروپا در فارسی به انتها رفته ولی در ترکی در ابتدا مانده):
| ترکی | فارسی | توضیح |
| --- | --- | --- |
| Avrupa | اروپا |  |
| Avrupalı | اروپایی | صفت (اروپایی) |
| Avrupalılaş | اروپایی شدن | (ناگذرا) بن فعل |
| Avrupalılaştır | اروپایی کردن | (گذرا) بن فعل |
| Avrupalılaştırama | نتوانستن اروپایی کردن | بن فعل منفی |
| Avrupalılaştıramadık | نتوانستیم اروپایی کنیم | فعل خودایستا |
| Avrupalılaştıramadık | کسی که نمی‌تواند اروپایی شود | اسم |
| Avrupalılaştıramadıklar | کسانی که نمی‌توانند اروپایی شوند | جمع |
| Avrupalılaştıramadıklarımız | کسانی که نتوانستیم اروپایی‌شان کنیم | ملکی، جمع اول شخص |
| Avrupalılaştıramadıklarımızdan | از کسانی که نتوانستیم اروپایی‌شان کنیم | حالت ازی |
| Avrupalılaştıramadıklarımızdanmış | از کسانی که نتوانسته‌ایم اروپایی‌شان کنیم | ربطی در زمان نقلی |
| Avrupalılaştıramadıklarımızdanmışsınız | شما از کسانی هستید که نتوانسته‌ایم اروپایی‌شان کنیم | دوم شخص جمع/رسمی |
| Avrupalılaştıramadıklarımızdanmışsınızcasına | گویی شما از کسانی هستید که نتوانسته‌ایم اروپایی‌شان کنیم | قید احتمال |
مثال بالا نشان‌دهندهٔ زایایی پسوندهای ترکی در تولید افعال، اسامی و دیگر کلمات هم هست. توجه کنید که کلمهٔ Avrupalılaştıramadık هم می‌تواند فعل باشد، هم صفت فعلی و هم اسم. در این مثال صفت فعلی است که در نقش اسم به کار رفته.
طولانی‌ترین کلمهٔ منتشرشدهٔ ترکی muvaffakiyetsizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesine است که یعنی «گویی شما از کسانی هستید که ظاهراً راحت نخواهیم توانست به ناموفق‌ساز تبدیلشان کنیم» (ناموفق‌ساز: کسی [مثلاً معلمی] که دیگران را بی‌سواد بار می‌آورد تا ناموفقشان کند).
اسم‌ها

همچنین ببینید: واژگان ترکی استانبولی § اسم‌ها
اسم‌ها > تصریف

اسم در ترکی جنس ندارد.
صورت فرهنگ لغتی اسم می‌تواند تا چهار نوع پسوند تصریفی بپذیرد، معمولاً به ترتیب زیر:
پسوند جمع؛
پسوند مالکیت (iyelik eki از iye «مالک»)؛
پایانهٔ حالت؛
پسوند شخصی (kişi eki از kişi «شخص»).
پایانهٔ جمع از طریق بود یا نبودش شمار را مشخص می‌کند.
اسم‌ها > تصریف > شمار

اسم با افزودن ‎-ler یا ‎-lar (بسته به هماهنگی واکه‌ای) جمع بسته می‌شود. با وجود این، وقتی یک عدد همراه اسم است، پسوند جمع معمولاً اضافه نمی‌شود.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
baş: «سر»
başlar: «سرها»
beş baş: «پنج سر»، اما
Beşevler: «پنج‌خانه‌ها» (محله‌ای در بورسه)
همچنین با استفاده از پایانهٔ جمع می‌توان یک خانواده (که در یک خانه زندگی می‌کنند) را تنها با یک عضو مورد اشاره قرار داد:
| 0 | 1 |
| --- | --- |
Aliler: «علی و خانواده‌اش»
teyze: «خاله»
teyzem: «خاله‌ام»
teyzemler: «خاله‌ام و خانواده‌اش»
در مثال بالا، پسوند اول شخص مفرد ملکی قبل از پایانهٔ جمع قرار گرفته، که استثنایی است بر ترتیب پسوندها که بالاتر ذکر شد. با ترتیب معمولی داریم:
در صورت رسمی تبریک‌ها و احوالپرسی‌ها، اسم‌هایی که به زمان اشاره دارند جمع بسته می‌شوند.
اسم‌ها > تصریف > مالکیت

همان‌طور که گفته شد، پسوندهای مالکیت شخص (و شمار) مالک شیء نامبرده را مشخص می‌کنند.
|  | اول | دوم | سوم |
| --- | --- | --- | --- |
| مفرد | -(i)m | -(i)n | -(s)i |
| جمع | -(i)miz | -(i)niz | -leri |
وقتی یکی از پایانه‌های مالکیت به کلمه‌ای اضافه می‌شود، آن کلمه نام مال (ملک، شیء تملک‌شده) است، نه مالک. کلمهٔ مالک، در صورت حضور، پایانهٔ حالت اضافی می‌گیرد.
| مثال | شرح | ترجمه |
| --- | --- | --- |
| teyzen | teyze «خاله» + ‎-n «مال تو» | «خاله‌ات» |
| teyzeniz | teyze «خاله» + ‎-niz «مال شما» | «خاله‌تان» |
| teyzelerin | teyze «خاله» + ‎-ler-‎ (پسوند جمع) + ‎-in «مال تو» | «خاله‌هایت» |
| teyzeleriniz | teyze «خاله» + ‎-ler-‎ (پسوند جمع) + ‎-iniz «مال شما» | «خاله‌هایتان» |
پایانهٔ جمع دو بار به یک کلمه اضافه نمی‌شود، لذا بروز ابهام ممکن است:
| 0 | 1 |
| --- | --- |
fikir: «فکر»
fikirleri: «فکرشان» یا «فکرهایشان» یا «فکرهایش»
ابهام را می‌توان با استفاده از #ضمایر رفع کرد.
اسم‌ها > تصریف > حالت

معمولاً می‌گویند زبان ترکی شش حالت دستوری دارد. پایانه‌های حالت (durum ekleri «پسوندهای موقعیت») قاعده‌مندند و تحت هماهنگی واکه‌ای قرار می‌گیرند.
حرف اضافه ile اغلب به شکل ‎-(y)le به اسم قبلی‌اش جذب می‌شود، و برخی مؤلفان این را حالت ابزاری و بایی تحلیل می‌کنند. از آنجایی که این مورد با سایر حالت‌نماها از چند لحاظ فرق دارد، می‌توان آن را «نشانه‌گر تصریف» دانست ولی نه حالت‌نما. به‌طور خاص، ‎-(y)le برخلاف سایر حالت‌نماها هرگز مؤکد نمی‌شود. همچنین وقتی با ضمایر شخصی، ضمایر اشاره، یا ضمیر پرسشی kim ترکیب می‌شود، آن ضمایر در حالت اضافی می‌آیند، مثلاً kiminle «با که»، نه ‎*kimle.
| حالت | اسم ترکی | پایانه | مثال | مثال | ترجمه | ترجمه |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فاعلی | yalın («لخت») durum | -∅- | ev «خانه» | adam «مرد» | «خانه» | «مرد» |
| مفعولی معین | belirtme («تعیین») durumu | ‎-(y)ı-‎, ‎-(y)i-‎, ‎-(y)u-‎, ‎-(y)ü-‎ | evi | adamı | «خانه را» | «مرد را» |
| برایی | yönelme («روی‌آوری») durumu | ‎-(y)a-‎, ‎-(y)e-‎ | eve | adama | «به خانه» | «به مرد» |
| دری | bulunma («یافتگی») durumu | ‎-da-‎, ‎-de-‎, ‎-ta-‎, ‎-te-‎ | evde | adamda | «در خانه» | «در/بر مرد» |
| ازی | çıkma («بیرون‌روی») durumu | ‎-dan-‎, ‎-den-‎, ‎-tan-‎, ‎-ten-‎ | evden | adamdan | «از خانه» | «از مرد» |
| اضافی | tamlayan («متمم») eki | ‎-(n)ın-‎, ‎-(n)in-‎, ‎-(n)un-‎, ‎-(n)ün-‎ | evin | adamın | «ـِ خانه» | «ـِ مرد» |
| ابزاری | aracılık («واسطه‌گری») halı | ‎-(y)le-‎, ‎-(y)la-‎ | evle | adamla | «با خانه» | «با مرد» |
اگر یکی از پسوندهای حالت به ضمیر اشاره (مختوم به o یا u) یا اسمی که قبلاً پسوند ملکی سوم شخص گرفته یا ترکیبی اضافی که در آن کلمهٔ دوم قبلاً پسوند گرفته، متصل شود، قبل از پسوندِ حالت n قرار می‌گیرد و y درون پرانتز دیگر استفاده نمی‌شود؛ مثلاً Türk yemeklerini seviyorum. «غذاهای ترکی را دوست می‌دارم.»
| حالت | اسم ترکی | پایانه | مثال | مثال | ترجمه | ترجمه |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فاعلی | yalın («لخت») durum | -∅- | evi «خانه‌اش» | adamı «مردش» | «خانه‌اش» | «مردش» |
| مفعولی معین | belirtme («تعیین») durumu | ‎-nı-‎, ‎-ni-‎, ‎-nu-‎, ‎-nü-‎ | evini | adamını | «خانه‌اش را» | «مردش را» |
| برایی | yönelme («روی‌آوری») durumu | ‎-na-‎, ‎-ne-‎ | evine | adamına | «به خانه‌اش» | «به مردش» |
| دری | bulunma («یافتگی») durumu | ‎-nda-‎, ‎-nde-‎ | evinde | adamında | «در خانه‌اش» | «در/بر مردش» |
| ازی | çıkma («بیرون‌روی») durumu | ‎-ndan-‎, ‎-nden-‎ | evinden | adamından | «از خانه‌اش» | «از مردش» |
| اضافی | tamlayan («متمم») eki | ‎-nın-‎, ‎-nin-‎, ‎-nun-‎, ‎-nün-‎ | evinin | adamının | «ـِ خانه‌اش» | «ـِ مردش» |
اسم‌ها > تصریف > حالت > حالت مطلق

حالت مطلق ترکیب استفاده‌ها از حالت‌های فاعلی، ندایی، و (تا حدی) مفعولی است. این حالت برای نهاد و نام افراد مورد خطاب استفاده می‌شود. همچنین برای مفعول بی‌واسطهٔ نامعین نیز استفاده می‌شود. مفعول بی‌واسطهٔ معین در حالت مفعولی معین می‌آید.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| şiir | «شعر» | (حالت مطلق) |
| Şiir okur. | «شعر می‌خواند.» | (حالت مطلق، مفعول بی‌واسطهٔ نامعین) |
| Şiir'i' okur. | «شعر را می‌خواند.» | (حالت مفعولی، مفعول بی‌واسطهٔ معین) |
اسم‌ها > تصریف > حالت > حالت برایی

حالت برایی جایی که کار به سمت آن انجام می‌شود را مشخص می‌کند؛ بنابراین، تقریباً معادل حروف اضافهٔ «به» و «برای» و حتی گاهی «در» در فارسی است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Birayı | buzdolabına | koy. |
| آبجو-را | به-یخچال | بگذار |
«آبجو را در یخچال بگذار.»: «آبجو را در یخچال بگذار.»
حالت برایی برای مفعول — معمولاً مفعول باواسطه، اما حتی مفعول‌هایی که در فارسی بی‌واسطه در نظر گرفته می‌شوند — هم استفاده می‌شود.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Güneşin | batışına | bak. |
| خورشید | به-غروبش | بنگر |
«غروب خورشید را بنگر.»: «غروب خورشید را بنگر.»
قابل توجه است که اگر در همین ترجمهٔ بالا به جای فعل نگریستن از نگاه کردن استفاده شود، مفعول بی‌واسطهٔ فارسی به مفعول باواسطه تبدیل می‌شود.
| 0 | 1 |
| --- | --- |
Hükümete: güven.
به-حکومت: اعتماد-کن
«به حکومت اعتماد کن.»: «به حکومت اعتماد کن.»
اسم‌ها > تصریف > حالت > حالت دری

حالت دری محل را مشخص می‌کند، بنابراین معادل حروف اضافهٔ «در» و «بر» در فارسی است.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Buzdolabında | dört | bira | var |
| در-یخچال | چهار | آبجو | هست |
«چهار [بطری] آبجو در یخچال است.»: «چهار [بطری] آبجو در یخچال است.»
اسم‌ها > تصریف > حالت > حالت ازی

مواد سازندهٔ چیزها
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| kumdan | yapılmış | kale |
| از-شن | ساخته | قلعه |
«قلعهٔ ساخته‌شده از شن»: «قلعهٔ ساخته‌شده از شن»
علت چیزها
| 0 | 1 |
| --- | --- |
açlıktan: öl
از-گرسنگی: بمیر
«از گرسنگی بمیر»: «از گرسنگی بمیر»
چیزهایی که چیزهایی دیگر با آن‌ها مقایسه می‌شوند (قسمت #صفات را ببینید).