stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
آسن‌دلفت

مکان
| آسن‌دلفت | آسن‌دلفت |
| --- | --- |
The water tower of Assendelft.: The water tower of Assendelft.
  نشان:   نشان
موقعیت آسن‌دلفت در نقشه: موقعیت آسن‌دلفت در نقشه
Zaanstad in the Netherlands.: Zaanstad in the Netherlands.
استان: هلند شمالی
شهرستان: زانستات
Major roads: A8 N8 / N246 N203
آسن‌دلفت (به هلندی: Assendelft) یک منطقهٔ مسکونی در هلند است که در زان‌استاد واقع شده‌است.
شبکه پیچیده

شبکه‌های پیچیده (Complex networks)، طیف وسیعی از سیستم‌ها و شبکه‌های موجود در طبیعت و جامعه را توصیف می‌کنند. از مثال‌های معروف آن می‌توان به شبکهٔ سلولی اشاره کرد؛ شبکه‌ای از ارتباطات و واکنش‌های شیمیایی، یا هم‌چنین شبکهٔ سخت‌افزاری اینترنت که متشکل از تعداد زیادی رایانه و روتر همراه با اتصالات فیزیکی است. در حیطهٔ نظریه شبکه، شبکه‌های پیچیده به موضوع و میدان نوپایی برای پژوهش تبدیل شده‌اند که در آن با ابزارهای آماری و ریاضیاتی به بررسی ویژگی‌های شبکه‌های واقعی می‌پردازند. سابقاً تصور بر این بود که تحلیل چنین شبکه‌هایی، مبتنی بر مدلسازی گراف تصادفی است، اما به مرور زمان این تصور به‌طور فزاینده‌ای تغییر یافت و اصول اساسی‌تری برای ساختار و تحول این شبکه‌ها کشف شد. این شاخه به خصوص از سال ۲۰۰۰ به بعد با دسترسی فراوان به دادهٔ برخی شبکه‌های واقعی و جهانی چون شبکه‌های زیستی، نورونی، اجتماعی و اقلیمی، رونق بسیاری گرفته است.
تاریخچه

به‌طور سنتی مطالعهٔ شبکه‌های پیچیده در حوزهٔ نظریهٔ گراف انجام می‌گرفت. در حالی که نظریهٔ گراف ابتدائاً بر مدل‌های ساده تمرکز داشت، از دههٔ ۱۹۵۰ به بعد، شبکه‌های بزرگ مقیاس نیز در این حوزهٔ مطالعاتی وارد شدند؛ به بهانهٔ ساده‌ترین و سرراست‌ترین مدل برای بررسی این نوع شبکه‌ها. مطالعهٔ شبکه‌های پیچیده با این رویکرد، به خصوص پس از کارهای دو ریاضی‌دان مجارستانی، پاول اردوش و آلفرد رنیی، پیشرفت‌های زیادی کرد و مدل اردوش-رنیی (Erdős–Rényi model) جهت‌گیری زیادی به پژوهش‌های این حوزه داد. اما در دهه‌های بعد، سؤال اساسی‌تری مسیر مطالعات و پژوهش‌های این حوزه را تغییر داد: آیا شبکه‌های موجود در واقعیت نیز از اصول تصادفی اردوش-رینی تبعیت می‌کنند؟
در ادامه با پیشرفت در زمینهٔ جمع‌آوری و محاسبات داده، پایگاه‌هایی غنی از داده‌هایی واقعی در زمینه‌های متفاوت فراهم آمد که پردازش آن منجر به کشف برخی ویژگی‌های اساسی شبکه‌های پیچده شده که خیلی تطابقی با مدل اردوش-رینی نداشتند. هم‌چنین رویکردهای چندرشته‌ای در این زمینه، منجر به مفهوم‌پردازی‌ها و ابزارسازی‌های متنوع‌تری شد. برای مثال فیزیک‌پیشه‌ها تلاش زیادی در راستای فهم رفتار سیستم‌های پیچیده به مثابهٔ یک کل، متناظر با خواص ریزمقیاس و اجزاء تشکیل‌دهندهٔ آن انجام دادند. در میان ماحصل این تلاش‌ها می‌توان به فهم چرایی ظهور خاصیت مغناطیسی در میان میلیون‌ها اسپین، یا پدیدهٔ چگالش بوز–اینشتین و هم‌چنین پدیدهٔ ابررسانایی اشاره کرد؛ پدیده‌هایی که خود به مدل‌سازی در باقی شبکه‌ها کمک وافری کردند.
ویژگی‌های اساسی

به صورت کلی می‌توان سه ویژگی برای شبکه‌های پیچیده در واقعیت نام برد که وجه ممیزهٔ آن‌ها با شبکه‌های تصادفی می‌شوند و کشف هر کدام از آن‌ها مسیر مطالعات این رشته را دچار تغییرات ژرفی کرده است.
ویژگی‌های اساسی > دنیای کوچک

خاصیت دنیای کوچک (Small-world property) در شبکه‌های پیچیده به این برمی‌گردد که علی‌رغم اندازهٔ بزرگ این شبکه‌ها، فاصلهٔ بین دو جزء اغلب بسیار کوتاه‌تر از آن است که تصور می‌شود. معروف‌ترین بیان این خاصیت مفهوم «شش درجهٔ جدایی» (Six degrees of separation) است که توسط استنلی میلگرام در سال ۱۹۶۷ طی آزمایش دنیای کوچک نظریه‌پردازی شد. میگلرام در پژوهش خود نشان داد که هر دو فرد عادی در ایالات متحده، به صورت میانگین با ۶ واسطه به یکدیگر می‌رسند و تنها ۶ واسطه برای آشنایی آنان کافی‌ست. خاصیت دنیای کوچک در اکثر شبکه‌های پیچیده به چشم می‌آید.
ویژگی‌های اساسی > خوشگی

یکی از خواص شبکه‌های اجتماعی این است که در حلقه‌ای از دوستان، همهٔ افراد یکدیگر را می‌شناسند. ضریب خوشگی (Clustering coefficient) معیاری است برای تشخیص اینکه اگر دو فرد با نفر سومی در اربتاط هستند، چقدر احتمال دارد که خود آن دو فرد با همدیگر نیز در ارتباط باشند. این معیار در شبکه‌های تصادفی مقدار قابل توجهی نمی‌تواند داشته باشد. اما همان‌طور که دانکن جی واتس و استیون استروگاتز در بررسی‌های خود (۱۹۹۸) نشان دادند، غالب شبکه‌های واقعی، اگر نه همه‌شان، مقدار ضریب خوشگی بالایی دارند؛ بسیار بیشتر از مقداری که مدل‌سازی تصادفی ارائه می‌دهد.
ویژگی‌های اساسی > توزیع درجهٔ رأس

در یک گراف (و یا متناظرا در یک شبکه)، تمام رأس‌ها دارای تعداد یکسانی از یال‌ها نیستند و در طول شبکه این تعداد برای رأس‌ها متفاوت خواهد بود. طبق مدل اردوش-رنیی توزیع درجهٔ رأس‌ها از توزیع پواسون پیروی می‌کند؛ مانند دیگر پدیده‌های تصادفی. طبق این مدل در شبکه‌هایی حتی با اندازه‌های بسیار بزرگ، درجهٔ رأس‌ها به صورت کلی نزدیک به مقدار میانگین کلی است و حول و حوش آن با اختلاف کمی، تغییر می‌کنند. اما بررسی‌های تجربی نشان دادند که در شبکه‌های واقعی، دامنهٔ تغییرات درجهٔ رأس‌ها بسیار گسترده‌تر است و انحراف زیادی از پیشنهاد پواسونی مشاهده شد. در ۱۹۹۹ باراباسی، آلبرت و جونگ، با بررسی شبکهٔ جهانی اینترنت، نشان دادند توزیع درجهٔ رأس این شبکه به صورت توانی است؛ یعنی توزیع به صورت توانی از درجهٔ رأس افت می‌کند. چنین شبکه‌هایی، شبکه بی‌مقیاس نامیده می‌شوند و مدل باراباشی-آلبرت تحلیل خوبی از ساختار آنان به دست می‌دهد. اغلب شبکه‌های واقعی نمایانگر این خاصیت بی‌مقیاسی هستند.
مدل‌های شبکه‌های پیچیده

مدل اراش-رِنیی (Erdős–Rényi Model): یک مدل تصادفی که در آن یال‌ها به‌طور تصادفی بین گره‌ها ایجاد می‌شوند.
مدل واتس-استروگاتز (Watts–Strogatz Model): مدلی که ساختار دنیای کوچک را توصیف می‌کند و ترکیبی از تصادفی بودن و نظم را در نظر می‌گیرد.
مدل باراباشی-آلبرت (Barabási–Albert Model): مدلی که رشد شبکه و ترجیح اتصال (preferential attachment) را در نظر گرفته و ساختار مقیاس‌پذیر را توضیح می‌دهد.
کاربردهای شبکه‌های پیچیده

علوم اجتماعی: تحلیل شبکه‌های اجتماعی برای کشف تأثیرگذاران، انتشار اطلاعات، و شناسایی جوامع.
زیست‌شناسی: مدل‌سازی شبکه‌های پروتئینی، تعاملات ژنتیکی و ارتباطات نورونی در مغز.
فناوری اطلاعات: تحلیل ساختار وب، بهینه‌سازی مسیرهای اینترنتی، و طراحی شبکه‌های ارتباطی مقاوم در برابر خطا.
اقتصاد و مالی: بررسی ارتباطات بین مؤسسات مالی و مدل‌سازی پدیده‌هایی مانند ریسک سیستمیک و بحران‌های اقتصادی.
حمل‌ونقل و شهرسازی: تحلیل شبکه‌های حمل‌ونقل برای بهینه‌سازی ترافیک و زیرساخت‌های شهری.
الگوریتم‌ها و روش‌های تجزیه‌وتحلیل شبکه‌های پیچیده

تحلیل مرکزیت (Centrality Analysis): شامل شاخص‌هایی مانند مرکزیت درجه، مرکزیت بردار ویژه (PageRank)، مرکزیت بینابینی و مرکزیت نزدیکی.
شناسایی جوامع (Community Detection): روش‌هایی مانند الگوریتم‌های تجزیه ماژولاریتی (Modularity-based Methods) و خوشه‌بندی طیفی (Spectral Clustering).
تحلیل تاب‌آوری (Resilience Analysis): بررسی تأثیر حذف گره‌ها بر پایداری شبکه.
تحلیل مسیرها (Path Analysis): بررسی کوتاه‌ترین مسیرها و راندمان مسیریابی در شبکه‌های پیچیده.
چالش‌ها و پژوهش‌های آینده

پایداری و امنیت شبکه‌ها: بررسی تأثیر حملات سایبری بر شبکه‌های پیچیده و ارائه راهکارهای مقاوم‌سازی.
شبکه‌های چندلایه (Multilayer Networks): مطالعه شبکه‌هایی که دارای لایه‌های مختلف (مانند شبکه‌های اجتماعی چندسطحی یا سیستم‌های حمل‌ونقل) هستند.
هم‌پویایی در شبکه‌های پیچیده (Co-evolution in Complex Networks): بررسی چگونگی تغییرات همزمان در ساختار و پویایی شبکه.
یادگیری ماشین و هوش مصنوعی در شبکه‌های پیچیده: به‌کارگیری الگوریتم‌های یادگیری عمیق برای تحلیل داده‌های شبکه.
کتاب‌ها

Barabási, Albert-László (2018). Network science. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-07626-6.
Mark Newman, Networks: An Introduction, Oxford University Press, 2010, ISBN 978-0-19-920665-0.
Mark Newman, Albert-László Barabási, and Duncan J. Watts, The Structure and Dynamics of Networks, Princeton University Press, Princeton, 2006, ISBN 978-0-691-11357-9.
ناریان

مکان
| ناریان ناریون | ناریان ناریون |
| --- | --- |
روستا: روستا
شمال ناریان: شمال ناریان
مختصات: ۳۶°۱۳′۰۵″شمالی ۵۱°۰۰′۰۰″شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۲۱۸۰۵۶°شمالی ۵۱٫۰۰۰°شرقی﻿ / 36.218056; 51.000: مختصات: ۳۶°۱۳′۰۵″شمالی ۵۱°۰۰′۰۰″شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۲۱۸۰۵۶°شمالی ۵۱٫۰۰۰°شرقی﻿ / 36.218056; 51.000
استان: البرز
شهرستان: طالقان
بخش: بخش بالاطالقان
جمعیت: ۴۶۷ نفر (سرشماری ۹۵)
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۲۶
وبگاه: http://naryan.com/
ناریان  روستایی در شهرستان طالقان استان البرز است. بر اساس سرشماری ۹۵ ناریان در آن سال ، ۴۶۷ تن جمعیت داشته است.
موقعیت جغرافیایی

در ۳۰ کیلومتری شمال شرقی شهرک (مرکز طالقان) و در ضلع شمالی رودخانه شاهرود و جاده سراسری شرقی-غربی طالقان و در منتهی الیه شمال شرق جاده باده سر که از جوستان به طرف شمال شرق منشعب شده و پس از دیزان به طرف شرق امتداد می‌یابد و در موقعیت جغرافیایی ۳۶ درجه و ۱۲ دقیقه و۵۱٫۹ ثانیه عرض جغرافیایی و ۵۰ درجه و۵۹ دقیقه و ۵۹٫۰ ثانیه طول جغرافیایی و در ارتفاع۲۴۴۲ متر از سطح دریا روستای نسبتاً بزرگی وجود دارد که بنظر می‌رسد به لحاظ جمعیت و وسعت برابر با روستاهای میر، دنبلید و سوهان می‌باشد.
راه طالقان به کلاردشت از طریق ناریان ـ گردنه دریچه ـ دلیر می‌گذرد.
زبان

اهالی ناریان تبری هستند و به گویش طبری طالقانی زبان مازندرانی صحبت می‌کنند.
طالقانی‌ها به گویش مازندرانی سخن می‌گویند.اهالی بالا طالقان به گویش طبری سخن می گویند.اهالی پایین طالقان و میان طالقان به مازندرانی با لهجه طالقانی سخن می گویند.
زبان پارتی

| پهلوانی | پهلوانی |
| --- | --- |
پهلوی اشکانی: پهلوی اشکانی
Pahlawānīg-𐭐𐭄𐭋𐭅𐭀𐭍𐭉𐭂: Pahlawānīg-𐭐𐭄𐭋𐭅𐭀𐭍𐭉𐭂
زبان بومی در: شاهنشاهی اشکانی (شامل دودمان اشکانی ارمنستان، دودمان اشکانی ایبریا و دودمان اشکانی آلبانیای قفقاز)
منطقه: پارت، ایران باستان
دوره: زبان رسمی در ۲۴۸ پ. م تا ۲۲۴ م. از سده سوم به‌دست پارسی میانه به کنار گذاشته شد و تا سالیان درازی در میان آبادی‌ها و شهرهای قفقاز و پارت شاخه‌های گوناگون گویشی‌اش زنده ماندند.
تبار: هندواروپایی  هندو-ایرانیایرانیایرانی باختریایرانی شمال باختریپهلوانی
سامانه نوشتاری: پارتی کتیبه‌ای، الفبای مانوی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: xpr
فهرست لینگوییست: xpr
گلاتولوگ: part1239
کهن‌ترین نوشته‌های برجای مانده به زبان پهلوانی یا پارتی ازآنِ سده‌ی نخست پیش‌اززایش هستند. زبان پهلوانی تا نزدیکی‌های سده‌های چهام و ششم نیز زنده بود و سپس آرام‌آرام رو به خاموشی نهاد. واپسین نوشته‌های پهلوانی نیز نوشته‌های مانوی‌اند که بیشتر به پیش از سده‌ی نهم بازمی‌گردند.
زبان پارتی، پهلویگ (پهلوی) یا پهلوانیگ (پهلوانی) که در منابع معاصر به آن پهلوی اشکانی یا پهلوی شمالی می‌گویند، یک زبان منقرض‌شده از خانوادهٔ زبان‌های ایرانی شمال غربی بوده‌است. دولت‌های اشکانی، نظیر اشکانیان ایران، ارمنستان و… از آن به‌عنوان زبان درباری استفاده می‌نمودند. زبان‌های ایرانی شمال غربی معاصر، همچون زبان‌های کردی، تاتی، بلوچی، تالشی، زازاکی, مازندرانی، گیلکی و زبان‌های مرکزی با زبان پارتی از یک خانواده هستند.
زبان پارتی به دلیل حکومت طولانی مدت دودمان اشکانی بر ارمنستان تأثیر بسیار زیادی روی زبان ارمنی گذاشت و بخش بزرگی از فرهنگ واژگان این زبان را کلمه‌های پارتی تشکیل می‌دهند. زبان ارمنی تا به امروز تعداد زیادی از واژه‌های پارتی را در دل خود محفوظ داشته‌است.
نام

ژاله آموزگار در کتاب «زبان پهلوی و دستور آن» در رابطه با استفاده از عنوان «پهلوی» برای اشاره به دو زبان پارتی و پارسی میانه می‌نویسد: «از نظر اشتقاق، پهلوی به‌معنی زبان پارتی است و نه پارسی. در سده‌های نخستینِ اسلامی، اصطلاح پارسی را برای پارسی نو که از پارسی میانه متحول شده بود به کار می‌بردند و در نتیجه کاربرد آن درباره پارسی میانه موجب ابهام می‌شد. از این رو این زبان پارسی میانه را در تقابل با پارسی نو پهلوی نامیدند که از میان زبان‌های ایرانی میانه پس از پارسی میانه از همه معروف‌تر بود و در آن زمان پارتی (=پهلوانیگ) دیگر زبان زنده‌ای نبود تا موجب ابهام گردد. کاربرد پهلوی (فهلوی) دربارهٔ پارسی میانه از قرن سوم هجری است».
پهلوی به معنای «منسوب به پهلو» است. این نام از نام باستانی پَرثَوَه (parθava) گرفته شده‌است و به مرور به شکل پهلوی درآمده‌است. پهلو در نوشته‌های پارتی به شکل پرتو ظاهر شده‌است.
اسناد > آثار به خط و زبان پارتی

از این زبان دو دسته آثار موجود است. یکی آثاری که به خط پارتی که خطی مقتبس از خط آرامی است، نوشته شده است. دیگری آثار مانوی است که به خط مانوی که مقتبس از خط سریانی است، ضبط گردیده است.
سنگ‌نوشته‌هایی به خط و زبان پارتی:
خنگ نوروزی (دو سنگ‌نوشته)، حدود 140 پیش از میلاد؛
سر پل ذهاب (دو سنگ‌نوشته)، بدون تاریخ، اما حدوداً میان سده نخست پیش از میلاد و سده سوم میلادی؛
شوش:سنگ‌نوشته اردوان پنجم برای شهربان آنجا به تاریخ 14-9-215 میلادی؛
سفال‌نوشته‌ها و پوست‌نوشته‌ها:
نسا (ترکمنستان) گوستان اوایل اشکانی: بیش از دوهزار سفالینه با 2758 متن از یک بایگانی مربوط به فرستادن شراب و خوار و بار، صورت اجناس، بیش‌تر مربوط به سده نخست پیش از میلاد؛ تا کنون 1449 قطعه منتشر شده است.
اورامان (غرب ایران): سه قباله فروش بر روی پوست؛ جدیدترین آنها احتمالاً 53 میلادی، به خط پارتی؛ نیز نوشته‌های پارتی بر سکه‌ها، قبلاً فقط یونانی؛
قومس (شمال شرق ایران): دو سفال‌نوشته به خط پارتی از نیمه نخست سده پیش از میلاد؛
شواهدی از دوران ساسانی (سده سوم تا چهارم میلادی):
سنگ‌نوشته‌های پادشاهی: سنگ‌نوشته‌های اردشیر اول در نقش رستم، شاپور اول در حاجی آباد (با نسخه‌هایی از دیگر نقاط)، در کعبۀ زرتشت (262 میلادی)، در نقش رجب، تنگ براق و بیشاپور، نیز سنگ‌نوشته نرسه اول در پایکولی (میان 292 و 296)، همگی آثار دو زبانه‌ای هستند شامل فارسی میانه و پارتی، متعلق به سده سوم میلادی.
نوشته‌های کوچک: سنگ‌نوشته کال جنگال، نوشته‌های پُلِ شَتیَل (بخش علیای درۀ سند)، شماره 20 و 21، بدون تاریخ.
دیوارنوشته‌های کوتاهی از دورا اُروپوس بر فرات از زمان تصرف شهر به دست ایرانی (احتمالاً 256 میلادی یا متاخرتر)، نیز نامه‌‌ای پارتی روی پوست.
دو اثر از ادبیات ایرانی میانه را که زودتر از سده ششم میلادی نمی‌تواند به نگارش درآمده باشد، نیز می‌توان به سنت‌های پارتی مربوط دانست. این دو اثر دربر دارندۀ شماری از واژۀ‌های پارتی است: حماسه ایادگار زریران و مناظرۀ درخت آسوریگ.
از جمله مهم‌ترین شواهد دوران ساسانی و پس از آن، قطعات پارتی-مانوی که از تُرقان (ترکستان چین) است .
پارتی باستان

تنها در دوره میانه دارای شواهدی است. از پارتی باستان چیزی نمی‌دانیم. این حدس که واژه اوستایی -Zaravuštra نامی است که به پارتی باستان، تائید نشده است. از پارتی باستان در دوران هخامنشی هیچ متنی به دست نیامده است، شماری از نام‌های ثبت شده به گونه‌های فارسی باستان بر سنگ‌نوشته‌های این دوره را می‌توان به این گویش نسبت داد، بی آنکه این کار به راستی از قطعیت برخوردار باشد. نام سرزمین و نام قوم <p-r-θ-v> و /Parθava/ «پارت، پارتی»؛ جای‌نام <Vi-i-š-[p]-u-z-[a]-t-i-š> و /Višpauzātiš/ در کتیبه DB II ؛ جای‌نام <p-t-i-g-r-b-n-a> و /Patigrabanā/ در کتیبه .DB III 4f . از این طریق چیزی به دست نمی‌آید که برای ایرانی باستان شناخته نشده باشد و این نظریه که پارتی به عنوان زبان ایرانی شمال غربی، دست کم، نزدیکی بسیاری با مادی داشته است نیز، نفی نمی‌شود. با مقایسه ماده مضارع -davā اوستایی متاخر «دادن» که بسیار نادر است (در کنار -daδā متداول = -dadā فارسی باستان) با -dh پارتی  /-dah/ و<-davā ، به تاثیر پارتی باستان بر روایت اوستایی اشاره می‌کند. البته واک‌رفتگی V<*δ در پارتی باستان را با قاطعیت نمی‌توان پذیرفت. بنابراین، این موضوع همچنان فرضی باقی می‌ماند.
طبقه‌بندی

زبان پهلوی یکی از زبان‌های ایرانی میانهٔ شمالی غربی است؛ با این حال، بسیاری از ویژگی‌های زبان‌های ایرانی شرقی نیز در آن دیده می‌شود و تعداد زیادی از واژگان ایرانی شرقی، احتمالاً از زبان پرنی، به این زبان راه یافته‌اند و امروزه نیز تعدادی از آن‌ها هنوز در ارمنی به کار برده می‌شوند.
زبان پارسی میانه که به اشتباه در برخی موارد به آن «زبان پهلوی» می‌گویند به خانوادهٔ زبان‌های ایرانی جنوب غربی تعلق دارد.
اگرچه میهن زبان پارتی شرق است، این زبان شاخه‌ای از ایرانی شمال غربی است. بنابراین باید در زبان ها و گویش‌های این گروه، خویشاوندان زبان پارتی را جستجو کرد، اگرچه هیچ کدام از آنها را نتوان دنبالۀ زبان پارتی دانست.
طبقه‌بندی > شباهت با زبان زازا

زبانشناس آلمانی یوست گیپرت نشان داد که زبان زازاکی (دیملی) از نظر آوایی، صرف شناسی، نحو و واژگان بسیار نزدیک به پارتی است و زازاکی کلمات مشترک زیادی با پارتی دارد. گیپرت اظهار داشت که  زازاکی ممکن است گویش باقی مانده از پارتی باشد که تا به امروز باقی مانده است:
| پارتی | زازا (دیملی) | فارسی |
| --- | --- | --- |
| bermāden | bermaene | گریه کردن |
| vād | va | باد |
| vāxten | vaten | گفتن |
| men vāxtehēndē | mı vatêne | من می گفتم |
| man vaxt | mı vat | من گفتم |
| ez vājām | ez vacan | من بگویم |
| ez kerān | ez (bı)keran | من بکنم |
| wxerden | werden | خوردن |
| kirdêhêndê | bıkerdêne | اگر او انجام داده بود |
| wxeş | weş | خوش |
| wxār | wae | خواهر |
| ber | ber | در |
| hrē | hirê | سه |
| çefrest | çewres | چهل |
| wxaşten | waşten | خواستن |
نمونه متن

بخشی از یک متن مانوی که به زبان پارتی نگاشته شده‌است:
| پارتی  | فارسی  |
| --- | --- |
Āγad hēm Parwān-Šāh, u-m wāxt ku: Drōd abar tō až yazdān. Šāh wāxt ku: Až ku ay? – Man wāxt ku: Bizišk hēm až Bābel zamīg. [...] ud pad hamāg tanbār hō kanīžag društ būd. Pad wuzurg šādīft ō man wāxt ku: Až ku ay tū, man baγ ud anǰīwag? : به سوی پروان‌شاه رفتم و گفتم: «درود بر تو از [سوی] ایزدان». شاه گفت: «اهل کجایی؟» من گفتم: «پزشک هستم از سرزمین بابل». (این بخش از متن در دسترس نیست، اما به نظر می‌رسد که مانی در آن به توضیح شفا یافتن معجزه‌آسای کنیز شاه می‌پردازد) ... و همهِ تن کنیز [دوباره] سالم و سرحال بود. [شاه] با شادی بزرگی به من گفت: «تو از کجا آمده‌ای، ای ناجی و پروردگار من؟»
وام‌واژه

چیرگی بلندمدت زبان پارتی بر شاهنشاهی اشکانی به آن انجامید که شمار فراوانی از واژه‌های پارتی به زبان‌های همسایه راه یابد. شواهد نشان می‌دهد که این نفوذ در فارسی میانه و نو، سغدی و زبان‌های غیر ایرانی از جمله آرامی، سریانی، مندایی و به ویژه ارمنی که واژگان آن از پارتی بسیار بیشتر از زبان فارسی میانه تاثیر پذیرفته است، قابل تشخیص است. حتی می‌توان با کمک ویژگی ‌های آوایی وام‌واژه‌ها، دو مرحله وام‌گیری جداگانه را در زبان ارمنی تشخیص داد. وام‌واژه‌های پارتی حتی از آن هم فراتر رفته و برای مثال از راه زبان ارمنی به زبان گرجی راه یافت.
زبان پارتی نیز به نوبه خود در دوران باستان وام‌واژه‌های ایرانی شرقی را پذیرفته است. این امر به طور مستقیم از متون مانوی و به طور غیر مستقیم از برابرهای واژگانی ارمنی-سغدی‌ای که بی‌تردید پارتی زبان میانجی آنها بوده است، برمی‌آید. هنینگ این نفوذ واژگانی را به زبان پارتی به میراث باستانی قوم پرتی/اپرنی مربوط دانسته است که در سده سوم پیش از میلاد بر پارت چیره شدند.
به همین ترتیب پارتی مانوی نیز از سده سوم میلادی شماره از وام‌واژه‌های هندوآریایی را نشان می‌دهد که پیش‌تر خاستگاه بودایی دارند و بسیاری از آنها از پراکریت گاندهاری ریشه می‌گیرند. شمار اندکی از واژه‌های بیگانه و وام‌واژه‌های فارسی میانه نیز به پارتی مانوی راه یافته است. پیدایش متن‌های آمیخته فارسی میانه - پارتی که در آنها وام‌واژه‌های اویغوری و فارسی نو جای همه زبان‌های ایرانی میانه آسیای مرکزی را گرفته است، خود شاهدی است بر مانویت متاخر (احتمالاً سده‌های دهم تا سیزدهم میلادی).
انقراض

پس از این‌که اردشیر، شاه پارس، بر اردوان پنجم اشکانی شورید و در نهایت خود را شاهنشاه ایران نامید، پارسی میانه در نوشته‌های رسمی به مرور جایگزین زبان پارتی گردید. گرچه، پارتی به سرعت از بین نرفت و کماکان تا قرن‌ها در پارت و قفقاز بدان سخن گفته می‌شد.
آسو، ساموآی آمریکا

Village در 23x15px|border |alt=|link= ساموای آمریکا, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Aasu | Aasu |
| --- | --- |
Village: Village
Territory:  ساموای آمریکا
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۷ مایل مربع (۶٫۹ کیلومتر مربع)
جمعیت (2012): جمعیت (2012)
 • کل: ۳۵۳
 • تراکم: ۱۳۰/مایل مربع (۵۱/کیلومتر مربع)
آسو، ساموآی آمریکا (به انگلیسی: Aasu, American Samoa) در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۳۵۳ نفر است که در ساموآی آمریکا واقع شده‌است.
هاوارد، کانزاس

مکان
| Howard, Kansas | Howard, Kansas |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Howard, Kansas: Location of Howard, Kansas
Detailed map of Howard, Kansas: Detailed map of Howard, Kansas
مختصات: ۳۷°۲۸′۷″ شمالی ۹۶°۱۵′۴۷″ غربی﻿ / ﻿۳۷٫۴۶۸۶۱°شمالی ۹۶٫۲۶۳۰۶°غربی﻿ / 37.46861; -96.26306: مختصات: ۳۷°۲۸′۷″ شمالی ۹۶°۱۵′۴۷″ غربی﻿ / ﻿۳۷٫۴۶۸۶۱°شمالی ۹۶٫۲۶۳۰۶°غربی﻿ / 37.46861; -96.26306
ایالت: کانزاس
شهرستان: Elk
حکومت: حکومت
 • نوع: Mayor–Council
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۷۰ مایل مربع (۱٫۸۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۷۰ مایل مربع (۱٫۸۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۰۳۷ فوت (۳۱۶ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۶۸۷
 • برآورد (۲۰۱۱): ۶۷۱
 • تراکم: ۹۸۱٫۴/مایل مربع (۳۷۸٫۹/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: ۶۷۳۴۹
کد منطقه: ۶۲۰
FIPS کد: ۲۰-۳۳۲۵۰
GNIS feature ID: ۰۴۶۹۹۵۹
هاوارد (به انگلیسی: Howard) شهری در ایالت کانزاس کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶۸۷ نفر بوده‌است.
دیلمستان

دیلمستان یا دیلم نام سرزمینی در کوه‌های البرز و در امتداد ساحل دریای خزر در شمال قزوین، بین گیلان در غرب و تبرستان (مازندران) در شرق بود. این سرزمین در دوران پیش از اسلام با نام دلوم شناخته می‌شد و از غرب با سرزمین گلان و از شرق با سرزمین تپورستان همسایه بود.این سرزمین در دوره‌های اسلامی گاه تمام پهنه‌های گیلان را در بر می‌گرفت که در سده‌های بعد از اسلام تا سده‌های هفتم هجری، در نهایت با افول قدرت دیلمیان، و برآمدن تدریجی گیلک‌ها همراه بوده است.
نام سرزمین دیلم > الیمایس

نخستین بار در اواخر قرن دوم میلادی بطلمیوس از الیمایس (Elymaís) به عنوان محلی که در شمال قومس و در جنوب شرقی ری و غرب تپورها واقع شده بود، اشاره می‌کند.
بطلمیوس(۹۰–۱۶۸ میلادی) در کتاب ۶، فصل ۲، بخش ۶ از جغرافیای خود که دربارهٔ سرزمین ماد هست، از منطقه ای به نام الیمایس (elymais) یاد کرده است که در شمال قومس قرار داشت و از آنجا تا سرچشمه رود چرینداس (charindas river) تپورها ساکن بودند که به اعتقاد یوزف مارکوارت ایلمایس همان دیلم است. بطلمیوس می‌نویسد سرزمین قومس (choromithrena) تا پارت ادامه می‌یابد و در شمال آن الیمایس (elymais) هست، از آنجا تا سرچمشه‌های رودخانه چرینداس (charindas) مناطقی هستند که تپوری‌ها (tapuri) ساکن هستند.
نام سرزمین دیلم > دلمونک

موسی خورنی مورخ ارمنی قرن پنجم میلادی از سرزمین دیلم با عنوان دلمونک (delmunk) یاد کرده است.
نام سرزمین دیلم > دلموک

سبئوس مورخ ارمنی قرن هفتم میلادی از سرزمین دیلم با عنوان دلموک (delmuk) یاد کرده است.
نام سرزمین دیلم > دیلُم

در عصر ساسانی به این سرزمین دیلُم (dēlum) گفته می‌شد.
نام سرزمین دیلم > دَیلَم

در دوران اسلامی مورخان اسلامی از این سرزمین با عنوان دَیلَم (daylam) یاد نموده‌اند.
نام سرزمین دیلم > دیلمستان

مورخان بومی شمال ایران همچون ظهیرالدین مرعشی از سرزمین دیلم با عنوان دیلمستان (deylamestan) یاد نمود.
حاکمان دیلم

تقریباً مدت دو قرن یعنی از سال ۲۱۰ تا ۴۵۰ قمری منطقه دیلمان به وسیلهٔ جوستانیان اداره می‌شد. حکومت جستانیان به‌وسیلهٔ استنداران رستمدار برچیده شد و پس از سقوط دیلم به دست عده ای از شاهزادگان کم قدرت افتاد و در سال ۷۷۰ به مدت ۹ سال کیا سیف الدین کوشیج اسمعیلی حاکم دیلمان شد تا اینکه وی به دست سپاهیان سید علی کیا به قتل رسید و دیلمان به دست کیاییان گیلان افتاد ولی در سال ۸۱۹ امیر کوشیج دیگری به سلطنت دیلمان رسید در حالی که کیا و جهانشاه کیا کوشیج از امرا خرگام بودند. در سال ۸۲۰ قمری دیلمان برایی آخرین بار به‌وسیلهٔ والی بیه پیش به قلمرو او ملحق گردید تا اینکه در سال ۱۰۰۰ قمری دیلمان توسط شاه عباس فتح شد.
در سده‌های بعد از اسلام تا سده‌های هفتم، هشتم و نهم هجری، که با افول قدرت دیلمیان، و برآمدن تدریجی گیلک‌ها همراه بود، این نام به تمام پهنهٔ گیلان اطلاق می‌شد.
احمد کسروی در مورد دیلمستان می‌نویسد:
«ولایت جنگلی و کوهستانی که در نقشهٔ امروزی ایران، گیلان نام دارد، در زمان ساسانیان به دیلمان یا دیلمستان معروف بود. چه این ولایت از روزی که در تاریخ‌ها شناخته شده نشیمن دو تیره مردم بوده که تیره‌ای را «گیل» و دیگری را «دیلم» می‌نامیدند. گیلان یا تیره گیل در کناره‌های دریای خزر در آنجاها که اکنون رشت و لاهیجان است می‌نشستند و با آذربایگان (آذربایجان) و زنگان (زنجان) نزدیک و هم‌سامان بودند؛ ولی دیلمان در کوهسار جنوبی آن ولایت در آنجاها که اکنون رودبار و الموت است جای داشته و بیشتر با قزوین و ری همسایه و نزدیک بودند.»
رابینو، در کتاب ولایات دارالمرز ایران: گیلان نیز از دیلمستان نام می‌برد و می‌نویسد که:
زمانیکه فرمانروایان دیلم، طبرستان را اشغال کردند، مخصوصاً در زمان قدرت آل بویه و در اوج اقتدار آن‌ها به نظر می‌رسد که این نام به تمام نواحی کوهستانی از شمیران در طارم تا دشت گرگان اطلاق می‌شده است.
دهخدا با نقل قول از سفرنامهٔ ناصرخسرو دربارهٔ دیلمیان و دیلمستان می‌نویسد:
دیلمیان مردم دیلمی ساکن سرزمین دیلمستان بودند و آل بویه خانواده‌ای دیلمی از سرزمین دیلمان بودند که از ۳۲۰ تا ۴۴۸ ه‍.ق در ایران و عراق فرمانروائی داشته‌اند. آل بویه را نظر به دیلمی بودن، دیالمه نیز خوانده‌اند.
ابن اسفندیار ترجمهٔ عربی عبدالله بن مُقَفّع از متن پهلوی «نامهٔ تنسر، دانای فارس، هربذ هرابذهٔ اردشیر بابک» را، که در پاسخ به «نوشتهٔ جُشْنَسْف شاه، شاهزادهٔ طبرستان» بوده، در تاریخ طبرستان نقل کرده است. در عنوان این نامه از گشنسب به عنوان شاه و شاهزادهٔ طبرستان، فرشواذگر، جیلان، دیلمان، رویان و دنباوند یاد شده است. وی به نقل از ابن مقفّع می‌نویسد:
«چون تنسر نام شاه طبرستان بخواند جواب نبشت بر این جمله که: از گشنسف، شاه و شاهزاده طبرستان و فدشوارگر و جیلان و دیلمان و رویان و دماوند، نامه‌ای پیش تنسر، هربد هرابده، رسید، خواند و سلام می‌فرستد و سجود می‌کند و هر صحیح و سقیم که در نامه بود مطالعه رفت و شادمانه شد.»
دکتر پرویز ناتل خانلری نیز دربارهٔ زبان دیلمی می‌نویسد.
اصطخری در کتاب ممالک و مسالک حدود سرزمین دیلم را چنین می‌نویسد:
 اول از ناحیت جنوب قزوین و طارم و چیزی از آذربایجان و طرفی از ری است. از جهت شمال دریای خزر. از جهت مغرب طرفی از آذربایجان و بعضی از ری. از جهت مشرق متصل می‌شود در بقیه ری و طبرستان.