جنگ‌های گالی
نبردها > سال ۵۲ قبل از میلاد: شورش وِرسَنژِتوریک

سران و بزرگان گالیا در مناطق جنگلی و دورافتاده جلساتی تشکیل داده و از سرنوشت آکو (که پیشتر به او اشاره شد) اظهار تأسف نموده و یادآوری کردند که این مصیبت ممکن است بر سر آنان هم بیاید، و بر سرنوشت تلخ گالیا زاری کردند؛ اینان با هر وعده و پاداشی در پی کسی بودند که با به خطر انداختن زندگی خودش، جنگی را آغاز کرده و آزادی را به گالیا بازگرداند. همچنین تأکید داشتند که لازم است نقشه‌ای داشته‌باشند تا قیصر از ارتش خود دور بماند؛ و این‌کار هم آسان بود چرا که نه لژیون‌ها در غیاب فرمانده‌شان جرئت می‌کردند از اردوگاه‌های زمستانی‌شان خارج شوند و نه فرمانده‌شان می‌توانست بدون حفاظت به لژیون‌هایش برسد. خلاصه این‌که برایشان بهتر بود در میدان جنگ کُشته‌شوند تا اینکه غرور باستانی نظامی‌شان و آزادی‌ای که از اجدادشان به ارث برده‌بودند را پس نگیرند.
«به‌همان طریق جوانی آروِرنی (در نقشه ARVERNI) فرزند کِلتیلوس و دارای نیروی بسیار به‌نام وِرسَنژِتوریک (که پدرش سلطه‌بر سرتاسر گالیا را کسب‌کرده‌بود و به‌همین سبب ــ که تشنه قدرت بود ــ توسط مردم به‌قتل رسیده‌بود)، اتباع خود را فراخوانده و به‌آسانی [آنان را] شوراند. با پی‌بردن به نقشه‌اش، آنان خود را به‌سرعت مسلح کردند. او (ورسنژتوریک) از سوی گوبانیتیو ــ عمویش ــ و دیگر اشراف که این کار (شورش علیه قیصر) را ناخوشایند می‌دانستند، منع شد؛ از شهر گِرگوویا (در نقشه: Gergovia) اخراج گردید، با این‌حال دست‌برنداشت و در سرزمینش از میان [مردانِ] فقیر و فاسد اقدام به‌سربازگیری کرد. با این نیروها، به هر شهروندی که نزدیک می‌شد نظرش را به‌خود جلب می‌کرد (او را وارد ارتش خود می‌کرد)، [آنان را] تشویق می‌کرد که به‌خاطر مسئله امنیت جمعی سلاح به‌دست گیرند؛ با این نیروهای بزرگ و متجمع رقیبانش را ــ که اندکی پیش توسط آنان اخراج شده‌بود ــ از شهر بیرون کرد. از سوی مردانش پادشاه نامیده‌شد. فرستادگانی نیز به‌هرسو گسیل داشت، از آنان خواهش می‌کند که [به مسئولیت خود] وفادار بمانند. به‌سرعت سنون‌ها، پاریسی‌ها، پیکتون‌ها، کادورک‌ها، تورونِس‌ها، آئولرک‌ها، لموویک‌ها، آندها و همگی آنانی که در مجاورت اقیانوس هستند را به دور خود فرامی‌خوانَد: با توافق همگی به او اقتدار عالیه اعطا شد. پس از آنکه اینچنین اقتداری را به‌دست آورد، از تمامی اتباعش گروگان‌هایی درخواست می‌کند، دستور می‌دهد شمار معینی سرباز فوراً برای او فرستاده‌شوند، معین می‌کند که هر دولت‌شهر چه‌مقدار اسلحه و پیش از چه تاریخی فراهم کند، در درجه اول به سواره‌نظام اهمیت می‌دهد. حداکثر سخت‌گیری در اقتدار را با حداکثر احتیاط درمی‌آمیزد؛ با شدّتِ تنبیهاتش افراد دودل را جمع می‌کند. بدین‌معنی که با ارتکاب خطای بزرگ، با آتش یا هر شکنجه‌ای [فرد خاطی را] می‌کُشد و در جرایم سبک‌تر نیز با بریدن گوش‌ها یا درآوردن یک چشم [خاطیان را] روانه خانه می‌کرد تا برای بقیه درس عبرتی باشد و با شدّتِ تنبیهاتش دیگران را بترساند.
[ورسنژتوریک] که با این تنبیهات فوراً ارتشی فراهم آورده‌بود، یک کادورک به‌نام لوکتریوس که مردی با شهامت بسیار بود را با بخشی از ارتش به سرزمین روتن‌ها می‌فرستد و خودش روانه سرزمین بیتوریگ‌ها می‌شود. با نزدیک شدن او، بیتوریگ‌ها برای درخواست کمک سفیرانی به ادوئی‌ها ــ که تحت حفاظت آنان بودند ــ گسیل داشتند تا بلکه [به کمک آنان] راحت‌تر در برابر حمله دشمن پایداری کنند. ادوئی‌ها بنابر نظر لگاتوس‌ها ــ که قیصر برای ارتش باقی‌گذاشته‌بود ــ نیروهایی سواره و پیاده را به‌عنوان کمک به بیتوریگ‌ها فرستادند. اینان (کمکی‌های ادوئی) هنگامی‌که به رود لوآر ــ که بیتوریگ‌ها را از ادوئی‌ها جدا می‌کند ــ رسیدند، چند روزی آنجا معطل شده و جرئت نکردند از رود بگذرند، به خانه‌ها بازگشته و به لگاتوس‌های ما گزارش می‌کنند که آنان به‌خاطر ترس از خیانت بیتوریگ‌ها بازگشته‌اند، زیرا این نقشه آنان (بیتوریگ‌ها) بوده که وقتی [ادوئی‌ها] از رود گذشتند، خودشان (بیتوریگ‌ها) از یکسو و آروِرن‌ها از سوی دیگر آنان (ادوئی‌ها) را محاصره نمایند. [...] به‌محض جدا شدن آن‌ها (ادوئی‌ها)، بیتوریگ‌ها با آرورن‌ها متحد شدند.»
در این میان لوکتریوسِ کادورکی که به قلمرو روتن‌ها فرستاده‌شده‌بود، آن سامان را به آرورن‌ها ملحق ساخت. او پس از روانه شدن به قلمرو نیتیوبریگ‌ها (در نقشه: NITIOBROGES) و گابال‌ها (در نقشه: GABALI) از هر دوی آنان گروگان‌هایی دریافت می‌کند و با دستِ پُر روانه استان گالیا ناربوننسیس می‌شود تا دست به غارت و یغما بزند. وقتی این خبر به قیصر رسید، با خود پنداشت که باید عزیمت به ناربون را بر تمام برنامه‌های دیگر اولویت دهد. هنگامی‌که بدان‌جا رسید استحکاماتی در حوالی روتن‌ها، وُلکاها (در نقشه: VOLCAE)، آرکومیک‌ها (در نقشه: ARECOMICI)، و تولوزات‌ها (در نقشه: TECTOSAGES) و نیز حوالی ناربون بنا می‌کند؛ یعنی جاهایی که با دشمن همسایه بودند؛ و دستور داد بخشی از ارتش و نیز آذوقه‌ای که خودش از ایتالیا آورده‌بود از این شهر به سرزمین هِلوی‌ها (در نقشه: HELVII) که با آرورن‌ها همسایه هستند بروند.
سزار برای مسئلهٔ تدارکات و سواره‌نظامی که باید جمع‌آوری می‌کرد از ارتش جدا شد؛ بروتوسِ جوان را به فرماندهی نیروهایش گماشت و خود به راه افتاد. او در عین ناباوری نیروهای خودش با حداکثر سرعت ممکن به وینا (در نقشه:Vienna) می‌رسد. در آنجا ضمن گرفتن سواره‌نظامی تازه‌نفس، روز و شب با حرکت بی‌وقفه از طریق مرزهای ادوئی‌ها روانه سرزمین لینگون‌ها (در نقشه: LINGONES) شد؛ جایی که دو لژیون در آنجا اتراق زمستانی کرده‌بودند. وقتی بدان‌جا رسید، پیش از آنکه اخبارِ رسیدن او به اطلاع آروِرن‌ها برسد همگی لژیون‌ها را در یک نقطه جمع می‌کند. هنگامی‌که ورسَنژِتوریک از این اتفاق مطلع شد ارتش خود را به سرزمین بیتوریگ‌ها (در نقشه:BITURIGES) هدایت کرده و سپس از آنجا روانه گورگوبینا (در نقشه: Gorgobina) می‌شود که شهر پادگانی بوئی‌ها بود و آنگاه تصمیم به محاصره آن گرفت. از سوی دیگر قیصر ضمن تشویق ادوئی‌ها برای فرستادن آذوقه به بوئی‌ها، فرستادگانی نیز به‌جانب بوئی‌ها گسیل داشت تا فرارسیدن او را اطلاع داده و آنان را برانگیزند که به روم وفادار بمانند و در برابر حمله دشمن با دلی قوی پایداری کنند. او با جا گذاشتن دو لژیون و آذوقهٔ کل ارتش در آگدیکوم (در نقشه:Agedicum) روانه قلمرو بوئی‌ها می‌شود.
در روز بعد هنگامی‌که سزار به شهر سنون‌ها (در نقشه:SENONES) یعنی ولائونودونوم (در نقشه:Vellaunodunum) رسید، برای آن‌که هیچ‌گونه دشمنی را پشت‌سر خود به‌جا نگذارده‌باشد و از تدارکات و خواربار آماده‌تری استفاده کند، تصمیم به محاصره گرفت و در دو روز دورتادور آن را دیوار کشید؛ در روز سوم نمایندگانی از شهر جهت مذاکره در باب تسلیم فرا رسیدند؛ قیصر نیز فرمان به جمع‌آوری اسلحه، گردآوری احشام و تسلیم ششصد گروگان داد. وی لگاتوس خود به‌نام تربونیوس را برای سازماندهی کارها باقی‌گذاشت و خود روانه شهر کارنوت‌ها (در نقشه:CARNUTES) یعنی کنابوم (در نقشه:Cenabum) می‌شود؛ جایی‌که به‌محض آن‌که اخباری در باب محاصرهٔ ولائونودونوم به گوششان رسیده‌بود از آنرو که ارزیابی می‌کردند این‌کار (محاصره ولائونودونوم) زیاد طول بکشد در حال آماده‌سازی پادگانی برای دفاع از کنابوم بودند. قیصر دو روزه به کنابوم رسید. از آن‌رو که پل رودخانه لوآر به شهر کنابوم اتصال داشت قیصر از ترس آن‌که مبادا در هنگامهٔ شب اهالی آنجا از شهر فرار کنند به دو لژیون مسلح امر می‌کند نگهبانی شبانه بدهند. اهالی کنابوم اندکی قبل از نیمه‌شب در خفا از شهر خارج شده و شروع به گذر کردن از رودخانه کردند. وقتی این واقعه توسط جاسوسان برملا شد، قیصر ضمن سوزاندن دروازه‌ها آن دو لژیون را به داخل شهر فرستاده و شهر را متصرف می‌شود؛ تعداد کمی از فراریان از دستگیری گریختند چراکه باریکیِ پُل و راه‌ها، فرارِ توده‌ها را سد می‌کرد. قیصر شهر را مورد غارت قرار داده و آنرا می‌سوزانَد، غنایم را به سربازانش پیشکش می‌کند و ارتش را به‌سوی رود لوآر هدایت کرده و روانه مرزهای بیتوریگ‌ها می‌شود.
ورسنژتوریک هنگامی‌که از فرارسیدن سزار مطلع شد، محاصرهٔ گورگوبینا را رها کرده و به‌سوی قیصر به‌راه می‌افتد. قیصر تصمیم گرفته‌بود شهر بیتوریگ‌ها یعنی نوویودونوم (در نقشه:Noviodunum) که بر سر راهش بود را تحت محاصره بگیرد. سپس فرستادگانی از شهر مزبور به‌جانب او آمدند تا درخواست کنند که آنان را ببخشاید و مراعات جانشان را بکند، قیصر دستور می‌دهد سلاح‌ها جمع‌آوری، سواره‌نظام گردآوری، و گروگان‌هایی به او تحویل داده‌شوند. سپس سنتوریون‌ها و قلیلی از سربازان را به داخل فرستاد تا سلاح‌ها و احشام را گردآوری کنند؛ در این حال سواره‌نظام ورسنژتوریک از مسافت دور دیده‌شد. اهالی شهر که به خیال دریافت کمک از جانب سواره‌نظام ورسنژتوریک افتاده‌بودند، فرصت را غنیمت شمرده و با کشیدن نعره‌ای شروع به در دست‌گرفتن اسلحه‌ها، بستن دروازه‌ها، و پُر نمودن دیوارها کردند. اما سنتوریون‌هایی که در شهر گیر افتاده‌بودند پی‌بردند که اینان نقشه تازه‌ای در سر دارند، پس شمشیرها را از نیام کشیده، دروازه‌ها را اشغال نموده و تمامی افراد تحت امر خود را صحیح و سالم از شهر نوویودونوم بیرون کشیدند. سزار با سواره‌نظامی مشتمل‌بر حدود ۴۰۰ نفر جنگ را آغازید. گالیایی‌ها نتوانستند در برابر حمله آنان ایستادگی کنند و با تلفات سنگین پا به فرار گذاشتند. با عقب‌نشینی آن مغلوبان، اهالی شهر ــ که حالا ترسیده‌بودند ــ آنانی که می‌پنداشتند بر اثر کارهای آنان بوده که توده‌ها تهییج و جوگیر شده‌اند را دستگیر نموده و به سراغ قیصر برده و خودشان را هم تسلیم او کردند. پس از انجام این کارها، قیصر به شهر آواریکوم (در نقشه:Avaricum) یعنی بزرگ‌ترین و مستحکم‌ترین شهر در قلمرو بیتوریگ‌ها و دارای زمینی در ناحیه‌ای بس بارور، عازم شد؛ چه اطمینان داشت در صورت تملک شهر مزبور، ملت بیتوریگ‌ها را تحت اقتدار خود درآورده‌است.