ضرب المثل‌های افغانستان
مجموعه‌ها

ترجمه انگلیسی مجموعه‌های ضرب‌المثل‌های زبان‌های افغانی حد اقل برای چهار زبان افغانی در دسترس است: دری، پشتو، پشه‌ای و بلوچی. مجموعه ضرب‌المثل‌های پشتو، دری و پلوچی با رسم خط عربی را می‌توان از لینک‌های که در اخیر این مقاله گذاشته شده است دانلود نمود.
دری: دو مجموعه اصلی از ضرب‌المثل‌ها به زبان دری چاپ شده است، که تداخل‌های میان آن‌ها وجود دارد. کتاب اولی مجموعه ۱۰۰ ضرب المثل توسط جی. کریستی ویلسون است، که تحت عنوان یک صد ضرب‌المثل فارسی افغانستان به چاپ رسید، این فهرست (بدون امتیاز) در سایر منابع تولید شده است. تازه‌ترین مجموعه ضرب‌المثل‌های دری عبارت از نسخه سوم مجموعه ادوارد زیلیم کپیتان نیروهای دریایی ایالات متحده است، این نسخه به ۱۵۱ ضرب‌المثل قبلی که در نسخه ۲۰۱۲ وجود داشت اضافه شده است و هم‌چنین ۵۰ ضرب المثل دیگر به‌صورت آنلاین شریک ساخته شده است. نسخه ۲۰۱۲ این کتاب در سال ۲۰۱۳ جایزهٔ را از جامعه نویسنده‌گان نظامی آمریکا برنده شد. ۳۸ ضرب‌المثل از میان ۱۵۱ ضرب‌المثل که در نسخه ۲۰۱۲ بیان شده بود، برای یک نسخه دارای تصاویر رنگه به‌منظور آموزش زبان توسط مخاطبین مشهور تر انتخاب گردید (زیلیم 2012a). این نسخه با فارمت جدید به زبان‌های متعددی ترجمه و چاپ شده است. از جمله، انگلیسی، روسی (زیلیم 2013a)، آلمانی (زیلیم 2013b)، فرانسوی (2013c) و فنلاندی. گزارش‌های وجود دارد، که کتاب ضرب‌المثل‌ها که مجموعهٔ از ۱٬۱۵۲ ضرب‌المثل دری است و توسط مولانا خال محمد خسته گردآوری شده است، در ۱۹۸۳ میلادی به چاپ رسیده بود (کرینبروک ۲۰۱۰:۳۱۷). هم‌چنین یک مجموعه از ضرب‌المثل‌های دری با ترجمه آلمانی توسط نور نجرابی تحت نام Afghanische Redensarten und Volksweisheiten گردآوری شده است.
پشتو: تازه‌ترین منبع در دسترس از ضرب‌المثل‌های زبان پشتو، یکی از دو زبان اصلی در افغانستان، عبارت از مجموعه ۱۵۱ ضرب‌المثل است که توسط زیلیم گردآوری شده است. یک مجموعه بزرگ‌تر از ضرب‌المثل‌های پشتو عبارت از مجموعه ۱٬۳۵۰ ضرب‌المثل توسط بارلوتی و ختک (۲۰۰۶) است، این مجموعه یک نسخه بازنگری شده و توسعه یافته از یک کار قدیمی‌تر است که توسط تایر و ادوردز (۱۹۸۲) انجام شده بود. انیولدسین ۱۰۰ ضرب‌المثل و ۱۰۰ شعرهای عام‌یانه تاپاس (۱۹۶۷) را منتشر کرد. یک نسخه قدیمی‌تر از آن توسط بینوا (۱۹۷۹) چاپ شده بود. یک منبع قدیمی‌تر که حاوی ۴۶۰ ضرب‌المثل پشتو می‌باشد عبارت از توربرن (۱۸۷۶) است، وی این ضرب‌المثل‌ها را در صفحات ۲۳۱–۴۷۳ کتاب خود گنجانده بود. یکی دیگر از مجموعه‌های که به چاپ رسیده است، کتاب «نقلونه»: برخی ضرب‌المثل‌ها و پندهای پشتو اثر بویل از ۱۹۲۶ می‌باشد. تازه‌ترین مجموعه چاپ شده ضرب‌المثل‌های پشتو حاوی ۱۵۱ ضرب‌المثل است که توسط گوینده‌گان پشتو از طریق اینترنت و توییتر شریک ساخته شده است (زیلیم ۲۰۱۴). گزارش‌های وجود دارد که نوری یک مجموعه از ضرب‌المثل‌های پشتو را از پشتو تولنه در ۱۹۱۰ به چاپ رسانده است (کرین‌بروک ۲۰۱۰:۱۵۱). حدود ۵۰ صفحه ضرب‌المثل‌های پشتو که به ترتیب موضوع تنظیم شده است در رساله دوکتورای بارلوتی موجود است. سه جلد کتاب دیگر نیز در رابطه به ضرب‌المثل‌های پشتو در پاکستان به چاپ رسیده است، جلد نخست آن توسط ام.ام.ک. شنواری تحت عنوان د متلونو قصی (داستان‌های ضرب‌المثل‌ها) در ۱۹۹۹ به چاپ رسید. دو جلد دیگر نیز در پاکستان چاپ شده است که هر دوی آن اثر ام.ای. لشکر می‌باشد، ولسی متلونه (ضرب‌المثل‌های مشهور) در ۲۰۰۵‏ و د متلونو قصی: تیر په هیر باقی روزگار (داستان‌های ضرب‌المثل‌ها: قدیمی فراموش شده، جدید پذیرفته شده) در ۲۰۰۹ میلادی. مجموعهٔ دیگر از ضرب-المثل‌ها وجود دارد که توسط بویل در ۱۹۲۶ تهیه شده است. نور ثناءالدین که یک پژوهش‌گر ضرب‌المثل‌های پشتو است تمامی مجموعه‌های موجود ضرب‌المثل‌های پشتو را باهم مقایسه نموده است.
پشه‌ای: پشه‌ای یک زبان کم‌تر آشنا است که گوینده‌گان آن در شرق کابل زندگی می‌کنند. یک کمیته محلی که با یون(Yun) کار می‌کرد، مجموعهٔ از ۱۷۱ ضرب‌المثل را در ۲۰۱۰ گردآوری نمودند، که هر کدام آن‌ها به زبان‌های انگلیسی، کوریایی و پشتو ترجمه شده است. لهر(Lehr) به تجزیه و تحلیل بُعد دستور زبان، استفاده از ضرب‌المثل پرداخته است.
بلوچی: بدلخان تعدادی از ضرب‌المثلهای بلوچی، زبانی که در دو سوی مرز افغانستان و پاکستان با آن صحبت می‌شود، را در مقاله خود به انلگیسی ترجمه نموده و بیشتر بر ضرب‌المثل‌های تمرکز نموده است که به داستان‌های مشخص مرتبط هستند (۲۰۰۰). وی هم‌چنین چندین مجموعه چاپ شده ضرب‌المثل‌های بلوچی را نیز ذکر می‌کند، اما تمامی آن‌ها به زبان بلوچی منتشر شده‌اند. شش ضرب‌المثل در صفحات آخر (۲۰۳ و ۲۰۴) کتاب مشهور ۱۹۰۷ دیمز تحت عنوان شهرهای مشهور بلوچ‌ها ذکر شده است.
علاوه بر این نشریات که به زبان انگلیسی در دسترس هستند، مقالاتی در مورد ضرب‌المثل‌های زبان‌های که در افغانستان صحبت می‌شوند وجود دارد که به سایر زبان‌ها چاپ شده‌اند. این نشریات شامل:
مقالهٔ در مورد ضرب‌المثل‌های ویگلی به زبان جرمنی (بودروس ۱۹۹۲)
مقالهٔ در مورد ضرب‌المثل‌های قرغیزی در افغانستان به زبان فرانسوی (دور ۱۹۸۲)