stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
حی بن یقظان

ترجمه اسپانیایی فیلسوف خودآموخته آنجل گونزالس پالنسیا
رساله حیِّ بن یقظان رساله‌ای کم‌حجم است که به زبان ادبیات عرب توسط ابن طفیل در قرن ۱۲ میلادی نگاشته‌است.
ابن طفیل در این رساله نظریه لوح سفید را به عنوان یک آزمایش فکری در قالب یک داستان با عنوان حی بن یقظان مطرح کرده‌است که در آن او شکل‌گیری ذهن یک کودک وحشی (کودکی که به دور از اجتماع و در حیات وحش بزرگ شده‌است) از یک لوح سفید تا یک ذهن بالغ را در محیطی به دور از اجتماع و در یک جزیرهٔ دور افتاده و تنها از طریق تجربه، توضیح می‌دهد. جان لاک، از فیلسوفان بزرگ غرب، در فرمول‌بندی نظریهٔ «لوح سفید» از این رساله الهام گرفته‌است. عنوان این رساله از عنوان داستان دیگری با همین نام که توسط ابن سینا در اوایل قرن ۱۱ میلادی نگاشته شده، گرفته شده‌است. هر چند که داستان نسخهٔ ابن طفیل با نسخهٔ ابن سینا متفاوت است.
محمد عبدالرحمن مرحبا می‌گوید:
«نویسنده این کتاب توانسته‌است زبده معارف عصر خود و خلاصه تجارب معرفتی گذشتگان را جمع کند.»
«ابن طفیل اندیشه‌ای جامع داشت و فیلسوف عقلی، عالم طبیعی و هنرمندی خوش ذوق بود که توانست مطالبی را که بیان آن‌ها به چندین مجلد کتاب نیاز داشت، در صفحاتی اندک بیاورد.»
ارزش و اهمیت رساله حی بن یقظان از این جهت است که یکی از برجسته‌ترین آثار قرون وسطی به‌شمار آمده‌است. نخستین محقق غربی که به اهمیت این کتاب پی برد ادوارد پوکوک اسلام‌شناس انگلیسی بود که متن عربی داستان را همراه با ترجمه لاتین آن با عنوان گویا ولی طولانیِ «فیلسوف موحد، رساله ای در اینکه عقل بشری چگونه می‌تواند از تفکر در مراتب نازل معرفت به مراتب عالی آن دست یابد» منتشر کرد. این کتاب بعدها به زبان‌های مختلف از جمله، انگلیسی، هلندی، اسپانیایی، فرانسوی، آلمانی و روسی ترجمه شد.
ابن طفیل که سخت شیفته حکمت مشرقی ابن سینا است با نگارش این کتاب می‌کوشد برخلاف روش متداول نگارش فلسفی، ایده‌های اساسی حکمت مشرقی ابن سینا را درقالب داستانی که اصل و اساس آن را نیز از ابن سینا گرفته‌است، شرح دهد. بسط داستان متناسب است با دوره‌های مختلف کسب معرفت بشری، یعنی جستجوی سرچشمه حیات آدمی و سپس یافتن خالق انسان، و در نهایت، یافتن راهی برای اتحاد و وصول به ساحت ربوبی.
مروری بر رساله حی بن یقظان

رساله حی بن یقظان سه بخش اصلی دارد و هربخش خود به چند مسئله می‌پردازد:
مروری بر رساله حی بن یقظان > الف) مقدمات

در آغاز ابن طفیل انگیزه نگارش کتاب را گشودن رمز و رازهای حکمت مشرقی ابن سینا به قدر وسع و توان خویش می‌خواند و می‌گوید:
«ای برادر گرامی و دوست مهربان، که خدا به تو بقای ابدی و سعادت سرمدی عطا کند، از من خواسته‌ای تا به اندازه مقدور رازهای الحکمة المشرقیه را که ابن سینا نگاشته، برایت روشن کنم. بدان که طالب حقیقت، بی شک و شبهه، باید در طلب آن بکوشد».
وی آنگاه برای فراهم ساختن زمینه بحث خود از حکمت مشرقی، به نقد برخی از بزرگان فکر و اندیشه می‌پردازد.
مروری بر رساله حی بن یقظان > ب) داستان حی بن یقظان

ابن طفیل ابتدا در باب چگونگی وجود حی بن یقظان در جزیره ای از جزایر هند سخن می‌گوید و دو احتمال را در این باره مطرح می‌کند: یکی اینکه وضعیت جغرافیایی آن جزیره که به تفصیل شرح می‌دهد زمینه‌های تولد حی بن یقظان را بدون پدر و مادر فراهم ساخته‌است. بدین ترتیب، وی صرفاً براساس سازوکارهای طبیعی و تأثیر و تأثرهای میان ارگانیسم‌های موجود در آن جزیره به وجود آمده‌است. وی در این باره می‌گوید:
«برخی از دانشمندان با یقین از تولد ذاتی (بدون پدر و مادر) حی بن یقظان در آن جزیره سخن می‌گویند»
ولی بی درنگ اشاره می‌کند که برخی نیز آن را انکار می‌کنند و دربارهٔ چگونگی وجود حی بن یقظان شرح و بیان دیگری دارند. به نظر اینها حی بن یقظان تولدی معمولی داشته و پدر و مادر وی در جزیره مجاور زندگی می‌کرده‌اند، ولی چون ازدواج پنهانی (و نه البته برخلاف قوانین) داشته‌اند، برجان کودک بیمناک شده‌اند و او را به امید خداوند در دل دریا رها می‌کنند که در نهایت به جزیره خالی از سکنه مورد بحث می‌رسد.
ماده آهویی کار مراقبت از کودک رها گشته را برعهده می‌گیرد و در این مدت کودک در میان حیوانات نشو و نما می‌کند؛ ولی به تدریج به تفاوت‌های خود با حیوانات دیگر پی می‌برد. وی در می‌یابد پوست بدنش عریان است و از وسایل طبیعی که حیوانات دیگر برای دفاع دارند، بی بهره است. مرگ ناگهانی ماده آهویی که برای وی مادری کرده بود حی بن یقظان را به تأمل دربارهٔ مرگ می‌کشاند. او در می‌یابد که جسم آهو سالم است و آسیبی ندیده‌است، پس مرگ باید به معنای مفارقت چیزی از بدن باشد و بدین ترتیب او به وجود روح پی می‌برد. ابن طفیل نقطه‌های عطف سلوک معرفتی حی بن یقظان را با بسط بیشتری شرح می‌دهد؛ مثلاً دربارهٔ آشنایی کودک با آتش و احساس شگفتی او در برابر نور و حرارت و میل به تعالی آن-که به زعم برخی نشان از نفوذ اندیشه‌های زرتشتی در ابن طفیل دارد- یا شناسایی روح حیوانی که در سراسر جسم انسان حضور دارد با تفصیل بیشتری سخن می‌گوید. سپس کودک رها شده، به سنین جوانی پای می‌گذارد و دانایی او از مرزهای حس فراتر می‌رود و به استنتاج عقلی روی می‌آورد. هیولای عالم را از صورت‌های متنوع و متکثر آن جدا می‌سازد و در می‌یابد که تمام موجودات در ماده خود مشترکند، ولی صورت‌های مختلف دارند. وی به اندیشیدن دربارهٔ آسمان‌ها می‌پردازد و برای شناسایی اجسام کروی به ریاضیات روی می‌آورد. او با فکر و نظر در می‌یابد که عالم هستی چه به لحاظ زمانی آغازی داشته باشد (حادث) و چه بدون زمان آغازین (قدیم) باشد، نیازمند علت است. پس از شناسایی خداوند، وی به تأمل در قوه معرفتی ای که بدان خدای را شناخته‌است، می‌پردازد و عقل را موضوع تأمل خویش قرار می‌دهد. شناسایی دقیق عقل به او امکان می‌دهد تا دریابد که سعادت وی در گرو تعقل و اندیشیدن دربارهٔ خداوند هستی است و بدن مانعی بر سر راه تعقل وی است. در این حال وی همواره آرزو می‌کند تا خداوند وی را از حمل بار بدن که بر او سنگینی می‌کند و موجب جدایی از منزلت و مقام الوهی اوست، رهایی دهد تا وی به لذت پایدار و خالص شهود الهی برسد و از رنج و المی که مفارقت از آن مقام به دلیل پرداختن به نیازهای ضروری بدن دارد، رها شود.
مروری بر رساله حی بن یقظان > ج) سلامان و ابسال

بخش سوم کتاب حی بن یقظان با ورود دو چهره جدید به داستان ادامه می‌یابد. آبسال از جمود و ظاهرگرایی در فهم شریعت که بر محل زندگی او سایه افکنده فرار کرده. به همان جزیره‌ای می‌رود که حی بن یقظان تا پنجاه سالگی به تنهایی در آن زیسته‌است. آبسال در جامعه دینی خود آموزش‌های فراوانی دیده‌است و با تعالیم انبیاء آشنایی دارد؛ ولی اهل تأویل است و بر خلاف سلامان ظواهر شریعت وی را قانع نمی‌سازد. آشنایی حی بن یقظان و آبسال زمینه بحث و گفتگوی آنان را فراهم می‌کند و آبسال در می‌یابد که همه «آنچه در آموزه‌های انبیا وجود دارد به زبان تمثیل و نمادین همان حقایقی را گویند گه حی بن یقظان با تلاش عقلی خود و بدون راهنمایی وحی به دست آورده‌است.
«وقتی آبسال شرح و بیان آن حقیقت‌ها و ویژگی‌های عالم مفارقت را که به ذات حق علم و آگاهی دارند و نیز شرح و بیان اوصاف الهی و این را که دربارهٔ خدا چه می‌توان گفت از حی بن یقظان شنید، دانست مفاهیمی که در شریعت آمده‌است، مانند ملائک، رسولان، روز قیامت، بهشت و جهنم و مانند آنها مثال‌هایی اند برای آنچه حی بن یقظان مشاهده کرده‌است. بدین ترتیب چشم دل وی روشن شد و نیروی فکر وی شدت گرفت و معقول و منقول در نزد وی مطابق شد و راه‌های تأویل در دسترس وی قرار گرفت … و بدین ترتیب با چشم تعظیم و بزرگداشت در حی بن یقظان نگریست و دانست که وی از همان اولیای خداوند است که ترس و اندوهی در آنان راه ندارد و از این روی، به خدمت وی پرداخت و با اشارت‌های او به رفع تعارض‌های شریعت که از پیش آموخته بود، روی آورد.»
در پایان داستان، آبسال از محل زندگی خود و سیطره جزم‌اندیشی و ظاهرگرایی در عمل به شریعت در آنجا برای حی بن یقظان سخن می‌گوید. آنها تصمیم می‌گیرند برای اصلاح وضع آن جزیره سفر کنند. کوشش آن دو نتیجه‌ای نمی‌دهد چراکه عموم مردم استعداد درک عقلانی را ندارند و شریعت را نیز در افق ادراکی غیر عقلانی خود درک می‌کنند. از این روی ظاهر شریعت بهترین الگوی نگرش و عمل برای عموم مردم است و نباید دروازه تأویل شریعت را برای چنین کسانی گشود.
لی تائه-هوان

| لی تائه-هوان | لی تائه-هوان |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۱ فوریهٔ ۱۹۹۵ ‏(۲۹ سال) سئول
ملیت: کره جنوبی
پیشه‌ها:  بازیگر  خواننده  مدل 
سال‌های فعالیت: ۲۰۱۳–اکنون
نام کره‌ای: نام کره‌ای
هانگول: 이태환
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: I Tae-hwan
مک‌کیون–ریشاور: I T'aehwan
لی تائه-هوان (انگلیسی: Lee Tae-hwan؛ زادهٔ ۲۱ فوریهٔ ۱۹۹۵) خواننده، بازیگر تلویزیون، و بازیگر اهل کره جنوبی است. وی از سال ۲۰۱۳ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به جونگ میونگ، منشی کیم چشه؟ اشاره کرد.
زندگی کاری

در سال ۲۰۱۳ و در سن هیجده سالگی، لی تائه‌هوان با بازی رسمی‌اش در مجموعه تلویزیونی کوتاهی به اسم «بعد از مدرسه: خوش شانس یا نه» به همراه اعضای گروه 5urprise، به عنوان بازیگر کار خود را آغاز کرد. نقش بعدی او در فیلم "پادشاه زرنگ دانش آموزی" بود، که در آن نقش یک بازیکن هاکی روی یخ را ایفا کرد. و همچنین نقش نسخه جوانتر لی دوک-وا را در درام دو قسمتی SBS به نام «یک روز فوق العاده در اکتبر» Wonderful Day in October بازی کرد.
در سال ۲۰۱۴، لی در درام شبکه ام‌بی‌سی به نام غرور و تعصب بازی کرد، جایی که نقش یک بازرس و ورزشکار سابق تکواندو را ایفا میکرد.
زندگی شخصی

در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۲۲، نمایندگی لی اعلام کرد که وی در تاریخ ۲۷ ژوئن به‌طور اجباری به خدمت سربازی خواهد رفت، اما محل و زمان آن را اعلام نکرد.
فیلم شناسی > فیلم سینمایی

| سال | عنوان فیلم | نقش | مرجع |
| --- | --- | --- | --- |
| 2016 | Su Saek | وون-سون |  |
| 2023 | Mount CHIAK | جونگ ایساک |  |
فیلم شناسی > سریال‌های تلویزیونی

| سال | عنوان | نقش | مرجع |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۴ | روزی فوق العاده در اکتبر | لی شین- جای جوان |  |
| ۲۰۱۴ | پادشاه دبیرستان | اوه ته-سوک |  |
| ۲۰۱۴ | غرور و تعصب | کانگ سو |  |
| ۲۰۱۵ | جونگ میونگ | گوانگ‌هیگون جوان |  |
| ۲۰۱۶ | برگرد آجوشی | چوی سئونگ جائه |  |
| ۲۰۱۶ | دابلیو | سئو دو یون |  |
| ۲۰۱۶-۲۰۱۷ | پدر، من مراقبت خواهم بود | هان سونگ جون |  |
| ۲۰۱۶-۲۰۱۷ | زندگی طلایی من | سون وو هیوک |  |
| ۲۰۱۷-۲۰۱۸ | منشی کیم چشه؟ | لی سونگ یئون |  |
| ۲۰۱۹ | آکادمی کشاورزی | ها جو سوک |  |
| ۲۰۲۰ | لمس | کانگ دو جین |  |
| ۲۰۲۰ | دوستان برازنده | جو کانگ سان |  |
| ۲۰۲۰-۲۰۲۱ | بازرس مخفی سلطنتی | سونگ یی بوم |  |
| ۲۰۲۲ | سی و نه | پارک هیون جون |  |
فیلم شناسی > سریال های وب

| سال | عنوان | نقش | مرجع |
| --- | --- | --- | --- |
| 2013 | بعد از مدرسه: خوش شانس یا بدشانس | هان جائه هی |  |
| 2014 | بعد از مدرسه: خوش شانس یا بدشانس 2 | هان جائه هی |  |
| 2016 | اسپک آتشین | باک وو جین |  |
فیلم شناسی > شوهای تلویزیونی

| سال | عنوان | نقش | جزئیات بیشتر | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | زندگی مشترک در اتاق خالی | جزو گروه بازیگران | با همراهی هان اون-جونگ و پی.او عضو گروه بلاک بی (اپیزود 8 تا 11) |  |
فیلم شناسی > شوهای وب

| سال | عنوان | نقش | منبع |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | مردمان عکسی در توکیو | جزو گروه بازیگران |  |
جوایز و نامزدی ها

| اسم مراسم جایزه | سال | عنوان | نامزدی | نتیجه | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| جایزه بهترین مدل آسیا | 2011 | بهترین مدل جوان | _ | برنده |  |
یک مرد، یک شهر

| یک مرد، یک شهر | یک مرد، یک شهر |
| --- | --- |
کارگردان: حسن هدایت
تهیه‌کننده: احمد نجفی
نویسنده: حسن هدایت
بازیگران: احمد نجفی زیبا بروفه پریناز ایزدیار بهرام ابراهیمی مصطفی راد 
موسیقی: حمیدرضا یراقچیان
فیلم‌بردار: فرهاد صالحی
تدوین‌گر: کاوه ایمانی - مهدیار شهریسوند
مدت زمان: ۹۰ دقیقه
کشور: ایران
زبان: فارسی 
یک مرد، یک شهر فیلمی به کارگردانی حسن هدایت محصول سال ۱۳۸۶ است.
داستان

«اسماعیل مینوی» کارآگاه پلیس آگاهی است. بعد از سال‌ها با او تماس می‌گیرند تا برای تحویل بقایای پیکر برادر شهیدش به خرمشهر برود. اسماعیل راهی سفر می‌شود و در راه، نزدیک خرمشهر تصادف می‌کند؛ اما انگار این حادثه بهانه ای است برای کشف راز یک قتل.
بازیگران

احمد نجفی در نقش اسماعیل مینوی
زیبا بروفه
پریناز ایزدیار
بهرام ابراهیمی
مصطفی راد
خوزه کرونادو

| خوزه کُرونادو | خوزه کُرونادو |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۴ اوت ۱۹۵۷ ‏(۶۷ سال) مادرید، اسپانیا
ملیت:  اسپانیایی
پیشه: بازیگر
خوزه کُرونادو (اسپانیایی: José Coronado‎؛ زادهٔ ۱۴ اوت ۱۹۵۷) بازیگر اهل اسپانیا است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است، می‌توان به خانواده بی‌نقص، نابکاران آسوده نخواهند ماند، متهم، تاج شکسته، کارلوس، پادشاه امپراتور، داستان‌های ناگفتنی، بی‌گناه، چشم غیرمسلح، این به نفع خود شماست، آدم‌ربایی و آخرین روزها اشاره کرد.
میلوش آداموویچ

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  Miloš Adamović
زادروز:  ۱۹ ژوئن ۱۹۸۸ ‏(۳۶ سال)
زادگاه:  شاباس، جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی
قد:  ۱٫۷۹ متر (۵ فوت ۱۰ اینچ)*
پست:  هافبک
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  باشگاه ورزشی واشاش
شمارهٔ پیراهن:  12
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۰۰۰۰–۲۰۰۶:  باشگاه فوتبال بئوگراد
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۰۶–۲۰۰۹ |  باشگاه فوتبال بئوگراد |  ۳۸ |  (۰) |
| ۲۰۰۶–۲۰۰۷ |  ← Palilulac Beograd (قرضی) |  ۱۳ |  (۰) |
| ۲۰۰۷–۲۰۰۸ |  ← Dinamo Vranje (قرضی) |  ۱۴ |  (۰) |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۱ |  شریف تیراسپول |  ۳۰ |  (۳) |
| ۲۰۱۱ |  ← پولونیا ورشو (قرضی) |  ۳ |  (۰) |
| ۲۰۱۱–۲۰۱۲ |  باشگاه فوتبال طراز |  ۱۵ |  (۲) |
| ۲۰۱۲–۲۰۱۳ |  Sunkar |  ۱۰ |  (۱) |
| ۲۰۱۳–۲۰۱۴ |  روان باکو |  ۳۹ |  (۱۰) |
| ۲۰۱۴–۲۰۱۵ |  Mladost Lučani |  ۲۶ |  (۲) |
| ۲۰۱۵– |  باشگاه ورزشی واشاش |  ۱۶ |  (۰) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۵ مه ۲۰۱۶. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۵ مه ۲۰۱۶. 
میلوش آداموویچ (انگلیسی: Miloš Adamović؛ زادهٔ ۱۹ ژوئن ۱۹۸۸) یک بازیکن فوتبال اهل صربستان است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به پولونیا ورشو، باشگاه فوتبال شریف تیراسپول، باشگاه فوتبال روان باکو، و باشگاه ورزشی واشاش اشاره کرد.
مارکو بیزوت

مارکو بیزوت (انگلیسی: Marco Bizot؛ زادهٔ ۱۰ مارس ۱۹۹۱) بازیکن فوتبال اهل پادشاهی هلند است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال کامبور، باشگاه فوتبال آژاکس آمستردام، باشگاه فوتبال خرونینگن، و باشگاه فوتبال خنک اشاره کرد.
وی همچنین در تیم‌های ملی فوتبال زیر ۲۱ سال هلند و هلند بازی کرده‌است.
او همچنین این فصل در تیم برست. فرانسه بازی میکند
دی‌اف‌اس ۱۹۳

| دی‌اف‌اس ۱۹۳ | دی‌اف‌اس ۱۹۳ |
| --- | --- |
کاربری: هواگرد آزمایشی
تولیدکننده: Deutsche Forschungsanstalt für Segelflug
دی‌اف‌اس ۱۹۳ (به انگلیسی: DFS_193) یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع هواگرد آزمایشی ساخت شرکت Deutsche Forschungsanstalt für Segelflug است.
فهرست خلفا

| خلیفه (خَلیفة) | خلیفه (خَلیفة) |
| --- | --- |
لقب: امیرالمؤمنین
اقامت‌گاه: مدینه منوره کوفه دمشق بغداد رقه سامرا قاهره قسطنطنیه
پیشین: محمد به‌عنوان پیامبر اسلام
بنیادگذاری: ابوبکر ۸ ژوئن ۶۳۲
دارندهٔ نهایی: ....... 
برافتاده: ۳ مارس ۱۹۲۴
این افراد از کسانی است که  به عنوان «خلیفه» شناخته می‌شدند. یعنی پیشوای بزرگ دینی و سیاسی یک حکومت اسلامی (که با نام خلافت شناخته می‌شود) و همچنین عنوان جانشین سیاسی سیدنا محمد، فرمانروایی امت اسلامی را عهده‌دار بودند. سال‌ها بر طبق گاه‌شماری دوران مشترک هستند.
خلافت‌های جامع > خلافت راشدین (۸ ژوئن ۶۳۲ – ۲۹ ژانویه ۶۶۱)

مقاله‌های اصلی: راشدین و خلافت راشدین
| # | سکه | نام | تولد | آغاز دوران | پایان دوران | وفات | خویشاوندی با محمد | والدین | خاندان | یادداشت |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ |  | ابوبکر بن ابی‌قحافه | ۵۷۳ | ۸ ژوئن ۶۳۲ | ۲۲ اوت ۶۳۴ | ۲۲ اوت ۶۳۴ |  پدر عایشه (همسر محمد) |  عثمان ابوقحافه  سلمی بنت صخر | بنی‌تیم |  |  |
| ۲ |  | عمر بن خطاب | ۵۸۴ | ۲۳ اوت ۶۳۴ | ۳ نوامبر ۶۴۴ | ۳ نوامبر ۶۴۴ |  پدر حفصه (همسر محمد) |  خطاب بن نفیل  حنتمه بنت هاشم | بنی‌عدی |  |  |
| ۳ |  | عثمان بن عفان | ۵۷۹ | ۱۱ نوامبر ۶۴۴ | ۲۰ ژوئن ۶۵۶ | ۲۰ ژوئن ۶۵۶ |  شوهر دختران محمد (رقیه و ام‌کلثوم)  نوهٔ ام‌حکیم بنت عبدالمطلب (عمهٔ محمد) |  عفان بن ابی‌عاص  اروی بنت کریز | بنی‌امیه |  |  |
| ۴ |  | علی بن ابی‌طالب | ۱۵ سپتامبر ۶۰۱ | ۲۰ ژوئن ۶۵۶ | ۲۹ ژانویه ۶۶۱ | ۲۹ ژانویه ۶۶۱ |  پسرعموی محمد  شوهر دختر محمد (فاطمه)  شوهر امامه بنت زینب (نوهٔ محمد)  تمام نوادگان محمد از نسل علی هستند |  ابی‌طالب بن عبدالمطلب  فاطمه بنت اسد | بنی‌هاشم |  نخستین مردی که به اسلام ایمان آورد. |  |
| ۵ |  | حسن بن علی (حسن مجتبی) | ۶۲۴ | ۶۶۱ (۷ ماه) | ۶۶۱ (۷ ماه) | ۶۷۰ |  نوهٔ محمد  فرزند علی |  علی بن ابی‌طالب (چهارمین خلیفهٔ راشدین و نخستین امام شیعه)  فاطمه زهرا (دختر محمد و همسر نخستش خدیجه) | بنی‌هاشم |  دومین جانشین محمد (شیعه)  همچنین پنجمین خلیفهٔ راشدین  کناره‌گیری برای معاویه |  |
خلافت‌های جامع > خلافت امویان (۶۶۱ – ۶ اوت ۷۵۰)

مقالهٔ اصلی: خلافت اموی
| # | سکه | نام | میلاد | آغاز دوران | پایان دوران | وفات | خویشاوندی با محمد (یا خلفای پیشین) | والدین | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۶ |  | معاویه یکم | ۶۰۲ | ۶۶۱ | ۲۹ آوریل یا ۱ مه ۶۸۰ | ۲۹ آوریل یا ۱ مه ۶۸۰ |  برادر ناتنی رمله بنت ابوسفیان (همسر محمد) |  ابوسفیان بن حرب  هند بنت عتبه |  به‌عنوان یکی از حداقل ۲۹ منشی در دوران محمد بود  در طول خلافت عمر  |- |
| ۷ |  | یزید یکم | ۶۴۷ | ۶۸۰ | ۱۱ نوامبر ۶۸۳ | ۱۱ نوامبر ۶۸۳ |  پسر معاویه یکم |  معاویه یکم  میسون بنت بجدل کلبی |  عنوان خلیفه در سال ۶۸۰ مختص به عبدالله بن زبیر نیز بود |
| ۸ |  | معاویه دوم | ۶۶۴ | نوامبر ۶۸۳ | ۶۸۴ | ۶۸۴ |  پسر یزید یکم |  یزید یکم |  واپسین خلیفهٔ اموی از طرف ابوسفیان  بدون فرزند کناره‌گیری کرد. |
| ۹ |  | مروان یکم | ۶۲۳–۶۲۶ | ۶۸۴ | ۷ مه ۶۸۵ | ۷ مه ۶۸۵ |  نخستین پسرعموی عثمان بن عفان |  حکم بن ابی‌عاص |  صعود وی تغییر را در اصل و نسب دودمان اموی به‌وجود آورد، فرزندان حکم جانشین فرزندان ابوسفیان شدند، هر دویشان نوهٔ امیه بودند. |
| ۱۰ |  | عبدالملک بن مروان | ۶۴۶ | ۶۸۵ | ۸ اکتبر ۷۰۵ | ۸ اکتبر ۷۰۵ |  پسر مروان یکم |  مروان یکم  عایشه بنت معاویه بن مغیره |  |
| ۱۱ |  | ولید یکم | ۶۶۸ | اکتبر ۷۰۵ | ۲۳ فوریه ۷۱۵ | ۲۳ فوریه ۷۱۵ |  پسر عبدالملک بن مروان |  عبدالملک بن مروان  ولیده بنت عباس |  |
| ۱۲ |  | سلیمان بن عبدالملک | ۶۷۴ | فوریه ۷۱۵ | ۲۲ سپتامبر ۷۱۷ | ۲۲ سپتامبر ۷۱۷ |  پسر عبدالملک بن مروان  برادر کوچکتر ولید یکم |  عبدالملک بن مروان  ولیده بنت عباس |  |
| ۱۳ |  | عمر بن عبدالعزیز | ۲ نوامبر ۶۸۲ | سپتامبر ۷۱۷ | فوریه ۷۲۰ | فوریه ۷۲۰ |  نوهٔ مروان یکم  نخستین پسرعموی ولید یکم و سلیمان بن عبدالملک  نتیجهٔ عمر بن خطاب از طرف دختر |  عبدالعزیز بن مروان  ام‌عاصم لیلا بنت عاصم بن عمر |  به‌طور گسترده به‌عنوان پنجمین خلیفهٔ راشدین شناخته می‌شود.  او را عمر دوم نیز نامیده‌اند. |
| ۱۴ |  | یزید دوم | ۶۸۷ | ۱۰ فوریه ۷۲۰ | ۲۶ ژانویه ۷۲۴ | ۲۶ ژانویه ۷۲۴ |  پسر عبدالملک بن مروان |  عبدالملک بن مروان  عاتکه بنت یزید |  |
| ۱۵ |  | هشام بن عبدالملک | ۶۹۱ | ۲۶ ژانویه ۷۲۴ | ۶ فوریه ۷۴۳ | ۶ فوریه ۷۴۳ |  پسر عبدالملک بن مروان |  عبدالملک بن مروان  فاطمه بنت هشام |  |
| ۱۶ |  | ولید دوم | ۷۰۹ | ۶ فوریه ۷۴۳ | ۱۷ آوریل ۷۴۴ (ترورشده) | ۱۷ آوریل ۷۴۴ (ترورشده) |  پسر یزید دوم  برادرزادهٔ هشام بن عبدالملک |  یزید دوم |  |
| ۱۷ |  | یزید سوم | ۷۰۱ | ۱۷ آوریل ۷۴۴ | ۳/۴ اکتبر ۷۴۴ | ۳/۴ اکتبر ۷۴۴ |  پسر ولید یکم |  ولید یکم  شاهدختی ایرانی |  |
| ۱۸ |  | ابراهیم بن ولید |  | ۷۴۴ (چند هفته) | ۷۴۴ (چند هفته) | ۲۵ ژانویه ۷۵۰ (اعدام) |  پسر ولید یکم |  ولید یکم |  |
| ۱۹ |  | مروان دوم | ۶۹۱ | ۷۴۴ | ۶ اوت ۷۵۰ (کشته‌شده) | ۶ اوت ۷۵۰ (کشته‌شده) |  نوهٔ مروان یکم |  محمد بن مروان |  |
خلافت‌های جامع > خلافت عباسی (۷۵۰ – ۱۲۵۸ و ۱۲۶۱ – ۱۵۱۷)

مقالهٔ اصلی: خلافت عباسیان
خلافت‌های جامع > خلافت عباسی (۷۵۰ – ۱۲۵۸ و ۱۲۶۱ – ۱۵۱۷) > خلفای قاهره (۱۳ ژوئن ۱۲۶۱ – ۲۲ ژانویه ۱۵۱۷)

عباسیان قاهره تا حد بسیاری خلفای تشریفاتی تحت سرپرستی (و پشتیبانی) سلطنت مملوک که پس از سقوط دودمان ایوبی در مصر ایجاد شدند بودند.
| # | نام سلطنتی | نام شخصی | دوران | والدین | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۵۷ | مستنصر دوم | ابوالقاسم احمد | ۲۶ ژوئن ۱۲۶۱ – ۲۸ نوامبر ۱۲۶۱ |  ظاهر |  توسط سلاطین مملوک در سال ۱۲۶۱ در قاهره، مصر به‌عنوان خلیفه بر تخت نشانده شد  عنوان مورد دعوی با حاکم یکم نیز بود که توسط فرمانروای حلب بر تخت نشانده شده بود |
| ۵۸ | حاکم یکم | ابوعبدالله محمد | ۱۶ نوامبر ۱۲۶۲ – ۱۹ ژانویه ۱۳۰۲ |  ابوالعلی حسن |  نتیجهٔ مسترشد  در سال ۱۲۶۱ توسط حاکم حلب به‌عنوان خلیفه بر تخت نشانده شد  پس از مرگ مستنصر دوم توسط مملوک مصر هم به رسمیت شناخته شد |
| ۵۹ | مستکفی یکم | ابوالربیع سلیمان | ۲۰ ژانویه ۱۳۰۲ – فوریه ۱۳۴۰ |  حاکم یکم |  |
| ۶۰ | واثق یکم | ابواسحاق ابراهیم | فوریه ۱۳۴۰ – ۱۷ ژوئن ۱۳۴۱ |  محمد پسر حاکم یکم |  |
| ۶۱ | حاکم دوم | ابوالعباس احمد | ۱۳۴۱ – ۱۳۵۲ |  مستکفی یکم |  |
| ۶۲ | معتضد یکم | ابوبکر | ۱۳۵۲ – ۱۳۶۲ |  مستکفی یکم |  |
| ۶۳ | متوکل یکم | ابوعبدالله محمد | ۱۳۶۲– ۱۳۷۷ |  معتضد یکم |  |
| ۶۴ | مستعصم یکم | ابویحیی زکریا | ۱۳۷۷ |  واثق یکم |  |
| (۶۳) | متوکل یکم | ابوعبدالله محمد | ۱۳۷۷ – ۱۳۸۳ |  معتضد یکم |  |
| ۶۵ | واثق دوم | عمر | سپتامبر ۱۳۸۳ – ۱۳ نوامبر ۱۳۸۶ |  واثق یکم |  |
| (۶۴) | مستعصم | ابویحیی زکریا | ۱۳۸۶ – ۱۳۸۹ |  واثق یکم |  |
| (۶۳) | متوکل یکم | ابوعبدالله محمد | ۱۳۸۹ – ۹ ژانویه ۱۴۰۶ |  معتضد یکم |  |
| ۶۶ | مستعین | ابوالفضل العباس | ۲۲ ژانویه ۱۴۰۶ – ۹ مارس ۱۴۱۴ |  متوکل یکم  بای خاتون |  از ۷ مه ۱۴۱۲ تا ۶ نوامبر ۱۴۱۲ سلطان مصر بود |
| ۶۷ | معتضد دوم | ابوالفتح داوود | ۱۴۱۴ – ۱۴۴۱ |  متوکل یکم  کزل |  |
| ۶۸ | مستکفی دوم | ابوالربیع سلیمان | ۱۴۴۱ – ۲۹ ژانویه ۱۴۵۱ |  متوکل یکم |  |
| ۶۹ | قائم | ابوالبقا حمزه | ۱۴۵۱ – ۱۴۵۵ |  متوکل یکم |  |
| ۷۰ | مستنجد | ابوالمحاسن یوسف | ۱۴۵۵ – ۷ آوریل ۱۴۷۹ |  متوکل یکم |  |
| ۷۱ | متوکل دوم | ابوالعز عبدالعزیز | ۵ آوریل ۱۴۷۹ – ۲۷ سپتامبر ۱۴۹۷ |  یعقوب پسر متوکل یکم  حاج ملک |  |
| ۷۲ | مستمسک | ابوالصبر | ۱۴۹۷ – ۱۵۰۸ |  متوکل دوم |  |
| ۷۳ | متوکل سوم | محمد | ۱۵۰۸ – ۱۵۱۶ |  مستمسک |  |
| (۷۲) | مستمسک | ابوالصبر | ۱۵۱۶ – ۱۵۱۷ |  متوکل دوم |  |
| (۷۳) | متوکل سوم | محمد | ۱۵۱۷ |  مستمسک |  وی رسماً از عنوان خلیفه با نمادهای بیرونی کناره‌گیری نمود — شمشیر و بالاپوش محمد — سلیم یکم امپراتور عثمانی در سال ۱۵۱۷، او را واپسین خلیفه از دودمان عباسی و بنوقریش ساخت |
خلافت‌های غیرجامع

خلافت‌ها به‌طور شرعی توسط اکثریت مسلمانان پذیرفته نشده‌است.
خلافت‌های غیرجامع > خلافت ابن‌زبیر (۶۸۴–۶۹۲)

عبدالله بن زبیر، خواهرزادهٔ عایشه، سومین همسر محمد بن عبدالله شورشی را علیه خلافت اموی در سال ۶۸۴ میلادی رهبری می‌نمود. او خود را در مکه خلیفه اعلام کرد توسط حجاج بن یوسف بعد از شش‌ماه محاصره در سال ۶۹۲ میلادی شکست خورد و کشته شد.
خلافت‌های غیرجامع > خلافت اموی قرطبه (۹۲۹–۱۰۳۱)

مقالهٔ اصلی: خلافت قرطبه
(به‌طور جهانی پذیرفته نشده؛ قدرت واقعی محدود به اسپانیا و بخش‌هایی از مغرب می‌شد)
| نام | دوران | والدین | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- |
| عبدالرحمن سوم | ۹۲۹–۹۶۱ |  محمد پسر عبدالله  مزنه (ماریا) |  نوادهٔ هشام بن عبدالملک |
| حکم دوم | ۹۶۱–۹۷۶ |  عبدالرحمن سوم  مرجان |  |
| هشام دوم حکم | ۹۷۶–۱۰۰۹ |  حکم دوم  صبح |  |
| محمد دوم | ۱۰۰۹ |  هشام بن عبدالجبار بن عبدالرحمن سوم، نوهٔ عبدالرحمن سوم  مزنه |  |
| سلیمان بن حکم | ۱۰۰۹–۱۰۱۰ |  حکم بن سلیمان بن عبدالرحمن سوم، نوهٔ عبدالرحمن سوم  ظبیه |  |
| هشام دوم حکم | ۱۰۱۰–۱۰۱۳ |  حکم دوم  صبح |  |
| سلیمان بن حکم | ۱۰۱۳–۱۰۱۶ |  حکم بن سلیمان بن عبدالرحمن سوم، نوهٔ عبدالرحمن سوم  ظبیه |  |
| عبدالرحمن چهارم | ۱۰۲۱–۱۰۲۲ |  محمد، نوهٔ عبدالرحمن سوم |  |
| عبدالرحمن پنجم | ۱۰۲۲–۱۰۲۳ |  هشام بن عبدالجعفر بن عبدالرحمن سوم، نوهٔ عبدالرحمن سوم  غایه |  |
| محمد سوم | ۱۰۲۳–۱۰۲۴ |  عبدالرحمن بن عبیدالله بن عبدالرحمن سوم، نوهٔ عبدالرحمن سوم  حوراء |  |
| هشام سوم | ۱۰۲۷–۱۰۳۱ |  محمد بن عبدالملک بن عبدالرحمن سوم، نوهٔ عبدالرحمن سوم  عاتب |  |
خلافت‌های غیرجامع > خلافت فاطمی (۹۰۹–۱۱۷۱)

مقالهٔ اصلی: خلافت فاطمیان
(فاطمیان متعلق به شاخهٔ اسماعیلی از تشیع اسلام بودند و از این رو توسط اکثریت سنی‌ها به رسمیت شناخته نشده‌اند، چه مباحثشان در قلمروهایشان، یا از دولت‌های همسایه).
| نام | دوران | والدین | یادداشت |
| --- | --- | --- | --- |
| مهدی بالله ابومحمد عبیدالله | ۹۰۹–۹۳۴ |  عبدالله زکی، امام اسماعیلیه |  نوادهٔ فاطمه زهرا (جوانترین دختر محمد بن عبدالله)  بنیان‌گذار دودمان فاطمیان |
| قائم بأمرالله ابوالقاسم محمد | ۹۳۴–۹۴۶ |  مهدی بالله |  |
| منصور بالله ابوطاهر اسماعیل | ۹۴۶–۹۵۳ |  قائم بأمرالله |  |
| معز لدین‌الله ابوتمیم معد | ۹۵۳–۹۷۵ |  منصور بالله | در طی حاکمیتش مصر ضمیمهٔ خاک فاطمیان شد |
| عزیز بالله ابومنصور نزار | ۹۷۵–۹۹۶ |  معز لدین‌الله |  |
| حاکم بأمرالله ابوعلی منصور | ۹۹۶–۱۰۲۱ |  عزیز بالله |  |
| ظاهر بالله ابوالحسن علی | ۱۰۲۱–۱۰۳۶ |  حاکم بأمرالله |  |
| مستنصر بالله ابوتمیم معد | ۱۰۳۶–۱۰۹۴ |  ظاهر بالله |  |
| مستعلی بالله ابوالقاسم احمد | ۱۰۹۴–۱۱۰۱ |  مستنصر بالله | نزاع‌ها برای جانشینی وی به نزاری شکاف یافت |
| آمر بأحکام‌الله ابوعلی منصور | ۱۱۰۱–۱۱۳۰ |  مستعلی بالله | فرمانروایان فاطمی مصر پس از وی به‌عنوان امام در اسماعیلیه مستعلوی طیبی شناخته نمی‌شوند |
| حافظ لدین‌الله ابوالمیمون عبدالمجید | ۱۱۳۰–۱۱۴۹ |  محمد بن مستنصر، پسر مستنصر بالله |  |
| ظافر بأمرالله ابومنصور اسماعیل | ۱۱۴۹–۱۱۵۴ |  حافظ لدین‌الله |  |
| فائز بنصرالله ابوالقاسم عیسی | ۱۱۵۴–۱۱۶۰ |  ظافر بأمرالله |  |
| عاضد لدین‌الله ابومحمد عبدالله | ۱۱۶۰–۱۱۷۱ |  یوسف، پسر حافظ لدین‌الله |  |
خلافت‌های غیرجامع > خلافت موحدون (۱۱۴۵–۱۲۶۹)

مقالهٔ اصلی: خلافت موحدین
(به‌طور گسترده پذیرفته نشده‌است، نواحی اصلی در شمال آفریقا و شبه‌جزیرهٔ ایبری بودند)
| نام | دوران |
| --- | --- |
عبدالمؤمن بن علی کومی: ۱۱۴۵–۱۱۶۳
ابویعقوب یوسف بن عبدالمؤمن: ۱۱۶۳–۱۱۸۴
ابویوسف یعقوب بن یوسف منصور: ۱۱۸۴–۱۱۹۹
ناصر لدین‌الله محمد بن منصور: ۱۱۹۹–۱۲۱۳
ابویعقوب یوسف مستنصر: ۱۲۱۳–۱۲۲۴
ابومحمد عبدالواحد بن یوسف: ۱۲۲۴
ابومحمد عبدالله عادل: ۱۲۲۴–۱۲۲۷
ابوزکریا معتصم یحیی بن ناصر: ۱۲۲۷–۱۲۳۵
ابوالعلا مأمون ادریس بن منصور: ۱۲۲۷–۱۲۳۲
ابومحمد رشید عبدالواحد بن مأمون: ۱۲۳۲–۱۲۴۲
حسن معتضد بالله سعید بن مأمون: ۱۲۴۲–۱۲۴۸
ابوحفص مرتضی عمر بن ابی‌ابراهیم: ۱۲۴۸–۱۲۶۶
ابوالعلا واثق بالله ادریس بن محمد: ۱۲۶۶–۱۲۶۹
خلافت‌های غیرجامع > خلافت سوکوتو (۱۸۰۴–۱۹۰۳)

مقالهٔ اصلی: خلافت سوکوتو
(به‌طور گسترده پذیرفته نشده‌است، مناطق اصلی در غرب آفریقا بود)
توسط محقق اسلامی و رهبر دینی عثمان دان فودیو در طی جنگ فولانی (شناخته‌شده با نام جهاد فولانی) ایجاد شد، که کاستن شیوه‌های دینی پیشااسلامی را جستجو کرد و شکل شدیدی از اسلام را در احتیاط خلافت گسترش داد.