هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران
مرحله اول > هزینه، درآمد

میزان درآمد حاصل از هدفمندی یارانه‌ها از ۲۸ آذر ۱۳۸۹ تا ۳۱ خرداد ۱۳۹۱، ۳۰ هزار میلیارد تومان و میزان مصارف ۶۲ هزار میلیارد تومان بوده که این ارقام نشان دهنده این است که دولت بجای اینکه تنها ۵۰ درصد عواید طرح را یارانه نقدی بدهد، تقریباً تمام عواید آن را به صورت یارانه نقدی داده و سهم وام و سایر تسهیلات دولتی به تولید (۳۰٪) و سهم خود دولت وقت (۲۰٪) را طبق قانونی که مجلس تصویب کرد (با دست بردن در طرح اولیه هدفمندسازی یارانه‌ها) تخصیص نداده و بدین شکل کسری ۳۲ هزار میلیارد تومانی در این طرح ایجاد شده که تقریباً معادل ۴۶٪ از عواید این طرح است.
منابع درآمدی طرح هدفمند سازی یارانه‌ها و مصارف آن در زمان اجرا از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ هیچ گونه ناترازی نداشت و به عنوان مثال در سال ۱۳۹۰ عواید طرح هدفمندسازی ۴۰۵ هزار میلیارد ریال و مصارف این طرح (عمدتا به صورت یارانه نقدی) به میزان ۴۱۱ هزار میلیارد ریال بود که تفاوت ناچیز این دو به دلیل تورم در طول سال بود. موضوع این بود که مجلس وقت تعیین کرده بود تنها ۵۰٪ عواید هدفمندکردن یارانه سوخت به صورت یارانه نقدی پرداخت شود و ۳۰٪ آن به صورت وام و تسهیلات دولتی به صنایع برای مصرف انرژی داده شود و ۲۰٪ توسط دولت وقت برداشته شود، ولی کارنشاسان اقتصادی طراح این طرح از جمله جمشید پژویان مطابق آموزه‌های اقتصاد مدرن بر این باور بودند ایجاد رونق تولید و رونق اقتصاد باید از طریق ایجاد تقاضای مؤثر در اقتصاد و قدرت خرید برای مردم ایجاد شود و نه وام دولتی به شرکت‌هایی که دولت صلاح بداند به منظور حمایت از مصرف به شکل غیربهره‌ور. بدین ترتیب در عمل نیز همین کردند و تقریباً دو برابر منابعی که برای یارانه نقدی در این طرح پیش‌بینی شده بود را به صورت یارانه نقدی پرداخت کردند. همچنین بعد از اجرای طرح هدفمند سازی یارانه‌ها، میزان مصرف سوخت به شدت کاهش یافت و عواید دولت از فروش به قیمت جدید این فرآورده‌ها نیز کاهش یافت و عوایدی که تصور می‌شد این طرح کسب کند و با آن بتوان ۴۵ هزار تومان یارانه داد کمتر از این حدود شد، پس کارشناسان اقتصادی دولت که از ابتدا نیز بر این باور نبودند کمک به تولید باید از طریق عواید این طرح و به صورت وام دولتی انجام شود، تقریباً تمام عواید حاصل از این طرح را به صورت یارانه نقدی تخصیص دادند. در سال ۱۳۹۱ قرار بود مرحله دوم این طرح اجرا شود تا قیمت سوخت و یارانه به روز شود و درصد بهره‌مندی دولت از عواید این طرح بالاتر برود، ولی مجلس وقت اجرا طرح هدفمندسازی یارانه‌ها و تراز کردن منابع و مصارف طرح آنطور که مجریان طرح می‌خواستند (بدون پرداخت ۳۰٪ عواید به صورت وام دولتی) اجرا شود.
در شروع اجرای طرح، دولت ۸۰ هزار میلیارد ریال تنخواه از بانک مرکزی گرفت و یارانه ماه اول افراد از این طرح را به حساب‌ها واریز کرد، بدون اینکه افراد بتوانند آن را برداشت کنند تا مردم ببینند دولت در پرداخت یارانه نقدی به آن‌ها جدی است. این طلب نزد بانک مرکزی نیز قرار بود به تدریج از منابع همین طرح بازپرداخت شود و در سال ۱۳۹۰ به میزان ۱۸ هزار میلیارد آن به بانک مرکزی بازپرداخت شد و در سال بعد ۵ هزار میلیارد ریال آن، ولی این بازپرداخت در سال‌های بعد ادامه نیافت.
| سال | منابع> منابع حاصل از اصلاح قیمت‌ها | منابع> منابع مندرج در قانون بودجه | منابع> تنخواه بانک مرکزی | منابع> دریافتی بابت عیدانه | منابع> جمع منابع | منابع> شرح | مصارف> یارانه نقدی و غیر نقدی | مصارف> ماده (۷) قانون | مصارف> ماده (۸) قانون | مصارف> در بهداشت و سلامت | مصارف> پرداخت عیدانه | مصارف> تسویه تنخواه بانک مرکزی | مصارف> جمع مصارف |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۸۹ | ۳۵٬۰۸۴ | ۰ | ۸۰٬۰۰۰ | ۰ | ۱۱۵٬۰۸۴ | ۱۳۸۹ | ۱۱۴٬۰۰۳ | ۹۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۱۱۴٬۰۹۳ |
| ۱۳۹۰ | ۲۹۵٬۷۳۹ | ۱۱۰٬۲۳۱ | ۰ | ۰ | ۴۰۵٬۹۷۰ | ۱۳۹۰ | ۳۹۲٬۵۷۳ | ۱٬۰۰۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۱۸٬۰۰۰ | ۴۱۱٬۵۷۳ |
| ۱۳۹۱ | ۳۰۲٬۸۲۹ | ۱۰۴٬۸۸۱ | ۰ | ۶۶٬۰۰۷ | ۴۷۳٬۷۱۷ | ۱۳۹۱ | ۴۱۳٬۲۰۴ | ۰ | ۷۵۹ | ۰ | ۶۵٬۴۵۶ | ۰ | ۴۸۴٬۴۱۹ |
| ۱۳۹۲ | ۳۱۷٬۰۵۲ | ۱۳۷٬۵۰۰ | ۰ | ۰ | ۴۵۴٬۵۵۲ | ۱۳۹۲ | ۴۲۰٬۰۷۵ | ۱۸۰ | ۰ | ۲۵٬۵۰۰ | ۰ | ۰ | ۴۴۵٬۷۵۵ |
| ۱۳۹۳ | ۳۵۵٬۷۶۴ | ۱۱۳٬۰۰۰ | ۰ | ۰ | ۴۶۸٬۷۶۴ | ۱۳۹۳ | ۴۲۱٬۳۷۰ | ۶٬۴۰۰ | ۵٬۵۸۵ | ۲۸٬۴۰۰ | ۰ | ۰ | ۴۶۱٬۷۵۵ |
| ۱۳۹۴ | ۳۳۴٬۵۱۶ | ۱۰۱٬۵۳۶ | ۰ | ۰ | ۴۳۶٬۰۵۲ | ۱۳۹۴ | ۴۱۸٬۲۰۶ | ۲۵ | ۵٬۷۶۹ | ۸٬۷۰۰ | ۰ | ۰ | ۴۳۲٬۷۰۰ |
| ۱۳۹۵ | ۳۱۵٬۲۶۴ | ۱۱۱٬۷۲۲ | ۰ | ۰ | ۴۲۶٬۹۸۶ | ۱۳۹۵ | ۴۱۰٬۰۴۹ | ۰ | ۶٬۴۳۹ | ۰ | ۰ | ۰ | ۴۱۶٬۴۸۸ |
| جمع | ۱٬۹۵۶٬۲۴۸ | ۶۷۸٬۸۶۰ | ۸۰٬۰۰۰ | ۶۶٬۰۰۷ | ۲٬۷۸۱٬۱۱۵ | جمع | ۲٬۵۸۹٬۴۸۰ | ۸٬۷۷۵ | ۱۸٬۷۳۲ | ۶۷٬۶۰۰ | ۶۵٬۴۵۶ | ۲۳٬۰۰۰ | ۲٬۷۷۲٬۶۴۳ |
| درصد | ۷۰/۳٪ | ۲۴٪/۴ | ۲/۹٪ | ۲/۴٪ | ۱۰۰٪ | درصد | %۹۳/۴ | %۰/۳ | %۰/۷ | %۲/۴ | %۲/۴ | %۰/۸ | %۱۰۰ |
* مبلغ ۸۰ هزار میلیارد ریال در سال ۱۳۸۹ (در اجرای ماده (۱۳) قانون هدفمند کردن یارانه‌ها) در اختیار سازمان قرارگرفته و به عنوان پیش پرداخت شروع طرح مصرف شده که طبق برنامه تا زمان تدوین این جدول (۱۳۹۵) بخشی از آن تسویه گردیده است.: * مبلغ ۸۰ هزار میلیارد ریال در سال ۱۳۸۹ (در اجرای ماده (۱۳) قانون هدفمند کردن یارانه‌ها) در اختیار سازمان قرارگرفته و به عنوان پیش پرداخت شروع طرح مصرف شده که طبق برنامه تا زمان تدوین این جدول (۱۳۹۵) بخشی از آن تسویه گردیده است.
** سال ۱۳۹۱ مبلغ ۶۶ هزار میلیارد ریال بابت هدیه جبرانی (عیدانه) از محل صندوق توسعه ملی تأمین و در وجه سازمان هدفمندسازی وایز گردید. (این مبلغ برای شروع اجرای فاز دوم اجرای طرح بود که توسط مجلس متوقف گردید): ** سال ۱۳۹۱ مبلغ ۶۶ هزار میلیارد ریال بابت هدیه جبرانی (عیدانه) از محل صندوق توسعه ملی تأمین و در وجه سازمان هدفمندسازی وایز گردید. (این مبلغ برای شروع اجرای فاز دوم اجرای طرح بود که توسط مجلس متوقف گردید)