خاندان کارن
اهمیت

منشأ به قدرت رسیدن خانواده کارن در دوران اشکانیان مبهم است ولی با توجه به ساختار موروثی این عصر، می‌توان حدس زد که جایگاه و قدرت این خاندان در تمام دوران اشکانی، به خصوص در نواحی شمال‌شرقی ایران، تا قرن یازدهم میلادی، برقرار بوده باشد و آن‌ها یکی از هفت خاندان پارتی بودند.
در دوران ساسانیان نیز کارن‌های اشکانی بخش مهمی از صحنهٔ سیاسی و فرهنگی ایران ساسانی بودند. روایت موسی خورنی، مورخ ارمنی، از حمایت خاندان کارن از اردوان چهارم حکایت می‌کند و او معتقدست تنها اعضای ارمنی خاندان کارن از جدال میان اشکانیان و ساسانیان پیروز بیرون آمدند، ولی کتیبه‌های اولیهٔ ساسانی در کعبه زرتشت خلاف این ادعا را نشان می‌دهد و نام این خاندان را در بین اشراف نزدیک به اردشیر بابکان آورده است.
علی‌رغم تغییر حکومت، همچون دوران اشکانی، خاندان کارن همچنان در ابتدای تشکیل ساسانیان در سیستم اداری ذی نفوذ بوده و قلمروهای گسترده‌ای را به صورت نیمه مستقل اداره می‌کردند. این جایگاه آنان در منابع اولیه قرن سوم میلادی مانند کتیبه نقش رجب بروز یافته است.
در سده پنجم میلادی قدرت خاندان کارن افزایش یافت و آن‌ها در ویرایش و بازنویسی خداینامک نقش بسزایی داشتند. در این دوره مزدک به وسیلهٔ دو فرمانده یعنی سوخرا (با نام دیگر زرمهر) از خاندان کارن و شاپور از خاندان مهران سرکوب گردید. این دو پس از مرگ پیروز یکم قدرت را به دست گرفتند و تا زمان بلاش سلطنت را اداره می‌کردند.
در عصر پادشاهی بلاش، دو خاندان مهران و کارن رقابتی را آغاز کردند که موجب تزلزل جایگاه خاندان کارن شده و شاهنشاه به کمک خاندان مهران، از زیر سایهٔ سوخرا خارج شد. در این هنگام ضرب‌المثل «باد سوخرا فرو خوابید و باد مهران وزیدن گرفت» باب شد. یحتمل این رخداد بر اصلاحات دوران قباد یکم و خسرو انوشیروان تأثیرگذار بوده است.
قدرت خاندان‌های موروثی همچون کارن، دوپایه داشت: نخست ثروتی که از قلمرو محلی خود کسب می‌کردند و دوم نیروی انسانی که حین جنگ‌ها جمع‌آوری کرده و در قالب سواره‌نظام و پیاه‌نظام به پادشاهان ساسانی می‌دادند. بخش قابل توجهی از هزینهٔ لشکرکشی‌های ساسانیان به غرب و شرق توسط خاندان کارن پرداخت می‌شد. فردوسی در منظومه‌اش خاندان کارن را خزانه‌دار ایران معرفی می‌کند و روایت کرده در زمان سلطنت قباد، مالیات نواحی را به کارن سوخرا می‌پرداختند و شاه مقامی تشریفاتی بود.
پس از تبعید خاندان کارن در زمان قباد، مجدداً انوشیروان آن‌ها را به مقام اسپهبدی نشاند لیکن اصلاحاتی را برای کاهش نفوذ خاندان‌های اشکانی آغاز کرد. این اصلاحات چندان موفقیت‌آمیز نبودند زیرا قدرت خاندان‌های اشکانی همچنان رو به افزایش بود.
شواهد سکه‌شناسی حاکی از نفوذ دو تن از اعضای این خاندان، سیما برزین و دادمهر، در دوران انوشیروان در امور جنگ، صلح، مالیات و اداره مملکت دارد.
خاندان کارن نقش پررنگی هم در سرکوب شورش بهرام چوبین ایفا کردند و موجب شدند شاهنشاهی ساسانی در برابر این شورشی از خاندان مهران شکست نخورد.
دو امتیاز مهم این خاندان در دوران اشکانیان و ساسانیان نگهداری از درفش کاویان و تاج گذاشتن بر سر پادشاه در آیین تاجگذاری بود.
به هنگام حمله اعراب به ایران، در نبرد قادسیه درفش کاویان به دست ضرار بن خطاب افتاد. او سی هزار دینار برای درفش دریافت کرد، هرچند گفته می‌شود ارزش راستین درفش ۱٫۲ تا حتی دو میلیون دینار بوده است و چون درفش را نزد عمر بن خطاب، خلیفه مسلمانان، بردند، وی از بسیاری گوهرها، دُرّها و جواهراتی که به درفش آویخته شده بود، دچار شگفتی شد و به نوشته تاریخ بلعمی عُمر خلیفه مسلمین دستور داد تا گوهرهای آن را بردارند و آن را بسوزانند.
خاندان کارن در جریان حمله عرب قلمرو موروثی خود در نهاوند را از دست دادند. آنان برخلاف خاندان اسپهبد که با فاتحان عرب پیمان بسته بودند، به مقاومت سرسختانه در برابر مسلمانان ادامه دادند.