افسانه زنبورها
خلاصه داستان > مدارس خیریه

ماندویل در نسخه سال ۱۷۲۳، مقاله‌ای در خصوص نیکوکاری و مدارس خیریه به آن افزود. او از مدارس خیریه که برای آموزش فقرا طراحی شده‌بود و با این کار فضیلت را به تدریج در آنها القا می‌کرد انتقاد کرد. ماندویل با این عقیده که تعلیم و تربیت، افراد را به فضیلت تشویق می‌کند مخالف بود زیرا او معتقد بود که خواسته‌های شیطانی فقط در فقرا وجود ندارد. بلکه افراد تحصیل‌کرده و ثروتمندان زیادی را دیده‌بود که بسیار حیله‌گرتر بودند. ماندویل معتقد بود که آموزش فقرا تمایل آنها را به مادی‌گرایی افزایش می‌دهد، اهداف تعلیم و تربیت را با شکست مواجه می‌کند و برآورده‌کردن خواسته‌های آنها را دشوارتر می‌کند.
در آن زمان، این کتاب که ننگین و جنجال‌برانگیز محسوب می‌شد، به عنوان حمله به فضایل دین مسیحی معرفی شد. چاپ آن در سال ۱۷۲۳ برخلاف نسخه‌های قبلی آن موجب رسوایی شدید شد و در طول قرن هجدهم در میان ادیبان منجر به بحث و گفتگو شد. محبوبیت نسخه دوم به ویژه در سال ۱۷۲۳ به فروپاشی حباب دریای جنوبی چند سال پیش از انتشار آن نسبت داده‌شد. برای آن دسته از سرمایه‌گذارانی که اموال خود را در این فروپاشی که ناشی از کلاهبرداری بود از دست داده بودند، اظهارات ماندویل دربارهٔ رذایل‌فردی از منافع عمومی محسوب می‌شد که آزاردهنده بود.
در میان سایرین، فیلسوف جورج برکلی و کشیش ویلیام لاو به شدت با این کتاب مبارزه کرد. برکلی در دومین مصاحبه در خصوص اثرش با نام Alciphron (1732) به این موضوع تاخت. پس از انتشار نسخه آن در سال ۱۷۲۳، هیئت منصفه اعظم بلوک میدل سکس از آن با عنوان یک اثر دردسرساز یاد کرد و اعلام کرد که هدف این افسانه "زیر پا گذاشتن دین و فضیلت است و برای جامعه، زیان‌بخش است و به ضرر دولت است" و توصیه به زندگی لوکس، آزمندی، غرور، و همه رذایل، به عنوان ضروریات رفاه عمومی است، و نه تمایل به نابودی قانون اساسی". ماندویل در بلاغت سخنرانی، تأثیر جامعه را برای اصلاح رفتار مشاهده کرد. این کتاب در "مجله لندن" نیز نکوهش شد.
نویسندگان دیگر به این افسانه حمله‌کردند، که خصوصاً یکی از آنها آرچیبالد کمپبل (۱۶۹۱–۱۷۵۶) خالق اثر Aretelogia بود. فرانسیس هاچسون نیز ماندویل را محکوم کرد و در ابتدا این افسانه را "غیر قابل دفاع و تکذیب‌ناپذیر" خواند، اظهارنظر در خصوص آن بسیار یاوه است. هاچسون استدلال کرد که در "محبت به همنوعان"، و نه در لذت‌طلبی جسمانی، لذت وجود دارد. او همچنین از ایده تجمل‌گرایی ماندویل که عقیده داشت به مفهوم فضیلت توأم با سخت‌گیری شدید وابسته است، انتقاد کرد. اقتصاددان معاصر، جان مینارد کینز خاطرنشان کرد که "تنها یک نفر اظهارنظر خوبی در قبال آن داشته‌است، که او  جانسون است.  جانسون اعلام کرد این حرف او را متحر نکرد، بلکه" چشمانش را به‌شدت به زندگی واقعی باز کرد ".
این کتاب تا سال ۱۷۴۸ به دانمارک رسید، و در آنجا نویسنده اسکاندیناویایی الاصل آن دوره، لودویگ هولبرگ (۱۶۸۴–۱۷۵۴)، انتقاد جدیدی از این افسانه مطرح کرد – انتقادی که بر "ملاحظات اخلاقی یا تعصبات و عقاید مسیحیت" متمرکز نبود. هولبرگ، درعوض، تصورات ماندویل را در مورد ایجاد یک جامعه خوب یا شکوفا موردبحث قرار داد: "او این پرسش را مطرح کرد که آیا جامعه‌ای که شهروندان آن ثروت زیادی می‌اندوزند که متعلق به آنهاست و می‌توانند از آن استفاده کنند درحالی‌که دیگران در عمیق‌ترین شرایط فقر به سر می‌برند را می‌توان مجلل نامید. این شرایط‌عمومی در تمام شهرهای به اصطلاح درحال شکوفایی است که به جواهرات تاج زمین مشهور است. " هولبرگ با ارائه مثالی از اسپارتا، دولت-شهر باستانی یونان-، ایده ماندویل در مورد ماهیت انسان را - که معتقد بود از این دولت‌های نابرابر نمی‌توان اجتناب‌کرد زیرا انسانها دارای خلق‌وخوی حیوانی یا مفسدانه هستند-رد کرد. گفته می‌شود مردم اسپارتا آرمان‌های سختگیرانه و فاقد مادی‌گرایی داشتند و هولبرگ نوشت که اسپارتا به دلیل برخورداری از این نظام فضیلت، شهری قدرتمند بود: "این شهر از ناآرامی‌های داخلی در امان بود زیرا هیچ‌گونه ثروت مادی وجود نداشت که موجب اختلاف و نزاع شود. این شهر به‌خاطر بی‌طرفی و عدالت خود مورد احترام و افتخار بود. این شهر به دلیل عدم‌پذیرش فرمانروا به‌سادگی بر سایر قسمت‌های یونان تسلط یافت".
ژان-ژاک روسو در مورد افسانه در صحبتهای خود دربارهٔ مبدأ و مبانی نابرابری در میان انسانها(۱۷۵۴) چنین اظهار نظر کرد:
ماندویل بسیار خوب احساس می‌کرد که اگر طبیعت در راستای حمایت از عقل به آنها ترحم نمی‌کرد، هرگز با وجود تمام اخلاقیات خود، چیزی جز هیولا نبودند. اما او در نظر نگرفت که تمامی فضایل اجتماعی که می‌خواست در انسانها زیر سؤال ببرد به تنهایی از این ویژگی، سرچشمه می‌گیرد. در حقیقت، به‌طور کلی برای نژاد انسان، سخاوت، عفت، انسانیت، اگر ترحم نسبت به افراد ضعیف نیست، چیست؟
در قرن نوزدهم، لزلی استیفن، در حال نوشتن برای فرهنگ نامه بیوگرافی ملی گزارش داد که "مندویل با این کتاب، که در آن با استفاده از پارادوکسهای مبتکرانه، سیستم اخلاقی بدبینانه را جذاب جلوه داده، جرم بزرگی را مرتکب شده‌است … آموزه وی مبنی بر اینکه رونق کار با هزینه بیشتر به جای پس‌انداز افزایش می‌یابد، با بسیاری از نظریات اقتصادی فعلی که هنوز منقرض نشده‌اند، در تقابل است. او با فرض اینکه از نظر زهد خواسته‌های انسان اساساً شیطانی هستند و بنابراین با عث ایجاد «رذایل خصوصی» می‌شوند و از سوی دیگر با فرض این دیدگاه معموب که ثروت «یک منفعت عمومی است»، به راحتی نشان داد که تمام تمدنها حاکی از توسعه تمایلات شرورانه است.