stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کشتار المپیک مونیخ

| کشتار المپیک ۱۹۷۲ مونیخ | کشتار المپیک ۱۹۷۲ مونیخ |
| --- | --- |
یکی از معروف‌ترین عکس‌هایی که در جریان گروگان‌گیری گرفته‌شد، یکی از گروگانگیران را در بالکن ساختمان ۳۱ دهکدهٔ المپیک، محل اقامت ورزشکاران اسرائیل، نشان می‌دهد.: یکی از معروف‌ترین عکس‌هایی که در جریان گروگان‌گیری گرفته‌شد، یکی از گروگانگیران را در بالکن ساختمان ۳۱ دهکدهٔ المپیک، محل اقامت ورزشکاران اسرائیل، نشان می‌دهد.
 مونیخ:  مونیخ
موقعیت: مونیخ، آلمان غربی
مختصات: ۴۸°۱۰′۴۶٫۹″ شمالی ۱۱°۳۲′۵۷٫۱″ شرقی﻿ / ﻿۴۸٫۱۷۹۶۹۴°شمالی ۱۱٫۵۴۹۱۹۴°شرقی﻿ / 48.179694; 11.549194
تاریخ: ۵–۶ سپتامبر ۱۹۷۲  ۴:۳۱ بامداد – ۱۲:۰۴ بامداد (ساعت هماهنگ جهانی+۱)
هدف: تیم المپیک اسرائیل
گونه حمله: گروگان‌گیری کشتار جمعی کشتار
کشته‌ها: ۱۷ نفر (شامل مهاجمان) ۶ مربی اسرائیلی  ۵ ورزشکار اسرائیلی  ۵ عضو سپتامبر سیاه  ۱ افسر پلیس آلمان غربی 
مرتکبان: سپتامبر سیاه
انگیزه: منازعه فلسطین-اسرائیل
سنگ یادبود ورزشکاران اسرائیلی کشته شده در جریان گروگانگیری، پارک المپیک مونیخ
کشتار مونیخ حمله‌ای بود که به‌وسیلهٔ اعضای گروه فلسطینی سپتامبر سیاه در جریان بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۷۲ مونیخ در آلمان غربی علیه اعضای گروه ورزشی اسرائیل انجام و به گروگان‌گیری و کشتن آن‌ها و یک پلیس آلمانی انجامید. اندکی پس از آغاز حمله، فلسطینیان خواهان آزادی ۲۳۴ زندانی از زندان‌های اسرائیل، و همچنین آزادی بنیان‌گذاران ارتش سرخ آلمان (آندره‌آس بادر و اولریکه ماینهوف) از زندان‌های آلمان شدند. سپتامبر سیاه این عملیات را به یاد دو روستای فلسطینی مسیحی که ساکنانشان در ۱۹۴۸ به‌وسیلهٔ هاگانا تبعید شده‌بوند «ایکریت و بیرام» نامیده‌بود.
به‌نظر می‌رسد تروریست‌ها تجهیزات خود را از نئونازی‌های آلمان دریافت کرده‌بودند. در جریان عملیات ناموفق نجات، هر یازده گروگان، پنج نفر از هشت تروریست، و یک مأمور پلیس آلمان کشته‌شدند. سه تروریستی که زنده مانده‌بودند دستگیر شدند، اما دولت آلمان غربی در پی ربوده‌شدن یکی از هواپیماهای شرکت لوفت‌هانزا به‌وسیلهٔ سپتامبر سیاه آن‌ها را آزاد کرد. اسرائیل در پاسخ به آزادی آدمکشان، عملیات بهار جوانی و «خشم خدا» را اجرا کرد که طی آن‌ها سازمان جاسوسی و نیروهای ویژهٔ آن به‌طور برنامه‌ریزی‌شده فلسطینیان مظنون به دست داشتن در این کشتار را یافتند و کشتند.
استیون اسپیلبرگ کارگردان و تهیه‌کنندهٔ مشهور آمریکایی، در سال ۲۰۰۵ فیلم «مونیخ» را دربارهٔ این کشتار و عملیات انتقامی اسرائیل موسوم به «خشم خدا» کارگردانی کرد.
پیشینه

بازی‌های المپیک ۱۹۷۲ مونیخ در زمان گروگان‌گیری وارد هفتهٔ دوم خود شده‌بود. به‌منظور کمک به فراموشی پیشینهٔ نظامی‌گرای آلمان، و به ویژه المپیک ۱۹۳۶ برلین که آدولف هیتلر رهبر نازی از آن برای مقاصد تبلیغاتی استفاده کرده‌بود؛ کمیتهٔ سازمان‌دهندهٔ المپیک آلمان غربی باز و دوستانه بودن فضا در دهکدهٔ بازی‌ها را تشویق می‌کرد. برابر ادعای فیلم مستند یکی از روزهای سپتامبر تدابیر امنیتی در دهکدهٔ بازی‌ها عمداً شدید نبود و ورزشکاران معمولاً بدون نشان دادن مدارک کافی مجاز به رفت‌وآمد در آن بودند. بسیاری از ورزشکاران با پریدن از روی حصار سیمی گرداگرد دهکده اتاقک‌های نگهبانی را دور می‌زدند.
شموئل لالکین، سرپرست گروه اسرائیل، از پیش از رسیدن ورزشکاران به مونیخ، نسبت به نبود نگهبانان مسلح و شرایط محل اقامت ورزشکاران اسرائیلی ابراز نگرانی کرده‌بود. تیم اسرائیل در بخش دورافتاده‌ای از دهکدهٔ بازی‌ها، و در طبقهٔ همکف ساختمان کوچکی نزدیک یکی از دروازه‌ها اسکان داده‌شده‌بود. از دید لالکین این وضعیت شرایط را برای حملهٔ تروریستی از بیرون مناسب می‌کرد. به‌نظر می‌رسد مقامات آلمانی به لالکین اطمینان داده‌بودند تدابیر امنیتی بیشتری برای محافظت از گروه اسرائیل به‌کار خواهند بست، اما لالکین در درستی این قول شک داشت.
سازمان‌دهندگان بازی‌ها از گئورگ زیبر، روان‌شناس جنایی آلمانی، خواسته‌بودند برای کمک به برنامه‌ریزی امنیتی ۲۶ سناریوی تروریستی طراحی کند. سناریوی شمارهٔ ۲۱ او دقیقاً حملهٔ فلسطینیان به ساختمان گروه اسرائیل، آدمکشی و گروگان‌گیری، و درخواست آزادی زندانیان از اسرائیل و هواپیما برای رفتن از آلمان را پیش‌بینی کرده‌بود. با این‌همه، مسئولان نه برای پیش‌گیری از سناریوی ۲۱ چاره‌ای اندیشیدند و نه برای پیش‌گیری از سناریوهای دیگر، چون چنین چاره‌هایی با هدف «بازی‌های شاد» و بدون تدابیر امنیتی شدید متضاد بود.
آگاهی آلمان از حمله

مجلهٔ آلمانی اشپیگل در سال ۲۰۱۲ در صفحهٔ اصلی خود نوشت که مقامات آلمانی از سه هفته پیش از کشتار، هشدار آن را از یک منبع خبری فلسطینی در بیروت دریافت کرده‌بودند. منبع خبری گفته‌بود که فلسطینیان در حال برنامه‌ریزی برای ایجاد «حادثه» ای در بازی‌های المپیک هستند، و وزارت امورخارجهٔ آلمان آن را به مقامات امنیتی مونیخ منتقل کرد و از ایشان خواست «هرگونه تدبیر امنیتی لازم» را بیندیشند. با این‌همه، مقامات اقدامی دربرابر هشدار نکردند و تا چهل سال نیز دریافت آن را نپذیرفتند. مجلهٔ اشپیگل می‌افزاید این تنها بخشی از پنهانکاری چهل‌سالهٔ مقامات آلمان دربارهٔ برخورد نادرست ایشان با این رویداد بوده است.
واکنش‌های جهانی

گلدا مئیر، نخست‌وزیر اسرائیل، و کمیتهٔ دفاع اسرائیل به موساد مأموریت محرمانه داد کسانی را که تصور می‌شد در این کشتار دست‌داشته‌اند پیدا کند و بکشد. موساد به‌این منظور با کمک شعبه‌هایش در اروپا چند گروه ویژه برای یافتن و کشتن فدائیان ایجاد کرد.
در تاریخ ۵ سپتامبر ۱۹۷۲ اسرائیل در پیامی فوری و محرمانه به سفیرش در بن (پایتخت آلمان غربی) اعلام کرد: «دولت اسرائیل با تروریست‌ها مذاکره نخواهد کرد و توقع دارد که مقامات آلمان هر چه در توان دارند برای نجات گروگان‌ها انجام دهند.»
به دنبال اصرار اسرائیل برای حمله به گروگان‌ها، زوی زمیر رئیس وقت موساد، در گزارشی به نخست‌وزیر و سایر مقامات بلندپایهٔ اسرائیل گفته است: «حتی حداقل تلاش را برای نجات جان گروگان‌ها انجام ندادند. حتی حداقل خطر کردن را برای نجات افراد خودشان و افراد ما انجام ندادند.»
عملیات ناموفق نجات > برنامهٔ حمله

مقامات وانمود کردند موضوع انتقال به قاهره را پذیرفته‌اند، هرچند عزیز صدقی، وزیر امور خارجهٔ مصر به آن‌ها گفته‌بود مصر نمی‌خواهد درگیر موضوع گروگان‌گیری شود.
قرارشد تروریست‌ها و گروگان‌ها با دو بالگرد نظامی بل یو اچ ۱ به پایگاه هوایی فورستن‌فلدبروک متعلق به ناتو در آن نزدیکی برده‌شوند. در ساعت ۱۰ شب اتوبوس درخواستی عیسی مسافران را سوار کرد و به سوی بالگردها برد. پنج تیرانداز برای کشتن تروریست‌ها در فرودگاه مستقر شده‌بودند: سه نفر بالای برج مراقبت، یکی پشت یکی از خودروهای فرودگاه و دیگری روی زمین و پشت یک برج مخابراتی. گنشر، مرک و شریبر، و همچنین معاون شریبر گئورگ وُلف، عملیات را از برج مراقبت هدایت می‌کردند. به‌نوشتهٔ Cooley، ریو و Groussard، به زِوی زمیر رئیس موساد، و ویکتور کوهِن، از دستیاران ارشد او نیز اجازه داده‌شده‌بود که به عنوان ناظر در برج مراقبت حضور داشته‌باشند.
طبق برنامه، یک هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ با پنج یا شش تن پلیس مسلح در پوشش خدمهٔ هواپیما روی باند فرودگاه قرارگرفته‌بود. توافق بر این بود که عیسی و تونی هواپیما را بازرسی کنند. برنامه این بود که عیسی و تونی در هواپیما دستگیر شوند و تیراندازان تروریست‌های درون بالگردها را بکشند. برپایهٔ سخنان گنشر و تروگر تروریست‌های درون بالگردها نمی‌توانستند بیش از سه تن باشند. اما به‌هنگام انتقال گروگان‌ها از اتوبوس به بالگرد مشخص شد شمار تروریست‌ها روی‌هم هشت نفر است.
عملیات ناموفق نجات > شکست عملیات

در هنگامی که بالگردها به نزدیک فورستن‌فلدبروک رسیدند، مأموران پلیس درون هواپیما بدون مشورت با فرماندهانشان از ادامهٔ مأموریت خودداری کردند. به این ترتیب نیروی پلیس تنها با پنج تیرانداز دربرابر شمار بیشتری تروریست مسلح به سلاح‌های بیشتر قرارگرفت.
بالگردها در ساعت ۱۰:۳۰ شب فرود آمدند و چهار خلبان با شش تروریست از آن‌ها پیاده شدند. با آن که تروریست‌ها قول داده‌بودند گروگان آلمانی نگیرند، چهار تروریست با تفنگ خلبان‌ها را نشانه گرفتند و در آن حال عیسی و تونی برای بازرسی به درون هواپیما رفتند. آن‌ها با دیدن هواپیمای خالی فهمیدند در دام افتاده‌اند و به سوی بالگردها دویدند. وقتی از کنار برج مراقبت می‌گذشتند، تیرانداز شمارهٔ ۳ تلاش کرد عیسی را بکشد تا گروه بی‌رهبر بماند، اما به دلیل نبود روشنایی مناسب تیرش خطا رفت و به پای تونی خورد. با این‌همه، در حدود ساعت ۱۱ مقامات آلمانی به تیراندازان نزدیک صحنه دستور آتش دادند.
در آشوبی که درگرفت، Ahmed Chic Thaa و عفیف احمد حمید، که نزدیک خلبانان موضع گرفته‌بودند کشته‌شدند و دیگران، که یکی از آن‌ها زخمی شده‌بود، در زیر و پشت بالگردها سنگر گرفتند و دور از تیررس تیراندازان بسیاری از چراغ‌های فرودگاه را شکستند. پلیس آلمانی آنتون فلیگرباوئر در جریان تیراندازی کشته‌شد. خلبانان بالگرد گریختند. گروگان‌ها که به صندلی‌های بالگرد بسته شده‌بودند در جریان تیراندازی‌ها تلاش می‌کردند خود را آزاد کنند و بعداً جای دندان بر روی طناب‌هایشان دیده‌شد.
عملیات ناموفق نجات > کشتار

با رسیدن نیروهای کمکی در حدود نیمه‌شب ۶ سپتامبر، یکی از تروریست‌ها، به‌احتمال زیاد عیسی، به‌سوی گروگان‌های بالگرد شرقی رفت و با کلاشنیکف آن‌ها را از فاصلهٔ نزدیک زیر رگبار گرفت. شپرینگر، هالفین و فریدمن درجا کشته‌شدند و به‌نظر می‌رسد برگر که دوتیر به پایش خورده‌بود در آن لحظه زنده مانده‌بود، چون کالبدشکافی دلیل مرگ او را تنفس دود اعلام کرده‌بود. تروریست سپس نارنجکی به درون بالگرد انداخت که آن را منفجر کرد و گروگان‌ها را سوزاند.
سپس عیسی درحال تیراندازی به‌سوی پلیس به‌سمت باند فرودگاه دوید و با آتش پلیس کشته‌شد. تروریست دیگر، خالد جواد، تلاش کرد بگریزد، اما تیر خورد و کشته‌شد. آنچه برسر دیگر گروگان‌ها آمد هنوز به‌درستی روشن نیست. یکی از بررسی‌های پلیس آلمان نشان می‌دهد که یکی از مأموران پلیس و چند گروگان ممکن‌است در اثر تیراندازی اشتباهی پلیس کشته شده‌باشند. اما مجلهٔ تایم در بازسازی گزارش دادستان استان بایرن، که مدت‌ها پوشیده نگه داشته شده‌بود، نشان‌داد که تروریست دیگری (Adnan Al-Gashey به‌تشخیص ریو) جلوی در بالگرد غربی ایستاده‌بود و پنج گروگان این بالگرد را با رگبار مسلسل خود کشت؛ طی این تیراندازی به‌طور میانگین به گوت‌فرویند، شور، سلاوین، شپیتسر و شاپیرا چهار گلوله شلیک شد. از میان گروگان‌های بالگرد شرقی تنها جنازهٔ زعو فریدمن نسبتاً سالم مانده‌بود؛ موج انفجار بالگرد او را به بیرون پرتاب کرده‌بود. در شماری موارد، یافتن دلیل قطعی مرگ گروگان‌های بالگرد شرقی دشوار بود، چون دیگر جنازه‌ها در اثر انفجار و آتش‌سوزی پس از آن چنان سوخته‌بودند که قابل تشخیص نبودند. سه تروریست دیگر که روی زمین افتاده و خود را به مردن زده‌بودند به‌وسیلهٔ پلیس دستگیر شدند. Jamal Al-Gashey از مچ دست و Mohammed Safady از پا زخمی شده‌بودند و Adnan Al-Gashey سالم بود. تونی از محل گریخت، اما ۴۰ دقیقه بعد در پارکینگ پایگاه یافته‌شد. او در تیراندازی کوتاهی که پس از گیرافتادنش درگرفت کشته‌شد. در ساعت ۱:۳۰ بامداد پیکار به پایان رسید.
پیامدها

در گزارش‌های آغازین که در همه‌جای جهان پخش شد، اعلام شد همهٔ گروگان‌ها زنده‌اند و همهٔ تروریست‌ها کشته شده‌اند. سپس نمایندهٔ IOC اعلام کرد «گزارش‌های آغازین بیش از اندازه خوش‌بینانه بوده است.» جیم مککی، که در آن سال رویدادهای المپیک را برای شبکهٔ ABC پوشش می‌داد، در ساعت ۳:۲۴ بامداد خبر نهایی تاییدشده را به‌شرح زیر اعلام کرد:
«هم‌اکنون خبر تاییدشده‌ای به دست ما رسید … میدونین؛ بچه که بودم، پدرم می‌گفت 'بهترین آرزوها و بدترین ترسای ما هیچ‌وقت برآورده نمیشن.' اما بدترین ترس ما امشب برآورده شد. الان گفتن که گروگانها یازده‌تا بودن؛ دو نفرشون دیروز صبح تو اتاقشون کشته‌شدن؛ نُه نفرشونم امشب در فرودگاه کشته شدن. همشون از میون ما رفتن.»
در شماری از گزارش‌های تلویزیون، رادیو و روزنامه‌ها نام لادانی هم در میان کشته‌شدگان ذکر شده‌بود. یک روزنامه تیتر زده‌بود "لادانی نتوانست بار دیگر در آلمان از دست سرنوشت بگریزد. " لادانی بعدها در این باره گفت:
«تو مونیخ که بودیم من این خبر را رو نشنیده‌بودم. وقتی برگشتیم اسرائیل، تو فرودگاه لود (Lod) شاید ۲۰٫۰۰۰ نفر جمعیت اومده‌بودن پیشواز. ما هم وایساده‌بودیم کنار تابوتا تو باند فرودگاه. چن نفر اومدن طرف من و جوری بغلم کردن و بوسیدنم که انگار مرده بودم و زنده شدم. اونجا بود که تازه فهمیدم موضوع چیه و متأثر شدم.»
رویدادهای بعدی

جنازهٔ پنج تروریست فلسطینی— عفیف، نزال، Chic Thaa، حمید و جمال— به لیبی تحویل داده‌شد و در آنجا با استقبال قهرمانانه و تشریفات کامل نظامی به خاک سپرده‌شد. در ۸ سپتامبر، هواپیماهای اسرائیلی در پاسخ به این کشتار ۱۰ پایگاه سازمان آزادی‌بخش فلسطین در سوریه و لبنان را بمباران کردند. در این حمله حداکثر ۲۰۰ غیرنظامی و نظامی کشته‌شدند.
سه تروریست زنده‌مانده دستگیر و در یکی از زندان‌های مونیخ برای محاکمه نگهداری شدند. در ۲۹ اکتبر، ربایندگان یک هواپیمای مسافربری شرکت هواپیمایی لوفت هانزای آلمان غربی خواهان آزادی این تروریست‌ها شدند. آلمان غربی بی‌درنگ Safady و Al-Gasheys را آزاد کرد. آنها، چنان‌که در One Day in September نشان داده‌شد، در ورود به لیبی با استقبال باشکوهی روبه‌رو شدند و در گفتگوی خبری جزئیات رویدادهای عملیاتشان را بیان کردند.
این کشتار بسیاری از کشورهای اروپایی را برآن داشت نیروهای دائمی، حرفه‌ای و همیشه در دسترس ضدتروریسم تشکیل دهند یا سازماندهی نیروهای موجود را اصلاح کنند. طراحان و سازندگان برجستهٔ جنگ‌افزار نیز به‌انگیزهٔ این کشتار برآن شدند جنگ‌افزارهای کارآمدتری برای پیکار با تروریزم طراحی کنند.
نگارخانه

نگاره‌ای از مارک پودوال برای بزرگداشت قربانیان؛ این نگاره نخستین بار در سال ۱۹۷۲ در نیویورک تایمز چاپ شد.
اکبر نحوی

| اکبر نحوی | اکبر نحوی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۵ آبان ۱۳۳۴ قم
درگذشت: ۱۸ آذر ۱۴۰۰ (۶۶ سال) شیراز
علت مرگ: سکته مغزی
ملیت: ایران
شهروندی: شیراز
تحصیلات: دکتری زبان و ادبیات فارسی
محل تحصیل: دانشگاه شیراز: کارشناسی (۱۳۶۵)، کارشناسی ارشد (۱۳۶۹)، دکتری (۱۳۷۹)
شناخته‌شده برای: عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): زبان و ادبیات فارسی
محل کار: دانشگاه شیراز
 :  
اکبر نحوی (۵ آبان ۱۳۳۴ در قم – ۱۸ آذر ۱۴۰۰ در شیراز) ادیب، مصحّحِ متون، شاهنامه‌پژوه و استاد دانشگاه ایرانی بود. او به تدریس زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه شیراز و عضویت در فرهنگستان زبان و ادب فارسی اشتغال داشت و بیشتر برای پژوهش‌هایش در زمینه‌های متون حماسی به ویژه شاهنامه و تاریخِ ادبیاتِ شیراز، شناخته می‌شود. تصحیحِ  مجمل التواریخ و القصص، بخش کهنِ برزونامه و شیرازنامه از جمله آثار او است.
تحصیلات

نحوی همهٔ دوره‌های تحصیلات دانشگاهی را تا مقطع دکتری زبان و ادبیات فارسی در سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۶۹ و ۱۳۷۹ در دانشگاه شیراز گذرانده بود.
شغل

عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز
عضو وابسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی از ۱۳۹۵/۱۱/۲
جایگاه

نینکام حسینی‌پور (مدیرعامل وقت خانهٔ کتاب) در مراسم تجلیل از نحوی در بهمن ۱۳۹۸، او را استادی با اخلاق، فروتن و دوست‌داشتنی دانست که در همه سال‌های خدمت و تدریس خود همواره مسئولیت‌پذیر، دقیق و وقت‌شناس بوده‌است، و گفت:
ایشان همیشه جزو نخستین اساتیدی بوده‌است که در گروه ادبیات فارسی حاضر می‌شوند و در تدریس به هیچ‌وجه کم‌گویی ندارند و زکات علم را به‌خوبی ادا می‌کنند و برای دانشجویان بیش از جان مایه می‌گذارند. دکتر نحوی را خواص خوب می‌شناسند؛ استادی دقیق و عمیق که تدریس و راهنمایی او برای دانشجویان بسیار مغتنم است. پژوهش‌های او در حوزه شاهنامه‌پژوهی و فردوسی‌شناسی دارای نکته‌بینی‌های خاص است. ایشان عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز هستند اما هیچ‌وقت به‌دنبال حاشیه و مطرح‌کردن خویش نبوده‌است؛ به‌گونه‌ای که اگر در اینترنت دربارهٔ ایشان بخواهیم جست‌وجو کنیم، جز کتاب‌ها و مقالات ایشان سخنی از ایشان نیست. دکتر نحوی دارای جامعیت علمی در حیطه‌های ادبیات سده‌های ابتدایی تا هشتم هجری قمری است و از نسل اساتیدی هستند که دقت‌نظر بالایی در پژوهش دارند. او در حیطه فرهنگ ایرانی و مشخص‌تر در فرهنگ فارس، رجال‌شناس فرهنگی خیلی خوب و با اطلاع هستند. از جمله تصحیح‌های مهمی که ایشان دارند، تصحیح شیرازنامه زرکوب و برزونامه است که در حوزه تاریخ‌نگاری محلی اثری کم‌نظیر است.
کتاب‌شناسی > تصحیحِ متن

برزونامه (بخش کهن)، سرودۀ شمس‌الدین محمد کوسج، مقدمه، تحقیق و تصحیح: اکبر نحوی، تهران، انتشارات میراث مکتوب، ۱۳۸۷.
شیرازنامه، احمد بن ابی‌الخیر زرکوب شیرازی، تصحیح و توضیح: اکبر نحوی، شیراز، انتشارات دانشنامۀ فارس، ۱۳۹۰.
آیین دبیری، محمدبن عبدالخالق میهنی، به کوشش اکبر نحوی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۹۱.
همایون‌نامه (تاریخ منظوم): مجلد یکم و دوم (جلد ۱)، سرودۀ حکیم زَجّاجی (سدۀ هفتم هجری)، تصحیحِ علی پیرنیا، ناظر علمی و ویراستار: اکبر نحوی، انتشارات میراث ‌مکتوب، ۱۳۹۱.
مجمل‌التواریخ والقصص، تصحیح و تحقیق: اکبر نحوی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن، ۱۳۹۹.
کتاب‌شناسی > تألیف

پهلوان شَنگانی: تلخیص و بازنویسی برزونامه اثر نویسنده‌ای ناشناخته، به اهتمام اکبر نحوی، زیرِ نظرِ اکبر ایرانی و علیرضا مختارپور، تهران، انتشارات اهل قلم، ۱۳۸۴.
رودکی، اکبر نحوی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، از مجموعۀ «از ایران چه می‌دانیم؟» (شمارۀ ۱۴۴)، ۱۳۹۸.
نقش خیال: بیست مقالۀ تاریخی و ادبی، اکبر نحوی، تهران، انتشارات موقوفات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن، ۱۴۰۱.
منابع

↑  https://apll.ir/%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87/
↑  «شیرازی‌ها از پیشگامان چاپ و نشر هستند/۶۰ سال دین‌پژوهی جعفری».
↑  خطیبی، ابوالفضل (۱۴۰۱). «نگاهی به زندگی و آثار زنده یاد دکتر اکبر نحوی». نامۀ فرهنگستان. سال بیست و یکم (۲): ۲-۱۰.
صورت فلکی

نگاره و فهرستی از صورت‌های فلکی در کتابی از دانشمند ایرانی، عبدالرحمان صوفی
فاصله ستاره‌های صورت فلکی شکارچی
نگاره سنگی در غار لاسکو
صورتِ فلکی یا هم‌اختران (به انگلیسی: constellation)، گردایه‌ای از ستاره‌ها است که از دیدگاه زمینی به شکل ویژه‌ای مانندسازی و نام‌گذاری شده‌است. در واقعیت سه بعدی، ستارگان یک پیکر آسمانی لزوماً به هم نزدیک نیستند و پیوندی به هم ندارند. قرار دادن آن‌ها در یک مجموعه تنها به‌خاطر نزدیکی ظاهری از دیدگاه زمینی است. دسته‌بندی ظاهری ستارگان به صورت پیکرهای آسمانی از دید نشانی‌دهی و ساختن نقشه‌های آسان‌فهمِ آسمان سودمند است.
تاریخچه

پژوهش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که نگاره‌های نقاشی شده بر روی دیوارهای غار لاسکو در جنوب فرانسه دربرگیرنده نشانه‌های نجومی است. گمان می‌شود خوشه ستاره‌ای پروین در کنار خوشه قلائص (صورت فلکی گاو) بر روی این نگاره‌ها نمایش داده شده‌است.
شاید انسان‌های روزگار پارینه سنگی (۳۰٬۰۰۰ تا ۲۶٬۰۰۰ سال پیش از میلاد) نخستین کسانی بودند که چهار جهت اصلی را شناسایی کردند. در اواخر دوره پارینه‌سنگی (۲۰٬۰۰۰ تا ۱۶۰۰۰ سال پیش از میلاد) در فرانسه هنر ساخت ابزارهای سنگی به اوج خود رسید و در آن هنگام اندیشه نخستین صورت‌های فلکی پایه‌گذاری شد.
این را در یادگارهای به جای ماندهٔ نقش‌های درون غارهای این روزگار می‌توان یافت. در دره میرملاس و همیان در شمال کوهدشت لرستان نیز پناهگاه‌هایی از این روزگار وجود دارند. در این پناهگاه‌ها نقش‌های رنگ‌دار زیادی است. حدود ۱۶٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰ سال پیش از میلاد، کم‌کم اسامی گروه‌های ستاره‌ای (صورت فلکی) به سه دستهٔ نمادین تغییر کرد. دنیای پایینی، میانی و بالایی.
حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش از میلاد، دورهٔ یخبندان در اروپا به پایان رسید. با گرم شدن زمین، علفزارها و دشت‌های اروپا جای خود را به جنگل‌ها دادند و دوران نوسنگی آغاز شد. در این دوره، انسان‌ها به جای شکار و گردآوری خوراک به کشاورزی و تولید خوراک می‌پرداختند. از این رو نیاز آن‌ها به چگونگی آب و هوا، و دانستن فصل‌ها بیشتر شد.
بدینسان به گذر سالانه خورشید در آسمان توجه بیشتری کردند. می‌توان گفت حدود ۵٬۶۰۰ سال پیش از میلاد، چهار صورت فلکی در آسمان شکل گرفته بودند: دو پیکر، سنبله، قوس و ماهی. آن‌ها نمایانگر نقاط اعتدال‌ها و انقلاب‌های آن زمان بودند و پایهٔ صورت فلکی‌های منطقةالبروجی امروزی شد.
از سویی به نظر می‌رسد نخستین صورت فلکی خرس بزرگ بوده که به دست سومریان به انگیزه تشخص آن و تعیین جهت شمال معین شده‌است و پس از آن صورتهای فلکی دایرةالبروج و آنگاه به دست مصریان، بابلیان و اعراب شمار آن‌ها به ۴۸ صورت فلکی رسیده‌است. در سال ۱۹۳۰ میلادی برای تمام آسمان ۸۸ صورت فلکی به صورت فرامرزی شناسایی و به پذیرش رسید.
کاربرد

بیشترین کاربردی که صورت‌های فلکی دارند، تقسیم‌بندی آسمان به ناحیه‌های مشخص و نام‌گذاری آنها است. وسعت آسمان نیاز وجود یک سری آدرس را ضروری ساخته‌است. هرچند با مختصات نجومی مانند بعد و میل نیز می‌توان این کار را انجام داد اما بهره‌گیری از این مختصات کار آسانی نیست. راحت‌ترین راه این است که آسمان به نواحی مختلف آشکاری تقسیم شود. بهترین راه برای چنین تقسیم‌بندی استفاده از ستاره‌های بارز و مشخص آن است. این تقسیم‌بندی شامل چند ستاره در کنار یکدیگر می‌شود که مثلاً شکل یک مربع یا مثلث را تشکیل می‌دهند.
این تقسیم‌بندی به آشناسازی و نیز در اشاره و یافتن مکان یک جرم آسمانی نیز کمک می‌کند؛ مثلاً وقتی گفته می‌شود ماه در صورت فلکی قوس است می‌توان پی برد که به کدام سوی آسمان نگاه باید کرد. در واقع می‌توان گفت یکی از کاربردهای صور فلکی برای آدرس دهی در آسمان است.
اسطوره‌ها، الهه‌ها، موجودات افسانه ای، اشیا مقدس و… هستند که هرکدام به نحوی به آسمان راه پیدا کرده‌اند و برای هر قومی نماد خاصی داشته‌اند. [نیازمند منبع]اگرچه هر فرد می‌تواند هر شکلی را در آسمان برای خود تصور کند و صوری فلکی مخصوص به خود را داشته باشد، اما در کل ۸۸ صورت فلکی رسمی وجود دارد که از هر دو نیم کره شمالی و جنوبی زمین قابل مشاهده است که از این تعداد ۴۸ عدد آنها را بطلمیوس فهرست بندی کرد و ۴۰ نقش باقیمانده از حدود قرن ۱۷ به بعد، به دلیل اکتشاف قسمت‌های بیشتری از نیم‌کره جنوبی زمین کشف و نامگذاری شدند.
صورت‌های فلکی

برای برابری نام‌های صورتهای فلکی با نام‌های عربی و انگلیسی آن‌ها به فهرست صورت‌های فلکی بازگردید.
| ن ب و۸۸ صورت فلکی امروزی | ن ب و۸۸ صورت فلکی امروزی |
| --- | --- |
آبمار • آتشدان • ارابه‌ران • اژدها • اسب بالدار • اسب کوچک • اسکنه • آفتاب‌پرست • بادبان •  بزغاله • برساووش • بره • پیاله • پیکان • تاج جنوبی • تاج شمالی • تاربست • تازی‌ها • ترازو • تک‌شاخ • تلسکوپ • تلمبه • توکان • جوی • چلپاسه • چلیپا • خرچنگ • خرس بزرگ • خرس کوچک • خرگوش • درنا • دلفین • دلو • دوپرگار • دوپیکر • دوشیزه • ذات‌الکرسی • روباهک • زانوزده • زرافه • زن برزنجیر • ساعت • سپر • سُدْس • سگ بزرگ • سگ کوچک • سنگتراش • سه‌پایه • سه‌سو • سیاه‌گوش • سیمرغ • شاه‌تخته • شکارچی • شلیاق • شیر • شیر کوچک • طاووس • عقاب • قطب‌نما • قنطورس • قیفاووس • کبوتر • کژدم • کشتیدم • کلاغ • کمان • کوره • کوهمیز • گاو • گاوران • گرگ • گونیا • گیسو • مار • مار باریک • مارافسای • ماکیان • ماهی • ماهی پرنده • ماهی جنوبی • ماهی زرین • مثلث جنوبی • مرغ بهشتی • مگس جنوبی • میکروسکوپ • نهنگ • هشتک • هندی: آبمار • آتشدان • ارابه‌ران • اژدها • اسب بالدار • اسب کوچک • اسکنه • آفتاب‌پرست • بادبان •  بزغاله • برساووش • بره • پیاله • پیکان • تاج جنوبی • تاج شمالی • تاربست • تازی‌ها • ترازو • تک‌شاخ • تلسکوپ • تلمبه • توکان • جوی • چلپاسه • چلیپا • خرچنگ • خرس بزرگ • خرس کوچک • خرگوش • درنا • دلفین • دلو • دوپرگار • دوپیکر • دوشیزه • ذات‌الکرسی • روباهک • زانوزده • زرافه • زن برزنجیر • ساعت • سپر • سُدْس • سگ بزرگ • سگ کوچک • سنگتراش • سه‌پایه • سه‌سو • سیاه‌گوش • سیمرغ • شاه‌تخته • شکارچی • شلیاق • شیر • شیر کوچک • طاووس • عقاب • قطب‌نما • قنطورس • قیفاووس • کبوتر • کژدم • کشتیدم • کلاغ • کمان • کوره • کوهمیز • گاو • گاوران • گرگ • گونیا • گیسو • مار • مار باریک • مارافسای • ماکیان • ماهی • ماهی پرنده • ماهی جنوبی • ماهی زرین • مثلث جنوبی • مرغ بهشتی • مگس جنوبی • میکروسکوپ • نهنگ • هشتک • هندی
این عکس صورت فلکی قوس (Sagittarius) را نشان می‌دهد. در این تصویر، ستاره‌های اصلی این صورت فلکی به هم متصل شده‌اند تا شکل ظاهری قوس را نمایش دهند. این تصویر می‌تواند برای توضیح و معرفی صورت‌های فلکی و نحوه تقسیم‌بندی آن‌ها در آسمان استفاده شود. همچنین، نام صورت فلکی به انگلیسی و فارسی ذکر شده است که به خوانندگان کمک می‌کند تا به راحتی این صورت فلکی را شناسایی کنند.
رایانه‌های مبنای سه

رایانه‌های مبنای سه یا رایانه‌های سه‌سه‌ای (به انگلیسی: Ternary Computers) رایانه‌هایی هستند که از منطق سه‌سه‌ای (سه ارزش برای یک گزاره) بجای دودویی (دو ارزش برای یک گزاره) در محاسبات خود استفاده می‌کنند.
تاریخچه

اولین ماشین محاسبه‌ای که با منطق سه‌سه‌ای کار می‌کرد، یک ماشین محاسبه ساخته شده از چوب بود که در سال ۱۸۴۰ توسط توماس فاولر مخترع انگلیسی اختراع شد. نخستین رایانه مدرن الکترونیکی بر مبنای منطق سه‌سه‌ای رایانه‌ای به نام سِتون بود که اواخر دهه ۱۹۵۰ با راهبری پروفسور نیکلای بروسنتسوف در دانشگاه مسکو در اتحاد جماهیر شوروی ساخته شد. ستون مزایای قابل توجهی نسبت به رایانه‌های مبتنی بر منطق دودویی داشت، که از جمله آنها می‌توان به مصرف برق و هزینه تولید کمتر اشاره کرد. در سال ۱۹۷۰، بروسنتسوف نمونه پیشرفته‌تری از ستون را ساخت که _ستون ۷۰ _نام گرفت
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ternary Computer». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۴ اسفند ۱۳۸۹.</ref>
مبنای سه متوازن

محاسبه مبنای سه معمولاً بر حسب مبنای سه متوازن انجام می‌شود، که از سه رقم ۱-، ۰ و ۱+ استفاده می‌کند. مقدار منفی هر رقم مبنای سه متوازن می‌تواند با جایگزینی هر + با یک - و بالعکس بدست آید. تفریق یک عدد با معکوس کردن علامت + و - ارقام و سپس استفاده از عمل جمع عادی کاری ساده است. مبنای سه متوازن می‌تواند بدون نیاز به یک علامت منفی در ابتدای عدد، مقادیر منفی را به راحتی مقادیر مثبت بیان کند. این مزایا برخی محاسبات را در مبنای سه کارامدتر از مبنای دو می‌سازد.
توماس فاولر پس از اختراع ماشین محاسبه‌اش در سال ۱۸۴۰ نوشت:
به نظرم اگر استفاده از محاسبات در مبنای سه از گذشته‌های دور در جامعه بشری رواج پیدا می‌کرد، این روزها می‌توانستیم ماشین‌هایی از این دست را همه جا بیابیم، زیرا انتقال محاسبات ریاضی از ذهن به ماشین در منطق سه‌گانه بسیار ساده انجام می‌پذیرد.
آینده

با ورود و تولید انبوه قطعات رایانه‌های دودویی و کاهش قیمت آنها، رایانه‌های مبنای سه در حد یک پاورقی کوچک در تاریخ محاسبات باقی ماندند. اگرچه دانلد کنوت پیش‌بینی کرده که ظرافت و کارایی منطق مبنای سه در آینده دوباره موجب توسعه آنها خواهد شد. راه‌های ممکن برای پی بردن به چگونگی وقوع این امر ترکیب یک رایانه نوری با سیستم منطق مبنای سه است.
رایانه‌های مبنای سه در فرهنگ عمومی

در رمان علمی تخیلی زمان کافی برای عشق
نوشته رابرت هاینلاین، سیاره سکوندوس (که بخشی از داستان در آن می‌گذرد) دارای رایانه‌هایی است که بر مبنای منطق سه‌گانه متوازن کار می‌کنند و دارای هوش و ادراک هستند. یکی از این رایانه‌ها که مینروا نام دارد، در گزارش نتیجه یک محاسبه می‌گوید: «سیصد و چهل و یک هزار و ششصد و چهل… بازخوانی نتیجه محاسبه بر مبنای منطق سه‌گانه بدین شرح است: یکا جفت جفت ویرگول یکا صفر صفر ویرگول یکا جفت جفت ویرگول یکا صفر صفر ممیز صفر»
پیوندهای دیگر

توسعه کامپیوترهای مبنای سه در دانشگاه دولتی مسکو
ماشین محاسبات مبنای سه ساخت توماس فاولر
کامپیوتری مبنای سه نوری
Trinary.cc - مدارهای منطقی قابل استفاده در ساخت کامپیوترهای مبنای سه
همه‌چیز همه‌جا به یکباره
داستان

این فیلم به سه قسمت تقسیم شده‌است که با عنوان آن مطابقت دارد.