کتاب‌شناسی بهرام بیضایی
گفتگوها > مطبوعاتی

بیضایی بیشترِ اوقات نوشتهٔ گفتگوهایش را پیش از چاپ ویرایش کرده یا از اوّل پرسش‌ها را به صورتِ کتبی پاسخ گفته است − تقریباً همیشه به فارسی. بعضی از این گفتگوها به زبانِ دیگر نیز ترجمه و منتشر شده است؛ و چند تایی فقط به ترجمه.
| تاریخِ گفتگو | عنوان / موضوع | تاریخِ انتشار | طرفِ گفتگو | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| اردیبهشتِ ۱۳۴۳ | گفتگوی بهرام بیضائی و داود رشیدی درباره‌ی تئاتر ایران | آبانِ ۱۳۴۳ | داوود رشیدی | جُنگ (۲): ۳۳−۴۹. |
|  | ۳ ساعت صحبت با نصرت پرتوی − بهرام بیضائی و عباس جوانمرد | ۵ خردادِ ۱۳۴۵ |  | روشنفکر (۶۵۸): ۱۱−۱۰ و ۴۷ و ۵۱. (چاپِ دیگر در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
| ۱۳۴۶ | چند پرسش از بهرام بیضایی درباره‌ی میراث و ضیافت | ۲۳ آذرِ ۱۳۴۶ |  | کیهان (۷۳۱۴): ۱۳. (چاپِ دیگر در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
| ۱۳۴۶ | «میزگرد تئاتر»؟ | ۱۳۴۶ | سعید سلطان‌پور، آربی اوانسیان، سیروس طاهباز، محمود دولت‌آبادی، ملیکیان | کتاب جگن (۵): ۹۱–۷۰. (چاپ‌های دیگر: «میزگرد تئاتر: درباره‌ی «میراث» و «ضیافت»». سیمیا (۲): ۱۸۷–۱۶۵. زمستان ۱۳۸۶. و در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
|  | قصه یک تخیل در سال یأس از قرن یائسه | ۲۴ شهریورِ ۱۳۴۸ | صادق هاتفی | فردوسی (۹۲۸): ۱۹−۲۰. (چاپِ دیگر در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
| ۱۳۴۸ | . . . و همیشه در پی صحنه‌ی گرد: گفت‌وگویی با بهرام بیضایی به مناسبت اجرای سلطان مار در تئاتر بیست‌وپنج شهریور | ۲۵ شهریورِ ۱۳۴۸ | پرویز ممنون | آیندگان (۵۳۲): ۶ و ۹. (چاپِ دیگر در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
| ۱۳۴۸ | حرف‌هایی با بهرام بیضایی درباره‌ی سلطان مار | ۲۶ شهریورِ ۱۳۴۸ |  | فیلم و هنر (۲۶ (پیاپی ۲۵۴)): ۳۵ و ۴۱–۴۰. (چاپِ دیگر در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
| ۱۳۴۸ | گفت‌وشنودی با بهرام بیضایی و بحثی پیرامون سلطان مار و نمایش‌های بومی ایران | ۸ مهرِ ۱۳۴۸ | بیژن مهاجر | امید ایران (۷۸۷): ۱۲–۱۳. (چاپِ دیگر در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
|  | گفتگویی کوتاه با: بهرام بیضائی دربارهٔ رگبار | ۱۳۵۱ | ف. م. م. | نخستین جشنواره جهانی فیلم تهران (۸). |
|  | حرف‌های سازندگان دو فیلم ایرانی شرکت‌کننده در نخستین جشنواره‌ی جهانی فیلم تهران – آربی اوانسیان و بهرام بیضایی | اردیبهشتِ ۱۳۵۱ |  | نشریه‌ی روزانه‌ی نخستین جشنواره‌ی جهانی فیلم تهران. |
|  | رگبار: فیلمی که ششماه خاک می‌خورد! | ۳۰ اردیبهشتِ ۱۳۵۱ | پرویز فنّی‌زاده، پروانه معصومی | زن روز (۳۷۱): ۲۰−۲۱ و ۱۱۰ و ۱۱۴−۱۱۵. |
|  | درخشش فوق‌العاده یک فیلم، یک کارگردان | ۱ خردادِ ۱۳۵۱ | علیرضا نوری‌زاده | فردوسی (۱۰۶۴): ۶ و ۴۲. |
|  | ما نمی‌خواستیم فیلم روشنفکرانه عرضه کنیم | خردادِ ۱۳۵۱ | علیرضا نوری‌زاده | فردوسی (۱۰۶۵): ۱۷ و ۲۶. |
|  | تجربه‌های من در تئاتر و سینما | خردادِ ۱۳۵۱ | کاوه رستگار | رودکی (۸): ۱۰−۱۲. (چاپ‌های دیگر: فیلم و سینما (۱۲). ۱۳۷۶. و «نشانه‌های رگبار از زبان بیضایی». گزارش فیلم (۱۲۵): ۶۵–۶۶. اردیبهشت ۱۳۷۸. و «وقتی از تئاتر حرف می‌زنیم . . .: تکه‌هایی از سه گفت‌وگو با بهرام بیضایی». سیمیا (۲): ۴۱–۳۰. زمستان ۱۳۸۶. و کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵ و «جنگ من جنگ برای حداقل‌هاست». اندیشه پویا (۸۰): ۷۵. تیر و مرداد ۱۴۰۱.) |
|  | تجربه‌های من در تئاتر و سینما ۲ | تیرِ ۱۳۵۱ | کاوه رستگار | رودکی (۹): ۲۰−۲۲. (چاپ‌های دیگر: فیلم و سینما (۱۲). ۱۳۷۶. و «نشانه‌های رگبار از زبان بیضایی». گزارش فیلم (۱۲۵): ۶۵–۶۶. اردیبهشت ۱۳۷۸. و «وقتی از تئاتر حرف می‌زنیم . . .: تکه‌هایی از سه گفت‌وگو با بهرام بیضایی». سیمیا (۲): ۴۱–۳۰. زمستان ۱۳۸۶. و کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
|  | غریبه و مه: ابهامی در جوهر |  |  | بولتن شمارهٔ ۲ سینمای آزاد |
|  | سیری پرجذبه در دنیای جادوئی یک فیلمساز . . . | ۲۴ مهر ۲۵۳۵ شاهنشاهی | علیرضا وزل | ستاره سینما (۱۵۷): ۴−۵ و ۳۷. |
|  | توقف در سینمای ناب . . | ۲۵۳۵ شاهنشاهی | علیرضا وزل | ستاره سینما (۱۵۸): ۸–۹ و ۴۰. |
|  | بیضائی: جنجال یک اجرا . . . | ۳ اردیبهشتِ ۲۵۳۶ شاهنشاهی |  | ستاره سینما (۱۸۱): ۱۱. |
|  | بهرام بیضائی: صحنه‌هائی هست که با قلب میسازید نه عقل . . . | شهریور و مهرِ ۲۵۳۶ شاهنشاهی | هژیر داریوش | سینما ۶ (۳۱): ۲۰–۲۷.(چاپ‌های دیگر: «متشکرم، دیگر طاقت فیلمسازی ندارم». ستاره سینما (۲۱۱). ۵ آذر ۱۳۵۶. و «وقتی از تئاتر حرف می‌زنیم . . .: تکه‌هایی از سه گفت‌وگو با بهرام بیضایی». سیمیا (۲): ۴۱–۳۰. زمستان ۱۳۸۶.) |
| ۱ آذرِ ۱۳۵۶ | نکته‌هائی از گفتگوی جمعی با: بهرام بیضائی | دی و بهمنِ ۲۵۳۶ شاهنشاهی | ؟ | سینما ۶ (۳۳): ۹۶. |
| ۱۳۵۶ |  |  | احمد کامیابی مسک | منتشرشده به‌طورِ محدود در پایان‌نامه‌های دانشکدهٔ هنرهای دراماتیک (احتمالاً در بررسی سه نمایشنامه از بهرام بیضایی (۱۳۵۳) مهرانگیز مدیر تمدّن یا بررسی سه نمایشنامه از بهرام بیضایی (۱۳۵۹) نسرین غزنوی راد یا بررسی جهان‌بینی بیضایی (۱۳۵۹) نسرین نعمت‌اللهی) |
|  |  | ۲۸ اسفندِ ۲۵۳۶ شاهنشاهی |  | آیندگان (۳۰۷۴): ۱۰. |
|  | عربده و ادعای مسؤلیت: اینها دکان باز کرده‌اند . . . | ۳۰ اردیبهشتِ ۲۵۳۷ شاهنشاهی | احمد نیک آذر، روستا | رستاخیز جوانان (۱۴۲): ۲۸−۲۹ و ۶۹. (چاپِ دیگرِ پاره‌ای در «وقتی از تئاتر حرف می‌زنیم . . .: تکه‌هایی از سه گفت‌وگو با بهرام بیضایی». سیمیا (۲): ۳۰−۴۱. زمستان ۱۳۸۶.) |
|  | تئاتر شهر: ۱۳ میلیون تومان بودجه و دو نمایش در سال | ۶ خردادِ ۲۵۳۷ شاهنشاهی | رامبد لطفی | رستاخیز جوانان (۱۴۳): ۴۲−۴۳ و ۶۸. |
|  | ۵۰ میلیون تومان کمک به سینمای خوب جنجال تبلیغاتی | ۱۳ خردادِ ۲۵۳۷ شاهنشاهی | فریبا کاویانی | رستاخیز جوانان (۱۴۴): ۴۲−۴۳ و ۶۹. |
|  | یشت واژه‌های دروغین پنهان نشویم | ۲۰ خردادِ ۲۵۳۷ شاهنشاهی | مینا افشار | رستاخیز جوانان (۱۴۵): ۴۲−۴۳ و ۶۹ و ۷۳. (چاپِ دیگرِ پاره‌ای در «وقتی از تئاتر حرف می‌زنیم . . .: تکه‌هایی از سه گفت‌وگو با بهرام بیضایی». سیمیا (۲): ۳۰−۴۱. زمستان ۱۳۸۶.) |
|  | «یک اتفاق ساده» و «گزارش» فرمول فیلمفارسی دارند! | ۲۷ خردادِ ۲۵۳۷ شاهنشاهی | مینا افشار | رستاخیز جوانان (۱۴۶): ۳۴−۳۵ و ۶۹. |
|  | با «کلیشه»های متداول به جنگ «کلیشه»سازی رفتم . . . | ۳ تیرِ ۲۵۳۷ شاهنشاهی | احمد نیک آذر | رستاخیز جوانان (۱۴۷): ۳۶−۳۷ و ۶۶. |
| ۱۳۵۸ | نمادی از مقاومت |  | کورین ماک‌مولن | در کتابِ مجموعهٔ مقالات در نقد و معرفی آثار بهرام بیضایی |
|  | بهرام بیضایی، برندهٔ جایزهٔ اول سینه‌کلوب | مردادِ ۱۳۶۷ |  | فیلم (۶۶): ۷۶. |
|  | تعصب و نابرابری‌های اجتماعی زمینه‌ساز فکری من است | ۱۵ تیرِ ۱۳۶۸ |  | هدف. |
|  | غریبه‌ای در پی تفاهم | اسفندِ ۱۳۶۸ | شهرام جعفری‌نژاد، امید روحانی، خسرو دهقان | فیلم (۸۷): ۴۴–۵۱. (چاپ‌های دیگر: فیلم: گفت‌وگوها. ۱ (۱ تا ۲۰۰): ۳۹۰–۳۹۷. زمستان ۱۳۷۷. و فیلم امروز (۸): ۲۰–۲۱.) |
| ۱ تیرِ ۱۳۶۹ | هر کس یک فیلم خوب در ایران ساخته باشد، معلم من است | مردادِ ۱۳۶۹ | دانشجویانِ دانشکدهٔ سینما و تئاترِ دانشگاهِ هنر | فیلم (۹۳): ۲۰–۲۱. (بخش‌هایی از گفتگویی مفصّل، به کوششِ آنتونیا شرکاء؛ روایتِ دیگر در جاهد، پرویز (آبان ۱۳۶۹). «چرا ما فیلم مهمی نمی‌سازیم؟». دنیای سخن (۳۵): ۴۸–۵۱.) |
| بهارِ ۱۳۶۷ | و همه‌ی جهان بازی است | اردیبهشتِ ۱۳۷۰ | حمید امجد، احمد پایداری | گزارش فیلم (۱۲): ۳۲–۳۵. (چاپِ دیگر: «سینما و تئاتر بدون تجربه کردن می‌میرند». سیمیا: ۱۹۹–۲۱۵. زمستان ۱۳۸۶.) |
| ۱۳۷۰ | یک کنجکاوی ته ذهن | اسفندِ ۱۳۷۰ | امید روحانی | فیلم (۱۲۰): ۶۱–۶۴. (چاپِ دیگر: فیلم: گفت‌وگوها. ۲ (۱ تا ۲۰۰): ۵۳۷–۵۴۰. بهار ۱۳۷۸.) |
|  | مسافران فیلم بسیار بسیار ساده‌ای است در ستایش زندگی و امیدهای نو | ۱۳۷۱ |  |  |
|  | شبی آینه در خوابم درخشید . . . | ۱۵ دیِ ۱۳۷۱ | زاون قوکاسیان | گزارش فیلم (۱۰): ۴۰–۴۵. |
|  | لحظهٔ پرواز | دیِ ۱۳۷۱ | شهرام جعفری‌نژاد | فیلم (۱۳۵): ۳۵–۳۶. |
|  | فیلم جدی دارای اندیشه در هیچ جای جهان تماشاگر بی‌شمار ندارد | ۲۳ دیِ ۱۳۷۱ | مسلم منصوری | سینما (۳۷). |
|  | جستجو در ریشه‌ها | خردادِ ۱۳۷۲ | خسرو دهقان | فیلم (۱۴۲): ۹۷–۹۸. |
| ۲۴ اکتبرِ ۱۹۹۳ (۲ آبانِ ۱۳۷۲) | پاسترناک، سولژنیتسین و بیضایی | بهمنِ ۱۳۷۲ | تماشاکنانِ چهارمین جشنوارهٔ فیلم‌های ایرانی در شیکاگو | فیلم (۱۵۳): ۶۰. |
| ۱۳۷۳ | جایزه را به احترام همهٔ کسانی که عمر بر سر این کار گذاشتند، گرفتم | مردادِ ۱۳۷۳ | ؟ | گردون (۴۱): ۳۱–۳۳. |
|  | در جست و جوی سینمای ایران | تابستانِ ۱۳۷۳ |  | گفتگو (۴): ۱۸۶–۱۶۸. |
|  |  | پاییزِ ۱۳۷۴ | شاهرخ گلستان | چشم‌انداز (۱۵). |
| ۱۳ مارسِ ۱۹۹۵ |  | ۲۰۰۱ میلادی | حمید دباشی | منتشرشده به ترجمهٔ انگلیسی در کتابِ Close Up: Iranian Cinema, Past, Present, and Future |
|  |  | ۱۳۷۴ | زاون قوکاسیان | برای انتشار در کاتالوگِ جشنوارهٔ بین‌المللیِ فیلمِ وین |
| ۱۳۷۴ | گروهی آن وسط | آذرِ ۱۳۷۴ | زاون قوکاسیان | فیلم (۱۸۱): ۷۱. |
|  | یک ایرانی برای تمام فصول | بهارِ ۱۳۷۵ | سعیده پاکروان | چنته (۱۱): ۳۸–۴۲. |
|  | شما می‌توانید امیدوار باشید | ۱۳۷۵ |  | سینمای آزاد (۱): ۱۲−۲۶. |
| ۱۳۷۶ | از جهان پاکان در پی اصل گمشده | تیرِ ۱۳۷۶ | حمید امجد | دنیای تصویر (۴۶): ۳۱–۳۳. (چاپِ دیگر: سیمیا (۲): ۱۳۷–۱۵۲. زمستان ۱۳۸۶.) |
| ۱۳۷۶ | در ساحت تماشا | مردادِ ۱۳۹۸ | داوود فتحعلی‌بیگی، اردشیر صالح‌پور، گلاب آدینه | کاج (۲ و ۳): ۱۱–۲۱. |
|  | سفر عیلامی | ۱۳۷۶ | مهرداد بهار | در کتابِ از اسطوره تا تاریخ |
|  | بهرام بیضائی | ۴ بهمنِ ۱۳۷۶ | محمّد عبدی | سینما (۲۹۸). |
|  | وقتی اتفاق افتاد خبرتان می‌کنم | ۲۱ بهمنِ ۱۳۷۶ |  | همشهری. (چاپِ دیگرِ گزیده‌ای: «بیضایی: عده‌ای نمی‌خواهند فیلم بسازم». همشهری (۷۳۱۹): ۳۲. ۲۱ بهمن ۱۳۹۶.) |
|  | بهرام بیضائی از تئاتر نو می‌گوید | ۹ اسفندِ ۱۳۷۶ | داود فاضلی | عصر هنر (۱۱). |
|  | گفت‌وگو با بهرام بیضائی | ۱۳۷۷ | زاون قوکاسیان، مسلم منصوری، حمید امجد، احمد پایداری | پاره‌هایی از چند گفتگو، در کتابِ سینما و ادبیات: چهارده گفتگو |
|  | از گذشته و تاریخ جز احساس رقّت و نفرت چیزی در من نیست | اردیبهشتِ ۱۳۷۷ | جهانبخش نورایی، احمد طالبی‌نژاد | فیلم و سینما (۲): ۲۸–۳۳. (چاپِ دیگر: «من اگر ماندم برای این بود که دست به نوشتن داشتم». سینمای آزاد (۱۴): ۱۹–۱۰. ۱۳۷۷.) |
| بهارِ ۱۳۷۷ | بازاندیشیِ جهانِ کهن | اردیبهشتِ ۱۳۷۷ | حمید امجد | فیلم و سینما (۲): ۴۴–۴۷. (چاپِ دیگر: سیمیا (۲): ۲۶۲–۲۴۷. زمستان ۱۳۸۶.) |
|  | بهرام بیضائی: نقد، یک گفتگوی فرهنگی است | زمستانِ ۱۳۷۷ | محمّد عبدی | در کتابِ نقد فیلم در ایران (۱۳۷۷) |
|  | از جهالت متنفرم | ۱۵ اردیبهشتِ ۱۳۷۸ | نوشابه امیری؟ | گزارش فیلم (۱۲۵): ۱۲–۳۴. (چاپِ کامل‌تر در کتابِ جدال با جهل، ۱۳۸۸) |
| ۱۳۷۷ | موسیقی نمایشی: در گفت‌وگوی بابک بیات با بهرام بیضایی | ۱۳۷۹ | بابک بیات | صحنه. (چاپ‌های دیگر: «گفت‌وگوی بابک بیات و بهرام بیضایی». مقام موسیقایی (۶): ۱۵۶–۱۶۹. ۱۳۹۰. و «موسیقی نمایشی: گفت‌وگوی بابک بیات و بهرام بیضایی». هنر موسیقی (۱۷۵): ۴۴–۵۵. ۱۳۹۷.) |
| مهرِ ۱۳۷۸ | «گمشده‌یی جسور» و «گفت‌وگوی دیگر با بهرام بیضایی» | خردادِ ۱۳۸۱ | سعید مستغاثی | در کتابِ سینمای ایران؛ روزگار نو |
|  | درباره گفت‌وگو با باد | ۱۳۷۹ | زاون قوکاسیان | در کتابِ گفتگو با باد (۱۳۷۹) |
| ۱۱ خردادِ ۱۳۷۹ | روایت تراژدی قدرت به زبان نمایش و سینما | مردادِ ۱۳۷۹ | علی معلّم، حسن ملکی و حاضرانِ جلسه | دنیای تصویر (۸۳): ۶۰–۶۲. ۱۳۷۹. |
| ۱۲ خردادِ ۱۳۷۹ | نقد و بررسی «سه برخوانی» | مهرِ ۱۳۷۹ | منوچهر آتشی، علی‌محمّد حق‌شناس، حمید یاوری، رسول نظرزاده، حسین سناپور، مطلق | کارنامه (۱۳): ۲۸–۳۷. |
|  | نمی‌خواهم با سینما کاسبی کنم | بهمنِ ۱۳۷۹ | سیامک پورزند | گزارش فیلم (۱۶۶): ۵۷–۵۸. |
|  |  | ۱۶ فوریهٔ ۲۰۰۱ |  | International Herald Tribune. |
|  | نمی‌خواهم خودم را اندازه شعور منتقد خارجی کنم | اسفندِ ۱۳۷۹ | سیامک پورزند | سینما جهان (۲). |
|  | تصویر روابط مادی در جامعه امروز | ۲۶ آذرِ ۱۳۸۰ | زاون قوکاسیان | سینما جهان (۳۹): ۱۰۳−۱۲۰. |
|  | فیلمی که عین واقعیت باشد، دروغ محض است | ۲۸ آذرِ ۱۳۸۰ | سعید قطبی‌زاده | سینما (۵۰۷). |
|  | واقعیت به مراتب تلخ‌تر است | ۶ دیِ ۱۳۸۰ | محمّد عبدی | ایران (۲۰۰۷). |
|  | آدم‌های جاکن‌شده . . . | دیِ ۱۳۸۰ | نوشابه امیری | گزارش فیلم (۱۸۵): ۷۴–۷۹. |
|  | سگ‌کشی مهربان‌تر از واقعیت جامعه ماست | ۱۶ دیِ ۱۳۸۰ | منیژه بهارلو | نوروز. |
|  | سگ‌کشی کابوس من است | ۱۶ دیِ ۱۳۸۰ | مختار شکری‌پور | همبستگی (۳۵۰). |
| اواخرِ پاییزِ ۱۳۸۰ | تجربهٔ شخصی، مسألهٔ اجتماعی | دیِ ۱۳۸۰ | حمید امجد | فیلم (۲۷۹): ۱۱۶–۱۱۹. |
|  | بهرام بیضایی: شمسایی هم مثل تسلیمی از برترین‌هاست | ۲۶ بهمنِ ۱۳۸۰ | مریم احمدی | حیات نو. |
|  | اینجا تک‌گویی حاکم است نه گفت‌وگو! | ۲۸ اسفندِ ۱۳۸۰ | محمّد عبدی | بُنیان (۲۹): ۱۹. |
|  | بازیگر فقط باید خوب بازی کند! | آبانِ ۱۳۸۱ | رضا کیانیان | فیلم (۲۹۲): ۸–۱۲. (چاپِ دیگر در کتابِ بازیگری در قاب، ۱۳۸۷) |
| ۲۶ مردادِ ۱۳۸۱ | معنویت گمشده: گزارشی از جلسه نمایشنامه‌خوانی خانه تئاتر با حضور بهرام بیضائی | ۱۳۸۱ |  | نمایش (۵۴): ۲۹−۳۰. |
| ۱۳۸۰ | تنها امید، خلّاقیّت است | ۱۳۸۳ |  | در کتابِ سر زدن به خانه‌ی پدری |
|  | به جریان‌هایی پاسخ می‌دهم که نسبت به روشنفکران مشکوک هستند |  |  |  |
|  | عشق و استعداد بازیگری | تیرِ ۱۳۸۱ | ناصر صفّاریان | سینمای نو (۳۰): ۱۴–۱۵. (چاپِ دیگر در کتابِ آیه‌های آه: ناگفته‌هایی از زندگی فروغ فرخ‌زاد، بعدها منتشرشده با نامِ آیه‌های آه: ناگفته‌هایی از زندگی و کار فروغ فرخ‌زاد) |
| ۱۳۸۰ | گفت‌وگو با بهرام بیضایی | ۱۳۸۱ |  | در کتابِ بهرام بیضایی و پدیده‌ی سگ‌کشی (پاره‌ای از این گفتگو در ۲۶ تیرِ ۱۳۹۸ در روزنامهٔ همشهری با عنوانِ «در ستایش حرفه‌ای بودن» منتشر شده است.) |
|  | غریبه‌ی بزرگ | ۲۲ آبانِ ۱۳۸۱ | محمّد عبدی | همشهری (۲۸۹۷). (چاپِ دیگر در کتابِ و شبم پر ستاره شد، ۱۴۰۱) |
|  | مسافران؛ عرصهٔ گفت‌وگوی عواطف است | آذرِ ۱۳۸۱ | جابر قاسمعلی | فیلم‌نگار (۵): ۴۷–۵۰. |
|  | من دوست‌دار دانشم | ۱۳۸۲ | رضا کوچک‌زاده | هنرهای نمایشی (۲). |
|  | هزارویک شب ایرانی | ۸ مهرِ ۱۳۸۲ | رضا آشفته | شرق (۲۹). |
|  | حرفی که باید سال‌ها پیش می‌زدم | ۲۳ مهرِ ۱۳۸۲ | کیومرث مرادی | سینما (۶۰۰). |
|  | اسطوره، تراژدی و داستان امروز | ۲۷ مهرِ ۱۳۸۲ | بابک مستوفی | یاس نو (۱۸۳). |
|  | شهرزاد، آناهیتا بر روی زمین | ۱ آبانِ ۱۳۸۲ | محمّد عبدی | ایران (۲۶۱۷). |
|  | زیستن در کنار قدرت | آبانِ ۱۳۸۲ | احمد طالبی‌نژاد، بی‌تا ملکوتی | هفت (۶): ۶۳–۵۴. |
|  | صحنه نمایش می‌تواند دوره‌های تاریخی را متحول کند | بهمنِ ۱۳۸۲ | مشهود محسنیان | صحنه (۱۳ (۳۳)): ۵۸–۶۰. |
|  | زندگی‌نامه | ۱۳۸۳ | محمّد عبدی | در کتابِ غریبه‌ی بزرگ: زندگی و سینمای بهرام بیضائی (بازنوشته در صیغهٔ سوّم شخص) |
|  | هزارویک شب، و ضحاک | ۱۳۸۴ | امیرکاوس بالازاده | کتاب ماه هنر (۷۹ و ۸۰): ۳۶–۳۰. |
|  | بهرام بیضائی | ۱۳۸۴ |  | ملکوتی، بی‌تا (ویراستار). اسطورهٔ مهر: زندگی و سینمای سوسن تسلیمی. تهران: نشر ثالث. ص. ۲۳۵–۲۱۱. شابک ۹۶۴-۳۸۰-۰۸۰-۶. |
| آوریلِ ۲۰۰۴ میلادی | The Other Side of the Story | ۲۰۰۶ میلادی | گونول دونمز-کالین | منتشرشده به ترجمهٔ انگلیسی در کتابِ Cinemas of the Other: A Personal Journey with Film-Makers from the Middle East and Central Asia |
| دیِ ۱۳۸۶ | نمایش در جامعه بی‌گفت‌وگو | ۳۰ دیِ ۱۳۸۶ | بهاران بنی‌احمدی | شهروند امروز (۳۴ (پیاپی ۶۵)): ۸۱−۸۳. |
| تابستانِ ۱۳۸۴ | بهرام بیضایی | ۱۳۸۶ | لاله عالم | در کتابِ دیدار با چهره‌ها |
|  | «کجاست کسی که داوری کند؟!» | بهارِ ۱۳۸۵ | علی جمشیدی | صحنه (۵۰): ۴۵. |
|  | نگرانِ زمانی که از چنگ می‌گریزد: گفت‌وگو با بهرام بیضایی درباره‌ی «افرا؛ یا روز می‌گذرد» | زمستانِ ۱۳۸۶ | حمید امجد | سیمیا (۲): ۳۶۳–۳۳۷. |
|  | بهرام بیضایی: اکثر زنده‌گی ما یک تک‌گویی بزرگ است | ۱۳۸۶ |  | فردوسی (۶۰ و ۶۱): ۶۱–۶۰. |
| ۱۳۸۶ | خودمان با خودمان نقشه می‌کشیم – این نمایش یک تاریکخانه است | ۱۳۸۶ | علی قلی‌پور | اعتماد (۱۵۸۸ و ۱۵۸۹): ۱۰ و ۷. |
| ۹ بهمنِ ۱۳۸۶ | اعلام حمایت از نامه سینماگران | ۱۰ بهمنِ ۱۳۸۶ | (خبرگزاریِ مهر) | اعتماد (۱۶۰۳): ۲۰. |
|  | به گفتگوی واقعی نیازمندیم | بهمنِ ۱۳۸۷ | علیرضا کاوه | سینما (۸۲۸): ۱۷–۲۳. (چاپِ دیگر در کتابِ بهرام بیضایی و وقتی همه خوابیم، ۱۳۹۸) |
|  | اسطوره هویت‌های دوگانه در درامی معاصر | اسفندِ ۱۳۸۷ | حمید امجد | صنعت سینما (۸۰): ۲۷–۳۵. (چاپِ دیگر در کتابِ بهرام بیضایی و وقتی همه خوابیم، ۱۳۹۸) |
| ۱۳۸۷ | دیگر وقت تعارف نیست | اسفندِ ۱۳۸۷ | شاهین امین | سینمای پویا (۱۵). |
|  | خواب بزرگ | اردیبهشتِ ۱۳۸۸ | احمد طالبی‌نژاد | فیلم (۳۹۳): ۷۸–۸۵. |
|  | شیرِ دل‌خون | زمستانِ ۱۳۸۸ | هدی صابر | چشم‌انداز ایران (ویژه‌نامه جهان‌پهلوان تختی): ۱۲۲−۱۲۴. |
| ۱۳۸۹ | The Myth of Revolutionary Cinema | ۲۰۱۶ میلادی | شیوا رهبران | منتشرشده به ترجمهٔ انگلیسی در کتابِ Iranian Cinema Uncensored |
|  | سگ‌کشی آیینه‌ای بود که خودشان را در آن دیدند | دیِ ۱۳۹۰ | محسن آزرم، کریم نیکونظر | تجربه (۷): ۱۰۲–۱۰۴. |
|  | غروبِ عروسک‌ها در دیاری غریب | بهارِ ۱۳۹۱ | نگار نعمتی | دفترهای تآتر (۱۱): ۳۵–۵۵. (چاپِ دیگر در کتابِ گروه هنر ملی از آغاز تا پایان، ۱۳۹۵) |
|  |  | ۱۳۹۱ |  | در کتابِ لذّت فیلم دیدن: گفت‌وگوهایی درباره‌ی سینما |
| ۲۰۱۳ میلادی | (دربارهٔ رگبار و ترمیمش و نمایشش در جشنوارهٔ بین‌المللیِ فیلمِ سان فرانسیسکو) |  |  | به انگلیسی |
|  | چه محکمه‌های روشنفکری که گذراندم | آذر و دیِ ۱۳۹۲ | علیرضا اکبری | اندیشه پویا (۱۲): ۱۱۸−۱۲۲. |
|  | «آرش» حرف مردمی است که شنیده نمی‌شوند | نوروزِ ۱۳۹۴ | علیرضا اکبری | اندیشه پویا (۲۴): ۱۶۴–۱۶۶. |
|  | آزادی می‌خواستند برای سانسور دیگران | آذرِ ۱۳۹۵ | ؟ | اندیشه پویا (۳۹): ۱۳۳. |
|  | احساس می‌کنم که در ایرانم – ایران آرمانی‌ام | ۱۳۹۵ | فرهاد مهندس‌پور | شرق (سالنامه): ۲۰۲−۲۰۳. |
|  | می‌خواهم مردم را به تاریخ ببرم | تیرِ ۱۳۹۶ | ایرج افشاری اصل | صدا (۱۲۰): ۸۵−۸۷. (چاپ کامل‌تر در کتابِ زبان آرکائیک در نمایشنامه‌های بهرام بیضایی، ۱۳۹۶) |
| خردادِ ۱۳۹۴ | ریشه دواندن در باد | دیِ ۱۳۹۷ | حمید امجد | دفترهای تآتر (۱۵): ۱۰۳−۱۲۰. |
| ۱۳۹۶ | به قلم پناه بردم وقتی همه فریاد می‌زدند | شهریورِ ۱۳۹۶ | علیرضا اکبری | اندیشه پویا (۴۵): ۱۳۸−۱۳۹. |
|  | از زندگی و تئاتر | ۱۳۹۶ | احمد نیک آذر | آوای تبعید بر گستره ادبیات و فرهنگ (۳): ۴۱–۳۷. (متن گفته‌های بیضایی در فیلم مستند ریشه‌ها) |
|  | جار می‌زنیم صدایی شنیده نشود | ۱۳۹۷ | عسل عبّاسیان | شرق (۳۱۷۳): ۱۰–۹ و ۱۳. |
|  |  |  | گادفری چشایر | در کتابِ In the Time of Kiarostami |
|  | (رضا براهنی) |  |  |  |
|  | و قصه‌ی خودِ شهرزادِ قصه‌گو | ۱۳۹۸ | امید روحانی | در کتابِ بهرام بیضایی و وقتی همه خوابیم (۱۳۹۸) |
|  | وقتی خود را به خواب می‌زنیم! | ۱۳۹۸ | علیرضا کاوه | در کتابِ بهرام بیضایی و وقتی همه خوابیم (۱۳۹۸) |
|  | شاید لجبازی با زمانه فراموشکار | اردیبهشتِ ۱۳۹۹ |  | چلچراغ (۷۷۹): ۱۲–۱۴. |
| ۲۳ آوریلِ ۲۰۱۸ (۳ اردیبهشتِ ۱۳۹۷) | اگر تاریکی را ببینید، یعنی همه چیز را دیده‌اید | مهرِ ۱۴۰۰ | تماشاکنانِ اجرای اصلیِ چهارراه | فیلم امروز (۵): ۱۱۴–۱۱۵. |
|  | پرونده همچنان باز است! | دیِ ۱۴۰۰ | شهرام جعفری‌نژاد | فیلم امروز (۸): ۱۱–۱۹. |
در شمارهٔ ۱۸۱ ستاره سینما گفتاری تلویزیونی از بیضایی منتشر شده است. در صفحهٔ ۶۵ از شمارهٔ ۱۲۵ مجلّهٔ گزارش فیلم (۱۳۷۸) نیز گزیده‌ای از گفتارِ بیضایی در گفتگوهای گوناگون زیرِ عنوانِ «آدم‌های رگبار از زبان بیضایی» آمده است.