مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی
محتوای کتاب > زوال و نوزایی غنای شهری

به گفتهٔ جیکوبز، زوالِ خودکردهٔ غنای شهری در پی روی آوردن به کاربری‌های سودآورتر، و نشاندن آنها به جای کاربری‌های کوچک‌تر و کم‌سودتر در بافت شهری، از خطرهایی است که مناطق شهری موفق (یعنی مناطق شهری با غنای اقتصادی و اجتماعی بالا) را تهدید می‌کند. با موفقیت منطقهٔ شهری و شکل‌گیری غنا و پویایی اقتصادی و اجتماعی در آن، ارزش املاک و هزینه‌های فعالیت و زندگی در آن بافت افزایش می‌یابد و صرفهٔ مالی فعالیت کاربری‌های کوچکتر و کم‌سودتر در آن کاهش می‌یابد و این کاربری‌ها به تدریج از این مناطق حذف می‌شوند و جای آن‌ها را کاربری‌های سودآورتر می‌گیرد. این روند منجر به کاهش جذابیت و پویایی و ایجاد تکرر و یکنواختی در آن بافت شهری می‌شود. جیکوبز این پدیده را به فرآیندی بیولوژیک تشبیه می‌کند که در آن منطقهٔ شهری به «سلولی احمق» یا «نوعی سلول سرطانی شهری» تبدیل می‌شود. این فرایند زوال منجر می‌شود که شهرها نتوانند از موفقیتی که به‌واسطهٔ غنایشان به‌دست آورده‌اند بهره ببرند. برای مثال، اگر خیابانی به‌دلیل تعدد کتابفروشی‌هایش معروف شود، ممکن است با جایگزین شدن کاربری‌های کوچکتر و کم‌سودتر توانایی جذب ساکنان و ارائه خدمات به شهروندان در تمام ساعت روز را از دست بدهد و این امر به‌تدریج به شکست فعالیت‌های اقتصادی و کاهش غنا و جذابیت کلی خیابان منجر شود. به باور جیکوبز شهرهای آمریکایی سازوکاری برای جلوگیری از تجمع کاربری‌های سودآور و حذف کاربری‌های کم‌سودتر از یک منطقه ندارند. جیکوبز می‌گوید که برای حفظ غنای اقتصادی و اجتماعی مناطق شهری باید مقررات پهنه‌بندی به‌گونه‌ای وضع شوند که تنوع کاربری‌ها در مناطق حفظ شود، باید تلاش کرد تا ساختمان‌های عمومی و نیمه‌عمومی کاربری خود را حتی پس از ارزشمند شدن ملک حفظ کنند، و مناطق جذاب و پویا در نقاط مختلف شهری پراکنده باشد تا تقاضا برای آن‌ها یک منطقه را دستخوش تحول نسازد.
یکی دیگر از پدیده‌های دیگری که جیکوبز در تأثیر فعال آن در زوال شهرها تأکید می‌کند، وجود مرزهای خالی و متروکه شهری هستند که از جمله آن‌ها می‌توان به بزرگراه‌ها و آزادراه‌های شهری، پارک‌های بزرگ و دیگر سازه‌های تک‌کاربری عظیم اشاره کرد که در تقابل و گذار از فضاهای چندکاربری، پویا و سرزنده شهری قرار دارند.
متروکه بودن این مناطق مرزی و عدم حضور ناظران خیابان در آن‌ها باعث ایجاد حس خطر و ناامنی و از بین رفتن جذابیت‌های بصری و کالبدی می‌شود و از غنای اجتماعی و اقتصادی این فضاها می‌کاهد. جیکوبز می‌گوید که بین مناطق شهری باید به جای مرزهای خالی و متروکه، درزهای خیاطی متخلخل و تراوش‌پذیری ایجاد کرد که این فضاها را به یکدیگر بدوزند.
جیکوبز نگاه متداول نظریات شهرسازی به زاغه‌نشینی را رد می‌کند و می‌گوید که مناسب‌ترین راهکار زاغه‌زدایی، فرایند خودجوش و ارگانیکی است که در آن ساکنان زاغه خود به محل سکونتشان علاقه و حس تعلق عمیقی پیدا می‌کنند و می‌خواهند که در آن منطقه بمانند و وضعیت آن را بهبود ببخشند. او این فرایند را با دو راهکار اصلی شهرسازان در مواجهه با زاغه‌ها، یعنی جابجایی زاغه (انتقال ساکنان زاغه‌نشین به منطقه‌ای دیگر از شهر) و محاط کردن زاغه (ساخت سازه‌ها و پروژه‌های بزرگ شهری و دولتی در داخل یا نزدیکی زاغه) مقایسه می‌کند و می‌گوید که برای اینکه فرایند زاغه‌زدایی شروع شود به دو عامل نیاز است که یکی خیابان‌های سرزنده و ایمن است و دیگری باقی ماندن بخش بزرگی از جمعیت زاغه در منطقه، چرا که اولویت اول خیلی از اشخاص این است که بتوانند مالی به‌دست بیاورند از زاغه به منطقه‌ای بهتر نقل مکان بکنند. علاوه بر این بسیاری از راهکارهای دولتی و شهرسازی برای بهبود وضعیت زاغه‌ها موجب جابجایی جمعیت زاغه می‌شود که این خود از موانع شروع فرایند زاغه‌زدایی است. جیکوبز عدم وجود منابع مالی کافی جهت نوسازی و فعالیت‌های اقتصادی در محل و وجود تبعیض‌های قشری، نژادی و قومی و … علیه زاغه‌نشینان را نیز از دیگر موانع موجود بر سر راه زاغه‌زدایی عنوان می‌کند.
جیکوبز در ادامه منابع مالی را که جهت نوسازی در مناطق شهری به‌کار می‌رود به دو دستهٔ «پول‌های فاجعه‌آمیز»(مانند پروژه‌های دولتی بزرگ و سرمایه‌گذاری‌های حجیم و در مقیاس بالای بخش خصوصی) و «پول‌های تدریجی» (مثل وام‌های شخصی و پس‌اندازهای ساکنین) تقسیم می‌کند. به گفتهٔ جیکوبز پول‌های فاجعه‌آمیز غنای شهری منطقه را از بین می‌برند، باعث جابه‌جایی گسترده ساکنین منطقه و همچنین ایجاد بی‌نظمی در زندگی ایشان می‌شوند، و به ایجاد مرزهای خالی و متروکه می‌انجامند. از سوی دیگر پول‌های تدریجی سبب می‌شوند که بهبودهای کالبدی و شهری به‌صورت آهسته در منطقه صورت گیرد، ساکنین را در جهت بهبود وضع خود توانمند می‌کند و باعث افزایش غنای شهری می‌شود. به گفتهٔ جیکوبز دولت‌ها و سرمایه‌گذاران عمده به پول‌های فاجعه‌آمیز علاقه بیشتری دارند، چرا که به آنها اجازه می‌دهد از قِبَل زوال غنای شهری سود ببرند.