بی‌پی
تاریخچه > شرکت نفت ایران و انگلیس

شرکت نفت ایران و انگلیس در ۱۴ آوریل ۱۹۰۹ به عنوان یک شرکت تابعه از شرکت نفت برمه تأسیس شد و بلافاصله شروع به بهره‌برداری از چاه شماره یک نمود. یک سال بعد، یک خط لوله از این میدان به شهر بندری آبادان کشیده شد و با حمل وسایل و تجهیزات کارخانه‌ای، پالایشگاه آبادان احداث شد و با کارگران مختلف هندی، چینی و برمه‌ای شروع به کار کرد.
در سال ۱۹۱۲ شرکت نفت آنگلو-پرشین و تاجر ارمنی؛ کالوست گلبنکیان، شرکت نفت ترکیه را، تأسیس نمودند و در پی آن در سال ۱۹۱۴ آنگلو-پرشین به‌طور رسمی مالک ۵۰٪ درصد از سهام شرکت نفت ترکیه شد. هدف از تأسیس این شرکت دستیابی به نفت منطقه میان‌رودان (عراق کنونی) بود که امتیاز اکتشاف نفت آن از سوی دولت عثمانی به این شرکت وعده داده شده بود.
در سال ۱۹۲۳ شرکت نفت برمه، وینستون چرچیل (نخست‌وزیر سال‌های بعدی بریتانیا) را به عنوان وکیل و مشاور حقوقی شرکت استخدام نمود. وی به منظور دریافت حقوق انحصاری فروش نفت ایران به نفع شرکت متبوع خود شروع به رایزنی با دولت وقت بریتانیا نمود و در نهایت، چرچیل موفق شد تولید انحصاری از منابع نفتی ایران را برای شرکت نفت آنگلو-پرشین (که بازوی عملیاتی شرکت نفت برمه بود) دریافت نماید.
با افزایش شمار خودروها در دهه ۱۹۲۰ میلادی، پمپ بنزین‌هایی با نشان بی‌پی در بریتانیا راه‌اندازی شدند و تعدادشان از ۷۹ جایگاه در سال ۱۹۲۱ به ۶٫۰۰۰ جایگاه سوخت در ۱۹۲۵ افزایش یافت که بنزین موردنیاز آن‌ها را شرکت نفت آنگلو-پرشین از استخراج نفت خام در جنوب ایران تأمین می‌کرد. در سال ۱۹۲۵ شرکت نفت ترکیه نیز موفق شد امتیاز استخراج از میدان‌های نفتی عراق را از دولت تازه تأسیس عراق که تحت قیومیت بریتانیا بود، دریافت کند. شرکت نفت ترکیه در نهایت در ۱۴ اکتبر ۱۹۲۷ به منابع نفتی عراق دست یافت.
در سال ۱۹۲۸ بر اثر تغییرات ژئوپولتیک ایجاد شده در عراق و در پی شکست امپراتوری عثمانی و تصویب توافقنامه خط قرمز (رد لاین)، این منطقه استقلال یافت و در نتیجه، نام شرکت نفت ترکیه به شرکت نفت عراق تغییر پیدا کرد و در شرکت جدید، سهام آنگلو-پرشین نیز به ۲۳٫۷۵٪ درصد کاهش یافت.
در سال ۱۹۳۵ بنا به درخواست رضاشاه از جامعه بین‌المللی، نام کشور از «پرشیا» به «ایران» تغییر پیدا کرد. این تغییر، بلافاصله در شرکت نفت آنگلو-پرشین نیز اعمال شد و نام آن، به «شرکت نفت ایران و انگلیس» تغییر یافت. در جنگ جهانی دوم شرکت‌های دارنده نشان‌های «بی‌پی» و «شل» با هم ادغام شدند و به عرضه بنزین پرداختند. اما چرچیل، شرکت نفت ایران و انگلیس را ملزم به حمایت از دولت وقت بریتانیا، در طول جنگ دوم جهانی کرد. در این دوره، دو شرکت آمریکایی آموکو و سوهایو که بعدها توسط بی‌پی خریداری شدند نیز به تولید و عرضه سوخت هواپیما و روغن موتور برای استفاده ماشین جنگی متفقین پرداختند. در طول جنگ دوم جهانی، شمار ۴۴ فروند نفت‌کش از شرکت نفت ایران و انگلیس، غرق شد.
پس از جنگ، شرکت نفت ایران و انگلیس به سرمایه‌گذاری در ساخت پالایشگاه‌های مختلف در فرانسه، آلمان، ایتالیا و نیز بازاریابی فراورده‌های نفتی در یونان، هلند و سوئد پرداخت و بنزین بی‌پی در نیوزیلند برای نخستین بار عرضه و به فروش رفت. پس از جنگ جهانی دوم، احساسات ناسیونالیستی در خاورمیانه ظهور کرد که مهم‌ترین آن‌ها ناسیونالیسم ایرانی و ناسیونالیسم عربی بودند. در آشفتگی‌های آن دوره، مدیران ایرانی شرکت نفت ایران و انگلیس با پشتیبانی نخست‌وزیر وقت؛ حاجعلی رزم‌آرا از موقعیت ایجاد شده استفاده کردند و به منظور تجدید نظر در قوانین و مقررات امتیازی در کنسرسیوم برای افزایش سهم ایران به دولت بریتانیا فشار وارد کردند.
در مارس ۱۹۵۱ علی رزم‌آرا ترور شد و در پی آن، محمد مصدق از سوی مجلس شورای ملی به‌عنوان نخست‌وزیر جدید انتخاب شد. در آوریل ۱۹۵۱ مجلس شورای ملی به اتفاق آراء صنعت نفت ایران را ملی اعلام کرد. سپس شرکت ملی نفت ایران تأسیس شد. در پی آن، شرکت نفت ایران و انگلیس، مدیریت و کارکنان خود را از ایران خارج و اقدام به تحریم بین‌المللی فروش نفت ایران نمود. دولت بریتانیا نیز که مالک اصلی این شرکت بود، ابتدا پرونده این مجادله را در دیوان بین‌المللی دادگستری مطرح کرد و علیه ایران، اقامه دعوی نمود. ولی پس از مدتی از شکایت خود صرفنظر کرد.
پس از کودتای ۲۸ مرداد در ایران، دولت مصدق کنار گذاشته و در اوت ۱۹۵۳ فضل‌الله زاهدی به عنوان نخست‌وزیر جدید انتخاب شد. کمی بعد محمدرضا پهلوی که از زمان شروع نا آرامی‌ها در ایتالیا به سر می‌برد نیز به ایران بازگشت. از آن پس، برنامه‌ای هماهنگ با هدف تضعیف مصدق تحت نام «عملیات آژاکس» توسط سازمان سازمان اطلاعات مرکزی (سیا) و سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا به اجرا درآمد.