قراملک

مکان
| قراملک | قراملک |
| --- | --- |
محله: محله
نقشه محلات تاریخی تبریز -قراملک(انتهای شمال غرب تبریز) - در دوران مشروطه، سال ۱۹۰۸: نقشه محلات تاریخی تبریز -قراملک(انتهای شمال غرب تبریز) - در دوران مشروطه، سال ۱۹۰۸
استان: آذربایجان شرقی
اهالی محله قراملک تبریز - نمای جنوبی فرش آباد در میدان ماشین‌سازی تبریز - دهه چهل شمسی.
قراملک (به محاوره: قره ملیک) یکی از محله‌های کهن و تاریخی‌ شهر تبریز است.
  
این محله از سمت شمال به آجی چای از غرب به آزادراه شهید باکری و دشت تبریز و از جنوب به رواسان و کوی کارمندان راه آهن تبریز و از شرق به محله حکم‌آباد و شام غازان منتهی می‌شود.
این محله  با 1.25 کیلومتر مربع مساحت در انتهای غربی تبریز و در داخل جلگه حاصلخیز تبریز کنار(آجی چای)واقع شده‌است.
قراملک تبریز یکی از دروازه های ورود به شهر می بود و خواروبار از سمت آرونق و انزاب از این دروازه وارد تبریز می شد.
باغات قراملک در گذشته ای نه چندان دور بهمراه دیگر محلات باغ شهر تبریز را بوجود آورده بودند و قراملک بواسطه باغ های پردرخت محصور بوده است.
قراملک بهمراه حکم آباد قطب کشت سبزی و  صیفی جات آذربایجان شرقی می باشند  و در گذشته ای نه چندان دور خربزه قراملک معروف بود و بهترین محصول قراملک بحساب می آمد همچنین باغات انگور (قانالیق) در قراملک مشهور بوده است در حال حاضر باقلا (در زبان محلی پخله ) و گوجه فرنگی از محصولات کشاورزی قراملک محسوب می شود و سالیانه جشنواره باقلا قراملک در این محله برگزار می شود.
شغل اکثر مردم در قراملک [قبل از پهلوی اول و قاجاریه] باغبانی، گندم کاری و گله داری می بود و کسانی مهمان نواز می باشند و همیشه جوانان دلیر میانشان فراوانست.
مسجد جامع قراملک(بؤیؤک مچید) ، امام حسین(کربلایی قربان سابق) (عامیانه: آشاغی کوچه مچیدی)، حضرت صاحب الزمان (عامیانه:خلفلر مچیدی) و قانلی کؤینک و دسته مچید و غلامعلی مچیدی از مهم‌ترین مساجد در میان مساجد ده‌گانهٔ محلهٔ قراملک است.
جداره و سردرب حجره ای قدیمی در قراملک.
در عهد ناصرالدین شاه باروهای شهر به کلی از بین رفت.
بدین جهت قسمتی از شهر که موسوم به قلعه (شامل محلات: چارمنار، سرخاب، شتربان(دوه چی)، ویجویه [عامیانه : ورجی]، مهادمهین [عامیانه : میارمیار]، نوبر، مقصودیه و غیره) بود اکنون از قسمت بیرون حصار (محلات: اهراب، لیل آباد [عامیانه : لیلاوا]، چرنداب، خیابان، باغمیشه... الخ) جدا نیست و همچنین قصبات حومهٔ قدیم واقع در سمت مغرب شهر (امیرخیز، چوست دوزان، حکم‌آباد [عامیانه : هکماوار]، قراملک، قره آغاج، آخونی، کوچه‌باغ، خطیب) و مارالان (واقع در سمت جنوب شرقی) به شهر ملحق شده‌است و شهر از سمت غرب و جنوب غربی توسعه می‌یابد.

به همین سبب در حال حاضر نیز معمول است که پا به سن گذاشته‌ها فقط قسمت بازار تبریز و داخل قلعه را شهر یا به اصطلاح ترکی «قالا» یعنی قلعه می‌خوانند.
نمای درونی مسجد امام حسین (ع) قراملک.
همان‌طور که ذکر شد قراملک به همراه خطیب و شنب غازان تا قبل حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار جزو قصبات حومه غرب تبریز به حساب می‌آمدند به همین جهت این مناطق نسبت به دیگر محلات مرکزی تبریز تاریخ مستقلی را دارا می‌باشند.
مسجد اعظم امام حسین(ع).
دربارهٔ قدمت قراملک اطلاعی بیشتری در دست نیست اما با توجه به داستانهای موجود در ادبیات شفاهی بین مردم قدمت این منطقه به دوران حکومت اتابکان آذربایجان مربوط می‌شود لازم بذکر است که در بین عموم اهالی قراملک چنین مشهور است که قراملک با وسعت فوق در منطقه کنونی از مهاجرت ساکنان "اصلی کند" در جاده ارونق کنار کنارگذر غرب تبریز کنونی (مزار باجی-قردش) و  از بهم پیوستگی چند آبادی خرد در نزدیکی بوجود آمده است و اهالی از پدران خود نسل در نسل شنیده اند که موطن اصلیشان آنجا بوده است و همچنین با توجه به چارداقهای با طرح بخصوص و منحصربه‌فرد گنبدی شکل بجا مانده در اراضی کشاورزی قراملک که جزو ابتدایی‌ترین خانه‌های بشریت می‌باشد این منطقه حرفهای زیادی دربارهٔ قدمت خود دارد که مجال کارشناسی زیادی را می‌طلبد.
پوشش زنان قراملکی و شام غازانی در قدیم چادرشب های بخصوص و منحصربفردی بوده است که به لهجه محلی "آلا چرشاب" (چادر شب رنگی) می گفتند که طرح آن شطرنجی بوده و پارچه آن در خود محله بافته می شد.
قراملک محل عبور جاده ابریشم بوده است و این محله در جاده ارونق و خوی افتاده است و این [جاده] جاده ی بزرگ شهر است.
عهدنامه ای که در نشست قراملک توافق و در ترکمانچای امضا شد.
مفاد عهدنامه ترکمانچای در سال 1206 شمسی بین نماینده عباس میرزا ، میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی با نماینده ژنرال پاسکویچ روس در نشستی در قراملک (با توجه به اینکه قراملک دروازه ورود به شهر از طرف غرب میبود و اوضاع وخیم مرکز شهر) مورد توافق قرار گرفت و طرفین مفاد را برای مافوق خود برده و از بخت خوش قراملک عباس میرزا در ترکمانچای امضا کرده و با نام عهدنامه  ترکمانچای به ثبت رسید.
در جریان انقلاب مشروطه، این محله از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین محله‌های شهر بوده و هم چون دیگر محلات چند دستگی بینشان بوده است و بعضی قراملکیان از عالم دینی خود مرحوم آیت الله میرزا حسن مجتهد تبریزی امام جمعه تبریز که مشروطه مشروعه خواه بوده‌ است پیروی می‌کردند و اینکه قراملکیان هواخواه دولت شدند بعلت وابستگی بود که به میرزاحسن مجتهد داشتند و تاریخ شاهد می‌باشد که بعد از بازگشت از تبعید ایشان را با استقبال کم‌نظیر بروی دوش خود وارد شهر کردند و با نظر مجتهدشان مشروطه را غربی میدانستند.
بعضی نیز همچون گروه معروف به نایب علی اکبر قراملکی که از شجاع نظام مرندی صمد خان شجاع الدوله لقب رشیدالایاله دریافت کرده بود و در داخل محله نیز به خان نایب معروف بوده است در کنار 
« منصور دیوان قراملکی» و  «قره صادق قره ملکی» طرفدار شاه قاجار بوده و علیه مجاهدان میجنگیدند، می باشند و بعضی از ایشان نیز از مجاهدین مشروطه خواه بوده تا جایی که شخصیتهایی معروف و نزدیک ستارخان مانند توتونچی اوغلی (ابراهیم خواهرزاده سرتیپ قراملکی) و شخصیتهای با اخلاصی چون حاج جلیل(یاقوتی)، ایمانوردی در تاریخ ثبت شده اند.
رضاخان پهلوی پشت مسلسل
حاج صمد مراغه ای از طرف محمدعلی‌شاه قاجار مأمور به سرکوب جنبش مشروطه می‌شود و دسته قزاق به سردستگی رضاخان پهلوی که در آنزمان مسلسلچی بوده به همراه کردها در کنار این محله اردو می‌زنند
بعد از انقلاب مشروطه و اشغال تبریز توسط روس ها (در سال 1290 شمسی)
قراملکیان نقش بسزایی در دفاع از تبریز در مقابل اشغالگران داشتند و شخصیتهایی مانند توپچی محمد(فردی) قراملکی، توپچی کریم(نیکی) قراملکی و سلیمان قراملکی از مجاهدین در مقابله با اشغالگران روس در سنگرهای مختلف تبریز بودند.
در زمان حکومت فرقه دموکرات آذربایجان در میدان قدس قراملک روبروی مسجد امام حسین اداره ای برای پیشبرد امور فرقه ایجاد شده بود که عامیانه به آن اداره حیاطی می گفتند و حسن نایبی(عامیانه:حسن نایب) بعنوان افسر سیاسی و غلام خالااوغلی(محمدزاده) و رحیم قراملکی بعنوان افسر توپخانه و حسین شب خیز (عامیانه:حسین لیتیانت) بعنوان کیچیک لیتیانت پیاده از افسران ارشد حکومت در قراملک بودند.
میدان تاریخی و قدیمی قراملک در مرکز محله، با محوریت مسجد تاریخی جامع قراملک(بویوک مچید) که متشکل از حمام تاریخی ناظم الدوله دیبا و مکتب خانه بوده و با اسم قدیمی کند ایچی که بعدها به میدان حسینیه تغییر یافته است، می باشد.
این میدان محل تجمع عظیم هیئت های عزاداری شاه حسین گویان قراملک در شب و ظهر عاشورا می باشد.
مراسم عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین (ع) در قراملک علاوه بر بعد مذهبی دارای بعد اجتماعی نیز می باشد چنانچه در رسمی زیبا و و دیرینه شاه حسین گویان میدان حسینیه و دیگر عزاداران هیئت ها در شب تاسوعا مهمان شاه حسین گویان آشاغی کوچه می شود و فردای آن شب در شب عاشورا شاه حسین گویان میدان قدس  مهمان عزاداران میدان حسینیه می شود و با این رسم بجا مانده از قدیم اتحاد بین اهالی محله در قالب عزاداری ابا عبدالله الحسین به نمایش گذاشته می شود.
میدان تاریخی حسینیه قراملک از دیرباز کانون خرید و فروش محصولات کشاورزان نیز بوده‌ است و همچنین به لحاظ سیاسی این میدان نقش ژئوپلتیکی خود را در تاریخ حفظ کرده چنانچه در خاطرات پیشه وری در زمان حکومت فرقه دموکرات آذربایجان محل جمع آوری رأی یاد شده است.
در واقع میدان حسینیه کانون اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و سیاسی قراملک می‌باشد.
میدان تاریخی خرمنگاه محلی هموار و عمومی که زارعان و گندم کاران قراملک قدیم الایام در آنجا گندم یا جو درو شده خود را به‌وسیلۀ خرمن‌کوب می‌کوبیدند تا کاه از دانه جدا شده و سپس محصول خود را جمع آوری کنند. این مکان در پشت مدرسه فجر قراملک می باشد که بعدها تبدیل به زمین فوتبال و محل اجرای همایش شبیه خوانی شد. این مکان در مالکیت شخصی خاص نیست و عموما در مالکیت زارعان می باشد. این مکان تاریخی خط جبهه جنگ مجاهدین مشروطه با مخالفین بوده است و مجاهدین مشروطه در جنگ قراملک خود را از طرق شهر چای و آجی چای به 
«خرمنگاه» رسانده و از این مکان درگیری بین دو طرف بالا گرفته و مخالفین در قراملک از ورود مجاهدین به قراملک جلوگیری کردند.
مکتب خانه قراملک در ضلع غربی مجموعه تاریخی میدان حسینیه جنب مسجد جامع قراملک قرار داشت که میرزا علی اکبر بن علی قراملکی تبریزی مشهور به واعظ (معروف به بیوک میرزا صاحب اثر فرادیس الجنان فی معرفة السبحان)  آخرین استاد این مکتب خانه بود و همچنین از معلمان برجسته به شیوه مکتب خانه در قراملک دو بانوی عالمه به نام های  «ملا فاطمه خانیم» و  «ملا حلیمه خانیم»  که استادان مرحوم حجت الاسلام آقای علی اکبر نیازی و بسیاری از دختران و پسران در آنزمان بوده و افتخار شاگردی ایشان را داشتند.
بعدها در سال 1325 شمسی اولین مدرسه قراملک به شیوه نوین تاسیس و نام مدرسه لعلی تبریزی(شاعر و حکیم مظفرالدین شاه قاجار ) نامگذاری شد و مکتب خانه قراملک به تاریخ پیوست.
لهجه اهالی قراملک از لهجه قدیمی تبریز تبعیت می‌کند.
محلهٔ قراملک در حوزهٔ استحفاظی شهرداری منطقه شش تبریز قرار گرفته‌است.