استبداد صغیر
مقاومت > در تبریز

مقالهٔ اصلی: قیام و محاصره مشروطه‌طلبان تبریز
در حالی که با به توپ بستن مجلس، مشروطه‌خواهان در تهران و بسیاری از شهرهای دیگر کشور، طی مدت کوتاهی شکست خوردند و دستگیر یا متواری شدند، اما در تبریز مجاهدان مشروطه خواه، نیروهای سلطنتی را عقب راندند و به مشروطه‌خواهان در دیگر نقاط کشور انگیزه و امید بخشیدند.
مشروطه‌خواهان تبریزی که در قالب انجمن ایالتی آذربایجان و مرکز غیبی متشکل بودند، به‌واسطه ارتباط با گروه‌های سوسیال دموکرات در منطقه قفقاز، به ضرورت مسلح شدن و تعلیم نظامی مشروطه‌خواهان واقف شده و قبل از شروع درگیری‌ها تدارک رویارویی را دیده بودند. اگرچه در روزهای نخست، سلطنت‌طلبان توانستند بخش عمده‌ای از شهر را تصرف کنند، اما مقاومت گروهی از مجاهدان به رهبری ستارخان در محله امیرخیز تبریز، باعث پیوستگی نیروی مقاومت و نهایتاً شکست نیروهای دولتی به رهبری چلبیانلو شد. این در حالی بود که مخالفان مشروطه در تبریز با تشکیل گروهی به نام انجمن اسلامیه، سعی داشتند گروه‌های مشروطه‌خواه را نزد مردم، ضد دین جلوه دهند. بدین ترتیب، مجاهدان مشروطه توانستند در مهر ۱۲۸۷ تمام تبریز را به تصرف خود درآورند و اداره شهر را در دست بگیرند. محمدعلی شاه قوای مسلحی به رهبری عین‌الدوله به تبریز فرستاد که تبریز را محاصره کردند و مانع از تهیه آذوقه و مایحتاج شهر شدند و قحطی و گرسنگی فشار زیادی به مردم وارد کرد. به گفته یزدانی، در تبریز شایعاتی مطرح شد که فشار قحطی ناشی از محاصره، مردم را به صرافت انداخته است که به خانه ثروتمندان و کنسولگری‌های خارجی حمله کنند و آنها را غارت نمایند. بنابراین، روسیه به بهانه حفاظت از جان اتباع خود در تبریز، وارد خاک ایران و با اجازه مشروطه‌خواهان وارد شهر شد و محاصره تبریز خاتمه یافت. روس‌ها اگرچه در بدو ورود به مشروطه‌خواهان روی خوش نشان دادند، اما به مرور آنها را تحت فشار و تعقیب قرار دادند و نشان دادند که قصد خروج از تبریز را ندارند. در نتیجه، نیروهای متشکل مشروطه‌خواه در تبریز پراکنده یا متواری شدند و از مشارکت در فتح تهران بازماندند.
| گاهشمار | گاهشمار |
| --- | --- |
مهم‌ترین رویدادهای استبداد صغیر: مهم‌ترین رویدادهای استبداد صغیر
مرداد ۱۲۸۵:  •  امضای فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه
مهر ۱۲۸۵:  •  تشکیل مجلس شورای ملی
دی ۱۲۸۵:  •  امضای قانون اساسی توسط مظفرالدین شاه •  بیماری و درگذشت مظفرالدین شاه و شروع پادشاهی محمدعلی شاه
شهریور ۱۲۸۶:  •  ترور امین‌السلطان مقابل ساختمان مجلس
مهر ۱۲۸۶:  •  امضای متمم قانون اساسی توسط محمدعلی شاه
آذر ۱۲۸۶:  •  اجتماع مخالفان مشروطه در میدان توپخانه به قصد حمله و تعطیلی مجلس
دی ۱۲۸۶:  •  سوگند محمدعلی شاه به وفاداری نسبت به مشروطه
اسفند ۱۲۸۶:  •  سوءقصد نافرجام به محمدعلی شاه
فروردین ۱۲۸۷:  •  کناره‌گیری احتشام‌السلطنه از ریاست مجلس
اردیبهشت ۱۲۸۷:  •  کناره‌گیری نظام‌السلطنه از ریاست دولت
خرداد ۱۲۸۷:  •  عزیمت محمدعلی شاه به باغشاه
تیر ۱۲۸۷:  •  به توپ بستن مجلس به دستور محمدعلی شاه •  دستگیری و اعدام روزنامه‌نگاران و واعظان پناهنده در مجلس
مهر ۱۲۸۷:  •  تصرف کل تبریز توسط مجاهدان مشروطه به رهبری ستارخان
آبان ۱۲۸۷:  •  گردهمایی مخالفان مشروطه در باغشاه و درخواست از محمدعلی شاه برای براندازی نظام مشروطه •  دستور تشکیل مجلس شورای مملکتی با اعضای انتصابی به‌عنوان جایگزین مجلس شورای ملی توسط محمدعلی شاه
دی ۱۲۸۷:  •  تصرف کل اصفهان توسط نیروهای بختیاری به رهبری صمصام‌السلطنه
بهمن ۱۲۸۷:  •  تصرف کل رشت توسط نیروهای مشروطه‌خواه و تشکیل کمیته ستار
اردیبهشت ۱۲۸۸:  •  تصرف قزوین به دست نیروهای مشروطه‌خواه رشت •  دستور محمدعلی شاه برای تشکیل مجلس شورای ملی با همان کیفیت سابق •  حرکت نیروهای بختیاری به رهبری سردار اسعد به سمت تهران
تیر ۱۲۸۸:  •  فتح تهران توسط مشروطه‌خواهان رشت و اصفهان •  خلع محمدعلی شاه از سلطنت
: 
مقاومت تبریز، باعث شد مشروطه‌خواهان در شهرهای دیگر برانگیخته شوند و تکاپوی خود را از سر بگیرند. در خراسان، فارس و گرگان حرکت‌های جدیدی شکل گرفت و از آن مهم‌تر در اصفهان و گیلان نیروهای مشروطه‌خواه با سازماندهی نیروهای خود، به سمت تهران حرکت کردند و توانستند با تصرف تهران، محمدعلی شاه را از سلطنت خلع کنند. اگرچه مشروطه‌خواهان تبریز با ورود روس‌ها از مشارکت در این پیروزی‌ها بازماندند، اما مقاومت ۱۱ ماهه آنان، انگیزه و دلگرمی برای مشروطه‌خواهان سایر نقاط فراهم کرده بود.