تمایز سلولی
گونه‌های یاخته‌های پستانداران

سه دستهٔ اصلی از یاخته‌ها، بدن پستانداران را تشکیل می‌دهند:
یاخته‌های زایا (germ cells)،
یاخته‌های پیکری (somatic cells)
و یاخته‌های بنیادی (stem cells).
هر یک از حدود ۱۰۰ تریلیون (۱۰۱۴) یاخته در یک انسان بزرگسال دارای رونوشت (کپی) یا رونوشت‌های خود از ژنگان است به جز گونه‌های ویژه‌ای از یاخته‌ها، مانند یاخته‌های سرخ خون، که بدون هسته در حالت کاملاً دگرسانش خود می‌باشند. بیشتر یاخته‌ها دولاد (diploid) استند که دو رونوشت از هر کروموزوم دارند. این یاخته‌های پیکری، بیشتر بدن انسان را تشکیل می‌دهند، مانند یاخته‌های پوستی و ماهیچه‌ای. یاخته‌ها دگرسانش می‌یابند تا برای عملکردهای متفاوت، متخصص و کارشناس شوند.
یاخته‌های ردهٔ زایا، رده ای از یاخته‌ها می‌باشند که به گامت‌ها (تخمک‌ها و اسپرم) دگرسانش می‌یابند و بدین سان در طی نسل‌ها باقی می‌مانند. از طرف دیگر، یاخته‌های بنیادی توانایی دارند تا برای دوره‌های بیکران بخش شوند و به یاخته‌های ویژه‌مند دگرسانش پیدا کنند.
تکوین زمانی آغاز می‌شود که یک اسپرم، تخمک را بارور می‌کند و یاخته‌ای یکتا را ایجاد می‌کند که توانایی تشکیل یک جاندار کامل را دارد. در نخستین ساعات پس از بارورش، این یاخته به یاخته‌های کاملاً مشابه تقسیم می‌شود. در انسان‌ها، تقریباً چهار روز پس از بارورش و بعد از چندین چرخهٔ تقسیم یاخته‌ای، این یاخته‌ها آغاز به ویژه‌مند شدن می‌کنند، و یک کُرهٔ توخالی از یاخته‌ها به نام بلاستوسیست (blastocyst) را شکل می‌دهند. بلاستوسیست یک لایهٔ بیرونی از یاخته‌ها را دارد، و درون این کرهٔ توخالی، دسته ای از یاخته‌ها به نام تودهٔ یاخته‌ای درونی (inner cell mass) قرار دارد.
یاخته‌های تودهٔ یاخته‌ای درونی عملاً همهٔ بافت‌های بدن انسان را شکل دهند. اگرچه یاخته‌های تودهٔ یاخته‌ای درونی می‌توانند عملاً هر گونه یاخته‌ای را که در بدن انسان یافت می‌شود، تشکیل دهند، آن‌ها نمی‌توانند یک جاندار را ایجاد کنند. این یاخته‌ها به عنوان پرتوان شناخته می‌شوند.
یاخته‌های بنیادی پرتوان دچار ویژه‌مندی بیشتری می‌شوند و به یاخته‌های پیش‌ساز چندتوان (multipotent progenitor cells) تبدیل می‌شوند که سپس این یاخته‌ها به یاخته‌های عملکردی تبدیل می‌گردند. نمونه‌هایی از یاخته‌های بنیادی و پیش‌ساز عبارتند از:
یاخته‌های گلیایی شعاعی (radial glial cells) (یاخته‌های بنیادی عصبی رویانی) که به نورون‌های تحریکی در مغز جنین در طی فراروند عصب‌زایی تبدیل می‌شوند.
یاخته‌های بنیادی خون‌ساز (hematopoietic stem cells) (یاخته‌های بنیادی بزرگسال) از مغزِ استخوان که باعث ایجاد گویچه‌های سرخ و سفید و پلاکت‌ها می‌شوند.
یاخته‌های بنیادی مزانشیمی (mesenchymal stem cells) (یاخته‌های بنیادی بزرگسال) از مغز استخوان که باعث ایجاد یاخته‌های استروما (stromal cells)، یاخته‌های چربی و گونه‌هایی از یاخته‌های استخوانی می‌شوند.
یاخته‌های بنیادی پوششی (epithelial stem cells) (یاخته‌های پیش‌ساز) که گونه های گوناگونی از یاخته‌های پوستی را تولید می‌کنند.
یاخته‌های ماهواره‌ای ماهیچه (muscle satellite cells) (یاخته‌های پیش‌ساز) که در دگرسانش بافت ماهیچه‌ای همکاری می‌کنند.
مسیری که توسط مولکول‌های چسبنده‌ای که شامل چهار آمینواسید آرژنین، گلایسین، آسپارژین و سرین می‌باشد، هدایت می‌شود به عنوان بلاستومر یاخته‌ای نامیده می‌شود. این بلاستومر از یک بلاستولای تک‌لایه‌ای به سه لایهٔ آغازین یاخته‌های زایا (germ cells) در پستانداران به نام‌های اکتودرم (ectoderm)، مزودرم (mesoderm) و اندودرم (endoderm) (به ترتیب از نزدیک‌ترین (بیرونی) به دورترین (درونی) لایه) دگرسانش می‌یابد. در پایان اکتودرم منجر به تشکیل پوست و دستگاه عصبی می‌شود، مزودرم استخوان‌ها و بافت ماهیچه‌ای را تشکیل می‌دهد و اندودرم بافت‌های اندام‌های درونی را شکل می‌دهد.