stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سرب
ویژگی شیمیایی > ترکیب‌های آلی سرب

مقالهٔ اصلی: ترکیب آلی سرب
سرب می‌تواند زنجیره‌های با پیوندهای چندگانه بسازد، ویژگی‌ای که آن را با هم‌خانواده‌های سبک‌تر خود در گروه کربن مشترک است. ظرفیت آن برای این کار بسیار کمتر است، زیرا انرژی پیوند Pb–Pb بیش از سه و نیم برابر کمتر از پیوند کربن-کربن است. سرب می‌تواند با خود پیوندهای فلز–فلز از ترتیبی تا سه بسازد. با کربن، سرب ترکیب‌های آلی سرب می‌سازد که شبیه به ترکیب‌های آلی معمولی است، اما معمولاً پایداری کمتری دارند  (به دلیل ضعیف بودن پیوند Pb–C). این موضوع باعث می‌شود که شیمی آلی فلزی سرب بسیار محدودتر از قلع باشد. سرب عمدتاً ترکیب‌های آلی سرب(IV) می‌سازد، حتی زمانی که با واکنش‌دهنده‌های سرب(II) غیرآلی شروع می‌شود؛ تعداد کمی ترکیب آلی سرب(II) شناخته شده‌اند. شناخته‌شده‌ترین استثناها عبارتند از Pb[CH(SiMe3)2]2 و پلمبوسن.
آنالوگ سربی ساده‌ترین ترکیب آلی، متان، پلامبان است. پلامبان ممکن است در واکنشی بین سرب فلزی و هیدروژن اتمی به دست آید. دو مشتق ساده، tetramethyllead و تترااتیل‌سرب، بهترین ترکیب‌های شناخته‌شده ترکیب آلی سرب هستند. این ترکیب‌ها نسبتاً پایدارند: تترااتیل‌سرب تنها در صورتی تجزیه می‌شود که گرم شود یا در معرض نور خورشید یا نور ماوراء بنفش قرار گیرد. با سدیم فلزی، سرب به راحتی آلیاژی به میزان مساوی تشکیل می‌دهد که با هالوآلکان واکنش داده و ترکیب‌های شیمی آلی فلزی مانند تترااتیل‌سرب را می‌سازد. طبیعت اکسیدکنندگی بسیاری از ترکیب‌های آلی سرب به‌طور مفید مورد استفاده قرار می‌گیرد: استات سرب (IV) یک معرف مهم آزمایشگاهی برای اکسیداسیون در سنتز آلی است. تترااتیل‌سرب، زمانی که به بنزین خودرویی افزوده می‌شد، در مقادیر بیشتری نسبت به هر ترکیب آلی فلزی دیگر تولید می‌شد، و هنوز هم در بنزین هوایی به‌طور گسترده‌ای استفاده می‌شود.
سایر ترکیب‌های آلی سرب از نظر شیمیایی کمتر پایدار هستند. برای بسیاری از ترکیب‌های آلی، آنالوگ سربی وجود ندارد.
منشأ و وقوع

| Atomic number | Element | Relative amount |
| --- | --- | --- |
| ۴۲ | مولیبدن | ۰٫۷۹۸ |
| ۴۶ | پالادیم | ۰٫۴۴۰ |
| ۵۰ | قلع | ۱٫۱۴۶ |
| ۷۸ | پلاتین | ۰٫۴۱۷ |
| ۸۰ | جیوه | ۰٫۱۲۷ |
| ۸۲ | Lead | ۱ |
| ۹۰ | توریم | ۰٫۰۱۱ |
| ۹۲ | اورانیوم | ۰٫۰۰۳ |
منشأ و وقوع > در فضا

مقدار سرب به ازای هر ذره در منظومه شمسی برابر با ۰٫۱۲۱ بخش در یکای سنجش (parts per billion) است. این عدد دو و نیم برابر بیشتر از پلاتین، هشت برابر بیشتر از جیوه و هفده برابر بیشتر از طلا است. مقدار سرب در گیتی به‌طور تدریجی در حال افزایش است زیرا بیشتر اتم‌های سنگین‌تر (که همه آن‌ها ناپایدار هستند) به‌طور تدریجی به سرب تجزیه می‌شوند. میزان سرب در منظومه شمسی از زمان تشکیل آن حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش، تقریباً ۰٫۷۵٪ افزایش یافته است. جدول فراوانی‌های منظومه شمسی نشان می‌دهد که سرب با وجود شماره اتمی نسبتاً بالای خود، بیشتر از بیشتر عناصر دیگر با شماره اتمی بالای ۴۰ رایج‌تر است.
سرب اولیه—که شامل ایزوتوپ‌های سرب-۲۰۴، سرب-۲۰۶، سرب-۲۰۷ و سرب-۲۰۸ است—بیشتر به‌عنوان نتیجه‌ای از فرایندهای جذب نوترون تکراری در ستارگان ایجاد شده است. دو حالت اصلی جذب، s و فرایند تند گیراندازی نوترون هستند.
در فرایند s (که s به معنی «آهسته» است)، جذب‌ها با فاصله سال‌ها یا دهه‌ها از یکدیگر انجام می‌شود و این فرصت را به هسته‌های ناپایدار می‌دهد تا واپاشی بتا انجام دهند. یک هسته پایدار تالیم-۲۰۳ می‌تواند نوترونی جذب کرده و به تالیم-۲۰۴ تبدیل شود؛ این هسته سپس از طریق واپاشی بتا به سرب-۲۰۴ پایدار تبدیل می‌شود؛ با جذب نوترون دیگری، به سرب-۲۰۵ تبدیل می‌شود که نیمه‌عمر آن حدود ۱۷ میلیون سال است. جذب‌های بعدی منجر به سرب-۲۰۶، سرب-۲۰۷ و سرب-۲۰۸ می‌شود. با جذب نوترون دیگری، سرب-۲۰۸ به سرب-۲۰۹ تبدیل می‌شود که به‌سرعت به بیسموت-۲۰۹ تجزیه می‌شود. با جذب نوترون دیگری، بیسموت-۲۰۹ به بیسموت-۲۱۰ تبدیل می‌شود و این از طریق واپاشی بتا به پولونیوم-۲۱۰ تبدیل می‌شود که از طریق واپاشی آلفا به سرب-۲۰۶ تجزیه می‌شود؛ بنابراین چرخه به سرب-۲۰۶، سرب-۲۰۷، سرب-۲۰۸ و بیسموت-۲۰۹ خاتمه می‌یابد.
در فرایند r (که r به معنی «سریع» است)، جذب‌ها سریع‌تر از آن که هسته‌ها بتوانند تجزیه شوند، رخ می‌دهند. این در محیط‌هایی با چگالی بالای نوترون مانند یک ابرنواختر یا هم‌پیوستگی دو ستاره نوترونی رخ می‌دهد. جریان نوترون‌های involved ممکن است به میزان 1022 نوترون در هر سانتی‌متر مربع در ثانیه باشد. فرایند r به اندازه فرایند s سرب تولید نمی‌کند. این فرایند تمایل دارد زمانی که هسته‌های غنی از نوترون به ۱۲۶ نوترون برسند متوقف شود. در این مرحله، نوترون‌ها در پوسته‌های کامل در هسته اتمی قرار می‌گیرند و پذیرش نوترون‌های بیشتر از نظر انرژی دشوار می‌شود. زمانی که جریان نوترون کاهش می‌یابد، این هسته‌ها از طریق واپاشی بتا به ایزوتوپ‌های پایدار اسمیم، ایریدیم، پلاتین تبدیل می‌شوند.
منشأ و وقوع > در زمین

سرب به عنوان یک طبقه‌بندی گلداشمیت در طبقه‌بندی گلداشمیت طبقه‌بندی می‌شود، به این معنی که معمولاً با گوگرد ترکیب می‌شود. این عنصر به‌ندرت به‌صورت فلز بومی و شکل فلزی خود یافت می‌شود. بسیاری از کانی‌های سرب نسبتاً سبک هستند و در طول تاریخ زمین، در پوسته (سیاره) باقی‌مانده‌اند به‌جای آنکه به عمق بیشتر درون زمین فروروند. این امر توضیح می‌دهد که چرا فراوانی سرب در پوسته زمین به 14 ppm می‌رسد؛ سرب بیست و ششمین عنصر از نظر فراوانی در پوسته زمین است.
مینرال اصلی سرب گالن (PbS) است که عمدتاً با سنگ‌های معدن روی یافت می‌شود. بیشتر کانی‌های سرب دیگر به‌نوعی با گالن مرتبط هستند؛ بولانژریت، Pb5Sb4S11، یک سولفید ترکیبی است که از گالن به‌دست می‌آید؛ آنگلزیت، PbSO4، یک محصول اکسیداسیون گالن است؛ و سروزیت یا سنگ معدن سفید سرب، PbCO3، یک محصول تجزیه شیمیایی از گالن است. آرسنیک، قلع، آنتیموان، نقره، طلا، مس و بیسموت ناخالصی‌های معمول در کانی‌های سرب هستند.
منابع جهانی سرب بیش از دو میلیارد تن است. ذخایر قابل‌توجهی در استرالیا، چین، ایرلند، مکزیک، پرو، پرتغال، روسیه و ایالات متحده آمریکا یافت می‌شود. ذخایر جهانی—منابعی که از نظر اقتصادی قابل استخراج هستند—در سال ۲۰۱۶ به ۸۸ میلیون تن رسید که از این مقدار، استرالیا ۳۵ میلیون، چین ۱۷ میلیون و روسیه ۶٫۴ میلیون تن سهم داشتند.
مقادیر معمولی پس‌زمینه سرب در جو از ۰٫۱ μg/m3 فراتر نمی‌روند؛ 100 mg/kg در خاک؛ 4 mg/kg در گیاهان، ۵ μg/L در آب‌های شیرین و آب دریا.
واژه‌شناسی

کلمه مدرن انگلیسی "lead" از ریشه ژرمنی است؛ این واژه از انگلیسی میانه leed و زبان انگلیسی باستان lēad آمده است (علامت ماکرون بالای "e" نشان‌دهنده صدای بلند آن حرف است). واژه انگلیسی باستان از زبان نیاژرمنی بازسازی‌شده *lauda- ('سرب') مشتق شده است. بر اساس نظریه زبان‌شناسی، این واژه در زبان‌های ژرمنی مختلف با همان معنی به ارث رسیده است.
در مورد منشأ زبان نیاژرمنی *lauda- توافق‌نظر وجود ندارد. یکی از فرضیه‌ها این است که این واژه از زبان نیاهندواروپایی *lAudh- ('سرب') مشتق شده است؛ که در آن، بزرگ‌نویسی حرف صدا معادل ماکرون است. فرضیه دیگر این است که این واژه از زبان سلتی اولیه *ɸloud-io- ('سرب') وام گرفته شده است. این واژه با لاتین plumbum ارتباط دارد که نماد شیمیایی عنصر را به عنوان Pb به‌دست داده است. واژه *ɸloud-io- به‌عنوان منشأ زبان نیاژرمنی *bliwa- (که آن نیز به معنی 'سرب' است) شناخته می‌شود، از این واژه، واژه آلمانی Blei مشتق شده است.
نام عنصر شیمیایی به فعل هم‌نام خود ارتباطی ندارد، که خود از *laidijan- ('رهبری کردن') در زبان نیاژرمنی آمده است.
تاریخ > پیش از تاریخ و تاریخ اولیه

گوی‌های سربی فلزی که به ۷۰۰۰–۶۵۰۰ پیش از میلاد تعلق دارند در آناتولی پیدا شده‌اند و ممکن است نخستین نمونه‌های ذوب فلز را نشان دهند. در آن زمان، سرب کاربردهای زیادی نداشت (یا اصلاً نداشت) به دلیل نرمی و ظاهر کدر آن. دلیل اصلی گسترش تولید سرب ارتباط آن با نقره بود که از طریق سوزاندن گالن (معدن سرب معمول) به‌دست می‌آمد. مصر باستانیان اولین کسانی بودند که از مواد معدنی سرب در لوازم آرایشی استفاده کردند، کاربردی که به یونان باستان و مناطق دیگر گسترش یافت؛ مصریان از سرب برای تهیه غرق‌کننده‌ها در تور ماهیگیری، لاک (قالب‌دهی)، شیشه، میناکاری و زینت‌آلات استفاده می‌کردند. تمدن‌های مختلف هلال حاصلخیز از سرب به عنوان ماده نوشتاری، سکه، و مواد ساختمانی استفاده می‌کردند. چینی‌ها باستان از سرب به عنوان محرک (دارو), به عنوان پول رایج،  به عنوان پیشگیری از بارداری،  و در چوب غذاخوری استفاده می‌کردند. تمدن دره سند و آمریکای میانه نیز از آن برای ساخت تعویذ استفاده می‌کردند؛ و مردم شرق و جنوب آفریقا از سرب در کشش مفتول استفاده می‌کردند.
تاریخ > دوران کلاسیک

از آنجا که نقره به‌طور گسترده‌ای به عنوان یک ماده تزئینی و وسیله مبادله مورد استفاده قرار می‌گرفت، ذخایر سرب از ۳۰۰۰ پیش از میلاد در آناتولی استخراج می‌شدند؛ سپس ذخایر سرب در جزایر اژه و لوریوم توسعه یافت. این سه منطقه به‌طور مشترک تولید سرب استخراج شده را تا حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد سلطه داشتند. از حدود ۲۰۰۰ پیش از میلاد، فنیقی‌ها ذخایر را در شبه‌جزیره ایبری استخراج می‌کردند؛ تا سال ۱۶۰۰ پیش از میلاد، استخراج سرب در قبرس، یونان، و ساردینیا وجود داشت.
گسترش سرزمینی جمهوری روم در اروپا و سراسر مدیترانه و توسعه استخراج معادن باعث شد تا روم به بزرگ‌ترین تولیدکننده سرب در دوران اروپای دوران باستان تبدیل شود، با برآورد تولید سالانه به ۸۰٬۰۰۰ تن. مانند پیشینیانشان، رومی‌ها عمدتاً سرب را به عنوان محصول جانبی از ذوب نقره به‌دست می‌آوردند. استخراج سرب در اروپای مرکزی، بریتانیا (استان روم), بالکان، یونان، آناتولی، هیسپانیا انجام می‌شد و این مناطق ۴۰٪ از تولید جهانی را به خود اختصاص می‌دادند.
تخته‌های سربی به‌طور معمول به عنوان ماده‌ای برای نوشتن استفاده می‌شدند. تابوت‌های سربی که در قالب‌های شنی صاف ریخته می‌شدند و با موتیف‌های قابل تعویض متناسب با ایمان متوفی ساخته می‌شدند، در یهودیه (استان رومی) استفاده می‌شدند. سرب برای ساخت گلوله‌های تلسکوپی از قرن پنجم پیش از میلاد مورد استفاده قرار گرفت. در دوران روم، گلوله‌های سربی به‌طور گسترده استفاده می‌شدند و مؤثر در فاصله بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر بودند. سنگ‌اندازهای بالئاریک که به عنوان مزدور در ارتش‌های کارتاژی و رومی استفاده می‌شدند، به دلیل فاصله شلیک و دقت خود معروف بودند.
سرب در ساخت لوله‌های آب در امپراتوری روم استفاده می‌شد؛ واژه لاتین این فلز، plumbum، منبع واژه انگلیسی «لوله‌کشی» است. سهولت کار با آن، نقطه ذوب پایین که امکان ساخت جوش‌های کاملاً ضدآب را فراهم می‌کرد، و مقاومت آن در برابر خوردگی باعث شد تا در سایر کاربردها مانند داروسازی، سقف‌سازی، سکه‌سازی و جنگاوری نیز به‌طور گسترده‌ای استفاده شود نویسندگان آن زمان، مانند کاتوی بزرگ، کولوملا و پلینیوس، استفاده از ظروف سربی (و سرب‌پوش) را برای تهیه شیره انگور افزوده شده به شراب و غذا توصیه می‌کردند. سرب طعمی مطلوب ایجاد می‌کرد زیرا «شکر سرب» (سرب(II) استات) ایجاد می‌کرد، در حالی که ظروف مسی طعمی تلخ به دلیل تشکیل سبز مسی داشتند.
این فلز بدون شک پر استفاده‌ترین ماده در دوران باستان کلاسیک بود و مناسب است که به این دوره به عنوان عصر سرب رومی اشاره کنیم. سرب برای رومی‌ها همان نقشی را داشت که پلاستیک برای ما دارد.
Heinz Eschnauer and Markus Stoeppler
"Wine—An enological specimen bank", 1992
نویسنده رومی ویترویوس خطرات سلامتی سرب را گزارش کرده است و نویسندگان مدرن اشاره کرده‌اند که مسمومیت با سرب ممکن است نقش عمده‌ای در سقوط امپراتوری روم غربی داشته باشد. برخی محققان این ادعاها را مورد انتقاد قرار داده‌اند و یادآور شده‌اند که تمامی درد شکمی به دلیل مسمومیت با سرب نیست. تحقیقات باستان‌شناسی نشان می‌دهند که لوله‌های رومی سطح سرب را در آب شیر افزایش دادند، اما این اثر «بعید است که واقعاً مضر بوده باشد». زمانی که مسمومیت با سرب رخ می‌داد، قربانیان را «ساتورنینی» می‌نامیدند، تاریک و بدبین، به یاد پدر وحشتناک خدایان، ساترن. به این ترتیب، سرب به عنوان پدر تمام فلزات شناخته می‌شد. وضعیت اجتماعی آن در روم پایین بود، زیرا به راحتی در دسترس و ارزان بود.
تاریخ > دوران کلاسیک > اشتباهات در تشخیص سرب و قلع و آنتیموان

از عصر برنز، فلزگران و مهندسان تفاوت بین قلع کمیاب و ارزشمند، که برای آلیاژ کردن با مس به منظور تولید برنز مقاوم و ضد خوردگی ضروری بود، و سرب "ارزان و شاد" را درک کرده‌اند. با این حال، نام‌گذاری در برخی زبان‌ها مشابه است. رومی‌ها به سرب plumbum nigrum ("سرب سیاه") و به قلع plumbum candidum ("سرب روشن") می‌گفتند. ارتباط سرب و قلع را می‌توان در دیگر زبان‌ها نیز مشاهده کرد: واژه olovo در زبان چکی به معنای "سرب" است، اما در زبان روسی، هم‌خانواده آن олово (olovo) به معنی "قلع" است. به علاوه، سرب ارتباط نزدیکی با آنتیموان داشت: هر دو عنصر معمولاً به صورت سولفید (گالن و استیبین) وجود دارند و اغلب با هم یافت می‌شوند. پلینیوس اشتباه نوشته بود که استیبنیت با حرارت دادن سرب تولید می‌کند، به جای آنتیموان. در کشورهایی مانند ترکیه و هند، نام اصیل فارسی surma به سولفید آنتیموان یا سولفید سرب اشاره دارد و در برخی زبان‌ها، مانند روسی، نام آنتیموان را به خود گرفته است (сурьма).
تاریخ > قرون وسطی و رنسانس

استخراج سرب در اروپای غربی پس از سقوط امپراتوری روم غربی کاهش یافت، با اندلس (اسلامی) که تنها منطقه‌ای بود که تولید قابل توجهی داشت. بزرگ‌ترین تولید سرب در جنوب آسیا و شرق آسیا، به ویژه چین و هند، صورت گرفت که در آنجا استخراج سرب به سرعت رشد کرد.
در اروپا، تولید سرب از قرن یازدهم و دوازدهم شروع به افزایش کرد، زمانی که دوباره از آن برای سقف‌سازی و لوله‌کشی استفاده شد. از قرن سیزدهم، سرب برای تولید شیشه رنگی قرون وسطی به کار می‌رفت. در سنت‌های کیمیا و کیمیاگری و شیمی در اسلام قرون وسطی، سرب (نماد ♄ در سنت اروپایی) به عنوان یک فلز پایه ناخالص در نظر گرفته می‌شد که با جدا کردن، تصفیه و تعادل essences آن، می‌توان آن را به طلا خالص و ناب تبدیل کرد. در این دوره، استفاده از سرب به‌طور فزاینده‌ای برای آلوده‌سازی شراب رایج شد. استفاده از چنین شرابی در مراسم مسیحی توسط مهر و موم پاپ در ۱۴۹۸ ممنوع شد، اما همچنان مصرف می‌شد و منجر به مسمومیت‌های گسترده تا اواخر قرن هجدهم شد. سرب ماده اصلی در قسمت‌های چاپ فشاری بود و گرد و غبار سرب به‌طور معمول توسط کارگران چاپ استنشاق می‌شد که منجر به مسمومیت با سرب می‌شد. سرب همچنین ماده اصلی ساخت گلوله‌ها برای سلاح‌های آتشین شد: ارزان بود، آسیب کمتری به لوله‌های تفنگ آهنی وارد می‌کرد، چگالی بالاتری داشت (که اجازه می‌داد سرعت بهتری حفظ شود) و نقطه ذوب پایین آن تولید گلوله‌ها را آسان‌تر می‌کرد زیرا می‌توانستند با آتش چوبی ساخته شوند. سرب، به صورت سفیداب، به‌طور گسترده‌ای در لوازم آرایشی توسط اشراف‌زادگان اروپای غربی استفاده می‌شد، زیرا صورت‌های سفید به عنوان نشانه‌ای از تواضع محسوب می‌شدند. این روش بعدها به پرچم‌های سفید و خط چشم‌ها گسترش یافت و تنها با انقلاب فرانسه در اواخر قرن هجدهم از بین رفت. مد مشابهی در قرن هجدهم در ژاپن با ظهور گیشاها پدید آمد، که این سنت تا اوایل قرن بیستم ادامه یافت. صورت‌های سفید زنان «نماد فضیلت زنانگی آنها به عنوان زنان ژاپنی» شدند و سرب معمولاً در سفیدکننده‌ها استفاده می‌شد.
تاریخ > خارج از اروپا و آسیا

در جهان جدید، تولید سرب بلافاصله پس از ورود استعمارگران اروپایی ثبت شد. اولین رکورد به سال ۱۶۲۱ در مستعمره ویرجینیا انگلیس بازمی‌گردد که چهارده سال پس از تأسیس آن بود. در استرالیا، اولین معدن افتتاح شده توسط استعمارگران در سال ۱۸۴۱ معدن سرب بود. در آفریقا، استخراج و ذوب سرب در Benue Trough و حوضه پایین حوضه کنگو شناخته شده بود، جایی که سرب برای تجارت با اروپایی‌ها و به‌عنوان ارز از قرن ۱۷ مورد استفاده قرار می‌گرفت، مدت‌ها پیش از تقسیم آفریقا.
تاریخ > انقلاب صنعتی

در نیمه دوم قرن ۱۸، بریتانیا و بعدها کشورهای قاره‌ای اروپا و ایالات متحده شاهد انقلاب صنعتی بودند. این اولین باری بود که نرخ تولید سرب از دوران روم فراتر رفت. بریتانیا تولیدکننده پیشرو بود، اما تا میانه قرن ۱۹ با کاهش منابع معادن خود و توسعه استخراج سرب در آلمان، اسپانیا و ایالات متحده این جایگاه را از دست داد. تا سال ۱۹۰۰، ایالات متحده بزرگ‌ترین تولیدکننده جهانی سرب شد و کشورهای غیراروپایی نظیر کانادا، مکزیک و استرالیا شروع به تولید چشمگیر کردند؛ تولید خارج از اروپا از تولید در اروپا بیشتر شد. بخش زیادی از تقاضا برای سرب از لوله‌کشی و نقاشی‌ها بود—رنگ سرب به‌طور منظم استفاده می‌شد. در این زمان، افراد بیشتری در طبقه کارگر در معرض فلز قرار گرفتند و موارد مسمومیت با سرب افزایش یافت. این امر منجر به تحقیقاتی در مورد اثرات مصرف سرب شد. ثابت شد که مسمومیت با سرب در فرم بخار آن خطرناک‌تر از حالت فلز جامد است. مسمومیت با سرب و نقرس به هم مرتبط بودند؛ پزشک بریتانیایی آلفرد بارینگ گارود اشاره کرد که یک‌سوم از بیماران مبتلا به نقرس او لوله‌کش‌ها و نقاشان بودند. اثرات بلع مزمن سرب، از جمله اختلالات ذهنی، در قرن ۱۹ مطالعه شد. اولین قوانین برای کاهش مسمومیت با سرب در کارخانه‌ها در دهه‌های ۱۸۷۰ و ۱۸۸۰ در بریتانیا وضع شد.
تاریخ > دوران معاصر

شواهد بیشتری از تهدیدی که سرب برای انسان‌ها ایجاد می‌کرد در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ کشف شد. مکانیزم‌های آسیب بهتر درک شدند، کوری ناشی از سرب ثبت شد و این عنصر از استفاده عمومی در ایالات متحده و اروپا خارج شد. بریتانیا با معرفی بازرسی‌های اجباری کارخانه‌ها در سال ۱۸۷۸ و انتصاب اولین بازرس پزشکی کارخانه‌ها در سال ۱۸۹۸؛ در نتیجه، کاهش ۲۵ برابری در موارد مسمومیت با سرب از ۱۹۰۰ تا ۱۹۴۴ گزارش شد. بیشتر کشورهای اروپایی تا سال ۱۹۳۰ رنگ سرب را برای استفاده در داخل ساختمان‌ها ممنوع کردند.
آخرین قرار گرفتن انسان‌ها در معرض سرب به افزودن تترااتیل‌سرب به بنزین به‌عنوان ضدکوبنده مربوط می‌شود، روشی که در ایالات متحده در سال ۱۹۲۱ آغاز شد.  این استفاده در ایالات متحده و اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۰۰ از دور خارج شد.
در دهه ۱۹۷۰، ایالات متحده و کشورهای غربی اروپایی قوانین جدیدی برای کاهش آلودگی هوای ناشی از سرب وضع کردند. تأثیر این اقدام بسیار چشمگیر بود: در حالی که مطالعه‌ای که توسط مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (ایالات متحده) در ایالات متحده در سال‌های ۱۹۷۶–۱۹۸۰ انجام شد نشان داد که ۷۷٫۸٪ از جمعیت دارای سطح بالای lead blood level بودند، در سال‌های ۱۹۹۱–۱۹۹۴، مطالعه‌ای توسط همان مؤسسه نشان داد که سهم افرادی که دارای سطوح بالای سرب بودند به ۲٫۲٪ کاهش یافت. محصول اصلی ساخته‌شده از سرب تا پایان قرن ۲۰ باتری اسید-سرب بود.
از ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰، تولید سرب در بلوک غرب حدود ۳۱٪ افزایش یافت. سهم تولید جهانی سرب توسط بلوک شرق از ۱۰٪ به ۳۰٪ افزایش یافت، از ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۰، با اتحاد جماهیر شوروی که در اواسط دهه ۱۹۷۰ و دهه ۱۹۸۰ بزرگ‌ترین تولیدکننده بود و چین که در اواخر قرن ۲۰ تولید سرب را به‌طور عمده آغاز کرد. برخلاف کشورهای کمونیستی اروپایی، چین تا میانه قرن ۲۰ عمدتاً غیرصنعتی بود؛ در سال ۲۰۰۴، چین استرالیا را به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده سرب پشت سر گذاشت. مانند آنچه در دوران صنعتی شدن اروپا رخ داد، سرب تأثیر منفی بر سلامت در چین داشته است.
تاریخ > تولید

تا سال ۲۰۱۴، تولید سرب در سطح جهانی به دلیل استفاده از آن در باتری‌های اسید-سرب در حال افزایش بود. تولید سرب به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود: اولیه از سنگ معدن و ثانویه از ضایعات. در سال ۲۰۱۴، ۴٫۵۸ میلیون تن متریک از تولید اولیه و ۵٫۶۴ میلیون تن از تولید ثانویه به دست آمد. سه تولیدکننده برتر کنسانتره معدن سرب در آن سال چین، استرالیا و ایالات متحده بودند. سه تولیدکننده برتر سرب تصفیه شده چین، ایالات متحده و هند بودند. طبق گزارش Metal Stocks in Society در سال ۲۰۱۰، مقدار کل سرب در حال استفاده، ذخیره‌شده، دور ریخته‌شده یا پخش‌شده به محیط زیست، به‌طور جهانی، ۸ کیلوگرم به ازای هر نفر است. بیشتر این مقدار در کشورهای پیشرفته (۲۰–۱۵۰ کیلوگرم به ازای هر نفر) نسبت به کشورهای کمتر توسعه‌یافته (۱–۴ کیلوگرم به ازای هر نفر) است.
فرآیندهای تولید اولیه و ثانویه سرب مشابه هستند. برخی از کارخانه‌های تولید اولیه اکنون عملیات خود را با استفاده از ضایعات سرب تکمیل می‌کنند و این روند احتمالاً در آینده افزایش خواهد یافت. با استفاده از تکنیک‌های مناسب، سرب به دست آمده از فرآیندهای ثانویه از سرب به دست آمده از فرآیندهای اولیه قابل تشخیص نیست. ضایعات سرب از صنعت ساختمان معمولاً نسبتاً تمیز است و بدون نیاز به ذوب مجدد، دوباره ذوب می‌شود، هرچند که گاهی نیاز به تصفیه دارد. تولید سرب ثانویه بنابراین ارزان‌تر از تولید اولیه است، اغلب تا ۵۰٪ یا بیشتر از نظر نیاز به انرژی.
تاریخ > تولید اولیه

بیشتر سنگ‌های معدنی سرب درصد کمی از سرب دارند (سنگ‌های معدنی غنی معمولاً ۳–۸٪ محتوی سرب دارند) که باید برای استخراج تمرکز داده شوند. در مرحله اولیه پردازش، سنگ‌ها معمولاً خرد شده، از طریق جداسازی با وسط غلیظ، سنگ‌زنی، شناورسازی کف، خشک کردن می‌شوند. کنسانتره حاصل که معمولاً حاوی ۳۰–۸۰٪ سرب به ازای جرم (معمولاً ۵۰–۶۰٪) است، سپس به فلز سرب (ناخالص) تبدیل می‌شود.
دو روش اصلی برای انجام این کار وجود دارد: یک فرایند دو مرحله‌ای که شامل کلسینه‌کردن و سپس استخراج در کوره بلند است که در ظروف جداگانه انجام می‌شود؛ یا یک فرایند مستقیم که استخراج کنسانتره در یک ظرف واحد انجام می‌شود. روش دوم به‌طور معمول رایج‌تر است، هرچند روش اول هنوز هم مهم است.
| Country | Output (thousand  tons) |
| --- | --- |
 China: 2,400
 Australia: 500
 United States: 335
 Peru: 310
 Mexico: 250
 Russia: 225
 India: 135
 Bolivia: 80
 Sweden: 76
 Turkey: 75
 Iran: 41
 Kazakhstan: 41
 Poland: 40
 South Africa: 40
 North Korea: 35
 Ireland: 33
 Macedonia: 33
Other countries: 170
تاریخ > تولید اولیه > فرایند دو مرحله‌ای

ابتدا کنسانتره سولفیدی در هوای آزاد به منظور اکسید کردن سولفید سرب تشویه (متالورژی) می‌شود:
چون کنسانتره اولیه به‌طور کامل خالص نبوده است، فرایند تشویه نه تنها اکسید سرب (II) مورد نظر، بلکه مخلوطی از اکسیدها، سولفات‌ها و سیلیکات‌های سرب و سایر فلزات موجود در سنگ معدن را تولید می‌کند. این اکسید سرب ناخالص در یک کوره بلند با سوخت کک به فلز (ناخالص) تبدیل می‌شود:
آلودگی‌ها عمدتاً شامل آرسنیک، آنتیموان، بیسموت، روی، مس، نقره و طلا هستند. معمولاً این آلودگی‌ها در یک سری فرآیندهای پیرومتالورژی حذف می‌شوند. مذاب در یک کوره بازتابشی با هوا، بخار و سولفور درمان می‌شود که آلودگی‌ها را اکسید کرده، به جز نقره، طلا و بیسموت. آلودگی‌های اکسید شده به سطح مذاب شناور شده و از آن جدا می‌شوند. نقره و طلا به‌طور اقتصادی با استفاده از فرایند Parkes process از فلز سرب جدا می‌شوند. در این فرایند، روی به سرب افزوده می‌شود. روی که در سرب حل نمی‌شود، نقره و طلا را حل می‌کند. محلول روی از سرب جدا شده و نقره و طلا بازیابی می‌شوند. سرب فاقد نقره با استفاده از فرایند Betterton–Kroll process از بیسموت پاک می‌شود، با درمان آن با فلزات کلسیم و منیزیم. سرب بیسموت‌دار که جدا می‌شود می‌تواند از سطح مذاب گرفته شود.
به‌جای فرآیندهای پیرومتالورژیکی، سرب بسیار خالص می‌تواند با استفاده از فرایند الکترولیتی Betts process به‌دست آید. آندها از سرب ناخالص و کاتدها از سرب خالص در یک الکترولیت فلوروسیلیکات سرب (PbSiF6) قرار می‌گیرند. وقتی پتانسیل الکتریکی اعمال می‌شود، سرب ناخالص در آند حل شده و به کاتد رسوب می‌کند و بیشتر آلودگی‌ها در محلول باقی می‌مانند. این فرایند هزینه بالایی دارد و بنابراین بیشتر برای تصفیه شمش‌هایی با درصد بالای آلودگی‌ها استفاده می‌شود.
تاریخ > تولید اولیه > فرایند مستقیم

در این فرایند، شمش سرب و سرباره مستقیماً از کنسانتره‌های سرب به‌دست می‌آید. کنسانتره سولفید سرب در کوره ذوب شده و اکسید می‌شود و منوکسید سرب را تشکیل می‌دهد. کربن (به صورت کک یا گاز زغال‌سنگ) به بار مذاب افزوده می‌شود همراه با فلاکس. منوکسید سرب در نتیجه این عمل به سرب فلزی کاهش می‌یابد، در حالی که سرباره‌ای غنی از منوکسید سرب در اطراف آن تشکیل می‌شود.
اگر ورودی غنی از سرب باشد، تا ۸۰٪ از سرب اصلی به صورت شمش به‌دست می‌آید؛ ۲۰٪ باقی‌مانده به صورت سرباره‌ای غنی از منوکسید سرب تشکیل می‌شود. برای خوراک با درجه پایین، تمام سرب می‌تواند به سرباره‌ای غنی از منوکسید سرب اکسید شود. سرب فلزی بیشتر از سرباره‌های غنی از سرب (۲۵–۴۰٪) از طریق احتراق سوخت غوطه‌ور یا تزریق، کاهش کمکی با کوره الکتریکی، یا ترکیبی از هر دو به‌دست می‌آید.
تاریخ > تولید اولیه > گزینه‌های جایگزین

تحقیقات برای فرایند استخراج سرب پاک‌تر و با مصرف انرژی کمتر ادامه دارد؛ یکی از معایب عمده این است که یا مقدار زیادی سرب به‌عنوان ضایعات از دست می‌رود، یا این گزینه‌ها منجر به محتوای بالای سولفور در فلز سرب حاصل می‌شوند. استخراج به روش هیدرومتالورژی، که در آن آند (شیمی)های سرب ناخالص در یک الکترولیت غوطه‌ور می‌شوند و سرب خالص به‌صورت الکترو وینینگ روی کاتد رسوب می‌کند، یک تکنیک است که ممکن است پتانسیل داشته باشد، اما در حال حاضر از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست، مگر در مواردی که هزینه برق بسیار پایین باشد.
تاریخ > ثانویه

اطلاعات بیشتر: Battery recycling § Lead–acid batteries
فرایند ذوب، که بخش ضروری تولید اولیه است، در تولید ثانویه اغلب نادیده گرفته می‌شود. این فرایند تنها زمانی انجام می‌شود که سرب فلزی دچار اکسیداسیون قابل توجهی شده باشد. فرایند مشابه با تولید اولیه در کوره بلند یا کوره دوار است، با تفاوت اصلی این که بازده‌های آن بیشتر متغیر است: کوره‌های بلند سرب سخت (با ۱۰٪ آنتیموان) تولید می‌کنند، در حالی که کوره‌های بازتابی و کوره‌های دوار سرب نیمه‌سخت (با ۳–۴٪ آنتیموان) تولید می‌کنند.
فرایند ISASMELT یک روش ذوب جدیدتر است که می‌تواند به‌عنوان یک گسترش برای تولید اولیه عمل کند؛ پاسته باتری از باتری‌های سرب-اسید فرسوده (که شامل سولفات سرب و اکسیدهای سرب است) ابتدا سولفات آن با درمان با قلیایی از بین می‌رود، سپس در کوره‌ای که با زغال‌سنگ سوخته می‌شود و در حضور اکسیژن قرار دارد، درمان می‌شود، که سرب ناخالصی تولید می‌کند و آنتیموان رایج‌ترین آلودگی است. تصفیه سرب ثانویه مشابه با تصفیه سرب اولیه است؛ برخی از فرآیندهای تصفیه ممکن است بسته به ماده بازیافتی و احتمال آلودگی آن نادیده گرفته شوند.
از منابع سرب برای بازیافت، باتری‌های سرب-اسید مهم‌ترین هستند؛ لوله‌های سرب، ورق و پوشش‌های کابل نیز از اهمیت بالایی برخوردارند.
کاربردها

برخلاف باور عمومی، مغز مدادهای چوبی هرگز از سرب ساخته نشده است. زمانی که مداد به‌عنوان ابزاری برای نوشتن با گرافیت پیچیده‌شده ساخته شد، نوع خاصی از گرافیت که استفاده می‌شد به نام گرافیت (به‌طور تحت‌اللفظی مدل سرب) نام‌گذاری شد.