شاه تهماسب دوم
رسیدن به سلطنت

هنگام محاصره اصفهان توسط محمود افغان، بزرگان و امرای قزلباش که مأیوس از رسیدن کمک شدند تصمیم گرفتند که یکی از پسران شاه سلطان حسین را ولیعهد کنند و مخفیانه به سمتی روانه کنند که شاید جمعیتی جمع کند برای شکست محاصره اصفهان، ابتدا در تاریخ ۳ جمادی‌الثانی ۱۱۳۵ (۱۰ مارس۱۷۲۲) سلطان محمدمیرزا ۲۵ ساله پسر بزرگ شاه را انتخاب کردند ولی ظهر روز ۱۲ مارس شاه فرزند خود را به حرمسرا بازگرداند. به طور رسمی گفته شد که چون شاهزاده در انزوا و عزلت به سر برده، از دیدن کثرت جمعیت در مجلس وحشت کرده است و خود از شاه خواسته است که به حرمسرا بازگردد ولی علت حقیقی آن بود که شاهزاده از محمدحسین ملاباشی و رحیم‌خان حکیم باشی انتقاد و به شاه پیشنهاد کرده بود که آن دو را از شورای دولتی عزل کند. همچنین می‌گفتند که وی کسانی را که نتوانسته بودند در نبرد گلون‌آباد از خود شهامتی نشان دهند تهدید به مرگ کرده بود. سپس در ۷ جمادی‌الثانی(۱۴ مارس) صفی‌میرزا ۲۳ ساله پسر دوم شاه را انتخاب می‌کنند، او نیز با مخالفت ملا باشی و حکیم باشی مواجه شد. صفی‌میرزا موافق سلیقه پدرش نبود و می‌خواست موافق ضابطه سلطنت، عمل کند و کسانی که باعث این بحران شدند را تنبیه و بازخواست کند ولی پدرش راضی نمی‌شد مخالف رای و سلیقه خود عمل کند لذا او نیز پس از سیزده روز از ولیعهدی کناره‌گیری کرد و شایعه شد که شاهزاده بیمار شده است و در نهایت در روز ۱۹ جمادی‌الثانی(۲۶ مارس) تهماسب‌میرزا ۱۸ ساله به ولیعهدی انتخاب شد. تهماسب‌میرزا برخلاف دو برادر دیگر معایب پدر را داشت، همچنین به آسانی تحت تأثیر قرار می‌گرفت. انتخاب او به عنوان ولیعهد به همین علت مورد موافقت درباریان قرار گرفت زیرا دریافتند به سهولت می‌توانند او را آلت دست خود کنند. نارضایتی مردم که در اثر رفتار شاه با صفی‌میرزا تشدید شده بود در دوم آوریل به صورت شورش درآمد و عده‌ای خواستند شاه سلطان حسین را از سلطنت خلع کنند و برادر کاردانش عباس‌میرزا را به تخت بنشانند. ولی قوای شاه آتش انقلاب را فرو نشاند. در ۷ ژوئن علی‌مردان‌خان فیلی حاکم لرستان در نامه‌ای به شاه گفتː «اگر عباس میرزا را پادشاه اعلام نکنی یا یکی از توانمندترین پسرانت را به سرداری سپاه نفرستی هیچ کاری نخواهم کرد زیرا مادام که تو زمام کشور را در دست داشته باشی هیچ کاری انجام نخواهد شد به ویژه که جز به اندرز حکیم باشی و ملاباشی به سخن هیچکس توجه نمیکنی این هر دو تن آشکارا ثابت کرده‌اند که پیوسته عامل تبعید افراد بیگناه بوده‌اند همچنانکه عامل تبعید من بودند. به‌رغم اینکه قدری به کار پرداخته‌ اینان باز مداخله خواهند کرد ما در اینجا ناراحتیم و یقیناً نمی‌توان از اینکه پادشاه دیگری تاج بر سر گذارد چشم پوشی کرد». در شب۲۲ شعبان ۱۱۳۴ (۷ ژوئن) تهماسب‌میرزا مخفیانه همراه با دویست نفر تبریزی از اصفهان خارج شد و به سمت قزوین رفت ولی از جانب وی کمکی نرسید. سیمون آوراموف کنسولگر روسیه که در قزوین با شاهزاده ملاقات می‌کند گزارش می‌دهدː علیمردان خان کسی که کشور ایران به او امید داشت به دلیل نامشخصی از شاهزاده رویگردان شده است و هنگامی که شاهزاده در قم مطلع شد چند نفر را به دنبال او فرستاد اما علی‌مردان‌خان تقریباً همه آن‌ها را به قتل رساند و خودش به طرف مرز عثمانی و بغداد رفت همچنین در ۷ سپتامبر خبر رسید که سردارن عثمانی به سمت ایروان لشکرکشی می‌کنند و حسن پاشا نیز از بغداد با بیست هزار نفر به سمت مرز ایران می‌آید. شاهزاده در قزوین پس از گذشت چهار ماه از ترک اصفهان نتوانسته است چهارصد نفر را هم جمع کند و کسی به او توجه نمی‌کند. پس از سقوط اصفهان، تهماسب‌میرزا در تاریخ ۱۴ صفر ۱۱۳۵ در عمارت دولتخانه قزوین به سلطنت رسید. محمود افغان با شنیدن این خبر سپاهی را به قزوین فرستاد و شاه تهماسب دوم به آذربایجان گریخت. شاه تهماسب در تبریز، فریدون‌خان مکری را با ۲۵۰۰ نفر به سمت اصفهان فرستاد تا با افغان‌ها جنگ کند در همان موقع علی‌مردان‌خان فرزند خویش را با پنجاه تن نزد شاه فرستاده بود و پیغام داد کهː «شاه را بر من اعتمادی نیست و مرا وفادار و صديق به شمار نمی‌آورد ولی من فرزند خویش را به گروگان در پایگاه شاهی می‌گمارم تا کمال صداقت من مورد نظر پادشاه باشد، و مرا اجازه فرماید با محمود نبرد کنم تنها امیدوارم شاه وعده فرماید که پولی از من مطالبه نشود. شاه در جواب وی نوشت: «برخیز و به جلوی محمود بشتاب ما از تو هیچ پولی مطالبه نخواهیم فرمود». در اکتبر ۱۷۲۳ محمود افغان چون به نزدیک گلپایگان رسید با لشکر ۷۰۰۰ یا ۲۰٬۰۰۰ نفره فریدون‌خان درگیر شد. فریدون‌خان به راحتی شکست خورد و فرار کرد و باقی قوای وی پراکنده شدند. با این شکست گلپایگان به تصرف افغان‌ها درآمد.