انکیدو
بررسی > انکیدو و جهان طبیعت

نخستین گسترش روایی عمدهٔ نسخه متاخر بابلی معیار حماسه نسبت به بابلی باستان، داستان انکیدو است. درون‌مایهٔ این داستان، تعریف و معنای فرهنگ است. در حماسه، فرهنگ در مقابل زندگیِ پیشافرهنگ تعریف می‌شود. در نسخهٔ بابلی معیار انکیدو بیش از تنها یک دوست است. او تصویری از انسان ابتدایی است و ماجراجویی‌های اولیه‌اش نشان از نیروهایی دارد که زندگی ابتدایی را از «تمدن» (زندگی شهری در اوروک) جدا می‌کند. انکیدو با موهای ژولیده «همچون یک زن»، عریان و در همراهی با حیوانات زندگی می‌کند؛ علف می‌خورد و با حیوانات آب می‌نوشد. انکیدو دشمن فرهنگ بشری است و دام‌های شبانان را که برای صید گذاشته‌اند، از بین می‌برد. گیلگمش نظم شهری در اوروک را مختل کرده و همانگونه نیز انکیدو نظم شبانی را. شبانان نقشه‌ای برای جدایی انکیدو از حیوانات، با تایید گیلگمش، می‌کشند: یک روسپی معبدی را به نزد او می‌فرستند. آن دو شش روز و هفت شب با هم می‌خوابند. پس از آن، انکیدو دیگر قدرت گذشته‌اش را ندارد و نمی‌تواند با حیوانات بدود. بدتر از آن، اکنون دیگر حیوانات از او می‌ترسند. روسپی به انکیدوی «سقوط‌کرده» می‌گوید: «تو خردمندی انکیدو، همچون یک خدا».
دانش انکیدو به رابطه جنسی برای او خردمندی خداگونه به همراه داشته است و او را از وضعیتش در طبیعت جدا کرده است. این بخش شبیه با داستان باغ عدن است (گرچه در سفر پیدایش جنبه جنسی غیرمستقیم حضور دارد). اما نتیجه متفاوت است: روسپی انکیدو را تشویق می‌کند که زندگی محدود خود را ترک کند و به عرصهٔ گسترده‌تر و لذت‌های بیشتر در شهر پا بگذارد. روسپی معبد، حاملِ دانش غیرمعمولی در ادبیات بین‌النهرین باستان است. در کتاب مقدس زمانی که تامار لباس مبدل می‌پوشد، کارگر افتادن خدعه‌اش به آن بستگی دارد که یهودا راهنمایی‌های او را اجرا نکند (سفر پیدایش، باب ۳۸).
نقش طبیعت، تا حدی، جایگزین حضور خدایان که کنار کشیده‌اند، شده است. طبیعت اقتدار جدیدی به جای حضور خداییان پنهان‌شده پیدا کرده است. در نتیجه، گیلگمش جایگزینی برای جهان طبیعتی است که انکیدو آن را از دست داده است. رابطه تمدن با جهان حیوانات دوظرفیتی است. بشریت، در میانهٔ خدایان و جهان حیوانات قرار گرفته است اما کمی دورتر بر روی دایره، پادشاهی حیوانات در میانهٔ بشریت و جهان الهی قرار گرفته است. گذار انکیدو از وضعیت طبیعت به زندگی شهری، مستقیم نیست بلکه باید مرحله میانیِ شبانی را طی کند. روسپی انکیدو را ملبس می‌کند (لباس خود را با او به اشتراک می‌گذارد) و او را به اجتماع شبانان می‌برد. بخش بعدی روایتگر آن است که چگونه انکیدو، همچون یک بچه، خوردن و لباس پوشیدن را فرامی‌گیرد تا بتواند در کارهای بزرگسالان مشارکت کند. در حماسه، دوباره بر ارزش فرهنگ تاکید می‌شود: روسپی انکیدو را تشویق به رفتن به شهر می‌کند و اوروک را می‌ستاید.
روسپی سپس به توصیف گیلگمش می‌پردازد. در رابطه گیلگمش و انکیدو ته‌رنگ‌های جنسی دیده می‌شود. علاوه بر این، انکیدو از شبانان مِی نوشیدن و شکار گرگ و شیر را یاد می‌گیرد که در تضاد مستقیم با کار سابقش است که تله‌ها را از بین می‌برد.
وظیفه اساسی انسان، دلیلی که برای آن انسان‌ها خلق شدند، در خدمت خدایان بودن است. اسن موضوع هم در انوما الیش و هم در آترا-هاسیس وجود دارد.  بنابراین، انکیدو با رفتن به شهر، شباهت ناخودآگاه خود با خدایان را از دست می‌دهد و اما خودآگاهی انسانیِ وظیفهٔ خود در مقابل خدایان را به دست می‌آورد که حیوانات فاقد آن هستند. با خدمت کردن به خدایان و گیلگمش است که انکیدو می‌تواند به انسانیت دست یابد.
در سفر پیدایش آدم همچون تصویری از خدا خلق می‌شود. در حماسه، انکیدو همچون گیلگمش خلق می‌شود که خود گیلگمش چون یک خدا (kima ilim) خلق شده است.
روایت سفر آن دو به جنگل سدر از پی‌رنگ شعر سومری پیشین پیروی می‌کند اما پردازش درون‌مایه‌ها متفاوت است. حماسه گیلگمش گونه‌ای از تلاقی اسطوره و تاریخ را به صورتی اولیه نشان می‌دهد: برآورد فرهنگ انسانی از دیدگاه خارج از فرهنگ.