هانیبال
نبرد دریاچه تراسیمن (217 پیش از میلاد)

هانیبال نیروهای خود را برای زمستان در میان گل‌ها مستقر کرد، اما حمایت آن‌ها از او کاهش یافته بود.هانیبال که از احتمال سوءقصد از سوی متحدان گل خود می‌ترسید، چندین کلاه‌گیس تهیه کرد که به رنگ‌های مختلف برای افراد با سنین متفاوت رنگ‌آمیزی شده بودند و او دائماً آن‌ها را تغییر می‌داد تا قاتلان احتمالی نتوانند او را بشناسند.در بهار ۲۱۷ پیش از میلاد، هانیبال تصمیم گرفت که پایگاه عملیاتی مطمئن‌تری در جنوب پیدا کند.گنایوس سورویلیوس و گایوس فلامینیوس، کنسول‌های جدید روم، انتظار داشتند که هانیبال به سمت رم پیشروی کند و ارتش‌های خود را برای مسدود کردن مسیرهای شرقی و غربی که هانیبال می‌توانست از آن‌ها استفاده کند، فرستادند.
تنها مسیر جایگزین به سمت مرکز ایتالیا در دهانه رود آرنو قرار داشت، که تقریباً یک باتلاق بزرگ بود و در این فصل به دلیل بارندگی‌های زیاد به طرز غیرمعمولی پر از آب شده بود.هانیبال می‌دانست که این مسیر پر از مشکلات است، اما مطمئن‌ترین و سریع‌ترین راه به سوی مرکز ایتالیا بود.پلیبیوس بیان می‌کند که سربازان هانیبال برای چهار روز و سه شب "از میان سرزمینی که زیر آب بود" عبور کردند و به شدت از خستگی و بی‌خوابی رنج بردند.او بدون مقاومت از آپنین (که در آنجا چشم راست خود را به دلیل التهاب ملتحمه از دست داد) و همچنین از رودخانه آرنو که عبور از آن غیرممکن به نظر می‌رسید، عبور کرد، اما بخش بزرگی از نیروهایش را در زمین‌های باتلاقی آرنو از دست داد.هانیبال در بهار ۲۱۷ پیش از میلاد به اتوریا رسید و تصمیم گرفت که ارتش اصلی روم تحت فرمان فلامینیوس را به یک نبرد کشانده و آن‌ها را درگیر کند.او با تخریب منطقه‌ای که فلامینیوس مأمور محافظت از آن شده بود، سعی کرد او را تحریک کند.همانطور که پلیبیوس روایت می‌کند: "هانیبال حساب کرده بود که اگر از اردوگاه عبور کند و به مناطق بعدی هجوم آورد، فلامینیوس (تا حدی به دلیل ترس از سرزنش عمومی و تا حدی از عصبانیت شخصی) قادر نخواهد بود به صورت منفعل نظاره‌گر ویرانی کشور باشد و خود به طور خودجوش به دنبال او خواهد آمد و فرصت‌هایی برای حمله به او خواهد داد."
همزمان، هانیبال تلاش کرد تا با اثبات ناتوانی فلامینیوس در محافظت از متحدان روم، وفاداری آنان را شکسته و آن‌ها را به شورش تحریک کند. با این حال، فلامینیوس به طور منفعل در اردوگاه خود در آررتیوم باقی ماند.هانیبال با جسارت از جناح چپ فلامینیوس عبور کرد و بدون اینکه توانسته باشد او را تنها با تخریب به نبرد بکشاند، به طور مؤثری فلامینیوس را از روم قطع کرد و اولین حرکت گردش نظامی ثبت‌شده در تاریخ نظامی را اجرا کرد.سپس هانیبال از تپه‌های اتوریا عبور کرد و فلامینیوس را به یک تعقیب عجولانه تحریک کرد.هانیبال او را در گذرگاهی در ساحل دریاچه تراسیمنوس گرفتار کرد.در آنجا، هانیبال ارتش فلامینیوس را یا در آب‌های دریاچه و یا در دامنه‌های مجاور نابود کرد و خود فلامینیوس را نیز کشت (رجوع شود به نبرد دریاچه تراسیمنوس).این بزرگترین کمین بود که رومیان تا آن زمان تجربه کردند، تا زمانی که نبرد کارهه با امپراتوری پارت رخ داد.هانیبال اکنون تنها نیروی میدانی را که می‌توانست پیشروی او به سوی روم را متوقف کند، از بین برده بود.او به این نتیجه رسید که بدون داشتن ماشین‌های محاصره، امیدی به تسخیر پایتخت نخواهد داشت.نابراین تصمیم گرفت از پیروزی خود بهره برده و وارد مرکز و جنوب ایتالیا شود و قیام عمومی علیه قدرت حاکم را تشویق کند.
رومیان کینتوس فابیوس ماکسیموس وروکوسوس را به‌عنوان دیکتاتور خود منصوب کردند.برخلاف سنت‌های نظامی روم، فابیوس استراتژی‌ای را اتخاذ کرد که به نام او مشهور شد: اجتناب از نبردهای مستقیم و باز، در حالی که چندین ارتش رومی را در نزدیکی هانیبال مستقر کرد تا حرکات او را زیر نظر گرفته و محدود کند.هانیبال آپولیا را به ویرانی کشید اما نتوانست فابیوس را به نبرد بکشاند، بنابراین تصمیم گرفت از سامنیوم عبور کرده و به کامپانیا، یکی از غنی‌ترین و حاصل‌خیزترین استان‌های ایتالیا، برود به این امید که این ویرانی‌ها فابیوس را به نبرد وادار کند.فابیوس با دقت مسیر تخریب هانیبال را دنبال کرد، اما همچنان از ورود به جنگ مستقیم خودداری می‌کرد. این استراتژی در میان بسیاری از رومیان محبوب نبود، زیرا آنها این روش را نوعی بزدلی می‌پنداشتند.
هانیبال تصمیم گرفت که اقامت در زمستان در دشت‌های ویران‌شده‌ی کامپانیا عاقلانه نخواهد بود، اما فابیوس او را در آنجا محاصره کرده بود و تمام گذرگاه‌های خروج را مسدود کرده بود.این وضعیت منجر به نبرد شبانه در آگر فالرنوس شد. هانیبال به نیروهایش دستور داد که مشعل‌های شعله‌ور را به شاخ‌های گله گاوها ببندند و آنها را به سوی ارتفاعات نزدیک برانند.برخی از رومیان که ستون‌های متحرک نور را مشاهده کردند، فریب خوردند و تصور کردند که این ارتش کارتاژ است که به سوی ارتفاعات فرار می‌کند.در حالی که آنها در تعقیب این طعمه بودند، هانیبال موفق شد ارتش خود را در سکوت کامل از دشت‌های تاریک و به سوی یک گذرگاه بدون نگهبان حرکت دهد.فابیوس که خود در فاصله نزدیکی قرار داشت، به دلیل احتیاط بیش از حد خود که این بار به ضررش تمام شد، به‌درستی احساس کرد که این یک ترفند است و در جای خود باقی ماند.به این ترتیب، هانیبال توانست با موفقیت و به طور مخفیانه، ارتش خود را به سلامت از محاصره خارج کند.آدریان گولدسورثی این مانور را به عنوان "یک شاهکار فرماندهی نظامی در دوران باستان" توصیف می‌کند که در تقریباً هر روایت تاریخی از جنگ ذکر شده و در راهنمای‌های نظامی بعدی نیز مورد استفاده قرار گرفته است.این ماجرا ضربه سنگینی به حیثیت فابیوس وارد کرد و مدت کوتاهی پس از آن، دوره قدرت دیکتاتوری او به پایان رسید.برای گذراندن زمستان، هانیبال در دشت حاصل‌خیز آپولیا اقامت کرد.