آزادی رسانه
وضعیت آزادی مطبوعات در ایران

بدون ابزارهای قدرتمند مطبوعاتی و رسانه‌ای که به نوعی کنترل‌کنندهٔ فعالیت‌های جامعه هستند، یک کشور نمی‌تواند به حیات سالم خود ادامه دهد. پس از روی کار آمدن حکومت‌های خودکامه و ایدئولوژیک که عمدتاً از ایدئولوژی به عنوان ابزار و از مردم به عنوان برده برای بقای سیاسی خود استفاده می‌برند، حیات مطبوعات و سلامت افشا اطلاعات نیز در خطر می‌افتد و می‌توان گفت رسانه‌ها در چنین حکومت‌هایی از اولین هدف‌هایی می‌باشند که حکومت‌ها سعی در نابودی یا سفارشی‌سازی آن‌ها دارند.

در ایران نیز این سفارشی‌سازی در نبود احزاب آزاد و سازمان‌های کنترل‌کننده به سرعت رنگی خشونت‌آمیز به خود گرفته و در دوره‌های مختلف تاریخی این کشور، ما شاهد تعطیلی روزنامه‌ها و به زندان افکندن و کشته شدن روزنامه‌نگاران فعال و مدافعان حقوق بشر بوده‌ایم. این‌ها در حالی است که در دو ماده از فصل سوم قانون مطبوعات ایران تصریح شده است که «در ایران مطبوعات حق دارند نظرات، انتقادهای سازنده، پیشنهادها، توضیحات مردم و مسولین را با رعایت موازین اسلامی و مصالح جامعه درج و به اطلاع عموم برسانند و همچنین هیچ مقام دولتی و غیردولتی حق ندارد برای چاپ مطلب یا مقاله‌ای درصدد اعمال فشار بر مطبوعات برآید یا به سانسور و کنترل نشریات مبادرت ورزد»
شرط همیشگی رعایت موازین اسلامی و مصالح جامعه  که بیشتر قوانین ایران را دو پهلو و مبهم کرده است، در قانون مطبوعات نیز آمده است و از این طریق هر کدام از مسئولان می‌توانند بنا به موهومیت این گونه جمله‌ها هر گونه سوء استفاده را در لباس قانونی از تعبیر این قوانین ببرند.

براساس گزارش سازمان گزارشگران بدون مرز در سال ۲۰۰۷ آزادی مطبوعات در ایران در ردهٔ ۱۶۶ از میان ۱۶۹ کشور قرار گرفته است. این گزارش همچنین دربارهٔ ایران که رده ۱۶۶ از میان ۱۶۹ کشور بررسی شده را دارد می‌گوید که روزنامه‌نگاران ایرانی «با برخورد بسیار تهاجمی حکومت‌گران که اجازه بیان هیچ‌گونه انتقاد یا خواست سیاسی و اجتماعی را نمی‌دهند، مواجه‌اند»
به درخواست و پیشنهاد یونسکو به منظور ارتقاء آزادی‌های رسانه‌ای در تمامی کشورهای جهان، در دسامبر ۱۹۹۳، ۳ آوریل (۱۳ اردیبهشت) را «روز جهانی آزادی رسانه‌ها» نامیدند و این در حالی است که به گزارش گزارشگران بدون مرز از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۸۸، دست‌کم ۸۶۰ روزنامه‌نگار در ایران بازداشت و زندانی شدند.
سازمان گزارشگران بدون مرز با انتشار بیانیه ای نسبت به افزایش تعداد روزنامه نگاران بازداشتی و زندانی در ایران هشدار داد، در تاریخ ۵ دی ۱۳۹۸ چهار روزنامه‌نگار به نام‌های «جلوه جواهری»، «کاوه مظفری»، «فروغ سمیعی نیا» و «احمد زاهد لنگرودی» مدیر ماهنامه گیلان که در مراسم چهلم «نوید بهبودی» یکی از جانباختگان اعتراضات آبان ماه شرکت داشتند بازداشت شدند. این سازمان خواستار بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران شد.
سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) روز ۲۶ نوامبر ۲۰۱۹ فشار حکومت جمهوری اسلامی را به خانواده خبرنگاران محکوم کرده و اعلام کرد که در رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات ۲۰۱۹، ایران از میان ۱۸۰ کشور جهان در رده ۱۷۰ قرار دارد.
کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران در گزارش سالانه ۲۰۱۹ خود ضمن اشاره به سرکوب اعتراضات مردم ایران به افزایش بهای بنزین، تعداد خبرنگاران زندانی در ایران را ۱۱ نفر اعلام کرد. در این گزارش پس از چین، ترکیه، عربستان سعودی و مصر، از اریتره، ویتنام و ایران به عنوان «بدترین زندان روزنامه‌نگاران» نام برده شده است.
پن اینترناشنال نگرانی عمیق خود را از تصمیم مقامات ایرانی منبی بر توقف چاپ و توزیع روزنامه‌ها اعلام کرده و آن را مغایر با اصل آزادی بیان دانستند. شماری از روزنامه‌نگاران ایرانی نیز این موضوع را ایجاد یک خلاء اطلاعاتی دانستند.
مأموران سرویس اطلاعاتی ایران پس از سانحه سقوط هواپیمای اوکراین در پرواز ۷۵۲، خانه‌ها و دفاتر بسیاری از روزنامه‌نگاران را تفتیش کرده و کامپیوترهای شخصی، تلفن‌های موبایل، کتاب‌ها، اسناد و کپی‌ها را مصادره کردند. آن‌ها دروغ‌های دولتی را فاش کرده‌بودند. به برخی از آنها اخطار داده شد و شماری از روزنامه‌نگاران وادار به بستن حساب‌هایشان در اینستاگرام، توییتر و فیس‌بوک یا توقف اطلاع‌رسانی در این پلتفرم‌ها شدند.
کانون نویسندگان ایران ۱۳ اردیبهشت ۹۹ به مناسبت سوم ماه مه روز جهانی آزادی مطبوعات با انتشار بیانیه‌ای با بیان وجود سانسور و نقض آزادی بیان و تأثیرهای مخرب آن بر ساختار و بنیان‌های حیاتی جامعه، یادآوری کرده است که طی چند دههٔ اخیر حاکمان کشورمان، بیش از ۸۹۰ روزنامه‌نگار و خبرنگار را به زندان انداخته یا حتی حکم اعدام را برای بعضی از آنان اجرا کرده‌اند و از اینکه ایران در میان ۱۸۰ کشور در رتبه ۱۷۳ به لحاظ آزادی بیان قرار دارد اظهار تأسف کرده است.
فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران روز ۱۸ بهمن ۱۳۹۸ با انتشار بیانیه‌ای "حمله نیروهای امنیتی حکومت ایران به خانه شش روزنامه‌نگار را محکوم کرد و نیروهای "اطلاعات سپاه پاسداران" را مسئول فشارهای اخیر بر روزنامه‌نگاران معرفی کرد. آنتونی بلانگر، دبیرکل این فدراسیون گفته است که "تهدید و ارعاب روزنامه‌نگاران ابزاری ناخوشایند برای ساکت کردن نظرات عمومی از سوی دولت است."
روز ۸ سپتامبر ۲۰۲۰ سازمان خبرنگاران بدون مرز نسبت به استمرار بازداشت و سرکوب روزنامه‌نگاران در ایران ابراز نگرانی کرده و با اسم بردن از خبرنگاران و روزنامه‌نگارانی که بخاطر حرفه‌شان بازداشت شده و زیر فشار و توهین و افترا قراردارند هشدار داد، یک مسئول این سازمان گفت که «شورای حقوق بشر باید برای حفاظت و دفاع از روزنامه‌نگاران اقدام‌های جدی‌تری انجام دهد.»
روز یکشنبه ۶ مهر ۱۳۹۹ کانون نویسندگان ایران با صدور اطلاعیه‌ای خواستار آزادی بی قید و شرط سه تن از نویسندگان این کانون شد که به تازگی به زندان اوین منتقل شده‌اند.
روز دوشنبه ۹ نوامبر ۲۰۲۰ رالف نست‌مایر، معاون بخش آلمان انجمن پن با اشاره به روش‌های سرکوبگرانه رژیم‌های استبدادی گفت: «آزادی بیان در بسیاری از کشورهای دنیا به قهقرا رفته و لگدمال شده است.» وی اضافه کرد که نظام‌های دیکتاتوری به هر انتقادی با خشونت و زندان واکنش نشان می‌دهند. امسال انجمن جهانی قلم (پن)، روی سرنوشت اهل قلم در ایران، چین، ترکیه، پرو و اوگاندا، درنگی ویژه خواهد داشت.
در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ سازمان ائتلاف مطبوعات آزاد از ایران، محمد مساعد و کسری نوری را در فهرست ۱۰ روزنامه‌نگار تحت فشار در جهان قرار داد.
گزارشگران بدون مرز (RSF) اعلام کرد از این که جمهوری اسلامی ایران دستگیری‌های خشونت‌آمیز روزنامه نگاران را از سر گرفته، نگران است. مقامات باید بازداشت شدگان را آزاد کنند و باید از ارعاب خبرنگاران کشور دست بردارند.