مناظره‌های علی بن موسی الرضا
مناظره‌ها پس از ولایتعهدی

| گاه‌شمار زندگی علی بن موسی الرضا | گاه‌شمار زندگی علی بن موسی الرضا |
| --- | --- |
رویدادهای زندگی علی بن موسی الرضا: رویدادهای زندگی علی بن موسی الرضا
 در مدینه:  در مدینه
۷۶۵:  ولادت در ۱۱ ذیقعدهٔ ۱۴۸ ه‍.ق در مدینه
۷۸۳:  ازدواج با سبیکه در ۱۶۶ ه‍.ق  اقدام به فتوا دادن در مسجد نبوی در ۱۶۶ ه‍.ق
۷۹۶:  آغاز آخرین حبس موسی کاظم به مدت چهار سال از ۱۷۹ تا ۱۸۳ ه‍.ق
۷۹۹:  قتل موسی کاظم در ۲۵ رجب ۱۸۳ ه‍.ق  آغاز امامت علی بن موسی الرضا  پیدایش واقفیه  حملهٔ جلّودی به مدینه و محلهٔ بنی‌هاشم  سفر به کوفه و بصره برای انجام مناظره با دگراندیشان
۸۰۳:  براندازی برمکیان از قدرت و کشتارشان توسط هارون
۸۰۹:  مرگ هارون الرَّشید و آغازِ خلافتِ امین
۸۱۰:  آغازِ درگیری‌ها بین امین و مأمون
۸۱۱:  ولادت محمد تقی در ۱۰ رجب ۱۹۵ ه‍.ق
۸۱۳:  قتلِ امین توسط مأمون و آغازِ خلافتِ مأمون  آغاز قیام‌های ضد حکومتی
۸۱۵:  قیام محمد بن جعفر علیه حکومت  وساطت بین حکومت و محمد بن جعفر  درخواست برای پذیرشِ خلافت در ابتدا، و سپس پذیرشِ ولایتعهدی از سوی علی بن موسی الرّضا توسط مأمون  اعزام گروهی از جانب مأمون برای همراهی تا مرو
 در مسیر سفر به خراسان:  در مسیر سفر به خراسان
۸۱۶:  آغاز حرکت به سمت مرو در ۱۵ محرم ۲۰۱ ه‍.ق ورود به بصره در ۳ صفر  حرکت از بصره در ۸ صفر  ورود به اهواز در ۱۶ صفر  حرکت از اهواز در ۱۶ ربیع‌الاول  ورود به فارس در ۲۶ ربیع‌الاول  حرکت از فارس در ۱ ربیع‌الثانی  ورود به یزد در ۱۵ ربیع‌الثانی  حرکت از یزد در ۲۰ ربیع‌الثانی  ورود به نیشابور در ۷ جمادی‌الاول  حرکت از نیشابور در ۱ جمادی‌الثانی
۸۱۷:  ورود به طوس در ۳ جمادی‌الثانی ورود به سرخس در ۸ جمادی‌الثانی  حرکت از سرخس در ۲۳ جمادی‌الثانی  ورود به مرو در ۲۹ جمادی‌الثانی
 در خراسان:  در خراسان
۸۱۷:  پذیرش ولایتعهدیِ مأمون در ماهِ رمضان ۲۰۱ ه‍.ق  بیعت با علی بن موسی الرّضا به‌عنوان ولیعهد در ۶ رمضان  اعلام ولایتعهدی در ۷ رمضان  ازدواج با امّ‌حبیبه  اولین جلسهٔ مناظره در مقام ولایتعهدی  اقامهٔ نماز عید فطر در ۱ شوال ۲۰۱ ه‍.ق  اقامهٔ نماز باران در ماه شوال  سفر به قزوین  عزل مأمون از خلافت در بغداد به تاریخ ۲۸ ذی‌الحجه ۲۰۱  استعفای فضل بن سهل از وزارت در صَفَر ۲۰۲ ه‍.ق
۸۱۸:  کشته‌شدن فضل در شعبان ۲۰۲ ه‍.ق به‌دست مأموران حکومتی  تدارک سفر مأمون به‌همراه علی بن موسی الرّضا به بغداد در دفاع از خلافت مأمون  کشته‌شدن در سناباد در آخر صفر ۲۰۳ ه‍.ق  دفنِ علی بن موسی الرّضا به‌صورت مخفیانه و پس از دو روز از قتل
ن ب و: ن ب و
به‌گفتهٔ مادلونگ در دانشنامه ایرانیکا، ارتباطِ مأمون و علی بن موسی در مرو، نزدیک و صمیمی بود. مأمون به‌طور علنی می‌خواست تا علی بن موسی مستقیماً در همهٔ تصمیمات و مراسم‌های رسمی شرکت کند؛ اما گزارش شده‌است که علی بن موسی تصریح می‌کرد تا در امور دولت دخالت نداشته‌باشد. خلیفه در قضاوت‌ها و فتواهایش به او وابسته بود و مناظره‌هایی را میان او و دانشمندان مسلمان و نیز بزرگانِ جوامع دینیِ دیگر ترتیب می‌داد. به گزارش جعفریان، مناظره‌های علی بن موسی، به جهت انتصاب به ولایتعهدی مأمون، و با توجه به اهداف متعدد مأمون در برقراری جلسات مناظرات و اصرار به آن، بیشتر نمود داشته‌است. از مناظره‌های علی بن موسی الرضا با نام‌های مجلس الرضا، احتجاج الرضا و مناظرات الرضا نیز یاد شده‌است. وی در دورانِ ولایتعهدیِ خود، مناظره‌هایی با جاثلیقِ مسیحی، رَأسِ جالوتِ یهودی، بزرگِ هیربَدانِ زَرتُشتی و عِمرانِ صابی داشت. به نوشته مکارم شیرازی، از دیگر مناظره‌هایی که برای علی بن موسی الرّضا گزارش شده، مناظره‌ای با سلیمانِ مَرْوَزی و مناظرهٔ دیگری با علی بن محمد بن جَهْم است. به گزارش قرشی، این مناظره‌ها مورد توجه انجمن‌ها در خراسان قرار گرفت. جعفریان مدعی‌است این مناظره‌ها در حالی برگزار می‌شدند که بسیاری از شیعیان به جهت سخت‌گیری حاکمان عباسی، ارتباط خویش را با امامانشان از دست دادند و همین امر، موجب اهمیت این گفتگوهای کلامی در نزد شیعه شده‌است.