انجیل برنابا
انتقادات > آیا انجیل برنابا از کتاب مقدس مسیحیان حذف شد؟

برنابا جزو مسیحیان اولیه بود و جزو شخصیت‌های مهم در مسیحیت است و سفرهای او و پولس برای تبلیغ مسیحیت، در کتاب اعمال رسولان ذکر شده. در نتیجه برنابا یکی از پدران کلیسای مسیحی به حساب آمده و در کنار سایر چهره‌های مهم مسیحیت در تمام کلیساها مورد احترام است. اما اینکه آیا انجیل برنابا را واقعاً برنابا، مسیحی قرن اول میلادی نوشته یا شخص دیگری این کتاب را نوشته و به برنابا نسبت داده، موضوعی است که این بخش سعی دارد به آن بپردازد. از نظر نسخه‌شناسی، نظر غالب بر این است که انجیل برنابا اثری است مربوط به قرن ۱۴ یا اوایل قرن ۱۵ میلادی. دکتر شبیر علی نیز که یک مبلغ مسلمان است، در اعتبار این انجیل تردید دارد و بر اعتبار آن اصراری ندارد.
برخی از منابع اسلامی این ادعا را مطرح کرده‌اند که انجیل برنابا در مسیحیت نخستین وجود داشته، اما بعداً به خاطر بشارت به نبوت محمد و اسلام، توسط مسیحیان ممنوع و کنار گذاشته شد. اخیراً کتاب‌هایی در شهر کراچی در پاکستان به انتشارات دانشگاه عایشه باوانی منتشر شده‌است که در اعتبار دهی به این کتاب، یعنی انجیل برنابا کوشش نموده‌اند. عطاء الرحیم، نویسندهٔ مسلمان و مدافع انجیل برنابا در کتاب خود به نام عیسی پیامبری از اسلام می‌نویسد: "انجیل برنابا به عنوان یک انجیل رسمی تا سال ۳۲۵ میلادی در کلیساهای اسکندریه (واقع در مصر امروزی) خوانده می‌شده‌است." عطاءالرحیم در ادامه ادعا می‌کند: "انجیل برنابا تا قرن دوم میلادی در بین مسیحیان خوانده می‌شده و ایرنائوس در مخالفت با تعالیم پولس به دفعات زیاد به انجیل برنابا اشاره می‌کند". این ادعای بسیار غریبی است، زیرا ایرنائوس (۲۰۰–۱۳۰ میلادی) شخصیت شناخته شده‌ای است و ترجمهٔ تمامی کتاب‌ها و نامه‌هایی که نوشته در دسترس است و می‌دانیم که او اولاً هیچگاه با پولس یا سایر شاگردان مسیح مخالفت نکرده، بلکه در کتاب خود به نام علیه بدعت‌ها از پولس به عنوان رسول عیسی مسیح یاد می‌کند؛ دوم ایرنائوس در هیچ‌کدام از کتاب‌های خود هیچ اشاره ای به کتابی به نام انجیل برنابا نمی‌کند و هیچ نقل قولی نیز از این کتاب ندارد! در مقابل اما عطاءالرحیم سند و مدرک تاریخی‌ای برای ادعاهای خود ارائه نمی‌دهد.
در مجموع ۳ اثر به برنابا منسوب می‌شود:
رساله برنابا (Epistle of Barnabas) (نگاشته شده بین سال‌های ۱۳۵–۷۰ میلادی)
اعمال برنابا (Acts of Barnabas) (نگاشته شده احتمالاً در قرن ۵ میلادی)
انجیل برنابا (Gospel of Barnabas) (نگاشته شده احتمالاً در قرن ۱۴ یا ۱۵ میلادی)
نکتهٔ شایان ذکر این است، که در ترجمهٔ منابع انگلیسی زبان به فارسی، گاهی واژهٔ "Epistle" به معنای "رساله"، با واژهٔ "Gospel" به معنای "انجیل" اشتباه گرفته می‌شود، که این نکته برای خواننده گمراه کننده می‌باشد. رسالهٔ برنابا و انجیل برنابا دو کتاب به کلی متفاوت هستند. انجیل برنابا کتابی است که امروزه مورد توجه برخی از مسلمانان از جمله نویسندگانی چون عطاءالرحیم است، در حالی که رسالهٔ برنابا کتابی قدیمی و مربوط به قرون اولیهٔ مسیحی است و محتوایی کاملاً متفاوت با انجیل برنابا دارد. در رسالهٔ برنابا در مورد تصلیب و رستاخیز مسیح از مردگان و سایر آموزه‌هایی که شباهت‌های زیادی با کتب مقدس مسیحی (کتب عهد جدید) دارند، سخن به میان آمده و از این جهت با انجیل برنابا که هدف آن بیشتر تأیید اسلام است، به کلی متفاوت می‌باشد. این نکته به این دلیل حائز اهمیت است که پیش تر گفته شد که عطاءالرحیم، نویسندهٔ مدافع انجیل برنابا در کتاب خود می‌نویسد که انجیل برنابا در قرون اولیهٔ میلادی بسیار مورد استفاده مسیحیان بوده‌است، در حالی که او در واقع به «رسالهٔ برنابا» اشاره می‌کند و واژه‌های رساله و انجیل را با هم جابجا می‌کند و ایرنائوس در نوشته‌های خود به رسالهٔ برنابا اشاره کرده‌ است و از آن نقل قول کرده، نه به انجیل برنابا. اما آیا انجیل برنابا که اکنون در دسترس ماست، آن‌طور که عطاءالرحیم ادعا می‌کند، توسط کلیسا در قرن چهارم ممنوع شد؟
رسالهٔ برنابا فارغ از اینکه جزو کتاب مقدس باید حساب می‌شد یا خیر، برای مسیحیان قرون اول میلادی شناخته شده بود و همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، ایرنائوس این رساله را می‌شناخته. در مقابل، قدیمی‌ترین اشاره به کتابی با نام «انجیل برنابا» در متن گلاسیانوم (مربوط به قرن پنجم میلادی) است و در زمان پاپ گلاسیوس نگاشته شده (نسخهٔ اصلی این متن در دست نیست، یک نسخه بردار در قرن ششم میلادی این متن را بازسازی کرده). در نسخهٔ بازسازی شدهٔ متن گلاسیانوم، نام انجیل برنابا در بین کتاب‌هایی به چشم می‌خورد که جزو لیست کتاب‌های رسمی عهدجدید به حساب نمی‌آیند، هرچند هیچ اثری یا اشاره‌ای به محتوای آن وجود ندارد، دو احتمال برای انجیل برنابای مذکور در این لیست وجود دارد:
اکثر محققان باور دارند که کتاب انجیل برنابای مذکور در این لیست، در واقع یک اشتباه نگارشی است، و منظور در واقع همان رسالهٔ برنابا است که بسیار هم شناخته شده بود. زیرا تنها باری که از برنابا در این لیست اسمی به میان آمده، در همین‌جاست، پس بسیار محتمل است که می‌بایست منظور همان کتاب شناخته شدهٔ برنابا یعنی رسالهٔ برنابا بوده باشد که اشتباهاً، به جای واژهٔ "رساله"، واژهٔ "انجیل" استفاده شده‌ است.
احتمال دوم اینکه نسخه‌برداری که متن گلاسیانوم را در قرن ششم کپی‌برداری (بازسازی) کرده، واژهٔ "رساله" را اشتباهاً با واژهٔ "انجیل" جایگزین کرده.
می‌دانیم که پس از پایان یافتن دوران تعقیب شکنجهٔ مسیحیان در روم باستان از حدود سال ۷۰ میلادی (ویرانی معبد اورشلیم، در زمان امپراتوری نرون در روم) تا حدود سال ۳۱۱ میلادی (زمان امپراتوری گالریوس در روم) که تعقیب و شکنجه و کشتار مسیحیان بعد از حدود ۳ قرن پایان یافت، مسیحیان برای نخستین بار امکان این را یافتند تا بتوانند بدون مشکلات حکومتی، در مورد بدعت‌ها یا اعتقادات اصیل دین خود تصمیم‌گیری کنند. در نهایت در چندین شورای متفاوت، دیدگاه‌های مختلف خود را به بحث گذاشته و در مورد آن تصمیمی رسمی بگیرند. از جملهٔ این تصمیمات، اعلام رسمی لیست قطعی در مورد کتبی بود که به کتاب مقدس مسیحی تعلق داشت یا نداشت. لازم است ذکر شود، که بر اساس مستندات تاریخی می‌دانیم که بسیاری از این کتب که در لیست کتاب مقدس جای داده شدند، از قرن اول در بین مسیحیان خوانده می‌شدند و مورد استفاده بوده‌اند، اما از آنجا که اجتماع‌های کوچک و بزرگ مسیحی به دلیل فشارهای سیاسی و حکومتی از سوی امپراتوری روم، امکان ارتباط چامع و کامل با یکدیگر را نداشته‌اند، در نتیجه گاهی کتابی در محلی (برای مثال در مصر امروزی) شناخته شده بود، که در یونان یا رم (پایتخت روم) در اختیار نبود. در نهایت در چندین شورا، مسیحیان در مورد لیست کتاب مقدس مسیحی تصمیم رسمی گرفتند و ۲۷ کتاب کنونی را در لیست کتاب‌مقدس (عهد جدید) جای داده و کتاب‌هایی را به عنوان غیر مقدس اعلام کردند. برخی از کتاب‌هایی که در این شوراها جعلی تشخیص داده شدند به ترتیب زیر هستند:
کتاب یوبیل
رسالهٔ برنابا
رسالهٔ شبان هرماس
نامهٔ پولس به لائودیکیه
اعمال پولس (نگاشته شده در حدود سال ۱۶۰ میلادی)
رسالهٔ اول کلمنت
رسالهٔ دوم کلمنت
تعالیم پطرس
مکاسفهٔ پطرس
انجیل منتسب به مصریان، نگارش بین سال‌های ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلادی
انجیل منتسب به عبرانیان نگارش بین سال‌های ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلادی
دیداخه
انجیل توماس، در مورد تاریخ نگارش دیدگاه‌ها بسیار متفاوت هستند، در خوش‌بینانه‌ترین حالت این انجیل در قرن اول میلادی و در بدبینانه‌ترین حالت، در اواخر قرن دوم میلادی (بین سال‌های ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلادی)
انجیل یهودا اسخریوطی (شاگردی که به عیسی خیانت کرد)، نگارش در اواخر قرن دوم (۱۸۰ تا ۲۰۰ میلادی)
انجیل مریم مجدلیه، نگارش در حدود سال ۱۶۰ میلادی
معیارهایی که تصمیم در مورد اینکه کدام کتاب‌ها به کتاب مقدس تعلق دارند یا ندارند، بر اساس ۴ معیار صورت گرفته که به صورت تاریخی مستند است:
انتساب آن به یکی از حواریون مسیح یا شاگردِ نزدیکِ یکی از حواریون مسیح
مورد استفاده بودن در بین مسیحیان قرن اول
محتوای آموزه‌های کتب، باید با تعالیمی که سینه به سینه نقل شده بود، مطابقت می‌داشت
اینکه متن کتاب، ادعا بر وحیانی بودن خود داشته باشد
نکتهٔ قابل ذکر این است که تصمیم‌گیری در مورد لیست کتب مورد تأیید در کتاب مقدس، هیچگاه موضوعی جنجالی نبود و هیچگاه سندی از بالا گرفتن اختلاف و مشاجره بر سر تصمیم در مورد کتب مقدس و جعلی بین مسیحیان نبوده، زیرا کتب تأیید شدهٔ مسیحی (۲۷ کتاب موجود در کتاب عهدجدید، شامل ۴ انجیل متی و مرقس و لوقا و یوحنا موجود در کتاب‌مقدس مسیحیان) از همان قرن اول میلادی برای اکثر مسیحیان شناخته شده و مورد استفاده بود و این شوراها صرفاً به حالت رسمی به آن کتب رسمیت می‌بخشید. در مقابل اما، بحث‌ها و مباحثات و تکفیرها بر سر نحوهٔ تفسیر این کتاب‌ها وجود داشته. یک مورد معروف، اختلاف بین آریوس و پیروانش با سایر مسیحیان بود، که بر سر ماهیت عیسی مسیح بود. آریوس عیسی مسیح را مخلوق خدا می‌دانست، که خدا او را به فرزندی پذیرفت، اما سایر مسیحیان معتقد بودند عیسی همواره هم ذات با خدا بوده، در کنار اینکه او یک انسان بود، خانهٔ خدا هم بود، بنابراین روح ساکن در او، روح خود خدا بود. گذشته از این‌ها، هرچند آریوس و طرفدارانش و سایر مسیحیان، یکدیگر را تکفیر کردند، اما هیچگاه در مورد خود کتب مقدس اختلافی نداشتند.
با در نظر گرفتن موارد ذکر شده، در نهایت برخی محققان بر این باورند که کتاب انجیل برنابا در یک فضای اسلامی و جهت پُر کردن فاصلهٔ بین کتاب‌مقدس و قرآن نوشته شده‌است. به‌طوری که نویسندهٔ مسلمان در کتاب خود می‌نویسد: «در خصوص انجیل برنابا، هیچ جای تردیدی نیست که یک اثر جعلی مربوط قرون وسطی است. یک نسخهٔ کامل به زبان ایتالیایی از آن وجود دارد، که ظاهراً ترجمه‌ای از نسخه‌ای به زبان اسپانیایی است و برای تشویق مسلمانان عصر خود نوشته شده. این کتاب با اصول اسلام نیز در تضاد است، زیرا پیامبر (محمد) را مسیح می‌نامد. سبک و سیاق این کتاب و نویسندهٔ آن در خصوص کتاب مقدس مسیحی، مانند سبک و سیاق نوشته‌های بهاءالله (بنیان گذار دین بهائیت) است در مورد قرآن».