مارکوس آئورلیوس
یادداشت

↑  این تغییرات اسامی باعث سردرگمی‌های زیادی شده است، به‌طوری‌که حتی تاریخ آگوستا، که منبع اصلی ما برای این دوره است، در تشخیص درست آن‌ها دچار اشتباه شده است. مورخ کلیسایی قرن چهارم یوسبیوس قیصریه حتی بیشتر از این سردرگم شده است. باور اشتباه که لوسیوس پیش از امپراتور شدن، نام «وِروس» را داشت، به‌ویژه رایج بوده است.
↑  بااین‌حال، پیشینه‌های مشابهی وجود داشت. کنسولگری یک مقام دوگانه بود و امپراتوران پیشین اغلب یک معاون زیردست داشتند که بسیاری از مناصب امپراتوری را بر عهده می‌گرفت (در زمان آنتونینوس، این معاون مارکوس بود). بسیاری از امپراتوران در گذشته جانشینی مشترک را برنامه‌ریزی کرده بودند: آگوستوس قصد داشت گایوس و لوسیوس سزار را به‌عنوان امپراتوران مشترک پس از مرگ خود معرفی کند؛ تبیریوس می‌خواست گایوس کالیگولا و تبیریوس جملوس نیز چنین کنند؛ کلودیوس امپراتوری را به نرون و بریتانیوس واگذار کرد، به این امید که آن‌ها رتبه مساوی را بپذیرند. همه این برنامه‌ها با شکست مواجه شدند، یا به دلیل مرگ زودرس (گایوس و لوسیوس سزار) یا قتل قضایی (جملوس توسط کالیگولا و بریتانیوس توسط نرون).
↑  زندگی‌نامه‌نویس شایعهٔ زشتی را نقل می‌کند (که به نظر آنتونی بیرلی نادرست است) مبنی بر اینکه کومودوس فرزند نامشروعی بوده که از رابطهٔ فوستینا با یک گلادیاتور متولد شده است.
↑  از آنجا که گفته شده مارکوس و لوسیوس هر دو نقش فعالی در مدیریت بحران داشته‌اند (HA Marcus viii. 4–5)، این سیل باید پیش از عزیمت لوسیوس به شرق در سال ۱۶۲ رخ داده باشد؛ و از آنجا که در روایت زندگی‌نامه‌نویس این رویداد پس از پایان مراسم خاکسپاری آنتونینوس و مستقر شدن امپراتوران در مناصب خود ذکر شده است، این سیل نمی‌تواند در بهار ۱۶۱ رخ داده باشد. تاریخ احتمالی پاییز ۱۶۱ یا بهار ۱۶۲ است و با توجه به توزیع فصلی معمول سیلاب‌های تیبر، تاریخ محتمل‌تر بهار ۱۶۲ است. (بیرلی تاریخ این سیل را پاییز ۱۶۱ می‌داند.)
↑  از سال ۱۵ میلادی، رود تیبر تحت مدیریت هیئت حفاظت از تیبر قرار داشت که یک سناتور کنسولی در رأس آن و کارکنانی دائمی داشت. در سال ۱۶۱، curator alevi Tiberis et riparum et cloacarum urbis ('مدیر بستر و کناره‌های تیبر و فاضلاب‌های شهری') آ. پلوتوریوس نپوس بود، پسر یا نوهٔ سازندهٔ دیوار هادریان که نام او را بر خود داشت. احتمالاً او فردی کاملاً نالایق نبود. نامزد محتمل‌تر برای این بی‌کفایتی احتمالاً سلف نپوس، مارکوس استاتیوس پریسکوس بود. فردی نظامی و کنسول در سال ۱۵۹ که احتمالاً این سمت را چیزی جز 'مرخصی با حقوق' نمی‌دانست.
↑  آلن کامرون به اظهار نظر نویسندهٔ قرن پنجم، سیدونیوس آپولیناریس، استناد می‌کند که مارکوس در زمان حیات آنتونینوس (vivente Pio) فرماندهٔ «لژیون‌های بی‌شماری» بود و این دیدگاه را در تقابل با نظر بیرلی که معتقد است مارکوس تجربهٔ نظامی نداشته، مطرح می‌کند. (نه آپولیناریس و نه تاریخ آگوستا (منبع بیرلی) به‌ویژه دربارهٔ تاریخ قرن دوم قابل‌اعتماد نیستند).
↑  بیرلی معتقد است که برخی از این ملاحظات درست هستند.
↑  با این حال، کل بخشی از ویتا که به خوش‌گذرانی‌های لوسیوس پرداخته است (HA Verus iv. 4–6.6)، در واقع الحاقی است به یک روایت که کاملاً از منبعی پیشین اقتباس شده است. بیشتر جزئیات توسط خود زندگی‌نامه‌نویس ساخته شده و تنها بر تخیل او متکی است.
↑  برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ اوک اِئو، رجوع کنید به: Osborne, Milton. The Mekong: Turbulent Past, Uncertain Future. Crows Nest: Allen & Unwin, 2006, revised edition, first published in 2000. pp. 24–25. شابک ‎۹۷۸−۱۷۴۱۱۴۸۹۳۰.
↑  ویندوبونا به‌عنوان محل مرگ مارکوس اورلیوس در De Caesaribus (16.14) اثر اورلیوس ویکتور ذکر شده است، در حالی که سیرمیوم در Apologeticum (25) اثر ترتولیان آمده است.
مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به  در ویکی‌گفتاورد موجود است.
| داده‌های کتابخانه‌ای  | داده‌های کتابخانه‌ای  |
| --- | --- |
عمومی:  ISNI 1  ویاف 1  ورلدکت (از طریق ویاف) 
کتابخانه‌های ملی:  نروژ  شیلی  اسپانیا  فرانسه (داده‌ها)  کاتالونیا  آلمان  ایتالیا  اسرائیل  ایالات متحده آمریکا  لتونی  ژاپن  جمهوری چک  استرالیا  یونان  کره  رومانی  کرواسی  هلند  لهستان  سوئد  واتیکان 
نگارخانه‌های هنری و موزه‌ها:  تی پاپا (نیوزیلند) 
نهادهای پژوهش هنری:  نام هنرمندان (گتی) 
واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای:  آلمان 
پایگاه‌های دادهٔ علمی:  ساینی (ژاپن) 
سایر:  کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی  هنرمند موزیک‌برینز  ریرو (سوئیس) 1  شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده  سوداک (فرانسه) 1  تروو (استرالیا) 1 
| ن ب وامپراتوران روم غربی و روم شرقی | ن ب وامپراتوران روم غربی و روم شرقی |
| --- | --- |
نخستین ۲۷ پیش‌ازمیلاد تا ۲۳۵:    آگوستوس •  تیبریوس •  کالیگولا •  کلادیوس •  نرون •  گالبا •  اتو •  ویتلیوس •  وسپاسیان •  تیتوس فلاویوس •  دومیتیان •  نروا •  تراژان •  هادریانوس •  آنتونیوس پیوس •  مارکوس آرلیوس با لوسیوس وروس •  کومودوس •  پرتیناکس •  دیدیوس ژولیانوس •  سپتیموس سوروس •  کاراکالا •  گتا •  ماکرینوس با دیادومنیان •  هلیوگابال •  الکساندر سوروس  
بحران سده ۳ ۲۳۵ تا ۲۸۴:    ماکسیمینوس ترکس •  گردیان یکم و گردیان دوم •  پوپینوس و بالبینوس •  گردیان سوم •  فیلیپ عرب •  دسیوس با هرنیوس اتروسکوس •  هوستیلیان •  تربونیانوس گالوس با ولوسیانوس •  آئمیلیانوس •  والرین •  گالینوس با سالونینوس •  کلادیوس گوتیکوس •  کوئینتیلوس •  اورلیان •  تاسیتوس •  فلوریانوس •  پروبوس •  کاروس •  کارینوس •  نومریان  
چیرگی ۲۸۴ تا ۳۹۵:    دیوکلتیان •  ماکسیمیان •  کنستانتیوس کلوروس •  گالریوس •  سوروس •  ماکسنتیوس •  ماکسیمینوس دایا •  لیسینیوس با والریوس والنس و مارتینیانوس •  کنستانتین بزرگ •  کنستانتین دوم •  کنستانس یکم •  کنستانتیوس دوم با وترانیو •  ژولیان •  ژوویان •  والنتینیان یکم •  والنس •  گراتیان •  والنتینیان دوم •  ماگنوس ماکسیموس با فلاویوس ویکتور •  تئودوسیوس یکم  
امپراتوری روم غربی ۳۹۵ تا ۴۸۰:    هونوریوس •  کنستانتیوس سوم •  ژوآنس •  والنتینیان سوم •  پترونیوس ماکسیموس •  آویتوس •  ماژوریان •  لیبیوس سوروس •  آنتمیوس •  الیبریوس •  گلیسریوس •  ژولیوس نپوس •  رومولوس آگوستولوس  
امپراتوری بیزانس ۳۹۵ تا ۱۰۲۴:    آرکادیوس •  تئودوسیوس دوم •  مارسیانوس •  لئون یکم •  لئون دوم •  زنون •  باسیلیسکوس •  آناستاسیوس یکم •  ژوستین یکم •  ژوستینیان یکم •  ژوستین دوم •  تیبریوس دوم کنستانتین •  موریس •  فوکاس •  هراکلیوس •  کنستانتین سوم •  هراکلوناس •  کنستانس دوم •  کنستانتین چهارم •  ژوستینیان دوم •  لئونتیوس •  تیبریوس سوم •  فیلیپیکوس •  آناستاسیوس دوم •  تئودوسیوس سوم •  لئوی سوم •  کنستانتین پنجم •  آرتاباسدوس •  لئوی چهارم •  کنستانتین ششم •  ایرنه •  نیکه‌فوروس یکم •  استوراکیوس •  میخائیل یکم •  لئوی پنجم •  میخائیل دوم •  تئوفیلوس •  میخائیل سوم •  باسیلیوس یکم •  لئوی ششم •  الکساندر •  کنستانتین هفتم •  رومانوس یکم •  رومانوس دوم •  نیکه‌فوروس دوم •  ژان یکم •  باسیلیوس دوم •  کنستانتین هشتم •  زوئه مقدونی •  رومانوس سوم •  میخائیل چهارم •  میخائیل پنجم •  کنستانتین نهم •  تئودورای مقدونی •  میخائیل ششم •  ایزاک یکم •  کنستانتین دهم •  رومانوس چهارم •  میخائیل هفتم •  نیکه‌فوروس سوم •  آلکسیوس یکم •  ژان دوم •  مانوئل یکم •  آلکسیوس دوم •  آندرونیکوس یکم •  ایزاک دوم •  آلکسیوس سوم •  آلکسیوس چهارم •  نیکولائوس کانابوس •  آلکسیوس پنجم  
امپراتوری نیقیه ۱۰۲۴ تا ۱۲۶۱:    کنستانتین لاسکاریس •  تئودور یکم •  ژان سوم •  تئودور دوم •  ژان چهارم  
امپراتوری بیزانس ۱۲۶۱ تا ۱۴۵۳:    میخائیل هشتم •  آندرونیکوس دوم •  میخائیل نهم •  آندرونیکوس سوم •  ژان پنجم •  ژان ششم •  ماتیوس کانتاکوزنوس •  آندرونیکوس چهارم •  ژان هفتم •  آندرونیکوس پنجم •  مانوئل دوم •  ژان هشتم •  کنستانتین یازدهم  
 رده  درگاه :  رده  درگاه 
تندیس‌های مارکوس آئورلیوس (چپ) و لوسیوس وروس (راست)، موزه بریتانیا
مارکوس آئورلیوس در حال توزیع نان میان مردم اثر ژوزف ماری وین (۱۷۶۵).
سکه‌ای از بلاش چهارم اشکانی. نوشته: بالا ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΔΟΥ، راست ΑΡΣΑΚΟΥ ΒΟΛΑΓΑΣΟΥ، چپ ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΟΣ، پایین ΔΙΟΥ (نوشتهٔ یونانی برای شاه شاهان – ارشاکی وَلَگَش – باشکوه، دوستدار یونانیان). سال ΔΟΥ = ΥΟΔ΄ = ۴۷۴ = ۱۶۲–۱۶۳.
سکه طلای مارکوس آئورلیوس (۱۶۶ میلادی). در پشت سکه، ویکتوریا سپری را در دست دارد که روی آن عبارت «VIC(toria) PAR(thica)» نوشته شده و به پیروزی او بر اشکانیان اشاره دارد. نوشته: M. ANTONINVS AVG. / TR. P. XX, IMP. IIII, CO[N]S. III.
مجسمهٔ مرمری لوسیلا، ۱۵۰–۲۰۰ میلادی، موزه ملی باردو، تونس
مدال برنزی مارکوس آئورلیوس (۱۶۸ میلادی). در پشت مدال، ژوپیتر به همراه مارکوس و لوسیوس وروس دیده می‌شود. نوشته: M. ANTONINVS AVG. ARM. PARTH. MAX. / TR. P. XXII, IMP. IIII, COS III.
سکه طلا مارکوس (۱۷۶–۱۷۷). در پشت سکه، انبوه غنائم پایان جنگ‌های مارکومانی را جشن می‌گیرد. نوشته: M. ANTONINVS AVG. GERM. SARM. / TR. P. XXXI, IMP. VIII, CO[N]S. III, P. P.
آخرین سخنان امپراتور مارکوس اورلیوس (۱۸۴۴) اثر اوژن دولاکروا
امپراتوری روم در زمان مرگ مارکوس اورلیوس در سال ۱۸۰ میلادی، که با رنگ بنفش نشان داده شده است.
صفحهٔ نخست ترجمهٔ انگلیسی ۱۸۱۱ توسط ریچارد گریوز
یک پرترهٔ مجسمه‌ای رومی از قرن دوم میلادی که خلق‌وخوی متفکرانهٔ امپراتور-فیلسوف، مارکوس آئورلیوس، را به تصویر می‌کشد. این اثر اکنون در موزه هنر والترز نگهداری می‌شود.