شرح پریشانی
گلهٔ یار دل‌آزار

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ای گل تازه که بویی ز وفا نیست تو را |  | خبر از سرزنش خار جفا نیست تو را |
| رحم بر بلبل بی‌برگ و نوا نیست تو را |  | التفاتی به اسیران بلا نیست تو را |
| ما اسیر غم و اصلاً غم ما نیست تو را |  | با اسیر غم خود رحم چرا نیست تو را؟ |
فارغ از عاشق غمناک نمی‌باید بود: فارغ از عاشق غمناک نمی‌باید بود
جان من، این‌همه بی‌باک نمی‌باید بود: جان من، این‌همه بی‌باک نمی‌باید بود
| همچو گل چند به روی همه خندان باشی؟ |  | همره غیر به گلگشت و گلستان باشی؟ |
| هر زمان با دگری دست و گریبان باشی؟ |  | زان بیندیش که از کرده پشیمان باشی |
| جمع با جمع نباشند و پریشان باشی |  | یاد حیرانی ما آری و حیران باشی |
ما نباشیم، که باشد که جفای تو کشد؟: ما نباشیم، که باشد که جفای تو کشد؟
به جفا سازد و صد جور برای تو کشد؟: به جفا سازد و صد جور برای تو کشد؟
| شب به کاشانهٔ اغیار نمی‌باید بود |  | غیر را شمع شب تار نمی‌باید بود |
| همه‌جا با همه‌کس یار نمی‌باید بود |  | یار اغیار دل‌آزار نمی‌باید بود |
| تشنهٔ خون منِ زار نمی‌باید بود |  | تا به این مرتبه خونخوار نمی‌باید بود |
من اگر کشته شوم باعث بدنامی توست: من اگر کشته شوم باعث بدنامی توست
موجب شهرت بی‌باکی و خودکامی توست: موجب شهرت بی‌باکی و خودکامی توست
| دیگری جز تو مرا این‌همه آزار نکرد |  | جز تو کس در نظر خلق مرا خوار نکرد |
| آنچه کردی تو به من هیچ ستمکار نکرد |  | هیچ سنگین‌دل بیدادگر این کار نکرد |
| این ستم‌ها دگری با منِ بیمار نکرد |  | هیچ‌کس این‌همه آزار منِ زار نکرد |
گر ز آزردن من هست غرض مُردن من: گر ز آزردن من هست غرض مُردن من
مُردم! آزار مکش از پی آزردن من: مُردم! آزار مکش از پی آزردن من
| جان من، سنگدلی، دل به تو دادن غلط است |  | بر سر راه تو چون خاک فتادن غلط است |
| چشم امید به روی تو گشادن غلط است |  | روی پُرگرد به راه تو نهادن غلط است |
| رفتن اولیٰ‌ست ز کوی تو، ستادن غلط است |  | جان شیرین به تمنای تو دادن غلط است |
تو نه آنی که غم عاشق زارت باشد: تو نه آنی که غم عاشق زارت باشد
چون شود خاک، بر آن خاک گذارت باشد: چون شود خاک، بر آن خاک گذارت باشد
| مدتی هست که حیرانم و تدبیری نیست |  | عاشق بی‌سر و سامانم و تدبیری نیست |
| از غمت سر به گریبانم و تدبیری نیست |  | خون دل رفته به دامانم و تدبیری نیست |
| از جفای تو بدین‌سانم و تدبیری نیست |  | چه توان کرد؟ پشیمانم و تدبیری نیست |
شرح درماندگی خود به که تقریر کنم؟: شرح درماندگی خود به که تقریر کنم؟
عاجزم، چارهٔ من چیست؟ چه تدبیر کنم؟: عاجزم، چارهٔ من چیست؟ چه تدبیر کنم؟
| نخل نوخیز گلستان جهان بسیار است |  | گل این باغ بسی، سرو روان بسیار است |
| جان من، همچو تو غارتگر جان بسیار است |  | تُرک زرین‌کمرِ موی‌میان بسیار است |
| با لب همچو شکر، تنگ‌دهان بسیار است |  | نه که غیر از تو جوان نیست، جوان بسیار است |
دیگری این‌همه بی‌داد به عاشق نکند: دیگری این‌همه بی‌داد به عاشق نکند
قصد آزردن یاران موافق نکند: قصد آزردن یاران موافق نکند
| مدتی شد که در آزارم و می‌دانی تو |  | به کمند تو گرفتارم و می‌دانی تو |
| از غم عشق تو بیمارم و می‌دانی تو |  | داغ عشق تو به جان دارم و می‌دانی تو |
| خون دل از مژه می‌بارم و می‌دانی تو |  | از برای تو چنین زارم و می‌دانی تو |
از زبان تو حدیثی نشنودم هرگز: از زبان تو حدیثی نشنودم هرگز
از تو شرمندهٔ یک حرف نبودم هرگز: از تو شرمندهٔ یک حرف نبودم هرگز
| مکن آن نوع که آزرده شوم از خویت |  | دست بر دل نهم و پا بکشم از کویت |
| گوشه‌ای گیرم و مِن‌بعد نیایم سویت |  | نکنم بار دگر یاد قد دلجویت |
| دیده پوشم ز تماشای رخ نیکویت |  | سخنی گویم و شرمنده شوم از رویت |
بشنو پند و مکن قصد دل‌آزردهٔ خویش: بشنو پند و مکن قصد دل‌آزردهٔ خویش
ورنه بسیار پشیمان شوی از کردهٔ خویش: ورنه بسیار پشیمان شوی از کردهٔ خویش
| چند صبح آیم و از خاک درت شام روم؟ |  | از سر کوی تو خودکام، به ناکام روم؟ |
| صد دعا گویم و آزرده به دشنام روم؟ |  | از پی‌ات آیم و با من نشوی رام، روم؟ |
| دور دور از تو منِ تیره سرانجام روم |  | نَبُوَد زَهره که همراه تو یک گام روم |
کس چرا این‌همه سنگین‌دل و بدخو باشد؟: کس چرا این‌همه سنگین‌دل و بدخو باشد؟
جان من، این روشی نیست که نیکو باشد: جان من، این روشی نیست که نیکو باشد
| از چه با من نشوی یار، چه می‌پرهیزی؟ |  | یار شو با من بیمار، چه می‌پرهیزی؟ |
| چیست مانع ز من زار، چه می‌پرهیزی؟ |  | بگشا لعل شکربار، چه می‌پرهیزی؟ |
| حرف زن، ای بت خونخوار، چه می‌پرهیزی؟ |  | نه حدیثی کنی اظهار، چه می‌پرهیزی؟ |
که تو را گفت به ارباب وفا حرف مزن؟: که تو را گفت به ارباب وفا حرف مزن؟
چین بر ابرو زن و یک‌بار به ما حرف مزن؟: چین بر ابرو زن و یک‌بار به ما حرف مزن؟
| درد من کشتهٔ شمشیر بلا می‌داند |  | سوز من سوختهٔ داغ جفا می‌داند |
| مسکنم ساکن صحرای فنا می‌داند |  | همه‌کس حال من بی‌سر و پا می‌داند |
| پاکبازم، همه‌کس طور مرا می‌داند |  | عاشقی همچو منت نیست، خدا می‌داند |
چارهٔ من کن و مگذار که بیچاره شوم: چارهٔ من کن و مگذار که بیچاره شوم
سر خود گیرم و از کوی تو آواره شوم: سر خود گیرم و از کوی تو آواره شوم
| از سر کوی تو با دیدهٔ تر خواهم رفت |  | چهره آلوده به خوناب جگر خواهم رفت |
| تا نظر می‌کنی، از پیشِ نظر خواهم رفت |  | گر نرفتم ز درت شام، سحر خواهم رفت |
| نه که این بار، چو هر بار دگر خواهم رفت |  | نیست باز آمدنم باز اگر خواهم رفت |
از جفای تو من زار، چو رفتم، رفتم: از جفای تو من زار، چو رفتم، رفتم
لطف کن، لطف، که این بار چو رفتم، رفتم: لطف کن، لطف، که این بار چو رفتم، رفتم
| چند در کوی تو با خاک برابر باشم؟ |  | چند پامال جفای تو ستمگر باشم؟ |
| چند پیش تو، به قدر از همه کمتر باشم؟ |  | از تو چند، ای بت بدکیش مکدر باشم؟ |
| می‌روم تا به سجود بت دیگر باشم |  | باز اگر سجده کنم پیش تو، کافر باشم |
خود بگو کز تو کشم ناز و تغافل، تا کی؟: خود بگو کز تو کشم ناز و تغافل، تا کی؟
طاقتم نیست از این بیش، تحمّل تا کی؟: طاقتم نیست از این بیش، تحمّل تا کی؟
| سبزهٔ دامن نسرین تو را بنده شوم |  | ابتدای خط مشکین تو را بنده شوم |
| چین بر ابرو زدن و کین تو را بنده شوم |  | گره ابروی پر چین تو را بنده شوم |
| حرف ناگفتن و تمکین تو را بنده شوم |  | طرز محبوبی و آیین تو را بنده شوم |
الله، الله، ز که این قاعده اندوخته‌ای؟: الله، الله، ز که این قاعده اندوخته‌ای؟
کیست استاد تو، این‌ها ز که آموخته‌ای؟: کیست استاد تو، این‌ها ز که آموخته‌ای؟
| این‌همه جور که من از پی هم می‌بینم |  | زود خود را به سر کوی عدم می‌بینم |
| دیگران راحت و من این‌همه غم می‌بینم |  | همه‌کس خرم و من درد و الم می‌بینم |
| لطف بسیار طمع دارم و کم می‌بینم |  | هستم آزرده و بسیار ستم می‌بینم |
خرده بر حرف درشت منِ آزرده مگیر: خرده بر حرف درشت منِ آزرده مگیر
حرفِ آزرده درشتانه بُوَد، خرده مگیر: حرفِ آزرده درشتانه بُوَد، خرده مگیر
| آن‌چنان باش که من از تو شکایت نکنم |  | از تو قطع طمع لطف و عنایت نکنم |
| پیش مردم ز جفای تو حکایت نکنم |  | همه‌جا قصهٔ درد تو روایت نکنم |
| دیگر این قصهٔ بی‌حد و نهایت نکنم |  | خویش را شهرهٔ هر شهر و ولایت نکنم |
خوش کنی خاطر وحشی به نگاهی، سهل است: خوش کنی خاطر وحشی به نگاهی، سهل است
سوی تو گوشهٔ چشمی ز تو گاهی سهل است: سوی تو گوشهٔ چشمی ز تو گاهی سهل است