بمباران برلین در جنگ جهانی دوم
بمباران‌های بریتانیایی‌ها > ۱۹۴۰

بریتانیایی‌ها شب ۲۹ اوت حمله هوایی دیگری علیه برلین ترتیب دادند. هواگردهای بریتانیایی نیم ساعت پس از نیمه‌شب به حومه شهر رسیدند. بیشتر بمب‌های انداخته شده در خیابان کوتبوسر، یکی از متراکم‌ترین نواحی جمعیتی برلین، فرود آمدند. خط قطار شهری و چندین مغازه و آپارتمان در این قسمت تخریب شدند. در اثر نگرانی از بمب‌های عمل‌نکرده یا زمان‌دار، پلیس تمامی ساکنان محله را تخلیه کرد. آژیر خطر حدود ساعت ۳:۲۰ بامداد قطع شد. اعلامیه مطبوعاتی ورماخت‌بریشت روز بعد گزارش از «حمله هوایی هدفمند به مناطق مسکونی» پایتخت در شب گذشته داد که به «کشته وزخمی شدن تعداد زیادی غیرنظامی» منجر شده است. بر اساس تحقیقات بلافاصله، این بمباران ۱۰ کشته و ۲۸ زخمی برجای گذاشت. شمار کشته‌ها در چند روز بعدی به ۱۲ نفر افزایش یافت. متعاقباً حضور در کوچه‌ها و خیابان‌ها در حین هشدار حمله هوایی، اکیداً ممنوع شد. از پایان ماه اوت گروه‌های دو نفره پیوسته محلات شهر را هنگام آزیر هشدار گشت می‌زدند و مراقب نظم شهروندان بودند.
آژیر هشدار پس از نیمه‌شب ۳۱ اوت دوباره به صدا درآمد و یک ساعت فعال بود. این بار هم بمب‌های بریتانیایی در مناطق مسکونی در نویکلن، زیمنسشتات و ناحیه دیگر در مرکز شهر برخورد کردند. در نویکلن دو بمب آتش‌زا روی یک کلیسا و چند بمب آتش‌زای دیگر روی یک بیمارستان دقیقاً روبه‌روی همان کلیسا افتاد. آتش به پا شده به سرعت اطفا شد. برخورد چند بمب انفجاری به یک مرکز درمانی در خیابان لیندن آسیب جدی به این ساختمان وارد آورد. به هر صورت در این بمباران تنها شش نفر زخمی شدند؛ چرا که مردم این بار به موقع و محتاطانه عمل کردند. صبح روز بعد مختصصان لوفت‌وافه یک بمب عمل‌نکرده را در کنار خط قطار شهری در خیابان کوتبوسر خنثی کردند.
بمباران بی‌نظم شبانه جان چند تن را در مرکز برلین و ناحیه ودینگ گرفت و خسارت زیادی به دارایی‌ها زد.
بریتانیایی‌ها شب ۱۱ سپتامبر منطقه اطراف ناحیه دولتی را هدف قرار دادند. حوالی صبح نخستین بمب نزدیکی ساختمان رایشس‌تاک فرود آمد اما آسیب چندانی نزد. چند بمب در پاریسر پلاتس پشت دروازه براندنبورگ افتاد. چندین ترکش به پایگاه پلیس در مجاورت دوارزه، خورد. به نقل از یک افسر پلیس در اثر انفجارها «میدان مقابل دروازه براندنبورگ همانند روز روشن شد.» بخش‌هایی از خیابان دیپلماتیک اونتر دن لیندن نیز تأثیر گرفت. شش بمب آتش‌زا به سفارت ایالات متحده آسیب زد و چند اتاق آن را به آتش کشید. آتش‌سوزی‌هایی هم در خانه مهندسی، دانشکده هنر و بیمارستا زانکت هِدویش به پا شد. در مجموع این بمباران تلفات نسبتاً کم بود و پنج نفر کشته و چند نفر زخمی شدند. یکی از هواگردهای مهاجم با شلیک ضدهوایی و یکی دیگر هنگام بازگشت توسط یک جنگنده شبانه سرنگون شد.
این بار خاموشی سختگیرانه‌تری در شهر اعمال شد. رئیس پلیس پایتخت وولف-هاینریش فون هلدورف مردم شهر را عموماً پایبند به نظم و تابع فرامین دانشت. با سهل‌انگاران نسبت به تهمیدات حفاظت در برابر حمله هوایی با شدت بیشتری برخورد شد.
در این حال سیاست‌مداران بریتانیایی خواهان تشدید حملات هوایی نیروی هوایی بریتانیا علیه برلین بودند. نیروی هوایی بریتانیایی در این باره مردد بود و می‌خواست تا تابستان سال ۱۹۴۱ صبر کند. بریتانیایی‌ها برای بمباران برلین می‌بایست پنج برابر مسافتی را طی می‌کردند که آلمانی از پایگاه‌های خود در شمال فرانسه برای بمباران لندن می‌رفتند. با این وجود پیشنهاد نیروی هوایی بریتانیا برای حمله به اهداف نزدیک‌تر و دست‌یافتنی‌تر همچون ناحیه صنعتی رور، نیز با مخالفت قابل توجهی مواجه شد. به هر حال تصمیم بر این شد که حملات هوایی به برلین ادامه پیدا کند اما اهداف دقیق‌تری را هدف بگیرد. بر این مبنا شیوه‌نامه‌ای موسوم به «فرمان زمستان» با صدور در روز ۲۱ سپتامبر سال ۱۹۴۰ اهدافی را که می‌بایست بمباران می‌شدند را دقیقاً مشخص و اولویت‌بندی کرد. تأسیسات تدارکاتی، نیروگاه‌ها، کارخانه‌های هواگردسازی، تولیدگاه‌های آلومینیوم و برخوردگاه‌های ریلی در زمره این اهداف بودند. این دستور عیناً مقرر کرده بود که «حملات باید همیشه در یک منطقه مسکونی متراکم با تمرکز بر بیشترین تخریب مادی انجام شود تا قدرت نیروهای بمباران ما را به دشمن نشان دهد.»
دو روز پس از صدور این فرمان حملات هوایی بریتانیایی‌ها علیه از سر گرفته شد. پوستدام و جنوب غربی برلین شب ۲۳ سپتامبر هدف بمباران هواگردهای بریتانیایی قرار گرفتند.
بریتانیایی‌ها شب ۲۴ سپتامبر سال ۱۹۴۰ چندین آرایش بمب‌افکن‌ها را با هم ترکیب کردند تا با ۱۱۹ هواگرد حمله بزرگی علیه برلین ترتیب دهند. این آرایش شامل تمامی هواگردهای ولینگتون و همپدن و همچنین تعداد زیادی هواگرد ویتلی بود. در راه مشکلات فنی حاصل از سرمای هوا سبب شد تعدادی از هواگردها از گروه جدا شوند و در نهایت ۸۴ هواگرد به ناحیه برلین رسید. بنابر مأموریت مقرر شده، بمب‌افکن‌های بریتانیایی نخست به مخازن گاز و نیروگاه‌های برق حمله کردند اما نتیجه خاصی به دست نیاوردند. بریتانیایی‌ها همچنین در بمباران فرودگاه تمپلهوف و تأسیسات خط آهن آن ناموفق بودند. آتش سنگین ضدهوایی هواگردهای گروه را از یکدیگر جدا کرد و بعضی از آن‌ها در دسته‌های چندتایی پخش شدند.
نخستین آتش‌سوزی‌ها در منطقه موآبیت ایجاد شد. به هر حال یک گازانبار در شارلوتنبورک منهدم شد. بمب‌ها چندین آپارتمان را با برخورد مستقیم تخریب و ۲۲ نفر را زنده به گور کردند. کاخ شارلوتنبورگ برای نخستین بار در جنگ آسیب دید.
یکی از هواگردهای ولینگتون از اسکادران ۳۱۱ نیروی هوایی بریتانیا با آسیب در قسمت موتور، وادار به فرود اضظراری در هلند شد. آلمانی‌ها هواگرد را تقریباً به شکل سالم به غنیمت گرفتند اما خدمه آن گریخته و مخفی شدند.
بریتانیایی‌ها شب ۲۵ سپتامبر نواحی اطراف دریاچه پلوتسن در حومه شمال غربی برلین را بمباران کردند که به مرگ ۱۰ نفر انجامید.
تا پایان ماه سپتامبر چهار بمباران دیگر در ناحیه برلین اتفاق افتاد. بمب‌افکن‌های بریتانیایی مجموعاً ۶۵۶ سورتی در ماه سپتامبر علیه برلین انجام دادند که بیشترین میزان در سال ۱۹۴۰ بود. تعداد هواگردهای عملیاتی که از پایگاه‌های هوایی بریتانیایی بدین منظور برمی‌خاستند تا پایان سال به مرور کاهش یافت.
بزرگ‌ترین حملات هوایی بریتانیایی‌ها تا این زمان از جنگ شب ۷/۸ اکتبر انجام گرفت که در آن هفت موج پیاپی به طرف برلین گسیل شدند. ساعت ۱۰:۳۰ شب آزیر خطر در برلین به صدا درآمد. هواگردهای بریتانیایی این شب در ارتفاع پایین پرواز می‌کردند و با چشم غیرمسلح ساکنان شهر قابل دیدن بودند. نقطه اصلی تمرکز حمله بر قسمت وستهافن و کانال اشپانداو در شمال غربی برلین بود. آتش‌سوزی‌هایی در خیابان بویسن ایجاد شد که البته اغلب به سرعت اطفا شد. علاوه بر ساختمان‌های مسکونی و فروشگاه‌ها، بیمارستان‌های شاریته و روبرت کوخ چندین بار مورد اصابت قرار گرفتند. بمباران حدود دو ساعت طول کشید. موج هواگردهای مهاجم در آخر با یکدیگر ترکیب شدند. به هر حال این بار هم تلفات انسانی نسبتاً کم بود. با وچود این که آلمانی‌ها روز بعد مدعی سرنگونی چندین بمب‌افکن شدند، در حقیقت تنها یک هواگرد با آتش توپ ضدهوایی سنگین منهدم شد.
پس از چند روز توقف، حمله هوایی بعدی بریتانیایی‌ها به برلین روز ۱۵ اکتبر انجام گرفت. پدیداری بمب‌افکن‌ها اندکی پس از ساعت ۱۱ شب صدای آژیر را در پایتخت بلند کرد. بمب‌هایی بر روی بیمارستان ویرشوو افتادند. دو بمب در پایگاه ۱ چاله‌های بزرگی درست کردند و لوله‌های آب را ترکاندند. همان شب موج دیگری از بمب‌افکن‌ها فرا رسیدند و بمب‌هایی را بدون هدف بر برلین ریختند. بخشی‌هایی از جناح ۱ شکاری شبانه لوفت‌وافه برخاستند تا هواگردهای دشمن را رهگیری کنند. هنوز هیچ ابزار جست‌وجویی بر جنگنده‌های آلمانی نصب نشده بود و خلبان‌ها می‌بایست با چشم خود در تاریکی شب به دنبال اهداف می‌گشتند. به هر شکل ستوان دوم لوتویش بکر توانست یک بمب‌افکن ولینگتون را سرنگون کند. بریتانیایی‌ها مجموعاً سه هواگرد را از دست دادند.
بریتانیایی‌ها حمله دو مرحله‌ای شبانه را ۲۱ اکتبر تکرار کردند. صدای آژیر خطر ساعت ۱۲:۱۳ دقیقه نیمه‌شب به هوا بلند شد و دو ساعت طول کشید. بمب‌افکن‌ها این بار بخش‌هایی جنوبی شهر را هدف گردند. آتش‌سوزی‌هایی در شونبرک، ویلمرسدورف، اشتگلیتس و دالم زبانه کشید. خسارت انسانی و مادی بیش از حملات پیشین بود.
تا این زمان از جنگ در اثر بمباران‌های بریتانیایی‌ها در برلین حدود ۵۰۰ نفر کشته و ۱٬۶۰۰ آپارتمان کاملاً تخریب شده بود.
آژیر خطر روز ۲۴ اکتبر برای سه ساعت فعال بود. به بخش‌هایی از ویلمرسدورف دوباره حمله شد که محله مجاور شمارگندورف نیز از آن اثر برداشت. دود زیادی در اثر آتش‌سوزی در گرونه‌والت و شارلوتنبورک آسمان را پوشاند.
طولانی‌ترین آژیر خطر تا این زمان از جنگ شب ۲۵ اکتبر زده شد که از ساعت ۱۲:۵۷ نیمه‌شب برای چهار و نیم ساعت فعال بود. البته بمب‌افکن‌های بریتانیایی تمام این مدت بر فرار شهر نبودند؛ بلکه در موج‌های پی‌درپی می‌آمدند و هر موج مدت نسبتاً طولانی را در در آسمان برلین بود. بمب‌ها بیشتر در ویلمرسدورف، بریتس و نویکلن انداخته شد. آتش یک‌سره ضدهوایی‌ها فقط دو هواگرد را هنگام نزدیک شدن آن‌ها به شهر سرنگون کرد.
به منظور هدف گرفتن نقاط حساس‌تر، در جریان ماه نوامبر چندین «حمله آزمایشی» به برلین انجام شد. چند یگان رزمی کوچک بریتانیایی برلین و چند شهر دیگر آلمان را همزمان بمباران کردند. در هر مورد خلبانان یک نقطه اصلی را برمی‌گزیدند که کم‌وبیش در مرکز شهر بود و از پیش شناسایی شده بود. در یکی از این عملیات‌های کوچک چند بمب اطراف بیمارستان ویرشوو افتاد که خسارت چندانی دربر نداشت. پس از این حملات آزمایشی فرمانی که ماه سپتامبر برای نیروی هوایی بریتانیایی صادر شده بود، اصلاح شد. دیگر محدودیت‌هایی که برای حملات دقیق مطرح شده بود در کار نبود و حملات هوایی بریتانیایی‌ها با «بی‌رحمی» بیشتری علیه آلمان مخصوصا در برلین انجام می‌گرفت. عمل به این رویکرد جدید نیروی هوایی بریتانیا از میانه ماه دسامبر علیه چند شهر دیگر آلمان آغاز شد.
دوازده هواگرد بریتانیایی روز ۱۵ نوامبر یکی از این حملات آزمایشی را به اجرا گذاشتند. در این بین سه هواگرد از دست رفت. یکی از آن‌ها یک بمب‌افکن ولینگتون دقیقا در مرکز شهر با آتش ضدهوایی سرنگون شد.
آخرین حمله هوایی بریتانیایی‌ها در سال ۱۹۴۰ علیه برلین، در ساعاتی غیرمعمول، سپیده‌دم ۲۱ دسامبر صورت گرفت. آژیر هشدار ساعت ۴:۴۳ بامداد به صدا درآمد. حدود دو ساعت بعد بمب‌های انفجاری و آتش‌زا بر شهر فرو ریخت. احتمالا در اثر یک مشکل فنی آژیر هشدار ساعت ۶:۵۳ صبح قطع شد اما دوباره پنج دقیقه بعد فعال شد. آژیر خطر اندکی پیش از ساعت ۷:۳۰ صبح در نهایت قطع شد. در همین بمباران مناطق وِدینگ و راینیکندورف بیشترین آسیب را دیدند. خسارات شدیدی هم به ویلمرسدورف و شارلوتنبورک وارد آمد. چند برخورد مستقیم چند آپارتمان را در اطراف الکساندر پلاتس تخریب کرد. تعداد زیادی بمب در لوستگارتن، یک بخش تاریخی در مرکز برلین افتاد و به ساختمان‌های تاریخی آسیب زد. در این بمباران مجموعاً ۶ نفر کشته و ۱۷ نفر زخمی شدند. بریتانیایی‌ها هم دو هواگرد را به همراه خدمه آن از دست دادند.
در هر حال، تا بدین جای جنگ برلین در مجموع آسیب چندانی از بمباران‌های بریتانیایی‌ها ندیده بود. آلمانی‌ها نسبت به آینده جنگ هوایی امیدوار بودند و کمتر کسی نگران تشدید آن بود. جمع‌آوری بقایای بمب‌ها و ترکش‌های مهمات ضدهوایی استفاده شده در بمباران‌ها، به‌خصوص توسط کودکان، کاری معمول بود. مدارس و مراکز خدماتی حملات هوایی، از این فرصت برای آموزش افراد دربارهٔ خطرات این بمب‌ها و مهمات و چگونگی برخورد با آن‌ها استفاده می‌کردند. دوره‌هایی برای یاددهی خنثی کردن بمب‌های آتش‌زا برای عموم برگزار شد. به مرور بودن کیسه شن، سطل آب و پتوی ضدآتش در هر ساختمانی به یک ضرورت بدل شد و انجمن پدافند هوایی سرکشی‌هایی از این بابت انجام می‌داد.
با فرا رسیدن بهار مرحله دوم حملات هوایی بریتانیایی‌ها علیه برلین به اتمام رسید. در مقابل، آلمانی‌ها به مقدار چشمگیری از عملیات‌های هوایی خود علیه جزیره بریتانیا کاستند. عمده دلیل این مسئله شب‌های کوتاه بهاره بود که خطر بیشتری برای بمب‌افکن‌های کم‌سرعت بریتانیایی داشت. به هر حال در طول این مدت توقف بریتانیایی تعداد بیشتری هواگرد تولید کردند و خدمه برای آن‌ها آموزش دادند. همچنین تجربیات به‌دست آمده در از این چند ماه عملیات مورد ارزیابی قرار گرفت.