ابتکار صلح عربی
واکنش‌ها > حمایت تحلیلگران خاورمیانه

تعداد زیادی از مفسران برجسته در مورد مسائل خاورمیانه نیز از ابتکار حمایت کرده‌اند. در ۹ آوریل ۲۰۰۷، نوام چامسکی اندکی پس از تصویب مجدد بیانیه بیروت توسط اتحادیه کشورهای عربی فکرهای خویش را به این شکل بیان کرد:
طرح اتحادیه عرب فراتر از نسخه‌های قبلی توافق بین‌المللی است زیرا خواستار عادی‌سازی کامل روابط با اسرائیل است. اکنون، ایالات متحده و اسرائیل نمی‌توانند به سادگی آن را نادیده بگیرند، زیرا روابط ایالات متحده با عربستان سعودی بسیار شکننده است و به خاطر پیامدهای فاجعه‌بار حمله به عراق (و نگرانی‌های بزرگ منطقه‌ای مبنی بر اینکه ایالات متحده ممکن است به ایران حمله کند، که در منطقه بسیار مورد مخالفت است، به جز اسرائیل). بنابراین ایالات متحده و اسرائیل تا حدی از رد یک‌جانبه افراطی خود فاصله گرفته‌اند، حداقل در لحن، هرچند نه در محتوا.
کمی پیش از این که اعلامیه بیروت توسط اتحادیه عرب در سال ۲۰۰۷ تصویب شود، توماس فریدمن در نیویورک تایمز نوشت:
آنچه که گفت‌وگوهای مرده اسرائیلی-فلسطینی امروز به شدت به آن نیاز دارند، یک پیشرفت عاطفی است. یک اعلامیه عربی دیگر که فقط ابتکار عبدالله را تأیید کند، کافی نخواهد بود. اگر پادشاه عبدالله می‌خواهد رهبری کند – و او نیز اعتبار و اعتبار لازم برای این کار را دارد – باید از اجلاس ریاض به اورشلیم پرواز کند و این پیشنهاد را شخصاً به مردم اسرائیل ارائه دهد. این همان کاری است که انور سادات از مصر زمانی که به موفقیت رسید، انجام داد. اگر پادشاه عبدالله نیز همین کار را انجام دهد، می‌تواند این درگیری را یک‌بار برای همیشه پایان دهد.
من متواضعانه پیشنهاد می‌کنم که پادشاه سعودی چهار توقف داشته باشد. اولین توقف او باید در مسجد الاقصی در شرق اورشلیم، سومین مکان مقدس در اسلام باشد. در آنجا، او، که حافظ مکه و مدینه است، می‌تواند با دعا در مسجد الاقصی ادعای مسلمانان نسبت به شرق عربی اورشلیم را تأیید کند.
پس از آن، او می‌تواند به رام‌الله سفر کند و در پارلمان فلسطینی صحبت کند و روشن کند که ابتکار عبدالله هدفش این است که به فلسطینی‌ها اهرم لازم برای ارائه صلح به اسرائیل با کل جهان عرب در ازای خروج کامل را بدهد. و او ممکن است اضافه کند که هر توافقی که فلسطینی‌ها با اسرائیل در مورد بازگشت پناهندگان یا تبادل اراضی انجام دهند – به طوری که برخی از شهرک‌ها ممکن است در کرانه باختری باقی بمانند در ازای اینکه فلسطینی‌ها بخش‌هایی از اسرائیل را دریافت کنند – جهان عرب از آن حمایت خواهد کرد.
از آنجا، پادشاه عبدالله می‌تواند با هلی‌کوپتر به یادبود یاد و شم (یادبود شش میلیون یهودی کشته‌شده در هولوکاست) برود. یک بازدید از آنجا توافق را با اسرائیلی‌ها نهایی می‌کند و تأیید می‌کند که جهان اسلام انکار هولوکاست توسط ایران را رد می‌کند. سپس او می‌تواند به پارلمان اسرائیل برود و ابتکار صلح خود را به‌طور رسمی ارائه دهد.
در ۲۱ نوامبر ۲۰۰۸، برنت اسکوکرافت و زبیگنیو برژینسکی در مقاله‌ای در واشنگتن پست نوشتند که از بخش‌های کلیدی ابتکار حمایت می‌کنند و افزون بر آن شرایطی را اضافه کردند که تاکنون توسط کشورهای عربی حمایت‌کننده آن رد شده است.  در این نوشته بیان شده است:
عناصر اصلی یک توافق به‌خوبی شناخته شده‌اند. یک عنصر کلیدی در هر ابتکار جدید باید این باشد که رئیس‌جمهور ایالات متحده به‌طور علنی اعلام کند که به‌نظر این کشور، پارامترهای اساسی یک صلح عادلانه و پایدار باید چه باشند. این پارامترها باید شامل چهار عنصر اصلی باشد: مرزهای ۱۹۶۷، با اصلاحات کوچک، متقابل و توافق‌شده؛ جبران خسارت به‌جای حق بازگشت برای پناهندگان فلسطینی؛ اورشلیم به عنوان خانه واقعی دو پایتخت؛ و یک دولت فلسطینی غیرنظامی. ممکن است نیاز به چیزی بیشتر باشد تا به نگرانی‌های امنیتی اسرائیل درباره واگذاری سرزمین به یک دولت فلسطینی که قادر به تأمین امنیت اسرائیل در برابر فعالیت‌های تروریستی نیست، رسیدگی شود. این مشکل می‌تواند با استقرار یک نیروی حافظ صلح بین‌المللی، مانند نیرویی از ناتو، حل شود که نه تنها می‌تواند امنیت اسرائیل را جایگزین کند، بلکه نیروهای فلسطینی را برای مؤثر بودن آموزش دهد.
هنری زیگمن، عضو ارشد سابق و مدیر پروژه آمریکا و خاورمیانه (USMEP) در شورای روابط خارجی و مدیر اجرایی سابق کنگره یهودیان آمریکا در ۲۶ آوریل ۲۰۰۷ در فایننشال تایمز نوشت:
نشست اتحادیه عرب در قاهره دیروز در استقبال از اسرائیل بی‌سابقه بود و پیشنهاد ملاقات با نمایندگان اسرائیل برای روشن‌سازی ابتکار صلحی را که اتحادیه در نشست خود در ریاض در ۲۸ مارس دوباره تأیید کرده بود، ارائه داد. این دو رویداد تغییر کامل پارادایمی را که برای مدت طولانی تعریف‌گر درگیری اسرائیل-عرب بوده است، نشان می‌دهند. پاسخ اسرائیل به این تغییر عظیم در روانشناسی و سیاست عرب‌ها بدتر از رد بود: آن‌ها به‌طور کامل بی‌تفاوت بودند، انگار که این تغییر ۱۸۰ درجه‌ای در تفکر عرب‌ها برای اسرائیل و آینده‌اش در منطقه هیچ معنایی ندارد. اهود اولمرت، نخست‌وزیر، و دولتش به‌طور انعکاسی هر پیشنهاد صلح عربی، چه از عربستان سعودی، سوریه، اتحادیه عرب یا محمود عباس، رئیس‌جمهور فلسطین، را رد کرده‌اند. سیاست‌های آریل شارون و آقای اولمرت در هفت سال گذشته، پارادایمی جدید را شکل داده است که در آن اسرائیل طرفی است که رد می‌کند. «سه نه» خارطوم با «سه نه» اورشلیم جایگزین شده‌اند: هیچ مذاکره‌ای با سوریه، هیچ‌گونه پذیرش ابتکار عربی و، به‌ویژه، هیچ گفت‌وگویی با فلسطینی‌ها.
ایان بلک ، سردبیر خاورمیانه گاردین ، در ۱۸ اکتبر ۲۰۰۸ نوشت:
زمینه مشترکی وجود داشت که بخشی از مشکل این است که ابتکار عربی تحت تأثیر بدترین حادثه انتفاضه دوم قرار گرفت - زمانی که یک بمب‌گذار انتحاری فلسطینی ۳۰ اسرائیلی را در حین خوردن غذای عید پسح در آستانه اجلاس بیروت کشت - و اسرائیل بیشتر کرانه باختری را دوباره اشغال کرد. این طرح زمانی سرخط خبرها شد که دوباره تحت حمایت سعودی‌ها در اجلاس عربی ریاض در سال گذشته تأیید شد. اما به‌دلیل اعتراضات اسرائیل، این طرح در هنگام برگزاری کنفرانس آناپولیس چند ماه بعد به‌طور کلی مطرح نشد. هدف آناپولیس برای توافق اسرائیلی-فلسطینی تا پایان دوره ریاست‌جمهوری بوش به نظر یک شوخی بد می‌رسد.

جهل بخشی از مشکل است. همانطور که کسی با شوخی گفت: می‌توانید یک اسرائیلی در یک سن خاص را ساعت ۳ صبح بیدار کنید، کلمه "خارطوم" را بگویید و او فوراً اجلاس عربی پس از جنگ ۱۹۶۷ در پایتخت سودان را که سه "نه" معروف را تولید کرد – نه صلح، نه شناسایی، نه مذاکرات با اسرائیل – شناسایی خواهد کرد (که اجماع عربی را تعیین کرد، که تنها توسط مصر در ۲۰ سال بعد شکسته شد). اما طرح سعودی، که دقیقاً برعکس آن را می‌گوید، همچنان احتمالاً در هر زمان منجر به خیره شدن به ته‌مانده‌ها خواهد شد. اهود اولمرت، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، ابتکار عربی را به‌عنوان یک دیکتاتوری غیرقابل مذاکره تحریف کرد و ادعا کرد که این طرح نیاز به بازگشت میلیون‌ها پناهنده فلسطینی دارد – یک خط قرمز برای هر دولت اسرائیلی – در حالی که در واقع به‌طور منطقی از رسیدن به "یک راه حل عادلانه" صحبت می‌کند. همچنین این طرح مذاکره درباره تبادل زمین، به عنوان مثال، را پیش نمی‌گیرد، تا فلسطینی‌ها بتوانند سرزمینی دریافت کنند که آن‌ها را برای مناطقی که شهرک‌های اسرائیلی پس از ۱۹۶۷ قابل جابه‌جایی نیستند، جبران کند.
جاناتان فریدلند، همچنین از گاردین، در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸۰ نوشت:
طرح عربی مشکلاتی دارد. از یک سو، هیچ دیپلماسی عمومی برای آن وجود نداشته است و هیچ چهره عمومی برای آن – معادل بازدید تاریخی انور سادات از اسرائیل، که صداقت او را در خواسته‌اش برای صلح ثابت کرد. و چگونه این طرح در عمل کار خواهد کرد؟ [...] با این حال، منطق پشت آن قانع‌کننده است. در حال حاضر، فلسطینی‌ها به اندازه کافی برای ارائه به اسرائیل ندارند تا فداکاری‌های لازم برای یک توافق صلح ارزشمند باشد. اما توافق با کل جهان عرب، می‌تواند جایزه‌ای باشد که ارزش تلاش برای آن را داشته باشد. و در حالی که رهبری کنونی فلسطین برای انجام مصالحه‌ها، به عنوان مثال، در مورد قدس، بسیار ضعیف است، حمایت متحد عرب می‌تواند تمام پوششی را که فلسطینی‌ها نیاز دارند، به آن‌ها بدهد.
روزی که قرار بود ابتکار صلح عرب در سال ۲۰۰۷ دوباره در اتحادیه عرب تصویب شود دونالد مکینتایر در ایندیپندنت نوشت:
اعلامیه بیروت در حمایت از راه‌حل دو دولتی برای این درگیری، یک تغییر تاریخی را حتی از سوی سخت‌ترین کشورهای عربی به وجود آورد. اما این اعلامیه در اوج خونین انتفاضه صادر شد و مورد بی‌توجهی ایالات متحده قرار گرفت و توسط دولت اسرائیل به رهبری آریل شارون رد شد. اکنون جو بسیار متفاوتی وجود دارد. نه تنها وزیر امور خارجه ایالات متحده، کانده‌لیزا رایس، درباره این ابتکار سخنان گرمی به زبان آورده، بلکه نخست‌وزیر اسرائیل، اهود اولمرت، به‌طور علنی بر مثبت بودن عناصر آن تأکید کرده است. علاوه بر این، ایالات متحده – حداقل در شخص دکتر رایس – به‌طور دیپلماتیک در این درگیری درگیر شده است به گونه‌ای که جانشین او، کالین پاول، هرگز قادر به انجام آن نبوده یا اجازه انجامش را نداشت. پس از چهار بار سفر به اورشلیم و رام‌الله در چهار ماه گذشته، او به‌طور علنی درباره نیاز فلسطینی‌ها به "افق سیاسی" در ازای تضمین امنیت اسرائیل صحبت کرده است.
گروه تحقیقاتی آکسفورد جلسه‌ای را در اکتبر ۲۰۰۸ ترتیب داد که سیاست‌گذاران و تحلیلگران ارشد در آن حضور داشتند تا در مورد ابتکار صلح عربی بحث کنند. گزارشی در نوامبر ۲۰۰۸ به منظور جمع‌بندی یافته‌های جلسه منتشر شد که شامل موارد زیر بود:
ابتکار صلح عربی یک سند شگفت‌انگیز و تاریخی است که به‌طور مؤثری سه "نه" کنفرانس عربی خارطوم در سال ۱۹۶۷ (نه به صلح، نه به شناسایی، نه به مذاکره با اسرائیل) را معکوس می‌کند. این تنها پیشنهاد صلح منطقه‌ای است که ارائه شده و به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان "تنها نمایش در شهر" شناخته می‌شود که شامل سه مجموعه مذاکرات دوجانبه (با فلسطینی‌ها، سوریه، لبنان) در یک چارچوب جامع چندجانبه است. این ابتکار به‌تازگی در کنفرانس دمشق در سال ۲۰۰۸ دوباره تأیید شده است. اجماع بر این بود که ابتکار صلح عربی طرحی از توافق را ارائه می‌دهد که به شدت در منافع استراتژیک اسرائیل قرار دارد. به‌عنوان یک توافق که بنیان‌گذاران دولت اسرائیل قطعاً با جسارت خاص خود آن را پذیرفته و با تمام توان با آن مذاکره می‌کردند، دیده می‌شود. شرکت‌کنندگان توافق کردند که هیچ چارچوب دیگری وجود ندارد که بتواند به‌طور مؤثر آینده یک دولت دموکراتیک یهودی را بر روی ۷۸% از فلسطین تحت قیمومت در چارچوبی از شناسایی و همکاری منطقه‌ای تضمین کند.
در ۲۶ مارس ۲۰۱۲ در آستانه دهمین سالگرد ابتکار صلح، آکیوا الدار از روزننامه هاآرتص نوشت که ناکامی اسرائیل در ارائه یک پاسخ مناسب به پیشنهاد اعراب بخشی از «بدترین فرصت از دست رفته» اسرائیل است.