زنان در جنگ‌های صلیبی
سایر زنان در جنگ‌های صلیبی > زنان مسلمان

شواهدی وجود دارد که با پیشروی فرانک‌ها به سمت شرق، زنان مسلمان در کنار مردان خود در دفاع از قلعه‌ها و شهرها می‌جنگیدند. گیبرت نوژنتی در گزارش‌های خود از محاصره انطاکیه (۱۰۹۸) اشاره می‌کند که زنان مسلمان با کمان، تیر و تیردان به میدان نبرد آمده و به مردان کمک می‌کردند. او زنان مسلمان را با لباس‌های مردانه توصیف می‌کند که در کنار ارتش دشمن می‌جنگیدند. البته باید توجه داشت که گیبرت که خود راهب بود، دیدگاهی نسبتاً منفی نسبت به این زنان داشت و آنها را به عنوان افرادی که از نقش‌های زنانه خود دور شده‌اند توصیف می‌کند. او حتی ادعا می‌کند که این زنان در هنگام فرار از فرانک‌ها، نوزادان خود را رها می‌کردند - روایتی که در منابع دیگر ثبت نشده و احتمالاً افزوده‌ای از خود گیبرت است. برخی وقایع‌نگاران دیگر نیز به مواردی اشاره کرده‌اند که زنان مسلمان در نبردها مشارکت داشتند. ریمون آگیلی در هیستوریا فرانکاروم داستانی را نقل می‌کند که در آن دو زن مسلمان سعی داشتند یکی از منجنیق‌ها را طلسم کنند، اما توسط سنگی که از همان منجنیق پرتاب شد، کشته شدند. افزون بر این، ذیل‌های هیستوریای ویلیام صوری نیز به چنین حادثهٔ مشابهی در زمان صلاح‌الدین ایوبی نیز اشاره می‌کنند که یک زن سعی داشته تا ارتش صلیبی را سحر و طلسم کند اما توسط نیروهای مسیحی دستگیر و سوزانده می‌شود.
علاوه بر مشارکت مستقیم در نبرد، زنان مسلمان نقش‌های مهم دیگری نیز در پشتیبانی از تلاش‌های جنگی داشتند. آنها در تأمین آذوقه، مراقبت از زخمی‌ها و حفظ روحیه سربازان مشارکت فعال داشتند. در برخی موارد، زنان مسئول آماده‌سازی سلاح و تجهیزات نیز بودند. منابع همچنین اشاره می‌کنند که زنان مسلمان اغلب در هنگام محاصره شهرها، به تأمین آب و غذا برای سربازان کمک می‌کردند و در ترمیم دیوارهای آسیب‌دیده مشارکت داشتند. این نقش‌های پشتیبانی برای حفظ قدرت دفاعی در برابر حملات طولانی‌مدت صلیبیون ضروری بود. در برخی موارد، زنان مسلمان به عنوان پیک عمل می‌کردند و اطلاعات مهم را بین نیروهای نظامی و رهبران منتقل می‌کردند. برای نمونه طی جنبش صلیبی در شبه جزیره ایبری (بازپس‌گیری اندلس)، یوسف سوم غرناطه، همسرش را به عنوان دیپلمات عازم دربار پرتغال کرد تا مانع از یورش نیروهای پرتغال به قلمروی خود شود. حضور آنها در اردوگاه‌های نظامی، که توسط گیبرت و دیگر وقایع‌نگاران ثبت شده است، نشان‌دهنده نقش چندگانه آنها در ساختار نظامی مسلمانان است. هنگام محاصره شهرها توسط صلیبیون، زنان مسلمان اغلب نقش مهمی در دفاع از دیوارهای شهر ایفا می‌کردند. آنها به همراه مردان، از بالای دیوارها سنگ، روغن داغ و دیگر اشیاء را به سمت مهاجمان پرتاب می‌کردند. در برخی موارد، زنان مسئول آماده‌سازی مواد دفاعی و تأمین آب و غذا برای مدافعان بودند. منابع اشاره می‌کنند که در محاصره‌های طولانی‌مدت، زنان مسلمان در حفظ روحیه جامعه محاصره‌شده نقش مهمی داشتند. آنها به کودکان و سالمندان رسیدگی می‌کردند و در عین حال در فعالیت‌های دفاعی مشارکت داشتند.
مطرح‌ترین و مشهور زن مسلمانان در طول جنگ‌های صلیبی، شجر الدر بود که رهبری و هدایت نیروهای نظامی برای مقابله با صلیبیون طی جنگ صلیبی هفتم برعهده داشت. او که اصالتاً برده‌ای ترک‌تبار و سپس همسر الصالح ایوب، سلطان ایوبی مصر شد. در زمان حمله صلیبیون به رهبری لوئی نهم پادشاه فرانسه به مصر در سال ۱۲۴۹، پس از مرگ همسرش، با کمک امیر فخرالدین و جمال‌الدین محسن، مرگ سلطان را مخفی نگه داشت تا از تضعیف روحیه مسلمانان جلوگیری کند و تا زمان رسیدن وارث، امور حکومت را در دست گرفت. پس از شکست صلیبیون در المنصوره و قتل توران‌شاه (وارث سلطان) توسط ممالیک، شجر الدر برای مدت کوتاهی به عنوان سلطان حکومت کرد، اما به دلیل مخالفت امیران سوری، مجبور به کناره‌گیری شد. قدرت او منحصراً از اقتدار همسر مرحومش نشأت می‌گرفت و تنها تا زمان یافتن جایگزینی مرد ادامه داشت.
رایج‌ترین توصیف از زنان مسلمان در منابع صلیبی، مرگ یا اسارت آنها در جریان و پس از نبردها است. ریمون آگیلی و نویسنده گستا هر دو صحنه‌های خونینی از حمله فرانک‌ها به مساجد و مراکز مذهبی مسلمان‌ها در اورشلیم را توصیف می‌کنند که در آن زنان و مردان بی‌رحمانه کشته شدند و برخی برای فرار از مرگ یا اسارت، خود را از بالای به پایین پرتاب کردند. منابع همچنین به موارد متعددی اشاره می‌کنند که زنان جوان مسلمان به عنوان برده گرفته می‌شدند. در گستا آمده است که در محاصره اورشلیم، فرانک‌ها همه را کشتند «به جز زنان جوانی که می‌توانستند برده شوند». به همین جهت بود که زنان مسلمان همچون زنان مسیحی و یهودی، مرگ خود و فرزندانش به دستان خودشان را بر بردگی ترجیح می‌دادند. این امر نشان‌دهنده خطر دائمی تجاوز و خشونت جنسی برای زنان غیرجنگجوی مسلمان در جریان جنگ‌های صلیبی است.
درک خشونت جنسی علیه زنان غیرمسیحی محلی به‌خصوص در جریان نخستین جنگ صلیبی با پیچیدگی‌های زیادی همراه است. از آنجا که تماس جنسی در جریان جنبش صلیبی به عنوان یک سفر مذهبی ممنوع بود، وقایع‌نگاران (که اغلب خود شخصیت‌های مذهبی بودند) تمایلی به توصیف صریح سوءرفتارهای جنسی صلیبیون نداشتند. در عوض، آنها اغلب از نمادگرایی یا کنایه استفاده می‌کردند. به عنوان مثال، فوشیه شارتری پس از محاصره انطاکیه در سال ۱۰۹۸ دربارهٔ سرنوشت زنان مسلمان می‌نویسد:
در مورد زنانی که در چادرهای دشمن یافت شدند، فرانک‌ها هیچ شر دیگری برای آنها انجام ندادند، به جز اینکه نیزه‌های خود را در شکم آنها فروکردند.
این عبارت می‌تواند هم به معنای قتل و هم به صورت کنایه‌ای اشاره به تجاوز جنسی داشته باشد. زنانی که به عنوان برده گرفته می‌شدند، سرنوشت‌های متفاوتی داشتند. فوشیه شارتری اشاره می‌کند که مردان کمی زنده ماندند، اما زنان اغلب به بردگی فروخته می‌شدند و «جایی که چرخ‌های آبی جیرجیر می‌کردند، زنان با سنگ آسیاب کار می‌کردند». ویلیام صوری داستان جالبی از زنان مسلمان اسیر نقل می‌کند که توسط بوهموند به اروپا برده شدند، از جمله زنی باردار از طبقه بالا که بالدوین با او رفتاری مهربانانه داشت. زنان برده‌ای که در خاورمیانه ماندند، با قوانین و مجازات‌های سختی برای هرگونه خشونت تلافی‌جویانه روبرو بودند. «برده‌ای که یک مسیحی را می‌کشت، به دار آویخته می‌شد یا اگر زن بود، سوزانده می‌شد.» با این حال، «شورای نابلس مجازات‌هایی را برای تجاوز به زنان ساراسن [مسلمان] تعیین کرد» که نشان می‌دهد نوعی حمایت قانونی برای این زنان در نظر گرفته شده بود، هرچند این قوانین تا شورای نابلس در سال ۱۱۲۰ به‌طور رسمی وضع نشدند. با استقرار صلیبیون در اورشلیم و تغییر قوانین، برخی ازدواج‌های بین‌فرقه‌ای نیز رخ داد که پیامدهای سیاسی و سلسله‌ای مهمی به دنبال داشت.