سیما ولی
زندگی‌نامه

در سال ۲۰۰۱، سیما ولی تنها یکی از سه نماینده زن در توافق‌نامه بن در آلمان بود که توسط سازمان ملل متحد برگزار می‌شد، قرار بود تا این کنفرانس دولت جدید افغانستان را پس از سقوط طالبان تشکیل دهد. ۸ او هنگام سفر محمد ظاهرشاه به روم، به عنوان نماینده هیئت روم خدمت می‌کرد.
در این کنفرانس، نقش ولی در ایجاد وزارت امور زنان مهم بود، او اصرار داشت که همتایان مرد وی وزارت را به‌طور دائم در دولت جدید باید بگنجانند. وی سپس به عنوان وزیر آن وزارت معرفی شد، اما برای تمرکز بر فعالیت‌های بین‌المللی خود از این کار منصرف گردید. ولی در ادامه، سیما سمر را به سمت وزیر امور زنان معرفی کرد و همچنین زنان دیگری را برای خدمت در دولت موقت انتخاب کرد. وی اطمینان حاصل نمود تا زبان حساس به جنسیت در توافقنامه صلح لحاظ شده‌است.
"زنان باید فعالانه در مذاکرات صلح مشارکت داشته باشند. آنها به عنوان افراد غیرمخاص، بهترین توانایی را در ایجاد و حفظ فرهنگ صلح دارند. ما دیگر نمی‌توانیم تصمیمات حساس به جنسیت را تأیید کنیم زیرا آینده خود را تشکیل می‌دهیم." -سیما ولی در بن، آلمان، ۲۰۰۱
در همان سال، ولی به عنوان سازمان دهنده اصلی نشست زنان افغانستان برای دموکراسی در بروکسل، بلژیک، طی یک گردهمایی بی نظیر در نوع خود، به فعالیت پرداخت. این اجلاس با کمک "برابری اکنون"، UNIFEM، مشاور جنسیتی دبیرکل سازمان ملل متحد و ائتلافی از سازمان‌های زنان برگزار شد. ۳ طبق گزارش "برابری اکنون"، اجلاس زنان افغانستان "بیان تاریخی از آرزوها و آرزوهای دیرینه زنان افغان، همراه با لیستی از خواسته‌های مشخص برای اجرای فوری مربوط به بازسازی افغانستان پذیرفتند."۴
در ژوئن ۲۰۰۳، ولی در مأموریت حمایت از حقوق بشر در افغانستان توسط ریوتو شارما، بنیانگذار و مدیر اجرایی «ومن اج» همراه بود. این یکی از چندین سفری بود که ولی به وطن خود و اردوگاه‌های پناهجویان افغان در پاکستان انجام داد، جایی که ده‌ها سمینار آموزشی و توانمند سازی را رهبری کرد. ولی غالباً علیه «حاشیه سازی مداوم» زنان در جوامع پناهندگان و پس از جنگ صحبت می‌کرد و خواستار آموزش‌هایی می‌شد که به آنها کمک می‌کند رهبر شوند.
طبق سازمان غیردولتی دراپینگ نالج، "ولی در ایجاد برنامه با هدف توانمندسازی زنان آسیب دیده از درگیری، بازسازی نهادهای جامعه مدنی دموکراتیک پس از جنگ و حمایت از حقوق بشر از زنان و همتایان مرد آنها پیشگام بوده‌است."۵ در دهه ۱۹۹۰، ولی در حمایت از توسعه NGOها در بوسنی و کرواسی در طول جنگ یوگسلاوی آن زمان نقش مهمی را ایفا کرد.
وی همچنین در ایجاد شورای سیاستگذاری در مورد زنان افغان، ائتلافی از سازمانهای غیردولتی که برای ارتقا وضعیت زنان در افغانستان و اطمینان از دریافت کنندگان برابر صندوق‌های کمک به توسعه ایالات متحده در آنجا فعالیت می‌کند، نقشی اساسی داشت.
در حالی که وی در سال ۲۰۰۵ در جلال‌آباد افغانستان برای اجرای پروژه ایجاد دموکراسی در میان زنان بود، به سختی از دست طالبان، القاعده و شبه نظامیان پاکستانی نجات یافت. اگرچه او قبلاً از طرف طالبان تهدید به مرگ شده بود اما این نزدیکترین چیزی بود که او برای کشته شدن توسط نیروهای مخالف کارش به آن دیه بود.
از زمان صعود در اواسط دهه ۱۹۹۰، ولی مخالف سرسخت ایدئولوژی طالبان بود. وی در مجمع جهانی وضعیت در سال ۱۹۹۸ گفت:
"طالبان برای نگه‌داشتن زنان دور از جامعه فرهنگ و دین را به عنوان ابزار استفاده می‌کنند، اما در دین من چیزی وجود ندارد که نگهداری زنان در خانه، آموزش ندادن آنها، گرسنگی آنها و جلوگیری از معالجه پزشکی را از آنها بگیرند، بنابراین آنها می‌میرند. اسلام به ما یاد می‌دهد که از زنان مراقبت کنیم، بنابراین استدلال در مورد رفتار با زنان در افغانستان اشکالی ندارد زیرا این فرهنگ و دین ما یک بحث در خلا است."
وی همچنین یک منتقد جسورانه نسبت به آنچه دولت آمریکا از افغانستان در فاصله ۱۲ سالی که جنگ اتحاد جماهیر شوروی در افغانستان به پایان رسید و حمله به رهبری آمریکا به افغانستان انجام شد، می‌باشد.
"ایالات متحده به ایجاد و حمایت از"مجاهدین" کمک کرد، متعصب‌ترین گروهی که سهم سلاح‌ها را از ایالات متحده گرفت این اساساً با تأمین بودجه جنگ نقش مهمی در وضعیت افغانستان بازی کرد و اکنون مسئولیت آن را بر عهده دارد. زنان و فرزندان افغان متحمل فشارهای سنگین شده‌اند، اما اکنون ایالات متحده باید از اهرم فشار خود برای دستیابی به صلح و ایجاد یک راه حل استفاده کند. "۷ -سیما ولی در سانفرانسیسکو، کالیفرنیا، ۱۹۹۸
نوشته‌های ولی در مجلات، روزنامه‌ها و کتاب‌های برجسته‌ای منتشر شده‌است. او در کتاب «زنان در تبعید» برخی از جزئیات دلهره آور فرار از افغانستان در سال ۱۹۷۸ را بیان می‌کند.
نوشته ولی، تحت عنوان تاریخ نامرئی: داستان ناگفته افغانستان با همکاری پل فیتزجرالد و الیزابت گولد را در ۲۰۰۹ نوشت. فیتزجرالد و گولد، فیلم مستند زن در تبعید برمی گردد: داستان سیما ولی را نیز تهیه کردند. این داستان بازگشت ولی پس از ۲۴ سال تبعید در اکتبر ۲۰۰۲ به کابل و کار وی برای کمک به تلاش‌های بازسازی را بازگو می‌کند. ولی در بسیاری از دانشگاه‌ها و مؤسسات سخنرانی کرده، کنفرانس‌هایی را رهبری کرده و در گردهمایی‌های شرکت کرده‌است که شامل سازمان ملل، کنگره ایالات متحده، وزارت امور خارجه آمریکا، عفو بین‌الملل، انجمن فورد هال، دانشکده حقوق دانشگاه ییل، دانشکده حقوق دانشگاه جورج واشینگتن، دانشگاه شمال شرقی، مرکز وودرو ویلسون، شورای اخلاقی کارنگی در امور بین‌الملل و پروژه دانش انداختن است.
وی در برنامه‌های مختلف خبری در سی‌ان‌ان، سی‌بی‌اس نیوز، ای‌بی‌سی نیوز، فاکس نیوز، الجزیره، ان‌پی‌آر و سی‌بی‌سی مصاحبه و در برنامه‌های خبری مختلفی حضور داشته‌است.
ولی قبل از تبعید به ایالات متحده در سال ۱۹۷۸، در سفارت آمریکا در کابل کار می‌کرد.
ولی در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۷ در فالز چرچ، ویرجینیا در اثر بیماری آتروفیات چند سیستمه در سن ۶۶ سالگی درگذشت.