stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فیات سی‌آر.۱

| فیات سی‌آر>  ۱ | فیات سی‌آر>  ۱ |
| --- | --- |
کاربری: جنگنده
تولیدکننده: Fiat
طراح: Celestino Rosatelli
معرفی‌شده در: ۱۹۲۴
کاربر اصلی: Regia Aeronautica
تعداد ساخته‌شده: ۲۴۰
فیات سی‌آر. ۱ (به انگلیسی: Fiat_CR.1) یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع جنگنده ساخت شرکت Fiat است. این هواگرد در سال ۱۹۲۴ میلادی رسماً معرفی گردید. در مجموع، تعداد ۲۴۰ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
طراح این هواگرد، Celestino Rosatelli بود.
گنبد

برای دیگر کاربردها، گنبد (ابهام‌زدایی) را ببینید.
گنبد مسجد جامع عباسی اصفهان
گنبد یک مدرسه علوم دینی در شهر قم
گُنبد (به پهلوی: گومبت) سازه‌ای است معمارانه شبیه نیم‌کره‌ای توخالی. تاریخ ساخت گنبد با مواد گوناگون به پیش از تاریخ می‌رسد.
گنبدهای پیش کرده، پیش رونده (به انگلیسی: corbel) در خاور میانهای باستان در ساختمان‌ها و مقبره‌ها یافت می‌شود.
ساخت اولین گنبدهای فنی پیشرفته در اروپا در انقلاب معماری رومی آغاز شد، هنگامی که رومی‌ها فضاهای بزرگ داخلی معابد و ساختمان‌های عمومی، مانند پانتئون را می‌ساختند.
ویژگی‌ها

گنبد را می‌توان به شکل یک کمان که با چرخش حول محور عمودی مرکزی آن به وجود می‌آید تصور کرد.
همچنین گنبدهای قوسی شکل، اگر درست طراحی شوند دارای استحکام زیادی هستند و می‌توانند فضای زیادی را بدون ستون محافظ پوشش دهند.
گنبدهای پیش کرده، پیش رونده (به انگلیسی: corbel) با پیش‌روی افقی در هر طبقه از دیوار به وجود می‌آیند به‌طوری‌که هر طبقه نسبت به طبقهٔ پایینی بیشتر به داخل متمایل می‌شود و در پایان کل محوطه در یک نقطه به هم می‌رسد.
گاهی به این نوع گنبد، گنبد نما گفته می‌شود. گنبد واقعی، گنبدی است که به‌طور فزاینده‌ای به سمت داخل زاویه‌دار شده و در نهایت نسبت به پایه گنبد زاویه ۹۰ درجه پیدا می‌کند.
تاریخچه

بشر از پیش از تاریخ تا دوران معاصر سکونت‌ها و بناهای گنبدی شکل با استفاده از مصالح موجود در محل ساخته است.
اگرچه معلوم نیست که اولین گنبد چه زمانی ساخته شد، نمونه‌های پراکنده از سازه‌های گنبدی شکل اولیه کشف شده است.
اکتشافات اخیر در محوطه باستانی تپه چغامیش (۶۸۰۰ تا ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد)، واقع در دشت دزفول (شهر باستانی)|دزفول ایران، استفاده از گل آجر و سازه‌های خشتی در ساخت گنبد را نشان می‌دهد.
در منابع یونانی ذکر شده است که هخامنشیان در معماری خود از قبه‌های مدور که تداعی گر آسمان بوده است استفاده می‌کردند.
معماری پارسی ساسانی به احتمال زیاد معماری گنبدسازی بین‌النهرین/میانرودان را به ارث برده است.
خرابه‌های کاخ اردشیر بابکان و قلعه دختر (فیروزآباد) در استان فارس، توسط اردشیر اول (۲۲۴--۲۴۰) ساخته شده است، استفاده از گنبد توسط امپراتوری ساسانی را نشان می‌دهد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  کلبه حصیری سرخ‌پوستی، ۱۹۰۳ |  کاخ اردشیر بابکان |  |  گنبد کروی پروژه عدن در انگلستان |  |
گونه‌های گنبد

بنا بر تقسیم‌بندی استاد پیرنیا، گنبد از لحاظ فرم به چهار گروه تقسیم می‌شود:
گونه‌های گنبد > گنبد اورچین

ارچین به گنبدهای مخروطی (مطبق و پله پله) ولانه زنبوری مثل گنبد (امامزاده بابامنیر در استان فارس) بلندترین گنبد اورچین در ایران و امامزاده جعفر (بروجرد) و آرامگاه دانیال نبی شوش گفته می‌شود.
گنبد اورچین شبیه گنبد رک مخروطی است، ولی روی آن پلکانی می‌باشد. این گنبد به نام‌های گنبد پلکانی یا "مُضَرَس" و در انگلیسی به نام "Pineapple Dome" (گنبد آناناس) خوانده می‌شود. از این نوع گنبد فقط جهت مقابر استفاده می‌شده است. شبیه این گنبد در هیچ مکانی و هیچ کتابی به جز در ایران و عراق دیده نشده است. در ایران نیز فقط محدود به جنوب غربی کشور است، که تعداد آنها زیاد نیست و لذا منحصر بفرد می‌باشند.
این گونه گنبدها بر (یک بنای چهار گوش) یا مربع قرار دارند. برای ساختن گنبدهای ارچین تکه های(سنگ یا آجر را روی هم می‌چینند)
معروف‌ترین این نوع گنبد، متعلق به امامزاده بابامنیر در فارس و آرامگاه دانیال نبی در شوش است. از دیگر ابنیه‌ای که دارای گنبد اورچین هستند، می‌توان از مقبره سلطانعلی سیاهپوش (پیر رودبند) و شاه‌ابوالقاسم (یا یعقوب لیث) در دزفول، امامزاده عبدالله در شوشتر، موزه آبادان در آبادان، امامزاده جعفر در بروجرد، امامزاده میرمحمد در جزیره خارک، بقعه سید صلاح الدین محمد در آبدانان (استان ایلام) و همچنین گنبد سلطان زبیده و آرامگاه عمر سهروردی در بغداد و پیر براق (استان فارس لارستان) گنبد لیشتر (گچساران) و همچنین پیر درویش عالی (استان فارس لارستان) نام برد.
گونه‌های گنبد > گنبد نار

گنبد نار رایج‌ترین نوع گنبد در ایران است: فرم این نوع گنبد کروی است و پوشش اصلی سقف اکثر مساجد مهم ایران نظیر مسجد جمعه، مسجد امام و مسجد الله وردیخان در اصفهان و مسجد جامع یزد و مسجد و مدرسه آقابزرگ در کاشان می‌باشد. گنبد این مساجد به صورت دو پوسته یعنی در واقع دو گنبد بر روی هم اجرا شده است. در گنبدهای دو پوسته، پوسته زیرین معمولاً باربر و پوسته روئین جهت نماسازی و همچنین مقابله با عوامل جوی است. یکی از دلایل دو پوسته زدن گنبد به لحاظ توجه و مقیاس ساختمان شهر است. از آنجایی که گنبدهای بزرگ و بلند نشانه اهمیت ساختمان می‌باشند و همچنین این گنبدها باید با مقیاس شهر تطبیق کنند و ترجیحاً از قسمت‌های مختلف شهر دیده شوند، لذا سعی می‌شود که گنبد فوقانی را بلندو مرتفع احداث کنند؛ ولی برای اینکه مقیاس تالار زیر کنبد زیاد ناهمگون نباشد و مانند تونلی عمودی به نظر نیاید، پوسته زیرین در ارتفاع کمتری اجرا می‌شود.
دلیل دیگر اینکه، از ضخامت گنبد زیرین که باربر است هر چه به نوک گنبد نزدیک می‌شود کاسته می‌گردد تا وزن گنبد، کمتر شود. به همین دلیل روی گنبد به صورت پله‌ای در می‌آید (مانند گنبد یخچال‌ها) و برای پوشاندن این ناهمواری، گنبد دوم زده می‌شود. البته گنبد دو پوسته از لحاظ کاهش تبادل حرارتی بین داخل و خارج بنا، از گنبد یک پوسته عملکرد بهتری دارد، زیرا هوای نسبتاً راکد بین دو پوسته، مانند یک عایق از تبادل حرارت جلوگیری می‌کند ولی باید توجه داشت که هیچ فضای حبسی در ساختمان نباید وجود داشته باشد زیرا به علت وجود رطوبت هوا و میعان رطوبت در شب هنگام یا مواقع سرد، و تبدیل آن به آب، باعث خراب شدن مصالح از داخل این فضا می‌شود؛ بنابراین هوای بین دو پوسته همیشه باید تهویه شود.
گونه‌های گنبد > گنبد رک

گنبد رک به صورت هرمی یا مخروطی است: و غالباً بر روی یک پایه استوانه‌ای یا منشوری قرار می‌گیرد. معروف‌ترین این نوع، گنبد قابوس در شهری به همین نام در استان گلستان است که آرامگاه شمس المعالی قابوس بن وشمگیر آل زیار است و از بهترین نمونه‌های معماری قرن چهارم هجری قمری محسوب می‌شود از این نوع گنبد جهت مقابر سلاطین و امرای دوره سلجوقی نیز بسیار استفاده شده است.
گنبد رک در کناره دریای خزر بسیار مورد استفاده قرار گرفته و می‌توان بیان نمود که در این کرانه بیش از سایر مناطق ایران گنبد رک وجود دارد. دلیل آن اولاً به این خاطر است که این گنبد از لحاظ اقلیمی بهتر از گنبد نار برای این منطقه است، زیرا نزولات جوی را سریعتر و بهتر از گنبد نار از ساختمان دور می‌کند و در ثانی شباهت زیادی به بام‌های شیب دار اهالی منطقه دارد. در این کناره این نوع گنبد را با خرپای چوبی و پوشش کاشی، سفال یا تخته لت احداث می‌کنند.
اگر مصالح گنبد رک آجری باشد غالباً گنبد را دو پوسته اجرا می‌کنند تا مقیاس زیر کند متناسب باشد و از لحاظ سازه‌ای نیز از استحکام بیشتری برخوردار باشد.
گونه‌های گنبد > گنبد خرپشته

گنبد خر پشته است مانند گنبد رک، هرمی است ولی سطوح جانبی هرم در این نوع گنبد، با هم برابر نیستند. مثال خوب آن، گنبد مشهد میر بزرگ در آمل است که مربوط به دوره شاه عباس اول صفوی می‌باشد.
اجزاء گنبد

گنبد دارای اجزاء و بخش‌های مختلف است. از جمله آن‌ها گریو است.
گریو در معماری سنتی به معنای ساق گنبد است. در معماری سنتی ایران تناسب گریو گنبد با تشخیص معمار نسبت به بر بیرونی یا داخلی بنا بوده است که در پاره‌ای از موارد جهت شاخص نشان دادن آن گنبد در سیمای شهر ارتفاع گریو را افزایش می‌دادند.
انواع گنبد

در سرزمین‌هایی مثل روم شکل نیمکره را برای گنبد برمی‌گزیدند و چون میان تار رانش بر منحنی آن منطبق نمی‌شد ناچار بودند که کناره‌های آن را هرچه ستبرتر کنند تا در برابر رانش سدی باشد، در صورتی که معماران ایرانی نیم دایره را برای پوشش مناسب نمی‌دانستند و شکل‌هایی نظیر تخم مرغی و هلو چینی و بیضی را انتخاب می‌کردند که خود به خود میان تار رانش بود و این انتخاب باعث می‌شد که بتواند ضخامت گنبد را در خاستگاه و پاکار تنها به اندازه یک شانزدهم دهانه بگیرند (که البته هرچه بالاتر می‌رفت نازک می‌شد تا به کلاله برسد). گنبد پیازی، گنبد مقرنس، گنبد بیضوی، گنبد سهمی، گنبد خاگی، گنبد چندگوش، گنبد بادبانی، گنبد نعلبکی
گنبد چتری از جمله انواع گنبد هستند.
گنبد پیازی
گنبد مقرنس
گنبدی با معماری نوین اسلامی - مسجد مرکز همایش‌های بین‌المللی اصفهان
گنبد خاگی - گنبد تاج الملک مسجد جامع اصفهان
گنبد بیضوی
گنبد چندگوش
گنبد بادبانی
گنبد نعلبکی
گنبد چتری
گنبد در ادوار تاریخی

گنبدها در دوران مختلف تاریخی ویژگی‌های متفاوت و معماری‌های متنوعی داشتند.
در دوران ساسانی گنبدسازی آنچنان رواج می‌گیرد و تکامل می‌یابد که از آن پس تا امروز پوشش گنبدی از نظر ساخت به صورت الگو و دستورالعمل کلی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.
دقیق ریاضی در شکل بندی و ساختمان و با کاربست شیوه‌های صحیح صورت می‌گیرد که در همه انواع، گنبدها بدون احتیاج به گاه بست و کالبد و قالب در برابر همه نیروهای فشاری و رانشی به خوبی مقاومت می‌کنند، گرچه در گوشه سازی‌ها از اوایل دوران اسلامی تاکنون تحولاتی چند صورت گرفته است اما روش گنبدسازی در ایران همواره ویژگی اجرائی و فرهنگی خاص خود را دنبال کرده است. آنچه قابل ذکر است آنکه این ویژگی چه در شکل چه در اجرا (نداشتن قالب) آن را با گنبدهای مشرق زمین همواره متفاوت می‌کند.
جیووانی کوراتولا (Giovanni Curatola) و جیان‌روبرتو سکاریکا به روش مهرازی گنبد ساسانیان بسیار ارج می‌نهند و گوشزد می‌کنند که «فضاهای گنبدی در ساختمان‌های مسیحی اروپا از ارمنستان الگوبرداری شده‌اند که آن نیز به نوبه خود از ایران ساسانی آمده است و شوند آن را می‌توان نزدیکی جغرافیایی و این واقعیت که ارمنستان زمان درازی بخشی از ایران‌شهر بوده است دانست» مهرازی ژرمنی کلیسای سنت‌پیرِ شهر وین اتریش در سده پنجم میلادی و همچنین تاق بالایی دیوارهای بیرونی کاخ پادشاهی آلمان تئوریک (پادشاهی ۴۷۵ تا ۵۲۶ میلادی) در شهر راونا همانند روش تاق ورودی تیسفون است.
نگارخانه

مقایسه چَفد واقعی (چپ) با چفد پیش‌رونده (راست).
گنبد اورچین امامزاده جعفر بروجرد
گنبد اورچین در آرامگاه دانیال نبی، شوش
نگاره‌ای از کاشی‌های سقف و زیر گُنبد مسجد شاه‌جهان در شهر تهته، ایالت سند در پاکستان.
این مسجد در زمان سلطنت شاه جهان، پنجمین امپراتور سلسله گورکانیان هند بنا نهاده شد.
رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا
تاریخچه

جایگاه کنونی رئیس‌جمهور در نظام سیاسی ایالات متحده به مراتب با نظرات بنیانگذاران آمریکا این کشور تفاوت‌دارد. تدوین کنندگان قانون اساسی در آخرین سال‌های قرن هجدهم به نهاد ریاست‌جمهوری به‌عنوان مجری و اداره‌کنندهٔ قوانین نگاه می‌کردند و وظایف اندکی را برای وی در قانون اساسی در نظر گرفتند. آنان امیدوار بودند کشوری را تأسیس نمایند که در آن قدرت واقعی در دست نمایندگان ملت و دولت‌های ایالتی باشد و دولت فدرال صرفاً به امور خارجی و هماهنگی میان ایالت‌ها بپردازد. قانون اساسی، ورود دولت فدرال به اقتصاد و وضع مالیات را منع‌کرده و همین دو مورد بخش وسیعی از اختیارات را از رئیس‌جمهور سلب کرده است. تعداد بسیار اندک کارکنان و وزرای رؤسای جمهور اولیه، نظیر جرج واشینگتن و توماس جفرسون، بیانگر آن است که در سال‌های اولیهٔ حیات ایالات متحده تا چه اندازه رئیس‌جمهور و دولت وی فاقد اختیارات بودند. اما طی سالیان متمادی، این وضعیت دگرگون شد.
اکنون رئیس‌جمهور از نقش چشم‌گیری در تحولات سیاسی و اجتماعی کشور برخوردار است. وی با انتخاب وزرا، آن‌گونه که خود صلاح می‌داند، تصمیم‌گیری می‌کند و در بسیاری از مواقع نیز، با استفاده از حق وتو، بر روند قانون‌گذاری کنگره تأثیر می‌گذارد. فرماندهی کل نیروهای مسلح و ادارهٔ دیپلماسی خارجی کاملاً در اختیار رئیس‌جمهور است و وی در صحنه بین‌المللی راساً تصمیم می‌گیرد. به‌علاوه با تأسیس تعداد زیادی وزارتخانه (کابینه ایالات متحده آمریکا) و سازمان‌های مستقل تحت‌نظر ستاد کارکنان ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا، وی و مشاورانش در مسائلی نظیر آموزش، اقتصاد، محیط زیست، منابع زیرزمینی و حمل‌ونقل دخالت می‌کند. درحالی‌که در سالیان نه‌چندان دور، این موضوعات در حوزهٔ صلاحیت انحصاری دولت‌های ایالتی بود.
اختیارات ریاست‌جمهوری

فرماندهی کل قوا (ارتش آمریکا و دیگر تجهیزات نظامی) انتخاب افراد برگزیده در دولت
اختیارات تأمین امنیت ملی

فرماندهی کل نیروهای مسلح و نیروهای شبه‌نظامی
انعقاد قرارداد با کشورهای خارجی (با موافقت کنگره)
معرفی سفیران
پذیرش سفیران دیگر کشورهای جهان
اعمال تحریم علیه یک کشور (طبق مصوبات کنگره)
اعلام وضعیت فوق‌العاده ملی (طبق مصوبات کنگره)
اختیارات قانونگذاری

ارائهٔ اطلاعات موردنیاز کنگره
درخواست تصویب قانون از کنگره
دعوت مجالس قانون‌گذاری به جلسات فوق‌العادهٔ کنگره
اعلام تعطیلی موقت کنگره درصورت اختلاف نظر میان مجالس بر سر زمان تعطیلی (حداکثر ۳ روز)
وتوی مصوبات کنگره
اختیارات اداری

مسئول و ناظر اجرای صحیح قوانین
معرفی وزرا و مقامات بلندپایهٔ اداری به کنگره (همانند وزرای کابینه یا رئیس بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا)
درخواست دریافت گزارش از مقامات دولتی
پرکردن موقت پست‌های خالی دولتی در زمان تعطیلی کنگره (تا زمان تشکیل جلسه بعدی کنگره)
اختیارات قضایی

درخواست بخشش و عفو برای محکومان (به‌استثنای محکومان استیضاح)
معرفی قضات دیوان عالی فدرال به مجلس سنا (دیوان عالی فدرال ایالات متحده آمریکا)
امنیت

حفاظت امنیتی از جان رئیس‌جمهور و خانوادهٔ رئیس‌جمهور و همچنین رئیس‌جمهورهای سابق ایالات متحدهٔ آمریکا و خانواده‌شان بر عهدهٔ سرویس مخفی ایالات متحدهٔ آمریکا است.
ریچارد نیکسون هنگام ادای سوگند برای مقام ریاست‌جمهوری
صحنهٔ ترور رونالد ریگان در ۳۰ مارس ۱۹۸۱ میلادی. مأموران سرویس مخفی درحال خلع‌سلاح جان هینکلی و در تلاش برای حفاظت از جان رئیس‌جمهور
یادبود ملی والنات کنیون

بقایای سرخ‌پوستان کهن
یادبود ملی والنات کنیون (Walnut Canyon National Monument) یک پارک یادبود ملی در ایالت آریزونا در آمریکا است.
مساحت این پارک ۱۵ کیلومتر مربع است.
ادوارد نورتون

| ادوارد نورتون | ادوارد نورتون |
| --- | --- |
نورتون در سال ۲۰۰۹: نورتون در سال ۲۰۰۹
نام هنگام تولد: ادوارد هَریسون نورتون
زادهٔ: ۱۸ اوت ۱۹۶۹ ‏(۵۵ سال) بوستون، ماساچوست، ایالات متحده
محل تحصیل: کالج ییل (بی‌ای)
پیشه‌ها:  بازیگر  فیلم‌ساز 
سال‌های فعالیت: ۱۹۹۳–اکنون
همسر: شانا رابرتسون (ا. ۲۰۱۲)
فرزندان: ۲
خویشاوندان: جیمز روس (پدربزرگ)
ادوارد هَریسون نورتون (انگلیسی: Edward Harrison Norton؛ زادهٔ ۱۸ اوت ۱۹۶۹) بازیگر و فیلم‌ساز آمریکایی است. پس از فارغ‌التحصیلی از کالج ییل در ۱۹۹۱، او برای چند ماه در ژاپن کار کرد و سپس به نیویورک سیتی رفت تا حرفه بازیگری را دنبال کند. او برای آغاز به کارش در تریلر سیاسی ترس کهن (۱۹۹۶) تحسین منتقدان و شهرت زودهنگامی را به دست آورد و برای آن نامزدی اسکار و جایزهٔ گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را کسب کرد. نقش‌آفرینی او به‌عنوان نئو-نازی اصلاح‌شده در درام جنایی تاریخ مجهول آمریکا (۱۹۹۸) برایش دومین نامزدی اسکار، در رشتهٔ بهترین بازیگر نقش اول مرد را به همراه داشت. او در باشگاه مبارزه (۱۹۹۹) نیز به ایفای نقش پرداخت که بعداً به فیلمی کالت تبدیل شد.
نورتون در سال ۲۰۰۳ شرکت تولید فیلم کلاس ۵ را تأسیس کرد و کارگردان یا تهیه‌کنندهٔ کمدی رمانتیک حفظ ایمان (۲۰۰۰)، نئو-وسترن ته دره (۲۰۰۵) و درام پرده رنگی (۲۰۰۶) بود. او برای بازی در فیلم‌هایی مانند امتیاز (۲۰۰۱)، ساعت بیست و پنجم (۲۰۰۲)، شعبده‌باز (۲۰۰۶)، قلمرو طلوع ماه (۲۰۱۲) و هتل بزرگ بوداپست (۲۰۱۴) نیز مورد تحسین قرار گرفت. موفق‌ترین فیلم‌های تجاری او اژدهای سرخ (۲۰۰۲)، قلمرو بهشت (۲۰۰۵)، هالک شگفت‌انگیز (۲۰۰۸) و میراث بورن (۲۰۱۲) هستند. نورتون برای بازی در نقش بازیگری مغرور در بردمن (۲۰۱۴) و به تصویر کشیدن پیت سیگر در یک ناشناخته کامل (۲۰۲۴)  بار دیگر نامزد دریافت جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شد.
با وجود تمجید منتقدان، نورتون به‌دلیل دشوار بودن کار با او، از جمله اتفاقاتی مانند تدوین برش‌های نهایی و بازنویسی فیلم‌نامه‌ها برخلاف میل دیگر تهیه‌کنندگان، شهرت پیدا کرده‌است. او در مورد زندگی شخصی خود محتاط و هیچ علاقه‌ای به سلبریتی بودن ندارد. او علاوه بر بازیگری و فیلم‌سازی، فعال محیط زیست و کارآفرین اجتماعی است. او با شانا رابرتسون، تهیه‌کنندهٔ فیلم کانادایی، ازدواج کرده‌است.
سال‌های نخست زندگی

ادوارد نورتون در ۱۸ اوت سال ۱۹۶۹ میلادی در بوستون ایالت ماساچوست متولد شد. مادرش معلم زبان انگلیسی و پدرش حافظ محیط زیست در آسیا بود. مادر وی در سال ۱۹۹۷ بر اثر تومور مغزی درگذشت.
در سال ۱۹۸۷ از دبیرستان واید لیک کلمبیا، مریلند فارغ‌التحصیل شد. او در دانشگاه ییل در کنار افرادی همچون ران لیوینگستون و پل جیاماتی مشغول فعالیت بود، تا اینکه در سال ۱۹۹۱ با مدرک کارشناسی در رشته تاریخ فارغ‌التحصیل شد. بعد از آن نورتون به‌عنوان مشاور اقتصادی در شرکت پدربزرگش در اوساکای کشور ژاپن کار می‌کرد. او حتی قادر است تا حدی ژاپنی صحبت کند.
زندگی شخصی

نورتون در سال ۲۰۱۲ با شانا رابرتسون (انگلیسی: Shauna Robertson) تهیه‌کننده فیلم اهل کانادا ازدواج کرده‌است. آنها یک فرزند به نام اطلس دارند که در سال ۲۰۱۳ متولد شد.
ادوارد از پذیرفتن شهرتش بیزار است. او می‌گوید: «اگر روزی نتوانم سوار مترو شوم دچار حملهٔ قلبی می‌شوم.»
او به عنوان یک دوستدار محیط زیست شناخته شده‌است و وقت و هزینهٔ زیادی را صرف منابع تجدیدپذیر کرده‌است. نورتون در نیویورک زندگی می‌کند.
در مهٔ ۲۰۱۰ وب‌گاهی به نام Crowdrise که کمک می‌کند تا برای امور خیریه پول جمع کند راه‌اندازی کرد.
فیلم‌شناسی

| سال | عنوان | نقش | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱۹۹۶ | ترس کهن | آرون استمپلر / روی |  |
| ۱۹۹۶ | همه می‌گویند دوستت دارم | هولدن اسپنس |  |
| ۱۹۹۶ | مردم علیه لری فلینت | آلان آیزاکمن |  |
| ۱۹۹۸ | راندرز | Lester "Worm" Murphy |  |
| ۱۹۹۸ | تاریخ مجهول آمریکا | دریک وینیارد |  |
| ۱۹۹۹ | باشگاه مبارزه | راوی |  |
| ۲۰۰۰ | حفظ ایمان | پدر برایان فین | کارگردان نیز بوده‌است |
| ۲۰۰۱ | امتیاز | جک تلر |  |
| ۲۰۰۲ | مرگ بر اسموچی | شلدون موپس |  |
| ۲۰۰۲ | فریدا | نلسون راکفلر |  |
| ۲۰۰۲ | اژدهای سرخ | ویل گراهام |  |
| ۲۰۰۲ | ساعت بیست‌وپنجم | مونتی بروگان | تهیه‌کننده نیز بوده‌است |
| ۲۰۰۳ | کسب‌وکار ایتالیایی | استیو فرازلی |  |
| ۲۰۰۴ | پس از غروب | خودش | Uncredited |
| ۲۰۰۵ | قلمرو بهشت | بالدوین چهارم |  |
| ۲۰۰۵ | ته دره | Harlan Fairfax Carruthers |  |
| ۲۰۰۶ | شعبده‌باز | آیسن‌هایم |  |
| ۲۰۰۶ | پرده رنگی | والتر فین | تهیه‌کننده نیز بوده‌است |
| ۲۰۰۸ | هالک شگفت‌انگیز | هالک | همچنین در بازی |
| ۲۰۰۸ | غرور و افتخار | ری تیرنی | تهیه‌کننده نیز بوده‌است |
| ۲۰۰۹ | اختراع دروغ | پلیس ترافیک | Cameo |
| ۲۰۱۰ | برگ‌های علف | بیل کینسید/ بردی کینسید | تهیه‌کننده نیز بوده‌است |
| ۲۰۱۰ | استون | جرارد «استون» گریسون |  |
| ۲۰۱۲ | قلمرو طلوع ماه | استاد پیشاهنگی رندی وار |  |
| ۲۰۱۲ | میراث بورن | اریک بیر |  |
| ۲۰۱۲ | دیکتاتور | خودش | Cameo Uncredited |
| ۲۰۱۴ | هتل بزرگ بوداپست | هنکلس |  |
| ۲۰۱۴ | بردمن | مایک شاینر |  |
| ۲۰۱۶ | سوسیس پارتی | سمی بگل | صداپیشه |
| ۲۰۱۶ | زیبایی موازی |  |  |
| ۲۰۱۹ | آلیتا: فرشته جنگ | نوا |  |
| ۲۰۱۹ | بروکلین بی‌مادر | لیونل اسروگ | کارگردان نیز بوده‌است |
| ۲۰۲۱ | گزارش فرانسوی | شوفر |  |
| ۲۰۲۲ | گلس آنین: یک چاقوکشی اسرارآمیز | مایلز برون |  |
| ۲۰۲۳ | استروید سیتی |  |  |
| ۲۰۲۴ | یک ناشناخته کامل |  پیت سیگر |  |
| سال | عنوان | نقش | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۰، ۲۰۱۳ | سیمپسون‌ها | دون بردلی کشیش ایلیا هوپر | صداپیشه قسمت‌های: "The Great Money Caper" و "Pulpit Friction" |
| ۲۰۰۵ | استلا | خودش | قسمت: "Pilot" |
| ۲۰۰۹ | خانواده امروزی | Izzy LaFontaine | قسمت: "Great Expectations" |
| ۲۰۱۳ | پخش زنده شنبه شب | میزبان | قسمت: "Edward Norton/جنل مونی" |
| سال | عنوان | نقش | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۳ | Spring Break Anthem | خودش | د لنلی آیلند song |
جوایز و افتخارات > جوایز اسکار

| سال | اثر نامزد‌شده | دسته | نتيجه | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۹۹۷ | ترس کهن | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | نامزدشده |  |
| ۱۹۹۹ | تاریخ مجهول آمریکا | بهترین بازیگر مرد | نامزدشده |  |
| ۲۰۱۵ | مرد پرنده | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | نامزدشده |  |
| ۲۰۲۵ | یک ناشناخته کامل | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | نامزدشده |  |
:
جوایز و افتخارات > جوایز فیلم بفتا

| سال | اثر نامزدشده | دسته | نتيجه | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۹۹۷ | ترس کهن | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | نامزدشده |  |
| ۲۰۱۵ | مرد پرنده | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | نامزدشده |  |
| ۲۰۲۵ | یک ناشناخته کامل | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | نامزدشده |  |
نورتون در سال ۱۹۹۷
نورتون در حال صحبت
پارک ملی کنیون‌لندز

| 0 | 1 |
| --- | --- |
پارک ملی کنیون لندز: پارک ملی کنیون لندز
رده‌بندی اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست: II (پارک ملی): رده‌بندی اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست: II (پارک ملی)
  :   
                                                                         موقعیت در آمریکا :                                                                          موقعیت در آمریکا 
مکان: یوتا، آمریکا
نزدیکترین شهر: موآب، یوتاNearest city: موآب، یوتا
مختصات: ۳۸°۱۲′۰″ شمالی ۱۰۹°۵۶′۰″ غربی﻿ / ﻿۳۸٫۲۰۰۰۰°شمالی ۱۰۹٫۹۳۳۳۳°غربی﻿ / 38.20000; -109.93333
مساحت (کیلومتر مربع): ۱۳۶۷
تاسیس: سپتامبر ۱۲، ۱۹۶۴ Established: سپتامبر ۱۲، ۱۹۶۴
تعداد بازدیدکنندگان: ۱٬۰۱۲٬۵۶۳ (در ۲۰۰۶)
ارگان سرپرست: سازمان ملی پارک‌های آمریکا
وبگاه رسمی: http://www.nps.gov/cany
پارک ملی کنیون لندز (به انگلیسی: Canyonlands National Park) پارکی طبیعی در ایالت یوتا در ایالات متحده آمریکا است.
این پارک ۱۳۶۶ کیلومتر مربع وسعت دارد.
آبراهام آلیخانوف

| آبراهام آلیخانوف | آبراهام آلیخانوف |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۰ فوریهٔ ۱۹۰۴ الیزابت‌پول‌، امپراتوری روسیه
درگذشت: ۸ دسامبر ۱۹۷۰ (۶۶ سال) مسکو، روسیه شوروی، اتحاد شوروی
آرامگاه: گورستان نووودویچی
محل تحصیل: دانشگاه پلی‌تکنیک پتر کبیر سن پترزبورگ
شناخته‌شده برای: ایجاد نخستین رآکتور هسته‌ای در اتحاد شوروی
جوایز:      
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): فیزیک ذرات
محل کار: Institute for Theoretical and Experimental Physics
 :  
آبراهام ایساهاکی آلیخانیان "آلیخانوف" (ارمنی: Աբրահամ Իսահակի Ալիխանյան؛ زاده ۲۰ فوریهٔ ۱۹۰۴ درگذشته ۸ دسامبر ۱۹۷۰) یک دانشمند در زمینه فیزیک ذرات ارمنی‌تبار اهل روسیه بود.
جوایز

قهرمان کار سوسیالیست (۱۹۵۴)
نشان لنین
نشان پرچم سرخ کار
جایزه استالین (۱۹۴۱، ۱۹۴۸، ۱۹۵۳)
شیرین‌آب (دزفول)

| شیرین‌آب شیرین آب | شیرین‌آب شیرین آب |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: خوزستان
شهرستان: دزفول
بخش: بخش سردشت
دهستان: ماهوربرنجی
بنیان‌گذاری: ۱۳۵۰
جمعیت: ۴،۸۵۸ نفر
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۶۱
وبگاه: www.shirinab.ir
شیرین‌آب، روستایی از توابع بخش سردشت شهرستان دزفول در استان خوزستان ایران است.نام این روستا به دلیل رودخانه فصلی که در بالا دست روستا به نام شیرین آب ، است انتخاب شده است. اهالی روستا را که همگی از طایفه دعاوی از ایل عیسوند که اصالتا بختیاری هستند را تشکیل داده اند.
جمعیت

این روستا در از توابع دهستان ماهوربرنجی بخش سردشت می باشد  و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۳۳۰۰ نفر (۴۴۰ خانوار) بوده‌است و طبق آمار دهیار و بهداشت منطقه در سال ۱۴۰۲ جمعیت روستا حدود ۵ هزار نفر می باشد.
شکنجه بامبو

جوانه بامبو. برخی از گونه‌های بامبو می‌توانند در یک ساعت ۴ سانتی‌متر رشد کنند
شکنجه بامبو (به انگلیسی:Bamboo torture) یک گونه روش شکنجه و اعدام است که جوانه گیاه بامبو در بدن قربانی رشد می‌کند. شکنجه بامبو بیشتر در کشورهای آسیای شرقی و جنوب آسیا مانند چین، هند و به‌ویژه ژاپن متداول بوده است.
استفاده‌های ثبت شده

یک «شهروند مَدراس» در توصیف سفر خود در دهه ۱۸۲۰ میلادی، شکنجه بامبو را یکی از مشهورترین روش‌های مجازات در سیلان یاد کرده است.
در قرن نوزدهم میلادی شکنجه بامبو توسط سیامی‌ها با چهارمیل کردن مردم مالایی و با استفاده از نخل نیپا در طول تهاجم سیام به کداح مورد استفاده قرارگرفت و در تاریخ ثبت شده است.
پس از جنگ جهانی دوم سربازان نیروی زمینی امپراتوری ژاپن متهم به استفاده تکنیک شکنجه بامبو بر روی سربازان اسیر نیروهای متفقین شده‌بودند و مردم معتقد بودند که ژاپنی‌ها اسیران جنگی را درست بالای جوانه بامبو با طناب بسته‌اند و جوانه تنها پس از چند روز با شاخه‌ای تیز از ابتدا بدن قربانی را سوراخ می‌کند و در نهایت از طرف دیگر بدن خارج می‌شود. شاعر و نویسنده چینی، وون پینگ چین در خاطرات خود در «Hakka Soul» (به فارسی: روح هاکا) از شکنجه بامبو نام برده است و این روش را یکی از شکنجه‌هایی یاد می‌کند که مردم محلی معتقد بودند ژاپنی‌ها روی اسیران جنگی انجام می‌دهند.
در سال ۲۰۰۸ میلادی مجری‌های برنامه افسانه‌زدایان شکنجه بامبو را در یک قسمت از برنامه مورد بررسی قرار دادند و دریافتند که یک شاخه بامبو در طول ۳ روز می‌تواند در چندین اینچ یک قالب ژلاتین بالستیک عبور کند. در این برنامه به دلایل علمی ژلاتین بالستیک به مانند و قابل مقایسه با گوشت انسانی بود، بنابراین این آزمایش گواهی بر صحت و عمل کردن این روش اعدام و شکنجه بود.
لاش هوگو گوستافسون

| لاش هوگو گوستافسون | لاش هوگو گوستافسون |
| --- | --- |
لاش هوگو گوستافسون، نمایشگاه کتاب در یوتبری در سال ۲۰۱۶: لاش هوگو گوستافسون، نمایشگاه کتاب در یوتبری در سال ۲۰۱۶
زاده: لاش هوگو الیاس لیندکویست گوستافسون ۱۰ مهٔ ۱۹۴۲ ‏(۸۲ سال) اوپسالا
پیشه: متخصص اطفال، نویسنده، مفسر اجتماعی
ملیت: سوئد
دوره: دهه ۱۹۹۰–
لاش هوگو گوستافسون (سوئدی: Lars H. Gustafsson؛ زادهٔ ۱۰ مهٔ ۱۹۴۲) با نام کامل لاش هوگو الیاس لیندکویست گوستافسون، که به نام لاش هوگو گوستافسون شناخته می‌شود، متولد اوپسالا، پزشک متخصص اطفال، نویسنده و مفسر اجتماعی اهل سوئد است.
حرفه

لاش هوگو گوستافسون بیشترین کار حرفه‌ای خود را به عنوان پزشک متخصص اطفال، ابتدا در بیمارستان دانشگاه اوپسالا، و از اوایل دهه ۱۹۸۰ در بهداری و خدمات بهداشتی کودکان، سپری کرده‌است. گوستافسون بعدها به شهر لیکسله نقل مکان کرد، در آن جا او مسئول مرکز خدمات بهداشتی کودکان در جنوب لاپلند بود. او در سال ۱۹۹۸ در اورن شولدزویک پزشک مدرسه شد. گوستافسون در سال ۲۰۰۴، به لوند رفت و به‌طور حرفه‌ای سه سال را به عنوان پزشک مدرسه ای در ناحیه روسِنگُرد در شهر مالمو کارکرد.
گوستافسون پدر هشت فرزند است و مقالات زیادی را دربارهٔ کودکان شامل حقوق و آموزش کودکان منتشر کرده‌است. او در برنامه تابستانی رادیو سراسری کانال ۱ سوئد در ۲۷ ژوئیه ۱۹۹۰ مهمان بود. گوستافسون در آن برنامه در مورد تجربه شخصی خود دربارهٔ پدر، مادر و دکتر صحبت کرد.