شهرداری تهران
سازمان‌ها

مجموعه شهرداری تهران برای پیش‌بردن ماموریت‌ها و وظایف محوله علاوه بر هشت معاونت بالغ شصت سازمان، شرکت، مرکز و ستاد در زیر مجموعه خود دارد در این بخش مروری اجمالی بر برخی از مهم‌ترین سازمان‌های مدیریت شهری تهران خواهیم داشت.
سازمان ورزش و تندرستی شهرداری تهران مسئولیت سازماندهی فعالیت‌های ورزشی در شهرداری تهران سال ۱۳۸۴ به تأسیس اداره کل تربیت بدنی شکل گرفت. سال ۱۳۸۸ با ادغام اداره کل تربیت بدنی و شرکت فرهنگی ورزشی شهر در نهایت سازمان ورزش شهرداری تهران بنیاد نهاده شد. اداره کل تربیت بدنی مسئول برگزاری فعالیت‌های ورزشی و تفریحی بود. شرکت فرهنگی ورزشی شهر هم مدیریت بهره‌برداری مجموعه‌های ورزشی شهرداری را برعهده داشت. بنا بر اساسنامه سازمان ورزش شهرداری تهران نهادی غیرانتفاعی، وابسته به شهرداری و مرکز اصلی این سازمان شهر تهران و مدت فعالیت آن از تاریخ تأسیس نامحدوداست.
سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهر تهران اعمال نظارت عالی در جهت ارتقاء کمی و کیفی فضای سبز شهر تهران را برعهده دارد همچنین مدیریت و نگهداری فضای سبز پایتخت ایران از دیگر وظایف این سازمان است. نخستین تشکیلات ذیل مدیریت شهری فعال در زمینه فضای سبز «اداره باغات» نام داشت که سال ۱۳۳۹ بنیاد نهاده شده‌است. گسترش شهرنشینی و تراکم جمعیت در دهه چهل خورشیدی مدیران وقت شهرداری تهران را بر آن داشت فکری به حال فضای سبز شهری کنند. سال ۱۳۹۳ بر اساس مصوبه شورای اسلامی شهر تهران و ابلاغ اساسنامه جدید ماموریت‌ها و نام سازمان مورد تجدید نظر اساسی قرار گرفت و به نام کنونی فعالیت می‌کند. بیش از شصت مأموریت و وظیفه در حوزه‌های «برنامه‌ریزی»، «احداث و مناسب‌سازی»، «احیاء و ساماندهی»، «مطالعاتی و پژوهشی» و… برای سازمان یاد شده در حوزه فضای سبز و بوستان‌های تهران طراحی و تصویب شده‌است.
سازمان حمل و نقل و ترافیک تهران مسئولیت حمل و نقل و ترافیک شهر تهران را بر عهده دارد. سازمان یاد شده نهادی خدماتی است. این سازمان از پنج معاونت «مطالعات حمل و نقل و ترافیک»، «بهره‌برداری از سیستم‌های حمل و نقل و محدوده‌های ترافیکی»، «فنی و مهندسی»، «توسعه حمل و نقل پاک و آموزش»، «برنامه‌ریزی و هماهنگی» و «مالی و پشتیبانی» تشکیل شده‌است. خدماتی در زمینه «حمل و نقل پاک»، «ساماندهی بار و کالا»، «پارک حاشیه‌ای و پارکینگ» و «ساماندهی محدوده‌های ترافیکی» ارائه می‌دهد. فراهم آوردن امکان دسترسی شهروندان به دوچرخه‌های اشتراکی در برخی از مناطق شهر تهران، ارائه خدمات به رانندگان و مالکان ناوگان باربری تهران در سایت «بارانه»، «ارائه طرح ترافیک» و… از خدمات این سازمان به شهروندان است.
سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران در سال ۱۳۴۷ با عنوان «طرح مکانوگرافی» فعالیتش را آغاز کرد. در ادوار دیگر بنا به ضرورت مدیریت شهری و نیز به روز شدن ابزارهای تکنولوژی این نهاد با عنوان‌های «اداره کل آمار و مکانوگرافی» و «سازمان خدمات کامپیوتری» فعالیتش را دنبال کرد. مهم‌ترین مأموریت سازمان یاد شده مکانیزه کردن سیستم‌های مالی، اداری، فنی، تشکیلاتی شهرداری تهران عنوان شده‌است. همچنین فراهم آوردن امکان دسترسی مسئولان و مدیران به اطلاعات جامع شهر تهران و ارایه خدمات الکترونیکی به شهروندان در زمینه خدمات شهری از دیگر ماموریت‌های این سازمان است. عمده اهداف سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات، تحقق شهر هوشمند، خدمات الکترونیکی، همچنین ایجاد و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و سخت‌افزاری و نرم‌افزاری است.
سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی تهران به عنوان نهاد متولی نظارت و مدیریت بر فعالیت تاکسی‌ها در پایتخت ایران، با مصوبه شورای انقلاب فعالیتش را به‌طور رسمی از سال ۱۳۵۹ آغاز کرد. اواخر دهه هشتاد انحصار تمرکز فعالیت تاکسیرانی برطرف و امکان فعالیت شرکت‌های خصوصی تاکسیرانی نیز فراهم شد. تا سال ۱۴۰۱، قریب ۱۰۰ هزار تاکسیران و حدود ۸۰ هزار تاکسی در تهران مشغول به فعالیت است؛ ۲۲درصد از سفرهای حمل و نقل درون‌شهری را ناوگان تاکسیرانی تهران به عهده دارد. برخی از خدمات این سازمان عبارتند از «صدور پروانه کار با تاکسی»، «پیشنهاد نرخ کرایه به شورای اسلامی شهر»، «نظارت بر اجرای کرایه‌های مصوب»، «رسیدگی به امور رانندگان» و …
سازمان بهشت زهرا گورستان کنونی تهران که به نام «بهشت زهرا تهران» شناخته می‌شود، بیش از نیم قرن عمر دارد.تعدد گورستان‌های تهران دهه چهل به چالشی در مدیریت وقت شهری تهران بدل شده بود؛ سال ۱۳۴۵ برای پایان دادن به چالش تعدد گورستان‌های پراکنده در شهر تهران اولین تلاش‌های احداث گورستانی به نام بهشت زهرا انجام گرفت. قطعه زمین در مسیر تهران – قم با مساحت ۳۱۴ هکتار به این امر اختصاص یافت. فعالیت‌های عمرانی و فضای سبز نیز آغاز شد.بهشت زهرا تهران با اداره‌هایی نظیر «فضای سبز»، «تولیدات بتونی»، «اداره غرفه‌ها»، «حمل متوفی در تهران و انتقال به شهرستان»، «خدمات صندلی و چادر برای انجام مراسم، اکو و مداح» ماموریت‌هایش را دنبال می‌کند. از جمله ماموریت‌های این نهاد می‌توان اشاره کرد به «برنامه‌ریزی و تعیین خط مشی در امور مربوط به گورستان‌های شهر تهران»، «ایجاد و توسعه یا نظارت بر احداث و توسعه گورستان‌های مورد نیاز»، «بهره‌برداری یا نظارت بر طرز استفاده از گورستان‌های احداث شده و انتظام امور گورستان‌های واقع در شهر تهران»، «انجام ترتیبات لازم جهت حمل، تغسیل، تکفین، تدفین و انجام مراسم و تشریفات مذهبی» و…
سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران همان‌طور که از نام سازمان بر می‌آید؛ این نهاد مسئولیت جمع‌آوری زباله‌ها و بازیافت و امحاء آن را بر عهده دارد. مسئله بازیافت زباله از دهه چهل خورشیدی در مدیریت شهری تهران پیش کشیده شده‌است. در دهه ۱۳۴۰ برای پیشنهاد دفن بهداشتی و تولید کمپوست از زباله‌ها طرح شد. در راستای همین هدف اداره کل کود گیاهی زیرمجموعه شهرداری تهران در دهه ۱۳۵۰ تأسیس شد و این اداره تا سال ۱۳۶۸ فعال بود. نهاد «سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری» در همین سال عهده‌دار مسئولیت مدیریت پسماند شد. بر اساس گزارش‌های موجود مدیریت پسماند تا سال ۱۳۸۹ بر عهده «سازمان بازیافت» و «سازمان خدمات موتوری» بود. این دو سازمان سال ۱۳۸۹ در یکدیگر ادغام شدند. «نظافت و رفت و روب، شستشوی معابر، سطوح، مبلمان و سایر المان‌های شهری»، «پاکیزه‌سازی معابر و فضاهای عمومی»، «تفکیک پسماند در مبدأ»، «بهبود کیفیت پسماند ورودی به طرح‌های تولیدی کمپوست و بازگرداندن مواد و انرژی به چرخه تولید و طبیعت»، «جمع‌آوری مطلوب و بهداشتی پسماند از مبادی تولید، حمل سریع و ایمن آن به مراکز پردازش و دفع»، «توسعه و بهبود فعالیت کارخانه‌های پردازش پسماند و تولید کمپوست» و… برخی از ماموریت‌های این سازمان است.
سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری تهران هدف از تشکیل این سازمان تهیه و توزیع میوه و تره بار و فرآورده‌های کشاورزی مورد استفاده مردم و همچنین کوتاه کردن دست واسطه‌ها از طریق ایجاد ارتباط مستقیم بین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بود. اولین میدان پس از تشکیل این سازمان، میدان جلال آل‌احمد سال ۱۳۵۸ احداث شد و به بهره‌برداری رسید. «توسعه میادین و بازارها»، «افزایش تعداد غرفه‌ها و اماکن»، «عرضه ماهی زنده همراه احداث حوضچه‌های مخصوص»، «اعمال مدیریت بر نرخ‌گذاری» و… از جمله ماموریت‌های این سازمان است.
سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی از نهادهای زیر مجموعه شهرداری تهران است که به مناطق بیست و دوگانه کلان‌شهر تهران خدمات می‌دهد. فرایند ایجاد و تطور نهاد آتش‌نشانی در تهران را می‌توان طی دو دورده عمده پهلوی و جمهوری اسلامی پی گرفت. آنچه در دوره قاجاریه در زمینه آتش‌نشانی رقم خورده‌است؛ چندان اقدام‌های قابل توجهی نبوده‌است؛ بی‌اعتنایی ناصرالدین شاه فرنگ دیده به اهمیت نهاد آتش‌نشانی و ترور امیرکبیر از جمله دلائل مهم در عدم تأسیس نهاد آتش‌نشانی در دوره قاجاریه ذکر شده‌است. وظایف و ماموریت‌های نهاد آتش‌نشانی بر اساس، استاندارهای جهانی، ساز و کارهای حقوقی و شرایط طبیعی و اجتماعی تدوین می‌شود. شهرداری تهران مستند به اسناد حقوقی و بررسی‌های صورت گرفته دربارهٔ ضریب آسیب‌پذیری تهران و نیز مستند به پرتکل‌های جهانی به انجام ماموریت‌های مانند «مقابله با هرگونه آتش‌سوزی»، «نجات محبوس شدگان در زیر آوار ساختمان، خودروی تصادفی، آسانسور و…»، «پیشگیری از وقوع آتش‌سوزی در کلیه تصرفات شهری»، «مقابله با حوادث مواد شیمیایی خطرناک» موظف است. همچنین تعیین صلاحیت و ایمنی شرکت‌ها و ساختمان‌ها از وظایف این نهاد است.
همچنین ببینید: سازمان آتش‌نشانی
سازمان مشاور فنی و مهندسی شهرداری کلانشهر تهران وظیفه و مسئولیت ارائه خدمات به معاونت فنی و عمرانی و همچنین نهادها و دستگاه‌های مرتبط با شهرداری تهران را بر عهده دارد. آغاز رسمی فعالیت‌های سازمان یاد شده از سال ۱۳۷۰ عنوان شده‌است. کار ویژه سازمان مدیریت، هدایت و راهبری پروژه‌های زیرساختی و عمرانی است و طرف قرارداد با ۲۵۰ شرکت مهندسین مشاور است.این سازمان برخی از وظایف عمده سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران عبارتند از «انجام مطالعات و طراحی پروژه‌های عمرانی، طرح‌های جامع و زیربنایی، مقاوم‌سازی و نگهداشت پل و ابنیه»، «انجام خدمات نقشه‌برداری»، «انجام مطالعات ژئوتکنیک و مقاومت مصالح» و… از جمله مراکز مهم زیر نظر این سازمان مرکز مطالعات ژئوتکنیک و مقاومت مصالح است که با هدف انجام مطالعات ژئوتکنیک و ارائه خدمات آزمایشگاهی بنیاد گذاشته شده‌است. این مرکز مسئولیت اقدامات پشتیبانی پروژه‌ها از امکان‌سنجی تا اجرا را در قالب انجام آزمایش‌ها مختلف، ژئوتکنیک، مکانیک خاک، بتن، آسفالت را بر عهده دارد.
سازمان مهندسی و عمران شهرداری تهران مسئولیت انجام مگا پروژه‌های شهرداری عمدتاً در زمینه زیرساخت‌های حمل و نقل اعم از بزرگراه‌ها و پل‌ها را عهده‌دار است. همچنین ایجاد تقاطع‌های غیر همسطح، معابر استاندارد و… از دیگر ماموریت‌های این سازمان عنوان شده‌است. تلاش برای ارتقای کمی و کیفی طرح‌های عمرانی، تسریع در اجرای آن‌ها و رفع نیازهای اساسی شهری در زمینه مهندسی و عمران از ماموریت‌های آن است. مستند به اساسنامه سازمان یاد شده مسئولیت تأمین مصالح و تجهیزات مورد نیاز پروژه‌های عمرانی، سرمایه‌گذاری و مشارکت با اشخاص حقیقی و حقوقی در اجرای پروژه‌های عمرانی و… را دارد. مدیریت سازمان مهندسی و عمران مبتنی بر روند «شورایی» اداره می‌شود. اعضاء شورای عبارتند از شهردار تهران رئیس شورا، معاون فنی و عمرانی، نماینده وزارت کشور، دو نفر کارشناس متخصص در رشته‌های مرتبط به پیشنهاد شهردار و تأیید شورای سازمان) این نهاد دارا یک هیئت مدیره است. برخی از خدمات و اقدام‌های انجام شده در سازمان مهندسی و عمران در توسعه شبکه بزرگراهی تهران و نگهداری عبارتند از تکمیل و توسعه شبکه بزرگراهی شهر تهران ۶۱۳ کیلومتر بزرگراه شهری، ۲۴ کیلومتر تونل شهری، ۳۸۵ دستگاه پل، احداث دریاچه شهدای خلیج فارس، بوستان ولایت، پارک جنگلی یاس، بوستان پردیسان، چهارباغ، مصلی تهران و پارک هرندی و…
سازمان عمرانی مناطق شهرداری تهران اواخر دهه هشتاد به هدف تسهیل و تسریع عملیات عمرانی مناطق فعالیتش را آغاز کرد. برخی از وظایف این سازمان عبارتند از «انجام کلیه امور مرتبط با خدمات مهندسی، اجرای ابنیه، سیویل، پل، راه و باند، تأسیسات و زیر ساخت‌های شهری»، «تهیه، تولید، تأمین انواع قطعات بتنی، بتن آماده، مصالح ساختمانی، راه‌سازی»، «تهیه، تولید، تأمین انواع تجهیزات کارگاهی، تجهیزات ترافیکی، مبلمان شهری و احداث و مدیریت کارخانه‌های مربوط»، «تولید قطعات پیش ساخته»، «ساخت و ساز و فروش، واگذاری املاک، ساختمان، تأسیسات و ابنیه»، «سرمایه‌گذاری و مشارکت با اشخاص حقیقی و حقوقی و سایر شرکت‌ها و سازمان‌های شهرداری مرتبط با فعالیت سازمان» و…
سازمان پایانه‌های مسافربری و پارک سوارهای شهرداری تهران مسئولیت نظارت و مدیریت بر چهار پایانه مسافربری بین شهری در تهران را بر عهده دارد. تهران علاوه بر چهار پایانه بزرگ بین‌شهری شماری متعددی نیز پارک‌سوار درون‌شهری دارد. بنا به ضرورت نظارت و مدیریت و رسیدگی بر فعالیت مراکز و پایانه‌های یاد شده تأسیس این سازمان رقم خورد. این سازمان به پایانه‌های پایانه جنوب تهران (تأسیس شده در فاصله سال‌های ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۹)، پایانه غرب تهران (بنیاد گذاشته شده به سال ۱۳۷۵ به مساحت ۵۰ هکتار)،پایانه شرق تهران (احداث در سال ۱۳۶۰ با مساحت ۵٫۳ هکتار)، و پایانه بیهقی (احداث شده در سال ۱۳۷۰ با مساحت ۱۳/۵)نظارت و مدیریت دارد.
سازمان زیباسازی شهر تهران نهادی مرتبط با تبلیغات محیطی و المان‌های شهری است. به‌طور مشخص موضوع‌هایی نظیر هنرهای تجسمی، مجسمه و آثار حجمی، نقاشی دیواری، گرافیک، تبلیغات محیطی، مبلمان و تجهیزات شهری از جمله موضوع‌های حوزه توجه سازمان زیباسازی شهر تهران است. سابقه تأسیس این نهاد به دهه شصت خورشیدی بازمی‌گردد. وظایفی متعددی می‌توان برای این نهاد برشمرد؛ مثلاً «ساماندهی و مدیریت موضوع تبلیغات و اعلانات در فضای عمومی شهر»، «طراحی، اجرا، ساخت یا بازسازی و تعمیر معابر عمومی»، «ایجاد نمادهای تصویری و حجمی با هویت ایرانی در سطح شهر تهران به منظور زیبایی و هویت بخشی به آن»، «برنامه‌ریزی، احداث، بازسازی و نگهداری سرویس‌های بهداشتی در سطح شهر»، «مشارکت در حفظ و زیبایی فضای فرهنگی، بافت‌ها، آثار تاریخی، آرامگاه‌های مشاهیر» و… برخی از ماموریت‌های سازمان زیباسازی شهر تهران است.
سازمان نوسازی شهر تهران از نیمه دهه چهل خورشیدی بنیاد گذاشت شده‌است. عمده هدف و مأموریت از تأسیس این نهاد همان‌طور که بر می‌آید، نوسازی پایتخت عنوان شده‌است. بازسازی و نوسازی محله عودلاجان از نخستین ماموریت‌های این نهاد بود. شهرداری از دهه هشتاد خورشیدی برای پرهیز از تصدی‌گری به رویکرد تسهیلگری روی آورد تا از این طریق بتواند امکانی حداکثری برای جذب سرمایه بخش خصوصی و مشارکت مالکان در محدوده‌های بافت فرسوده را رقم بزند. مستند به گزارش‌های موجود با تغییر رویکرد از تصدیگری به تسهیل‌گری سالانه حدود دو هزار میلیارد تومان سرمایه به درون بافت‌های فرسوده هدایت و قریب چهل و دو درصد این بافت‌ها نوسازی شود. «نوسازی، به‌سازی و مقاوم‌سازی بافت‌های فرسوده»، «توسعه محلات کم برخوردار»، «بازآفرینی عرصه‌های ناکارآمد» از اهداف این نهاد است.
سازمان املاک و مستغلات شهرداری تهران بیش از نیم قرن عمر دارد؛ این نهاد از دهه پنجاه خورشیدی تا نیمه دهه هشتاد به عنوان یک اداره کل فعالیت می‌کرد. به‌طور مشخص بنیاد سازمانی به این نام و مأموریت از اوائل دهه نود خورشیدی گذاشته شد. از جمله وظایف این نهاد می‌توان اشاره کرد به، «خرید، فروش، اجاره و استیجاره املاک و مستغلات مورد نیاز طرح‌های توسعه شهری مرتبط با مأموریت‌های قانونی شهرداری»، «حفاظت، تعمیر و نگهداری املاک شهرداری تهران و املاک در اختیار سازمان»، «مدیریت معاوضه تراکم مجاز در چارچوب ضوابط و مقررات حاکم بر طرح‌های تفصیلی مناطق شهری»
سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهر تهران همچنان که از عنوان آن بر می‌آید، سازمان جلب و جذب سرمایه‌گذارهای داخلی و خارجی و مشارکت‌های بخش خصوصی برای پیش‌برد نیازهای شهر در حوزه‌های مختلف حمل و نقل، عمران، زیرساخت‌های شهری و … و تحقق ماموریت‌های شهرداری است. سال ۱۳۸۲ به درخواست شهرداری تهران به جهت اجرای سیاست خودکفایی و جلب مشارکت شهروندان و سرمایه گذاران داخلی و خارجی، مجوز تأسیس سازمان سرمایه‌گذاری و مدیریت پروژه‌های مشارکتی صادر شد. کلیه امور مشارکتی در قالب طرح‌های مختلف توسعه شهری، عمرانی و خدماتی بر عهده این سازمان است. برخی از وظایف این سازمان هم عبارت است از، «ایجاد زمینه‌های لازم برای تسهیل در امر سرمایه‌گذاری به منظور اجرای پروژه‌های عمرانی، اقتصادی»، «اجرای پروژه‌ها و قراردادهای مشارکت با هماهنگی سازمان‌های دیگر شهرداری»، «سرمایه‌گذاری و جلب مشارکت سرمایه گذاران داخلی و خارجی اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی، بانک‌ها و سایر نهادهای مالی»، «انجام معاملات ارزی و ریالی، انتشار، خرید و فروش سهام، اوراق بهادار و اوراق مشارکت قابل خرید و فروش طبق قوانین و مقررات»
سازمان رفاه، خدمات و مشارکت‌های اجتماعی ستادی است حمایتی ذیل معاونت امور اجتماعی فرهنگی شهرداری تهران که خدمات حمایتی به افراد بی‌خانمان، کارتن خواب و آسیب دیدگان اجتماع، در مراکزی مانند مددسراها، گرمخانه و مراکز پرتو از جمله ماموریت‌های مهم این مراکز است.