سید شمس‌الدین یزدی
نجات از مرگ و رسیدن به افتخار

در هنگام اسارت سید رکن الدین فرزند ارشدش به نام میر شمس الدین محمد نوجوانی ۱۴ ساله یا جوانی ۲۴ ساله بود که به هنگام اسارت پدر در محلهٔ نابینایان یزد معروف به کوچه نو در در خانهٔ حاجی علی استر آبادی پنهان شده بود، در همان محله شخصی به نام خواجه علیشاه زندگی می‌کرد که مردی دین دار و متدین و عاری از گناه بود خواجه علیشاه در شبی از شب‌های جمعه پیامبر اکرم را در خواب می‌بیند در خواب پیامبر به او اشاره می‌کنند که فرزندم شمس الدین در خانه حاجی علی است. به نزد او رفته چارپایی به جهت سواری و یک هزار دینار آقچه (زر یا سیم مسکوک) به رسم خرجی به او بده که متوجه دارالسلطنهٔ تبریز گردد و پاداش آن در روز رستاخیز از من باز خواه، خواجه علیشاه در روز بعد ماجرا با حاجی علی استر آبادی در میان می‌گزارد و بعد از مدتی سید محمد را همان گونه که پیامبر فرموده بودند راهی تبریز پایتخت ایلخانان می‌کنند تا چاره‌ای برای رهایی پدرش از بند اتابک یوسف شاه پیدا کند.
در آغاز و اوان سفر بود که سید محمد به صحرایی مشهور به نه گنبد رسید که بادیه‌ای بود دور افتاده و خشک و بی آب چنان‌که که گویی سید در دوزخ است و جگرش در حال کباب شدن، در همان حالت اسفناک سید محمد از خدا طلب رهایی می‌کند و عهد می‌بندد که در صورت رهایی آن بیابان را آباد کند و دعایش مستجاب می‌شود، اندکی بعد باران شدیدی شروع به باریدن می‌کند و سید محمد از مرگ نجات می‌یابد و بعدها چنان‌که عهد کرده بود در همان صحرا قلعهٔ بلندی را احداث کرد مشتمل بر چهل خانه و حمام و مسجد و بازار و دکان و آب انبار و برج‌های عالی ساخت که دری از آهن مرغوب داشت و آن را موسوم نمود به «نه گنبد» و در چهار فرسخی نه گنبد دهی بوده به نام اهرکان، آن را خریداری نموده آب آن را در میان قلعه جاری ساخت و باغات و بوستان‌ها را احیا نموده چهل نفر را در آنجا به زندگی کردن در آن محل امر فرمود و به جهت هر یک مرسوم و مواحب مقرر داشت و دهکده و مزارع و بساتین (بوستان‌ها) خریداری کرده برآن وقف ساخت و مقرر کرد که حاصل آن‌ها صرف اطعام فقرا و ابناء السبیل (مسافری که در شهر خود بضاعت و سروسامان دارد اما در سفر بی‌چیز و تهی‌دست مانده و توانایی بازگشت به شهر خود ندارد و مستحق زکات است؛ درراه‌مانده.) گردد و بعدها اکثر این باغات و بناها را من جمله نه گنبد را وقف مدرسهٔ چهار منار (شمسیه) کرد.
سید محمد از یزد به طرف آذربایجان رهسپار شد و پس از شش روز به اوجان رسید و در منزلی در آن شهر سکنی گزید. پادشاهی امپراتوری ایران در دست مغولان و تحت سلطنت ابوسعید بهادرخان بود که در آن هنگام ابو سعید وزیری داشت به نام رشیدالدین فضل‌االله طبیب همدانی که مردی نیکو سیرت و خدا ترس بود، در شبی از شب‌ها خواجه پس از آداب فرایض و عبادات و ادای دعا و تسبیحات سر بر بالین فراغت نهاد و در عالم رؤیا پیامبر را مشاهده می‌کند که به خواجه امر می‌کند :ای غیاث الدین فرزند من شمس الدین بدین ملک آمده از حال او باز رسیده قصه او را به پادشاه ابو سعید بگوی و با خوشرفتاری از او استقبال کن، خواجه رشید الدین از شدت خوشحالی از خواب بیدار شده و مشغول عبادت می‌شود فردای آن شب خواجه دستور به جستجو سید شمس الدین داد و آن سید را در منزلی یافتند و با عزت و احترام تمام به نزد سلطان آوردند.
سلطان ابو سعید از روی لطافت و دلجویی احوال سید شمس الدین را جویا شد و سید شمس الدین با دلی پر درد شرح ماجرا را بازگو کرد و از ظلم و شقاوت اتابک یوسف شاه والی یزد گفت که جور و ستم به عرض و مال رعایا و زیردستان گشاده و سلوک او نه به طریق عدالت و نه لازمه ملک داریست، پادشاه چون سخنان آن جناب شنید و آثار صدق و صواب بر صفحات آن مقالات معاینه دید ایلچی (فرستاده) به جانب یزد روانه نمود و فرستاده پس از دستیگری افراد و نزدیکان اتابک یوسف شاه و بازپرسی جداگانهٔ هر یک از آنان، سید رکن الدین را از زندان آزاد کرد و اتباک یوسف شاه را به قلعه خور میز روانه کرد و یوسف نام ثانی نامی را به حکومت یزد گمارد و سید رکن الدین به منصب قاضی القضات شهر رسید