زنان در فرهنگ کردی
زن در تاریخ کردستان > جایگاه زن در جامعه کرد

در گذشته جایگاه اجتماعی زنان بیشتر با جایگاه فرهنگی و معنوی آنها تطبیق داشت.
وجود زنان درمانگر در کردستان امری رایج بوده است که گاهی به آنها لقب «شیخ» می دادند. کردها اعتقاد دارند دختران شوهر نکرده توانایی رسوخ و دست یابی به عوالم ماورائی را دارند این موضوع در فرهنگهای دیگر نیز دیده میشود آلمانیهای باستان معتقد بودند چیزی مقدس در زنان هست و از این رو به عنوان غیب گو به آنان رجوع می کردند.
از دوران باستان نمونه هایی از رسم زن مکانی در کردستان وجود داشت که بر اساس آن مطابق با موقعیت مادی و ثروت خانواده دختر داماد پس از ازدواج میان خانواده همسر خانه و زندگی خود را بنا میکرد. بقایای این رسم هنوز در میان بعضی از روستاییان کرد باقی است که اعتبار و اهمیت زنان در آن مشهود است تک همسری در امر ازدواج یکی از موارد حرمت زن در خانواده و فرهنگ کُردهاست در ادیان کهن کردی از جمله آیینهای «پارستان» و ایزدی» نیز بر تک همسری و تک زنی تأکید شده است. گرچه این ادیان دارای نظامی از سلسله مراتب خاص مردان هستند در آنها بیش از ادیان جدید برای زن و طبیعت احترام و جایگاه قائل شده است جایگاه زن در این ادیان جایگاهی ویژه است؛ پیروان یارستان بر پایه آیین خود زن را فرشته میدانند و بر این باورند که خداوند تاکنون در هفت دوره خود را در قالب بشری نمایانده است که در هر دوره هفت فرشته با او بوده است که یکی از آن فرشتگان زن بوده است .
در دین ایزدی سرور بهشت و شفاعت کننده مردمان در جهان زنی ایزدبانویی به نام بانوی محشر است. او کسی است که کلید درهای بهشت در دستان اوست و نخستین کسی است که به بهشت وارد میشود .متون مقدس آنها درباره اسطوره آفرینش نیز جایگاه برتر و خاستگاهی زن را نشان میدهد. در این متون و روایات آغاز جهان از یک مروارید است و خلقت از آن مروارید که در داخل اقیانوس بود شکل گرفت مروارید نمادی از زنانگی و یادآور سنگهای مقدسی است که به ایزدبانوان تعلق دارد.
زنانه بودن ساختارهای فرهنگی کردها از دیگر قلمروهایی است که چهره والای زن در آن شناخته شده است. در همه فرهنگ های نخستین رقص شیوه ای از ارتباط با الهه مادر است جایگاه زن در رقص و هەلپەرکی کوردی که از ویژگیهای مهم فرهنگ کرد است جایگاهی برابر با مرد دارد از دیدگاه مردم شناختی رقص بیشتر در فرهنگ هایی رایج است که زنانه باشد و ارج و مقام زن در آن تعریف شده باشد؛ چون رقص در نیایش‌ها به ویژه نیایش الهه مادر ریشه دارد و در افسانه های کردی رقص با زن تعریف میشود.
علاوه بر این بسیاری از سرایندگان آوازها و منظومه های کُردی به ویژه در منطقه مکریان زنان بودند که در اصطلاح به آنان دەنگ بێژ خوش صدا و خواننده می گفتند. آنها مجالس را برای مردم می آراستند و از ارزش و اعتبار اجتماعی خاصی برخوردار بودند. نه تنها زنان سراینده بودند بلکه میتوان گفت بخشی از ادبیات مردمی منطقه مکریان از جمله بیت و حکایات و ضرب المثلها که جنسیت سرایندگان آن معلوم نیست تولید زنان میباشد.
مقام زن کرد از دیدگاه مستشرقان و سیاحانی که در کردستان بوده اند مورد توجه بوده.
بسیاری از مسائل سیاسی قبایل و طایفه های کردها را زنان بر عهده داشتند یا آنکه نقش عمده ای در اداره امور طایفه داشتند در مناطق ویژه ای از کردستان حکمرانی زنان در واقع امری رایج بود و در منابع تاریخی عثمانی ها به این موضوع به صراحت اشاره شده است. مینورسکی نیز به جایگاه زن بین کردها میپردازد و مینویسد که زن بین کردها ارزش والاتری در جامعه نسبت به دیگر کشورهای همسایه و مسلمان آنها دارد. در گذشته زنان در جنگهای خونین پادرمیانی میکردند و سران قبایل برای زنان احترام خاصی قائل بودند حتی در زمان جنگ و درگیری زنان آزادانه در میان ایلات و طوایف رفت و آمد میکردند. به نظر میرسد رسم خون بس نیز به نوعی نشانه ای از احترام و صلحی است که زنان برای طوایف به ارمغان می آوردند شرکت در جنگها و امور اجتماعی و عشیره ای بخشی از آزادی اجتماعی و نفوذ زنان کرد بوده است زنان معمولاً دارای اسب و مادیان مخصوص خود بودند و بخشی از دارایی‌های ایل و عشیره زمین و باغ ها، قوچ و....) و اختیارات آن به زنان اختصاص داشت اسب سواری و شعر و آواز از هنرهای یک زن کرد بوده است.