جنبش‌های نوپدید دینی
تاریخچه

محققین معمولاً سال‌های میانی قرن نوزدهم را به عنوان آغاز عصر جنبش‌های نوپدید دینی می‌دانند. در این سال‌ها معناگرایی و باطن گرایی در حال عمومی شدن در بین مردم اروپا و آمریکای شمالی بودند. امروزه کلیسای عیسی مسیح برای قدیسان آخرالزمانی، که توسط جورف اسمیت در سال ۱۸۳۰ بنیان‌گذاری شد، یکی از موفق‌ترین جنبش‌های نوپدید دینی از نظر تعداد اعضا است. در سال ۱۸۴۴ دیانت بهایی توسط بهاءالله در ایران بنیان گذاشته شد. در سال ۱۸۹۱ کلیسای یکپارچه که اولین مذهب منتسب به عقاید نوین (به انگلیسی: New Thought) بود در ایالات متحده شکل گرفت.
در سال ۱۸۹۳ اولین پارلمان ادیان جهان در شیکاگو تشکیل شد.
این کنفرانس جنبش‌های نوپدید دوره خود را، مثل جریان معناگرایی (به انگلیسی: Spiritualis) و علوم مسیحی (به انگلیسی: Christian Science) را در بر می‌گرفت. نماینده جریان علوم مسیحی در این کنفرانس، بنیانگذار آن یعنی مری بیکر ادی (به انگلیسی: Mary Baker Eddy) بود. در این کنفرانس بود که برای اولین بار هنری جیساپ (به انگلیسی: Henry Jessup) حضور دیانت بهایی را در ایالات متحده اعلام کرد. در این کنفرانس سوین شاکو نیز حضور داشت که به عنوان اولین جد حرکت ذن در آمریکا شناخته می‌شود. از جمله سایر شرکت کنندگان در این کنفرانس می‌توان به واعظ بودایی آناگاریکا دارماپالا (به انگلیسی: Anagarika Dharmapala) و مبلغ جین ویرچاند گاندی (به انگلیسی: Virchand Gandhi) اشاره کرد. این کنفرانس به معلمان دینی آسیایی این فرصت را داد که اولین مخاطبان آمریکایی خود را پیدا کنند.
در سال ۱۹۱۱ کلیسای تعمیدی ناصره (به انگلیسی: the Nazareth Baptist Church) که اولین و یکی از بزرگ‌ترین کلیساهای بنیانگذاری شده در آفریقا بود، توسط عیسی شمبه (به انگلیسی: Isaiah Shembe) در آفریقای جنوبی آغاز به کار کرد. سال‌های دهه ۱۹۳۰ شاهد بنیانگذاری جنبش‌هایی چون امت اسلام (به انگلیسی: Nation of Islam) و شاهدان یهوه در ایالات متحده، جنبش رستافاری (به انگلیسی: Rastafari) در جامائیکا، چائو دای (به انگلیسی: Cao Dai) در ویتنام، سوکا گاکای (به انگلیسی: Soka Gakkai) در ژاپن و ئی‌گواندائو (به انگلیسی: Yiguandao) در چین بود. در همین سال‌ها بود که منتقدان مسیحی جنبش‌های نوپدید دینی شروع به نامیدن این گروه‌ها تحت عنوان «فرقه» نمودند. انتشار کتابی به نام هرج و مرج فرقه‌ها (به انگلیسی: Chaos of Cults) توسط یان کارل فن بالن ((به انگلیسی: Jan Karel van Baalen) (۱۸۹۰–۱۹۶۸، که کشیشی منصوب کلیسای اصلاح شده مسیحی در آمریکای شمالی بود، تأثیر به سزایی در این خصوص داشت.
در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، جنبش‌های نوپدید دینی در بسیاری کشورها توسعه پیدا کردند. ادیان جدید ژاپنی پس از اشغال این کشور توسط نیروهای آمریکایی که منجر به جدایی اجباری مذهب شینتو از دولت ژاپن شد، محبوبیت فراوانی پیدا کردند، چرا که این جدایی دین از سیاست باعث شد که آزادی ادیان در جامعه گسترش پیدا کند. در سال ۱۹۵۴ ساینتولوژی در ایالات متحده و کلیسای اتحاد (به انگلیسی: Unification Church) در کره جنوبی بنیان‌گذاری شدند. در سال ۱۹۵۵ انجمن آئتریوس (به انگلیسی: Aetherius Society) در انگلستان بنیانگذاری شد. این انجمن و برخی دیگر از جنبش‌های نوپدید دینی به عنوان ادیان یوفوئی (به انگلیسی: UFO religions) نامگذاری شدند چرا که آن‌ها اعتقاد به زندگی خارج از زمین را با اصول سنتی دینی ترکیب می‌کردند.
در سال ۱۹۶۶ انجمن بین‌المللی برای آگاهی کریشنا (به انگلیسی: International Society for Krishna Consciousness) در ایالات متحده و توسط ای سی بهاکتی ودانتا سوامی پرابهوپادا (به انگلیسی: A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada) به وجود آمد.
در سال ۱۹۶۷ بازدید گروه بیتلز از ماهاریشی ماهش یوگی (به انگلیسی: Maharishi Mahesh Yogi) در هند توجه افکار عمومی را به سوی جنبش مدیتیشن متعالی (به انگلیسی: Transcendental Meditation movement) جلب کرد.

در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ برخی از جنبش‌های نوپدید دینی مورد انتقاد جنبش‌هایی که اخیراً و تحت عنوان جنبش‌های ضد فرقه‌ای سازماندهی شده بودند و همچنین برخی از دولت‌ها قرار گرفتند. هم‌زمان موضوع جنبش‌های نوپدید دینی به طرز بی‌سابقه‌ای تحت پوشش رسانه‌ها قرار گرفتند. اغلب از مرگ نهصد تن از اعضای گروه معبد مردم (به انگلیسی: People's Temple) در سال ۱۹۷۸ که در اثر خودکشی یا قتل صورت گرفت، به عنوان دلیل اصلی مخالفت عمومی با «فرقه‌ها» یاد می‌شود.
در اواخر دهه ۱۹۸۰ و همچنین در طول دهه ۱۹۹۰ زوال کمونیسم باعث باز شدن فرصت‌هایی برای جنبش‌های نوپدید دینی شد. در این سال‌ها بود (۱۹۹۲) که فالون گونگ در چین موجودیت یافت. این حرکت در ابتدا مورد تساهل و تسامح دولت چین قرار گرفت ولی بعدها به شدت سرکوب شد.

در قرن بیست و یکم بسیاری از جنبش‌های نوپدید دینی از اینترنت برای اطلاع‌رسانی، جذب اعضا، و گاهی برای برگزاری جلسات و مراسم به صورت آنلاین استفاده می‌کنند. از این رویکرد گاه به عنوان فرقه گرایی در فضای سایبر (به انگلیسی: cybersectarianism) یاد می‌شود.
در سال ۲۰۰۶ جی گوردون ملتون (به انگلیسی: J. Gordon Melton)، مدیر اجرایی مؤسسه مطالعات ادیان آمریکایی در دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا، به نیویورک تایمز گفت که سالانه ۴۰ تا ۴۵ جنبش نوپدید دینی جدید در ایالات متحده ظهور می‌کنند.
در سال ۲۰۰۷ محقق مسائل دینی ایلیا سیگلر (به انگلیسی: Elijah Siegler) ابراز کرد که هرچند هیچ‌یک از جنبش‌های نوپدید دینی به دین غالب در یک کشور تبدیل نشده‌اند، اما بسیاری از مفاهیمی که توسط آن‌ها معرفی شد که از آن‌ها به عنوان عقاید عصر جدید یاد می‌شود به بخشی از فرهنگ غالب جهانی تبدیل شده‌اند.