سرای محله

سرای محله نهادی مدنی و شهری است که زیر نظر ستاد مدیریت محله فعالیت می‌کند. نخستین بار شورای اسلامی شهر تهران در برنامه توسعه دوم تهران سال ۱۳۸۸ شهرداری را به ایجاد سرای محله مکلف کرد. پیشتر از آن با راه‌اندازی شورایاری‌ها وجود مکانی که فعالیت‌های محلی در آنجا پیگیری شود احساس می‌شد؛ بر این اساس شهرداری تهران متناسب با امکانات هر محله با احیاء و ساخت فضاهایی به نام سرای محله و تخصیص آن به فعالیت‌های محلی، زمینه‌های عملی شکل‌گیری این نهاد را فراهم کرد. لایحه تشکیل سرای محله مهرماه سال ۱۳۸۸ از سوی شهرداری تدوین برای تصویب به شورای شهر تهران ارائه شد.
از این نهاد نیز به عنوان ابتکاری ایجاد شده از سوی برخی شهرداری‌های کشور یاد شده است، تا بخشی از مدیریت شهری محلات را به اهالی محل واگذار کند. سرای محله رکنی اجرایی است که در کنار انجمن شورایاری به عنوان رکن مشورتی/نظارتی شورای شهر عمل می‌کند. سرای محله نهادی زیر مجموعه شهرداری است که به صورت داوطلبانه توسط اهالی محل اداره می‌شود. سرای محله معمولاً خانه‌هایی را اداره می‌کند که هر کدام به یکی از جنبه‌های فرهنگی، هنری، تفریحی، ورزشی یا دینی در محله اختصاص دارند.
توضیح مختصر
تحقق مردم سالاری دینی و رسیدن به چشم‌انداز شهرداری تهران در افق سال ۱۴۰۴ مستلزم اقدامات پایه‌ای متعددی است که از جمله آن می‌توان به ایجاد و توسعه زیرساخت‌های مشارکتی اشاره نمود. شهر تهران نیز با تمام گستردگی در ابعاد مختلف جغرافیایی، سیاسی، مدیریتی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و … نمی‌تواند شاهد روزهای بهتر باشد مگر آنکه شهروندان آن به معنای واقعی حضور فعال‌تر و آگاهانه در برنامه‌ریزی‌های سطوح خرد محله‌ای داشته باشند. تمامی آنچه تحت عنوان شورایاری، مدیریت محله، سیاست‌های محله‌محور و امثالهم مطرح می‌شود مادام که با مشارکت معنادار مردمی همراه نشود اثربخش نخواهد بود.
مدیریت محله در سال ۱۳۸۹ در راستای تحقق این چشم‌انداز و تسهیل در اجرای برنامه‌های شهرداری تهران، در چارچوب سیاست‌ها و مصوبات شورای اسلامی شهر تهران، با تأکید بر جلب، ساماندهی و توسعه مشارکت‌های پایدار، آگاهانه و داوطلبانه شهروندان در اداره امور شهر ایجاد گردید که زمینه‌ساز پیشبرد مأموریت‌های اجتماعی - فرهنگی مدیریت شهری، توسعه پایدار محله‌ای با تأکید بر عناصر هویت (دینی، انقلابی، ملی، محله‌ای)، ترویج سبک زندگی ایرانی- اسلامی و مدیریت تغییرات فرهنگی - اجتماعی از طریق فراهم کردن زمینه حضور مؤثر مردم در تصمیم‌گیری‌ها و اداره امور شهر در مقیاس محله‌ای، باشد.
مدیریت محله در شهر تهران به عنوان نماد تحقق نهاد اجتماعی در مدیریت شهری از اولین سال فعالیت خود، با بهره‌گیری از خرد جمعی و توانایی‌های فکری و مشورتی شورایاران، مدیران و نخبگان محلات شهر تهران در کنار تجربه اجرایی مدیران و کارشناسان خبره شهرداری و بهره‌مندی از همراهی صاحب نظران، اساتید و فرهیختگان و نظارت مسئولانه اعضای شورای اسلامی شهر تهران، تلاش نموده است تا ضمن اجرای برنامه‌ها و مأموریت‌های پیش‌بینی شده ذاتی و محوله خود، با درک اقتضائات و شرایط خاص و عمومی هر محله و توجه به بازخورد فعالیت‌ها و امکان‌سنجی برنامه‌ها، شناخت نیازها و توقعات در کنار آسیب‌شناسی‌های صورت گرفته همزمان بتواند در پویایی و توسعه کمی و کیفی فعالیت‌ها و سامان خود نیز تلاش نماید. آنچه که در این سند و در ادامه می‌آید حاصل بخشی از این تلاش‌هاست.
مدیریت محله؛ بر اساس تعریفی که در دستورالعمل ساماندهی مشارکت‌های اجتماعی در محلات آمده «نهادی مردمی، غیرانتفاعی و خودگردان از لحاظ مالی است که به‌دنبال جلب، ساماندهی و ترویج مشارکت‌های مردمی، توسعه و ارتقای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی در مقیاس محله‌ای و اداره بهینه مراکز و فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی شهرداری در مقیاس محله‌ای، با تعامل و استفاده از ظرفیت‌های شهرداری تهران و در چارچوب سیاست‌ها و برنامه‌های کلان مدیریت شهری در سطح محلات شهر تهران تشکیل شده و فعالیت می‌نماید» و ساختار آن متشکل است از:
الف) هیئت‌امنای محله.
ب) مدیر محله.
پ) بازرس مالی.
ت) خانه‌ها.
ج) کانون‌ها.
آنچه امروز مدیریت شهری تهران تحت عنوان مدیریت محله، در جهت ساماندهی مشارکت‌های اجتماعی در محلات شهر بیان می‌دارد تا حدی است که در ید قدرت و حیطه اجرایی این نهاد است و البته بر آن است تا با بسترسازی لازم برای حضور دیگر نهادها و سازمان‌های مختلفِ اثرگذار شهری و محله‌ای و به‌خصوص محوریت خود شهروندان؛ این نهاد تازه شکل گرفته مسیر درست و مترقی خود را به گونه‌ای مؤثر و ماندگار طی نماید و صد البته که تکلیف شهرداری تهران در راه حمایت و پشتیبانی از مجموعه مردمی مدیریت محله بیش از هر سازمان دیگری خواهد بود.
در نگاهی گذرا به رویکردها و چشم‌انداز و اهداف مجموعه مدیریت محله کاملاً مشخص است که حضور شهروندان در فرایند تصمیم‌سازی و برنامه‌ریزی محله‌ای دارای بیشترین اهمیت و محور تمامی فعالیت‌هاست. از همین رو در طراحی ساختارهای مدیریت محله، تشکیل خانه‌ها و کانون‌ها – صرف نظر از وجود نهادها و سازمان‌های مردم نهاد محلی- مورد توجه ویژه و محوری قرار داشته است و انتظار می‌رود از این طریق زمینه حضور و مشارکت تخصصی شهروندان و گروه‌های مختلف علاقه‌مند و فعال، در حوزه‌ها و عرصه‌های گوناگون مدیریت شهری بیش از پیش فراهم گردد.