امنیت ملی و دیپلماسی هسته‌ای
محتوا

کتاب امنیت ملی و دیپلماسی هسته‌ای، در دوازده فصل به انضمام پیوست‌ها، در ۱۲۰۹ صفحه نگارش شده و اولین کتاب جامع در موضوع انرژی هسته‌ای ایران است که تا به حال منتشر شده و در زمره کتب تاریخ شفاهی ایران قرار می‌گیرد.
فصل اول با عنوان انقلاب اسلامی و فناوری هسته‌ای (۱۳۸۲–۱۳۵۷)، شامل ۷ بخش می‌شود که به شروع فناوری هسته‌ای بعد از انقلاب ایران و جمع‌بندی‌های مربوط به تعارضات توسعه از جمله نیاز کشور به انرژی هسته‌ای و لزوم تولید سوخت هسته‌ای و غنی‌سازی اورانیوم می‌پردازد. نویسنده، تمدید معاهده NPT در سال ۱۳۷۴ و همچنین امضای پیمان منع آزمایش‌های جامع هسته‌ای (CTBT) و رابطه آن‌ها با بحث توسعه فناوری هسته‌ای را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. در این فصل، مباحث شورای عالی فناوری‌های نوین و تصمیم شورا برای شروع ساخت تأسیسات غنی‌سازی در نطنز در سال ۱۳۷۹ نیز توضیح داده شده است.
فصل دوم کتاب با عنوان چالش‌ها و ساختارها، شامل ۱۸ بخش می‌شود که به معرفی ساختارها و تصمیم‌گیری‌ها در ایران، به خصوص نقش شورایعالی امنیت ملی ایران، چگونگی تصمیم‌گیری‌های مهم ملی در این نهاد به‌ویژه در مورد عراق و افغانستان و نحوه ورود آن به پرونده هسته‌ای و رابطه آن با دیگر نهادهای مسئول و مرتبط در کشور را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است.
فصل سوم با عنوان شکل‌گیری تنش هسته‌ای و ضرورت‌های نوین (مرداد ۸۱ - مهر ۸۲)، شامل ۶ بخش می‌شود که نویسنده با تبیین نحوه قرار گرفتن پرونده هسته‌ای ایران در مارپیچ مشکلات آژانس و کشورهای اروپایی، فضای مسئله هسته‌ای ایران قبل از انتصاب خود به عنوان رئیس تیم هسته‌ای را شرح می‌دهد.
در فصل چهارم کتاب با عنوان تهدیدزدایی از امنیت ملی (مهر ۱۳۸۲- آبان ۱۳۸۲) که خود به ۱۵ بخش تقسیم می‌شود، بازگویی خاطرات شروع به کار مؤلف به عنوان رئیس تیم هسته‌ای در شورایعالی امنیت ملی ایران است که بنابر اظهارات نویسنده به آرام کردن و تهدیدزدایی از پرونده هسته‌ای و ارتباط برقرار کردن با طرف‌های درگیر همچون آژانس انرژی هسته‌ای و شخص البرادعی و سه کشور اروپایی گذشته است.
مهم‌ترین بخش این فصل، به شرح مذاکرات و صدور بیانه سعدآباد (تهران) و همچنین فضای داخل و خارج کشور می‌پردازد.
در فصل پنجم کتاب با عنوان بحران جدید و تلاش‌های مضاعف، در ۷ بخش، مؤلف، نحوه مهار بحران ناشی از ناقص بودن اولین گزارش سازمان انرژی اتمی ایران به آژانس، خصوصاً ذکر نکردن نقشه‌های مربوط به نسل دوم سانتریفیوژها (P2) و همچنین مشکلاتی را که قضیه تسلیم لیبی در برابر آمریکا و انگلیس متوجه ایران کرده بود، توضیح داده و چگونگی تبدیل این بحران به یک فرصت بالقوه از طریق توافق بروکسل را تبیین می‌کند. زمینه سیاسی داخلی و بین‌المللی عبور از قطعنامه‌های مارس و ژوئن ۲۰۰۴ از طریق توافق بروکسل و احتمال خارج کردن پرونده هسته‌ای ایران از دستورکار اضطراری شورا را نیز توضیح داده و دلایل عادی نشدن پرونده را تحلیل می‌کند.
در فصل ششم کتاب با عنوان دیپلماسی در بحران (مرداد ۱۳۸۳- آذر ۱۳۸۳)، مؤلف به ماراتن تبادل طرح‌ها بین ایران و اروپا می‌پردازد. همچنین تقابل نفس‌گیر بین ایران و آمریکا برای عادی کردن پرونده ایران از یک طرف و ارجاع به شورای امنیت از طرف دیگر را تشریح می‌کند. در این مقطع زمانی به اختلاف‌نظر داخلی و بی‌صبری برای شروع غنی‌سازی و دیپلماسی فعال برای عادی‌کردن پرونده که زمینه سیاسی و بین‌المللی توافق پاریس بود، اشاره شده است.
در فصل هفتم کتاب با عنوان توافق پاریس، در ۹ بخش، به شرایط داخلی و بین‌المللی اشاره می‌کند و اینکه بعد از توافق پاریس، پرونده ایران از حالت اضطراری خارج شده و به شورای امنیت ارجاع داده نشده و شرایط در حالت بهتری نسبت به قبل قرار گرفته است. نویسنده، آثار توافق پاریس بر شرایط سیاسی و اقتصادی کشور و همچنین تصمیمات ضروری در صورت شکست احتمالی مذاکرات را تشریح می‌کند.
در فصل هشتم کتاب با عنوان آغاز مذاکرات و زمینه‌ای برای ایجاد فرصت، در ۷ بخش، نویسنده به چگونگی مذاکرات با رؤسای جمهور روسیه و فرانسه و صدراعظم آلمان و همچنین نحوه انجام کارگروه‌های سه‌گانه تشکیل شده بعد از توافق پاریس و عملیاتی کردن «تضمین عینیِ» صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران می‌پردازد. از سوی دیگر، مؤلف به‌طور کلی شرایط ایران برای خروج از مذاکرات را شرح می‌دهد و اینکه شروع فعالیت‌های انتخاباتی در داخل کشور به عنوان چالشی مهم در روند پرونده هسته‌ای ارزیابی شده است.
در فصل نهم با عنوان امیدهای نو، با ۶ بخش، نویسنده، وقت‌کشی اروپا در مذاکرات کارشناسان را تحلیل می‌کند و ابتکار عمل ایران در ارائه طرح چهار مرحله‌ای شامل غنی‌سازی صنعتی در اولین روزهای سال ۱۳۸۴ را تشریح می‌کند. همچنین در این فصل، فشار آمریکا، تأثیرپذیری اروپا از آمریکا و تحولات داخلی در ایران در آستانه انتخابات ریاست جمهوری که دست به دست هم داده و به روند تغییر استراتژی به صورت پلکانی سرعت بخشی، تشریح شده است.
زمینه سیاسی تصمیم ایران برای راه‌اندازی UCF اصفهان و مذاکرات کمیته راهبری در لندن (اوایل اردیبهشت ۱۳۸۴) و اعلام افتتاح کارخانه اصفهان در دهم اردیبهشت ۱۳۸۴، توضیح داده شده است.
در فصل دهم با عنوان بی‌اعتمادی و تردید، در ۱۰ بخش، به پیامدهای بین‌المللی تصمیم ایران برای راه‌اندازی UCF اصفهان می‌پردازد؛ از جمله نامه سه وزیر اروپایی، تماس با تابو امبکی (رئیس‌جمهور وقت آفریقای جنوبی)، کوفی عنان (دبیرکل وقت سازمان ملل متحد) و مقامات چین و روسیه و توصیه آن‌ها برای تأخیر در راه‌اندازی کارخانه اصفهان تا دریافت طرح نهایی اروپا و همچنین سفر به ژنو و آخرین مذاکرات با سه وزیر اروپایی.
به‌علاوه، چگونگی آماده‌سازی طرح جایگزین کشورهای همفکر به جای توافق با اروپا، بعد از شکست آخرین تلاش کمیته راهبری در لندن، تشریح شده است.
در فصل یازدهم با عنوان تغییر در خطوط قرمز، نویسنده بیشتر به تکرار تلاش‌های تیم هسته‌ای در طول مدت مأموریت خود می‌پردازد و از استراتژی سه‌وجهی نام برده و دربارهٔ آن توضیح می‌دهد. در این فصل همچنین به آغاز به کار مجدد UCF اصفهان اشاره می‌شود، معرفی تیم جدید هسته‌ای و مقایسه بین آغاز و پایان مسئولیت تیم هسته‌ای در زمان مدیریت حسن روحانی از جمله موضوعاتی است که در این فصل در ۸ بخش نگارش شده است.
در فصل دوازدهم با عنوان دستاوردهای ۶۷۸ روز تلاش، نویسنده خلاصه‌ای از فصول گذشته را تبیین می‌کند و در ۳ بخش، به اهداف، راهبردها و دستاوردها هسته‌ای در زمان مدیریت خود اشاره می‌کند.
در انتهای کتاب، ۷ پیوست قرار گرفته که شامل روزشمار پرونده هسته‌ای ایران، اسناد (توافق‌ها، مذاکرات و نامه‌ها)، متن قطعنامه‌ها، متن گزارش‌های مدیرکل و تعدادی از مصاحبه‌های مطبوعاتی و سخنرانی‌های حسن روحانی و دیگر مقامات عالی‌رتبه ایران است.