stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
قانون دوم ترمودینامیک

جریان گرما از آب گرم به آب سرد.
قانون دوم ترمودینامیک بیان می‌کند که در یک پروسهٔ طبیعی ترمودینامیکی جمع انتروپی تک‌افتادهٔ (ایزوله) سیستم‌های شرکت‌کننده در آن پروسه، همواره با گذشت زمان افزایش می‌یابد، (تنها اگر در شرایط ایده‌آل حالت دایمی، یا تحت فرایند برگشت‌پذیری قرار داشته‌باشد، ثابت می‌ماند). به بیان دیگر هیچ پروسهٔ ترمودینامیکی وجود ندارد که با گذشت زمان با افزایش انتروپی همراه نباشد. این افزایش آنتروپی برابر است با افزایش اتلاف انرژی، (و سازگار با فرایند برگشت‌ناپذیر و اصل نابرابری گذشته و آینده).
از دیدگاه تاریخی، قانون دوم یافته‌هایی تجربی بود که به عنوان یک اصل بدیهی نظریهٔ ترمودینامیکی پذیرفته شده‌بود. ترمودینامیک آماری، کلاسیک یا کوانتومی آن، منشأ میکروسکوپی این قانون را توضیح می‌دهد.
قانون دوم ترمودینامیک‌ از راه‌های بسیاری بیان گردیده است. امتیاز نخستین فرمول‌بندی آن به دانشمند فرانسوی سعدی کارنو در سال ۱۸۲۴ می‌رسد، او نشان داد که: حد بالایی برای بازده (بهره‌وری) تبدیل حرارت به کار در یک موتور گرمایی وجود دارد.
قانون اول ترمودینامیک تنها بیانی از تئوری کار و انرژی یا قانون بقای انرژی است. یک آونگ ایده‌آل برای همیشه به نوسان ادامه می‌دهد. فیلمی از یک آونگ که به جلو و عقب نوسان می‌کند اگر برعکس نشان‌داده‌شود، نوسان آن از حالت عادی تشخیص داده نخواهد شد. اما برداری (نشانگری) برای زمان وجود دارد. دامنهٔ نوسان در یک آونگ عادی به تدریج کوچکتر می‌شود. اگر توپی از ارتفاع خاصی رها شود، در هر بار برخورد توپ با زمین، کمتر از بار پیشین بالا خواهد آمد. فیلمی از این توپ در دنیای واقعی، هنگام پخش برعکس، متفاوت دیده خواهدشد.
قطعات یخ در داخل فنجان چای ذوب می‌شوند در حالی که چای سردتر می‌شود و این مشاهده هیچ تناقضی با قانون اول ترمودینامیک نخواهد داشت. اگر دیده شود که در داخل یک فنجان چای قطعات یخ تشکیل شده و چای گرمتر شود، این نیز با قانون بقای انرژی سازگار است اما «ما هیچگاه چنین چیزی را نمی‌بینیم». این قانون دوم ترمودینامیک است که توضیح می‌دهد که چرا چنین چیزی اتفاق نمی‌افتد.
بیان کلوین-پلانک

ساخت یک موتور گرمایی سیکلی (چرخه‌ای) که جز جذب گرما از منبع و انجام کار مساوی با گرمای جذب شده تأثیر دیگری بر محیط نداشته باشد، غیرممکن است.
یا می‌توان گفت که: ساخت ماشین گرمایی با بازدهی ۱۰۰ درصد غیرممکن است.
به بیان ساده‌تر امکان ندارد یک ماشین گرمایی تمام انرژی را که طی یک چرخه از منبع گرم به دست می‌آورد به کار تبدیل کند؛ بلکه مقداری از این انرژی به صورت انرژی تلف شده به منبع سرد داده می‌شود.
بیان کلازیوس

ساخت یک موتور سیکلی که تأثیری جز انتقال مداوم گرما از دمای سرد به دمای گرم نداشته باشد، غیرممکن است.
به بیان ساده‌تر امکان ندارد که بتوان یک یخچال ساخت که انرژی را از منبع سرد دریافت کند به منبع گرم انتقال دهد؛ بدون اینکه کاری از یک منبع دریافت کند.
مانند یخچال که تا کاری دریافت نکند (همان کاری که موتور یخچال به آن می‌دهد) یا به عبارت دیگر تا انرژی الکتریکی مصرف نکند آب را به یخ تبدیل نمی‌کند. (انتقال گرما به منبع گرم در یخچال آشپزخانه را با قرار دادن دست پشت یخچال به صورت باد گرمی احساس می‌کنیم).
یا اگر ما بخواهیم آب را از روی سطح زمین به ارتفاع ۱۰ متری زمین ببریم احتیاج به موتور و انجام کار است. پس تا زمانی که کاری صورت نگیرد نمی‌توان گرما را از منبع سرد گرفته و آن را به منبع گرم بدهیم.
ارتباط این دو بیان

این دو بیان قانون دوم ترمودینامیک معادل (هم‌ارز) هستند. اگر بتوان یکی از آن‌ها را نقض کرد، دیگری نیز نقض می‌شود.
هفتاد و یکمین جوایز امی ساعات پربیننده

Award
| ۷۱امین جایزه امی برنامه‌های تلویزیونی ساعات پربیننده | ۷۱امین جایزه امی برنامه‌های تلویزیونی ساعات پربیننده |
| --- | --- |
پوستر تبلیغاتی: پوستر تبلیغاتی
تاریخ: ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۹ (مراسم اصلی) ۱۴–۱۵ سپتامبر ۲۰۱۹ (جوایز هنرهای خلاقانه)
مکان: تئاتر مایکروسافت، لس آنجلس، کالیفرنیا
کشور: ایالات متحده آمریکا 
برگزارکننده: Academy of Television Arts and Sciences
بیشترین دفعات نامزدی: بازی تاج و تخت (14)
وبگاه: http://www.emmys.com/ 
پوشش تلویزیونی/رادیویی: پوشش تلویزیونی/رادیویی
شبکه: فاکس
تهیه‌کننده: Don Mischer Ian Stewart
کارگردان: Hamish Hamilton
 → ۷۰مین جایزه امی  جایزه امی ساعات پربیننده  ۷۲مین ← :  → ۷۰مین جایزه امی  جایزه امی ساعات پربیننده  ۷۲مین ← 
هفتاد و یکمین جوایز امی ساعات پربیننده (به انگلیسی: 71st Primetime Emmy Awards) مراسمی است برای تقدیر از بهترین برنامه‌های پخش شده در شبکه‌های تلویزیونی ایالات متحده آمریکا در ساعات پربیننده از تاریخ اول ژوئن ۲۰۱۸ تا ۳۱ می ۲۰۱۹.
این مراسم در تاریخ ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۹ و در تئاتر مایکروسافت برگزار شد.
هفت فراری

| هفت فراری | هفت فراری |
| --- | --- |
نام‌های دیگر:  7 Escape  The Escape of the Seven  War for Survival 
هانگول: 7인의 탈출
هانجا: 7인의 脫出
معنای لفظی: The Escape of 7
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: 7in-ui talchul
مک‌کیون–ریشاور: 7inŭi t'alch'ul
 :  
ژانر: درام انتقام رندنامه
توسعه‌دهنده: استودیو اس (برنامه‌ریزی) ویو (سرمایه‌گذاری تولید)
نویسنده: کیم سون اوک
کارگردان: جو دونگ مین
بازیگران: اوم کی جون هوانگ جونگ اوم لی جون لی یو بی شین اون کیونگ یون جونگ هون جو یون هی جو جه یون
موسیقی از: کیم جون سوک جونگ سه رین
کشور سازنده: کره جنوبی
زبان اصلی: کره‌ای
شمار قسمت‌ها: ۱۷
تولید: تولید
تهیه‌کننده‌های اجرایی: پارک یونگ سو (CP) کانگ بو آه
تهیه‌کننده‌ها: هان جونگ هوان سو جانگ وون یو هو سونگ سو کیون
تولیدکننده‌ها: چوروکبم مدیا استودیو اس
بودجه: ۴۶٫۲ میلیارد وون
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: اس‌بی‌اس
انتشار اولیه: ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۳ (۲۰۲۳-09-۱۵) – ۱۸ مه ۲۰۲۴ (۲۰۲۴-05-۱۸)
وبگاه: وبگاه
هفت فراری (انگلیسی: 7 Escape؛ کره‌ای: 7인의 탈출) یک مجموعه تلویزیونی کره جنوبی سال ۲۰۲۳ با بازی اوم کی جون، هوانگ جونگ اوم، لی جون، لی یو بی، شین اون کیونگ، یون جونگ هون، جو یون هی و جو جه یون است. داستان این مجموعه حول محور هفت شخصیت اصلی می‌چرخد. هفت فراری از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۳، روزهای جمعه و شنبه ساعت ۲۲:۰۰ (کی‌اس‌تی) از اس‌بی‌اس پخش شد. این مجموعه همچنین برای استریم در ویو در مناطق منتخب قابل دسترسی است. فصل دوم از ۲۹ مارس تا ۱۸ مه ۲۰۲۴ پخش شد.
مرور کلی مجموعه

خطای لوآ در پودمان:Series_overview در خط 229: attempt to index local 'firstRow' (a nil value).
بازیگران > اصلی

اوم کی جون در نقش متیو لی
هوانگ جونگ اوم در نقش گوم لا هی
لی جون در نقش مین دو هیوک
لی یو بی در نقش هان مو نه
شین اون کیونگ در نقش چا جو ران
یون جونگ هون در نقش یانگ جین مو
جو یون هی در نقش گو میونگ جی
جو جه یون در نقش نام چول وو
تثبیت کربن

تثبیت کربن فرایندی است که طی آن موجود زنده (گیاهان) کربن غیر آلی (کربن دی‌اکسید) را به مواد دارای کربن (آلی) تبدیل می‌کند.
نمونهٔ امروزی از سیانو باکتری که دنیا را تغییر داد
تثبیت دی‌اکسیدکربن در دستگاه فتوسنتز

اساس کشاورزی برعملکرد یا وزن فراورده‌های زراعی استوار است. چون محصول برداشت‌شده به‌طور معمول براساس میزان معینی رطوبت محک زده می‌شود، عملکرد با وزن ماده خشکی که گیاه تولید می‌کند مساوی فرض می‌شود. در حقیقت، وزن خشک گیاه مابه‌التفاوت CO۲ جذب‌شده (فتوسنتز) و CO۲ دفع‌شده (تنفس) گیاه است. میزان تنفس روزانه در خلال رشد برای اکثر گونه‌های گیاهی تحت شرایط مزرعه‌ای بین ۲۵ تا ۳۰٪ کل فتوسنتز در روز است. موقعی که تنفس بیش از فتوسنتز باشد وزن خشک گیاه کاهش می‌یابد. چنین عملی را می‌توان با قراردادن گیاه در تاریکی که عمل فتوسنتز انجام نخواهد گرفت، نشان داد.
واکنش نوری، انرژی نوری را به انرژی شیمیائی (ATP و NADPH)، تبدیل می‌کند. این ترکیبات سپس به مصرف احیاء CO۲ رسیده و در نتیجه ترکیبات آلی پایدار تولید می‌شوند که وزن ماده خشک گیاه را تشکیل می‌دهند.
تثبیت کربن در گونه‌های سه‌کربنه

دانش امروزی اما در مورد مسیر کربن در فتوسنتز براساس تحقیقاتی که کالوین و همکاران او در سال ۱۹۷۵ انجام دادده‌اند استوار است.
احیاء CO۲ در چرخه کالوین توسط آنزیم ریبولوز-بیس فسفات (RuBP)، کربوکسیلاز انجام می‌گردد. توجه داشته باشید ATP که در نتیجه فسفریلاسیون نوری تولید شده‌است، برای تبدیل ریبولوز مونوفسفات به ریبولوز بی‌فسفات (RuBP)، مصرف می‌شود. بعد از احیاء CO2, ATP توأم با نوکلئوتیدهای احیاء شده (حاصل از واکنش‌های نوری)، تری‌فسفوگلسیریک اسید (۳-PGA)، را به تری‌فسفوگلیسرآلدئید (۳-PGald)، تبدیل می‌نمایند. گونه‌هائی که دارای این مسیر کربن هستند به گونه‌ها سه کربنه (C3)، معروف هستند زیرا اولین محصول قابل اندازه‌گیری در آن‌ها بعد از افزودن CO۲ رادیواکتیودار (CO۲ ۱۴)، یک مولکول ۳ کربنه یعنی تری‌فسفوگلیسیریک اسید (۳-PGA)، است.
تثبیت دی‌اکسیدکربن در گونه‌های چهارکربنه

در سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۶۶ چرخهٔ کالوین تنها مسیر شناختهٔ شدهٔ احیاء کربن در گیاهان عالی بود، تا اینکه هاچ و سلک در سال ۱۹۶۶ ضمن تحقیق در استرالیا شواهد مشروحی را ارائه دادند که مسیر دیگری را برای تثبیت CO۲ در بعضی از گونه‌های گیاهی نشان می‌داد. در این مسیر، کربن توسط آنزیم فسفوانول پیروات (PEP)، کربوکسیلاز تثبیت می‌شود.
همان‌طوری‌که در شکل حرکت و تثبت CO۲ نشان داده شده‌است ATP تولید شده در فسفریلاسیون نوری برای تبدیل پیروات به فسفوانول پیروات به‌کار می‌رود. PEP که یک مولکول ۳ کربنه است، به سه اسید ۴ کربنه (اسید اگزالواستیک، اسید مالیک و اسید آسپاریک) تبدیل می‌شود. این اسیدها به سلول‌های غلاف آوندی انتقال داده می‌شوند و در آنجا به پیروات تبدیل می‌شوند. در تبدیل این اسیدها به پیروات یک کربن آزاد می‌شود که به RUBP یا یک مولکول ۲ کربنه توسط آنزیم RuBP کربوکسیلاز چسبیده می‌شود و به تری‌فسفوگلیسریک اسید (۳-PGA)، تبدیل می‌شود. بعد از تولید ۳-PGA در غلاف آوندی چرخه کالوین در این گیاهان به‌کار می‌افتد. گونه‌هائی که مسیر هاچ و سلک را طی می‌کنند چهارکربنه (C4)، نامیده می‌شوند، زیرا اولین محصول فتوسنتز آن‌ها که در سلول‌های مزوفیل برگ تولید می‌شود یک مولکول چهارکربنه می‌باشد.
گیاهان کم (CAM)

نوع سوم احیاء CO۲ که CAM یا متابولیسم کراسولائی (Crassulation acid metabolism)، نامیده می‌شود به‌طور عمده در گیاهان آبدار که دارای برگ‌ها یا ساقه‌ها گوشتی هستند صورت می‌گیرد. چنین گیاهانی به شرایط خشک که کمی تعرق لازمه بقا است سازگار شده‌اند. در شرایط رطوبت کم، روزنه‌ها در شب باز شده و CO۲ جذب می‌کنند و در روز بسته می‌شوند؛ لذا شدت تعرق گیاه خیلی کم می‌شود. از گیاهان زراعی فقط تعداد معدودی دارای چرخهٔ CAM هستند که عبارتند از: آناناس، انواع آگاو از جمله: sisal گیاه صباره (Agave fourcrodes)، و از این قبیل و کاکتوس.
گونه‌های دارای چرخهٔ CAM مانند گونه‌های C4, CO۲ را به‌صورت اسیدهای چهارکربنه با PEP کربوکسیلاز تثبیت می‌کنند و تفاوت آن‌ها با گیاهان C۴ در این است که این عمل در شب هنگامی‌که روزنه‌ها باز هستند انجام می‌گیرد. انرژی لازم برای این عمل را گلی‌کولیز تأمین می‌نماید. در روز تشعشع خورشید سبب بسته شدن شکاف روزنه‌های برگ‌ها می‌شود، لیکن این انرژی نوری جهت ادامه چرخهٔ کالوین به‌کار می‌رود و CO۲ از اسید چهارکربنه آزاد می‌گردد، نظیر آنچه که در سلول‌های غلاف آوندی در گونه‌های C۴ صورت می‌پذیرد. سبزدیسه گونه‌های CAM شباهت زیادی به سبزدیسه گونه‌های C۳ دارد. فعالیت روزنه‌ها و عمل کربوکسیلاسیون گونه‌های CAM در شرایط مرطوب و مساعد ممکن است به‌صورت گونه‌های C۳ تغییر پیدا می‌کند؛ بنابراین گیاهان CAM دارای خصوصیات فیزیولوژیکی پیشرفته‌ای می‌باشند که آن‌ها را قادر می‌سازد. رطوبت کمتری از دست بدهند و در نتیجه از خشکی بگریزند. در جائی که رطوبت قابل استفاده جهت زنده‌ماندن گیاهان زراعی کم باشد، این‌گونه گیاهان اهمیت خاصی دارند.
نبردهای کوروش بزرگ

نبردهای کوروش بزرگ مجموعه‌ای از لشکرکشی‌ها بود که در طول بیست‌وپنج سال (از ۵۵۸ تا ۵۲۹ پیش از میلاد) توسط نخستین شاهنشاه هخامنشی کوروش بزرگ انجام شد. این جنگ‌ها با نبرد برای استقلال از امپراتوری پیشین ایران، پادشاهی ماد تحت حکومت ایشتوویگو آغاز شد. پس از پیروزی‌های کوروش بزرگ علیه مادها، او شروع کشورگشایی‌های بیشتر کرد که از منطقه پنجاب امروزی در هند تا یونان باستان امتداد داشت. حکومت پارسی‌ها بر مناطقی که کوروش تصرف کرده بود، تا صدها سال پس او پابرجا و محکم بود. پس از کوروش، پسرش کمبوجیه دوم به حکومت رسید و از اقدامات کمبوجیه، ادامه برنامه‌ریزی پدر و فتح مصر بود.
گستره فتوحات کوروش بزرگ
  گستره فتوحات کمبوجیه دوم
  گستره فتوحات داریوش بزرگ
کوروش بزرگ ابتدا علیه ایشتوویگو، شاه ماد، به جنگ برخاست و سپس به پایتخت حکومت ماد در هگمتانه یورش برد و با کمک‌هایی که از درون سپاه ماد به او شد، هگمتانه را فتح کرد. سپس کرزوس، شاه لیدیه را شکست داد و به‌سوی سارد پایتخت لیدیه لشکر کشید و پس از دو هفته، شهر سارد به اشغال نیروهای ایرانی درآمد. کوروش مسئولیت فتح دیگر شهرهای آسیای صغیر از جمله شهرهای یونانی‌نشین ایونی را به فرماندهانش واگذار کرد و خود به اکباتان بازگشت و به‌سوی پارت، زرنگ، هرات، خوارزم، باختر، سغد، گندار، ثه‌تَگوش و اَرَخواتیش لشکر کشید. جزئیات این جنگ‌ها در تاریخ ثبت نشده است و اطلاع کمی دربارهٔ جزئیات این نبردها وجود دارد.
گاهشمار

| رویدادهای مهم پادشاهی کوروش بزرگ | رویدادهای مهم پادشاهی کوروش بزرگ |
| --- | --- |
۵۵۸ پیش از میلاد: آغاز پادشاهی کوروش در انشان (فارس) و خوزستان. انتقال پایتخت هخامنشیان به شوش.
۵۵۰ پیش از میلاد: شکست ایشتوویگو شاه ماد از کوروش و پیرو آن فتح هگمتانه. اتحاد ماد و پارس.
۵۴۹ تا ۵۴۸ پیش از میلاد: تسخیر سرزمین‌های پارت، جرجان و احتمالاً ارمنستان توسط کوروش.
۵۴۶ پیش از میلاد: فتح سارد پایتخت لیدی توسط کوروش و شکست کرزوس پادشاه لیدی.
۵۳۹ پیش از میلاد: فتح بابل ثروتمندترین شهر غرب آسیا توسط کوروش. سقوطی که با مقاومت کم سپاه بابل در کرانه ساحلی رود دجله به وقوع پیوست کوروش به یهودیان آواره اجازه داد تا به اورشلیم بازگردند و در آنجا آزادانه برای خود کنیسه بسازند.
۵۲۹ پیش از میلاد: کوروش به قبایل سکاها در شمال شرق ایران حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد. (روایت هرودوت) وی را در پاسارگاد دفن کردند. پس از او کمبوجیه دوم فرزند کوروش به تاج و تخت رسید.
فتح پادشاهی ماد

اسناد موجود از منابع میخی میان‌رودان نشان می‌دهند که کوروش پس از به تخت‌نشینی در پارس، با بابل روابط سیاسی برقرار کرد تا از جانب غرب خیالش آسوده باشد؛ احتمالاً هم‌زمان توجه خود را به شرق و شمال ایران نیز معطوف کرده‌بود. کوروش برای رهایی از سلطهٔ مادها لشکرکشی خود را با حمله به قلعه مادی پاسارگاد آغاز کرد. به گفتهٔ هرودوت، تنها سه طایفه از شش طایفهٔ ساکن پارس به شورش او پیوستند اما، از قرار معلوم، وی تعدادی از نجبای مادی را به‌طرف خود کشید.
فتح پادشاهی ماد > خیزش پارس‌ها

مقالهٔ اصلی: خیزش پارس‌ها
خیزش پارس‌ها با اعلام استقلال پارس از شاهنشاهی ماد شروع شد. طغیان پارس آغازگر جنگ‌های کوروش بزرگ با ایشتوویگو بود. سبب این انقلاب اعمال ایشتوویگو واپسین شاهنشاه ماد بود که موجب متحد شدن استان‌های دیگر با پارس شد. نبردها از ۵۵۲ پیش از میلاد تا ۵۴۹ پیش از میلاد به رهبری کوروش بزرگ ادامه داشتند.
به تاریخ ۵۵۸ پ. م، کوروش دوم شاه اقوام و طوایف پارسی شد. مرکز فرماندهی او در پاسارگاد به سایر سرزمین‌ها احاطه داشت. کوروش در آغاز مانند پدرش کمبوجیه یکم نسبت به شاهان ماد وفادار بود.
آغاز شورش کوروش را می‌توان ۵۵۳ پ. م دانست و ظاهراً ایشتوویگو مجبور گردید که سپاهیانش را از ناحیه حران عقب بکشد. (حران پس از سقوط آشور به مادها تعلق داشت) بابلی‌ها با مشاهدهٔ گرفتاری ایشتوویگو، در تاریخ ۵۵۲ پ. م، حران را اشغال کردند. باز هم چنین به نظر می‌رسد که در آن زمان نبونعید کوروش را متحد و هم‌دست خود می‌دانست. تعدادی از دانشمندان (برن، کامرون، ولوِی) معتقدند که موافقت‌نامه‌ای بین این دو منعقد شده بود، ولی شواهدی که این موضوع را تأیید کند در دست نیست.
هنگامی که ایشتوویگو شنید که کوروش برای جنگ آماده می‌شود، قاصدی نزد وی فرستاد و او را به دربار احضار نمود. کوروش پاسخ داد خیلی زودتر از آنچه انتظار می‌رود، در آنجا حاضر خواهم شد. این سرپیچی نشان از طغیان بود. نتیجهٔ این طغیان در دو جنگ به ثمر رسید. در نخستین برخورد، ایشتوویگو خود در نبرد شرکت نکرد. سردارش هارپاگ با قسمت عمده‌ای از سپاه به کوروش پیوست. پس از آن ایشتوویگو فرمان داد تا جادوگران و کاهنان (که خواب وی را تعبیر نادرست کرده بودند) را به چهارمیخ بکشند و تمام مادها (چه پیر و چه جوان) باید در مقابل کوروش مسلح می‌شدند. شاه ماد شخصاً در جنگ دوم فرماندهی را به عهده گرفت ولی مادها شکست خوردند و شاه اسیر شد. کوروش به آزار و اذیت ایشتوویگو نپرداخت و با وی به مهربانی رفتار نمود. بدین ترتیب بنا به آنچه هرودوت گفته، سلطنت ۳۵ ساله ایشتوویگو و فرمانروای ۱۲۸ ساله مادها در آسیا به پایان رسید.
فتح پادشاهی ماد > نبرد هیربا

مقالهٔ اصلی: نبرد هیربا
نبرد هیربا نخستین جنگ میان پارس‌ها و ماد‌ها پس‌از خیزش پارس‌ها بود. این نبرد به‌طور کامل به‌دست کوروش بزرگ رهبری شد. پیروزی در این جنگ سبب پای گرفتن اولین شاهنشاهی ایرانیان شد، که آغازی بود بر موفقیت‌های کوروش بزرگ در فتوحات دیگرش. هنگام شورش پارس‌ها، ایشتوویگو تصمیم گرفت به پارس حمله کند و این حمله شتابزده در نهایت منجر به از بین رفتن پادشاهی ماد شد.
در حالی که تنها منبعی که ماجرای نبرد را به‌طور کامل توضیح داده نیکولاس دمشقی است، بقیه تاریخ نویسان مشهور آن زمان از جمله هرودوت، کتسیاس و استرابو وقوع این نبرد را در نوشته‌های خود قید کرده‌اند.
فتح پادشاهی ماد > نبرد مرز پارس

مقالهٔ اصلی: نبرد مرز پارس
نبرد مرز پارس دومین برخورد میان نیروهای ماد و پارس در جریان جنگ‌های آنها بود. با اینکه گمان می‌شود که این جنگ یک پیروزی قاطع برای هیچ‌یک از طرفین نبوده ولی شواهد افول قدرت مادها به‌خصوص در جنوب غربی ایران را به‌وضوح نشان می‌دهد.
فتح پادشاهی لیدیه و آناتولی

مقاله‌های اصلی: نبرد پتریا، نبرد تیمبرا، و محاصره سارد
پس از فتح همدان توسط کوروش و اسیر شدن آستیاگ، شوهرخواهر کرزوس شاه لیدیه، وی بسیار نگران بود که رقیب تازه‌ای پیدا کند و کوروش به سرزمین‌های به ارث رسیده از ماد قناعت نکند و آهنگ گرفتن سراسر آسیای صغیر را داشته باشد. از این‌روی تصمیم گرفت که نگذارد رقیب تازه‌نفس قوی گردد و برای اطمینان خاطر، از چند پیشگوی مشهور یک سؤال آزمایشی را پرسید که پاسخش را تنها خود می‌دانست و درصورتی که غیبگوها پاسخ صحیحی دادند، نتیجهٔ جنگ را از آن‌ها بپرسد. از میان پیشگوها، فقط پیشگوی معبد دلفی به نخستین پرسش وی پاسخ صحیحی داد و کرزوس معبد مذکور را غرق در گنجینه‌ای از زر کرد و با اطمینان کامل از درستی بی چون و چرای پیشگویی معبد دلفی، پرسید که آیا می‌تواند وارد جنگ با کوروش شود؟ پاسخ مشهود پیشگو این بود: «در جنگ بین کرزوس و کوروش، فرمانروایی بزرگی فرو خواهد پاشید». اینکه منظور از «فرمانروایی بزرگ» خود لیدیه بود، از ذهن وی نگذشت و از این پاسخ خشنود شد و سرگرم تجهیز خود برای لشکرکشی علیهٔ کوروش شد. وی فرستادگانی به مصر و بابل فرستاد و از آن‌ها خواست علیهٔ کوروش با وی متحد شوند و هردوی آن‌ها که از بزرگ شدن دولت هخامنشی نگران بودند، این اتحاد را پذیرفتند و وعده کردند که در سال آینده به او کمک کنند. در این هنگام، یکی از فرستادگان کرزوس به وی خیانت کرده و نزد کوروش آمد و بدو اطلاع داد که کرزوس در حال تدارک نیرو برای جنگ با توست. کوروش فوراً مقدمات جنگ را آماده کرد و تشخیص داد که نباید به دشمن فرصت دهد و او باید حمله را آغاز کند.
عموماً، آغاز جنگ ایران و لیدیه را در سال ۵۴۷ پیش از میلاد دانسته‌اند. در جنگی که بین کورش بزرگ و کرزوس پادشاه لیدیه درگرفت، کوروش در «کاپادوکیه» به کرزوس پیشنهاد کرد که پیرو ایرانیان شود. کرزوس این پیشنهاد را نپذیرفت و جنگ بین‌شان آغاز گردید. سرانجام جنگ سختی در «پتریوم» پایتخت هیتی‌ها روی داد، در این نبرد نظم اسبان لیدیایی بر اثر ترس از شترهای ایرانیان از هم گسیخت. کرزوس به سمت سارد فرار کرد و در آنجا بست نشست. کورش شهر را دوره کرد و کرزوس را دستگیر نمود. لیدیه گرفته شد و به عنوان یکی از استان‌های ایران به‌شمار آمد. هر چند باستانشناسان پس از هجده حفاری نتوانستند به ارگ کرزوس دست پیدا کنند، اما لایه‌های سوخته و پیکان‌های مانده از حملهٔ ایرانیان را یافتند. کرزوس از این پس مشاور بزرگ هخامنشیان شد. پس از گرفتن لیدی، کوروش متوجه شهرهای یونانی شد و از آن‌ها نیز، تسلیم بی‌اما و اگر را خواست که یونانیان نپذیرفتند. در نتیجه شهرهای یونانی یکی پس از دیگری گرفته شدند. رفتار کوروش با شکست‌خوردگان باعث خوشبینی مردم آسیای صغیر نسبت به او شد.
کشورگشایی‌های دیگر

توالی تاریخی جنگ‌های کوروش، پس از فتح آسیای صغیر مبهم باقی مانده است. کوروش مسئولیت فتح شهرهای آئونیان را در ساحل دریای اژه و بقیهٔ آسیای صغیر را به فرماندهانش واگذار کرد و به اکباتان برگشت تا مقدمات تسخیر بابل، باختر، سرزمین سکاها و بالأخره مصر را فراهم نماید. اینکه چرا کوروش منتظر پایان کارها در آسیای کوچک نشده و با شتاب به درون ایران بازگشته، می‌تواند ناشی از این باشد که نبرد کوروش با کرزوس بی‌موقع بود و حمله از طرف پادشاه لیدیه صورت گرفت زیرا پس از انقراض دولت ماد، اوضاع ثابتی بر ایران حاکم نبوده و او می‌بایست به امور شرقی رسیدگی می‌کرد. مورخان یونانی دربارهٔ جنگ‌های کوروش در قسمت‌های شرقی ایران سکوت کرده‌اند و به جز هرودوت که آن هم به‌طور مختصر به این جنگ‌ها اشاره می‌کند، دیگران مطلبی ننوشته‌اند. داریوش نام ساتراپ‌های تحت فرمان امپراتوری هخامنشی را در سنگ‌نبشته‌های بیستون، تخت جمشید و نقش رستم ذکر می‌کند که نام سرزمین‌های شرقی ایران نیز در میان آنان است. در بند ششم سنگ‌نبشتهٔ داریوش در بیستون، وی به نام بیست و دو سرزمین اشاره می‌کند که امپراتوری او را تشکیل می‌دهند و چون در زمان نوشتن این سنگ‌نبشته، فقط سه سال از فرمانروایی داریوش می‌گذشت و این مدت هم صرف فرونشاندن شورش‌ها شده بود، می‌بایست این سرزمین‌ها در دوره‌های قبل به امپراتوری هخامنشی افزوده شده باشند؛ دوران پادشاهی کمبوجیه کوتاه بود و او تنها توانسته بود مصر را فتح کند. پس بی‌گمان این سرزمین‌ها را که در سنگ‌نبشتهٔ بیستون از آن‌ها به‌عنوان بخشی از پادشاهی هخامنشی نام برده شده، باید کمابیش همان سرزمین‌هایی بدانیم که به‌دست کوروش به امپراتوری هخامنشی افزوده شده بودند. این ایالات شامل «پارت»، «زرنگ»، «هرات»، «خوارزم»، «باختر»، «سغد»، «گندار»، «ثه‌تَگوش» و «اَرَخواتیش» است.
پارس‌ها پارت، هیرکانی و احتمالاً ارمنستان که همگی جزئی از قلمرو سابق پادشاهی ماد در ۵۴۹–۵۴۸ پیش از میلاد بودند را تصرف کردند. به گفتهٔ کسنوفون، هیرکانی داوطلبانه حاکمیت کوروش بر خود را پذیرفت. همان‌طور که در مورد عیلام والتر هینتس و ران زادوک با هم اختلاف نظر دارند که عیلام توسط پارس‌ها بعد از سقوط بابل در ۵۳۹ پیش از میلاد گرفته شد. با این وجود براساس یکی از متون پیشگویی بابلی، «شاه عیلام حمله خواهد کرد و از تخت پادشاهی بیرون خواهد کرد»، پادشاه بابل کسی که «خاندان هارران را تأسیس کرد». این شاه عیلام به عنوان کوروش دوم و شاه بابل به عنوان نبونعید شناخته شده است. عیلام باید قبل از حمله کوروش به بابل فتح شده باشد.
شهر مهاجرنشین مستحکم شدهٔ «سایرس‌چتا» (یعنی شهر کوروش) یا همان سایروپولیس در سغد، گواهی فعالیت کوروش در آن ناحیه است. پلینیوس گزارش می‌دهد که کوروش، شهر کپیسا در شمال افغانستان را ویران کرد و آریان حملهٔ او به سرزمین‌های هند (ظاهراً گندهارا) و فرمانبرداری مردم آریاسپائی در امتداد مرز جنوبی درانگیانا را گزارش داد. به استناد گزارش هرودوت و بروسوس حملهٔ او به سرزمین‌های آسیای میانه بعد از شکست دادن لیدیه در ۵۴۷ پیش از میلاد و پس از فتح بابل در ۵۳۹ پیش از میلاد رخ داده است.
فتح فرارود

فرارود از دیر باز جزو شرقی‌ترین ایالت ایران باستان و از دورهٔ هخامنشی زیر تابعیت شاهنشاهی ایران بود و سکنهٔ آن عمدتاً سغدی و خوارزمی بودند. این سرزمین در دوران هخامنشیان جزو ساتراپی سغد محسوب می‌شد.
هنگامی که کوروش گرفتن آسیای صغیر را به پایان رساند متوجه مرزهای خاوری شد. زرنگ، رخج، مرو و بلخ، یکی پس از دیگری در زمره استان‌های تازه درآمدند. کوروش از جیحون گذر کرد و به سیحون که مرز شمال خاوری کشور بود، رسید و در آنجا شهرهایی سخت‌بنیاد، برای جلوگیری از یورش‌های مردم آسیای مرکزی ساخت.
نبرد با ماساگت‌ها

مقالهٔ اصلی: مرگ کوروش بزرگ
احتمالاً کوروش مقدمات امر را برای تسخیر مصر فراهم کرده بود و اقدامات وی بود که باعث شد در سال‌های بعد، ایرانیان مصر را تسخیر کنند ولی ابتدا تصمیم گرفت مرزهای شمال شرقی امپراتوری‌اش را از تاخت و تاز اقوام چادرنشین ماساگت‌ها در امان بدارد. این تاخت و تازها زیان‌ها و صدمات چشمگیری بر ایرانیان شهرنشینی که آمیخته امپراتوری هخامنشی شده بودند وارد کرده بود.
هرودوت می‌گوید که کوروش با حیله به یکی از اردوگاه‌های ماساگت حمله‌ور شد و بسیاری ساکنان آنجا را کشت؛ ولی پس از این جریان، قسمت اعظم نیروهای ماساگت تحت فرماندهی ملکه تهم‌رییش، شکست سنگینی بر ایرانیان وارد آوردند و کوروش کشته شد. ماساگت‌ها سر بریده کوروش را در کیسه‌ای انداختند و آن کیسه پر از خون شده بود. هرودوت می‌نویسد این نبرد شدیدترین نبردهایی است که «بربر» ها در آن شرکت جسته‌اند. البته هردوت می‌گوید که دربارهٔ مرگ کوروش حکایات زیادی وجود دارد و روایتی که من ذکر کردم به حقیقت نزدیک‌تر است. در نتیجه معلوم می‌شود که خود هرودوت هم از صحت این روایت مطمئن نبوده است. بنابر گزارش مورخان یونانی، کوروش در جنگ با ماساگتها ۲۰۰ هزار مرد جنگی را از دست داد که اغراق آشکاری است.
از نگاه داندامایف داستان‌های روایت شده توسط مورخان یونانی بیشتر از آنکه شرح یک رویداد واقعی باشند، رنگ و بوی یک رمان را دارند. اگرچه حقیقت دقیق مرگ کوروش را نمی‌دانیم، اما مشخص است که او در پاسارگاد دفن شده است. این حقیقت ممکن است گفته‌های هرودوت را دروغ جلوه دهد اما ممکن است جنازهٔ کوروش از دشمن پس گرفته شده و به پایتخت آورده شده باشد. ریچارد فرای می‌گوید احتمالاً داستان هرودوت ساختگی است، اما گرفتن آسیای میانه توسط کوروش صحیح است زیرا دورترین شهری که در سغد وجود دارد، سایرس‌چَتا (سایروپولیس) نام دارد که گستردگی فتوحات شرقی او را ثابت می‌کند. کتسیاس می‌گوید که کمبوجیه باگاپاتس – یکی از درباریان – را همراه جسد کوروش به مراسم دفن فرستاده است.
انتقال جسد کوروش، یکی دیگر از نشانه‌های نادرست بودن جنگ کوروش با ماساگت‌هاست؛ زیرا اگر ملکه تهم‌رییش، کوروش را کشته و سر او را برده باشد، چگونه هخامنشیان توانسته‌اند با سپاهی شکست‌خورده جسد را از آنان پس بگیرند و آن را به درون قسمت‌های داخلی ایران وارد کنند؟
نگارخانه

وقایع مهم تمدن ایلام و مادها و تأسیس شاهنشاهی هخامنشی
جدول زمانی شاهنشاهی هخامنشی شامل رویدادهای مهم و تکامل سرزمینی
منشور حقوق بشر کوروش، موزه بریتانیا، این سند به عنوان نخستین منشور حقوق بشر شناخته می‌شود. این استوانه پس‌از فتح بابل نوشته شد.
گستره فتوحات کوروش بزرگ
شاهنشاهی هخامنشی پس از فتح شاهنشاهی ماد در زمان فرمانروایی کوروش بزرگ. در همسایگی با قبایل هندی، قبایل سغدی، لیدیه و بابل
شکست آستیاگ از کوروش (کوروش و هارپاگ در مرکز و آستیاگ در سمت چپ نگاره به‌تصویر کشیده شده‌اند)، نقاشی از قرن ۱۸ میلادی، موزه هنرهای زیبای بوستون.
«کرزوس بر خرمن آتش»، نگاره‌ای بر گلدان در حدود سال ۵۰۰ پیش از میلاد، کشف در ایتالیا، نگهداری در موزهٔ لوور
وقایع مهم امپراتوری ایلام و پادشاهی ماد و تأسیس شاهنشاهی هخامنشی
نقاشی یهودیان در نزد کوروش بزرگ، اثر ژان فوکه در سال ۱۴۷۰ میلادی. کوروش پس از فتح بابل در سنگ‌نبشته خود نوشت که من یهودیان را از بردگی در بابل آزاد کردم و اجازه ساخت معبد را در اورشلیم به ایشان دادم. این اقدام باعث شد تا کوروش نزد یهودیان جایگاه قهرمانانه و ویژه‌ای پیدا کند.
آرامگاه کوروش بزرگ