stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مسعود علی‌محمدی
ادعای ترور علی‌محمدی > واکنش‌ها

رامین مهمان‌پرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران مدعی وجود شواهدی مبنی بر دخالت و نقش آمریکا، اسرائیل و مخالفان نظام جمهوری اسلامی در این ترور شد.
ظهر همان روز خبرگزاری فارس در خبری پذیرش مسؤولیت این ترور را منتسب به گروه «انجمن پادشاهی ایران» کرد، اما پس از چند ساعت خبرنامه گویا اطلاعیه‌ای از سوی وبگاه تندر متعلق به انجمن پادشاهی ایران منتشر کرد که در آن مسئول این ترور «سازمان‌های اطلاعاتی حکومت» معرفی شده‌است. در این اطلاعیه ضمن تکذیب ادعای خبرگزاری فارس آمده‌است: «توطئه جدید سازمان اطلاعات جمهوری اسلامی علیه تندر و انجمن پادشاهی ایران شبیه‌سازی و انتشار اخبار کذب است» و انجمن پادشاهی ایران چند مورد از مشابه‌سازی سایت‌های خود از سوی وزارت اطلاعات ایران را تشریح کرد و هدف از آن را «به دام انداختن فریب خوردگان» دانست.
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با صدور اطلاعیه‌ای ضمن ابراز تأسف از حادثه مشکوک انفجار، درگذشت وی را به خانواده مسعود علی‌محمدی و جامعه دانشگاهی تسلیت گفت.
شاگردانِ علی‌محمدی (دانش آموختگان دوره لیسانس و فوق لیسانس دانشکده فیزیک دانشگاه تهران) محصل در دوره دکتری فیزیک خارج از کشور از دانشگاه‌های مختلف دنیا [آمریکا، کانادا، اروپا، استرالیا و آسیای دور] با صدور بیانیهٔ مشترکی ضمن محکوم کردن این ترور اعلام کردند: «جای بسی تأسف و حسرت که سرانجامِ عمری پژوهش و تدریس، آن هم در شاخه‌ای از علم چون فیزیک تئوری که در مرزهای دانش بشری و مستلزم سالیان دراز تلاش و جدیت و مسلماً استعداد ذاتی است، در کشور ما چنین دردناک است. البته که فهم عمق این فاجعه برای کوته‌فکران، مغرضان و طمع‌ورزان بسیار دشوار و ناممکن است.» در این بیانیه همچنین آمده‌است: «علاوه بر خباثت، دنائت و جهالت عاملان این عمل شوُم و غیرانسانی که بر هیچ‌کس پوشیده نیست، بدون تردید شرایط متشنج کنونی کشور که منجر به وارد آمدن چنین ضایعه عظیمی به جامعه علمی کشور شده‌است در عملی شدن این نقشه پلید بی‌تاثیر نبوده‌است.»
سید علی خامنه‌ای بیانیه‌ای صادر کرد که در آن آمده‌است: «دست جنایتکاری که این ضایعه را آفرید، انگیزه دشمنان جمهوری اسلامی را که ضربه زدن به حرکت و جهاد علمی کشور است افشاء و برملا کرد.»
هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام در پی این ترور، پیام تسلیتی صادر کرد. در بخشی از این پیام «ترور ناجوان‌مردانه» این دانشمند، نشان از «آغاز خط تازه توطئه» دانسته شد.
میرحسین موسوی، از رهبران جنبش سبز در پیامی، مسعود علی محمدی را استاد سبز دانشگاه تهران خواند و مرگ وی را تسلیت گفت. وی در این پیام درگذشت مسعود علی‌محمدی را خطاب به «ملت شریف ایران، دانشگاهیان و خانواده محترم آن شهید بزرگوار» تسلیت گفت. در بخشی از این پیام آمده بود: «کشته شدن مظلومانه دانشمند برجسته فیزیک و استاد دانشگاه تهران مسعود علی‌محمدی بازگوی این حقیقت تلخ است که دشمنان ملت ایران برای تحقق منافع خود، قصد دارند از شرایط بحرانی سود ببرند و مسلماً این اقدام جنایتکارانه بخشی از طرح وسیعی است که ضرورت دارد همگان فارغ از تمایلات سیاسی، برای کشف ابعاد دیگر آن به مراقبت و تأمل بپردازند.»
۱۱۰ نفر از استادان دانشگاهی جهان، با ارسال نامه‌ای به سازمان‌های مدافع حقوق بشر، خواستار پیگیری مستقل این سازمان‌ها در ارتباط با ترور علی محمدی شدند و به خشونت در فضای دانشگاه علیه دانشجویان و استادان ایرانی اعتراض کردند.
محمود احمدی‌نژاد در طی مراسم افتتاحیه دومین جشنواره ملی نوآوری و شکوفایی، ضمن ملاقات با همسر و فرزندان علی‌محمدی، لوح یادبودی را به پاس قدردانی از زحمات مسعود علی‌محمدی به آنان اهدا کرد.
مراسم تشییع

علی‌محمدی پنجشنبه ۲۴ دی ۱۳۸۸ با تدابیر امنیتی به خاک سپرده شد. پلیس‌های موتور سوار و مأمورین لباس شخصی و بسیج در این مراسم حضور داشتند. تعدادی از تشیع کنندگان با حمل نمادهای سبز در این مراسم شرکت کردند. همچنین ۳ خبرنگار و عکاس نیز در این مراسم بازداشت شده و بعد از اخذ کارت خبرنگاری از آن‌ها آزاد شدند.
احمد شیرزاد در مشاهدات خود از مراسم می‌گوید: تابوت را از آمبولانس پیاده کردند و به داخل منزل بردند و شعارهای مخصوص را آغاز کردند. به شدت اطراف تابوت را در کنترل داشتند و اجازه نمی‌دادند از فامیل و آشنایان کسی زیر تابوت برود. معمولاً در تشییع جنازه‌ها در ایران رسم است که شعارهای عام مذهبی از قبیل لا اله الا الله و محمدا رسول‌الله می‌دهند. شعارهای غالب اما در این برنامه شعارهایی از قبیل مرگ بر اسراییل، مرگ بر منافق، این گل پرپر شده هدیه به رهبر شده، و امثال این‌ها بود… جمع چند صد نفره‌ای از دانشجویان دانشگاه تهران، به خصوص بچه‌های گروه فیزیک، عکسی از علی‌محمدی را در جلو گرفته بودند؛ و با سکوت به دنبال آن حرکت می‌کردند. تنها گاهگاهی صلوات می‌فرستادند. آن‌ها به تدریج بین خودشان با گروه تشیع کنندگان حکومتی فاصله ایجاد کردند و صف خودشان را از برنامه از پیش تعیین شده جدا کردند. به تدریج که تشیع کنندگان متوجه این جمع شدند به آن‌ها پیوستند و از صف برنامه رسمی برادران جدا شدند. صحنه جالبی بود. آقایان در آن جلو یکدفعه دورشان را خلوت دیدند. خودشان بودند و خودشان. یکی دو نفرشان با خشونت آمدند تا پوستری را که در جلوی صف دانشجویان در دست آنان بود از آنان بگیرند که با مقاومت جمع مواجه شدند… دوستان و دانشجویان مسعود از خواندن نماز بر پیکر او و شرکت در مراسم خاکسپاری عملاً محروم بودند. آن‌ها همه این مراسم را آن طور که میلشان بود انجام دادند. هنگام خاکسپاری در ورودی امامزاده بسته بود و ما از پشت شبکه آجری دیوارهای اطراف امامزاده گوشه‌هایی از مراسم را می‌دیدیم.
در نامه استادان فیزیک دانشگاه تهران آمده‌است: در مراسم تشییع جنازه، عده‌ای به استادان و دانشجویان حاضر در مراسم حمله و هتک حرمت کردند که با هوشیاری و اقدام به موقع مسئولان دانشگاه از جمله فرهاد رهبر، رئیس دانشگاه تهران، جوانب موضوع تحت کنترل درآمد و از گسترده شدن ماجرا جلوگیری شد.
عبدالملک ملازاده

| عبدالملک ملازاده> اطلاعات شخصی | عبدالملک ملازاده> اطلاعات شخصی |
| --- | --- |
زاده: ۱۳۲۸ هجری قمری روستای حیط سرباز، ایرانشهر، سیستان و بلوچستان
درگذشته: ۱۴ اسفند ۱۳۷۴ (۴۶ سال) کراچی، پاکستان
ملیت:  ایران
محل اقامت: زاهدان
قومیت: بلوچ
مذهب: اهل سنت
آثار برجسته: همان‌طور که نیاز به علم علما داریم؛ نیاز به خون علما هم داریم
تحصیلات: حوزه علمیه زاهدان، حوزه علمیه دارالعلوم کراچی و دانشکده دعوت و أصول دین دانشگاه اسلامی مدینه
پیشه:  از فعالین برجستهٔ حزب اتحاد المسلمین  مؤسس سازمان اسلامی محمدی اهل سنت  دبیر بینش اسلامی و زبان عربی دبیرستانهای زاهدان ـ بلوچستان  از اعضای رهبری شورای مرکزی سنت (شمس)  رئیس مجلس اعلی اهل سنت ایران 
مولوی عبدالملک ملازاده (زاده ۱۳۲۸ در ایرانشهر – درگذشته ۱۳۷۴ در کراچی) روحانی و فعال سیاسی سنی مذهبِ ایرانی بود. او رئیس «سازمان اسلامی محمدی» اهل سنت و رئیس مجلس اعلی اهل سنت ایران بود. او در سال ۱۳۷۴ در کراچی پاکستان به طرز مشکوکی ترور شد. ترور او را با قتل‌های زنجیره‌ای ایران مرتبط می‌دانند.
زندگی [نیازمند منبع]

او در سال ۱۳۲۸ ه‍.ش در روستای حیط سرباز در خانواده‌ای که چندین نسل از زعما و رهبران مذهبی بلوچستان (مانند پدرش عبدالعزیز ملازاده) بودند بدنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و راهنمایی خود را در زاهدان به پایان رساند و برای یادگیری علوم اسلامی وارد مدارس دینی و مکتب‌های سنتی منطقه بلوچستان شد پس از آن وارد دارالعلوم کراچی شد و با پایان یافتن دوره هشت ساله علوم دینی، مشغول گذراندن سطح بالاتری از علوم اسلامی یعنی تخصص در فقه و فتوی گردید و آن را به پایان رساند و سرانجام وارد دانشکده دعوت و اصول دین دانشگاه مدینه شد و از همین دانشگاه با مدرک لیسانس در سال ۱۳۵۶ هجری شمسی برابر با سال ۱۹۷۷ میلادی فارغ‌التحصیل شد و در بازگشت از دانشگاه مدینه مدتی به عنوان دبیر بینش اسلامی دبیرستان‌های سطح زاهدان به تدریس پرداخت؛ همچنین وی از استادان بنام دارالعلوم مکی زاهدان بود.
فعالیت‌های سیاسی

وی در حزب اتحاد مسلمین که توسط مولوی عبدالعزیز ملازاده (پدرش) در سال ۱۳۵۷ تأسیس شده بود فعالیت می‌کرد. همچنین در کنار تدریس کتب بینش اسلامی دبیرستان‌های زاهدان، براساس باورهای مذهبی خود فعالیت‌هایی بر علیه افکار باورمندان به سوسیالیسم، حزب توده و گروه‌های کمونیستی انجام می‌داد و تأسیس «سازمان اسلامی محمدی اهل سنت» به همراه جمعی از همفکرانش در جهت رسیدن به برنامه‌های مذهبیشان در بلوچستان بود، که نشریه ای بنام «تابشی از اسلام» یکی از ارکان همین سازمان بود. با انتشار دومین شماره این نشریه توقیف شد.
عبدالملک از ابتدای تأسیس شورای شمس به همکاری نزدیک با مفتی‌زاده پرداخت و به عنوان عضو اصلی شورای مرکزی سنت انتخاب شد. او تنها عضو شورای مرکزی از مسلمانان حنفی مذهب شرق کشور بود که علیرغم محدودیت و فشارهای فراوان از طرف مخالفان شورا در کنگره دوم شمس در کرمانشاه در نیمه مرداد ۱۳۶۱ شرکت کرد و در مجمع عمومی این کنگره در بعد از ظهر پنجشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۶۱ سخنرانی نمود.
مهاجرت به پاکستان

ملازاده پس از انحلال شورای شمس مدت ۶ ماه را در زندان گذرانده و به اتهام وابستگی با خارج از هرگونه فعالیت ممنوع شده بود همچنین قبل از مهاجرت به پاکستان مرتب به وزارت اطلاعات تهران احضار می‌شد و مورد بازجوئی و تهدید قرار می‌گرفت. سخنرانی معروف وی در مسجد مکی زاهدان در مورد مشکلات جامعه تبعیض مسئولین بویژه توسط گشت‌های ویژه و افراد موسوم به کمیته، مشکلات او را بیشتر کرد وی به شدت انتقاد کرد و رفتار گشت‌های ویژه با مردم بلوچ را با سربازان اسرائیلی تشبیه نمود و گفت: «هنگامی که اینها را می‌بینم که چطور جوانان اهل سنت را ضرب و شتم می‌کنند بیاد صحنه‌های فلسطین و عملکرد سربازان اسرائیلی می‌افتم».
این سخنرانی تند نقطه عطفی در حیات سیاسی وی در ایران بود و باعث شد وی در داخل احساس امنیت نکند درنتیجه در زمستان ۱۳۶۸ برای ادامه فعالیت به پاکستان رفت تا مواضع مذهبی خود را دنبال کند. وی در کراچی ریاست مجلس اعلی اهل سنت ایران را که چندی قبل توسط جمعی از علما و سران بعضی از طوائف و با همکاری احزاب مجاهدین افغان تشکیل یافته بود، بدست گرفت. به برخی کشورهای اسلامی سفر کرد و در دفاع از حقوق اهل سنت ایران و انتقاد از جمهوری اسلامی کتابچه‌هایی به زبانهای فارسی و عربی با نام «المرکز الإسلامی» منتشر نمود.
گفته می‌شود مولوی عبدالملک برای مبارزه با جمهوری اسلامی و انتقام جویی از آن، به عضویت گروهی مسلح در پاکستان درآمده بود.
دربارهٔ گروه مسلح مذکور این اطلاعات نیز منتشر شده است: «مولوی عبدالملک با سازمان جهانی مجاهدین اهل سنت (تشکیلاتی با نفرات معدود و تفکرسنتی شبیه فرقه طالبان) در سال ۱۳۷۱ اختلاف نظر پیدا کرد. هنگامی که مولوی عبدالملک در ایران بود در سازمان جهانی اهل سنت می‌گفتند رهبر سازمان مولوی عبدالملک است، اما هنگامی که عبدالملک به پاکستان می‌رود بر روی رهبری او اتفاق نظر به‌وجود نمی‌آید، لذا سازمان جهانی دچار تشتت شده و در سال ۱۳۷۲ دیگر از این سازمان چیزی نمانده بود.
سعید امامی معاون وزارت اطلاعات (وزارت علی فلاحیان در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی و رهبری خامنه ای) یکی از مأموران ارشد قتلهای زنجیره ای بوده است.
قتل

سرانجام افرادی که سوار تاکسی بودند، به‌طور مشکوکی او را در روز دوشنبه ۱۴ اسفندماه ۱۳۷۴ ه‍.ش (۱۴ شوال ۱۴۱۶ ه‍.ق) همزمان با تبلیغات پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی در ایران به همراه مولوی عبدالناصر جمشید زهی فارغ‌التحصیل از دانشکده دعوت و اصول دین دمشق، در شهر کراچی پاکستان به دستور سعید امامی به ضرب گلوله به قتل رساندند. ملازاده پیش از رفتن به پاکستان، مدتی در ایران زندانی بود. او را قربانی قتل‌های زنجیره‌ای ایران دانسته‌اند.
عبدالرحیم ملازاده عموی وی در بسیاری از برنامه‌های تلویزیونی خود از عیدوک بامری به عنوان فردی یاد می‌کند که مأموریت ترور مولوی عبدالملک را به سرانجام رسانید.[نیازمند منبع]
کاشمر

| کاشمر | کاشمر |
| --- | --- |
  از بالا:  آرامگاه سید حسن مدرس، مسجد جامع کاشمر، مسجد حاجی جلال، امامزاده سید حمزه، امامزاده سید مرتضی، مدرسه حاج سلطان العلماء، پارک خطی سید مرتضی، قلعه آتشگاه.:   از بالا:  آرامگاه سید حسن مدرس، مسجد جامع کاشمر، مسجد حاجی جلال، امامزاده سید حمزه، امامزاده سید مرتضی، مدرسه حاج سلطان العلماء، پارک خطی سید مرتضی، قلعه آتشگاه.
  نشان‌واره شهرداری کاشمر:   نشان‌واره شهرداری کاشمر
کشور:  ایران
استان: خراسان رضوی
شهرستان: کاشمر
بخش: مرکزی
نام(های) دیگر: شهر زرتشت، شهر زیارت و سیاحت، شربت‌خانه خراسان
نام(های) پیشین: کِشمَر، ترشیز، طرثیث، سلطان‌آباد
سال شهرشدن: دیرینگی بلدیه و شهرداری ۱۳۰۸ خورشیدی و همچنین بنا شده در زمان گشتاسپ پسر لهراسپ یا بهمن پسر اسفندیار
مردم: مردم
جمعیت: ۱۰۲٬۲۸۲ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت: ۱۳٪+ (۵ سال)
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
مساحت: ۱۵ کیلومتر مربع (تا مرداد ۱۴۰۳ خورشیدی)
ارتفاع: ۱۰۶۳ متر
آب‌وهوا: آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه: ۱۶٬۰۵
میانگین بارش سالانه: ۲۳۷
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
شهردار: اصغر کوهسرخی
تأسیس شهرداری: ۱۳۰۸ خورشیدی
ره‌آورد: انگور، انار، کشمش، عرق کشمش، زعفران، گردو، بادام، پسته، خشکبار، قالی، پنبه
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۵۵۲ ۰۵۱
وبگاه: شهرداری کاشمر
شناسهٔ ملی خودرو:  ایران ۳۲ م   ایران ۳۶ ق
کد آماری: ۱۳۸۱
  کاشمر  روی نقشه ایران ۳۵°۱۴′۱۳″شمالی ۵۸°۲۸′۱۲″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۳۷°شمالی ۵۸٫۴۷°شرقی﻿ / 35.237; 58.47   :   کاشمر  روی نقشه ایران ۳۵°۱۴′۱۳″شمالی ۵۸°۲۸′۱۲″شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۳۷°شمالی ۵۸٫۴۷°شرقی﻿ / 35.237; 58.47   
 :  
کاشْمَر (تلفظپرونده:Kashmar.ogg) با نام باستانی کِشْمَر (تلفظپرونده:Keshmar.ogg؛ به‌معنای: آغوش مادر؛ احتمالاً بیانگر زادگاه زرتشت) و نام تاریخی تُرشیز (تلفظپرونده:Torshiz.ogg؛ به‌معنای: شهر نیرومند) و همچنین با نام شناخته‌شده سلطان‌آباد (تلفظپرونده:Soltanabad, Razavi Khorasan.ogg؛ به‌معنای: شهری که سلطان آن را آباد کرد) مرکز شهرستان کاشمر در شمال‌شرقی ایران و جنوب‌غربی استان خراسان رضوی، در حدود ۲۲۰ کیلومتری شهر مشهد است. کاشمر با جمعیتی معادل ۱۰۲٬۲۸۲ نفر (۳۱٬۷۷۵ خانوار) پنجمین شهر بزرگ استان است. مردم کاشمر به زبان فارسی و به گویش کاشمری سخن می‌گویند. کاشمر در سال ۱۴۰۰ خورشیدی با میزان فرونشست تجمعی بیش از ۳۰ سانتی‌متر رکورددار فرونشست زمین در ایران است.
کاشمر از شهرهای باستانی ایران و خاستگاه تمدن‌های پنج هزار سالهٔ نای‌تپه و هزار و هشتصد سالهٔ مجموعهٔ باستانی آتشگاه است. کاشمر دومین شهر زیارتی استان و چهارمین شهر زیارتی ایران است. قالی‌بافی، زیلوبافی، گلیم‌بافی، گیوه‌بافی، چادرشب‌بافی (به‌ویژه از گونهٔ ابریشمی) و فرت‌بافی مهم‌ترین صنایع دستی این شهر را تشکیل می‌دهند. قالی کاشمر چه از دید کمیت و چه از دید کیفیت دارای محبوبیت می‌باشد. این شهر در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه کوهسرخ و در شمال رشته‌کوه فغان (پیرکوه) قرار دارد. از فرآورده‌های مهم این شهر می‌توان به زعفران، انگور، کشمش، عرق کشمش، عرقیجات، پنبه، سوهان ورقه‌ای و باقلوا اشاره نمود. کاشمر دارای پنج مرکز آموزش عالی شامل دانشگاه پیام نور واحد کاشمر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشمر، مؤسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی کاشمر، مرکز آموزش عالی کاشمر و دانشکده علوم پزشکی کاشمر است.
نام‌گذاری

کاشمر در دوران‌های متفاوت دچار دگرگونی و تغییر نام‌های بسیاری شده است. در بررسی نام این شهر به بیش از بیست نام برخورد شده است که با یک جمع‌بندی می‌توان تمامی آن‌ها را در واژگان «کشمر»، «ترشیز»، «بشت» و «سلطان‌آباد» خلاصه نمود. به این ترتیب واژهٔ کشمر که به معنای آغوش مادر است و احتمالاً بیانگر زادگاه زرتشت می‌باشد، سرانجام به گونهٔ کاشمر درآمده و در همین صورت باقی‌مانده است. از سوی دیگر فرهنگ‌نگاران، کاشمر را گونهٔ کامل‌شده «کاخجر»، «کاشخر» و «کاشغر» دانسته‌اند و بر این باورند که «کاش» برگردانیده شده «کاج» است و «کاخجر» یادآور سرو بزرگ و سرشناس این سرزمین یعنی سرو کشمر است. به‌طور کلی نام‌های این شهر در منابع تاریخی مختلف عبارتند از «کشمر»، «کشمیر»، «کشمار»، «کاشمر»، «بُست»، «بُشت»، «پشت»، «بوشت»، «پوشت»، «بشت‌العرب»، «پشت نیشابور»، «تُرسیز»، «طُرُشیز»، «تُرشیز»، «تُرتسیز»، «ترشیش»، «ترشش»، «تُرشاش»، «ترسیس»، «طُرثیث»، «طُرَیثیث»، «سلطان‌آباد» و «سلطانیه».
پیشینه

برخی گذشته‌نگاران پیشینهٔ کاشمر را به گشتاسپ پسر لهراسپ یا به بهمن پسر اسفندیار نسبت داده‌اند و جغرافی‌نویسان اسلامی نام کاشمر را در دوران‌های گوناگون به گونه‌های مختلف مانند طرثیث، ترشیش، بوشت، بست و ترشیز نوشته‌اند.
پیشینه > کیانیان

بنا بر داستانی در محلی که اکنون کاشمر خوانده می‌شود، میان گشتاسپ کیانی و زرتشت دیداری روی می‌دهد. چون گشتاسپ دین او را می‌پذیرد زرتشت نیز نخستین آتشکده خود را در قلمروی پادشاهی کیانی بنا می‌کند و در جلوی در این آتشکده، سرو کشمر که تبار بهشتی داشت را با دست خودش می‌کارد تا همین سرو بر ایمان شاه گواه بگیرد. در هر برگ این سرو نام گشتاسپ نوشته شده بود و چون درخت بالا گرفت؛ شاه نیز بر گرد سرو بهشتی، کاخ بزرگی ساخت تا نگهدار ارجمندی سرو باشد.
پیشینه > کیانیان > آتشکدهٔ کشمر و آذر برزین‌مهر

مقاله‌های اصلی: آتشکده کشمر و آذر برزین‌مهر
آتشکدهٔ کشمر یا آتشکدهٔ زرتشت یا آتشکده آذر برزین‌مهر نام نخستین آتشکدهٔ زرتشتیان بود که توسط گستاسپ به‌درخواست زرتشت در کِشمر (کاشمر) بنا گردید. در بخشی از شاهنامه فردوسی، داستان پیدا شدن زرتشت و پذیرفتن دین او توسط گشتاسپ را به نظم درآمده که گشتاسپ پس از پذیرفتن دین زرتشت، موبدان را به سرتاسر گیتی روانه می‌کند و آذر به آتشکده‌ها (گنبدان) می‌نهد و نخستین آنان آذر برزین‌مهر است که به کشمر بنیان کرد و در جلوی آتشکده سرو کشمر را کاشت و آن را نماد پذیرفتن دین زرتشتی نهاد و موبدان را به سرتاسر جهان فرستاد و فرمان داد همه نامداران و بزرگان به سوی آن پرستشکده روی آورند.
پیشینه > کیانیان > سرو کشمر

مقالهٔ اصلی: سرو کشمر
سرو کشمر یا سرو مقدس زرتشت درختی بود که بر برپایهٔ باور زرتشتیان به‌دست زرتشت کاشته‌شده بود. این درخت بسیار شکوهمند و بزرگ بود و شهرت آن به متوکل (خلیفهٔ عباسی) رسید. متوکل فرمان بریدن آن را داد و پیشنهاد زرتشتیان آن شهر که ۵۰٬۰۰۰ سکه طلا برای نبریدن آن درخت بود، مورد پذیرش واقع نشد و آن را بریدند و برای خلیفه به بغداد بردند. یک روز پیش از رسیدن درخت به بغداد، متوکل به قتل رسید و این با پیش‌گویی زرتشت یکسان بود که گفته بود هر که این درخت را ببرد؛ کشته خواهد شد. این سرو در زمان بریده شدن بیش از ۱٬۴۰۰ سال زندگانی داشت.
فردوسی در مورد آن می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| پس، آزاده گشتاسب برشد به گاه |  | فرستاد، هر سو به کشور، سپاه |
| پراگند، گرد جهان، موبدان |  | به آیین، نهاد آذرِ گنبدان |
| نخست آذر مهر برزین نهاد |  | به کشور، نگر تا چه آیین نهاد! |
| یکی سرو آزاد بود، از بهشت |  | به پیش در آذر اندر، بکشت |
| نسبتش بر آن زاد سرو سهی |  | که پذرفت گشتاسب دین بهی |
| فرستاد هر سو به کشور پیام |  | که چون سرو کشمر به گیتی کدام |
| زمینو فرستاد زی من خدای |  | مرا گفت از اینجا به مینو برآی |
| کنون هر که این پند من بشنوید |  | پیاده سوی سرو کشمر روید |
در کتاب دانشنامه مزدیسنا نوشته انوشه روان دکتر موبد جهانگیر اشیدری آمده:
گویند اشو زرتشت، دو درخت سرو به طالع سعد در دو محل به دست خود کاشت، یکی در دهکده کشمر و دیگری در دهکده فریومد از روستاهای توس (طوس) خراسان. به مرور این درخت بلند و ستبر و پرشاخ شده و دیدن آن موجب شگفتی بینندگان می‌شد. چون وصف این سروها در مجلس متوکل عباسی، خلیفه عهد، بیان شد، او که مشغول به عمارت در جعفریه سرمن رای، مشهور به سامره بود به خاطرش افتاد که آن سرو را قطع کرده، به بغداد بیاورند.
پیشینه > هخامنشیان

در دوران شاهنشاهی هخامنشی به‌دلیل پذیرفتن دین مزدیسنا توسط شاهنشاهان هخامنشی و وجود آتشکده و سرو کشمر؛ این شهر دارای رونق بسیاری شد و به یکی از مراکز دینی ایران تبدیل شده بود.
پیشینه > اشکانیان

منطقهٔ کاشمر در دوران شاهنشاهی اشکانی از نواحی حاصل‌خیز ایران به‌شمار می‌رفته و از آنجا که شاهان و شاهنشاهان اشکانی نسبت به فرمانروایان پیش از خود یعنی سلوکیان اهمیت به‌مراتب فراتری برای دین مزدیسنا قائل بودند؛ آتشکده و سرو کشمر که از یادگار زرتشت شناخته می‌شد را مورد نگرش بسیاری قرار دادند.
پیشینه > ساسانیان

به گواه سنگ‌نبشته پایکولی در دوران شاهنشاهی ساسانی کشمر (کاشمر) جزئی از گستره خراسان بزرگ به‌شمار می‌رفته و ساسانیان برای زنده‌کردن آیین باستانی تلاش بسیاری کردند و چون در آن زمان؛ دیگر از آتشکدهٔ کشمر چیزی برجای نمانده بود، شاهنشاهان ساسانی به ایجاد آتشکدهٔ دیگری دست می‌زنند که همچنان در چند کیلومتر بالاتر از «شهر باستانی کشمر» در مجموعهٔ باستانی آتشگاه باقی مانده است و خرابه‌های قلعه آن هم‌اکنون در ۱۲ کیلومتری شمال‌غربی شهر کاشمر قرار دارد و از یادگارهای دوران ساسانی به‌شمار می‌رود.
پیشینه > دوران اسلامی

کاشمر در دوران‌های گذشته و به‌ویژه در سده‌های نخستین اسلامی از اهمیت بسیاری برخوردار بوده است. کاشمر گردنهٔ رسیدن مهاجمان جنوبی و غربی به نیشابور محسوب می‌شده و نقش ضربه‌گیر و پیش‌مرگ نیشابور را بر دوش داشته است که موجب شد بسیاری به این شهر هجوم برده یا در آن، جا خوش‌کرده و ماندگار شوند.
از تاریخ دگرگونی‌های کاشمر در سده‌های نخستین اسلامی، اسناد چشمگیری در دست نیست، بااین‌حال پس از کم‌رنگ‌شدن حملهٔ اعراب به ایران بر خراسان و پیدایش خاندان‌های آریایی همچون طاهریان، صفاریان و سامانیان این شهر رفته‌رفته اهمیت گذشته خود را یافته و با توجه به موقعیت ویژهٔ ترشیز که در دوران‌هایی همچون طاهریان (۲۵۹–۲۰۵ قمری) که نیشابور را به مرکزیت فرمانروایی خود برگزیده بودند، این شهر از رونق و آبادانی بسیاری برخوردار شده بود.
باآنکه برپایهٔ گزارش اسناد تاریخی، یعقوب لیث صفاری که سودای بدست آوردن فرمانروایی طاهریان را در سر می‌پروراند، در سر راه خود از سیستان به نیشابور از ترشیز رد شد اما گزارشی از بروز برخوردهای پرخاشگرانه در این شهر در دست نیست.
با این‌رو از جستجوی تاریخ‌نگاران سده‌های نخستین اسلامی چنان بر می‌آید که در میانهٔ سدهٔ چهارم قمری کاشمر اهمیت و موقعیت بلندپایه‌ای در میان شهرهای ایران داشته است. ابن حوقل در این زمینه می‌نویسد: «ترشیز شهری زیبا، پربرکت و پرجمعیت است».
شمس‌الدین مقدسی نیز بیانی از این شهر در نخستین سال‌های سدهٔ پنجم قمری نمایش می‌دهد: «گویند روزی بوفضل بلعمی و بوفضل بن یعقوب در مجلس میرسعید بودند. بلعمی در ستایش مرو پرچانگی نمود، ابن یعقوب گفت: منکر ستودگی مرو نیستم که همچنان است که گفتی، ولی نیشابور دوازده روستا دارد که یکی از آن‌ها بُست است که درآمد سه منبر آن به اندازه درآمد همه مرو است. این روستا غلات و انگور نیکو را با هم دارد. شنیده‌ام زیتون و انجیر هم دارد و نوبرها از آنجا می‌برند؛ زیرا هوایی ملایم دارد. نام شهر آن طرثیث (ترشیز) است که خوب آباد است و مسجد جامعی دارد که پس از جامع دمشق، ثروتمندتر از آن نیست. زیبا و پاکیزه است. غیر از دکان‌های کهن، بازاری نوساز و گرم دارد… درگاه فارس و اصفهان و انبار خراسان به‌شمار می‌رود».
مردم

خانه‌های فرسوده در یکی از کوچه‌های خیابان ۱۵ خرداد کاشمر، ۱۳۹۲ خورشیدی
مجتمع مسکن مهر کاشمر، ۱۴۰۳ خورشیدی
شهرداری کاشمر، ۱۴۰۳ خورشیدی
فرمانداری کاشمر، ۱۴۰۳ خورشیدی
مردم > جمعیت

مقالهٔ اصلی: فهرست شهرهای ایران بر پایه جمعیت
برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ خورشیدی جمعیت این شهر ۱۰۲٬۲۸۲ نفر (۳۱٬۷۷۵ خانوار) بوده است.
| سال | جمعیت | رشد سالیانه |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۴۵ | ۱۷٬۰۶۵ | - |
| ۱۳۵۵ | ۲۶٬۸۸۳ | ۵۷٬۵٪ |
| ۱۳۶۵ | ۴۹٬۲۵۹ | ۸۳٬۲٪ |
| ۱۳۷۰ | ۵۸٬۵۲۲ | ۱۸٬۸٪ |
| ۱۳۷۵ | ۶۹٬۱۷۷ | ۱۸٬۲٪ |
| ۱۳۸۵ | ۸۱٬۵۲۷ | ۱۷٬۹٪ |
| ۱۳۹۰ | ۹۰٬۲۰۰ | ۱۰٬۶٪ |
| ۱۳۹۵ | ۱۰۲٬۲۸۲ | ۱۳٬۴٪ |
| مردان | سن | زنان |
| --- | --- | --- |
| ۲٬۷۹۰  | بالای ۶۵ |  ۲٬۶۹۲ |
| ۱٬۴۵۹  | ۶۰–۶۴ |  ۱٬۵۰۳ |
| ۲٬۳۰۶  | ۵۵–۵۹ |  ۲٬۲۲۷ |
| ۲٬۵۸۶  | ۵۰–۵۴ |  ۲٬۴۵۴ |
| ۳٬۱۵۰  | ۴۵–۴۹ |  ۳٬۰۲۹ |
| ۳٬۸۳۹  | ۴۰–۴۴ |  ۳٬۸۵۰ |
| ۴٬۶۶۵  | ۳۵–۳۹ |  ۴٬۶۹۹ |
| ۵٬۳۳۹  | ۳۰–۳۴ |  ۵٬۳۱۹ |
| ۴٬۸۵۸  | ۲۵–۲۹ |  ۴٬۸۲۲ |
| ۳٬۴۹۹  | ۲۰–۲۴ |  ۳٬۵۰۳ |
| ۳٬۳۷۶  | ۱۵–۱۹ |  ۳٬۳۲۲ |
| ۴٬۰۵۱  | ۱۰–۱۴ |  ۳٬۷۴۹ |
| ۴٬۴۸۶  | ۵–۹ |  ۴٬۳۵۹ |
| ۵٬۲۱۲  | ۰–۴ |  ۵٬۱۳۸ |
مردم > قومیت

بیشتر مردم کاشمر فارسی‌زبان هستند. همچنین در حومهٔ شهر ایل‌های کرمانج (ملکشاهی و شوهان) و بلوچ (گرگ زائی، اسماعیل زائی و زائی) سکونت دارند.
مردم > افراد برجسته

صفحه‌های اصلی: رده:اهالی کاشمر و رده:اهالی ترشیز
مردم > فرهنگ و هنر

مقالهٔ اصلی: فرهنگ خراسان
در سال ۱۳۹۹ خورشیدی کاشمر و شهرستان آن ۱۳۳ مؤسسه و آموزشگاه فرهنگی–هنری و همچنین مراکز مهارت‌آموزی داشته است که نزدیک به ۲ هزار نفر در زمینهٔ فرهنگ و هنر فعال بوده‌اند.
مردم > فرهنگ و هنر > زبان و گویش

مردم این شهر و حومهٔ آن به زبان فارسی و به گویش کاشمری سخن می‌گویند.
مردم > فرهنگ و هنر > خوراک‌های محلی

نان محلی از برجسته‌ترین خوراک‌های کاشمر است که این نان‌ها با آرد سبوس‌دار درست می‌شود. اشکنه قروتی یا اشکنه کشک در کاشمر و دیگر شهرهای خراسان به‌عنوان خوراک محلی نیز شناخته‌شده است و ترکیبات آن شامل آب، کشک (قروت)، پیاز، نعنا، آویشن، گردو می‌باشد. اشکنه گوجه نیز یکی دیگر از خوراک‌های محلی کاشمر و شهرهای همجوار است که ترکیبات آن شامل گوجه‌فرنگی، پیاز، ادویه، آب، سیب‌زمینی، عدس می‌باشد. به دیگر خوراک‌های محلی کاشمر می‌توان به اشکنه بنه، اشکنه قورمه، اشکنه دانه، اشکنه بلغور، اشکنه قاقرو، روغن شیره، کمه‌جوش، کله‌جوش، آش کمای، گرماست (گرماس)، مسکه، توگی، لیچار، کف، اشکنه تخم‌مرغ (اشکنه اوجز) و آرد بریو (بریان) اشاره نمود.
مردم > فرهنگ و هنر > آداب و رسوم

از آداب و رسوم بنیادین کاشمر می‌توان از جشن‌ها و آیین‌های نوروز، سده، چهارشنبه سوری و عزاداری‌های تاسوعا و عاشورا اشاره نمود. برگزاری مراسم تعزیه‌خوانی، قنبرخوانی، نخل‌گردانی، نقالی و پرده‌خوانی در عاشورا از دیگر آداب و رسوم‌های مذهبی این شهر است. همچنین چوله قزک، جشن خرمن، مراسم آیینی چندنفره، نمایش دونفره، شوخنی (مناجات)، باران‌خواهی و چشم‌زخم از دیگر آداب و رسوم‌های این شهر است.
از مراسم آیینی ابداع‌شده توسط جمهوری اسلامی ایران می‌توان از پیاده‌روی جاماندگان اربعین نام برد که در کاشمر از امامزاده سید حمزه تا امامزاده سید مرتضی پیاده‌روی می‌گردد.
مردم > فرهنگ و هنر > موسیقی محلی

تاریخ موسیقی محلی این شهر فراتر از ۲۰۰ سال پیشینه دارد و موسیقی کاشمر در کنار زبان و گویش یکی از بخش‌های هویت فرهنگی آن محسوب می‌شود. موسیقی منطقهٔ کاشمر و تربت جام از ساختار مشترکی برخوردار است اما در چندی از آواها دارای ویژگی‌های گوناگون و برجسته‌ای می‌باشد که بیشتر آن‌ها چهاربیتی هستند و با سازهای مرسوم این شهر از جملهٔ آن‌ها دوتار، دوسازه (قوشمه، به گویش کاشمری: دوسَزَ)، سرنا، دهل و دایره خوانده می‌گردند. برپایهٔ پژوهش‌ها در نزدیک دهه‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ خورشیدی فرد کم‌سن و سالی به‌نام «ذوالفقار عسگریان» از اساتید نامدار موسیقی خراسان که زاده منطقهٔ کاشمر (خلیل‌آباد) بود با الاغ به روستاهای این منطقه می‌رفت تا دوتار و موسیقی محلی را ترویج دهد. همچنین «حسن عابدینی» از دیگر اساتید نامدار این شهر است. «گروه بیداد» نیز از برجسته‌ترین گروه‌های موسیقی منطقهٔ کاشمر است و با سرپرستی «هادی قاسمی» اداره می‌گردد که از سال ۱۳۷۵ خورشیدی فعالیت می‌کند. بیشتر تمرکز قاسمی جهت جذب نوجوانان و جوانان به‌کار گرفته می‌شود.