stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کامبوج
مردم

| دین در کامبوج | دین در کامبوج | دین در کامبوج | دین در کامبوج | دین در کامبوج |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| دین | دین |  | درصد | درصد |
| بوداگرایی | بوداگرایی |   | ۹۶٫۴٪ | ۹۶٫۴٪ |
| اسلام | اسلام |   | ۲٫۱٪ | ۲٫۱٪ |
| مسیحیت | مسیحیت |   | ۱٫۳٪ | ۱٫۳٪ |
| بقیه | بقیه |   | ۰٫۳٪ | ۰٫۳٪ |
شاخه هینه‌یانه (تراوادا) از بودیسم مذهب رسمی کشور کامبوج است و بیش از ۹۵ درصد از مردم این کشور پیرو این کیش هستند. سنت‌های بودایی هینه‌یانه در کامبوج ریشه‌دار و گسترده هستند و ۴۳۹۲ نیایشگاه بودایی در سراسر این کشور پراکنده‌است. چینی‌ها و ویتنامی‌های ساکن کامبوج پیرو شاخه مهایانه از بودیسم هستند.
خمرهای سرخ در اواخر دهه ۱۹۷۰ مذهب و از جمله بوداگرایی را سرکوب می‌کردند اما بودیسم پس از پایان دوره آن‌ها دوباره با احیا و تقویت روبه‌رو شده‌است.
اسلام دین اکثریت در میان اقلیت‌های چام و مالای است و بیشتر آن‌ها سنی‌های شافعی هستند. تعداد مسلمانان کامبوج ۳۰۰ هزار نفر و تمرکز آن‌ها در استان کامپونگ چام است. در کامبوج ۲۰ هزار مسیحی کاتولیک زندگی می‌کنند که ۰٫۱۵ درصد از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند.
ویرانی‌هایی که در ۱۹۷۹، در کامبوج اتفاق افتاد، هزاران هزار مقیم این کشور را از سرزمین مادری خود دور کرد. در حدود صد و پنجاه هزار نفر به آمریکا مهاجرت کردند و مقیم آنجا شدند. در حدود یک سوم از این افراد در منطقه‌ای به نام لانگ بیچ واقع در کالیفرنیا، خانه‌هایی ساختند و در آنجا سکنا گزیدند؛ بنابراین، بیشترین تمرکز مهاجران کامبوجی در این منطقه است.
نمایی از آنگکور وات (شهر معابد) در استان سیه‌م رئاپ. این مجموعه کهن از نیایشگاه‌ها پربازدیدترین مکان گردشی کامبوج است.
فرهنگ

مقالهٔ اصلی: فرهنگ در کامبوج
فرهنگ کامبوج هم فرهنگ اکثریت قومی دشت پست مرکزی را شامل می‌شود و هم فرهنگ ۲۰ قبیله و قومیتی که در مناطق تپه‌ای و کوهستانی این کشور زندگی می‌کنند. نورودوم سیهانوک، پادشاه پیشین کشور، این قومیت‌ها را «خمر لوئیو» نامید تا همبستگی میان دشت‌نشینان و کوه‌نشینان را تقویت کند.
سربندهای پارچه‌ای به نام کراما ازجمله پوشاک ویژه مردم کامبوج است. روش سلام دادن معروف به سامپیا که در آن کف دو دست برهم قرار داده می‌شود روش درود و احترام رایج در میان مردم کامبوج است. فرهنگ خمر در دوران امپراتوری خمر سبک‌های ویژه‌ای از رقص، معماری و پیکرتراشی را پدیدآورد که این فرهنگ با تمدن‌های همسایه در لائوس و تایلند دادوستدهای فرهنگی داشته‌است.
بون ام تیوک (جشنواره مسابقه قایق‌ها) که به‌طور سالانه برگزار می‌شود پربازدیدکننده‌ترین جشنواره ملی این کشور است.
در برخی سال‌ها به فراخور جشنواره سه‌روزه آب که بزرگ‌ترین کارناوال پنوم‌پن است، ۵ میلیون نفر از نواحی مختلف کامبوج به پایتخت می‌آیند. به هنگام این جشنواره در جزیره الماس که پلی آن را به پایتخت کامبوج وصل می‌کند، نمایشگاه‌های مختلف، رستوران و غرفه‌های متعدد برپا می‌شود و معمولاً زنان فروشنده اجناس در مدت این جشنواره به این جزیره می‌آیند.
نقشه‌ای از کامبوج که با استخوان‌های قربانیان خمر سرخ ساخته شده‌است. موزه توئول سلنگ.
هون سن، نخست‌وزیر کامبوج.
Kaart van Cambodja met de ligging van de provincies

نقشه توپوگرافیک کامبوج.
ریل کامبوج دهمین پول رایج بی‌ارزش جهان
واژه کامبوج به خط خمر
سید ابراهیم امین‌السید

| سید ابراهیم امین‌السید | سید ابراهیم امین‌السید |
| --- | --- |
إبراهیم أمین السید: إبراهیم أمین السید
امین‌السید در ۲۰۱۴: امین‌السید در ۲۰۱۴
رئیس شورای سیاسی حزب‌الله: رئیس شورای سیاسی حزب‌الله
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۹۶۰ (۶۳–۶۴ سال)
حزب سیاسی: حزب‌الله لبنان
وبگاه: ibrahim-alsayed.org
سید ابراهیم امین‌السید (عربی: إبراهیم أمین السید؛ زاده ۱۹۶۰) سیاستمدار، روحانی شیعه لبنانی و رئیس شورای سیاسی حزب‌الله لبنان است. با توجه به نقش او در حزب‌الله، آمریکا، تحریم‌هایی اقتصادی علیه او اعمال کرده است.
زبان فرانسوی
پیشینه

مقالهٔ اصلی: تاریخ زبان فرانسوی
فرانسوی یک زبان رومی است (به این معنی که عمدتاً از لاتین عامیانه گرفته شده است) که از گویش‌های گالو-رومی که در شمال فرانسه صحبت می‌شدند، فرگشت یافته است. شکل‌های اولیه این زبان شامل فرانسوی باستان و فرانسوی میانه است.
پیشینه > لاتین عامیانه در گل

لاتین به دلیل حکومت رومیان، به تدریج توسط ساکنان گل پذیرفته شد و همان‌طور که این زبان توسط مردم عادی آموخته شد، ویژگی‌های محلی متمایزی همراه با تفاوت‌های دستوری با لاتینی که در جاهای دیگر صحبت می‌شد، پیدا کرد که برخی از آن‌ها در نوشته‌ها تأیید شده است. این گونه محلی به زبان‌های گالو-رومی فرگشت یافت که شامل فرانسوی و نزدیک‌ترین خویشاوندان آن مانند آرپیتان می‌شود.
فرگشت زبان لاتین در گل با همزیستی آن برای بیش از نیم هزاره در کنار زبان سلتی بومی گلی شکل گرفت که در اواخر سده ششم، مدت‌ها پس از سقوط امپراتوری روم غربی، منقرض شد. در این دوران به جز جمعیت عامه بومی، طبقه بزرگان و نخبگان بومی به فرزندانشان لاتین را در مدارس رومی می‌آموختند. در زمان فروپاشی امپراتوری، این نخبگان محلی به آرامی گلی را به‌طور کامل ترک کردند، اما جمعیت روستایی و طبقه پایین‌تر گلی‌زبان بودند که گاهی می‌توانستند به لاتین یا یونانی نیز صحبت کنند. تغییر زبان نهایی از گالی به لاتین عامیانه در میان جمعیت‌های روستایی و طبقه پایین بعدها زمانی که هم آن‌ها و هم حاکمان و نظامیان جدید فرانک، زبان لاتین عامیانه گالو-رومی نخبگان روشنفکر شهری را پذیرفتند، رخ داد.
زبان گلی احتمالاً تا سده ششم در فرانسه با وجود رومی‌شدن قابل توجه باقی ماند. گلی با همزیستی با لاتین، به شکل‌گیری لهجه‌های لاتین عامیانه کمک کرد که به فرانسوی توسعه یافتند؛ از جمله با کمک وام‌واژگان و گرته‌برداری‌ها (از جمله oui, به معنای «بله»)، تغییرات آوایی و تأثیر در صرف و نحو. مطالعات محاسباتی اخیر نشان می‌دهد که تغییر جنسیت در فرانسوی اولیه ممکن است با انگیزه تطابق با جنسیت واژگان همسو در زبان گلی صورت گرفته باشد.
تعداد تخمینی واژه‌های فرانسوی قابل انتساب به گلی ۱۵۴ عدد است، در حالی که اگر گویش‌های غیر معیار نیز گنجانده شوند، این تعداد به ۲۴۰ افزایش می‌یابد وام‌واژه‌های شناخته‌شده گلی به سمت زمینه‌های معنایی خاصی مانند گیاهان (chêne, bille و غیره)، جانوران (mouton, cheval و غیره)، طبیعت (boue و غیره ) ، فعالیت‌های خانگی (مثلاً berceau)، کشاورزی و واحدهای اندازه‌گیری روستایی (arpent , lieue , borne , boisseau)، سلاح‌ها، و محصولات صادراتی به دیگر مناطق گرایش دارند. این توزیع معنایی به دهقانانی نسبت داده شده است که آخرین کسانی بودند که به گلی پایبند بودند.
پیشینه > فرانسوی باستان

مقالهٔ اصلی: فرانسوی باستان
آغاز تاریخ زبان فرانسوی در گل تحت تأثیر تهاجمات ژرمن‌ها به این کشور بود. این تهاجمات بیشترین تأثیر را بر شمال کشور و زبان آنجا گذاشت. شکاف زبانی به تدریج در سراسر کشور شروع به رشد کرد. جمعیت شمال به زبان اوییل (langue d'oïl) صحبت می‌کردند در حالی که جمعیت جنوب به زبان اک (langue d'oc) صحبت می‌کردند. زبان اوییل به چیزی تبدیل شد که به فرانسوی باستان معروف است و زبان اک نیز سرانجام به اکسیتان امروزی تبدیل شد. دوره فرانسوی باستان از سده ۸ تا ۱۴ ادامه داشت. فرانسوی باستان ویژگی‌های بسیاری را با لاتین مشترک بود. برای نمونه، ترتیب واژگان در جمله فرانسوی باستان مانند لاتین بود. این دوره با تأثیر شدید از زبان ژرمنی فرانکی شناخته می‌شود، که حتی شامل نام خود زبان می‌شود.
فرانسوی باستان تا مراحل بعدی در کنار اکسیتان باستان، بازمانده‌ای از حالت دستوری اسمی باستانی لاتین را طولانی‌تر از سایر زبان‌های رومی حفظ می‌کرد (به استثنای رومانیایی که هم تمایز تمایز حروف کوچک را حفظ کرده است). واج‌شناسی با استرس هجایی شدید مشخص می‌شد که منجر به ظهور واکه‌های مرکب پیچیده مختلفی مانند -eau شد که بعداً به واکه منفرد تبدیل شدند.
نخستین شواهد مربوط به آنچه که فرانسوی باستان نامیده می‌شود را می‌توان در سوگندهای استراسبورگ و سرود سنت اولالی مشاهده کرد، در حالی که ادبیات فرانسوی باستان در سده یازدهم شروع به تولید آثار در موضوعات زندگی قدیسان (مانند Vie de Saint Alexis) یا جنگ‌ها و دربار، به ویژه سرود رولان، چرخه‌های حماسی با تمرکز بر شاه آرتور و دربار او و همچنین چرخه‌ای متمرکز بر ویلیام اورانژی، کرد.
پیشینه > فرانسوی میانه

مقالهٔ اصلی: فرانسوی میانه
بالا از راست به چپ:مارگریت پرت و مارگریت دو ناوارشارل، دوک اورلئان و نیکل اورسم
در فرانسوی باستان گویش‌های زیادی پدید آمدند، اما گویش فرانسی گویشی است که نه تنها در دوره فرانسوی میانه (سده ۱۴ تا ۱۷) ادامه یافت، بلکه رشد نیز کرد. فرانسوی نوین از این گویش فرانسوی نشأت گرفته است. در دوره فرانسوی میانه از نظر دستوری انحراف اسم از میان رفت و دستور زبان شروع به استانداردسازی کرد. رابرت استین نخستین واژه‌نامه لاتین-فرانسوی را منتشر کرد که شامل اطلاعاتی در مورد آوا، ریشه‌شناسی و دستور زبان بود. از نظر سیاسی، فرمان ویله-کتره (۱۵۳۹) زبان فرانسوی را زبان قانون نامید.
آوردن واژه‌های تازه از زبان ادبی لاتین به فرانسوی در سدهٔ دوازدهم آغاز شد و در سدهٔ سیزدهم رو به افزایش نهاد. در سدهٔ چهاردهم خط مشی دقیقی برای گسترش زبان فرانسوی از راه وامگیری واژه‌های لاتینی در پیش گرفته شد. شارل پنجم فرانسه (پادشاه فرانسه از ۱۳۶۴ تا ۱۳۸۰) پشتیبان اهل علم و ادب بود و ایشان را به ترجمهٔ آثار کلاسیک برای کتابخانه خود ترغیب می‌کرد. مترجمان حتی زبردست‌ترین آن‌ها که نیکل اُرسم بود از فقر زبان فرانسوی آن هنگام می‌نالیدند. ارسم در این خصوص نمونهٔ جالبی را که در ترجمهٔ آثار ارسطو به آن برخورده است شاهد می‌آورد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| « | از میان نمونه‌های بیشمار می‌توان قضیهٔ کلی «homo est animal» را مثال آورد. «homo» به معنای هر دو واژهٔ «مرد» و «زن» است که در زبان فرانسوی معادلی ندارد. از «animal» نیز معنای هر چیز صاحب روح و قوهٔ ادراک مستفاد می‌شود، اما در زبان فرانسوی واژه‌ای که مدلول دقیق این معنا باشد نمی‌توان یافت. |  » |
برای رهایی از این تنگناهای زبانی بود که ارسم و دیگران بر آن شدند تا زبان فرانسوی را با وامگیری از واژگان لاتینی و یونانی توانمند سازند. ایشان این کار را به درستی و بدون تحمیل الگوهای دستوری زبان‌های مذکور به زبان فرانسوی انجام دادند یعنی برخلاف بعضی نویسندگان اسپانیایی مانند گونگورا که این کار را ناشیانه و با افراط انجام دادند و افزون بر واژگان، الگوهای دستوری یونانی و لاتینی را نیز که واقعاً نمی‌توان به آن‌ها رنگ و بوی بومی داد وارد زبان کردند امری که موجب کج‌روی زبان و اندیشه می‌شود.
پراکندگی > اروپا

فرانسوی که ۱۹٫۷۱٪ از جمعیت اتحادیه اروپا بدان صحبت می‌کنند، سومین زبان پرگویشور در اتحادیه اروپا، پس از انگلیسی و آلمانی و دومین زبان رایج آموزشی پس از انگلیسی است.
بر اساس قانون اساسی فرانسه، فرانسوی از سال ۱۹۹۲ زبان رسمی جمهوری بوده است، اگرچه فرمان ویله-کتره آن را برای اسناد قانونی در سال ۱۵۳۹ اجباری کرد. فرانسه استفاده از زبان فرانسوی را در نشریات رسمی دولتی و آموزش عمومی به جز در موارد خاص و قراردادهای قانونی الزامی می‌کند. تبلیغات نیز باید دارای ترجمه واژگان بیگانه باشد.
در بلژیک، فرانسوی در کنار هلندی و آلمانی زبان رسمی در سطح فدرال است. در سطح منطقه‌ای، فرانسوی تنها زبان رسمی والونی (به استثنای بخشی از کانتون‌های شرقی که آلمانی‌زبان هستند) و یکی از دو زبان رسمی - همراه با هلندی - منطقه پایتخت بروکسل است که بیشتر مردم (تقریباً ۸۰٪) اغلب از آن به عنوان زبان اصلی استفاده می‌کنند.
فرانسوی یکی از چهار زبان رسمی سوئیس به همراه آلمانی، ایتالیایی و رومانش است و در قسمت غربی سوئیس به نام روماندی صحبت می‌شود که ژنو بزرگ‌ترین شهر آن است. تقسیم‌بندی‌های زبانی در سوئیس با تقسیم‌بندی‌های سیاسی منطبق نیست و برخی از شهرها کانتون‌ها دارای وضعیت دو زبانه هستند: برای نمونه، شهرهایی مانند بیل و کانتون‌هایی مانند وله، فریبورگ و برن. فرانسوی زبان مادری حدود ۲۳٪ از جمعیت سوئیس است و ۵۰٪ از مردم به آن تسلط دارند.
فرانسوی به همراه لوکزامبورگی و آلمانی، یکی از سه زبان رسمی لوکزامبورگ است که به‌طور کلی زبان ترجیحی تجارت و همچنین ادارات دولتی مختلف است. این زبان همچنین زبان رسمی موناکو است.
در سطح منطقه‌ای، فرانسوی به عنوان یک زبان رسمی در منطقه واله دائوستای ایتالیا به رسمیت شناخته می‌شود، جایی که زبان نخست تقریباً ۳۰٪ از جمعیت است و گویش‌های فرانسوی نیز همچنان توسط اقلیت‌ها در جزایر مانش صحبت می‌شوند. این زبان در آندورا نیز صحبت می‌شود و پس از کاتالان در پاس د لا کاسا زبان اصلی است. این زبان به عنوان نخستین زبان دوم در ایالت زارلاند آلمان از دوران پیش‌دبستانی تدریس می‌شود و بیش از ۴۳٪ از شهروندان آنجا می‌توانند به زبان فرانسوی صحبت کنند.
پراکندگی > آفریقا

مقالهٔ اصلی: فرانسوی آفریقایی
بیشینه جمعیت فرانسوی‌زبان جهان در آفریقا زندگی می‌کنند. بر اساس برآورد سال ۲۰۱۸ از OIF تخمین زده می‌شود که ۱۴۱ میلیون آفریقایی که در ۳۴ کشور و قلمرو پراکنده شده‌اند، می‌توانند فرانسوی را به عنوان زبان اول یا دوم صحبت کنند. این تعداد شامل افرادی نمی‌شود که در کشورهای آفریقایی غیرفرانسوی‌زبان زندگی می‌کنند و زبان فرانسوی را به عنوان یک زبان خارجی یادگرفته‌اند. با توجه به توسعه روزافزون فرانسوی در آفریقا، انتظار می‌رود که کل جمعیت فرانسوی‌زبان در سراسر جهان در سال ۲۰۵۰ به ۷۰۰ میلیون نفر برسد. زبان فرانسوی سریعترین زبان در حال رشد در این قاره است (از نظر زبان رسمی یا خارجی). گرچه این زبان در بیشتر مناطق قاره زبان دوم مردم است، اما در برخی مناطق شهری مانند منطقه آبیجان ساحل عاج و در لیبرویل گابن، به زبان اول تبدیل شده است. امروزه تنها یک گویش فرانسوی آفریقایی وجود ندارد، بلکه شکل‌های فراوانی وجود دارد که از طریق تماس با زبان‌های مختلف بومی آفریقایی از هم جدا شده‌اند.
منطقه جنوب صحرای آفریقا همان محل رشد جمعیت فرانسوی‌زبان در آینده به دلیل گسترش آموزش و رشد سریع جمعیت است. این منطقه همچنین جایی است که زبان در سال‌های اخیر بیشترین پیشرفت را داشته است. درک برخی از گونه‌های بومی فرانسوی در آفریقا برای فرانسوی‌زبانان کشورهای دیگر دشوار است، اما اشکال نوشتاری این زبان بسیار نزدیک به سایر کشورهای فرانسوی‌زبان است.
پراکندگی > قاره آمریکا > کانادا

فرانسوی پس از انگلیسی دومین زبان رایج در کانادا است و هر دو زبان در سطح فدرال رسمی هستند. این زبان زبان اول ۹٫۵ میلیون نفر یا ۲۹٪ و زبان دوم برای ۲٫۰۷ میلیون یا ۶٪ از کل جمعیت کانادا است. زبان فرانسوی تنها زبان رسمی در استان کبک است که زبان مادری حدود ۷ میلیون نفر یا تقریباً ۸۰٪ (سرشماری ۲۰۰۶) استان است. حدود ۹۵٪ از مردم کبک فرانسوی را به عنوان زبان اول یا دوم و برای برخی به عنوان زبان سوم صحبت می‌کنند. کبک همچنین دربرگیرنده شهر مونترال است که چهارمین شهر بزرگ فرانسوی‌زبان جهان از نظر شمار افراد گویشور زبان اول است. نیوبرانزویک و منیتوبا تنها استان‌های رسماً دوزبانه هستند، اگرچه دوزبانگی کامل فقط در نیوبرانزویک، جایی که حدود یک سوم جمعیت آن فرانسوی‌زبان هستند، موجود است. زبان فرانسوی همچنین زبان رسمی تمامی قلمروها (شمال غرب، نوناووت و یوکان) است. از بین این سه، یوکان بیشترین فرانسوی‌زبان‌ها را دارد که کمتر از ۴٪ از جمعیت را تشکیل می‌دهد. افزون بر این، در حالی که فرانسوی‌زبان رسمی در انتاریو نیست، قانون خدمات زبان فرانسوی تضمین می‌کند که خدمات استانی به این زبان نیز در دسترس باشد. این قانون در مناطقی از استان که در آن جوامع فرانسوی‌زبان قابل توجهی وجود دارد، یعنی انتاریوی شرقی و انتاریوی شمالی، اعمال می‌شود. در جاهای دیگر، اقلیت‌های فرانسوی‌زبان قابل توجهی در منیتوبای جنوبی، نوا اسکوشیا، جزیره پرنس ادوارد و شبه‌جزیره پورت او پورت در نیوفاندلند و لابرادور، که گویش منحصر به فرد فرانسوی نیوفاندلندی در گذشته صحبت می‌شد، یافت می‌شود. تعداد کمتری از فرانسوی‌زبانان در تمام استان‌های دیگر وجود دارد. شهر انتاریویی اتاوا، پایتخت کانادا، نیز عملاً دوزبانه است، زیرا دارای جمعیت زیادی از کارکنان دولت فدرال است که ملزم به ارائه خدمات به دو زبان فرانسوی و انگلیسی هستند و با شهر کبکی گتینو در آن سوی رود اتاوا، یک منطقه شهری واحد را تشکیل می‌دهد.
پراکندگی > قاره آمریکا > ایالات متحده

با توجه به اداره سرشماری ایالات متحده (۲۰۱۱)، فرانسوی چهارمین زبان رایج در ایالات متحده پس از انگلیسی، اسپانیایی و چینی است؛ البته زمانی که همه گونه‌های فرانسوی با هم در نظر گرفته می‌شوند و همه گونه‌های چینی نیز به‌طور مشابه ترکیب می‌شوند. فرانسوی دومین زبان پرگفتار (پس از انگلیسی) در ایالت‌های مین و ورمونت است. در لوئیزیانا، اگر فرانسوی لوئیزیانایی و تمام زبان‌های کریول مانند هائیتی را در نظر بگیریم، با اسپانیایی به عنوان دومین زبان پرگویشور در رقابت است. فرانسوی سومین زبان پرگفتار (پس از انگلیسی و اسپانیایی) در ایالت‌های کنتیکت، رود آیلند و نیوهمپشایر است. لوئیزیانا محل بسیاری از گویش‌های متمایز فرانسوی است که در مجموع به عنوان فرانسوی لوئیزیانایی شناخته می‌شوند. فرانسوی نیوانگلند، که اساساً گونه‌ای از فرانسوی کانادایی است، در بخش‌هایی از نیوانگلند صحبت می‌شود. فرانسوی میسوری از لحاظ تاریخی در میسوری و ایلینوی (که قبلاً به عنوان لوئیزیانای علیا شناخته می‌شد) صحبت می‌شد، اما امروزه تقریباً منقرض شده است. فرانسوی همچنین در بخش‌های مجزا در امتداد سواحل خلیج مکزیک که قبلاً لوئیزیانای سفلای فرانسه بود، مانند جزیره مون لوئیس، آلاباما و دلیسل زنده ماند، اما امروزه این گونه‌ها به شدت در معرض خطر انقراض هستند یا گمان می‌رود منقرض شده‌اند.
پراکندگی > قاره آمریکا > کارائیب

فرانسوی یکی از دو زبان رسمی در هائیتی در کنار کریول هائیتی است. این زبان اصلی آموزشی، اداری، تجاری و تابلوهای عمومی است و همه تحصیل‌کردگان هائیتی به آن صحبت می‌کنند. اکثریت قریب به اتفاق مردم کریول هائیتی را به عنوان زبان نخست خود صحبت می‌کنند و بقیه عمدتاً به فرانسوی به عنوان زبان اول نخست می‌کنند. کریول هائیتی به عنوان یک زبان کریول فرانسوی، بیشینه واژگان خود را از زبان فرانسوی، با تأثیر از زبان‌های غرب آفریقا و همچنین چندین زبان اروپایی، گرفته است. این زبان ارتباط نزدیکی با کریول لوئیزیانا و کریول آنتیل کوچک دارد.
زبان فرانسوی تنها زبان رسمی تمام سرزمین‌های فرادریایی فرانسه در دریای کارائیب است که در مجموع به عنوان هند غربی فرانسه شناخته می‌شوند، یعنی گوادلوپ، سن بارتلمی، سن مارتن و مارتینیک.
پراکندگی > قاره آمریکا > سایر مناطق

فرانسوی زبان رسمی گویان فرانسه در قاره آمریکای جنوبی و سنت پیر و میکلون در سواحل نیوفاندلند در آمریکای شمالی است.
پراکندگی > آسیا > جنوب شرقی آسیا

فرانسوی زبان رسمی مستعمره هندوچین فرانسه بود که شامل ویتنام، لائوس و کامبوج امروزی بود. این زبان همچنان یک زبان اداری در لائوس و کامبوج است، اگرچه نفوذ آن در دهه‌های اخیر کاهش یافته است. در ویتنام استعماری، نخبگان عمدتاً به فرانسوی صحبت می‌کردند، در حالی که بسیاری از خدمتکارانی که در خانواده‌های فرانسوی کار می‌کردند، به پیجین فرانسوی موسوم به تای بوی صحبت می‌کردند که اکنون منقرض شده است. پس از پایان حکومت فرانسه، ویتنام جنوبی به استفاده از زبان فرانسه در امور اداری، آموزشی و تجاری ادامه داد. با این حال، از زمان سقوط سایگون و باز شدن اقتصاد یکپارچه ویتنام، انگلیسی به تدریج در ویتنام به عنوان اولین زبان خارجی جای فرانسوی را گرفت. با این وجود، فرانسوی همچنان به عنوان دیگر زبان عمده خارجی در سیستم آموزشی ویتنام تدریس می‌شود و به عنوان یک زبان فرهنگی در نظر گرفته می‌شود. هر سه کشور عضو کامل سازمان OIF هستند.
پراکندگی > آسیا > هندوستان

فرانسوی زبان رسمی هند فرانسه بود که شامل مناطق پودوچری بود. این زبان حتی پس از واگذاری این مناطق به هند در سال ۱۹۵۶ تا سال ۱۹۶۵ همچنان به عنوان زبان رسمی ناحیه حفظ شد. تعداد کمی از مردم محلی مسن‌تر هنوز به این زبان مسلط هستند، اگرچه اکنون فرانسوی جای خود را به تامیلی و انگلیسی داده است.
پراکندگی > آسیا > غرب آسیا > لبنان

لبنان به عنوان سرزمین تحت قیومیت پیشین فرانسه، عربی را به عنوان تنها زبان رسمی تعیین کرده است، در حالی که یک قانون مواردی را تنظیم می‌کند که فرانسوی می‌تواند برای عموم استفاده شود. در اصل ۱۱ قانون اساسی لبنان آمده است: «عربی زبان رسمی ملی است.» یک قانون مواردی را که در آن زبان فرانسوی باید استفاده شود، تعیین می‌کند. زبان فرانسوی در لبنان زبان دوم گسترده‌ای در میان مردم لبنان است و در بسیاری از مدارس به همراه عربی و انگلیسی تدریس می‌شود. زبان فرانسوی در اسکناس‌های لیره لبنان، تابلوهای جاده‌ها، پلاک خودروها و ساختمان‌های رسمی (در کنار عربی) استفاده می‌شود.
امروزه، فرانسوی و انگلیسی زبان‌های دوم لبنان هستند و حدود ۴۰٪ از مردم این کشور فرانسوی و ۴۰٪ انگلیسی‌زبان هستند. استفاده از زبان انگلیسی در محیط کسب و کار و رسانه در حال رشد است. از حدود ۹۰۰٬۰۰۰ دانش آموز، حدود ۵۰۰٬۰۰۰ نفر در مدارس فرانسوی زبان دولتی یا خصوصی ثبت نام می‌کنند که در آن‌ها تدریس ریاضیات و موضوعات علمی به زبان فرانسه ارائه می‌شود. استفاده واقعی از زبان فرانسوی بسته به منطقه و موقعیت اجتماعی متفاوت است. یک سوم دانش‌آموزان دبیرستانی که به زبان فرانسوی تحصیل می‌کنند، تحصیلات عالی را در مؤسسات انگلیسی‌زبان ادامه می‌دهند. انگلیسی زبان تجارت و ارتباطات است و زبان فرانسوی عنصری از تمایز اجتماعی است که به دلیل ارزش عاطفی آن انتخاب شده است.
پراکندگی > آسیا > غرب آسیا > امارات متحده عربی و قطر

امارات متحده عربی در سازمان بین‌المللی فرانکفونی به عنوان کشور ناظر و قطر در این سازمان به عنوان یک کشور وابسته دارای وضعیت است. با این حال، در هر دو کشور، تقریباً هیچ‌یک از جمعیت عمومی یا کارگران مهاجر، به زبان فرانسوی صحبت نمی‌کنند و فرانسوی فقط توسط اقلیت کوچکی از کسانی که در کشورهای فرانسوی‌زبان سرمایه‌گذاری کرده‌اند یا سایر روابط مالی یا خانوادگی دارند، صحبت می‌شود. ورود آن‌ها به ترتیب به عنوان کشورهای ناظر و وابسته به سازمان، با سرمایه‌گذاری آن‌ها در سازمان و خود فرانسه انجام شد. وضعیت یک کشور به عنوان یک عضو ناظر در سازمان بین‌المللی فرانکفونی به کشور این حق را می‌دهد که نمایندگانی را به جلسات سازمان بفرستد و درخواست‌های رسمی را از سازمان ارائه کند، اما در سازمان حق رای ندارند. وضعیت یک کشور به عنوان دولت وابسته نیز به یک کشور توانایی رای دادن نمی‌دهد، اما دولت‌های وابسته می‌توانند در مورد مسائل سازمان بحث و بررسی کنند.
پراکندگی > اقیانوسیه

زبان فرانسوی زبان رسمی کشور جزیره‌ای وانواتو در اقیانوس آرام است که در سال ۲۰۱۸ تخمین زده شد که ۳۱٪ از جمعیت آن به آن صحبت می‌کنند. در قلمرو ویژه فرانسوی کالدونیای نو، ۹۷٪ از جمعیت می‌توانند به فرانسوی صحبت کنند، بخوانند و بنویسند در حالی که در پلی‌نزی فرانسه این رقم ۹۵٪ است و در مجموعه فرانسوی والیس و فوتونا ۸۴٪ است.
در پلی‌نزی فرانسه و تا حدودی والیس و فوتونا، جایی که دانش گفتاری و نوشتاری فرانسوی تقریباً سراسری شده است (به ترتیب ۹۵٪ و ۸۴٪)، زبان‌های بومی به عنوان زبانی که بیشتر در خانه صحبت می‌شوند، در حال جایگزینی هستند. در پلی‌نزی فرانسه، جمعیتی که گزارش دادند زبان فرانسوی بیشترین استفاده را در خانه دارد، از ۶۷٪ در سرشماری ۲۰۰۷ به ۷۴٪ در سرشماری ۲۰۱۷ افزایش یافت. در والیس و فوتونا، جمعیتی که گزارش دادند زبان فرانسوی بیشترین استفاده را در خانه دارد از ۱۰٪ در سرشماری سال ۲۰۰۸ به ۱۳٪ در سرشماری سال ۲۰۱۸ افزایش یافت.
پراکندگی > آینده

آینده زبان فرانسوی اغلب در اخبار مورد بحث قرار می‌گیرد. برای نمونه نیویورک تایمز در سال ۲۰۱۴ افزایش آموزش زبان فرانسوی در نیویورک را ثبت کرد، به ویژه در برنامه‌های دوزبانه K-12 که در آن اسپانیایی و ماندارین تنها گزینه‌های زبان دوم محبوب‌تر از فرانسوی هستند. در پژوهشی که در مارس ۲۰۱۴ توسط فوربس منتشر شد، بانک سرمایه‌گذاری ناتیکزیس گفت که فرانسوی می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ تبدیل به پرمخاطب‌ترین زبان جهان شود. وی خاطرنشان کرد که زبان فرانسوی در مناطقی که جمعیت به سرعت در حال افزایش است، به ویژه در جنوب صحرای آفریقا در حال گسترش است.
در اتحادیه اروپا، تا دهه ۱۹۹۰، زبان فرانسوی زبان غالب در همه نهادها بود. پس از چندین بار گسترش اتحادیه اروپا (۱۹۹۵، ۲۰۰۴)، فرانسوی به‌طور قابل توجهی جایگاه خود را به انگلیسی که در بیشتر کشورهای اتحادیه اروپا به‌طور گسترده صحبت و تدریس می‌شود، باخت. فرانسوی در حال حاضر یکی از سه زبان کاری یا «زبان رویه‌ای» اتحادیه اروپا به همراه انگلیسی و آلمانی است. همچنین فرانسوی دومین زبان پرکاربرد در سازمان‌های اتحادیه اروپا پس از انگلیسی است، اما همچنان زبان ترجیحی برخی سازمان‌ها یا ادارات مانند دیوان دادگستری اتحادیه اروپا یا اداره کل کشاورزی است. از سال ۲۰۱۶، برگزیت دوباره بحث‌ها را در مورد اینکه آیا فرانسوی باید دوباره نقش بیشتری در نهادهای اتحادیه اروپا داشته باشد یا نه، شعله‌ور کرد.
واج‌شناسی

همخوان‌ها و واکه‌های فرانسوی به شرح زیر هستند:
|  |  | لبی | دندانی/ لثوی | کامی/ پس‌لثوی | نرم‌کامی/ ملازی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| خیشومی | خیشومی | m | n | ɲ | ŋ |
| انفجاری | بی‌واک | p | t t̪ |  | k |
| انفجاری | واک‌دار | b | d d̪ |  | ɡ |
| سایشی | بی‌واک | f | s | ʃ | ʁ |
| سایشی | واک‌دار | v | z | ʒ | ʁ |
| ناسوده | صاف |  | l | j |  |
| ناسوده | لبی‌شده |  |  | ɥ | w |
واکه‌های فرانسوی
دستور زبان

زبان فرانسوی زبانی نسبتاً تصریفی است. اسم‌ها و بیشتر ضمیرها برای شمار (مفرد یا جمع، اگرچه در اکثر اسم‌ها جمع مانند مفرد تلفظ می‌شود حتی اگر املای متفاوتی داشته باشد). صفت، جنسیت (مذکر یا مؤنث)، ضمایر شخصی و چند ضمیر دیگر، شخص و حالت دستوری و فعل‌ها نیز برای زمان و نمود و وجه و شخص و شمار نهاد صرف می‌شوند. حالت دستوری در درجه اول با استفاده از ترتیب کلمات و حروف اضافه مشخص می‌شود، در حالی که برخی از ویژگی‌های فعل با استفاده از فعل‌های کمکی مشخص می‌شوند.
دستور فرانسوی دارای چندین تفاوت قابل توجه با بیشتر زبان‌های رومی دیگر است، از جمله:
از بین رفتن انحرافات لاتین
از دست دادن جنسیت خنثی
توسعه حرف تعریف دستوری از نمایشگرهای لاتین
از دست دادن برخی از زمان‌های لاتین و ایجاد زمان‌های جدید از زمان‌های کمکی.
بعضی از مهم‌ترین ویژگی‌های گرامری این زبان عبارتند از:
دستور زبان > جنس

در زبان فرانسوی اسامی همیشه جنسیت گرامری دارند. این جنسیت می‌تواند مذکر یا مؤنث باشد. گذشته از آن حالت جمع نیز به صورت یک جنسیت سوم در این زبان شناسایی می‌شود. جنسیت اسامی را در ساده‌ترین حالت می‌توان از حروف تعریف آن‌ها شناسایی کرد. حرف تعریف le نشان دهنده اسامی مذکر، حرف تعریف la نشان دهنده اسامی مؤنث و حرف تعریف les نشان دهنده اسامی جمع است.
دستور زبان > جمع بستن

ساختار گرامری حالت جمع برای اسامی به زبان انگلیسی بسیار نزدیک است. در زبان فرانسوی هم مانند انگلیسی در یک قاعده کلی برای ساختن حالت جمع یک اسم به آن پسوند s- اضافه می‌کنیم. این قاعده البته دارای استثناهایی هم هست. همچنین تخصیص‌گر به کار رفته با اسم جمع به صورت جمع می‌آید.
دستور زبان > حروف تعریف

در زبان فرانسه مانند زبان ایتالیایی سه نوع از حروف تعریف وجود دارد. «حروف تعریف معرفه»، «حروف تعریف نکره» و «حروف تعریف جزئی یا مقداری». حروف تعریف معرفه برای اسامی‌ای به کار می‌رود که برای مخاطب شناخته شده است. حروف تعریف نکره برای اسامی‌ای به کار می‌رود که برای مخاطب ناشناخته است یا شناخت آن اهمیتی ندارد و حروف تعریف جزئی یا مقداری برای اشاره به مقادیری از کمیت‌های شمارش‌پذیر یا شمارش‌ناپذیر به کار می‌روند.
در زبان فرانسه در نتیجهٔ هم‌نشینی حروف اضافه با حروف تعریف چهار تکواژ مرکب (au, aux, du, des) به وجود می‌آید. همچنین بسته به خصوصیات آوایی اسم یا صفتی که بعد از این حروف تعریف آورده می‌شود ممکن حذف (élision) یا پیوند (liaison) رخ دهد.