stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
الکس رایدر
لیست داستان‌ها > اشک تمساح

اشک تمساح (به انگلیسی: Crocodile Tears) هشتمین کتاب از مجموعهٔ الکس رایدر می‌باشد که توسط کبری دانه‌کار در سال 1390 به فارسی برگردانده شده‌است.
این بار توطئه و نقشه‌ای حساب شده برای ایجاد فاجعه‌ای روبه‌رو هستیم که در آخر میلیون‌ها دلار پول را به جیب موسسه‌های امدادرسانی قلابی سرازیر می‌کند. الکس نقشهٔ آدم‌های بد را کشف می‌کند که باعث خشکسالی و قحطی در آفریقاست. او حتی توانست آنان را رسوا کرده و هویت واقعی‌شان را آشکار کند گرچه در طی مأموریت تقریباً تا دهان تمساح‌های گرسنه هم رفت…
لیست داستان‌ها > بازگشت عقرب

بازگشت عقرب (به انگلیسی: Scorpia Rising) نهمین کتاب از مجموعهٔ الکس رایدر می‌باشد که توسط کبری دانه‌کار در سال 1391 به فارسی برگردانده شده‌است.
الکس رایدر می‌خواهد به زندگیش برگردد اما وقتی پا به دنیای موفق‌ترین جاسوس می‌گذاری فقط یک راه فرار داری آخرین مأموریت الکس مرگ‌آورترین آن هاست.
لیست داستان‌ها > رولت روسی

رولت روسی (به انگلیسی: Russian Roulette) دهمین کتاب از مجموعهٔ الکس رایدر می‌باشد که توسط سیامک دشتی در سال 1398 به فارسی برگردانده شده‌است.
یاسن گرگوروویچ سرانجام به آنچه خود نمی‌خواست تبدیل شد. او تمام تلاش خود را کرد که چنین اتفاقی نیفتد. اما انگار قرار بود سرنوشت او تغییر کند که کرد. اکنون یاسن دیگر یک قاتل است. چه بخواهد چه نخواهد. یاسن عموی الکس را کشته بود. الکس بدون اسلحه در برابر یاسن که مسلح بود ایستاد و به او قول داد که سرانجام روزی انتقام عموی خود را از یاسن خواهد گرفت. الکس نمی‌دانست بین یاسن و پدر او چه گذشته بود. شاید اصلاً نمی‌دانست پدرش که بوده‌است. یاسن یک قاتل حرفه‌ای بود. اما آیا می‌توانست یک نوجوان چهارده ساله را بکشد؟
فیلم

فیلم طوفان شکن یا تُندرشِکن (به انگلیسی: Stormbreaker) یا عملیات طوفان شکن به کارگردانی جفری سَکس در ۲۱  ژوئیه ۲۰۰۶ و با نویسندگی خود آنتونی هوروویتس با الهام از کتاب اول اکران شد.
سریال تلویزیونی

فصل اول سریال الکس رایدر با هشت قسمت در ۴ ژوئن ۲۰۲۰ به سرپرستی گای برت از پرایم ویدئو آمازون پخش گردید که وقایع این فصل حول کتاب دوم به نام نقطهٔ سفید می‌باشد.
این سریال از تاریخ ۱۴۰۰/۱/۱۲ هر شب با دوبله فارسی از شبکه امید صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد .
سکه‌های ساسانی

درهم نقره بهرام دوم (ح ۲۷۴–۲۹۳). نمای: نیم تنه تاجدار بهرام دوم و ملکه او شاپوردختک، رو به راست. یک پیکر کوچک، احتمالاً پسرشان (که بعداً در سلطنت بهرام سوم شناخته می‌شود)، که کلاهی با سر عقاب بر سر دارد، رو به چپ است و به آنها تاج گلی تقدیم می‌کند. پشت سکه: محراب آتش با خدمه.
سکه‌های ساسانی اشاره به سکه‌هایی دارد که در قلمروی شاهنشاهی ساسانی (۶۵۱–۲۲۴ میلادی) ضرب می‌شد. امپراتوری روم همراه با امپراتوری ساسانی مهم‌ترین دولت‌های صادرکننده پول در اواخر دوران باستان بودند. آغاز تاریخ ضرب اولین سکهٔ ساسانی که نام فرمانروایان ساسانی جایگزین نام شاهان دودمان پیشین شد، حدود سال ۲۰۹ میلادی دانسته می‌شود. این سکه‌ها سند و مدرک‌های گران‌بهایی از تاریخ و فرهنگ و هنر و دین ایران به‌شمار می‌روند. از نظر تاریخ‌نگاری استفاده از این منابع به مانند بررسی سنگ‌نوشته‌ها و نقش برجسته‌های ساسانی بسیاری از مسائل تاریخی را به نظر می‌آورد. سکه‌های ساسانی از جنس طلا، نقره، برنز و آلیاژی از قلع و سرب ضرب شده‌اند. سکه‌های طلا را دینار و نقره را درهم می‌گفتند. شاهنشاهی اشکانی در مدت چهار قرن فرمانروایی تنها به ضرب سکه‌های نقره اکتفا نمود اما اردشیر بابکان برای رقابت با رومیان و نمایش قدرت سیاسی و اقتصادی، سکه‌های طلای «دینار» ضرب کرد. وزن این سکه‌های طلا هم وزن طلای رومی بود. بر روی سکه‌های ساسانی تصویر شاه دیده می‌شود که تقریباً همیشه صورت او به سوی راست است. هر شاه دارای تاج مخصوص به خود بود اما بعضی از شاهان چند تاج مختلف داشتند. گاه در سکه‌های ساسانی نقش شاهنشاه و جانشین او یا تصویر سه‌گانه شاهنشاه، بانوی بانوان و جانشین شاهنشاه نقش می‌شد که این ترکیب تنها ویژهٔ سکه‌های بهرام دوم است. در اوایل دوره، در پشت سکه، آتشدانی تصویر شده‌است که شعلهٔ آتش در آن نمایان است. در دو سوی آتشدان تصویر شاه و ملکه یا شاه و ولیعهد یا شاه و یکی از ایزدان زرتشتی مهر (ایزد ایرانی) و آناهیتا دیده می‌شود اما در اواسط دورهٔ ساسانی به بعد، دو موبد در دو سوی آتشدان دیده می‌شوند. تقریباً تمامی سکه‌های ضرب‌شده بعد از خسرو پرویز، از نظر صورت و لباس و تاج و عناصر پشت سکه به‌طور کامل به سکه‌های خسرو پرویز شباهت دارند. موارد استثنایی معدود، شامل سکه‌های شیرویه، اردشیر سوم، پوران و قسمتی از سکه‌های یزدگرد سوم است. اعراب مسلمان پس از فتح ایران، سکه‌هایی به سبک سکه‌های ساسانی با حاشیه‌ای به خط کوفی، ضرب کردند که به سکه‌های عرب-ساسانی معروف است.
زمینه

تاریخ آغاز ضرب اولین سکهٔ ساسانی که نام فرمانروایان ساسانی جایگزین نام شاهان دودمان پیشین شد، حدود سال ۲۰۹ میلادی دانسته می‌شود. پیش از آن بر سکه‌های شاهان پارس افسر و نشانه‌های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتش شعله‌ور و نمادهایی از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا ضرب می‌شد که نشان می‌دهد در این استان ایران، برخلاف دیگر نواحی، آتش مقدس را ستایش و اهورامزدا را پرستش می‌کردند و آئین کهن همچنان بر جای بوده‌است. به گفتهٔ طبری، خاندان بازرنگی تا سدهٔ سوم میلادی بر پارس فرمانروایی داشتند. بنا بر نوشته‌های تاریخی باستان، از آغاز سدهٔ سوم میلادی در دودمان پارس دگرگونی به وجود آمد و پاپک فرزند ساسان که در نزدیک استخر می‌زیست، حکومت این سرزمین را به دست آورد و پس از چندی پسر بزرگتر خود شاپور را بر تخت شاهی نشاند. پیش از به پادشاهی رسیدن اردشیر بابکان، بر روی سکه‌های شاهان پارس تصویر شاه و بر پشت برخی از سکه‌ها تصویر پدر پادشاه دیده می‌شود. بر روی سکه نام و عنوان شاه به‌صورت «بغ (فرمانروا)، شاه» و بر پشت سکه نام و عنوان پدر شاه به‌صورت «فرزند بغ (فرمانروا) شاه» نوشته شده‌است. تاکنون سکه‌ای از پاپک پدر اردشیر بابکان بدین شکل به دست نیامده‌است. تنها پنج‌درهم نقره به نام پسر بزرگ پاپک و برادر بزرگ اردشیر بابکان، به نام شاپور یافت شده‌است. بر روی این سکه تصویر «شاپور» بر تخت شاهی پارس و بر پشت سکه تصویر پدرش پاپک با کلاه مرواریددوزی شده ضرب شده‌است.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های تصویری روی سکه‌ها

بر روی سکه‌های ساسانی تصویر شاه دیده می‌شود که تقریباً همیشه صورت او به سوی راست است. در جلوی سمت راست شاه نام او حک شده است. هر شاه دارای تاج مخصوص به خود است اما بعضی از شاهان چند تاج مختلف دارند. به‌طور استثنا در روی سکه‌های بهرام دوم، شاهنشاه و جانشین او یا تصویر سه‌گانه شاهنشاه، بانوی بانوان و جانشین شاهنشاه نقش شده‌است. تقریباً تمامی سکه‌های ضرب شده بعد از خسرو پرویز، از نظر صورت و لباس و تاج و عناصر پشت سکه، به‌طور کامل به سکه‌های خسرو پرویز شباهت دارند. موارد استثنایی معدود، شامل سکه‌های شیرویه، اردشیر سوم، پوران و قسمتی از سکه‌های یزدگرد سوم است.
تصویر تمام رخ شاه نیز بر برخی سکه های مشاهده شده، با این حال این شیوه بیشتر در سکه های طلا و متعلق به پایان دوره ساسانی دیده شده است که در این دوره تماس با دولت روم بیشتر از هر دوره دیگری بوده است. این شیوۀ تصویر شاه از روبرو، به احتمال بسیار از غرب وام گرفته شده بود.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های تصویری پشت سکه‌ها

در پشت سکه، آتشدانی تصویر شده‌است که شعلهٔ آتش در آن نمایان است. موسی خورنی (سده پنجم میلادی) به آتش به منزله نمادی از اهورامزدا به نزد ایرانیان اشاره کرده‌است. در دو سوی آتشدان تصویر شاه و ملکه یا شاه و ولیعهد یا شاه و یکی از ایزدان زرتشتی مهر و آناهیتا دیده می‌شود اما در اواسط دورهٔ ساسانی به بعد دو موبد در دو سوی آتشدان دیده می‌شوند.
نمادهای ستاره مانند بسیاری (بیشتر ستاره و ماه) روی بالاتنه شاه و یا حاشیۀ سکه وجود داشت. جزئیات دیگری همچون نماد فروهر و یا تعدادی نقطه در سکه های ساسانی رایج بود و به احتمال با فره مرتبط بوده است.
ضرب سکۀ ساسانی به ویژه سکه های نقره بهرام پنجم، الگویی برای بسیاری از فرمانروایی های آسیای میانه شد. پس از شکست پیروز توسط هپتالی ها، مقدار بسیاری از سکه های ساسانی از طریق بازرگانان سغدی به آسیای میانه و چین رسید. در این مرحله، دراخم یا درهم ساسانی نقش اساسی در بازرگانی و تجارت بین المللی با شرق داشت و همزمان نقوش و تزیینات ایرانی را به آسیای مرکزی و حتی مناطق عرب نشین منتقل می کرد.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های تصویری پشت سکه‌ها > ضرابخانه

به طور معمول، علامت ضرابخانه در پشت سکه، سمت راست نگهبان سمت راست حک شده است. همه سکه‌های ساسانی علامت ضرب ندارند.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های تصویری پشت سکه‌ها > نقش ایزدان در پشت سکه‌ها

| ایزد | نام شاهنشاه | توضیح |
| --- | --- | --- |
| اهورامزدا | یکی از انواع سکه‌های اردشیر یکم، شاپور یکم و شاپور دوم | به‌طور معمول بر پشت سکه‌ها مظهرهای ایزدان همراه با تصاویر شاهان ضرب می‌شدند اما تصویر اهورامزدا به تنهایی بر سکه‌های شاپور یکم و دوم دیده می‌شود. از زمان هرمز دوم تصویری از سر ایزدان در میان آتش پدیدار می‌گردد که این نقش کم و بیش تا زمان بلاش ادامه دارد. |
| مهر | هرمز یکم، بهرام یکم و بهرام دوم | در سکه‌های بهرام یکم با شعاع‌هایی بر گرد سر میترا به چشم می‌خورد |
| آناهیتا | بر سکه‌های نرسه، شاپور سوم و شاید هرمزداردشیر | در روزگار نخستین شاهان ساسانی، ایزد جنگ و پیروزی بود. پس از شاپور دوم دگرگونی‌هایی در ویژگی‌های او پدید آمد و ایزد پیروزی به ایزد عشق، آب و رستنی‌ها بدل شد. |
| بهرام یا ورثرغن | بر سکه‌های بهرام دوم، هرمزد دوم و یکی از انواع سکه‌های شاپور یکم | بهرام دوم بر سکه‌های خود بال‌هایی نشاند که مظهر ورثرغن یکی از نخستین مظاهر تجسم فرهٔ ایزدی در شاهنشاه است. |
ویژگی‌ها > خصوصیات نوشتاری سکه

بر روی سکه‌ها نام شاه و عنوان‌ها او ذکر شده‌است. از زمان قباد یکم از ۴۸۸ تا ۵۳۱ میلادی به بعد فقط نام شاه و پس از آن کلمهٔ ابزون (افزون) ذکر می‌شود و در زمان خسرو پرویز از ۵۹۱ تا ۶۲۸ (میلادی) کلمهٔ خوره (فره) نیز بدان افزوده می‌گردد. در زمان همین شاه گاهی کلمهٔ اَبد (شگفت) نیز ضرب شده‌است. در پشت سکه‌های نخستین شاهان ساسانی کلمه آدُر (آذر، آتش) به اضافهٔ نام شاه ضرب می‌شد و از زمان بهرام گور از ۴۲۱ تا ۴۳۹ (میلادی) فقط نام شاه ذکر شده‌است. محل ضرب سکه تا زمان بهرام چهارم از ۳۸۸ تا ۳۹۹ (میلادی) به‌طور کامل ذکر می‌شد و از زمان این شاه و جانشینان او، یزدگرد یکم و بهرام گور نام محل به صورت خلاصه می‌آمد. از زمان پیروز یکم از ۴۵۹ تا ۴۸۴ (میلادی) به بعد تاریخ سلطنت بر روی سکه‌ها ثبت می‌شد و از زمان جاماسپ ۴۹۷ (میلادی) به بعد تاریخ ضرب سکه ذکر می‌گردید.
خط پهلوی به کار رفته در سکه‌ها، تا زمان خسرو انوشیروان از ۵۳۱ تا ۵۷۹ (میلادی) به خط پهلوی منفصل (خط کتیبه‌ای) است و از این زمان به بعد به خط پهلوی متصل شبیه می‌شود.
نخستین شاهان ساسانی، خود را از تبار ایزدان می‌خواندند. در کتیبه‌ها و سکه‌هایشان، از دوران اردشیر بابکان تا قرن چهارم میلادی، این نکته را می‌توان فهمید. شاهان ساسانی از زمان اردشیر دوم (حکومت: ۳۷۹–۳۸۳ میلادی)، القاب دیگری برای خود برگزیدند که دیگر نشانی از پیوند آنان با خدایان نداشت. در پایان قرن چهارم میلادی، شاهان خود را فقط مزداپرست/مزدیسن (mzdysn) و شاهان شاه (MLK'n MLK') می‌خواندند و نوشته‌های روی سکه‌هایشان، به علت نامعلومی، مختصرتر شد. پادشاهان ساسانی، پس از یزدگرد یکم و از قرن پنجم میلادی، بر سکه‌هایشان لقب «کی» یعنی «کیانی» را ضرب کردند تا خود را به پادشاهان کیانی در اوستا پیوند دهند. این گرایش به اوستا، از سده پنجم میلادی به بعد، یکی از مهم‌ترین عناصر سازوکار ایدئولوژی پادشاهی ساسانی شد. رواج واژه فارسی میانه فره (xwarrah) از آغاز دوران پادشاهی خسرو پرویز (۵۹۱ میلادی) بیانگر افزایش علاقه پادشاهان ساسانی به کیانیان است. لقب «رام‌شهر» هم، دست کم آن‌گونه که ساسانیان آن را می‌فهمیدند، می‌تواند گرایش آنها به انتساب خود به کیانیان باشد. لقب «رام‌شهر» تنها مختص به یزدگرد یکم است. پس از آنکه یزدگرد یکم، برای نخستین بار لقب «رام‌شهر» را برگزید، تمایل ساسانیان به تاریخ کیانیان موجب شد تا لقب «کی» و سرانجام لقب «فره» و «خوره» را برگزینند و این القاب را بر سکه‌هایشان ضرب کنند. تمایل به تاریخ کیانیان تا پایان دوره یزدگرد سوم در قرن هفتم میلادی برقرار بود.
سکه‌ها به تفکیک شاهان

| ۴۱ | یزدگرد سوم | ۶۳۲–۶۵۱ | تاکنون سکه‌ای از سال نخست سلطنت یزدگرد به دست نیامده‌است، زیرا اواخر سال اول بود که پایتخت به تصرف یزدگرد سوم درآمد. به‌طورکلی سکه‌های یزدگرد سوم را می‌توان به دو گروه مجزا و مشخص تقسیم کرد. گروه نخست سکه‌های ضرب سال اول تا چهارم فرمانروائی که بر روی سکه‌ها تصویر جوانی کم‌سال نقش گردیده، در حالی که تزئینات لباسش شبیه به سایر فرمانروایان ساسانی است. این سکه‌ها تصویر واقعی یزدگرد را نشان می‌دهد زیرا او در نوجوانی به سلطنت رسیده بود. این سکه‌ها عمدتاً ضرب شهرهای استخر، ریو اردشیر، بیشاپور، پیروز شاپور، دارابگرد، ویسپ شادخسرو، نهر تیری و سیستان است. به گفتهٔ بلعمی، یزدگرد فقط در مدت ۴ سال از حکومت خود مستقر و برقرار بود و شانزده سال بعدی در حال جنگ و گریز بود. از سال چهارم به بعد تصویر سکه‌ها تغییر کرد. می‌توان ادعا نمود که این سکه‌ها به صورت شتاب زده و از روی تصویر خسرو پرویز اقتباس گردیده‌اند که در روی سکه و در مقابل تصویر مذکور نام یزدگرد، نوشته شده‌است. مسئله بدین صورت قابل توجیه است که چون اغلب شهرها قالب و تصویر سکه یزدگرد را نداشتند، از سکه‌های خسرو پرویز که هنوز در آن زمان به وفور رایج بوده، سرسکه‌هائی تهیه و اقدام به ضرب سکه به نام یزدگرد کردند. ضرابخانه‌های فعال دورهٔ دوم عمدتاً در شهرهای گندی شاپور و نهر تیری در خوزستان و قبادخوره در حوالی تیسفون در بین‌النهرین و بلخ در خراسان می‌باشد. این سکه‌ها در بعضی از نواحی حتی بعد از قتل یزدگرد تا مدت‌ها ضرب می‌شده‌اند. |  |
دیگر سکه‌های تأثیرگرفته > سکه‌های ضرب‌شده در ارمنستان

از سکه‌های دوران ارمنستان ساسانی تعداد ۸۱۳ عدد در ۳۴ منطقهٔ جمهوری ارمنستان یافت شد؛ که بیشترین آن‌ها در شهرهای گیومری و دوین به دست آمده‌است. بیشتر این سکه‌ها از جنس نقره هستند. چند سکهٔ برنزی نیز به به دست آمده که یک مورد آن در کاوش‌های باستان‌شناسی آرتاشات یافت شده‌است اما تاکنون سکه‌ای از جنس طلا، که به منزلهٔ سکهٔ یادبود در دوران ساسانیان ضرب می‌شد، در ارمنستان به دست نیامده است. دلیل تعدد بسیار سکه‌های ساسانی و همچنین، رومی مربوط به این دوره در مناطق مختلف ارمنستان به خصوص در شهرهای آرتاشات، گیومری و دوین مبادلات تجاری دو امپراتوری ایران و روم در خاک ارمنستان است.
با شکست تیرداد دوم (۲۱۷–۲۵۴) پادشاه ارمنستان از شاپور یکم ساسانی و تسلط ساسانیان بر این کشور، پسر شاپور اول، هرمز یکم برای اداره ارمنستان منصوب شد. در دوران حکومت او سکه‌های یک درهمی به شکل سکه‌های ساسانی در این منطقه ضرب شد. در روی سکه تصویر نیم تنه شاپور اول و دور سکه عبارت مزداپرست خدایگان اوهرمزد بزرگ شاه ارمنستان دیده می‌شود. در پشت سکه نیز یک آتشکده نقش بسته که در سمت راست آن ایزدمهر با شعاع‌های نورانی در دور سر حلقه حکومت را در دست دارد در سمت چپ نیز هرمزد اردشیر قرار گرفته‌است. میهر (اسطوره ارمنی) خدای ارمنیان نیز بود. به همین دلیل، در سکه‌های ضرب شده در ارمنستان از تصویر این ایزد استفاده شده تا این پیام را برساند که پادشاهی هرمز بر ارمنستان مورد تأیید خدایان ارمنیان نیز است. از شاپور دوم سکه‌ای استثنایی در ارمنستان کشف شده‌است که که در پایین نقش آتشکده تصویر دو صلیب نیز دیده می‌شود.
دیگر سکه‌های تأثیرگرفته > سکه‌های کوشانی ساسانی

مقالهٔ اصلی: سکه‌های کوشانی ساسانی
سکه‌های کوشانی ساسانی اصطلاحی است که در مورد سکه‌های ضرب شده در زمان حکومت ساسانیان بر شاهنشاهی کوشانی بکار می‌رود. برای نخستین بار به سال ۲۶۲ میلادی شاپور یکم (دوران پادشاهی ۲۴۱–۲۷۲) در کتیبهٔ خود در کعبه زرتشت از کشور «کوشان» نام برده و خاطر نشان کرده‌است که کوشان شهر و همهٔ سرزمین‌ها تا پیشاور یا پیرو ایران یا خراج‌گذار او بودند. در اواسط دههٔ ششم از سده سوم میلادی نواحی جدیدی در شرق ایران تمام و کمال به ایران پیوستند و عنوان شاه سکستان، تورنستان و هند تا کرانهٔ دریا تا سال ۳۱۲ میلادی چون عنوان واحدی برای فرمانروایان ساسانی در شرق باقی‌ماند. ارنست هرتسفلد آغاز تسخیر سرزمین‌های شرق از سوی ساسانیان را مربوط به روزگار اردشیر یکم و سقوط کامل دولت بزرگ کوشان و ضمیمه شدن این سرزمین‌ها به شاهنشاهی ساسانی را مربوط به پادشاهی شاپور یکم دانست. به نظر او شاهنشاهان ایران هرمزد اردشیر (به هنگام شاهنشاهی شاپور یکم)، بهرام یکم (به هنگام شاهنشاهی هرمزد یکم)، بهرام دوم (به هنگام شاهنشاهی بهرام یکم) عنوان «بزرگ کوشانشاه» داشتند و سکه‌های کوشانی–ساسانی را رواج دادند.
سکه‌های معروف به سکه‌های کوشانی–ساسانی یا سکایی–ساسانی که به وسیله نایبان سلطنت قسمت شرقی دولت ایران یا خراسان ضرب شده، نشاندهنده این است که تا زمان بهرام دوم این ایالت بزرگ در زیر فرمان  کوشانشاه یکی از شاهزادگان خانوادهٔ سلطنتی بوده‌است.
روزگار فرمانروایی بهرام چهارم «بزرگ کوشانشاه» در شرق دوران ثبات نسبی مرزهای شرقی ایران بود. پیکار با هپتالیان از اواخر پادشاهی بهرام پنجم (بهرام گور) (دوران پادشاهی ۴۲۱–۴۳۹) آغاز شد و به هنگام پادشاهی یزدگرد دوم رویدادهای شرق شدت یافت و یزدگرد به علت درگیری در جنگ‌های دیگر به پیروزی کامل دست نیافت. فرزند یزدگرد دوم هرمز سوم و به ویژه پیروز یکم در پیکار بخاطر تاج و تخت ایران به ویژه به هپتالیان تکیه داشتند. نام هرمزد و پیروز در آخرین انواع سکه‌های کوشانی-ساسانی دیده شده‌است.
دیگر سکه‌های تأثیرگرفته > سکه‌های به سبک ساسانی در طبرستان

مقالهٔ اصلی: سکه‌های سبک ساسانی طبرستان
پس از سقوط سلسله ساسانی و کشته شدن یزدگرد سوم به عنوان آخرین پادشاه در مرو به سال ۶۵۲ میلادی یکی از خاندان‌های ساسانی به نام دودمان گاوباریان از نسل جاماسب در منطقهٔ تپورستان یا مازندران فعلی حکومت مستقل داشتند که این حکومت ۱۱۹ سال به طول انجامید. در طی این دوران راه و رسم ساسانیان ادامه یافت و سکه‌های این دوره مانند سکه‌ها دوره ساسانی نازک، اما در قطعی کوچک‌تر است به همراه نقش پادشاه و نوشته به خط آرامی به زبان پهلوی که بیشتر این سکه‌ها نقره و برنز به همراه سمبل‌های آئین زرتشت است. این سکه‌ها در مبادلات اقتصادی و تجاری منطقه طبرستان و گیلان مورد استفاده قرار می‌گرفت. آخرین فرمانروای طبرستان اسپهبد خورشید نام داشت ۷۴۸–۷۶۱ که در سن چهارده سالگی به فرمانروایی رسید. آغاز این دوره با اقتدار گذشت اما در پایان آن که با حکومت منصور عباسی همراه بود با نیرنگ مهدی فرزند منصور و والی ری، سپاهیان عباسی به قلمرو خورشید راه یافتند. خورشید متواری شد و به گیلان رفت و قصد فراهم کردن لشکر را داشت تا توان بازستانیدن طبرستان را بیابد. در این زمان خبر یافت که فرزندان و زنان خاندان او اسیر و راهی بغداد شده‌اند. این خبر را تحمل نکرد و با زهر به زندگی خویش پایان داد و این واقعه مصادف با سال ۷۶۱ میلادی بود.
بعد از دودمان گاوباریان، حکام خلفا به مدت ۲۵ سال دیگر یعنی به رسم آنان سکه زدند و سکه‌های طبرستان همچنان شکل سکه‌های ساسانی را داشت فقط نام حاکم گاهی به پهلوی و گاهی به کوفی بود. بعضی از آنان حتی بدون اسم سکه می‌زدند و به جای نام خود کلمه افزود را به پهلوی می‌نوشتند. این روش تا پایان شورش طبرستان در زمان هارون الرشید، خلیفهٔ عباسی (زمان خلافت از ۱۷۰ تا ۱۹۳ هجری قمری)، ادامه داشت.
دیگر سکه‌های تأثیرگرفته > سکه‌های عرب ساسانی

مقالهٔ اصلی: سکه‌های عرب-ساسانی
اعراب مسلمان پس از فتح ایران، سکه‌هایی به سبک سکه‌های ساسانی با حاشیه‌ای به خط کوفی، ضرب کردند که به سکه‌های عرب‌ساسانی معروف شد. بیشتر سکه‌های عرب‌ساسانی نقره‌اند؛ اما در کنار آنها شمار فراوانی سکه مسی نیز به دست آمده‌است. این سکه‌های تنوع بسیاری دارند.
با انقراض سلسله ساسانی و استیلای اعراب بر ایران سکه‌های ساسانی تا چندین دهه ضرب می‌شد و رواج داشت. این سکه‌ها اغلب به تصویر خسرو پرویز و یزدگرد سوم مزین بوده و در روی سکه نام حاکم عرب با خط پهلوی (بجز حجاج بن یوسف که نامش به خط عربی نوشته شده) و در حاشیه خارجی سکه شعارهای دینی به خط عربی نوشته شده‌است. «ریکا گیزلن» در اثر شناخته‌شدهٔ خود با نام سکه‌های مسی عرب ساسانی به سه نوع از این سکه‌ها اشاره کرده‌است که پشت هر سه سکه عبارت آباد/آزاد بیشاپور با تصویر موجودی ترکیبی، گاو نر کوهان‌دار با سر انسان ریش‌دار، حک شده‌است؛ اما نوشته و نقش روی سکه‌ها متفاوت است.
دیگر سکه‌های تأثیرگرفته > سکه‌های هند-ساسانی

سکه‌های هند-ساسانی نوع اصلی ضرب سکه در دوره پس از امپراتوری گوپتا، در نواحی گجرات و راجستان در غرب هند و در منطقه گنگ، از قرن ششم تا قرن ۱۲ میلادی بود. همچنین یک دسته کامل از سکه‌های هندی، به سبک هند و ساسانی، که از طرح ساسانی به شکل هندسی گرفته شده‌است که از حدود ۵۳۰ پس از میلاد تا ۱۲۰۲ پس از میلاد در میان گورجارادسا، پراتیهاراها، چاولوکیا - پارامارا و امپراتوری پالا وجود دارد. به‌طور معمول، نیم تنه شاه در جلو، بسیار ساده و هندسی است و طرح محراب آتش، با یا بدون دو خدمه، به عنوان نقشی هندسی در پشت این نوع سکه دیده می‌شود.
برای مطالعهٔ بیشتر

سرفراز، علی اکبر و آورزمانی، فریدون، سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه، تهران: سمت، ۱۳۷۹، ۲۹۱ صفحه (صفحات ۸۵ تا ۱۲۶ به سکه‌های ساسانی پرداخته‌است).
پاکزادیان، حسن، تاریخ و گاه‌شماری در سکه‌های ساسانی، تهران، ۱۳۸۴، ۲۷۲ صفحه.
امینی، امین، سکه‌های ساسانی، تهران: پازینه، ۱۳۸۹، ۲۷۹ صفحه.
امینی، امین، سکه‌های ایران قبل از اسلام (موزهٔ میرزا محمد کاظمینی)، تهران: پازینه، ۱۳۸۹، چ ۲، ۱۳۹۰، ۱۸۰ صفحه (این کتاب فقط کاتالوگ سکه‌ها است).
| ن ب و شاهنشاهی ساسانی | ن ب و شاهنشاهی ساسانی | ن ب و شاهنشاهی ساسانی |
| --- | --- | --- |
فهرست شاهنشاهان  •  گاه‌شمار  •  منبع‌شناسی: فهرست شاهنشاهان  •  گاه‌شمار  •  منبع‌شناسی
| دودمان |  خاندان ساسان  فهرست شاهنشاهان ساسانی  تبارنامه ساسانیان  هفت خاندان پارتی  |  |
| فرهنگ |  معماری  شهرسازی  هنر  سکه‌ها ضرابخانه‌ها  تاج‌ها  پوشاک  آموزش  شیشه‌گری  سنگ‌نبشته‌ها  ادبیات  موسیقی  مجازات  مهرها  مذهب  زنان  قلعه‌ها و کاخ‌ها فهرست  راه‌ها  اقتصاد  |  |
| جنگ‌ها |  ارتش شاهنشاهی ساسانی نیروی دریایی  خطوط دفاعی  روم  قبایل عرب  هپتالیان  گوک‌ترک‌ها  آکسوم  شورش‌ها و جنگ‌های داخلی  حمله اعراب  |  |
| بازماندگان |  گاوباریان  پادوسبانیان  کارنوندیان  باوندیان  منجمیان  میکالیان  |  |
| مرتبط |  درفش کاویانی  اتحاد تاج و آتشگاه  روابط ایران و روم  ساسانیان هند  ایرانشهر و انیران  ساسانیان در شاهنامه  سقوط شاهنشاهی ساسانی  |  |
بر روی سکه برادر بزرگ اردشیر بابکان، به نام شاپور و پشت سکه پاپک پدر شاپور
چهره پوران بر روی سکه
سکه‌ای از هرمز یکم
هرمز یکم در یک سکه کوشانی ساسانی
یک سکه عرب ساسانی با عبارت «لا اله الا الله» از دوره فرمانداری حجاج بن یوسف (انتشار ۶۹۵ میلادی).
دیه

برای دیگر کاربردها، دیه (ابهام‌زدایی) را ببینید.
«خون‌بها» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، خون‌بها (ابهام‌زدایی) را ببینید.
دیه، دیه یا خون‌بها از قوانین اسلام است و بر اساس تعاریف فقهی، مال یا پولی است که به سبب کشتن انسان یا نقص عضو به کسی که صدمه دیده‌است یا به بازماندگان او پرداخت می‌شود. در تعریف حقوقی دیه کیفر نقدی است که از مجرم به نفع مجنی‌علیه یا قائم مقام او گرفته شود. میزان دیه از سوی شارع (دادگاه) برای جنایت تعیین شده‌است. میزان دیه در دین اسلام برای مرد و زن مسلمان و مردان و زنان سایر دین‌های آسمانی متفاوت است. چهار ماه قمری ذی القعده، ذی‌الحجه، محرم و رجب ماه‌های حرام هستند. در این چهار ماه -به‌جز برای دفاع- جنگ کنار گذاشته می‌شود و دیه افزایش و این افزایش صرفاً نسبت به دیه فوت است و نسبت به دیه اعضای بدن همان هست که شرع تعیین نموده و شامل تغلیظ دیه حتی اگر چندین برابر دیه فوت باشد نمی‌گردد. هدف از این کار ایجاد امنیت برای افرادی است که می‌خواهند به حج بروند یا تجارت کنند و به سلامت به شهر خود برگردند. این سنت، از قبل از اسلام به جا مانده‌است.
دیه در اسلام

در قرآن، آیه ۹۲ سورهٔ نساء درمورد خون‌بها و دیهٔ مؤمنین بحث می‌کند ولی میزان و مبلغ دیه و تفاوت دیه زن و مرد مشخص نشده‌است.
بر اساس نظر فقهای اسلام، میزان دیه یک مرد مسلمان، بر اساس یکی از این شش معیار تعیین می‌شود: ۱۰۰۰ گوسفند، ۲۰۰ گاو، ۱۰۰ شتر، ۲۰۰ دست حله یمنی، ۱۰۰۰ دینار طلا، یا ۱۰۰۰۰ درهم نقره.
دیه در اسلام > تفاوت دیهٔ زن و مرد

در فقه دیه به دو قسمت کلی، یعنی دیه فوت و دیه اعضای بدن، تقسیم شده‌است. از آنجایی که برخی روایات بر نابرابری جنسیتی دیه دلالت دارند، اکثر فقها بر نصف بودن دیه قتل زن نسبت به مرد اجماع دارند.
فقهای اهل سنت نیز عموماً همین نظر را دارند و آن را به عنوان یک امر مورد اتفاق نقل کرده‌اند. عبدالقادر عوده در کتاب التشریع الجنائی می‌گوید: «فقها بر این امر اتفاق دارند که دیه زن نصف دیه مرد است». البته قصاص و دیهٔ عضو در فقه یکسان شمرده شده‌است.
این حکم معمولاً چنین توجیه می‌شود که نبود یک مرد در خانواده از نظر اقتصادی زیان‌بارتر از نبود یک زن است. در توجیه این نابرابری گفته می‌شود که در هنگامی که مردی کشته شود دیه به خانواده از جمله همسر مرد تعلق می‌گیرد، و به عبارتی دیه، نه به منزلهٔ قیمت افراد، بلکه جریمه و جبران خسارتی مالی است. یکی از نقدهای وارده به این استدلال این است که یک زن ممکن است سرپرست خانوار باشد.
گروهی سندیت روایات را به دلیل آنچه عدم وثوق برخی راویان و مغایرت با احکام مندرج در قرآن می‌نامند، زیر سؤال می‌برند. یوسف صانعی مرجع تقلید شیعه از معدود فقهایی است که دیهٔ فوت زن و مرد را یکسان می‌داند.