انجیل برنابا
تحلیل انجیل برنابا از دیدگاه اسلام

برنابا یا پسر وعظ، یکی از پیروان عیسی مسیح بود (غیر از دوازده شاگرد خاص معروف به حواریون عیسی مسیح). به اعتقاد مسلمین، انجیل وی یکی از بهترین نسخه‌های اناجیل است. در این انجیل، برخلاف سایر کتاب‌های دینی، بشاراتی صریح در مورد محمد، پیامبر اسلام دیده می‌شود.
آنچنان‌که در این انجیل آمده، برنابا این کتاب را به امر مسیح نوشته‌است. از نکات قابل توجه این کتاب این است که در آن به صراحت از بی‌ایمانی پولس سخن گفته‌است. در مورد رابطه پولس و برنابا، طبق کتاب اعمال رسولان (که یکی از بخش‌های کتاب مقدس مسیحیان است)، پولس که در ابتدا به عنوان یک یهودی از مخالفان سرسخت آیین مسیحی بود پس از یک مکاشفه با عیسی مسیح که در نتیجهٔ آن بینایی خود را از دست داد، نزد یک مسیحی شناخته شده و خداترس به نام حنانیا برده شد. حنانیا به الهام از روح خدا چشمان پولس را لمس کرده و پولس بینایی خود را بازیافت و از آن پس به عیسی مسیح ایمان آورد. در ادامه، برنابا، پولس را پس از آنکه هدایت یافت به حواریون معرفی کرد و حواریون از جمله پطرس او را تأیید کرده، پذیرفتند. از آن پس پولس و برنابا به همراه یکدیگر به بشارت دین مسیح می‌پرداختند. و با حواریون مسیح در ارتباط بوده‌اند. پس از سفر سومی که برنابا و پولس به اورشلیم (بیت‌المقدس) رفتند، در خصوص انتخاب همسفر برای ادامهٔ سفر تبشیری خود اختلاف نظر داشتند که در نهایت از یکدیگر جدا شده و هرکدام با همسفران مورد نظر خود به دو مقصد متفاوت سفر کردند.
در مورد انجیل برنابا، نکات زیر قابل توجه است:
در لیستی که در زمان پاپ ژلازیوس یکم اول تهیه شد، لیستی از کتاب‌ها یا نامه‌هایی بود، که جزو متون مقدس به حساب نمی‌آمدند. در این لیست، کتب و نامه‌های مختلفی ثبت شده‌است، مانند: «انجیل توماس»، «اعمال پولس و تکلا» و چند اثر دیگر که یکی از آن‌ها اثری است به نام «انجیل برنابا» که متن مقدس قلمداد نمی‌شدند. پاپ ژلازیوس در سال ۴۹۲ میلادی یعنی ۱۱۸ سال پیش از پیامبر اسلام به سمت پاپ منصوب شد. این موضوع البته خالی از جای بحث و بررسی نیست، چرا که اولاً کتاب مقدس مسیحی، در قرن چهارم میلادی (۱۰۰ سال قبل از پاپ ژلازیوس) لیست ثابت و قطعی داشت و لیستی که در زمان پاپ ژلازیوس تهیه شده بود بر کتب مقدس مسیحی نه چیزی افزود و نه از آن کاست و تأییدی بود بر همان کتاب مقدس مسیحی که ۱۰۰ سال قبل از لیست رسمی خود را داشت و در آن هنگام اسمی از اثری به نام انجیل برنابا نبوده‌است. از طرفی اما اثر دیگری به نام رسالهٔ برنابا هم در قرن چهارم و هم در قرن پنجم (در زمان پاپ ژلازیوس) شناخته شده بود که امروزه نیز در دسترس است. بنا بر نظر محققان، متن پاپ ژلازیوس نمی‌توانسته "انجیل برناباًیی که امروزه در دسترس است را مد نظر داشته باشد، بلکه بسیار محتمل است که منظور رسالهٔ برنابا بوده باشد که محتوای آن البته به کلی با "انجیل برناباً که امروزه در دسترس است متفاوت است. به این موضوع در بخش انتقادات پرداخته شده‌است.
صاحب اکسیهومو (از دانشمندان پروتستان) بخش پنجم از تتمه کتابش را به معرفی انجیل برنابا تخصیص داده و مطالبی را از قدمای مسیحی نقل کرده‌است. این کتاب در ۱۸۱۳ میلادی در لندن چاپ شده‌است.
پطرس بستانی، از دانشمندان مسیحی در دائرةالمعارف کبیر، مطالب شایان توجهی راجع به برنابا و انجیل منسوب به وی می‌نویسد که قسمتی از آن‌ها در ادامه بررسی می‌شود[نیازمند منبع]:
"نام اصلی برنابا، جوزف (یوسف) بود. کلمه برنابا سریانی و بمعنی "ابن النبّوة" یا "ابن الانذار" یا "ابن التعزیة" است. برنابا نخستین کسی از میان حواریون است[مطلب نادرست: برنابا جزو ۱۲ حواری مسیح نبود، بلکه جزو رسولان بعدی مسیح بود، اسامی حواریون مسیح] که آیین یهودیت را ترک کرد [مطلب نادرست و بدون سند: نه عیسی مسیح، نه ۱۲ حواری و نه سایر رسولان مسیح، هیچ‌کدام یهودیت را ترک نکردند، بلکه به شکل جدید آن در قالب پیروی از عیسی مسیح ادامه دادند] و به مسیح ایمان آورد. گفته می‌شود کاتب رساله برنابا قدّیس برنابا است [مطلب نادرست: رسالۀ برنابا، که نباید با انجیل برنابا اشتباه شود، هیچ شباهتی به انجیل برنابا ندارد، بلکه بسیار به تعالیم کتب عهدجدید شباهت دارد، همچون عدم التزام به ختنه کردن مردان؛ اما با این حال از آنجا که اصالت آن هیچگاه تایید نشد، در کتاب مقدس مسیحی راه نیافت]. این رساله در قرون اول مسیحی معروف بوده و مکرراً مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. از جمله کسانی که از آن اقتباس نموده‌اند اکلیمنضس اسکندری و اوریجانس هستند. "اوسابیوس" و "ایرونیموس" نیز از آن یاد کرده‌اند. انجیل برنابا در طی قرون متمادی فراموش شده و نسخه‌های آن از دسترس مردم خارج شده بود تا آنکه در قرن ۱۷ میلادی "سرمند" یونانی آن را در رساله خطی از رسائل "بولیکبوس " یافت و در همین قرن "هوغومیزدوس " نسخه لاتینی آن را در دیر "کورفی " به‌دست آورد که در سال ۱۶۴۵ میلادی در پاریس چاپ شد. در سال ۱۶۹۴ میلادی، رئیس اساقفه (مرجع روحانی مسیحیت)، اوشه، نیز نسخه‌ای از این انجیل به دست آورده و به رسائل اغناطیوس افزود؛ ولی بر اثر یک آتش‌سوزی در آکسفورد، کتابخانه‌ها آتش گرفته و قسمت اندکی از این نسخه باقی‌ماند. نسخه یونانی و لاتینی انجیل برنابا مکرراً چاپ شده و "ویک" آن را به انگلیسی و شخص دیگری نیز آن را به زبان آلمانی ترجمه کرد.
ناگفته نماند که تمامی نسخ ذکر شده، کپی نسخه (سرمند) یونانی است که ناقص و در چهار فصل است، ولی در سال ۱۸۵۹ میلادی، "تیشندرف" نسخه یونانی کاملی را که ۲۱ فصل داشت از جبل سینا به دست آورد. بهترین نسخه این رساله به صورت لاتینی قدیمی با حواشی و تفسیر است که به "هلجنفلد" مشهور است.
این نسخه در سال ۱۸۶۵ میلادی در "لیبسیک" و در سال ۱۸۶۴ میلادی در جرنال آمریکایی چاپ شد. تعداد زیادی از دانشمندان معتقدند که انجیل برنابا را قدّیس برنابا، رفیق پولس نوشت و رأی متأخرین این است که این نسبت صحیح نیست و از جمله دلایل منکرین این است که در این رساله از خرابی اورشلیم سخن به میان آمده، بنابراین قطعاً بعد از سال ۷۰ میلادی نوشته شده‌است زیرا برنابا قبل از خرابی اورشلیم یعنی سال ۶۴ وفات کرده بود. بهتر است که بگوییم این نسخه در کنیسه اسکندریه در قرون اولیه مسیحیت پیدا شده‌است و احدی قائل نشده که بعد از سال ۱۲۰ میلادی نوشته شده‌است."
جیمز هاکس در قاموس مقدس می‌نویسد: «بعضی نامه به عبرانیان را به برنابا نسبت می‌دهند، و نامه دیگری را که نیز به اسم اوست ولی نویسنده‌اش معین نیست (رساله برنابا، با انجیل برنابا اشتباه گرفته نشود) به او نسبت می‌دهند. به‌طور قطع [می‌توان گفت که] برنابا آن را ننوشت. شاید این رساله در اوایل سال ۷۰ میلادی نوشته شده‌است». [نیازمند منبع]
نام بسیاری از اناجیلی که در قرون اولیه مسیحیت در میان مسیحیان مورد استفاده قرار می‌گرفت ذکر شده‌است. البته در زمان هر یک از مراجع روحانی مسیحی در آن‌ها تبدیل و تغییری ایجاد شد یا نسخه‌ای در جهت مطالعه یا عدم مطالعه برخی صادر شده‌است. نام انجیل برنابا و انجیل مسیح نیز در میان آن‌ها دیده می‌شود.
در انجیل مرقس و انجیل برنابا، به انجیل مسیح اشاره شده‌است و از آیه ۵–۱ از آن سخن گفته شده‌است؛ که از انجیل مسیح چیزی در دست نیست.
اناجیلی که سابقاً و فعلاً معمول بوده و هست، نوشته شاگردان مسیح است. در کتب نویسندگان اسلامی، حتی در کتاب‌هایی که در خصوص اثبات اسلام و رد مسیحیت نوشته شده نامی از انجیل برنابا به میان نیامده‌است در فهرست‌های قدیمی و جدید فارسی و عربی کتابخانه‌های بزرگ جهان و مستشرقین که نام نادرترین و گمنام‌ترین کتب عربی و فارسی هم در آن‌ها موجود است، کوچک‌ترین اثری از این انجیل وجود ندارد.
انجیل برنابا مخالفتی شدید با تعالیم اساسی کتب عهد جدید دارد، که از جمله مهمترین آن‌ها، مصلوب شدن عیسی و زنده شدن او پس از سه روز است[نیازمند منبع]. این انجیل برخلاف سایر اناجیل موضوع صلیب (به دار آویختن) مسیح را شدیداً انکار و آن را زشت‌ترین نسبت ناروا به وی می‌داند[نیازمند منبع]. با توحیدِ تثلیثی مخالفت می‌کند[نیازمند منبع] و توحید به سبک اسلامی حمایت می‌کند[نیازمند منبع]. برخلاف آموزهٔ کتب عهد جدید که ایمان را شرط اول رستگاری و سپس عمل بر اساس ایمان را لازم می‌داند[نیازمند منبع]، تنها راه سعادت را داشتن توامان عقیده و عمل پاک می‌داند.[نیازمند منبع] انجیل برنابا با تمامی کتاب‌های عهد جدید (شامل انجیل متی، مرقس، لوقا، یوحنا و رساله‌های رسولان مسیح) را که نجات انسان را از طریق ایمان به محبت خدا از طریق عیسی مسیح و اعتقاد به توحیدِ تثلیثی می‌داند مخالف است [نیازمند منبع]. مسائلی از این دست و بشارات صریح و مکرر آن در مورد پیامبری محمد در مورد خاستگاه نگارش این کتاب، همواره سؤالاتی را ایجاد کرده‌است.