stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
عبدالرضا مهدوی
زندگی‌نامه

عبدالرضا (هوشنگ) مهدوی در سال ۱۳۰۹ در تهران به دنیا آمد و تحصیلات خود را در سال ۱۳۲۷ در رشتهٔ سیاسی در دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران آغاز نمود و در سال ۱۳۳۰ برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت. در سال ۱۳۳۴ از دانشگاه سوربن پاریس مدرک دکتریِ حقوق بین‌الملل را اخذ کرد.
زندگی‌نامه > حرفه

مهدوی پس از بازگشت از پاریس ابتدا در وزارت دادگستری مشغول کار شد ولی پس از یک سال یعنی در سال ۱۳۳۷ به استخدام وزارت امور خارجه ایران درآمد.
وی در طول اشتغال، مشاغل گوناگونی از: ریاست اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه، وزیر مختار و کاردار سفارت ایران در لندن، رئیس اداره کتابخانه و آرشیو و رئیس اداره محرمانه وزارت امور خارجه را عهده‌دار بود. حضور او در سفارت ایران در لندن همزمان با شروع تظاهرات دانشجویی در اوج انقلاب ۱۳۵۷ ایران بود.
او هم چنین مسئولیت اولین هیئت نمایندگی ایران در بریتانیا پس از انقلاب را به عهده داشت.

مهدوی در ۱۳۵۹ از وزرات امور خارجه بازنشسته شد و در سال ۱۳۶۷ از سوی دانشگاه امام صادق به تدریس دعوت شد و این حرفه را به مدت ۱۶ سال ادامه داد. پس از آن به مدت سه سال به تدریس در دانشکده روابط بین‌الملل وابسته به وزارت امورخارجه پرداخت.
عبدالرضا هوشنگ مهدوی تا کنون ۷۷ جلد کتاب سیاسی و تاریخی تألیف و ترجمه کرده است.
که از مهم‌ترین آنها تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوره صفویه تا پایان قاجاریه و سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی است و در بسیاری از دانشگاه‌های کشور تدریس می‌شود. یکی دیگر از ترجمه‌های مشهور وی وی کتاب آخرین سفر شاه است.
در سال ۱۳۹۲ و در شروع مذاکرات هسته‌ای ایران با گروه کشورهای ۱+۵، عبدالرضا هوشنگ مهدوی همراه با دیپلمات‌های قدیمی ایران نامهٔ تشکرآمیزی با بیش از ۲۰ امضا برای تیم مذاکره‌کننده فرستادند.
زندگی‌نامه > درگذشت

عبدالرضا هوشنگ مهدوی در ۱۴ بهمن ماه ۱۳۹۴ در تهران درگذشت.
کتاب‌شناسی > تألیف

تاریخ روابط خارجی ایران: از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم (۱۵۰۰–۱۹۴۵)
سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی (۱۳۰۰–۱۳۵۷)
شش سال در دربار پهلوی: خاطرات محمد ارجمند سرپرست تلگرافخانه مخصوص رضاشاه.
بحران دموکراسی در ایران (۱۳۲۰–۱۳۳۲)
سرنوشت یاران مصدق
انقلاب ایران به روایت رادیو بی‌بی‌سی
در حاشیه سیاست خارجی - نشر گفتار ۱۳۷۸
روزهای افتخار- نشر گفتار ۱۳۷۵
کتاب‌شناسی > ترجمه

آخرین سفر شاه: سرنوشت یک متحد آمریکا.
ایران در بازی بزرگ، سرپرسی سایکس کاشف، کنسول، سرباز، جاسوس.
سرنوشتهای بزرگ تاریخ (دوگل، ناپلئون، کندی، هیتلر).
تاریخ سوسیالیسم‌ها.
ابوالهول ایرانی، امیرعباس هویدا و معمای انقلاب ایران
هم پیمانان: آمریکا، انگلیس، اروپا و جنگ در عراق
کودتا: مرداد ۱۳۳۲، سازمان سیا و ریشه‌های روابط کنونی ایران و آمریکا
سایهٔ مصدق بر روابط ایران و آمریکا
خشونت پرهیزی: تاریخ یک اندیشه خطرناک
همسر زیبای سفیر: سرگذشت لیدی همیلتون، زیباترین زن اروپا
برآمدن ساسانیان و اسارت قیصر روم به دست شاپور اول
ملکهٔ مصلوب: داستان لیلی و مجنون غرب
تاجگذاری استر: دنباله داریوش، شاه شاهان
شب‌های سرای.
یکی بدون دیگری از آندره فونتن
دومین شانس: کتاب رمان در وصف دیکتاتوری رومانی اثر کنستانتین ویرژیل گئوگوریو
سه سال در آسیا، سفرنامهٔ کنت دو گوبینو (۱۸۵۵–۱۸۵۸)
فرمانروایان شاخ زرین از سلیمانی قانونی تا آتاتورک
ویارئال، کاستلیون

مکان
| ویارئال، کاستلیون Vila-real (گویش والنسیایی) Villarreal (اسپانیایی) | ویارئال، کاستلیون Vila-real (گویش والنسیایی) Villarreal (اسپانیایی) |
| --- | --- |
دهستان‌های اسپانیا: دهستان‌های اسپانیا
ویارئال، کاستلیون: ویارئال، کاستلیون
Villarreal, Vila Square and Sant Jaume Street: Villarreal, Vila Square and Sant Jaume Street
  پرچمنشان:   پرچمنشان
بخش خودمختار: بخش خودمختار والنسیا
استان: استان کاستلیون
Comarca: Plana Baixa
Judicial district: Vila-real
تأسیس‌شده: ۲۰ فوریه ۱۲۷۴
حکومت: حکومت
 • نوع: Mayor-council government
 • نهاد: Ajuntament de Vila-real
 • Mayor: José Benlloch (حزب کارگران سوسیالیست اسپانیا)
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۵٫۱ کیلومتر مربع (۲۱٫۳ مایل مربع)
ارتفاع: ۴۲ متر (۱۳۸ فوت)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۵۱۳۶۷
 • تراکم: ۹۳۰/کیلومتر مربع (۲۴۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام(ها): vila-realencs (گویش والنسیایی) villarrealenses (زبان اسپانیایی)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
Postal code: ۱۲۵۴۰
Dialing code: +۳۴
Official language(s): گویش والنسیایی و زبان اسپانیایی
وبگاه: وبگاه رسمی
ویارئال، کاستلیون (به اسپانیایی: Villarreal) یک شهر در اسپانیا است که در Plana Baixa واقع شده‌است.
خصوصیات

ویارئال ۵۵٫۱ کیلومترمربع مساحت و ۵۱٬۳۶۷ نفر جمعیت دارد و ۴۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ووهلدار

مکان در 23x15px|border |alt=|link= استان دونتسک, 23x15px|border |alt=|link= اوکراین
| ووهلدار Угледар | ووهلدار Угледар |
| --- | --- |
شهر: شهر
معدن زغال سنگ ووهلدار: معدن زغال سنگ ووهلدار
  پرچمنشان:   پرچمنشان
ابلاست:  استان دونتسک
تاسیس‌شده: 1964
جمعیت (۲۰۲۱): ۱۴٬۴۳۲
ووهلدار (به اوکراینی: Вугледа́р) شهری در استان دونتسک در کشور اوکراین است. جمعیت این شهر ۱۴,۴۳۲ نفر (۲۰۲۱ تخمینی) است.
موزا

برای ملکه پیشین قطر، موزا بنت ناصر را ببینید.
| موزا | موزا |
| --- | --- |
سکهٔ منقش به چهرهٔ ملکه موزا: سکهٔ منقش به چهرهٔ ملکه موزا
شریک سلطنت در شاهنشاهی اشکانی: شریک سلطنت در شاهنشاهی اشکانی
سلطنت: ۲ پ.م – ۴ م
تاج‌گذاری: ۲ پ.م
پیشین: فرهاد چهارم
جانشین: ارد سوم
شریک سلطنت: فرهاد پنجم
بانبشن در شاهنشاهی اشکانی: بانبشن در شاهنشاهی اشکانی
تصدی: ۱۹ – ۲ پ.م
تاج‌گذاری: ۱۷ پ.م
پیشین: لائودیکه
درگذشته: سده یکم میلادی
هم‌نشین: فرهاد چهارم   فرهاد پنجم
فرزند(ان): فرهاد پنجم
خاندان: اشکانی
موزا یا موسا، معروف به تئا موزا، ملکه شاهنشاهی اشکانی از سال ۲ پیش از میلاد تا ۴ میلادی بود. او در اصل برده‌ای رومی بود که توسط آگوستوس، امپراتور روم، (حک. ۲۷ پ. م – ۱۴ م.) به عنوان هدیه به دربار فرهاد چهارم اشکانی (حک. ۳۷ – ۲ پ. م) فرستاده شده‌بود. موزا به سرعت در دربار پیشرفت کرد و به ملکه و همسر مورد علاقه فرهاد چهارم تبدیل شد و از شاهنشاه فرزندی به نام فرهادک (فرهاد پنجم) را زاد. او در سال ۲ پیش از میلاد، همسرش را زهر خوراند و به همراه فرهادک بر تخت نشست. آن دو پس از شش سال سلطنت مشترک به دست بزرگان اشکانی برکنار شدند و به رم گریختند. سپس ارد سوم جانشین آن دو شد.
موزا حدود ۳۰ سال در ایران بود. او نخستین و یکی از سه زن حاکم بر ایران در طول تاریخ است؛ دو زن دیگر دو خواهر از خاندان ساسانی در سده هفتم میلادی به نام‌های بوران‌دخت و آزرمی‌دخت هستند. موزا همچنین نخستین زن در تاریخ ایران است که نقشش بر سکه‌ها زده و نیم‌تنه‌اش با تاج شاهی ساخته شده‌است.
پیش‌زمینه

در سال ۳۸ پیش از میلاد پاکور یکم، پسر شاهنشاه ارد دوم (حک. ۵۵ – ۳۷ پ. م)، در نبرد کوه گنداروس پس از شکست از نیروهای رومی، کشته شد. شاهنشاه که عمیقاً از مرگ پسر مورد علاقه خود اندوهگین بود، از حکومت کناره‌گیری کرد و تاج‌وتخت را به پسر دیگر خود، فرهاد چهارم، سپرد. در حدود سال ۳۴ پیش از میلاد شخصی به نام تیرداد، فرهاد را سرنگون کرد و خود به جای او بر تخت نشست اما فرهاد به سرعت موفق شد با کمک عشایر سکایی حکومت را بازپس گیرد. تیرداد در پی آن از کشور گریخت و با یکی از پسران فرهاد به روم پناه برد. فرهاد در سال ۲۰ پیش از میلاد در پی مذاکراتی ترتیب آزادی پسر ربوده‌شدهٔ خود را داد. رومی‌ها نیز در برابر بازپس فرستادن او، اسیران بازمانده از نبرد حران و چندین درفش لژیونری را دریافت کردند. برده‌ای ایتالیایی نیز به نام موزا همراه با آن شاهزاده به ایران فرستاده شد.
گزارش‌های تاریخی نشان می‌دهد که در دوره نیرومندی دستگاه پادشاهی اشکانی، پادشاهان پیش از مرگ خود شاهزاده‌ای را به عنوان ولیعهد تعیین می‌کردند و در دوره ناتوانی آن خاندان، بزرگان خاندان‌های پرنفوذ در گردهمایی خود که مهستان نام داشت، کسی را از نژاد اشکانی را به تخت شاهی می‌نشاندند. مهستان همچنین وظیفه تأیید انتخاب شاه را نیز برعهده داشت.
ورود به ایران و کسب قدرت

از زندگی اولیه موزا اطلاعات چندانی در دست نیست. او در سال ۲۰ پیش از میلاد همراه با پسر فرهاد چهارم به ایران آمد. به گفتهٔ اِما استروگنل موزا ممکن است از طرف روم به نیت دستیابی به اطلاعات یا نفوذ بر پادشاه اشکانی به ایران فرستاده شده باشد.
فرهاد چهارم بر اساس بنچاق اورامان در آن زمان دست کم چهار همسر دیگر به نام‌های اولنایر، کلئوپاترا، باسیرتا و بیستیباناپس داشت. او موزا را نیز به همسری گرفت و وی اندکی بعد به جایگاه ملکه و همسر مورد علاقه فرهاد چهارم دست یافت. موزا در حدود سال ۱۹ پیش از میلاد باردار شد و فرهادک (فرهاد پنجم) را به دنیا آورد. او که به دنبال تضمین پادشاهی پسرش بود، در سال ۱۰ یا ۹ پیش از میلاد شوهرش را متقاعد کرد تا برای جلوگیری از درگیری شاهزادگان بر سر جانشینی، چهار پسر بزرگ‌تر خود به نام‌های بهنام، فرهاد، روداسپ و سراسپادان را به رم بفرستد.
فرمانروایی

موزا در سال ۲ پیش از میلاد، به فرهاد چهارم زهر داد و سپس همراه با پسرش فرهادک به عنوان حاکم مشترک بر تخت نشست. در پشت سکه‌های متأخر فرهادک به وضوح تصویری از مادرش، موزا، با یک نوشته دایره‌ای شکل با عنوان «آسمانی» دیده می‌شود که با نوشته‌های مربعی‌شکلی که در آن زمان در سکه‌های اشکانی رایج بود، متفاوت است و نشان می‌دهد که آن دو حداقل مشترکاً حاکم بوده‌اند. فرهادک همچنین به مادرش عنوان باسیلیسا («ملکه») داده بود که همسر پادشاه و سایر زنان سلطنتی در دوران هلنیستی از آن استفاده می‌کردند.
یوسف فلاوی، تاریخ‌نگار رومی سده یکم، به ادعاهایی مبنی بر ازدواج موزا با پسرش اشاره می‌کند. اما مدرکی وجود ندارد که ادعای یوسف را تأیید یا رد کند. شواهد موثقی مبنی بر ازدواج میان والدین و فرزندان چه در زمان اشکانیان، و چه در زمان هخامنشیان، پیشینیان ایرانی آن‌ها، وجود ندارد. تاریخ‌نگار معاصر جوآن ام. بیگوود گزارش یوسف را «جداً گمراه‌کننده» می‌خواند و با اشاره به شباهت‌های بسیار زیاد آن با داستان سمیرامیس، ملکه آشور، نتیجه می‌گیرد که روایت وی از موزا به احتمال زیاد از یک داستان عامیانه نشأت گرفته شده‌است. لئوناردو گرگوراتی نیز به همین ترتیب تاریخی بودن گزارش یوسف را زیر سؤال می‌برد و آن را «شبه‌تاریخی» می‌خواند. او استدلال می‌کند که یوسف «برای اثبات ضعف نهادی اشکانیان، نقشی تخیلی برای زنان اشکانی» ایجاد کرده‌است.
پایان کار

بزرگان اشکانی که از انفعال فرهاد پنجم در برابر مزاحمت‌های رومیان در ارمنستان و تبار رومی مادرش برآشفته بودند، هر دو را در سال ۴ میلادی و پس از یک حکومت شش‌ساله از تخت سلطنت بر کنار کردند و ارد سوم را به جای آن دو بر تخت نشاندند. فرهادک و موزا به رم گریختند و آگوستوس آن‌ها را پذیرفت. تاریخ‌نگاران رومی دربارهٔ سرنوشت موزا و فرزندش سکوت اسرارآمیزی داشته‌اند و مشخص نیست در رم چه بر سر آن‌ها آمده‌است.
موزا در کل حدود ۳۰ سال در ایران ماند و نخستین زن حاکم بر این کشور بود. البته پیش از او ملکه رینو، همسر مهرداد یکم اشکانی (حک. ۱۷۱ – ۱۳۲ پ.م)، در زمان کوچک بودن پسرش شاهنشاه فرهاد دوم به عنوان نایب‌السلطنه بر ایران حکومت کرده‌بود. موزا همچنین یکی از سه زن حاکم بر ایران در طول تاریخ است؛ دو زن دیگر دو خواهر از خاندان ساسانی در سده هفتم میلادی به نام‌های بوران‌دخت (حک. ۶۳۰ – ۶۳۲ م.) و آزرمی‌دخت (حک. ۶۳۰ – ۶۳۱ م.) هستند.
تصاویر ادعایی

موزا نخستین زن در تاریخ ایران است که نقشش بر سکه‌ها زده و نیم‌تنه‌اش با تاج شاهی ساخته شده‌است. تاکنون چندین تصویر از جمله یک انگشتر طلا و نگین به موزا نسبت داده شده، هرچند این پیوندها متعاقباً زیر سؤال رفته‌اند.
فرانس کومون، باستان‌شناس بلژیکی، برای نخستین بار یک سردیس زن را که توسط هنرمندی یونانی به نام آنتیوخوس ساخته و در سال ۱۹۳۹ توسط رولان دو مکنم، باستان‌شناس فرانسوی، در شوش یافت‌شده، به موزا نسبت داد. این انتساب مورد موافقت چندین پژوهشگر دیگر قرار گرفته‌است. اما ویژگی‌های صورت سردیس با سکه‌های موزا شباهت چندانی ندارد. این سردیس دارای یک تاج کنگره‌دار شبیه به تاج‌های دوره هخامنشی است، در حالی که موزا در سکه‌هایی که او را به تصویر می‌کشند یک دیهیم را همراه با تاجی با سه لایه نگین بر سر دارد. تاج دارای کنگره، گرچه بیشتر توسط اعضای خانواده سلطنتی استفاده می‌شد، اما در مواردی توسط خدایان نیز استفاده شده‌است. الهه‌ای یونانی به نام توخه نیز گاهی با تاجی مشابه با تاج روی سکه‌های اشکانی به تصویر کشیده شده‌است. در نتیجه برخی از پژوهشگران بر این باورند که آن سردیس تصویری از توخه است.
واژه‌نامه

↑  Emma Strugnell
↑  Joan M. Bigwood
↑  Leonardo Gregoratti
برای مطالعهٔ بیشتر

Bigwood, Joan M. (2008). "Some Parthian Queens in Greek and Babylonian Documents". Iranica Antiqua. 43: 235–274. doi:10.2143/IA.43.0.2024050.
}}
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
تئاموزااشکانیان درگذشتهٔ:  ۴ م: تئاموزااشکانیان درگذشتهٔ:  ۴ م
عنوان سلطنتی: عنوان سلطنتی
| پیشین: فرهاد چهارم |  شاهنشاه ایران ۲ پ.م. – ۴ م         متصدی همزمان: فرهاد پنجم | پسین: ارد سوم |
| ن ب وشاهنشاهان اشکانی (۲۴۷ پیش از میلاد – ۲۲۴ پس از میلاد) | ن ب وشاهنشاهان اشکانی (۲۴۷ پیش از میلاد – ۲۲۴ پس از میلاد) |
| --- | --- |
 ارشک یکم (۲۵۰–۲۴۶/۲۱۱ پیش از میلاد)  تیرداد یکم (۲۴۶–۲۱۱ پ. م)  ارشک دوم (۲۱۱–۱۹۱ پ. م)  فریاپت (۱۹۱–۱۷۶ پ. م)  فرهاد یکم (۱۷۶–۱۷۱ پ. م)  مهرداد یکم (۱۷۱–۱۳۸ پ. م)  فرهاد دوم (۱۳۸–۱۲۷ پ. م)  اردوان یکم (۱۲۷–۱۲۴ پ. م)  مهرداد دوم (۱۲۴–۸۸ پ. م)  گودرز یکم (۹۵–۹۰ پ. م)  ارد یکم (۹۰–۸۰ پ. م)  سیناتروک (۷۷–۷۰ پ. م)  فرهاد سوم (۷۰–۵۷ پ. م)  مهرداد سوم (۵۷–۵۴ پ. م)  ارد دوم (۵۷–۳۸ پ. م)  پاکور یکم § (۵۱ پ. م)  فرهاد چهارم (۳۷–۲ پ. م)  تیرداد دوم§ (۳۲ پ. م)  موزا (۲ پ.م. –۴ پس از میلاد)  فرهاد پنجم (۲ پ.م. –۴ پس از میلاد)  موزا (۴–۶)  ونن یکم (۶–۱۲)  اردوان سوم (۱۰–۳۵)  تیرداد سوم (۳۵–۳۶)  اردوان سوم (۳۶–۳۸)  وردان (۴۰–۴۷)  گودرز دوم (۴۰–۵۱)  ونن دوم (۵۱)  بلاش یکم (۵۱–۷۸)  وردان دوم§ (۵۵–۵۸)  بلاش دوم (۷۷–۸۰)  پاکور دوم (۷۸–۱۰۵)  اردوان چهارم (۸۰–۹۰)  بلاش سوم (۱۰۵–۱۴۷)  خسرو (۱۰۹–۱۱۶)  پارتاماسپت§ (۱۱۶–۱۱۷)  سیناتروک دوم§ (۱۱۶)  خسرو (۱۱۷–۱۲۹)  بلاش سوم (۱۲۹–۱۴۰)  مهرداد چهارم (۱۲۹–۱۴۰)  بلاش چهارم (۱۴۷–۱۹۱)  خسرو دوم§ (۱۹۱)  بلاش پنجم (۱۹۱–۲۰۸)  بلاش ششم (۲۰۸–۲۲۸)  اردوان پنجم§ (۲۰۸–۲۲۴) :  ارشک یکم (۲۵۰–۲۴۶/۲۱۱ پیش از میلاد)  تیرداد یکم (۲۴۶–۲۱۱ پ. م)  ارشک دوم (۲۱۱–۱۹۱ پ. م)  فریاپت (۱۹۱–۱۷۶ پ. م)  فرهاد یکم (۱۷۶–۱۷۱ پ. م)  مهرداد یکم (۱۷۱–۱۳۸ پ. م)  فرهاد دوم (۱۳۸–۱۲۷ پ. م)  اردوان یکم (۱۲۷–۱۲۴ پ. م)  مهرداد دوم (۱۲۴–۸۸ پ. م)  گودرز یکم (۹۵–۹۰ پ. م)  ارد یکم (۹۰–۸۰ پ. م)  سیناتروک (۷۷–۷۰ پ. م)  فرهاد سوم (۷۰–۵۷ پ. م)  مهرداد سوم (۵۷–۵۴ پ. م)  ارد دوم (۵۷–۳۸ پ. م)  پاکور یکم § (۵۱ پ. م)  فرهاد چهارم (۳۷–۲ پ. م)  تیرداد دوم§ (۳۲ پ. م)  موزا (۲ پ.م. –۴ پس از میلاد)  فرهاد پنجم (۲ پ.م. –۴ پس از میلاد)  موزا (۴–۶)  ونن یکم (۶–۱۲)  اردوان سوم (۱۰–۳۵)  تیرداد سوم (۳۵–۳۶)  اردوان سوم (۳۶–۳۸)  وردان (۴۰–۴۷)  گودرز دوم (۴۰–۵۱)  ونن دوم (۵۱)  بلاش یکم (۵۱–۷۸)  وردان دوم§ (۵۵–۵۸)  بلاش دوم (۷۷–۸۰)  پاکور دوم (۷۸–۱۰۵)  اردوان چهارم (۸۰–۹۰)  بلاش سوم (۱۰۵–۱۴۷)  خسرو (۱۰۹–۱۱۶)  پارتاماسپت§ (۱۱۶–۱۱۷)  سیناتروک دوم§ (۱۱۶)  خسرو (۱۱۷–۱۲۹)  بلاش سوم (۱۲۹–۱۴۰)  مهرداد چهارم (۱۲۹–۱۴۰)  بلاش چهارم (۱۴۷–۱۹۱)  خسرو دوم§ (۱۹۱)  بلاش پنجم (۱۹۱–۲۰۸)  بلاش ششم (۲۰۸–۲۲۸)  اردوان پنجم§ (۲۰۸–۲۲۴) 
§ غاصبان تاج و تخت یا حریفان در پادشاهی: § غاصبان تاج و تخت یا حریفان در پادشاهی
سکهٔ فرهاد پنجم، که تصویر مادرش، موزا، در پشت آن قرار دارد. ضرب سلوکیه
سردیس منتسب به موزا - اواخر سده نخست پیش از میلاد، موزه ایران باستان
زبان کاشوبی

| کاشوبی | کاشوبی |
| --- | --- |
kaszëbsczi: kaszëbsczi
زبان بومی در: لهستان
منطقه: کاشوبیا
قومیت: کاشوبی‌ها و لهستانی‌ها
شمار گویشوران: 
تبار: هندواروپایی  بالتواسلاویاسلاویاسلاوی غربیلخیپومرانی؟لهستانی؟کاشوبی
سامانه نوشتاری: لاتین (الفبای کاشوبی)
وضعیت رسمی: وضعیت رسمی
زبان رسمی در: در سال ۲۰۰۵ به عنوان زبان منطقه‌ای در برخی از شهرستان‌های استان پومرانی لهستان به رسمیت شناخته شد
زبان اقلیت شناخته‌شده در:  لهستان
تنظیم‌شده توسط: شورای زبان کاشوبی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۲–۶۳۹: csb
ایزو ۳–۶۳۹: csb
گلاتولوگ: kash1274
زبان‌شناسی: 53-AAA-cb
زبان کاشوبی (نام محلی: kaszëbsczi jãzëk) زبان منطقهٔ پومرانی در شمال لهستان است. ۵۰٬۰۰۰ نفر در این ناحیه به این زبان صحبت می‌کنند. زبان کاشوبی از زیرمجموعه‌های زبان پومرانی زیرگروه زبان‌های لخی زیرگروه زبان‌های اسلاوی غربی زیرگروه زبان‌های اسلاوی زیرگروه زبان‌های بالتو-اسلاوی زیرگروه زبان‌های هندواروپایی به‌شمار می‌رود.
انار و بادگیر

| 0 | 1 |
| --- | --- |
روی جلدِ چاپِ یکم: روی جلدِ چاپِ یکم
نویسنده(ها): صادق رحمانی
عنوان اصلی: انار و بادگیر
کشور: ایران
زبان: اچمیِ گراشی
تعداد جلد: ۱
موضوع(ها): شعر محلی
گونه(های) ادبی: شعر
ناشر: همسایه
تاریخ نشر: تابستان ۱۳۷۳
گونه رسانه: چاپی
شمار صفحات: ۱۲۷
شابک: شابک ‎۹۶۴-۶۱۹۶-۱۵-۱
رده‌بندی دیوئی: ۹۵‮ف‍ا‬۴/۳
کتابخانه کنگره: PIR۳۲۸۶‭/ل۲۳‮ال‍ف‌‬۷۳ ۱۳۷۱
کتابخانه ملی ایران: ‭م۷۱–۲۰۷۲
انار و بادگیر کتابِ شعری است سرودهٔ صادق رحمانی. این کتاب که شعرهایی به زبان اچمی و گویش گراشی را در بر می‌گیرد، در سال ۱۳۷۳ منتشر شد و در ۱۳۸۴ به چاپ دوم رسید. انار و بادگیر محتوی بر اشعاری در قالب‌های دوبیتی، مثنوی، غزل و چهارپاره است که نخستین اثر ادبی منسجم به زبان اچمی محسوب می‌شود.
مضامینی همچون عشق، نوستالژی و سنت‌های محلی، درون‌مایهٔ اصلی اشعار این کتاب را شکل داده‌اند. در کنار این‌ها، طنز، حماسه و غربت نیز با بسامدی کمتر دیده می‌شوند. استفادهٔ شاعر از آرایه‌های ادبی محدود است و به چند نمونهٔ اغراق، تشبیه و جناس خلاصه می‌شود. همین امر باعث افزایش عنصر «صمیمیت» در انار و بادگیر شده است. شاعر در این کتاب به استفادهٔ فراوان از واژه‌های محلی پرداخته است و تلاش می‌کند از این راه، به حفظ زبان کمک کند.
منتقدان، نقاط قوت رحمانی در انار و بادگیر را نگاه کنجکاوانه و دقیق او به فرهنگ عامهٔ منطقه، تسلط بر ظرافت‌های زبانی و آشنایی با ضرباهنگ‌های بومی، بازآفرینی مضامین در فضاها و تصاویر نو و پیوند دادن میان تمثیلات فولکلور و زندگی امروز مردم منطقه عنوان کرده‌اند. همچنین وجود برخی اشعار ناهمخوان با فضای کلی کتاب و جبهه‌گیری نامشخص شاعر در پرداختن به مضمون نوستالژی، ضعف‌های کتاب از دید این منتقدان است.
دوبیتی‌های انار و بادگیر با استقبال زیادی از سوی مردم محلی مواجه شد و به زودی به زبان روزمرهٔ آن‌ها راه یافت. به طوری که بسیاری این اشعار را اشعار فولکلور و قدیمی می‌دانند. همچنین اشعار این کتاب بارها و به روش‌های گوناگون مورد بازخوانی قرار گرفته است.
پیش‌زمینه > زبان و ادبیاتِ اچمی

پیش از انار و بادگیر نوشته‌های پراکنده‌ای دربارهٔ ویژگی‌های زبانی و ادبیات اچمی وجود داشت؛ ولی این کتاب نخستین تلاش در آفرینشِ یک اثرِ ادبیِ اچمی بود. هدفِ شاعر از سرایش به زبانِ محلّی حفظِ آن زبان است و، به همین علّت، سعی در استفادهٔ فراوان از واژه‌های محلّی در بعضی اشعار دارد. نظام‌الدّین کامیاب بعضِ لغاتِ استفاده‌شده در انار و بادگیر همچون «آوَّسَّه» به معنی «افتادن» و «تاک» به معنی «لنگه و جفت» که نزدیکی بسیاری به واژه‌های پهلوی دارند را گواهِ نزدیکیِ گویشِ گراشی با زبانِ فارسیِ میانه گفته است. رحمانی در اشعارش از هر دو گونهٔ ناساگی و بلئلزیِ گویشِ گراشی به تناوب استفاده کرده است.
پیش‌زمینه > شاعر

صادق رحمانی (۱۳۴۴، گراش) از کودکی و به‌واسطهٔ پدرش، که شاعر بود، با شعر آشنا شد و تحت تأثیر کتاب فرهنگ لارستانی، به تحقیق در فرهنگِ عامّه روی‌آورد. در نوجوانی نخستین اشعارش را سرود، اما ورود جدی او به فضای شعر و ادبیات ایران، زمانی که در حوزهٔ علمیهٔ قم تحصیل می‌کرد اتفاق افتاد. او یک سال پیش از انتشار انار و بادگیر، اولین مجموعهٔ شعرش را به زبان فارسی و با عنوان با همین واژه‌های معمولی منتشر کرده بود.
سرایش و انتشار

چاپ اول انار و بادگیر در تابستان ۱۳۷۳ و با شمارگان ۲۰۰۰ نسخه در قطع رقعی و جلد شومیز، توسط انتشارات همسایه در قم انجام شد. این کتاب در نخستین چاپ ۹۶ صفحه و ۱۸۰ تومان قیمت داشت. همچنین مقدمه‌ای نوشتهٔ احمد اقتداری با عنوان «ترنم زبان مادری» تنها مقدمهٔ کتاب در اولین چاپ آن بود. نشر همسایه این کتاب را در سال ۱۳۸۴ و این بار در تهران به چاپ دوم رساند که نسبت به چاپ اول، چندین نوشتهٔ توصیفی در مقدمه به آن افزوده شده بود. چاپ دوم انار و بادگیر ۱۲۷ صفحه و ۱۰۰۰ تومان قیمت داشت.
مثل بهت یک یتیم
گم شدم در این غروب بی‌پدر
آی!
خانهٔ کبوتر و انار و بادگیر
در کدام کوچه‌ای؟

سید علی میرافضلی
نام انار و بادگیر، برگرفته از این شعر است.
رحمانی اشعار مندرج در این کتاب را در بازهٔ سال‌های ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۳ سروده است. او در آغاز کتاب با درج تقدیم‌نامه‌ای، اثرش را به دوستش احمد سرخوش تقدیم کرده است. در ادامه، یک قطعه شعر نیمایی از سید علی میرافضلی به چشم می‌خورد که نام انار و بادگیر از آن شعر اقتباس شده است.
این کتاب نخستین اثر منسجم ادبی به گویش گراشی بود و همین موضوع، شاعر را با دشواری‌هایی روبرو می‌کرد. عمده‌ترین مشکل، فقدان اثر مکتوب به زبان محلی بود که موجب اختلاف در شیوهٔ نگارش و آوانگاری اشعار می‌شد. برای حل این مشکل در انار و بادگیر، تمامی اشعار آوانگاری شده‌اند، کلمات مهم توضیح داده شده‌اند و همچنین کلمات در ساختار جملهٔ فارسی معنا شده‌اند.
محتوا

محتوای کتاب در چاپ اول، علاوه بر مقدمهٔ احمد اقتداری، شامل راهنمای آوانگاری، هجده دوبیتی بومی، چهار شعر بلند بومی شامل دو مثنوی، یک غزل و یک چهارپاره، مؤخره‌ای با عنوان «من دوست چیزهای فراموش‌شده‌ام» در چهار صفحه و واژه‌نامه‌ای در بیست و چهار صفحه است. پس از انتشار کتاب، نقدها و یادداشت‌های متعددی توسط نویسندگان و شاعرانی چون غلامعلی حداد عادل، نظام‌الدین کامیاب، محمدباقر وثوقی و دیگران بر آن نوشته شد که برخی از آن‌ها در آغاز چاپ دوم کتاب آمده است. چینش دوبیتی‌ها ترتیب الفبایی ندارد و واژه‌های بومی به‌کاررفته در هر دوبیتی، در پانوشت همان صفحه ترجمه شده‌اند. در واژه‌نامهٔ آخر کتاب نیز تمامی این واژه‌های بومی با آوانگاری لاتین و ترجمهٔ فارسی تکرار شده‌اند. حروف‌چینی کتاب با وسواس و دقت همراه است که به هماهنگی بیشتر در صفحه‌آرایی منجر شده است. بخش پایانی کتاب، مؤخره‌ای است شعرگونه که شاعر در آن چکیده‌ای از مفاهیم موجود در اشعار محلی‌اش را به نثر بیان کرده است و مخاطبش بیشتر خوانندهٔ غیربومی است. او همچنین در این بخش از دوستان و کسانی که الهام‌بخشش بوده‌اند یاد نموده و سپاسگزاری کرده است.
مثنوی «کئوشکن» در این کتاب با سایر اشعار تفاوت دارد و می‌توان آن را در دستهٔ اشعار آموزشی قرار داد. او در این یک شعر سعی می‌کند با استفادهٔ بسیار از واژه‌های بومی، به حفظ آن‌ها کمک کند. با این وجود باز هم از «شاعرانگی» برخوردار است. رحمانی در اشعارش از آرایه‌هایی نظیر اغراق، تشبیه و جناس استفاده کرده است. او همچنین با علم به ثقیل‌بودن ساختار فعل در زبان اچمی، تلاش کرده است تا با استفادهٔ حداقلی از ساده‌ترین ساخت افعال ماضی و مضارع، اشعارش را روان‌تر کند. این امر موجب استفادهٔ بیشتر شاعر از ترکیبات اضافه، حروف اضافه و حروف ربط شده است.
درون‌مایه

در اشعار انار و بادگیر دو مضمون «عشق» و «حماسه» که از مضامین رایج در ادبیات محلی است، با هم تلفیق شده‌اند. این دو سپس به شکلی خاص با «طنز» درآمیخته‌اند. گاهی نیز «دردهای اجتماعی»، مضمون اشعار این کتاب است. اندیشه‌های شاعر که در شخصیت‌های بازنمایی‌شده‌ای همچون «حاجی مِشْکال»، «حاجی فلامرز» و «علی‌مرد» نمایان است، جلوه‌ای است از انسانیت، بزرگ‌منشی، قناعت، شجاعت، شور، احساس و حماسه. رحمانی در اشعار بومی‌اش علاوه بر استفاده از واژه‌های محلی، دیگر عناصر اشعار مردمی و قدیمی گراش را هم بازآفرینی کرده است. به‌کارگیری آرایه‌ها و تکنیک‌های شعری در انار و بادگیر بسیار محدود و جهت ایجاد وحدت موضوع است و از روانی اثر نمی‌کاهد. این نکته، باعث ایجاد نوعی «صمیمیت» در شعر رحمانی شده است. استفاده از اسامی افراد مانند «رباب»، «خال کُربو»، «سبزعلی»، «عبدل»، «خدارحم»، «حاجی مشکال» و غیره، یکی دیگر از عوامل ایجاد صمیمیت در این اشعار است. این اسامی گاه به شکل نوع استفاده می‌شوند و اشاره به یک شخصیت واقعی ندارند؛ مانند «رباب» و «خال کربو». گاهی نیز همانند «حاجی مشکال» به یک شخصیت واقعی اشاره می‌کنند. نقطهٔ قوت رحمانی در بازآفرینی مضامین آشنای اشعار محلی همچون عشق، غربت و نوستالژی در ساختارهای واژگانی و تصویری جدید است.
درون‌مایه > نوستالژی

بخشی از مثنوی «دادامِلاکِ»
اشعار انار و بادگیر، تصاویر آشنای گذشته را برای مخاطب امروزی بازسازی می‌کند.
رحمانی در اشعار بلندش تلاش می‌کند تا به کمک واژه‌ها، فضای فرهنگی دور و کهنه را بازسازی کند. او حال‌وهوای کودکی خویش و فضای سنتی شهرش را به تصویر می‌کشد و سعی دارد ضمن بازنمایی زوایای فراموش‌شدهٔ آن، صحنه‌های به‌یادماندنی و آشنای گذشته را به زمان حال منتقل سازد. به نوشتهٔ احمد حبیبی، پژوهشگر و استاد دانشگاه، شاعر در این کتاب به دنیای کودکی خود نظر دارد و در میان خاطراتش سراغ «خانهٔ پدری» را می‌گیرد. رحمانی تلفیقی از «رنج» و «نوستالژی» را در اشعارش متبلور کرده و پیوند خود با زادبومش را در این کتاب نشان داده است. حبیبی مثنوی «دادامِلاکِ» را شاخص شعرهای انار و بادگیر و مانیفست اشعار گراشیِ صادق رحمانی می‌داند که شاعر، تمام قدرت و توان خود را در آن گنجانده است. این مثنوی با اندوه، از گذشته‌های فراموش‌شده و عناصر حاضر در آن یاد می‌کند و شاعر غبطهٔ آن‌ها را می‌خورد. مضمون اصلی این مثنوی «نوستالژی» است و شاعر با بیانی روایی، روشن، قدرتمند و توصیف‌گر، خواننده را به بازگشت به اصالت و زادبوم فرامی‌خواند. او با اشاره به بازی‌های محلی، افسانه‌های فراموش‌شده، کوچه‌ها و خانه‌ها، ظروف سفالی و عناصری از این قبیل، در دنیای کودکی خود سیر می‌کند و به دنبال وقایع و حوادث شهرش می‌گردد. او گاه از زبان خود و گاه از زبان شخصیت‌های شعری‌اش حکایت‌های گذشته را بازگو می‌کند. همچنین به نظر می‌رسد که شاعر با نوعی نوستالژی فردی روبروست که وقتی از خاطرات خوشایند گذشته صحبت می‌کند، همه‌چیز شیرین است و وقتی با مسائلی مهاجرت و سفر و سختی‌های ناشی از آن‌ها مواجه می‌شد، همه‌چیز رو به تلخی می‌رود.
درون‌مایه > عشق

کارِ خَش
قوت رحمانی در ساخت تصاویر عاشقانهٔ نو و بدیع است.
عشق در دوبیتی‌های انار و بادگیر، رنگ بومی و صادقانهٔ خود را حفظ کرده است. با این وجود اما اسیر کلیشه‌های رایج نیست و به جای استفاده از تصاویر دشت و بیابان که در اشعار متقدمانی چون باباطاهر و فایز یافت می‌شود، عشق را در فضاهایی نو و آشنا به تصویر می‌کشد. دوبیتی «کارِ خَش» از نمونه‌های موفق این مقوله است که عاشقانگی واژه‌هایش به دلیل ارتباط تصویری با فضای خلق‌شده است و نه به دلیل ارتباط بین‌متنی با اشعار دیگر. افزودن کارکرد عاشقانه به واژهٔ کَئْلون (قلیان)، هم‌نشینی‌اش با تَش (آتش) و بداعت در ساخت تصویر «نگاه‌کردن از مَدْبَخ» (مطبخ)، منجر به آفرینش یک فضای جدید عاشقانه شده است. این شکل از آفرینش‌های نو در اشعار دیگر این مجموعه نیز ادامه یافته است. جدای از دوبیتی‌ها، غزل «خیلی دِلُم اُشْبا» نیز درون‌مایه‌ای از عشق دارد و شاعر در آن با معشوق خیالی و ازلی خود درد دل می‌کند.
درون‌مایه > غربت

در شعر رحمانی، نوآفرینی در مضمون غربت نیز همانند مضمون عشق دیده می‌شود. غربت در این اشعار یک مفهوم فردی نیست، بلکه یک مفهوم اجتماعی است و مشخصاً به غربت جمعیِ ناشی از سفر و مهاجرت مردم آن منطقه به سواحل جنوبی خلیج فارس می‌پردازد. این مضمون نه در فضاهای حسی و فردی که در فضایی انتقادی و اجتماعی بیان می‌شود. این غربت گاه در قالب طنزی تلخ روایت می‌شود و گاه در قالبی داستانی جای می‌گیرد و لحنی مهربانانه و مادرانه دارد. شاعر، این مضمون را در چند دوبیتی که به سفر به دبی و قطر اشاره می‌کند، دنبال کرده است.