استان کرمانشاه
فرهنگ > هنرهای تجسمی

پیشینهٔ هنرهایی مانند سنگ‌تراشی، مجسمه‌سازی، معماری، کاشیکاری، خوشنویسی، تذهیب و نقاشی در کرمانشاه به گذشته‌های دور بازمی‌گردد. از سدهٔ نوزدهم آثاری از هنرمندان نقاش و خوشنویس کرمانشاه در کتابخانه‌ها و آرشیوها و نیز در خانه‌های اشراف، کاخ‌های حکومتی و بناهای مذهبی مانند مسجدها و تکیه‌ها بر جای مانده است. از جمله می‌توان به تکیه معاون‌الملک اشاره کرد که گفته می‌شود بنای اولیهٔ آن با نقاشی‌های دیواری تزئین یافته بوده و پس از تخریب تکیه و بازسازی آن به اهتمام حسن‌خان معاون‌الملک با کاشی‌های نقاشی‌شده با مضامین مذهبی پوشانده می‌شود. همچنین در خانهٔ علیقلی میرزا صارم‌الدوله بین ۳۰ تا ۴۰ نقاشی دیواری به جای مانده که پرتره‌هایی از شخصیت‌های اروپایی و درباریان قاجار مانند ناصرالدین‌شاه و آقاخان صدراعظم و تابلویی از جنگ فرانسه و روسیه از آن جمله‌اند.
احمد منشی قمی از بهرام کرمانشاهی به‌عنوان یکی از نقاشان نامدار نیمهٔ دوم سدهٔ سیزدهم هجری نام برده است که شیوهٔ نقاشی کلاسیک را در روسیه فراگرفته بود و در دربار ناصرالدین‌شاه فعالیت می‌کرد. نسل اول نقاشان مدرن در کرمانشاه را شاگران کمال‌الملک و دانش‌آموختگان مدارس جدید تهران شکل دادند که در اواخر دورهٔ قاجار و پهلوی اول آثار خود را ارائه کردند و همگی متأثر از شیوهٔ رئالیسم بودند. از مهم‌ترین نقاشان نسل اول کرمانشاه می‌توان به ایوب‌خان سپهری زنگنه (مزین‌الممالک) از شاگردان کمال‌الملک در مدرسهٔ صنایع مستظرفه و برادرش شعیب‌خان سپهری زنگنه (مصورالسلطان)، محمدحسین‌خان زنگنه از نخستین دانش‌آموختگان دارالفنون، حسینعلی‌خان هندسی گوران دانشجوی معماری دانشگاه سوربن فرانسه، دانش‌آموختهٔ دارالفنون و از شاگردان کمال‌الملک و مصورالممالک، میرزا عبدالله صنیعی و سیدمحمد نجومی (سیف‌السادات اول) اشاره کرد که نقاشی و آموزش آن را به‌شیوهٔ نوین در کرمانشاه ترویج کردند. نسل دوم نقاشان کرمانشاه نیز که اغلب شاگردان نسل اول بودند، در دورهٔ پهلوی دوم به عرضهٔ آثار خود پرداختند و علیرغم تداوم بخشیدن به شیوهٔ رئالیستی در مضمون آثار خود تغییراتی ایجاد کردند. از نسل دوم نقاشان کرمانشاه می‌توان به جواد هنرزاد (آجیلچی)، حسین تابعی، رکن‌الدین سپهری زنگنه و ایرج هندسی اشاره کرد. از دههٔ ۱۳۲۰ شمسی نسل جدیدی از هنرمندان در نقاشی ایران ظهور کردند که اکثراً آموزش‌دیدهٔ اروپا و به‌ویژه فرانسه بودند و متأثر از درک خود از هنر اروپا جریان‌های نوینی در هنر معاصر ایران پدیدآوردند. اگرچه برخی از نقاشان نسل سوم کرمانشاه همچون منوچهر ملکشاهی، عبدالحسین محسنی کرمانشاهی و دیگران همچنان به رئالیسم پایبند مانده و تغییر چشمگیری در سبک و محتوای آثار خود به وجود نیاورده‌اند، اما برخی از نقاشان این نسل نیز متأثر از جریان هنری ایجادشده در مراکز هنری تهران به این جریان‌های نوین روی آوردند و حتی برخی از آن‌ها از چهره‌های اصلی و جریان‌سازان آن بودند. از میان نقاشانی که در نسل سوم نقاشان کرمانشاه از تکرار مضامین تکراری به شیوهٔ واقع‌گرایانه خودداری کردند و به جریان‌های نوین مختلفی که در فضای هنری ایران تازگی داشت روی آوردند، می‌توان به هانیبال الخاص، نیکزاد نجومی، گیتی نوین، علیرضا کرمی، بهرام کلهرنیا و احد مظفری کاکاوند اشاره کرد که اوج فعالیت هنری آنان عمدتاً در فاصلهٔ میان کودتای ۱۳۳۲ تا پایان جنگ ایران و عراق بود. پس از جنگ تغییرات اجتماعی و اقتصادی چشمگیری در استان کرمانشاه به‌وجود آمد و با تأسیس آموزشگاه‌های نقاشی و افزایش ظرفیت دانشگاه‌ها و سپس سهولت ارتباطات جهانی، از میان متولدان دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ نسل چهارمی از نقاشان ظهور کردند که به تجربیات جدیدی در نقاشی و هنرهای تجسمی دست زدند. از میان نقاشان نسل چهارم کرمانشاه می‌توان به خلیل کویکی، بشیر ناصری، بشیر نظری، هیوا پاشایی و دیگران اشاره کرد.
در سال ۱۳۸۰ مؤسسهٔ آموزش عالی فرهنگ و هنر کرمانشاه تأسیس شد و برای نخستین بار نقاشی به‌عنوان رشته‌ای دانشگاهی در کرمانشاه تدریس شد. با این وجود این مؤسسه در شهریور ۱۳۹۸ تعطیل شد و تدریس آکادمیک نقاشی ادامه پیدا نکرد.
نخستین دورهٔ جشنوارهٔ هنرهای مفهومی کرمانشاه در شاخه‌های ویدیوآرت، پرفورمنس و هنر اجرا، چیدمان و هنر محیطی با شرکت هنرمندان پنج استان غرب ایران در اسفند ۱۴۰۰ برگزار شد. چهارمین دورهٔ این جشنواره در مهر ۱۴۰۳ در کرمانشاه برگزار شد.