stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نیاسر
غار نیاسر

غار نیاسر از یکی از غارهای غیرطبیعی است که حاصل حفر بشر می‌باشد که به منظور اهداف مذهبی و انجام مراسم عبادی خاص ساخته شده‌است. و این غار شامل مجموعه‌ای از تونلها و راهروهای تنگ و طولانی و اتاقها، اتاقکها و چاه‌های متعدد است. دسترسی به عمق این چاه‌ها بدون استفاده از وسایل پیشرفته امروز ممکن نیست، غار نیاسر به «سوراخ ویس» یا «غایر ویس» یا «غار رئیس» شهرت دارد و قرنها ناشناخته مانده بود، چنان‌که در آثار تاریخی و نوشته‌های تحقیقی نیز نامی از آن نیست — در حالی که آثار تاریخی دیگر این منطقه، همچون آتشکده نیاسر که در زمان اردشیر بابکان ساخته شد، کاملاً شناخته شده‌اند.
غار نیاسر سه طبقه دارد و از دو کانال تشکیل شده، کانالی تقریباً حلقوی و کانالی در کنار آن به‌صورت تقریباً افقی. طول دالانها و اتاقهای این مجموعه پیچیده به دو هزار و پانصد متر می‌رسد، در حالی که عرض آن بسیار کم و حدود یک متر است؛ مقطع تونلها اکثراً کمتر از یک متر مربع است. غار حلقوی دو مدخل و غار افقی چهار مدخل دارد.
غار حلقوی متشکل است از هفت اتاق که در دل کوه به نحوی استادانه کنده شده‌اند و از طریق چاه‌ها و دالانهای زیرزمینی به طبقات زیرین مرتبط می‌شوند. دهانه‌های این تونل در ارتفاع هزار و هفتاد و نه و هزار و هشتاد یک متری از سطح زمین قرار دارند.
بیشتر دالان‌های غار دارای ارتفاع اندکی هستند و فقط بلندترین ناحیه آن از کف تا سقف حدود ۷/۱ متر است. عمیق‌ترین چاه این غار حدود ۱۰ متر عمق دارد که دیواره‌های آن دارای پاگیرهای مرتبی است و می‌توان با اطمینان از این چاه بالا و پایین رفت. کوتاه‌ترین ناحیه دالان از کف تا سقف آن حدود نیم متر است.
حمام و آسیاب آبی

حمام تاریخی و آسیاب آبی از دیگر آثار تاریخی این شهر هستند که از نظر کارشناسان و تحقیقات به عمل آمده و نوع معماری به کاررفته در این بنا حکایت از آن دارد که این حمام و آسیاب در دوره صفویه بنا نهاده شده‌است و وجه تسمیه آن نیز به همان دلیل است. نحوه انتقال آب به داخل حمام نیز جالب است و در خور توجه و بدین شکل است که آب از آبشار به وسیله کولهای گلی به داخل هشت گوش زیبایی و از آنجا به داخل حمام هدایت می‌شد و از آنجا به کل حمام انتقال می‌یافت و آب شرب حمام نیز به وسیله کولهای جداگانه بداخل حمام هدایت می‌شده که هنوز آثارش باقی است. سوخت حمام از هیزم بوده‌است و حمام دارای خزان بوده‌است و ورودی هشت ضلع شکل آن به‌وسیلهٔ دالانهایی از بیرون حمام جدا شده‌است؛ و اما آسیاب آبی که به وسیله ابی که از آبشار به پائین ریخته می‌شده به گردش درآمده‌است به این شکل کارمی کند که آب ابتدا در داخل تنوره‌هایی ذخیره و از آنجا به‌وسیلهٔ کول باریکی که از انتهای تنوره با فشار به چرخه آسیاب می‌ریزد و سنگ آسیاب را به گردش درمی‌آورد و گندم و جو را آسیا می‌کند. نوع معماری آسیاب همانند حمام است و باید گفت که این آسیاب تنها آسیاب شهر نبوده و نیست و سایر آسیابها یا از کار افتاده‌است یا تخریب شده‌است و تنها آسیاب فعال شهر همین آسیاب مذکور است.
باغ تالار و عمارت کوشک

این عمارت و بنای تاریخی که روبه ویرانی بود مرمت شده و آماده بازدید می‌باشد. از دیگر خصوصیات این مکان مشرف بودن آن به تمامی شهر نیاسر و اطراف آن می‌باشد به عبارت دیگر در هر نقطه از نیاسر این امکان قابل رؤیت می‌باشد.
باغ تالار توسط فتحعلی شاه به صبای کاشانی شاعر دربار قاجار بخشیده می‌شود و باغ تالار به دست خاندان صبای کاشانی می‌افتد و از زمان رضا شاه تا اوایل انقلاب اسلامی آخرین مالکان خصوصی باغ تالار و کوشک آن، خاندان ضرابیها بوده‌اند که در سنوات اخیر باغ تالار از ورثه خاندان ضرابی خریداری شد و به صورت یک مکان عمومی درآمد که کوشک واقع شده در آن با توجه به شیوه ساخت و نحوه پوشش دورها دارای قدمت قاجاری است ولی بر روی ویرانه‌های بنای دیگری بنا شده‌است عمارت کوشک باغ تالار به شمارة ۵۸۹۳ و در تاریخ ۲۵/۳/۸۱ ثبت آثار ملی شده‌است.
شهر نیاسر، مرکز بخش نیاسر از توابع شهرستان کاشان و استان اصفهان بوده و در فاصله ۲۴ کیلومتری شمال غربی کاشان قرار دارد. شهر نیاسر از طریق اتوبان در فاصله ۲۴۰ کیلومتری تهران، ۲۶۰ کیلومتری شهرستان اصفهان قرار دارد. هر ساله از اواسط اردیبهشت، نیاسر به یکی از بهشت‌های دیدنی ایران تبدیل می‌شود. نیاسر یکی از مراکز مهم تولید گل محمدی، گلاب و عرقیات گیاهی در کشور است. چنین ویژگی کم‌نظیری به سبب قرارگیری در دامنه کوه‌های کرکس و وجود چشمه پرآب اسکندریه و قنات‌های زیادی است که محدوده‌هایی به وسعت ۸۰۰ هکتار را به زیر کشت برده‌است.
کوشک صفوی نیاسر کاشان (معروف به عمارت ضرابی کاشان، عمارت ضرابی نیاسر و عمارت صبا) بنایی است تاریخی که در میان باغ تالار قرار گرفته است، و به چشمه اسکندریه، آبشار نیاسر و غار رئیس نزدیک است.
چشمه اسکندریه

نیاسر شهری قدیمی است که تمام تاریخ و قدمت خود را مدیون چشمه آبی است که به نام چشمه اسکندریه شناخته می‌شود. آبشار نیاسر هم در واقع زاییده همین چشمه است.
کارگاه‌های گلاب‌گیری سنتی نیاسر

نیاسر دارای کارگاه‌های گلاب‌گیری فراوانی است این کارگاه‌ها عرقیجاتی مثل گلاب، عرق نعنا، عرق کاسنی، عرق شاطره و…
مراسم‌های آیینی

در نیاسر اکنون مراسمی برگزار می‌شود که بازمانده آیین‌های کهن است. قربانی گاوی آذین شده در روز قربان و برگزاری جشن اسفندی، نمونه‌هایی از آن است. در کتب قدیم از این شهر نیاستر یاد شده. مراسم گلاب‌گیری از دیگر جاذبه‌های شهر نیاسر است که همه ساله از اواسط اردیبهشت ماه تا اواسط خرداد در نیاسر برگزار می‌گردد و به علت موقعیت جغرافیایی نیاسر گل محمدی زودتر از دیگر نقاط کاشان در این شهر به ثمر می‌نشیند.
نگارخانه

نمای عمومی چهارطاقی نیاسر - مربوط به دورۀ ساسانی
سنگ مزاری تاریخی واقع در گورستان تاریخی شهر (مقابل چهارطاقی نیاسر) که نماد سرو ایرانی برروی آن مشهود است.
تاریخ ایرانی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
تاریخ ایرانی یک تلاش جمعی‌ست برای ارائهٔ تصویری نو از تاریخ: تاریخ ایرانی یک تلاش جمعی‌ست برای ارائهٔ تصویری نو از تاریخ
سردبیر: سرگه بارسقیان
دسته‌بندی: تاریخ ایران
بسامد: وب گاه
بنیان‌گذار: صادق خرازی
کشور: ایران
زبان: فارسی
وبگاه: http://tarikhirani.ir/
تاریخ ایرانی یک وب گاه ایرانی است. این وب گاه با مدیریت صادق خرازی اداره می‌شود و به‌طور تخصصی به تحلیل موضوعات و انتشار مطالب تاریخی ایران و جهان می‌پردازد. سردبیر این وب گاه سرگه بارسقیان است. این وب گاه دو بار در سال‌های ۱۳۸۹ و ۱۳۹۱ توسط کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه فیلتر شد.
سیستئین

سیستئین (به انگلیسی: Cysteine) یک آلفاآمینو اسید با فرمول HO2CCH(NH2)CH2SH است که در بدن انسان در ترکیب پروتئین‌های مختلفی به‌کار رفته‌است. این ترکیب شیمیایی دارای شناسه پاب‌کم ۵۸۶۲ است. شکل ظاهری این ترکیب، پودر یا بلورهای سفید است. این اسیدآمینه در رژیم غذایی انسان ضروری نیست و می‌تواند از متابولیسم ترکیباتی مانند متیونین تولید شود. سیستئین در منابع حیوانی مانند تخم‌مرغ، لبنیات و گوشت مرغ و منابع گیاهی مانند پیاز، کلم بروکلی و غلات و در موی انسان و خوک یافت می‌شود.
اسیدهای آمینهٔ حاوی گوگرد سیستئین و متیونین به‌راحتی نسبت به سایر اسیدهای آمینه اکسید می‌شوند.
کاربرد و خواص ال سیستئین برای مو

ال سیستئین هیدروکلراید یک اسید آمینه اساسی در ساخت کراتین، پروتئین و فیبری است که در تشکیل ساختار مو، پوست و ناخن نقش کلیدی دارد. کمبود این ترکیب باعث تضعیف کراتین شده و مو را شکننده و آسیب‌پذیر می‌کند.
ساختار مو از سه لایه تشکیل شده است: کوتیکول، قشر و مدولا. قشر که اصلی‌ترین و میانی‌ترین بخش تار مو محسوب می‌شود، تقریباً 80 درصد ساختار آن را تشکیل می‌دهد. این لایه دارای مولکول‌های کراتین است که در یک ساختار فیبری قرار گرفته‌اند و حدود 75 درصد آن از ال سیستئین تشکیل شده است. این اسید آمینه نقش مهمی در افزایش استحکام و دوام مو دارد.
یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد ال سیستئین هیدروکلراید، توانایی آن در ایجاد پیوندهای دی‌سولفیدی است. این پیوندها کراتین را در کنار هم نگه داشته و علاوه بر تقویت ساختار مو، به حفظ رطوبت و جلوگیری از خشکی آن کمک می‌کنند.
علاوه بر این، ال سیستئین نقش مهمی در متابولیسم مواد مغذی ضروری، از جمله بیوتین (ویتامین B7) دارد. بیوتین یکی از ویتامین‌های کلیدی در رشد و سلامت مو محسوب می‌شود و تأمین کافی آن، به تقویت و جلوگیری از ریزش مو کمک می‌کند.
تولید صنعتی

بیشتر ال-سیستئین به‌صورت صنعتی از هیدرولیز مواد حیوانی مانند پرهای پرندگان یا موی خوک به‌دست می‌آید. شواهد کمی وجود دارد که از موهای انسان به‌عنوان مادهٔ اولیه استفاده می‌شود. اما استفاده از آن برای افزودنی‌های غذایی و محصولات آرایشی در اتحادیه اروپا، به صراحت ممنوع است.
چین یکی از تولیدکنندگان اصلی مواد صنعتی از سیستئین است.بیشترین مصرف آن در کشور آمریکا است که برای تهیهٔ نان، شیرینی، پیراشکی، دونات و.. با علامت اختصاری آن E920 استفاده می‌شود.
ایوفلا (اکلاهما)

مکان
| Eufaula, Oklahoma | Eufaula, Oklahoma |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: "Where Pride Creates Progress": شعار: "Where Pride Creates Progress"
Location of Eufaula shown in Oklahoma: Location of Eufaula shown in Oklahoma
State: اکلاهما
شهرستان: McIntosh
مساحت: مساحت
 • کل: ۹٫۶ مایل مربع (۲۴٫۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۶٫۶ مایل مربع (۱۷٫۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۳٫۰ مایل مربع (۷٫۸ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۶۱۷ فوت (۱۸۸ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۲٬۸۱۳
 • تراکم: ۳۹۷٫۸/مایل مربع (۱۵۳٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کدs: 74432, 74461
کد(های) منطقه: 539/918
FIPS code: 40-24650
GNIS feature ID: 1092651
وبگاه: http://www.cityofeufaulaok.com
ایوفلا(به انگلیسی: Eufaula) شهری در ایالت اکلاهما کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۸۱۳ نفر بوده‌است.
بهروز عطایی

بهروز عطایی (زادهٔ ۱۴ مرداد ۱۳۴۹ در آمل) بازیکن سابق و مربی فعلی والیبال اهل ایران است. عطایی از سال ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۵ بازیکن تیم ملی والیبال ایران بود. وی همچنین از سال ۲۰۲۱ تا سال ۲۰۲۳ به مدت دو سال سرمربی تیم ملی والیبال ایران بود. تیم ملی والیبال ایران تحت سرمربیگری وی در سال ۲۰۲۱ قهرمان مسابقات قهرمانی آسیا شد.
فعالیت > به عنوان بازیکن

بهروز عطایی در ابتدا در نوجوانی به رشته هندبال و والیبال علاقه‌مند بود که در ابتدا وارد تمرینات مرتبط به هندبال شد. عطایی والیبال را از سال ۱۳۶۴ آغاز کرد و در سال ۱۳۶۶ عضو تیم ملی نوجوانان ایران شد و از دو سال بعد به مدت هشت سال متوالی در رده‌های مختلف تیم‌های ملی نوجوانان، جوانان و بزرگسالان عضویت داشته است. وی به عنوان بازیکن در سال‌های ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ با تیم پیکان تهران قهرمان لیگ برتر شد. وی سابقه عضویت در تیم‌های باشگاهی جانبازان مازندران، فجر آمل، لوله‌سازی اهواز، فرمانداری مهاباد، پیکان، پاس و پرسپولیس را در کارنامه خود به عنوان بازیکن دارد.
سبک

بهروز عطایی از جمله مربیانی است که به دور از بحث فنی در مسائل فکری، انگیزشی و روان‌شناسی بازیکنان نیز متمرکز است. وی در طول سال‌های مربیگری خود توانسته بیس مناسبی در تیم‌های تحت هدایتش ایجاد کند و از دید کارشناسان تیم‌های تحت هدایت وی دارای کیفیت فنی مطلوبی بوده‌اند. عطایی در طول دوان مربیگری خود چه در رده ملی چه در رده باشگاهی بازیکنان زیادی را پرورش داده و برخی از آن‌ها به دلیل اعتماد وی توانستند از یک بازیکن معمولی به یک بازیکن تأثیرگذار و مطرح تبدیل شوند.
رضا قرا، علی شفیعی، میلاد عبادی‌پور، میثم صالحی، رحمان تقی‌زاده، اسماعیل مسافر، علی رمضانی، اسماعیل طالبی، عرفان جلالی نژاد، مهران فیض امام‌دوست، جواد کریمی، رضا عابدینی، امیرحسین اسفندیار و پوریا حسین خانزاده در رده باشگاهی و علی‌اصغر مجرد، امین اسماعیل‌نژاد، مرتضی شریفی، احسان دانش دوست، امیرمحمد فلاحت خواه و پوریا یلی در رده ملی از جمله بازیکنانی هستند که توسط بهروز عطایی به کار گرفته شده و به بازیکنان مطرحی تبدیل گشتند.
دستاوردها > به عنوان مربی > ملی

| سال | رقابت | میزبان | تیم | نقش | رتبه |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۹ | جام بزرگ قهرمانان جهان |  اوساکا - ناگویا | تیم ملی ایران | کمک مربی | پنجم |
| ۲۰۰۹ | قهرمانی ارتش‌های جهان سیزم |  افلیژم | تیم ملی ایران | کمک مربی | قهرمان |
| ۲۰۰۹ | قهرمانی آسیا |  مانیل | تیم ملی ایران | کمک مربی | نایب قهرمان |
| ۲۰۱۰ | بازی‌های آسیایی |  گوانگ‌ژو | تیم ملی ایران | کمک مربی | نایب قهرمان |
| ۲۰۱۰ | جام کنفدراسیون والیبال آسیا |  ارومیه | تیم ملی ایران | کمک مربی | قهرمان |
| ۲۰۱۰ | جام ریاست جمهوری قزاقستان |  آلماتی | تیم ملی ایران | کمک مربی | قهرمان |
| ۲۰۱۰ | قهرمانی جهان |  رم | تیم ملی ایران | کمک مربی | نوزدهم |
| ۲۰۱۱ | قهرمانی زیر ۱۹ سال جهان |  بورساکو و باییا بلانکا | تیم ملی زیر ۱۹ سال ایران | سرمربی | دهم |
| ۲۰۱۶ | قهرمانی زیر ۲۰ سال آسیا |  کائوهسیونگ | تیم ملی زیر ۲۱ سال ایران | سرمربی | نایب قهرمان |
| ۲۰۱۷ | بازی‌های همبستگی اسلامی |  باکو | تیم ملی ایران | سرمربی | قهرمان |
| ۲۰۱۷ | قهرمانی زیر ۲۱ سال جهان |  برنو - چسکه بودیوویتسه | تیم ملی زیر ۲۱ سال ایران | سرمربی | پنجم |
| ۲۰۱۸ | جام کنفدراسیون والیبال آسیا |  تایپه | تیم ملی ب ایران | سرمربی | نایب قهرمان |
| ۲۰۱۸ | قهرمانی زیر ۲۰ سال آسیا |  رفاع | تیم ملی زیر ۲۱ سال ایران | سرمربی | قهرمان |
| ۲۰۱۹ | قهرمانی زیر ۲۱ سال جهان |  رفاع | تیم ملی زیر ۲۱ سال ایران | سرمربی | قهرمان |
| ۲۰۲۱ | قهرمانی آسیا |  فوناباشی - چیبا | تیم ملی ایران | سرمربی | قهرمان |
| ۲۰۲۲ | لیگ ملت‌ها |  بولونیا | تیم ملی ایران | سرمربی | هفتم |
دستاوردها > به عنوان مربی > باشگاه (بین‌المللی)

| سال | رقابت | میزبان | تیم | نقش | رتبه |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۲ | جام باشگاه‌های آسیا |  شانگهای | کاله مازندران | سرمربی | سوم |
| ۲۰۱۳ | جام باشگاه‌های آسیا |  تهران | کاله مازندران | سرمربی | قهرمان |
| ۲۰۱۳ | قهرمانی باشگاه‌های جهان |  بتیم | کاله مازندران | سرمربی | هفتم |
| ۲۰۱۴ | قهرمانی باشگاه‌های جهان |  بلو هوریزونته | متین ورامین | سرمربی | پنجم |
| ۲۰۲۴ | جام باشگاه‌های آسیا |  یزد | فولاد سیرجان | سرمربی | قهرمان |
| ۲۰۲۴ | قهرمانی باشگاه‌های جهان |  یوبرلاندیا | فولاد سیرجان | سرمربی | سوم |
:
دستاوردها > به عنوان مربی > باشگاه (دسته یک ایران)

| فصل | تیم | نقش | رتبه |
| --- | --- | --- | --- |
| ۸۷–۱۳۸۶ | دانشگاه آزاد مازندران | سرمربی | سوم |
| ۸۸–۱۳۸۷ | کاله مازندران | سرمربی | قهرمان |
دستاوردها > به عنوان مربی > باشگاه (سوپر لیگ ایران)

| فصل | تیم | نقش | رتبه |
| --- | --- | --- | --- |
| ۸۹–۱۳۸۸ | کاله مازندران | سرمربی | سوم |
| ۹۰–۱۳۸۹ | کاله مازندران | سرمربی | سوم |
| ۹۱–۱۳۹۰ | کاله مازندران | سرمربی | قهرمان |
| ۹۲–۱۳۹۱ | کاله مازندران | سرمربی | قهرمان |
| ۹۳–۱۳۹۲ | کاله مازندران | سرمربی | نایب قهرمان |
| ۹۴–۱۳۹۳ | متین ورامین | سرمربی | پنجم |
| ۹۵–۱۳۹۴ | کاله مازندران | سرمربی | نهم |
| ۹۶–۱۳۹۵ | کاله مازندران | سرمربی | ششم |
| ۹۷–۱۳۹۶ | کاله مازندران | سرمربی | ششم |
| ۹۸–۱۳۹۷ | کاله مازندران | سرمربی | سوم |
| ۹۹–۱۳۹۸ | کاله مازندران | سرمربی | پنجم |
| ۰۴–۱۳۹۹ | هراز آمل | سرمربی | سوم |
| ۱۴۰۰ | هراز آمل | سرمربی | پنجم |
| ۱۴۰۱ | هراز آمل | سرمربی | نایب قهرمان |
| ۱۴۰۳ | فولاد سیرجان | سرمربی | قهرمان |
دستاوردها > به عنوان مربی > باشگاه (تورنمنت‌ها چهارجانبه)

| فصل | تیم | نقش | رتبه |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۹۰ (ایران) | کاله مازندران | سرمربی | سوم |
| ۱۳۹۱ (ایران) | کاله مازندران | سرمربی | قهرمان |
| ۲۰۱۷ (ترکیه) | کاله مازندران | سرمربی | نایب قهرمان |
دستاوردها > به عنوان بازیکن > باشگاهی

| فصل | تیم | نقش | رتبه |
| --- | --- | --- | --- |
| لیگ برتر ۷۸–۱۳۷۷ | پیکان | بازیکن | قهرمان |
| لیگ برتر ۷۹–۱۳۷۸ | پیکان | بازیکن | قهرمان |
| جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۹۹ | پیکان | بازیکن | سوم |
| جام باشگاه‌های آسیا ۲۰۰۰ | پیکان | بازیکن | نایب قهرمان |
دستاوردها > فردی

بهترین مربی سوپر لیگ ایران: ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ (به انتخاب فدراسیون والیبال ایران)
مربی برتر والیبال ایران: ۱۳۹۲، ۱۳۹۵ (به انتخاب پایگاه خبری والیبال ایران)
کورکور

| کور‌کور‌ها | کور‌کور‌ها |
| --- | --- |
کورکور سیاه: کورکور سیاه
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: بازسانان
تیره:: بازان
کورکورها نام گروهی از پرندگان شکاری میان‌جثه از تیره بازان (شکاریان زردچشم) است. کورکورها با بال‌های دراز و زاویه‌دار و دم دوشاخه از دیگر شکاریان متمایز هستند. نر و ماده آن‌ها هم‌شکلند. روی درختان آشیانه می‌سازند و بیشتر از لاشۀ جانوران تغذیه می‌کنند.
کورکورها در طبقه‌بندی زیستی در دو زیرخانوادهٔ Elaninae و Milvinae قرار می‌گیرند و چند پرنده از زیرخانواده Perninae هم کورکور نامیده می‌شوند. کورکور سیاه از شناخته‌شده‌ترین انواع آنهاست و کورکور حنایی و کورکور بال‌سیاه هم دو گونه دیگر بومی ایران هستند.
نام‌های دیگر

این پرنده در ادبیات فارسی با نام‌های خاد و غلیواج (صحاح‌الفرس: غنیواج) نیز شناخته شده است.
فرهنگ در تهران

برج آزادی، نماد تهران که ترکیبی از معماری ایرانی و  اسلامی است.
تصویری از موزه ایران باستان در تهران
فرهنگ تهران، پایتخت ایران، با وجود گروه‌های قومی گوناگون در شهر، بیشتر تحت تأثیر فرهنگ ایرانی و فرهنگ اسلامی است. تأثیر فرهنگ اسلامی بر چهرهٔ شهر و پوشاک مردم بسیار برجسته است. بسیاری از جشنواره‌های فرهنگی ایران، برای نخستین‌بار در تهران پدید آمدند و هر سال در این شهر برگزار می‌شوند. این شهر کانون مهمی برای تئاتر، فیلم، سینما، موسیقی، ورزش و رسانه‌ها در ایران است. همچنین موزه‌های معروف پر شماری در این شهر وجود دارد.
هنر

تهران نقشی برجسته در فرهنگ و هنر ایران دارد.
هنر > تئاتر

پیشینهٔ تئاتر در تهران، از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار آغاز می‌شود. پس از آشنایی ناصرالدین‌شاه با تئاتر در سفری که به اروپا داشت؛ او فرمان ساخت سالنی را برای اجرای تئاتر صادر کرد. در همین دوران بود که تکیه دولت ساخته شد.
با روی کار آمدن مشروطیت در ایران، تئاتر پیشرفت بیشتری کرد و تئاترهای تازه‌ای پدید آمد که از اولین آن‌ها تئاتر فرهنگ بود که در عمارت مسعودیه نمایش می‌داد. تئاتر دوم نیز تئاتر ملی بود که که ریاست آن را عبدالکریم‌خان محقق‌الدوله بر عهده داشت.
تالار رودکی نیز یکی از مجهزترین و بزرگ‌ترین تالارهای اپرا، موسیقی و تئاتر در ایران است که توسط اوژن آفتاندلیانس طراحی شده و با نام شاعر و نوازندهٔ ایرانی، رودکی در ۳ آبان ۱۳۴۶ گشایش یافته است.
تئاتر شهر تهران در سال ۱۳۴۶ توسط علی سردارافخمی طراحی شد و ساخت آن پنج سال به طول انجامید. این مجموعه در روز شنبه، هفتم بهمن ۱۳۵۱ با روی صحنه رفتن نمایش باغ آلبالو نوشتهٔ آنتون چخوف و به کارگردانی آربی اوانسیان به عنوان مهم‌ترین سالن تئاتر ایران گشایش یافت.
رویدادهای سالانهٔ جشنواره تئاتر فجر و جشنواره تئاتر عروسکی نیز در تهران برگزار می‌شوند.
هنر > فیلم و سینما

میرزا ابراهیم‌خان صحاف‌باشی نخستین سالن نمایش فیلم تهران را در سال ۱۲۸۳ ایجاد کرد. روسی‌خان نیز در سال ۱۲۸۶ تصمیم گرفت که در مغازه‌اش نمایش همگانی فیلم راه‌اندازی کند. او کارش را توسعه داد و با استقبال خوبی از سوی مردم مواجه شد؛ این موضوع به ایجاد رقابت و پیشرفت سینما در تهران کمک کرد.
در دوران پهلوی اول، برای مدتی سینماهای تهران تعطیل شدند اما بالاخره مشروط بر این که از ساعت ۱۸ شروع و تا ساعت ۲۱:۳۰ کارشان پایان یابد، به فرمان سید ضیاء باز شدند. سینماهای این دوران همان گونه که پیش از این نیز رسم بود، بر اساس مادهٔ ۹ نظامنامهٔ سینماها، فیلم‌هایی از انواع «فیلم اخبار»، «فیلم علمی» و «فیلم بزرگ نمایش» را نمایش می‌دادند.
نخستین سینمای مدرن ایرانی نیز گراند سینمای تهران بود که در سال ۱۳۰۵ تأسیس شد و ترجمهٔ میان‌نویس‌های خارجی نیز از آن شروع شد؛ پس از این اقدام گراند سینما، بر اساس دستور نظامنامه، سینماهای تهران باید خلاصه‌ای از داستان فیلم را چاپ می‌کردند. همچنین در اواخر دههٔ بیست، اغلب سینماهای تهران، دارای ارکستر بود.
از دههٔ چهل تا ۱۳۵۷، از ۹۰ سینمای فعال شهر تهران، نام بیش از یک سوم آن‌ها خارجی بود. در این دوران شمار قابل توجهی از سینماهای نوین تهران دراختیار شرکت‌های خارجی بود. همچنین به گزارش دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی وزارت فرهنگ و هنر، از ۴۷۳ فیلم نمایش داده شده در سال ۱۳۵۳ در تهران، ۶۱ فیلم ایرانی، ۱۴۳ فیلم آمریکایی و دیگر فیلم‌ها نیز از کشورهای انگلستان، فرانسه، ایتالیا، هندوستان، ژاپن، هنگ کنگ و شوروی بوده‌اند.
از سال ۱۳۴۴ که سینمای ایران در اوج بود، فیلم‌هایی همانند قیصر، گنج قارون و گاو سینماهای تهران را درنوردیدند. جشنواره جهانی فیلم تهران در دههٔ ۱۳۵۰، مهم‌ترین جشنوارهٔ سینمایی در آسیا و تنها جشنوارهٔ ردهٔ الف از دید فدراسیون بین‌المللی تهیه‌کنندگان در آسیا به‌شمار می‌رفت.
با انقلاب ۵۷ شماری از سینماهای تهران در آتش سوختند و نام شمار قابل توجهی از سینماهای باقی‌مانده نیز تغییر یافت. فروشنده از موفق‌ترین فیلم‌هایی است که پس از انقلاب ۵۷ در تهران فیلم‌برداری شده است. جشنواره فیلم فجر نیز از سال ۱۳۶۱، هر سال در تهران برگزار می‌شود.
پردیس سینمایی کوروش
سالن سینما پیروزی
سینما پارس
سوزاندن ساختمان سینما کاپری پس از انقلاب ۱۳۵۷
هنر > موسیقی

شمار قابل توجهی گروه موسیقی مطرح در تهران شکل گرفته‌اند. گروه بلک کتز در سال ۱۳۴۱ توسط شهبال شب‌پره که مغز متفکر گروه نامیده می‌شود، در تهران تأسیس شد.
تهران زادگاه بسیاری از خواننده‌های مطرح ایران نیز است. ابراهیم حامدی با نام هنری «ابی» که به «آقای صدای موسیقی ایرانی» معروف است، زادهٔ تهران است و تا پیش از انقلاب ۵۷ در ایران فعالیت می‌کرد. فائقه آتشین با نام هنری «گوگوش» که از پر هوادارترین خوانندگان تاریخ موسیقی ایران به‌شمار می‌رود زادهٔ تهران است و در کشورهای آسیای میانه و خاورمیانه هواداران بسیاری دارد.
پس از انقلاب ۵۷ خوانندگان زن در سراسر ایران دچار مشکلاتی شدند. روحانیون خواندن زنان را به شهوت و مسائل جنسی ربط دادند و پخش ترانه‌های آنان در رادیو و تلویزیون ملی ممنوع شد. در حال حاضر زنان می‌توانند با تهیهٔ مجوزی مخصوص، در تهران اجرا داشته باشند.
تالار وحدت و تالار وزارت کشور میزبان کنسرت گروه‌های ایرانی و خارجی هستند. همچنین تالار وحدت محل اجرای ارکستر سمفونیک تهران، بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین ارکستر سمفونیک ایران است.
جشنواره موسیقی فجر نیز از سال ۱۳۶۴، هر سال در تهران برگزار می‌شود.
هنر > هنرهای همگانی > دیوارنگاری و نقاشی دیواری

همچنین ببینید: دیوارنگاری در ایران
در تهران پس از انقلاب ۵۷، دیوارنگاری‌هایی با طرح افراد مرده روی دیوارها، اطراف بزرگراه‌ها یا فضای خارجی خانه‌های مردم کشیده می‌شود و این شامل افراد کشته‌شده در جنگ، سیاست‌مداران جمهوری اسلامی، یا امامان شیعه است.
در گزارشی شهرک اکباتان و آپادانا پایتخت دیوارنگاری و هنرمندان خیابانی ایران خوانده شدند.
به گفتهٔ کامبیز درم‌بخش، دیوارنگاری‌های تهران غمگین و تکراری هستند و دلیل آن انتخاب نقاشان با تفکری یکسان است.
موزه‌ها

همچنین ببینید: فهرست موزه‌های تهران
شماری از موزه‌های تهران دارای اهمیتی در سطح ملی و جهانی هستند. شماری موزهٔ بزرگ در تهران وجود دارد که در مجموع، به طیف گسترده‌ای از موضوعات می‌پردازند. برای نمونه، موزهٔ ملی ایران در باستان‌شناسی ایران متمایز است، موزهٔ فرش ایران هنر قالی‌بافی ایرانی را نمایش می‌دهد و موزهٔ هنرهای معاصر تهران نیز آثار هنرمندان بین‌المللی را نگهداری می‌کند.
برخی از موزه‌های تهران:
موزه مردم‌شناسی تهران
موزه ملی ایران
موزه فرش ایران
موزه هنرهای معاصر تهران
موزه پست و تلگراف
آبگینه و سفالینه
موزه جواهرات ملی
موزه رضا عباسی
کتابخانه و موزه ملک
ایران باستان
موزه آثار طبیعی و حیات وحش ایران
کاخ موزه‌ها:
سعدآباد
نیاوران
گلستان
خوراک

همچنین ببینید: آشپزی ایرانی
تهران پایتخت ایران است؛ کشوری که از مکتب‌های اصلی آشپزی در جهان به‌شمار می‌رود و ۲۵۰۰ نوع خوراک و غذا دارد. در تهران رستوران‌های آسیایی، اروپایی و شمار قابل توجهی پیتزا فروشی وجود دارد. بر اساس گزارشی، رستوران‌های خارجی تهران بیشتر در مناطق شمالی شهر قرار دارند.
پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، خرید یا فروش و نوشیدن الکل و نوشیدنی‌های الکلی با قانون جدید، ممنوع شدند؛ اما پس از این نیز سِرو الکل در رستوران‌ها و کافی‌شاپ‌های تهران، گزارش شده است. برخی از گزارش‌ها از قیمت «مناسب» این نوشیدنی‌ها گفته‌اند و یکی از آنان می‌گفت «در این بالکن (در یکی از رستوران‌های ولنجک) برای افراد خاص باز می‌شود و در آن میزهایی چیده شده تا مشتریان خاص، به راحتی مشروب بخورند».
مراسم دینی > عزاداری اسلامی

عزاداری اسلامی در تهران تاریخچه‌ای طولانی دارد. بر اساس گزارشی از باشگاه خبرنگاران جوان، رضا شاه و محمدرضا شاه سعی در محدود کردن یا جلوگیری از عزاداری مردم داشتند اما مردم مقاومت کردند و به صورت پنهانی به عزاداری پرداختند. عزاداری‌های اسلامی در دوران جمهوری اسلامی به اوج خود رسید. کمک‌های بلاعوض شهرداری و سازمان‌های وابسته به حکومت، به هیئت‌های عزاداری اسلامی نیز صورت می‌گیرد.
مراسم دینی > نذری

هنگامی که زمان سوگواری محرم برسد، خوراک رایگان که نذری نام دارد، میان مردم تهران پخش می‌شود. گروهی از مردم تهران که اعتقادهایی دربارهٔ نذری دارند، نذری‌ها را جمع‌آوری می‌کنند.
مراسم ملی > چهارشنبه‌سوری

همچنین ببینید: چهارشنبه‌سوری
با وجود رویکرد منفی جمهوری اسلامی علیه چهارشنبه‌سوری، مخالفت سید علی خامنه‌ای با آن و ارائهٔ چهره‌ای بد از این جشن ملی ایران از سوی خبرگزاری‌های وابسته به حکومت جمهوری اسلامی، مردم تهران این جشن را با شادی برگزار می‌کنند.
مراسم ملی > چهارشنبه‌سوری > توپ مروارید

مقالهٔ اصلی: توپ مروارید
توپ مروارید نشانی از فرهنگ و باورهای مردم تهران در گذشته است. از توپ مروارید در شمار قابل توجهی از کتاب‌ها و سفرنامه‌ها یاد شده است.
تهرانی‌های قدیم با ستایش به توپ مروارید می‌نگریستند و در جشن‌ها یا مراسم‌های مهم نظیر چهارشنبه‌سوری، دختران خواهان شوهر و زنان خواهان فرزند برای آنکه به خواسته‌شان برسند، آداب خاصی را کنار آن انجام می‌دادند.
در چندین کتاب و سفرنامه به این اشاره شده است که مجرمان و افراد تحت پیگرد به توپ مروارید پناه می‌بردند و مردم نیز معجزات و خرافاتی را به آن نسبت می‌دادند.
مراسم ملی > نوروز

همچنین ببینید: نوروز
در گذشته، تهران آداب خاصی برای نوروز داشت. در لحظهٔ تحویل سال، در میدان ارگ، توپ بزرگی شلیک می‌شد تا شهروندان بدانند سال نو شده است. مردان و زنان نیز هر کدام دارای وظایف خود بودند؛ برای مثال، آماده کردن هفت‌سین از وظایف زنان بوده است.
زندگی شبانه

تهران از اندک پایتخت‌های جهان است که زندگی شبانه ندارد و از نیمه‌شب کاملاً تعطیل می‌شود. برای سال‌ها، زندگی شبانه در تهران تنها یک ماه در سال، در قالب یک طرح ویژه یا در ماه رمضان وجود دارد. البته در برخی خیابان‌های تهران با عرضهٔ خوراک خیابانی، زندگی شبانهٔ تهران اندکی احیا شده است.
ورزش

تهران نخستین شهر در خاورمیانه بود که میزبانی بازی‌های آسیایی را بر عهده گرفت. تهران میزبان بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ بود و همزمان با آن، مجموعه ورزشی آریامهر (آزادی) به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین‌های آن زمان در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ افتتاح شد.
فدراسیون هندبال آسیا، مهم‌ترین نهاد مسئول هندبال در آسیا، در سال ۱۳۵۳ رسماً در تهران تشکیل شد.
توچال و شمشک از مهم‌ترین پیست‌های اسکی تهران هستند. توچال شلوغ‌ترین و نزدیک‌ترین پیست اسکی تهران است که در پایان خیابان ولنجک، در ۳ کیلومتری میدان تجریش، در منطقهٔ شمیرانات قرار دارد. شمشک دومین پیست اسکی بزرگ در ایران پس از دیزین است و در ۵۷ کیلومتری شمال شرق تهران قرار دارد. دیزین، مهم‌ترین پیست اسکی ایران و معتبرترین پیست اسکی در خاورمیانه نیز برای مردم تهران در دسترس است.