ارتش امارت اسلامی افغانستان
تاریخچهٔ ارتش افغانستان > اردو مدرن افغانستان

عهد محمد ظاهر شاه در افغانستان، دوران پیشرفت کمی و کیفی ارتش افغانستان به‌شمار می‌رود مخصوصاً زمان نخست‌وزیری محمد داود خان که به تاریخ ۶ سپتامبر ۱۹۵۳ از طرف اعلیحضرت محمد ظاهر شاه به تشکیل کابینه موظف شد. سردار محمد داود خان در پهلوی عهده صدارت در راس قدرت دفاعی کشور نیز قرار گرفت. وی برای تقویه کمی و کیفی اردو و تجهیز و تسلیح آن علاقه وافری داشت. روی این منظور به ایالات متحده آمریکا رو آورد. اما تقاضاهایی که سردار محمد داود خان در زمینه کمک‌های نظامی از ایالات متحده آمریکا نموده بود، بی‌نتیجه ماند و بر عکس آمریکا در سال ۱۹۵۳ کمک نظامی خویش را به پاکستان وعده داد. این امر باعث تأثر داود خان گردید و تحقق این کمک‌های نظامی را به پاکستان برای امنیت کشور خطری جدی پنداشت. مخصوصاً که حل مسئله پشتونستان بین افغانستان و پاکستان در سرخط مرام حکومت وی قرار داشت.
سردار محمد داود از تلاش‌های دیپلماتیک با ایالات متحده نیز مأیوس گردید بالاخره سردار محمد داود از نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا که در سال ۱۹۵۴ به کابل آمده بود تقاضای رسمی نمود اما ریچارد نیکسون با تقاضای موصوف توافق نکرد. این یک دلیل واضع بود که آمریکا در مورد این کشور برنامه داشت تا افغانستان مسلح به سلاح روسی شود. در اخیر یک منطقه زور آزمائی بین این دو ابرقدرت گردد.
لهذا محمد داود خان به ناچار به اتحاد جماهیر شوروی روی آورد. اتحاد شوروی که آرزومندی شدیدی داشت تا همسایه جنوبی اش از لحاظ نظامی و اقتصادی به وی وابسته باشد، تقاضای افغانستان را لبیک گفت و در سال ۱۹۵۸ با ورود اولین دسته سلاح و تکنیک محاربوی شوروی به افغانستان همکاری نظامی شوروی تحقق یافت.
محمد داود خان با گرفتن سلاح و تکنیک جنگی از شوروی، به تقویه و پیشرفته ساختن اردو که در مقابل اردوهای کشورهای همسایه که ضعیف به نظر می‌رسید اقدام نمود و از لحاظ تشکیلاتی ارتش افغانستان به یک اردو قدرتمند مبدل شده و کمیت ان به ۸۰ هزار نفر بالا رفت که در شرایط سفر بری ظرفیت جذب همین تعداد دیگر را نیز داشت. بدین منوال ارتش افغانستان به عنوان یک ارتش قدرتمند و ورزیده در منطقه عرض اندام نمود؛ و قادر به دفاع از استقلال، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی شد.
در سال ۱۹۵۸ ارتش افغانستان با سلاح ثقیل و خفیف، طیارات و سلاح‌های مدرن ضدهوایی و زرهی پیشرفته، تجهیزات و تکنیک عصری جنگی مجهز گردید به این صورت دوره صدارت سردار محمد داود دوره رشد و ارتقای کمی و کیفی اردو افغانستان به‌شمار می‌رود. ارتش افغانستان مطابق به قانون وقت حق شمولیت به کدام سازمان سیاسی را نداشت. همین، زمینه را برای روس‌ها مساعد ساخت تا در میان اردو کار زیرزمینی نمایند. سردار محمد داود بنابر بعضی علل بتاریخ ۳ مارچ سال ۱۹۶۳ استعفایش را به پادشاه وقت تقدیم نمود و بتاریخ ۱۳ مارس ۱۹۶۳ با منظور شدن استعفای سردار محمد داود، دکتر محمد یوسف کابینه خود را معرفی نمود. در خط‌مشی حکومت، تغیر دادن قانون اساسی قبلی کشور و رفع کشیدگی‌ها با پاکستان دیده می‌شد.
بر مبنای خط مشی حکومت جدید مسوده قانون اساسی جدید که بیشتر به تحقق دموکراسی در کشور ممد واقع می‌گردید آماده و در لویه جرگه سال ۱۹۶۴ در جرگه مشورت و به تصویب رسید و دوره انتقالی شروع شد. از دوره انتقالی تا کودتای ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ ارتش افغانستان مسیر ارتقای خود را می‌پیمود و با تسلیحات و تکنیک جدید جنگی مجهز می‌گردید. قطعات جدید کوماندو، پراشوتی راکت‌های ضدهوایی مدرن رهبری شونده، غندهای هوایی با هواپیماهای تازه ایجاد می‌گردید.
سیل محصلین نظامی به غرض کسب تحصیلات عالی نظامی به اتحاد شوروی فرستاده می‌شد، هیئت‌های نظامی شوروی غرض مطالعه درجه احضارات اردو افغانستان و ایجاد ظرفیت‌ها به کشور سفر می‌کردند و تجارب شان را برای کادرهای اردو انتقال می‌دادند، در پهلوی قطعات محارب، صنوف و قدمه‌های تأمیناتی بنابر مشوره جنرالان شوروی ایجاد گردید، تعمیرات دانشگاه جنگی، آکادمی تکنیک، ترمیم خانه مرکزی اردو که توسط کشور چکسلواکی اعمال می‌گردید به اتمام رسید. ترمیم خانه مرکزی که یکی از مجهزترین کارخانه‌های نظامی کشور بود، جای کارخانه جنگی سابقه را بسرعت گرفت و تمام احتیاجات قطعات را رفع می‌کرد. در فرودگاه بگرام، خواجه رواش، فرودگاه بین‌المللی کابل، پایگاه هوایی شیندند و قندهار جهت ترمیم هواپیماها و بالگردها، ترمیم‌گاه‌های مجهز و عصری ترمیم هواپیما به کمک اتحاد شوروی ساخته شد. شفاخانه مجهز نظامی چهار صد بستر اردو به پایه اکمال رسیده و افتتاح شد؛ قوای ۴ و قوای ۱۵ زره‌دار مجهز با تانک‌های غول پیکر تشکیل شد. در دوره دوم زمامداری سردار محمد داود به صفت رهبر و بعداً رئیس‌جمهور بعد از کودتای نظامی ژوئیه ۱۹۷۳ در قسمت تسلیح و تجهیز اردو کدام اقدام چشمگیری به عمل نیامد اما امور آموزش تکنیکی و تاکتیکی کارمندان اردو توسط مشاورین و استادان شوروی ادامه داشت؛ و دیگر تکنیک و تکتیک نظامی شوروی در اردو افغانستان جای خود را اشغال کرده بود.
همزمان با پیشرفته شدن اردو، ذهنیت‌های افسران اردو نیز انکشاف یافت و ایجاد احزاب سیاسی در دهه دموکراسی، این روند را بیشتر تقویت بخشید. دیگر افسران اردو مانند سابق گوش و چشم بسته نداشتند، بلکه روشنگری روز بروز در اردو وسعت پیدا می‌کرد.
سردار محمد داود که به کمک افسران در پی کودتا مسلحانه به قدرت رسیده بود، در تحت تأثیر کشورهای خارجی دیگر از خط فکری خود عدول کرده بود و به اشاره بعضی از کشورها به تصفیه اردو و دستگاه دولتی از وجود روشنفکران و چیزفهم‌ها شروع نمود که سخت به زیان وی تمام شد. به این معنی که بی‌اعتمادی نسبت به رژیم روزبروز اضافه شده می‌رفت، روحیه همکاری با رژیم کمتر شده می‌رفت، امنیت رو به خرابی نهاد تا جائیکه در روز روشن وزیر بر حال برنامه‌ریزی در دفتر کارش به قتل رسید. تا اینکه در اثر عمل و تصامیم عجولانه محمد داودخان قیام دوم مسلحانه اردو بتاریخ ۲۷ آوریل ۱۹۷۸ صورت گرفت و رژیم جمهوری سردار محمد داود سقوط کرد و خودش از بین رفت.