stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اسلام و تفکیک جنسیتی
جدایی جنسیتی در مساجد

در حدیثی از پیامبر اسلام چنین نقل شده‌است:
کنیزان خدا را از مساجد بازندارید در حالی که خانه‌هایشان برایشان بهتر است.
پیامبر اسلام، به زنان اجازه شرکت در مساجد را می‌داد و زنان او نیز در نمازها به مسجد می‌رفتند؛ با این‌حال دستور داد که محل زنان از محل مردان جدا باشد و ورودی زنان نیز از در ورودی مردان مجزا باشد. همچنین، پیامبر اسلام دستور داد که پس از نماز، نخست زن‌ها و بعد مردها بیرون بروند و زنان در صفوف عقب نماز جماعت بنشینند.
عمر زنان را از حضور در مساجد منع کرد، اما در دوره خلافت عثمان و علی، زنان دوباره اجازه حضور در مساجد را داشتند. با گسترش قلمرو خلافت اسلامی، از ورود زنان به مساجد جلوگیری شد. امام غزالی، در احیاءالعلوم نوشت که درست آن است که تنها زالان را به مسجد راه بدهند.
در دوره‌های جدید، زنان همچنین اجازه حضور در مساجد را دارند؛ هرچند بخش مردان و زنان عموماً با پرده‌ای از هم جدا می‌شوند، یا بخش زنان در قسمت بالایی یا زیرزمین قرار دارند.
ردیف های جداگانه زن و مرد  در اماکن مذهبی و مساجد ایران
سیستم اطلاعات سلامت ناحیه

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: انفورماتیک پزشکی
مجوز: DHIS 1 (1.4): GPLالگو:سهDHIS 2: BSD
اهداف

بدیهی است که هرچه اطلاعات سیاست‌گذاران نظام سلامت از وضعیت سلامت غنی‌تر و دقیق‌تر باشد، تصمیمات آنها هدفمندتر خواهد بود. از این رو ارتقاء نظام‌های ثبت اطلاعات سلامت یکی از راهکارهای مؤثر در زمینه بهبود روند تصمیم‌گیری‌ در این حوزه است. از سوی دیگر دستیابی به یک نظام ثبت جامع و بدون نقص، ابعاد فراوان و جزئیات بسیاری دارد.
پروژه تحقیقاتی جهانی HISP که به عنوان یکی از بزرگترین موفقیت‌های بین المللی دانشگاه اسلو شناخته میشود، با توسعه نرم افزار متن‌باز DHIS2 گامی بزرگ در طراحی یک سیستم فناوری اطلاعات برای جمع آوری، اعتبارسنجی، تجزیه و تحلیل و ارائه داده‌ها برای فعالیت‌های مدیریت اطلاعات سلامت برداشته است.
تحقیقات HISP و DHIS2

DHIS2 توسط مرکز HISP در دانشگاه اسلو (UIO)، ذیل گروه انفورماتیک توسعه و نگهداری می‌شود. همچنین از زمانی که نرم‌افزار اصلی DHIS به‌ عنوان یک پروژه تحقیقاتی در زمینه تقویت سیستم اطلاعات سلامت در آفریقای جنوبی در دهه ۱۹۹۰ ایجاد شد، تحقیقات آکادمیک نقش کلیدی در جنبش HISP ایفا کرده‌است. دامنه تحقیقات این جنبش فراتر از نرم‌افزار DHIS2 است اما به اکوسیستم فنی - اجتماعی گسترده‌تر سیستم‌های اطلاعات سلامت از جمله مواد، افراد، شایستگی‌ها، مؤسسات و شیوه‌های آن‌ها نیز گسترش می‌یابد.
HISP همچنین یک جنبش جهانی برای تقویت سیستم‌های اطلاعات سلامت در کشورهای در حال توسعه است. HISP در UIO یکی از سازمان‌های پیشرو در این جنبش است و مشارکت‌ها شامل ظرفیت‌سازی و پشتیبانی در داخل کشور، تحقیق، برنامه دکترا و میزبانی تیم توسعه نرم‌افزار اصلی DHIS2 می‌باشد.
در داخل HISP سیستم‌های اطلاعات سلامت را با پیروی از یک رویکرد عمل‌گرا و مشارکتی طراحی، اجرا و حفظ می‌کنیم. هدف اصلی ما حمایت از مدیریت محلی ارائه مراقبت‌های بهداشتی و جریان‌های اطلاعاتی در مراکز درمانی منتخب، ولسوالی‌ها و استان‌ها و گسترش بیشتر آن در داخل و در کشورهای درحال‌توسعه است. شایان ذکر است که نرم‌افزار DHIS2 به عنوان یک کالای عمومی دیجیتال در سطح جهانی عرضه می‌شود.
نسخه‌ها

چند نسخه
DHIS 1.4
DHIS 2
DHIS 1.3
اقدام‌پژوهی مشارکتی

DHIS2 محصول یک پروژه اقدام‌پژوهی مشارکتی طولی ۲۰ ساله است، که ریشه در سنت اسکاندیناوی دموکراسی محل کار و فعالیت ضد آپارتاید آفریقای جنوبی دارد. اقدام‌پژوهی شامل فعالیت‌های مشترکی است که بین کاربران و محققان به همراه توسعه‌دهندگان و سایر ذی‌نفعان انجام می‌شود، تا طراحی سیستم، توسعه، تقویت ظرفیت، آزمایش سیستم و موارد دیگر را امکان‌پذیر سازد، و تحقیقات را با عمل با هدف تولید دانش علمی جدید همراه با دانش عملی مرتبط، مرتبط کند. برای طراحی، توسعه و استفاده از سیستم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
تحقیق اقدام مشارکتی به تیم‌های تقویت ظرفیت HISP UIO و پلتفرم نرم‌افزار اطلاع می‌دهد، و بنابراین مستقیماً بر توسعه و پیشرفت گسترده‌تر DHIS2 تأثیر می‌گذارد. عملکرد جدید در برنامه‌های کاربردی در مقیاس کوچک روی زمین آزمایش می‌شود و در صورت موفقیت‌آمیز شدن، جذب، پیاده‌سازی و در سراسر پلتفرم جهانی عمومی، به اشتراک گذاشته می‌شود. به موازات آن، این تجربیات مهم پیاده‌سازی در متون علمی ثبت شده، و در رویدادهای حرفه‌ای مانند آکادمی‌های DHIS2 به اشتراک گذاشته شده است.
در UIO، فعالیت‌های DHIS2 یک «آزمایشگاه زنده» است که در آن تحقیق، نوآوری و توسعه نرم‌افزار، به‌طور یکپارچه هم سو هستند. همکاری در سراسر و درون شبکه گسترده‌تر HISP، کاوش می‌شد. همان‌طور موردهای جدیدی استفاده شد (به عنوان مثال نظارت بر بیماری یا برنامه‌های کاربردی در بخش آموزش) و آزمایش با قابلیت‌ها و فناوری‌های جدید (به‌عنوان‌مثال ابر و تلفن‌های هوشمند) باعث تکامل و انتشار مداوم DHIS2 می‌شود.
اقدام‌پژوهی مشارکتی > نسخه‌های سری اول DHIS

نسخه‌های سری اول DHIS به سال ۱۹۹۶ بر می‌گردد که در آن از بانک اطلاعاتی اکسس مایکروسافت به همراه ویژوال بیسیک برای منطق و رابط برنامه و اکسل برای گزارش‌ها استفاده شد.
اقدام‌پژوهی مشارکتی > نسخه های سری دوم DHIS

DHIS نسخه 2 (از سال 2004) ادامه DHIS نسخه 1 است که با استفاده از چارچوب‌ها و ابزارهای منبع‌باز جاوا مانند Spring Framework، Hibernate، Struts2، Maven و  JUnit توسعه یافته و به عنوان یک برنامه کاربردی وب در دسترس است. آخرین نسخه منتشر شده از DHIS 2 تحت ورژن بندی 2.39 (از اکتبر 2022) عرضه شده است.
اقدام‌پژوهی مشارکتی > نسخه های سری دوم DHIS > ويژگی های DHIS2 > مدیریت داده‌ها و تجزیه و تحلیل

سیستم DHIS2 یک مجموعه مدیریت و تجمیع داده بر اساس ساختار متادیتا را ارائه نموده است. تمامی امکانات مدیریتی این مجموعه از طریق یک رابط کاربری پیکربندی شده و در دسترس قرار دارد. از طریق این رابط کاربری می‌توان عناصر مربوط به داده‌ها، فرم‌های ورود داده، قواعد کنترل کیفیت، تعاریف شاخص‌ها و نحوه گزارش‌گیری را مشخص نمود. بدین ترتیب یک مجموعه کامل مدیریت داده در یک بستر واحد در اختیار کاربر قرار می‌گیرد.
اقدام‌پژوهی مشارکتی > نسخه های سری دوم DHIS > ويژگی های DHIS2 > سامانه اطلاعات جغرافیایی

DHIS2 دارای ویژگی های GIS مبتنی بر وب است که به کاربر امکان می‌دهد تا نقشه‌های موضوعی مناطق و نقاط را مشاهده کند. همچنین امکان اضافه نمودن لایه‌های مختلف به نقشه‌های مورد نظر وجود دارد. به عنوان نمونه می‌توان لایه‌های محل‌های درمانی و شیوع بیماری‌ها را بر روی یک نقشه مشاهده و از روی آن به استنتاج لازم رسید. این سیستم از نقشه گوگل به عنوان مبنا استفاده می‌کند.
اقدام‌پژوهی مشارکتی > نسخه های سری دوم DHIS > ويژگی های DHIS2 > نمودارها

این نرم‌افزار از تمامی فرمت‌های استاندار نمودارها مانند میله‌ای، دایره‌ای، روند زمانی و پراکندگی پشتیبانی می‌کند. علاوه بر این با وجود امکان شخصی‌سازی و ایجاد فیلتر بر روی نمودارها می‌تواند گراف‌های مد نظر خود را به وسیله استاندارهای پایه موجود ایجاد کند.
یکی دیگر از نقاط قوت DHIS2 در بحث مصورسازی داده‌ها امکان توسعه برنامه R در چارچوب عرضه شده در این مجموعه است.
اقدام‌پژوهی مشارکتی > نسخه های سری دوم DHIS > ويژگی های DHIS2 > جداول محوری

سیستم DHIS2 همچنین دارای یک جدول محوری است که این امکان را برای مخاطب فراهم می‌آورد تا با فراخوانی متغیرها بر روی ستون‌ها و سطرهای جداول تمام ابعاد داده را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد.
این نرم‌افزار ویژگی استخراج نتایج جداول را در نسخه استاندارد خود فراهم آورده است. بدین ترتیب کاربران می توانند نتایج بررسی‌های خود را به صورت فرمت رایج که توسط اکثر نرم‌افزارهای اداری مانند مایکروسافت اکسل پشتیبانی می‌شود، ذخیره نمایند. [نیازمند منبع]
شیرجه در المپیک تابستانی ۲۰۰۰

شیرجه در بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۰۰ نام رویداد ورزش شیرجه در بازی‌های المپیک تابستانی بود که در سال ۲۰۰۰ برگزار شد.
جدول مدال‌ها

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  رتبه  | کشور | طلا | نقره | برنز | مجموع |
| ۱ |  چین (CHN) | ۵ | ۵ | ۰ | ۱۰ |
| ۲ |  روسیه (RUS) | ۲ | ۱ | ۲ | ۵ |
| ۳ |  ایالات متحده آمریکا (USA) | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ |
| ۴ |  کانادا (CAN) | ۰ | ۱ | ۱ | ۲ |
| ۵ |  مکزیک (MEX) | ۰ | ۱ | ۰ | ۱ |
| ۶ |  استرالیا (AUS) | ۰ | ۰ | ۲ | ۲ |
| ۶ |  آلمان (GER) | ۰ | ۰ | ۲ | ۲ |
| ۸ |  اوکراین (UKR) | ۰ | ۰ | ۱ | ۱ |
کشورهای شرکت کننده

در این مسابقات ۱۵۷ ورزشکار از ۴۲ کشور به رقابت با یک دیگر پرداختند.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   آرژانتین (۱)   ارمنستان (۱)   استرالیا (۶)   اتریش (۳)   جمهوری آذربایجان (۱)   بلاروس (۲)   برزیل (۲)   کانادا (۷)   چین (۸)   چین تایپه (۴)   کلمبیا (۲)   کوبا (۶)   جمهوری چک (۱)   فنلاند (۲) |   فرانسه (۶)   گرجستان (۱)   آلمان (۸)   بریتانیای کبیر (۸)   یونان (۵)   هنگ کنگ (۱)   مجارستان (۴)   اندونزی (۳)   ایتالیا (۵)   ژاپن (۱)   قزاقستان (۵)   مالزی (۳)   مکزیک (۷)   کره شمالی (۵) |   پرو (۱)   فیلیپین (۲)   پورتوریکو (۱)   رومانی (۳)   روسیه (۷)   کره جنوبی (۴)   اسپانیا (۵)   سوئد (۱)   سوئیس (۳)   تایلند (۲)   اوکراین (۹)   ایالات متحده آمریکا (۷)   ونزوئلا (۳)   زیمبابوه (۱) |
آلبرت لوتولی

| آلبرت لوتولی | آلبرت لوتولی |
| --- | --- |
کنگره ملی آفریقا of the کنگره ملی آفریقا: کنگره ملی آفریقا of the کنگره ملی آفریقا
دوره مسئولیت ۱۹۵۲ – ۱۹۶۷: دوره مسئولیت ۱۹۵۲ – ۱۹۶۷
پس از: James Moroka
پیش از: اولیور تامبو
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۲۹ ژوئیه ۱۸۹۸ بولاوایو، رودزیای جنوبی
درگذشته: ۲۱ ژوئیهٔ ۱۹۶۷
حزب سیاسی: کنگره ملی آفریقا
همسر(ان): Nokukhanya Bhengu
آلبرت لوتولی (انگلیسی: Albert Lutuli; 1898 – ۲۱ ژوئیهٔ ۱۹۶۷) یک سیاست‌مدار اهل آفریقای جنوبی بود.
وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه صلح نوبل شده‌است.
معرفت‌شناسی

معرفت‌شناسی یا شناخت‌شناسی (به انگلیسی: Epistemology) که نظریه دانش (به انگلیسی: Theory of Knowledge) نیز شناخته می‌شود یکی از شاخه‌های اصلی فلسفه است که به بررسی دانش (معرفت، آگاهی یا شناخت) و باور موجه می‌پردازد. مسایل اصلی معرفت‌شناسی، وقتی ناظر به بررسی معرفت است، از این قرارند:
شرایط لازم و کافی معرفت کدامند؟ آیا معرفتْ باورِ صادقِ موجه است، یا باور صادقی است که معلول صادق‌ساز آن باور است، یا باور صادقی است که هیچ واقعیتی آن را نقض نکند؟
چه منابعی می‌توانند معرفت‌بخش باشند؟ یعنی کدام یک از این‌ها و تحت چه شرایطی می‌توانند برسازندهٔ معرفت باشند: تجربهٔ حسی، یادآوری، درون‌نگری، گواهی، شهودِ عقلی، تجربهٔ دینی؟
معرفت چه ساختاری دارد؟ آیا معرفت ساختاری هرمی دارد، یعنی سلسلهٔ معرفت‌های استنتاجی به معرفت‌هایی می‌رسند که معرفت بودن‌شان از معرفتی دیگر اخذ نشده‌است؟ آیا معرفت ساختاری شبکه‌ای دارد، یعنی معرفت بودن هر باوری منوط به معرفت بودن باورهای دیگری است؟
محدودهٔ معرفت چیست؟ آیا برهان‌های شک‌گرایانه می‌توانند نشان دهند که دربارهٔ هیچ موضوعی، یا دربارهٔ برخی موضوع‌ها، چون اشیاء فیزیکیِ جهان خارج، نمی‌توان معرفت داشت؟
مسایل اصلی معرفت‌شناسی، وقتی ناظر به بررسی توجیه است، از این قرارند:
از مفهوم توجیه معرفتی چه مراد می‌کنیم؟ آیا موجه بودن به ایفای تکالیف معرفتی مربوط است یا به صدق‌رسان بودن؟
چه چیزی باعث می‌شود باوری موجه شود؟ دارای شواهد بودن یا محصول فرایند باورساز قابل اعتماد بودن؟
۳- آیا توجیه امری است درونی یا بیرونی؟ یعنی آیا اگر دو شخص از نظر امور درونی، یا اموری که در دسترس شناختی‌شان است، مانند هم باشند، باورهای موجه یک‌سانی دارند؟
اصطلاح «Epistemology» در زبان انگلیسی نخستین بار توسط جیمز فردریک فریر فیلسوف اسکاتلندی مورد استفاده قرار گرفت.
انگیزهٔ شناخت‌شناسی

این که شناخت، به راستی، مسئله‌است، نکته‌ای نیست که بداهتش فوراً آشکار شود. به نظر آدم عادی، ما یا چیزی را می‌دانیم، یا نمی‌دانیم. با شواهد بسیار می‌توان نشان داد که شناخت از چه لحاظ، مسئله‌است. درک چرایی تحول و ثبات فهم بشری از دیگر انگیزه‌های پرداختن به معرفت‌شناسی است.[نیازمند منبع] همچنین بررسی و توضیح تعامل علم ساختی را نیز از جمله انگیزه‌های شناخت‌شناسی نام برده‌اند.[نیازمند منبع]
به‌سادگی ممکن است عقیده‌ای اختیار کنیم که دانسته‌های بعدی ما نادرستی آن را نمایان کند. در اینجا می‌توان گفت در اشتباه بوده‌ایم؛ اما پیش از آنکه دانسته باشیم عقیده ما اشتباه بوده‌است، می‌پنداشتیم که به آن واقعیت شناخت داشته‌ایم. روشن است که اگر بخواهیم واژه شناخت را درست به کار ببریم، زمانی از آن استفاده می‌کنیم که امکان خطا نباشد؛ اما از کجا بدانیم در خطا نیستیم؟
شاید بپنداریم که سرچشمه شناخت یقینی، مشاهده جهان پیرامون است، یعنی تأثرات حسی منبع موثق اطلاعاتند. اما چه بسیار تجربیاتی از این دست: اگر چوبی را در آب فروکنیم، خمیده‌تر دیده می‌شود. «می‌دانیم» چوب به راستی تغییر شکل نداده‌است، اما این نکته را از راه مشاهده «نمی‌دانیم».
شاید بپنداریم که تنها شناخت ناشی از داده‌های حسی گرفتار محدودیت است؛ و با منطق قیاسی و دانش ریاضی می‌توان به یقین رسید. این درست است که نتیجه قیاس معتبر بدون شک راست است، اما یقینی که با منطق قیاسی به دست آید، بهایش جدایی از جهان خارج از ذهن ماست. حکم قیاس تنها دربارهٔ حدود خودش است؛ این استدلال می‌گوید که اگر مقدمات الف و ب درست باشند، آنگاه نتیجه مسلماً درست است، اما نمی‌تواند معین کند که خود مقدمات صادقند یا نه. قواعد هندسه و مثلثات یقیناً صادقند، اما شکل‌های بی‌نقص هندسی در خارج از ذهن ما و در طبیعت اصلاً وجود ندارند. سهل است؛ حتی دایره کامل را نمی‌توان کشید! (چه با قلم و چه با رایانه). نتایجی از این دست از نوع قیاسی هستند، یعنی مثلاً اگر اضلاع مثلث به یک اندازه باشند، پس زوایای آن‌ها برابر است، اما می‌دانیم چیزی به نام مثلث متساوی‌الاضلاع در جهان واقع نیست.
پیشینهٔ شناخت‌شناسی > در فلسفهٔ غرب > دورهٔ یونان باستان

در این دوره هر چند که شناخت‌شناسی به صورت علم مستقل مطرح نبود ولی مسئلهٔ «ارزش شناخت» که یکی از محوری‌ترین مباحث شناخت‌شناسی است، مورد توجّه بوده‌ است.
برخی (مثل پارمنیدس) به خاطر کشف خطای حواس، منکر نقش حواس در ادراکات شده و نقش عقل را برجسته کردند و در مقابل، برخی دیگر (مثل هراکلیتوس) بر فایدهٔ حواس تأکید داشته و نقش عقل را نادیده یا کم‌ارزش انگاشتند؛ ولی هیچ‌کدام از این دو گروه در امکان رسیدن به واقعیت و علم به آن، تردیدی نداشتند. سرانجام این اختلافات باعث شد تا در قرن پنجم قبل از میلاد سوفسطاییان ظهور کردند که اساساً منکر اصل واقعیت‌های خارجی شدند.
بعد از این دوره «مسئلهٔ شناخت» به صورت جدّی‌تر مطرح شد و سقراط و سپس افلاطون و بعد ارسطو به مخالفت با آراء سوفسطاییان پرداختند و اصول و قواعدی را برای درست اندیشیدن و سنجش استدلال‌ها و مقابله با مغالطات تدوین کردند.
بعد از این برهه، سه مکتب فکری اصلی به شرح و توضیح آراء سقراط، افلاطون و ارسطو پرداختند:
۱-تجربه‌گرایان: اپیکوریان و رواقیون از پیروان اصلی این مکتب‌اند که رهبران این دو به ترتیب اپیکورس و زنون می‌باشند. اپیکور معتقد بود که «شناخت حسی» اساس شناخت بشری است و به همین خاطر اعتبار ریاضیات را انکار می‌کرد؛ زیرا مسائل آن با شناخت حسی قابل اثبات نبود. رواقیون هم با رد نظریات افلاطون و ارسطو قائل به وجود «فرد» شده و معتقد بودند که شناخت صرفاً شناسایی اشیاء و افراد «جزئی» می‌باشد.
۲-شک‌گرایان: برجسته‌ترین شخصیت این مکتب پیرهون است که معتقد به عدم امکان شناخت ذات و واقعیت اشیاء بود. به نظر وی فقط می‌توان دانست که اشیاء چگونه به نظر می‌رسند و نمود پیدا می‌کنند. طبق این نظر، یک شیء واحد برای چند نفر به صورت‌های مختلف ظهور پیدا کرده و در عین حال این ظهورات (پیدایش‌ها) دارای اعتبار هستند. در نتیجه، نمی‌توان به حقانیت هیچ‌کدام از آن‌ها حکم کرد.
۳-نوافلاطونیان: مشهورترین حوزهٔ این مکتب، حوزهٔ افلوطینی است که پایه‌گذار آن افلوطین در قرن سوم پس از میلاد می‌باشد. مکتب وی که بیشتر جنبهٔ عرفانی داشت، در حقیقت ترکیبی بود از نظریات افلاطون و ارسطو. او برای ادراک، سه مرحله قائل بود که این سه مرحله عبارت‌اند از: «ادراک حسی، فهم و عقل». پس از این سه مرحله، نوبت به مرحلهٔ عالی یعنی شهود و متّحد شدن با «احد» می‌رسید.
پیشینهٔ شناخت‌شناسی > در فلسفهٔ غرب > دورهٔ معاصر

فلسفه‌های قرن بیستم محل تغییرات گوناگون در زمینهٔ معرفت‌شناسی بودند؛ به‌طوری‌که مهم‌ترین حادثه در آستانهٔ این قرن، چرخش چشم‌گیری است که از ایدئالیسم (اصالت معنی) به رئالیسم (اصالت واقع) روی داده‌ است.
۱-پراگماتیسم:
طبق نظر این مکتب، شناخت حقیقی (و صادق) شناختی است که مفید و سودمند باشد. این معنی در ابتدا از طرف برخی برای «معناداری» به کار برده شد ولی بعداً توسط ویلیام جیمز برای تعریف «حقیقت» مورد استفاده قرار گرفت. از دیگر شخصیت‌های برجستهٔ این مکتب می‌توان به چارلز پیرس اشاره کرد.
۲-پوزیتیویسم:
این مکتب بعد از جدا شدن راسل و جی. ادوارد مور از ایدئالیسم، در اوایل قرن بیستم شروع شد و با پیگیری ویتگنشتاین ادامه یافت و تا دهه ۱۹۲۰ در اتریش، این جریان ادامه داشت. طبق نظر پوزیتیویست‌ها، تنها قضایایی (یا معرفتی) معنادار و مطابق با واقع است که تحقیق‌پذیر تجربی باشند؛ وگرنه، نه معنا دارند و نه صادق‌اند. به قول آگوست کنت که پدر پوزیتیویست‌ها لقب گرفته، چون گزاره‌های متافیزیکی قابل تجربهٔ حسی نیستند، غیر علمی بوده و مربوط به گذشتهٔ تاریخ‌اند.
این مکتب توسّط اعضای حلقه وین تأسیس شد و فلسفه‌ای را که به وجود آوردند، پوزیتیویسم منطقی نام نهادند.
۳-اگزیستانسیالیسم:
اگزیستانسیالیسم مکتبی بود که به دلیل واکنش انتقادی در برابر مکتب عقل‌گرای «ایدئالیسم هگل»، توسط سورن کی یرکگارد کشیش دانمارکی بنیان‌گذاری شد.
۴-هرمنوتیک:
هرمنوتیک و نظریهٔ تأویل از روزگاران قدیم در غرب مطرح بود؛ به‌طوری‌که بنا به گفتهٔ برخی، ارسطو برای اوّلین بار این اصطلاح را در باب منطق قضایا از کتاب «ارغنون» به نام «باری ارمیناس» و به معنای «در باب تفسیر» به کار برد. از طرفداران و بنیان‌گذاران اصلی این مکتب می‌توان به شخصیت‌هایی همچون شلایر ماخر، ویلهلم دیلتای و هانس جورج گادامر اشاره کرد.
بنابر دیدگاه شلایر ماخر، هرمنوتیک نظریه‌ای فلسفی و معرفت‌شناختی است که به‌طور عام، روش تفسیر متون را بیان می‌کند؛ و دیلتای، هرمنوتیک روش‌شناسی علوم انسانی را در مقابل روش‌شناسی علوم طبیعی به کار گرفت و گادامر، اصرار داشت که فهم متون بدون پیش‌فرض‌ها و اعتقادات مفسران امکان‌پذیر نیست.
پیشینهٔ شناخت‌شناسی > در فلسفهٔ اسلامی

در فلسفه اسلامی نخستین بار در قرن یازدهم هجری و توسط ملاصدرا مسائل شناخت‌شناسانه طرح می‌گردد و در دورهٔ معاصر توسط محمدحسین طباطبایی تبدیل به یک حوزهٔ مستقل فلسفی می‌گردد. محمدحسین طباطبایی در مقالات دوم تا ششم کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم» مباحث معرفت‌شناسانه بدیعی در فلسفهٔ اسلامی طرح کرد. این مقالات عبارت‌اند از:
مقالهٔ دوم: فلسفه و سفسطه
مقالهٔ سوم: علم و ادراک
مقالهٔ چهارم: علم و معلوم (ارزش معلومات)
مقالهٔ پنجم: پیدایش کثرت در علم
مقالهٔ ششم: ادراکات اعتباری
پیشینهٔ شناخت‌شناسی > تعاریف معرفت، یا علم در فلسفهٔ اسلامی

الف: ادراک شیء یا صورت یا مفهوم آن. این تعریف به اقسام است.
ب: انکشاف واقع بما هو حقه این تعریف به عمل است.
ج: امری ذهنی، که حاکی از شیء موجود در هستی‌ست حد تام
د: و بالأخره برخی معتقدند که علم امری بسیط و غیرقابل تعریف منطقی‌ست. و و
پیشینهٔ شناخت‌شناسی > اقسام معرفت یا علم در فلسفه اسلامی

علم یا حضوری است یا حصولی. علم حضوری به علمی گفته می‌شود که بدون واسطه شدن تصاویر و مفاهیم ذهنی حاصل شود؛ یعنی عالِم (صاحب معرفت)، خودِ واقعیتِ معلوم را نزد خودش بیابد. علم حصولی نیز به علمی گفته می‌شود که به واسطه تصاویر و مفاهیم ذهنی حاصل می‌شود.
پیشینهٔ شناخت‌شناسی > اقسام معرفت یا علم در فلسفه اسلامی > مصادیق علم حضوری

علم هر موجود مجرد به خودش
علم علت هستی‌بخش به معلول
علم معلول به علت
علم دو معلول همرتبه به یکدیگر
پیشینهٔ شناخت‌شناسی > اقسام معرفت یا علم در فلسفه اسلامی > اقسام علم حصولی

صورت شیء که با واسطه حس ادراک می‌شود؛ مانند ادراک اشیاء اطراف خود.
مفهوم شیء که با واسطه عقل ادراک می‌شود؛ مانند ادراک مفاهیم نفس و اشیاء اطراف خود
مفهوم: خود یا شخصی است یا جزئی یا کلی
کلی یا معقول :نیز یا ماهوی است یا اعتباری
ماهوی(معقولات اولی): خود یامحسوس است ویا باطنی
اعتباری(معقولات ثانیه): نیز یامنطقی است یا فلسفی
فلسفی: نیز یاذاتی است یا عملی.
مفهوم ماهوی یا معقول اول تصوری‌ست که عروض و اتصافش در خارج است مثل انسان یعنی دارای مصداق در خارج و قابل حمل در خارج است مثلاً احمد انسان است.
مفهوم اعتباری فلسفی یا معقول ثانی فلسفی تصوری‌ست که عروض آن ذهنی و اتصافش خارجیست مانند آتش علت سوختن است علت مفهوم فلسفی است.
مفهوم اعتباری منطقی یا معقول ثانی منطقی تصوری‌ست که عروض و اتصافش ذهنیست مانند انسان نوع است. نوع مفهوم منطقیست و و
مسائل اصلی معرفت‌شناسی > تحلیل معرفت

همچنین ببینید: مسئله گتیه
در تحلیل معرفت، همانند تحلیل هر مفهوم دیگری، هدف این است که شرایط لازم و کافی اطلاق آن مفهوم را به دست دهیم.
به نظر می‌رسد که مناقشه‌بردار نباشد که صدق، باور، و توجیه برای معرفت داشتن لازم اند؛ زیرا:
حالتی ذهنی ح را واقع‌نما می‌خوانیم اگر واجد آن حالت ذهنی بودن مستلزم صدق محتوای آن باشد؛ مثلاً میل داشتن حالت ذهنی واقع‌نما نیست؛ زیرا، مثلاً، ممکن است من میل داشته باشم که هوا ابری باشد ولی هوا ابری نباشد. میل چیزی را داشتن نسبت به صدق کذب آن چیز خنثی است. در مقابل معرفت از حالت‌های ذهنی واقع‌نما است؛ یعنی اگر شخص ش باور داشته باشد که الف، آن‌گاه الف صادق است. نشانهٔ درستی ادعای اخیر این است که اظهار چنین جمله‌هایی نامقبول است: «احمد می‌داند که زمین تخت است ولی زمین تخت نیست».
وقتی می‌گوییم که «مرتضی می‌داند که ابن سینا فیلسوف بزرگی است»، پیش‌فرض می‌گیریم که این واقعیت که ابن سینا فیلسوف بزرگی است به نوعی در ذهن مرتضی بازنمایی شده‌است. به عبارت دیگر ممکن نیست شخص واقعیت‌هایی را بداند که بازتابی در حیات ذهنی او ندارند. اما پرسش این است که برای معرفت داشتن به گزاره‌ای شخص باید نسبت به آن واقعیت چه حالت ذهنی‌ای داشته باشد: میل، شک، فرض، باور، اطمینان، یا …؟ بسیاری معتقدند شخص تنها وقتی می‌تواند به گزاره‌ای معرفت داشته باشد که به صدق آن متعهد باشد؛ بنابراین داشتن حالت‌های ذهنی‌ای که مستلزم چنین تعهدی نیستند، نمی‌تواند شرط معرفت داشتن باشند. از طرفی چون در بسیاری موارد در غیاب اطمینان هم به دیگران معرفت نسبت می‌دهیم، این تعهد صدق نیازی نیست به آن اندازه قوی باشد که ملازم اطمینان داشتن است. پس حالت‌هایی که داشتن آن‌ها شخص را به صدق محتوای آن حالت‌ها متعهد نمی‌کند نمی‌توانند شرط معرفت باشند. پس، میل، شک، و فرض گزینه‌هایِ مناسبی نیستند. از طرفی اطمینان به گزاره‌ای مستلزم چنان تعهد قوی‌ای به صدق است که برای معرفت داشتن لازم نیست. باور حالتی ذهنی است که اولاً با تعهد صدق توأم است و ثانیاً تعهدی که ملازم آن است الزاماً قوی‌تر از آنچه باید باشد نیست.
در بسیاری موارد باور کسی صادق است ولی ما او را دارای معرفت نمی‌دانیم. فرض کنید حسین باور دارد که فلان نیروی سیاسی پیروز خواهد شد. فرض کنید واقعاً هم آن نیرو پیروز می‌شود. اما حسین باور خود را با احضار ارواح به دست آورده‌است. حسین واجد معرفت به این دانسته نمی‌شود که فلان نیروی سیاسی پیروز خواهد شد، زیرا صدق باور او اتفاقی است؛ یعنی روشی که برای برساختن این باور استفاده کرده‌است و/یا آنچه باور اخیر او بر آنها مبتنی است، احتمال صدق آن باور را بالا نمی‌برند. با توجه به این توجیه معرفتی امری است که احتمال صدق را بالا می‌برد، می‌توان گفت باور حسین فاقد توجیه است و به همین دلیل مصداق معرفت نیست. پس توجیه هم یکی از شرایط لازم معرفت است.
اما برای به دست دادن تحلیلی معرفت کافی نیست که شرط‌های لازم معرفت را برشماریم، لازم است که این شرطها کافی هم باشند. از زمان افلاطون تا نیمه‌های قرن بیستم، سه شرط صدق، باور و توجیه، شرط‌های کافی معرفت نیز شمرده می‌شدند؛ یعنی این تحلیل از معرفت مورد اجماع بود:
شخص ش گزارهٔ الف را می‌داند ا.ت. ا ۱- الف صادق باشد، ۲- ش باور داشته باشد که الف، و ۳- باور الف به ب موجه باشد.
گتیه با مطرح کردن چند مثال نشان داد این سه شرط برای معرفت داشتن کافی نیستند. (نگاه کنید به: مسئله گتیه)
مسائل اصلی معرفت‌شناسی > درونی‌گرایی و برونی‌گرایی

یکی از مهم‌ترین مسائل شناخت‌شناسی این است که آیا عوامل توجیه، اموری درونی هستند یا اموری بیرونی؟ در واقع اگر باور P موجه می‌باشد، عامل توجیه آن چیست و این عامل توجیه از کجا ریشه می‌گیرد: از درون یا بیرون ذهن ما؟
درونی‌گرایی در حوزهٔ شناخت، دیدگاهی است که معمولاً می‌گوید که همه، یا بیشتر عواملی که باعث معرفت‌بخشی باورهای درست می‌شود، عوامل درونی هستند. از سوی دیگر، معرفت‌شناس بیرونی‌گرا می‌گوید که مسائل معرفت یا توجیه، منحصراً یا عمدتاً بستگی به عواملی نظیر این دارند که باور چگونه شکل گرفته‌است، یا سازوکاری که موجب ایجاد باور در شخص شد، چقدر قابل اعتماد بوده‌است؛ مسائلی که از دیدگاه شخص باورنده، درونی نیستند؛ مثلاً می‌توان دو شخص را تصور کرد که زندگی ذهنی آن‌ها یکسان است، یعنی دنیا از نظر هردو آنها، یکسان به نظر می‌رسد؛ ولی باورهایشان نسبت به مسائل مورد بحث با هم تفاوت دارد. کسی که از دیدگاه بیرونی گرایانه دربارهٔ توجیه، پیروی می‌کند باید بگوید که باور این دو شخص وضعیت «توجیه» یکسانی دارد (هر دو توجیه‌شده، یا هر دو توجیه‌نشده هستند، آن هم به یک اندازه) و کسی که از دیدگاه درونی‌گرایانه دربارهٔ شناخت پیروی می‌کند باید بگوید اگر باورهای این دو «همزاد» هر دو درست باشند، معرفت‌بخشی آن‌ها نباید فرقی با هم داشته باشد.