stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ملکه هیویی

ملکه کیم هیویی؛ (به کره‌ای: 효의왕후؛ هانجا: 孝懿王后؛ ۵ ژانویه ۱۷۵۴ - ۱۰ آوریل ۱۸۲۱)، از قبیله چونگ‌پونگ کیم (청풍김攨؛ 淸風金 淸風金) ملکه همسر پادشاه جونگ‌جو از چوسان بود. در سال ۱۸۹۹، پادشاه گوجونگ به او لقب هیویی (به معنای "ملکه مهربان") را اعطا کرد.
زندگی‌نامه

ملکه آینده در ۵ ژانویه ۱۷۵۴ و در بیست و نهمین سال سلطنت پادشاه یونگ‌جو متولد شد. او دختر کیم شی-موک (김시묵؛ 金時默) و همسرش بانو هونگ از قبیلهٔ نام‌یانگ هونگ (남양 홍씨؛ 南陽 洪氏) بود. او در سال ۱۷۶۲ در سن ۹ سالگی، در دهمین روز از دومین ماه قمری در سی و هشتمین سال سلطنت پادشاه یونگ‌جو، با شاهزاده یی سان (پسر ولیعهد سادو و نوه پادشاه یونگ‌جو) ازدواج کرد. گفته می‌شد دلیل ازدواج بانو کیم با ولیعهد جوان این بود که او از قبیلهٔ چونگ‌پونگ کیم و از طایفه ملکه میونگ‌سونگ (که عمه بزرگ ‌بزرگ او بود) بود. دخترعموی کوچکتر او، بانو کیم، بعداً با برادر کوچکتر بانو هه‌گیونگ (مادر پادشاه جونگ‌جو) ازدواج کرد و از این طریق به قبیله او ارتباطات سلطنتی بیشتری رسید. او با به سلطنت رسیدن شوهرش در ۲۷ آوریل سال ۱۷۷۶ ملکه رسمی چوسان شد. ملکه هیویی هیچ فرزندی از پادشاه جونگ‌جو به دنیا نیاورد، اما پسران دو تن از صیغه های شوهرش به نام های شاهزاده یی سون (پسر همسر نجیب‌زادهٔ سلطنتی سونگ) و شاهزاده یی گونگ (پسر همسر نجیب‌زادهٔ سلطنتی پارک) را به عنوان فرزندخوانده خود پذیرفت. پسر بانو سونگ در ۵ سالگی فوت کرد، اما پسر بانو پارک در نهایت جانشین پادشاه جونگ‌جو شد و به عنوان پادشاه سان‌جو به تخت سلطنت نشست. ملکه هیویی ۲۱ سال بیشتر از شوهرش، که در سال ۱۸۰۰ درگذشت، زنده ماند. او در تالار جاگیونگ، کاخ چانگ‌یونگ، هان‌سونگ، در روز نهم ماه سوم در بیست و یکمین سال سلطنت فرزندخوانده‌اش پادشاه سان‌جو درگذشت.
خویشاوندان

پدر
کیم شی-موک، شاهزاده داخلی چونگ‌وون از قبیلهٔ چونگ‌پونگ کیم (هانگول: 청원부원군 김시묵، هانجا: 淸原府院君 金時默؛ ۱۷۲۲—۱۷۷۲)
پدربزرگ: کیم سونگ-یونگ (هانگول: 김성응، هانجا: 金聖應؛ ۱۶۹۹—۱۷۶۴)
مادربزرگ: بانو هونگ از قبیلهٔ نام‌یانگ هونگ (هانگول: 남양 홍씨، هانجا: 南陽 洪氏؛ ۱۶۹۹—؟)
مادر
مادرخوانده: بانو نام، شاهزاده‌خانم داخلی اوی‌چون از قبیلهٔ اوریونگ نام (هانگول: 증 의춘부부인 의령 남씨، هانجا: 贈 宜春府夫人 宜寧 南氏؛ ۱۷۲۰—۱۷۴۶)، همسر اول کیم شی-موک
مادر: بانو هونگ، شاهزاده‌خانم داخلی دانگ‌سونگ از قبیلهٔ نام‌یانگ هونگ (هانگول: 당성부부인 남양 홍씨، هانجا: 唐城府夫人 南陽 洪氏؛ ۱۷۲۸—۱۷۹۱)
خواهران و برادران
برادرناتنی بزرگتر، کیم گی-دائه (هانگول: 김기대، هانجا: 金基大؛ ۱۷۷۷—۱۷۴۲)
برادر بزرگتر، کیم گی-جونگ (هانگول: 김기종، هانجا: 金基種)
همسر
یی سان، پادشاه جونگ‌جو، بیست و دومین فرمانروای چوسان (هانگول: 정조، هانجا: 正祖؛ ۲۸ اکتبر ۱۷۵۲—۱۸ اوت ۱۸۰۰)
پدرشوهر: پادشاه جانگ‌جو از قبیلهٔ جون‌جو یی (هانگول: 조선의 장조؛ ۱۳ فوریه ۱۷۳۵—۱۲ ژوئیه ۱۷۶۲)
مادرشوهر: ملکه هون‌گیونگ از قبیلهٔ پونگ‌سان هونگ (هانگول: 헌경왕후 홍씨؛ ۱۳ ژوئن ۱۶۴۲—۲۱ ژانویه ۱۶۸۴)
فرزند
پسرخوانده: یی سون، ولیعهد مون‌هیو (هانگول: 문효세자، هانجا: 文孝世子؛ ۱۳ اکتبر ۱۷۸۲—۶ ژوئن ۱۷۸۶)
پسرخوانده: یی گونگ، پادشاه سان‌جو، بیست و سومین فرمانروای چوسان (هانگول: 순조대왕، هانجا: 純祖大王؛ ۲۹ ژوئیه ۱۷۹۰—۱۳ دسامبر ۱۸۳۴)
در فرهنگ عامه

توسط لی ایپ سه در مجموعه تلویزیونی ام‌بی‌سی، ۵۰۰ سال سلسله چوسان: هانجونگ‌نوک (اپیزود نهم)، در سال ۱۹۸۸ به تصویر کشیده شد.
توسط لی هوی هیانگ در مجموعه تلویزیونی ام‌بی‌سی، ۵۰۰ سال سلسله چوسان: پا مون (اپیزود دهم)، در سال ۱۹۸۹ به تصویر کشیده شد.
توسط لی آئه جونگ در مجموعه تلویزیونی ام‌بی‌سی، جاده پادشاه بزرگ، در سال ۱۹۹۸ به تصویر کشیده شد.
توسط پارک اون هه در مجموعه تلویزیونی ام‌بی‌سی، ایسان، در سال ۲۰۰۷ به تصویر کشیده شد.
توسط لی هیون جونگ در فیلم تخت پادشاهی، در سال ۲۰۱۴ به تصویر کشیده شد.
لاشخورسانان

| لاشخورسانان محدودهٔ زمانی: ائوسن تا امروز | لاشخورسانان محدودهٔ زمانی: ائوسن تا امروز |
| --- | --- |
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
زیرشاخه:: مهره‌داران
فروشاخه:: آرواره‌داران
بالارده:: چهاراندامان
رده:: پرندگان
زیررده:: نوآروارگان
بالاراسته:: نوپرندگان
لاشخورسانان (نام علمی: Cathartiformes)، یک راسته پیشین از پرندگان لاشه‌خوار بود که شامل کرکس‌های جهان جدید و هیولامرغان که اکنون منقرض شده‌اند، می‌شد. برخلاف بسیاری از کرکس‌های جهان قدیم، این گروه از پرندگان دارای چنگال و عضلات مناسب در پاهای خود برای شکار نیستند. در گذشته، بر اساس دورگه‌سازی دی‌ان‌ای-دی‌ان‌ای و ویژگی‌های ریخت‌شناسی، این گروه به‌عنوان گروه خواهر لک‌لک‌ها در نظر گرفته می‌شد. اما، تحلیل دی‌ان‌ای میتوکندریایی در سال ۲۰۲۱ نشان‌دهنده تبارزایی قوی‌تر میان لاشخورسانان و خانواده‌های بازسانان بود. اکنون این گروه معمولاً به‌عنوان بخشی از بازسانان در خانواده کرکس‌های جهان جدید طبقه‌بندی می‌شود.
توصیف > کالبدشناسی

لاشخورسانان که به نام کرکس‌های جهان جدید نیز شناخته می‌شوند، دارای کرک‌پرهایی با ویژگی‌های منحصربه‌فرد هستند که از تجمع باکتری‌ها و هاگ‌های قارچی جلوگیری می‌کنند و به آن‌ها اجازه می‌دهند بدون بیمار شدن از لاشه تغذیه کنند. این ویژگی‌های پرها شامل نبود ساقه دوم، شکل مسطح و ساختار متخلخل است که اجازه می‌دهد هوا از آن عبور کرده و از حفظ رطوبت و باکتری‌ها جلوگیری شود. پرهای این پرندگان فاقد قلاب‌های قفل‌شونده‌ای هستند که در پرهای پرندگان دیگر یافت می‌شود و این ویژگی باعث انعطاف‌پذیری بیشتر پرها و امکان حرکت بهتر آن‌ها می‌شود. این انعطاف ممکن است در حفظ دمای بدن هنگام پرواز در ارتفاعات بالا و حرکت در جریان‌های هوایی متلاطم مفید باشد. علاوه بر این، وجود مغز پر و رنگدانه ملانین در این پرها ممکن است به دوام و مقاومت آن‌ها در برابر ساییدگی کمک کند. این ویژگی‌های پرها برای لاشخورسانان منحصربه‌فرد هستند و احتمالاً در نقش اکولوژیکی خاص آن‌ها به‌عنوان لاشه‌خواران اهمیت دارند. همچنین، کرکس‌های جهان جدید دارای دستگاه گوارشی بسیار اسیدی هستند که به آن‌ها اجازه می‌دهد پاتوژن‌های مضر در غذای خود، به‌ویژه لاشه‌هایی که مدت زیادی مرده‌اند، را تجزیه و نابود کنند.
توصیف > رژیم غذایی

کرکس‌ها عمدتاً از مردار تغذیه می‌کنند. بیشتر کرکس‌های جهان جدید مردارخوار اجباری هستند، به این معنی که تنها از حیواناتی که از پیش مرده‌اند تغذیه می‌کنند. حضور آن‌ها نقش مهمی در اکوسیستم دارد زیرا به حذف سریع لاشه‌ها کمک می‌کند. کرکس‌های جوان از والدین خود غذا دریافت می‌کنند. بااین‌حال، کرکس‌های بالغ پاهایی مناسب برای حمل غذا ندارند و به همین دلیل، با بالاآوری گوشت و قطعات استخوان به جوجه‌های خود غذا می‌دهند.
توصیف > بینایی و شنوایی

کرکس‌ها دارای بینایی بسیار پیشرفته‌ای هستند که می‌توانند لاشه‌ای با طول تقریبی ۳ فوت (۰٫۹ متر) را از فاصله ۴ مایل (۶٫۴ کیلومتر) و حتی در ارتفاعات تا ۳ کیلومتر (۹٬۸۰۰ فوت) شناسایی کنند. شنوایی آن‌ها نیز بسیار حساس است و دامنه‌ای حدود ۵٬۰۰۰ هرتز با آستانه ۲۰ دسی‌بل دارد. در جستجوی غذا، کرکس‌ها به دنبال حیوانات سالم نمی‌روند؛ بلکه هدف آن‌ها موجودات مرده یا نزدیک به مرگ است. رژیم غذایی آن‌ها عمدتاً شامل خزندگان، پستانداران، پرندگان و ماهی‌ها است، هرچند که گاهی اوقات از بقایای انسان نیز تغذیه می‌کنند.
سایوز تی‌ام‌ای-۱۴

همچنین ببینید: لیست گروه‌های اعزامی بلند مدت به ایستگاه فضایی بین‌المللی
سایوز-تی‌ام‌ای-۱۴ (به روسی: Союз )(به معنای اتحاد) یک مأموریت سرنشین دار سازمان ملی فضانوردی روسیه به سمت ایستگاه فضایی بین‌المللی محسوب می‌شود.

همچنین فضاپیمای این مأموریت وظیفه ارسال و بازگرداندن تعدادی از فضانوردان گروه اعزامی ۱۹ و گروه اعزامی ۲۰ را نیز بر عهده داشت. سایوز با انجام این مأموریت ۱۰۱امین پرواز سرنشین دار خود را از آغاز مأموریت‌های سایوز به ثبت رساند. یکی از نکات این مأموریت این بود که برای اولین بار نشان مأموریت از بین طراحی‌های صورت گرفته توسط کودکان انتخاب شد.
خدمه مأموریت

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شماره | نام | ملیت | تعداد پرواز | نقش عملیاتی | تصویر |
| 1 | گنادی پادالکا |  | ۳ | فرمانده |  |
| 2 | مایکل بارت (فضانورد) |  | ۱ | مهندس پرواز |  |
| 3 | چارلز سیمونیی |  | ۲ | گردشگر فضایی |  |
نگارخانه

فضانوردان تی‌ام‌ای-۱۴
پیش به سوی پرتاب
پرتاب تی‌ام‌ای-۱۴
تی‌ام‌ای-۱۴ به ایستگاه نزدیک می‌شود
فضانوردان تی‌ام‌ای-۱۳ بعد از فرود
یزدگرد یکم

| یزدگرد یکم یَزْدَکِرْتُ 𐭩𐭦𐭣𐭪𐭥𐭲𐭩 | یزدگرد یکم یَزْدَکِرْتُ 𐭩𐭦𐭣𐭪𐭥𐭲𐭩 |
| --- | --- |
شاهنشاه ایران و انیران : شاهنشاه ایران و انیران 
درخم یزدگرد یکم: درخم یزدگرد یکم
چهاردهمین شاهنشاه ساسانی (ایران‌شهر): چهاردهمین شاهنشاه ساسانی (ایران‌شهر)
سلطنت: ۳۹۹ – ۴۲۰
پیشین: بهرام چهارم
جانشین: بهرام پنجم
درگذشته: ۴۲۰ هیرکانیا
همسر(ان): شوشان‌دخت
فرزند(ان): بهرام پنجم شاپور چهارم نرسی
خاندان: خاندان ساسان
پدر: شاپور سوم
یزدگردِ یکم (به پارسی میانه: 𐭩𐭦𐭣𐭪𐭥𐭲𐭩؛ درگذشتهٔ ۴۲۰ میلادی)، مشهور به یزدگرد رام‌گر و یزدگرد بزه‌گر (شاهنشاهی از ۳۹۹ تا ۴۲۰ میلادی) چهاردهمین شاهنشاه ساسانی بود. وی به جای برادرش بهرام چهارم یا بهرام کرمانشاه، به سلطنت رسید. منابعی که به وی پرداخته‌اند را می‌توان به سه دسته تقسیم نمود. یک گونه آن، منابع اولیهٔ یهودی، مسیحی و زرتشتی است. دسته دیگر تاریخ شفاهی می‌باشد و دسته سوم، تاریخ‌نگاری مدرن است. منابع زرتشتی (و تاریخ‌نگاران اسلامی که از آن‌ها وام گرفته‌اند) که از او به پلیدی یاد می‌کنند، اما در منابع مسیحی و یهودی، از او با احترام یاد می‌کنند. از سوی دیگر، کمبود منابع در مورد زندگانی و پادشاهی او در روایات شفاهی-ملی، نمایانگر میزان نفرت درباریان است که سعی کرده‌اند هویت تاریخی او را مخدوش کرده، و فقط به صورت گذرا از او نام ببرند.
در دوران حکومت او، اقلیت‌های دینی با آرامش و خاطری آسوده به مناسک دینی خود پرداختند و یزدگرد یکم به دلیل تسامح دینی نسبت به غیر زرتشتیان، در میان تاریخ‌دانان یهودی–مسیحی محبوب و در منابع فارسی–عربی منفور است. یزدگرد، به مسیحیان آزادی مذهبی داد تا بتواند با این امتیاز، با امپراتوری روم صلح کند. منع آزار مسیحیان، سبب خشم و کینهٔ موبدان و اشراف‌زادگان ساسانی گشت. چرا که مذهب مسیحیت، رقیب جدی برای مذهب آن‌ها بود و عقاید مذهبی این دو، با یکدیگر تضادهای آشکارا داشتند.
در منابع زرتشتی، او با یک یهودی ازدواج کرده است. حال آنکه در منبع یهودی (یعنی تلمود)، سخنی از این ازدواج به میان نیامده است. خاورشناسان در مورد این ازدواج، تردید دارند.
یزدگرد یکم صلحی پایدار با امپراتوری بیزانس برقرار کرد و توانست نگاه خود را از مرز غربی به مرز شرقی شاهنشاهی ساسانی معطوف کند.
توانایی شاهنشاه در دربار به قدری ناتوان گشته بود، که سه شاهنشاه پیش از یزدگرد، بر اثر توطئه و دسیسه کشته شدند؛ بنابراین، یزدگرد پیش‌دستی کرد و دست اشراف‌زادگان و موبدان را از قدرت کوتاه کرد و آن‌ها را از سر راه خود برداشت. او به‌طور مشکوکی در هیرکانیا (نزدیک گرگان امروزی) کشته شد. به باور تاریخ‌نگاران (نظیر تئودور نلدکه، علیرضا شاپور شهبازی، روزبه زرین‌کوب و عبدالحسین زرین‌کوب)، اشراف‌زادگان و موبدان، انتقام خود را در محیطی به دور از پایتخت، از او گرفتند و شایع نمودند که او به‌دست فرشته خدایی کشته شد. ولی شهرام جلیلیان باور دارد که یزدگرد به‌دلیل بیماری مُرده است و موبدان و اشراف‌زادگان، وانمود کرده‌اند که مرگ او، خواست یزدان بوده است.
نام‌شناسی

یزدگرد، اسم ترکیبی از «یَزَد» برگرفته از «یَزَتَه» به معنای «خدایی» و «کرتَه» به معنی «ساخته» است که در ترکیب، به معنی «خدا ساخته» است و شبیه به «بَغ‌کَرت» ایرانی و «Theokistos» یونانی است. صورت‌های دیگر این کلمه در فارسی میانه Yazdekert ‏(yzdkrt')، در سریانی Yazdegerd و Izdegerd و Yazdeger، در یونانی Isdigerdes ‏(Ἰσδιγέρδης) و صورت‌های متفاوت دیگر، در فارسی جدید یَزدْگِرد، یَزدِگِرد، یَزدگَرد و یَزدکَرد، در تلمود Izdeger و Azger، در عربی یَزدِجِرد (در شعر اغانی: اَزدکِرد)، و در ارمنی کلاسیک Yazkert ‏(Յազկերտ) است.
منبع‌شناسی

همچنین ببینید: منبع‌شناسی تاریخ ساسانی
منبع‌شناسی > در نوشتارهای یهودی

یزدگرد، در متون یهودی-مسیحی نظیر تلمود، چهره‌ای پسندیده دارد. در این منابع، او را پادشاهی مهربان توصیف کرده‌اند که با پیروان همهٔ ادیان مدارا می‌کرده و به آن‌ها اجازه می‌داده تا به راحتی در میان دیگران زندگی کنند، ببالند و حتی جوامعی نیرومند تشکیل دهند. رفتار آزاداندیشانهٔ او با پیروان دیگر دین‌ها حتی در منابع زرتشتی هم دیده می‌شود؛ آنجا که از ازدواج او با شوشان‌دخت، دختر روش‌گالوتا (سالار یهودیان تبعیدی) سخن می‌رود. در منابع تلمودی نیز، از یزدگرد یکم به احترام و نیکی یاد کرده‌اند و نویسندگان آن برآنند که او از دین یهود آگاهی داشته‌است.
تلمود در دو جا از یزگرد یاد می‌کند و در هر دو جا، نام یزگرد همراه با نام ربی اشی آمده‌است. روشن است که ربی اشی در سال ۴۲۷ میلادی درگذشت، لذا مقصود تلمود از یزدگرد، باید یزگرد یکم باشد. تلمود تعریف می‌کند که یک روز امیمر، مرزوطرا و ربی اشی نزدیک در ورودی کاخ یزدگرد نشسته بودند. هنگامی که آشپز مخصوص شاه، غذا برای شاه می‌آورد، ربی اشی که متوجه رنگ پریدگی چهره مرزوطرا شده بود، دست دراز کرده و قدری خوراک را از میان سینی برداشته به مرزوطرا می‌دهد. آشپز فریاد می‌زند: «خوراک شاه را خراب کردید». دربانان سر رسیده و آن سه نفر را مورد بازخواست قرار می‌دهند. ربی اشی استدلال می‌کند که یک قطعه گوشت خوک مصروع داخل خوراک شاه می‌بیند، لذا دست به این عمل غیر مقبول می‌زند. دربانان دنبال گوشت خوک مصروع می‌گردند و چیزی داخل سینی نمی‌یابند. در آن‌وقت ربی اشی دست به سوی سینی دراز کرده و لخته‌ای گوشت خوک مصروع از آن بیرون آورده، به دربانان نشان می‌دهد. پس از این واقعه دو تن هم‌نشینان ربی اشی علت حقیقی این رفتار را از وی می‌پرسند. ربی اشی در پاسخ می‌گوید که در هوای گرم متوجه می‌شود که خوراک در شرف گندیدن است، لذا با این حرکت مانع مسمویت شاه ایران می‌گردد.
در کتاب زباحیم، باب ۱۹، ذکر شده‌است که ربی اشی از قول ربی هونا—که رئیس جامعه یهودیان بابل بود، حکایت می‌کند که شخص اخیر روزی برای ملاقات با یزدگرد باریافت. شاه متوجه کمربند شل ربی هونا می‌شود، از تخت پائین آمده و کمربند ربی هونا را محکم می‌کند. ربی امیمر در این‌باره می‌گوید که یکی از آیات کتاب اشعیا که «شاهان ترا خدمتگزاری خواهند کرد»، تحقق یافته‌است.
منبع‌شناسی > در نوشتارهای مسیحی

منابع مسیحی (سریانی و یونانی) او را فرمانروایی نیکو نوشته‌اند و بعضی گفته‌اند که او به مسیحیت گرویده بود، که این سخن چندان راست نمی‌نماید. در داستان‌های سریانی، او «شاه پیروز و باشکوه» (malkā zakāyā w naṣihā) خوانده شده‌است. سقراط اسکولاستکوس آورده‌است که یزدگرد، فرمان داد تا مغان را تار و مار کنند.
منبع‌شناسی > در منابع رومی و ارمنی

پروکوپیوس، تاریخ‌نگار رومی، یزدگرد را پادشاهی با اخلاق پسندیده و پایبند به «عهد و پیمان» نشان داده‌است. آگاثیاس، که به ندرت از پادشاهان ایرانی به نیکی یاد می‌کند، دربارهٔ یزدگرد می‌نویسد: «هرگز با رومیان نجنگید و هیچ آسیب دیگری به آنان نرساند و رفتارش همواره صلح‌جو بود». از تاریخ‌نگاران هم دوره‌ی ساسانیان میتوان به پروکوپیوس و آگاثیاس اشاره نمود. آنان برخلاف دشمنی آشکار و کینه‌ورزی‌شان نسبت به ایرانیان، یزدگرد یکم را فرمانروایی «نیک‌اندیش» و «بزرگ‌منش» توصیف نموده‌اند.
در دربار شاهان ساسانی، دفترهای رسمی وقایع وجود داشت و آگاثیاس، تاریخ‌نگار بیزانسی سده ششم میلادی (معاصر خسرو انوشیروان)، به واسطه دوستی‌اش با فردی به نام سرگیوس، از آن‌ها بهره‌مند گشته‌است.
روایت شفاهی پادشاهی یزدگرد

مقالهٔ اصلی: تاریخ روایی-اساطیری ساسانیان
همچنین ببینید: یزدگرد شاپور
در روایت سنتی-ساسانی، آمده‌است که یزدگرد یکم فردی بزه‌کار، پادشاهی بدگمان، ستمکار و به ویژه با اشراف‌زادگان سخت‌گیر بود و آن‌ها نیز همگان از وی بیزاری می‌جستند. آن‌ها به درگاه خدا می‌نالیدند که ایشان را از شر یزدگرد آسوده کند. روزی که پادشاه در گرگان به سر می‌برد، اسبی نژاده و کمیاب در برابر خرگاه شاهی پدیدار گشت. هیچ‌کس نتوانست آن را رام کند، اما اسب به آسانی رام پادشاه گردید. همین که پادشاه به نوازش آن پرداخت، اسب چنان لگدی بر دلش زد که برجای سرد شد و بدین‌سان بود که یزدگرد به «پادشاهی ستمگرانهٔ خود» پایان داد. مردم گفتند که آن اسب، فرشته‌ای از جانب خدا بود.
پس از مرگ یزدگرد، بزرگان، فرزندان وی را از رسیدن به پادشاهی بازداشتند و خسرو را که از نوادگان اردشیر یکم بود، بر تخت نشاندند. در آن هنگام، بهرام پسر یزدگرد در دربار منذر بن نعمان، شاه حیره به سر می‌برد. چون بهرام گور از مادر زاده شد، پدرش از اختربینان شنید که این فرزند به یک شرط بر تخت پادشاهی خواهد نشست که «در سرزمینی بیگانه پرورش یابد». یزدگرد پسرش را به حیره فرستاد و او در آن سرزمین در هنرهای سواری، تیراندازی و شکار و فلسفه و هنرهای ادبی آموزش کامل دید. چون از اتفاق بزرگان بر خسرو آگاهی یافت، با منذر رهسپار پایتخت شد و دعوی تاج و تخت پدر کرد. بزرگان و مهتران، از سیمای زیبای بهرام، سخنوری و وعده او که راه‌های رفته پدر پرهیز خواهد کرد، تکان خوردند. اما آنچه سرانجام کار را فیصله داد، نیروی بازوی بهرام بود. وی پیشنهاد داد که تاج را میان دو شیر گرسنه بنهند و هرکس که توانست آن را از میان دو شیر برباید، به پادشاهی برسد. خسرو وی را پیش انداخت و بهرام نیز پس از کشتن شیران، تاج را برداشت.
تبار و خانواده

گزارش‌های تاریخی، یزدگرد یکم را فرزند «شاپور» ذکر کرده‌اند ولی مشخص نمی‌کنند که منظورشان شاپور دوم بوده یا شاپور سوم. به عقیدهٔ تئودور نولدکه، پدر یزدگرد، شاپور سوم بوده‌است، اما به‌دلیل اینکه طبری در جایی گزارش می‌دهد که یزدگرد پسر بهرام کرمان‌شاه، پسر شاپور دوّم بوده‌است و در جایی دیگر بازگو می‌کند که برخی از ایرانیان وی را برادر بهرام کرمان‌شاه و پسر شاپور دوّم می‌خوانده‌اند، شاپور شهبازی چنین نتیجه گرفته‌است که اگر تاریخ‌نویسان بهرام را پسر شاپور می‌نوشته‌اند، این شاپور به باور آن‌ها شاپور دوّم بوده‌است، نه شاپور سوم.
در کارنامهٔ گردهمایی اُسقفان سلوکیه ـ تیسفون که در ۴۱۰ میلادی در دورهٔ پادشاهی خودِ یزدگرد یکم و با ستایش او آغاز شده‌بود، وی «یزدگرد پسر شاپور» خوانده شده‌است که این اشاره هم ابهام‌آلود است. منابع اندکی، به اشتباه، او را پسر بهرام چهارم معرفی می‌کنند.
پسران یزدگرد یکم، شاپور، بهرام و نرسه بودند. برخی حتی آورده‌اند که همسرش، شوشان‌دخت (سوسنه)، دختر راس جالوت و مادر بهرام و نرسه بود و یزدگرد به درخواست همسرش، یهودیان را در جی اسکان داد. فرای این ازدواج یزدگرد را افسانه می‌داند.
وضعیت دولت و جامعه ساسانیان در ابتدای سده پنجم

در سده چهارم، می‌توان گفت که مسیحیت تبدیل به تهدیدی جدی برای کیش زرتشتی شده بود و پذیرش آن توسط ارمنی‌ها باعث شده بود تا پیوند آنان با رسوم باستانی‌شان فراموش شود. ارمنستان و گرجستان با پذیرش مسیحیت، به امپراتوری روم شرقی نزدیک‌تر شده بودند. امپراتورهای روم، خودشان را رهبران تمامی مسیحیان دنیا می‌شمردند و به این ترتیب، مسیحیان شاهنشاهی ساسانی مورد ظن بودند. شاهان قدرتمند ساسانی همچون شاپور دوم به گسترش مسیحیت واکنش نشان داده و مسیحیان را مورد آزار و اذیت قرار داده بودند. شاپور دوم که شاهی قدرتمند بود، امنیت را در داخل شاهنشاهی و در مرزهای آن برقرار کرده بود و در کنترل قبایل بیابان‌گرد هم موفق بود. پس از او، سه شاه بر تخت شاهنشاهی نشستند که یکی پس از دیگری توسط اشراف و بزرگان خلع شده و به شکل خشونت‌آمیزی به قتل رسیده بودند، بنابراین یزدگرد یکم باید به این روند واکنش نشان می‌داد و او این کار را با کشتن بسیاری از اشراف و بزرگان انجام داد و در نتیجه «بزه‌کار» لقب گرفت. در طول سلطنت یک از این سه شاه، بهرام چهارم، ارمنستان استقلال خود را از دست داده، بخش غربی آن تبدیل به یکی از استان‌های روم شد و بخش شرقی آن تحت فرمان‌روایی ایرانی‌ها درآمد. از این مرحله به بعد، شاهان دیگر خودشان را از نژاد خدایان نمی‌دانستند و در عوض فرمان‌روایی سکولار که پرستنده مزدا بودند، به‌شمار می‌رفتند.
پیشینه و به تخت رسیدن

پایان ناگهانی زندگی اردشیر دوم و بهرام چهارم، گواهی بر قدرت دسیسه‌بازی و توطئه‌گری اشراف‌زادگان در اجرای خواسته‌های خویش و تحمیل آن به حکومت مرکزی و ناکام‌یابی کوشش‌های دراز مدت شاپور دوم در استواری اقتدار حکومت مرکزی است. فرمان‌روایان پی‌درپی از جهت توانایی رزمی یا برتری شخصیت، چندان برجسته نبودند. با وجود اینکه شاپور سوم، دست‌نشانده اشراف‌زادگان ساسانی بود، ولی به توطئه و تحریک همان‌ها کشته شد؛ چرا که سعی کرده بود روابط دوستانه با امپراتوری روم برقرار کند.
با وجود اینکه یزدگرد، دست‌نشاندهٔ اشراف‌زادگان بود، اما در سلطنت خود بارها توفیق یافت تا از توسعهٔ نفوذ ایشان جلوگیری کند. قبل از رسیدن به پادشاهی به نیک‌رفتاری و خوش‌خلقی معروف بود و این مسئله، عامل عمدهٔ رضایت اشراف‌زادگان مخالف بهرام چهارم در به قدرت رسانیدن او بود.
لقب پادشاهی > شمایل تاج

در سکه‌های اردشیر یکم ساسانی، پادشاه ابتدا تاجی بر سر دارد که برگرفته از تاج مهرداد دوم، بنیان‌گذار امپراتوری اشکانی است و پاره‌ای تغییرات در آن وارد شده‌است. با این‌همه، حتی در این تاج نیز سنت بومی پارس که پادشاهان دودمان اشکانی این سرزمین، تاج‌های مشابهی بر سر می‌نهادند، به چشم می‌خورد. تاج دیواری اهورامزدا که وی در کنده‌کاری نمایش اعطای منصب در نقش رستم بر سر نهاده و کلاه بلند با عقاب آناهیتا که آراسته به نوارهایی است، در کنده‌کاری پهلوی، معرف رسم نوعاً ساسانی در به کار بردن نمادهای ایزدان برای تاج‌های پادشاهان است:
شرفهها بازنمای اهورامزدا، آناهیتا.
حلقه‌ها با شاخه‌ها یا بازنمایی مرسوم؛ و قراردادی اینها:
ورقه‌ها، بازنمای آناهیتا
بال‌ها، نماد وِرِثرَغنَه، آناهیتا
سرعقاب، نماد آناهیتا
پرتوها، نماد میترا
یزدگرد یکم، ماه و خسرو دوم، ستاره‌ای را به گروه نمادها افزودند. چون پادشاهان در موارد بسیار، چندین ایزد اعطای منصب داشتند و ذخیره نمادها و نشانه‌ها، به زودی ته می‌کشید، از این‌رو در تاج شاهان ساسانی آمیزه‌ای از نشانه‌های گوناگون پدیدار گشت که مختص همان پادشاه بود. چنان‌که سکه‌ها نشان می‌دهد، میثاق ساختن تاج‌های اختصاصی چندان استوار بود که هرگاه رویداد ناگواری (مثل اسارت، غصب تاج و تخت)، رشته فرمانروایی را می‌گسست، وی در رسیدن دوباره به پادشاهی ناگزیر بود تاج تازه‌ای اختیار کند، زیرا تاج نماد خوره (Xwarrah) یا هالهٔ الهی پادشاه بود.
سیاست داخلی و خارجی

در دوره پادشاهی یزدگرد، نگرش و رفتار جدیدی با اقلیت‌های دینی شکل گرفت. بر سکه‌های یزدگرد، شعار «نگهبان صلح (رام‌شهر)» دیده می‌شود، در حالی که در منابع ساسانی او را گناهکار (به عربی: الاثیم، فارسی میانه: بزه‌گر) می‌نامند. ظاهراً این عنوان صرفاً تبلیغات موبدان است، چرا که یزدگرد یکم نه تنها برخی از موبدان زرتشتی را که به رفتار پسندیده‌اش با اقلیت دینی ایراد می‌گرفتند، به قتل رساند، بلکه با یهودیان و مسیحیان با نیکی رفتار می‌کرد.
یزدگرد که خود را «رامِشت‌رَس» یعنی صلح‌جو می‌خواند، با اعطای آزادی به دین‌های غیر زرتشتی و تسامح مذهبی‌اش، موبدان و هیربدان متعصب را به خشم آورد. از همین رو، در روایات ملی ایرانی در منابعی که از روایات کهن ایرانی (وابسته به کاتبان زرتشتی) بهره برده‌اند، یزدگرد با عنوان «بزه‌گر» (گناهکار) و «دَفر» (فریبکار) خوانده شده‌است. سر به نیست کردن سه شاهنشاه قبلی ساسانی هم، مزید بر علت شد تا یزدگرد یکم، بر اشراف‌زادگان پیشدستی کند: او بسیاری از اشراف را کشت تا در تاریخ ساسانیان، برای خود بدنامی به جا گذارد.
همینکه دستگاه دینی زرتشتی در دوره ساسانیان سازمان‌دهی شد، قدرت سیاسی نشان داد و وزنهٔ سنگین خود را در امور امپراتوری، محسوس ساخت. موبدان بر کلام مکتوب، شدیداً اعمال نفوذ می‌کردند و دخالت ساسانیان در خودای‌نامگ قطعاً سوگیری دینی و روحانی داشته‌است. یزدگرد یکم، که از هر جهت پادشاهی مهربان با رای و اندیشه‌ای مستقل بود، به‌واسطهٔ آنکه کوشید تا قدرت دستگاه دینی و اشرافیت را محدود سازد و نیز چون نسبت به اقلیت‌های دینی تسامح نشان می‌داد، «بزه‌کار» نامیده شد.
سیاست داخلی و خارجی > رابطه با بیزانس

یزدگرد معاصر با آرکادیوس، امپراتور بیزانس بود. به دنبال مرگ تئودوسیوس یکم ملقب به «بزرگ»، فرزندانش، امپراتوری روم را میان خود تقسیم کردند. آرکادیوس، امپراتوری بیزانس (روم شرقی) و هونوریوس، امپراتوری روم غربی شدند. از این پس، دیگر امپراتوری روم هرگز متحد نشد و یک امپراتور هم نتوانست بر سراسر آن حکومت کند.
به عقیده ریچارد فرای، یزدگرد آمادهٔ حمله به بیزانس بود، ولی منصرف گشت. در گزارش‌های تاریخ آمده‌است که ماروتا، اسقف میفرقط (میفارقین)، سفیر امپراتور روم «آرکادیوس»، چندین بار به ایرانشهر سفر کرد و سیاست یزدگرد را دگرگون ساخت. برخی منابع علت این تأثیر را به مهارت پزشکی ماروتا نسبت می‌دهند. یزدگرد توافقنامه‌ای با بیزانس در سال ۴۰۹ میلادی منعقد کرد. اما به اعتقاد روزبه زرین‌کوب و عبدالحسین زرین‌کوب، یزدگرد، با سیاست تسامح دینی و آزادی مذهبی، به دنبال کسب اعتماد آرکادیوس، امپراتور بیزانس بود که به علت درگیری با مشکلات داخلی، خواهان صلح با ایران بود. این کار، سبب می‌گشت تا یزدگرد، با فراغت بیشتری از توسعهٔ قدرت و نفوذ اشراف‌زادگان در امور پادشاهی جلوگیری کند. البته رفتار صلح‌جویانهٔ یزدگرد، تا حدی به نفع روم هم تمام گشت؛ چرا که در عصر او، وضع امپراتوری روم چنان آشفته بود که اگر یزدگرد تمایلی به جنگ می‌داشت، فرصت‌های مناسبی برای ضربه زدن به بیزانس را به دست می‌آورد. حتی یزدگرد، لژیونرهای مسیحی را که اسیر دست هون‌ها بودند و در جنگ با سپاه ساسانی، به دست آن‌ها افتادند، را به روم برگرداند. اما شیپمان عقیده دیگری دارد: «در غرب (بیزانس) خبری نیست»، این حکم برای امپراتوری ساسانی هم صادق است. در این زمان، امپراتوری روم، به یورش قبایل گوناگون مانند گوت‌های غربی در دوران آلاریش، گوت‌های شرقی، واندال‌ها و سایر قبایل ژرمن دچار شده‌بود. ایرانیان هم از این فرصت استفاده نکردند که علتش روشن نیست. شاید آن‌ها نیز مشکلاتی با گروه‌های چادرنشین در شرق داشته‌اند.
بهترین نمود احترام متقابل ساسانیان و بیزانس، سپردن سرپرستی و قیومیت تئودئوس دوم، توسط پدرش، امپراتور آرکادیوس (۳۸۳ تا ۴۰۸ میلادی) است. این سنت برای مدتی ادامه یافت. امپراتوران رومی و شاهنشاهان ایرانی، گه‌گاه، از یکدیگر می‌خواستند که سرپرستی ولیعهدشان را را بر عهده بگیرند. در طول سده پنجم، هر دو امپراتوری، قدرت یکدیگر را یکسان می‌دیدند و هر یک، دیگری را شایستهٔ آن می‌دید که فرزندانش را به دربار او بفرستد تا از بیم بدخواهان در امان بماند؛ چرا که آن‌ها بیشتر از سربازان خارجی، نگران توطئه‌گران داخلی بودند.
در دوران پادشاهی او، صلح با رومیان یا بیزانسی‌ها برقرار شد و شاید دوستی یزدگرد با ماروثا، اسقف میفرکت، که امپراتور آرکادیوس بارها او را به عنوان سفیر به ایران فرستاده بود، باعث پخش این شایعه باشد که یزدگرد مسیحی شده‌است. بعضی منابع می‌گویند ماروثا اعتماد یزدگرد را به عنوان پزشک جلب کرده بود. به هر حال، در ابتدای سلطنت یزدگرد، وضعیت مسیحیان بهتر گردید.