انقلاب فرانسه
ریشه‌های انقلاب > زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی

رابطهٔ بین فلسفهٔ عصر روشنگری، فرهنگ کتاب‌خوانی وقت و انقلاب فرانسه پیچیده‌است. فرانسه در این زمان کشوری بود که معماری، مد و زبانش بر اروپا سلطه داشتند و کاخ ورسای به عنوان نماد شکوه سلطنتی دیده و تقلید می‌شد. متفکران عصر روشنگری باور داشتند که پیشرفت از طریق منطق و عقلانیت می‌تواند سبب بهبود عملکرد نهادهای بشری شود. ولتر تجسم چنین دیدگاهی بود و تجربه‌گرایی و مبارزه با تعصب را ترویج می‌کرد. مونتسکیو در روح‌القوانین خود (۱۷۴۸) به بررسی استبداد پرداخته و روش‌های ایده‌آل‌های حکمرانی با قوای مستقل را ترسیم کرده بود. آنسیکلوپدی (۱۷۵۱–۶۵) با وجود تمام تلاش‌ها برای سانسورش، علوم عصر را گردآوری و روح انتقادی عصر روشنگری را در معرض دسترسی همگان قرار داد. روسو خوش‌بینی فلاسفهٔ روشنگری دربارهٔ پیشرفت را نقد و استدلال نمود که تمدن، ذات نیک و طبیعی بشر را فاسد کرده‌است. آزار اقلیت پروتستان در کاهش اعتبار کلیسای کاتولیک مؤثر افتاد. شورش مستعمرات آمریکایی علیه بریتانیا، شوری میان فرانسوی‌ها برانگیخت و اصول و نهادهای لیبرال کشور تازه تأسیس ایالات متحدهٔ آمریکا برای مردم خیال‌انگیز می‌نمود.
در قرن هجدهم، کتاب‌ها وسیله اصلی برای انتشار ایده‌های روشنگری بودند. با این حال، تعیین اینکه کدام کتاب‌ها نقش پررنگ‌تری داشتند دشوار است، زیرا بسیاری از متون سانسور و ممنوع می‌شدند و کتابخانه‌داران و صاحبان آثار رادیکال آن‌ها را پنهان می‌کردند. بخش زیادی از آن کتب رایج از خارج وارد می‌شدند تا از سانسور دور بمانند. خوانندگان عمدتاً اشراف، روحانیون و بورژوازی بودند. کتابخانه‌های اشتراکی و تالارهای مطالعه از ۱۷۵۹ به بعد ظهور کردند و منجر به تسهیل دسترسی به این آثار شدند. آمارهای تجاری رابرت دارنتن نشان می‌دهد که تقاضا هم برای فیلسوفان عصر روشنگری مانند ولتر و دولباخ، و هم برای آثار مجادله‌آمیز ضد روحانیت که ممکن است به «تقدس‌زدایی» از نظام پادشاهی کمک کرده باشند، وجود داشته‌است. دارنتن استدلال می‌کند که گروه دوم ایده‌های رادیکال را به شکل همه‌فهمی ارائه می‌کردند، اما میزان مخاطبان آن‌ها در میان طبقات پایین مشخص نیست. مطالعهٔ دیجیتال جدیدی توسط انتشارات اس‌تی‌ان سوئیس نشان می‌دهد که فیلسوفان کماکان محبوب‌ترین بودند، اما فرانسوی‌ها علاقه‌ای بسیار به آثار آزاداندیشانه و از نظر مذهبی بدعت‌آمیز داشتند. با این حال، فروش این آثار پیش از دهه ۱۷۸۰ به اوج خود رسیده بود و در سال‌های منتهی به انقلاب، آثار سیاسی جدی رشد بیشتری تجربه کردند.
در آستانهٔ انقلاب، بازار کتاب گسترش یافت، اما در خود دورهٔ انقلاب، رسائل سیاسی و روزنامه‌ها جای کتاب‌ها را گرفتند. آمارها نشان می‌دهند که تعداد رسائل سیاسی از ۳۱۲ عدد در اوایل دهه ۱۷۸۰ به بیش از ۳٬۰۰۰ عدد در سال ۱۷۸۹ رسیده بود. همزمان، تعداد مشترکان روزنامه‌های پاریسی نیز به شدت افزایش یافت که منجر به کاهش درآمد ناشران شهرستانی و سوئیسی شد. پس از ۱۷۸۹، ناشران پاریسی روزانه ۳۰۰٬۰۰۰ نسخه از روزنامه‌های انقلابی چاپ می‌کردند. روزنامه‌نگاری مبتنی بر مقاله سیاسی بیشترین محبوبیت را داشت و موفق‌ترین روزنامه‌نگاران انقلابی نظیر مارا و بریسو به بازیگران سیاسی مهمی تبدیل شدند.
متفکرانی نظیر ولتر با قوانین سختگیرانه و مجازات‌های بی‌رحمانه مخالف بودند و از آن‌ها انتقاد می‌کردند. آنان خواستار مجازات‌های ملایم‌تری بودند. دولت شکنجه را در سال ۱۷۸۰ ممنوع کرد اما انتظار تغییرات بزرگ‌تری می‌رفت. در اواسط دههٔ ۱۷۸۰، رسوایی‌های بیشتری عیوب نظام قضایی را برجسته کردند. اصول اومانیستی، رویکردهای علمی و آثار انتقادی فلسفی میان قشر تحصیل کرده جای خود را پیدا کرده بود. یسوعیان تا انحلالشان در سال ۱۷۷۳ بر نظام آموزشی حاکم بودند، اما بعد از آن تاریخ، نهادهای آموزشی متنوع‌تری جایشان را گرفت. دانشجویان همچنان تعلیم کلاسیک لاتین و عقاید کاتولیک می‌دیدند، اما تدریس علوم تجربی نیز آغاز شده بود. سلسله‌مراتب و نهادهای بسته با عقلانیت، طبیعت و منافع اجتماع در تضاد دیده می‌شدند و تا دههٔ ۱۷۸۰، سیاست‌های دولت در زمینهٔ سانسور، مذهب و قانون به‌طور فزاینده ای با فضای فکری عصر در تضاد بودند. افکار عمومی روشن‌فکر تغییر می‌خواستند.