دستور زبان ترکی استانبولی
پسوندهای تصریفی

پسوند جمع (çoğul eki) می‌تواند به اسم‌ها و افعال سوم شخص اضافه شود:
‎-ler (هماهنگی واکهٔ پیشینی: e یا i یا ö یا ü)
‎-lar (هماهنگی واکهٔ پسینی: a یا ı یا o یا u)
اسم به چند روش از فعل مشتق می‌شود. تعداد روش‌های تشکیل اسم‌های مصدر (fiil isimleri) از ستاک فعل جای بحث دارد. در اینجا سه روش بیان می‌شود:
| توضیح | پسوند |
| --- | --- |
مصدر (mastar): ‎-mek2
اسم مصدر: ‎-me2
«نحوهٔ انجام دادن فعل»: ‎-(y)iş4
چند مجموعه از پایانه‌ها شخص (kişi) را مشخص می‌کنند؛ اینان به همراه ضمایر شخصی در جدول زیر برای مقایسه آمده‌اند:
| شخص> شمار | شخص> شمار | اول> مفرد | اول> جمع | دوم> مفرد | دوم> جمع | سوم> مفرد/جمع | سوم> جمع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ضمایر شخصی | ضمایر شخصی | ben | biz | sen | siz | o | onlar |
| پسوندهای ملکی (iyelik ekleri) | پسوندهای ملکی (iyelik ekleri) | -(i)m | -(i)miz | -(i)n | -(i)niz | -(s)i | -leri |
| پایانه‌های شخصی (kişi ekleri) | اسنادی (I) | -(y)im | -(y)iz | -sin | -siniz | — | -ler |
| پایانه‌های شخصی (kişi ekleri) | فعلی (II) | -m | -k | -n | -niz | — | -ler |
| پایانه‌های شخصی (kişi ekleri) | تمنایی (III) | -(y)eyim | -(y)elim | -(y)esin | -(y)esiniz | -(y)e | -(y)eler |
| پایانه‌های شخصی (kişi ekleri) | امری (IV) |  |  | — | -(y)in(iz) | -sin | -sinler |
نام‌هایی که اینجا روی پایانه‌های شخصی گذاشته شده استاندارد نیستند. این پایانه‌ها اغلب صرفاً انواع I و II و III و IV نامیده می‌شوند.
در سوم شخص، شمار جمع همواره صراحتاً به کار نمی‌رود، و ممکن است صورت‌های یکسان برای شمارهای مفرد و جمع به کار برود. اگر پسوند جمع ‎-ler به کار برود، با شناسه‌های شخصی آن‌طور که در آخرین ستون جدول نشان داده شده ترکیب می‌شود. به عبارت دیگر، پسوند ‎-ler گاه قبل از شناسه می‌آید (‎‎-leri) و گاه بعد از آن (‎-‎sinler).
پسوند ملکی، شخص و شمارِ مالکِ شیءِ نامبرده (که پسوند به آن اضافه می‌شود) را مشخص می‌کند. همچنین نهاد صفت فعلی را مشخص می‌کند (§ مالکیت را ببینید).
پایانهٔ اسنادی می‌تواند شخص را به اسم نسبت دهد و یک جملهٔ کامل ایجاد کند:
همچنین § اسناد و اسناد در ترکی استانبولی را ببینید.
همهٔ پسوندهای شخصی می‌توانند در تشکیل فعل به کار روند. ستاک فعل قبلاً توضیح داده شده‌است. پایهٔ فعل از اضافه کردن پسوندها یا «مشخصه‌های» مخصوصی که پایین ذکر شده به ستاک فعل به دست می‌آید. سپس پایانه‌های شخصی نوع I و II که در این مقاله «اسنادی» و «فعلی» نامگذاری شده‌اند فقط به پایهٔ فعل می‌چسبند؛ شناسه‌های تمنایی و امری به ستاک فعل اضافه می‌شوند.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| با پایانه‌های اسنادی | استمراری | استمراری | -mekte |
| با پایانه‌های اسنادی | بایستگی | بایستگی | -meli |
| با پایانه‌های اسنادی | گسترده | مثبت | -(i/e)r |
| با پایانه‌های اسنادی | گسترده | منفی | -mez |
| با پایانه‌های اسنادی | گسترده | ناتوانی | -(y)emez |
| با پایانه‌های اسنادی | آینده | آینده | -(y)ecek |
| با پایانه‌های اسنادی | نقلی | نقلی | -miş |
| با پایانه‌های اسنادی | ناکامل | ناکامل | -iyor |
| با پایانه‌های فعلی | کامل | کامل | -di |
| با پایانه‌های فعلی | شرطی | شرطی | -se |
هجای اول پسوند زمان ناکامل/حال (‎-iyor) تحت هماهنگی واکه‌ای قرار می‌گیرد ولی هجای دوم چنین نیست. وقتی این پسوند به ستاکی اضافه می‌شود که به واکه ختم شده، آن واکه حذف می‌شود: ye-‎ + ‎-iyor → yiyor. صورت‌های منفی و ناتوانی زمان گسترده در اینجا ارائه شده چون این صورت‌ها سامان‌گریز و بی‌هنجار هستند. توجه کنید که ‎-z در صورت منفی (‎-mez) و صورت ناتوانی (‎-(y)emez) زمان گسترده در اول شخص مفرد و جمع می‌افتد تا بتوان به آن پسوند افزود (اما وقتی حرف پرسشی mi وارد ماجرا می‌شود، باقی می‌ماند؛ پایین را ببینید). (اول شخص مفرد منفی زمان گسترده: ‎-mem؛ اما: سوم شخص جمع ناتوانی زمان گسترده: ‎-(y)emezler.)
همچنین منفی کردن و توانایی ستاک فعل را ذیل § افعال ببینید.
برخی افعال سوم شخص در نقش صفت فعلی نیز عمل می‌کنند:
صفات فعلی اگر پسوند ملکی بگیرند شخصی خوانده می‌شوند و اگر نگیرند غیرشخصی نامیده می‌شوند. پسوندهای زیر به ستاک فعل اضافه می‌شوند:
|  |  | غیرشخصی | شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
| گسترده | مثبت | -(i/e)r |  |
| گسترده | منفی | -mez |  |
| گسترده | ناتوانی | -(y)emez |  |
| ناکامل | ناکامل | -(y)en |  |
| آینده | آینده | -(y)ecek | -(y)ecek |
| کامل | کامل | -miş | -dik |
حرف پرسشی (soru eki) به‌عنوان پسوند نوشته نمی‌شود، بلکه از نظر آواشناختی پی‌بست است؛ مخصوصاً که در معرض هماهنگی واکه‌ای قرار می‌گیرد:
mi (هماهنگی واکه‌ای پیشینی ناگِرد: i، بعد e و i)
mı (هماهنگی واکه‌ای پسینی ناگرد: ı، بعد a و ı)
mu (هماهنگی واکه‌ای پسینی گرد: u، بعد o و u)
mü (هماهنگی واکه‌ای پیشینی گرد: ü، بعد ö و ü)