سیاحت شرق
چکیده فصل‌ها

در ادامه چکیده‌ای از فصل‌های این کتاب را مطالعه می‌کنیم:
آقا نجفی قوچانی در روستای خسرویه در ۴۰ کیلومتری شهر قوچان از بخش فاروج متولد می‌شود. او در ۷ سالگی به مکتب خانه می‌رود. در زمستان‌ها به تحصیل و در تابستان‌ها در کنار پدر به امر زراعت می‌پرداخت.
در سال ۱۳۰۸ ه‍.ق در حالیکه ۱۳ سال داشت به اصرار پدر و علی‌رغم میل باطنی، برای ادامه تحصیل به حوزه علمیه قوچان می‌رود. پس از مدتی بعلت مشکلات مالی خانواده و عدم توانایی در پرداخت مخارج تحصیلی، قوچانی ابتدا به سبزوار و سپس به سمت مشهد راهی می‌شود تا ضمن تحصیل در حوزه علمیه، شغلی اختیار کرده و مخارج خود را تأمین کند. پس از مدتی به علت وجود طلبه‌هایی که بدنبال ایجاد دسته‌های مافیایی بودند، تصمیم می‌گیرد از خراسان خارج شود.
قوچانی به همراه یکی دیگر از دوستان طلبه‌اش که اصالتاً یزدی بود، از خراسان خارج و به مقصد اصفهان طی طریق می‌کنند. این اتفاق مقارن بود با ترور ناصرالدین شاه.
آن‌ها از مسیر گناباد و طبس به سمت اصفهان حرکت می‌کنند و در مسیر خود مخاطرات بسیاری را تجربه می‌کنند. در مسیر خود وارد شهر یزد شده و در خانه اقوام همسفر خود به مدت ۳ روز اقامت می‌کنند و طی این مدت از طبیعت و باغات آنجا بازدید کرده و به تفریح و تفرج می‌پردازند. در همین اثنا بر اثر یک اتفاق، پای قوچانی دچار آسیب شده و اقامت آن‌ها در یزد تا بهبود پای او تمدید می‌شود.
قوچانی اهالی یزد را مردمانی اغلب پرمدعا و لجوج و خودپسند و مستقل در رأی توصیف کرده‌است.
آن‌ها در ادامهٔ مسیر از مشهد به سمت گناباد رفته، از آنجا به طبس، یزد، میبد و در نهایت به مقصد خود یعنی اصفهان رسیدند.
قوچانی در اصفهان با آقا شیخ محمد علی معروف به ثقةالاسلام آشنا شده و وارد حوزه علمیه آن‌ها می‌شود. او منظومه شیخ ملاهادی سبزواری را نزد شیخ محمد کاشی می‌آموزد و کتاب رسائل را نزد شیخ عبدالکریم گزی.
پس از مدتی فضل و استعداد قوچانی بر دیگران آشکار شده و شاگردانی می‌یابد. در این دوران مشکلات زیادی گریبان‌گیر او شده و به حسین بن علی متوسل می‌شود. پس از گشایش، قصد زیارت عتبات را می‌کند و از مسیر خوانسار به سمت گلپایگان و سپس به طرف کرمانشاه حرکت می‌کند و در نهایت وارد خاک عراق می‌شود.
قوچانی پس از ورود به عراق، ابتدا به زیارت قبر محمد تقی و موسی کاظم در کاظمین می‌رود و ۳ روز در آنجا اقامت می‌کند. در روز ۶ رجب وارد کربلا شده و مجموعاً ۹ روز در آنجا می‌ماند؛ سپس راهی کوفه و نجف می‌شود.
به هنگام ورود به نجف، سال ۱۳۱۸ ه‍.ق بود و دوران حکومت مظفرالدین شاه در ایران. در این ایام قوچانی ۲۳ ساله بود. او در نجف و در یک حوزه علمیه مستقر گشته و شروع به تحصیل می‌کند. از استادان او سید محمدکاظم طباطبایی یزدی بود.
آخوند خراسانی یکی از علما و شخصیت‌های مورد تأیید قوچانی بود که بسیار از نفوذ کلام و سخنانش در کلاس‌های درس یاد کرده‌است. در آن سال‌ها خراسانی هم حمایت‌های مالی خوبی از قوچانی انجام داد.
در همین دوران وبای عامی در عتبات به راه می‌افتد که روزانه ۴۰۰ نفر را روانه قبرستان می‌کند. در همین وقت، قانون اساسی را از تهران به نجف می‌فرستند جهت تأیید از سوی علما و حاج میرزا حسین و حاج میرزا خلیل که از علمای مسن نجف بودند آن را تأیید و مُهر می‌کنند. این قانون از سوی طباطبایی یزدی و خراسانی هم تأیید می‌شود.
پس از مدتی که آقوچانی به مقام اجتهاد نائل می‌شود، در برخی مباحث با خراسانی دچار اختلاف نظر می‌شود اما خراسانی پس از مطالعهٔ برخی از مطالب او متقاعد می‌شود.
قوچانی در دوران طلبگی و قبل از ازدواج به دلیل مشکلات مالی و عدم توانایی در تأمین مخارج ازدواج و شروع زندگی، متعه می‌کرده‌است.
در حدود ۳۰ سالگی و در ماه شعبان ازدواج کرده و در ماه رمضان وارد منزل خود می‌شود و زندگی مشترکش را آغاز می‌کند. این ازدواج یک ازدواج سنتی بوده چرا که از قبل با عروس دیدار نکرده بود. قوچانی با حمایت خراسانی، منزلی را در نزدیکی مدرسه آخوند کرایه کرده و زندگی خود را آغاز می‌کنند.
در سال ۱۳۲۵ ه‍.ق آوازه مشروطه شدن ایران به نجف هم رسید. مشروطه بر ۲ قسم اعتدال و دمکرات بود. خراسانی، از مشروطه خواهان اعتدالی بود. در این دوران به سبب حملات قشون روس و تجاوزات بیش از حد آنها، خراسانی به قصد جهاد و دفاع و بیرون راندن روس و سرکوبی محمدعلی میرزا، قشونی را گردآوری نمود. قشون بسیاری به سمت ایران به راه افتادند که از ایران تلگرافی رسید مبنی بر برکناری محمدعلی شاه و به حکومت رسیدن احمد شاه. با شنیدن این خبر، قشون متفرق گشتند. خراسانی نیز سرانجام در ذیحجه سال ۱۳۲۹ از دنیا رفت.
در ربیع‌الثانی سال ۱۳۲۰ بود که روس‌ها به مرقد علی بن موسی الرضا حمله کرده و آن را به توپ بستند و هتک حرمت نمودند. مؤمنین نجف هم چاره‌ای ندیدند جز این که از این مصیبت بگریند و مجالس روضه بسیاری برپا گشت.
در این دوره جنگ جهانی اول بواسطه ترور ولیعهد اتریش از سوی فردی صربستانی آغاز شد و آلمان و روس و فرانسه همه وارد نزاع شدند. همزمان با فتوحات آلمان، به دلیل ایجاد قحطی، روز به روز زندگی در عراق دشوارتر می‌شد.
علمای نجف بخاطر تعرض روس‌ها به حرم امام رضا، از آلمان‌ها طرفداری می‌کردند.
در این ایام قوچانی که در تنگنای مالی شدیدی قرار داشت، یکی از کودکان خود را از دست می‌دهد اما در عوض صاحب ۲ دختر می‌شود و بدینسان تعداد اولاد او به ۳ فرزند می‌رسد. او از طریق اخذ نماز استیجاری، امرار معاش می‌کند.
پس از گذشتن ۱۰ ماه از شروع جنگ جهانی، آلمان‌ها، عثمانی را هم وارد جنگ نموده و طبل جنگ در کربلا و نجف هم به صدا درآمد. پافشاری حکومت عثمانی بر شرکت اعراب در جنگ و مخالفت اعراب موجب شورش و جنگ داخلی گردید. شورشیان، نجف و اطراف آن را تسخیر کرده و حکومتی تشکیل دادند. در این زمان، انگلیس، بغداد و فرانسه و شامات را به اشغال خود درآورد. انگلیس، پس از بیرون راندن عثمانی از عراق، حدود یک سال و نیم حکومت کربلا و نجف و حومه را به دست اعراب سپرد. در این ایام سیاست انگلیس بر آن بود که با حاتم بخشی عیسی را برتر از محمد جلوه دهد، لذا برای جلب نظر مردم، به خدام حرم حقوق می‌داد و نفت توزیع می‌کرد.
انگلیسی‌ها در طول مدت حضور خود بر قحطی موجود افزودند و مواد غذایی عراق را به انگلستان می‌فرستادند.
بعد از عید نوروز قوچانی به همراه ۲ تن از دوستانش تصمیم می‌گیرند به زیارت علما و امامزادگانی بروند که پس از مدت مدیدی اقامت در عراق موفق به زیارت آن‌ها نشده بودند.
۲ شب برای زیارت در کاظمین اقامت می‌کنند، ۵ الی ۶ روز در سامرا مانده سپس به بغداد بازگشته و مقبره شیخ کلینی و سفرای حجت بن الحسن را زیارت می‌کنند، سپس به زیارت سلمان می‌روند و در راه بازگشت، قبر طفلان مسلم و فرزند زینب را زیارت می‌کنند.
یک شب قوچانی دیارش را خواب می‌بینند و بعد از آن تصمیم می‌گیرد که به همراه خانواده به زیارت علی‌بن موسی‌الرضا برود و در صورت مساعد بودن شرایط، همان‌جا اقامت کند. ۲ ماه بعد خبر مرگ پدرش را می‌شنود. این اتفاق بعد از حدود ۲۵ سال دوری از خانواده، رخ داده بود. قوچانی به همراه خانواده ابتدا به کربلا و کاظمین رفته و در روز سوم ماه رمضان، از کاظمین به سمت ایران حرکت می‌کند.