stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مردمان ایرانی‌تبار

برای دیگر کاربردها، ایرانی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| کل جمعیت | کل جمعیت |
| --- | --- |
حدود ۳۰۰ میلیون: حدود ۳۰۰ میلیون
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
فلات ایران، آناتولی، آسیای مرکزی، قفقاز و به عنوان جوامع مهاجر در آمریکای شمالی، اروپای غربی و استرالیا.: فلات ایران، آناتولی، آسیای مرکزی، قفقاز و به عنوان جوامع مهاجر در آمریکای شمالی، اروپای غربی و استرالیا.
زبان‌ها: زبان‌ها
 •  زبان‌های ایرانی، شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی  •  بیشتر آنها به زبان فارسی به عنوان زبان مادری یا دوم مسلط هستند.  •  همچنین مردم آذری به زبان ترکی آذری و اعراب پارسی به زبان عربی سخن می‌گویند.:  •  زبان‌های ایرانی، شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی  •  بیشتر آنها به زبان فارسی به عنوان زبان مادری یا دوم مسلط هستند.  •  همچنین مردم آذری به زبان ترکی آذری و اعراب پارسی به زبان عربی سخن می‌گویند.
دین: دین
 •  اکثریت: اسلام (شیعه و سنی)  •  سایر: مسیحیت (ارتدکس شرقی)، مزدیسنا، بهائیت، یارسان، ایزدی، خداناباوری و ندانم‌گرایی:  •  اکثریت: اسلام (شیعه و سنی)  •  سایر: مسیحیت (ارتدکس شرقی)، مزدیسنا، بهائیت، یارسان، ایزدی، خداناباوری و ندانم‌گرایی
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
دیگر مردمان هندوایرانی : دیگر مردمان هندوایرانی 
مردمان ایرانی یا مردمان ایرانی‌تبار (به انگلیسی: Iranian peoples) مردمانی هستند که به یکی از زبان‌های ایرانی صحبت کرده و دارای اشتراکات فرهنگی و تباری هستند. این مردم در سراسر فلات ایران، از هندوکش تا آناتولی و از آسیای میانه تا خلیج فارس، منطقه‌ای که ایران بزرگ یا ایران‌زمین نامیده می‌شود، پراکنده شده‌اند.
باور بر این است که ایرانیان برای اولین بار در اواسط هزاره دوم پیش از میلاد به عنوان گروهی مشخص و شاخه‌ای جداگانه از مردمان هندوایرانی در آسیای میانه ظهور کرده‌اند. در اوج گسترش قلمرو خود در اواسط هزاره اول پیش از میلاد، ایرانیان را می‌شد در سراسر استپ اوراسیا از بالکان تا غرب چین و در فلات ایران پیدا کرد.
اقوام ایرانی نقش بسیار مهمی را در تاریخ بازی کرده‌اند. مادها یکی از نخستین کشورها و امپراتوری‌های چند قومیتی را تشکیل دادند، شاهنشاهی هخامنشی، بزرگ‌ترین امپراتوری جهان آن روز و نخستین ابرقدرت جهان بود و قبایل کوچ‌رو سکاها-سرمتی بر زمین‌های گسترده‌ای از روسیه و بالکان حکم فرما بوده و تاثیر بسیاری بر اروپای شرقی گذاشتند. آیین‌های گوناگونی از مردمان ایرانی‌تبار مانند مزدیسنا، مهرپرستی و آیین مانوی تأثیرهای بسیار مهم فلسفی را بر مفاهیم یهودیت، مسیحیت و اسلام داشته‌اند.
اقوام ایرانی امروزی شامل مردمان بسیاری هستند، مانند: فارسی‌زبانان (پارس‌ها، سیستانی‌ها، تاجیک‌ها، تات‌ها و…)، لرها (بختیاریها و…)، مردم آذری، مازندرانی‌ها (کتول‌ها و الیکایی‌ها)، کومشی‌ها (سمنانی‌ها، سرخه‌ای‌ها و…)، تالش‌ها، گیلک‌ها، کردها، بلوچ‌ها، پشتون‌ها، اوستیایی‌ها، پامیری و غیره. مردمان بومی ایرانی با قدمت ۱۰٬۰۰۰ سال یکی از کهن‌ترین اقوام جهان هستند.
معنی نام

واژه ایرانی مشتق شده از ایران است که خود واژه ایران به معنی سرزمین آریایی‌ها است. خود واژه آریا در زبان نیاهندوایرانی به معانی بسیاری مانند: اصیل و شریف معنی شده است.
وب‌سایت پژوهشی پیپل گروپس برای اشاره به این گروه از اقوام از اصطلاح مردمان «پارسی-مادی» (Persian-Median) نیز استفاده کرده است.
جمعیت بر پایه اقوام

| مردم | سرزمین بومی | جمعیت |
| --- | --- | --- |
| پارسیان: تاجیک‌ها  سیستانی‌ها  باصری‌ها  پارسیوان  تات‌های قفقاز | ایران، افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، پاکستان، قفقاز | ۷۲ تا ۸۵ میلیون |
| اچمی‌ها | ایراهستان (لارستان ساسانی) و منطقه لارستان تاریخی مانند لار، لامرد، مهر، گله دار، گراش، خنج، اشکنان، اوز، کنگان، دیلم،بستک، جناح، فالامرزی، کوهیج، بندر عباس، بندر لنگه، بیرم، و غیره. در جنوب خلیج فارس (بحرین، کویت، امارات) | نیم تا ۱ ملیون |
| آذری‌ها آذری‌های ایرانی  شاهسون‌ها  افشاری‌ها | ایران، جمهوری آذربایجان، ترکیه (ایغدیر و قارص)، روسیه (دربند)، گرجستان (کومو کارتلی) و… | ۲۵ تا ۳۰ میلیون |
| پشتون‌ها درانی‌ها  غل‌زایی‌ها | افغانستان و پاکستان | ۳۵ تا ۵۰ میلیون |
| کردها | ترکیه، ایران، عراق، ارمنستان، اسرائیل، گرجستان، آذربایجان و سوریه | ۳۰ ۴۵ تا ۵۰ میلیون |
| بلوچ‌ها | ایران، افغانستان، پاکستان، کنیا، هند، ترکمنستان و حوضه خلیج فارس | ۱۵ ۱۵ میلیون |
| مازندرانی‌ها کتول‌ها  الیکایی‌ها | ایران | ۰۷ ۵ تا ۶ میلیون |
| گیلک‌ها | ایران | ۰۷۳ تا ۴ میلیون |
| لرها بختیاری‌ها  جنوبی‌ها  شمالی‌ها | ایران، عراق، کویت، بحرین | ۷ میلیون |
| تات‌ها و تالش‌ها | ایران و آذربایجان | ۱٫۵ میلیون |
| آسی‌ها مردم یاسی | اوستیای شمالی-آلانیا (روسیه)، اوستیای جنوبی (گرجستان)، مجارستان | ۰٫۷۲ میلیون |
| پامیری‌ها تاجیک‌های چین  مردمان وخی  شغنانی‌ها  سریکالی‌ها | تاجیکستان، افغانستان و تاشکورگان | ۰٫۳۵ میلیون |
| پارسیان هند و ایرانیان هند | هند | ۰۰۱ ۰٫۱ میلیون |
| یغنابی‌ها | پیرامون رودخانه زرافشان (تاجیکستان) | ۰٫۰۲۵ میلیون |
| کمزاری‌ها | عمان (استان مسندم) | ۰٫۰۲۱ میلیون |
جمعیت بر پایه کشور

همچنین ببینید: جمعیت‌شناسی ایران، جمعیت‌شناسی افغانستان، جمعیت‌شناسی تاجیکستان، و جمعیت‌شناسی پاکستان
جمعیت به میلیون نفر می‌باشد و آمار تا پایان سال ۲۰۱۹ میلادی برای کشورهای زیر لحاظ شده است:
| ردیف | نام کشور | جمعیت ایرانی‌تبارها | اقوام مرتبط | درصد ایرانی‌تبار |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ |  ایران | ۷۹ | تمام مردم ایران به جز ترکمن‌ها، اعراب و سایر اقلیت‌ها | ۹۵ درصد |
| ۲ |  پاکستان | ۴۲ | پشتون‌ها، بلوچ‌ها و تاجیک‌های پاکستان | ۲۰ درصد |
| ۳ |  افغانستان | ۲۶ | تمام مردم افغانستان به جز هزاره‌ها، ازبک‌ها، ترکمن‌ها و سایر اقلیت‌ها | ۷۹ درصد |
| ۴ |  ترکیه | ۲۵ | کردهای ترکیه و زازاهای ترکیه | ۳۰ درصد |
| ۵ |  ازبکستان | ۱۰ | تاجیک‌های ازبکستان | ۲۵ درصد |
| ۶ |  آذربایجان | ۹ | تمام مردم جمهوری آذربایجان به جز اقوام قفقازی و روس‌ها | ۹۵ درصد |
| ۷ |  تاجیکستان | ۸ | تمام مردم تاجیکستان به جز ازبک‌ها، قرقیزها و سایر اقلیت‌ها | ۸۵ درصد |
| ۸ |  عراق | ۶ | کردهای عراق و لرهای عراق | ۱۵ درصد |
| ۹ |  سوریه | ۳ | کردهای سوریه | ۱۵ درصد |
| ۱۰ |  روسیه | ۱٫۵ | مردم آسی، مردم آذری، تاجیک‌ها، تات‌ها و تالش‌ها | ۱ درصد |
| ۱۱ |  گرجستان | ۰٫۳ | مردم آذری و مردم آسی | ۱۰ درصد |
| ۱۲ |  بحرین | ۰٫۱ | ایرانیان بحرین (لرها و مردم اچمی) | ۵ درصد |
| ۱۳ |  چین | ۰٫۰۵ | تاجیک‌های چین و مردم پامیری | ناچیز |
| ۱۴ |  قرقیزستان | ۰٫۰۵ | تاجیک‌های قرقیزستان | ۱ درصد |
| ۱۵ |  عمان | ۱٫۷ | مردم بلوچ | ۳۳٫۳ درصد |
| ۱۶ | جوامع دور از وطن | ۱۵ | ایرانی‌ها، افغان‌ها، کردها، بلوچ‌ها و سایر جوامع دور از وطن | - |
| کل | مردمان ایرانی | ۲۲۵ | مردمان هندوآریایی و مردمان هندوایرانی | - |
تاریخچه

همچنین ببینید: فرهنگ آندرونوو، تاریخ ایران، و فهرست کشورها و سلسله‌های ایرانی
از اواخر هزاره دوم پیش از میلاد تا اوایل هزاره اول پیش از میلاد، ایرانیان از مناطق مرکزی استپ اوراسیا به نقاط دیگر گسترش یافتند. مردمان ایرانی مانند مادها، پارس‌ها، پارت‌ها و باختری‌ها در فلات ایران ساکن شدند. قبایل سکایی به همراه کیمری‌ها، سرمتی‌ها و آلان‌ها در استپ پونتی‌کاسپی، دشت بزرگ مجارستان، غرب سیبری، و شمال بالکان ساکن شدند. سایر قبایل سکایی، مانند سکا نیز، از سمت شرق تا حوضه تاریم گسترش یافتند.
در هزاره یکم پس از میلاد، جمعیت ایرانیان ساکن در استپ‌های اوراسیا، به علت گسترش قوم‌های اسلاو، ژرمن، ترک و مغول به‌طور قابل توجهی کاهش یافت. بسیاری از آنها در معرض اسلاوی شدن و ترکی شدن قرار گرفتند. در نتیجه این روند، جمعیت ایرانیان بیشتر در فلات ایران متمرکز شد.
تاریخچه > حکومت‌های تاریخی مرتبط با مردمان ایرانی

ایلامیان (۳۲۰۰–۵۳۹ پ. م)
پادشاهی ماد (۶۷۸–۵۴۹ پ. م)
شاهنشاهی هخامنشی (۵۵۰–۳۳۰ پ. م)
پادشاهی کاپادوکیه (۳۳۱ پ. م – ۱۷ م)
پادشاهی پونتوس (۲۸۱ پ. م – ۶۲ م)
شاهنشاهی اشکانی (۲۴۷ پ. م – ۲۲۴ م)
شاهنشاهی ساسانی (۲۲۴–۶۵۱ م)
پادشاهی میشان (۱۴۱ پ. م – ۲۲۲ م)
پادشاهی سورن (۱۹–۲۲۶ م)
شاهنشاهی کوشان (۳۰–۳۷۵ م)
پادشاهی ختن (۵۶–۱۰۰۶ م)
رستمیان (۷۷۷–۹۰۹ م)
طاهریان (۸۲۱–۸۷۳ م)
سامانیان (۸۱۹–۹۹۹ م)
صفاریان (۸۶۱–۱۰۰۳ م)
غوریان (۸۷۹–۱۲۱۵ م)
سلاریان (۹۱۹–۱۰۶۲ م)
بنو الیاس (۹۳۲-۹۶۸ م)
زیاریان (۹۳۰–۱۰۹۰ م)
آل بویه (۹۳۴–۱۰۶۲ م)
روادیان (۹۵۵-۱۰۷۱ م)
آل کاکویه (۱۰۰۸-۱۱۴۱ م)
ایوبیان (۱۱۷۱–۱۳۴۱ م)
الیاس‌شاهیان (۱۳۴۲–۱۴۱۴ م)
بهمن‌شاهیان (۱۳۴۷–۱۵۲۷ م)
صفویان (۱۵۰۱–۱۷۳۶ م)
افشاریان (۱۷۳۶–۱۷۵۴ م)
زندیان (۱۷۵۱–۱۷۹۴ م)
دودمان پهلوی (۱۹۲۵–۱۹۷۹ م)
دین

همچنین ببینید: دین‌های ایرانی
اسلام دین اکثریت
مهرپرستی دین بسیار قدیمی و منقرض شده
دین زرتشت دین غالب ایران در دوران باستان
ایزدی دین قدیمی و باستانی در میان اقلیتی از کردها
یارسان (اهل حق، کاکه‌ای) رایج در میان کردها، لک‌ها، آذری‌ها و جمعیت کمی از فارس‌ها
بهائیت
مسیحیت (کلیسای مشرق) دین اقلیت ولی با سابقهٔ تاریخی در ایران
یهودیت
بودایی دین رایج بین ایرانیان شرقی در دوران پیش از اسلام
مانوی
مزدکیه
زروانی فرقهٔ بدعت‌گذار زرتشتی که از زرتشتیان جدا شدند
خداناباوری و ندانم‌گرایی
زبان‌ها

همچنین ببینید: زبان‌های ایرانی، زبان‌های ایرانی باستان، زبان‌های ایرانی میانه، و زبان‌های ایرانی نو
زبان‌ها > زبان‌های کهن ایرانی

در میان زبان‌های کهن ایرانی، تنها دو زبان اوستایی و آذری از روی متون نوشته شده، شناخته شده‌اند. قدیم‌ترین بخش این نوشته‌ها مربوط به قرن ششم پیش از میلاد است. زبان اوستایی در شمال شرق ایران و آذری در شمال غرب ایران استفاده می‌شد. بیشترین، زبان‌های ایرانی کنونی از این دو زبان سرچشمه گرفته‌اند.
زبان‌ها > زبان‌های میانه ایرانی

زبان‌های میانه ایرانی، به‌طور کلی به دو دستهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌شوند:
زبان‌ها > زبان‌های نو ایرانی

زبان‌های ایرانی نو در ایران و افغانستان متمرکزند. نمایندگانی از این زبان‌ها را در تاجیکستان، عراق، سوریه، ترکیه، ازبکستان، ترکستان چین و شبه‌قاره هند هم می‌توان یافت.
با آن که امروزه فارسی، زبان مشترک و رسمی سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان است، سایر زبان‌های نو ایرانی، نیز به دو دستهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌شوند:
گروه‌های قومی ایرانی‌تبار و مرتبط با مردمان ایرانی > مردمان ایرانی باستان

مقالهٔ اصلی: فهرست مردم ایرانی باستان
سکاها
پارتی‌ها
سرمتی‌ها
رکسلان‌ها
سیراک‌ها
یازیگ‌ها
آلان‌ها
سغدی‌ها
هون‌های ایرانی
هون‌های سفید
کیمری‌ها
کیدارها
خیون‌ها
داهان‌ها
باختری‌ها
ماساگت‌ها
کادوسی‌ها
مردم پهلوا
مردم کمبوجه
پارس‌ها
مادها
اوتی‌ها
گروه‌های قومی ایرانی‌تبار و مرتبط با مردمان ایرانی > مردمان ایرانی امروزی

* فارسی زبانان
مردم کرد
مردم زازا
مردم لر
مردم بختیاری
مردم لک
مردم آذری
مردم گیلک
مردم سیستانی
مردم مازندرانی
مردم تالشی
تات‌های ایران
تات‌های قفقاز
مردم اچمی
مردم کمزاری
مردم بلوچ
مردم سگاری
مردم شیرازی
مردم مادار
مردم آسی
مردم یاسی
مردم پامیری
مردم یغنابی
پارسیان هند
اعراب پارسی
بحرانی‌ها
مردم پشتون
مردم تاجیک
مردم وخی
مردم سریکالی
مردم کالاش
مردم نورستانی
مردم پشه‌ای
ایرانیان مقیم خارج
ایرانیان بحرین
ایرانیان کویت
گروه‌های قومی ایرانی‌تبار و مرتبط با مردمان ایرانی > مردم یاسی

مردم یاسی گروهی از مردمان ایرانی از تیره سکاها هستند که در قرن سیزدهم به دنبال حمله مغول از سرزمین‌های شرقی‌تر و قفقاز به همراه کومان‌ها راهی دشت مجارستان شدند. یاسی‌ها از دیرباز در ناحیه یاس‌برنی زندگی می‌کنند و تا سده پانزدهم به گویش یاسی از زبان آسی سخن می‌گفتند. امروزه این زبان فراموش شده ولی یاسی‌ها ویژگی‌های فرهنگی-نژادی خود را هنوز نگاه داشته‌اند. امروزه جمعیت یاسی‌های مجارستان در حدود ۲۰۰ هزار نفر است.
گروه‌های قومی ایرانی‌تبار و مرتبط با مردمان ایرانی > شیرازی‌های شرق آفریقا

شیرازی‌های شرق آفریقا قومی از ساکنان سواحیل و جزیره‌های نزدیک آن در اقیانوس هند است که اغلب در زنگبار، پمبا و مجمع‌الجزایر قمر زندگی می‌کنند. شیرازی‌ها به دلیل کمک به گسترش اسلام در سواحیل و نقشی که در تأسیس سلطنت‌های جنوبی سواحیلی مانند موزامبیک و آنگوچه داشتند، و به دلیل نفوذشان در توسعه زبان سواحیلی و ثروتشان مشهور هستند.
بنابر بررسی ژنتیکی محققان دانشگاه فلوریدای جنوبی و هاروارد، اجداد نیمی از مردم سواحلی در ساحل شرق آفریقا، بازرگانان ایرانی هستند. بررسی‌های ژنتیکی نشان می‌دهد که تمدن مرفه اهالی سواحلی در زمان قرون وسطی تا حد بسیار زیادی از زنان آفریقایی و مردان ایرانی که برای تجارت به آن سرزمین رفته بودند، نشات گرفته است.
گروه‌های قومی ایرانی‌تبار و مرتبط با مردمان ایرانی > مردم آذری

مردم آذری احتمالاً از قبایل باستان ایرانی، مانند مادها هستند.
برای بررسی تنوع ملکولی mtDNA در جمعیت آذری‌های ایران، ۱۳۳ نمونه فرد آذری که در نقاط مختلف منطقه آذربایجان (ایران) ساکن بودند انتخاب گردیدند. خون این افراد برای تخلیص mtDNA جمع‌آوری گردید و mtDNA تخلیص شده با استفاده از روش PCR-RFLP مورد مطالعه قرار گرفت. ۱۴ هاپلوگروپ مورد شناسائی قرار گرفت که ۸۲٪ آنها از هاپلوگروپ‌های اختصاصی اروپائی بودند. هاپلوگروپ H شایع‌ترین هاپلوگروپ بود و ۷۹ هاپلوتیپ نیز مشخص شدند. در این مطالعه جمعیت آذری‌های ایران یک جمعیت نامتجانس مشاهده گردیدند که تمامی هاپلوگروپ‌های آسیائی، اروپائی و آفریقائی در آنها مشاهده گردید. مقایسه هاپلوگروپ‌های مطالعه حاضر با جمعیت‌های دیگر نشان دهنده تشابه بسیار جمعیت آذری ایران با سایر جمعیت‌های ایرانی بود. ارتباط ژنتیکی قوی بین کردها و آذری‌های ایران وجود دارد، آزمایش‌های ژنتیکی صورت گرفته تفاوت معنی داری بین این جمعیت‌ها و سایر اقوام عمده ایران نشان نداد. با توجه به نتایج فعلی، به نظر می‌رسد کردهای امروزی و آذری‌های ایران متعلق به یک ریشه ژنتیکی مشترک هستند.
گروه‌های قومی ایرانی‌تبار و مرتبط با مردمان ایرانی > مردم تات

تات‌های قفقاز یا تات‌های شمالی یکی از قوم‌های ایرانی‌تبار و شاخه‌ای از فارسی‌زبانان بومی قفقاز هستند.
گروه‌های قومی ایرانی‌تبار و مرتبط با مردمان ایرانی > مردم آسی

آسی‌ها یا اوستیایی‌ها قومی ایرانی و بومی منطقه‌ای در رشته‌کوه قفقاز به نام اوستیا هستند.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار

همچنین ببینید: فرهنگ ترکی-ایرانی، فرهنگ هندی-ایرانی، و جوامع فارسی‌زبان
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم کروات و مردم صرب

همچنین ببینید: مردم کروات و مردم صرب
کروات‌ها و صرب‌ها بنا به تعداد زیادی از مطالعه‌ها ریشه ایرانی دارند. فرضیه جالب و بحث‌برانگیز که ۲۰۰ سال پیش توسط پروفسور یوسیپ میکوزی بلومنتال مطرح شد؛ تاکنون منجر به ارایه‏ ۲۴۹ مقاله تحقیقی، علمی و چاپ آن در نشریات مختلف توسط ۱۲۰ استاد کروات و غیر کروات شده است. او در پایان‌نامه خویش در سال ۱۷۹۷، ایرانی بودن کروات‌ها را مورد بررسی قرار داد و نتیجه گرفت که کروات‌های امروزی از بخش غربی ایران باستان مهاجرت کرده‌اند. کروات در زبان اوستایی به معنی دوستانه است و بر اساس برخی شواهد و مطالعه‌های تاریخی، کروات‌ها از ۱۷۰۰ سال پیش از سرزمین مادری خود ایران به سمت شبه جزیره بالکان حرکت کردند و در صربستان و کرواسی و بوسنی امروزی ساکن شدند. علت این مهاجرت سرکوب پیروان دین مانوی در دوران ساسانی بوده است. بر مبنای اسناد قدیمی، کروات‌ها و صرب‌ها دارای اصلیت ایرانی هستند که بعدها به اسلاوها ملحق شدند. هم کروات‌ها و هم صرب‌ها به‌طور تقریبی هم‌زمان مهاجرت کردند و برای تمیز دادن خود از سایر اقوام دستمالی به دور گردن خود می‌بستند که بعدها به کراوات معروف شد. این دستمال در پرچم کرواسی هم وجود دارد. محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور اسبق ایران اذعان کرده بود که این نظریه ممکن است توضیح قابل اعتمادی برای منشأ کروات‌ها که به صورت تاریخی خیلی نزدیک به صرب‌ها زندگی می‌کنند، نیز باشد. زبان‌های کرواتی و صربی هم‌اکنون بیش از ۳۰۰۰ واژه از زبان پارسی دارند که حدود ۷۰۰ تا از این واژه‌ها به‌طور فعال در زبان کنونی صربی-کرواتی به کار برده می‌شود.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم لهستان

همچنین ببینید: مردم لهستان، سرمتی‌گرایی، و سرمتی‌ها
سرمتی‌گرایی مفهومی نژادی-فرهنگی است که می‌کوشد خاستگاه لهستان را به قوم ایرانی سرمت، تیره‌ای از سکاها که در تاریخ کهن ایران آنان را از تبار سلم (سرم) یکی از سه پسر فریدون دانسته‌اند، پیوند بزندد. برپایهٔ این نظریه هستهٔ اصلی مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی ایرانی‌تبار بوده‌اند. نخستین بار در سدهٔ پانزدهم میلادی، یان دلوگوش از واژهٔ سرمتی‌گرایی در نگارش تاریخ خود استفاده کرد. او سرمی‌ها را با لهستان پیش از تاریخ مرتبط دانست. سرمتی‌گرایی تأثیرات فراوانی بر فرهنگ، شیوهٔ زندگی و ایدئولوژی نخبگان و نجیب‌زادگان لهستان گذاشته بود. آنها به اسلاوها به چشم تحقیر می‌نگریستند، و همین عاملی شد که در آینده که پان‌اسلاویسم روسی مطرح شد با آن از در ضدیت درآمد.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم بلغار

همچنین ببینید: مردم بلغار
بلغارها قومی آمیخته از مردمان ترک‌تبار و ایرانی‌تبار (سکایی-سرمتی) بودند که در مسیر مهاجرت، اقوام دیگری را نیز در خود حل کرده بودند.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم اویغور

همچنین ببینید: مردم اویغور
اسناد و مدارک تاریخی نشان می‌دهند که منطقه سین‌کیانگ پیش از سکونت مهاجران مغول و اقوام ترک، سرزمینی ایرانی بوده که اقوام و قبیله‌های ایرانی مانند سکاها و سغدها با گویش زبان‌های خاور ایران (زبان‌های ایرانی شرقی) در آن زندگی می‌کردند. در کتاب‌های تاریخی از حضور گروه‌هایی از اقوام آریایی در منطقه سین‌کیانگ نام برده شده است. برخی از آنان حکومت محلی نیز داشتند که رواج زبان سغدی از نشانه‌های پایدار فرهنگ ایران باستان در این سرزمین به‌شمار می‌آید. همچنین گذر جاده ابریشم از این منطقه سبب شده نژادهای گوناگون با فرهنگ‌های گوناگون در آن ساکن شوند و هم‌زیستی مسالمت‌آمیزی داشته باشند که گردهمایی فرهنگ‌های متنوع آسیایی بر غنای فرهنگی آن افزوده است. در این بین زبان و فرهنگ ایرانی به دلیل پیشینه طولانی و توسعه خود حرف اول را می‌زده است. در سال ۸۴۰ میلادی به دلیل قحطی و خشک‌سالی و بحران اجتماعی در مغولستان، بسیاری از مغول‌ها به سین‌کیانگ کوچ کردند. از آمیزش مهاجران و دیگر اقوام ترک با ساکنان بومی یعنی سکاها و آریایی‌ها نژاد تازه‌ای به وجود آمد که بعدها به اویغورها شناخته شدند. در اثر افزایش شمار مهاجران، جمعیت قبایل آریایی و ایرانی که به زبان‌های شرقی ایرانی صحبت می‌کردند کاهش یافت و به تدریج در جمعیت غالب، همگون‌سازی فرهنگی شدند.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم ازبک

برابر تاریخ قوم ازبک به عنوان قومی مرکب و برآمده از فارسی زبانان ایرانی‌تبار آسیای میانه و تُرک تبارهای زردپوست و چشم بادامی آسیای میانه پیشینه تاریخی چندانی ندارد و بیشتر آن‌ها تاجیک‌هایی هستند که در ۲۰۰ سال اخیر ترک‌زبان شده‌اند. جمعیت امروزی ازبک‌ها نشان دهنده درجات مختلفی از تنوع ناشی از ترافیک بالای مسیرهای هجوم از طریق آسیای مرکزی می‌باشند. هنگامی که جمعیت موجود در آسیای مرکزی توسط قبایل ایرانی و سایر مردم هندواروپایی و همین‌طور چندین حمله شدید از ناحیه مغول‌ها تحت تأثیر قرار گرفت. بر اساس مطالعات اخیر ژن‌شناسی دانشگاه آکسفورد، ژن ازبک‌ها ترکیبی از مردمان ایرانی و مغول‌ها است.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم باشقیر

شناخت اصالت و ریشه و تبار باشقیر تا حد زیادی پیچیده است. منطقه اصلی زندگی باشقیرها جنوب شرقی اورال و استپ‌های مجاور بوده که از دیرباز به مردمانی با تبارهای گوناگون و ریشه‌های نژادی فرهنگی متفاوت تعلق داشته است. در زمینه ریشه نژادی باشقیرها به صورت کلی سه نظریه اصلی و برجسته وجود دارد. برخی منابع آن‌ها را ایرانی دانسته‌اند.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم هزاره

بررسی ژنتیکی و زبانی نشان می‌دهد که هزاره‌ها از نظر نژادی مخلوطی از مردمان مغول و ایرانی هستند. زبان مردمان هزاره فارسی با لهجه هزارگی است.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم آینو

در زمان ساسانیان پس از هجوم اعراب به ایران، گروهی از مردم ایران به چین و ژاپن مهاجرت کردند این مطلب مورد تأیید بسیاری از تاریخ نگاران از جمله کریستین‌سن در کتاب ایرانیان در زمان ساسانیان می‌باشد. قومی به همین نام (قوم آینو یا عبدال (عبدالله)) در شرق چین زندگی می‌کنند این اقوام ایرانی هستند. زبان آینو از ریشه ایرانی است و به خاطر تبعیض نژادی شدید در آستانه نابودی است. قومی که به نام مردم آینو یا عبدال (عبدالله) در غرب چین در سین کیانگ در حوضه تاریم زندگی می‌کنند و ایرانی هستند؛ تلفظ شمارش اعداد آن‌ها به‌طور کامل به فارسی است. جمعیت آن‌ها بین ۳۰ تا ۵۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود.
گروه‌های قومی تأثیر گرفته از مردمان ایرانی‌تبار > مردم آوار

آوارهای اوراسیایی مردمانی کوچ‌نشین با ترکیبی از نژادهای گوناگون بودند. بر پایه پژوهش‌های آندراس رونا تاس قوم آوار در آسیای میانه در قرون باستان از ادغام چند قبیله شکل گرفته است. به تازگی برخی پژوهش‌ها اشاره کرده‌اند که آوارها به یکی از زبان‌های ایرانی سخن می‌گفته‌اند.
ناحیه‌های جغرافیایی مرتبط با مردمان ایرانی

همچنین ببینید: جغرافیای ایران، جغرافیای ایران باستان، ایران‌ویج، فهرست نام‌های جغرافیایی با ریشه ایرانی، فهرست واژه‌ها با پسوند ستان، -کند، و -آباد
در نوشته‌های تاریخی و ادبی، ایرانی‌ها با کشیدن مرزهایی بین خود و بیگانگان، خودشان را از دیگران متمایز کرده‌اند برای نمونه داریم:
ایران و انیران (در دوران ساسانی)
ایران و توران (در شاهنامه و ادبیات اساطیری)
ایران و روم (در دوران اشکانی و ساسانی)
ایرانی و تازی (اعراب)
ایران و هندوستان (در دوران نادری)
ایران و فرنگستان (در دوران قاجاری برای اشاره به کشورهای مدرن آن روزگار)
مهترین نواحی جغرافیایی مرتبط با ایرانیان عبارتند از:
فلات ایران
توران
خراسان
سیستان
قهستان
سکاستان
داغستان
باشقیرستان
آسیای مرکزی
حوضه تاریم
فرارود
داهان
قفقاز
تورفان
ختن
کاشغر
مرو
خوارزم
اسپیجاب
فاراب
طراز
سمرقند
بخارا
بلاساغون
نسا
میان رودان
تیسفون
شبه جزیره عربستان
سرزمین جلفاوه
فلات آناتولی
شبه قاره هند
تخارستان
بالکان
خاورمیانه
استپ اوراسیا
استپ قزاقستان
استپ پونتیک-کاسپین
پست‌بوم آرال - کاسپین
جاده ادویه
راه ابریشم
دریای سیاه
دریای کاسپین
دریای پارس
دریای مکران
دریای عجم
رود دجله
رود فرات
دریاچه خوارزم
رود وخش
رود یخشاارته
رود کورا
رود ولگا
رود دن
رود دنیپر
رود دانوب
رود سند
ژنتیک

تحقیات ژنتیک شناسی نشان می دهد که مردمان فعلی ایران دارای ساختار ژنتیکی مختلف از اقوام مختلف هستند، که با اولین مردمان کشاورز(حلال حاصلخیز) دارویدی ها،مهاجرت آریایی ها، و مهاجرت اقوام آلتایی و سامی، به فلات ایران ارتباط دارد.
ژنتیک > اقوام بومی

مردمانی که دارای هاپولگروپ های j2 و g2 بودند، دارای بیش از ۹۰۰۰ سال قدمت در فلات ایران هستند. که غالبا کشاورز بودند، و با حلال حاصلخیز ارتباط دارند، آنها ممکن است از اولین مردمانی باشند که کشاورزی می کردند.
مردمان فعلی ایران بر اساس تبار پدری دارای ۲۳درصد هاپولگروپ j2  و ۱۱/۷درصد هاپلوگروپ g2 می باشند، که روی هم ۳۴/۷درصد از مردمان فعلی ایران از نوادگان ژنتیکی این اقوام بر اساس تبار پدری هستند.
ژنتیک > آریایی ها

آریایی ها شاخه ای از اقوام هندواروپایی نژاد و مهاجر به فلات ایران بودند، که بنیان گذاران سلسه ماد، شاهنشاهی هخامنشی، و شاهنشاهی اشکانی هستند.
هاپولگروپ های R1a و R1b بصورت گسترده با اقوام هندواروپایی مرتبط دانسته شده است.
مردم فعلی ایران، دارای ۱۴/۳درصد هاپلوگروپ R1a و ۱۰/۱ درصد هاپولگروپ R1b هستند. که روی هم ۲۴/۴ درصد مردم فعلی ایران از نوادگان اقوام آریایی هستند.
ژنتیک > سامی ها

اقوام سامی، مردمانی از نژاد آفرواسیایی هستند که ریشه آنها به شبه جزیره عربستان بر می گردد.مهاجرت آنها در دوره های مختلفی به فلات ایران رخ داده است. که از مهمترین آنها می‌توان به گسترش اسلام و حملات آشوری ها اشاره کرد.
هاپولگروپ های E1b و j1 مرتبط با اقوام آفرواسیایی می باشد
مردمان فعلی ایران دارای ۸/۸درصد هاپولگروپ e1b و ۸/۴ درصد هاپولگروپ j1 هستند. که روی هم ۱۷/۲ درصد می‌شود.
همچنین ببینید: باستان‌ژنتیک خاور نزدیک و هاپلوگروپ جی-ام۲۸۵
نگارخانه

مردمان ایرانی‌تبار
زنان و مردان مازندرانی با پوشاک مازندرانی در جشن نوروز
نگاره‌ای از یک دخترک کرد و مادربزرگش در جشن نوروز روستای بیساران
کودکان یغنابی
پشتونها در قندهار
یک زن تاجیک و کودکش
سه کودک کرد ساکن ترکیه
زنان تالشی جمهوری آذربایجان
ستارخان سردار آذربایجانی جنبش مشروطه ایران
علیقلی‌خان سردار بختیاری جنبش مشروطه ایران
یک پیرزن تات از شهر لاهیج
خانواده‌ای از پارسیان هند
دو سرباز پارسی
مجسمه اشراف‌زاده پارتی
مجسمه جنگجوی سکایی
عکسی از کودک بلوچ