حوض‌ملتکیه چهارمنار
وجه تسمیه نام ملتکیه

در خصوص وجه تسمیه ملتکیه، غلامرضا جهانفر چنین استدلال می‌کند که با توجه به وجود حوضی در این مجموعه و انتساب آن به تکیه چهارمنار، حوض را «مال تکیه» می‌خواندند که به مرور زمان این مکان به «ملتکیه» تغییر شکل یافته است . با این حال، با بررسی ریشه‌های زبان‌شناختی واژه ملتکیه، این نظریه چندان قابل قبول به نظر نمی‌رسد.
واژۀ «ملتکیه» از ترکیب دو جزء (مُــل+تـکـیـه= ملتکیه) تشکیل شده است. در برخی 
و زبان‌های ایرانی نظیر یزدی، شیرازی، لکی و ... «مُــل» به معنای «گردن» است . در گویش یزدی، «مُل» علاوه بر «گردن»، به معنای «کناره»، «لبه» و نیز به طور کنایی برای اشاره به شرمگاه زنان نیز به کار می‌رود.
به نظر می‌رسد که واژۀ «مُل» با واژۀ اوستایی «مَرِّ» (mara) به معنای «انحنا» و «خمیدگی» هم‌ریشه باشد، چرا که حرکت گردن، نوعی انحنا و خمیدگی و گردش را به نمایش می‌گذارد.گردن نیز در برخی موارد، به معنای «گرداندن» و «چرخش» به کار می‌رود. برای مثال، در جمله «مسئولیت این کار به گردن او افتاد»، کاربرد استعاری «گردن» حاکی از آن است که مسئولیت چرخاندن و به سرانجام رساندن این پروژه به او سپرده شد.
همچنین دور از ذهن نیست که واژۀ «مار» در زبان پهلوی و فارسی که ریشۀ آن به واژۀ «ماره» (mara) در زبان سانسکریت باز می‌گردد، با «مُل» در گویش یزدی هم‌ریشه باشد. اگرچه «مار» در معنای ظاهری خود به «مرگ» و «کشتن» اشاره دارد، اما با توجه به ویژگی نرم‌تن بودن مار، معنای استعاری «پیچیدن» و «خمیدگی» نیز به این واژه نسبت داده شده است .
تغییر واژه «مَر» به «مُل» را می‌توان ناشی از تحولات طبیعی زبان دانست. در زبان فارسی، هم‌نشینی واج‌ها بر یکدیگر تأثیر گذاشته و گاه موجب تغییر شکل آن‌ها می‌شود. این پدیده که در زبان‌شناسی به «ابدال» یا «فرایندهای واجی» معروف است ، در زبان عربی نیز مشاهده می‌شود. در گویش یزدی، این پدیده منجر به تبدیل واج «ر» به «ل» در برخی از واژه‌ها شده است. این تغییر صرفاً به واژه «مُل» محدود نشده و در واژه‌های دیگری همچون «موتور» که به «موتول» و «محمدباقر» که به «مَم باقل» تبدیل شده‌اند، نیز مشهود است.
واژه مل در گویش‌های ایرانی، ریشه در لایه‌های ژرف زبان‌های هندواروپایی دارد و با واژه‌های هم‌ریشه در زبان‌های دیگر این خانواده زبانی قابل تطبیق است. برای مثال، واژه لاتین "Margo" و در انگلیسی "Margin" به معنای «لبه»، «کناره» یا «حاشیه» بوده و گاه برای اشاره به بخش‌هایی از بدن با انحنای خاص همچون لبه استخوان‌ها به کار می‌رفته است. علاوه بر این، واژه "merg" نیز که ریشه هندواروپایی دارد و به معنای «لبه» یا «مرز» است، با واژه «مر» در زبان اوستایی از نظر ساختاری و معنایی قرابت دارد.
افزون بر مطالب پیشین، در باب ریشه لغوی واژه «تکیه» اختلاف نظرهایی میان لغت‌شناسان وجود دارد. دهخدا «تکیه» را واژه‌ای عربی و برگرفته از «تُکَأَة» می‌داند که به معنای «پشت به چیزی گذاشتن» و نیز «چیزی که بر آن پشت گذارند» است. وی همچنین واژگان «اتِّکا» و «متکا» را نیز هم‌ریشه با این واژه می‌داند و «بالش» را معادل فارسی آن بر می‌شمرد .چنانکه در گویش محلی مردم یزد، هنگامی که شخصی قصد رفتن به سمت بستر خواب خود را دارد، به کنایه می‌گوید: «می‌خواهم بروم ملتیکه». یعنی قصد دارد به نزد بالش و رختخواب خود برود و بخوابد .
در مقابل، کلمان هوار، خاورشناس فرانسوی ، واژه «تکیه» را با ریشه‌ای فارسی دانسته و آن را به معنای «پوست» یا «تکه» تفسیر کرده است. به عقیده وی، از آنجایی که درویشان در خانقاه‌های خود از پوست بره استفاده می‌کردند، به تدریج این مکان‌ها به «تکیه» معروف شدند .
با توجه به پیشینۀ حضور صوفیان در یزد و به ویژه در محلۀ چهارمنار، می‌توان این ملتکیه را محل استقرار و فعالیت صوفیان دانست. زیرا ساکنان تکیه برای گذران زندگی خود، به درآمد حاصل از اوقاف و کمک‌های مردم نیکوکار متکی بوده‌اند .
البته واژۀ «تکیه» معانی دیگری نیز دارد، از جمله محل برگزاری تعزیه و روضه‌خوانی. جمع این واژه، «تکایا» است . به نظر می‌رسد که تکیۀ چهارمنار، از دوران صفویه به بعد، علاوه بر کارکرد اصلی خود که محل تجمع و فعالیت صوفیان بوده، به مرکز برگزاری مراسم عزاداری سیدالشهدا نیز تبدیل شده است. چنانکه در منابع اشاره شده است، ملکه‌خانم در دوران صفویه، حق‌آبه‌ای را به منظور تأمین هزینه‌های برگزاری مراسم سوگواری، وقف ملتکیه نمود . بنابر این به تدریج، تکیه چهارمنار کارکرد اولیۀ خود را از دست داده است. به نحوی که امروزه به طور کامل، به یک حسینیه تبدیل شده است.
با عنایت به آنچه ذکر شد و با توجه به مفهوم واژه‌های «مُل» و «تکیه» در زبان پارسی و گویش یزدی، به نظر می‌رسد که «ملتکیه» به معنای «کنار تکیه» و «بغل تکیه» باشد .