stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
تاریخ تصوف
قرن دوم تا پنجم قمری

دوره اولیه تصوف و عرفان که شکل‌گیری و تدوین آن از آغاز تا پایان قرن پنجم در سه مرحله است.
مرحله شکل‌گیری در آغاز و بخصوص قرن دوم قمری با توجه به ساحت باطنی شریعت تصوف بی تکلف و زاهدانه شکل با حضور عارفانی چون: ابوهاشم کوفی (درگذشته ۱۵۰ ق)، سفیان ثوری (درگذشته ۱۶۱ ق)، ابراهیم ادهم (درگذشته ۱۶۲ ق)، داود طایی (درگذشته ۱۶۵ ق)، شقیق بلخی (درگذشته ۱۷۴ ق)، رابعه عدویه (درگذشته ۱۸۵ ق)، فضیل عیاض (درگذشته ۱۸۷ ق)، معروف کرخی (درگذشته ۲۰۰ ق) که با توجه به ساحت باطنی شریعت تصوف و عرفان را شکل یافت.[بدون شابک]
مرحله کمال (قرن سوم تا نیمه‌های قرن چهارم) با حضور مشایخ بسیار بزرگی در مصر، شام و خراسان و بخصوص بغداد مانند: ذوالنون مصری، جنید بغدادی، ابو سعید خراز، ابن عطا آدمی، سهل تستری، حکیم ترمذی، و حارث محاسبی به تبیین تصوف و عرفان پرداختند.
قرن سوم قمری، تصوف گسترش یافت و از آداب ساده زاهدانه گذشت و به محبت و خدمت به خلق گرایید و تعینات و ظواهر متعدد طریقت پیدا کرد و ابعاد علمی (متأثر از فلسفه یونانی بخصوص در ارائه مفهومی وحدت وجود) را نیز محکم ساخت. در این قرن صوفیه در قالب یک فرقه و طبقه خاص اجتماعی با آداب خاص طریقت متشکل شدند و از سویی مورد انتقاد شدید فقها و متشرعان بودند. از جمله بایزید توسط متشرعان به عقیده اتحاد و حلاج به اعتقاد به حلول متهم شدند. از بزرگان صوفیه در سده سوم: حارث محاسبی، ذوالنون مصری، سری سقطی، بایزید بسطامی، سهل تستری، جنید بغدادی و حلاج می‌باشند.
مرحله تثبیت (نیمه قرن چهارم و قرن پنجم) که مشایخ عرفان همچون: قشیری سلمی، ابوطالب مکی، هجویری و خواجه عبدالله انصاری به نگارش آثار گذشتگان پرداختند و آموخته‌های عرفان و تصوف را مدون نمودند. طبقات صوفیه سلمی، کشف المحجوب هجویری، کتاب اللّمع ابونصر سراج، قوت القلوب ابوطالب مکی و طبقات الصوفیه خواجه عبدالله انصاری از جمله کتاب‌هایی است که با این هدف نوشته شده‌اند و به ماندگاری عرفان عملی کمک کرد.
قرن چهارم قمری، تصوف بیش از پیش رونق یافت و تبیین حکیمانه تصوف و عرفان توسط ابن سینا و تطبیق آن با شریعت توسط امام محمد غزالی و دیگران و تلطیف آن بوسیله اهل ذوق همراه شد. در این قرن علوم شرعی هم گسترش یافت و در میان صوفیه نیز مرسوم شد؛ و اغلب صوفیه در مباحث کلامی جانب اشاعره را گرفتند. از صوفیان بزرگ قرن چهارم می‌توان به شبلی، ابن خفیف شیرازی، ابونصر سَراج، ابوطالب مکی، ابوعلی دقّاق و … نام برد.
قرن پنجم قمری، تصوف همچنان شاهد گسترش بود و مباحث فلسفی و کلامی از رونق افتاد و اختلافات مذهبی زیاد شد و صوفیه هم از آن دور نماندند. مذهب شیعه نیز با وجود شیخ طوسی و فرقه اسماعیلیه نیز قوت گرفتند. در این قرن چند صوفی و عارف نام‌آور ظهور کردند و کتب معتبری چون احیاء علوم الدین در اخلاق صوفیانه و کشف المحجوب دربارهٔ تصوف نوشته آمد. همچنین افکار صوفیانه در شعر فارسی بخصوص توسط ابوسعید ابی الخیر، خواجه عبدالله انصاری و باباطاهر بیشتر نفوذ یافت. در این قرن خانقاه‌ها و آداب آن و مجلس گفتن گسترش یافت. از ابتدا تا پایان قرن پنجم اکثر صوفیه معروف اهل خراسان بودند. از بزرگان تصوف و عرفان در این قرن: شیخ ابوالحسن خرقانی، ابوسعید ابوالخیر، باباطاهر همدانی، ابوالقاسم قشیری، خواجه عبدالله انصاری، امام محمد غزالی می‌باشند.
قرن دهم قمری تاکنون

دوره سوم تاریخ تصوف از قرن ده تا حال، دوره رکود و تطور تصوف و عرفان است و تصوف به شریعت نزدیک بلکه در هم آمیخته شد با پیدایش ملا صدرا عرفان با فلسفه به هم آمیخت. تصوف و عرفان طریقت مآب دستخوش تعدد در فرقه‌ها و فخرفروشی و مطالبه منافع دنیوی شد اما همواره علمای عارف روشن بین شیعه در تاریخ شیعه بدور از مظاهر و آداب تصوف و بدون نام تصوف (در این دوره معمولاً با نام عرفان)، عرفان اسلامی را ترویج می‌دادند که در این دوره بشکلی خاص و با تأکید برداشتن استاد (بجای مرشدی در تصوف) ادامه و نمونه بارز آن مکتب سید علی قاضی در عصر معاصر است.
قرن دهم به بعد قزلباشان صوفی نما اعتقاد مردم به تصوف را کم کرد و به علمای دین تمایل بیشتر نشان دادند.
قرن یازدهم و دوره صفویه عده‌ای از علما چون مجلسی دوم و محقق قمی و … صوفیه را رد می‌کردند اما شیخ بهایی، میر داماد، فندرسکی، ملا صدرا، مجلسی اول و فیض کاشانی فیلسوف و عارفان دین بودند و بنوعی به تصوف التفات می‌کردند اما از آداب طریقت و متظاهر تصوف بدور بودند. مخالفت بعضی علما با تصوف به طرد بعضی صوفیه انجامید. بعضی کتب در دفاع از تصوف هم نوشته آمد.
قرن دوازدهم، تصوف ایرانی به خارج ایران رفت و آثار متعددی پدید آمد و شروح زیادی بر مثنوی نوشته شد. از این قرن و قرن سیزدهم به بعد سلسله‌های صوفیه با اختلافات زیاد متعدد شد و مریدان به سود فرقه در کارهای حکومتی واداشته شدند.
همچنین به بینید

حافظ ابونعیم اصفهانی
معین‌الدین چشتی
سید اشرف جهانگیر سمنانی
نظام‌الدین اولیا
سقف مقبره شاه نعمت‌الله ولی، ماهان، کرمان
فرهاد توکلی

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
نام کامل:  فرهاد توکلی روزبهانی
زادروز:  ۲۴ دی ماه ۱۳۶۷
زادگاه:  اهواز
قد:  ۱٫۸۰ متر (۵ فوت ۱۱ اینچ)
پست:  مهاجم
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  باشگاه گیتی پسند
شمارهٔ پیراهن:  ۱۸
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| -۲۰۱۴ |  باشگاه فوتسال شرکت ملی حفاری اهواز |   |   |
| ۲۰۱۴–۲۰۱۵ |  فرش آرا مشهد |   |   |
| ۲۰۱۵–۲۰۱۶ |  باشگاه فوتسال شرکت ملی حفاری اهواز |   |   |
| ۲۰۱۶ |  نفت الوسط عراق |   |   |
| ۲۰۱۶–۲۰۱۸ |  باشگاه فوتسال شرکت ملی حفاری اهواز |   |   |
| ۲۰۱۸-۲۰۱۹ |  باشگاه فوتسال چیندائو چین |   |   |
| ۲۰۱۹-۲۰۲۰ |  باشگاه فوتسال نفت الوسط عراق |   |   |
| ۲۰۲۰-۲۰۲۱ |  باشگاه فوتسال نفت الکویت کویت |   |   |
| ۲۰۲۱-۲۰۲۳ |  باشگاه فوتسال گیتی پسند اصفهان |   |   |
| ۲۰۲۴- |  باشگاه فوتسال پالایش نفت اصفهان |   |   |
تیم ملی‡: تیم ملی‡
| – |  تیم ملی فوتسال ایران |   |   |
| – |  تیم ملی فوتسال ایران |   |   |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۴:۱۶, ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۶ (UTC):  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۴:۱۶, ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۶ (UTC)
فرهاد توکلی روزبهانی معروف به فرهاد توکلی (زاده ۲۴ دی‌ماه ۱۳۶۷ در اهواز) یک بازیکن فوتسال اهل استان خوزستان شهر اهواز جمهوری اسلامی ایران است. وی عضو تیم باشگاهی نفت الوسط عراق بود و هم اکنون عضو باشگاه الکویت کویت و تیم ملی فوتسال ایران است.
موفقیت‌ها > ملی

مقام سوم جام جهانی ۲۰۱۶.
مقام قهرمانی جام ملت های آسیا ۲۰۱۶-۲۰۱۸
مقام نایب قهرمانی اسیا ۲۰۱۴
مقام قهرمانی المپیک اسیا ۲۰۱۳-۲۰۱۷
مقام نایب قهرمانی گرندپریکس ۲۰۱۶
مقام سوم گرندپریکس ۲۰۱۴-۲۰۱۵
موفقیت‌ها > فردی

برترین بازیکن جام باشگاه‌های آسیا ۲۰۱۶.
کاندید مرد سال اسیا ۲۰۱۶
جزء ۱۰ بازیکن برتر دنیا سال ۲۰۱۸
مولدا

مکان در Møre og Romsdal
| Molde | Molde |
| --- | --- |
بخش: بخش
Eastward view of Molde. Molde Cathedral (left).: Eastward view of Molde. Molde Cathedral (left).
  نشانMøre og Romsdal در  نروژ:   نشانMøre og Romsdal در  نروژ
Molde within Møre og Romsdal: Molde within Møre og Romsdal
استان: Møre og Romsdal
شهرستان: Romsdal
مرکز مدیریت: Molde
حکومت: حکومت
 • شهردار (2012): Torgeir Dahl (Høyre)
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۶۳٫۱۲ کیلومتر مربع (۱۴۰٫۲۰ مایل مربع)
 • خشکی: ۳۵۵٫۹۳ کیلومتر مربع (۱۳۷٫۴۳ مایل مربع)
 • آب: ۷٫۱۹ کیلومتر مربع (۲٫۷۸ مایل مربع)
 • رتبه: 254 در نروژ
جمعیت (2013): جمعیت (2013)
 • کل: ۲۵٬۹۳۶
 • رتبه: 35 در نروژ
 • تراکم: ۷۲٫۹/کیلومتر مربع (۱۸۹/مایل مربع)
 • تغییر (۱۰ سال): ۸٫۳ %
اهلیت‌نام: Moldenser
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان اروپای مرکزی)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (زمان اروپای مرکزی)
کد ایزو ۳۱۶۶: ISO 3166-2:NO
زبان: زبان نروژی
وبگاه: www.molde.kommune.no
Data from Statistics Norway: Data from Statistics Norway
مولدا (به لاتین: Molde) یک شهر در نروژ است که در مور او رومسدال واقع شده‌است.
خصوصیات

مولدا ۳۶۳٫۱۲ کیلومترمربع مساحت و ۲۵٬۹۳۶ نفر جمعیت دارد.
خواهرخوانده

شهرهای باردیو و Vejle Municipality خواهرخوانده‌های مولدا هستند.
رونیا، دختر راهزن

| 0 | 1 |
| --- | --- |
رونیا در فیلم موزیکال آلمانی: رونیا در فیلم موزیکال آلمانی
نویسنده(ها): آسترید لیندگرن
عنوان اصلی: Ronja rövardotter
برگرداننده(ها): ایلون ویکلند
کشور: سوئد
زبان: سوئدی
انتشار: رابن و شوگرن
تاریخ نشر: ۱۹۸۱
شمار صفحات: ۲۳۵
شابک: شابک ‎۹۱−۲۹−۵۴۸۷۷−۲
شماره اوسی‌ال‌سی: ۹۴۶۲۳۷۹
رونیا، دخترِ راهزن (سوئدی: Ronja rövardotter) یک کتاب فانتزی کودکانه نوشته آسترید لیندگرن نویسنده سوئدی است که اولین‌بار در سال ۱۹۸۱ منتشر شد.
این کتاب به‌عنوان یک فیلم محصول ۱۹۸۴، موزیکال دانمارکی، آلمانی و یک انیمیشن ژاپنی اقتباس شده است. حداقل به ۳۹ زبان ترجمه شده است.
اقتباس‌ها > ادبیات

در سال ۱۹۸۳، ترینا شارت هیمن نسخه خود را از کتاب، که توسط پافین بوکس منتشر شده است، به تصویر کشید.
اقتباس‌ها > فیلم

در سال ۱۹۸۴، این کتاب به یک فیلم فانتزی سوئدی تبدیل شد. این فیلم توسط کارگردان سوئدی تاج دانیلسون کارگردانی شد و توسط خود آسترید لیندگرن برای فیلمنامه اقتباس شد. این یک موفقیت بزرگ بود و به پردرآمدترین فیلم سال ۱۹۸۴ در سوئد تبدیل شد و برنده خرس نقره‌ای در جشنواره بین‌المللی فیلم برلین در سال ۱۹۸۵ شد. بیش از ۱٫۵ میلیون نفر در نمایش آن در سوئد شرکت کردند.
اقتباس‌ها > موزیکال

در سال ۱۹۹۱ این کتاب به یک موزیکال دانمارکی به نام رونجا، دخترِ راهزن ساخته شد. موزیکال توسط آهنگساز دانمارکی سباستین نوشته شده است.
اقتباس‌ها > صحنه

تولیدی در بالور هوله در سال ۱۹۹۳ و ۲۰۰۴ در اوبرکیرش (بادن) در سال ۲۰۰۶ اجرا شد. تولیدی از رونجا، دختر راهزن با تفسیر رونی دانیلسون - اجرا شده در تئاتر شهر استکهلم سوئد ۲۰۱۴، ۲۰۱۶، ۲۰۱۸.
اقتباس‌ها > سریال تلویزیونی

۶ سپتامبر ۲۰۲۱ اعلام شد که قرار است یک سریال تلویزیونی تولید شود. هانس روزنفلد فیلمنامه را می‌نویسد و لیزا جیمز لارسون کارگردانی سریال را بر عهده دارد. دوازده قسمت تقسیم شده به دو فصل سفارش داده شده و توسط شرکت سازنده سریال‌های تلویزیونی محبوب سوئدی مانند بک، پل و خلافت تولید می‌شود.
اقتباس‌ها > انیمه

مقالهٔ اصلی: راهزنان قلعه جنگلی (مجموعه تلویزیونی)
یک مجموعه تلویزیونی ساخت ژاپن است، که در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴ عرضه شد. این سریال با عنوان رونجا، دخترِ راهزن توسط استودیو جیبلی تولید می‌شود. این سریال توسط گورو میازاکی کارگردانی شد و فیلمنامه آن توسط هیرویوکی کاوساکی انجام شد.
مولایتیوو

مکان
| مولایتیوو முல்லைத்தீவு මුලතිව් | مولایتیوو முல்லைத்தீவு මුලතිව් |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
معبد هندو در مولایتیوو: معبد هندو در مولایتیوو
مولایتیووموقعیت در سری‌لانکا: مولایتیووموقعیت در سری‌لانکا
مختصات: ۹°۱۷′ شمالی ۸۰°۴۸′ شرقی﻿ / ﻿۹٫۲۸۳°شمالی ۸۰٫۸۰۰°شرقی﻿ / 9.283; 80.800: مختصات: ۹°۱۷′ شمالی ۸۰°۴۸′ شرقی﻿ / ﻿۹٫۲۸۳°شمالی ۸۰٫۸۰۰°شرقی﻿ / 9.283; 80.800
استان: استان شمالی (سری‌لانکا)
ناحیه‌های سری‌لانکا: ناحیه مولایتیوو
DS Division: Maritimepattu
جمعیت (۲۰۰۹): جمعیت (۲۰۰۹)
 • کل: ۳۷٬۳۳۹ (est.)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (منطقه زمانی)
مولایتیوو (به لاتین: Mullaitivu) یک شهر در سری‌لانکا است که در ناحیه مولایتیوو واقع شده‌است.
خصوصیات

مولایتیوو ۳۷٬۳۳۹ نفر جمعیت دارد.
بوشهر

مکان
| بوشهر | بوشهر |
| --- | --- |
 به ترتیب: ساحل بندر بوشهر، نیروگاه اتمی بوشهر، یک کشتی در اسکله بوشهر، شرکت کشتی سازی و سکوسازی ایران صدرا:  به ترتیب: ساحل بندر بوشهر، نیروگاه اتمی بوشهر، یک کشتی در اسکله بوشهر، شرکت کشتی سازی و سکوسازی ایران صدرا
  پرچم:   پرچم
fa (in English: Expected satiety): fa
بوشهر در ایرانموقعیت روی نقشه ایرانبوشهر (خلیج فارس)موقعیت روی نقشه خلیج فارس: بوشهر در ایرانموقعیت روی نقشه ایرانبوشهر (خلیج فارس)موقعیت روی نقشه خلیج فارس
مختصات: ۲۸°۵۸′ شمالی ۵۰°۵۰′ شرقی﻿ / ﻿۲۸٫۹۶۷°شمالی ۵۰٫۸۳۳°شرقی﻿ / 28.967; 50.833: مختصات: ۲۸°۵۸′ شمالی ۵۰°۵۰′ شرقی﻿ / ﻿۲۸٫۹۶۷°شمالی ۵۰٫۸۳۳°شرقی﻿ / 28.967; 50.833
استان: بوشهر
شهرستان: بوشهر
بخش: مرکزی
همنام: لیان، رام‌اردشیر، بُخت اردشیر، ابوشهر، ریشهر، ریضهر، کرسونئوس، بندر نادریه، راکسل
حکومت: حکومت
 • شهردار: حسین حیدری
مساحت: مساحت
 • شهر: ۵۰۰۰ هکتار (۱۲۰۰۰ جریب فرنگی)
ارتفاع: ۱۸ متر (۵۹ فوت)
جمعیت (سرشماری ۱۳۹۵): جمعیت (سرشماری ۱۳۹۵)
 • شهری: ۲۲۳۵۰۴
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۳:۳۰ (IRST)
کدهای منطقه: (+۹۸) ۰۷۷
پلاک خودرو:  ایران ۴۸ ب، ج، د، س، ص
طبقه‌بندی اقلیمی: BSh (نیمه خشک گرم)
وبگاه: bushehr.ir
بوشِهْر (آواپرونده:Fa-Bushehr.ogg) از شهرهای بندری ایران و مرکز استان بوشهر است. بوشهر در سال ۱۳۹۵ خورشیدی بالغ بر ۲۲۳٬۵۰۴ نفر جمعیت داشته است که بدین‌ترتیب پرجمعیت‌ترین شهر استان بوشهر و چهارمین شهر پرجمعیت جنوب ایران به‌شمار می‌رود. این شهر که در واقع به‌صورت یک شبه‌جزیره در بخش مرکزی شهرستان بوشهر قرار دارد، فقط از سمت شرق با خشکی ارتباط دارد. بوشهر ۱۸ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و دارای آب و هوای نیمه بیابانی گرم است.بوشهر یکی از شهرهای زیبای ایران همراه با تاریخ ، هنر ، موسیقی و مردمانی بافرهنگ است.
بوشهر قدمتی حدود ۵هزار سال دارد و از مراکز مهم در حکومت‌های مختلف اعم از ایلامی، ساسانی، و افشاریان بوده است. در دورهٔ خلیفهٔ دوم (عمر)، ریشهر (بوشهر قدیم) به‌دست مسلمانان در جنگی به‌نام «وقعه ریشهر» فتح شد. بوشهر کنونی توسط «ابومهیری» که پسر «شیخ ناصرخان آل مذکور» بود، در سال ۱۱۱۴ ه‍.ش ایجاد شد. به‌دلیل اهمیت زیاد این شهر در سده‌های گذشته، اقدامات زیادی برای اولین بار در بوشهر انجام شد. به‌عنوان نمونه اولین چاپخانه سنگی، صنایع برق، یخ‌سازی، و اولین خط تلگراف در بوشهر راه‌اندازی شد.
نام بوشهر در کتاب‌ها و اسناد تاریخی، تحت نام‌های مختلفی نظیر «رام اردشیر»، «ابوشهر»، «بُخت اردشیر»، «لیان»، و «ریشهر» به ثبت رسیده است.
بیشتر مردم بوشهر به زبان فارسی با گویش بوشهری تکلم می‌کنند. بندر بوشهر به‌خاطر عواملی، مانند صیادی (شیلات)، وجود نیروگاه اتمی، کشتی‌سازی و صادرات، از این بندر رونق اقتصادی گرفته است.
۱۸ اسفند سالروز تأسیس مدرسهٔ سعادت، روز بوشهر نام گرفته است.
نام بوشهر

در گذشته نام‌های گوناگونی برای تمدن و شهر بوشهر فعلی وجود داشته است که قدیمی‌ترین نام اعلام‌شده «لیان» است[نیازمند منبع]. براساس حفاری‌های باستان‌شناسی موریس پزار (باستان‌شناس فرانسوی) در سال ۱۹۱۳ میلادی که در مناطق گل پیل، امامزاده، و سبزآباد انجام شد، حدس زده شد که در دورهٔ عیلامیان به این شبه‌جزیره لیان گفته می‌شده است. به‌گفتهٔ برخی از محققان بوشهری، کلمهٔ لیان یک واژهٔ بابلی و به‌معنای «آفتاب درخشان» است. همچنین در دیگر دوران‌ها نام‌هایی همچون «ریشهر»، «ریواردشیر»، «بوخت اردشیر»، «رام اردشیر»، و «رامش اردشیر» را به بوشهر نسبت داده‌اند. در برخی منابع گفته شده که بوشهر تصحیف و تحریف‌شدهٔ «بخت اردشیر» به‌معنی «شهر رهایی» و همان شهری است که اردشیر بابکان در آن رهایی یافته است.
در کارنامه اردشیر بابکان اکده است.
اردشیر چون دریا به چشم بدید، اندر یزدان سپاسداری انگارد و آنجا روستایی بوخت اردشیر نام نهاد، و به [آنجا] آتش بهرام بر دریا فرمود نشاستن
در برخی اسناد قدیمی عربی، این شهر را «البوشهر» نامیده‌اند که کوتاه شده آن «ابوشهر» است. از نام‌های دیگری که به این شهر نسبت داده‌اند می‌توان به «رامشهر»، «انطاکیه»، و «بندر نادری» اشاره کرد. در عصر هخامنشی از تمدن‌های بزرگ در ایران تمدن لیان بوده است که برخی به‌اشتباه نام آن را از نام‌های بوشهر می‌دانند. هم‌اکنون نام خیابانی در بازار بوشهر به همین نام است. طبق آثار کشف شده در منطقهٔ باستانی هلیله و ریشهر نام این سرزمین ژرمانسیکا بوده است. همچنین در آثار باستانی شوش از این بندر نام برده شده است. در زمان اسکندر نام آن به موزامبری تغییر یافت.
پیشینه > قبل از اسلام

پیشینه تاریخ تمدن شهر بوشهر مربوط به پنج الی شش هزار سال قبل از میلاد است(دوره نو سنگی جدید و قدیم) و دقیقاً معلوم نیست که این شهر در چه نقطه ای از تاریخ و توسط کدام قوم یا مردمی تأسیس شده است. قدیمی‌ترین آثار بدست آمده مربوط به دوره عیلامی‌ها بوده است که بعد از دو کاوش باستان‌شناسی توسط آلمانها (پروفسور آندریاس در ۱۸۷۲–۱۸۷۷ میلادی) و فرانسویی‌ها (موریس پزار در ۱۹۱۳ میلادی) انجام شده است. در دوره حکومت عیلامیان، شهری به نام لیان (به معنای آفتاب درخشان) در کنار شهر بوشهر فعلی بنا شد که عظمت این شهر را می‌توان با توجه به قبرستان شغاب (۱۰ هکتار) که محل دفن مردگان اهالی لیان بوده، بسیار بزرگ حدس زد. چند خدایی، نیروهای طبیعی، و رب النوعهای گوناگون که توسط این مردم پرستش می‌شده، نشان از مذهب متفاوت اهالی این شهر دارد. زبان و خط نوشتاری مردم این شهر سومری بوده اما بعدها خود عیلامیان خط دیگری ابداع می‌کنند که تا زمان مادها و هخامنشیان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. اقتصاد مردم لیان علاوه بر تجارت؛ صیادی و کشاورزی و تولید انجیر و انگور و خرما نیز بوده است که آب این فعالیتها و آب شرب مردم توسط قنات‌هایی که از جنوب شرقی تا شمال غربی شهر حفر کرده بودند، تأمین می‌شده است. منشأ آب این قنات‌ها هنوز معلوم نیست. بوشهر مرکز تجارت دولت عیلام بوده است. در دوره حکومت عیلامیان، شهر لیان چندین بار بین بابلیها و عیلامی‌ها دست به دست شد اما سرانجام توسط «نبوکدنصر یکم» (بخت النصر) به آن حمله بزرگ همراه با قتل‌عام مردم این شهر صورت گرفت و این شهر با خاک یکسان شد.
بعد از عیلامیان، بوشهر و منطقه بوشهر قسمتی از قلمرو مادها بوده است. طبق گفته پیر بریان، در دوره هخامنشیان ترعه ای در کنار بوشهر ساخته شده که مربوط به دوره داریوش بزرگ است. در دوره سلوکیان، نه شهر در کنار خلیج فارس دایر شد که از آنها می‌توان به انطاکیه پارس که در واقع بوشهر امروزی در کنار لیان باستانی بود، اشاره کرد. انطاکیه پارس توسط آنتیوخوس سوم در حدود سال ۲۰۵ قبل از میلاد ایجاد شد. اسکندر مقدونی زمانی که به دریانورد معروف خود «نئارخوس» دستور داد که گزارش دریایی از خلیج فارس برای او تهیه کند، در سال ۳۲۷ قبل از میلاد بعد از گذشتن از میناب به سواحل بوشهر رسید. وی از نواحی شبه جزیره «مزامبریا» (که اکنون بوشهر فعلی در آن قرار دارد) برای همراهان خود آذوقه تهیه کرد. در دوره اشکانیان نیز مهرداد اول بر نواحی خلیج فارس چیره شد. او کشور عیلام را از بین برد و حاکم بر خلیج فارس، بین‌النهرین و خوزستان شد.
در دوره ساسانیان، اردشیر ساسانی (اردشیر یکم) با قیام علیه حکومت سلوکیان که بر ایران از لحاظ اجتماعی و اخلاقی رنگ و بوی یونانی داده بود، برخاست و سواحلی از خلیج فارس که قبلاً بخشی از حکومت ایران بود را تسخیر کرد. وی تا بحرین را به تسخیر خود درآورد. در این دوره بوشهر «بخت اردشیر» نامیده می‌شد. «ریو اردشیر» یا «بخت اردشیر» در دوره‌های بعد «ریشهر» نامیده شد. هم‌اکنون در منطقه ریشهر کنونی در بوشهر، یک قلعه وجود دارد که ساسانیان از آن زمان در ریشهر ساخته بودند. ویرانه‌های این شهر در ۸ کیلومتری شهر بوشهر قرار دارد و به آن «ریشهر» گفته می‌شود. عرب‌ها این شهر را «ریضهر» و یونانیان آن را «کرسونئوس» می‌نامیدند.اخیراً طی یک بررسی که در دریا و به فاصله ۵۰ متری از ساحل بوشهر انجام شده، سفالهای اژدری و لعاب دار فیروزه ای مربوط به دوره ساسانی و صدر اسلام کشف شده است.
پیشینه > آغاز حضور انگلیسی‌ها در بوشهر

همچنین ببینید: مقیم خلیج فارس
در سال ۱۷۵۳ م. هلندی‌ها از بصره و چند سال بعد نیز از بوشهر و بندرعباس خارج شدند. بعد از هلندی‌ها، انگلیسی‌ها با اجازه کریم خان زند در بوشهر تجارتخانه تأسیس کردند و جایگزین هلندی‌ها شدند. در سال ۱۷۷۶ م. انگلیسی‌ها از بصره خارج شدند و به‌طور کامل در بوشهر استقرار یافتند.
در دوم ژانویه ۱۷۶۳ م. (۱۶ رجب ۱۱۷۶ ه‍.ق) قراردادی بین پرایس بعنوان نماینده کمپانی هند شرقی انگلیسی و شیخ سعدون آل مذکور (فرزند شیخ ناصر و برادر شیخ نصیر آل مذکور) نماینده حکمران بوشهر منعقد شد که به قرارداد «پرایس-سعدون» شهرت دارد. این قرارداد ده ماده ای به امضای کریم خان زند نیز رسید. بند هفتم این قرارداد طوری تدوین شده بود که می‌توان آن را قرارداد فروش بوشهر نامید. در این بند نوشته شده بود:
«شرکت انگلیسی می‌تواند در هر نقطه بوشهر یا هر بندر دیگر که در خلیج فارس انتخاب نماید، آن قدر زمینی که برای ساختمان یک نمایندگی تجاری لازم باشد، تصرف کند»
احمد فرامرزی در کتاب کریمخان زند و خلیج فارس دربارهٔ این قرارداد می‌گوید که این قرارداد باعث شد که بریتانیا حاکم بلامعارض خلیج فارس شود و حتی شیوخ سواحل خلیج فارس و سکه آن ژنرال انگلیسی مقیم بوشهر را «رئیس خلیج» می‌نامیدند.
پیشینه > آغاز حضور انگلیسی‌ها در بوشهر > رخدادهای تاریخی مهم > کشتی رافائل

در سال ۱۹۷۶ محمدرضا پهلوی ۲ کشتی توریستی به نام‌های «رافائل» و «میکل آنژ» را به دلیل عدم توانایی ایتالیایی‌ها در بازپرداخت تسهیلاتی که سال‌ها قبل دولت ایران به این کشور پرداخت کرده بود، بعنوان غرامت دریافت کرد. میکل آنژ که کوچکتر بود به بندرعباس و رافائل به بوشهر فرستاده و ساکن شدند. در این دوره، کشتی رافائل که با ۲۷۶ متر طول و ۳۱ متر عرض از کشتی تایتانیک هم بزرگتر بود مورد توجه و علاقه مردم بوشهر و حتی کشور قرار گرفت به‌طوری که به آن لقب «تایتانیک ایران» را داده بودند. با شروع جنگ تحمیلی محل استقرار این کشتی بمباران شد به همین علت با یدک‌کش هزار متر در کنار ساحل جابه‌جا شد اما در روز پنجشنبه ۲۶ آبان ۱۳۶۲ هواپیماهای عراقی بالاخره در گرماگرم بمباران خارگ و بوشهر آن را هدف موشک قرار داده و به آن آسیب جدی وارد کردند به حدی که رافائل تا نیمه در آب‌های کم عمق ساحلی لنگرگاه بوشهر فرورفت. چیزی نگذشت که یک کشتی باری به نام ایران سیام ناگهان به صورت اتفاقی با آن برخورد کرد و به بدنه اش آسیب جدی رساند و نهایتاً کشتی رافائل به‌طور کامل غرق شد. حضور کشتی رافائل در بوشهر برای مردم بوشهر به یک خاطره فراموش نشدنی تبدیل شده است و اخیراً مستندی دربارهٔ این کشتی ساخته شده و در شبکه مستند صداوسیمای ایران پخش شده است.
جغرافیا > موقعیت

بوشهر بر کرانه‌های خلیج بوشهر واقع در شبه‌جزیره بوشهر در موقعیت جغرافیایی ۲۸ درجه و ۵۹ دقیقه و ۳ ثانیه، و عرض جغرافیایی ۵۰ درجه و ۵۱ دقیقه و ۱۵ ثانیهٔ طول شرقی نسبت‌به نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد. طول این شبه‌جزیره حدود ۱۵ کیلومتر و عرض آن بین ۲ الی ۴ کیلومتر است. این شهر یا هم‌سطح دریا یا در برخی قسمت‌ها پایین‌تر از سطح دریا قرار دارد. بوشهر فقط از سمت شرق به خشکی راه دارد که در این قسمت جادهٔ ورودی به شهر به نام جادهٔ شیراز - بوشهر قرار دارد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | برازجان | بندر گناوه | جزیره خارگ |  |
|  | اهرم |  | خلیج فارس |  |
|  | اهرم |    بندر بوشهر     | خلیج فارس |  |
|  | اهرم |  | خلیج فارس |  |
|  | دلوار | خلیج فارس | خلیج فارس |  |
جغرافیا > پوشش گیاهی

شهر بوشهر به‌دلیل موقعیت و خاک فقیر و شوری آن دارای پوشش گیاهی قابل توجهی نیست؛ اما اخیراً کاشت نهال حرا در ساحل بوشهر آغاز شده و کم‌کم وضعیت پوشش گیاهی این شبه‌جزیره را تغییر خواهد داد.
جغرافیا > آب‌وهوا

شهر بوشهر به‌دلایلی دارای آب‌وهوای گرم است که این دلایل عبارت‌اند از: قرار گرفتن در عرض‌های پایین جغرافیایی و نزدیکی به مدار رأس سرطلان، کمی ارتفاع نسبت‌به سطح دریا، کمبود پوشش گیاهی، قرارگرفتن در مسیر بادهای گرم عربستان، کمی بارش. طبق بررسی‌ها متوسط دمای بوشهر ۲۵ درجهٔ سانتیگراد و معدل حداکثر دما ۴۲ درجهٔ سانتیگراد بوده است. از ویژگی‌های مهم آب‌وهوایی شهر بوشهر می‌توان به پدیدهٔ شرجی اشاره کرد.
| آب و هوای بندر بوشهر >  | آب و هوای بندر بوشهر > ژانویه | آب و هوای بندر بوشهر > فوریه | آب و هوای بندر بوشهر > مارس | آب و هوای بندر بوشهر > آوریل | آب و هوای بندر بوشهر > مـــــه | آب و هوای بندر بوشهر > ژوئـن | آب و هوای بندر بوشهر > ژوئیـه | آب و هوای بندر بوشهر > اوت | آب و هوای بندر بوشهر > سپتامبر | آب و هوای بندر بوشهر > اکتبـر | آب و هوای بندر بوشهر > نوامبر | آب و هوای بندر بوشهر > دسامبر | آب و هوای بندر بوشهر > سـال  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گرم‌ترین C° | ۲۵ | ۲۶ | ۳۶ | ۳۶ | ۴۰ | ۴۱ | ۴۲ | ۴۰ | ۴۰ | ۳۸ | ۳۶ | ۲۶ | ۴۲  |
| میانگین گرم‌ترین‌ها C° | ۱۶ | ۱۸ | ۲۱ | ۲۶ | ۳۱ | ۳۳ | ۳۵ | ۳۵ | ۳۴ | ۳۰ | ۲۵ | ۱۹ | ۲۷  |
| میانگین سردترین‌ها C° | ۱۲ | ۱۳ | ۱۷ | ۲۱ | ۲۶ | ۲۹ | ۳۱ | ۳۱ | ۲۹ | ۲۵ | ۲۰ | ۱۵ | ۲۳  |
| سردترین C° | -۱ | ۲ | ۵ | ۲ | ۱۶ | ۱۳ | ۲۳ | ۲۲ | ۲۱ | ۱۱ | ۷ | ۶ | -۱     |
منبع: سایت ودربیس ۸ ژانویه ۲۰۱۳: منبع: سایت ودربیس ۸ ژانویه ۲۰۱۳
فرهنگ و هنر > سینما، تئاتر، نگارخانه و موسیقی

سینماهای شهر بوشهر عبارت‌اند از سینما بهمن (با سه سالن به نام‌های فانوس، ساحل، و دریا)، کانون پرورش فکری کودکان، شهید آوینی، شهدای نیروگاه اتمی، و ولایت.
در حوزهٔ تئاتر، بوشهر به‌عنوان یک شهر کوچک در میان ۵ کلانشهر ایران قرار گرفته که در آن جشنوارهٔ تئاتر فجر برگزار شده است. در شهر بوشهر ۳ سالن تئاتر وجود دارد که از این میان می‌توان به سالن‌های استاد لطفی با ظرفیت ۶۰ نفر، استاد صغیری با ظرفیت ۱۴۰ نفر و استاد امیری با ظرفیت ۸۰ نفر اشاره کرد.
در حال حاضر اولین نگارخانهٔ تخصصی و استاندارد این شهر با نام نگارخانه سوره در سال ۱۳۹۷ در بوشهر افتتاح شد. همچنین هر ساله یک فستیوال موسیقی به نام فستیوال موسیقی کوچه در بوشهر برگزار می‌شود که موسیقی‌های بومی و محلی در آن نواخته می‌شود.
فرهنگ و هنر > فرهنگ‌سرا

در حال حاضر یک فرهنگ‌سرا تحت مدیریت بخش خصوصی با نام شهید گنجی در شهر بوشهر وجود دارد.
فرهنگ و هنر > کتابخانه‌ها

نخستین قرائت خانه یا کتابخانه آموزشی بوشهر در مدرسه سعادت و در سال ۱۲۸۵ ه‍.ش / ۱۳۲۴ ه‍.ق / ۱۹۰۶ م. تأسیس شد. بعد از آن در سال ۱۳۰۰ قرائت خانه «فردوسی» و «نادری» راه اندازی شدند. از سال ۱۳۲۲ تا ۱۳۳۲ «قرائت خانه ایران و انگلیس» در بوشهر جهت انجام فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغاتی متفقین و انگلستان برپا بود.
در سال ۱۳۲۹ ه‍.ق / ۱۹۱۱ م. کتابخانه اسلامیه بعنوان چهارمین کتابخانه عمومی کشور در بندر بوشهر بعد از شهرهای رشت، شیراز و تهران تأسیس شد.
۱۵ کتابخانه در شهر بوشهر وجود دارد که عبارت‌اند از کتابخانهٔ ملی ایران شعبه بوشهر، کتابخانهٔ ادارهٔ کل بنادر و دریانوردی، کتابخانهٔ ادارهٔ کل حفاظت محیط‌زیست، کتابخانهٔ ادارهٔ کل منابع طبیعی و آبخیزداری، کتابخانهٔ استانداری بوشهر، کتابخانهٔ مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، کتابخانهٔ مؤسسهٔ استاندارد و تحقیقات صنعتی، کتابخانهٔ شهید مطهری، کتابخانهٔ بنیاد بین‌المللی غدیر، کتابخانهٔ سازمان قضایی نیروهای مسلح، کتابخانهٔ بنیاد ایران‌شناسی، کتابخانهٔ مصلحیان (کتابخانهٔ شبانه‌روزی)، کتابخانهٔ مرکز تربیت معلم بنت الهدا صدر، کتابخانهٔ پستی بوشهر، کتابخانهٔ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مرکز شمارهٔ ۱ بوشهر، کتابخانهٔ پژوهشکدهٔ میگوی کشور
مردم > جمعیت

بوشهر پرجمعیت‌ترین شهر استان بوشهر و سومین شهر پرجمعیت جنوب ایران به‌شمار می‌رود. طبق سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ جمعیت شهر بوشهر ۱۷۷۶۳۰ نفر و ۴۲۷۷۷ خانوار بوده‌اند. از این تعداد ۹۴۷۹۵ نفر مرد و بقیه یعنی ۸۲۸۳۵ نفر زن بوده‌اند. براساس آمار بیشترین تراکم ابتدا در مرکز شهر و سپس به ترتیب در محلات سنگی و بهمنی بوده است. در سال ۱۳۹۵ طبق سرشماری نفوس و مسکن جمعیت بوشهر ۲۲۳۵۰۴ نفر و ۶۳۸۲۰ خانوار بوده است. از این تعداد ۱۱۵۲۶۰ نفر مرد و ۱۰۸۲۴۴ نفر زن بوده‌اند.
| مردان | سن | زنان |
| --- | --- | --- |
| ۳٬۸۱۲  | ۶۵+ |  ۴٬۰۱۱ |
| ۳٬۳۲۹  | ۶۰–۶۴ |  ۲٬۷۹۱ |
| ۴٬۱۷۸  | ۵۵–۵۹ |  ۳٬۷۸۳ |
| ۵٬۱۰۵  | ۵۰–۵۴ |  ۴٬۶۲۳ |
| ۷٬۱۳۶  | ۴۵–۴۹ |  ۵٬۶۰۸ |
| ۸٬۳۲۴  | ۴۰–۴۴ |  ۷٬۰۵۹ |
| ۱۱٬۵۴۴  | ۳۵–۳۹ |  ۱۰٬۸۱۵ |
| ۱۳٬۶۱۳  | ۳۰–۳۴ |  ۱۳٬۸۰۵ |
| ۱۱٬۶۳۶  | ۲۵–۲۹ |  ۱۲٬۲۸۴ |
| ۱۰٬۶۳۳  | ۲۰–۲۴ |  ۹٬۴۵۱ |
| ۸٬۳۷۲  | ۱۵–۱۹ |  ۷٬۲۲۸ |
| ۸٬۲۷۳  | ۱۰–۱۴ |  ۸٬۰۹۹ |
| ۹٬۶۷۰  | ۵–۹ |  ۹٬۱۸۰ |
| ۹٬۶۳۵  | ۰–۴ |  ۹٬۵۰۷ |