ازلیان

گروهی از خانواده‌های سرشناس جامعهٔ ازلی اصفهان، عکس در حدود ۱۹۳۰ و در منزل سید حسین سرلتی برداشته شده‌است. از مجموعهٔ فخرتاج دولت‌آبادی
| 0 | 1 |
| --- | --- |
 بابیه  :  بابیه  
شخصیت‌های اصلی: شخصیت‌های اصلی
 سید علی‌محمد باب، یحیی صبح ازل  ملاحسین بشرویه، محمدعلی بارفروشی  طاهره قرةالعین، حروف حی:  سید علی‌محمد باب، یحیی صبح ازل  ملاحسین بشرویه، محمدعلی بارفروشی  طاهره قرةالعین، حروف حی
نوشته‌ها: نوشته‌ها
 کتاب بیان، قیوم الاسماء  کتاب جزآ، کتاب پنج شأن  کتاب الحیات، کتاب لعالی و مجالی:  کتاب بیان، قیوم الاسماء  کتاب جزآ، کتاب پنج شأن  کتاب الحیات، کتاب لعالی و مجالی
تاریخچه: تاریخچه
 شیخیه، احمد احسائی  تاریخچه دین بیانی، بابیان  بابی‌ستیزی، انشعاب بابی بهائی  یحیی («وحید») دارابی  هادی دولت‌آبادی، یحیی دولت‌آبادی  جمال‌الدین واعظ اصفهانی  احمد روحی، ابوالقاسم روحی  محمدجعفر کرمانی، محمود افضل‌الملک کرمانی  مهدی بحرالعلوم کرمانی، میرزا احمد مشرف کرمانی  ملک‌المتکلمین، جهانگیرخان صور اسرافیل  محمدمهدی شریف کاشانی، ملا علی بسطامی  ملا محمدعلی («حجت») زنجانی   حامدالملک شیرازی، میرزا محمود شیرازی  میرزا اسدالله خویی، باقر تبریزی  ملا رجبعلی قهیر، سید حسین یزدی  علی‌محمد فره‌وشی، مسیو نیکلا:  شیخیه، احمد احسائی  تاریخچه دین بیانی، بابیان  بابی‌ستیزی، انشعاب بابی بهائی  یحیی («وحید») دارابی  هادی دولت‌آبادی، یحیی دولت‌آبادی  جمال‌الدین واعظ اصفهانی  احمد روحی، ابوالقاسم روحی  محمدجعفر کرمانی، محمود افضل‌الملک کرمانی  مهدی بحرالعلوم کرمانی، میرزا احمد مشرف کرمانی  ملک‌المتکلمین، جهانگیرخان صور اسرافیل  محمدمهدی شریف کاشانی، ملا علی بسطامی  ملا محمدعلی («حجت») زنجانی   حامدالملک شیرازی، میرزا محمود شیرازی  میرزا اسدالله خویی، باقر تبریزی  ملا رجبعلی قهیر، سید حسین یزدی  علی‌محمد فره‌وشی، مسیو نیکلا
تقویم: تقویم
 تقویم بدیع:  تقویم بدیع
شاخه‌ها: شاخه‌ها
 ازلیان  بهائیت، نقد بابیه:  ازلیان  بهائیت، نقد بابیه
سید علی‌محمد شیرازی، مشهور به باب
میرزا یحیی نوری مازندرانی، ملقب به صبح ازل، حضرت ثمره و وحید
میرزا نصرالله ملک‌المتکلمین، یکی از کنشگران جنبش مشروطه ایران
احمد روحی، داماد میرزا یحیی صبح ازل و یکی از کنشگران جنبش مشروطه ایران
یحیی دولت‌آبادی یکی از فرزندان میرزا هادی دولت‌آبادی
میرزا جهانگیرخان شیرازی، معروف به جهانگیرخان صور اسرافیل، روزنامه‌نگار و یکی از کنشگران جنبش مشروطه ایران که سرانجام کشته شد
محمدعلی جمال‌زاده اصفهانی، فرزند جمال‌الدین واعظ اصفهانی و نیز «پدر داستان کوتاه» در زبان فارسی
علی‌محمد فره‌وشی، نویسنده و مترجم و پدر بهرام فره‌وشی
صدیقه دولت‌آبادی، پایه‌گذار انجمن مخدرات وطن و منتشرکنندهٔ نشریهٔ فارسی برای زنان به نام زبان زنان و فرزند دیگر یکی از پیشوایان بابیه (ازلیه) یعنی میرزا هادی دولت‌آبادی
اصل دستخط سید حسین یزدی کاتب مخصوص باب به ملاعبدالکریم قزوینی در مورد طلوع صبح ازل. وی با ابراز شادمانی به شکر و سپاس از طلوع صبح ازل می‌پردازد.
ازلی نام گروهی از پیروان سید علی‌محمد باب است که پس از اعدام او میرزا یحیی صبح ازل را جانشین وی  می‌دانند. پس از تیرباران سید علی‌محمد باب در سال ۱۸۵۰، پیروانش که به بابی، مشهور بودند، بر پایهٔ گفتهٔ باب در کتاب بیان، در پی موعود آیین بابی – که در کتاب بیان با عنوان «من‌یظهره‌الله» از او یاد شده‌است می‌گشتند. در سال ۱۸۶۳ بهاءالله، برادر بزرگ‌تر میرزا یحیی نوری، خود را «من‌یظهره‌الله»، موعود کتاب بیان معرفی کرد؛ بیشتر بابیان به او باورمند شده و بهائی نامیده شدند؛ با این حال، گروه اندکی که به پیروی از میرزا یحیی نوری (معروف به صبح ازل) بابی ماندند، ازلی، بیانی یا یحیایی نام گرفتند. ازلیان با پنهان کردن هویت دینی خود، عملاً در جامعهٔ اسلامی حل شدند. با این حال، ازلیان برخلاف رویهٔ بهاییان مبنی بر عدم دخالت در سیاست، اعتقاد و علاقهٔ شدیدی به فعالیت‌های سیاسی داشته و بسیاری از شخصیت‌های برجستهٔ ازلی در کسوت روشنفکر، ادیب، هنرمند، پژوهشگر و اصلاح‌گر دینی ظاهر شدند. با درگذشت ازلیانی که در انقلاب مشروطه، فعال بودند، ازلیه وارد رکودی شد که هرگز از آن، التیام نیافت و در دوره‌ای نه چندان طولانی، اثرگذاری خود را از دست داد.