روابط ایران و بریتانیا
تاریخ > در دوران صفویه

در خلال سال‌های ۱۵۶۱ تا ۱۵۶۳ میلادی آنتونی جنکینسون نماینده شرکت انگلیسی مسکووی به دربار شاه تهماسب یکم صفوی سفر کرده و اقداماتی جهت برقراری روابط اقتصادی انجام می‌دهد.
شاه عباس که در شانزده سالگی قدرت سیاسی ایران را در دست گرفت با کشوری آشفته مواجه بود، که از هر سو مورد تهدید بود. بزرگ‌ترین خطر، امپراتوری عثمانی در مرزهای غربی ایران بود. چنین تهدید بزرگی سبب شد تا شاه عباس صفوی به جستجوی متحدان جدیدی به خصوص در میان اروپائیان بپردازد.
از این روی، شاه عباس، به چارلز اول، پادشاه انگلستان، نامه‌ای نوشت که در آن وی از پادشاه انگلستان می‌خواست تا ضمن اعزام نمایندگانش و برقراری روابط متقابل با ایران، با تاجران و بازرگانان ایرانی به خوبی رفتار کند.  انگلیس آنتونی شرلی  و رابرت شرلی را با مقداری اسلحه سبک به خدمت شاه فرستاد. شاه‌عباس آنتونی شرلی را با دستخطی از خود به دربار جیمز اول، پادشاه انگلستان فرستاد تا راه‌های گسترش تجارت میان دو کشور را بررسی کنند. ایران تاکنون ابریشم خود را که کالای انحصاری در جهان بود، از طریق عثمانی به‌وسیله دلال‌های ترک، ارمنی و ونیزی به اروپا  می‌فروخت. در صورت انعقاد قرارداد با انگلیس می‌توانست از آن را با کشتی‌های انگلیسی و از طریق خلیج‌فارس به اروپا بفرستد و عمّال عثمانی از سود سرشاری محروم می‌شدند. انگلستان به دلیل استقلال دینی از کلیسای رم و نزدیکی ایران به هند و به‌عنوان بازیگر جدید در خلیج‌فارس به ایران نزدیک شد. با تشدید رقابت‌های انگلیس و پرتغال در هند و شکست نیروی دریایی اسپانیا در مقابل بریتانیا (نبرد آرمادا سال ۱۵۸۸م. در زمان فیلیپ دوم) و صلح شاه‌عباس با دولت عثمانی، دیگر زمان آن رسیده بود که ایران خود را از تسلط پرتغال  برهاند. شاه‌عباس به امامقلی‌خان، بیگلربیگی فارس دستور داد با تمام قوا به سواحل خلیج‌فارس برود و کشتی‌های پرتغالی را توقیف کند. سپاه ایران ابتدا به راس‌الخیمه و قشم حمله و سپس جزیره هرمز را محاصره کرد. اواخر سال ۱۰۲۹ق.۱۶۲۰ میلادی ایران به انگلیس پیشنهاد کرد علیه پرتغال متحد شوند. در سال بعد انگلیس به سواحل ایران رسید. توافق شد که در صورت نبرد و پیروزی این تعهدات انجام شود: ۱) غنائم جنگی به‌طور مساوی بین ایران و انگلیس تقسیم شود. ۲) قلعه هرمز با تمام تجهیزات به انگلیس واگذار شود. ۳)درآمد گمرکی بین ایران و انگلیس تقسیم شود. ۴) هزینه جنگ نیز به‌طور مساوی تامین شود.۵) سه تجارتخانه یا کارخانه انگلیسی در جاسک و بوشهر و شیراز دایر گردند. سرانجام در سال ۱۰۳۱ق.۱۶۲۱میلادی کشتی‌های انگلیس به طرف هرمز حرکت کردند و سپاه امامقلی از خشکی حمله کرد. پرتغال تقاضای صلح کرد و هرمز و قلعه از تصرف پرتغال آزاد شد. انگلیس، به جای پرتغال در قلعه هرمز پایگاه تاسیس کرد و تجارت خلیج‌فارس را در دست گرفت. در واقع شاه‌عباس قصد داشت با دادن امتیازات سخاوتمندانه به انگلیس، سایر دولت‌های اروپایی را به نزدیکی به ایران در مقابل عثمانی تشویق کند که باز این سیاست هم موفقیت‌آمیز  نبود. انگلیس تا آنجا ایران را مسلح کرد که آرزوهای شاه‌عباس را کنترل کند نه آنقدر که ایران به یک قدرت نظامی در برابر عثمانی تبدیل شود.
در ماه فوریه ۱۶۲۶/ جمادی‌الاول ۱۰۳۵ نقدعلی‌بیگ که در بعضی کتاب‌ها از او به‌عنوان نخستین سفیر ایران در انگلستان یاد می‌شود در بندر پورتسموث وارد بریتانیا شد. از هدف‌های مأموریت نقدعلی‌بیگ اطلاع زیادی در دست نیست. همین قدر در اسناد موجود است که اعتبارنامه‌ای از طرف شاه‌عباس اول همراه داشت و به او دستور داده شده بود در راه افزایش دادوستد بازرگانی بین ایران و انگلستان بکوشد. وقتی نقدعلی‌بیگ به لندن آمد اطلاع یافت که فرد دیگری در پایتخت انگلستان حضور دارد که مدعی است سفیر ایران است. و از آن گذشته این سفیر یک شخص انگلیسی است به نام سر رابرت شرلی که دو سال است به عنوان نماینده پادشاه ایران به دربار انگلستان رفت‌وآمد می‌کند. از این رو تعجبی ندارد اگر بگوییم این دو تن روزی که با هم روبه‌رو شدند کارشان به دعوا کشید. نقدعلی سیلی به گوش شرلی زد، اعتبارنامه‌اش را پاره کرد و او را دروغگو خواند.