روابط آلمان و ژاپن
جنگ جهانی دوم > توقف هماهنگی برنامه‌های جنگی مشترک

از سوی دیگر، هیتلر در حال پایان دادن به مقدمات «عملیات بارباروسا»، حمله به اتحاد جماهیر شوروی بود. به منظور حمایت مستقیم یا غیرمستقیم از حمله قریب‌الوقوع خود به سمت شرق، پیشوا بارها به ژاپن پیشنهاد داده بود که در طرح‌های حمله به خاور دور شوروی در سال‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۴۱ تجدید نظر کند. در فوریه ۱۹۴۱، در نتیجه اصرار هیتلر، ژنرال هیروشی اوشیما به عنوان سفیر به برلین بازگشت. در ۵ مارس ۱۹۴۱، ویلهلم کایتل، رئیس فرماندهی عالی ورماخت «دستور اساسی شماره ۲۴ در مورد همکاری با ژاپن» را صادر کرد:
یک- باید هدف از همکاری مبتنی بر پیمان سه‌جانبه، ترغیب ژاپن به انجام اقدامات فعال در خاور دور باشد. بدین ترتیب نیروهای قوی بریتانیا محدود خواهند شد و مرکز ثقل منافع ایالات متحده آمریکا به اقیانوس آرام منحرف خواهد شد. هر چه زودتر ژاپن مداخله کند، با توجه به آمادگی هنوز توسعه نیافته برای جنگ از سوی دشمنان ژاپن، چشم‌انداز موفقیت بیشتر خواهد بود. عملیات بارباروسا پیش نیازهای سیاسی و نظامی مطلوبی را برای این امر ایجاد خواهد کرد.
دو- برای آماده‌سازی راه برای همکاری، تقویت پتانسیل نظامی ژاپن با تمام ابزارهای موجود ضروری است. برای این منظور فرماندهی عالی شاخه‌های نیروهای مسلح به‌طور جامع و سخاوتمندانه با خواسته‌های ژاپنی‌ها برای کسب اطلاعات در مورد جنگ و تجارب رزمی آلمان و کمک در اقتصاد نظامی و در مسائل فنی مطابقت خواهد داشت. عمل متقابل مطلوب است اما این عامل نباید مانع مذاکره شود. طبیعتاً باید به آن دسته از درخواست‌های ژاپنی اولویت داده شود که فوری‌ترین کاربرد را در آغاز جنگ دارند. در موارد خاص، پیشوا تصمیمات را برای خود محفوظ می‌دارد.
سه- هماهنگ‌سازی برنامه‌های عملیاتی دو طرف بر عهده فرماندهی عالی نیروی دریایی ارتش است. این امر تابع اصول راهنمای زیر خواهد بود:
الف- هدف مشترک از انجام جنگ این است که تأکید شود انگلستان را به سرعت به زمین می‌اندازد و در نتیجه ایالات متحده را از جنگ دور نگه می‌دارد. فراتر از این، آلمان هیچ‌گونه منافع سیاسی، نظامی یا اقتصادی در خاور دور ندارد که زمینه‌ای برای هر گونه شرطی در مورد نیات ژاپنی‌ها فراهم کند.
ب- موفقیت‌های بزرگی که آلمان در جنگ تجاری به دست آورد، استفاده از نیروهای قوی ژاپنی را برای همین هدف بسیار مناسب جلوه می‌دهد. در این رابطه باید از هر فرصتی برای حمایت از جنگ تجاری آلمان استفاده کرد.
پ- وضعیت مواد خام قدرت‌های پیمان ایجاب می‌کند که ژاپن باید سرزمین‌هایی را که برای ادامه جنگ به آن نیاز دارد، در اختیار بگیرد، به‌ویژه اگر ایالات متحده مداخله کند. حمل لاستیک طبیعی حتی پس از ورود ژاپن به جنگ باید انجام شود، زیرا برای آلمان اهمیت حیاتی دارد.
ت- تصرف سنگاپور به عنوان موقعیت کلیدی بریتانیا در خاور دور به معنای موفقیت قاطع برای کل جنگ نیروهای محور خواهد بود. علاوه بر این، حمله به سایر سامانه‌های پایگاه‌های قدرت دریایی بریتانیا - که تنها در صورتی که نتوان از ورود ایالات متحده به جنگ جلوگیری کرد، به پایگاه‌های نیروی دریایی آمریکا گسترش می‌یابد - منجر به تضعیف سیستم قدرت دشمن در آن منطقه و همچنین تضعیف سیستم قدرت دشمن در آن منطقه می‌شود. درست مانند حمله به ارتباطات دریایی، در مسدود کردن راه نیروهای قابل توجه از همه نوع (مانند استرالیا در جنگ جهانی دوم). هنوز نمی‌توان تاریخی برای آغاز بحث‌های عملیاتی تعیین کرد.
چهار- در کمیسیون‌های نظامی که بر اساس پیمان سه‌جانبه تشکیل می‌شوند، فقط به این گونه مسائل باید به‌طور مساوی به سه قدرت شرکت کننده پرداخته شود. اینها در درجه اول شامل مشکلات جنگ اقتصادی خواهد بود. رسیدگی به جزئیات به عهده کمیسیون اصلی با همکاری فرماندهی عالی نیروهای مسلح است.
پنج- ژاپنی‌ها نباید هیچ گونه اطلاعی از عملیات بارباروسا داشته باشند.
در ۱۸ مارس ۱۹۴۱، در کنفرانسی با حضور هیتلر، آلفرد یودل، ویلهلم کایتل و اریش ردر، دریاسالار ردر اظهار داشت:
ژاپن باید هرچه زودتر برای تصرف سنگاپور گام بردارد، زیرا این فرصت دیگر هرگز به این نحو مساعد نخواهد بود (بسته شدن کل ناوگان انگلیسی، عدم آمادگی ایالات متحده برای جنگ با ژاپن، کوچکی ناوگان اقیانوس آرام ایالات متحده در مقایسه با نیروی دریایی امپراتوری ژاپن در جنگ جهانی دوم). ژاپن در واقع در حال آماده‌سازی برای این اقدام است. اما طبق تمام اعلامیه‌های افسران ژاپنی، این کشور تنها در صورتی این کار را انجام می‌دهد که آلمان وارد عملیات زی‌لووه (عملیات آبی خاکی آلمان نازی برای حمله به بریتانیا) شود؛ بنابراین آلمان باید تمام تلاش خود را بر تشویق ژاپن برای اقدام فوری متمرکز کند.
اگر ژاپن سنگاپور را داشته باشد، تمام مشکلات دیگر آسیای شرقی در مورد ایالات متحده آمریکا و انگلیس به این ترتیب حل می‌شود
گوآم
،
فیلیپین
،
بورنئو
،
هند شرقی هلند
. ژاپن مایل است در صورت امکان از جنگ علیه ایالات متحده اجتناب کند، اگر مصمم سنگاپور را در اسرع وقت تصرف کند، می‌تواند این کار را انجام دهد.
— اریش ردر (۱۸ مارس ۱۹۴۱)
در مذاکراتی که هیتلر، وزیر خارجه او، یوآخیم فون ریبنتروپ، همتای ژاپنی او در آن زمان، یوسوکه ماتسوئوکا، و همچنین سفیران برلین و توکیو، اویگن اوت و هیروشی اوشیما حضور داشتند. طرف آلمانی به‌طور گسترده به آن اشاره کرد، اما هرگز آشکارا درخواست نکرد که از ژاپن یا از طرف شرق به اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی حمله کند یا به مستعمرات بریتانیا در آسیای جنوب شرقی حمله کند، در نتیجه امپراتوری بریتانیا را از اروپا اشغال کرده و منحرف کند و در نتیجه تا حدودی پشت آلمان را بپوشاند. اگرچه آلمان آشکارا از حمله ژاپن به اتحاد جماهیر شوروی حمایت می‌کرد، اما تبادلات بین دو متحد همیشه بیش از حد رسمی و غیرمستقیم بود، همان‌طور که در بیانیه زیر توسط هیتلر به سفیر اوشیما (۲ ژوئن ۱۹۴۱) نشان داده شده‌است:
اما رهبری نظامی تحت تسلط ارتش ژاپن، یعنی افرادی مانند وزیر جنگ هیدکی توجو، دائماً توسط نیروی دریایی امپراتوری ژاپن تحت فشار قرار گرفتند و بنابراین، یک نیروی قوی گرایش به «نشان رون» قبلاً در سال 1940 وجود داشت، به این معنی که به جنوب رفته و از قدرت‌های ضعیف اروپایی با اشغال مستعمرات غنی از منابع آنها در جنوب شرقی آسیا استثمار کرد.
ماتسوئوکا، اوشیما و بخش‌هایی از نیروی زمینی امپراتوری ژاپن از طرفداران هوکوشین-رون، استراتژی حرکت به طرف شمال ژاپن با هدف حمله هماهنگ با آلمان علیه اتحاد جماهیر شوروی و تصرف سیبری شرقی بودند. اما رهبری نظامی تحت تسلط ارتش ژاپن، یعنی افرادی مانند  وزیر جنگ هیدکی توجو، دائماً توسط نیروی دریایی امپراتوری ژاپن تحت فشار قرار می‌گرفتند. و بنابراین، قبلاً در سال ۱۹۴۰ یک نیروی قوی گرایش به نانشین-رون وجود داشت، به معنای رفتن به جنوب و بهره‌برداری از قدرت‌های ضعیف اروپایی با اشغال مستعمرات غنی از منابع آنها در جنوب شرقی آسیا. به منظور حفظ پشتیبانی ژاپن در حین گسترش به سمت جنوب و به عنوان تلاش شوروی برای نشان دادن مقاصد صلح آمیز نسبت به آلمان، پیمان بی‌طرفی ژاپن و شوروی در ۱۳ آوریل ۱۹۴۱ توسط یوسوکه ماتسوئوکا در سفر برگشت از بازدید از برلین در مسکو امضا شد. ژوزف استالین به تعهد ژاپن به بی‌طرفی اعتقاد چندانی نداشت، اما احساس می‌کرد که این پیمان به دلیل نمادگرایی سیاسی آن، برای تقویت اعتماد عمومی به آلمان، مهم است. هیتلر که از قبل از سوی ژاپنی‌ها مطلع نشده بود و این پیمان را نیرنگی برای توقف می‌دانست، وضعیت دیپلماتیک را به اشتباه تعبیر کرد و تصور کرد که حمله او به اتحاد جماهیر شوروی برای ژاپن در شرق آسیا تسکین فوق‌العاده‌ای ایجاد می‌کند و در نتیجه تهدیدی قوی‌تر برای فعالیت‌های آمریکا از طریق مداخلات ژاپنی خواهد بود. در نتیجه، آلمان نازی با عملیات بارباروسا، حمله خود به اتحاد جماهیر شوروی، که دو ماه بعد در ۲۲ ژوئن بدون هیچ هشدار خاصی به شرکای محور خود آغاز شد، به پیش برد.
از دیدگاه ژاپن، حمله به روسیه تقریباً پیمان سه‌جانبه را از هم پاشید، زیرا امپراتوری برای کمک به حفظ روابط خوب با مسکو به آلمان وابسته بود تا از هرگونه تهدیدی از جانب سیبری جلوگیری کند. نخست‌وزیر فومیمارو کونوئه احساس می‌کرد که به ژاپن خیانت شده‌است، زیرا آلمان‌ها به وضوح به متحدان محور خود اعتماد چندانی نداشتند تا دربارهٔ بارباروسا به آنها هشدار دهند، اگرچه او از زمان دریافت گزارش آوریل از اوشیما در برلین مبنی بر اینکه «  آلمان مطمئن است که می‌تواند روسیه را شکست دهد و هر لحظه برای جنگیدن آماده می‌شود.» از سوی دیگر، وزیر امور خارجه ماتسوئوکا به وضوح تلاش کرد تا امپراتور، کابینه و همچنین کارکنان ارتش را در مورد حمله فوری به اتحاد جماهیر شوروی متقاعد کند. با این حال، همکارانش هر گونه پیشنهادی را رد کردند، حتی او را به عنوان «پسر دفتر هیتلر» دانستند و به این واقعیت اشاره کردند که ارتش ژاپن با تانک‌های سبک و متوسط خود قصد حمله به تانک‌ها و هواپیماهای شوروی را ندارند تا زمانی که مطمئن شوند که ورماخت ارتش سرخ را به مرز شکست رسانده است.
متعاقباً، نخست‌وزیر فومیمارو کونوئه،  ماتسوئوکا را از کابینه خود برکنار کرد و مذاکرات ژاپن با ایالات متحده را مجدداً افزایش داد، که با این حال، در مورد مسائل چین و هندوچین و درخواست آمریکا از ژاپن برای خروج از پیمان سه‌جانبه در انتظار هرگونه حل و فصل شکست خورد. ماتسوئوکا بدون هیچ چشم‌اندازی نسبت به واشینگتن احساس می‌کرد که دولتش باید آلمان را از وفاداری خود به این پیمان اطمینان دهد. در برلین، به اوشیما دستور داده شد که به وزیر امور خارجه آلمان، ریبنتروپ، اطلاع دهد که «دولت ژاپن تصمیم گرفته‌است تا «نقاط پشتیبانی» در هندوچین فرانسه [یعنی نیمه جنوبی آن را نیز اشغال کند] تا بتواند فشار خود را بر بریتانیای کبیر و ایالات متحده آمریکا بیشتر تقویت کند، و این را به عنوان یک «کمک ارزشمند به جبهه مشترک» معرفی کند، با این وعده که «ما ژاپنی‌ها قرار نیست روی حصار بنشینیم». در حالی که شما آلمانی‌ها با روس‌ها می‌جنگید.
در ماه‌های اول، پیشرفت‌های آلمان در روسیه شوروی خیره‌کننده بود و نیاز استالین به انتقال نیروهایی که در حال حاضر از سیبری جنوب شرقی در برابر حمله احتمالی ژاپن کانتوکوئن محافظت می‌کردند به دفاع آینده از نبرد مسکو افزایش یافت. ارتش کوانتونگ ژاپن در مانچوکوئو دائماً در حال مانور نگه داشته شد و در گفتگو با ریبنتروپ وزیر خارجه آلمان، سفیر اوشیما در برلین بارها به «حمله قریب‌الوقوع ژاپن» علیه اتحاد جماهیر شوروی اشاره می‌کرد. با این حال، در واقع، رهبری توکیو در این زمان به هیچ وجه نظر خود را تغییر نداده بود و این اقدامات صرفاً برای ایجاد توهم یک تهدید شرقی برای اتحاد جماهیر شوروی در تلاش برای محدود کردن بخش‌های سیبری آن هماهنگ شده بود. با این حال، ریشارت زورگه، جاسوس شوروی که در لباس یک روزنامه‌نگار آلمانی برای اویگن اوت، سفیر آلمان در توکیو کار می‌کرد، ناشناس برای ژاپن و آلمان، در ۱۴ سپتامبر ۱۹۴۱ به ارتش سرخ توصیه کرد که ژاپنی‌ها حمله به اتحاد جماهیر شوروی را آغاز نمی‌کنند تا زمانی که:
مسکو تسخیر شود
اندازه ارتش کوانتونگ سه برابر نیروهای خاور دور اتحاد جماهیر شوروی شود.
جنگ داخلی در سیبری آغاز شود.
در اواخر سپتامبر ۱۹۴۱، ریشارت زورگه اطلاعاتی را مخابره کرد مبنی بر اینکه ژاپن جنگ را علیه اتحاد جماهیر شوروی در شرق آغاز نخواهد کرد و بدین ترتیب لشکرهای ارتش سرخ مستقر در سیبری برای دفاع از مسکو را آزاد کرد. در اکتبر ۱۹۴۱، ریشارت زورگه توسط ژاپنی‌ها شناسایی و دستگیر شد. ظاهراً او کاملاً مورد اعتماد سفیر آلمان اویگن اوت بود و اجازه دسترسی به کابل‌های فوق سری از برلین در سفارت در توکیو را داشت. در نهایت، این دخالت منجر به این شد که سفیر هاینریش گئورگ اشتاهمر در ژانویه ۱۹۴۳ جایگزین اوت شود. از سوی دیگر، زورگه در نوامبر ۱۹۴۴ اعدام شد و در اتحاد جماهیر شوروی به قهرمان ملی تبدیل شد.