stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گریس کلی

گریس پاتریشیا کلی (به انگلیسی: Grace Patricia Kelly) ‏(زاده ۱۲ نوامبر ۱۹۲۹ – درگذشته ۱۴ سپتامبر ۱۹۸۲)، مدل، بازیگر مشهور هالیوود و برنده جایزهٔ اسکار و سپس با ازدواج با رینیهٔ سوم، حُکم‌ران شاهزاده‌نشین موناکو، ملکهٔ آن کشور و ملقب به عنوان سلطنتی گریس موناکو شد. بنیاد فیلم آمریکا او را به عنوان سیزدهمین زن افسانه بزرگ پرده سینما نامگذاری کرد.
انجمن فیلم آمریکا وی را از جملهٔ بزرگ‌ترین بازیگران زن تمامی دوران‌ها می‌داند. وی در فیلم‌های زیادی از آلفرد هیچکاک از جمله پنجره پشتی، ام را به نشانه مرگ بگیر، گرفتن یک دزد بازی کرده است که بیشتر شهرت خود در سینما را از این راه به دست آورده است.
زندگی

گریس کلی در سال ۱۹۲۹ در فیلادلفیا پنسیلوانیا به دنیا آمد. پدرش جان بی. کلی قهرمان المپیک و فرزند مهاجری ایرلندی و میلیونری خودساخته بود و مادرش مارگریت کاترین دختر مهاجری آلمانی بود. دو خواهر و یک برادر داشت.
در دوازده سالگی در یکی از نقش‌های اصلی نمایشنامه‌ای ظاهر گشت. تحصیلات خود را در آموزشگاه راوینهال و مدرسه استیونس و آموزشگاه هنرهای دراماتیک نیویورک به پایان برد. مدتی به عنوان مدل مشغول کار شد. در سال ۱۹۴۷ به برادوی راه یافت و در نقش دختر ریموند ماسی در نمایش پدر اثر عمویش جرج کلی به روی صحنه رفت. در نمایش‌هایی چندی به ایفای نقش پرداخت و در چند نمایش تلویزیونی بازی کرد.
فیلم‌ها

موفقیت‌هایش در نمایش‌های تلویزیونی سبب شد تا در سال ۱۹۵۱ در اولین فیلمش چهارده ساعت به کارگردانی هنری هاتاوی در نقش کوچکی ظاهر شود. سال بعد در نقش ایمی کین در فیلم وسترن ماجرای نیمروز و در کنار گری کوپر و کارگردانی فرد زینه‌مان حضوری برجسته یافت و به بازیگری محبوب تبدیل گشت. در سال ۱۹۵۳ بازی در فیلم موگامبو در کنار کلارک گیبل و اوا گاردنر و کارگردانی جان فورد بر شهرت و محبوبیت او افزود.
در سال ۱۹۵۴ در فیلم ام را نشانه قتل بگیر به کارگردانی آلفرد هیچکاک بازی کرد. بازی در فیلم دختر روستایی در سال ۱۹۵۴ جایزهٔ اسکار را برای او به ارمغان آورد. در سال ۱۹۵۵ در دو فیلم گرفتن  یک دزد و پنجره پشتی به کارگردانی هیچکاک بازی کرد.
فیلم‌ها > فیلم‌شناسی

| سال | نام | نقش | یادداشت‌ها | Ref(s) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1951 | Fourteen Hours | Louise Anne Fuller |  |  |
| 1952 | نیمروز | Amy Fowler Kane |  |  |
| 1953 | موگامبو | Linda Nordley |  |  |
| 1954 | ام را به نشانه مرگ بگیر | Margot Mary Wendice |  |  |
| 1954 | پنجره عقبی | Lisa Carol Fremont |  |  |
| 1954 | پل‌ها در توکو-ری | Nancy Brubaker |  |  |
| 1954 | دختر روستایی | Georgie Elgin |  |  |
| 1954 | آتش سبز | Catherine Knowland |  |  |
| 1955 | گرفتن یک دزد | Frances Stevens |  |  |
| 1956 | قو | Princess Alexandra |  |  |
| 1956 | قشر مرفه | Tracy Lord |  |  |
| 1956 | The Wedding in Monaco | خودش | فیلم مستند |  |
| 1959 | Glück und Liebe in Monaco | خودش | فیلم آلمانی‌زبان English title: "Happiness and Love in Monaco" |  |
| 1977 | The Children of Theatre Street | راوی | فیلم مستند |   |
شاهدخت موناکو

با ازدواج با شاهزادهٔ موناکو در ۱۹ آوریل سال ۱۹۵۶ بازی در فیلم را کنار گذاشت. برای سال‌ها، نمایش و پخش فیلم‌های گریس کلی در قلمروی شاهزاده‌نشین موناکو، ممنوع بود.
گریس کلی در ۱۳ سپتامبر ۱۹۸۲ در حادثهٔ اتومبیل به‌شدت مجروح شد. او یک روز بعد و در سن ۵۲ سالگی در بیمارستانی که بعدها نام بیمارستان مرکزی شاهدخت گریس را بر آن نهادند، درگذشت.
گفته می‌شود که او قبل ازدواج، معشوقه آخرین شاه ایران، محمدرضا پهلوی بوده است.
نگارخانه

ام را به نشانه مرگ بگیر، ۱۹۵۴
گرفتن یک دزد، ۱۹۵۵
همراه کری گرانت در گرفتن یک دزد، ۱۹۵۵
همراه کلارک گیبل در موگامبو، ۱۹۵۳
همراه جیمز استوارت در پنجره پشتی (فیلم)، ۱۹۵۴
در سال ۱۹۵۵
در سال ۱۹۷۲
Grace Kelly and جیمز استوارت in a publicity photo for پنجره عقبی (۱۹۵۴)
همراه با همسرش رینیه سوم، شاهزاده موناکو ۱۹۶۱ در کاخ سفید
لائوس
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ لائوس
پیشینهٔ لائوس به یک قلمرو پادشاهی بازمی‌گردد که از سدهٔ ۱۴ تا سدهٔ ۱۸ میلادی وجود داشت ولی بعداً به سه پادشاهی کوچک‌تر تقسیم شد. در سال ۱۸۹۳ این نواحی به تحت‌الحمایگی فرانسه درآمد و سه پادشاهی که لوآنگ پرابانگ، وین‌تیان و چامپاساک نام داشتند متحد شده و کشور لائوس را تشکیل دادند. لائوس پس از اشغال توسط ژاپن در سال ۱۹۴۵، مدت کوتاهی مستقل شد اما پس از آن دوباره به سیطرهٔ فرانسه درآمد ولی در سال ۱۹۴۹ به آن خودمختاری اعطا شد. لائوس در سال ۱۹۵۳ مستقل شد حکومت پادشاهی مشروطه سیساوانگ ونگ بر آن حاکم شد. کمی پس از استقلال جنگ داخلی درازمدتی روی داد که به سرنگونی پادشاهی و به قدرت رسیدن حزب کمونیستی پاتت لائو در سال ۱۹۷۵ انجامید.
تاریخ لائوس به پادشاهی لان‌ژانگ می‌رسد که در سده چهاردهم میلادی بنیاد شد و تا سده هیجدهم ادامه یافت. در سده هیجده، سیام بر امیرنشین‌های باقی‌مانده از دوره لان‌ژانگ چیرگی یافت. شاه سیام برای جلوگیری از جنگ با فرانسه، سرزمین‌هایی از خاک خود را با نام لائوس به فرانسه بخشید و این سرزمین‌ها در سال ۱۸۹۳ به هندوچین فرانسه ضمیمه شدند.
اشغال کشور به دست ژاپنی‌ها در جنگ جهانی دوم منجر به اعلام استقلال شد، که فرانسویان سرانجام آن را در ۱۹۵۴ پذیرفتند. با این حال، جنگ داخلی، این پادشاهی را ویران کرد؛ جنگی بین نیروهای سلطنت‌طلب و نیروهای کمونیست پاتت لائو.
لائوس در جریان جنگ ویتنام موضع بی‌طرفی در پیش گرفت. اما ویت‌کنگ‌ها از لائوس به عنوان خط تدارکاتی در جنگ ویتنام استفاده کردند و در اواخر دهه ۱۹۶۰ آمریکا برای مقابله با چریک‌های ویت‌کنگ ویتنام که به داخل لائوس رخنه می‌کردند، و به منظور شتاب دادن به پایان جنگ، بی‌طرفی لائوس را نقض کرد و بدون درز این موضوع به مطبوعات به بمباران‌های گسترده بخش‌هایی از لائوس، به ویژه دشت خمره‌ها دست زد.
هدف از حملات هوایی نابودی خط تأمین آذوقه ارتش ویتنام شمالی بود که به‌طور مارپیچی از طریق لائوس و کامبوج به جنوب حرکت می‌کرد. خروج آمریکا از ویتنام سر کارآمدن پاتت لائو را در لائوس میسر ساخت (۱۹۷۵). از ۱۹۹۰، دولت اصلاحات را آغاز کرد.
در سال‌های اخیر به‌واسطه درگیری‌های سیاسی هزاران تن از مردم لائوس از کشور گریخته‌اند از جمله طبق آمار طی سال ۸۳–۱۹۷۹ بیش از ۲۰۰ هزار نفر به تایلند پناه برده‌اند.
سیاست

جمهوری دموکراتیک خلق لائو یکی از معدود دولت‌های سوسیالیستی جهان است که علناً از کمونیسم حمایت می‌کند. تنها حزب قانونی حزب انقلابی خلق لائوس (LPRP) است. با تک‌حزبی بودن وضعیت لائوس، دبیرکل (رهبر حزبی) قدرت کامل و اقتدار بر دولت و حکومت دارد و به عنوان رهبر عالی فعالیت می‌کند. تا تاریخ ۲۲ مارس ۲۰۲۱ (۲۰۲۱ -03-۲۲) رئیس دولت رئیس‌جمهور تونگلون سیسولیت است. او از ژانویه ۲۰۲۱، دبیرکل حزب انقلابی خلق لائو بوده، مقامی که او را به‌طور دو فاکتو تبدیل به رهبر لائوس می‌کند.
سیاست‌های حکومت از سوی حزب از طریق پلیتبوروی یازده عضوی حزب انقلابی خلق لائو و کمیته مرکزی ۶۱ عضوی حزب انقلابی خلق لائو تعیین می‌شوند.
مقاماتی که مستقیماً انتخاب شده‌اند، تا زمان اجرای قانون اساسی جدید، گرد هم آمده‌اند تا به عنوان کنگره ملی به تعیین رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و شورای وزیران بپردازند.
در قانون اساسی پیش‌بینی شده‌است که مجمع عالی خلق با ۷۹ عضو برای پنج سال با رأی تمامی افراد بالغ انتخاب گردد.
دولت تقریباً برای همه جنبه‌های زندگی مردم از جمله آزادی‌های سیاسی قانون وضع کرده‌است. دولت تمامی رسانه‌ها را در اختیار دارد و روزنامه نگارانی که از دولت انتقاد کنند یا دربارهٔ موضوعات سیاسی مورد مناقشه بحثی داشته باشند با جریمه‌های قانونی مواجه می‌شوند. پناهندگانی که به لائوس می‌آیند دیپورت می‌شوند. لائوس یکی از فقیرترین کشورهای آسیا محسوب می‌شود.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای لائوس
لائوس کشوری است محصور در خشکی با ۲۳۶٬۸۰۰ کیلومتر مربع مساحت. زبان رسمی این کشور لائو و واحد پول آن کیپ نام دارد. جمعیت لائوس در سال ۲۰۱۲ میلادی ۶٫۵ میلیون نفر برآورد شد.
لائوس در مختصات جغرافیایی ۱۸ درجه شمالی و ۱۰۵ درجه شرقی قرار گرفته و به آب‌های آزاد راه ندارد. لائوس از سوی شمال باختری با میانمار و چین، از سوی خاور با ویتنام، از جنوب با کامبوج و از سوی باختر با تایلند هم‌مرز است.
لائوس به غیر از دشت خمره‌ها در شمال و درهٔ مِکونگ و فلات‌های کم‌ارتفاع در جنوب، غالباً کوهستانی است. رود مهم آن مکونگ به‌طول ۴۸۳ کیلومتر و بلندترین نقطه آن فوبیا، با ۲۸۲۰ متر ارتفاع است.
شمال کشور لائوس کوهستانی است و جنگل‌های انبوه شمال و شرق آن را فروپوشانیده. بیشتر از ۸۰ درصد کشور را جنگل دربرگرفته و لائوس دارای حدود ۱۳ میلیون هکتار جنگل است. زمین‌های بلند آن بیشتر در دره‌های رود مکونگ و شاخابه‌هایش قرار دارد.
این کشور با باران‌های سنگین موسمی دارای آب و هوایی استوایی و گرمسیری است. لائوس باد و باران‌های موسمی دارد و دارای باران‌های خیلی سنگین از مه تا اکتبر است. وین‌تیان در ژانویه ۲۱٫۱ و در ژوئیه ۲۷٫۲ درجه سانتی‌گراد حرارت و سالانه ۱۷۱۵ میلی‌متر باران دارد.
شهرهای مهم لائوس به جز پایتخت، ساوان‌ناکت، لوآنگ پرابانگ و پاکسه هستند.
تقسیمات کشوری

لائوس ۱۶ استان (qwang) و یک بخش (Nakhonluang ViengChan) دارد که شامل وینتیان، پایتخت این کشور است. هر استان به شهرستان (muang) و سپس دهستان (baan) تقسیم می‌گردد.
اقتصاد

جنگ، سیل و خشکسالی، توسعهٔ لائوس، یکی از فقیرترین کشورهای جهان را به تعویق انداخته‌است. اکثر لائوسی‌ها در مزارع اشتراکی کار می‌کنند و عمدتاً برنج می‌کارند. از سال ۱۹۹۰ میلادی، دولت این کشور قصد تشویق سرمایه‌گذاری غربی را داشته‌است. لائوس به کشورهای همسایه خود برق صادر می‌کند و نیاز دیگر کشورها به فلزات لائوس باعث چشم‌انداز بهبود اقتصادی برای این کشور شده‌است.
واحد پول این کشور کیپ نام دارد. هر کیپ معادل ۰٫۰۰۰۰۸ دلار آمریکا و هر دلار آمریکا معادل ۱۱٬۸۵۸ کیپ می‌باشد. (آوریل ۲۰۲۲)
تولید برق سالانه این کشور حدود ۹۰۰ میلیون کیلووات ساعت است و حدود ۸۰ درصد از مردم این کشور از راه کشاورزی گذران زندگی می‌کنند.
برنج، ذرّت و سبزی از فرآورده‌های کشاورزی لائوس و تولیدات عمده صنعتی آن قلع، الوار، تنباکو و نیروی برق است. منابع طبیعی آن قلع، الوار و صادرات آن برق، تولیدات جنگلی، قلع و قهوه است. واردات لائوس برنج، خواربار، تولیدات نفتی، ماشین‌آلات، وسایل حمل‌ونقل و طرف‌های مهم دادوستد آن تایلند، روسیه، مالزی، فرانسه، چین و ویتنام هستند.
به سبب کوهستانی بودن اغلب مناطق مرزی مشترک لائوس با ویتنام، قاچاق کالا در طول این مرز رواج داشته و حتی در مهم‌ترین مرز رسمی دو کشور و در مقابل دید مأموران گمرکی، قاچاق کالاهای لوکس از لائوس به داخل ویتنام در جریان است.
مردم

جمعیت لائوس حدود ۸ میلیون نفر است که اغلب آنها در کناره‌های رود مکونگ و شاخه های آن زندگی می‌کنند. ۵۵ درصد از مردم آن از قوم لائو، ۱۱ درصد از قوم خمو، ۸ درصد از تیره همونگ و ۲۶ درصد بقیه از صد گروه قومی مختلف هستند.[نیازمند منبع]
دین بیشتر مردم لائوس بودایی است و جمعیت‌های کوچکی از مسیحیان، مسلمانان و یهودی‌ها نیز در آن ساکن هستند.
تونگلون سیسولیت نخست‌وزیر فعلی لائوس و باراک اوباما رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده به همراه بانوهای اول هر دو کشور
نقشه پیونددار استان‌های لائوس.
کیپ لائوس چهارمین پول رایج بی‌ارزش جهان
نگاره‌ای از خانه‌های روی آب در حاشیه رود مکونگ در استان چامپاساک، لائوس.
ده گون هوانگ

| 0 | 1 |
| --- | --- |
ده گون هوانگ: ده گون هوانگ
هانگول: 대건황 or 대처황
هانجا: 大虔晃 or 大處晃
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Dae Geon-hwang or Dae Cheo-hwang
مک‌کیون–ریشاور: Tae Kŏn-hwang or Tae Ch'ŏ-hwang
ده گون هوانگ (حکومت ۸۵۷ تا ۸۷۱) دوازدهمین پادشاه بالهایی بود.او برادر جوانتر دائه ایجین بود که بعد از او به سلطنت رسید.بعد از وی دائه هیونسوک به پادشاهی رسید.
دوران سلطنت

به خاطر اینکه تقریباً هیچ یک از اسناد بالهایی درباره او باقی نمانده است تنها از دوران سلطنت او این دانسته می شود که او چندین فرستاده به تانگ اعزام کرده است.
سوگا نو اینامه

| سوگا نو اینامه | سوگا نو اینامه |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ ژانویهٔ ۰۵۰۶
درگذشت: ۲۲ مارس ۰۵۷۰
ملیت: ژاپن
سوگا نو اینامه (انگلیسی: Soga no Iname; ۱ ژانویهٔ ۰۵۰۶ – ۲۲ مارس ۰۵۷۰) سیاستمدار در زمان امپراتور کین‌می و رهبر خاندان سوگا در دوره آسوکا اهل ژاپن بود. در سال ۵۳۶ پس از میلاد او اولین کسی بود که موقعیت اواومی را به دست آورد که می‌توان با دقت معقولی آن را تأیید کرد. اساساً این به چه معناست: اولین رئیس دولت ژاپن (یا دقیق‌تر رئیس دولتیاماتو (مردم)).
سد شهید رجایی

سد در ۴۵ کیلومتری جنوب غربی ساری
| سد شهید رجایی | سد شهید رجایی |
| --- | --- |
سد شهید رجایی ساری(سلیمان تنگه): سد شهید رجایی ساری(سلیمان تنگه)
موقعیت سد شهید رجایی در ایران: موقعیت سد شهید رجایی در ایران
نام رسمی: سد شهید رجایی ساری
کشور: ایران
محل: ۴۵ کیلومتری جنوب غربی ساری
مختصات: ۳۶°۱۵′۱۲″شمالی ۵۳°۱۳′۴۰″شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۲۵۳۳۳°شمالی ۵۳٫۲۲۷۷۸°شرقی﻿ / 36.25333; 53.22778
آغاز ساخت: ۱۳۷۰ هجری خورشیدی
گشایش: ۱۳۷۵ هجری خورشیدی
سد و سرریزها: سد و سرریزها
گونه سد: بتنی دو قوسی با سرریز آزاد
بر روی رود: تجن (دودانگه)
ارتفاع از پی: ۱۳۸ متر
طول تاج: ۴۲۷ متر
عرض تاج: ۷ متر
عرض در پی: ۲۷ متر
مخزن: مخزن
حجم کل مخزن: ۱۶۰ میلیون متر مکعب
مساحت مخزن: ۵۲۰ هکتار
درازای مخزن: ۸۵۰۰ متر
سد پایین‌دست و سرریزها: سد پایین‌دست و سرریزها
گونه سد: بتنی دو قوسی با سرریز آزاد
سد شهید رجایی ساری که از آن با عنوان سد سلیمان تنگه ساری نیز یاد می‌شود سدی در ۴۵ کیلومتری جنوب غربی ساری واقع در بخش دودانگه در نزدیکی روستای افراچال است.  عملیات اجرایی آن در شهریور سال ۱۳۷۰ ادامه پیدا کرده و در سال ۱۳۷۵ نیز به پایان رسید.
نیروگاه متوسطی که در محل سد شهید رجایی ساری احداث شده‌است و آب مورد نیاز آن از این سد تأمین می‌شود نیز با نام شهید رجایی خوانده می‌شود. این نیروگاه مخزنی-روزمینی که در تیرماه سال ۱۳۸۸ وارد مدار شده با ظرفیت ۱۳/۵ مگاوات می‌تواند سالیانه ۳۱ میلیون کیلووات ساعت انرژی تولید کند.
هدف‌های ساخت سد

کاربری اصلی این سد تأمین آب کشاورزی زمین‌های اطراف و تأمین آب آشامیدنی است. علاوه بر آن نیروگاهی هم برای تولید برق در سد تعبیه شده‌است. این سد همچنین یکی از جاذبه‌های تفریحی و اقامتی منطقه است.
به‌طور کلی کاربری‌های این سد به شرح ذیل است:
تأمین آب کشاورزی اراضی دشت تجن
تأمین محل تفرج منطقه‌ای
کنترل طغیان و جلوگیری از خسارات ناشی از سیل
تأمین آب آشامیدنی ساکنان محدوده طرح
تولید برق
امکانات گردشگری

این سد در سال ۱۳۷۹ برای بازدید مسافران و گردشگران آماده شد، محیط اطراف و رودخانه آن به منظور گردش و اقامت مناسب است. از جمله امکانات گردشگری در این محیط می‌توان به اقامت در کنار رودخانه تجن و در دهکده آرامش، قایقرانی، اسکی روی آب، اتوبوس دریایی، پدال‌رو در اسکله شیرین رود، بازدید از تاج سد با گرفتن بلیط در روزها و نیز ماهیگیری نام برد.
وجود ویلاهای دو خوابه، چهارخوابه، اردویی، سالن‌های اجتماعات سرپوشیده و روباز، رستوران‌ها و سالن‌های غذاخوری به سبک‌های مختلف، زمین ورزش و پارک بازی، پیست تپه‌پیمایی و جنگل‌نوردی، آلاچیق از دیگر امکانات و پتانسیل‌هایی است که این مجتمع تفریحی، سیاحتی برای استفاده گردشگران تدارک دیده‌است.
مشخصات نیروگاه

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: مخزنی روزمینی
دبی هر واحد: ۵/۵ متر مکعب بر ثانیه
هد: ۹۱ متر
ساختمان: ۲ طبقه اسکلت بتنی ۱ طبقه اسکلت فلزی ابعاد ۱۸×۱۶/۸×۲۵/۱ متر
ظرفیت نصب: ۱۳/۵ مگاوات
نوع شبکه: سراسری
نوع توربین: فرانسیس عمودی
تعداد واحد: ۳
ولتاژ ژنراتور: ۶/۳ به ۶۳ کیلوولت
قدرت ژنراتور: ۵/۲ مگاولت آمپر
فرکانس: ۵۰ هرتز
دور ژنراتور: ۷۵۰ دور در دقیقه
نگارخانه

رودخانه پشت سد رجایی ۱
رودخانه پشت سد رجایی ۲
رودخانه پشت سد رجایی و تاج سد
پایین تاج سد رجایی ۱
پایین تاج سد رجایی ۲
جلوی پایین سد رجایی
یک بخش از جاده منتهی به سد رجایی
تابلوی اطلاعات سد رجایی
سد رجایی در حال احداث
تاج و بدنه سد رجایی
فرهنگ تریالتی–وانادزور

یک جام طلای جواهرنشان از تریالتی. موزه ملی گرجستان، تفلیس.
فرهنگ تریالتی–وانادزور، که پیش‌تر به نام فرهنگ تریالتی–کیروفاکان شناخته می‌شد، نام خود را از منطقه تریالتی در گرجستان و شهر وانادزور در ارمنستان گرفته است. این فرهنگ به اواخر هزاره سوم و اوایل هزاره دوم پیش از میلاد مربوط می‌شود.
این فرهنگ در مناطقی که پیش‌تر فرهنگ کورا–آراکس در آن‌ها وجود داشت، شکل گرفت. برخی پژوهشگران معتقدند این فرهنگ دارای ریشه‌های هندواروپایی بوده است.
فرهنگ تریالتی–وانادزور بعدها به فرهنگ لچاشن–متسامور تکامل یافت. همچنین ممکن است در شکل‌گیری کنفدراسیون هایاسا–آزی که در متون هیتی‌ها ذکر شده، نقش داشته باشد و همچنین به موشکی‌ها که در متون آشوری آمده، ارتباط داشته باشد.
پیش‌زمینه

قدیمی‌ترین فرهنگ شولاوری–شومو از ۶۰۰۰ تا ۴۰۰۰ پیش از میلاد در این منطقه وجود داشته است. پس از آن، فرهنگ کورا–آراکس پدیدار شد.
مرحله شکوفایی فرهنگ تریالتی–وانادزور در اواخر هزاره سوم پیش از میلاد آغاز شد.
در مرحله نهایی عصر برنز میانی (حدود ۱۷۰۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد)، علاوه بر فرهنگ تریالتی–وانادزور، سه افق فرهنگی دیگر که از نظر جغرافیایی همپوشانی دارند، در قفقاز جنوبی (ماورای قفقاز) و شرق آناتولی غالب بودند: کارمیر برد (که با نام تازاکند نیز شناخته می‌شود)، کارمیر وانک (که با نام کیزیل وانک و وان–ارومیه نیز شناخته می‌شود) و سوان–اوزرلیک (که با نام سوان–آرتساخ نیز معروف است).
ظروف سفالی سیاه صیقلی و نقاشی‌شده تک‌رنگ که از گورستان‌های آنی و کوچوک چاتما (مالی پرگیت) در استان قارص ترکیه و تپه سوس در استان ارزروم به‌دست آمده‌اند، شباهت زیادی به ظروف فرهنگ تریالتی دارند. تپه سوس ممکن است با هایاسا–آزی مرتبط باشد.
پیش‌زمینه > گورپشته‌ها

در این دوره، تمایزهای اجتماعی قوی با گورهای پشته‌ای آشکار شده است. شباهت‌هایی با فرهنگ اولیه کوروگان نیز مشاهده می‌شود. در این فرهنگ، سوزاندن مردگان رواج داشت. سفال‌های نقاشی‌شده معرفی شدند و برنز مبتنی بر قلع غالب گردید. ارتباطات جغرافیایی و پیوند با دیگر مناطق خاور نزدیک در بسیاری از جنبه‌های این فرهنگ مشهود است. به‌عنوان نمونه، دیگی که در تریالتی کشف شده، تقریباً با دیگ یافت‌شده در گور دایره‌ای الف، میسین در یونان یکسان است.
فرهنگ تریالتی–وانادزور ارتباطاتی با فرهنگ‌های پیشرفته دنیای باستان، به‌ویژه با دریای اژه و همچنین با فرهنگ‌هایی در جنوب و شرق خود داشته است.
سفال‌های تک‌رنگ و چندرنگ نقاشی‌شده تریالتی–وانادزور شباهت زیادی به سفال‌های دیگر مناطق خاور نزدیک دارد. به‌ویژه، سفال‌های مشابهی به نام سفال‌های ارومیه (نام‌گذاری‌شده به افتخار دریاچه ارومیه در ایران) شناخته می‌شوند. همچنین، سفال‌های مشابهی توسط فرهنگ‌های سوان–اوزرلیک و کارمیر برد–سوان تولید شده است.
محوطه تریالتی در ابتدا طی سال‌های ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۰، پیش از احداث یک پروژه برق‌آبی، کاوش شد و طی آن ۴۶ تپه‌گور کشف گردید. در ادامه، شش تپه‌گور دیگر طی سال‌های ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۲ کشف شدند.
پیش‌زمینه > تپه‌گورهای مرتبط

تپه‌گورهای مرتقوپی تا حدی مشابه و هم‌زمان با ابتدایی‌ترین تپه‌گورهای تریالتی هستند. این دو مجموعه نمایانگر مرحله آغازین فرهنگ اولیه تپه‌گور در قفقاز مرکزی هستند.
این دوره اولیه تپه‌گور که به‌عنوان دوره مرتقوپی–بدنی شناخته می‌شود، به‌عنوان یک مرحله انتقالی و نخستین مرحله عصر برنز میانی تفسیر شده است.
پیش‌زمینه > آیین‌های تدفین

فرهنگ تریالتی–وانادزور به‌خاطر شکل خاص تدفین خود مشهور بود. افراد برجسته در گورهای بزرگ و بسیار غنی زیر تپه‌های خاکی و سنگی دفن می‌شدند که گاه شامل ارابه‌های چهارچرخ بودند. همچنین، اشیای طلای بسیاری در این گورها یافت شده است. این اشیای طلا شباهت زیادی به اشیای یافت‌شده در ایران و عراق دارند. آنان همچنین با قلع و آرسنیک کار می‌کردند. این نوع تدفین در تپه‌گور یا «تپه‌پشته»، همراه با وسایل چرخ‌دار، مشابه فرهنگ فرضیه کورگان است که با سخنوران نیا-هندواروپایی مرتبط دانسته شده است. در واقع، سفال سیاه صیقلی گورهای اولیه تریالتی شباهت زیادی به سفال فرهنگ کورا–آراکس دارد. در زمینه تاریخی، انباشت ثروت چشمگیر در گورهای تپه‌ای، مشابه فرهنگ‌های مرتبط و نزدیک با آیین‌های تدفین مشابه، بسیار قابل‌توجه است. این رویه احتمالاً نتیجه تأثیر تمدن‌های قدیمی‌تر جنوب در هلال حاصل‌خیز بوده است.
سبک سفال‌گری تریالتی–وانادزور به‌نظر می‌رسد که به عصر برنز پایانی و سفال‌های قفقاز جنوبی تبدیل شده باشد که در بخش‌های وسیعی از مناطق شرقی ترکیه امروزی یافت شده‌اند. این سفال‌ها با گسترش موشکی‌ها مرتبط دانسته شده‌اند.
سقوط کردیم

| سقوط کردیم | سقوط کردیم |
| --- | --- |
ژانر: درام
سازنده:  لی آیزنبرگ  درو کرولو 
بر پایهٔ: وی‌کرشت: ظهور و سقوط وی‌ورک اثر دیوید براون
نویسنده:  لی آیزنبرگ  درو کرولو 
کارگردان:  جان ریکوآ  گلن فیکارا 
بازیگران:  جرد لتو  ان هتوی  کایل ماروین  آمریکا فررا 
سازنده موسیقی متن: کریستوفر نیکلاس بنگز
کشور سازنده: ایالات متحده
زبان اصلی: انگلیسی
شمار قسمت‌ها: ۸
تولید: تولید
مدت: ۶۱ دقیقه
تولیدکننده‌ها:  اپل استودیوز  پارادوکس پروداکشنز  زفتیگ فیلمز 
توزیع‌کننده: اپل
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: اپل تی‌وی پلاس
انتشار اولیه: ۱۸ مارس ۲۰۲۲ (۲۰۲۲-0۳-۱۸) – ۲۲ آوریل ۲۰۲۲ (۲۰۲۲-04-۲۲)
سقوط کردیم یا ما فروپاشیدیم (انگلیسی: WeCrashed) یک مینی‌سریال تلویزیون اینترنتی در ژانر درام است که بر اساس پادپخش وی‌کرشت: ظهور و سقوط وی‌ورک اثر واندری ساخته شده‌است. بازیگران اصلی آن جرد لتو و ان هتوی هستند. این مینی‌سریال در ۱۸ مارس ۲۰۲۲ از طریق اپل تی‌وی پلاس نمایش داده شد. بخشی از مینی‌سریال در ۱۲ مارس ۲۰۲۲ در جشنواره جنوب از جنوب غربی نمایش داده شده بود.
بازیگران و شخصیت‌ها > اصلی

جرد لتو در نقش آدام نویمان، یکی از بنیانگذاران وی‌ورک
ان هتوی در نقش ربکا نویمان، همسر آدام نویمان
کایل ماروین در نقش میگل مک‌کلوی، یکی از بنیانگذاران وی‌ورک
آمریکا فررا در نقش الیشیا کندی
بازیگران و شخصیت‌ها > دوره‌ای

رابرت امت لونی در نقش ریچارد
او.تی. فاگبنلی در نقش کامرون لاتنر
تئو استاکمن در نقش جیکوب
آنتونی ادواردز
تولید

پس از اینکه لی آیزنبرگ یک قرارداد کلی چند ساله با اپل امضا کرد، گزارش شد که یک مجموعهٔ درام بر اساس داستان وی‌ورک در فوریه ۲۰۲۰ در حال توسعه است. در دسامبر ۲۰۲۰ اعلام شد که اپل تی‌وی پلاس این مجموعه را در دست توسعه قرار داده‌است و جرد لتو در حال مذاکره برای بازی در آن است. قرار بود این مجموعه را جان ریکوآ و گلن فیکارا کارگردانی کنند ولی در نهایت لی آیزنبرگ و درو کرولو آن را توسعه و نویسندگی کردند. در ماه بعد سفارش مجموعهٔ هشت قسمتی داده شد و تأیید شد که لتو در کنار ان هتوی نقش‌آفرینی خواهد کرد. هر دو در مقام تهیه‌کنندهٔ اجرایی این مجموعه خواهند بود. در آوریل ۲۰۲۱، کایل ماروین برای یکی از نقش‌های اصلی انتخاب شد و نقش میگل مک‌کلوی، یکی دیگر از بنیانگذاران وی‌ورک را ایفا کرد. در جولای ۲۰۲۱، آمریکا فررا به گروه بازیگران اضافه شد. در آگوست ۲۰۲۱، او.تی. فاگبنلی با ظرفیت تکرارشونده به بازیگران اضافه شد. در دسامبر ۲۰۲۱، تئو استاکمن در نقش تکرارشونده به بازیگران اضافه شد، و آنتونی ادواردز هم در فوریه ۲۰۲۲ برای بازی در آن انتخاب شد.
تولید > فیلمبرداری

در می ۲۰۲۱، هتوی در حال فیلمبرداری برای این سریال در شهر نیویورک دیده شد. در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱، هاتاوی اظهار داشت که فیلمبرداری به پایان رسیده‌است.
انتشار

این مجموعه در ۱۸ مارس ۲۰۲۲ از طریق اپل تی‌وی پلاس پخش شد. پیش‌نمایش اولین قسمت آزمایشی مجموعه ۱۲ مارس ۲۰۲۲ در SXSW بود
پارانیسور

| پارانیسور | پارانیسور |
| --- | --- |
پارانیسور، Purranisaurus: پارانیسور، Purranisaurus
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: خزندگان
زیرراسته:: دریاسوسماران
سرده:: Purranisaurus
پارانیسور (نام علمی: Purranisaurus) نام یک سرده از راسته تمساح‌سانان است.
کشاورزی در دوره صفویان

در دورهٔ صفویان زمین‌ها به دو دسته تقسیم می‌شدند: نوع اول، زمین‌های نامرغوب و بدون استفاده که متعلق به شاه و حکومت بود. کشاورزی در این اراضی، با اجازهٔ حاکم ناحیه یا نمایندهٔ شاه امکان‌پذیر بود. نوع دیگر، زمین‌های حاصل‌خیز و مورد استفاده بود که خود چند نوع داشتند:
خاصه
حکومتی (ممالک)
مالکیتی (خصوصی)
وقفی
زمین‌های خاصه (خالصه)

زمین‌های خاصه به شاه تعلق داشت. بخشی از این زمین‌ها، به مقام‌های لشکری، کشور و درباری اعطا می‌شد تا از درآمد آن‌ها بهره‌مند شوند. بخشی دیگر از این زمین‌ها اجاره داده می‌شد. بیشتر این زمین‌ها، میراث شاهان قبلی بود.
زمین‌های حکومتی (ممالک)

این زمین‌ها را حاکمان محلی در اختیار داشتند و به عنوان اجاره به کارگزاران داده می‌شدند. درآمد این زمین‌ها توسط حاکمان صرف هزینه‌های اداری و نگهداری نیروی نظامی می‌شد. تا پایان حکومت شاه عباس اول، این نوع زمین‌ها وسعت زیادی داشتند، اما پس از آن، به دلیل نداشتن جنگ و ضروری نبودن نگهداری سپاه در ولایت‌ها، این املاک از حکام محلی گرفته شد و در اختیار مأموران مستقیم شاه قرار گرفت. این کار خسارت دربرداشت، به‌دلیل این‌که ناظران آبادانی ولایت‌ها برایشان اهمیتی نداشت و به پر کردن خزانهٔ سلطنتی فکر می‌کردند. در ضمن چون این مأموران تحت نظارت شخص شاه بودند، کسی توان اعتراض و شکایت از کارهای ستمگرانهٔ آنان را نداشت.
مالکیت‌های محدود مشروط

گاهی، به مقام‌های لشکری یا اداری، در عوض مزایا، حق استفادهٔ موقت از مقداری زمین داده می‌شد. شاه یا حکومت صاحب این زمین‌ها بودند. مقدار زمین داده شده به هر کس، بستگی به مقام و جایگاه او داشت. مدت واگذاری زمین نیز متفاوت بود. گاهی استفاده از این زمین‌ها، به‌صورت ارثی به فرزندان شخص منتقل می‌شد. معمولا اینگونه از زمین ها در معرض مصادره قرار داشت.
زمین‌های وقفی

این گونه زمین‌ها، از سمت شاه و اشراف برای مصرف‌های عام‌المنفعه اختصاص داده می‌شد. شاه عباس تمام املاک خاصهٔ خود را به چهارده بخش قسمت نمود و وقف چهارده معصوم کرد. موقوفات را برای ساختن و نگهداری مکان‌های عمومی مانند مدرسه و مسجد و نیز امور خیریه و مذهبی، مانند غذا دادن فقرا استفاده می‌کردند.
ادارهٔ موقوفات به عهدهٔ فرد یا افرادی بود که به نام متولی شهرت داشتند. این متولیان بیشتر از میان سیدها و روحانیان انتخاب می‌شدند. صدر خاصه مسئولیت موقوفات سلطنتی بر عهدهٔ داشت و صدر عامه مسئولیت موقوفات عمومی را بر عهده داشت. زمین‌های وقفی قابل فروش نبود. بخشی از این زمین‌ها به مدت ۹۹ سال اجاره داده می‌شد.
زمین‌های وقفی > زمین‌های شخصی

تنها تعداد کمی از ثروتمندان، اعیان و صاحبان مقام، اراضی شخصی داشتند.
آب

آب مورد نیاز کشاورزی، از رودخانه، چشمه، چاه و قنات به دست می‌آمد. مهارت ایرانیان در حفر قنات در دورهٔ صفویان، تحسین سیاحان خارجی را برانگیخته بود. یکی از کارهای مهم شاهان صفوی، تلاش برای برگرداندن سرچشمه‌های کارون به زاینده‌رود (برای آبادانی بیشتر دشت اصفهان) بود. ساختن سد هم یکی از تدابیر مهم برای آبیاری اراضی بود که در بعضی شهرها مانند کاشان، انجام شد. در مورد تقسیم آب‌ها نیز اقداماتی صورت گرفت. از جمله، طرح تقسیم آب زاینده، براساس نظریه‌های شیخ بهایی اجرا شد. در هر ایالت، برای تقسیم آب رودخانه‌ها، مأموری به نام «میرآب» وجود داشت.