stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گرگان
بیمارستان‌ها

| نام | نوع | تأسیس |
| --- | --- | --- |
| بیمارستان ۵ آذر | دولتی | ۱۳۱۰ |
| بیمارستان فلسفی | خصوصی | ۱۳۴۲ |
| بیمارستان دزیانی | دولتی | ۱۳۴۳ |
| بیمارستان مسعود | خصوصی | ۱۳۴۶ |
| بیمارستان کودکان طالقانی | دولتی | ۱۳۶۰ |
| بیمارستان دکتر موسوی | خصوصی | ۱۳۷۴ |
| بیمارستان شهید صیاد شیرازی | دولتی | ۱۳۹۰ |
| بیمارستان حکیم جرجانی (تأمین اجتماعی) | دولتی | ۱۳۹۲ |
| بیمارستان سوانح سوختگی | دولتی | ۱۳۹۴ |
| بیمارستان قلب شفا | خصوصی | ۱۳۹۴ |
:
بیمارستان‌ها > بیمارستان ۵ آذر

مرکز آموزشی درمانی ۵ آذر در سال ۱۳۱۰ تأسیس شد. این بیمارستان در حال حاضر ۴۰۰ تخت بستری داشته و بیش از ۸۰ پزشک متخصص و فوق تخصص در این مرکز مشغول به کارند.
بیمارستان‌ها > بیمارستان دزیانی

بیمارستان دزیانی در سال ۱۳۴۳ با نام زایشگاه زنان و زایمان توسط محمود سیفی - وصی دزیانی - افتتاح شد و به جمعیت شیر و خورشید سرخ واگذار شد.
بیمارستان‌ها > بیمارستان دزیانی > بیمارستان فلسفی

بیمارستان فلسفی در سال ۱۳۴۲ توسط محمود و ابوالقاسم فلسفی با ۲۵ تخت تأسیس شد. هم‌اکنون تعداد تخت مصوب بیمارستان ۱۲۸ عدد است که ۱۰۰تای آن‌ها فعال است.
بیمارستان‌ها > بیمارستان دزیانی > بیمارستان طالقانی

بیمارستان تخصصی کودکان طالقانی در سال ۱۳۶۰ با ۱۲۰ تخت تأسیس شد. این بیمارستان اصلی‌ترین مرکز ارجاع بیماران در رشته‌های مختلف تخصصی و فوق تخصصی کودکان و نوزادان در استان گلستان است.
بیمارستان‌ها > بیمارستان دزیانی > بیمارستان شهید صیاد شیرازی

این بیمارستان در سال ۱۳۹۱ با حضور رئیس‌جمهور با ۳۰۰ تخت افتتاح شد. هم‌اکنون بیمارستان شهید صیاد شیرازی دارای ۳۴۰ تخت فعال و بزرگ‌ترین مرکز آموزشی درمانی استان است.
سیاست > شهرداری

شهرداری گرگان در سال ۱۳۰۴ تأسیس شد؛ اما پیش از آن بلدیه در نزدیکی عمارت آقامحمدخانی وجود داشت. پس از تشکیل شهرداری، بلدیه به محل جدیدش منتقل شد و از سال ۱۳۱۴ نام آن با عنوان شهرداری فراگیر شد.
گرگان دارای سه منطقهٔ شهرداری است. شهرداری مرکزی در مرکز شهر گرگان، شهرداری منطقهٔ یک در خیابان مصطفی خمینی (کوی علی‌محمدی)، منطقهٔ دو در بلوار قدس (خیابان چاله‌باغ) و منطقهٔ سه در خیابان رجایی واقع شده‌اند.
سیاست > شهرهای خواهرخوانده

همچنین ببینید: فهرست شهرهای دارای خواهرخوانده در ایران
گرگان با سه شهر جهان دارای پیوند خواهرخواندگی است.
|  | نام کشور | شهر خواهرخوانده | از سال |
| --- | --- | --- | --- |
|  | قزاقستان | آق‌تاو | ۲۰۰۷ |
|  | ترکیه | صامسون | ۲۰۱۱ |
|  | چین | گوانگ‌ژو | ۲۰۱۹ |
سیاست > کنسولگری‌ها

همچنین ببینید: باغ کنسولگری روسیه در گرگان
|  | کشور | وضعیت |
| --- | --- | --- |
|  | ترکمنستان | فعال |
|  | قزاقستان | فعال |
|  | روسیه | غیرفعال |
معضلات شهری > ترافیک

ترافیک یکی از معضلات شهری در گرگان به حساب می‌آید و یکی از دلایل آن قرارگیری گرگان در مسیر مسافران است. جاده ناهارخوران از پرترددترین خیابان‌های گرگان است و به‌خصوص آخر هفته‌ها دچار ترافیک شدیدی می‌شود. ساختن تقاطع‌های غیرهمسطح، تعریض معابر، احداث راه جایگزین برای بعضی مسیرها، یک‌طرفه کردن خیابان‌ها و… از اقداماتی است که شهرداری برای کاهش ترافیک انجام داده یا قصد انجام آن را دارد. البته پروژه‌هایی مانند تقاطع‌های غیرهمسطح در دخانیات و گلشهر شکست خوردند و تأثیری در کاهش ترافیک نداشتند.
معضلات شهری > حاشیه‌نشینی

جمعیت ایران از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۹۵ دو برابر شده اما جمعیت استان گلستان و گرگان چهار برابر شده است. مهاجرت از دلایل این رشد ناگهانی جمعیت است که باعث شده در استان گلستان دو برابر متوسط کشور حاشیه‌نشینی وجود داشته باشد. مناطق اسلام‌آباد، قلعه حسن، کوی افسران و … از مناطق حاشیه‌نشین گرگان هستند. سازه‌های نامناسب و غیراستاندارد، بیکاری، افزایش کودکان کار خیابانی، اعتیاد، خرید و فروش مواد، افزایش زنان بی‌سرپرست، افراد و ازدواج‌های بی‌هویت مشکلاتی هستند که حاشیه‌نشینی در پی دارد.
ترابری

فاصلهٔ گرگان تا برخی از مناطق شهری ایران:
| شهر مقصد | طول مسافرت |
| --- | --- |
ساری: ۱۳۰ کیلومتر
اصفهان: ۸۳۶ کیلومتر
اهواز: ۱۲۷۱ کیلومتر
ایلام: ۱۱۰۷ کیلومتر
بندرعباس: ۱۷۳۱ کیلومتر
تبریز: ۹۹۶ کیلومتر
تهران: ۳۹۷ کیلومتر
چابهار: ۲۲۱۶ کیلومتر
رشت: ۴۹۸ کیلومتر
زنجان: ۷۱۶ کیلومتر
اردبیل: ۷۶۴ کیلومتر
دامغان: ۲۰۳ کیلومتر
سنندج: ۸۹۸ کیلومتر
کرمانشاه: ۹۲۳ کیلومتر
مشهد: ۵۵۶ کیلومتر
همدان: ۷۳۴ کیلومتر
اراک: ۶۷۷ کیلومتر
ترابری > فرودگاه

مقالهٔ اصلی: فرودگاه گرگان
پروازهای داخلی فرودگاه بین‌المللی گرگان تهران، مشهد، زاهدان، کیش، بندرعباس، رشت، تبریز، شیراز، چابهار، قشم و عسلویه هستند. به‌صورت هفتگی پروازهای عتبات عالیات نیز دایر است. شرکت‌های هواپیمایی ایران ایر، آسمان، قشم ایر، کیش ایر، زاگرس و پویا ایر پروازهای این فرودگاه را برعهده دارند. به تازگی نیز پرواز گرگان-اکتائو جهت برقراری ارتباط ایران با قزاقستان برقرار شد.
ترابری > راه‌آهن

مقالهٔ اصلی: ایستگاه راه‌آهن گرگان
ایستگاه راه‌آهن گرگان در ۹ آبان ۱۳۳۹ در مسیر خط راه‌آهن بندر ترکمن - گرگان افتتاح شد. عملیات اجرایی راه‌آهن گرگان - اینچه‌برون - ترکمنستان در سال ۱۳۹۲ پایان یافت و در سال ۱۳۹۳ به شکل رسمی افتتاح شد. این مسیر بخشی از پروژهٔ ریلی راه‌آهن گرگان – اینچه‌برون – اترک – برکت در سه کشور قزاقستان، ترکمنستان و ایران است. طول این خط آهن حدود ۹۰۸ کیلومتر است که ۱۲۰ کیلومتر آن در قزاقستان، ۷۰۰ کیلومتر در ترکمنستان و ۸۸ کیلومتر در ایران قرار دارد. این راه‌آهن بر اثر سیل فروردین ۱۳۹۸ دچار خرابی شده بود که بازسازی شد.
قرار است راه‌آهن گرگان - مشهد در ۵ قطعهٔ کارگاهی در مسیرهای گرگان، گنبد کاووس، کلاله، بجنورد، شیروان و مشهد به طول ۵۵۰ کیلومتر ساخته شود.
ترابری > ترمینال

ترمینال گرگان در میدان انقلاب، در حاشیهٔ شمال غربی شهر قرار دارد و بزرگ‌ترین ترمینال مسافرتی شمال ایران است.
ترابری > تاکسی

طرح پرداخت الکترونیکی کرایه تاکسی در سال ۱۳۹۸ در گرگان اجرا شد. گرگان پس از تهران دومین شهر اجراکنندهٔ این طرح در کشور است. طبق آخرین آمار در فروردین ۱۴۰۰، ۲ هزار و ۹۲۲ دستگاه تاکسی در سطح شهر گرگان در حال فعالیت هستند.
ترابری > قطار شهری

از سال ۱۳۹۳، بحث ایجاد قطار شهری در گرگان مطرح بود. قطارشهری گرگان شامل دو خط است که شبیه آن در تبریز در حال اجرا است. حتی نمایندگان شرکت چینی «سیتیک» برای بررسی احداث قطار شهری در گرگان حاضر شدند. ولی هنوز خبر جدیدی در مورد قطارشهری یافت نشد.
ترابری > مونوریل

طرح مونوریل گرگان از سال ۱۳۹۳ موافقان و مخالفان زیادی دارد و در میان کارشناسان، بحث‌های گوناگونی دربارهٔ ممکن یا غیرممکن بودن اجرای این طرح، مطرح است. طرحی که به گفتهٔ رئیس وقت شورای اسلامی شهر گرگان زمان اجرای آن حداقل ۵ و حداکثر ۱۰ سال برآورد شده است ولی هنوز تاکنون برآورد نشده است.
ترابری > تراموا

ایجاد خط تراموا جهت کنترل ترافیک شهر گرگان از برنامه‌های حوزهٔ ترافیک شهرداری بوده است. طرحی که از سال ۱۳۹۳ مطرح بود و اواخر سال ۱۳۹۷ در جلسهٔ شورای ترافیک شهرستان پیگیری تراموا و ساخت آن در گرگان تصویب شد اما این امر نیازمند پیگیری‌های مسئولان استانی هم است. به منظور ساماندهی و مدیریت ترافیک شهری در نظر است برای دو مسیر پرتردد این شهر، اقدام به اجرای پروژهٔ تراموای شهری شود.
ترابری > خیابان و بلوارها

بلوار امام رضا
بلوار ناهارخوران
بلوار گلشهر
خیابان پارتیان
بلوار صیاد شیرازی
خیابان ولیعصر
خیابان استرآبادی
بلوار هیرکان
خیابان سعدآباد
بلوار خلیج
بلوار رسالت
خیابان امام خمینی
بلوار کاشانی
بلوار الغدیر
بلوار جانبازان
خیابان استاندارد
بلوار مفتح
خیابان ۵ آذر
خیابان بعثت
خیابان شهید بهشتی
بلوار شهید مدرس
بلوار شهید شکاری
بلوار چاله باغ
بلوار تربیت
کوی تختی
اقتصاد و صنعت

عمده واحدهای صنعتی بزرگ منطقهٔ گرگان، در پیش از انقلاب ۱۳۵۷ و در راستای کشاورزی و منابع و مواد اولیه، احداث و پایه‌گذاری شده‌اند. از جمله، واحدهای بزرگی چون کشت و صنعت گل‌چشمه، کشت و صنعت گرگان، صنعت چوب شمال، تخته شهید باهنر، نئوپان شموشک و همچنین ۲۵ واحد پنبه‌پاک‌کنی بزرگ و ۲۸ واحد آردسازی بوده است.
رسانه‌ها > صدا و سیما

رادیو گرگان از سال ۱۳۳۲ فعالیت خود را با نام رادیو ارتش آغاز کرد. ساختمان اداری و مرکز تولید و پخش آن در ابتدا در اداره پست و تلگراف گرگان بود و فرستنده آن در پارک شهر کنونی قرار داشت. در سال ۱۳۳۸ تولید برنامه‌های رادیو گرگان از ۱ ساعت به ۲ ساعت (۱ ساعت فارسی و ۱ ساعت ترکمنی) افزایش یافت. رادیو گرگان و رادیو ساری از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ از زیرمجموعه‌های مرکز رشت حساب می‌شدند و پس از انقلاب ۱۳۵۷ به‌طور مستقل به فعالیت خود ادامه دادند. صدا و سیمای مرکز گلستان ساخت برنامه‌های تلویزیونی را از سال ۱۳۶۹ شروع کرد که آثار تولیدی محلی و همچنین به زبان ترکمنی آن از شبکهٔ استانی مازندران پخش می‌شد. صدا و سیمای مرکز گلستان در نیمهٔ دوم سال ۱۳۷۸ افتتاح شد که در هفته ۳۶۰۰ دقیقه برنامه داشت. شبکهٔ استانی گلستان نیز در ۲۷ اسفند ۱۳۸۳ با ۲۶۰ دقیقه برنامه در روز راه‌اندازی شد. مجموعهٔ ساختمانی و سیستم رادیویی کنونی این مرکز از ۱۶ اسفند ۱۳۶۹ مورد استفاده قرار گرفته و یکی از مدرن‌ترین و مجهزترین مراکز رادیویی ایران است.
رسانه‌ها > نشریه‌ها

از نخستین نشریهٔ گرگان اطلاعات موثقی در دست نیست اما به‌گفتهٔ سید محمدکاظم مداح، نخستین نشریه، بولتن یا خبرنامهٔ بدون عنوان چاپخانهٔ گرگان است که در سالگرد تأسیس چاپخانهٔ ریحانی و ۲۴امین سالگرد مشروطیت مصادف با ۱۴ مرداد ۱۳۰۹ چاپ و توزیع شد. این نشریه در بین مدعوین از طبقات مختلف، شامل معاریف، بزرگان، روحانیون، رؤسای ادارات، نظامی و انتظامی که در جشن شرکت داشتند، پخش شد. «نامهٔ قابوس» یکی از نخستین نشریه‌های گرگان است که در سال ۱۳۱۴ توسط میرزا محمدعلی خان عبهری منتشر شد. در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ به‌علت پایان یافتن دولت رضاشاه و در نتیجه ایجاد فضای باز سیاسی مطبوعات مختلفی از جمله ندای گرگان (هفته‌نامهای به زبان فارسی و ترکمنی مربوط به حزب توده در گرگان)، آذر گرگان (هفته‌نامه‌ای با روش سیاسی، اجتماعی و خبری)، پیام گرگان (هفته‌نامهٔ دیگری با روش سیاسی، اجتماعی و خبری) و… به چاپ می‌رسیدند. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ این فضای باز پایان یافت و مطبوعات، رونق چندانی نداشتند. منوچهر نوازش یکی از فعال‌ترین چهره‌های مطبوعاتی در دوران پس از کودتا بود که هفته‌نامهٔ «نهضت» را در ۱۳۲۶ در ساری و هفته‌نامهٔ «شمال ایران» را در ۱۳۴۲ در گرگان منتشر کرد. شمال ایران در قطع روزنامه و در ۴ و گاه ۸ صفحه منتشر می‌شد. این نشریه بعدها به علت نوشتن مقاله‌ای دربارهٔ تصاحب زمین توسط تیمسار مزین توقیف شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۶۰ مطبوعاتی همچون ندای ترکمن، چکلش، ندای مستضعفین، فصل گرگان و… در گرگان فعالیت داشتند. از سال ۱۳۶۰ به علت ایجاد فضای جدید در کشور فعالیت فرهنگی رونقی نداشت و از این سال تا سال ۱۳۷۶ نشریات مستقلی برای گرگان و دشت منتشر نمی‌شد. البته «گرگان و دشت» ضمیمه‌ای از هفته‌نامهٔ «اقتصاد خراسان» بود که نخستین شمارهٔ آن در ۴ صفحه در خرداد ۱۳۷۴ و آخرین شمارهٔ آن در بهمن همان سال منتشر شد. در سال ۱۳۷۶ با تصویب لایحهٔ تأسیس استان گلستان و روی کار آمدن دولت خاتمی فضای جدیدی ایجاد شد. در این سال‌ها نشریاتی همچون گلشن مهر، گرگان امروز، استرآباد، میرداماد و… منتشر شدند. از سال ۱۳۸۴ با روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد به علت تفاوت دیدگاه با دولت پیشین فعالیت‌های مطبوعاتی کمرنگ شد و دوران پرتحرک مطبوعاتی ۸۴–۱۳۷۶ از تب و تاب افتاد.
صفحهٔ دوم روزنامهٔ اطلاعات به تاریخ ۱ دی ۱۳۱۱ که در آن فرمان رضاشاه مبنی بر تغییر نام استرآباد به گرگان نوشته شده است.
دیوار تاریخی گرگان
یک ظرف دوره امپراتوری سلجوقی در گرگان
نقاشی اسکار دلیپارت از حضور ناصرالدین‌شاه قاجار در خلیج استرآباد گرگان
اقلیم گرگان از نوع معتدل خزری بسیار مرطوب
پراکندگی اقوام در استان گلستان
آبشار مصنوعی جنگل ناهارخوران
النگدره
نمایی از گرگان در شب از فراز هزارپیچ
حیاط مسجد جامع گرگان
موزهٔ باستان‌شناسی گرگان
استراحتگاه خانوادهٔ پهلوی در کاخ
خانهٔ امیرلطیفی
نمای کلی کاخ آقامحمدخان قاجار
کنسرت کیهان کلهر در تالار فخرالدین اسعد گرگانی
نمای بیرونی مؤسسهٔ فرهنگی میرداماد گرگان
سردر دانشگاه آزاد گرگان
مدرسهٔ عمادیه
عمارت شهرداری گرگان در بهار ۱۳۲۱
آق‌تاو، یکی از خواهرخوانده‌های گرگان
صامسون، یکی از خواهرخوانده‌های گرگان
گوانگ‌ژو، یکی از خواهرخوانده‌های گرگان
فرودگاه گرگان
ایستگاه راه‌آهن گرگان
بلوار ناهارخوران
میدان شهرداری گرگان
صفحهٔ نخست شمارهٔ ۱۲ نامهٔ قابوس. ۲۴ مهر ۱۳۱۴
دونلی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سازهای زهی: سازهای زهی
طبقه‌بندی:  سازهای بادی چوبی 
گسترۀ صوتی: گسترۀ صوتی
 وسعت صوتی انواع قیچک:  وسعت صوتی انواع قیچک
سازهای مرتبط: سازهای مرتبط
 نی :  نی 
دونلی یا دونی یکی از سازهای محلی بلوچستان و از خانوادهٔ نی است. «نَل» در بلوچی یعنی نی. این ساز شامل دو نی است که نوازنده هر دو را هنگام نواختن در دهان خود قرار می‌دهد.این ساز شامل دو نی است که نوازنده هنگام نواختن هر دو نی را در دهان خود قرار داده و نی مؤنث را اندکی پایینتر از نی مذکر قرار می‌دهد. تنها شش سوراخ نی مذکر از محل دمیدن مورد استفاده قرار می‌گیرند. نی مؤنث وظیفه واخوان را به عهده دارد. سه سوراخ صوتی آن از محل دمیدن ساز گاهی نواخته می‌شوند.
دونلی نوازی مرد بلوچ
دونل در حقیقت استفاده همزمان دو عدد ساز نل است که یکی از آنها صدای ثابت و دیگری ملودی‌ها را جاری می‌کند.
به گفته «نصیراحمد ملازهی» در تاریخ ایران باستان ابزاری شبیه به دونلی در تصاویر و نقاشی های به جامانده از آن دوران قابل مشاهده است و ردپای این ساز را در تاریخ باستان می توان پیدا كرد و گذشته از آن در خود بلوچستان تاریخ دیرینه دارد و ساز نوظهوری نیست.
کورینتو (کائوکا)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= کلمبیا
| Corinto, Cauca Centro de Minas Gerais | Corinto, Cauca Centro de Minas Gerais |
| --- | --- |
شهرداری و شهرک: شهرداری و شهرک
Location of the municipality and town of Corinto, Cauca in the Cauca Department of Colombia.: Location of the municipality and town of Corinto, Cauca in the Cauca Department of Colombia.
بخش: کائوکا
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Colombia Standard Time)
کورینتو (کائوکا) (به اسپانیایی: Corinto, Cauca) یک سکونتگاه مسکونی در کلمبیا است که در بخش کائوکا واقع شده‌است.
ایت بوبیدمان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= مراکش
| Ait Boubidmane | Ait Boubidmane |
| --- | --- |
شهر: شهر
استان‌های مراکش: مکناس تافیلالت
Province: El Hajeb Province
جمعیت (2004): جمعیت (2004)
 • کل: ۴٬۲۵۸
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰ (زمان اروپای غربی)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۱ (WEST)
ایت بوبیدمان (به فرانسوی: Ait Boubidmane) یک منطقهٔ مسکونی در مراکش است که در مکناس تافیلالت واقع شده‌است.
خصوصیات

ایت بوبیدمان ۴٬۲۵۸ نفر جمعیت دارد.
لیگ برتر فوتبال انگلستان

لیگ فوتبال
| 0 | 1 |
| --- | --- |
بنیان‌گذاری: ۲۰ فوریه ۱۹۹۲
کشور:  انگلستان
کنفدراسیون: یوفا
شمار تیم‌ها: ۲۰
سطح در مسابقات: ۱
صعود به: لیگ قهرمانان اروپا
سقوط به: چمپیونشیپ
جام(های) داخلی: جام حذفی فوتبال انگلستان جام اتحادیه انگلستان جام خیریه انگلستان
جام(های) بین‌المللی: لیگ قهرمانان اروپا لیگ اروپا لیگ کنفرانس اروپا
قهرمان کنونی: منچستر سیتی (۸ قهرمانی)
موفق‌ترین تیم: منچستر یونایتد (۲۰ قهرمانی)
پخش تلویزیونی: اسکای و بی‌تی (زنده) اسکای و بی‌بی‌سی (خلاصه)
وبگاه: premierleague.com
فصل جاری: لیگ برتر فوتبال انگلستان ۲۵–۲۰۲۴: فصل جاری: لیگ برتر فوتبال انگلستان ۲۵–۲۰۲۴
لیگ برتر (به انگلیسی: Premier League) که در خارج از انگلستان با نام لیگ برتر فوتبال انگلستان (به انگلیسی: English Premier League) شناخته می‌شود، بالاترین سطح فوتبال باشگاهی در نظام لیگ‌های فوتبال انگلیس است هرساله با حضور ۲۰ تیم برگزار می‌شود و با استفاده از سیستم صعود و سقوط به چمپیونشیپ (یک لیگ پایین تر) پیوند می‌خورد و البته یکی معتبرترین و ارزشمند ترین لیگ فوتبال جهان به‌شمار می‌آید.
هر فصل از رقابت‌ها در ماه اوت آغاز می‌شود و هر تیم بعد از انجام ۳۸ بازی (به صورت رفت و برگشت) در ماه مه به پایان می‌رسد.
این لیگ در ۲۰ فوریه ۱۹۹۲ و با نام لیگ برتر اتحادیه فوتبال (به انگلیسی: FA Premier League) به دنبال تصمیم باشگاه‌ها مبنی بر جدایی از لیگ دسته اول فوتبال انگلستان (بنیان‌گذاری در ۱۸۸۸) برای کسب حق پخش تلویزیونی بیشتر بنیان گذاشته شد. در فصل ۱۴–۲۰۱۳، اسکای بریتانیا و گروه بی‌تی برای پخش به ترتیب ۱۱۶ و ۳۸ بازی قراردادی به ارزش ۱ میلیارد پوند منعقد کردند. این لیگ سالیانه در مجموع برای پخش بازی‌ها به صورت داخلی و بین‌المللی ۲٫۲ میلیارد پوند درآمد دارد. در فصل ۱۵–۲۰۱۴ مجموع تیم‌ها سهمی معادل ۱٬۶۰۰ میلیون پوند داشتند که این رقم در فصل ۱۷–۲۰۱۶ به ۲٬۴۰۰ میلیون پوند رسید.
لیگ برتر با پخش شدن در بیش از ۲۱۲ سرزمین جهان و در ۶۴۳ میلیون خانه با بینندگانی که حداکثر به تعداد ۴٫۷ میلیارد نفر می‌رسند، پربیننده‌ترین لیگ ورزشی در دنیاست. در فصل ۱۵–۲۰۱۴، هر بازی در لیگ برتر به صورت میانگین ۳۶٬۰۰۰ تماشاگر داشت که دومین نرخ میانگین تماشاگر در فصل را پس از بوندسلیگا با ۴۳٬۵۰۰ نفر، در اختیار داشت. در اکثر بازی‌های لیگ برتر، استادیوم‌ها به صورت تقریباً کامل پر می‌شوند. لیگ برتر در جدول ضریب یوفا که بر پایهٔ عملکرد باشگاه‌ها در رقابت‌های اروپایی در پنج سال گذشته تنظیم می‌شود، در جایگاه اول قرار دارد.
از زمان شکل‌گیری این لیگ در سال ۱۹۹۲، چهل و نه باشگاه در آن رقابت کرده‌اند که تا به حال هفت باشگاه مختلف، موفق به قهرمانی شده‌اند.
تاریخچه > خاستگاه

با وجود موفقیت‌های فراوان باشگاه‌های انگلیسی در قارهٔ اروپا در دهه های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی، اواخر دههٔ هشتاد دوران افول این باشگاه‌ها بود. استادیوم‌ها فرسوده شده بودند، هولیگانیسم به اوج خود رسیده بود و باشگاه‌های انگلیسی به خاطر فاجعه ورزشگاه  هیسل در سال ۱۹۸۵، به مدت ۵ سال از حضور در رقابت‌های اروپایی منع شدند. لیگ دسته اول فوتبال انگلستان، که از سال ۱۸۸۸ بالاترین سطح لیگ فوتبال انگلستان محسوب می‌شد از رقبایش در ایتالیا (سری آ) و اسپانیا (لا لیگا) از نظر تماشاگر و درآمد عقب مانده بود، به همین دلیل هم برخی از بهترین بازیکنان انگلیسی کشورشان را ترک کردند و به لیگ‌های خارجی رفتند.
با شروع دهه ۱۹۹۰ میلادی، این روند افولی متوقف شد و در جهت عکس شروع به حرکت کرد: در جام جهانی فوتبال ۱۹۹۰ انگلستان به نیمه‌نهایی رسید؛ یوفا ممنوعیت پنج‌سالهٔ حضور باشگاه‌های انگلیسی در رقابت‌های اروپایی را لغو کرد و در نتیجهٔ آن منچستر یونایتد در جام برندگان جام اروپا در سال ۱۹۹۱ به مقام قهرمانی رسید؛ و در نهایت هم گزارش تیلور که در آن مقررات ارتقای امنیت استادیوم‌ها آمده بود و بعد از فاجعه هیلزبورو نگاشته شد، در ژانویه همان سال منتشر گردید.
در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی یک اتفاق بسیار مهم دیگر نیز برای باشگاه‌های انگلیسی افتاد؛ مارتین ادواردز در منچستر یونایتد، آیروینگ اسکولار در تاتنهام هاتسپر و دیوید دین در آرسنال، شروع به تغییر رویهٔ باشگاه‌هایشان کردند و قوانین تجارت، تبلیغات و درآمدزایی را برای مدیریت باشگاه‌هایشان سرلوحه قرار دادند که در نهایت منجر به افزایش قدرت باشگاه‌های برتر شد. آن‌ها با تهدید به جدایی از لیگ، توانستند قدرت رأی خود را افزایش دهند و به علاوهٔ آن، پنجاه درصد از درآمد کل اسپانسرینگ و حق پخش تلویزیونی را در سال ۱۹۸۶ به دست آوردند. در عین حال درآمد حق پخش تلویزیونی اهمیت دوچندانی یافت؛ در حالی که قرارداد حق پخش تلویزیونی بازی‌های لیگ انگلستان در سال ۱۹۸۶ ۶٫۳ میلیون پوند برای دو سال ارزش داشت، این رقم در سال ۱۹۸۸ به ۴۴ میلیون پوند برای چهار سال رسید که ۷۵ درصد از آن سهم باشگاه‌ها بود. در سال ۱۹۸۸، ده باشگاه تهدید به جدایی و ایجاد یک «سوپر لیگ» کردند، اما نهایتاً با گرفتن درصد بالایی از قرارداد حق پخش تلویزیونی، راضی به ماندن شدند. با بهبود وضع استادیوم‌ها، تعداد تماشاگرها و درآمد باشگاه‌ها افزایش یافت و بار دیگر باشگاه‌ها برای افزایش سرمایه‌گذاری بر روی ورزش، ترک لیگ فوتبال را در نظر گرفتند.
تاریخچه > بنیان‌گذاری

ب...ب.ب
در سال ۱۹۹۰، گرگ دایک مدیر تلویزیون لندن ویکند (LWT) با نمایندگان پنج باشگاه برتر انگلستان (منچستر یونایتد، لیورپول، تاتنهام، اورتون و آرسنال) دیدار کرد. در این دیدار راه جدایی از لیگ فوتبال مورد بررسی قرار گرفت. دایک معتقد بود که اگر بازی‌های باشگاه‌های بزرگ از تلویزیون ملی پخش شود، درآمد بیشتری نصیب LWT می‌شود و باشگاه‌ها نیز به همان نسبت سهم بیشتری نصیبشان می‌شود. این پنج باشگاه معتقد بودند که جدایی از لیگ و شکل‌دادن یک سوپرلیگ با حضور برترین باشگاه‌ها تصمیم خوبی است و قرار گذاشتند تا آن را اجرایی کنند؛ با این حال، لیگ فوتبال بدون حمایت اتحادیه فوتبال انگلستان هیچ اعتباری نداشت؛ بنابراین دیوید دین از آرسنال به مذاکره با اتحادیه فوتبال پرداخت تا ببیند آن‌ها راضی به انجام این کار هستند یا نه. اتحادیه فوتبال هم در آن زمان رابطهٔ خوبی با لیگ فوتبال نداشت و به دنبال راهی برای تضعیف آن بود.
در پایان فصل ۱۹۹۱، پیشنهادی برای تشکیل یک لیگ جدید با هدف درآمدزایی بیشتر ارائه شد. توافقنامهٔ اعضای مؤسس در ۱۷ ژوئیه ۱۹۹۱ توسط باشگاه‌های حاضر در بالاترین سطح امضا شد و قوانین ابتدایی برای شکل‌گیری لیگ برتر اتحادیه فوتبال تصویب گردید. قرار شد تا لیگ جدید از لحاظ تبلیغاتی و تجاری از اتحادیه فوتبال و لیگ فوتبال استقلال داشته باشد و بتواند به صورت مستقل بر سر مسائل اسپانسرینگ و حق پخش تلویزیونی مذاکره کند. گفته می‌شد که با درآمد بیشتر، باشگاه‌های انگلیسی می‌توانند با بهترین تیم‌های اروپایی رقابت کنند. با وجود این که دایک نقش به‌سزایی در شکل‌گیری لیگ برتر داشت، اما دایک و تلویزیونش قرار داد حق پخش تلویزیونی را به اسکای بریتانیا با مبلغ ۳۰۴ میلیون پوند واگذار کردند. همچنین حق پخش خلاصه بازی‌ها به برنامهٔ مچ آف د دی در بی‌بی‌سی اسپورت واگذار شد.
در سال ۱۹۹۲، تمامی باشگاه‌های حاضر در لیگ فوتبال به صورت جمعی از حضور در این لیگ انصراف دادند و در ۲۷ مهٔ ۱۹۹۲، لیگ برتر اتحادیه فوتبال به صورت یک شرکت خصوصی محدود که دفترش در اتحادیه فوتبال واقع در لنکستر گیت بود، بنیان‌گذاری شد. این مسئله به معنای جدایی از لیگ فوتبال با ۱۰۴ سال قدمت و ۴ دستهٔ مختلف بود؛ بعد از آن لیگ برتر با یک دسته بالاترین سطح فوتبال انگلستان بود و لیگ فوتبال سه دسته داشت. در فرمت مسابقات و تعداد تیم‌ها تغییری ایجاد نشد و لیگ برتر به وسیلهٔ قانون صعود و سقوط به لیگ دسته اول جدید متصل شد و به مانند قبل، از هر دسته، سه تیم به دستهٔ بالاتر صعود و سه تیم به دستهٔ پایین‌تر سقوط می‌کردند.
اولین فصل لیگ برتر در ۹۳–۱۹۹۲ برگزار شد. در این فصل از رقابت‌ها ۲۲ تیم در لیگ حضور داشتند. اولین گل این مسابقات توسط برایان دین بازیکن تیم شفیلد یونایتد در پیروزی ۲ بر ۱ مقابل منچستر یونایتد به ثمر رسید. ۲۲ باشگاهی که در فصل اول این رقابت‌ها حضور داشتند به ترتیب آرسنال، استون ویلا، بلکبرن، چلسی، کاونتری سیتی، کریستال پالاس، اورتون، ایپسویچ تاون، لیدز یونایتد، لیورپول، منچستر سیتی، منچستر یونایتد، میدلزبرو، نوریچ سیتی، ناتینگهام فارست، اولدهام اتلتیک، کویینز پارک رنجرز، شفیلد یونایتد، شفیلد ونزدی، ساوت‌همپتون، تاتنهام و ویمبلدون بودند. لوتون تاون، نوتس کانتی و وستهام یونایتد در پایان فصل ۹۲–۱۹۹۱ از لیگ دسته اول سقوط کرده بودند و نتوانستند در اولین فصل برگزاری لیگ برتر حضور داشته باشند.
تاریخچه > تسلط «بیگ فور» (دههٔ ۲۰۰۰ میلادی)

| فصل | آرسنال | چلسی | لیورپول | منچستر یونایتد |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۰–۱۹۹۹ | ۲ | ۵ | ۴ | ۱ |
| ۰۱–۲۰۰۰ | ۲ | ۶ | ۳ | ۱ |
| ۰۲–۲۰۰۱ | ۱ | ۶ | ۲ | ۳ |
| ۰۳–۲۰۰۲ | ۲ | ۴ | ۵ | ۱ |
| ۰۴–۲۰۰۳ | ۱ | ۲ | ۴ | ۳ |
| ۰۵–۲۰۰۴ | ۲ | ۱ | ۵ | ۳ |
| ۰۶–۲۰۰۵ | ۴ | ۱ | ۳ | ۲ |
| ۰۷–۲۰۰۶ | ۴ | ۲ | ۳ | ۱ |
| ۰۸–۲۰۰۷ | ۳ | ۲ | ۴ | ۱ |
| ۰۹–۲۰۰۸ | ۴ | ۳ | ۲ | ۱ |
| ۱۰–۲۰۰۹ | ۳ | ۱ | ۷ | ۲ |
| حضور در ۴ تیم برتر | ۱۱ | ۸ | ۸ | ۱۱ |
از ۱۱ بار حضور: از ۱۱ بار حضور
یکی از ویژگی‌های مهم لیگ برتر در طول دهه ۲۰۰۰ میلادی، سلطهٔ باشگاه‌های «بیگ فور» یا «چهار غول» باشگاه‌ها بود: آرسنال، چلسی، لیورپول و منچستر یونایتد. در طول این دهه، چهار رتبهٔ اول لیگ اغلب در اختیار این چهار تیم بود و از فصل ۰۴–۲۰۰۳ تا ۰۹–۲۰۰۸ تنها این تیم‌ها بودند که می‌توانستند به لیگ قهرمانان اروپا صعود کنند. آرسنال در فصل ۰۴–۲۰۰۳ بدون باخت قهرمان لیگ شد؛ اولین و تنها باری که چنین اتفاقی افتاده‌است. در مهٔ ۲۰۰۸، کوین کیگان گفت که سلطهٔ «بیگ فور» این لیگ را تهدید می‌کند. او گفت که این لیگ در خطر تبدیل شدن به یکی بزرگ‌ترین و حوصله‌سربرترین لیگ دنیاست. ریچارد اسکودامور یکی از مدیران لیگ برتر در دفاع گفت که صرف نظر از این که شما در بالا، میان یا پایین جدول باشید، کشمکش‌ها و چالش‌های زیادی در لیگ برتر وجود دارد که آن را جذاب می‌کند.
بعد از پایان فصل ۰۹–۲۰۰۸ و در فصول بعدی، لیگ برتر شاهد پایان سلطهٔ این چهار تیم بود؛ چرا که تاتنهام و منچستر سیتی به جمع چهار تیم برتر راه یافتند. در فصل ۱۰–۲۰۰۹ تاتنهام در لیگ چهارم شد و برای اولین بار از سال ۲۰۰۵، یک تیم به جز «بیگ فور» حائز رتبهٔ چهارم شد. آخرین بار اورتون توانسته بود به این موفقیت دست پیدا کند. با این حال انتقاد از فاصلهٔ ایجاد شده میان «سوپر باشگاه‌ها» و باشگاه‌های دیگر همچنان ادامه دارد، خصوصاً به خاطر قدرت بالای مالی آن‌ها.
تاریخچه > شکل‌گیری «بیگ سیکس» (دهه ۲۰۱۰)

منچستر سیتی در فصل ۱۲–۲۰۱۱ قهرمان لیگ برتر شد و به اولین باشگاهی جز «بیگ فور» تبدیل شد که از فصل ۹۵–۱۹۹۴ قهرمان این لیگ می‌شود. همچنین در این سال دو تیم چلسی و لیورپول که جزو «بیگ فور» بودند، با رتبه‌ای پایین‌تر از چهارم به کار خود پایان دادند. معرفی منچستر سیتی به همراه تاتنهام هاتسپر که در دو فصل ۱۶–۲۰۱۵ و ۱۷–۲۰۱۶ به ترتیب دوم و سوم شدند، باعث شکل‌گیری «بیگ سیکس» یا «شش غول» گشت.
| فصل | آرسنال | چلسی | لیورپول | منچستر سیتی | منچستر یونایتد | تاتنهام |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۱–۲۰۱۰ | ۴ | ۲ | ۶ | ۳ | ۱ | ۵ |
| ۱۲–۲۰۱۱ | ۳ | ۶ | ۸ | ۱ | ۲ | ۴ |
| ۱۳–۲۰۱۲ | ۴ | ۳ | ۷ | ۲ | ۱ | ۵ |
| ۱۴–۲۰۱۳ | ۴ | ۳ | ۲ | ۱ | ۷ | ۶ |
| ۱۵–۲۰۱۴ | ۳ | ۱ | ۶ | ۲ | ۴ | ۵ |
| ۱۶–۲۰۱۵ | ۲ | ۱۰ | ۸ | ۴ | ۵ | ۳ |
| ۱۷–۲۰۱۶ | ۵ | ۱ | ۴ | ۳ | ۶ | ۲ |
| ۱۸–۲۰۱۷ | ۶ | ۵ | ۴ | ۱ | ۲ | ۳ |
| ۱۹–۲۰۱۸ | ۵ | ۳ | ۲ | ۱ | ۶ | ۴ |
| ۲۰–۲۰۱۹ | ۸ | ۴ | ۱ | ۲ | ۳ | ۶ |
| حضور در ۴ تیم | ۶ | ۷ | ۵ | ۱۰ | ۶ | ۵ |
از ۱۰ بار حضور: از ۱۰ بار حضور
به خاطر این که تنها چهار تیم می‌توانند به لیگ قهرمانان اروپا صعود کنند، رقابت سخت‌تری میان این شش تیم برای صعود به این رقابت‌ها شکل گرفته‌است. در فصول بعد از ۱۲–۲۰۱۱، منچستر یونایتد و لیورپول هم در چند فصل از جمع چهار تیم برتر جدا شدند و چلسی حتی در فصل ۱۶–۲۰۱۵ به رتبهٔ دهم دست یافت. آرسنال در فصل ۱۷–۲۰۱۶ پنجم شد و به بیست سال حضور متوالی در جمع چهار تیم برتر لیگ پایان داد.
بیرون از زمین نیز این شش باشگاه از نظر قدرت مالی قوی‌تر از باشگاه‌های دیگر هستند؛ چرا که سهم بیشتری از درآمدهای مختلف دارند. منتقدان معتقدند که تقسیم مساوی و عادلانهٔ درآمدها در لیگ برتر باعث رقابتی‌تر شدن لیگ و توفیقات در آینده می‌شود.
تاریخچه > تغییرات

با اصرار فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) مبنی بر کاهش تعداد تیم‌های لیگ‌های داخلی، در سال ۱۹۹۵ تعداد تیم‌های لیگ برتر از ۲۲ تیم به ۲۰ تیم کاهش یافت. در آن فصل چهار تیم از لیگ برتر به دستهٔ پایین‌تر سقوط کردند و تنها دو تیم از دستهٔ پایین‌تر به لیگ برتر راه یافتند. در ۸ ژوئن ۲۰۰۶، فیفا از تمامی لیگ‌های بزرگ اروپایی از جمله سری آ ایتالیا و لا لیگای اسپانیا خواست تا تعداد تیم‌هایشان را به ۱۸ تغییر دهند. اما این درخواست با مخالفت لیگ برتر روبه‌رو شد و در نهایت هم فصل ۰۸–۲۰۰۷ با ۲۰ تیم آغاز گردید.
در سال ۲۰۰۷، نام لیگ برتر اتحادیه فوتبال ساده‌تر شد و به لیگ برتر تغییر کرد.