جنگ داخلی سزار
پس از جنگ

سزار پس از آنکه در ۴۷ پیش از میلاد منصب دیکتاتور را تا ده سال به خود اختصاص داد برای دفعات متعدد (در ۴۶، ۴۵، و ۴۴ ق. م) به منصب کنسولی نیز برگزیده شد تا این‌که در ۱۵ فوریه ۴۴ ق. م عنوان دیکتاتور مادام‌العمر را نیز به خود اختصاص داد و با اینکار کنترل مطلق خود بر جمهوری را قانونی ساخت. سوئتونیوس نقل می‌کند که امیدهای سیسرون برای مشارکت در حکومت سزار با این اقدامات مستبدانه قطع شد.
تندیس‌هایی از وی در کنار تندیس پادشاهان باستانی روم ساخته شده و یک تخت طلایی هم در سنا برایش تدارک دیده شد. روزی بر روی یکی از تندیس‌های طلایی‌اش که در کنار صحن سخنرانی‌اش واقع بود یک دیهیم (نوعی تاج) قرار دادند، چیزی که سمبل پادشاهی و برده‌داری بود. دو تن از تریبون پلبی‌ها، لوسیوس و گایوس، که از این اقدام شوکه شده بودند، دیهیم مزبور را از تندیس برداشته و اتهام زدند که قیصر می‌خواهد خود را پادشاه روم بخواند، امّا سزار نیز فوراً جلسه سنا را فراخواند و متقابلاً اتهام زد که تریبون‌ها دیهیم مزبور را بر تندیس وی نهاده‌اند تا وی را بی‌اعتبار ساخته و منفورِ توده‌های روم کنند و حال ممکن است مردم به اشتباه وی (سزار) را به‌چشم یک منصب‌دار غیرقانونی ببینند. متعاقباً دو تریبون مزبور استیضاح و تعویض شدند. حادثهٔ مهم‌تر در جریان یکی از جشن‌های باستانی رومی موسوم به لوپرکالیا رخ داد که در آن مردان از هر سنی به‌صورت نسبتاً برهنه، شلاقی از جنس چرم بز در دست گرفته و در طول جاده‌های روم حرکت می‌کردند و هرکس که در جلوی خود می‌دیدند را با آن می‌زدند. در این مراسم لیسینیوس به سزار نزدیک شد و در برابر پاهای وی یک دیهیم طلایی نهاد. مردم حاضر، معاون سزار یعنی مارکوس امیلیوس لپیدوس را تشویق کردند دیهیم (تاج) مزبور را بر سر سزار بنهد؛ امّا وی مردد شد. حال گایوس کاسیوس لونگینوس (وی کمی بعد سردسته توطئه‌کنندگان برضد سزار شد) که تظاهر به سخاوت می‌کرد، به همراه پوبلیوس سرویلیوس کاسکا آنرا بر روی زانوان سزار نهاد. بالاخره مارکوس آنتونیوس شتابان آمد و دیهیم را بر سر سزار نهاد و او را «شاه» نامید؛ سزار آن را رد نمود و به کناری نهاد و گفت که وی را سزار بنامند نه شاه؛ و بدین‌گونه سبب هیاهو و تحسین مردم شد. سزار با دیدن آشفتگی و ناآرامیی که مجدداً در میان رومیان پدید آمده بود، امر کرد دیهیم را بر سر تندیس ژوپیتر، بزرگ‌ترین خدای رومی، بگذارند.
سزار برای سال ۴۴ ق. م خود و مارکوس آنتونیوس را به کنسولی برگزید و مقام پرایتوری را به مارکوس یونیوس بروتوس و گایوس کاسیوس لونگینوس داد. لونگینوس که از دست نیافتن به منصب کنسولی مأیوس بود، خود را همچون ترجمان نارضایتی و سرخوردگی اکثریت طبقهٔ نجبا نمایانده، و شروع به سازمان‌دهی توطئه‌ای بر ضد سزار کرد. وی پشتیبانی عده زیادی از مردان را به دست آورد. از میان این مردان برخی از حامیان پومپیئوس دیده می‌شدند که به جناح سزار پیوسته بودند، و حتّی برخی از آنان از زمان جنگ‌های گالی همواره در کنار سزار حضور داشتند همچون گایوس تربونیوس، دسیموس یونیوس بروتوس آلبینوس، لوکیوس مینوکیوس باسیلوس، و سرویوس سولپیکیوس گالبا.
سزار در روز ۱۵ مارس ۴۴ پیش از میلاد (معروف به ides of March) پس از ورود به سنا بدون اطلاع قبلی از توطئه به‌سوی کرسی‌اش رفت تا بنشیند، جایی‌که فوراً توسط توطئه‌چینانی احاطه شد که تظاهر می‌کردند باید از وی بخشش و مرحمت بخواهند. دسیموس بروتوس هم مارکوس آنتونیوس نیرومند را در خارج از جلسه سرگرم می‌کرد تا نتواند به کمک سزار بشتابد. با یک نشانه، ابتدا پوبلیوس سرویلیوس کاسکا خنجر را بیرون کشید و وی را از ناحیه گردن مجروح کرد، امّا زخم مزبور سطحی و نه مرگبار بود. سزار که اصلاً تضعیف نشده بود، کوشید با استایلوسی که در دست داشت از خود دفاع کند، و به مهاجم بانگ زد: «ای کاسکای بسیار پلید! چه می‌کنی؟» یا «ولی این یک جنایت است!». کاسکا هم کمک برادرش را طلبید و تمام توطئه‌گرانی که دور و بر سزار را احاطه کرده بودند با خنجرهایشان به هدف هجوم بردند: سزار بیهوده کوشید از ضربات آنان بگریزد امّا هنگامی‌که دید محاصره شده و مارکوس یونیوس بروتوس (که وی را دوست می‌داشت و احتمالاً فرزندخوانده‌اش هم بود) نیز در میان چاقوکشان است، از شرم توگای خود را جمع کرد (برخی می‌گویند پیش از آخرین نفس، توگا را بر سر خود کشید) و درحالی‌که بیست و سه ضربه چاقو خورده بود در پای تندیسِ داماد و البته دشمن سابق خود، گنایوس پومپیئوس کبیر، جان باخت.
پس از مرگ وی، نوهٔ خواهرش یعنی اکتاویانوس با مارکوس آنتونیوس و مارکوس امیلیوس لپیدوس اتحادی شخصی بست که به تریوم‌ویرات دوم شهره شد و جنگ داخلی روم (۳۱-۴۴ ق. م) برای گرفتن انتقام مرگش آغاز شد که خود در نهایت به تأسیس امپراتوری روم توسط اکتاویانوس انجامید.
اعضای تریوم‌ویرات اول از راست: سزار، کراسوس و پومپیئوس کبیر
جهان رومی در سال ۵۶ ق. م در عهد تریوم‌ویرات اول و معاهده لوکا: حوزه پروکنسولی سزار (Cesare) چنان‌که دیده می‌شود شامل گالیا کیسالپینا (Cisalpina)، گالیا ناربوننسیس (Narbonensis) و ایلیریکوم (Illyricum) است، پومپیئوس (Pompeo) و کراسوس (Crasso) نیز به‌ترتیب هیسپانیا (Hispania) و سوریه (Siria) را در تصرف خود داشتند.
گایوس یولیوس سزار، کنسول روم در ۵۹ ق. م و سپس پروکنسول روم در گالیا کیسالپینا و گل ناربونی و ایلیریکوم از ۵۸ تا ۵۰ق. م. وی در پایان جنگ‌های گالی موفق شد استان جدید گالیا کوماتا را به روم منضم کند؛ موفقیّتی که حسادت دشمنانش از جمله پومپیئوس را برانگیخت.
نمایی از یک نشست سنای روم (نگاره از چزاره ماکاری)
جهان رومی در بدو شروع جنگ داخلی (یکم ژانویه ۴۹ پیش از میلاد). قلمرو تحت حاکمیت پروکنسولی سزار (Cesare)، پومپیئوس (Pompeo) و همچنین تعداد لژیون‌ها (N. legioni) در این نقشه نشان داده شده‌است.
سزار با لژیون سیزدهم خود از روبیکن گذر می‌کند و جنگ داخلی را می‌آغازد.
یک ستون در شهر ریمینی ایتالیا که سزار در آنجا لژیون خود را مخاطب قرار داد و گفت که به روم بروند و جنگ داخلی را بیاغازند
پیشروی سزار (رنگ قرمز) از راونا (Ravenna) تا کورفینیو (Corfinium)؛ فرار پومپیئوس (رنگ سبز) از روم به لوچرا (Luceria)و سپس بریندیزی (Brundisium).
پیشروی سزار به رنگ قرمز: از کورفینیو (Corfinium) به بریندیزی (Brundisium)؛ فرار پومپیئوس به رنگ سبز: از بریندیزی به دراج (Dyrrhachium).
محاصره بریندیزی (۱۷–۹ مارس) از رسیدن سزار تا فرار پومپیئوس (خط‌چین سبز) به سوی دراج (Dyrrhachium).
در سال ۴۹ ق. م هنگامی‌که سزار از روم عزیمت کرد، ابتدا به مارسی (در نقشه Massilia) رفت و محاصره آنجا را به گایوس تربونیوس واگذار کرد و خود عازم هیسپانیا شد. خط‌چین قرمز پیشروی سزار و خط‌چین سبز نیز پیشروی دومیتیوس انوباربوس را نشان می‌دهد.
در ۴۹ ق. م سزار پس از آنکه در ماه ژوئن فرماندهی محاصره مارسی را به تربونیوس واگذار کرد، روانه اسپانیا شد تا با نیروهای پومپیئوسیِ آفرانیوس و پاتریوس (خط‌چین سبز) روبرو شود. وی در لریدا (Ilerda) آنان را شکست داد.
مرگ گنایوس پومپیئوس کبیر
سزار (فردی که در حال نوشتن است) و کلئوپاترا، در طول اقامت در اسکندریه؛ اثر ژان-لئون ژروم
عملیات جنگی سزار از گذر از روبیکن تا نبرد زیله (۴۹ تا ۴۷ پیش از میلاد)؛ گفتنی است لشکرکشی‌اش به مارسی و سپس هیسپانیا در سال ۴۹ ق. م در این نقشه منظور نشده‌است.
لشکرکشی به آفریکا (استان روم)
سردیس جوبای اول، پادشاه نومیدیا و متحد پومپیئوس
لشکرکشی سزار به هیسپانیا؛ آخرین قشون‌کشی او در جنگ داخلی
سناتورها پس از کشتن سزار در نیمه مارس ۴۴ ق. م از ساختمان بیرون می‌روند. اثر ژان-لئون ژروم
سردیس گنایوس پومپیئوس کبیر واقع در ویلا آرکوناتی (بولاته، میلان). گفته شده که سزار در پای همین تندیس در سنا به قتل رسید.