هارون‌الرشید
حیات سیاسی هارون الرشید > شرایط داخلی در عصر هارون‌الرشید > هارون و علویان

در ابتدای حکومت، هارون سیاست مسالمت‌آمیزی را با علویان در پیش گرفت که تا حدی توانسته باشد رفتار خشونت‌آمیزی که هادی با آن‌ها داشت را جبران کند و به همین خاطر با آن‌ها به نرمی و ملایمت برخورد می‌کرد و به علویان ساکن در بغداد اجازه داد تا به مدینه برگردند و استاندار مدینه را نیز که رفتار بدی نسبت به آن‌ها روا داشت را عزل و مورد شکنجه قرار داد.
با این حال، علویان با باور به این اصل که تنها آن‌ها شایسته خلافت هستند. از کارهای خود دست برنداشتند و به مبارزه ادامه دادند. به همین دلیل دیری نپایید که رابطه دوستانه عباسیان و علویان هم چون گذشته، تیره و تار گشت و به مبارزه سختی تبدیل شد.
مسئله یوم فخ که در زمان خلافت هادی منجر به کشته شدن عده زیادی از علویان شده بود، با نجات یافتن دو تن از رهبران آن، در این دوره نیز ادامه یافت. این دو تن، ادریس بن عبدالله بن حسن و برادرش یحیی بودند که ادریس به افریقیه پا نهاد و یحیی به دیلم در شرق رفت.
ادریس که به آفریقا رفته بود در مغرب دور سکنا گزید و از وجود بربرها در اطراف خود بهره برد و اولین حکومت علویان که از درون دولت عباسیان به استقلال رسیده بود به نام ادریسیان را تأسیس کرد. این حکومت که تهدیدی برای دست‌اندازی عباسیان به شمال آفریقا به‌شمار می‌آمد، هارون را بر آن داشت تا این مانع را از سر راه بردارد و بر او پیروز شود. اما دور بودن راه و احتمال گسترش قلمرو ادریسیان و نفوذشان در مصر و شام مانع او شد و هارون برای نابودی ادریس راه دیگری در پیش گرفت و با یاری سلیمان بن جریر که به شماخ معروف بود قصد جان او را کرد و شماخ نیز او را در سال ۱۷۷. ق با سم مسموم کرد؛ ولی مرگ ادریس منجر به نابودی ادریسیان نشد چرا که او با کنیزکی از بربرها ازدواج کرد که بعد از مرگش، فرزندشان متولد شد که نام او را نیز ادریس نهادند. بربرها در یازده سالگی، او را به عنوان جانشین پدر و خلیفه بر خویش انتخاب کردند و با بیعت خویش و اداره و کارهای‌شان را به او محول کردند. در حقیقت، وی مؤسس واقعی ادریسیان بوده‌است. هارون که شاهد قدرت گرفتن این حکومت بود برای مقابله با آن‌ها ابراهیم ابن الاغلب را در منصب استانداری افریقیه قرار داد تا از نفوذ و قدرت آن‌ها بکاهد.
از سویی دیگر، یحیی برادر ادریس نیز در منطقه دیلم نفوذ یافت و هوادارانی یافت که بر قدرت او افزودند و به همین دلیل در سال ۱۷۶. ق علیه عباسیان شورید و عباسیان را برآشفت. دور بودن بغداد از محلی که قیام صورت پذیرفته بود به یحیی قدرت بیشتری می‌داد. اما هارون که تصمیم گرفته بود مانع پیروزی یحیی بشود. از فضل بن یحیی برمکی کمک خواست و فضل نیز با رام کردن یحیی وی را به بغداد نزد هارون برد. هارون که به یحیی مظنون بود و اطرافیان نیز بر این شک می‌افزودند. فضل را برای کنترل یحیی گماشت اما فضل با تأثیری که از یحیی پذیرفت او را آزاد کرد و بلافاصله یحیی به حجاز گریخت و در پی این بود تا مردم آن نواحی را با خود همراه سازد اما طولی نکشید که هارون از ماجرا مطلع شد و از آن سود جست و یحیی را زندانی کرد و پس از مدتی به قتل رساند.
یکی دیگر از موارد جالب توجه دستگیری موسی بن جعفر کاظم در زمان خلافت هارون بود، موسی بن جعفر الکاظم در میان مردم حجاز خود را شایسته مقام امامت و حکومت عباسیان را بی‌اعتبار می‌شمرد و اهالی حجاز نیز از او حمایت می‌کردند و موسی بن جعفر را خلیفه بر حق خویش می‌دانستند همین امر موجب حساسیت هارون شد و موسی بن جعفر الکاظم را به زندان افکند و در سال ۱۸۳. ق از دنیا رفت و به احتمال زیاد به قتل رسید.
سالشمار هارون الرشید
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  | ۱۴۵ هجری | تولد هارون الرشید |
|  | ۱۷۰ هجری | به خلافت رسیدن هارون الرشید |
|  | ۱۷۱ هجری | شروع ناآرامی در افریقیه |
|  | ۱۷۳ هجری | مرگ خیزران |
|  | ۱۷۵ هجری | انتصاب محمد امین به عنوان ولیعهد ا |
|  | ۱۷۶هجری | شورش یحیی بن عبدالله در دیلم |
|  | ۱۷۷هجری | قتل ادریس به دستور هارون الرشید |
|  | ۱۷۹هجری | شکست خوارج از لشکر هارون الرشید |
|  | ۱۸۳هجری | مرگ مشکوک موسی کاظم |