بیمارستان بازرگانان
پیشینه

یکی از تبعات فوری جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹–۱۹۴۵ میلادی) برای ایران، بروز قحطی‌ها و شیوع بیماری‌های واگیرا در سراسر کشور بود. پایتخت نیز از این موضوع مصون نماند، به‌طوری‌که انواع و اقسام بیماری‌های واگیرا و گرانی سرسام‌آور اجناس در تهران نیز بروز یافت از این رو گروهی از بازرگانان و تجار خیّر و مردم‌دوست، با نیت جمع‌آوری کمک و هدایای تجار و خیّرین و توزیع آن بین مردم اقدام به تأسیس بنگاه خیریه بازرگانی نمودند. میرزا علینقی کاشانی یا «کاشانچی» یکی از بازرگانانی بود که همراه تاجران خوشنام دیگر تهرانی، در سال ۱۳۲۰ برای کمک به مشکلات مردم خیریه‌ای را دایر کرد. علینقی دختری به نام نصرت‌الملوک کاشانچی داشت. او از نخستین دانشجویان دورهٔ دکترای پزشکی دانشگاه تهران بود که پس از فارغ‌التحصیلی در دانشگاه، برای ادامه تحصیل در رشتهٔ مامایی عازم پاریس شد و پس از فارغ‌التحصیلی به ایران بازگشت و تلاش کرد از دانشش برای کمک به درمان بیماران استفاده کند. نصرت‌الملوک بعد از بازگشت به ایران، ایدهٔ تأسیس یک بیمارستان، ملکهٔ ذهنش شده بود. او از پدرش علینقی کمک خواست تا درمانگاهی برای درمان بیماران بی‌بضاعت بسازد. خبر ساخت درمانگاهی برای نیازمندان خیلی زود در شهر پیچید. این موضوع دردسرهایی را برای نصرت‌الملوک ایجاد کرد. وقتی درمانگاه تأسیس شد، تعداد مراجعان به قدری زیاد شد که نصرت‌الملوک به تنهایی نمی‌توانست از پس این تعداد مراجعه‌کننده برآید؛ در نتیجه برای نصرت‌الملوک چاره‌ای جز دریافت کمک برای ادامهٔ کار درمانگاه باقی نماند. جلسات اتاق بازرگانی هرچند وقت یک‌بار در خانهٔ یکی از اعضا برگزار می‌شد و خانهٔ علینقی کاشانچی نیز محل برگزاری یکی از این جلسات شد. نصرت‌الملوک از این فرصت استفاده کرد و تصمیم به طرح موضوع با اعضای اتاق گرفت.
با توجه به جوّ سنتی حاکم بر خانواده که اجازه نمی‌داد یک زن در جمع مردانه حضور یابد و با وجود مخالفت برادران از حضور وی در جلسهٔ مذکور، با اصرار وارد جلسه شد و با کمال صراحت و شجاعت موضوع نیاز مردم و به‌ویژه زنان را به یک مرکز درمانی مجهز به تفصیل بیان کرد. این پیشنهاد در همان لحظه با استقبال اعضا و هیئت‌رئیسهٔ اتاق بازرگانی تهران مواجه شد و از همان‌جا برنامه‌ریزی و پیگیری‌های گسترده در تعیین محل و کسب مجوز تأمین اعتبار ساخت یک بیمارستان مجهز شروع شد و در رأس برنامه‌های اتاق بازرگانی تهران قرار گرفت.
بعد از آن رئیس وقت اتاق بازرگانی تهران، عبدالحسین نیک‌پور، با دعوت از شهردار وقت تهران مهدی مشایخی، جلسهٔ هیئت نمایندگان اتاق تهران را در خرداد ماه ۱۳۲۵ تشکیل داد و در آن جلسه شهردار تهران آمادگی خود را برای در اختیار قرار دادن محل نقلیهٔ شهرداری تهران جهت ساخت بیمارستان اعلام نمود. بعد از تصویب ساخت بیمارستان در هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران، موضوع با نخست‌وزیر وقت احمد قوام مطرح شد. در نهایت هیئت‌وزیران در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۲۵ با تصویب مصوبه‌ای یازده ماده‌ای که طی آن کلیهٔ مسائل اساسی مربوط به تحویل محل و چگونگی نقشه‌برداری و ساختمان و مخارج ساختمان پیش‌بینی شده بود، مجوز ساخت بیمارستان را صادر کرد بعد از تحویل محل از شهرداری و خرید ۱۳ ملک دیگر از ۲۴ مالک، در مجموع حدود ۱۱ هزار متر مربع زمین در تقاطع خیابان ری و بوذرجمهری آماده شد. طراحی نقشهٔ بیمارستان را محسن فروغی، از معماران نامی آن زمان و رئیس دانشکدهٔ معماری دانشگاه تهران برعهده داشت و در نهایت بعد از سه سال و نیم با صرف هزینهٔ ۳۲ میلیون ریالی، بیمارستان بازرگانان در ۱۰ بهمن ۱۳۲۸ با استقرار ۴۸ اتاق و ۲۰۰ تخت افتتاح شد. بودجهٔ سالیانهٔ بیمارستان و درمانگاه آن نزدیک به پنج میلیون ریال از محل اعانات بازرگانان، که در مواقع فروش بروات و فته طلب‌ها به بانک می‌پرداختند، تأمین گردید