چشم رع
نقش‌ها > خشونت و حفاظت

چشم رع همچنین می‌تواند نشانگر جنبهٔ قدرتِ مخربِ رع نیز باشد: گرمای خورشید که در مصر می‌تواند بسیار سخت و سوزان باشد، گاه توسط مصریان باستان به شلیک پیکانی از سوی خداوند برای نابود کردن ستمکاران، تشبیه شده‌است. اورائوس نمادی منطقی برای این قدرت خطرناک به‌شمار می‌رود. در آثار هنری، غالباً قرص خورشید همراه با یک یا دو اورائیِ مارپیچ در اطراف آن است. اورائوسِ شمسی نشان‌دهندهٔ چشم به عنوان یک نیروی دهشتناک است که گرداگرد خدای خورشید را فرا گرفته و از او، با شعله‌های آتشی که همچون سَمّ کبرا گسیل می‌گردند، در برابر دشمنانش محافظت می‌کند. گاهی چهار اورائی، کرجی رع را در خود محاط می‌کنند. مجموعاً آن‌ها را «حاثور و چهار صورتش» می‌خوانند و نشان‌دهندهٔ خشونت چشم در تمامی جهات هستند.
دشمنان رع نیروهای هرج و مرج هستند که ماعت، نظم کیهانی که رع ایجاد کرده‌است، را تهدید می‌کنند. دشمنان، افرادی هستند که به گسترش بی‌نظمی دامن می‌زنند و قدرتی کیهانی دارند؛ مانند آپـِپ که تجسمی از هرج و مرج است و رع، همراه با دیگر خدایانِ حاضر در کرجی، هر شب با او می‌جنگند. نحسی زل زدن آپپ، خود یک سلاح قوی در برابر رع است و چشم رع یکی از چند قدرتی است که می‌توانند به مقابله با آن بشتابند. برخی از تعابیر نامشخص در متون تابوت به این مطلب اشاره می‌کنند که تصور می‌شده آپپ قادر به مجروح کردن یا سرقتِ چشم رع از استادش در طول مبارزه است. در متون دیگری از کمک قدرتِ آتشینِ چشم به آپپ برای تخریب و بی‌نظمی اشاره شده‌است. چشم‌نظر یا بلاگردان، عملکردِ چشم رع و دیگر چشم‌های مشابه آن را دارد و اعتقاد به دفع شر توسط آن وجود دارد.
پرخاشگریِ چشم حتی ممکن است دامن‌گیر خدایان دیگر — که برخلاف آپپ شرور نیستند — نیز شود؛ شواهدی که در اوایل متون تشییع جنازه آمده، نشان می‌دهد که هنگام سپیده‌دم، رع دیگر خدایان را می‌بلعد و این خدایان به ستارگانی که در صبحگاه محو می‌شوند، تعبیر شده‌اند. با انجام این کار، او قدرت خدایان دیگر را جذب می‌کند و در نتیجه شور و نشاط خود را بازمی‌یابد و شب هنگام دوباره آنان را تف می‌کند. گفته شده چشم رع در این عمل با رع همدستی کرده و به ذبح خدایان می‌پردازد تا رع آنان را ببلعد. نور سرخ‌رنگ سحر تعبیری از خون به‌راه‌افتاده از این کشتار است.
در اسطوره‌ای به نام نابودی بشریت که در کتاب آسمانی گاو در دورهٔ پادشاهی جدید (در حدود ۱۵۵۰–۱۰۷۰ پیش از میلاد) نوشته شده، رع از چشم به عنوان یک سلاح استفاده می‌کند تا در برابر انسان که علیه اقتدار او شوریده بایستد. او چشم — یا همان حاثور، با خشونتی که به صورت ماده شیری از الههٔ سخمت ظهور یافته — را به قتل‌عام آن‌ها می‌فرستد. اما پس از اولین روز کشتار، رع تصمیم می‌گیرد برای جلوگیری از کشتن همهٔ بشریت، او را بازگرداند. او فرمان می‌دهد آبجو رنگ قرمز گیرد و بر روی زمین ریخته شود. الههٔ چشم نوشیدنی آبجو را به اشتباه به جای خون می‌نوشد و از سرخوشیِ آن بدون توجه به قربانیان دیگر، نزد رع بازمی‌گردد؛ لذا او از طریق مستی، به شکل بی‌ضرری بازگشته است. نادین گویلهو معتقد است که بیداد چشم اشاره به گرما و بیماری‌های گستردهٔ مصر و به‌طور خاص به روز کبیسهٔ قبل از سال جدید دارد که به عنوان بداقبالی شناخته می‌شدند. قرمزی آبجو ممکن است در اشاره به قرمزی گِل‌ولای باقی‌مانده از طغیان نیل باشد، که مصریان عقیده داشتند وجود آن برای پایان یافتن بداقبالی لازم است.
هنگامی که چشم شمسی، طبیعتِ خشن خود را نشان دهد، کنترل آن حتی برای استادش سخت خواهد بود. در اسطورهٔ «الهه‌های دور» بن‌مایه‌ای از ناراحتی چشم نسبت به رع وجود دارد، که موجب می‌شود او از رع دور شود. در برخی از نسخه‌ها این خشم در اثر جایگزینی چشم دیگری توسط رع، هنگام جستجو برای یافتن پسران او بود، ولی در نسخه‌های دیگر، شورش چشم پس از تکامل هستی رخ می‌دهد. دیمیتری مکس و کریستین فاوارد-مکس این حوادث را واکنش چشم به فریب خوردنش توسط رع پس از کشتار بشریت تفسیر کرده‌اند. در حالی که کارولین گریو-براون آن را به عنوان بُعدی پیچیده از افسانه‌های کتاب آسمانی گاو می‌پندارد. با رفتن چشم، رع آسیب‌پذیر می‌شود و در برابر دشمنان خود از بخش زیادی از قدرتش بی‌بهره می‌ماند. غیاب چشم و تضعیف خورشید ممکن است داستانی اساطیری در اشاره به خورشید گرفتگی باشد. علاوه بر این ممکن است بخشی از یک بن‌مایهٔ بزرگ‌تر در اسطوره‌های مصر باشد که در آن یک چشمِ خدا از دست می‌رود و او با الههٔ دیگری آن را جایگزین می‌کند. این بن‌مایه برای چشم حورس نیز به‌کار برده می‌شود که در افسانهٔ ازیریس پاره‌پاره شده و باید بازگردانده شود یا شفا یابد تا حورس قدرت از دست رفته‌اش را بازیابد.
در این بین، چشم در سرزمین‌های دور — همچون نوبه، لیبی یا پونت — سرگردان می‌شود. او به شکل یک گربه‌سان درمی‌آید که مانند نیروهای هرج و مرج، خطرناک و غیرقابل کنترل است. به منظور برقراری نظم، یکی از خدایان برای بازگرداندنش روانه می‌شود. در یکی از نسخه‌های شناخته‌شده، اشارات پراکنده‌ای به خدای جنگجو اَنحور در جستجوی چشم شده — که شکلی از الههٔ مِحیت را به خود گرفته — از مهارت‌های خود مثل یک شکارچی استفاده می‌کند. در داستانی دیگر شو در جستجوی تفنوت است؛ در اینجا چشم به عنوان خدایی مستقل نشان داده می‌شود. همچنین احتمال دارد تحوت که اغلب به عنوان یک رسول و میانجی در میان خدایان مصریان بوده، به دنبال چشم رفته باشد و نقش خود را در بازگشتِ چشم رع به همان شکل که در افسانهٔ ازیریس برای چشم حورس انجام داده، ایفا کند. در پاپیروس‌های دوره متأخر لقب «اسطوره چشم خورشید»، برای متقاعد کردن چشم رع به بازگشت از طریق ترکیبی از سخنرانی‌ها، ترفندها و داستان‌های سرگرم‌کننده، به تحوت اهدا شده‌است. تلاش‌های او همواره موفق نبوده؛ در یک جا الهه از سخنان تحوت بسیار خشمگین شده و از یک گربه‌سان خوش‌خیم تبدیل به ماده شیری آتشین‌کام بدل می‌شود که تحوت را از جای می‌پراند.
زمانی که الهه متقاعد شد که بازگردد، او را برای بازگشت به مصر همراهی می‌کنند. بازگشت او نشانهٔ آغاز آب‌گیری نیل و سال جدید است. بدین طریق الههٔ چشم یک بار دیگر نزد خدای خورشید، یا در برخی از نسخه‌های این داستان نزد خدایی که موجب بازگشت او شده، خواهد رفت و همسری او را خواهد کرد. محیت همسر آنحور شده، تفنوت با شو برابر است و همسر تحوت گاه به نِحمِتاوی — الهه‌ای کوچک به شکل آرام شدهٔ چشم — است. در بسیاری از موارد، الههٔ چشم و همسرش یک فرزند الهی می‌آفرینند که خدای خورشید بعدی خواهد شد. تغییر حالت الهه از شکل خصومت‌آمیزش به گونهٔ صلح‌آمیز یک گام کلیدی در تجدید خدای خورشید و پادشاهی‌ای است که او نمایندهٔ آن است.
ماهیت دوگانهٔ الههٔ چشم از منظر گریوز-براون نشانگر «دیدگاه مصریان بر طبیعت دوگانهٔ زنان، شامل هر دو احساس شدید خشم و عشق است.» این همان نظر دربارهٔ زنانگی است که در متونِ توصیفِ ویژگی‌های زنان در آموزش آنخششونگ آمده‌است، که می‌گوید زمانی که یک مرد می‌تواند همسرش را خوشحال نگه دارد، او همچون یک گربه است و زمانی که نتواند چنین کند، مانند یک ماده شیر می‌شود.