بهاریه
بهاریه در ادبیات فارسی > نوروز در بهاریه‌ها

در ذیل به برخی از بهاریه‌ها در پیرامون نوروز اشاره می‌شود:
عنصری در قصیده‌ای می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| نوروز فراز آمد و عیدش به اثر بر  |  |  نزد یکدگر و هر دو زده یک بدگر بر |
| نوروز جهان پرور مانده ز دهاقین  |  |  دهقان جهان دیده‌اش پرورده ببر بر |
| آن زیور شاهانه که خورشـید برو بست  |  |  آورد همی خواهد بستن به شجـر بر |
و هم او در قصیده دیگر چنین گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| نوروز بزرگ آمد آرایش علم  |  |  میراث به نزدیک ملوک عجم از جم... |
فرخی ترجیع‌بند مشهوری در وصف نوروز دارد که بند اول آن چنین است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ز باغ ای باغبان ما را همی بوی بهـار آید  |  |  کلید باغ ما را ده که فردامان به کار آید |
| کلید باغ را فردا هـزاران خواستار آید  |  |  تو لختی صبر کن چندان که قمری بر چنار آید |
| چو اندر باغ تو بلبل به دیدار بهار آید  |  |  ترا مهمان ناخوانده به روزی صد هـزار آید |
| کنون گر گلبنی را پنج شش گل در شـمار آید  |  |  چنان‌دانی که هرکس را همی زو بوی یار آید |
| بهـار امسال پندار همی خوشـتر ز پار آید  |  |  وزین خوشتر شود فردا که خسرو از شکار اید |
| بدین شـایستگی جشنی بدین بایستگی روزی  |  |  ملک را در جهان هر روز جشنی داد و نوروزی |
منوچهری مسمطی در نوروز ساخته که بند اول آن این است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| آمد نوروز هـم از بامداد  |  |  آمدنش فرخ و فرخنده باد |
| باز جهان خرم و خوب ایستاد  |  |  مرز زمستان و بهاران بزاد |
| ز ابر سیه روی سمن بوی داد  |  |  گیتی گردید چو دارالقرار |
هم او در مسمط دیگر گفته:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| نوروز بزرگم بزن ای مطرب نوروز  |  |  زیرا که بود نوبت نوروز به نوروز |
| برزن غزلی نغز و دل‌انگیز و دلفروز  |  |  ور نیست ترا بشنو از مرغ نوآموز |
| کاین فاخته زان کوز و دگر فاخته زانکوز  |  |  بر قافیه خوب همی خواند اشـعار |
بوالفرج رونی گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| جشن فرخنده فروردین است  |  |  روز بازار گل و نسرین است |
| آب چون آتش عود افروزست  |  |  باد چون خاک عبیر آگین است |
| باغ پیراسته گلزار بهشـت  |  |  گلبن آراسته حورالعین است |
مسعود سعد سلمان از عید مزبور چنین یاد کند:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| رسید عید و من از روی حور دلبر دور  |  |  چگونه باشـم بی روی آن بهـشتی حور |
| رسید عید همایون شها به خدمت تو  |  |  نهاده پیش تو هدیه نشاط لهو و سرور |
| برسم عید شهـا باده مروق نوش  |  |  به لحن بربط و چنگ و چغانه و طنبور |
جمال‌الدین عبدالرزاق گفته:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| اینک اینک نوبهـار آورد بیرون لشکری  |  |  هریکی چون نوعروسی در دگرگون زیوری |
| گر تماشا می‌کنی برخیز کاندر باغ هست  |  |  باد چون مشاطه‌ای و باغ چون لعبت گری |
| عرض لشکر می‌دهد نوروز و ابرش عارض است  |  |  وز گل و نرگس مر او را چون ستاره لشکری |
حافظ در غزلی گفته:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| ز کوی یار می‌آید نسیم باد نوروزی  |  |  از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی |
| چو گل گر خرده‌ای داری خدا را صرف عشرت کن  |  |  که قارون را غلطهـا داد سودای زراندوزی |
| ز جام گل دگر بلبل چنان مست می‌لعلست  |  |  که زد بر چرخ فیروزه صفیر تخت فیروزی |
| به صحرا رو که از دامن غبار غم بیفشانی  |  |  به گلزار آی کز بلبل غزل گفتن بیاموزی |
هاتف در قصیده‌ای گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| نسیم صبح عنبر بیز شد بر توده غبرا  |  |  زمین سبز نسرین خیز شد چون گنبد خضرا |
| ز فیض ابر آزادی زمین مرده شـده زنده  |  |  ز لطف باد نوروزی جهان پیر شد برنا |
| بگرد سرو گرم پرفشانی قمری نالان  |  |  به پای گل به کار جان سپاری بلبل شیدا... |
| همایون روز نوروز است امروز و بیفروزی  |  |  بر اورنگ خلافت کرده شاه لافتی ماوی |
قاآنی در قصیده‌ای به وصف نخستین روز بهار گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| رساند باد صبا مژده بهار امروز  |  |  ز توبه توبه نمودم هزار بار امروز |
| هوا بساط زمرد فکند در صحرا  |  |  بیا که وقت نشاطست و روز کار امروز |
| سحاب بر سر اطفال بوستان بارد  |  |  به جای قطره همی در شاهوار امروز |
| رسد به گوش دل این مژده‌ام ز هاتف غیب  |  |  که گشت شیر خداوند شهـریار امروز |
سعدی شیرازی در قصیده ای به مناسبت آغاز بهار و نوروز می گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| علم دولت نوروز به صحرا برخاست  |  |  زحمت لشکر سرما ز سر ما برخاست |
| بر عروسان چمن بست صبا هر گهری  |  | که به غواصی ابر از دل دریا برخاست |
| تا رباید کله قاقم برف از سر کوه  |  |  یزک تابش خورشید به یغما برخاست |
| طبق باغ پر از نقل و ریاحین کردند |  |  شکر آن را که زمین از تب سرما برخاست |
فریدون مشیری می‌گوید:
عطر نرگس٬رقص باد٬
نغمهٔ شوق پرستوهای شاد٬
خلوت گرم کبوترهای مست٬
نرم نرمک می‌رسد اینک بهار٬
خوش به‌حال روزگار٬خوش به‌حال روزگار...
سروستانی  می‌گوید:
دوباره آمدست از هزارها٬
صدای دلنواز نوبهارها٬
کنون که می‌زند درون دیده‌ام، سپیدهٔ زوال عسرت و گذشت پارها٬
طلب کنم هزار عیدی از خدا، خدایگان پاک نوبهارها و یارها٬
طلب کنم نشاط و شادی و گل و سلام‌های خارج از شمارها...