ریزش بهمن
شکل‌گیری بهمن

عبارت شکل‌گیری بهمن (یا تشکیل، Formation) ممکن است با عوامل شروع بهمن (یا تحریک، Trigger) تداخل معنایی پیدا کند. به‌همین دلیل لازم است تعریفی دقیق و متمایز از این دو صورت گیرد:
«شکل‌گیری بهمن» نیازمند ترکیبی از این عناصر طبیعی است: برف انباشته‌شدهٔ ناپایدار، شیب کافی و شرایط جوی تسهیل‌کننده (به‌نام «عناصر سه‌گانهٔ بهمن» که در ادامهٔ مقاله توضیح داده شده‌اند). بدیهی است بدون وجود ترکیب مناسبی از این سه عامل، بهمنی رخ نخواهد داد.
درصورت وجود شرایط مساعد برای شکل‌گیری بهمن (ترکیب مناسبی از عناصر سه‌گانهٔ بهمن)، «شروع بهمن» (لحظه‌ای که بهمن به‌حرکت درمی‌آید) می‌تواند به یکی از این دو شکل اتفاق بیفتد:
خودبه‌خودی: صرفاً بر اثر تشدید عوامل طبیعی که می‌تواند یک عامل یا ترکیبی از عوامل باشد؛ شامل افزایش وزن برف (از جمله با بارش تازه یا انباشتِ بیشتر با باد یا بارش باران)، سست‌تر شدن اتصال برف به لایهٔ (بستر) زیرین که اغلب با دگرگونی ساختاری در برف همراه است یا گرم شدن هوا؛
تحریک به‌وسیلهٔ عوامل بیرونی: شامل عوامل طبیعی (زلزله، ریزش سنگ/یخ، حرکت حیوانات و...) یا عوامل غیرطبیعی/مصنوعی (حرکت اسکی‌بازان، کوهنوردان یا انواع وسائل نقلیه، ازجمله برف‌رو، و انفجارهای کنترل‌شده برای مدیریت بهمن).
بر همین اساس، این واقعیت آماری که حدود ۹۰ درصد قربانیانِ بهمن در کوه گرفتار بهمن خودساخته شده‌اند بدین معناست که شرایط طبیعیِ تشکیل بهمن (ترکیب عناصر سه‌گانه) مهیا بوده، اما شروع بهمن (تحریک یا Trigger آن) نه خودبه‌خودی، بلکه با دخالت عامل انسانی بوده است (از جمله بر اثر نیروی وزن و ضربهٔ ناشی از حرکت در برفِ ناپایدار). به‌بیان‌دیگر، در غیاب عامل انسانی (اسکی‌باز، کوهنورد،...)، بهمن در این شرایط یا با تشدید عوامل طبیعی دیر یا زود به‌شکل خودبه‌خودی فرو می‌ریزد، یا این‌که اساساً تحت تأثیر دیگر عوامل طبیعی، رخدادش به‌تعویق می‌افتد (از جمله افزایش پایداریِ برف با گذر زمان). لذا هر جا که از وقوع بهمن مرگبار یا خطر بالقوهٔ آن صحبت می‌شود، توجه به نقش مجزای عوامل طبیعی و انسانی در شکل‌گیری و تحریک (شروع) آن بسیار مهم است.
در کنار این عوامل شناخته‌شده، آنچه در بسیاری از منابع معتبر به‌عنوان باور غلط دربارهٔ بهمن دانسته می‌شود، تصور وقوع آن بر اثر صوت است. بر خلاف تصور رایج، بهمن‌ها با صوت متعارف (از جمله صدای انسان) شروع نمی‌شوند. فشار ناشی از امواج صوت به‌اندازه‌ای نیست که بتواند باعث تحریک (شروع) بهمن شود؛ مگر صداهای بسیار بلند، مثلاً ناشی از انفجار در فاصله‌ای نزدیک. باورهای غلطی از این دست می‌توانند اثرات مخربی داشته باشند، از جمله این‌که افراد به‌جای استفاده از منابع معتبر و علمی برای شناختن شرایط اصلی و عوامل واقعی مؤثر در تشکیل و شروع بهمن و کسب دانش عملی لازم برای پرهیز از آن، این پدیدهٔ پیچیده را ساده‌سازی کنند و عوامل وقوع بهمن‌های مرگبار را به مثلاً عدم سکوت افراد در زمان حادثه یا موارد فرعی و کم‌اهمیتی از این دست تقلیل دهند.
نکتهٔ مهم دیگر، توجه به تفاوت‌ها در عامل انسانیِ وقوع بهمن بین کشورها و مناطق مختلف است. اکثر افرادی که در کوه‌های مناطقی چون آلپ، نروژ و آمریکای شمالی درگیر بهمن می‌شوند، اسکی‌بازان هستند (به‌ویژه در شاخهٔ کوهنوردی با اسکی یا اسکی‌تورینگ). این افراد معمولاً آموزش‌های لازم را در زمینهٔ شناخت بهمن و نجات از آن گذرانده‌اند و تجهیزات ضروری نجات از بهمن را نیز به‌همراه دارند. به‌علاوه، سرعت حرکت بالا می‌تواند شانس اسکی‌باز را برای فرار از بهمن (یا دست‌کم درگیری کمتر با آن) افزایش دهد. حال‌آن‌که در مناطقی مانند ایران، تعداد اسکی‌بازانی که از دانش و تجهیزات ویژهٔ بهمن برخوردارند در مقابل انبوه افرادی که در شرایط برفی به کوهستان می‌روند بسیار ناچیز است. حرکت معمولاً کند کوهنوردان که اغلب با برف‌کوبی همراه است، می‌تواند درجهٔ تأثیر عامل انسانی در شروع بهمن و احتمال گرفتارشدن در آن را به‌شدت بالا ببرد (برف‌کوبی باعث ضربه و فشار مکرر و ایجاد گسیختگی عمیق در برف و تضعیف تکیه‌گاه آن می‌شود؛ شیوه‌ای که در بسیاری از مناطق کنارگذاشته شده یا دست‌کم با استفاده از کفش برف جایگزین شده است). در چنین شرایطی، شناسایی مسیرهای ایمنِ زمستانی و پرهیز از مناطق و مسیرهای مستعد بهمن، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند.