نبرد لوتسن
نبرد

مه غلیظ بامدادی پیشروی ارتش سوئد را در پی داشت اما در ساعات یازده رفته رفته از غلظت آن کاسته می‌شد. دیده شدن سربازان سوئدی آغاز نبرد را در پی داشت. توپخانه‌های هر دو طرف شروع به شلیک کردند. سوئدیها که در حال پیشروی بودند در حدود ساعت دوازده به جاده اصلی رسیدند. جناح چپ به رهبری برنهارد ویمار در آستانه تصرف توپخانه ارتش قیصری بود که در پشت جاده قرار داشت و تعداد زیادی از نفرات خود را از دست داده بود. نیلس براهه همرا با پیاده‌نظام خود را به جاده رساند درست جایی که جاده پیچ می‌خورد و کوتاهترین راه بود. گابریل شیله همراه با تیپ سوئدی در صف مقدم حرکت می‌کرد. بعد از آن‌ها تیپ زرد و سپس تیپ آبی به رهبری وینکل قرار داشتند. هنگامی که تیپ آبی به نزدیک توپخانه دشمن رسید، به مواضع آن‌ها حمله برده و و موفق به فتح آن شد. بعد از توپخانه گروهی از پیاده‌نظام دشمن به رهبری آلبرت ون والنستاین پسر و برتولد والنستاین قرار داشتند. درست در پشت سر آن‌ها و در گوشه راست، یک واحد دیگر به فرماندهی عالیجناب گرانا وجود داشت. تیپ سوئدیها به سربازان گرانا و تیپ زرد به سربازان تحت رهبری برتولد وانستاین حمله کردند. ارتش قیصری مجبور به عقب‌نشینی شد و برتولد والنستاین نیز زخمی شد.
تیپ سوئدیها که در حال پیشروی بود توسط توپهایی که در نزدیک آسیابهای بادی قرار داشتند مورد اصابت قرار گرفته و مجبور مشوند که در سمت چپ موضع بگیرند. در آنجا یک خانه آسیابان در یک شیپ تند از آن‌ها محافظت می‌کرد. توپخانه سوئدیها از مرکز به سوی جلو و درست میان تیپهای سبز و آبی مستقر شده بود تا بتواند توپخانه سپاه قیصری را متوقف کند. در جناح راست سربازان سوئدی بدون آنکه با شلیک تفنگهای فتیله‌ای متوقف شوند به جلو کشیده و به سپاه قیصری هجوم می‌کنند. فنلاندیهای تحت رهبری ستولهاندسکه که در عقب جناح راست قرار داشتند به سمت جلو آمده و بعد از آن‌ها اسکادرانهای دیگر و سپس اسمولاندی قرار داشتند. سوارکاران فنلاندی بدون آنکه منتظر نیروهای تقویتی باشند به سواره نظام متشکل از کرواتها در جناح خود حمله می‌کنند. کرواتها عقب‌نشینی می‌کنند. آن‌ها از بیراهه طولانی خود را به روستای موشن می‌رسانند تا از آنجا و قبل از رسیدن شب به سوئدیها حمله کنند. سواره نظام زرهی قیصری که پشت سر آن‌ها قرار داشت وارد نبرد در این جناح می‌شود. شاه گزارشی مبنی بر خطری که پیاده‌نظام جناح راست را تهدید می‌کند دریافت می‌کند و خود را به جناح چپ می‌رساند، جایی که اسمولاندیها موضع گرفته بودند.. فرمانده آن‌ها فردریک ستنبوک به وسیله یک گلوله شلیک شده از تفنگ فتیله‌ای زخمی شده بود.
شاه به اسمولاندیها دستور می‌دهد که تحت رهبری او حمله جدیدی را انجام دهند. آن‌ها با سواره نظام زرهی سپاه قیصری به فرماندهی یوهان ونگوتسن درگیر می‌شوند. در همان لحظه مه شروع به کاهش می‌کند و و یک تفنگدار قیصری بازوی شاه را مورد اصابت قرار می‌دهد. شاه به فرانس آلبرکت لونبری فرمان می‌دهد که او را به یک جای امن خارج از میدان نبرد ببرد. اما آن‌ها توسط سواره نظام دشمن محاصره می‌شوند. (ادامه این بخش را در قسمت کشته شدن شاه و در پایین می‌توانید بخوانید).
سواره نظام سوئدی مجبور می‌شود که به نزدیک جاده و روبروی شهر بازگردد. حتی جناحهای دیگر نیز مجبور به بازگشت می‌شوند. در حالی که برنهارد وایمار شدیداً جاده را مورد حمله قرار می‌دهد و پیاده‌نظام می‌تواند خانه آسیابانی را تصرف کند با حمله شدید سواره نظام قیصری روبرو شده و مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند.
بعد از مرگ شاه برنهارد وایمار فرماندهی را بر عهده می‌گیرد و به جنگ ادامه می‌دهد. او هنگهای سواره نظام باقی‌مانده را فرا خوانده و به دو هنگ دستور می‌دهد که به سمت شهر مرشبوریوگن پیشروی کنند و خود را به پیاده‌نظام در سمت راست برسانند. هم‌زمان دستور می‌دهد که بقیه سواره نظام شکاف به وجود آمده در جناح چپ را پر کنند. برنهارد فرماندهی سواره نظام را به ستولهندسکی واگذار می‌کند. ساعت دو بعد از ظهر حمله جدید آغاز می‌شود. حمله مؤثر واقع می‌شود. نیلس براهه با تیپ تحت فرمان خود به جاده حمله کرده و آنجا را بازپس می‌گیرند. برهارد وایمار با بقیه سپاه به آسیابهای بادی حمله کرده و آنجا نیز پس گرفته می‌شود. هم‌زمان سپاه قیصری به توپ بسته می‌شود. ستولهاندسکی دشمن را مجبور به عقب‌نشینی می‌کند. هم‌زمان انفجار شدید واگنهای باروت در بخش تدارکات سپاه قیصری و باعث ایجاد رعب و وحشت میان آن‌ها می‌شود. ناگهان در ساعت سه بعد از ظهر پاپن‌هایم به همراه چهار هنگ سواره نظام از راه می‌رسد. او بدون درنگ به جناح راست سپاه سوئد حمله می‌کند. پاپن‌هایم به سختی توسط سواره نظام سوئد زخمی می‌شود (او روز بعد جانش را از دست می‌دهد). اما سربازان والنستاین و پیکولومینی به حمله خود به جناح راست ادامه داده و سواره نظام سوئد با دادن تلفات بسیاری مجبور به عقب‌نشینی می‌شود. یک گلوله به زانوی چپ نیلس براهه اصابت می‌کند و زخمی می‌شود. تیپ آبی نیز شدیداً مورد حمله قرار می‌گیرد. سرهنگ وینکل از ناحیه دست و بازو زخمی می‌شود. معاون او سرهنگ دوم کاسپر ولف نیز کشته می‌شود.
اما در جناح چپ وضعیت چندان تغییر نکرده است. هولک که فرماندهی سواره نظام را در این جناح بر عهده دارد، تلاشش برای عقب راندن سوئدیها ناکام می‌ماند. قلب سپاه سوئد که سالم مانده‌است حمله دومی را تدارک دیده و به سوی جاده پیشروی می‌کند. سپاه قیصری با سرسختی مقاومت می‌کند اما مجبور به عقب‌نشینی می‌شود. در حالی که مه همه جا را می‌پوشاند شب نیز فرا می‌رسد. والنستاین به سوی شمال عقب‌نشینی می‌کند. هنگامی که پی می‌برد توسط سوئدیها تعقیب نمی‌شود، اتراق کرده و سعی می‌کند سپاهیانش را جمع کند. شش هنگ پیاده‌نظام پاپن‌هایم نیز خود را به میدان نبرد می‌رسانند. شورای جنگ تصمصم بر ادامه نبرد میکیرد اما والنستاین نمی‌خواهد که تمتم سپاهش را از بین ببرد. او بعد از چند ساعت استراحت لشکریانش را به سوی شهر لایپزیگ حرکت می‌دهد.