تمامیت خود
مراحل رشد شخصیت

اریک اریکسون یکی از محبوب‌ترین و تاثیرگذارترین نظریه های رشد را ارائه کرد. نظریه او بسیار تحت تاثیر کارهای زیگموند فروید بود، اما اریکسون به جای تاکید بر رشد روانی-جنسی، نگاهش معطوف به رشد روانی-اجتماعی بود.
نظریه رشد اریکسون از جامعیت بسیار خوبی برخوردار است که مراحل آن از تولد تا مرگ را دربرمی‌گیرد. نطریه اریکسون از ۸ مرحله تشکیل شده است که عبارت‌اند از:
مرحله ۱: اعتماد در مقابل بی اعتمادی (نوزادی از تولد تا ۱سالگی)
مرحله اول نظریه رشد روانی اجتماعی اریکسون بین تولد تا یک سالگی اتفاق می‌افتد و اساسی‌ترین مرحله رشد شخصیت در زندگی است. از آنجایی که یک نوزاد کاملاً وابسته است، ایجاد حس اعتماد در او بر اساس قابلیت اطمینان و کیفیت مراقبین کودک است.
در این مرحله از رشد، کودک برای همه چیزهایی که برای زنده ماندن نیاز دارد؛ از جمله غذا، عشق، گرما، ایمنی و پرورش، کاملاً به مراقبان بزرگسال خود وابسته است. اگر مراقبی نتواند مراقبت و محبت کافی را ارائه کند، کودک احساس می‌کند که نمی‌تواند به بزرگسالان زندگی خود اعتماد کند یا به آن‌ها وابسته باشد.
اگر مراقبان بتوانند با موفقیت اعتماد را در کودک شکل دهند، کودک در دنیا احساس امنیت و اعتماد می‌کند. در مقابل، مراقبانی که ناسازگار هستند و از نظر عاطفی در دسترس نیستند یا کودک را طر می‌کنند، احساس بی اعتمادی در کودکان تحت مراقبت خود را تقویت می‌کنند. از دیدگاه اریکسون، ناکامی در ایجاد اعتماد منجر به ترس و این باور در کودک می‌شود که جهان ناسازگار و غیرقابل پیش‌بینی است.
هیچ کودکی احساس اعتما یا شک ۱۰۰ درصدی را در خود ایجاد نمی‌کند. اریکسون معتقد بود که موفقیت مراقبان در این مرحله، منجر به تعادل بین دو طرف مقابل در کودک می‌شود. وقتی این اتفاق می‌افتد، بچه‌ها امید به دست می‌آورند، که اریکسون آن را به‌عنوان گشودگی برای تجربه توصیف می‌کند که با احتیاط از احتمال وجود خطر تعدیل می‌شود.
کار بعدی توسط محققانی از جمله جان باولبی و مری اینسورث اهمیت اعتماد را در ایجاد دلبستگی سالم در دوران کودکی و بزرگسالی نشان داده است؛ که در مقالات گذشته در رابطه با آن برایتان مطالبی را شرح دادیم.
مرحله ۲: خودمختاری در مقابل شرم و تردید (۱ تا ۳ سالگی)
مرحله دوم نظریه رشد روانی-اجتماعی اریکسون در اوایل دوران کودکی یعنی بین ۱ تا ۳ سالگی اتفاق می‌افتد و بر روی کودکان تمرکز دارد که حس کنترل شخصی بیشتری را در خود پرورش می دهند.
نقش استقلال
از دیدگاه اریکسون، در این مرحله از رشد، کودکان تازه شروع به کسب استقلال می‌کنند. آن‌ها به تنهایی شروع به انجام اقدامات اساسی کرده و تصمیمات ساده‌ای در مورد آنچه ترجیحشان است، می‌گیرند. والدین و مراقبان با اجازه دادن به بچه‌ها برای انتخاب و به دست آوردن کنترل، می‌توانند به آن‌ها در راستای رشد احساس استقلال‌شان کمک کنند.
موضوع اصلی در این مرحله از نظره اریکسون، این است که کودکان باید حس کنترل شخصی بر مهارت‌های فیزیکی و احساس استقلال را در خود پرورش دهند. آموزش نقش بسیار مهمی در کمک به کودکان برای ایجاد این احساس استقلال دارد.والدین نقش اول را برای القا این حس بازی میکنند.
اریکسون نیز مانند فروید معتقد بود که آموزش دستشویی رفتن بخشی حیاتی از این فرآیند است. با این حال، استدلال اریکسون کاملاً متفاوت از استدلال فروید بود. اریک اریکسون معتقد بود که یادگیری کنترل عملکردهای بدن منجر به احساس کنترل و احساس استقلال در کودک می‌شود. رویدادهای مهم دیگر شامل به دست آوردن کنترل بیشتر بر انتخاب غذا، ترجیحات اسباب بازی و انتخاب لباس است.
کودکانی که در تقلا هستند و به خاطر اتفاقاتی که خوب پیش نمی‌برند، شرمنده هستند؛ ممکن است بدون احساس کنترل شخصی بزرگ شوند. موفقیت در این مرحله از رشد روانی اجتماعی منجر به احساس استقلال شده؛ و شکست در این مرحله از دیدگاه اریکسون، منجر به احساس شرم و تردید در کودک می‌شود.
کودکانی که این مرحله را با موفقیت پشت سر می‌گذارنند، احساس امنیت و اعتماد به نفس کرده، در حالی که کودکانی که در این مرحله شکست می‌خورند؛ با احساس بی‌کفایتی و ترید به خود باقی می‌مانند. اریک اریکسون معتقد بود که دستیابی به تعادل بین خودمختاری و شرم و تردید منجر به اراده می‌شود، یعنی این باور که کودکان می‌توانند با قصد و اراده خودشان، در چارچوب عقل و محدودیت عمل کنند.
مرحله ۳: ابتکار عمل در مقابل احساس گناه (۳تا ۵ سالگی)
مرحله سوم رشد روانی اجتماعی اریکسون در سال‌های پیش دبستانی یعنی بین سنین ۳ تا ۵ سالگی۷ اتفاق می‌افتد. در این مرحله از رشد روانی اجتماعی اریکسون، کودکان شروع به اعمال قدرت و کنترل خود بر جهان از طریق هدایت بازی و سایر تعاملات اجتماعی می‌کنند.
کودکانی که در این مرحله موفق هستند، احساس می‌کنند قدرت و توانایی رهبری دیگران را دارند. کودکانی که موفق به کسب این مهارت‌ها نمی‌شوند؛ با احساس گناه، شک به خود و عدم ابتکار عمل مواجه می‌شوند.
موضوع اصلی مرحله سوم رشد روانی اجتماعی اریکسون این است که کودکان باید کنترل و قدرت خود را بر محیط اعمال کنند. موفقیت در این مرحله منجر به احساس هدفمند بودن در کودک می‌شود. کودکانی که سعی می‌کنند بیش از حد اعمال قدرت کنند، عدم تایید را تجربه کرده و در نتیجه احساس گناه می‌کنند. هنگامی که تعادل ایده آلی از ابتکار فردی و تمایل به کار با دیگران به دست آید، احساس هدفمند بودن در کودک ظاهر می‌شود.
مرحله ۴: سخت‌کوشی در مقابل حقارت (۶ تا ۱۱ سالگی)
چهارمین مرحله رشد در نظریه اریکسون در طول سال‌های اولیه مدرسه از سنین ۶ تا ۱۱ سالگی اتفاق می‌افتد. در این مرحله از رشد، کودکان از طریق تعاملات اجتماعی، شروع به ایجاد حس غرور نسبت به دستاوردها و توانایی‌های خود می‌کنند.
کودکان باید با خواسته‌های جدید اجتماعی و تحصیلی کنار بیایند. موفقیت منجر به احساس شایستگی در کودکان شده؛ این در حالی است که شکست منجر به احساس حقارت در آن‌ها می‌شود.
کودکانی که توسط والدین و معلمان تشویق می‌شوند، احساس شایستگی و باور به مهارت‌هایشان را در خود پرورش می‌دهند. در مقابل کودکانی که از والدین، معلمان یا همسالان تشویق اندکی دریافت می‌کنند یا اصلاً تشویق نمی شوند، در توانایی‌های خود برای موفقیت شک خواهند کرد.
یافتن موفقیت آمیز تعادل در این مرحله از رشد روانی اجتماعی اریکسون منجر به احساس شایستگی در کودک می‌شود، که در این حالت کودک به توانایی‌های خود برای انجام وظایفی که پیش رویش گذاشته شده است، باور دارد.
مرحله ۵: انسجام هویت در مقابل سردرگمی نقش (۱۲ تا ۱۸ سالگی)
مرحله ۵: انسجام هویت در مقابل سردرگمی نقش (۱۲ تا ۱۸ سالگی)
مرحله پنجم رشد در نظریه اریکسون، در طول سال‌های پرتلاطم نوجوانی یعنی ۱۲ تا ۱۸ سالگی اتفاق می‌افتد. این مرحله نقش اساسی در ایجاد حس هویت شخصی ایفا می‌کند که تا پایان عمر بر رفتار و رشد شخصیت فرد تأثیر می‌گذارد. نوجوانان نیاز به ایجاد حس هویت شخصی خود دارند. موفقیت در این مرحله باعث می‌شود فرد بتواند نسبت به خودش وفادار بماند؛ در حالی که شکست منجر به سردرگمی نقش و احساس ضعیف بودن می‌شود.
مرحله ۶: صمیمیت در مقابل انزوا (۱۸ تا ۳۵ سالگی)
مرحله ۶: صمیمیت در مقابل انزوا (۱۸ تا ۳۵ سالگی)
بزرگسالان جوان نیاز به ایجاد روابط صمیمی و محبت آمیز با افراد دیگر دارند. موفقیت در این مرحله از نظریه اریکسون منجر به روابط قوی فردی شده، در حالی که شکست در این مرحله، منجر به تنهایی و انزوا می‌شود. این مرحله دوره اوایل بزرگسالی یعنی ۱۸ تا ۳۵ سالگی را که افراد در حال بررسی روابط شخصی هستند، پوشش می‌دهد.
اریک اریکسون معتقد بود اینکه افراد روابط نزدیک و متعهدانه با افراد دیگر برقرار کنند، امری حیاتی است. کسانی که در این مرحله موفق هستند، روابط پایدار و ایمن خواهند داشت. به یاد داشته باشید که هر مرحله بر اساس مهارت‌های آموخته شده در مراحل قبلی بنا می‌شود. در دیدگاه اریکسون اعتقاد بر این است که احساس قوی هویت شخصی برای ایجاد روابط صمیمانه بسیار مهم است. مطالعات نشان داده‌اند که افرادی که احساس هویت فردی ضعیفی دارند، روابط متعهدانه کمتری دارند و بیشتر با انزوای عاطفی، تنهایی و افسردگی دست و پنجه نرم می‌کنند.
مرحله ۷: زایندگی در مقابل رکود (۳۵ تا ۵۰ سالگی)
مرحله ۷: زایندگی در مقابل رکود (۳۵ تا ۵۰ سالگی)
بزرگسالان نیاز به ایجاد یا پرورش چیزهایی دارند که بیشتر از آن‌ها ماندگار باشد، اغلب با بچه دار شدن یا ایجاد یک تغییر مثبت که به نفع دیگران باشد؛ اینکار را انجام می‌دهند. از دیدگاه اریکسون، موفقیت در این مرحله منجر به احساس سودمندی و موفقیت شده، در حالی که شکست منجر به درگیری فرد با جهان بیرونش می‌شود.
در دوران بزرگسالی، ما به ساختن زندگی خود ادامه داده و بر شغل و خانواده خود تمرکز می‌کنیم. کسانی که در این مرحله از مراحل رشد روانی اجتماعی اریکسون موفق هستند، احساس می‌کنند که با فعال بودن در خانه و جامعه خود به جهان کمک می‌نمایند. از دیدگاه اریکسون، مراقبت نیروی اساسی ناشی از زایندگی در بزرگسالی است. اریک اریکسون مراقبت را به صورت اهمیت دادن به دیگران تعریف کرد و باور داشت که در نیاز به آموزش دادن، نه تنها برای کمک به دیگران، بلکه برای تحقق بخشیدن به هویت، آشکار می‌شود.
مرحله ۸: انسجام خود در مقابل ناامیدی (۵۵ سالگی به بعد)
مرحله ۸: انسجام خود در مقابل ناامیدی (۵۵ سالگی به بعد)
مرحله نهایی نظریه رشد روانی اجتماعی اریکسون در دوران پیری یعنی در سال‌های ۵۵ سالگی به بعد اتفاق می‌افتد و بر بازتاب زندگی متمرکز است. در این مرحله از رشد شخصیت اریکسون، افراد به رویدادهای زندگی خود نگاه کرده و بر اساس کارهایی که تا امروز انجام داده یا نداده‌اند، تعیین می‌کنند که آیا از زندگی خود راضی یا پشیمان هستند.
نظریه رشد شخصیت اریکسون با بسیاری از نظریه‌های دیگر متفاوت بود؛ زیرا به رشد در تمام طول عمر، از جمله دوران پیری پرداخت. سالمندان باید به زندگی خود نگاه کرده و احساس رضایت کنند. موفقیت در این مرحله از نظریه اریکسون منجر به احساس خردمندی شده، در حالی که شکست منجر به پشیمانی، تلخی و ناامیدی می‌شود. در این مرحله افراد به زندگیشان نگاه کرده و اگر احساس کنند خوب زندگی کرده‌اند، احساس رضایت کرده و آماده هستند تا پایان زندگی‌شان را با احساس آرامش پشت سر بگذارند. کسانی که به گذشته نگاه کرده و فقط احساس پشیمانی می‌کنند، احساس پشیمانی تجربه کرده و فکر می‌کنند کارهایی که باید انجام میدادند را انجام نداده‌اند و پایان زندگیشان را با پشیمانی پشت سر می گذارند.