stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شرف‌آباد (اشکذر)
آثار باستانی

آثار باستانی روستا عبارتند از:
مسجد ترکن آباد
این مسجد یکی از مساجد قدیمی رستاق می‌باشد که در جوار حسینیه بزرگ واقع است و در قسمت بالای گنبد آن گلدسته‌ای وجود دارد که در قدیم مؤذن در آن اذان می‌گفته است. آن مسجد دارای دیوارهای بسیار قطور است و از خشت و گل ساخته شده است.
قلعه
این قلعه در قسمت شرق شرف آباد واقع شده است. بخش عمده ساختمان‌های داخلی آن خراب شده ولی دیوارهای و برج‌های آن تقریباً سالم هستند.
آب انبار
آب انبار در کنار مسجد ترکن آباد واقع شده و گنبد و بادگیرهای آن سالم و قابل دیدن هستند.
ساختمان مخروبه گودال کاروانسرا
این گودال در قسمت جنوب روستا در صحرای شرف آباد قرار دارد و به نقل از پیرمردهای روستا یک گورستان قدیمی بوده ولی هم‌اکنون اثری از قبر در آن مشاهده نمی‌شود.
هشت دری
این ساختمان در تخته سری صحرای شرف آباد قرار دارد و قدمتی بیش از ۱۰۰ سال دارد؛ و حدود ۳۰ سال پیش توسط مرحوم حاج محمد علی مزیدی (حاج محمد علی بخشدار) مرمت و بازسازی گردیده است. استاد بنا آن حسین رزاق بوده است. دیگری در تخته دهم همان صحرا واقع است و ۷۰٪ آن تخریب شده است و فقط چند عدد پایه آن بقی مانده است. ساختمان دیگر در تخته دهم آن صحرا واقع شده و تقریباً مخروبه است.
گنبد نیستان صحرای شرف آباد
بادگیر منزل مرحوم حاج محمدجواد
ساباط، معبری برای آرامش رهگذران
ساباط‌ها به گونه‌ای استقرار پیدا کرده‌اند تا انسان پیاده در مسیر حرکت خود در یک توالی مناسب در فضای سایه قرار گیرد.
ساباط‌های شرف آباد عبارتند از:
ساباط فانیان
ساباط حاج احمد اکبر
ساباط حاج علی‌محمد (خراب شده است)
ساباط شیطونک (خراب شده است)
ساباط میرزا غلامعلی (خراب شده است)
ساباط حاجی حسن (خراب شده است)
ساباط بخشدار
ساباط رضا اصغر (خراب شده است)
ساباط وکیل (خراب شده است)
امکانات فرهنگی و آموزشی

این روستا یکی از روستاهایی است که از قدیم دارای مدرسه بوده وهمین امر باعث شده که افراد تحصیل کرده زیادی داشته باشد و در سمت‌های مختلف دولتی در سطح شهرستان و استان و کشور مشغول به فعالیت باشند. قدیمی‌ترین دبستان رستاق به نام دبستان معزی شرف ّباد در سال ۱۳۰۷ در این روستا تأسیس شد و مدیریت آن مدرسه بر عهده مرحوم فانی بزرگ گذاشته شده بود. ایشان مدیر و معلم بودند. بعداً مدرسه‌های دیگری به نام‌های شهید سید جواد رهاوی، مالک اشتر، راهنمایی شهید مفتح و راهنمایی حضرت رقیه ساخته شدند. روستا دارای یک کتابخانه مستقل و یک کتابخانه در مسجد صاحب الزمان است.
امکانات ورزشی

روستا دارای یک ورزشگاه به نام شهیدان مزیدی می‌باشد و زمین فوتبال آن خاکی است. جوانان روستا ورزش دوست می‌باشند و چندین مقام هم در سطح منطقه در رشته‌های فوتبال و والیبال کسب نموده‌اند.
اداره و مدیریت روستا

با توجه به سیستم مدیریت روستایی این روستا دارای اعضای سه نفره شورای اسلامی و یک دهیار بوده که با آرای مردمی انتخاب شده‌اند.
امکانات رفاهی

روستا دارای یک پارک (بوستان حافظ)، خانه بهداشت، میدان ورودی، مرکز توانبخشی (خانه سالمندان)، بانک ملت، صندوق قرض الحسنه انصار الحسین، پست بانک و دفتر مخابراتی، مرکز جمع‌آوری شیر، شرکت تعاونی روستایی، نمایندگی ایران خودرو، پمپ بنزین و … می‌باشد.
هسکل (آرکانزاس)

مکان
| Haskell, Arkansas | Haskell, Arkansas |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location in Saline County and the state of آرکانزاس: Location in Saline County and the state of آرکانزاس
مختصات: ۳۴°۳۰′۴۴″ شمالی ۹۲°۳۸′۲۰″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۵۱۲۲۲°شمالی ۹۲٫۶۳۸۸۹°غربی﻿ / 34.51222; -92.63889: مختصات: ۳۴°۳۰′۴۴″ شمالی ۹۲°۳۸′۲۰″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۵۱۲۲۲°شمالی ۹۲٫۶۳۸۸۹°غربی﻿ / 34.51222; -92.63889
ایالت: آرکانزاس
شهرستان: Saline
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۶ مایل مربع (۱۲٫۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۶ مایل مربع (۱۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰٫۱ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۹۹ فوت (۹۱ متر)
جمعیت (2000): جمعیت (2000)
 • کل: ۲٬۶۴۵
 • تراکم: ۵۷۵/مایل مربع (۲۱۸٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 72015
کد منطقه: 501
FIPS code: 05-30640
GNIS feature ID: 0057897
هسکل (آرکانزاس) (به انگلیسی: Haskell, Arkansas) یک شهر در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۲٬۶۴۵ نفر است که در آرکانزاس واقع شده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
سهره طلایی اروپایی

| سهره طلایی اروپایی | سهره طلایی اروپایی |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 نزدیک تهدید  (IUCN 3.1):  نزدیک تهدید  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: سهرگان
سرده:: Carduelis
گونه:: C. carduelis
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Carduelis carduelis لینه، ۱۷۵۸: Carduelis carduelis لینه، ۱۷۵۸
Carduelis carduelis carduelis 1 summer 2 all year Carduelis carduelis caniceps 3 summer 4 all year: Carduelis carduelis carduelis 1 summer 2 all year Carduelis carduelis caniceps 3 summer 4 all year
Carduelis carduelis carduelis
سِهرِه طلایی اروپایی، (نام علمی: Carduelis carduelis) است.
در کشورهای مختلف از این پرنده به عنوان پرنده آوازخوان استفاده می‌شود. همانند زیرگونه خود قناری (حتی سهره و قناری را باهم در قفس جفت می‌کنند تا دورگه‌ای زیبا، خوش‌آواز و با آوازی زیبا مانند قناری و طولانی مثل سهره) و به همین دلایل از طبیعت صید و زنده‌گیری می‌شوند که آسیب‌های زیادی به این پرنده و منطقه زیست این پرنده وارد می‌کند. سهره‌های مناطق مختلف شکل، اندازه و مخصوصاً آوازهای مختلفی دارند که این مورد باعث تفاوت قیمت پرنده مناطق مختلف می‌شود.
سهره‌های ایران به دو دسته طلایی (کرمانی) و سرسیاه هستند که آوازهای آنها باهم متفاوت است. آوای سهره کرمانی کمی سریع‌تر از نوع دیگر می‌باشد.
ویژگی‌ها

سهره کرمانی نوک کشیده‌تر دارد و رنگ غالب بدن خاکی رنگ است و فر سینه کم است یا ندارد و سر این پرنده فقط گل قرمز دارد و خبری از سیاهی روی سر و سفیدی گونه نیست.
سهره سر سیاه رنگ بدن خاکی و سفید دارای پرهای فر روی سینه، شاهپر سیاه و رنگ زرد روی بال‌ها که بین سر سیاه و کرمانی مشابه هست و فقط اندازه و شدت رنگ ان فرق دارد.
نوع زیست

زیرگونه ترکی آن niediecki در ترکیه، قبرس، خاور دور، شمال عراق تا کوه‌های زاگرس و جنوب ایران و همچنین در مصر پراکنده است و زمستان‌ها به سوی مناطق جنوبی تا صحرای سینا و مصر و شمال جزیره عرب مهاجرت می‌کند. زیرگونه ایرانی آن loudoni در استان آذربایجان وشمال ایران و جنوب دریای خزر زندگی می‌کند و در زمستان‌ها به مناطق میانه عراق وجنوب آن مهاجرت می‌کند.
این پرنده در طبیعت به صورت گروهی زندگی می‌کند که تعداد افراد این گروه‌ها گاهی به صد پرنده می‌رسد. این پرندگان در ماه‌های مه تا ژوئیه به جستجوی غذا و پناهگاه می‌باشد. یک تا دوبار در سال تخم می‌گذارد و لانه خود را در دره‌ها ویا لابه لای درختان کم ارتفاع و کوچک می‌گذارد و در هر بار ۴ تا ۵ تخم می‌گذارد. این پرنده از پرندگان مهاجر به‌شمار می‌رود.
سهره طلایی در محدوده گسترده‌ای از اروپای غربی، بریتانیا تا جزایر قناری و شمال آفریقا تا خاورمیانه و از ناحیه شرق تا ژاپن پراکنده است.
سهره طلایی یکی از محبوب‌ترین انواع سهره‌ها در اروپا به‌شمار می‌رود و این امر به علت رنگ‌آمیزی زیبا و نغمه‌های خوش این پرنده می‌باشد.
اساردیس، کنتاکی

مکان
| Sardis, Kentucky | Sardis, Kentucky |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Sardis, Kentucky: Location of Sardis, Kentucky
ایالت: کنتاکی
شهرستان: Mason, Robertson
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۵ مایل مربع (۱٫۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۵ مایل مربع (۱٫۳ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۹۵۵ فوت (۲۹۱ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۱۴۹
 • تراکم: ۳۰۵٫۱/مایل مربع (۱۱۷٫۸/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: ۴۱۰۵۶
کد منطقه: 606
FIPS code: ۲۱–۶۸۶۴۶
GNIS feature ID: ۰۵۰۲۹۹۴
اساردیس (به انگلیسی: Sardis) شهری در ایالت کنتاکی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۰۳ نفر بوده‌است.
ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا

Borough در 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا | ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا |
| --- | --- |
Borough: Borough
ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا: ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا
ورودیه ساختمان شهرداری و کتابخانه ویکینس‌بورگ: ورودیه ساختمان شهرداری و کتابخانه ویکینس‌بورگ
موقعیت ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا در نقشه: موقعیت ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا در نقشه
مختصات: ۴۰°۲۶′۳۸″ شمالی ۷۹°۵۲′۳۹″ غربی﻿ / ﻿۴۰٫۴۴۳۸۹°شمالی ۷۹٫۸۷۷۵۰°غربی﻿ / 40.44389; -79.87750: مختصات: ۴۰°۲۶′۳۸″ شمالی ۷۹°۵۲′۳۹″ غربی﻿ / ﻿۴۰٫۴۴۳۸۹°شمالی ۷۹٫۸۷۷۵۰°غربی﻿ / 40.44389; -79.87750
ایالت: پنسیلوانیا
شهرستان: شهرستان الیگنی، پنسیلوانیا
مساحت: مساحت
 • کل: ۶ کیلومتر مربع (۲٫۳ مایل مربع)
 • خشکی: ۶ کیلومتر مربع (۲٫۳ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۵٬۹۳۰
 • تراکم: ۲۷۰۰/کیلومتر مربع (۶۹۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
وبگاه: وبگاه رسمی
ویکینس‌بورگ، پنسیلوانیا (به انگلیسی: Wilkinsburg) یک سکونتگاه مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان الیگنی، پنسیلوانیا واقع شده‌است.
خصوصیات

ویکینس‌بورگ ۱۵٬۹۳۰ نفر جمعیت دارد.
ازبک (مراغه)

village در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| ازبک (مراغه) ازبک | ازبک (مراغه) ازبک |
| --- | --- |
village: village
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان مراغه
بخش (تقسیمات کشوری): بخش مرکزی شهرستان مراغه
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان سراجوی غربی
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • کل: ۱۷۳
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
ازبک یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان سراجوی غربی بخش مرکزی شهرستان مراغه واقع شده‌است.
غارهای دست ساز روستای ازبک
آلهامبرا، مونتانا

Populated Place
| Alhambra, Montana | Alhambra, Montana |
| --- | --- |
Populated Place: Populated Place
State: ایالت مونتانا
County: Jefferson
ارتفاع: ۴۲۸۷ فوت (۱۳۰۷ متر)
جمعیت: جمعیت
 • کل: N/A
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۷ (MST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۶ (MDT)
کد منطقه: 406
GNIS feature ID: 770091
آلهامبرا، مونتانا (به انگلیسی: Alhambra, Montana) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در ایالت مونتانا واقع شده‌است.
خصوصیات

آلهامبرا N/A نفر جمعیت دارد و ۱٬۳۰۶٫۶۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
اسان مار، مریلند

CDP
| San Mar, Maryland | San Mar, Maryland |
| --- | --- |
CDP: CDP
ایالت: مریلند
شهرستان: Washington
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۳ مایل مربع (۳٫۴ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۳ مایل مربع (۳٫۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۵۴۵ فوت (۱۶۶ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۵۱۵
 • تراکم: ۳۹۴٫۲/مایل مربع (۱۵۲٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
FIPS کد: ۲۴-۷۰۳۰۰
GNIS feature ID: ۰۵۹۱۲۲۹
اسان مار (به انگلیسی: San Mar) شهری در ایالت مریلند کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳۸۴ نفر بوده‌است.
آلی (کومونه)

مکان
| آلی | آلی |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
آلی: آلی
ناحیه: سیسیل
استان / شهرستان: استان مسینا (ME)
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۶٫۷ کیلومتر مربع (۶٫۴ مایل مربع)
جمعیت (Dec. 2004): جمعیت (Dec. 2004)
 • کل: ۹۰۰
 • تراکم: ۵۴/کیلومتر مربع (۱۴۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Aliesi or Alioti
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۹۸۰۲۰
پیش‌شماره تلفن: ۰۹۴۲
آلی (به ایتالیایی: Alì) یک کومونه در ایتالیا است که در استان مسینا واقع شده‌است.
خصوصیات

آلی ۱۶٫۷ کیلومترمربع مساحت و ۹۰۰ نفر جمعیت دارد.
ازومچی

village در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| ازومچی | ازومچی |
| --- | --- |
village: village
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان بستان‌آباد
بخش (تقسیمات کشوری): بخش تیکمه‌داش
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان عباس شرقی
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • کل: ۱۴۹
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
ازومچی یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان عباس شرقی بخش تیکمه‌داش شهرستان بستان‌آباد واقع شده‌است.این روستا ۱۴۹ نفر جمعیت دارد.
طرز صحیح نوشتن این روستا این گونه است اوزومچی
اسپریگ، نبراسکا

Village در 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Sprague, Nebraska | Sprague, Nebraska |
| --- | --- |
Village: Village
Downtown Sprague: corner of Second and Market Streets: Downtown Sprague: corner of Second and Market Streets
Location of Sprague, Nebraska: Location of Sprague, Nebraska
ایالت: نبراسکا
شهرستان: شهرستان لانکستر، نبراسکا
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۱۰ مایل مربع (۰٫۲۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۱۰ مایل مربع (۰٫۲۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۲۸۰ فوت (۳۹۰ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۴۲
 • برآورد (2012): ۱۴۴
 • تراکم: ۱۴۲۰٫۰/مایل مربع (۵۴۸٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 68438
کد منطقه: 402
کد FIPS: 31-46380
شماره GNIS: 0833662
اسپریگ(به انگلیسی: Sprague) شهری در ایالت نبراسکا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۴۲ نفر بوده‌است.
جمهوری آذربایجان
واژه‌شناسی > ریشهٔ نام

مقالهٔ اصلی: ریشه نام آذربایجان
همچنین ببینید: آتروپات و آتورپاتکان
نام آذربایجان از واژهٔ آتروپات، نام ساتراپ (فرماندار) پارسی ماد کوچک در زمان لشکرکشی اسکندر مقدونی به شاهنشاهی هخامنشی، نشأت گرفته است. آتروپات پس از مرگ داریوش سوم در سال ۳۳۰ پ.م. به اسکندر پیوست و ۳ سال همراه او بود تااینکه مجدداً به فرمانداری ماد گماشته شد؛ اما پس از مرگ اسکندر، دولتی مستقل از جانشینان مقدونی وی تشکیل داد. معنی نام آتروپات ریشه در دین زرتشتی داشته[نیازمند منبع] و به معنی «آذربُد» یا «نگهبان آتش» یا «نگهبانی شده توسط آتش» است. واژه آذربایجان در پارسی میانه Āturpātākān (آتورپاتاکان) و در شکل قدیم فارسی نو Ād̲h̲arbād̲h̲agān (آذرباذَگان) و Ād̲h̲arbāyagān (آذربایَگان) تلفظ می‌شده و امروزه Āzarbāyd̲j̲ān (آذَربایجان) تلفظ می‌شود. در واقع، «آذر» تغییریافتهٔ «آتَر» (آتش) و «بایجان» تغییریافتهٔ «پاتگان» (جایگاه نگهبان) است.
واژه‌شناسی > نام پیشین

مقاله‌های اصلی: اران و آلبانیای قفقاز
این منطقه در گذشته به نام اران معروف بوده است. در روستای «بویوک دَکَن» واقع در بخش نوخای قفقاز، نوشته‌ای به خط و زبان یونانی باستان به دست آمده که تاریخ آن را سده ۲ میلادی دانسته‌اند و در آن از «لبانیا» یاد شده است. در نوشته‌های مورخان باستان از جمله پلیبیوس و استرابون نیز نام «آلبانیا» آمده است. به نظر بعضی محققان، آلبانیا در منابع پارتی‌زبان به صورت «اردان» آمده است. در منابع عهد اسلامی این نام را اران و «الران» نوشته‌اند. این نام به احتمال قوی با نام پارتی «اردان» مرتبط است. پس از لشکرکشی‌های تیمور و تاخت‌وتاز ترکمانان آق‌قویونلو و قراقویونلو، نام اران به تدریج از کتاب‌ها برداشته شد
تحریف تاریخ در شوروی
امسال، در مدارس شوروی، از دو درس تاریخ و علوم اجتماعی، امتحان نهایی به عمل نخواهد آمد، چرا که در چند دههٔ گذشته، تاریخ آن کشور به صورت کاملاً تحریف شده‌ای در کتاب‌های درسی مورد بحث قرار گرفته است.
روزنامهٔ ایزوستیا
در پیمان‌نامه‌های ترکمانچای و گلستان به بخش شمالیِ رود ارس که از ایران جدا شده، نام آذربایجان داده نشده است و این نام مختص به مرزهای ایران بوده است.
واژه‌شناسی > تغییر نام از اران به آذربایجان

نخستین استفاده از نام «آذربایجان» در آن منطقه، به وقایع پس از سقوط امپراتوری روسیه و تشکیل دولتی با نام «جمهوری دموکراتیک آذربایجان» در مه ۱۹۱۸ در شهر تفلیس مربوط می‌شود. تا آن زمان، یعنی ۱۹۱۸، نام «آذربایجان» صرفاً برای مناطق شمال غربی ایران استفاده می‌شد و برای مناطق بالاتر از رود ارس استفاده نمی‌شد. این در حالی بود که به شکل تاریخی، نام آن مناطق اران و شیروان نامیده می‌شدند. برخی تاریخ‌نویسان و پژوهشگران، تغییر نام این منطقه را از آران (در تاریخ باستان با نام آلبانی) به آذربایجان که نامی مختص به ایران بود را تلاشی هدفمند از سوی اتحاد شوروی برای مداخله در امور ایران دانستند.
در ۲۸ آوریل ۱۹۲۰ میلادی دولت مساواتیان با حمله ارتش سرخ به باکو ساقط شد و سپس آن منطقه را «جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان» به عنوان بخشی از اتحاد شوروی نامیدند.
جمیل حسنلی (از نویسندگان پروژهٔ مطالعات جنگ سرد در دانشگاه هاروارد) می‌گوید، هر چند که سابقه پشنهاد نام آذربایجان برای منطقه در نوشته‌های یکی از روشنفکران برجسته آن دوران به نام جلیل محمد قلی‌زاده دیده می‌شود، اما پیشنهاد اصلی از سوی نصیب بیگ یوسف بیگلی ارائه شده است؛ یک فعال سیاسی اهل گنجه که تمایلات پان‌ترکی داشته و او یکی از چهره‌های مهم حزب بانفوذ مساوات بوده است:
قبل از سقوط تزار و در سالهای جنگ جهانی اول پیش‌بینی می‌شد که نقشه سیاسی دنیا تغییر خواهد کرد. در واقع دوره جست و جوی ایده‌ها آغاز شده بود و ایده آذربایجان پیشتر در ادبیات جای خود را باز کرده بود. اگر به مطبوعاتی که در اراضی آذربایجان شمالی از روزنامه اکینچی به این سو منتشر می‌شد نگاه کنیم دربارهٔ این ایده و این که این اراضی آذربایجان نامیده شود، نوشته‌هایی را می‌توان دید و این موضوع در مطبوعات مذاکره می‌شد. بسیاری ایده آذربایجان به عنوان دولت را به محمد امین رسول‌زاده نسبت می‌دهند اما خود رسولزاده می‌نویسد که بانی این اندیشه نصیب بیگ یوسف بیگلی بوده است. نصیب بیگ با دختر اسماعیل گاسپیرالی ازدواج کرده بود و این خویشاوندی خود نشانگر وقوف او به اندیشه گاسپیرالی یعنی اتحاد بین ترک زبانان در عمل، اندیشه و زبان است. رسولزاده خود می‌نویسد ما به اصطلاح آذربایجان که بار جغرافیایی داشت مضمون سیاسی دادیم. و بدین ترتیب دولتی با نام آذربایجان در نقشه سیاسی جهان پدیدار شد. بی شبهه در ابتدا این نامگذاری در ایران نارضایتی آفرید. چون اراضی شمالی دولت ایران نیز از نظر تاریخی آذربایجان نامیده می‌شد.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای جمهوری آذربایجان
کشور آذربایجان از نظر موقعیت جغرافیایی بین طول جغرافیایی ۲۰”/ ۵۹′/ ۴۴° تا ۵۴”/ ۳۶′/ ۵۰° شرقی و عرض جغرافیایی ۳۰″/ ۲۶′/ ۳۸° تا ۳۶″/ ۵۴′/ ۴۱° شمالی واقع شده است. این مختصات مربوط به خاک اصلی جمهوری آذربایجان است (بدون احتساب نخجوان).
جمهوری آذربایجان در جنوب رشته‌کوه قفقاز و شمال رودخانه ارس و در کنار دریای خزر واقع شده است. سه رشته‌کوه، قفقاز بزرگ در شمال، قفقاز کوچک در غرب، و کوه‌های تالش در جنوب، این کشور را احاطه کرده است. این کوه‌ها ۴۰ درصد از مساحت جمهوری آذربایجان را دربرگرفته است و قلهٔ کوه بازاردوزو (Bazardüzü) با ارتفاع ۴۴۶۶ متر بلندترین نقطه آن است. نواحی میانی شامل جلگه‌های آران مرکزی، مغان و میل و سواحل دریای خزر کم ارتفاع و پست بوده و ارتفاع در پست‌ترین نقطهٔ این کشور، ۲۸ متر پایین‌تر از سطح دریاهای آزاد است. جمهوری آذربایجان یک کشور محصور در خشکی است. این کشور در پیرامون دریای خزر، که یک دریای بسته است، واقع شده و طول خط ساحلی آن ۸۰۰ کیلومتر است. تنوع زیستی و گیاهی آذربایجان به دلیل تنوع آب و هوا بسیار زیاد است به گونه‌ای که تنها بیش از ۴۵۰۰ گونه گیاه در کوهستان‌های آذربایجان دیده می‌شود.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| جنگل‌های اسماعیلی | کوه مورو در قفقاز | کوه بش بارماق | نمایی از جمهوری آذربایجان از مرز ایران (شهرستان گرمی) |
جغرافیا > مرزها

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  •  ارمنستان: ۱۰۰۷کیلومتر |  •  ایران: ۷۶۵کیلومتر |  •  گرجستان:۴۸۰کیلومتر |  •  روسیه: ۳۹۰کیلومتر |  •  ترکیه: ۱۵ کیلومتر (از طریق جمهوری خودمختار نخجوان) |  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | روسیه(داغستان) | گرجستان |  |
|  | دریای خزر |  | جمهوری آرتساخ ارمنستان ترکیه |  |
|  | دریای خزر |    جمهوری آذربایجان     | جمهوری آرتساخ ارمنستان ترکیه |  |
|  | دریای خزر |  | جمهوری آرتساخ ارمنستان ترکیه |  |
|  |  | ایران |  |  |
| ن ب وجغرافیای جمهوری آذربایجان | ن ب وجغرافیای جمهوری آذربایجان | ن ب وجغرافیای جمهوری آذربایجان |
| --- | --- | --- |
| رودها   (به ترتیب بزرگی) |   کورا  ارس  قانیخ  قابیرری  سامور  پیرساعت  ترتر  توریان  آقستافا  هکری  ویلش  سومقاییت  |  |
| جزایر |  بوللا  ٔ چیکیل  چیلو  زنبیل  سنگی مغان  گیل  گیلین‌یانی  پیراللهی  قاراسو  قوم  نارگین  وولاف  |  |
| دریاچه های داخلی |  آجی‌نئور  آلاگول  بیوک‌شور  جاندارگول  حاجی‌قبول  ساری‌سو  دریاچهٔ سد ارس  دریاچهٔ سد سرسنگ  دریاچهٔ سد شمکیر  دریاچهٔ سد مینگه چویر  گوی‌گول  مارال‌گول  ماسازیر  |  |
| پارکهای ملی |   آبشرون  آق‌گول  آلتی‌آغاج  اردوباد  شیروان  هیرکان  |  |
جغرافیا > آب و هوا

از لحاظ آب و هوایی، جمهوری آذربایجان دارای چندین نوع آب و هوای مختلف است. به‌طوری‌که از ۱۱ ناحیه آب و هوایی، ۹ گونه ناحیه در آذربایجان وجود دارد. میانگین دما در مناطق جلگه‌ای شمال و شرق کشور از ۶ درجهٔ سانتی‌گراد در زمستان و ۳۶ درجه در تابستان متغیر است، در حالی‌که در مناطق کوهستانی غربی زمستان‌ها تا ۹- در زمستان و ۱۲ درجه سانتی‌گراد در تابستان می‌رسد. پایین‌ترین دمای مطلق در اردوباد به میزان ۳۳- درجه سانتی‌گراد و بالاترین دما در جلفا به میزان ۴۶ درجه سانتی‌گراد ثبت شده است. به‌طور کلی شمال و شرق کشور دارای آب و هوای نسبتاً خشک و کوهستانی است در حالی‌که منطقه جنوب شرقی آب و هوای مرطوب و ملایم‌تری دارد. مناطق غربی و شمالی و جنوبی شامل قره‌باغ و شمال شرقی جمهوری خودمختار نخجوان، دامنه کوه‌های قفقاز و ناحیه لنکران-آستارا و کوه‌های کوه‌های تالش بسیار مرطوب هستند. بیشترین میزان بارش سالانه در لنکران و به میزان ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ میلی‌متر و کمترین میزان بارش سالانه به میزان ۲۰۰ تا ۳۵۰ میلی‌متر در آبشرون روی می‌دهد. مناطق مرکزی شامل جلگه‌های وسیع مستعد کشاورزی است که توسط رودهای کورا و ارس آب‌رسانی می‌شوند.
جغرافیا > تقسیمات کشوری

جمهوری آذربایجان به ۵۹ بخش، ۱۱ شهر و ۱ جمهوری خودمختار تقسیم شده است. جمهوری خودمختار نخجوان دارای ۷ بخش است و بدین ترتیب، این کشور جمعاً به ۶۶ بخش تقسیم شده است.
علاوه بر این، این کشور به ۱۰ ناحیه اقتصادی تقسیم شده است. هر ناحیه اقتصادی شامل چند بخش می‌باشد. نواحی اقتصادی جمهوری آذربایجان عبارتند از:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  آبشرون  قوبا-خاچماز  داغلیق شیروان  شکی-زاکاتالا  گنجه-قازاخ |  یوخاری قاراباغ  کلبجر-لاچین  کورا  کورای مرکزی  لنکران-آستارا |  |
جغرافیا > شهرهای مهم

اطلاعات بیشتر: فهرست شهرهای جمهوری آذربایجان
|  | ردیف> ۱.۲.۳.۴.۵.۶.۷.۸.۹.۱۰ | نام شهر> باکو (Bakı).گنجه (Gəncə).سومقاییت (Sumqayıt).مینگچویر (Mingəçevir).قاراچوخور(Qaraçuxur).شیروان (Şirvan).نخجوان (Naxçıvan).باکیخانوف(Bakıxanov).شکی (Şəki).یولاخ (Yevlax) | جمعیت> ۲٬۰۳۹٬۷۰۰.۳۲۳٬۷۶۰.۲۸۲٬۲۸۰.۱۰۰٬۷۷۸.۷۸٬۷۳۰.۷۶٬۶۴۸.۷۵٬۹۷۲.۷۱٬۸۳۶.۶۵٬۶۱۶.۵۷٬۴۴۹ | ردیف> ۱۱.۱۲.۱۳.۱۴.۱۵.۱۶.۱۷.۱۸.۱۹.۲۰ | نام شهر> خان کندی (Xankəndi).لنکران (Lənkəran).رسول‌زاده (Rəsulzadə).بیله جری (Biləcəri).مشتاغا(Maştağa).آغدام (Ağdam).بردع (Bərdə).خاچماز (Xaçmaz).جلیل‌آباد (Cəlilabad).هوسان(Hövsan) | جمعیت> ۵۵٬۲۸۲.۵۰٬۵۳۴.۴۸٬۷۱۶.۴۵٬۶۷۸.۴۲٬۶۳۵.۴۲٬۵۸۷.۴۰٬۷۴۱.۴۰٬۳۹۱.۳۹٬۹۷۴.۳۸٬۶۷۵ | نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه> نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه.نمایش بحث ویرایش  باکو  گنجه |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
توضیح: جمعیت شهرها بر اساس آمار سال ۲۰۰۹ می باشد: توضیح: جمعیت شهرها بر اساس آمار سال ۲۰۰۹ می باشد
تاریخ

مقالهٔ اصلی: تاریخ جمهوری آذربایجان
تاریخ > دوره پیش از تاریخ

سابقه حضور بشر در جمهوری آذربایجان به هزاران سال قبل بازمی‌گردد. کاوش‌های غار آزیخ در بخش فضولی وجود آثاری از زندگی بشر به قدمت ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال را نشان می‌دهد. سنگ نگاره‌های قبوستان نیز تاریخی ۱۲ هزارساله دارند.
در سده ۹ پیش از میلاد، سکاها یکی از اقوام ایرانی‌تبار در این ناحیه‌ای که هم‌اکنون جمهوری آذربایجان نامیده می‌شود، سکنی گزیدند. به دنبال آنان مادها بر منطقه حاکم گشتند و سپس جزئی از شاهنشاهی هخامنشی شد. با حمله اسکندر به ایران دوران حکمرانی حاکمان وابسته به او در منطقه آغاز شد. اما در دوره‌هایی حاکمان محلی حکومت‌های محلی خود را برپا می‌داشتند.
تاریخ > دوره باستان

مقالهٔ اصلی: آلبانیای قفقاز
در فاصله قرن اول تا سوم میلادی رومیان بر این منطقه مسلط شدند و نام آن را آلبانیا نهادند در این دوران پادشاهی مسیحی آلبانیای قفقاز پدیدار شد اما این ناحیه در سال ۲۵۲–۲۵۳ پس از میلاد به دست شاپور یکم ساسانی افتاد. کشمکش برای به دست گرفتن کنترل منطقه بین رومیان، پادشاهان ساسانی و حکام محلی ادامه داشت؛ و قدرت بین آن‌ها دست به دست می‌شد.
تاریخ > دوره اسلام

مقالهٔ اصلی: اران
در زمان ظهور اسلام سلسله مسیحی مهرانی‌ها در آلبانیای قفقاز حاکم بودند. آنان همواره توسط ترکان خزر از شمال و اعراب از جنوب مورد تهدید واقع می‌شدند. اعراب مسلمان پس از شکست دادن رومیان و ساسانیان به سوی آذربایجان لشکرکشی کردند و پس از درهم شکستن مقاومت مسیحیان به رهبری جوانشیر در سال ۶۶۷ میلادی بر این ناحیه حاکم شدند.
تاریخ > شروان‌شاهان

از اواخر قرن دوم شمسی شروان‌شاهان حکومت منطقه آذربایجان را در دست گرفتند. آنان با آمدن سلجوقیان نیز بر مسند قدرت باقی‌ماندند. چرا که به آنان خراج می‌دادند. این سلسله تا زمان انقراضش در سال ۹۱۷ خورشیدی (۹۴۵ قمری) به دست شاه تهماسب یکم صفوی، در قسمت‌هایی از آذربایجان به‌ویژه ناحیه شمال شرقی این جمهوری به صورت حاکمان محلی، حکم‌رانی می‌کردند.
تاریخ > غزنویان و سلجوقیان

در اوایل قرن پنجم شمسی غزنویان بر قسمتی از منطقه مسلط شدند. آنان اولین حکومت ترک‌تبار در منطقه بودند و در تغییر ترکیب جمعیتی و زبانی آذربایجان نقش عمده‌ای داشتند. به‌دنبال غزنویان، سلجوقیان که حکومتی ترک‌تبار بودند بر منطقه حاکم شدند. این دوران، دوران شکوفایی ادبیات فارسی در منطقه نیز می‌باشد. مشهورترین شاعران این دوران، نظامی گنجوی و خاقانی شروانی می‌باشند.
تاریخ > حمله مغول و تیمور

در سده ۱۳ و سده ۱۴ میلادی با هجوم مغول‌ها و تاتارها (تیمور لنگ) سلسله‌های محلی برافتادند.
تاریخ > صفویه

در سده ۱۵ میلادی خانات محلی تحت سلطه آق‌قویونلوها، تا به سلطنت رسیدن شاه اسماعیل صفوی به قسمت عمده اران، شروان و قره‌باغ تسلط داشتند. آران و شروان، از اولین مناطقی بود که شاه اسماعیل یکم صفوی تحت سلطه خود درآورد. پس از جنگ چالدران برای نخستین بار این منطقه به شکل موقت به اشغال ترکان عثمانی درآمد تا پس از دست به‌دست شدن‌های زیاد، هشتاد سال بعد، ایرانیان در زمان شاه عباس موفق به بازپس‌گیری درازمدت این منطقه شدند.
تاریخ > افشاریه و قاجاریه

در قرون بعد تحت حکومت افشاریه و سپس این سرزمین در داخل حکومت قاجاریه قرار داشته که در نهایت در سال‌های ۱۱۹۳ و ۱۲۰۷ خورشیدی در پی پیمان گلستان و ترکمانچای میان ایران و روسیه از ایران جدا و به روسیه تزاری ضمیمه شد.