رودی متی
کتاب‌های مهم

انحطاط و سقوط ایران صفوی به‌طور سنتی نتیجه طبیعی رکود سیاسی و انحطاط اخلاقی که مشخصه ایران اواخر عهد صفوی بود تلقی می‌شود. رودی متی در این کتاب، منابع سنتی را بازبینی و منابع جدیدی معرفی می‌کند تا نگاهی تازه به ایران صفوی در سال‌های پیش از سقوط اصفهان در سال ۱۷۲۲ بیندازد که باعث نابودی این حکومت شد و آغاز دوره‌ای طولانی از آشفتگی سیاسی در ایران شد. دولت صفوی که ذاتاً به دلیل محیط فیزیکی کشور، ساختار قبیله‌ای و پایگاه اقتصادی کوچک آن آسیب‌پذیر بود، در طول قرن هفدهم به طرز مهلکی تضعیف شد. متی ایران صفوی را شبکه‌ای از اتحادهای متزلزل که دائم نیازمند توجه هستند و جامعه‌ای از توازن ناآرام نیروهای متضاد می‌داند. در اواخر قرن هفدهم، این تعادل شکننده از «انسجام» به «چندپارگی» تغییر کرد. شاهی که به‌طور فزاینده‌ای جدا و محصور در کاخ است، پیوند ضعیف پایتخت و استان‌های دور افتاده، بی‌توجهی رژیم به ارتش، سیاست‌های پولی کوته‌بینانه برای تشدید و نه اصلاح مشکلات، کشور را با حاکمی ناتوان از کنترل جناح‌گرایی و فساد و نظامی ناتوان از دفاع از مرزهای خود در برابر حملات خارجی توسط عثمانی‌ها و افغان‌ها مواجه کرده‌است که همه چیز برای یک بحران در سال ۱۷۲۲ آماده می‌کرد.
تاریخ پولی یک کشور بینش‌های مهمی را در مورد توسعه اقتصادی آن و همچنین تاریخ سیاسی و اجتماعی آن ارائه می‌دهد. این کتاب اولین مطالعه مفصل تاریخ پولی ایران از ظهور دودمان صفوی در سال ۱۵۰۱ تا پایان حکومت قاجار در سال ۱۹۲۵ است که با همکاری ویلم فلور و پاتریک کلاسون نوشته شده است. نویسندگان با استفاده از مجموعه ای از منابع منتشرنشده قبلی به ده زبان، شرایط خاص پولی را در ایران مدرن ازجمله تاریخچه، استفاده از پول و گردش آن، تغییر شرایط ضرابخانه‌های کشور و نقش دولت در مدیریت پول را بررسی می‌کنند. نویسندگان در سرتاسر کتاب، زمینه بزرگ‌تر اقتصادی منطقه‌ای و جهانی را نیز در نظر می‌گیرند.
این کتاب که با همکاری نیکی کدی نوشته شده، به بررسی جایگاه ایران در جهان، روابط و تعاملات فرهنگی با همسایگان نزدیکش و با امپراتوری‌ها و ابرقدرت‌ها از آغاز دوره صفویه در سال ۱۵۰۱ تا امروز می‌پردازد. موضوعات مورد بررسی شامل نفوذ ایران در خارج از کشور بر تشکیلات سیاسی، مذهب، ادبیات، هنر و دیپلماسی و همچنین جذب ایران از تأثیرات خارجی در این حوزه‌ها است. تمرکز ویژه بر فرهنگ سیاسی حاکم بر ایران در دوره‌های اولیه مدرن و معاصر آن است. نویسندگان رویکردهایی از تاریخ، علوم سیاسی، مردم‌شناسی، روابط بین‌الملل و مطالعات فرهنگی را ترکیب می‌کنند. برخی از مقالات به تعاملات ایران با اقوام مختلف عرب و ترک در منطقه از هند تا مصر می‌پردازند. برخی دیگر روابط آن با غرب در دوران قاجار و پهلوی، مسائل زنان، فرهنگ داخل ایران در دوران جمهوری اسلامی و حکومت دینی شیعی ایران را در مقایسه با سایر کشورهای مسلمان بررسی می‌کنند.
درگیری‌های عثمانی و صفویه از سوی کشورهای اروپایی به نفع منافع آنها تلقی می‌شد و به همین دلیل تشنه اطلاعات به‌روز از وقایع در آن قسمت جهان بوند. این کتاب که با همکاری آبراهام هارتول نوشته شده، شرح مفصل و زنده‌ای از جنگ بین دو دومان عثمانی و صفوی در اواخر قرن شانزدهم ارائه می‌کند، زمانی که سلطان عثمانی، مراد سوم، در صدد گسترش دامنه نفوذ خود به ضرر صفویان در زمان شاه محمد خدابنده بود.
اسلام تنها دین بزرگ جهان است که در برابر مصرف الکل مقاومت می‌کند. در بسیاری از کشورهای اسلامی، الکل ممنوع است. در برخی دیگر نقش چندانی در زندگی اجتماعی ندارد. با این حال، مسلمانان در طول تاریخ، غالباً زیاد شراب می‌نوشیدند؛ چه سلطان‌ها و شاه‌ها در کاخ‌هایشان، چه مردم عادی در میخانه‌هایی که توسط یهودیان یا مسیحیان اداره می‌شد. این مطالعه خاطره‌انگیز به بسیاری از مظاهر تاریخی، ادبی و اجتماعی شراب‌خواری در اسلام می‌پردازد. رودی متی استدلال می‌کند که الکل از طریق دوگانه نبودن یا بودنش در سرزمین‌های اسلامی، ما را به قلب تاریخ اسلام می‌برد. او با کاوش در این تاریخ طولانی از دوران خلفای اموی و عباسی تا ترکیه اردوغان، و از اندلس تا پاکستان سنتی با تنوع و کثرت، کشف می‌کند که در آن‌ها مسلمانان می‌نوشیدند و بهانه‌های بی‌شماری برای این کار میاوردند. آنها جشن شراب می‌گرفتند و از آن به عنوان استعاره شاعرانه استفاده می‌کردند یا شراب را هدیه‌ای از جانب خدا و کلید بازکردن قفل حقیقت ابدی می‌خواندند. متی با استناد به منابع فراوان، اسلام را نه به عنوان یک ایمان سختگیرانه و سازش‌ناپذیر، بلکه به عنوان مجموعه‌ای از باورها و اعمالی که دوسویه‌گرایی (ریا یا تقیه) در خود دارد معرفی می‌کند که به مسائل ابهام و تناقض راه می‌داده‌است.
این کتاب دنبال به چالش کشیدن روایت سنتی در مورد دخالت روسیه در ایران است و نشان می‌دهد که حکایت دخالت تاریخی روسیه در ایران حاوی سوء تفاهمات زیادی است. نفوذ روسیه در ایران بین سال‌های ۱۸۰۰ تا اواسط قرن بیستم صرفاً داستانی از نفوذ و تسلط اجتناب‌ناپذیر نیست؛ بلکه فرآیندی پیچیده‌است. این کتاب با تکیه بر مطالب آرشیوی تازه، دریچه‌ای به قدرت و نفوذی که در ایران نه تنها توسط دولت روسیه و نمایندگان آن، بلکه توسط اتباع روس فعال در ایران در ظرفیت‌های مختلف، از جمله افراد، بانکداران، و کارآفرینان در ایران اعمال می‌شد، ارائه می‌دهد. کتاب روس‌ها در ایران نقش چندوجهی حقیقی را که روس‌ها در تاریخ ایران ایفا کرده‌اند آشکار می‌کند.
این کتاب بر محرک‌هایی تمرکز می‌کند که به گفته رافائل دو مانس، جهانگرد فرانسوی در ایران در قرن هفدهم، به ایرانیان آسیب می‌رساند، به آنها یک «لگد» می‌زد و روحیه خوبی برای آنها ایجاد می‌کرد. رودی متی با ردیابی مسیر تاریخی آن‌ها و نقشی که در جامعه اولیه ایران مدرن (از سال ۱۵۰۰ تا ۱۹۰۰) ایفا کردند، گامی بزرگ در گسترش بحث‌های معاصر دربارهٔ نقش مواد مخدر و محرک‌ها در شکل‌دادن به غرب مدرن نیز برمی‌دارد. کتاب با جزئیات فراوان، هم مسکرات شناخته شده از زمان‌های قدیم (شراب و مواد افیونی) و هم محرک‌هایی که بعداً معرفی شدند (مانند تنباکو، قهوه و چای) را از زوایای مختلف بررسی می‌کند. تولید، تجارت و مصرف را گرد هم می‌آورد تا نیروهای پشت پرده و محبوبیت این مواد مصرفی را آشکار کند و نشان می‌دهد که چگونه ایرانیان آنها را با نیازها و سلیقه‌های خود تطبیق داده و در زندگی روزمره خود ادغام کردند. متی علاوه بر این، از مواد روانگردان به عنوان دریچه‌ای برای مجموعه‌ای از مسائل گسترده‌تر در تاریخ ایران استفاده می‌کند. به ویژه در رابطه با تنش بین رهبری مذهبی و سکولار. وی نشان می‌دهد که علمای شیعه ایران در مواجهه با واقعیت، چشم خود را بر مصرف این مواد تا زمانی که در خانه بود و نظم اجتماعی را تهدید نمی‌کرد، می‌بستند و اشاره می‌کند که چگونه هنوز این «انعطاف‌پذیری» در پس ظاهر سازش‌ناپذیر نظام جمهوری اسلامی در ایران کنونی نیز وجود دارد.