جوخانگ
تاریخچه

شاه سونگتسن گامپو (اولین شاه تبت متحد) برنامه‌ای برای ساخت دوازده معبد در سراسر کشور توسعه داد. این معابد در سه مرحله ساخته شدند. در مرحله اول، چهار معبد در مرکز تبت ساخته شدند که به نام «چهار شاخ» شناخته می‌شوند. چهار معبد دیگر به نام «مهادول» در مناطق خارجی ساخته شدند؛ و در آخر، چهار معبد «یانگ‌دول» در مرزهای کشور ساخته شدند. معبد جوخانگ در نهایت در قلب تبت ساخته شد.
برای تقویت روابط با نپال، سونگتسن گامپو فرستادگانی را به سوی شاه امسوارمن فرستاد تا خواستگاری دخترش را بکند و شاه پذیرفت. دخترش، بریکوتی، به عنوان همسر نپالی شاه به تبت آمد (تسیتسون؛ در زبان تبت به آن «بلسا» گفته می‌شود). تصویر اکشوبهیه که به نام جوا میکیو دورجی (یا میکیوبا) شناخته می‌شود و او به عنوان بخشی از جهیزیه خود آورده بود، در معبد جوخانگ مورد پرستش قرار گرفت.
سونگتسن گامپو، با هدف به دست آوردن همسری از چین، سفیری به سوی تای‌زونگ (۶۲۷–۶۵۰) از دودمان تانگ فرستاد تا یکی از دخترانش را به همسری بپذیرد. تای‌زونگ درخواست شاه تبت را رد کرد و تبت‌ها را «بربر» خواند و اعلام کرد که یکی از دخترانش را به شاه دو یو (یک هون) ازدواج خواهد داد. این امر موجب خشم سونگتسن گامپو شد و او حملاتی به مناطق قبیله‌ای وابسته به دودمان تانگ انجام داد و سپس شهر تانگ سونگژو را مورد حمله قرار داد. او به امپراتور اعلام کرد که اگر امپراتور با درخواست او موافقت نکند، حملات خود را تشدید خواهد کرد. سونگتسن گامپو یک هدیه مصالحه‌آمیز به شکل یک «زره» طلایی ستاره‌دار به همراه درخواست دیگری برای ازدواج فرستاد. تای‌زونگ موافقت کرد و شاهزاده خانم وِنجنگ را به شاه تبت داد.
هنگامی که وِنجنگ در سال ۶۴۰ به عنوان همسر چینی شاه به تبت آمد (که در تبت به «گیاسا» معروف است)، تصویری از گوتاما بودا را به همراه آورد که او را به عنوان یک شاهزاده جوان نشان می‌دهد. این تصویر در معبد راموشه در لسا مورد پرستش قرار گرفت و سپس به معبد جوخانگ منتقل شد. این معبد همچنان مقدس‌ترین مکان پرستش در تبت باقی مانده و تصویر معروف به «جوا رینپوچه» به یکی از محبوب‌ترین و مورد احترام‌ترین مجسمه‌های کشور تبدیل شده است.
قدیمی‌ترین بخش معبد در سال ۶۵۲ توسط سونگتسن گامپو ساخته شد. برای یافتن مکانی برای معبد، گفته می‌شود که شاه کلاه خود را (در یک نسخه حلقه‌ای را) جلوتر از خود پرتاب کرد و وعده داد که معبد را در جایی که کلاه فرود آید، بسازد. کلاه به دریاچه‌ای افتاد و یک استوپا سفید به‌طور ناگهانی ظاهر شد که معبد بر روی آن ساخته شد. در نسخه دیگری از افسانه، ملکه بریکوتی معبد را تأسیس کرد تا مجسمه‌ای که او آورده بود نصب کند. دریاچه پر شد و اکنون یک برکه کوچک باقی مانده که به عنوان چاهی از دریاچه باستانی تغذیه می‌شود و معبد بر روی این منطقه پر شده ساخته شد. در طول نه قرن بعدی، معبد گسترش یافت؛ آخرین بازسازی آن در سال ۱۶۱۰ توسط پنجمین دالایی لاما انجام شد.
طراحی و ساخت معبد جوخانگ به صنعتگران نپالی نسبت داده شده است. پس از مرگ سونگتسن گامپو، گفته می‌شود که ملکه وِنجنگ مجسمه جوا را از معبد راموشه به معبد جوخانگ منتقل کرد تا آن را از حملات چینی‌ها محافظت کند. بخشی از معبد که به نام «کاپل» شناخته می‌شود، پناهگاه مجسمه جوا شاکیامونی بود.
در دوران پادشاهی ترسانگ دیتسان از سال ۷۵۵ تا ۷۹۷، بودایی‌ها مورد آزار و اذیت قرار گرفتند، زیرا وزیر پادشاه، مارشانگ زونگباگی (که پیرو دین بون بود)، به بودیسم خصومت داشت. در این زمان، تصویر بودای اکشوبیه در معبد جوخانگ به زیر زمین پنهان شد، و گزارش شده است که ۲۰۰ نفر تلاش کردند آن را پیدا کنند، اما موفق نشدند. تصاویر موجود در معابد جوخانگ و راموشه به جیزونگ در ولایت نگاری منتقل شدند و راهبان مورد آزار قرار گرفتند و از معبد جوخانگ رانده شدند. در دوران فعالیت‌های ضد بودایی در اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم، گفته می‌شود که معابد جوخانگ و راموشه به اصطبل‌ها تبدیل شدند.
در سال ۱۰۴۹، آتیشا، معلم مشهور بودایی از بنگال که در معبد جوخانگ تدریس کرد و در ۱۰۵۴ درگذشت، «وصیت‌نامه سلطنتی ستون» را در یک ستون در معبد جوخانگ پیدا کرد؛ گفته می‌شود که این سند وصیت‌نامه سونگتسن گامپو بود.
معبد جوخانگ از حدود قرن ۱۴ به معبد واژراسانا در هند مرتبط شد. گفته می‌شود که تصویر بودایی که در معبد جوخانگ مورد پرستش قرار گرفته است، بودای ۱۲ ساله‌ای است که قبلاً در معبد بوداگایا در هند قرار داشت، که نشان‌دهنده ارتباط‌های تاریخی و آئینی بین هند و تبت است. تبت‌ها معبد جوخانگ را «واژراسانای تبت»، «واژراسانای دوم» و «واژراسانا، ناف سرزمین برف‌ها» می‌نامند.
پس از اشغال نپال توسط گورک‌ها در سال ۱۷۶۹، در جریان جنگ گورک-تبت در سال ۱۷۹۲، امپراتور چیان‌لونگ از دودمان چینگ گورک‌ها را از تبت راند و تبتی‌ها از همسایگان خود جدا شدند. این دوره که بیش از یک قرن به طول انجامید، به عنوان «دوران تاریک تبت» شناخته شده است. زیارت‌های خارج از کشور برای تبتی‌ها ممنوع شد و امپراتور چیان‌لونگ پیشنهاد کرد که برای تبتی‌ها مؤثر خواهد بود که به عبادت بودای جوو در معبد جوخانگ بپردازند.
در طول توسعه چین در لاهسا، میدان بارخور تحت تأثیر قرار گرفت، زمانی که پیاده‌راه اطراف معبد تخریب شد. یک پیاده‌راه داخلی به میدان تبدیل گردید و تنها یک پیاده‌راه کوتاه به عنوان مسیر زیارتی باقی ماند. در میدان، اشیای مذهبی مرتبط با زیارت به فروش می‌رسد.
در طول انقلاب فرهنگی چین، گاردهای سرخ در ۲۴ اوت ۱۹۶۶ به معبد جوخانگ حمله کردند، و به مدت یک دهه عبادت در معابد تبتی ممنوع شد. بازسازی معبد جوخانگ از سال ۱۹۷۲ آغاز شد و تا سال ۱۹۸۰ عمدتاً تکمیل شد. پس از این بازسازی و پایان آزار و اذیت‌ها، معبد مجدداً تقدیس شد. اکنون معبد توسط تعداد زیادی از تبتی‌ها که برای عبادت جواو به معبد می‌آیند، بازدید می‌شود. در دوران انقلاب، معبد از تخریب مصون ماند و گزارش شده که درب‌های آن تا سال ۱۹۷۹ بسته بود. در آن زمان، بخش‌هایی از معبد جوخانگ گزارش شده که محل نگهداری خوک‌ها، کشتارگاه و پادگان ارتش چین بود. سربازان اسناد تاریخی تبتی را سوزاندند. در مدتی از زمان، معبد به عنوان هتل استفاده می‌شد.
دو «دورینگ» (ستون‌های حکاکی شده) سنگی در خارج از معبد، که در کنار ورودی‌های شمالی و جنوبی آن قرار دارند، توسط تبتی‌ها مورد عبادت قرار می‌گیرند. اولین بنای یادبود که یک فرمان از مارس ۱۷۹۴ است به نام «لوح پیوسته همیشه» در زبان چینی شناخته می‌شود و مشاوره‌هایی در مورد بهداشت برای جلوگیری از آبله ثبت شده است. برخی از این مشاوره‌ها توسط تبتی‌ها که معتقد بودند سنگ خود خاصیت درمانی دارد، تراشیده شده است. دومین ستون، که بسیار قدیمی‌تر است، ارتفاعی به ۵٫۵ متر (۱۸ فوت) دارد و تاجی به شکل کاخ دارد و یک حکاکی از سال ۸۲۱ یا ۸۲۲ در آن ثبت شده است. این لوح نام‌های مختلفی دارد؛ «اولین لوح در آسیا»، «لوح اتحاد لاهسا»، «لوح اتحاد تغییر»، «لوح اتحاد دایی و خواهرزاده» و «لوح پیمان صلح دودمان تانگ و توبو». حکاکی آن، به زبان تبتی معیار و چینی، پیمانی است بین پادشاه تبتی رالپاکان و امپراتور چینی موزونگ که مرزهای کشورهای آن‌ها را مشخص می‌کند. هر دو حکاکی توسط دیوارهای آجری محصور شدند زمانی که میدان بارخور در سال ۱۹۸۵ توسعه یافت. پیمان چین-تبت می‌خواند: «تبت و چین باید به مرزهایی که اکنون در اختیار دارند پایبند باشند. همه به سمت شرق کشور چین بزرگ است؛ و همه به سمت غرب، بدون سؤال، کشور تبت بزرگ است. از این پس در هیچ‌یک از طرفین جنگی برپا نخواهد شد و هیچ‌کس اجازه تصرف سرزمین ندارد. اگر کسی مظنون شود، باید دستگیر شود؛ کار او بررسی خواهد شد و به او بازگشت داده خواهد شد».
طبق گفته چهاردهمین دالایی لاما، در میان بسیاری از تصاویر موجود در معبد، تصویری از چن‌ریزِی، ساخته شده از گل در معبد، وجود داشت که در آن مجسمه چوبی کوچک بودا که از نپال آورده شده بود، پنهان شده بود. این تصویر به مدت ۱۳۰۰ سال در معبد بود و وقتی که پادشاه سانگتسن گامپو درگذشت، اعتقاد بر این بود که روح او وارد مجسمه چوبی کوچک شده است. در دوران انقلاب فرهنگی، تصویر گلی شکسته شد و مجسمه کوچک بودا توسط یک تبتی به دالایی لاما داده شد.
در سال ۲۰۰۰، معبد جوخان به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد، که این اقدام بخشی از تلاش‌ها برای حفظ و مرمت آن به عنوان افزایشی به قصر پوتالا (موقعیت میراث جهانی از سال ۱۹۹۴) بود. معبد در گروه اول از مجموعه‌های میراث فرهنگی تحت حفاظت ملی قرار دارد و به عنوان یک مقصد گردشگری در چین شناخته می‌شود.
در ۱۷ فوریه ۲۰۱۸، معبد آتش گرفت، ساعت ۶:۴۰ بعد از ظهر به وقت محلی، قبل از غروب در لاهسا، و شعله‌ها تا اواخر شب ادامه یافت. اگرچه تصاویر و ویدئوهایی از آتش‌سوزی که بخش‌هایی از سقف معبد را در آتش‌های زرد و مه دود نشان می‌دادند، در شبکه‌های اجتماعی چین پخش شدند، این تصاویر به سرعت سانسور و حذف شدند. روزنامه رسمی «Tibet Daily» به‌طور مختصر اعلام کرد که آتش به سرعت خاموش شد و هیچ‌گونه تلفاتی نداشته است، و «پیپل دیلی» همین اطلاعات را منتشر کرد و افزود که «آسیبی به آثار باستانی وارد نشده است»؛ هر دو گزارش هیچ عکسی منتشر نکردند. معبد پس از آتش‌سوزی برای مدتی بسته شد، اما در ۱۸ فوریه دوباره به روی عموم باز شد.