stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان خلجی
ویژگی‌های زبان خلجی

به نظر پروفسور گرهارد دورفر (Gerhard Doerfer)[نیازمند منبع] مهم‌ترین ویژگی زبان ترکی خلجی در آن است که بسیاری از ویژگی‌های ترکی باستان را در آواها حفظ کرده‌است؛ به عنوان مثال حرف «ه» که از دوران نیاتُرکی (پروتوترک) باقی‌مانده و قبلاً هم «پ» بوده‌است. بنابراین ترکی خلج از ترکی قدیم یعنی زبان گوک‌ترک‌ها که در کتیبهٔ ارخون باقی‌مانده‌است، قدیمی‌تر است. همچنین پروفسور دورفر با مشاهدهٔ پاره‌ای ویژگی‌های مشترک ترکی خلجی و ترکی قدیم آرغو به این نتیجه رسیده‌است که خلج‌های مرکز ایران فرزندان همان آرغوها هستند.
ویژگی‌های این زبان بدین صورت است:
۱. صدای(د)به مشابه ترکی باستانی در ترکی خلجی نیز باقی‌مانده و به (ی) تبدیل نشده؛ مانند:هاداق (آیاق=پا)/ هادوری (آیری=جدا)/ اودانماق (اویانماق= بیدار شدن). این عدم تغییر در صدا در زبانهای ترکی موجود فقط در ترکی تووا در جنوب سیبری باقی‌مانده‌است.
۲. حرف (ی) در اکثر کلمات باقی‌مانده و از بین نرفته‌است؛ مانند: ییل(ایل=سال)، یپلیک (ایپلیک = طناب).
۳. حروف (ق) و (گ) مانند گذشته باقی‌مانده‌اند و از بین نرفته‌اند؛ مانند: سیچقان (سیچان = موش)، تاووشقان /تؤوشقان (دؤوشان = خرگوش)، یونگ (یون = پشم)، قیسقه (قیسسا = کوتاه)، کورگئگ (کوره ک = پارو).
۴. در انتهای بسیاری از کلمات هنوز کسره و فتحه استفاده می‌شود و به (ایی) تغییر نکرده‌است؛ مانند: تیشه (دیشی = مونث)، تره (دری = پوست) آلتا (آلتی = شش).
۵. در ترکی خلجی به جای کلمه (دییل یا دییر) به معنای (نیست) مانند ترکی قدیم از کلمه (داغ یا دَق) استفاده می‌شود.
۶. صامتها (کوتاه، بلند، دیفتونگ) هنوز به شکل ترکی باستانی باقی‌مانده، در حالی که در اکثر زبانهای ترکی این صامت‌ها کوتا یا نسبت به قبل کوتاه‌تر شده‌اند؛ مانند:اوون (اون = دَه)، هئو (ائو= خانه) کؤز (گؤز = چشم)، قول (قُل = بازو)، یورقان (یُرقان = لحاف).
۷. «ه» اول کلمات از دوران ترکی مادر (قبل از ترکی قدیم قرون ۷-۶م) باقی‌مانده، در حالی که در سایر زبانهای ترکی بسیار نادر است؛ مثلاً هاز(آز = کم)، هاقاچ (آقاج = درخت)، هوزوم (اؤزؤم = انگور)، هئو (اِئو = خانه)، هوچاق (اوجاق)، هتک (اتک = دامن).
۸. حرف(ک)نیز در اول بسیاری از کلمات باقی‌مانده و به (گ)تبدیل نگردیده‌است؛ مانند:کؤن / کین (گؤن=آفتاب، روز)، کئچه (گئجه = شب)، کؤرمک (گؤرمک = دیدن)، کؤز/کئز (گؤز=چشم).
۹. دیگر ویژگی زبان خلجی وجود حرف (ت) در اول کلمات به جای حرف (د) است؛ مانند:تیل (دیل = زبان)، تیش (دیش = دندان) تؤش (دوش = سینه)، تیرناق (دیرناق = ناخن)، تیز (دیز= زانو)، تؤرت (دؤرت=چهار).
۱۰. در وسط کلمات حرف (غ) به صورت (ق) تلفظ می‌شود؛ مانند:بوقاز (بوغاز= گلو).
۱۱. کلماتی که در ترکی آذربایجانی به (خ) ختم می‌شوند، در خلجی به (ق) ختم می‌شوند؛ مانند: توق (توخ = سیر)، قولاق (قولاخ = گوش)، بارماق (بارماخ = انگشت)، تورپاق (تورباخ = خاک)، اوزاق (اوزاخ = دور).
۱۲. در ترکی خلجی پسوند مفعولٌ عنه (از) مانند ترکی قدیم (دا) یا (ده) است، در حالی‌که در ترکی امروزی، (دان) و (دن) است؛ مثال: بیز او بؤز سودا ایچتیک. (ما از آن آب خنک نوشیدیم). نئرده کئلی یورین؟ (از کجامی آیی؟).
۱۳. حرف (نی) ترکی قدیم که در ترکی اوغوز و بسیاری لهجه‌های دیگر به (ی) تبدیل شده، در ترکی خلج مانند ترکی قدیم آرگو به (ن) تبدیل شده‌است. مانند: کون / قون = گوسفند که در ترکی قدیم، کونی / قونی و در ترکی امروزی کویون و در لهجه آذربایجانی قویون گفته می‌شود.
عبدالله واشقانی فراهانی در کتاب مبانی دستور زبان خلچی (خلچ تیلی بیلکی سی قوراقی) توضیحات مبسوطی درباره ویژگیهای این زبان داده است.
کتابهای تحقیقی

بجز فرهنگ خلجی-آلمانی، کتابی دیگری توسط عبدالله واشقانی فراهانی نوشته شده است با عنوان مبانی دستور زبان خلچی: خلچ تیلی بیلکی سی قوراقی. در این کتاب اطلاعات جالبی همراه با اشعار و جملات خلجی وجود دارد.
ریخت‌شناسی و صرف > صرف حالت‌های اسم

| حالت | پسوند | هوْتون «هیزم» | بوُغدا «گندم» | کؤز «چشم» | هاغاچ «درخت» | یئر «زمین» | اشکه «الاغ» |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اسمی (آتلوق حال) | — | هوْتون | بوُغدا | کؤز | هاغاچ | یئر | اشکه |
| مفعولی (اثرلیغ حال) | -ـی، -ـیٛ،-ـوُ، -ـوٚ، -ـینْ | هوْتونوُ | بوُغداینْ | کؤزوٚ | هاغاچیٛ | یئری | اشکه‌ینْ |
| مالکیت (اؤیدوٚلوک حال) | -ـینْ، -ـیٛنْ، -ـوُنْ، -ـوٚنْ | هوْتونوُنْ | بوُغداینْ | کؤزوٚنْ | هاغاچیٛنْ | یئرینْ | اشکه‌ینْ |
| متممی (یانلوق حال) | -قا، -که | هوْتون‌قا | بوُغداقا | کؤزکه | هاغاچ‌قا | یئرکه | اشکه‌که |
| مکانی (یئرلیغ حال) | -ـچا، -ـچه | هوْتونچا | بوُغداچا | کؤزچه | هاغاچچا | یئرچه | اشکه‌چه |
| افتراقی (هادورلوق حال) | -ـدا، ـده | هوْتوندا | بوُغدادا | کؤزده | هاغاچدا | یئرده | اشکه‌ده |
ریخت‌شناسی و صرف > ضمیرها

ضمیرهای شخصی در خلجی یا تنها و مستقل هستند، که به مانند اسم‌ها حالات مختلف به خود می‌گیرند و صرف می‌شوند، یا پسوند هستند.
|  | من | تو | او | ما | شما | آن‌ها |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اسمی | مَن | سَِن | اوْ / اوُ | بیز | سیز | اوْلار / اوُلار |
| مفعولی | مَنی | سَِنی | اونو | بیزی | سیزی | اولاریٛ |
| مالکیت | مَنیم | سَنینْ | اونوینْ | ‌ بیزیم | سیزینْ | ‌اوللارینْ |
| متممی | مَنکه | ‌سَنکه | اوقا | ‌بیزکه | ‌سیزکه | اوللارقا |
| مکانی | مَنچه | سَنچه | ‌اوچا | ‌بیزچه | ‌سیزچه | ‌اوللارچا |
| افتراقی | مَنده | ‌ سَنده | ‌ اودا | ‌بیزده | ‌ سیزده | ‌ اوللاردا |
|  | ضمیر | پسوند مالکیتی | پسوند فعل ماضی | پسوند فعل مضارع |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| من (اول شخص مفرد) | مَن | -ـم / -ـیٛم / -ـیم / -ـوُم / -ـوٚم | -ـوُم / -ـوٚم | -ـوم |
| تو (دوم شخص مفرد) | سَن | -ـیٛنْ / -ـینْ / -ـوُینْ / -ـوٚینْ | -ـیٛنْ / -ـینْ / -ـوُینْ / -ـوٚینْ | -ـونْ / -ـوینْ |
| او (اول شخص مفرد) | او | -ـ(ـسـ)ـیٛ / -ـ(ـسـ)ـی / -ـ(ـسـ)ـوُ / -ـ(ـسـ)ـوٚ | -ـیٛ / -ـی / -ـوُ / -ـوٚ | -ـر |
| ما (اول شخص جمع) | بیز | -ـ(ـیٛـ)ـمیٛز / -ـ(ـیـ)ـمیز / -ـ(ـوُ)ـموز / -ـ(ـوٚ)ـموز | -ـوُق / -ـوٚک | -ـوْق / -ـؤک |
| شما (دوم شخص جمع یا مفرد محترمانه) | سیز | -ـ(ـیٛـ)ـنْیٛز / -ـ(ـیـ)ـنْیز / -ـ(ـوُ)ـنْوز / -ـ(ـوٚ)ـنْوز | -ـیٚز -ـیٛنْیٛز / -ـینْیز / -ـوُنْیٛز / -ـوٚنْیز | -ـوْیز / -ـوینْیز |
| آن‌ها (سوم شخص جمع) | اولار | ـلاری / -لری / -ـیٛلاری / -ـیلری / -ـوُلاری / -ـوٚلری | -ـیٛ‌لار / -ـی‌لر / -ـوُلار / -ـوٚلر | -ـرلار / -ـرلر |
جهانگیرشاه

پادشاه
میرزا نورالدین بیگ محمد خان سلیم (۳۱ اوت ۱۵۶۹ – ۲۸ اکتبر ۱۶۲۷) نامدار به جهانگیر، چهارمین پادشاه امپراتوری گورکانی بود. او پسر ارشد اکبر کبیر (حک. ۱۵۵۶–۱۶۰۵) و جودا بای بود. جهانگیرشاه به علم و هنر و ادب بیش از سیاست علاقه داشت و در شراب و افیون به‌شدت افراط کرد و بیش از شانزده سال آخر عمر خود به‌طور مؤثر کل امور کشور قانوناً و عملاً در دست‌های محکم همسرش نورجهان بود.
جهانگیر شاه به عنوان پادشاهی بسیار عادل، بی خیال و زن ذلیل مشهور بود، که همیشه خودش و تصمیماتش به کل توسط همسر مورد علاقه اش نورجهان کنترل می‌شد، به دلیل ضعف اداری در اواخر سلطنت خود و بیشتر شدن میل خود نسبت به شراب و افیون و بیشتر شدن مشکلات سنگین هر روزه مملکتی و جانشینی به این گونه اوضاع‌ها بی علاقه و بی‌توجه شد و تمام امور را آشکارا و قانوناً به نورجهان سپرد که به‌جای او با عدالت، خردمندی و سیاستگذاری صحیح حکمرانی کند، در اواخر نیز جنگ جانشینی بین پسرانش شاهزاده خرم (بعداً شاه جهان) و شهریار آغاز شده بود، در اوایل شاهزاده خرم مورد علاقه شدید ملکه نورجهان بود، ولی زمانی که او دید با به سلطنت رسیدن خرم نفوذ مطلق و بی نظیرش در تمامی امور کاهش میابد، تصمیم گرفت شهریار را جانشین کند تا قدرت را حفظ کند، ولی در آخر بعد از مرگ جهانگیر جنگ جانشینی به اوج خط مقدم سیاسی رسید و نورجهان از سیاست استعفاء داد و شهریار کشته شد، در نهایت شاهزاده خرم با نام سلطنتی شاه جهان قدرت و تخت سلطنتی را گرفت.
تولد

اکبر کبیر و همسرش جودا بای (مریم الزمانی) پس از سال‌ها انتظار برای داشتن پسری که وارث تاج و تحت باشد به درگاه شیخ سلیم چشتی (۱۴۷۸–۱۵۷۲ میلادی) از صوفیان بزرگ آن دوره، دعا می‌کنند و پس از مدتی صاحب پسری می‌شوند که او را «سلیم» نام می‌نهند. نورالدین محمد سلیم در ۱۷ ربیع‌الاول ۹۷۷ قمری / ۳۱ اوت ۱۵۶۹ میلادی در منزل شیخ سلیم که اکبر به او ارادت داشت زاده شد، و به همین سبب او را سلیم نام نهادند. اکبر فرزندش را «شیخو بابا» می‌نامید و روستای محل زایش سلیم که سیکری (در نزدیکی اگرا) نام داشت را بعدها به شهر فاتح‌پور سیکری تبدیل شد.
سلیم دو برادر دوقلوی بزرگ‌تر به نام‌های حسن و حسین میرزا (زادهٔ ۱۵۶۴) داشت که هر دو در کودکی درگذشتند. اکبر که در سوگ بود، پس از مرگ پسرانشان در حالی که به جنگ می‌رفت، همسرش مریم الزمانی را همراه خود برد و در هنگام بازگشت به آگره، از سلیم چشتی که در فاتح پور سیکری ساکن بود، طلب برکت کرد. شیخ سلیم چشتی او به او اطمینان داد که به زودی سه پسر به دنیا خواهد آورد که همگی تا سن پیری زندگی خواهند کرد. چند سال پیش از تولد شاهزاده سلیم، اکبر و مریم الزمانی با پای برهنه به زیارت اجمیر شریف درگاه رفتند تا برای داشتن پسری دعا کنند.
هنگامی که اکبر از این خبر مطلع شد که مریم الزمانی، همسر ارشد او در انتظار فرزندی است، دستور ساخت قصر سلطنتی در فاتح پور سیکری در نزدیکی اقامتگاه سلیم چشتی صادر کرد. مریم را به قصری که در آنجا ساخته شده بود منتقل کردند و در دوران بارداری خود اکبر به سیکری سفر می‌کرد و نیمی از وقت خود را در سیکری و نیمی دیگر را در آگره می‌گذراند.
یک روز در حالی که مریم الزمانی سلیم را باردار بود، لگد زدن نوزاد به‌طور ناگهانی در رحم متوقف شد. اکبر در آن زمان مشغول شکار یوزپلنگ بود که این موضوع به او گزارش شد. او با این فکر که آیا می‌توانست برای سلامتی فرزند متولد نشده‌اش کاری بیشتر انجام دهد، قول داد که از آن روز هرگز یوزپلنگ را در روزهای جمعه شکار نکند و سلیم در زندگی‌نامه‌اش اشاره می‌کند که اکبر در تمام عمر به عهد خود وفا کرد. سلیم نیز به احترام نذر پدرش، هرگز یوزپلنگ را در روز جمعه شکار نکرد. هنگامی که مریم الزمانی نزدیک زایمان خود بود، اکبر او را به خانه شیخ سلیم برد و در آنجا سلیم را به دنیا آورد. با توجه به ایمان اکبر به تأثیر دعای آن شیخ، او را سلیم نام نهادند.
سلیم از چهار سالگی به فراگیری دانش پرداخت در هیئت، طبیعیات، فن انشاء، و خطاطی پیشرفت کرد. او به زبان پارسی و اردو پیشامدرن مسلط شد. او آگاهی نسبتاً خوبی به زبان جغتایی (زبان اجدادی مغول) داشت. اکبر در ۱۵۸۳م عبدالرحیم خان‌خانان را به‌عنوان اتابک سلیم منصوب کرد. سلیم شاهزاده‌ای سرکش بود و در سال ۱۶۰۱ بر ضد اکبر شورید و در الله‌آباد خود را شاه خواند اما سرانجام تسلیم شد و پس از آن دیگر از دستورها اکبر رویگردان نشد. یکی دیگر از اقدامات سلیم در دورهٔ اکبر، فرمان قتل ابوالفضل علامی بود.
عشق به انارکلی

مقالهٔ اصلی: انارکلی
پس از سال‌ها آموزش سلیم به دربار پدر بازمی‌گردد و برخلاف انتظار همه از جمله پدر، به عشق دخترکی به نام «انارکلی» رقّاصهٔ دربار مبتلا می‌گردد. عشق آن دو با نفرت زیادی شروع به آغاز می‌گردد. آن دو در آمر همدیگر را ملاقات می‌کنند ولی آن‌ها هیچ‌کدام یکدیگر را نمی‌شناسند و انارکالی به آگرا می‌رود تا عشق پنهان خود را بیابد، در آگرا، انارکالی با مشکلات زیادی همچون مرگ پدرش، رقاصه شدنش و… روبه‌رو می‌شود و پس از پیدا کردن عشق خود و شناخت او نفرتی میان آن دو شکل می‌گیرد و در طی مدتی، تبدیل به عشقی باور نکردنی می‌شود. قدرت عشق فراتر می‌رود و راز آن‌ها آشکار شده و سبب پیدایش شکافی عظیم بین پدر و پسر می‌شود. اکبرشاه از هیچ کاری برای دور کردن این دو از یکدیگر فروگذار نمی‌کند ابتدا با زندانی کردن انارکالی سعی در دور کردن او از شاهزاده دارد؛ ولی سلیم، با آگاهی از محل اختفای انارکالی، او را آزاد می‌کند.
سپس اکبر تصمیم به قتل انارکالی می‌گیرد؛ لذا به فرمان شاه او را ربوده و در چاهی زنده به گور می‌کنند و بدین ترتیب انارکالی می‌میرد و این عشق ناکام می‌ماند شاهزاده سلیم به خاطر علاقه زیادش به انارکالی شعر زیر را در حسرت دیدار او می‌سراید و بر روی قبر وی حک می‌کند و در زیر نام شاعر را «سلیم مجنون» می‌گذارد:ا
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تا قیامت شکر گویم کردگار خویش را |  |  آه گر من باز بینم روی یار خویش را |
فرمانروایی

سلیم، که اکبر روزگاری آن همه آرزوی تولدش را می‌کرد، علیه پدر شورید. در سال ۱۶۰۰ وقتی که اکبر در یک لشکرکشی پایتخت را ترک کرده بود، سلیم خود را پادشاه خواند. اکبر به سرعت بازگشت و قدرت را در دست گرفت و فکر کرد به جای تاج و تخت عنوان خسرو را به او بدهد.[نیازمند منبع]این چنین جنگ میان پدر و پسر به جنگی وحشت ناک تبدیل شد و مصیبت اش مرگ عشق سلیم بود. سلیم و پدرش با تنفری زیاد میان یکدیگر به مقابله پرداختند، سرانجام پس‌از ۵ سال اکبر درگذشت و شاهزاده سلیم بعد از ۸ روز از مرگ پدر در ۳ نوامبر سال ۱۶۰۵ میلادی، به پادشاهی رسید و به نام جهانگیر فرمانروا و پادشاه سلسله گورکانی در هند شد.[نیازمند منبع] سلیم تا ۱۶۲۷ به مدت ۲۲ سال حکمرانی کرد. سلیم که پس از به تخت نشستن خود را جهانگیر نامید، نخستین فرمانروای مغول بود که مادرش از خاندان مغول یا ایرانی ریشه نگرفته بود و پسر یک شاهزاده خانم راجپوتی به‌نام جودا بای بود.
ظهور نورجهان به قدرت

مقالهٔ اصلی: نورجهان
جهانگیر در ماه مه ۱۶۱۱ با زنی ایرانی به نام مهرالنسا ملقب به نور جهان ازدواج کرد که بیوه شیر افغان حاکم یاغی بنگال بود.[نیازمند منبع] نورجهان همچنین نوه یکی از درباریان شاه تهماسب صفوی بود و پدرش به نام میرزا غیاث الدین شیرازی ملقب به «اعتمادالدوله» در دربار اکبر و جهانگیر مناصب مهمی داشت. میرزا غیاث الدین شخصی ایرانی بود که با خانواده‌اش در دورهٔ اکبر، (سلطنت ۱۴–۹۶۳ ه‍.ق) به هند رفت و در دربار او به کار اشتغال ورزید و در مدت کوتاهی پیشرفت کرد و عهده‌دار فعالیت‌های مهمی شد. پیشرفت او در دوره جهانگیر چنان بود که به عالی‌ترین مقام اداری کشور یعنی به منصب صدارت عظمی دست یافت. نور جهان زنی بسیار قدرتمند و پرنفوذ در کل امپراتوری بود که به تنهایی از سلطنت جهانگیر مواظبت کرد، او زنی بسیار شجاع، بی‌باک و جنگجو بود که از عشق به جهانگیر جان خود را کف دستش می‌گذاشت و به مقابله با دشمنان می‌پرداخت، به‌طوری‌که وی ستون سلطنت مغول را در دوران جهانگیر بسیار مستحکم کرد و اگر او نبود سلطنت مغول غروب می‌کرد و هندوستان با مشکلاتی به‌شدت سخت و پی‌درپی روبه‌رو می‌شد.
ملکه نورجهان زنی بسیار بذله‌گو، باهوش، زیبا، هنرمند، هنرپرور، با استعداد و بافرهنگ بود؛ و جهانگیر را تا زمان مرگ چنان سخت شیفته خود کرده بود که قدرت‌های بسیار زیادی در دولت به‌دست‌آورد، طوری‌که نقشی تعیین‌کننده و بارزی در کل دربار امپراتوری پیدا کرده و باعث نفوذ بسیاری از ایرانیان به دربار امپراتوری گورکانی شد، به‌خصوص تمامی خانواده و نزدیکان خود از جمله پدر، مادر و برادرانش، که همه بسیار قدرتمند و صاحب نفوذ بودند.
پدر و برادر نورجهان به نامهای میرزا غیاث و آصف خان، در دربار جهانگیر، با صلاحیت آشکار نورجهان، وزیر اعظم، وکیل و سپهسالار بودند. در دوران سلطنت جهانگیر، قدرت واقعی به‌طور رسمی میان آصف ۵خان و خواهرش نور جهان تقسیم شده بود، هر چند نورجهان قدرت برادر خود را کنترل می‌کرد. و بخاطر همین جایگاه دختر اصف خان به نام ارجمند بانو بیگم (که بعدها ممتاز محل نام گرفت)، همسر پسر جهانگیر به نام شاهزاده خرم (که بعدها شاه جهان نام گرفت) یعنی پسر عمه خود شد.
«ملکه نورجهان، همسر ایرانی جهانگیرشاه، شاه گورکانی هند، در ۱۹ بهمن ۱۰۰۵ خورشیدی، کودتای صد روزه سردار محبت‌خان، فرمانده پادگان دهلی را در برابر شوهرش سرکوب کرد و آشوب‌گران را به بند کشید. هنگام کودتا، جهانگیرشاه در بستر بیماری بود و نورجهان با ترفندی ماهرانه توانست سلطنت شوهر خود را حفظ کند.»
نحوه حکمرانی

جهانگیر به عنوان کسی که زنجیر عدالت داشت مشهور است او به شیوه انوشیروان پادشاه ساسانی ایران، زنجیری متصل به زنگ را از درون قصر به بیرون آویخته بود تا هر که عدالت‌خواهی دارد آن را به صدا درآورد. افزون بر آن او از مادر نسب هندو راجپوت را داشت و از پدر نسب مسلمان، پس مورد احترام هر دو گروه بود. با این وجود جهانگیر برخلاف سنت مادرش جودا، در احیای شریعت اسلام می‌کوشید و رهبر مذهبی آئین جین را کشت و معبد هندوها را تخریب کرد.[نیازمند منبع]
قاضی نورالله شوشتری در عهد وی در سال ۱۰۱۹ ه‍.ق در زیر ضربات شلاق کشته شد. دلیل کشته شدن او نوشتن کتاب مجالس‌المؤمنین بود.
کتاب‌سازی

جهانگیر در امر تصویرسازی و کتابت آثار جاویدان پارسی کوشا بود و مرقع گلشن که نمونه کاملی از نفاست و تابناکی هنر هندی-ایرانی است و مرقع جهانگیر که از شاهکارهای هنری ممتاز و پر آوازهٔ این دوره است و اکنون در موزه برلین نگهداری می‌شود، حاصل حمایت‌های او از هنر ایرانی است.
جهانگیر نویسنده خوبی بود و به طبیعت عشق می‌ورزید. او به رسم گذشتگانش همچون بابر، کتابی فراهم کرد به نام توزک جهانگیری که زندگی‌نامه خود اوست. جهانگیر به جمع‌آوری نقاشی‌ها و آثار خطی نفیس علاقه‌مند بود که اکنون زینت بخش موزه‌های جهان هستند.[نیازمند منبع]
همچنین نسخه تجدید نظر یافته لغت‌نامهای فارسی که به فرهنگ جهانگیری شهرت دارد. توسط جمال‌الدین حسین بن فخرالدین حسن اینجوی شیرازی، ملقب به عضدالدوله، به جهانگیر عرضه شد. این کتاب صرفاً محتوی لغاتی است که آن‌ها را فارسی می‌شناسیم، برای هر لغت شواهد شعری آورده‌است و از بهترین و دقیق‌ترین فرهنگ‌های زبان فارسی به‌شمار می‌رود.
درگذشت

جهانگیر در سال ۱۶۲۷ به دلیل زیاده روی در شراب‌خواری[نیازمند منبع] سلامتش را از دست داد و در راه بازگشت از راه کشمیر و کابل بر اثر سرمای شدید درگذشت. آخرین کلمه‌ای که او قبل از مرگش به زبان آورد، انارکلی بود. او را در باغ شاه‌دارا در حومه شهر لاهور در پنجاب پاکستان به خاک سپردند. بنای زیبای آرامگاه جهانگیر یکی از جاذبه‌های گردشگری در لاهور است.
جهانگیرشاه شش پسر به نام‌های خسرو میرزا، پرویز، خرم، شهریار و جهاندار داشت؛ که از این میان خرم با نام شاه جهان به جای پدر بر تخت نشست.[نیازمند منبع]
نگارخانه

سکه روپیه نقره ای که در زمان جهانگیر نامگذاری شده و دارای نام نور جهان است. مورخ هجری قمری در سال ۱۰۳۷ هجری قمری ، سال ۲۲ عادی (۱۶۲۷/۱۶۲۸ م) ، در پاتنا ذوب شده‌است.
روپیه سنگین جهانگیر
سکه جهانگیر شاه با نقش خورشید در برج حوت؛ ۱۰۲۸ هجری
سکه جهانگیرشاه با نقش خورشید در برج اسد که به‌مناسبت ششمین سال جلوس و با نوشته‌های فارسی ضرب شده؛ ۱۰۲۰ هجری
سنگ مرمر با شعر چهار بیتی فارسی که تاریخ ساخت پل سلیم‌گره به دستور جهانگیر در آن قید شده‌است.
نبرد با صفویان

جنگ ایران و گورکانیان نبردی میان گورکانیان و صفویان شاه عباس یکم بود که بین در سال‌های ۱۶۲۲ و ۱۶۲۳ رخ داد. ارتش صفوی در این نبرد پیروز شد.
جهانگیر چهارمین پادشاه سلسله گورکانیان هند
مینیاتوری از جهانگیر که تصویری از پدرش، اکبر کبیر، را در دست دارد.
نورجهان و جهانگیر
وزن‌کشی شاهزاده خُرم توسط جهانگیرشاه با سکه‌های طلا، نام اثری است از مانوهار داس، از هنرمندان دربار گورکانی، مربوط به اوایل سده ۱۷ میلادی.
این اثر اکنون در موزه بریتانیا نگه‌داری می‌شود.
ریچارد سوم (فیلم ۱۹۵۵)

| ریچارد سوم | ریچارد سوم |
| --- | --- |
پوستر فیلم: پوستر فیلم
کارگردان: لارنس الیویه
تهیه‌کننده: لارنس الیویه الکساندر کوردا
نویسنده: لارنس الیویه (در عنوان بندی نیامده)
فیلمنامه‌نویس: لارنس الیویه Colley Cibber دیوید گریک
بر پایه: ریچارد سوم اثر ویلیام شکسپیر و اقتباس اثر Colley Cibber و دیوید گریک
بازیگران: لارنس الیویه رالف ریچاردسون کلیر بلوم سدریک هاردویک جان گیلگد لورنس نیسمیت نورمن وولند مری کریج پاملا براون استنلی بیکر داگلاس ویلمر هلن هی اندرو کروکشنک مایکل گاف Michael Ripper ازموند نایت جان لوری
موسیقی: ویلیام والتون
فیلم‌بردار: اوتو هلر
تدوین‌گر: هلگا کرنستن
توزیع‌کننده: لندن فیلمز
تاریخ‌های انتشار:  ۱۳ دسامبر ۱۹۵۵ (۱۹۵۵-۱۲-۱۳)  
مدت زمان: ۱۶۱ دقیقه
کشور: بریتانیا
زبان: انگلیسی 
هزینهٔ فیلم: ۶ میلیون پوند استرلینگ
فروش گیشه: US$۲٬۶۰۰٬۰۰۰ (آمریکا) £۴۰۰٬۰۰۰ (بریتانیا)
ریچارد سوم (انگلیسی: Richard III) فیلمی به کارگردانی لارنس الیویه است که در سال ۱۹۵۵ منتشر شد.
بازیگران

لارنس الیویه
رالف ریچاردسون
کلیر بلوم
سدریک هاردویک
جان گیلگد
پاملا براون
هلن هی
مایکل گاف
ازموند نایت
جان لوری
عمادالدین خلیلوف

عمادالدین خلیلوف (ترکی آذربایجانی: İmaməddin Xəlilov؛ زادهٔ ۲۳ فوریهٔ ۱۹۹۸) عمادالدین خلیلوف (به انگلیسی: Imamaddin Khalilov)پاراتکواندوکار اهل جمهوری آذربایجان است.
زندگی

عمادالدین خلیلوف ۲۳ فوریه سال ۱۹۹۸ در شهر گنجه جمهوری آذربایجان به دنیا آمد.
ورزش

عمادالدین خلیلوف به عنوان نماینده جمهوری آذربایجان در مسابقات جهانی تکواندو ۲۰۲۲ حاضر و برنده جایزه برنز شد.
در بازی‌های پاراتکواندوی قهرمانی اروپا ۲۰۲۳ در وزن منهای ۷۰ کیلوگرم بخش مردان مدال طلا را ازآن خود نمود. وی سپس در سپتامبر ۲۰۲۳ در مسابقات جهانی پارا تکواندو شرکت کرد و به مقام قهرمانی رسید.
در ماه مه سال ۲۰۲۴، به رقابت در مسابقات قهرمانی تکواندو اروپا ۲۰۲۴ پرداخته و توانست مقام اول را به خود اختصاص دهد.
عمادالدین خلیلوف پرچمدار کاروان جمهوری آذربایجان در رژه ملل در جریان مراسم افتتاحیه بازی‌های پارالمپیک ۲۰۲۴ پاریس بود. وی ضمن حضور در بازی‌های پارالمپیک تابستانی ۲۰۲۴ به نمایندگی از آذربایجان، به مقام اول در وزن منهای ۷۰ کیلوگرم بخش مردان رسید.
جوایز

به دستور الهام علی‌اف، رئیس‌جمهوری آذربایجان، به تاریخ ۱۰ سپتامبر سال ۲۰۲۴، به عمادالدین خلیلوف بابت کسب مقام قهرمانی در بازی‌های پارالمپیک تابستانی ۲۰۲۴ ۲۰۰ هزار منات آذربایجان و به مربی اش ۱۰۰ هزار منات جایزه نقدی اهدا شد. همزمان با دیگر فرمان الیهام علی اف، از وی با اعطای نشان برای خدمت به میهن درجه یک تقدیر شد.
رافائل گراخ

| رافائل گراخ | رافائل گراخ |
| --- | --- |
زادهٔ: ۶ اوت ۱۹۳۲
درگذشت: ۱۴ ژوئن ۱۹۸۲ مسکو
ملیت: اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
رافائل گراخ (روسی: Рафаель Давидович Грач؛ ۶ اوت ۱۹۳۲ – ۱۴ ژوئن ۱۹۸۲) اسکیت‌باز سرعت اهل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود.
ویرنکوو

village در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Veeranakavu | Veeranakavu |
| --- | --- |
village: village
VeeranakavuLocation in Kerala, India: VeeranakavuLocation in Kerala, India
مختصات: ۸°۳۱′۴۳″شمالی ۷۷°۰۶′۱۳″شرقی﻿ / ﻿۸٫۵۲۸۵°شمالی ۷۷٫۱۰۳۵°شرقی﻿ / 8.5285; 77.1035: مختصات: ۸°۳۱′۴۳″شمالی ۷۷°۰۶′۱۳″شرقی﻿ / ﻿۸٫۵۲۸۵°شمالی ۷۷٫۱۰۳۵°شرقی﻿ / 8.5285; 77.1035
ایالت: کرالا
District: تریواندروم
Taluka s: Nedumangad
جمعیت (2001): جمعیت (2001)
 • کل: ۲۵٬۸۱۳
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: زبان مالایالم, زبان انگلیسی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
PIN: 695572
پلاک خودرو: KL-
نسبت جنسی انسانی: 12 644 males and 13 169 females in 2001 نر/ماده (جنس)
Climate: (average) High Low Precipitation January 89.2 °F 71.6 °F 1.00 in February 89.8 °F 72.9 °F 0.80 in March 91.2 °F 75.6 °F 1.30 in April 91.2 °F 77.2 °F 4.90 in May 89.8 °F 76.8 °F 8.00 in June 86.0 °F 74.5 °F July 85.5 °F 73.8 °F 6.90 in August 85.3 °F 73.6 °F 6.00 in September 86.5 °F 74.1 °F 7.10 in October 86.5 °F 73.9 °F 8.80 in November 86.9 °F 73.6 °F 8.10 in December 88.5 °F 72.9 °F 2.60 in (سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن)
ویرنکوو (به انگلیسی: Veeranakavu) یک روستا در هند است که در تریواندروم واقع شده‌است.
خصوصیات

ویرنکوو ۲۵٬۸۱۳ نفر جمعیت دارد.
آب-کل

مکان در 23x15px|border |alt=|link= افغانستان
| آب-کل Ābgach | آب-کل Ābgach |
| --- | --- |
آب-کلLocation in Afghanistan: آب-کلLocation in Afghanistan
مختصات: ۳۶°۳۱′ شمالی ۶۸°۴۳′ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۵۱۷°شمالی ۶۸٫۷۱۷°شرقی﻿ / 36.517; 68.717: مختصات: ۳۶°۳۱′ شمالی ۶۸°۴۳′ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۵۱۷°شمالی ۶۸٫۷۱۷°شرقی﻿ / 36.517; 68.717
ولایت‌های افغانستان: ولایت بغلان
آب-کل (به لاتین: Ab-Kol) در افغانستان است که در ولایت بغلان واقع شده‌است.
نتلتون، میسیسیپی

مکان
| Nettleton, Mississippi | Nettleton, Mississippi |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Nettleton, Mississippi: Location of Nettleton, Mississippi
ایالت: ایالت میسیسیپی
Counties: Monroe, Lee
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۷ مایل مربع (۷٫۰ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲٫۷ مایل مربع (۷٫۰ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۵۹ فوت (۷۹ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱٬۹۹۲
 • تراکم: ۷۴۰/مایل مربع (۲۸۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
FIPS code: 28-50880
GNIS feature ID: 0674562
نتلتون (به انگلیسی: Nettleton) شهری در ایالت میسیسیپی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱٬۹۹۲
نفر بوده‌است.
اندروید کیک فنجانی

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نسخه‌ای از سیستم‌عامل کیک فنجانی: نسخه‌ای از سیستم‌عامل کیک فنجانی
Android 1.5 on an Android SDK emulator: Android 1.5 on an Android SDK emulator
توسعه‌دهنده: گوگل
تاریخ اولین انتشار: ۲۷ آوریل ۲۰۰۹؛ ۱۵ سال پیش (۲۰۰۹-27}})
جلوتر از: بتا
ادامه یافته توسط: Android 1.6 "Donut"
وبگاه رسمی: developer.android.com/about/versions/android-1.5-highlights.html
وضعیت پشتیبانی: وضعیت پشتیبانی
پشتیبانی نمیشود: پشتیبانی نمیشود
اندروید کیک فنجانی (انگلیسی: Android Cupcake) یا نسخه ۱٫۵ اندروید در ۳۰ آوریل ۲۰۰۹ منتشر شد. این نسخه اندروید مبتنی بر کرنل لینوکس ۲٫۶٫۲۷ بود. که جانشین اندروید ۱.۱ یا بتا شد
خصوصیات

از جمله قابلیت‌هایی که در این ویرایش گنجانده شده بود شامل:
امکان ضبط فیلم از طریق دوربین فیلمبرداری
فرستادن فیلم به سایت یوتوب Youtube و عکس به سایت پیکاسا Picasa به صورت مستقیم از روی گوشی
صفحه کلید مجازی با قابلیت پیش‌بینی کلمات وارد شده
پشتیبانی از پخش استریوی موسیقی از طریق بلوتوث (A2DP) و کنترل پخش موسیقی یا ویدیو از طریق بلوتوث (AVRCP).
قابلیت اتصال اتوماتیک به دستگاه‌های بلوتوث
امکان شخصی‌سازی صفحه اصلی با استفاده از ویجت‌ها یا پرونده‌های شخصی
جابجایی انیمیشنی تصاویر به هنگام عوض شدن صفحات
لارس پترسون (بازیکن هاکی روی یخ)

لارس پترسون (انگلیسی: Lars Pettersson؛ ۱۹ مارس ۱۹۲۵ – ۸ مه ۱۹۷۱ (aged 46)) ورزشکار هاکی روی یخ اهل سوئد بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال نقره، ۱ مدال برنز شده‌است.
هربرت پلانک

هربرت پلانک (انگلیسی: Herbert Plank؛ زادهٔ ۳ سپتامبر ۱۹۵۴) اسکی‌باز آلپاین اهل ایتالیا است.