stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
الأدوار
تاریخچه

مقالهٔ اصلی: ادوار
اکثر رسالات قرون میانهٔ اسلامی در زمینهٔ موسیقی، در مکتب منتظمیه نوشته شده‌اند که سبکی از تشریح ادوار بود که بر پایهٔ نظریات صفی‌الدین ارموی (۶۱۳ق/۱۲۱۱م، ارومیه - ۶۹۳ق/۱۲۹۴م، بغداد) در اواخر قرن هفتم هجری شکل گرفت. موسیقی‌دانان شاخص موسیقی کهن ایران نظیر فارابی، ابن سینا، صفی‌الدین ارموی و عبدالقادر مراغی همگی تئوری موسیقی را با استفاده از ادوار شرح داده‌اند؛ برخی از موسیقی‌دانان معاصر نظیر داریوش صفوت، مهدی برکشلی و تقی بینش نیز دیدگاه این نظریه‌پردازان کهن را شرح داده‌اند.
در نظریهٔ ادوار، موقعیت نت‌ها و ساختار مُدال موسیقی به کمک فواصل چهارم درست (ذی‌الاربع) و پنجم درست (ذی‌الخمس) توضیح داده می‌شود (ر. ک. بخش دانگ‌ها). اما تعاریف و جزئیات این دانگ‌ها در طول زمان تغییر یافته‌است. برای مثال خیام نیشابوری در رسالهٔ موسیقی‌اش که تنها بخش‌هایی از آن به جا مانده، در بخشی تحت عنوان «القول علی اجناس الذی بالاربعه» از ۲۱ نوع ذی‌الاربع نام برده‌است. امروزه نظریهٔ ادوار بیشتر بر اساس دیدگاه صفی‌الدین ارموی و متأثرانش (نظیر عبدالقادر مراغه‌ای) شناخته می‌شود که هر دو هفت دانگ ذی‌الاربع را برمی‌شمارند و تعداد دانگ‌های ذی‌الخمس را هم دوازده یا سیزده عدد می‌دانند.
ارموی رسالهٔ الأدوار را مطابق سنت زمان خودش به زبان عربی نوشته‌است. البته عربی زبان اول ارموی نبوده و زبان مادری او احتمالاً فارسی یا ترکی بوده‌است. برخی از گزارش‌ها از زندگی صفی‌الدین، که مبتنی بر گفته‌های خود او هستند، حاکی از آنند که وی از کودکی به بغداد رفته‌است که یعنی این رساله را باید در بغداد نوشته باشد. اما بر اساس روایتی دیگر که ابن فضل‌الله عمری آورده و نیز با توجه به ساختار زبانی رساله (که با قواعد عربی کهن مطابقت ندارد) چنین برداشت می‌شود که وی رساله را قبل از مهاجرتش در میانسالی به بغداد، نگاشته‌است. از نسخه خطی این رساله که در ۷۳۴ ه‍.ق نگارش شده و در کتابخانهٔ دانشگاه آکسفورد (به شمارهٔ ۵۲۱) نگهداری می‌شود، چنین برمی‌آید که ارموی الأدوار را زمانی که در دربار مستعصم صاحب جایگاه بود به درخواست خواجه نصیرالدین طوسی (دانشمند معروف ایرانی، درگذشتهٔ ۶۷۲ ه‍.ق) نگاشته‌است. اگرچه این نسخه توسط یکی از بهترین شاگردان ارموی (شمس‌الدین احمد بن یحیی سهروردی) نگاشته شده، از آنجا که این نکته فقط در یکی از نسخه‌های خطی ذکر شده، در مورد آن قطعیت وجود ندارد؛ با این حال، چون خواجه نصیرالدین طوسی به موسیقی آشنا بوده و صفی‌الدین ارموی هم‌دورهٔ او بوده و در دربار هلاکو خان با وی در ارتباط بوده‌است، چنین امری محتمل به نظر می‌رسد. احتمالاً رسالهٔ الأدوار کتابی درسی بوده یا دست کم با کمی تغییر توسط آموزگاران استفاده می‌شده‌است، چرا که عبدالقادر مراغی در یکی از آثار خود از کسانی از این دست که الأدوار را شرح می‌داده‌اند یاد کرده‌است.
تاریخچه > نام

نام این رساله در نسخه‌های مختلف آن به شکل‌های مختلفی نگاشته شده‌است. در نسخه‌ای که در مجموعهٔ فاتح از کتابخانه سلیمانیه نگهداری می‌شود سه عنوان مختلف برای آن ذکر شده که عبارتند از «کتاب الأدوار»، «کتاب الأدوار فی التألیف» و «کتاب الأدوار فی علم التألیف». در بسیاری از نسخه‌های دیگر، واژهٔ «تألیف» در عنوان اثر نیامده‌است. در نسخهٔ کتابخانهٔ راغب پاشا در ترکیه نام اثر «رساله الأدوار فی الموسیقی» آمده‌است که بسیار شبیه به نام نسخه‌ای است که در کتابخانهٔ بریتانیا نگهداری می‌شود («کتاب الأدوار فی الموسیقی») نکتهٔ قابل توجه آن که لفظ «موسیقی» در متن رساله استفاده نشده‌است. در نسخه‌های دیگر عناوین دیگری همچون «الأدوار و ایقاع»، «الأدوار فی معرفة النغم و نسبت ابعاد و ادوار ایقاع»، «الأدوار فی معرفة نغم و الأوتار»،  و «الأدوار فی حل الأوتار» هم به کار رفته‌است. این کتاب به نام‌های «الأدوار فی معرفة نغم و الأدوار» و «مختصر فی معرفه نغم» نیز شناخته می‌شود اما از آنجا که در قدیمی‌ترین نسخهٔ موجود (نسخهٔ کتابخانه نور عثمانیه در استانبول) نام آن به صورت الأدوار فی الموسیقی آمده، اطلاق این نام به آن صحیح‌تر به نظر می‌رسد.
محتوا

الأدوار در ۱۵ فصل نگارش شده که محتویات آن‌ها به‌طور خلاصه به این شرح است:
فصل ۱: در تعریف نغمه‌ها (نت‌های موسیقی)
فصل ۲: در مورد دستان‌بندی ساز (تعیین موقعیت پرده‌های ساز)
فصل ۳: در مورد نسبت‌هایی که در فواصل موسیقی به کار می‌روند. در این فصل مفهوم ملایمت (و متضاد آن، تنافر) شرح داده می‌شود
فصل ۴: در توضیح عواملی که باعث تنافر می‌شود
فصل ۵: در مورد نحوهٔ ساختن فواصل ملایم و خوشایند
فصل ۶: در مورد نحوهٔ ساختن دوایر (گام‌های موسیقی)
فصل ۷: در مورد کوک سیم‌های ساز (اصطخاب وترین)
فصل ۸: در توصیف ساز عود
فصل ۹: در ذکر نام ادوار مشهور
فصل ۱۰: در مورد نغمه‌های مشترک بین ادوار مختلف
فصل ۱۱: در مورد طبقات ادوار (تعریف هر یک از ادوار با شروع از نغمه‌ای به جز نغمهٔ اصلی آن دور)
فصل ۱۲: در مورد کوک‌های متفاوت سیم‌های ساز (اصطخاب الغیر المعهود)
فصل ۱۳: در مورد ضرب‌آهنگ (ایقاع)
فصل ۱۴: در مورد تأثیر موسیقی بر انسان
فصل ۱۵: اشاره به روش نوازندگی، و ذکر نمونه‌هایی از قطعه‌های موسیقی
محتوا > نت‌نویسی

مقالهٔ اصلی: نت‌نویسی ابجد
ارموی در الأدوار از حروف ابجد برای نشان دادن نغمه‌ها (نت‌های موسیقی) استفاده کرده‌است. نت‌نویسی به روش ابجد، از چندین سده پیش از زمان ارموی معمول بوده‌است، چنان که یعقوب بن اسحاق کندی (درگذشتهٔ ۲۶۰ ه‍.ق) در آثار خود نت‌هایی که در هر اکتاو قرار داشتند را با کمک حروف ابجد از «ا» (الف) تا «ل» نشان داده و این را در اکتاوهای بعدی هم تکرار کرده‌است، فارابی (درگذشتهٔ ۳۳۹ ه‍.ق) در اکتاو دوم به جای تکرار حروف، حرف‌های بعدی (از «م» به بعد) را استفاده کرده‌است. اولین کسی که به مفهوم عددی حروف ابجد توجه کرد و برای نت دهم به بعد، از ترکیب «یا» (ی = ۱۰ + الف = ۱)، «یب»، «یج» و ... استفاده کرد ابن زیله اصفهانی بود (درگذشتهٔ ۴۴۰ ه‍.ق). ارموی هم از همین روش ابن زیله استفاده کرده‌است، و در مجموع از هجده نشان (برای هفده نت در هر اکتاو، به اضافه تکرار نت اول در فاصلهٔ یک اکتاو بالاتر) استفاده کرده که نت آخر در این روش «یح» نام می‌گرفت. پس از «یح» نت‌های دیگری نیز در الأدوار تعریف شده (به ترتیب یط، ک، کا، کب، کج، کد و …) اما این نت‌ها مربوط به دایره نبودند. ابتدای سیم با حرف الف (مخفف «اَنف» به معنی بینی، در اینجا به معنی شیطانک سر دستهٔ ساز)، و انتهای سیم با حرف «م» (مخفف «مشط» به معنی شانه، در اینجا به معنای خرک ساز) نشان داده شده، و موقعیت تمام پرده‌های دیگر روی دستهٔ ساز عود، با استفاده از محاسباتی نشانه‌گذاری می‌شد، که به این نشانه‌ها «دستان» گفته شده‌است.
در این رساله، ارموی هر گام موسیقی را شامل ۱۷ پرده دانسته که فواصل آن در اصل با روشی که توسط فیثاغورث تعریف شده بود محاسبه می‌شود جز آن که فواصل دیگری (که در محاسبات فیثاغورث نبود و مختص موسیقی اسلامی-ایرانی است) نیز در این روش محاسبه و تعدیل شده‌اند.
محتوا > فواصل موسیقی

فصل سوم رساله با عنوان «فی نسب الأبعاد» (در باب نسبت فاصله‌های موسیقی) یکی از مهم‌ترین فصل‌های آن به‌شمار می‌رود. در این فصل ارموی نسبت‌های ریاضی که بین فواصل موسیقی رایج در زمان خود وجود دارد را شرح داده‌است. آنچه قابل توجه است آن است که در این زمان مفهوم بسامد شناخته نشده بود و امکان اندازه‌گیری میزان ارتعاش‌های سیم ساز وجود نداشت، و آنچه برای توصیف فواصل موسیقایی استفاده می‌شود فاصلهٔ طولی پرده‌های ساز از یکدیگر بود. نکتهٔ دیگری که قابل توجه است آن است که این فواصل با کمک ساز عود توضیح شده‌اند که اساساً سازی بدون پرده‌است و موقعیت انگشتان روی آن آزاد است. استفاده از عود برای این هدف قابل انتظار است چرا که در آن دوران عود را پس از حنجرهٔ انسان، کامل‌ترین ساز می‌دانستند و نه فقط سازهای زهی بلکه حتی سازهای بادی و دیگر آلات موسیقی را نیز بر مبنای آن می‌سنجیدند.
با تحلیل آنچه در رسالهٔ الأدوار برای توصیف فواصل موسیقی آمده و تبدیلشان به نسبت‌های ریاضی، چند نسبت اصلی مشخص می‌شود: ذی‌الکُل (اکتاو) با نسبت ۲:۱، ذی‌الخَمس (پنجم درست) با نسبت ۳:۲، ذی‌الاَربَع (چهارم درست) با نسبت ۴:۳، طَنینی (با مخفف «ط»، معادل دوم بزرگ یا یک پرده) با نسبت ۹:۸، مُجَنَّب (با مخفف «ج‍»، معادل دوم نیم‌بزرگ یا حدوداً سه ربع پرده) با نسبت ۱۰:۹، و بقیه (با مخفف «ب»، معادل دوم کوچک) با نسبت ۲۰:۱۹.
ارموی در فصل پنجم رساله توضیح می‌دهد که چگونه با ترکیب کردن فواصل کوچکتر (نظیر طنینی، مجنب و بقیه) می‌توان فواصل بزرگتر (نظیر ذی‌الخمس و ذی‌الاربع) را ساخت. او از لفظ «ملایم» و «متنافر» برای توصیف فواصل مطبوع و نامطبوع استفاده می‌کند و قواعدی را شرح می‌دهد که با کمک آن می‌توان ترکیبی ملایم از فواصل کوچکتر در کنار هم ایجاد کرد. سپس او ۷ قِسم (۷ نوع) ذی‌الاربع و ۱۲ قسم ذی‌الخمس که ملایم هستند را توضیح می‌دهد. در فصل ششم رساله نیز وی توضیح می‌دهد که با کنار هم نهادن یک ذی‌الاربع و یک ذی‌الخمس، می‌توان یک ذی‌الکل (اکتاو کامل) یا یک دایرهٔ کامل به دست آورد. ارموی همچنین به وجود یک «قسم سیزدهم» از ذی‌الخمس‌ها اشاره می‌کند اما آن را توصیف نمی‌کند. بعدها عبدالقادر مراغی در جامع الالحان چنین نوشته که این قسم سیزدهم به دلیل «سهل» بودن استخراجش، به خواننده واگذار شده‌است («موقوف طلب طلبه» شده‌است).
محتوا > توصیف و کوک ساز عود

ارموی در این رساله به توصیف ساز عود می‌پردازد. این ساز در دورهٔ ارموی از کارایی و شهرت بسیاری برخوردار بود و دیگران نیز در رساله‌های خود به آن پرداخته‌اند، از جمل ابن سینا در کتاب شفا و ابن زیله در رسالهٔ الکافی فی الموسیقی. ارموی در الأدوار از روش اصابع (انگشتان) برای توصیف نحوهٔ نواختن ساز عود استفاده می‌کند، یعنی موقعیت انگشتان نوازنده روی دستهٔ ساز را برای اجرای هر یک از نت‌ها و فواصل توضیح می‌دهد. وی همچنین نحوهٔ کوک کردن ساز عود را نیز توضیح می‌دهد اگرچه می‌گوید که برای نوازندگان مبتدی کوک کردن ساز در عمل دشوارتر از چیزی است که توضیح داده‌است. وی همچنین در فصل ۱۲ رساله، به کوک‌های «غیر معهود» (کوک‌هایی به جز کوک اصلی ساز عود) اشاره می‌کند؛ این کوک‌ها را می‌توان تا حدی شبیه به «چپ‌کوک» در تار و سه‌تار، یا کوک‌های ابتکاری دیگر دانست.
محتوا > معرفی ادوار و آوازها

ارموی با ترکیب ۷ ذی‌الاربع و ۱۲ ذی‌الخمس ملایمی که پیشتر شرح داده بود، ۸۴ دایره به دست می‌آورد اما اشاره می‌کند که از بین این ۸۴ دایره، ۱۲ دایره ملایم‌تر هستند و آن‌ها را نام می‌برد (این دوازده دایره، در اصل همان دوازده مقام هستند و نامشان نیز با آن‌ها مطابقت دارد). او همچنین از شش آواز یا آوازه (در نسخه‌های مختلف متفاوت نگاشته شده‌است) نام می‌برد (که این‌ها نیز ۶ تا از ادوار هستند). ارموی همچنین به این نکته اشاره می‌کند که ادوار غالباً دارای نغمه‌های مشترکی هستند و این اشتراکات را نیز با کمک نمودارهایی توضیح می‌دهد. افزون بر این، ارموی اشاره می‌کند که اگرچه در تعریف اولیهٔ هر دایره، نت شروع آن مشخص شده‌است، اما می‌توان آن دایره را با شروع از نت‌های دیگر نیز به دست آورد.
محتوا > ضرب‌آهنگ

ارموی برای شرح دادن ضرب‌آهنگ (ریتم) در موسیقی، از روشی که پیش از خودش معمول بوده‌استفاده می‌کند: او از «نَقَره» (به معنای کوبش، جمع: نَقَرات) برای اندازه‌گیری کوچک‌ترین واحد ضرب استفاده می‌کند و سایر الگوهای ضربی را با استفاده از ضرباتی که چند نقره طول می‌کشند توصیف می‌کند. اصطلاحاتی که وی برای این منظور به کار می‌برد عبارتند از: «سبب ثقیل» (معادل 1
8 یا یک نت چنگ)، «سبب خفیف» (معادل 2
8 یا یک نت سیاه)، وتد (معادل 3
8 یا یک و نیم نت سیاه)، و فاصلهٔ صُغری (معادل 4
8 یا یک نت سفید). وی همچنین چندین الگوی ضربی متداول را به صورت دایره‌هایی شرح می‌دهد. در انتها او از الگویی به اسم ضرب «فاختی» نام می‌برد (که نام آن احتمالاً به فاخته اشاره دارد که نوعی پرنده شبیه به کبوتر است) و می‌گوید که این ضرب‌آهنگ به ایرانیان («عجم») اختصاص دارد اما در آن کم آهنگ ساخته‌اند. بعدها عبدالقار مراغی خود چند نوع مختلف از ضرب فاختی را شرح داده و خود نیز چند تصنیف در آن ساخته‌است.
در فصل آخر کتاب نیز، ارموی برای به خط در آوردن قطعه‌های مختلف موسیقی، در کنار تقطیع شعر آن‌ها از لحاظ هجایی، شمارهٔ نقره‌ها را نیز «بالخط الهندی» (با کمک اعداد) در زیر اجزای تقطیع شدهٔ شعر نشان داده‌است تا ضرب‌آهنگ آن قطعه را نمایش بدهد. برای ۲ نمونه از ۴ نمونه آهنگی که آورده‌است، ارموی نام آوازی که قطعه در آن است را نیز ذکر کرده‌است (یکی در «نوروز» و دیگری در «کواشت») اما تنالیته دو قطعهٔ دیگر مشخص نیست.
نسخه‌ها

نسخهٔ خطی استانبول: کتابخانهٔ نور عثمانیه، شمارهٔ ۳۶۵۳٫۴. مورخ ۶۴۴ ه‍.ق
نسخهٔ خطی تهران: کتابخانه ملی ایران، شمارهٔ ۱۵۵۶٫۳. مورخ ۶۹۳ ه‍.ق
نسخهٔ خطی قاهره: دار الکتب المصریه، شمارهٔ ۵۰۷. مورخ ۷۲۶ ه‍.ق
نسخهٔ خطی قاهره: دار الکتب المصریه، شمارهٔ ۴۲۸. مورخ ۷۲۷ ه‍.ق به خط عبدالکریم سهروردی
نسخهٔ خطی دانشگاه آکسفورد: شمارهٔ ۵۲۱. مورخ ۷۳۴ ه‍.ق به خط یوسف بن نعمان، مقابله شده با نسخهٔ شمس‌الدین سهروردی (مورخ ۷۴۶ ه‍.ق)
نسخهٔ خطی تهران: کتابخانهٔ ملک. مورخ ۱۳ محرم ۸۰۹ ه‍.ق
از الأدوار بیش از ۳۰ نسخهٔ خطی موجود است که ده نسخهٔ آن در ایران شناسایی شده‌اند. قدیمی‌ترین آن‌ها نسخهٔ مورخ ۶۳۳ ه‍.ق است که به خط نسخ کتابت شده و در کتابخانه نور عثمانیه در استانبول (با شمارهٔ ۳۶۵۳) نگهداری می‌شود. این نسخه، و نسخهٔ مورخ ۷۶۲ ه‍.ق به خط عبدالکریم سهروردی که در دارالکتب مصر نگهداری می‌شود، به جهت این که تاریخ تحریرشان به زمان مؤلف نزدیک‌تر است، از اعتبار بیشتری برخوردار هستند. محسن محمدی در یک مقاله ۱۲ نسخهٔ خطی از این رساله را که در ایران نگهداری می‌شود فهرست کرده و نیز ۲۶ نسخهٔ دیگر این رساله را ذکر کرده‌است که شامل نسخه‌هایی در آلمان، ایالات متحده، اتریش، ایرلند، بریتانیا، ترکیه، روسیه، عراق، فرانسه، مصر و هلند می‌شود. وی همچنین در آن مقاله توضیح می‌دهد که چرا قدیمی‌ترین نسخهٔ موجود از این رساله (نسخهٔ کتابخانه نور) بعید است توسط خود صفی‌الدین کتابت شده باشد و دلایلی را طرح می‌کند که بر اساس آن احتمالاً تاریخ نگارش آن نسخه، نه ۶۳۳ بلکه ۷۳۳ ه‍.ق است. کاوه خورابه نیز فهرستی مبسوط از نسخه‌هایی که در ایران و خارج از ایران نگهداری می‌شوند را جمع‌آوری کرده‌است.
نسخه‌ها > ترجمه‌ها

قدیمی‌ترین ترجمهٔ این رساله در سال ۷۴۶ ه‍.ق توسط عمادالدین یحیی بن احمد کاشانی و برای ابواسحاق اینجو (فرمانروای مغول که در اواخر دورهٔ ایلخانیان بر مناطقی از ایران حکمرانی می‌کرد) انجام شده‌است. قدیمی‌ترین ترجمهٔ این رساله به زبان فارسی در سال ۸۷۵ ه‍.ق توسط فتح‌الله شیروانی انجام شده‌است. میرزا محمد اسماعیل بن محمد جعفر اصفهانی نسخهٔ مفصل‌تری از این رساله را در سال ۱۲۹۶ ه‍.ق به فارسی ترجمه کرد و به میرزا آقاخان نوری (صدر اعظم ناصرالدین شاه) هدیه کرد. به گفتهٔ رئوف یکتا بی، شخصی به نام احمداوغلو شکرالله در قرن نهم هجری رسالهٔ الأدوار را به زبان ترکی ترجمه کرده و در قالب رساله‌ای با عنوان رساله من عمل الأدوار منتشر کرده‌است.
یکی از نسخه‌های خطی این رساله که با شمارهٔ ۳۶۶۲ در مجموعهٔ فاتح از کتابخانهٔ سلیمانیه نگهداری می‌شود، تفاوت‌های چشمگیری با دیگر نسخ خطی رساله دارد. در این نسخه فصل پانزدهم مفقود است، عنوان برخی فصول دیگر تفاوت دارد، و چند فصل نسخه‌های دیگر در آن یافت نمی‌شود و بالعکس. از دید اون رایت، استاد بخش موسیقی دانشگاه لندن، وجود این نسخهٔ متفاوت بر ضرورت تصحیح دقیق متن این رساله دلالت دارد.
قدیمی‌ترین ترجمهٔ الأدوار به زبان‌های اروپایی، ترجمه‌ای از قسمت‌هایی از این رساله است به زبان فرانسوی که در سال ۱۷۰۱ م. به درخواست ژوزف سووو (فیزیکدان فرانسوی، درگذشتهٔ ۱۷۱۶ م.) انجام و منتشر شد. این اثر زمینهٔ آشنایی اروپایی‌ها با تقسیم‌بندی هفده‌قسمتی گام در موسیقی شرقی بود. بعداً ترجمهٔ کامل‌تری از این رساله به فرانسوی منتشر شد که به درخواست گیوم آندره ویوتو (موسیقی‌شناس فرانسوی، درگذشتهٔ ۱۸۳۹ م.) انجام شده بود. در این نسخه به اشتباه از تعبیر «ثلث پرده» برای توصیف فاصله‌های موسیقی که در رسالهٔ ارموی بودند استفاده شده بود؛ تفسیری که سووو از این فاصله‌های داشت از تفسیر ویوتو دقیق‌تر بود، اگر چه ژان-بنژمن دلا برد پیش از این دو تفسیر بسیار دقیق‌تری را از فواصل ارائه شده توسط ارموی در سال ۱۷۸۰ ارائه کرده بود. روش تعریف و محاسبهٔ فواصل توسط ارموی از اواخر قرن ۱۹ میلادی مورد توجه گستردهٔ موسیقی‌شناسان غربی قرار گرفت.
نسخه‌ها > تصحیحات

افزون بر نسخه‌های خطی اصیل، چندین نسخهٔ تصحیح شده نیز از رسالهٔ الأدوار موجود است. برخی از این تصحیحات عبارتند از:
شرح ادوار صفی‌الدین ارموی اثر سید عباس معارف که توسط انتشارات سوره مهر منتشر گردیده‌است
ک‍ت‍اب الأدوار ف‍ی ال‍م‍وس‍ی‍ق‍ی که تصحیح آریو رستمی است بر ترجمهٔ فارسی این کتاب که توسط مترجمی گمنام در دورهٔ صفویه، و توسط م‍رک‍ز ن‍ش‍ر م‍ی‍راث‌ م‍ک‍ت‍وب‌ در سال ۱۳۸۰ منتشر گردیده‌است این تصحیح به دلیل ناهماهنگی‌هایی که در متن آن (مثلاً در نامگذاری دورهای مختلف) وجود دارد مورد نقد بوده‌است
تصحیح که حاج هاشم محمد الرجب، موسیقی‌دان عراقی، بر این رساله انجام داده و در سال ۱۹۸۰ م. توسط  دار الرشید للنشر در عراق منتشر گردیده‌است
یادداشت

↑  واژهٔ تألیف در زبان عربی به معنای آهنگسازی است
↑  ایقاع در زبان عربی به معنی ضرب‌آهنگ (ریتم) است.
↑  اوتار جمع «وتر» است به معنای سیم ساز موسیقی.
↑  Owen Wright
↑  عنوان این مقاله Système général des intervalles de sons بود که در Mémoires de l’Acad Royale منتشر شد.
↑  Guillaume André Villoteau
↑  ممکن است با عبدالله صیرفی خوشنویس درگذشته در ۷۴۲ ه‍.ق یک نفر باشد
نقاشی از ساز عود توسط صفی‌الدین ارموی در رسالهٔ الأدوار مورخ ۱۳۳۳ م.؛ قدیمی‌ترین نسخه‌ای الأدوار مورخ ۱۲۹۶ م. است.
قطعهٔ «طریقه فی القدیم یعرف بمجنب الرمل» از کتاب الأدوار، نت‌نویسی شده به روش معاصر.  بشنوید
طرح موقعیت پرده‌ها برای ساز عود، در نسخه‌ای از رسالهٔ الأدوار که در کتابخانه دانشگاه پنسیلوانیا نگهداری می‌شود؛ قرار نگرفتن برخی پرده‌ها روی یک خط، تأییدی بر اشکالات محاسباتی این رساله دانسته شده‌است.
سیارک ۶۵۲۸

| ویژگی‌های مداری | ویژگی‌های مداری |
| --- | --- |
مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸: مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸
اوج: ۲.۶۴۵۳۷۷۹
حضیض: ۱.۸۶۱۷۸۳۵
خروج از مرکز مداری: ۰.۱۷۳۸۵۵۴
تناوب مداری: ۱۲۳۵.۶۸۵۹۰۸۸
آنومالی متوسط: ۹.۴۱۷۸۳
انحراف: ۳.۰۶۲۷۶
 :  
سیارک ۶۵۲۸ (به انگلیسی: 6528 Boden، نامگذاری:1993FL24) شش هزار و پانصد و بیست و هشتمین سیارک کشف شده‌است که در ۲۱ مارس ۱۹۹۳ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۳٫۸۰ است.
سیم‌ارت

| سیم‌ارت SimEarth | سیم‌ارت SimEarth |
| --- | --- |
توسعه‌دهنده(ها): ماکسیس
ناشر(ها): ماکسیس
طراح(ـان): ویل رایت
سری: سری سیم
تاریخ(های) انتشار: ۱۹۹۰
سیم‌ارت (به انگلیسی: SimEarth) یک بازی رایانه‌ای منتشر شده توسط شرکت ماکسیس است. این بازی در تاریخ ۱۹۹۰ عرضه شده و سازنده آن ماکسیس و طراح آن ویل رایت است.
سیدل (دهانه)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
مختصات: ۳۲°۴۸′جنوبی ۱۵۲°۱۲′شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۸°جنوبی ۱۵۲٫۲°شرقی﻿ / -32.8; 152.2
قطر: ۶۲ کیلومتر
عمق: نامعلوم
هم‌درازا: ۲۰۲° در طلوع آفتاب
نام‌بخش: فیلیپ لودویگ فون زایدل
سیدل یک دهانه برخوردی در ماه‌ است.
دهانه‌های اقماری

این دهانه ۳ دهانه اقماری دارد.
| Seidel | عرض جغرافیایی | طول جغرافیایی | قطر |
| --- | --- | --- | --- |
| U | ۳۲.۵° S | ۱۵۰.۲° E | ۳۳.۰ کیلومتر |
| J | ۳۳.۵° S | ۱۵۲.۸° E | ۱۹.۰ کیلومتر |
| M | ۳۵.۳° S | ۱۵۲.۰° E | ۲۸.۰ کیلومتر |
امامزاده هفتاد و دو تن

| امامزاده هفتاد و دو تن | امامزاده هفتاد و دو تن |
| --- | --- |
نام: امامزاده هفتاد و دو تن
کشور: ایران
استان: استان مرکزی
شهرستان: شهرستان اراک
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
کاربری: مذهبی
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۳۰۶
تاریخ ثبت ملی: ۲۹ آذر ۱۳۱۶
امامزاده هفتاد و دو تن مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق است و در شهرستان اراک، روستای ساروق واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۹ آذر ۱۳۱۶ با شمارهٔ ثبت ۳۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سیارک ۶۳۱۹

| کشف | کشف |
| --- | --- |
تاریخ کشف: نوامبر ۱۹, ۱۹۹۰
ویژگی‌های مداری: ویژگی‌های مداری
مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸: مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸
اوج: ۲.۴۵۴۳۶۲۸
حضیض: ۲.۰۷۹۰۹۶۲
خروج از مرکز مداری: ۰.۰۸۲۷۷۷۱
تناوب مداری: ۱۲۴۶.۵۱۶۳۷۶۳
آنومالی متوسط: ۲۵۷.۴۹۶۵۳
انحراف: ۴.۰۸۴۰۷
 :  
سیارک ۶۳۱۹ (به انگلیسی: 6319 Beregovoj، نامگذاری:1990WJ3) شش هزار و سیصد و نوزدهمین سیارک کشف شده‌است که در ۱۹ نوامبر ۱۹۹۰ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۱۳٫۹۰ است.
شاده آدو

| شادِی آدو | شادِی آدو |
| --- | --- |
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
نام تولد: هلن فولاشَدِه آدو
زاده: ۱۶ ژانویهٔ ۱۹۵۹ ‏(۶۵ سال) ایبادان  نیجریه
ژانر: جاز ملایم, سول, جاز آر & بی و سافت راک
سال‌های فعالیت: ۱۹۸۲–تاکنون
ناشر(ان):  اپیک  آرسی‌ای  سونی 
همکاری‌های مرتبط: شَدِه
وبگاه: www.sade.com/
شادِی آدو (به انگلیسی: Sade Adu) خواننده، آهنگساز، شاعر و تهیه‌کننده موسیقی نیجریه ای-بریتانیایی است. شده یکی از موفق‌ترین خوانندگان زن جهان است این در حالی یست که سبک او پاپ نیست و موسیقی او از جاز و بلوز و سول تشکیل شده‌است. وی خواننده اصلی گروه موسیقی شَدِه است. صدای منحصربه‌فرد او مانند اشعار و سبک موسیقی او هر سه ترکیبی بدیع و منحصربه‌فردی را به وجود آورده‌اند که او را به یکی از موفق‌ترین خوانندگان تاریخ با بیش از ۵۰ میلیون فروش جهانی تبدیل کرده‌است.
سبک موسیقی شَدِه جنبهٔ عامه‌پسند ندارند، بلکه متن آهنگ‌های او بیشتر دربارهٔ ارتباط میان انسان‌هاست و از افکار خودش سرچشمه می‌گیرد.
وی قبل از روی‌آوردن به موسیقی، در دانشگاه در رشته طراحی لباس درس می‌خوانده و به عنوان مانکن کار می‌کرده‌است.
سیارک ۶۵۳۳

| کشف | کشف |
| --- | --- |
تاریخ کشف: فوریه ۲۴, ۱۹۹۵
ویژگی‌های مداری: ویژگی‌های مداری
مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸: مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸
اوج: ۲.۷۳۹۸۵۹۰
حضیض: ۲.۵۳۵۷۹۹۶
خروج از مرکز مداری: ۰.۰۳۸۶۷۹۴
تناوب مداری: ۱۵۶۴.۸۳۴۶۱۹۱
آنومالی متوسط: ۸۳.۵۴۷۱۵
انحراف: ۲۲.۷۲۸۶۸
 :  
سیارک ۶۵۳۳ (به انگلیسی: 6533 Giuseppina، نامگذاری:1995DM1) شش هزار و پانصد و سی و سومین سیارک کشف شده‌است که در ۲۴ فوریه ۱۹۹۵ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۲۹.۵ است.
آلفس

| آلفس | آلفس |
| --- | --- |
Municipality: Municipality
Vinfaro castle, Alfés: Vinfaro castle, Alfés
  پرچمنشان:   پرچمنشان
آلفسLocation in Catalonia: آلفسLocation in Catalonia
مختصات: ۴۱°۳۱′ شمالی ۰°۳۷′ شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۵۱۷°شمالی ۰٫۶۱۷°شرقی﻿ / 41.517; 0.617: مختصات: ۴۱°۳۱′ شمالی ۰°۳۷′ شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۵۱۷°شمالی ۰٫۶۱۷°شرقی﻿ / 41.517; 0.617
کشور:  اسپانیا
بخش خودمختار:  کاتالونیا
استان: استان لریدا
Comarca: Segrià
حکومت: حکومت
 • شهردار: Hilari Guiu Sentís (2015)
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۱٫۹ کیلومتر مربع (۱۲٫۳ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۸): جمعیت (۲۰۱۸)
 • کل: ۳۱۳
 • تراکم: ۹٫۸/کیلومتر مربع (۲۵/مایل مربع)
وبگاه: alfes.cat
آلفس (به اسپانیایی: Alfés) یک منطقهٔ مسکونی در اسپانیا است که در سگریا واقع شده‌است. آلفس ۳۱٫۹ کیلومتر مربع مساحت دارد.
فرگشت دوفازی

فرگشت دوفازی یا تکامل فازی دوگانه Dual-phase evolution فرآیندی است که خودسازماندهی را در سامانه سازگار پیچیده هدایت می‌کند. در پاسخ به تغییر فاز در شبکه اتصالات تشکیل‌شده توسط اجزای سامانه ایجاد می‌شود. فرگشت دوفازی در طیف گسترده‌ای از سیستم‌های فیزیکی، بیولوژیکی و اجتماعی رخ می‌دهد. کاربردهای آن در فناوری شامل روش‌هایی برای ساخت مواد جدید و الگوریتم‌هایی برای حل مسائل پیچیده در محاسبات است.
سینمای سوئیس

| سینمای سوئیس | سینمای سوئیس |
| --- | --- |
پیازا گرانده در لوکارنو در طول جشنواره فیلم لوکارنو: پیازا گرانده در لوکارنو در طول جشنواره فیلم لوکارنو
تعداد سالن: ۵۴۷ (۲۰۱۱)
 • سرانه: ۷٫۷ به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۱)
توزیع‌کنندگان اصلی: یونایتد اینترنشنال پیکچرز  ۱۹٫۰٪ استودیو سینمایی والت دیزنی ۱۸٫۱٪ وارنر برادرز ۱۵٫۸٪
فیلم‌های تولید شده (۲۰۱۱): فیلم‌های تولید شده (۲۰۱۱)
داستانی: ۳۱ (۳۶٫۹٪)
پویانمایی: ۱ (۱٫۲٪)
مستند: ۵۲ (۶۱٫۹٪)
تعداد پذیرش (۲۰۱۱): تعداد پذیرش (۲۰۱۱)
مجموع: ۱۴٬۸۹۶٬۰۲۰
 • سرانه: ۲ (۲۰۱۲)
فیلم‌های ملی: ۶۳۷٬۵۵۴ (۴٫۳٪)
فروش گیشه (۲۰۱۱): فروش گیشه (۲۰۱۱)
مجموع: ۲۳۱ میلیون فرانک سوئیس
سینمای سوئیس (آلمانی: Schweizer Film) به صنعت فیلم واقع در سوئیس اشاره دارد. از کارگردانان مشهور سوئیسی می‌توان به گزاویه کولر و ژان-لوک گدار (با اصالت سوئیسی) اشاره کرد. از بازیگران مشهور سوئیس می‌توان به اورزولا اندرس، برونو گانتس، مکس هافلر و ماکسیمیلیان شل اشاره کرد. جشنواره فیلم لوکارنو در سوئیس برگزار می‌شود.
آلبرت آقارونوف

| آلبرت آقارونوف | آلبرت آقارونوف |
| --- | --- |
Albert Agarunov - قهرمان ملی جمهوری آذربایجان: Albert Agarunov - قهرمان ملی جمهوری آذربایجان
زادهٔ: ۲۵ آوریل ۱۹۶۹ باکو، جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان
درگذشت: ۸ مهٔ ۱۹۹۲ (۲۳ سال) شوشی، قره‌باغ
مدفن: باکو، جمهوری آذربایجان
ملیت: آذربایجانی، یهودی
پیشه: نظامی
والدین: «آقارون آقارونوف»
جوایز: نشان قهرمان ملی جمهوری آذربایجان
آلبرت آقارونوف (ترکی آذربایجانی: Albert Aqarunov) قهرمان ملی یهودیتبار آذربایجان بود، که در جنگ قره‌باغ جان خود را از دست داد.
زندگی‌نامه

آلبرت آقارونوف ۲۵ آوریل سال ۱۹۶۹، در خانواده ای از یهودیان کوهستان در باکو تولد یافت. از دوران کودکی اش علاقه‌مند به موسیقی بود. از آنجا که در یک مدرسه موسیقی آموزش حرفه ای در نواختن ترومپت، دسته‌ای از سازهای بادی ارکستر سمفونیک، دید، در این رشته ماهر بود. بعد از آنکه در زمینه فناوری به تحصیل پرداخته و مدرک اخذ نمود، به عنوان تراش‌کار فلز در یک کارخانه ماشین‌سازی اشتغال یافت. «رانتیک آقارونوف»، برادرش، دربارهٔ او جنین می‌آورد: «تنها چیزی که آلبرت از آن خوشش نمی‌آمد، پرخاشگری و نگرش سوءاستفاده‌گرانه‌ای نسبت به افراد آسیب‌پذیر بود.»
خدمت سربازی

آلبرت آقارونوف خدمت سربازی خود را به عنوان فرمانده تانک در پادگانی از ارتش شوروی در گرجستان گذراند.
حضور در جنگ قره باغ

آلبرت آقارونوف در پی وقوع جنگ قره‌باغ، در سال ۱۹۹۱ داوطلبانه به ارتش جمهوری آذربایجان پیوست و به خط مقدم جبهه برای دفاع از قره باغ در برابر حمله ارتش ارمنستان شتافت.
او در گردان تحت فرماندهی «الچین محمدوف» در عملیات بازپس‌گیری شهر شوشی از نیروهای ارمنستان شرکت کرد. زمانی که ارتش ارمنستان حمله برای تسلط بر این شهر را در ماه مه سال ۱۹۹۲ آغاز کرد، وی فرمانده تانک شد.
تانک شماره ۵۳۳ در اختیار آقارونوف قرار گرفت. در رویارویی معروفی، تانک «گاگیک اوشاریان»، فرمانده تانک تی-۷۲ ارتش ارمنستان، را در اطراف شهر شوشی منهدم ساخت. در ۸ دسامبر سال ۱۹۹۱، به همراه «آقابابا حسینوف»، راننده تانک خود، توانست ۹ تانک و ۲ دستگاه خودروی نظامی ارتش ارمنستان را منهدم کند.
طی درگیری دیگری همراه با هم‌سلاح و همرزمانش بابه‌کارگیری روشی موسوم به «ساندویچ یهودی» دو تانک را نابود کرد.
بنابر برخی منابع، ارمنستان برای کشتن آلبرت آقارونوف ۵ میلیون روبل جایزه تعیین کرده بود.
مرگ و بزرگداشت

به گفته «حاجی عظیموف»، از فرماندهان ارتش آذربایجان، در ۸ ماه مه سال ۱۹۹۲، آلبرت آقارونوف در حالی که برای برداشتن پیکرهای بی‌جان سربازان کشته شده آذربایجان از سطح جاده از تانک خود بیرون آمده بود، مورد اصابت گلوله تک‌تیرانداز ارتش ارمنستان قرار گرفته و در جاده‌ای جان باخت که شوشی و لاچین را به یکدیگر متصل می‌ساخت.
پس از مرگش سربازان آذربایجانی تانک او را آلبرت نام‌گذاری نمودند. بعد از مرگش عنوان افتخار قهرمان ملی آذربایجان به آلبرت آقارونوف اعطاء و نعش او به تاریخ ماه مه سال ۱۹۹۲، در خیابان شهدای باکو به خاک سپرده گردید. در مراسم خاکسپاری‌اش هم ملا (شخصیت مذهبی)ها و هم ربیها حضور یافتند. مدرسه‌ای که آلبرت از آن فارغ‌التحصیل شده بود، نام او را به یدک می‌کشد.
در سال ۲۰۱۷، از لوح یادبود نصب شده در خانه آلبرت واقع در شهرک امیرجان حومه سوراخانی باکو رونمایی شد.
در اوایل ماه سپتامبر سال ۲۰۱۹، مجسمه آلبرت آقارونوف در حومه «نریمان نریمانوف» باکو نصب گردید.
نشان‌ها

قهرمان ملی جمهوری آذربایجان (۱۹۹۲)
مدال «هزی اصلانوف» (۲۰۱۶)
جاده منتهی به شوشی؛ جاده‌ای که نبرد تانکی بین آلبرت آقارونوف و «گاگیک اوشاریان» در آن اتفاق افتاد. .