stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان‌های بومی آمریکا
پیش زمینه

رواج این زبان‌ها در قاره آمریکا به دوران ورود اقوام پالئو به قاره جدید بازمی‌گردد. در این دوره بومیان نواحی سیبری و مناطق سردسیر شمالی آسیا با گذر از تنگه برینگ وارد قاره جدید شدند. در نظریه تماس با قاره آمریکا پیش از کریستف کلمب این مطلب نیز بیان می‌شود که شمال از بومیان نیز احتمالا از اقیانوس آرام خود را به مناطق جنوبی این قاره رسانده‌اند. زبان‌های که میان سرخپوستان رایج بوده گاهی از خانواده‌های کاملاً مجزا بوده که هیچ رابطه‌ای با یکدیگر نداشته‌اند. دلایل مختلفی برای این گوناگونی زبانی در قاره آمریکا گذاشته‌اند. در این مورد که اگر سرخپوستان با اصل مشترک به قاره آمریکا آمده‌اند چرا زبان‌هایشان با زبان‌های سایر مردم قدیم جهان و حتی ناحیه سیبری همسویی و هم خانوادگی ندارد و تا این حد خانواده‌های زبانی در قاره آمریکا متعدد است نظرات گوناگونی ارائه شده. از عمده نظراتی که در این زمینه وجود دارد می‌توان به هفت نظریه اشاره کرد:
ورود جامعه مهاجر تک زبانی به قاره آمریکا و شکل‌گیری گونه‌های متفاوت از یک اصل.
ورود جامعه‌های مهاجر با زبان‌های جداگانه به قاره جدید که مورد استقبال ادوارد ساپیر است.
مهاجرت‌های چندگانه.
یک جامعه مهاجر با چند زبان مختلف.
هجوم جوامعی با زبان‌های مرتبط در قدیم که امروز ارتباطشان از میان رفته‌ست.
نابودی روابط زبان‌های مرتبط در دنیای قدیم.
مهاجرت از اقیانوس آرام به عنوان عامل اختلاف روابط زبانی در قاره آمریکا.
در آمریکای شمالی

این زبان‌ها که توسط بومی‌های آمریکای شمالی بکار می‌رفته یا می‌رود به کشورهای کانادا، آمریکا، گرینلند و نیمه شمالی کشور مکزیک مربوط می‌شوند. حدود ۲۹۶ زبان بومی در مکزیک رایج است که ۲۶۹ مورد آن به ۲۹ خانواده زبانی متفاوت باز می‌گردد. باقی ۲۷ زبان بومی نیمه شمالی مکزیک ایزوله بوده یا هنوز طبقه‌بندی نشده‌اند. پرگویشورترین خانواده زبانی در این منطقه یوتو آزتک است که نزدیک به دو میلیون گویشور دارد. شمار زیادی از خانواده‌های زبانی هم در کشور کانادا وجود دارد که گویشوران اینوئیت از مهم‌ترین گروه‌های آن هستند. در خاک آمریکا هم توسط بومیان ایالات متحده آمریکا زبان‌های متعددی رواج دارد.
در آمریکای مرکزی و حوزه دریای کارائیب

مقالهٔ اصلی: زبان‌های آمریکای میانه
این زبان‌ها در منطقه مزوآمریکا یا نیمه جنوبی آمریکای مرکزی و حوزه دریای کارائیب بدان سخن گفته می‌شود. زبان مایایی بزرگترین خانواده این زبان‌هاست. زبان کریول نیز که از زبان‌های ترکیبی بومی و مهاجران اروپایی است نیز گاهی در میان این زبان‌ها جای داده می‌شود. شمار زیادی از این زبان‌ها نیز از میان رفته‌اند.
در آمریکای جنوبی

زبان‌های بومی آمریکای جنوبی در قاره آمریکای جنوبی رایج است. این زبان‌ها نیز خانواده‌های متفاوتی دارند. برخی از این زبان‌ها مانند زبان ماپوچه دارای مشترکاتی با زبان‌های بومیان اقیانوس آرام در منطقه اقیانوسیه است. زبان کچوآ از مهم‌ترین این خانواده‌های زبانی است. از دیگر زبان‌های مهم این منطقه زبان آیمارا و زبان گوارانی می‌باشند. زبان آرواکی نیز از زبان‌های این منطقه است.
زبان‌های بومی آمریکای شمالی و مکزیک
برخی از خانواده‌های زبانی بومی پرگویشور در آمریکای جنوبی.
ساشه

«تکینه» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، تکینگی را ببینید.
یک ساشهٔ سس کچاپ
ساشه  (به فرانسوی: sachet) یا تکینه  کیسهٔ کوچک یک‌بارمصرفی است که معمولاً حاوی مواد مصرفی مانند سس، پودر، شامپو، دارو، و غیره است. ساشه در صنایع غذایی، بهداشتی، دارویی و مانند آن‌ها کاربرد دارد.
هاشم بن عتبه

هاشم بن عتبة
هاشم بن عُتبه بن ابی وقاص زهری ملقب به ابو عمر، از صحابیون محمد(ص) و برادرزاده سعد بن ابی وقاص بود.
فعالیتها پس از اسلام آوردن

وی در روز فتح مکه اسلام آورد. نام وی پس از جنگ یرموک که در آن یک چشمش را از دست داد، بر سر زبانها افتاد. در نبردهای قادسیه و جلولا تحت امر عمویش سعد ابن ابی وقاص، ماموریتهای مهمی را عهده‌دار شد و در این نبردها فرمانده سپاه اعراب بود. وی در جنگ صفین در لشکر علی بود و کشته شد.
تاریخ‌نگارانی مانند احمدبن یحیی بلاذری و خلیفه بن خیاط و شمس‌الدین ذهبی در ذکر فتح منطقۀ جنوب کردستان شامل استان‌های کنونی دیاله در عراق و کرمانشاهان در ایران توسط سپاه اعراب مسلمان، از هاشم بن عتبه و جریر بن عبدالله بجلی به عنوان فرماندهان سپاه مسلمانان یاد کرده‌اند.
غلامحسین بهمنیار

| غلامحسین بهمنیار | غلامحسین بهمنیار |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳۰۶ خورشیدی تهران
درگذشت: ۲۵ آذر ۱۳۷۸ (۷۲ سال) تهرانبیماری قلبی و آلزایمر
مدفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا
ملیت: ایرانی
تحصیلات: دیپلم
پیشه: هنرپیشه
والدین: علی
غلامحسین بهمنیار (زادهٔ ۱۳۰۶ – درگذشتهٔ ۲۵ آذر ۱۳۷۸) هنرپیشه سینما، تلویزیون و تئاتر اهل ایران بود.
زندگی‌نامه

غلامحسین بهمنیار در سال ۱۳۰۶ در تهران زاده شد. او سال‌ها به عنوان کارمند امور اجتماعی سازمان برنامه و بودجه در این اداره مشغول خدمت بود و سپس ریاست دفتر سازمان برق و سرپرستی امور هنری فرهنگ استان تهران را عهده‌دار شد. در بسیاری از نمایش‌های رادیویی شرکت کرد و سال‌ها در تیپ‌های گوناگونی مثل «آقای شنوا» بازی کرد. بازی در تئاتر را از سال ۱۳۲۲ در تئاتر نصر با نمایش عشق پیری آغاز کرد. در ۱۳۳۰ برای نخستین بار در فیلم یک نگاه (هایک کاراکاش) ظاهر شد و تا زمان مرگش بیش از شصت فیلم بازی داشت. او بازی در مجموعه‌های تلویزیونی را پیش از انقلاب آغاز کرد. برخی از فیلم‌هایش عبارتند از: ولگرد، قاصد بهشت، داماد میلیونر، صد کیلو داماد، هاشم خان، یک قدم تا بهشت، خانه‌به‌دوش و هفت دخترون و شراره. بهمنیار به رغم بیماری اش همچنان در رادیو فعال بود و صدای او در داستان‌های «راه شب» «سلام کوچولو» و نیز در بسیاری از کارتون‌های تلویزیونی شنیده می‌شد. وی ۲۵ آذر سال ۱۳۷۸ به دلیل بیماری قلبی و آلزایمر در تهران در گذشت.
فعالیت‌ها

فعالیت در تئاتر از: ۱۳۳۲ با «عشق پیری»
فعالیت در سینما از: ۱۳۳۱ با «ولگرد»
فعالیت در تلویزیون از: ۱۳۵۲ با مجموعه «خانه‌به‌دوش (مراد برقی)»
فعالیت در رادیو از: ۱۳۳۸، بازیگر نمایش‌ها و برنامه‌های صبح جمعه
آثار > نمایش‌ها

عشق پیری، بدگمان، پاکباخته، دادنزن بیدار میشه، در راه شیطان، علی بابا در تگراس، قهوه‌خانه ماه اوت، مرحوم آقا، مرگ موش یا نوش جان آقا، مسافری از آن دنیا
آثار > سینمایی

کلاغ (۱۳۶۸)
روزهای بی‌خبری (۱۳۵۶)
ماشین مشتی ممدلی (۱۳۵۳)
مراد برقی و هفت دخترون (۱۳۵۳)
آقا مهدی کله‌پز (۱۳۵۲)
جنگجویان کوچولو (۱۳۵۲)
در آخرین لحظه (۱۳۵۲)
عروس و مادر شوهر (۱۳۵۲)
هلوی پوست کنده (۱۳۵۲)
رسوای عشق (۱۳۵۰)
شراره (۱۳۵۰)
تاکسی عشق (۱۳۴۹)
جنجال عروسی (۱۳۴۹)
خشم عقاب‌ها (۱۳۴۹)
سکه شانس (۱۳۴۹)
کمربند زرین (۱۳۴۹)
مرید حق (۱۳۴۹)
سوگند سکوت (۱۳۴۸)
عشق‌آفرین (۱۳۴۸)
قلب‌های طلایی (۱۳۴۸)
ازدواج ایرانی (۱۳۴۷)
دختر عشوه‌گر (۱۳۴۷)
سر سخت (۱۳۴۷)
سلطان قلبها (۱۳۴۷)
شکار شوهر (۱۳۴۷)
ماجرای شب ژانویه (۱۳۴۷)
دنیای قهرمانان (۱۳۴۶)
عمو سبزی فروش (۱۳۴۶)
مردی از اصفهان (۱۳۴۶)
نیم وجبی (۱۳۴۶)
هفت شهر عشق (۱۳۴۶)
حاتم طائی (۱۳۴۵)
حسین کرد (۱۳۴۵)
گنجینه سلیمان (۱۳۴۵)
مرد نامرئی (۱۳۴۵)
هاشم‌خان (۱۳۴۵)
یک قدم تا بهشت (۱۳۴۵)
دزد بانک (۱۳۴۴)
زمزمه محبت (۱۳۴۴)
وسوسه (۱۳۴۳)
آقای هفت رنگ (۱۳۴۲)
اشک‌ها و خنده‌ها (۱۳۴۲)
دوستت دارم (۱۳۴۲)
مسافری از بهشت (۱۳۴۲)
خداداد (۱۳۴۱)
آتشپاره تهران (۱۳۴۰)
دختر همسایه (۱۳۴۰)
صد کیلو داماد (۱۳۴۰)
گرگ صحرا (۱۳۴۰)
مرغابی سرخ‌کرده (۱۳۴۰)
چک یک میلیون تومانی (۱۳۳۸)
داماد میلیونر (۱۳۳۸)
قاصد بهشت (۱۳۳۷)
گوهر شبچراغ(۱۳۴۶)
آثار > تلویزیونی

مدرسه مادربزرگ‌ها (۱۳۷۵)
شمایل (۱۳۷۵)
فروشگاه (۱۳۷۵–۱۳۷۴)
آتیه (۱۳۷۴)
شاخه طوبی (۱۳۷۳–۱۳۶۷)
بازنشستگی (۱۳۷۱)
بخش چهار جراحی (۱۳۶۷)
گرگ‌ها (۱۳۶۶–۱۳۶۵)
آدم و حوا (۱۳۵۳)
خانه‌به‌دوش (مراد برقی) (۱۳۵۲)
عصر مسیحایی

عصر مسیحایی (انگلیسی: Messianic Age)، در ادیان ابراهیمی، ""عصر مسیحایی" (عبری: יְמוֹת הַמָשִׁיחַ) دوره زمانی آینده بر روی زمین است که در آن مسیحا سلطنت خواهد کرد و جهانی را به ارمغان خواهد آورد. صلح و برادری، بدون شر. بسیاری معتقدند که چنین سنی وجود خواهد داشت. برخی از آن به عنوان کامل «پادشاهی خدا» یا «دنیای آینده» یاد می‌کنند. یهودیت
معتقدند که چنین طرحی هنوز در راه است، در حالی که مسیحیت معتقدند که این رقم ظهور دوم است.
لهستان بازسازی‌شده

| لهستانِ بازسازی‌شده | لهستانِ بازسازی‌شده |
| --- | --- |
کارگردان: بوهدان پورنبا
بازیگران: کشیشتف خامیتس یانوش زاکژینسکی  ادموند فتینگ  زجیسواف مروژفسکی
موسیقی: چسواف نیه‌من
تاریخ‌های انتشار:  ۱۸ مه ۱۹۸۱ (۱۹۸۱-05-۱۸) (لهستان)  
مدت زمان: ۲۱۹ دقیقه   قسمت اول: ۱۰۴ دقیقه قسمت دوم: ۱۰۵ دقیقه
کشور: لهستان
زبان: لهستانی 
لهستانِ بازسازی‌شده (انگلیسی: Polonia Restituta) یک درام تاریخی لهستانی به کارگردانی بوهدان پورنبا است که در سال ۱۹۸۱ منتشر شد و بر پایهٔ یک فیلم مستند به همین نام در ۱۹۲۸ ساخته شد. فیلم مستند اصلی در «آرشیو ملی فیلم» در «مؤسسه سمعی و بصری» و همچنین در «آرشیو ملی دیجیتال» نگهداری می‌شود و حاوی جزئیاتی از نیروهای مسلح لهستان، اشغال ورشو توسط نیروهای آلمان نازی، جنگ علیه اوکراین و آزادسازی ویلنیوس، جنگ شوروی و لهستان، پیمان ورشو، تسخیر کی‌یف و صلح ریگا است.
این فیلم رویدادهای تاریخی میان سال ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۹ را پوشش می‌دهد.
گزیدهٔ بازیگران

کشیشتف خامیتس
یانوش زاکژینسکی
ادموند فتینگ
زجیسواف مروژفسکی
امیل کاراویچ
یوزف پیراتسکی
یرژی کالیشفسکی
اینیاسی گوگولفسکی
ویِسواف گوواس
آندژی پرسیگس
زیگمونت مالانوویچ
لائورا وونچ
یژی موس
ماریان روئوکا
استانیسواف نیوینسکی
توماش زالیفسکی
آرکادیوش بازاک
میخاو شفچیک
تادئوش هانوسِک
ائوگونیوش کویافسکی
یانوش بیلچینسکی
آرتور بارچیش
ووجیمیش آدامسکی
خوزه راموس

| خوزه راموس | خوزه راموس |
| --- | --- |
چهارمین و هفتمین رئیس‌جمهور تیمور شرقی: چهارمین و هفتمین رئیس‌جمهور تیمور شرقی
متصدی: متصدی
آغاز به کار  ۲۰ مه ۲۰۲۲: آغاز به کار  ۲۰ مه ۲۰۲۲
نخست‌وزیر: تائور ماتان رواک
پس از: فرانسیسکو گوترش
دوره مسئولیت ۲۰ مه ۲۰۰۷ – ۲۰ مه ۲۰۱۲: دوره مسئولیت ۲۰ مه ۲۰۰۷ – ۲۰ مه ۲۰۱۲
نخست‌وزیر: استانیسلاو دا سیلوا ژانانا گوژماو
پس از: ژانانا گوژماو
پیش از: تائور ماتان رواک
سومین نخست‌وزیر تیمور شرقی: سومین نخست‌وزیر تیمور شرقی
دوره مسئولیت ۲۶ ژوئن ۲۰۰۶ – ۱۹ مه ۲۰۰۷: دوره مسئولیت ۲۶ ژوئن ۲۰۰۶ – ۱۹ مه ۲۰۰۷
رئیس‌جمهور: ژانانا گوژماو
پس از: مرعی الکثیری
پیش از: استانیسلاو دا سیلوا
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: José Manuel Ramos-Horta ۲۶ دسامبر ۱۹۴۹ ‏(۷۴ سال) دیلی, تیمور پرتغال (اکنون تیمور شرقی)
حزب سیاسی: کنشگر سیاسی مستقل
همسر(ان): آنا پسوا پینتو (طلاق‌گرفته)
فرزندان: ۱
محل تحصیل: دانشگاه انطاکیهآکادمی حقوق بین‌الملل لاههموسسه بین‌المللی حقوق بشردانشگاه کلمبیا
خوزه راموس هورتا (پرتغالی: José Ramos-Horta؛ زادهٔ ۲۶ دسامبر ۱۹۴۹) یک سیاستمدار اهل تیمور شرقی است که از مهٔ ۲۰۲۲ به عنوان هفتمین رئیس‌جمهور تیمور شرقی خدمت می‌کند. او از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴ نیز چهارمین رئیس‌جمهور بود. وی همچنین از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۶ وزیر امور خارجه بوده و از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۷، به عنوان سومین نخست‌وزیر تیمور شرقی فعالیت می‌کرده‌است.
وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه صلح نوبل شده‌است.
در انتخابات ریاست جمهوری تیمور شرقی در آوریل ۲۰۱۲، خوزه راموس، فرنانادو لاساما از حزب دموکراتیک، فرانسیسکو گوترس رئیس پیشین پارلمان تیمور شرقی و تائور ماتان رواک که از حمایت خانانا گاسمائو (یا گزانانا گاسمائو) نخست وزیر تیمور شرقی برخوردار بود، شرکت کردند که ماتان رواک توانست با کسب ۶۱٫۲ درصد آرا به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شود.
روسای جمهور تیمور شرقی از زمان استقلال تاکنون

در آستانه استقلال تیمور شرقی در سال ۲۰۰۲، رئیس‌جمهوری این کشور را «گزانانا گاسمائو» (Xanana Gusmão)، رهبر مقاومت ملی بر عهده گرفت و تا سال ۲۰۰۷ در این مسند بود و لقب «نلسون ماندلای تیمور شرقی» را گرفت. همچنین وی نخست‌وزیر این کشور از اوت ۲۰۰۷ تاکنون در دو دولت راموس هورتا و ماتان رواک بوده‌است.
سپس خوزه راموس، دومین رئیس‌جمهور این کشور از می ۲۰۰۷ تا می ۲۰۱۲ شد. وی نخست‌وزیر گاسمائو بین ژوئن ۲۰۰۶ تا می ۲۰۰۷ بود و بعد از آن تائور ماتان رواک از ماه مه ۲۰۱۲ تاکنون در این سمت است. ماتان رواک سومین رئیس‌جمهور این کشور است.
وی مجددا در ۲۰ آوریل ۲۰۲۲ موفق شد با پیروزی در انتخابات به ریاست جمهوری برسد.
هزارپاییان

| هزارپا محدودهٔ زمانی: ۴۲۸ تا ۰ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N     Late سیلورین تا اکنون | هزارپا محدودهٔ زمانی: ۴۲۸ تا ۰ میلیون سال پیش  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N     Late سیلورین تا اکنون |
| --- | --- |
چند گونه هزارپا (مقیاس واقعی، رعایت نشده): چند گونه هزارپا (مقیاس واقعی، رعایت نشده)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: بندپایان
زیرشاخه:: هزارپایان
رده:: Diplopoda بلنویل ،  ژروه، ۱۸۴۴
زیررده‌ها: زیررده‌ها
 Penicillata  Chilognatha  †بندپهلویان:  Penicillata  Chilognatha  †بندپهلویان
Diversity: Diversity
۱۶ راسته، ۱۲٬۰۰۰ گونه: ۱۶ راسته، ۱۲٬۰۰۰ گونه
هزارپاها (به انگلیسی: Millipede) گروهی از بندپایان  (نام علمی: Diplopoda) هستند که دارای دو جفت پا در هر بخش از بدن (به جز ناحیه سر) می‌باشند. بیشتر هزارپاها دارای بدنی دراز و استوانه‌ای یا پهن هستند ولی انواعی از آن‌ها شکل‌های گوناگون دیگری دارند و برخی نیز می‌توانند به‌دور خود بپیچند و بدن خود را مانند توپ، گرد کنند. این جانوران دارای بدنی بندبند بوده و در هر بند، دارای دو جفت پا هستند. تعداد بندها در گونه‌های مختلف هزارپا، متفاوت و معمولاً بیش از ۲۰ بند است. یک گونه از هزارپاها با نام اویمیلیپس پرسفون (نام علمی: Eumillipes persephone) می‌تواند تا بیش از ۱٬۳۰۰ پا داشته باشد اما با این وجود، تعداد پا در اکثر هزارپاها، بسیار کمتر از هزار عدد است.
هزارپاها عموماً آهسته حرکت می‌کنند و بیشتر آن‌ها پوده‌خوار بوده و از بقایای گیاهی و برگ‌های در حال پوسیدگی تغذیه می‌کنند. برخی دیگر از آن‌ها از قارچ‌ها و شیره گیاهان تغذیه می‌کنند و تعداد بسیار کمی نیز شکارگر و گوشت‌خوار هستند. این جانداران، در اکثر موارد برای انسان بی‌ضرر هستند اما برخی نیز آفت گیاهی بوده و به‌ویژه در گلخانه‌ها می‌توانند خسارت زیادی به بار بیاورند.
هزارپاها از کهن‌ترین جانوران خشکی‌زی هستند و در دورهٔ سیلورین، در خشکی‌ها پدیدار شده‌اند. برخی هزارپاهای منقرض‌شده مربوط به دورهٔ پیشاتاریخ، تا بیش از ۲ منر درازا داشته‌اند اما بزرگ‌ترین گونهٔ کنونی، هزارپای غول‌پیکر آفریقایی است که ۲۷ تا ۳۸ سانتی‌متر طول دارد.
هزارپاها تقریباً در اکثر نواحی اعم از خانه‌ها، باغ‌ها، پارک‌ها یا حتی در برج‌های مسکونی و خانه‌های قدیمی یافت می‌شوند. این بندپایان به واسطهٔ وجود پاهای متعدد و بدنی کشیده مورد توجه اغلب افراد قرار می‌گیرد و بسیاری نیز از این بندپا تنفر یا وحشت دارند.
یک هزارپای ماده از گونهٔ "Illacme plenipes" با ۶۱۸ پا (۳۰۹ جفت)
آرایه‌شناسی

تاکنون حدود ۱۲٬۰۰۰ گونه از این بندپایان شناسایی و توصیف شده‌اند اما بر اساس برآوردها در حال حاضر، ۱۵ تا ۸۰ هزار گونه هزارپا بر روی زمین، زیست می‌کنند. گونه‌های شناسایی‌شدهٔ هزارپا، در ۲ زیررده و ۱۶ راسته، طبقه‌بندی شده‌اند.
ویژگی‌ها

وجود بدنی کشیده و پاهای متعدد از ویژگی‌های مشخص است که هزارپاها از دیگر بندپایان متمایز می‌شوند. این بندپایان یک جفت شاخک یا آنتن و چشمانی ساده دارند. هزارپاها تنوع زیادی در ویژگی‌ها، ظاهر و اندازه خود دارند. کوچک‌ترین گونهٔ آن‌ها، ۲ میلی‌متر و بزرگ‌ترین هزارپای شناسایی‌شده، تا ۳۵ سانتی‌متر طول دارد. تعداد بندهای بدن آن‌ها از ۱۱ تا بیش از ۳۰۰ بند است. رنگ آن‌ها عموماً سیاه و قهوه‌ای و تیره است اما برخی نیز رنگ روشن هستند و برای اعلام هشدار به جانوران شکارچی، دارای رنگ هشدار هستند. گونه‌هایی از سردهٔ Motyxia دارای سیانور در بافت‌های بدنی خود بوده و زیست‌تابی دارند. گونه‌هایی نیز در علفزارها، نواحی مسکونی، باغ‌ها، خانه‌های متروکه و نواحی بیابانی خشک زندگی می‌کنند.
پراکندگی و زیستگاه

هزارپاها جانورانی خشکی‌زی هستند و در تمامی قاره‌ها به جز جنوبگان، یافت می‌شوند. آن‌ها از مدار شمالگان و شمال نروژ، روسیه و ایسلند تا جنوب و در استان سانتا کروس، آرژانتین پراکندگی دارند. این بندپایان، در مناطق معتدل، بستر جنگل‌ها و مناطق بارانی و مرطوب، فراوانی و تنوع بیشتری دارند و گاهی در این مناطق، تراکم آن‌ها به بیش از هزار عدد در هر متر مربع می‌رسد. گونه‌هایی نیز در علفزارها، نواحی مسکونی، باغ‌ها، خانه‌های متروکه، غارها و نواحی بیابانی خشک زندگی می‌کنند.
بعضی گونه‌های هزارپا، می‌توانند در زیر آب شیرین، تا ۱۱ ماه زندگی کنند. گونه‌های اندکی نیز در نزدیکی آب‌های شور و دریاها یافت شده‌اند که تا حدودی می‌توانند محیط‌های نمکی را تحمل کنند.
رفتارشناسی

هزارپاها جانورانی شب‌فعال هستند و به‌طور مخفیانه زندگی می‌کنند و به همین جهت اسرار زندگی آن‌ها هنوز به‌طور کامل ناشناخته است و بسیاری از گونه‌ها نیز هنوز کشف نشده‌اند. هزارپاها دارای زندگی پنهان هستند که روزها درون خاک، زیر برگ‌های افتاده، لابلای درز و شکاف دیوارها، زیر سنگ‌ها و غیره مخفی می‌شوند و تنها هنگام شب یا پس از باران‌های شدید به مدت کوتاهی به صورت مخفیانه ظاهر می‌گردند. آن‌ها از مکان‌های خشک و در معرض تابش مستقیم نور خورشید یا روشنایی اجتناب می‌کنند.
تغذیه

بیشتر هزارپاها پوده‌خوار بوده و از بقایای گیاهی مدفوع، مواد آلی و برگ‌های در حال پوسیدگی تغذیه می‌کنند و در فرایند تجزیه زیستی، نقش مهمی ایفا می‌کنند. برخی دیگر از آن‌ها از قارچ‌ها و شیره گیاهان تغذیه می‌کنند و تعداد بسیار کمی نیز شکارگر و گوشت‌خوار هستند. در اکثر موارد برای انسان بی‌ضرر هستند اما برخی نیز از گیاهان زنده تغذیه می‌کنند و آفت گیاهی بوده و به‌ویژه در گلخانه‌ها می‌توانند خسارت زیادی به بار بیاورند. هزارپاهای راستهٔ زیستی "Polyxenida"، از خزه‌های روییده در سطح چوب و درختان و هزارپاهای "Platydesmida" از قارچ‌ها تغذیه می‌کنند. گونه‌های اندکی از هزارپاها، همه‌چیزخوار و چند گونه نیز گوشت‌خوار هستند و گاهی از کرم‌های خاکی، حشرات و حلزون‌ها تغذیه می‌کنند.
هزارپاها و انسان

با وجود این‌که برخی از گونه‌ها، آفت گیاهی هستند اما هزارپاها به‌طور کلی و در مقایسه با حشرات، تأثیر قابل‌توجهی بر جوامع بشری ندارند. آن‌ها بر خلاف صدپاها، گاز نمی‌گیرند و نیش سمی ندارند، اما برخی از آن‌ها دارای ترشحاتی سمی هستند که خطر چندانی برای انسان ایجاد نمی‌کند. ترشحات بدن برخی از هزارپاهای بومی مناطق حاره‌ای در صورت برخورد با پوست انسان، می‌تواند باعث ایجاد مشکلات پوستی از جمله درد، خارش، سوزش، اریتمای موضعی، ورم، تاول، اگزما یا ایجاد ترک‌های پوستی شود. تماس این ترشحات با چشم انسان، می‌تواند موجب التهاب ملتحمه و التهاب قرنیه شود. گونه‌ای هزارپا با نام هزارپای ماری خال‌دار، از آفات مخرب مزارع چغندرقند و سایر محصولات ریشه‌ای است. بعضی از هزارپاهای بزرگ از راسته‌های Spirobolida, Spirostreptida و Sphaerotheriida، از جمله هزارپای غول‌پیکر آتشین، به‌عنوان حیوان خانگی محبوبیت داشته و توسط علاقه‌مندان، در منازل، نگهداری می‌شوند.
تفاوت هزارپا و صدپا

تشخیص هزارپاها از صدپاها همواره برای عموم، مورد سؤال بوده‌است. گونه‌های این دو رده، شباهت‌های ظاهری زیادی با هم داشته و دارای دو شاخک، تعداد زیادی پا، بدنی بندبند و کشیده و دراز هستند و همگی آن‌ها در زیرردهٔ هزارپایان، طبقه‌بندی شده‌اند؛ اما گونه‌های موجود در این دو رده، تفاوت‌های متعددی نیز دارند:
مسیر فرگشتی این دو گروه، در حدود ۴۵۰–۴۷۵ میلیون سال پیش، از یکدیگر جدا شد. هزارپاها دارای شاخک‌هایی خمیده و کوتاه بوده اما صدپاها دارای شاخک‌های بلندی هستند. صدپاها در جلوی دهان خود، دارای چنگک‌های انبرمانند برای گرفتن شکار خود، گاز گرفتن و تزریق زهر هستند اما هزارپاها فاقد چنین اندامی هستند. هزارپاها عموماً پوده‌خوار و گیاه‌خوار هستند اما صدپایان معمولاً گوشت‌خوار و شکارگر هستند.
| ویژگی | هزارپا | صدپا |
| --- | --- | --- |
| پاها | دو جفت پا در اکثر بندهای بدن که به قسمت زیرین بدن متصل هستند. | یک جفت پا در هر بند از بدن؛ اتصال پاها به طرفین بدن؛ آخرین جفت پاها به سمت عقب گسترش می‌یابد. |
| حرکت | به‌طور کلی برای نقب‌زدن یا سکونت در شکاف‌های کوچک سازگار شده‌اند. سرعت حرکت کمی دارند. | به‌طور کلی برای دویدن سازگار شده‌اند، به استثنای صدپاهای خاکی نقب‌زن |
| تغذیه | در درجهٔ اول پوده‌خوار، برخی گیاه‌خوار، تعداد کمی نیز گوشت‌خوار. بدون زهر | در درجهٔ اول گوشت‌خوار و شکارگر با چنگک‌های تغییریافته به نیش‌های زهری |
| اسپیراکل | در قسمت زیرین بدن | در طرفین یا بالای بدن |
| دهانه‌های تولید مثل | بخش سوم بدن | آخرین بخش بدن |
| رفتار باروری | نر به‌طور کامل، اسپرماتوفور را با گونوپادها وارد بدن ماده می‌کند. | نر اسپرماتوفور تولید می‌کند که معمولاً توسط ماده برداشته می‌شود. |
تفاوت‌های ظاهری در سه گونه هزارپا
هزارپای ماری خال‌دار، آفت گیاه چغندرقند
هزارپای غول‌پیکر آتشین (Aphistogoniulus corallipes), ماداگاسکار
تصویری شماتیک از یک صدپا در سمت راست و یک هزارپا در طرف چپ
اپوزیسیون متحد تاجیک

| اپوزیسیون متحد تاجیک | اپوزیسیون متحد تاجیک |
| --- | --- |
Оппозицияи муттаҳидаи тоҷик: Оппозицияи муттаҳидаи тоҷик
تاریخ فعالیت: ۱۹۹۳–۱۹۹۷
ایدئولوژی: پرشمار دموکراسی  ملی‌گرایی  اسلام‌گرایی 
مخالفان: دولت امام‌علی رحمان
اپوزیسیون متحد تاجیک اتحادی بین لیبرالها، دموکراتها، و اسلامگرایان تاجیکستان بود که علیه دولت حاکم امامعلی رحمان رئیس‌جمهور این کشور در زمان جنگ داخلی تاجیکستان ایجاد شد.
این اتحاد که شامل احزاب اسلامی تندرو از جمله حزب نهضت اسلامی تاجیکستان و جمعیت اسلامی افغانستان بود، در جنگ داخلی تاجیکستان به همراه طالبان و القاعده به مبارزه مسلحانه با دولت تاجیکستان پرداخت. گرچه پیمان صلح در سال ۱۹۹۷ برای پایان جنگ و انحلال این اپوزیسیون امضا شد، اما هم‌اکنون گروهی از این اپوزیسیون به نام جنبش اسلامی ازبکستان فعالیت مسلحانه خود را پیگیری می‌کند.
الاشارات و التنبیهات

صفحه‌ای از نسخهٔ خطی الاشارات و التنبیهات
الإشارات و التنبیهات از مشهورترین کتاب‌های شیخ الرئیس، ابوعلی‌ سینا است که آن را در دو بخش منطق و فلسفه، به زبان عربی به رشته تحریر درآورده است. این کتاب را شاید بتوان یکی از مهم‌ترین آثار علوم عقلی دانشمندان جهان نیز به حساب آورد که در طول چندین قرن همواره مورد توجه علما و محققان علوم اسلامی بوده است.
وجه تسمیه

در وجه تسمیهٔ این کتاب، به اشارات و تنبیهات باید گفت در هر موضوعی که بوعلی مطرح می‌کند، چه در بخش منطق و چه در فلسفه، توضیحش و تکمیلش را تحت‌عنوان «اشاره و تنبیه» می‌آورد که نام کتاب، ناظر به همین اشاره‌ها و تنبیه‌هاست.
ساختار کتاب

کتاب، دارای دو جزء است: جزء اول، در منطق و مشتمل بر ده نهج و جزء دوم، در فلسفه و حاوی ده نمط است. مطالب هر نهج و نمط، در ذیل عناوین اشاره و تنبیه مطرح شده است.
گزارش محتوا > مقدمه

ابن سینا، در سرآغاز کتاب، مقدمه‌ای کوتاه دارد که با وجود کوتاهی، از گویایی باظرافتی برخوردار است. وی، اهمیت و پرمغزبودن کتاب حاضر را گوشزد کرده، سپس وارد متن کتاب که ابتدای آن با منطق است، شده و این بخش را به ده نهج تقسیم کرده است که در هر یک از این نهج‌ها، مطلبی را توضیح می‌دهد.
گزارش محتوا > جزء اول منطق > نهج اول

موضوع نهج اول، غرض منطق است که در واقع تعریف منطق، همراه با توضیح آن است. بعد از آن، اشارات این بخش شروع می‌شود که توضیحاتی است در مورد الفاظ تعریف و دلالت لفظ بر معنا و تقسیم لفظ به مفرد و مرکب و همین‌طور به جزئی و کلی و به ذاتی و عرض لازم و مفارق و...
گزارش محتوا > جزء اول منطق > نهج دوم

نهج دوم بخش منطق، در الفاظ خمسه مفرده و حد و رسم است. اولین اشاره این نهج، در مورد نوع و جنس است. وی، در این‌جا فرق میان نوع و جنس و طریق تشخیص آن‌ها از همدیگر را یادآوری کرده و در ادامه به ترتیب آن‌ها می‌پردازد. اشارهٔ سوم این نهج، در مورد فصل است که در آن فصل مقوم را از فصل مقسم باز می‌شناساند. او می‌گوید: هر فصلی در قیاس با نوع، مقوم بوده و در قیاس با جنس آن نوع مقسم خواهد بود. تنبیهی که بوعلی در این‌جا طرح می‌کند این است که این الفاظ پنج‌گانه؛ یعنی جنس، نوع، فصل، خاصه و عرض عام، همگی در حمل بر جزئیات واقعه در تحتشان، مشترک با اسم و حد می‌باشند؛ اما رسم اینها در اشاره، یکی پس از دیگری مشخص گردیده است. ابن سینا، حد را قولی که دلالت بر ماهیت شی ء دارد می‌داند و می‌گوید: «شکی نیست که حد، مشتمل بر مقوماتی است که مرکب از جنس و فصل می‌باشد. وی، غرض از حد را صرف تمییز، نمی‌داند و بعد از رفع توهمی در مورد حد، اقدام به تبیین رسم می‌نماید. وی، اشاره‌ای دارد به اینکه بعضی از خطاها هستند که در تعریف اشیاء با حد و رسم عارض می‌گردند که اگر آن‌ها را بشناسی ضمن آنکه به تنهایی سودمند است، در امثال آن‌ها هر اشکالی که باشد نیز معلوم خواهد بود.»
گزارش محتوا > جزء اول منطق > نهج سوم

در نهج سوم منطق، سخن از ترکیب خبری است. بوعلی، ابتدا، اصناف قضایا را بیان می‌کند و می‌گوید: «منظور از ترکیب خبری، جمله‌ای است که در آن احتمال صدق و کذب باشد، بر خلاف جمله‌های استفهام، التماس، تمنی، ترجی، و تعجب و… که در آن‌ها صدق و کذب نبوده، مگر بالعرض.» ابن سینا، اصناف ترکیب خبر را در سه قسم می‌داند که عبارتند از: حملی، شرطی منفصل و شرطی متصل، بعد جایگاه ایجاب و سلب را در این ترکیبات مشخص می‌نماید که مثلاً ایجاب حملی کدام است، سلب حملی کدام است، ایجاب متصل کدام است یا ایجاب منفصل به چه صورتی است. اشارهٔ دیگر نهج سوم، در مورد قضایای مخصوصه، مهمله و محصوره است. مؤلف، می‌گوید: «اگر قضیه حملیه و موضوعش، شیء جزئی باشد، قضیهٔ مخصوصه خواهد بود، چه سالبه باشد و چه موجبه و اگر موضوعش، کلی باشد، بدون آنکه کمیت این حکم معلوم شود (کلیه یا جزئیه بودنش) قضیه مهمله خواهد بود، نهایتاً اگر موضوع قضیه حملیه، کلی باشد و قدر حکم و کمیت موضوع مبین باشد، قضیه محصوره خواهد بود؛ اما چگونگی حصول اهمال و حصر در جملات شرطیه، موضوع اشاره دیگری است که در این نهج بدان پرداخته شده است.» بخشی که در ادامه، مطرح است، ترکیب شرطیات از جملات است. بوعلی، می‌گوید: «شرطیات، ابتدا به بسائط منحل نمی‌شوند، بلکه اول به حملیات، بعد به بسائط منحل می‌گردند. جمله معدوله و فرق آن با سلبیه نیز موضوع دیگر اشاره این قسمت است. شیخ‌الرئیس، در مورد قضایای شرطیه به‌طور مبسوطی به تألیف آن‌ها و احکام جملات شرطیه متصله و منفصله پرداخته است کمااینکه در مورد قضایای حملیه نیز توضیحاتی داده. اشاره‌ای نیز به شروط قضایا دارد و می‌گوید: «در حمل و اتصال و انفصال، باید حالاضافه، وقت، مکان و شرط مراعات گردد، چنان‌که لازم است حال جزء و کل و حال قوه و فعل مراعات شود.»
گزارش محتوا > جزء اول منطق > نهج چهارم

چهارمین نهج منطق اشارات، در مواد قضایا و جهاتشان است. اولین اشارهٔ این نهج، در مواد قضایا است. مادهٔ واجبه، مادهٔ ممکنه و مادهٔ ممتنعه، مواد قضایا هستند. اشارهٔ دیگر، به جهات قضایا و فرق بین مطلقه و ضروریه است. ابن سینا، اقسام ضروریه را مطلقه و معلقه و اقسام مشروطه را شرط دوام وجود ذات و دوام موضوع موصوف و شرط محمول می‌داند. امکان نیز از نظر مؤلف، به امکان خاص و عام، امکان اخص و امکان استقبال تقسیم می‌شود. این توضیحات و تقسمیات در مورد قضایا و جهات که چند گونه دیگر نیز دارد، دنبالهٔ اشارات نهج چهارم را در بر می‌گیرد.