باستان‌شناسی زیر آب
تاریخچه اکتشافات باستان‌شناسی زیرآب

باستان شناسان در قرن‌های ۱۹ و ۲۰ به بررسی، کشف و مطالعه قایق‌های سلسله‌های میانی مصر، حفاری قسمتی از یک کشتی رومی در شهر بندر مارسی، کشتی‌های تدفینی انگلوساکسن‌ها مربوط به قرن ۱۱در سوتون هو انگلستان، انواع مختلف قایق‌های (شناورهای) مربوط به عصر برنز و سراسر دوره رومی بریتانیا، کشتی‌های وایکینگ در منطقه اسکاندیناوی و قایق‌های تنه درختی از میان تهی در سراسر جهان پرداختند. این مثال‌ها جزء اولین قدم‌ها محسوب نمی‌شوند بلکه قبل از اختراع اسکوبا باستان شناسان غیر حرفه‌ای تلاش‌های در جهت بررسی کشتی‌های مغروق به عمل آوردند. آن‌ها در محدوده تاریخی قرن ۱۵ میلادی با استفاده از تکنیک حبس نفس بر روی دو سایت کشتی مغروق رومی در دریاچه نمی ایتالیا غواصی کردند و پیرو همین قرن برای اولین بار با استفاده از کلاه خودهای غواصی تغذیه از سطح بر روی همان سایت کشتی مغروق غواصی کردند، در قرن‌های ۱۶ و ۱۷ نیز از زنگ غواصی برای بررسی سایت‌های مغروق در ایتالیا، سوئد و دریای کارائیب استفاده شد، در قرن‌های ۱۸و۱۹ نیز کوشش‌هایی توسط غواصان تغذیه از سطح برای کشف و نجات بخشی سایت مغروق قدیمی در انگلستان صورت گرفت (ادیبی & شیرزاده، ۱۳۹۲).
در قرن ۲۰ نیز رویدادهای مهمی برای باستان‌شناسی دریایی رخ داد که از آن جمله می‌توانیم به موارد ذیل اشاره کنیم: ۱۹۰۰ یونان: کشف مجسمه‌هایی از کشتی مغروق رومی که حامل آثار هنری یونانی بوده در نزدیکی جزیره آنتیکیترا ۱۹۰۷ تونس: غواصان تغذیه از سطح با نظارت اداره عتیقه‌شناسی تونس، به بررسی کشتی مغروق رومی در عمق ۴۶ متری پرداختند
۱۹۰۹ مکزیک: در این سال اولین کشف بزرگ مصنوعات زیرآبی در نیمکره غربی کره زمین به وقوع پیوست، ادوارد تامسون (تامپسون) مصنوعاتی مربوط به تمدن مایاها را از چیچن ایتزا کشف کرد
۱۹۲۸ ایتالیا: اولین پروژه مطالعات باستان‌شناسی زیرآب بر روی دو کرجی رومی مغروق در دریاچه نمی‌نزدیک روم صورت گرفت
۱۹۳۰ فرانسه: غواصان با استفاده از وت سوت‌های یک اتمسفری غواص ی گنجینه‌ای مصری را از عمق ۱۳۰ متری بالا کشیدند.
۱۹۴۸ تونس: تیم حفاری ژاک ایو کوستو در بندر مهدیه برای اولین بار موفق شدند با استفاده از سیستم اسکوبا و ایرلیفت یک کشتی مغروق را حفاری کنند.
۱۹۶۰–۱۹۵۷ سوئد: کشتی جنگی واسا از عمق ۳۴ متری به سطح آورده شد و هنوز یکی از برجسته‌ترین، مشهورترین و موفق‌ترین بازیابی‌های کشتی مغروق در تمام دوران به حساب می‌آید. ۱۹۳۰ فرانسه: غواصان با استفاده از وت سوت‌های یک اتمسفری غواصی گنجینه‌ای مصری را از عمق ۱۳۰ متری بالا کشیدند.
۱۹۶۰ ترکیه: اولین حفاری حرفه‌ای باستان‌شناسی زیرآب در کاپه (دماغه) گالیدونیا] صورت گرفت، این کشتی مغروق مربوط به۱۳۰۰ قبل از میلاد است و در عمق ۲۹ متری قرار داشت در این زمان جورج (جرج) اف. باس (بس) استانداردهای بسیار مناسبی را برای پروژه‌های آتی باستان‌شناسی زیرآب بنا نهاد.
۱۹۶۲: واریان پرتون قبل از سال۱۹۶۲ برای تحقیقات در مورد زیردریایی یو اس اس تِرشِر (کوسه ماهی) دستگاه مگنومتر را پیشنهاد کرده بود و سرانجام در سال ۱۹۶۳ محل این زیر دریایی مشخص شد. (آغاز استفاده از دستگاه مگنومتر در باستان‌شناسی زیرآب).
۱۹۶۳: برای اولین بار دستگاه ساید اسکن سونار که توسط هارولد ادگرتون از موسسه‌ام .آی. تی (MIT) توسعه پیدا کرده بود جهت کشف کشتی‌های مغروق مورد استفاده قرار گرفت.
۱۹۶۴ ترکیه: برای اولین بار از سایت یک کشتی مغروق به وسیله یک زیر دریایی علمی نقشه‌برداری شد
۱۹۷۳ ایالات متحده: بقایای کشتی یو. اس. اس. مونیتور در دماغه هاتراس در کارولینای شمالی در عمق ۷۳ متری به وسیله دستگاه‌های دریافت از راه دور کشف شد. این سایت اندکی بعد در سال ۱۹۷۴ به وسیله ربات زیر آبی آلکوا سیآ پروب (کاوشگر دریایی) نقشه‌برداری شد و عکس‌هایی از تمام زوایای سایت منتشر شد.
۱۹۷۷ ایالات متحده: غواصان شعبه بندری مؤسسه اقیانوس‌شناسی و دانشمندان ادارهٔ ملی اقیانوسی و جوی (ان.اُ.ای.ای) مصنوعاتی را از مونیتور بازیابی کردند.
1985: ار.ام.اس تایتانیک کشف و در عمق ۳۸۱۰ متری از آن عکسبرداری شد.
۱۹۸۹ اقیانوس اطلس شمالی: کشتی جنگی آلمانی بیسمارک در اعماق آب‌ها کشف شد (این کشتی توسط رابرات بلارد)
۱۹۹۱ ایالات متحده: ربات زیرآبی ۶ تنی نمو گنجینه‌ای را از کشتی مغروق سنترال آمریکا از عمق ۲۴۳۹ متری بالا کشید.
۲۰۰۰ ترکیه: در سواحل آب شیرین دریای سیاه نشانه‌هایی از سکونتگاه‌های انسانی در عمق ۵۰۰ فوتی به دست آمد
۲۰۰۰ دانمارک: اولین بررسی باستان‌شناسی توسط یک وسیله زیرآبی خودکار به نام مریدان ۱۵۰ صورت گرفت، و از دو کشتی مغروق و یک سایت مغروق نقشه‌برداری شد [ (BROADWATER, 2002)و (ادیبی & شیرزاده، ۱۳۹۲)].
لازم است ذکر شود در تاریخچه مختصری که ذکر شد تنها به رویدادهای مهم باستان‌شناسی دریایی بین قرن‌های ۱۵ تا ۲۰ اشاره شد و به تحولات سریع و گسترده‌ای که در طول ۱۴ سال اخیر در باستان‌شناسی دریایی به وقوع پیوسته هیچگونه اشاره‌ای نشد، امید است این برهه زمانی در آینده به زبان فارسی مورد بررسی قرار گیرد.