stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شمشیربازی در المپیک تابستانی ۲۰۲۴ – سابر مردان

| شمشیربازی در المپیک تابستانی ۲۰۲۴ | شمشیربازی در المپیک تابستانی ۲۰۲۴ | شمشیربازی در المپیک تابستانی ۲۰۲۴ |
| --- | --- | --- |
فهرست شمشیرزنان مرحله انتخابی: فهرست شمشیرزنان مرحله انتخابی
| اپه | مردان | زنان |
| اپه تیمی | مردان | زنان |
| فلوره | مردان | زنان |
| فلوره تیمی | مردان | زنان |
| سابر | مردان | زنان |
| سابر تیمی | مردان | زنان |
ن ب و: ن ب و
سابر مردان یکی از رویدادهای شمشیربازی در المپیک تابستانی ۲۰۲۴ است که در ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۴ در پاریس برگزار شده است.
تقویم مسابقات

تمامی زمان‌ها براساس ساعت تابستانی اروپای مرکزی (یوتی‌سی ۲:۰۰+)
| تاریخ | زمان | مرحله |
| --- | --- | --- |
| شنبه, ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۴ | 10:25 12:30 15:00 16:15 19:50 ۲۱:۰۵ | یک ۳۲ نهایی یک ۱۶ نهایی یک هشتم نهایی یک چهارم نهایی نیمه نهایی فینال |
اینس افرون

Argentine actress
| اینس افرون | اینس افرون |
| --- | --- |
اینس افرون در جشنواره کن ۲۰۰۷: اینس افرون در جشنواره کن ۲۰۰۷
زادهٔ: ۹ مهٔ ۱۹۸۴ ‏(۴۰ سال) مکزیکوسیتی، مکزیک
ملیت: آرژانتینی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۶–اکنون
اینِس اِفرون (اسپانیایی: Inés Efron‎؛ زادهٔ ۲۱ ژوئن ۱۹۸۵) هنرپیشه اهل آرژانتین است.
حرفه

قبل از ایکس ایکس وای، اینس افرون در چسب بازی کرد، یک درام دربارهٔ سه نوجوان در شهری کوچک در شهری دورافتاده در اروگوئه. در نقش ایکس ایکس وای شخصیت افرون یک نوجوان ۱۵ ساله بیناجنس است که سعی می‌کند دربارهٔ هویت خود تصمیم بگیرد. افرون اشاره کرد که «من شخصیت الکس را بسیار دوست داشتم و فکر کردم: من می‌توانم این کار را انجام دهم. من یک ارتباط واقعی را احساس کردم.» افرون برای بازی خود برنده جایزه بهترین بازیگر زن در جشنواره فیلم کارتاخنا و همچنین سه جایزه دیگر شد. "یکی از جالب‌ترین بازیگران زن در حال ظهور بوئنوس آیرس." در سال ۲۰۰۸، او در زن بی‌سر ساخته لوکریا مارتل بازی کرد. و در سال ۲۰۰۹ در یکی دیگر از فیلم‌های لوسیا پوئنزو به نام کودک ماهی بازی کرد. او همچنین در تئاتر با لولا آریاس در آثار Poses para dormir, Sueño con revólver, Temporariamente agotado و Demo ایگناسیو سانچز مستره کار کرد.
فیلم‌شناسی

| سال | فیلم | نقش | کارگردان | توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۶ | مثل پای عروسک میمونه |  | یاسمین لوپز |  |
| ۲۰۰۶ | چسب | آندریا | الکسیس دوس سانتوس |  |
| ۲۰۰۶ | صورت پنیر - اولین محله یهودی نشین من - | روت | آریل وینوگراد |  |
| ۲۰۰۷ | من امروز اینجا نیستم | او | گوستاوو تارتتو | فیلم کوتاه |
| ۲۰۰۷ | ایکس ایکس وای | الکس | لوسیا پوانزو |  |
| ۲۰۰۸ | زن بی‌سر | کندیتا | لوکرسیا مارتل |  |
| ۲۰۰۸ | چگونه مرده باشیم |  | مانوئل فراری |  |
| ۲۰۰۸ | لانه ی خالی | جولیا ویندل | دانیل برمن |  |
| ۲۰۰۸ | عاشق تنهایی | تنهایی | ویکتوریا گالاردی و مارتین کارانزا |  |
| ۲۰۰۹ | بچه ماهی | لالا | لوسیا پوانزو |  |
| ۲۰۱۰ | تپه بایو | اینس | ویکتوریا گالاردی |  |
| ۲۰۱۱ | سایدوالز | آنا | گوستاوو تارتتو |  |
| ۲۰۱۱ | حقایق واقعی | لورا | نیکلاس گیل لاودرا |  |
| ۲۰۱۲ | روزهای وینیل | ورا | گابریل نسی |  |
| ۲۰۱۳ | بازگشت به سیام | خودش | گونزالو رولدان |  |
| ۲۰۱۵ | رگبار | پیلار | مارتین پیرویانسکی |  |
:
جوایز و نامزدیها

| سال | جایزه | نامزد | فیلم | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۰۷ | جوایز سور | بهترین بازیگر زن مکاشفه | ایکس ایکس وای | برنده |
| ۲۰۰۷ | جوایز کلارین | بهترین بازیگر زن | ایکس ایکس وای | برنده |
| ۲۰۰۷ | جوایز کلارین | مکاشفه زن | ایکس ایکس وای | برنده |
| ۲۰۰۸ | انجمن منتقدان فیلم آرژانتین | بهترین بازیگر زن | ایکس ایکس وای | برنده |
| ۲۰۰۸ | جشنواره فیلم کارتاخنا | بهترین بازیگر زن | ایکس ایکس وای | برنده |
:
گاز دفن زباله

شعله گاز تولیدشده توسط یک محل دفن زباله در شهرستان لیک، اوهایو
سیستم جمع‌آوری گاز محل دفن زباله
گاز دفن زباله یا گاز محل دفن زباله (به انگلیسی: Landfill gas) ترکیبی از گازهای مختلف است که در اثر فعالیت میکروارگانیسم‌ها در محل دفن زباله ایجاد می‌شود، زیرا آنها زباله‌های آلی را تجزیه می‌کنند، از جمله زباله‌های مواد غذایی و کاغذ. گاز محل دفن زباله تقریباً ۴۰ تا ۶۰ درصد متان است و بقیه عمدتاً دی‌اکسید کربن است. مقدار کمی از دیگر ترکیب‌های آلی فرار (VOCs) باقی‌مانده (<۱٪) را تشکیل می‌دهد. این گازهای ردیابی شامل مجموعه بزرگی از گونه‌ها، عمدتاً هیدروکربن‌های ساده هستند.
گازهای دفن زباله بر تغییرات آب و هوا نیز تأثیر دارند. اجزای اصلی CO2 و متان هستند که هر دو گازهای گلخانه‌ای هستند. متان در اتمسفر یک گاز گلخانه‌ای بسیار قوی‌تر است و هر مولکول آن بیست‌وپنج برابر بیشتر از یک مولکول دی‌اکسید کربن اثر دارد. با این حال، خود متان ترکیب کمتری از اتمسفر را نسبت به دی‌اکسید کربن دارد. محل‌های دفن زباله سومین منبع بزرگ متان در ایالات متحده هستند.
به دلیل اثرات منفی چشمگیر این گازها، رژیم‌های نظارتی برای پایش گاز دفن زباله، کاهش میزان محتویات زیست‌تخریب‌پذیر در زباله‌های شهری و ایجاد راهبردهای بهره‌برداری گاز دفن زباله، که شامل شعله‌ور شدن گاز یا جذب برای تولید برق است، تنظیم شده است.
گازهای دفن زباله حاصل سه فرایند هستند:
تبخیر ترکیب‌های آلی فرار (مانند حلال‌ها)
واکنش‌های شیمیایی بین اجزای زباله
اثر میکروبی، به‌ویژه متان‌زایی.
اگرچه معمولاً تنها در مقادیر کمی تکامل می‌یابند، اما محل‌های دفن زباله مقداری مواد آروماتیک و کلروکربن نیز آزاد می‌کنند.
مهاجرت گاز دفن زباله، به دلیل اختلاف فشار و انتشار، می‌تواند رخ دهد. اگر گاز به غلظت کافی در ساختمان‌های مجاور برسد، این می‌تواند خطر انفجار ایجاد کند.
تنگ شیو (رود)

تنگ شیو ممسنی نام یکی از رودخانه‌های استان فارس می‌باشد. سرچشمه رود، تنگه گجستان است که در مرز استان کهگیلویه و بویراحمد و استان فارس قرار دارد. این تنگه در دامنه سردسیری کوه زرآورد قرار دارد که چشمه‌ای پر آب در آن می‌جوشد. رود تنگ شیو در مسیر خود از روستاهای امیرایوب انصار، فاریاب، دودک علیا و سفلی، نظراباد، چهارتاق، کناره، پرین، نوگک ،حسین آباد، اکبری و... می‌گذرد و در نهایت به رود فهلیان و رود زهره میپیوندد. نقش مادر دختر از آثار تاریخی قبل از اسلام است که در کنار مسیر این رود و در نزدیکی روستای مراسخون رستم کنده کاری شده‌است همچنین رود پس از آبیاری زمین‌های کشاورزی( منطقه رستم) از زیر پل تاریخی تنگه بریم رد می‌شود.
جغرافیا

این رودخانه از کوه‌های شهرستان رستم سرچشمه می‌گیرد و پس از طی مسافتی، و پس از عبور از بخش سورنای شهرستان رستم به رودخانه فهلیان می‌پیوندد.
این رودخانه در طول تاریخ مرز بین فارس و کهگیلویه بوده است، و پس از طی عرض خاک رستم در محل پل بریم وارد استان کهگیلویه و بویراحمد می‌شود.آب این رودخانه شیرین می‌باشد و گونه‌هایی از ماهی در این رودخانه زیست می‌کنند که بعضا توسط ساکنین این مناطق صید می‌شوند.
... و مدام شیطان را در جهنم نهادند

| > .. و مدام شیطان را در جهنم نهادند | > .. و مدام شیطان را در جهنم نهادند |
| --- | --- |
کارگردان: بیتو آلبرتینی
فیلمنامه‌نویس: بیتو آلبرتینی
داستان: بیتو آلبرتینی
موسیقی: استلویو چیپریانی
فیلم‌بردار: پیر لوئیجی سانتی
تاریخ‌های انتشار:  ۱۰ آوریل ۱۹۷۳ (۱۹۷۳-04-۱۰) (ایتالیا)  
مدت زمان: ۸۷ دقیقه
کشور: ایتالیا
زبان: ایتالیایی 
... و مدام شیطان را در جهنم نهادند (ایتالیایی: ...e continuavano a mettere lo diavolo ne lo inferno) یک فیلم کمدی-درام تاریخی به کارگردانی بیتو آلبرتینی است که در سال ۱۹۷۳ منتشر شد. از بازیگران این فیلم می‌توان به آنتونیو کانتافورا، ماریو فِرِرا و رناتو بالدینی اشاره کرد.
این فیلم دنبالهٔ شیطانت را در جهنم من بگذار (۱۹۷۲) بود که یک سال پیش‌تر ساخته شده بود.
اینال‌لو

| اینال‌لو | اینال‌لو |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور: ایران
استان: اردبیل
شهرستان: نیر
بخش: مرکزی
دهستان: رضاقلی قشلاق
بنیان‌گذاری: حدود ۲۰۰ سال‌قبل
جمعیت: ۱۲۹ نفر (سرشماری ۹۵)
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۴۵
اینال‌لو یا با نام صحیح تر  اینانلو، روستایی است که در استان اردبیل، شهرستان نیر، بخش مرکزی، دهستان رضاقلی قشلاق قرار دارد.
مردم این روستا همانگونه که از اسمش پیداست،از تبار ایل بزرگ اینانلو هستند که خود طایفه ای از ایل شاهسون می‌باشد ‌. ساکنین اولیه روستا که از کناره های رودارس ودشت مغان به محل فعلی آن مهاجرت کرده اند و قبل از این مهاجرت در دوران صفویه تعداد زیادی از همین طایفه در شهرستان بوئین زهرای قزوین در روستاهایی مثل قشلاق چرخلو ساکن شده اند واز چهره های بنام این طایفه میتوان به احمد جعفری چرخلو  نویسنده و شاعر ترک زبان اشاره نمود.
جمعیت

بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت این روستا ۲۰۸ نفر با ۴۷ خانوار بوده‌است.
مسجد حنانه

مسجد حنانه
مسجد حَنّانه یا یوحنان در بین راه نجف و کوفه، سمت شمال نجف، واقع است. بر طبق نقل‌های تاریخی و به اعتقاد شیعیان، زمین این مسجد دو بار در عزای امامان شیعه ناله کرده‌است: یک بار در زمان تشییع علی بن ابی‌طالب و یک بار نیز بعد از واقعه عاشورا.
دو واقعه در محل این مسجد

بر اساس باورهای شیعیان، دو واقعه در این مکان رخ داده‌است:
در این محل ستون (یا دیواری) قرار داشته‌است که هنگام تشییع شبانه علی از کوفه به نجف وقتی بدن وی را از کنار این مکان عبور می‌دادند، این ستون از حزن و تأسف خم شد. که بر اساس نظر شیخ طوسی ظاهراً مسجد حنّانه، در جایگاه همان ستون بنا شده‌است. در روایتی از جعفر صادق آمده‌است: «هنگامی که جنازه علی را از این‌جا عبور می‌دادند این ستون از اندوه بر درگذشت او خم شد، چنان‌که تخت ابرهه هنگام ورود عبدالمطلب بر او خم شد».
همچنین شیعیان معتقدند، به هنگام حمل سرهای کشتگان کربلا به کوفه، سر حسین را بر زمین این مسجد گذاشتند. گفته‌اند در این هنگام صدایی شبیه به ناله بچه شتری (حنانه) که مادرش را گم کرده باشد بلند شد.[نیازمند منبع] نقل شده‌است که جعفر صادق هنگام سفر به کوفه و نجف، در سه مکان ایستاده و نماز گزارده‌است که یکی از آنها در این محل بود: «سر جدم حسین را در اینجا نهادند».
وجه نام‌گذاری

حنانه به معنای ناله کننده، نوحه کننده است. در وجه نامگذاری این مسجد گفته شده، به علت ناله آن ستون در زمان تشیع جنازه علی است. وجه دیگر را ناله زمین این منطقه در زمان حضور سرهای کشتگان کربلا دانسته‌اند. برخی نیز گفته‌اند نام این مسجد از «حنا»، نام دیر قدیمی مسیحیان که در این محل قرار داشته، گرفته شده‌است.
حسن مرتضوی

حسن مرتضوی (۱۳۴۰-) مترجم ایرانی حوزه فلسفه و اقتصاد است. از جمله مهم‌ترین ترجمه‌های مرتضوی می‌توان به ترجمهٔ جلد اول، دوم و سوم سرمایه: نقدی بر اقتصاد سیاسی و دست‌نوشته‌های اقتصادی-فلسفی ۱۸۴۴ و گروندریسه: مبانی نقد اقتصاد سیاسی از کارل مارکس، بخش منطق از دائرةالمعارف علوم هگل و آثاری از پری اندرسون و آنتونیو گرامشی و رزا لوگزامبورگ اشاره کرد.
حسن مرتضوی را می‌توان مهم‌ترین مترجم آثار کارل مارکس به زبان فارسی دانست و از سویی او آثار کلاسیک اصلی اندیشه‌وران چپ را هم ترجمه کرده که از این جهت مترجمی پرکار در این عرصه به حساب می‌آید. شاید بتوان کار او را هم‌عرض ترجمه‌های محمد پورهرمزان دانست اما با یک تفاوت اساسی که پورهرمزان مترجمی حزبی بود و مرتضوی مترجمی مستقل است.
ایوان دوکه مارکز

| ایوان دوکه مارکز | ایوان دوکه مارکز |
| --- | --- |
دوکه مارکز در سال ۲۰۱۸: دوکه مارکز در سال ۲۰۱۸
سی‌و‌سومین رئیس‌جمهور کلمبیا: سی‌و‌سومین رئیس‌جمهور کلمبیا
دوره مسئولیت ۷ اوت ۲۰۱۸ – ۷ اوت ۲۰۲۲: دوره مسئولیت ۷ اوت ۲۰۱۸ – ۷ اوت ۲۰۲۲
معاون رئیس‌جمهور: مارتا لوسیا رامیرس
پس از: خوان مانوئل سانتوس
پیش از: گوستاوو پترو
رئیس موقت انجمن پیشرفت و توسعه آمریکای جنوبی: رئیس موقت انجمن پیشرفت و توسعه آمریکای جنوبی
دوره مسئولیت ۱۲ دسامبر ۲۰۲۰ – ۲۷ ژانویه ۲۰۲۲: دوره مسئولیت ۱۲ دسامبر ۲۰۲۰ – ۲۷ ژانویه ۲۰۲۲
پس از: سباستین پینیه‌را
پیش از: ماریو عبده بنیتس
سناتور کلمبیا: سناتور کلمبیا
دوره مسئولیت ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۴ – ۱۰ آوریل ۲۰۱۸: دوره مسئولیت ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۴ – ۱۰ آوریل ۲۰۱۸
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱ اوت ۱۹۷۶ ‏(۴۸ سال) بوگوتا، کلمبیا
ملیت: کلمبیا
حزب سیاسی: مرکز دموکراتیک
همسر(ان): ماریا جولیانا رویز (۲۰۰۳–اکنون)
فرزندان: ۳
محل تحصیل: دانشگاه سرجیو آربولدا دانشگاه امریکن دانشگاه جرج‌تاون
وبگاه: Official website
ایوان دوکه مارکز (اسپانیایی: Iván Duque Márquez‎؛ زادهٔ ۱ اوت ۱۹۷۶) یک حقوقدان و سیاست‌مدار کلمبیایی است که در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۸ در مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری کلمبیا با ۱۲ درصد آرای بیشتر بر رقیب خود گوستاوو پترو پیروز شد. وی که نامزد جریان راست میانه‌رو به نام حزب «دمکراتیک میانه‌رو-دست‌های قوی و قلب‌های بزرگ» بود؛ رئیس‌جمهور سابق کلمبیا است. مارکز از سوی احزاب مخالف به دلیل ادامه ندادن مذاکرات صلح بدون قید و شرط (پس از حمله تروریستی ۱۷ ژانویه) با (فارک) نیروهای مسلح انقلابی کلمبیا، همچنین استفاده از واحدهای ضد شورش در اعتراضات عمدتاً مسالمت آمیز و ادعای استفاده از سلاح‌های کوچک آتشزا توسط پلیس مورد انتقاد قرار گرفته‌است. وی در خنثی کردن شورش اعتراضات ۲۰۲۰ بوگوتا، که ۱۳کشته و بیش از ۴۰۰زخمی برجای گذاشت نقش داشته‌است.
مواضع

وی علیه «فارک» مواضع سختگیرانه‌ای دارد و از همین رو گفته‌است که در مواد توافق ۲۰۱۶ دولت با فارک تغییراتی ایجاد خواهد کرد. وی خواهان اقتصاد آزاد، کاهش مالیات برای سرمایه‌گذاران، تقویت بخش نفت و سوخت‌های فسیلی و صادرات است.
پیروزی در انتخابات

ایوان دوکه با پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری کلمبیا به ریاست جمهوری رسید.
وی بعد از این پیروزی به مردم کلمبیا وعده داده‌است که قصد دارد در جهت متحد کردن کشورش گام بردارد.
معاون اول رئیس‌جمهوری ایوان دوکه، مارتا لوسیا رامیرس بعنوان اولین زن در این منصب در تاریخ کلمبیا است.
اعتراضات

اعتراضات کلمبیا ۲۰۱۹–۲۰۲۰ مجموعه ای از اعتراضات بود که از ۲۱ نوامبر ۲۰۱۹ آغاز شده‌است. صدها هزار کلمبیایی در حمایت از روند صلح کلمبیا و علیه دولت مارکز تظاهرات کردند.
اعتراضات ۲۰۲۱ کلمبیا در ۲۸ آوریل ۲۰۲۱ علیه افزایش مالیات پیشنهاد شده توسط دولت مارکز و در میان بیماری همه گیر کرونا آغاز شد. و همچنان ادامه دارد.
دکامرون ممنوعه

| دکامرون ممنوعه | دکامرون ممنوعه |
| --- | --- |
کارگردان: کارلو اینفاشلی   آنتونیو راچوپی
فیلمنامه‌نویس: ماریو آمندولا  اوگو مورتی  کارلو اینفاشلی آنتونیو راچوپی  گاستونه راماتسوتی
داستان: اوگو مورتی  کارلو اینفاشلی
بر پایه: دکامرون اثر جووانی بوکاچو
موسیقی: جانکارلو کیاراملو
فیلم‌بردار: ریکاردو پالوتینی
تدوین‌گر: لوچیا لودوویچی
تاریخ‌های انتشار:  ۲۲ مارس ۱۹۷۲ (۱۹۷۲-03-۲۲) (ایتالیا)  
مدت زمان: ۸۵ دقیقه
کشور: ایتالیا
زبان: ایتالیایی 
ارکیده‌آ د سانتیس (چپ) در صحنه‌ای از فیلم.
دکامرون ممنوعه (ایتالیایی: Il Decamerone proibito) یک فیلم کمدی به کارگردانی کارلو اینفاشلی و آنتونیو راچوپی است که در سال ۱۹۷۲ منتشر شد.
گزیدهٔ بازیگران

ارکیده‌آ د سانتیس
گابریلا جورجلی
مالیسا لونگو
ماریو مارانتسانا
جاکومو ریتسو
ماریو فِرِرا
مارگارت رُزه کایل
کارل پنجم

| کارل پنجم | کارل پنجم |
| --- | --- |
کارل در دهه ۱۵۵۰، توسط تیسین: کارل در دهه ۱۵۵۰، توسط تیسین
امپراتور مقدس روم پادشاه رومن‌ها پادشاه ایتالیا: امپراتور مقدس روم پادشاه رومن‌ها پادشاه ایتالیا
سلطنت: ۲۸ ژوئن ۱۵۱۹ – ۲۷ آگوست ۱۵۵۶
تاج‌گذاری: ۲۶ اکتبر ۱۵۲۰ (آلمان) ۲۲ فوریه ۱۵۳۰ (ایتالیا) ۲۴ فوریه ۱۵۳۰ (امپراتوری)
پیشین: ماکسیمیلیان یکم
جانشین: فردیناند یکم
پادشاه اسپانیا: پادشاه اسپانیا
سلطنت: ۲۳ ژانویه ۱۵۱۶ – ۱۶ ژانویه ۱۵۵۶
پیشین: خوآنا (کاستیل) فرناندوی دوم(آراگون)
جانشین: فلیپه دوم
نایب‌السلطنه: خوانا
لُرد هلند با لقب دوک بورگوندی: لُرد هلند با لقب دوک بورگوندی
سلطنت: ۲۵ سپتامبر ۱۵۰۶ – ۲۵ اکتبر ۱۵۵۵
پیشین: فیلیپ چهارم
جانشین: فلیپه دوم
آرشیدوک اتریش: آرشیدوک اتریش
سلطنت: ۱۲ ژانویه ۱۵۱۹ – ۲۸ آوریل ۱۵۲۱
پیشین: ماکسیمیلیان یکم
جانشین: فردیناند یکم
زاده: ۲۴ فوریهٔ ۱۵۰۰ خنت،  فلاندرز، هلند هابسبورگ
درگذشته: ۲۱ سپتامبر ۱۵۵۸ (۵۸ سال) یوسته، اسپانیا
آرامگاه: ال اسکوریال، سن لورنزو د ال اسکوریال، اسپانیا
همسر(ان): ایزابلای پرتغال
فرزند(ان): فلیپه دوم، پادشاه اسپانیا ماریا، امپراتریس مقدس روم جوآنا، پرنس پرتغال نامشروع:مارگارنت، دوشس پارما جان اتریشی
خاندان: هابسبورگ
پدر: فیلیپ زیبا
مادر: خوآنای یکم کاستیل
امضاء: 
کارل پنجم (آلمانی: Karl V) یا شارلکن (فرانسوی: Charles Quint‎ به معنی «شارل پنجم») (زادهٔ ۲۴ فوریهٔ ۱۵۰۰ — درگذشتهٔ ۲۱ سپتامبر ۱۵۵۸) امپراتور مقدس روم (از ۱۵۱۹ تا ۱۵۵۶)، پادشاه اسپانیا (با عنوان کارلوس یکم (شارل یکم)؛ از ۱۵۱۶ تا ۱۵۵۶)، و آرشیدوک اتریش (از ۱۵۱۹ تا ۱۵۲۱)پسر فلیپ زیبا بود.
شارلکن میراث خوار سه پادشاهی در اروپا بود. یکی امپراتوری اسپانیا (و همه مستعمرات آن در قاره آمریکا) که پس از ازدواج فردیناند و ایزابلا، پادشاهی متحد این کشور به دخترشان خوانا رسید. خوانا با فیلیپ فرزند ماکسیمیلیان یکم، امپراتور مقدس روم و ولیعهد امپراتوری مقدس روم (آلمان) از دودمان هابسبورگ ازدواج کرد ولی با درگذشت فیلیپ و دیوانه شدن خوانا، پادشاهی امپراتوری مقدس روم و اسپانیا هر دو به پسرشان کارل رسید. کارل از طریق پدر و مادر سرزمین‌هایی در هلند هابسبورگ و ایتالیا را نیز ارث برده بود. او سپس به عنوان امپراتور مقدس روم برگزیده شد و به مهمترین پادشاه اروپا تبدیل شد و تنها با فرانسه رودر رو بود و از این جهت با فرانسوای یکم پادشاه فرانسه که شوهرخواهرش نیز بود، بیش از سی سال در جنگ بود. شارلکن در ۱۵۲۲ اتریش، بوهم و مجارستان را به برادرش فردیناند یکم بخشید و وی را به عنوان نایب السلطنه این سرزمین‌ها منصوب کرد.
قلمروی شارلکن مدام از سوی عثمانی‌ها مورد حمله و تهدید قرار داشت و حتی پایتخت امپراتوری مقدس روم، وین، در ۱۵۲۹ به محاصره درآمد. او در سال ۱۵۳۲ با ترکان عثمانی و در سال ۱۵۳۵ با تونس جنگید، در سال ۱۵۴۱ به الجزایر لشکر کشید و ناکام شد. در سال ۱۵۵۵ پادشاهی شارلکن چنان ضعیف شده بود که مجبور به قبول صلح آوگسبورگ شد و به موجب آن آزادی مذهب را برای پیروان مارتین لوتر در آلمان به رسمیت شناخت.
در زمان شارلکن بین او و شاه اسماعیل صفوی اتحادی علیه امپراتوری عثمانی شکل گرفت که به اتحاد ایران-هابسبورگ مشهور است.
او در اواخر عمر به اشتباهاتش پی برد. در سال ۱۵۵۵ از سلطنت کناره گرفت و باقی قلمرو خود را به پسرش فیلیپ دوم داده و در دیری در اسپانیا انزوا گزید و سه سال بعد در همان‌جا درگذشت.
جهان در روزگار کارل پنجم

دوران زندگی کارل پنجم (از ۱۵۰۰ تا ۱۵۵۸) با اوج رنسانس، اصلاحات پروتستانی، و آغاز اصلاحات کاتولیک مقارن بود.
او معاصر شهریاران ملت‌ساز دیگر چون فرانسوای اول فرانسه، هنری هشتم انگلستان، سلیمان قانونی عثمانی، و اسماعیل یکم ایران بود.
کودکی تا امپراتوری > تولد و نسب

کارل در روز بیست و چهارم فوریهٔ ۱۵۰۰ میلادی در عمارت پرینزهف در خنت (واقع در بلژیک امروزی) به دنیا آمد. او اولین پسر فیلیپ زیبا، شاه کاستیل، و خوانای دیوانه بود. فیلیپ زیبا خود فرزند ماکسیمیلیان یکم، امپراتور مقدس روم، و ماری دوشس بورگوندی بود و بر سرزمین‌هایی که از مادرش به ارث برده بود فرمان می‌راند. فیلیپ که در زمان تولدِ کارل ۲۲ سال داشت امیدوار بود که پس از مرگ پدرش عنوان امپراتور مقدس روم را تصاحب کند.
خوانا، مادر کارل، نیز در زمان تولدِ پسرش ۲۱ سال داشت. والدین او، ایزابلای کاتولیک شهبانوی کاستیل و فردیناند کاتولیک، شاه آراگون، توانسته بودند با فتح غرناطه،
اخراج یهودیان و مسلمانان از شبه‌جزیره ایبری،
و کشف اتفاقی قارهٔ آمریکا با حمایت مالی از کریستف کلمب، اسپانیایی واحد را پایه‌گذاری کنند. خوانا به شکلی تصادفی و پس از مرگ ناگهانی برادرش خوان در سال ۱۴۹۷، خواهر بزرگش ایزابلای آراگون در سال ۱۴۹۸، و خواهرزاده‌اش میگل دا پاز در ژوئیه ۱۵۰۰ (تنها چند ماه پس از تولد کارل) ولیعهد کاستیل شد.
ایزابلای کاتولیک در سال ۱۵۰۴ درگذشت و خوانا فرمانروای کاستیل شد. جنگ قدرتی بین پدر خوانا فردیناند کاتولیک و همسرش فیلیپ زیبا درگرفت و هر دو به نام خود و خوانا سکه ضرب کردند. در این میان خبرهای مبنی بر دیوانه بودن خوانا در سراسر پادشاهی پخش شد. خوانا اتهام دیوانگی را رد کرد و در نامه‌ای نوشت که تنها «کمی حسود است و آن را از مادرش به ارث برده.» در نهایت فیلیپ و فردیناند به توافق رسیدند و با امضای معاهده‌ای خوانا را دیوانه اعلام کردند و فردیناند پذیرفت که فیلیپ به عنوان نایب‌السلطنهٔ خوانا به حکومت اسپانیا برسد. حکومت فیلیپ زیبا بر کاستیل دیر نپایید و او در ۰۱۵۰۶−۰۹−۲۵ ۲۵ سپتامبر ۱۵۰۶ به ناگاه در ۲۸ سالگی درگذشت. خوانا نمی‌توانست و خود نیز نمی‌خواست که به تنهایی بر کاستیل حکومت کند. او را به قلعهٔ تردسییاس فرستادند و او تا زمان مرگش در سال ۱۵۵۵ (شش سال پیش از مرگ پسرش کارل) در آن‌جا ماند. فردیناند کاتولیک به عنوان نایب‌السلطنهٔ دخترش کنترل اسپانیا را در دست گرفت.
کودکی تا امپراتوری > دوک بورگوندی

در این میان کارلِ شش‌ساله در کشورهای سفلی (هلند و بلژیک امروزی) ماند و به عنوان دوک بورگوندی، خراج‌گزار پدربزرگش ماکسیمیلیان یکم، امپراتور مقدس روم، و تحت نایب‌السلطنگی عمه‌اش مارگارت آستوریاس به حکومت پرداخت.
آموزگار او آدریان اوترخت (پاپ آدریان ششم آینده) به او آموزه‌های دینی و اصول کشورداری را آموخت ولی نتوانست او را به مباحث علمی علاقه‌مند سازد.
کارل، بر خلاف پدرش، از وجاهت و جمال چندانی بهره‌مند نبود و قامتی متوسط، چهره‌ای رنگ‌پریده، و چانهای بسیار زمخت (احتمالاً در اثر پیش‌آمدگی آرواره) داشت؛ با این حال شکار و مسابقه و تمرین رزمی را به کتاب خواندن ترجیح می‌داد.
سیاست‌های نایب‌السلطنهٔ کارل، مارگارت آستوریاس، بر مداومت قهرآمیز منافع دودمان هابسبورگ و دشمنی با پادشاهی فرانسه استوار بود. این مسئله منافع اشراف بورگوندی را به خطر می‌انداخت، چرا که صلح با فرانسه برای حفظ ثروت و اموالشان ضروری بود. مؤثرترین پشتیبان منافع اشرافِ بورگوندی در حلقهٔ نزدیکان کارل، مشاور او ویلیام دی کروی، لردِ شیوِر، بود. ویلیام دی کروی می‌خواست روابط با فرانسه را بهبود بخشد، و این امر او را در عناد مستمر با نایب‌السلطنه، مارگارت، قرار می‌داد.
در نهایت ویلیام دی کروی موفق شد کارل را علیه عمه‌اش متقاعد سازد. کارل در سال ۱۵۱۵ خود را «بالغ» اعلام کرد و مارگارت آستوریاس را از نایب‌السلطنگی برکنار ساخت. ماکسیمیلیان یکم، امپراتور مقدس روم و پدربزرگ کارل، در ازای دریافت ۱۴۰۰۰۰ فلورین به این امر رضایت داد.
کودکی تا امپراتوری > پادشاه اسپانیا

فردیناند کاتولیک، که سال‌ها کوشیده بود تا از سلطهٔ دودمان هابسبورگ بر اسپانیا جلوگیری کند، در ۰۱۵۱۶−۰۱−۲۳ ۲۳ ژانویه ۱۵۱۶ درگذشت. کارلِ شانزده‌ساله به عنوان نائب‌السلطنه مادرش، خوانای دیوانه، کنترل کاستیل و لئون و آراگون را در دست گرفت. فردیناند در وصیت‌نامهاش نوشته بود که کنترل مستقیم کاستیل باید به کف کاردینال فرانسیسکو خیمنز دی سیسنروس، از منتفذترین مشاوران او و ایزابلا، سپرده شود؛ ولی مخالفان کاستیلیِ فردیناند، که در زمان زنده بودنش به بروکسل گریخته بودند، موفق شدند وصیت‌نامهٔ او را باطل کنند و در ۰۱۵۱۶−۰۳−۱۴ ۱۴ مارس ۱۵۱۶ کارل را به عنوان پادشاه کاستیل به رسمیت شناختند. پدربزرگ کارل ماکسیمیلیان یکم و پاپ لئون دهم هم از انتخاب کارل به پادشاهی حمایت کردند. کارل در پاییز سال ۱۵۱۷ برای اولین بار از کشورهای سفلی خارج شد و با همراهی ویلیام دی کروی و دیگر نزدیکانش در بورگوندی عازم اسپانیا شد.
کارل در اسپانیا از خود اراده‌ای استوار به نمایش گذاشت و پیشنهاد خانواده‌اش را مبنی بر اینکه حکومت هلند یا اسپانیا را به برادر کوچکترش فردیناند—که او را اولین بار در همین سفر ملاقات کرده بود— بدهد قاطعانه رد کرد. کورتس کاستیل در ۱۵۱۸ او را به عنوان پادشاه اسپانیا به رسمیت شناخت و چند ماه بعد کورتس آراگون نیز همین کار را کرد. با این حال حکومت بر اسپانیا با حکومت در بورگوندی فرق داشت. کارل هنوز زبان اسپانیایی را صحبت نمی‌کرد و حضور درباریان بورگوندی در حلقهٔ نزدیکانش مایهٔ وهن اسپانیایی‌ها بود. فرمان‌های کارل در بورگوندی به سرعت و با رضایت خاطر اطاعت می‌شد، ولی اسپانیایی‌ها کارل را خارجی می‌دانستند و منتظر فرصتی بودند تا علیه او شورش کنند. همچنین نارضایتی عمومی بین مردم کاستیل از سیاست‌های ایزابلا و فردیناند کاتولیک، و همچنین فروپاشی نسبی حکومت در جنگ قدرت بین فردیناند و فیلیپ زیبا به تنش‌ها دامن می‌زد. ویلیام دی کروی هم به تنش‌ها و حساسیت اسپانیایی‌ها توجهی نداشت و سرگرم جمع‌آوری ثروتی برای خودش و حلقهٔ بورگوندی‌های اطرافش از خزانهٔ اسپانیا بود.
کارل دو و نیم سال در اسپانیا ماند و آداب و زبان اسپانیایی را آموخت. با مرگ پدربزرگش ماکسیمیلیان یکم، امپراتور مقدس روم در ۰۱۵۱۹−۰۱−۲۲ ۲۲ ژانویه ۱۵۱۹، کارل اسپانیا را تحت نایب‌السلطنگی آموزگارش آدریان رها کرد و خودش را برای تصاحب عنوان امپراتور مقدس روم به آلمان رساند. آدریان که اهل اوترخت هلند بود نیز بین اسپانیایی‌ها مقبولیت نداشت. به محض که کارل از اسپانیا به سوی آلمان حرکت کرد چندین ایالت اسپانیا علیه حکومت کارل شورش کردند.
کودکی تا امپراتوری > امپراتور مقدس روم

امپراتور مقدس روم توسط شورای هفت نفرهٔ امرای انتخابگر برگزیده می‌شد. کارل به راحتی توانست برادرش فردیناند را از روند انتخابی حذف کند، سپس از راه دریایی به سمت آلمان رفت و در بین راه با شوهر خاله‌اش، پادشاه انگلیس هنری هشتم، ملاقات کرد تا او را از نامزد شدن برای عنوان امپراتوری مقدس روم منصرف کند و حمایتش را برای نامزدی خودش بدست آورد. با این همه خزانهٔ خالی هنری به این معنا بود که او شانسی برای انتخاب شدن ندارد. رقیب اصلی کارل برای کسب عنوان امپراتوری فرانسوای اول پادشاه فرانسه بود که حمایت پاپ لئون دهم را هم داشت. فرانسوا و کارل هر دو قول رشوه‌های سنگینی به هفت انتخاب‌گر دادند ولی در نهایت کارل توانست با کمک خانوادهٔ بانکدار فوگر رشوهٔ بیشتری بدهد و در ۰۱۵۱۹−۰۶−۲۸ ۲۸ ژوئن ۱۵۱۹ در آخن به امپراتوری مقدس روم برگزیده شد. هزینه نهایی کمپین کارل ۸۳۵۰۰۰ فلورین بود که ۳۳۲۰۰۰ فلورین آن به صورت رشوهٔ مستقیم به امرای انتخابگر پرداخت شده بود. ۵۴۲۰۰۰ فلورین از این مبلغ (۶۵٪ آن) را خانوادهٔ بانکدار فوگر تهیه کرده بود؛ این امر باعث آغاز رابطهٔ بلندمدت کارل با این خانواده شد که بعدها به یکی از بنیان‌های قدرت او مبدل گشت.
مشکلات بنیادین

ریشهٔ مشکلات حکومت کارل در ناهمسانی منافعی بود که با جمع غیرطبیعی سرزمین‌ها و اقوام ناهمگون و ناساز به وجود آمده بود. منافع قلمروهایی که به کارل ارث رسید هر یک ساختار داخلی، منافع، و سیاست خارجی خاص خود را داشتند که به رشد مخالفت‌ها با او دامن می‌زد.
به عنوان یک شهریار اتریشی، کارل جنگ دائم با ترکان عثمانی در مجارستان و بالکان را به ارث برد.
به عنوان امپراتور، او مستقیماً مسئول حفاظت از قدرت امپراتوری در برابر امرای آلمانی که تا حدی خودمختاری داشتند. او همچنین باید از متصرفات امپراتوری در شمال ایتالیا که از سوی فرانسه تهدید می‌شدند محافظت می‌کرد. در برابر مسئولیت‌های دشوار امپراتور مقدس روم، قدرت چندانی به او داده نشده بود و هر گونه استفاده از منابع نظامی و اقتصادی سرزمین‌های آلمانی باید اول در روندهای بغرنج دیت امپراتوری تصویب می‌شد. همچنین رشد لوتریانیسم مشکلات او را پیچیده‌تر می‌کرد.
به عنوان شاه آراگون، کارل پادشاه شش کشور مختلف آراگون، والنسیا، و کاتالونیا، ناپل، سیسیل، و ساردنی بود که هر یک مجلس قانون‌گذاری مستقل خود را داشتند. او همچنین باید حافظ منافع بازرگانی آراگونی‌ها در جنوب ایتالیا و حوزهٔ مدیترانه بود.
کاستیلی‌ها از او انتظار داشتند که به مسلمانان شمال آفریقا حمله کند و خطر آنها را رفع نماید. ادارهٔ متصرفات پهناور کاستیلی در آمریکای جنوبی و سرزمین‌های تازه فتح‌شدهٔ قرناطه و نابارا نیز مشکلات خاص خود را به همراه داشت.
استان‌های هلندی هر یک حکومت خاص خود را داشتند و بورگوندی‌ها از او انتظار داشتند صلح با فرانسه و انگلستان را—که برای منافع بازرگانی آن‌ها حیاتی بود—محافظت نماید. یکپارچه کردن همهٔ این انتظارها و منفعت‌ها در قالب یک سیاست جامع برای امپراتوری کاری ناممکن بود.
در ۱۵۲۱ کارل خود را از مسئولیت اداره شهریارنشین‌های آلمانی رها کرد و ادارهٔ آنها به همراه دوک‌نشین ووتنبرگ به برادرش فردیناند سپرد.