stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
گرجی‌های ایران

| کل جمعیت | کل جمعیت |
| --- | --- |
۳۰٬۰۰۰  تا ۱۰۰٬۰۰۰ +: ۳۰٬۰۰۰  تا ۱۰۰٬۰۰۰ +
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
فریدونشهر، منطقه فریدن، اصفهان، نجف‌آباد: فریدونشهر، منطقه فریدن، اصفهان، نجف‌آباد
زبان‌ها: زبان‌ها
گرجی، فارسی: گرجی، فارسی
دین: دین
شیعه دوازده امامی: شیعه دوازده امامی
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
مردم گرجی، مردم ایران: مردم گرجی، مردم ایران
گرجی‌های ایران گروهی از مردم گرجی، و یکی از قومیت‌های ساکن ایران هستند که نیاکان آن‌ها عمدتاً به دلیل مقاومت در برابر پادشاهان ایران، از وطن خود گرجستان، به ایران تبعید می‌شدند. به‌طوری‌که در طول حکومت سلسله‌های صفویه، افشاریه و قاجاریه گرجی‌های بسیاری در نواحی مختلف ایران پراکنده شدند و بیشتر آنان در منطقه فریدن شامل فریدونشهر و بوئین میاندشت استان اصفهان سکونت دارندو امروزه پس از گذشت حدود پنج سده، تنها صد هزار تَن از آنان قابل شناسایی هستند که از این میان برخی از گرجی‌های مناطقِ ساحلیِ شمالِ ایران با حفظ برخی از عناصر فرهنگی خود یعنی: لباس، رقص، موسیقی، آشپزی و معماری شناخته می‌شوند و همچنین بعضی از گرجی‌های مناطقِ کوهستانیِ غربِ اصفهان به واسطهٔ سخن گفتن به زبان گرجی قابل شناسایی هستند.
تاریخ > ورود گرجی‌ها به ایران

در طی حملات ارتش امپراتوری صفویان به پادشاهی کارتلی و پادشاهی کاختی (شرق گرجستان امروزی)، گرجی‌های بسیاری به مناطق مختلف ایران کوچانده شدند.
به استناد از منابع تاریخی متعدد، حدود ۲۲۵٬۰۰۰ گرجی در دورهٔ صفویه، ۳۰٬۰۰۰ گرجی در دورهٔ افشاریه و ۱۵٬۰۰۰ گرجی نیز در دورهٔ قاجاریه در ایران ساکن شدند
شمار گرجی‌های کشته شده و کوچانده شده طی دوره‌های گوناگون حملات به قفقاز و گرجستان (صفویه به بعد):
| شرح مختصر رویداد | سال رویداد (قمری) | پادشاه وقت | شمار کشتگان | شمار اسرا | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نبرد شاه اسماعیل با شروانشاه | ۹۰۶ | اسماعیل | نامعلوم | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۶۲. و والهٔ قزوینی، خلدبرین، ۹۶. |
| یاری دیوسلطان به قرقره | ۹۲۲ | اسماعیل | نامعلوم | ۲۰۰ تن | روملو، احسن التّواریخ، ۲۱۱. و هوشنگ مهدوی، تاریخ روابط خارجی ایران، ۲۶. |
| حملهٔ دیو سلطان به منوچهر | ۹۲۹ | اسماعیل | ۲٬۰۰۰ تن | نامعلوم | عالم آرای شاه اسماعیل، ۶۰۴–۶۰۷. |
| حملهٔ دیو سلطان به منوچهر | ۹۲۹ | اسماعیل | نامعلوم | نامعلوم | عالم آرای شاه اسماعیل، ۶۰۹–۶۱۱. |
| کپک سلطان | ۹۳۰ | طهماسب | نامعلوم | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۲۴۷. |
| حملهٔ اول شاه طهماسب | ۹۴۷ | طهماسب | نامعلوم | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۳۸۴. |
| حملهٔ دوم شاه طهماسب | ۹۵۳ | طهماسب | نامعلوم | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۴۰۹. |
| حملهٔ سوم شاه طهماسب | ۹۵۸ | طهماسب | نامعلوم | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۴۵۵. |
| حملهٔ چهارم شاه طهماسب | ۹۶۱ | طهماسب | نامعلوم | ۳۰٬۰۰۰ تن | روملو، احسن التّواریخ، ۴۹۲. و ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۸۸. |
| حملهٔ شاه وردی به سیمون | ۹۶۴ | طهماسب | نامعلوم | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۵۱۳. |
| حملهٔ شاه وردی به سیمون | ۹۶۴ | طهماسب | ۱٬۰۰۰ تن | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۵۳۰. و ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۸۹. |
| حملهٔ سرداران شاه طهماسب | ۹۷۶ | طهماسب | نامعلوم | نامعلوم | روملو، احسن التّواریخ، ۵۶۸. و والهٔ قزوینی، خلدبرین، ۳۵۶. |
| فتنهٔ کنستانتین | ۱۰۱۳ | عباس | ۵۰ تن | ۰ | منجّم یزدی، تاریخ عبّاسی، ۲۷۶. |
| حملهٔ اول شاه عباس | ۱۰۱۴ | عباس | نامعلوم | ۳۰٬۰۰۰ تن | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۸۷۵. |
| حملهٔ دوم شاه عباس | ۱۰۱۴ | عباس | نامعلوم | ۵۰۰ تن | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۸۷۵. |
| امیرگونه در آخال تسیخه | ۱۰۱۸ | عباس | نامعلوم | ۳٬۰۰۰ تن | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۷۸۸. |
| حملهٔ سوم شاه عباس | ۱۰۲۵ | عباس | ۷۰٬۰۰۰ تن  ۱۰۰٬۰۰۰ تن | ۱۳۰٬۰۰۰ تن   ۲۰۰٬۰۰۰ تن | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۹۰۰. |
| عیسی خان قورچی باشی | ۱۰۲۵ | عباس | نامعلوم | ۱۰٬۰۰۰ تن | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۹۱۳. |
| عیسی خان قورچی باشی | ۱۰۲۵ | عباس | نامعلوم | نامعلوم | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۹۱۳. |
| زیاد اوغلی در دانقی | ۱۰۲۵ | عباس | نامعلوم | نامعلوم | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۹۱۳. |
| قرچاغای خان | ۱۰۳۳ | عباس | ۱۰٬۰۰۰ تن | ۰ | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۱۰۲۱. |
| حملهٔ سرداران شاه عباس | ۱۰۳۴ | عباس | ۱۰٬۰۰۰ تن | ۰ | ترکمان، عالم آرای عبّاسی، ۱۰۲۷. |
| رستم خان در دفع طهمورث | ۱۰۴۱ | صفی | ۰ | ۶٬۰۰۰ تن | خواجگی اصفهانی، خلاصة السّیر، ۱۵۴. |
| حملهٔ نادر شاه | ۱۱۴۸ | نادر | ۰ | نامعلوم | لکهارت، نادرشاه، ۱۲۹. |
| حملهٔ آغامحمدخان قاجار | ۱۲۰۹ | آغامحمدخان | نامعلوم | ۱۵٬۰۰۰ تن | هدایت، تاریخ روضة الصّفای ناصری، ۲۷۱. |
تاریخ > نقش زنان گرجی در دورهٔ صفویه

در کنار مردان گرجی که به بالاترین مقامات و مناصب کشوری و لشکری دورهٔ صفویه رسیدند، نباید از نقش زنان گرجی در این دوره غافل شد. تاورنیه دربارهٔ زنان گرجی چنین می‌گوید: «شاه حق دارد که زنان گرجی را ازدیگران عزیزتر شمارد زیرا مانند زنان کشور ما مهربان و رئوف و ملایم هستند و همگی از خانواده‌های اصیل و نجیبند و بی شک زیباترین موجودات آسیا هستند زنان سیه چردهٔ ایرانی هرگز به پای ایشان نمی‌رسند». زنان گرجی به دلیل نجابت و وجاهت مورد توجه قرار می‌گرفتند، چنان‌که بسیاری از بزرگان ایران و بیزانس زنان گرجی اختیار می‌کردند. مادر مارتا که از او بنیان‌گذار دولت صفوی متولد شد گرجی بود. شاه طهماسب، شاه عباس، شاه صفی، شاه عباس دوم، شاه سلیمان دوم، خواجه نظام الملک طوسی و بسیاری از بزرگان ایران زمین زنان گرجی اختیار نمودند.
زنان گرجی می‌توانستند بر پادشاهان تأثیر بگذارند. چنان‌که شاه عباس به خاطر زنان گرجی خود زبان گرجی را فراگرفته بود. آن‌ها با شخصیت و نفوذ خود می‌توانستند در امور سیاسی خصوصاً از طریق حرم دخالت کنند چنان‌که در جانشینی شاه طهماسب زنان گرجی نیز در کنار مردان گرجی در تلاش ناموفق برای به سلطنت رساندن حیدرمیرزای گرجی نقش ایفا نمودند. خون گرجی در عروق خانوادهٔ سلطنتی و طبقات حاکمهٔ ایران جریان داشت و خانواده‌های معروف اصفهان نیز غالباً زنان گرجی را به همسری برمی‌گزیدند.
تاریخ > دوره‌های افشاریان، زندیان و قاجاریان

نادر شاه افشار در سال ۱۱۴۸ ق / ۱۷۳۵ م بعد از مصالحه با عثمانی عازم گرجستان شد. وی که قبل صفی خان بغایری از سرداران خود را به تفلیس فرستاده بود خود نیز وارد شهر تفلیس شد. هنگام ورود او به شهر گرجی‌ها از او استقبال شایانی به عمل آوردند. خیابان‌های شهر با قالی مفروش شده و شهر تزئین یافته بود. نادر با مردم خوش رفتاری کامل نمود، اما ۶٬۰۰۰ خانواده را که در مقابل او مقاومت کرده بودند به زادگاه خود خراسان کوچانید. محل دقیق اسکان دادن این تعداد که تقریباً ۳۰٬۰۰۰ تن بودند معین نیست (با توجه به مراجعه به چند کتاب جغرافیایی) و این که آیا نسل‌های بعدی آنان هویت خود را حفظ کرده‌اند یا از دست داده‌اند.
در سپاه نادر شاه که به اقتضای طبیعت امپراطوری از اقوام و طوایف مختلف بودند گرجی‌ها نیز خدمت می‌کردند و حتی بعد از قتل نادر کسی که مأمور ضبط و تسخیر کلات نادری که خزاین انبوه نادرشاه در آن جا بود سهراب خان گرجی بود.
آغامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۰ ق ۱۷۹۵ م با ۳۵٬۰۰۰ مرد جنگی وارد گرجستان شد سکنهٔ شهر قصد مقاومت نداشتند و به استقبال خان آمدند، اما وی بی‌رحمانه فرمان قتل و تاراج را صادر کرد و بسیاری از بزرگان و کشیشان شهر را قتل‌عام نمود. و به دستور او ۲۲٬۰۰۰ غیرنظامی را به ایران کوچاندند.
تاریخ > دوره‌های افشاریان، زندیان و قاجاریان > زندیان

کریم خان زند بعد از بر تخت نشاندن شاه اسماعیل سوم و بر عهده گرفتن وکالت وی عازم نبرد با علیمردان خان بختیاری شد. او ابتدا محمد خان زند را با ۳۰٬۰۰۰ مرد جنگی روانهٔ نبرد با علیمردان خان نمود و خود همراه با ۷۰۰ گرجی در اصفهان ماند. محمد خان از سپاهیان بختیاری شکست یافت و اردوی زند توسط بختیاری‌ها غارت شد، اما علیمردان خان بعد از پیروزی وقت را به تغافل گذرانید. کریم خان نیز با استفاده از گرجی‌ها بر علیمردان خان یورش برده وی را شکست داد. بدین ترتیب در دورهٔ زندیه نیز گرجی‌ها باعث اعتلای فرهنگ و تمدن ایران شدند، چرا که کریم خان با کم این ۷۰۰ گرجی توانست بر مخالف و رقیب اصلی خود پیروز شود و بعدها به تلاش خود برای آبادانی ایران پرداخت.
سکونت > اسکان یافتن گرجی‌ها در ایران

گرجی‌هایی که در دوران حکومت صفویه وارد ایران شدند، در نقاط مختلفی از این سرزمین سکنی گزیدند، چنان‌که شاردن می‌گوید: «در این روزگاران گرجی‌ها در سراسر ایران پراکنده‌اند… این پراکندگی را سبب این است که شاه عباس و جانشینانش مایل بودند جملگی را به کار بگمارند و به هر جا بفرستند و از زمانی که گرجستان شرقی (کاختی و کارتلی) به تصرف ایران درآمده، عدهٔ زیادی از مردم گرجستان را به ایران کوچانده‌اند. اکنون همهٔ آن‌ها در کاری که بدان پرداخته‌اند پیشرفت کرده‌اند و زندگی پر آسایشی دارند و بسی کارهای مهم که به دست گرجی تباران اداره می‌شود».
گرجی‌هایی که در دوران شاه طهماسب یکم به ایران داخل شدند به احتمال زیاد در پایتخت آن زمان صفویه یعنی قزوین و نواحی نزدیک آن ساکن شدند، چرا که آن‌ها به زودی توانستند در دربار شاه طهماسب گروهی با نفوذ و صاحب موقعیت و قدرت را تشکیل دهند و شاه عباس در ابتدای سلطنت خود به آسانی به آن‌ها دسترسی داشت تا نیروی سوم خود را از آن‌ها تشکیل دهد.
تنها موردی که در عالم آرای عباسی به محل اسکان گرجی‌ها اشاره شده است، مربوط به اسکان ۳٬۰۰۰ خانواده از گرجی‌هایی می‌باشد که در حملهٔ سال ۱۰۲۵ ق / ۱۶۱۶ م توسط عیسی خان قورچی باشی به فرح‌آباد مازندران کوچانده و در آنجا طرح اقامت انداختند. لیکن از سفرنامه‌های سیاحان اروپایی می‌توان به راحتی نقاط دیگری را که جمعیت عظیمی از گرجی‌ها در آنجا اسکان بوده‌اند شناسایی نمود. این مناطق عبارت اند از: فارس، خوزستان، اصفهان، خراسان ، سمنان ، استرآباد و مازندران.
سکونت > قزوین

در مورد محل اسکان گرجی‌هایی که در دورهٔ شاه طهماسب به ایران وارد شدند در منابع سخنی به میان نیامده است، ولی با توجه به اینکه هنگام مرگ شاه طهماسب گرجیان دربار صفوی در قزوین آنقدر زیاد و نیرومند بودند که یکی از دو جناح برای جانشینی شاه طهماسب را هدایت می‌کردند، می‌توان استنباط نمود که آن‌ها در پایتخت آن زمان یعنی قزوین و پیرامون این شهر اسکان یافته‌اند.
سکونت > گلستان(استرآباد) و مازندران

«گروهی از طایفهٔ انیل و جمعی از گرجی‌ها که در زگم و آن حدود می‌بودند تا دو سه هزار خانوار اراده رفتن دارالامان مازندران و دارالمومنین استرآباد کردند و حسب الفرمان قضا جریان دست تعرض از ایشان کوتاه گشته روانهٔ آن‌سو بشدند و به سلامت به فرح آباد رسیده طرح اقامت انداختند».
شاه عباس پس از تعلیق جنگ میان ایران و عثمانی در سال ۱۰۲۰ ق، در مازندران موقعیت جغرافیایی روستای طاهان در کنار رود تجن را پسندید و دستور داد برایش کاخ زیبایی در آنجا ساخته شود و بعداً آن را فرح آباد نامید.
شاه عباس به آبادانی فرح‌آباد همت گماشت و برای این کار گرجی‌ها و ارامنه را بدان شهر آورد و برای اینکه مهاجران زندگی آسوده‌ای داشته باشند هر کدام را به کاری که در آن مهارت داشتند گمارد. گرجی‌ها که در سرزمین خود در پرورش کرم ابریشم مهارت داشتند در فرح آباد بدین کار مشغول شدند.
گرچه بسیاری از مهاجرین به سبب ناسازگاری آب و هوا تلف شدند اما پیترو دلاواله در زمان خود تعداد آن‌ها را چنین می‌نویسد: ۴۰٬۰۰۰ تن ارمنی، ۱۲٬۰۰۰ تن گرجی، ۷٬۰۰۰ تن یهودی و ۲۰٬۰۰۰ تن مسلمان.
به نظر می‌رسد این عده مهاجرین شاه آنان را مجبور به مسلمان شدن ننمود و به اختیار خود در دین خود باقی ماندند یا مسلمان شدند.
رابینو در فرح آباد از گرجی‌محله، تکیه گرجی و از کوه گرجی در تنکابن یاد می‌کند. اخلاف گرجیانی که طی دورهٔ صفویه بدین محل وارد شدند، از هویت، ملیت، دین و زبان خود تنها توانسته از تعداد انگشت شماری کلمهٔ گرجی و پسوند گرجی بعد از اسم فامیل خود را حفظ نمایند، در واقع همگی گرجی‌های نوار ساحلی شمال با فرهنگ و زبان و مردم بومیان منطقه ادغام شده‌اند.
سکونت > گلستان(استرآباد) و مازندران > آثار معماری

بیشترین آثاری که از گرجی‌ها در این دو استان باقی مانده است معماری‌های ارزشمندی است که به عنوان آثار تاریخی ثبت شده‌اند. اغلب آثار ایشان به سفارش شاهان صفوی و قاجاریه ساخته شده است. آثاری نظیر کاخ صفی‌آباد در بهشهر، مجموعه تاریخی فرح‌آباد و عمارت صیامی. عمارت صیامی در گرجی‌محله بهشهر جزو معدود آثاری است که حاج اسماعیل گرجی آنرا برای بهره‌برداری شخصی و به عنوان میراث برای فرزندانش ساخت.
سکونت > میامی

لرد کرزن، که در سال ۱۳۰۷ به عباس‌آباد (میامی) رفته بود در صفحه ۲۸۰ کتاب "ایران و موضوع ایران" تألیف خود، دربارهٔ این روستا نوشته است: "ساکنان آن ۱۰۰ خانواده از نوادگان گرجی‌هایی هستند که حدود سه قرن پیش توسط شاه عباس یکم به این نقطه کوچانده شدند" "آنها پس از سه نسل از تکلم به زبان گرجی منع شده و مسلمان شده‌اند اما مسافران ردپایی از زبان مادری آنها را در گویش ایشان ردیابی می‌کنند."
سکونت > اصفهان

شاه عباس جهت پیشبرد اهداف خود گرجی‌های زیادی را به خدمت گرفت. این عدهٔ کثیر در تشکیلات نظامی و اداری دولت صفوی، خصوصاً در دورهٔ شاه عباس مصدر خدمات ارزشمند و فراوانی شدند. هنگامی که شاه عباس پایتخت صفویات را از قزوین به اصفهان انتقال داد، این عدهٔ کثیر به همراه خانواده‌هایشان وارد اصفهان شدند و در آن شهر سکنی گزیدند.
از سیاحان اروپایی، دن گارسیا، آدام اولئاریوس، کمپفر، پیترو دلاواله، و شاردن به زندگی و سکونت گرجی‌ها در اصفهان اشاره کرده‌اند.
کمپفر تعداد گرجی‌هایی که در اصفهان سکنی گزیده و مسلمان شده بودند را ۲۰٬۰۰۰ تخمین زده است. دن گارسیا علت خلق و خوی خوب اصفهانی‌های آن زمان را حشر و نشر با گرجی‌ها و ارامنه بیان کرده است. پیترو دلاواله سخن از دیدار با چند خواهر گرجی در اصفهان رانده است که پس از حملهٔ شاه عباس به ایران آمده بودند. شاه عباس کوشش می‌کرد آن‌ها را مسلمان نماید ولی با امتناع آنها، موقعیتشان که از سوی دربار تأمین مالی می‌شدند به خطر افتاد و مورد بی‌مهری واقع شده و در عسرت و تنگدستی روزگار می‌گذرانیدند.
سکونت > اصفهان > فریدن

از مهم‌ترین مناطق گرجی نشین ایران می‌توان فریدن را نام برد که اهالی آن به واسطه تکلم به زبان گرجی و حفظ هویت و فرهنگ پیشیتیان خود هنوز هم قابل شناسایی هستند.
پس از بنیاد نهادن شهر بازرگانی و پر رونق نجف آباد در ۲۵ کیلومتری غرب اصفهان به پیشنهاد شیخ بهایی برای تهیهٔ آذوقهٔ شهر اصفهان، گرجی‌هایی که در اصفهان ساکن بودند بدان شهر روانه شدند اما پس از چند سال زندگی به دلیل ناسازگاری با دیگر ساکنان و درگیری که میان آن‌ها روی داد به سوی نواحی غربی تر روانه شدند. آن‌ها در مسیر حرکت خود به ناحیهٔ کوهستانی فریدن رسیدند و چون آب و هوا و اقلیم آن را با آب و هوا و شرایط طبیعی سرزمین آباء و اجدادی خود تا حدی همسان یافتند در آنجا طرح اقامت انداختند و بنای زندگی جدید خود را گذاشتند.
گرجی‌های فریدن پس از بنای شهری جدید (افوس) و سکونت در آن، به دو شعبهٔ شمالی و جنوبی نیز تقسیم شدند. شعبهٔ شمالی به سوی دشت و شعبهٔ جنوبی به سوی کوهستان رفتند. دستهٔ اول (میاندشت) محل سکونت خود را تُرِلی (თორელი) و دستهٔ دوم (فریدون‌شهر) به یاد محل چیرگی بر سپاه ایران در گرجستان، مارْتْقُپی (მარტყოფი) نامیدند. بعدها این نام از حالت عمومیت خارج شد و لفظ سُپِلی به معنای آبادی جایگزین آن شد که هم‌اکنون تمام گرجیان ایران این شهر را بدین نام می‌خوانند.
سکونت > اصفهان > فریدن > شهرها و روستاهای گرجی فریدن

گرجی‌های فریدن در این شهرها و روستاها بومی هستند.
شهرستان فریدون‌شهر
فریدون‌شهر
چغیورت
سیبک
نهضت‌آباد
صادقیه
شهرستان بوئین و میاندشت
بوئین و میاندشت
افوس
آغچه
داشکسن
سکونت > اصفهان > فریدن > گرجی‌های سرشناس فریدن

محمدعلی اسفنانی (سیاستمدار)
امامقلی باتوانی (مترجم قرآن به زبان گرجی)
محمد باتوانی (کاراته‌کا)
محمدعلی باتوانی (کاراته‌کا)
محمدرضا باتوانی (کاراته‌کا)
علی خودسیانی (سینماگر)
محمود کریمی سیبکی (بازیکن فوتبال)
سعید مولیانی (محقق و نویسنده)
سکونت > چهارمحال و بختیاری

گرجی‌ها در از زمان حکومت صفویان و در پی سیاست‌های خاص این دولت به منطقه چهارمحال کوچانیده شده و مرکز تجمع آنها شهرکیان (محله گرجیان) بوده است ولی به تدریج در اواخر قاجار و اوایل پهلوی به مناطقی از استان اصفهان مثل فریدن و فریدونشهر مهاجرت کردند.
سکونت > فارس

فارس به دلیل اینکه فرمانروایان آن از خاندان فئودالی اوندیلادزه گرجی بودند می‌توانست به راحتی مورد توجه مهاجران قرار گیرد. الله وردی خان گرجی و امام قلی خان گرجی که خدمات عمرانی و نظامی فراوانی به دولت شاه عباس نمودند، در نواحی جنوب ایران مانند حکامی مستقل عمل می‌کردند چنان‌که شاه عباس در طول بیش از چهل سال پادشاهی خود حتی یک بار رفتن بدان نواحی را لازم ندید. سیاحان اروپایی مخصوصاً دن گارسیا سفیر پرتغال از امام قلی خان به عنوان پادشاهی مستقل، با کفایت و با لیاقت یاد کرده‌اند. هنگامی تمجیدهای دن گارسیا ارزشمند و صحیح و قابل قبول تر می‌نماید که بدانیم امامقلی خان در همان اوقات که این سفیر به ایران آمده بود هرمز را از کشور متبوعش پرتغال گرفته و هموطنانش را از خلیج فارس اخراج کرده بود.
شاردن در سفر خود از اصفهان به شیراز، در آسپاس (در نزدیکی اقلید) از گرجی‌هایی یاد می‌کند که بعضی از آن‌ها تغییر دین داده و به اسلام گرویده بودند و بعضی به خاطر علاقهٔ فراوان به شراب به کیش خود مانده بودند.
او دربارهٔ آسپاس این‌گونه نقل می‌کند:
«روز هفتم ژانویه قبل از طلوع فجر از ایزدخواست حرکت کردیم و پس از ده ساعت راه شب را در قریه ده گردو منزل کردیم و روز هشتم هفت فرسخ راه می‌رفتیم که پس از طی چهار فرسخ از روی یک پل کوچک سنگی موسوم به پل سیاه‌کوه گذشتیم که در سه فرسخی رودخانه قصبه کوشک زر است. چهار فرسخ در جنوب کوه مرتفعی راه پیمودیم ودر دامنه آن کوه قصبه آسپاس روی تپه بنا شده است. این قصبه سیصد رودخانه دارد و جمعیت آن سنبه زیاد است و اطراف آن مرغزار و انهار متعدد و اشجار بسیار زیادی یافت می‌شود. غالب سکنه آسپاس در قدیم عیسوی مذهب واز اهالی قفقاز و گرجستان وسایر ایلات شمالی بوده‌اند که شاه تهماسب و شاه اسماعیل و شاه عباس کبیر آن‌ها را به داخل خاک فارس کوچانیده‌اند زیرا اهالی قفقاز و گرجستان بسیار جنگجو و یاغی بوده‌اند و به محض اینکه قشون ایران از قفقاز مراجعت می‌کرد مشغول طغیان می‌شدند و به همین دلیل سلاطین بجز کوچانیدن آن‌ها به این مناطق چاره‌ای نداشته‌اند. عیسوی‌های آسپاس تا شهر ماتین که بیست فرسخ با آسپاس مسافت دارد املاک و اراضی دارند و برای اینکه از تأدیه وجه جزیه معاف باشند کم‌کم مذهب اصلی خود را ترک کرده و دین اسلام را قبول نموده‌اند و در این نواحی پاره‌ای از طوایف هند دیده می‌شوند و هر روز هندوها به رسومات مذهبی و غسل یومیه را مجری می‌دارند.»
دن گارسیا نیز شرحی از کودک گرجی که با وی صحبت کرده است، ارائه می‌دهد: «روز دوشنبه سی ام اکتبر، چند کُولی دف نواز همراه همان پسر گرجی (که درهنگام ورود سفیر لار در همین گروه نوازندگان می‌رقصید) نزدیک خیمه‌ها آمدند و به رقصیدن پرداختند. پسر گرجی پس از اتمام رقص نزد سفیر آمد و تصویری به اندازهٔ یک فوت (تقریباً سی سانتی‌متر) از زنی برهنه که طفلی عریان در آغوش داشت و در سبدی پرگل نهاده شده بود به وی تقدیم کرد. این تصویر اگرچه به کلی عریان بود اما… چیزی خلاف عفت در آن مشاهده نمی‌شد.
پسر گرجی که زانو زده و اشک می‌ریخت سبد محتوی تصویر را به سفیر داد و به وسیلهٔ مترجمی به وی گفت که این تصویر مریم عذرا است و او آنگاه که مسیحی بود آن را از کشورش با خود آورده است و چون ایرانیان او را به تغییر دین مجبور کرده‌اند و دیگر شایستگی تملک آن را ندارد، وظیفهٔ خود می‌داند که تصویر را در اختیار کسانی بگذارد که حرمتش را نگاه دارند. سفیر تصویر را گرفت و تقدیس کرد و دستور داد به دقت از آن حفاظت شود».
سکونت > خراسان

نادر شاه افشار بعد از قرار مصالحه با دولت عثمانی در پائیز سال ۱۱۴۸ ق عازم گرجستان شد. «هنگام ورود به تفلیس، نادر مورد پذیرایی شایانی قرار گرفت. خیابان‌ها با قالی مفروش شده و شهر تزئین یافته بود. وی با گرجی‌ها خوشرفتاری کامل نمود، اما ۶٬۰۰۰ خانواده را که مقابل او مقاومت کرده بودند به خراسان کوچاند.»
سکونت > تهران

آغامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۰ ق ۱۷۹۵ م با ۳۵٬۰۰۰ مرد جنگی وارد گرجستان شد سکنهٔ شهر قصد مقاومت نداشتند و به استقبال خان آمدند، اما وی بی‌رحمانه فرمان قتل و تاراج را صادر کرد و بسیاری از بزرگان و کشیشان شهر را قتل‌عام نمود. و به دستور او ۲۲٬۰۰۰ غیرنظامی را به ایران کوچاندند. احتمال می‌رود که این گرجی‌ها در پایتخت آن زمان یعنی تهران اسکان یافته باشند. یکی از آن‌ها میرزا خسروبیگ گرجی بوده است.
مادر ملک‌الشعرا محمدتقی بهار، سکینه طهرانیان از جمله گرجیان این منطقه بود.
سکونت > خوزستان

حضور گرجی‌ها در خوزستان، عموماً مربوط به زمان حکومت واخوشتی خان گرجی در خوزستان و خاندان پس از اوست. گرجی‌های خوزستان بیشتر در شهرستان‌های دزفول و شوشتر زندگی می‌کنند. در زمان صفوی خانواده‌ای به سرپرستی آبینه خان گرجی به دزفول آمد و در آن سکنی گزید؛ خانواده رشیدیان که زمانی در محله حیدرخانه ساکن بودند و در دزفول ریاست داشته‌اند از بازماندگان او می‌باشند. از حاج صوفی فرزند پرویز نوه آبینه خان گرجستانی آثاری در دزفول بجا مانده که برخی از آن‌ها هنوز وجود دارند مانند مسجد حاج صوفی و کل حج صوفی.
دلایل مهاجرت گرجی‌ها به خوزستان:
احتمالاً حملهٔ کریم خان زند به فریدون‌شهر
احتمالاً کشته شدن امام قلی خان اوندیلادزه حاکم فارس و مهاجرت گرجیان فارس به خوزستان زیر چتر حمایتی خاندان باراتاشویلی در جایگاه حاکمان شوشتر و دزفول
تبعید یکی از بزرگ‌زاده‌های گرجی به دزفول
به حکومت نشاندن فردی از خاندان گرجی‌تبار باراتاشویلی به عنوان حاکم شرق خوزستان.
جایگاه گرجی‌ها در تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران

همچنین ببینید: رده:افراد ایرانی گرجی‌تبار
جایگاه گرجی‌ها در تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران > حاکمان و امیران گرجی‌تبار ایران

گرجیان مردم سرزمین کوهستانی قفقاز هستند و سخت کوش و جنگ‌آور بار آمده‌اند و رشادت آن‌ها توجه بسیاری از سیاحان اروپایی و اقوام مختلف را به خود معطوف نموده است.
خواجه نظام الملک طوسی، وزیر با تدبیر سلاجقه در بحث از افراد تشکیل دهندهٔ سپاه وجود گرجی‌ها را به عنوان مردانی نیک ضروری می‌داند. دورهٔ اوج خدمات گرجی‌ها در تعالی اهداف سایر ملل در ایران عصر صفوی می‌باشد.
با حملات شاه طهماسب یکم به قفقاز و گرجستان تعداد بسیاری از گرجی‌ها به ایران وارد شدند. «ورود این گروه قومی جدید تغییر عمیقی در طبیعت جامعهٔ صفوی پدیدآورد و تأثیرات عمیقی بر نهادهای نظامی و سیاسی کشور نهاد».
گرجی‌ها در ایران به زودی و با سرعت پله‌های ترقی را پیمودند. چنان‌که در پایان دورهٔ سلطنت شاه طهماسب و در منازعات جانشینی او یکی از دو جناح ذی‌نفوذ و مدعی را تشکیل می‌دادند. در زمان سلطنت وی محمد خدابنده یک گرجی به نام کیخسرو بیک را در مقام مربّی فرزند وی می‌بینیم. شایان ذکر است این مقامی بود که تنها به بزرگان قزلباش داده می‌شد و وی نخستین غیر قزلباش است که بدین مقام والا دست یافته است.
با سیاست‌های شاه عباس که کوشش در کاستن از نیروی قزلباش‌ها و تاجیک‌ها داشت، در دورهٔ سلطنت وی گرجی‌ها به بالاترین مناصب و مقامات لشکری و کشوری دست یافتند. بر پایه برآورد مینورسکی گرجی‌ها و دیگر قفقازی‌ها در پایان سلطنت شاه عباس یکم، یک پنجم مناصب بالای اجرایی را اشغال کرده بودند.
در منابع به فهرست بلندی از نام‌های امرا و حکام گرجی برمی‌خوریم. آن‌ها از شمالی‌ترین نقطهٔ ایران (قراباغ) تا جنوبی‌ترین نقطه (هرمز) و از شرقی‌ترین نقطه (قندهار) تا غربی‌ترین نقطه (بغداد) حکومت می‌کردند. تنها در دورهٔ صفویه بلکه در دورهٔ افشاریه، زندیه و قاجاریه نیز بسیاری از گرجیان سرشناس و جزء ارکان حکومت بوده‌اند.
جایگاه گرجی‌ها در تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران > حاکمان و امیران گرجی‌تبار ایران > فهرست حاکمان و امیران گرجی‌تبار دورهٔ صفویه

الله وردی خان گرجی وزیر شاه عباس صفوی، سپهسالار و فرمانده کل ارتش امپراتوری صفویان، حاکم ایالت فارس ، بانی سی و سه پل اصفهان و مدرسهٔ خان شیراز
امام قلی خان گرجی سپهسالار و فرماندهٔ سپاه صفوی در جنگ با پرتغالی‌ها و پایان دادن به حکومت ۱۰۰ سالهٔ آنان در خلیج فارس، حاکم ایالت فارس امپراتوری صفوی، کهگیلویه، لار، هرمز، بحرین، شمیل، مینا، گلپایگان، تویسرکان، محلات، بعضی ولایت‌های خوزستان مانند هویزه و دورق و منطقه‌ای وسیع از قمشه تا سواحل دریای عمان
داود خان گرجی حاکم ایالت آذربایجان امپراتوری صفوی، رئیس ایل قاجار در زمان شاه عباس یکم و شاه صفی
شیرعلی خان گرجی حاکم همدان، حاکم بغداد
اوتار خان گرجی حاکم خوار، سمنان، دماوند و فیروزکوه، رئیس ایل پازوکی، حاکم قندهار
گرگین خان گرجی سردار سپاه امپراتوری صفویان، فاتح و حاکم افغانستان امپراتوری صفوی
رستم خان گرجی (خسرو میرزا باگراتیونی) فرمانده سپاه صفوی در فتح بغداد، داروغهٔ اصفهان
رستم خان گرجی (رستم خان سپهسالار ساآکادزه) سپهسالار امپراتوری صفویان در زمان شاه صفی
رستم خان گرجی (رستم خان قوللر آقاسی) قوللر آقاسی، یکی از فرماندهان سپاه ایران در حمله به افغانستان
عبدالله خان گرجی حاکم قندهار
یوتم سلطان گرجی حاکم ایالت دربند باب‌الأبواب
گرگین سلطان گرجی حاکم گسکر و امیر غازیان چپنی
بکتاش‌خان گرجی حاکم بغداد
جمشید سلطان گرجی حاکم ابیورد و رئیس ایل افشار
کیخسرو خان گرجی حاکم ناحیهٔ درون در خراسان، که در زمان حکومت خود چندین بار ازبکان را شکست داد
پاآتا بیک گرجی یوزباشی غلامان در دورهٔ سلطنت شاه صفی
صفی قلی خان گرجی دیوان بیگ و حاکم ناحیهٔ درون در خراسان، حاکم مشهد، در زمان شاه عباس دوم، دیوان بیگی و نظارت بیوتات سلطنتی
محراب بیک گرجی امیر بست و حاکم استر آباد
واخوشتی خان گرجی حاکم شوشتر
کرجاسبی بیک گرجی یوزباشی غلامان و یساول صحبت
خسرو بیک گرجی امیر ایل جوانشیر
واختانگ بیک گرجی از سرداران سپاه شاه عباس دوم و حاکم شیروان
جعفر قلی خان گرجی حاکم استرآباد در زمان شاه عباس دوم
سیاوش خان گرجی قوللر آقاسی، حاکم دربند در زمان شاه صفی و حاکم کهگیلویه در زمان شاه عباس دوم
محمد قلی خان گرجی حاکم استرآباد
لوان بیک گرجی دیوان بیگی اصفهان در زمان شاه سلطان حسین
کیخسرو بیک گرجی داروغهٔ اصفهان
علیقلی بیگ گرجی بردار رستم خان سپهسالار، که بعد از انتصاب برادرش به سمت سپهسالاری امپراتوری صفویان، به جای او منصب دیوان بیگی را یافت.
زینل بیک گرجی حاکم مرو در زمان شاه عباس دوم
کنستانتین گرجی بیگلربیگی ایروان و حاکم شمس الدینلو و کزخ
جایگاه گرجی‌ها در تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران > حاکمان و امیران گرجی‌تبار ایران > فهرست حاکمان و امیران گرجی‌تبار بعد از دورهٔ صفویه

فریدون خان گرجی یوزباشی غلامان در زمان نادرشاه، قوللر آقاسی، نایب السلطنهٔ شاهرخ میرزا
سهراب خان گرجی وزیر عادلشاه افشار
عبدالله خان گرجی قوللر آقاسی
لطف علی خان گرجی توپچی سپاه زند
بیژن خان گرجی تفنگدار در زمان ناصرالدین شاه
یوسف خان گرجی حاکم اصفهان، بنیان‌گذار اراک، حاکم اراک
خسرو خان گرجی حاکم گیلان
غلامحسین‌خان گرجی حاکم اصفهان در زمان امیرکبیر
آقامحمدابراهیم ارباب وزیر دربار، وزیر گمرگ، وزیر خزانه، رئیس اندرونی همایونی، رئیس دواب دولتی ضرابخانه، رئیس قراولان مخصوص وزارت ابنیه، رئیس صندوق مبارکه و چند سمت درباری دیگر
میرزاعلی‌اصغر اتابک صدراعظم قاجار و نخست‌وزیر ایران در زمان ناصرالدین شاه
الکساندر میرزا سردار ایران در جنگ‌های ایران و روس