مردم‌ستیزی

با مردم‌گریزی اشتباه نشود.
مردم‌ستیزی
مردم‌ستیزی (انگلیسی: Misanthropy) به بیزاری، نفرت، بی‌اعتمادی، یا کوچک شمردن انسان یا طبیعت انسان به‌طور کلی گفته می‌شود. مردم‌ستیز به فردی گفته می‌شود که این گونه نگرش‌ها یا احساسات را دارد. این حالت اغلب با مردم‌گریزی اشتباه گرفته می‌شود.
انسان‌گریز یا انسان‌گریزنده کسی است که چنین دیدگاه‌ها یا احساساتی دارد. انسان‌گریزی شامل نگرشی منفی و ارزیابی‌کننده نسبت به بشریت است که بر اساس نقص‌های انسان‌ها شکل گرفته است. انسان‌گریزان معتقدند که این نقص‌ها ویژگی همه، یا دست‌کم اکثریت قریب به اتفاق انسان‌ها هستند و ادعا می‌کنند که راهی آسان برای اصلاح آن‌ها وجود ندارد، مگر با تغییر کامل سبک زندگی غالب. در ادبیات علمی انواع مختلفی از انسان‌گریزی بسته به نوع نگرش، هدف و نحوه‌ی بیان آن تشخیص داده می‌شود. این نگرش ممکن است بر احساسات یا قضاوت‌های نظری مبتنی باشد و ممکن است به همه‌ی انسان‌ها به‌طور کلی یا به جز تعداد اندکی از افراد ایده‌آل‌شده معطوف شود. از این نظر، برخی انسان‌گریزان خودشان را نیز محکوم می‌کنند، در حالی که دیگران خود را برتر از بقیه می‌دانند. گاهی اوقات انسان‌گریزی با دیدگاه‌های مخربی که قصد آسیب رساندن به دیگران یا تلاش برای فرار از جامعه دارند، مرتبط است. دیگر مواضع انسان‌گریزانه شامل کنشگری با هدف بهبود بشریت، گوشه‌نشینی به شکل تسلیم و طنز برای به سخره گرفتن وضعیت پوچ انسانی است.
دیدگاه منفی انسان‌گریزانه بر انواع مختلف نقص‌های انسانی استوار است. نقص‌های اخلاقی و تصمیم‌های غیراخلاقی اغلب به‌عنوان عامل اصلی دیده می‌شوند. این موارد شامل بی‌رحمی، خودخواهی، بی‌عدالتی، طمع و بی‌تفاوتی نسبت به رنج دیگران است. این نقص‌ها می‌توانند منجر به آسیب به انسان‌ها و حیوانات شوند، مانند نسل‌کشی‌ها و دامداری‌های صنعتی. دیگر نقص‌ها شامل نقص‌های فکری، مانند جزم‌اندیشی و سوگیری شناختی، و همچنین نقص‌های زیبایی‌شناختی مربوط به زشتی و فقدان حساسیت به زیبایی هستند. بحث‌های زیادی در ادبیات علمی در مورد اینکه آیا انسان‌گریزی دیدگاهی معتبر است و چه پیامدهایی دارد، مطرح شده است. طرفداران انسان‌گریزی معمولاً به نقص‌های انسانی و آسیبی که آن‌ها به بار آورده‌اند به‌عنوان دلیل کافی برای محکوم کردن بشریت اشاره می‌کنند. منتقدان به این طرز فکر با ادعاهایی پاسخ داده‌اند؛ به این صورت که نقص‌های شدید فقط شامل چند مورد افراطی، مانند مجرمان مبتلا به بیماری‌های روانی می‌شود و نه تمام بشریت. اعتراض دیگری نیز بر این اساس است که انسان‌ها علاوه بر نقص‌ها دارای فضیلت‌هایی نیز هستند و یک ارزیابی متعادل ممکن است در کل مثبت باشد. انتقاد دیگری انسان‌گریزی را به دلیل ارتباط آن با نفرت که ممکن است به خشونت منجر شود و افراد را بی‌دوست و ناخشنود کند، رد می‌کند. مدافعان انسان‌گریزی پاسخ داده‌اند که این امر فقط در مورد برخی از انواع انسان‌گریزی صادق است و نه انسان‌گریزی به‌طور کلی.
موضوع مرتبط دیگر، به سؤال درباره‌ی عوامل روان‌شناختی و اجتماعی‌ای می‌پردازد که باعث می‌شوند افراد به انسان‌گریزی گرایش پیدا کنند. این عوامل شامل نابرابری اقتصادی، زندگی در زیر سلطه اقتدارگرایی و تجربه ناامیدی‌های شخصی در زندگی هستند. انسان‌گریزی در رشته‌های مختلف علمی حائز اهمیت است و در طول تاریخ توسط فیلسوفان مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، مانند هراکلیتوس، دیوژن کلبی، توماس هابز، ژان-ژاک روسو، آرتور شوپنهاور و فردریش نیچه. دیدگاه‌های انسان‌گریزانه بخشی از تعالیم برخی از ادیان درباره‌ی نقص‌های عمیق انسان‌ها را تشکیل می‌دهند، مانند آموزه گناه نخستین در مسیحیت. دیدگاه‌ها و شخصیت‌های انسان‌گریزانه در ادبیات و فرهنگ عامه نیز یافت می‌شوند، از جمله شخصیت تیمون آتنی در آثار شکسپیر، نمایش‌نامه مردم‌گریز اثر مولیر و سفرهای گالیور اثر جاناتان سوییفت. انسان‌گریزی با بدبینی فلسفی ارتباط نزدیکی دارد، اما یکسان نیست. برخی از انسان‌گریزان از نظر تولدستیزی حمایت می‌کنند و معتقدند که انسان‌ها باید از تولیدمثل خودداری کنند.