سطر (سنقر)
مردم

سطر مهم‌ترین کانون سکونت کلیایی بوده و هست. شهری با دست کم دو چشمه دائمی پرآب که در پایین دست آنها باغهای فراوان خودنمایی کرده‌است و همین کافی است که سکونت در آن را علیرغم زمستان سرد و خشن برای پیشینیان توجیه پذیر کند.
ظاهراً دو نظر در مورد استقرار طوایف کلیایی در منطقه، دشت کلیایی و به طبع سَطَر وجود دارد. دیدگاه اول این است که از ابتدای عصر صفوی و با از دست دادن مسیر کوچ به سمت مناطق سنی نشین عثمانی، شاهان صفوی مناطق کلیایی را به آنها بخشیده‌اند که بعداً با تاخت و تازهای عثمانی و توجهشان به منطقه، خصوصاً سران و سربازان ایل سکونت قطعی و دائمی در منطقه نداشته‌اند و در قالب ارتش قزلباش صفوی و اردوی شاهی نادرشاه حضور داشته‌اند و ایل هم بر پیشینه کوچروی ثابت بوده‌اند و شاید تعدادی هم ساکن بوده‌اند.
نظر دوم استقرار و تخته قاپوی دائمی و اعطایی از سوی نادرشاه یا کریم خان زند است. به این معنا که به پاس وفاداری و جنگاوری و خدمات، مناطق کلیایی که مورد علاقه طوایف وند بوده به آنها اعطا شده و در روستاهای کنونی کلیایی کاملاً مستقر شده و آنها را آباد یا احداث کرده‌اند.
از جمله طوایف کلیایی به بیگوند، صوفیوند، موسیوند و … می‌توان اشاره کرد.
کلیایی از ایلاتِ کرمانشاهان و غربِ ایران است و در دسته‌بندی ایلات کورد قرار می‌گیرد. زبان آنها کوردی کلیایی است که در خانوادهٔ لهجه‌های جنولی کردی و در قرابت با کردی کرماشانی، کلهری و … است و در کل لهجه ای منحصر به فرد است و اطلاق کلهری به آن اشتباه است چه کلهر خود ایلی است همچون کلیایی.
با توجه به حضور پررنگ طوایف کلیایی و به خصوص بیگوند از عصر زندیه در عرصهٔ سیاسی و نظامیِ ایلاتِ غربِ مرکزی، نام کلیایی و بیگوند بیشتر بر سر زبانها افتاد. آنچه که مشخص است نام کلیایی و طایفه بیگوند از زمان کریم خان در منابع تاریخی آمده‌است و قبل از آن خیلی نامی از کلیایی در منابع تاریخی نیست و آنچه گه گاهی آمده نام محال سنقر در منابع تاریخی صفویه و افشار است.
در کتاب مجمع التواریخ در مورد ایلات وند اشاره ای در این حد شده که ایلاتِ وند (که بیگوند، صوفیوند، موسیوند، پشموند، پیره وند و … هم جزئی از آنهاست) سوای ایلات بزرگی همچون کلهر و زنگنه هستند و متفق با ایل زنگنه هستند و صاحب جایگاه و شوکت اند و نامی با پسوند وند خطاب می‌شوند.
کریم خان با اتکا به این ایلات به قدرت رسیده و در قدرت ماند. همچنین برای تحت نظر گرفتن و استفاده از نیروی آنها تعدادی از نیروها و سران ایلات را به پایتخت منتقل کرد که عده ای از نیروها و بزرگان ایل کلیایی و وندها هم از این جمله اند. با مرگ کریم خان و آغاز جنگ‌های داخلی بر سر قدرت، این بار کوردها هم در دو جبهه به سلطنت چشم دوختند. الله قلی خان زنگنه و خسرو خان اردلان. جانشینان کریم خان هم در جنوب و مناطق مختلف دیگر و آقا محمدخان قاجار در شمال. ایلات وند از جمله کلیایی هم بسته به اقتدار مدعیانِ زند یا به آنها می‌پیوستند یا بنا به خودسری می‌گذاشتند و به متحد و ایلِ هم زبان (سران زنگنه) می‌پیوستند. در جنگ معروف زنگنه با اردلان در منطقه سنقر، نصیر بیگ کلیایی از فرماندهان و پیشقراول سپاه بزرگ ۲۰ هزار نفری کرمانشاهان بوده که نهایتاً مغلوب سپاه کوچکتر کردستان شدند. سپاه کرمانشاهان شکست خورده و سر الله قلیخان زنگنه از تن جدا شد. خسرو خان اردلان به پیشروی ادامه داده و مناطق شمال غرب تا جنوب را تصرف کرد اما به دلیلی نامشخص از رویارویی با آقا محمد خان چشم پوشیده و هر چه که به دست آمده بود با عریضهٔ چاکرانه به خان قاجار تقدیم نمود. کلیاییها و ایلات وند با شکست الله قلی خان زنگنه از خسرو خان اردلان به کمک زندیه شتافتند و با قدرت گرفتن آقامحمد خان بنا به تبعید آنها به مناطقی همچون شمال شرق کشور بود اما اینان سرپیچی کرده و به موطن کرمانشاهان بازگشتند و از آنجا که همیشه اتحاد و نظم ایلی بزرگی در کرمانشاهان برقرار بوده آقا محمد خان به دیده اغماض نگریسته و بازگشت آنها را پذیرفت و با پایان کار زندیه، ایلات کرمانشاهان قدم به ارادت دولت قاجار پیش نهادند. از زمان محمد شاه قاجار و خصوصاً با استقرار محمد علی میرزا دولت شاه از جانب قاجار در کرمانشاه توجه بیش از پیش به تجدید حیات و تشکیلات ایلی شد. از خوانین کلیایی مطرح در این برهه صفی خان و پسرش علیمراد خان بودند که نقش چشمگیر آنها در تسخیر بغداد و دستگیری و سرکوب کیها پاشا عامل عثمانی در بغداد در وقایع عصر قاجار ضبط است که تبلور آن بعداً در نامهٔ ناصرالدین شاه به علیمراد خان به منظور اعطای فرمان ایل بیگی و اشاره به سوابق درخشان او و صفی خان و نیروهای کلیایی نمایان است. ظاهراً استقرار و پاقلعه او سطر بوده‌است. فرزندان علیمراد خان هم در آینده و به طَبَع و واسطهٔ خدمات او نام و نشانی در کلیایی یافتند و جسارت و ماجراجویی آنها در وقایع بعدی تا پایان قاجار مشهود و در اذهان و منابع ثبت شده‌است. از دودمان او صحبت الله خان، حسن پاشا خان امیرتومان و بعدها سردار اشرف، فرهنگ و امیر امجد و در زمان پهلوی، علی اکبرخان امجدی، پرویز فرهنگ و هوشنگ امجدی نامی شناخته شده هستند و با اصلاحات ارضی، انقلاب سفید و پایان رژیم ارباب و رعیتی و بعداً وقوع انقلاب اسلامی ۵۷ برای همیشه از خطه کلیایی رخت بربستند.
در مورد واژه کلیایی در برخی منابع کلیا در زبان اوستایی به معنی دام آورده شده که البته مانند خیلی از نظریه‌ها قطعی نیست.