stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مویه‌گر شکم‌روشن

| مویه‌گر شکم‌روشن | مویه‌گر شکم‌روشن |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: مرغان کدر
سرده:: Rhytipterna
گونه:: R. immunda
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Rhytipterna immunda (Sclater, PL & Salvin, 1873): Rhytipterna immunda (Sclater, PL & Salvin, 1873)
مویه‌گر شکم‌روشن (نام علمی: Rhytipterna immunda) یک گونه از پرندگان خانوادهٔ ژیان‌مرغان است.
در برزیل، کلمبیا، گویان فرانسه، سورینام و ونزوئلا یافت می‌شود و زیستگاه طبیعی آن درختچه‌زارهای نیمه‌گرمسیری یا استوایی خشک است.
تعلیمات دینی

کلاس های آموزشی مذهبی تابستانی در قم
تعلیمات دینی مجموعه آموزش‌های مربوط به یک  دین است که در نظام آموزش رسمی یک کشور شامل مدارس و دانشگاه‌ها به دانش آموزان ارائه می‌شود.  این آموزش‌ها شامل اعتقادات، احکام، اخلاقیات، مناسک و شعائر یک دین می‌شود. البته این عنوان می‌تواند آموزش‌های خارج از مدرسه نظیر مسجد را هم شامل شود.
سنت‌مارگیت‌فالوا

| سنت‌مارگیت‌فالوا | سنت‌مارگیت‌فالوا |
| --- | --- |
روستا: روستا
کشور:  مجارستان
منطقه: ترانسدانوبیای غربی
استان: زالا
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
Motorways: M70
Distance from Budapest: ۲۴۵ کیلومتر (۱۵۲ مایل) Northeast
سنت‌مارگیت‌فالوا (به مجاری:  Szentmargitfalva) یک منطقهٔ مسکونی در مجارستان است که در زالا واقع شده‌است.
علی کریمی مله

| دکترعلی کریمی مله | دکترعلی کریمی مله |
| --- | --- |
زادهٔ: اول فروردین ۱۳۴۴ قائم‌شهر، مازندران، ایران
ملیت: ایرانی
تحصیلات: دکترای علوم سیاسی-گرایش مسائل ایران
محل تحصیل: دانشگاه تربیت مدرس
پیشه: استاد تمام دانشگاه مازندران
سازمان: • دانشگاه مازندران  • استانداری مازندران • انجمن علوم سیاسی ایران • انجمن مطالعات صلح ایران  • مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری
شناخته‌شده برای: پژوهشگر و سیاستمدار اصلاح طلب
منصب: • معاون مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری   • معاون آموزشی دانشگاه مازندران • نماینده وزیر عتف در استان مازندران • معاون سیاسی- امنیتی استانداری مازندران • مشاور استاندار مازندران • معاون دانشجویی-فرهنگی دانشگاه مازندران  • مسئول حراست دانشگاه پیام نور کشور
علی کریمی‌مله متولد اول فروردین 1344 در شهرستان قائم شهر استان مازندران، سیاستمدار اصلاح طلب و پژوهشگر ایرانی است. وی استاد تمام گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران و از پایه گذاران اصلی این رشته در این دانشگاه است. کریمی‌مله به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی تسلط دارد و تالیف‌های بسیاری در نشریات علمی داخلی و خارجی از وی منتشر شده است. او در دولت حسن روحانی مدیریت مطالعات سیاست داخلی مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری را بر عهده داشت و عضو هیات تحریریه فصلنامه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی این مرکز بود. در دولت سید محمد خاتمی، معاونت سیاسی-امنیتی استانداری مازندران را بر عهده داشت و در سال 1396 گزینه اصلی اصلاح‌طلبان این استان برای استانداری مازندران بود؛ اما در پی سیاست‌ به کارگیری نیروهای غیربومی در دولت دوم حسن روحانی، استانداری آذربایجان غربی به او پیشنهاد شد که آن را نپذیرفت و ترجیح داد تا به ادامه فعالیت‌های علمی خود در دانشگاه بپردازد. همچنین در سال 1397  او با رای قاطع اعضای هیات علمی دانشگاه مازندران و تایید وزارت علوم، گزینه اصلی ریاست این دانشگاه بود که با مخالفت نهادی امنیتی، از تصدی آن بازماند. شرکت در عملیات والفجر 8، عملیات آزادسازی فاو (بهمن 1364 از لشگر 10 سیدالشهدای تهران)، شرکت در عملیات کربلای 4 و کربلای 5 - غواص لشگر 21 امام رضا (ع)، عضو گردان اخلاص- واحد اطلاعات و عملیات لشگر 21 امام رضا (ع) و خدمت به عنوان نیروی داوطلب بسیجی با جراحت در عملیات کربلای 5 و احراز افتخار جانبازی از سوابق ایثارگری کریمی‌مله است.
سوابق تحصیلی

دکتری علوم سیاسی-گرایش مسائل ایران / دانشگاه تربیت مدرس (۱۳۷۶)
کارشناسی‌ارشد معارف اسلامی و علوم سیاسی / دانشگاه امام صادق (۱۳۶۹)
سوابق آموزشی

استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران
عضو پیوسته انجمن علوم سیاسی ایران
عضو انجمن مطالعات صلح ایران
مدیر مسئول فصلنامه مطالعات ملی
سردبیر فصلنامه پژوهشنامه علوم سیاسی
سردبیر فصلنامه مطالعات اجتماعی اقوام
عضو هیات تحریریه فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست
عضو هیات تحریریه فصلنامه دولت پژوهی
عضو هیات تحریریه فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام
سوابق اجرایی

مسئول کمیسیون حقوق، علوم سیاسی و الهیات هیأت ممیزه دانشگاه مازندران (۱۳۹۹ – ۱۴۰۱)
رییس کمیسیون تخصصی علوم انسانی، هیأت ممیزه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گلستان (۱۳۹۸ - تاکنون)
عضو هیأت ممیزه دانشگاه علوم کشاورزی گلستان (۱۳۹۸ - تاکنون)
مدیر مطالعات سیاست داخلی مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری (1393     - 1401)
عضو هیأت ممیزه دانشگاه مازندران (1393 تاکنون)
عضو هیأت ممیزه دانشگاه مازندران (۱۳۸۳ - ۱۳۸۴)
معاون آموزشی دانشگاه مازندران (۱۳۸۳ - ۱۳۸۴)
عضو هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی استان مازندران (1383-1385)
مدیر گروه دانشکده علوم انسانی دانشگاه مازندران     (۱۳۸۱ - ۱۳۸۳)
نماینده وزیر عتف در هیأت سه نفره نظارت بر فعالیت‌های سیاسی تشکل‌های     دانشگاهیان (1380 - 1384)
معاون سیاسی- امنیتی استانداری مازندران و دبیر ستاد مبارزه با مواد     مخدر استان (۱۳۸۰ - ۱۳۸۲)
مشاور استاندار مازندران (1379-1380)
عضو شورای فرهنگی دانشگاه مازندران (1379-1381)
رییس ستاد انتخابات استان مازندران در انتخابات شورای اسلامی دوم (1381)
معاون دانشجویی-فرهنگی دانشگاه مازندران (1379 - 1380)
مدیر گروه گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه     مازندران (1378 - 1381)
مسئول حراست دانشگاه پیام نور کشور از سال (1374-1375)
آثار

درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی رفتار رای‌دهی، تالیف مشترک با وحید ذوالفقاری. تهران: انتشارات نگاه معاصر، 1398.
درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی تنوع قومی: مسائل و نظریه‌ها. تهران: انتشارات سمت، ۱۳۹۰.
رویکرد امنیت ملی امام خمینی، مشترک با اکبر بابایی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۱۳۹۰.
پیوند تفاوت‌ها، ویلیام گودیکانست، ترجمه مشترک با مسعود هاشمی. تهران: انتشارات تمدن ایرانی، ۱۳۸۳.
تحولات سیاسی اجتماعی ایران از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷، گروه مؤلفان، به کوشش مجتبی مقصودی. تهران: انتشارات روزنه، ۱۳۸۰.
مسائل امنیتی ایران، گروه مؤلفان، به اهتمام امیرحسین علینقی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۱۳۸۰.
ساختارهای قدرت، شوارتز منتل، عضو گروه مترجمین، به کوشش ناصر جمالزاده. تهران:  انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۹.
درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی رفتار رای‌دهی
درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی تنوع قومی
رویکرد امنیت ملی امام خمینی
پیوند تفاوت ها
تحولات سیاسی اجتماعی ایران
نگاهی به مسائل امنیتی ایران
ساختارهای قدرت (درآمدی بر علم سیاست)
تهدید رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا

رئیس جمهور های ایالات متحده امریکا
تهدید رئیس جمهور ایالات متحده امریکا یک جنایت و بزه حفاظت شده توسط دولت فدرال است. این جرم عبارتست از گفتن و نوشتنِ هرگونه تهدیدی برای "کشتن، آدم ربایی یا تحمیل صدمات بدنی به رئیس جمهور ایالات متحده" است. این قانون همچنین شامل نامزدهای ریاست جمهوری و روسای جمهور سابق، و نیز نائب رئیس جمهور و نائب رئیس جمهور منتخب نیز می شود. سرویس مخفی ایالات متحده آمریکا به احتمالات نقض این قانون رسیدگی می کند و کسانی را که سابقه تهدید رئیس جمهور را دارند تحت نظر می گیرد. تهدید به رئیس جمهور جرم سیاسی تلقی می شود. مهاجران مرتکب این جنایت می توانند از کشور اخراج شوند.
نمونه ها

کاریکارتوریستی که تصویر بوش را کشیده بود که پلیسی تفنگش را به سمت او گرفته است، توسط «سرویس مخفی ایالات متحده آمریکا» مورد بازپرسی قرار گرفت. همچنین کودکی که تصویر بوش را گذاشته بود و وسط سر آن پونز قرمزی زده بود و علامت شست رو به پایین کنارش گذاشته بود.
در سال 2010 شخصی بخاطر نوشتن شعر "اسنایپر" درباره ترور اوباما، دادگاهی شد و با وجود اینکه در دادگاه عذرخواهی کرد و گفت تحت تاثیر گروه های نژادپرست قرار گرفته که به او در ترک اعتیادش کمک کرده بودند، به 33 ماه زندان محکوم شد.
اوسوالدو رولا

| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
نام کامل:  Oswaldo Azzarini Rolla
زادروز:  ۱۵ سپتامبر ۱۹۰۹
زادگاه:  پورتو آلگری
تاریخ مرگ:  ۲۷ اکتبر ۱۹۹۶ (۸۷ سال)
محل مرگ:  پورتو آلگری
قد:  1.80 m
پست:  هافبک
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۱۹۲۵–۱۹۲۸:  São José-RS
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۱۹۲۸–۱۹۲۹ |  São José-RS |   |   |
| ۱۹۲۸ |  ← باشگاه فوتبال گرمیو (قرضی) |   |   |
| ۱۹۳۰–۱۹۴۲ |  باشگاه فوتبال گرمیو |   |   |
| ۱۹۴۲–۱۹۴۳ |  Hercílio Luz |   |   |
دوران مربیگری: دوران مربیگری
۱۹۳۹:  باشگاه فوتبال گرمیو (caretaker)
۱۹۴۲–۱۹۴۳:  باشگاه فوتبال گرمیو (caretaker)
۱۹۴۹–۱۹۵۰:  Esperança (هامبورگ نو)
۱۹۵۳–۱۹۵۵:  Cruzeiro-RS
۱۹۵۵–۱۹۶۱:  باشگاه فوتبال گرمیو
۱۹۶۰:  تیم ملی فوتبال برزیل
۱۹۶۱–۱۹۶۴:  Cruzeiro-RS
۱۹۶۵–۱۹۶۶:  Pelotas
۱۹۶۷:  Aimoré
۱۹۶۸:  باشگاه ورزشی اینترناسیونال
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۷ فوریه ۲۰۲۴. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۷ فوریه ۲۰۲۴. 
اوسوالدو رولا (انگلیسی: Oswaldo Rolla; ۱۵ سپتامبر ۱۹۰۹ – ۲۷ اکتبر ۱۹۹۶) معروف به فوگینیو بازیکن و مربی فوتبال اهل برزیل بود.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده است می‌توان به باشگاه فوتبال گرمیو اشاره کرد.
سوسیالیسم انقلابی

سوسیالیسم انقلابی (به انگلیسی: Revolutionary socialism) به گرایش‌هایی سوسیالیستی گفته می‌شود که اعتقاد دارند انقلاب اجتماعی به منظور ایجاد تغییرات ساختاری در جامعه لازم و ضروری است. به طور خاص دیدگاهی است که انقلاب را پیش شرط لازم برای‌ گذار از سرمایه‌داری به سوسیالیسم می‌داند. انقلاب لزوماً به عنوان یک شورش خشونت‌آمیز تعریف نمی‌شود، بلکه انقلاب در اینجا به عنوان تصرف قدرت سیاسی توسّط جنبش‌های توده‌ای طبقه کارگر است که منجر به تسلط مستقیم این طبقه بر دولت می‌شود. طبقه‌ای که مخالف طبقهٔ سرمایه‌دار و منافع آن است. سوسیالیست‌های انقلابی معتقدند که چنین انقلاب و دولتی پیش شرط برقراری یک نظام سوسیالیستی است.
سوسیالیسم انقلابی شامل انواعی از جنبش‌های سیاسی و اجتماعی می‌شود که ممکن است هر کدام تعریف متفاوتی از انقلاب نسبت به دیگری داشته باشند. این جنبش‌ها شامل جنبش‌های مبتنی بر مارکسیسم ارتدوکس (مانند دولئونیسم، لوکزامبورگیسم)، همچنین جنبش‌های مبتنی بر نظریه لنینیسم و نظریه مبتنی بر انقلاب رهبری پیشتاز مانند مائوئیسم، مارکسیسم-لنینیسم و تروتسکیسم می‌شود. سوسیالیسم انقلابی شامل گرایش‌های غیر مارکسیستی مانند آنارشیسم، سندیکالیسم انقلابی و انواع دیگری از سوسیالیسم دموکراتیک نیز می‌شود.
این اصطلاح در برابر اصلاح‌طلبی سوسیال دموکراسی به کار می‌رود که ضدسرمایه‌داری نیست. همچنین سوسیالیسم انقلابی در برابر آن دسته از جنبش‌های اجتماعی به کار می‌رود که به دنبال اصلاح تدریجی مسائل اقتصادی و اجتماعی سرمایه‌داری از طریق اصلاحات سیاسی هستند. از سوی دیگر این اصطلاح در برابر مفهوم انقلاب گروه‌های کوچک برای تصرف قدرت سیاسی بدون حمایت توده‌ای که برخی گرایش‌ها مانند بلانکیسم دنبال می‌کنند، نیز به کار می‌رود.
خلاصه تاریخ افغانستان

| زمان میلادیباست>  | زمان هجری | سلسله | پادشاه | رویدادها | پایتخت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۷۲۲ تا ۱۷۲۹ میلادی | ۱۱۳۵ تا ۱۱۴۲ هجری قمری | هوتکیان | میرویس خان | در ابتدا میرویس خان هوتکی از قبیلهٔ غلجایی پشتون به تسلط گرگین حاکم گرجی الاصل ایران صفوی در سال ۱۷۰۹ میلادی در قندهار پایان داد و بعداً در سال ۱۷۱۷ میلادی در هرات نیز عبدالله خان ابدالی به تشکیل قبیله، پرداخت؛ پس از فوت میرویس هوتکی پسرش شاه محمود که در ۱۷۱۶ میلادی جانشین پدر شد به اصفهان پایتخت دولت صفویه ایران حمله برد و در ۱۷۲۲ شاه سلطان حسین صفوی را وادار به تسلیم نمود و خود به جای او به تخت سلطنت نشست. شاه محمود دو سال بعد بمرد و پسر کاکایش شاه اشرف بر تخت سلطنت جلوس کرد. اما به سلطنت او در اصفهان در ۱۷۲۹، به حکومت ابدالی در هرات در ۱۷۳۱ و به حکومت غلجایی قندهار در ۱۷۳۸ میلادی توسط نادرشاه افشار از افسران نیروهای شاهزاده طهماسب پسر شاه سلطان حسین صفوی پایان داده شد. | اصفهان |
| ۱۷۲۲ تا ۱۷۲۹ میلادی | ۱۱۳۵ تا ۱۱۴۲ هجری قمری | هوتکیان | محمود افغان | در ابتدا میرویس خان هوتکی از قبیلهٔ غلجایی پشتون به تسلط گرگین حاکم گرجی الاصل ایران صفوی در سال ۱۷۰۹ میلادی در قندهار پایان داد و بعداً در سال ۱۷۱۷ میلادی در هرات نیز عبدالله خان ابدالی به تشکیل قبیله، پرداخت؛ پس از فوت میرویس هوتکی پسرش شاه محمود که در ۱۷۱۶ میلادی جانشین پدر شد به اصفهان پایتخت دولت صفویه ایران حمله برد و در ۱۷۲۲ شاه سلطان حسین صفوی را وادار به تسلیم نمود و خود به جای او به تخت سلطنت نشست. شاه محمود دو سال بعد بمرد و پسر کاکایش شاه اشرف بر تخت سلطنت جلوس کرد. اما به سلطنت او در اصفهان در ۱۷۲۹، به حکومت ابدالی در هرات در ۱۷۳۱ و به حکومت غلجایی قندهار در ۱۷۳۸ میلادی توسط نادرشاه افشار از افسران نیروهای شاهزاده طهماسب پسر شاه سلطان حسین صفوی پایان داده شد. | اصفهان |
| ۱۷۲۲ تا ۱۷۲۹ میلادی | ۱۱۳۵ تا ۱۱۴۲ هجری قمری | هوتکیان | اشرف افغان | در ابتدا میرویس خان هوتکی از قبیلهٔ غلجایی پشتون به تسلط گرگین حاکم گرجی الاصل ایران صفوی در سال ۱۷۰۹ میلادی در قندهار پایان داد و بعداً در سال ۱۷۱۷ میلادی در هرات نیز عبدالله خان ابدالی به تشکیل قبیله، پرداخت؛ پس از فوت میرویس هوتکی پسرش شاه محمود که در ۱۷۱۶ میلادی جانشین پدر شد به اصفهان پایتخت دولت صفویه ایران حمله برد و در ۱۷۲۲ شاه سلطان حسین صفوی را وادار به تسلیم نمود و خود به جای او به تخت سلطنت نشست. شاه محمود دو سال بعد بمرد و پسر کاکایش شاه اشرف بر تخت سلطنت جلوس کرد. اما به سلطنت او در اصفهان در ۱۷۲۹، به حکومت ابدالی در هرات در ۱۷۳۱ و به حکومت غلجایی قندهار در ۱۷۳۸ میلادی توسط نادرشاه افشار از افسران نیروهای شاهزاده طهماسب پسر شاه سلطان حسین صفوی پایان داده شد. | اصفهان |
:
برگردان بروج دوازده‌گانه افغانستان به ماه‌های ایرانی

حمل = فروردین
ثور = اردیبهشت
جوزا = خرداد
سرطان = تیر
اسد = مرداد
سنبله = شهریور
میزان = مهر
عقرب = آبان
قوس = آذر
جدی = دی
دلو = بهمن
حوت = اسفند
|   |   |   |   |
| --- | --- | --- | --- |
:
سنت‌لورینتس‌کاتا

| سنت‌لورینتس‌کاتا | سنت‌لورینتس‌کاتا |
| --- | --- |
کشور: مجارستان
استان: پِشت
ناحیه: Nagykátai
رتبه: روستا
مساحت: مساحت
 • مجموع: ۲۰٫۱۵ کیلومتر مربع (۷٫۷۸ مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
کدپستی: ۲۲۵۵
کد منطقه: ‎+۳۶ ۲۹
وبگاه: www.szentlorinckata.hu
سنت‌لورینتس‌کاتا (به مجاری:  Szentlőrinckáta) یک شهرداری در مجارستان است که در ناحیه نادی‌کاتا واقع شده‌است. سنت‌لورینتس‌کاتا ۲۰٫۱۵ کیلومتر مربع مساحت دارد.
انوچا براون سندرز

| انوچا براون سندرز | انوچا براون سندرز |
| --- | --- |
ملیت: ایالات متحده آمریکا
انوچا براون سندرز (انگلیسی: Anucha Browne Sanders؛ زادهٔ) بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.
تویوتا ریوو

Motor vehicle
| تویوتا ریوو | تویوتا ریوو |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
شرکت: تویوتا (1998-2005) Toyota Motor Philippines Corporation
تولید: 1998-2005
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: مینی‌ون
طرح‌بندی: خودروی موتور جلو-محور عقب
خودروهای وابسته: تویوتا کیجانگ
گاه‌شمار: گاه‌شمار
پیشین: تویوتا کیجانگ
پسین: تویوتا اینووا Toyota Avanza
تویوتا ریوو (Toyota Revo) خودرویی است که در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۵تولید شده‌است. طراحی آن خودروهای موتور جلو-محور عقب بوده است.
تحول مقام به دستگاه

| موسیقی در ایران> تاریخ | موسیقی در ایران> تاریخ |
| --- | --- |
پیش از اسلام: هخامنشیان •  ساسانیان
پس از اسلام: صدر اسلام • مروگی
معاصر: قاجار • پهلوی • لس‌آنجلسی • زیرزمینی
موسیقی سنتی ایرانی: موسیقی سنتی ایرانی
مقام‌ها • نظریهٔ ادوار • دستگاه‌ها • تحول مقام به دستگاه • ردیف • فواصل موسیقی ایرانی • گوشه • آوازها • سازها • فرم‌ها: مقام‌ها • نظریهٔ ادوار • دستگاه‌ها • تحول مقام به دستگاه • ردیف • فواصل موسیقی ایرانی • گوشه • آوازها • سازها • فرم‌ها
دیگر سبک‌ها: دیگر سبک‌ها
پاپ • رپ • راک • سمفونیک • جاز • متال • کرال: پاپ • رپ • راک • سمفونیک • جاز • متال • کرال
نواحی: نواحی
آذربایجانی • شوشتری • ایلامی • جنوبی • باصری • مازندرانی • بختیاری • سیستانی • بخشی‌های خراسان شمالی • بلوچی • بندری • ترکمنی • خراسانی • علوانیه • کردی • کرمانی • گیلکی • لری: آذربایجانی • شوشتری • ایلامی • جنوبی • باصری • مازندرانی • بختیاری • سیستانی • بخشی‌های خراسان شمالی • بلوچی • بندری • ترکمنی • خراسانی • علوانیه • کردی • کرمانی • گیلکی • لری
مناسبتی: مناسبتی
زرتشتی • نوروزخوانی • تعزیه • رمضان • صلوات‌خوانی • مداحی: زرتشتی • نوروزخوانی • تعزیه • رمضان • صلوات‌خوانی • مداحی
ن ب و: ن ب و
تحول مقام به دستگاه اصطلاحی است برای توصیف تغییراتی که در روش طبقه‌بندی و آموزش موسیقی سنتی ایرانی رخ داد و در آن طبقه‌بندی‌های قبلی که بر اساس مقام بود، با طبقه‌بندی‌های جدیدی که بر اساس دستگاه است، جایگزین شد. زمان‌بندی آن مستند نیست و مورد اختلاف نظر است؛ اگر چه در مورد شروع این تحول گمانه‌زنی‌های مختلفی وجود دارد، اما اکثر پژوهشگران پایان این تحول را به اوایل دورهٔ قاجاریه و خاندان فراهانی نسبت می‌دهند.
در فاصلهٔ قرن چهارم تا نهم هجری، موسیقی علمی ایران وضعیت خوبی داشت و از نظام ادواری برای شرح موسیقی با کمک مقام‌ها استفاده می‌شد. در این نظام موسیقایی، دوازده مقام تعریف شده بود که عشاق، نوا، بوسلیک، راست، عراق، اصفهان، زیرافکند، بزرگ، زنگوله، رهاوی، حسینی و حجازی نام داشتند. اما در قرن نهم هجری با تبعیت حکام ایرانی از متعصبین بانفوذی که مخالف موسیقی بودند، رشد علمی موسیقی در ایران متوقف شد و در همین حال تغییرات و جابه‌جایی‌های بسیاری در موسیقی ایران صورت گرفت. زمان شروع جدایی موسیقی ایران از نظام مبتنی بر مقام‌ها دقیقاً مشخص نیست ولی احتمالاً به دورهٔ تیموریان (سدهٔ هشتم تا دهم هجری قمری) بر می‌گردد. در طی این تحولات، مقام‌ها جای خود را به دستگاه‌ها دادند و نظام نوینی برای طبقه‌بندی و تدریس موسیقی شکل گرفت که بعدها ردیف نامیده شد. در این نظام معمولاً هفت دستگاه (همایون، ماهور، شور، سه‌گاه، چهارگاه، راست‌پنج‌گاه و نوا) و پنج آواز برشمرده می‌شود (در منابع مختلف فهرست این آوازها متفاوت ذکر شده اما معمولاً شامل زیر مجموعه‌ای از این موارد است: آواز دشتی، آواز ابوعطا، آواز بیات ترک، آواز افشاری، آواز شوشتری، آواز بیات کرد و آواز بیات اصفهان).
اگرچه، سیر تحول نظام مقامی به دستگاهی یکی از پرسش‌های بنیادین در تاریخ موسیقی ایران است اما پژوهش‌های چندانی در این زمینه انجام نشده است. از جمله انتقادهای وارد شده به این تحول آن است که به جای تمرکز روی موسیقی به عنوان یک علم، توجه را فقط روی موسیقی به عنوان یک هنر اجرایی معطوف کرده و بیان‌گر یک نظریهٔ روشنگر دربارهٔ موسیقی نیست.
تعاریف

اصطلاح تحول مقام به دستگاه یا تحول نظام مقامی به دستگاهی اصطلاحی است که برای توصیف مجموعهٔ اتفاقاتی به کار می‌رود که منجر به آن شدند که موسیقی ایرانی به جای آن که با استفاده از مقام‌ها طبقه‌بندی شود و با کمک نظریهٔ ادوار توصیف شود، با استفاده از دستگاه‌ها طبقه‌بندی گردد و به کمک ردیف آموزش داده شود. این تحولات هم در بعد «فضایی-صوتی» و هم در بعد «زمانی-وزنی» موسیقی ایرانی رخ داده‌اند و دیدگاه عموم آن است که این تحولات عمدتاً در دورهٔ قاجاریه رخ داده و توسط خاندان فراهانی شکل گرفته است. حاصل این تحولات فاصله گرفتن موسیقی ایرانی از موسیقی دیگر کشورهای جهان اسلام بوده است.
تعاریف > مقام

مقالهٔ اصلی: مقام (موسیقی)
پیش از این تحول، موسیقی با کمک مقام‌ها طبقه‌بندی و شناخته می‌شد. مقام در واقع مجموعهٔ نغمه‌هایی است که تحت فواصل مشخص و از پیش تعیین‌شده سازمان یافته‌اند. مفهوم مقام در موسیقی قدیم ایران با مفهوم مد در موسیقی یونان باستان نزدیکی دارد، مقام‌ها با کمک نظریهٔ ادوار توصیف و طبقه‌بندی می‌شدند و اولین بار، قطب‌الدین شیرازی (دانشمند ایرانی قرن ۷ و ۸ هجری) بود که واژهٔ «مقامات» را به جای «ادوار» استفاده کرد. نظریه‌پردازانی که در نظام مقامی پیشگام بودند، دوازده مقام را به عنوان مقام‌های اصلی طبقه‌بندی می‌کردند که عبارت بودند از عشاق، نوا، بوسلیک، راست، عراق، اصفهان، زیرافکند، بزرگ، زنگوله، رهاوی، حسینی و حجازی.
تعاریف > ادوار

مقالهٔ اصلی: ادوار
اساس نظریهٔ ادوار همان نظریهٔ دایره پنجم‌ها است که در یونان باستان توسط فیثاغورث شرح داده شده بود. در نظریهٔ ادوار، موقعیت نت‌ها و ساختار مُدال موسیقی به کمک فواصل چهارم درست (ذی‌الاربع) و پنجم درست (ذی‌الخمس) توضیح داده می‌شود. اما تعاریف و جزئیات این دانگ‌ها در طول زمان تغییر یافته است. امروزه نظریهٔ ادوار بیشتر بر اساس دیدگاه صفی‌الدین ارموی و موسیقی‌دانان متأثر از او (نظیر عبدالقادر مراغه‌ای) شناخته می‌شود که هر دو هفت دانگ ذی‌الاربع را برمی‌شمارند و تعداد دانگ‌های ذی‌الخمس را هم دوازده یا سیزده عدد می‌دانند.
تعاریف > دستگاه

مقالهٔ اصلی: دستگاه (موسیقی)
واژهٔ دستگاه به احتمال زیاد از زمان سلسله قاجاریه در موسیقی ایرانی معمول شده است. این کلمه که در حقیقت جایگزین واژه مقام گردیده، خود از دو کلمه دست و گاه ترکیب یافته است. در موسیقی قدیم ایران، گاه به معنای «پردهٔ ساز» بوده است؛ بنابراین، دستگاه یعنی چگونگی قرار گرفتن دست (انگشتان) بر روی پرده‌های ساز که در هر مقامی شکل خاص خود را دارد. دستگاه عبارت است از مجموعه‌ای از گوشه‌ها که بر اساس منطقی درونی به‌طور سنتی کنار هم قرار گرفته‌اند و معمولاً دارای مدهای خاص خود می‌باشند. هر گوشه یک آهنگ مستقل است که حول یک نت به‌خصوص شکل می‌گیرد که به آن نت شاهد می‌گویند. به نظر می‌رسد که ترتیب گوشه‌های یک دستگاه مبتنی بر ملایمت باشد؛ هر دستگاه از گوشهٔ خاصی شروع شده و به همان گوشه نیز ختم می‌شود. گوشه‌هایی که در این بین اجرا می‌شوند معمولاً به این ترتیب نت شاهدشان (از بم به زیر) اجرا می‌شوند. دستگاه به عنوان یک مجموعه به موسیقی‌دانان کمک می‌کند تا فواصل مربوط به هر گوشه و رابطه‌اش با دیگر گوشه‌های دستگاه را تشخیص بدهند.
تعاریف > ردیف

مقالهٔ اصلی: ردیف (موسیقی)
ردیف مجموعه‌ایست از ملودی‌های سنتی موسیقی ایرانی که در روایت‌های مختلف سازی و آوازی، با نظم و ترتیب خاصی در قالب دستگاه‌ها و آوازهای مختلف تقسیم‌بندی شده‌اند. به بیان دیگر ردیف موسیقی روشی برای تقسیم‌بندی گوشه‌ها است تا آموزش این گوشه‌ها را از طریق تکرار میسر کند. ردیف فقط یک مجموعه از گوشه‌ها نیست، بلکه (همچنان که از نامش بر می‌آید) به ترتیب این گوشه‌ها نیز اشاره دارد. در هر دستگاه، گوشه‌ای که وسعت صوتی‌اش از همه پایین‌تر است، معمولاً به عنوان اولین گوشه انتخاب و درآمد نامیده می‌شود و گوشه‌های دیگر به دنبال آن آورده می‌شوند. گوشه‌ها بنا به ذوق و سلیقه استادان موسیقی دستگاهی ایران جمع‌آوری شده و در مقامات موسیقی ایرانی با نظم و ترتیب خاصی ردیف شده‌اند. به گفتهٔ مجید کیانی، هرگاه نغمه‌ها و آهنگ‌ها (گوشه‌ها) به ترتیبی «متناسب با منطق هنری و ذوق زیبایی شناسانه فرهنگ ایران»، به همراه هماهنگی نسبت‌های فواصل، گردش نغمات، وزن و تزئین‌های ویژه این موسیقی به اجرا در آیند، حاصل کار را ردیف می‌نامند. هر استاد موسیقی سنتی از تسلسل گوشه‌ها با سلیقه، تفکر و احساس خود ردیفی به وجود می‌آورد و هر نوازندهٔ خلاق به هنگام اجرای آن ردیفی نو می‌آفریند که اساسش بر تک‌نوازی و بدیهه‌سرایی است.
نتایج و بازخورد

تحول مقام به دستگاه باعث شد که برخی از مقام‌ها که در موسیقی گذشته به کار می‌رفتند، در موسیقی ردیفی به کار نروند و به بیان دیگر، گسترهٔ موسیقی ایرانی در بعد فضایی-صوتی، محدودتر شود. به گفتهٔ مجید کیانی، از بین ۱۲ مقام اصلی، تنها ۶ مقام در موسیقی دستگاهی حفظ شده‌اند؛ این شش مقام عبارتند از عشاق، نوا، بوسلیک، راست، حسینی و حجازی. از بین ده‌ها مقام فرعی نیز به گفتهٔ وی فقط ۱۳ مورد را می‌تواند در گوشه‌های موسیقی دستگاهی پیدا کرد: صبا، معشوق، خوش‌سرا، نوبهار، وصال، غم‌زده، دلگشا، بوستان، نسیم، جان‌فزا، مُحیّر، نَهُفت و مزدکانی. دست آخر آن که کیانی از دو مقام نام می‌برد که در موسیقی قدیم دارای اهمیت کمی بودند و حتی نام خاصی به آن‌ها داده نمی‌شد، اما در موسیقی دستگاهی اهمیت بالایی پیدا کردند. درجات یکی از این مقام‌ها — که در نظریهٔ ادوار، دایرهٔ «سو» نام می‌گرفته، بر دستگاه‌های سه‌گاه و چهارگاه منطبق است، و دیگری که دایرهٔ «سب» نام می‌گرفته نیز بر گوشه‌هایی از دستگاه‌های سه‌گاه، همایون، ماهور و راست‌پنج‌گاه مطابق است.
اگرچه، سیر تحول نظام مقامی به دستگاهی یکی از پرسش‌های بنیادین در تاریخ موسیقی ایران است اما پژوهش‌های چندانی در این زمینه انجام نشده است. با این حال، برخی پژوهشگران نقدهایی نسبت به این تحول مطرح کرده‌اند، از جمله آنکه به جای تمرکز روی موسیقی به عنوان یک علم، توجه را فقط روی موسیقی به عنوان یک هنر اجرایی معطوف کرده است. به نظر منتقدان، مفهوم ردیف و دستگاه در موسیقی ایرانی دربرگیرندهٔ تئوری روشنگری نیست و تنها بر آسان‌تر کردن آموزش موسیقی (از طریق تکرار قطعه‌های کوچک‌تر که همان گوشه‌ها باشند) تمرکز دارد.
به گفتهٔ داریوش صفوت و نلی کارن، این تحول باعث شد که برخی موسیقی ایرانی که بر اساس ردیف باشد را شایستهٔ عنوان «موسیقی سنتی» ندانند، چرا که روش جدید تنها حدود یک قرن سابقه دارد و سنت نیست؛ از دید ایشان، موسیقی سنتی باید به آنچه مبتنی بر مقام بود اشاره کند. اما صفوت و کارن معتقدند که اصطلاح «سنتی» بیشتر از آنکه به قدمت نظریات موسیقی اشاره کند، به اصالت موسیقی اشاره دارد؛ این دو، صفت «سنتی» را برای موسیقی اصیل ایرانی — چه قبل از تحول مقام به دستگاه و چه پس از آن — برازنده می‌دانند.
| دستگاه / آواز | گوشه‌ها | مقام |
| --- | --- | --- |
| شور | درآمد | حسینی |
| شور | زیرکش سلمک، گلریز | جان‌فزا |
| ابوعطا |  | جان‌فزا، بوستان، حسینی |
| دشتی |  | جان‌فزا، بوستان، حسینی |
| افشاری |  | دلگشا، راست، بوستان |
| بیات ترک |  | دلگشا |
| بیات کرد | درآمد | جان‌فزا |
| بیات کرد | گوشهٔ قطار | دلگشا |
| سه‌گاه | درآمد، زابل، مویه، رهاب، مسیحی، شاه‌ختایی، تخت طاقدیس | راست |
| سه‌گاه | مخالف | دایرهٔ «سب» در ادوار |
| چهارگاه | درآمد، زابل، حصار، منصوری | دایرهٔ «سو» در ادوار |
| چهارگاه | مخالف | نهفت |
| ماهور | درآمد | عشاق |
| ماهور | دلکش | راست یا صبا |
| ماهور | شکسته | دلگشا |
| ماهور | عراق | بوستان |
| ماهور | گوشه‌های راک | دایرهٔ «سب» در ادوار |
| همایون | درآمد | حجاز |
| همایون | طرز، چکاوک، بیداد، نی‌داود، شوشتری | دایرهٔ «سب» در ادوار |
| همایون | اوج (گوشه‌های بیداد و نی‌داود) | بوستان |
| بیات اصفهان | درآمد، بیات راجه، جامه‌دران | دایرهٔ «سب» در ادوار |
| بیات اصفهان | اوج | بوستان |
| راست‌پنج‌گاه | درآمد | عشاق |
| راست‌پنج‌گاه | عشاق، پنج‌گاه، سپهر | دلگشا |
| راست‌پنج‌گاه | بیات عجم، قرچه، بحر نور | راست |
| راست‌پنج‌گاه | طرز، ابوالچپ، لیلی و مجنون، نوروزها | دایرهٔ «سب» در ادوار |
| نوا | درآمد، کرشمه، گردانیه، عشاق | جان‌فزا |
| نوا | بیات راجه، حزین، نهفت | نوا |