stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
طاهریان
فرهنگ و هنر > طاهریان مبلغان آیین‌های ایرانی

در زمان طاهریان دستگاه‌های اداری و لشکری به دست کارداران و دبیران ایرانی اداره می‌گردد از این راه شیوه‌های کشور داری و آیین‌های کهن ایرانی هم مانند میراث ساسانیان به آن‌ها منتقل شد. و زبان عربی زبان سیاست و علم بود اما زبان فارسی هم چنان در بین مردم جای داشت.
فرهنگ و هنر > پایتخت

پایتخت طاهریان در ابتدا شهر مرو بود که امروزه در ترکمنستان است اما عبدالله بن طاهر آن را به نیشابور برد.
علل انهدام طاهریان

ساختار حکومت طاهری به نوعی بود که از آغاز حکمرانی این دودمان همواره مشکلاتی همراه آن‌ها بود. شورش‌های داخلی و گستردگی قلمرو طاهری از همان ابتدا باعث شده بود مشکلاتی در ادارهٔ قلمرو به وجود آید. طبرستان به خاطر موقعیت اقلیمی که داشت باعث شده بود تسلط اعراب بر آن با مشکل مواجه شود و همچنان حکمرانان محلی قدرت و نفوذ اصلی را در دست داشته باشند. قیام طرفداران حسین بن زید و مازیار، طاهریان را برای مدت مدیدی در این منطقه مشغول ساخته بود. سیستان از زمان حمزه خارجی یکی از محل‌های اصلی آشوب بود. سیاست‌ها و فعالیت‌های طاهریان هم در برقراری صلح در این منطقه تأثیرگذار نبود؛ تا اینکه حکومت طاهریان توسط یعقوب برچیده شد. طاهریان در انتخاب افراد لایق برای حکومت شهرها دقت کافی نداشتند و می‌توان گفت مهم‌ترین ضعف آن‌ها همین مورد بوده‌است؛ انتخاب افراد نالایق از زمان طاهر بن حسین تا زمان محمد بن طاهر؛ مثلاً در دوران عبدالله بن طاهر مردم هنگامی که وی وارد نیشابور شد، برای شکایت از حاکم طاهری کرمان و نیشابور نزد او رفتند اما خود عبدالله بن طاهر هم افراد ماهر و توانایی برای ادارهٔ حکومت انتخاب نکرده بود. در دوران حکمرانی طاهر بن عبدالله و فرزند وی محمد بن طاهر ستم حکمرانان طاهری افزایش یافت و این موضوع باعث خشم و نفرت مردم شد. محمد بن اوس بلخی، حاکم طبرستان بود و رفتار بد و ناشایستی که او در طبرستان داشت، باعث شورش در این منطقه شد. همکاری و همراهی حکمرانان طاهری سیستان با خوارج نیز باعث تقویت قدرت یعقوب شد. اگر این عوامل را در نظر داشته باشیم، علت نامه‌هایی که بزرگان خراسان به یعقوب نوشتند و خواستار حضور او در نیشابور شدند را متوجه خواهیم شد؛ البته، آن‌ها منافع خود را نیز در نظر می‌گرفتند. رفتار محمد بن طاهر این فروپاشی را سرعت بخشید. «شرب شبانگاه، خواب صباح و تفویض منصب‌های عالی به افراد نالایق» همه در سرعت بخشیدن برکناری آن‌ها از قدرت تأثیر داشت و به همین خاطر محمد بن طاهر را عامل اصلی سقوط طاهریان می‌دانند. خلفای بغداد هم حمایت و توجه خاصی به طاهریان نداشتند. پس از معتصم، نفوذ ترکان در حکومت بسیار زیاد شد؛ تا حدی که زندگی خلیفه به آن‌ها بستگی داشت.
ضعف دستگاه خلافت باعث شد آن‌ها توان لشکرکشی برای دفاع از طاهریان را نداشته باشند و طرفداری لفظی آن‌ها همدیگر سودی نداشت. صفاریان و سامانیان قدرت‌های جدید بودند که اجازهٔ بروز و ظهور دوباره به طاهریان را ندادند؛ هرچند، تعدای از سرداران در مرو پیرو حسین بن طاهر بودند و قصد داشتند طاهریان را بازگردانند اما آن‌ها هم بیشتر به فکر خود، موقعیت و منافعشان بودند؛ پس نتیجه‌ای در برنداشت. حسین بن طاهر برای به دست آوردن غنیمت و قلمرو به سمت بخارا لشکرکشی کرد و موفق شد شهر را تصرف کند اما مدت زیادی طول نکشید که امیر اسماعیل او را شکست داد و مجبور شد از بخارا فرار کند. طاهریان برای مدت طولانی از طریق همان ثروت اندوخته شده در بغداد زندگی خود را گذراندند. آن‌ها در غرب دجله کاخ‌های زیبایی داشتند که به «حریم طاهری» معروف بود. پایان امیران طاهری به این صورت است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| در خراسان ز آل مصعب شاه |  |  طلحه و طاهر است و عبدالله |
| باز طاهر دگر محمد آن |  |  کو به یعقوب داد تخت و کلاه |
فرمانروایان

| # | نام> نام دیهیمی | نام> لقب | نام> نام اصلی | نگاره | ولادت وفات | حکومت> آغاز | حکومت> پایان | توضیح> خویشاوندی | توضیح> یادداشت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
امارت طاهریان، ۸۲۱–۸۷۳: امارت طاهریان، ۸۲۱–۸۷۳
| ۱ | طاهر بن حسین | ذوالیمینین، امیر، ملک، والی خراسان، خزاعی | طاهر |  | ۷۷۵–۸۲۲ | ۸۲۱ | ۸۲۲ | پسر حسین بن مصعب | سردار مأمون و نخستین امیر طاهریان |
| ۲ | طلحه بن طاهر | امیر، ملک، والی خراسان، خزاعی | طلحه |  | ؟ - ۸۲۸ | ۸۲۲ | ۸۲۸ | پسر طاهر بن حسین |  |
| ۳ | عبدالله بن طاهر | امیر، ملک، والی خراسان، خزاعی | عبدالله |  | ۷۹۸–۸۴۴ | ۸۲۸ | ۸۴۴ | پسر طاهر بن حسین | مقتدرترین امیر طاهریان |
| ۴ | طاهر بن عبدالله | ابوطیب، امیر، ملک، والی خراسان، خزاعی | طاهر |  | ؟ - ۸۶۲ | ۸۴۴ | ۸۶۲ | پسر عبدالله بن طاهر |  |
| ۵ | محمد بن طاهر | امیر، ملک، والی خراسان، خزاعی، خراسانی | محمد |  | ؟ - ۹۱۰ | ۸۶۴ | ۸۷۲ | پسر طاهر بن عبدالله | آخرین امیر طاهریان. توسط یعقوب لیث خلع شد |
:
ارونو، مینه‌سوتا

مکان
| Orono, Minnesota | Orono, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: "The Lakeshore City": شعار: "The Lakeshore City"
Location of Orono within Hennepin County, Minnesota: Location of Orono within Hennepin County, Minnesota
مختصات: ۴۴°۵۸′۱۶″ شمالی ۹۳°۳۶′۱۴″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۹۷۱۱۱°شمالی ۹۳٫۶۰۳۸۹°غربی﻿ / 44.97111; -93.60389: مختصات: ۴۴°۵۸′۱۶″ شمالی ۹۳°۳۶′۱۴″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۹۷۱۱۱°شمالی ۹۳٫۶۰۳۸۹°غربی﻿ / 44.97111; -93.60389
ایالت: مینه‌سوتا
شهرستان: Hennepin
تاسیس‌شده: 1889
ثبت‌شده: 1955
حکومت: حکومت
 • شهردار: Lili McMillan
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۵٫۰ مایل مربع (۶۴٫۸ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱۶٫۱ مایل مربع (۴۱٫۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۸٫۹ مایل مربع (۲۳٫۲ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۹۳۵ فوت (۲۹۶ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۷٬۴۳۷
 • برآورد (2012): ۷٬۷۲۰
 • تراکم: ۴۶۸٫۹/مایل مربع (۱۸۱٫۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کدs: 55300, 55391, 55399, 55356
کد منطقه: 952
FIPS code: 27-48580
GNIS feature ID: 0648996
وبگاه: www.ci.orono.mn.us
ارونو، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Orono, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان هنپین، مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات

ارونو ۶۴٫۸ کیلومترمربع مساحت و ۷٬۴۳۷ نفر جمعیت دارد و ۲۹۶ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ساکسون، کارولینای جنوبی

CDP
| Saxon, South Carolina | Saxon, South Carolina |
| --- | --- |
CDP: CDP
Location of Saxon, South Carolina: Location of Saxon, South Carolina
ایالت: کارولینای جنوبی
شهرستان: Spartanburg
مساحت: مساحت
 • کل: ۲٫۴ مایل مربع (۶٫۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲٫۴ مایل مربع (۶٫۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۸۶۰ فوت (۲۶۲ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۳٬۴۲۴
 • تراکم: ۱۴۰۰/مایل مربع (۵۶۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
FIPS code: 45-64240
GNIS feature ID: 1250806
ساکسون(به انگلیسی: Saxon) شهری در ایالت کارولینای جنوبی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳٬۴۲۴ نفر بوده‌است.
سالارآباد

village در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| سالارآباد سالاراباد | سالارآباد سالاراباد |
| --- | --- |
village: village
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان ملکان
بخش (تقسیمات کشوری): بخش مرکزی شهرستان ملکان
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان گاودول غربی
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • کل: ۸۲
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
سالارآباد یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان گاودول غربی بخش مرکزی شهرستان ملکان واقع شده‌است.
گتاپ (وایوتس‌جور)

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ارمنستان
| گتاپ Գետափ | گتاپ Գետափ |
| --- | --- |
گتاپموقعیت روی نقشه ارمنستانگتاپموقعیت روی نقشه استان وایوتس‌جور: گتاپموقعیت روی نقشه ارمنستانگتاپموقعیت روی نقشه استان وایوتس‌جور
مختصات: ۳۹°۴۵′۴۹″ شمالی ۴۵°۱۸′۲۲″ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۷۶۳۶۱°شمالی ۴۵٫۳۰۶۱۱°شرقی﻿ / 39.76361; 45.30611: مختصات: ۳۹°۴۵′۴۹″ شمالی ۴۵°۱۸′۲۲″ شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۷۶۳۶۱°شمالی ۴۵٫۳۰۶۱۱°شرقی﻿ / 39.76361; 45.30611
استان: وایوتس‌جور
جمعیت (2008): جمعیت (2008)
 • کل: ۲٬۰۰۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (AMT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۵ (AMST)
کد منطقه: ؟؟؟ (۳۷۴)
گِتاپ (به ارمنی: Գետափ) یک روستا در ارمنستان است که در استان وایوتس‌جور واقع شده‌است.  در  کیلومتری شمال یغگنادزور، مرکز استان وایوتس‌جور واقع شده است.
خصوصیات

گِتاپ  ۲٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد و در ارتفاع  متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است.
سالاوان

City در 23x15px|border |alt=|link= لائوس
| سالاوان ສາລະວັນ | سالاوان ສາລະວັນ |
| --- | --- |
City: City
Admin.  division: استان چامپاساک
جمعیت: جمعیت
 • مذهب‌ها: آیین بودایی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۷ (ICT)
سالاوان (به لاتین: Salavan (city)) یک شهر در لائوس است که در استان چامپاساک واقع شده‌است.
سالانتای

مکان در 23x15px|border |alt=|link= لیتوانی
| Salantai | Salantai |
| --- | --- |
شهر: شهر
  نشان:   نشان
منطقه قوم‌نگاری: ژمایتیا
شهرستان:  شهرستان کلایپدا
شهرداری: Kretinga district municipality
Eldership: Salantai eldership
پایتخت: Salantai eldership
اولین معرفی: 1556
Granted city rights: 1746
جمعیت (2005): جمعیت (2005)
 • کل: ۱٬۸۸۷
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
سالانتای (به لاتین: Salantai) در لیتوانی با جمعیت ۱٬۸۸۷ نفر است که در samogitia واقع شده‌است.
لانگ بیچ، مینه‌سوتا

مکان
| Long Beach, Minnesota | Long Beach, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Long Beach, Minnesota: Location of Long Beach, Minnesota
مختصات: ۴۵°۳۸′۵۳″ شمالی ۹۵°۲۵′۴۸″ غربی﻿ / ﻿۴۵٫۶۴۸۰۶°شمالی ۹۵٫۴۳۰۰۰°غربی﻿ / 45.64806; -95.43000: مختصات: ۴۵°۳۸′۵۳″ شمالی ۹۵°۲۵′۴۸″ غربی﻿ / ﻿۴۵٫۶۴۸۰۶°شمالی ۹۵٫۴۳۰۰۰°غربی﻿ / 45.64806; -95.43000
State: مینه‌سوتا
شهرستان: Pope
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۵۷ مایل مربع (۴٫۰۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۴۵ مایل مربع (۳٫۷۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۱۲ مایل مربع (۰٫۳۱ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۱۴۲ فوت (۳۴۸ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۳۳۵
 • برآورد (2012): ۳۸۶
 • تراکم: ۲۳۱٫۰/مایل مربع (۸۹٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
FIPS code: 27-37970
GNIS feature ID: 0647027
لانگ بیچ، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Long Beach, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان پوپ (ابهام‌زدایی) واقع شده‌است.
خصوصیات

لانگ بیچ ۴٫۰۷ کیلومترمربع مساحت و ۳۳۵ نفر جمعیت دارد و ۳۴۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
سالاماتوف، آلاسکا

CDP
| Salamatof, Alaska | Salamatof, Alaska |
| --- | --- |
CDP: CDP
ایالت: آلاسکا
Census Area: Kenai Peninsula Borough
مساحت: مساحت
 • کل: ۸٫۲ مایل مربع (۲۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۸٫۱ مایل مربع (۲۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۱ مایل مربع (۰٫۳ کیلومتر مربع)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۹۵۴
 • تراکم: ۱۲۰/مایل مربع (۴۵/کیلومتر مربع)
کد منطقه: ۹۰۷
سالاماتوف (به انگلیسی: Salamatof) شهری در بخش شبه‌جزیره کنای ایالت آلاسکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۰۰ میلادی ۹۵۴ نفر بوده‌است.
یاسمن فرمانی

| شناسنامه | شناسنامه | شناسنامه |
| --- | --- | --- |
زادروز: ۲۳ بهمن ۱۳۷۳ ‏(۳۰ سال)
زادگاه: ثمرین،اردبیل، ایران
قد: ۱/۷۰
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی: شارلوا
شمارهٔ پیراهن: ۶
پُست: هافبک
باشگاه‌های حرفه‌ای: باشگاه‌های حرفه‌ای
| سال‌ها | باشگاه‌ها | بازی (گل) |
یاسمن فرمانی (زاده ۲۳ بهمن ۱۳۷۳) فوتبالیست ایرانی است که در باشگاه شارلوا در سوپرلیگ زنان بلژیک و تیم ملی زنان ایران در پست هافبک بازی می‌کند.
وی همچنین همسر علی قلی زاده بازیکن تیم ملی فوتبال ایران است.
مشکل حضور در مسابقه

در یکی از مراحل پلی‌آف لیگ برتر فوتبال زنان بلژیک، داور مسابقه اجازه حضور فرمانی در زمین را به‌خاطر داشتن حجاب صادر نکرد.
کارلیستله (آرکانزاس)

مکان
| Carlisle, Arkansas | Carlisle, Arkansas |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: "Land here": شعار: "Land here"
Location in Lonoke County and the state of آرکانزاس: Location in Lonoke County and the state of آرکانزاس
مختصات: ۳۴°۴۷′۱۰″ شمالی ۹۱°۴۴′۴۱″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۷۸۶۱۱°شمالی ۹۱٫۷۴۴۷۲°غربی﻿ / 34.78611; -91.74472: مختصات: ۳۴°۴۷′۱۰″ شمالی ۹۱°۴۴′۴۱″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۷۸۶۱۱°شمالی ۹۱٫۷۴۴۷۲°غربی﻿ / 34.78611; -91.74472
ایالت: آرکانزاس
شهرستان: Lonoke
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۹ مایل مربع (۱۲٫۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۹ مایل مربع (۱۲٫۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰٫۱ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۳۰ فوت (۷۰ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۲٬۲۱۴
 • تراکم: ۴۷۰٫۲/مایل مربع (۱۸۱٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 72024
کد منطقه: 870
FIPS code: 05-11500
GNIS feature ID: 0069544
وبگاه: www.carlislear.org
کارلیستله (آرکانزاس) (به انگلیسی: Carlisle, Arkansas) یک شهر در ایالات متحده آمریکا با جمعیت ۲٬۲۱۴ نفر است که در آرکانزاس واقع شده‌است.
موقعیت جغرافیایی

موقعیت جغرافیایی شهرها و مناطق اطراف به شرح زیر است:
Localidades na vizinhança
ساماریندا

City
| Samarinda | Samarinda |
| --- | --- |
City: City
From top left, clockwise : East Kalimantan Governor Office, Mahakam Ulu Bridge, Samarinda Islamic Center, Palaran Stadium، Mulawarman UniversityFrom top left, clockwise : East Kalimantan Governor Office, Mahakam Ulu Bridge, Samarinda Islamic Center, Palaran Stadium، Mulawarman University: From top left, clockwise : East Kalimantan Governor Office, Mahakam Ulu Bridge, Samarinda Islamic Center, Palaran Stadium، Mulawarman UniversityFrom top left, clockwise : East Kalimantan Governor Office, Mahakam Ulu Bridge, Samarinda Islamic Center, Palaran Stadium، Mulawarman University
  مهر:   مهر
شعار: Samarinda Kota Tepian: شعار: Samarinda Kota Tepian
استان: کالیمانتان شرقی
تاسیس‌شده: 1668
حکومت: حکومت
 • شهردار: Syaharie Jaang
مساحت: مساحت
 • کل: ۷۱۸ کیلومتر مربع (۲۷۷ مایل مربع)
ارتفاع: ۸ متر (۲۶ فوت)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۷۲۶٫۲۲۳
 • تراکم: ۱٫۰/کیلومتر مربع (۲٫۶/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: WITA (UTC +8)
کد منطقه: +62 541
وبگاه: www.samarindakota.go.id/
ساماریندا (اندونزیایی: Samarinda) شهری در استان کالیمانتان شرقی کشور اَندونِزی است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۹۹۰ میلادی، ۳۳۴٫۸۵۱ نفر و بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۰ میلادی، ۳۴۶٫۹۵۹ بوده که در سال ۲۰۰۷ میلادی به ۳۵۶٫۱۳۹ نفر افزایش یافته‌است.
شیراز

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| شیراز | شیراز |
| --- | --- |
کلان‌شهر: کلان‌شهر
نمای شیراز از دروازه قرآنحافظیهسعدیهارگ کریم‌خانحرم شاهچراغباغ ارممسجد نصیرالملکخط آسمان شیرازنام‌های پیشین  تیرازیس، شهراز، شهر راز، شیرساز: نمای شیراز از دروازه قرآنحافظیهسعدیهارگ کریم‌خانحرم شاهچراغباغ ارممسجد نصیرالملکخط آسمان شیرازنام‌های پیشین  تیرازیس، شهراز، شهر راز، شیرساز
fa (in English: Expected satiety): fa
شیرازموقعیت شهر شیراز روی نقشه ایران: شیرازموقعیت شهر شیراز روی نقشه ایران
مختصات: ۲۹°۳۷′ شمالی ۵۲°۳۲′ شرقی﻿ / ﻿۲۹٫۶۱۷°شمالی ۵۲٫۵۳۳°شرقی﻿ / 29.617; 52.533: مختصات: ۲۹°۳۷′ شمالی ۵۲°۳۲′ شرقی﻿ / ﻿۲۹٫۶۱۷°شمالی ۵۲٫۵۳۳°شرقی﻿ / 29.617; 52.533
استان: فارس
شهرستان: شیراز
بخش: مرکزی
حکومت: حکومت
 • نوع: شورای شهر
 • شهردار: محمدحسن اسدی
مساحت: مساحت
 • کلان‌شهر: ۲۴۰ کیلومتر مربع (۸۶٫۴۸۷ مایل مربع)
 • خشکی: ۲۴۰ کیلومتر مربع (۸۶٫۴۸۷ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۵۰۰ متر (۵۲۰۰ فوت)
جمعیت (سرشماری ۱۴۰۰): جمعیت (سرشماری ۱۴۰۰)
 • تراکم: ۶۶۷۰/کیلومتر مربع (۱۸۶۰۰/مایل مربع)
 • شهری: ۱٬۹۵۵٬۵۰۰
 • کلان‌شهری: ۲٬۰۶۹٬۰۰۱
 • رتبه جمعیت در ایران: ۴
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
کدهای منطقه: (+۹۸) ۰۷۱
مسیرها:  آزادراه ۷  جاده ۶۵  جاده ۶۷  جاده ۸۶  جاده 744
شناسهٔ ملی خودرو: ۶۳–۹۳–۸۳  ایران
فرودگاه: فرودگاه بین‌المللی شهید دستغیب
ترابری ریلی: ایستگاه راه‌آهن شیراز
ترابری سریع‌السیر:  قطارشهری شیراز    سازمان اتوبوسرانی شیراز و حومه
آب وهوا: Csa (اقلیم مدیترانه‌ای)
وبگاه: shiraz.ir
شیراز (آواپرونده:Shiraz.ogg)، کلان‌شهری در ایران و مرکز استان فارس در جنوب ایران است. جمعیت کلان‌شهر شیراز بر اساس سرشماری سال ۱۴۰۰، بالغ بر ۱٬۹۵۵٬۵۰۰ تن بوده‌است که بر این اساس، شیراز پنجمین شهر بزرگ و پرجمعیت ایران و پرجمعیت‌ترین شهر جنوب کشور به‌شمار می‌رود.
شیراز در بخش مرکزی استان فارس، در ارتفاع ۱۴۸۶ متر از سطح دریا و در منطقهٔ کوهستانی زاگرس واقع شده و آب و هوای معتدلی دارد. این شهر از سمت غرب به کوه دراک، از سمت شمال به کوه‌های بمو، سبزپوشان، چهل‌مقام و باباکوهی (از رشته‌کوه‌های زاگرس) محدود شده‌است.
بلدیهٔ شیراز در سال ۱۲۹۰ خورشیدی، در زمان استانداری مهدی‌قلی هدایت تأسیس شد. شهرداری شیراز به ۱۱ منطقهٔ مستقل شهری تقسیم شده و جمعاً مساحتی بالغ بر ۲۴۰ کیلومتر مربع را شامل می‌شود. نام |شیراز| در کتاب‌ها و سندهای تاریخی، با نام‌های مختلفی نظیر: «تیرازیس»، «شیرازیس» و «|شیراز|» به ثبت رسیده‌است. محل اولیهٔ این شهر در محل قلعهٔ ابونصر بوده‌است. شیراز در دوران بنی‌امیه به محل فعلی منتقل می‌شود و به بهای نابودیِ شهر استخر — پایتخت قدیمیِ فارس — رونق می‌گیرد. این شهر در دوران صفاری، آل بویه و زندیه، پایتخت ایران بوده‌است.
شیراز از دیرباز به واسطهٔ مرکزیت نسبی‌اش در منطقهٔ زاگرس جنوبی و واقع‌شدن در یک منطقهٔ به نسبت حاصل‌خیز، محلی طبیعی برای مبادلات محلی کالا بین کشاورزان، یک‌جانشینان و عشایر بوده‌است. همچنین این شهر در مسیر راه‌های تجاری داخل ایران به بندرهای جنوب مانند بندرعباس و بندر بوشهر قرار گرفته‌است. شیراز به سبب جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی فراوان، همواره گردشگران بسیاری را به سوی خود فرامی‌خواند. بیشینه مردم شیراز فارسی‌زبان هستند و به لهجهٔ شیرازی سخن می‌گویند.
نام

اولین اشاره به نام شیراز، بر روی لوح‌های گلی ایلامی به ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد که در ژوئن ۱۹۷۰ در هنگام کندن زمین برای ساخت کوره آجرپزی، در گوشهٔ جنوب غربی شهر یافت شده‌است. لوح‌های نوشته شده در ایلام قدیم به شهری به نام تیرازیس اشاره دارد.
با توجه به آواشناسی چنین برداشت می‌شود: تیراسیس یا سیراسیس،
این اسم از نام سیراجیس در فارسی قدیم، گرفته شده‌است که بر اثر تغییر منظم صداها در زبان فارسی مدرن به شیراز تغییر نام داده‌است. نام شیراز بر روی سفال‌های پیداشده از ویرانه‌های دورهٔ ساسانی در سدهٔ دوم پس از میلاد نیز، رویت شده‌است. بر اساس نوشته‌های برخی از نویسندگان بومی، با توجه به شاهنامه، نام شیراز از نام پسر سومین شاه جهان یعنی تهمورث مشتق شده‌است.
در کاوش‌های باستان‌شناسی در تخت جمشید، به سرپرستی جورج کامرون در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، به پیدایش خشت‌نبشته‌هایی ایلامی انجامید که بر روی چند فقره از آن‌ها به قلعه‌ای به نام «تیرازیس» یا «شیرازیس» اشاره شده‌است. همچنین مهرهایی مربوط به اواخر ساسانی و اوایل اسلام در محل قصر ابونصر یافت شده‌است که حاوی نام «شیراز» است. ابن حوقل، جغرافی‌دان مسلمان سدهٔ چهارم هجری، وجه تسمیهٔ شیراز را شباهت این سرزمین به اندرونِ شیر می‌داند؛ چرا که به قول او عموماً خواروبار نواحی دیگر بدان‌جا حمل می‌شد و از آن‌جا چیزی به جایی نمی‌بردند. براساس تحقیقات تدسکو، شیراز به معنای مرکز انگور خوب است. هرچند این نظر توسط پژوهشگران دیگر مانند بنونیست و هنینگ رد شده‌است.
پیشینه

مقاله‌های اصلی: پیشینه شیراز، شیراز در گذر زمان، و قصر ابونصر
پیشینه > در اسطوره‌ها و روایات سنتی

طبق روایتی سنتی بنای شیراز توسط تهمورث، از پادشاهان پیشدادی صورت گرفت و با گذشت زمان این شهر رو به ویرانی گذاشت. همچنین طبق روایت سنتی دیگری در محل شهر شیراز شهری به نام فارس بوده‌است که برگرفته از نام فارس پسر ماسور، پسر شِم، پسر نوح است.
پیشینه > تصرف فارس توسط مسلمانان

استان فارس ساسانیان شامل استان فارس، یزد، حاشیه خلیج فارس و جزایر آن و بخشی از خوزستان کنونی بود، و طی حملات اعراب بین سال‌های ۶۴۰–۶۵۳ میلادی که از بصره سازمان‌دهی می‌شد به تسخیر درآمد. در آن زمان در محل شیراز کنونی شهری نبود. اما قلعه‌هایی در حوالی شیراز کنونی وجود داشت که در سال ۶۴۱ میلادی به تسخیر اعراب درآمد. در طی این دوران اعراب حملات متعددی از محل این قلعه به استخر تدارک دیدند. استخر، پایتخت فارس تا سال ۶۵۳ میلادی مقاومت کرد. «شهر اصلی فارس، استخر، پیوندهایی نزدیک با سلسله ساسانی و دین زردشتی داشتند. حکمرانان عرب می‌خواستند که مرکزی رقیب و اسلامی در قلمرو تازه فتح شده خود درست کنند.» هنگامی که اعراب شهر شیراز را بنیان نهادند، شهر را به‌گونه‌ای بنیان گذاشتند که بزرگ‌تر از اصفهان باشد.
شهبازی می‌نویسد که به سبب قرار داشتن شیراز در محل تلاقی راه‌های منتهی به یزد، کرمان، خوزستان، اصفهان و خلیج فارس، شیراز به پایگاه (سپاه مسلمانان) در فارس و مقر دولت و کارگزاران ارشد نظامی و اداری تبدیل شد و برای دو سده محل استقرار فرمانداران عرب فارس بود.
هرچند تا دو سده شیراز زیر سایه شهر رقیب، استخر بود. اما به تدریج با اسلام آوردن ایرانیان و انحطاط شهر استخر، اهمیت شهر استخر به شیراز منتقل شد. از این دوران اطلاعات کمی در دسترس است ولی مشخص است که تا سده نهم میلادی شیراز دارای مسجد جامع نبوده‌است؛ یعنی تا زمانی که صفاریان شیراز را پایتخت حکومت خود قرار دادند.
پیشینه > آل بویه تا صفویان

در سده چهارم و پنجم هجری قمری سلسلهٔ آل بویه فارس، شیراز را به پایتختی برگزیدند و مساجد، قصرها، کتابخانه و کانال آب‌رسانی از رودخانه کر در آن بنا نمودند. در این دوران شیراز به بزرگ‌ترین شهر استان فارس (شامل یزد و سواحل شمالی خلیج فارس) تبدیل شده بود. آل بویه پیرو شیعه ۱۲ امامی بودند و شیعه را تبلیغ نموده و مراسمی مانند محرم و عید غدیر را پاس می‌داشتند. با این‌حال آل بویه سیاست‌مدارا و پذیرا بودن با سایر مذاهب مانند اهل سنت را در پیش داشتند. در زمان آن‌ها غیر مسلمانان مانند زردشتی‌ها مجبور نبودند که علامت مشخص‌کننده به تن داشته باشند یا در محله‌های خاصی زندگی کنند. در زمان آل بویه بازار شهر در هنگام جشن مهرگان و نوروز نورانی می‌شد و هنگامی که در سال ۳۶۹ هجری مصادف با ۹۸۰ میلادی مسلمانان شیراز علیه زرتشتیان به اغتشاش پرداختند، عضدالدوله لشکری برای تنبیه اغتشاش‌کنندگان به شیراز فرستاد.
اتابکان فارس (سَلغُریان) از نیمهٔ سدهٔ ۶ هجری (۱۲ میلادی) بر شیراز مستولی شدند. در دورهٔ آن‌ها شیراز شکوفا شد و بناهای متعددی نظیر مدرسه، بیمارستان، بازار اتابک ساخته شد. به تدبیر اتابکان در حمله چنگیز خان مغول، شیراز از تخریب و قتل‌عام در امان ماند چرا که حکمرانان سلغری، ابوبکر بن سعد به پرداخت مالیات به مغولان رضایت دادند. آخرین حکمران اتابک اَبِش بنت سعد بود که به همسری پسر هلاکوخان مغول درآمد. مهریه او بخشش خراج شیراز بود و بدین ترتیب اتابکان فارس در سال ۶۸۵ هجری (۱۲۸۷–۱۲۸۶ میلادی) منقرض شد. شیراز همچنین از قتل‌عام تیمور نیز در امان ماند زیرا شاه شجاع مظفری، فرماندار فارس تسلیم شد. در سده سیزدهم میلادی، شیراز مرکزی پیشرو در علم و هنر بود. به‌خاطر تشویق حاکمان و وجود دانشمندان و هنرمند، این شهر توسط جغرافی‌دانان قدیمی دارالعلم نامیده می‌شد.
پیشینه > دوران صفویه تا پایان قاجار

شیراز به‌سال ۹۰۹ هجری (۱۵۰۳ میلادی) به دست صفویه افتاد. شاه اسماعیل در راه توسعه تشیع رهبران مذهبی اهل سنت شهر را از دم تیغ گذرانید. در این دوران بناهای متعددی در شیراز مانند مدرسه خان، قصری در محل «میدان» و حصاری بدور شهر ساخت. شهر شیراز در دوران صفویه دو گروه رقیب را در خود جای داده‌بود. حیدری‌ها که پیرو شیخ حیدر صفوی بودند و در شرق شهر سکنا داشتند و نعمتی‌ها که در غرب شیراز ساکن بودند و پیرو شاه نعمت‌الله ولی بودند.
پس از حمله افغان‌ها به ایران و سقوط صفویه در سال ۱۷۲۲ میلادی، سپاه افغان در سال ۱۷۲۳ روانه شیراز شد. شیراز پس از نه ماه محاصره و تحمل قحطی تسلیم شد. گفته می‌شود طی این محاصره حدود ۱۰۰ هزار تن از مردم شیراز کشته شدند. نادرشاه توانست در سال ۱۷۲۹ شیراز را از دست افغان‌ها درآورد و خرابی‌های به بار آمده را ترمیم نماید. اما با شورش حکمرانان محلی در دوره افشاریان علیه نادرشاه، نادرشاه سپاهی را روانه شیراز کرد و شهر پس از چهار ماه محاصره سقوط کرد. پس از این حمله بسیاری از مردم شیراز از دم تیغ گذشتند و دو کله مناره در اطراف شهر برپا شد و باغ‌های اطراف شیراز نابود شد.
کریم‌خان زند شیراز را در سال ۱۱۸۰ هجری قمری (۷–۱۷۶۶ میلادی) به‌عنوان پایتخت سلطنت خود برگزید. در این دوران شیراز رونقی دوباره یافت و بر جمعیت آن افزوده‌شد. شیشه ساخت شیراز به تمام ایران صادر می‌شد و شراب شیراز که عمدتاً توسط ارمنیان و یهودیان ساخته می‌شد از طریق خلیج فارس به بازار هند صادر می‌شد. در دوره کریم‌خان استادکاران و کارگران از سراسر ایران به شیراز آورده شدند. گفته شده‌است که تنها ۱۲٬۰۰۰ تن در ساختن خندق جدید دور شهر شرکت داشتند. به دستور کریم‌خان بناهای متعددی مانند ارگ جدید شهر، بازار وکیل، دیوان‌خانه، توپ‌خانه، یک مسجد باشکوه و چند هزار مسکن برای لرها که در سپاه کریم‌خان بودند بنا شد. در آن زمان شیراز یازده بخش داشت که پنج تای آن‌ها بخش‌های حیدری، پنج تای آن‌ها نعمتی و یک بخش متعلق به یهودیان بود. پس از کریم‌خان، جانشینان وی موفق به حفظ سلسله زندیه نشدند و پس از روی کار آمدن قاجارها، آقا محمد خان قاجار پایتخت را به تهران منتقل نمود. در دوره قاجاریه، سید علی محمد باب در سال ۱۲۶۱ هجری قمری (۱۸۴۵ میلادی) در شهر شیراز شروع تبلیغ آیین خود نمود. او دستگیر و از شهر اخراج شد. در زمان اشغال ایران در جنگ جهانی اول، شیراز از کانون‌های مبارزه با نیروهای خارجی بود و کمیته ملی حافظین استقلال ایران در این شهر فعالیت می‌کرد.
بازار وکیل
 اثر ژان دیولافوا ۱۸۸۱
زنان در شیراز 
اثر ژان دیولافوا، ۱۸۸۱
شیراز
 اثر اندره دولیه دلاند، ۱۶۷۱
دروازه قرآن
 هارولد وستون
نمایی از شهر شیراز در دوره صفویه
 اثر ژان شاردن
نگاره‌ای از
 لطفعلی‌خان زند
پیشینه > دوران معاصر

در اثر شیوع آنفلوآنزا در سال ۱۹۱۸ حدود ۱۰٬۰۰۰ تن از مردم شیراز جان خود را از دست دادند. شیراز از دوران صنعتی شدن زمان رضا شاه که در شهرهای مختلف ایران رخ داد، چندان بهره‌ای نبرد ولی پس از جنگ جهانی دوم شیراز پیشرفت زیادی داشت. در سال ۱۳۵۳ خورشیدی شیراز از نظر بزرگی پس از شهرهای صنعتی تبریز و اصفهان و شهر مذهبی مشهد قرار داشت. در سال‌های منتهی به انقلاب شیراز شاهد رشد خوبی بود. هر چند شیراز دیگر در سر شاهراه ترانزیت کالا از بندرهای خلیج فارس به داخل ایران راه نداشت، چون نقش سنتی بندر بوشهر با ساخته شدن راه‌آهن سراسری به بندرهای دیگری انتقال یافته بود. با این حال مراکز آموزش عالی، پایگاه‌های نظامی و صنعت گردشگری رشد خوبی در این شهر داشت.
پس از انقلاب، احیا و مرمت آثار تاریخی مورد توجه قرار گرفته‌است که از مهم‌ترین کارهای انجام گرفته می‌توان به احیای ارگ کریم‌خان، مرمت و بازسازی آرامگاه خواجوی کرمانی و دروازه قرآن، حمام وکیل و حافظیه اشاره کرد.
به علت گازرسانی از پالایشگاه گاز بیدبلند به مجتمع پتروشیمی شیراز، شهر شیراز یکی از اولین شهرهای گازرسانی‌شده در ایران بوده‌است. شرکت گازرسانی منطقه ۵ از سال ۱۳۴۲ در این شهر فعالیت داشته‌است که در اسفند ماه ۱۳۷۷ به شرکت گاز استان فارس تغییر نام یافت.