سرطان لوزالمعده
مرحله‌بندی > سرطان سلول‌های برون‌ریز

مرحله‌بندی سرطان لوزالمعده معمولاً پس از سی‌تی اسکن انجام می‌شود. پرکاربردترین سیستم مرحله‌بندی برای سرطان لوزالمعده، سیستمی است که توسط کمیته مشترک سرطان آمریکا (AJCC) با همکاری اتحادیه بین‌المللی کنترل سرطان (UICC) تهیه و تنظیم شده است. سیستم مرحله‌بندی AJCC-UICC چهار مرحله کلی را مشخص می‌کند که از بیماری اولیه تا پیشرفته را شامل می‌شود و بر پایهٔ طبقه‌بندی تی‌ان‌ام یعنی اندازه تومور (T)، گسترش به غدد لنفاوی (N) و متاستاز (M) استوار است.
| مرحله | توضیح |
| --- | --- |
Tx: تومور اولیه قابل ارزیابی نیست.
T0: شواهدی از نئوپلاسم (تومور) وجود ندارد.
Tis: تومور درجا
T1: تومور محدود به لوزالمعده و بزرگ‌ترین قطر آن، مساوی یا کمتر از ۲ سانتی‌متر است.
T1a:  (1a) تومور محدود به لوزالمعده و بزرگ‌ترین قطر آن، مساوی یا کمتر از ۰٫۵ سانتی‌متر است.
T1b:  (1b) تومور محدود به لوزالمعده و بزرگ‌ترین قطر آن، بیشتر از ۰٫۵ سانتی‌متر اما مساوی یا کمتر از ۱ سانتی‌متر است.
T1c:  (1c) تومور محدود به لوزالمعده و بزرگ‌ترین قطر آن، بیشتر از ۱ سانتی‌متر اما مساوی یا کمتر از ۲ سانتی‌متر است.
T2: تومور محدود به لوزالمعده و بزرگ‌ترین قطر آن، بیشتر از ۲ سانتی‌متر اما مساوی یا کمتر از ۴ سانتی‌متر است.
T3: توموری که بزرگ‌ترین قطر آن، بیشتر از ۴ سانتی‌متر است و فراتر از لوزالمعده گسترش می‌یابد، اما هنوز تنه شریان سلیاک یا شریان مزانتریک فوقانی را درگیر نکرده است.
T4: تومور فراتر از لوزالمعده گسترش یافته و به تنهٔ سلیاک یا شریان مزانتریک فوقانی نفوذ کرده است (تومور اولیهٔ غیرقابلِ برداشت است).
: 
Nx: غدد لنفاوی اطراف را نمی‌توان ارزیابی کرد.
N0: هیچ متاستازی در غدد لنفاوی اطراف وجود ندارد.
N1: تومور به غدد لنفاوی پیرامون خود متاستاز داده است.
: 
Mx: وجود متاستازهای دوردست را نمی‌توان تعیین کرد.
M0: متاستاز دوردست وجود ندارد.
M1: متاستازهای دور وجود دارد.
| مرحله | نوعِ درگیریِ TNM |
| --- | --- |
مرحله صفر:: M0 - N0 - Tis
مرحله ۱A:: M0 - N0 - T1
مرحله ۱B:: M0 - N0 - T2
مرحله ۲A:: M0 - N0 - T3
مرحله ۲B:: هر M0 - N1 - T
مرحله ۳:: هر M0 - N2 - T
مرحله ۴:: هر T - هر M1 - N
«انجمن لوزالمعده ژاپن» نیز طبقه‌بندی خود را پیشنهاد کرده است که به قرار زیر است:
| مرحله | توضیح |
| --- | --- |
T1: از ۰ تا ۲ سانتی‌متر
T2: از ۲ تا ۴ سانتی‌متر
T3: از ۴ تا ۶ سانتی‌متر
T4: بیش از ۶ سانتی‌متر
: 
N0: هیچ‌کدام از غدد لنفاوی درگیر نشده است.
N1: غدد لنفاوی سطح اول لوزالمعده درگیر شده‌اند.
N2: درگیری غدد لنفاوی سطح دوم لوزالمعده (شریان کبدی خاص، تنهٔ سلیاک و شریان مزانتریک فوقانی)
: 
M0: عدم وجود متاستازهای دور
M1: وجود متاستازهای دوردست
در طبقه‌بندی «انجمن لوزالمعده ژاپن»، در صورت لزوم، گاهی پارامترهای زیر را به طبقه‌بندی اضافه می‌کنند:
S (تهاجم به کپسول لوزالمعده)
Rp (تهاجم به خلف صفاق)
V (تهاجم عروقی)
که می‌توان امتیازهای عددی مقابل را به آن نسبت داد: صفر: در صورت عدم وجود، ۱: در صورت حضور مشکوک، ۲: در صورت قطعی بودن، ۳: در صورت شدید و گسترده بودن
به‌منظور کمک به تصمیم‌گیری در مورد انتخاب درمان مناسب، تومورها نیز بر اساس امکان برداشتن‌شان با جراحی، به سه گروه کلی تقسیم و به صورت تومورهای «قابل برداشتن»، «قابل برداشت مرزی» یا «غیرقابل برداشت» ارزیابی می‌شوند. هنگامی که سرطان هنوز در مراحل اولیه است (مراحل ۱ و ۲ از سیستم AJCC-UICC)، بدون آنکه به رگ‌های خونی بزرگ یا اندام‌های دوردست مانند کبد یا ریه‌ها گسترش یافته باشد، معمولاً می‌توان تومور را با جراحی برداشت؛ تنها در این صورت که بیمار به یک‌چنین جراحی سنگین و بزرگی تمایل و آمادگی جسمانی و عملکردی آن را داشته باشد.
سیستم مرحله‌بندی AJCC-UICC امکان تمایز بین تومورهای مرحله ۳ را که در گروه «قابل برداشت مرزی» هستند (که جراحی آنها از نظر فنی امکان‌پذیر است، زیرا محور شریان‌های سلیاک و شریان مزانتریک فوقانی هنوز درگیر نشده‌اند) با تومورهایی که «غیرقابل برداشت» هستند (به دلیل گسترش موضعی سرطان) فراهم می‌آورد. از نظر طبقه‌بندی دقیق‌تر تی‌ان‌ام، این دو گروه به ترتیب با T3 و T4 مطابقت دارند.
مرحله‌بندی سرطان لوزالمعده (طبقه‌بندی تی‌ان‌ام)
مرحلهٔ T1 سرطان لوزالمعده
مرحلهٔ T2 سرطان لوزالمعده
مرحلهٔ T3 سرطان لوزالمعده
مرحلهٔ T4 سرطان لوزالمعده
سرطان لوزالمعده در گره‌های لنفاوی مجاور – مرحلهٔ N1
آدنوکارسینوم‌های پیشرفته موضعی زمان رخ می‌دهد که سرطان به اندام‌های مجاور (در موارد فوق به ترتیب و به‌طور تقریبی، از چپ به راست احتمال رخداد آن کاهش می‌یابد) نظیر دوازدهه، معده، کولون عرضی، طحال، غده فوق کلیوی یا کلیه سرایت کرده باشد. اغلب آنها به عروق مهم خونی یا لنفاوی و اعصاب مجاور لوزالمعده نیز سرایت می‌کنند و عمل جراحی را بسیار دشوارتر می‌سازند. مکان‌های رایج برای گسترش متاستازی (مرحله چهارم بیماری) کبد، حفرهٔ صفاقی و ریه‌ها هستند که همگی در ۵۰ درصد یا بیشتر موارد کاملاً پیشرفته سرطان لوزالمعده درگیر می‌شوند.