تبعید بزرگ
اخراج دسته جمعی و دلایل آن

شاه عباس اول صفوی، که شکست را نمی‌پذیرفت، خواستار بازپس‌گیری اراضی واگذار شده به ترک‌ها در سال ۱۵۹۰ بود. او آغاز به اصلاح ارتش خود کرد، آن را به سبک اروپایی با کمک کارشناسان انگلیسی آموزش داد و در سال ۱۶۰۳ جنگ جدیدی را با امپراتوری عثمانی آغاز کرد.
در سالهای ۱۶۰۳–۱۶۰۵، سپاهیان شاه با شکست دادن ترکها در صوفیان، شهرهای نخجوان، تبریز، جلفا و اریوان را به تصرف خود درآوردند و بار دیگر غارت کردند.  اکثر ساکنان اریوان به اجبار جابه‌جا شدند. از تابستان ۱۶۰۴، قلمرو ارمنستان شرقی به‌طور سیستماتیک در معرض حمله‌های ویرانگر قرار گرفت.  در مورد نواحی دشت آرارات که با امپراتوری عثمانی مرز داشت، شاه عباس از تاکتیک «زمین سوخته» استفاده کرد. این تاکتیک به معنای جابجایی اجباری تمام ساکنان محلی به اعماق سرزمین‌های ایران و تخریب منطقه همراه با تمام اموال آن‌ها بود..
شاه عباس هدف از این اقدام‌ها را کاهش جمعیت این مناطق و جابجایی جمعیت ارمنی به سرتاسر ایران قرار داد. از یک سو، او می‌خواست مرزهای غربی خود را از یک توطئه احتمالی عثمانی-ارمنی ایمن کند و از سوی دیگر، به‌دنبال استفاده از صنعتگران و بازرگانان ارمنی برای مقاصد تجاری خود بود.
در مرحله اول به دستور شاه تجمع ارمنی‌ها (از نخجوان، جلفا، سیونیک، سوان، لری، آباران، شیرکاوان، قارص، وان، آلاشکرت و بایازت) سازماندهی شد   در مکان‌های مشخص شده ارمنی‌ها رعیت وفادار شاه خود بودند و دستورهای او را اجرا می‌کردند و با اطلاع از نیت او به هر نحو ممکن از او می‌خواستند که حرکت خود را به دلیل نزدیک شدن زمستان به تعویق بیندازد. با این حال، درخواست‌های آنها از سوی شاه نادیده گرفته شد.
به دنبال آن تمام دارایی‌های باقی مانده از جمعیت ارمنی تخریب شد، به طوری که نتوانستند توسط نیروهای عثمانی تصرف شوند.  هزاران نفر تنها هنگام عبور از رودخانه اراکس جان باختند.
آراکل داوریژتسی، مورخ ارمنی قرن ۱۷، گزارش می‌دهد:
شاه عباس به درخواست‌های ارمنی‌ها توجه نکرد. او نخبگان خود را فراخواند و از میان آن‌ها ناظرانی و راهنماهایی برای ساکنان کشور منصوب کرد، به‌طوری که هر شاهزاده با ارتش خود باید جمعیت یک گَور (استان) را اخراج می‌کرد. جمعیت شهر ایروان، منطقه آرارات و برخی از گَورهای نزدیک به امیرگون خان سپرده شد.
...
اما با نزدیک شدن پاییز، فرمانده عثمانی… ارتش بزرگی جمع‌آوری کرد و حمله‌ای شدید به شاه عباس در استان آرارات انجام داد. هنگامی که عباس دید که نمی‌تواند در برابر او مقاومت کند، از مکانی به مکان دیگر فرار کرد و کشور را آتش زد تا برای نیروهای ترکی هیچ پناهگاهی، غذایی و علوفه‌ای برای دام‌ها وجود نداشته باشد. او همچنین به سربازان خود دستور داد تا مردم ارمنی را به ایران منتقل کنند.
...
با ضربات شدید و با شتاب شدید، آن‌ها منطقه‌ای را که بین استان‌های شیراکاوان (شیراکاوان) و کارس و استان گوغتن قرار داشت، ویران کردند. در روزهای زمستان، آن‌ها ورده‌پت‌ها و اسقف‌ها، کشیش‌ها و رعایا، اشراف و عوام را از صومعه‌ها و خانه‌های خود در روستاها، شهرها، دیرها و سکته‌ها بیرون کشیدند و به سرعت در مقابل اسب‌هایشان پیش راندند، شمشیرهایشان را در دست گرفته و آنان را عجله می‌کردند، زیرا ارتش عثمانی به سرعت در تعقیب آن‌ها بود. وای بر این مصیبت! وای بر رنج، فقر و تلخی! زیرا هنگامی که مردم از خانه‌های خود رانده شدند، خانه‌ها را با تمام دارایی‌هایشان آتش زدند و صاحبان آن‌ها، در حالی که به پشت سر نگاه می‌کردند، شعله‌ها را در حال بلند شدن می‌دیدند. سپس آن‌ها با ناله‌ها و فریادهای شدید گریستند، با صدای بلند می‌سوختند و خاک بر سر می‌ریختند. هیچ کمکی پیدا نمی‌شد، زیرا فرمان شاه قاطع بود. سپس در مسیر، برخی از آن‌ها کشته شدند و برخی دیگر مجروح شدند، نوزادان را از دستان مادرانشان گرفتند و به سنگ‌ها پرت کردند تا مادران در مسیر راحت‌تر باشند.
بر اساس گفته‌های داوریژتسی، اخراج جمعیت از اوت ۱۶۰۴ آغاز شد و اوج آن در پاییز همان سال بود. تعداد جمعیتی که اخراج شدند، شامل منطقه‌ای از کوه‌های گارنی تا دهانه رود ارس بود.
شاه عباس اول بزرگ