سوجان
نقد و بررسی

خبرگزاری ایرنا: فارغ از نمایش رئالیستی آداب و رسوم مردم گیلان، شرافت اخلاقی و اتحاد و همبستگی آنها را هم به نمایش می‌گذارد و مثلاً در یکی از سکانس‌ها وقتی مردم متوجه نیت خبرچینی بزاز می‌شوند، از او خرید نمی‌کنند و تحریمش می‌کنند و نمونه‌هایی دیگر از این موقعیت‌ها که به بازنمایی جزیی‌نگرانه و واقع‌گرایانه فرهنگ مردم گیلان می‌پردازد. ضمن این‌که به همین دلیل از بازیگران بومی هم استفاده شده که خود مصداقی از عدالت‌خواهی نه فقط در درون قصه که در تولید اثر هم است و استعدادهای نهفته در استان‌ها را نیز کشف و معرفی می‌کند. در پس همه این مولفه‌های فرمی و مضمونی، آنچه بیش از هر چیز در سریال «سوجان» مهم است، موقعیت و شخصیت خود سوجان به عنوان زنی قوی است که هم در تحکیم بنیاد خانواده می‌کوشد و هم در برابر تحکم استبداد می‌ایستد تا شمایلی از یک زن قهرمان و شکوه زنانگی را به نمایش بگذارد.
رسول منفرد: فضای رسانه‌ای امروز به شکل زدگی دچار است و بهتر بود وقتی سریالی در تلویزیون با موضوع گیلان پخش می‌شود تولید محتواهای رسانه‌ای متعددی برای تحلیل سریال در گیلان صورت می‌گرفت. سریال سوجان پر مخاطب بوده و طبق خبرها ممکن است رکورد مخاطبان ۱۰ سال اخیر شبکه اول سیما را بشکند. در برخی از فیلم‌ها منشأ غم، شخصی و نازل بوده است، اما در سریال سوجان غم‌ها جنبه شریف و محترمی دارد و نسبت ظالم و مظلوم را مشخص می‌کند و در موقعیت فعال بوده و در حالت انفعال و تسلیم مظلوم رقم نمی‌خورد. سریال شخصیتی ضعیفی نیست، در سریال سوجان به جای روایت ظلم به روایت مبارزه نزدیک می‌شویم.
برترین‌ها: سریال «سوجان» در خطه زیبا و سرسبز استان گیلان جلوی دوربین رفته و نماهای چشم‌نوازی را در قاب تلویزیون به نمایش می‌گذارد. نماهای زیبا و لوکیشن‌های متنوع جزو امتیازهای ساخته تبریزی است که البته ناگفته نماند اگر نمایش این نماها به‌اندازه و در خدمت قصه نباشد، در چشم تماشاگر عادی می‌شود. ثریا قاسمی، حمیدرضا نعیمی، بهنام تشکر، بهزاد فراهانی و سیما تیرانداز بازیگران شناخته‌شده و باسابقه «سوجان» هستند و چهره‌های جوان یا کمتر آشنا مانند غزاله اکرمی بازیگر نقش «ماهی» در سریال «رحیل»، علی مرادی مجری تلویزیون، بهادر زمانی بازیگر فیلم «رستاخیز» و نگار بابایی بازیگر تئاتر نیز در این مجموعه ایفای نقش کرده‌اند. غزاله اکرمی در نقش «سوجان» به عنوان شخصیت اصلی قصه که دختر زرنگ و مستقلی است، بازی خوبی دارد. ثریا قاسمی بازیگر پیش‌کسوت و خوش‌سابقه سریال نیز بازی گرم و تأثیرگذاری را به نمایش گذاشته است. به‌طور کلی فعلاً عملکرد بازیگران جوان سریال قابل قبول بوده و نقطه ضعف چشمگیری در کار بازیگران به چشم نمی‌آید.
برخی منتقدان این مجموعه را کپی ضعیف از پس از باران دانسته‌اند و به شباهت‌های این دو مجموعه و همچنین روند کند داستانی و روایت نامنسجم سوجان اشاره کرده‌اند.
جبار آذین: در مقایسه با سریال‌های موفق گذشته همچون «پس از باران»، باید گفت که در شرایط کنونی که تعداد زیادی سریال تولید و پخش می‌شود، اقبال عمومی از «سوجان» واقعاً شایسته توجه است. این سریال با وجود رقبا و تنوع تولیدات، توانسته موفقیت‌های چشمگیری را کسب کند. «سوجان» با داستانی عاشقانه و اجتماعی در دل تاریخ معاصر ایران، توانسته با هنرمندی و توجه به مولفه‌های درستی همچون کارگردانی مطلوب و بازی‌های مقبول، یک سریال به یادماندنی و جذاب را به مخاطبان خود ارائه دهد که می‌تواند در تاریخ تلویزیون ایران به یادگار بماند.
روزنامه هفت صبح: فعلاً همه چیز باسمه‌ای به نظر می‌رسد و «سوجان» فاقد هویتمندی است. مورد مهم‌تر به فیلمنامه برمی‌گردد که به اتفاقات زیادی نوک می‌زند، اما چون گره‌افکنی، گره‌گشایی و نقاط عطف قوی ندارد، منجر به خسته شدن بیننده می‌شود. واقعیت این است که دوران چنین روایت‌هایی سرآمده و سازندگان باید برای تعریف ماجراهای آشنا، زاویه نگاه متفاوتی انتخاب می‌کردند.
فیلم نیوز: حال‌وهوای قسمت اول «سوجان» مخاطبان را به یاد سریال‌هایی مثل «پس از باران»، «از یاد رفته»، «گذر از رنج‌ها»، «وارش» و… می‌اندازد؛ سریال‌های تاریخی که با محوریت زندگی یک دختر یا زن روستایی در خطه سرسبز گیلان ساخته شده و در زمان خودشان مخاطبان بسیاری داشتند. حسین تبریزی سعی کرده است فضا را متناسب با سال‌های ابتدایی ۱۳۰۰ بازسازی کند. شمایل خانه‌های روستایی، لباس‌ها، سبک زندگی، جنس روابط، محدودیت‌ها و … در همین راستا انتخاب شده‌اند. در قسمت اول با دو برهه زمانی مواجهیم که زندگی دو نسل را به نمایش می‌گذارد و سعی شده تفاوت میان این دو نسل هم به‌خوبی نمایش داده شود. تا اینجای کار بدون شک، برگ برنده سریال، بازی ثریا قاسمی است. حضور او در این سریال و قصه‌ای که با آب‌وتاب برای نوه‌اش تعریف می‌کند باعث شده با اتفاقات جذابی روبه‌رو باشیم. قاسمی در نقش مادربزرگی ظاهر شده که برخلاف زن‌های آن دوران زیر بار زور نمی‌رود و اتفاقاً با نوه‌اش همراه می‌شود تا زندگی بهتری را بسازد. او توانسته، جسارت و قدرت یک زن روستایی را به تصویر بکشد.
عصر ایران: «طلا» دختر «حشمت خان» با بازی زهرا جهرمی در سریال است؛ کسی که رفت و آمد زیادی در دربار دارد، اما مجموعه این ویژگی‌ها و توانمندی‌های فردی را باید در بروز و نمایش عواطف و احساسات «طلا» لحاظ کرد. به این معنا که جهرمی از تمام این مولفه‌ها و المان‌هایی که به آن اشاره کردیم بهره می‌برد تا در نهایت شخصیت «طلا» را به شخصیتی پر تلاطم و پویا بدل کند و باورمند سازد. برای این باورمندی او سعی کرده تا با تکیه بر بازی حسی و کلامی، نقش را در یک کنش‌مندی دراماتیک بارور کرده و قوام ببخشد. آنچه به باورمندی نقش کمک کرده به اندازه بودن اکت‌ها و تعادل در میزان بروز عواطف و واکنش‌های احساسی است، به ویژه در یک قصه ملودرام که ممکن است به سانتی مانتال شدن موقعیت معلولیت راه دهد و دافعه‌برانگیز شود.
خبرگزاری حوزه یکی از ایرادات جدی که به این گونه سریال‌ها وارد می‌شود ریتم کُند و تا حدی کسل کننده است که البته بسیاری از محصولات تلویزیونی و حتی شبکه نمایش خانگی دچار این مشکل هستند و باید برای برون رفت از این مسئله چاره اندیشی کرد. از آن سوی قضیه باید تأکید کرد که از جمله نقاط قوت سریال تنوع لوکیشن و عملکرد قابل قبول بازیگران است، ضمن آن که به هر حال نشان دادن نماهای چشم نواز از خطه زیبا و سرسبز گیلان به لحاظ بصری به جذابیت مضاعف اثر کمک کرده است. همچنین نباید از بازی‌های قابل قبول بازیگران این سریال غافل شد، چه آن که نسل جوان بازیگری در کنار پیشکسوتان توانسته‌اند در باورپذیری نقش‌ها در ذهن مخاطب عملکرد مناسبی داشته باشند. به خصوص باید به ایفای نقش خوب غزاله اکرمی در نقش «سوجان» به عنوان شخصیت اصلی قصه اشاره کرده که توانسته به وجوه دراماتیک سریال در کنار دیگر جنبه‌های عاطفی و حسی به درستی بپردازد.