گویش همدانی
واژگان گویش همدانی

در زیر، گزیده‌ای از واژگان محلی آمده:
| رنگ‌ها> فارسی رسمی | رنگ‌ها> فارسی همدانی | نسب‌ها> فارسی رسمی | نسب‌ها> فارسی همدانی | نام حیوانات> فارسی رسمی | نام حیوانات> فارسی همدانی | خوراکی‌ها> فارسی رسمی | خوراکی‌ها> فارسی همدانی | اندام‌های بدن> فارسی رسمی | اندام‌های بدن> فارسی همدانی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| صورتی | آلا | پدر | بِووه/بِووا/دادا/آدا | دار کوب | درخت سُنبه | تخم مرغ | مازوله | بدن | لش/جان |
| بنفش | بِنوش | مادر | نِنه | گوساله نر بالغ | کِلِچه | سرشیر/کره | قِیماق/خاماتو | مغز | مخ |
| سبز | سوز | خواهر | خوآر/اِوجی/آوِج (ی) | گنجشک | میلیچ | گوجه | گِوجه/تِماته | استخوان جمجمه | کدوله |
| سرخ | گُلی/مِلّه | برادر | بِرار/گاگا | گرگ | قورد | گوجه فرنگی | بادومجان فِرنگی | جلو و عقب جمجمه | ملاج |
| یشمی | یبراقی | پسر | کُر | سگ | تازی | کشک | قروت | استخوان پشت گوش | گلیجهٔ گوش |
| کرم | بِدِنی | دختر | دخدر | باز شکاری | واشه | زالزالک | گیویج | مژه | مِجّه |
| آبی | اِووی/آوی | برادر بزرگ‌تر | دامُلا/سرزایرا/میزّادا/میزّادادا | پرستو | بادخوره | کنجد | کونجیت | مردمک چشم/چشم /پلک/گونه | گُلّاره |
| قرمز تیره | سُخر | خواهر بزرگ‌تر | شاوِج (ی)/خامِج (ی)/خاماج | پروانه | شِو پِره | سنجد | سینجیت | بناگوش | گِلِ گوش |
| - | - | دایی | دای/یزنه/خالو | کلاغ | قِلاغ | زنجبیل | زینجیفیل | لب پایین | لِوچ/لِوچه/گچ |
| - | - | عمو | عم اوغلی/دادا | بزغاله | اَملَک | کلم | کِلرم | بینی | پِت |
| - | - | خاله | دایزه/مادایزه | گاو | گِو/گاب | مویز | مِیز | سوراخ بینی | گُلبه |
| - | - | عمه | دده | گاو وحشی | گاو قشغه | ترب | فیجیل | حدقه چشم | کانه |
| - | - | دایی بزرگ | آددای/میزّا دای/میزّا یزنه | هدهد | بوبو سلیمانی/شانه سر | تربچه | ترپ جیلّه | مجرای اشک چشم | ماق |
| - | - | دایی زاده | پسر دای (دایی پسر)/دخدر دای | خروس | غوروس | تخمه | چنجه | مردمک چشم | گُلّاره/بِبِک |
| - | - | عمو زاده | عم اوغلی (پسر عم)/عم قزی | جوجه تیغی | گُروِه تیغینه | فلفل | بیور | لثه | روجونه/روچینه/چندر |
| - | - | عمه زاده | عمه اوغلی/عمه قزی | گاو نر | ورزِو | خیار چنبر | شِو خیار | چانه | چِنه |
| - | - | خاله زاده | خاله پسر/خالقزی | گاو ماده دو ساله | نِو | نان | نُن | زبان | زِوان/زوآن |
| - | - | پدربزرگ | آقا | گوسفند | گوسبند | زردچوبه | زرچوئه | دهان | دن/دان |
| - | - | مادر بزرگ | نِنه/آنا | شتر | اُشدُر | آب | اِو | بالا و پایین دهان | پاساره |
| - | - | زن دایی | زن دای | سوسک | سیرسیک | پنیر | پِندیر | اطراف دهان | دم |
| - | - | زن عمو | مامو | قورباغه | قُرباغه | پلو | پِلِو | گلو/گردن | خِر |
| - | - | فرزند/کودک | بِوه/بِبه/روله | لاک‌پشت | کاسه پُش/تُسباقه اُسباقه/سنگ پُش | سمنو | سِمِنی | حنجره | خِرتِناق |
| - | - | مادر/پدر/برادر/خواهر ناتنی | (نِنه/پدر/برار/خوآر) اِوگی/اِنّه (فقط مادر) | بز نر | تِکه | کله پاچه | کِلبچ | نای | خِرخِره |
| - | - | فرزند مادر/پدر ناتنی | اِنّه زا (ده) | گوسفند نر پنج ساله | دِزمان | انگور شاهانی | شانی | نایژه | نِیچه |
| - | - | برادر زن/شوهر | قاین | گوسفند نر چهار ساله | اِزمان | عدس | مرجُمک | مو | گیس |
| - | - | پدر زن/شوهر | قاین بِووه/خُسُره نرّه | مورچه | مورچانه | لبو | لِبلِوو | صورت | دیم/رو/پِت |
| - | - | مادر زن/شوهر | قاین نِنه/خُسُره مایّه | لک لک | حاجی لِیلک | مربای آلبالو | خوشاب | دست/شانه/بازو | قُل |
| - | - | خاندان همسر | قاینِ قُده/قُدا | گوسفند نر دو/سه ساله | اِوگج | آلوی درشت | گالو | مشد | مُشگ |
| - | - | برادر/خواهر شوهر | شو برار/خوآر | گوسفند نر | شیشک | گندم | گنُّم | شانه | شان |
| - | - | برادر زن | زن برار | خرچنگ | کِرچِن کِلاش | نبات | نِوات | زیر بغل به پایین | قُلتُق |
| - | - | خواهر زن | زن خوآر/خوازِنه | ملخ | سیرسیک | - | - | کتف | قوچان |
| - | - | شوهر خواهر | یزنه | بزکوهی | کل | - | - | میان دو کتف/کمر | گُرده |
| - | - | فرزند آخر خانواده | لانجین کلاش | گوسفند ماده | میش | - | - | کمر | کول |
| - | - | - | - | باز شکاری کوچک | هیلا | - | - | پهلو/شکم | پوُتّه |
| - | - | - | - | مرغ | مغر | - | - | باسن | اومه |
| - | - | - | - | جوجه خروس | خوروس جیله | - | - | ران | لمّه |
| - | - | - | - | بلدرچین | بِدبِده | - | - | مقعد | پیزی/نیشین |
| - | - | - | - | جوجه | فیریک | - | - | طحال | دالّاخ |
| - | - | - | - | جغد | بایِّقوچ | - | - | زانو | کُنده |
| - | - | - | - | سار | سیاگِودانه | - | - | کشاله ران | کِشِله |
| - | - | - | - | کبوتر | کفدر | - | - | پستان | پسّان/موُسّانگ |
| - | - | - | - | قناری | قندِهاری | - | - | قلب | دل |
| - | - | - | - | بوقلمون | بوقِلِمو | - | - | کلیه | گرداله |
| - | - | - | - | طاووس | طِوس | - | - | دل و روده | پُرتِلاغ/رِغِّ روده |
| - | - | - | - | سگ نر | گمال | - | - | روده | تِخِلدان |
| - | - | - | - | گورکن | چارچوقینه/پُرسُق | - | - | شکم | اشگم/پوُتّه |
| - | - | - | - | راسو | پُرسُق | - | - | انگشت | انگوشد |
| - | - | - | - | گراز | دُنقُز | - | - | آرنج | کولانچه |
| - | - | - | - | کرگدن | کلگِدنگ | - | - | آبگاه | اِوگا |
| - | - | - | - | اختاپوس/هشت پا | دوآل پا | - | - | مُچ پا | قُل |
| - | - | - | - | مارمولک | مارمیلیک | - | - | استخوان | اسقانگ/اسخواین /قِلم |
| - | - | - | - | مارمولک صحرایی | قُمقُمه | - | - | مثانه | پُفِلنگ |
| - | - | - | - | رتیل | رُتِیلا | - | - | بیضه/آلت مردانه | داشاق |
| - | - | - | - | سوسک صحرایی/خرخاکی | چُسِنه | - | - | بیضه | خِیه/داشاق |
| - | - | - | - | سوسک خرمایی | قاچاقان | - | - | رحِم | زِق/زِه/زِقدان/زِهدان |
| - | - | - | - | کفش دوزک | پینه‌دوز | - | - | ستون فقرات | مازه |
| - | - | - | - | شپش | ایشبیج | - | - | گوشت‌های طرفین فقرات | پُش مازه |
| - | - | - | - | اژدها | یوها | - | - | کام دهان | سق |
| سایر> فارسی | سایر> فارسی همدانی | سایر> فارسی | سایر> فارسی همدانی |
| --- | --- | --- | --- |
| پنجره/شیشه | وِنِدیگ | ظرف استوانه ای شکل گِلی | لانجین |
| چرا/پس چرا | سخ/پسخ/پچّرا/پچا | ظرف سفالین/منسوب به لالجین | للینی |
| رعد و برق | آسمان غُرّه/آسمان قِرِمِّنه | جرقه آتش (نیز در مقام صفت) | آتیش پِلِشگه |
| درگاهیِ در | دِرانه | از سر باز کردن/سمبل کردن | آلام بولوم |
| بزرگ | گپ/لُهُر/فِراخ | آشغالدان | آلِشگوئه |
| زیرزمین خانه | سیزان | فال/شگون بد | اِتر |
| بلند | باف | از آنِ/مالِ (تنها برای شخص) | اِنِه |
| وبا | واوا | واقعا/حقیقتا (پرسشی) | اراسکانی/اراسی |
| پل | کرپی | قطره | اشگه/پِشگه |
| درخت | دار | اصیل/شریف/نجیب | اصلِمنزاده |
| آب | اِو | کنج/گوشه | سوک (ه)/اوسگوله |
| شب | شِو | نگریستن | ایسوا + گرفتن/کردن |
| خواب | خِو | بام غلطان | بانگِلّان |
| مذکر | نرّه | پیوند/لحیم/بند | بس |
| مؤنث | مایّه | کوزه سفالی | بسّو |
| نابودی | قِرّان | کوزه کوچک | بسّوله/بسدوله |
| دلشوره | زِکِّنه | بچه کوچک و شیرخواره | بِوِه |
| قاشق | چمچه | لِه و پهن کردن | پخچ |
| ظرف دیزی | دوگوله | سرگین گوسفندان | پِشگِل |
| بشقاب | دِوری | طاقت/صبر/حوصله | پِلگار |
| جن | آل | آزار دادن/دست انداختن | تِرِنگه + گرفتن |
| وحشی | هِیوِره | تلاش/تقلا/آرزو | تلواسه + زدن |
| برای (تنها در مورد واقعه) | سِرانهٔ | فشرده شدن | تنجیدن |
| یک | یِی | آرزومند/حسرت به دل (خوراک) | تِمارْزو/تامارْزو |
| سیزده | سینزِه | گلخن | تون |
| غذا | آش | دسته/گردآمده | چپّه |
| حمام | حموُم | سیلی | چک |
| کج | خُل | آب بینی | چِلم/چُلم |
| دهان کجی | چِنه خُلّی | گِل | خرّه |
| قد بلند، دراز | دِیلاق | خاموش کردن | خف کردن |
| خواستگاری | خوازمنی | سر و صورت | دِکِ دیم/سِرِ بشن |
| نامزد (ی) | دسگیران | مشکل پسند/ایرادگیر | دکمه پِسند |
| بوته | بُداغ | آویزان | دِلِنگوآن |
| آفتاب | اِفتِو/آفداب | بچه‌های کوچک و شیرخواره | زاق زاق توله |
| مهتاب | مهتِو/مهداب | عامل مرگ دیگران (توهین) | سِرِخور |
| تراس | مهدابی | هاون | سِرکو |
| میان بر | چول بر | قسمت پیشین حیاط خانه | سِنِوی |
| لباس زیر | تُنِکه | سفت/سخت/مقاوم | سیس |
| شلوار | تُمّان | خونِ بر سر جراحت | سیم |
| اره دوسره | مِشار | نرم | شند |
| دسته پول | رزمه | اتاق فرعی برای تابستان | طِنِوی |
| دسته گندم | بافه | جنب/پهلو | قِد/تِک |
| قُلّه | تُکّه | کیسه پارچه ای پشت الاغ | گوآل/جوآل/جِوال |
| آلاکلنگ | دینگِلانه فیس/دینگِله فسان | پاشنه در | گیجین/گیجینگ |
| بادکنک | پُفِلنگ | آمد و شد و جنبیدن بی جهت | لِپِرگه |
| سرسره | زیرلاخ/زیلّاق/کوف | پایین/فروکشیده | نِزم |
| قبرستان | قورِسّان/مِزارْسان/ال قِبور | کوتاه | کُلِه |
| داخل | میان | ذره، ذره ذره | نوجّه، نوجّه نوجّه |
| بیرون | در | نورِ اندک، سوسو | نوزه |
| چنگک باد دادن غلات | یِواشین/یِواشان/یاواشان | جست و خیز | ورجِله ورجِو |
| وحشی | هِیوِره | نورد، چوب ورز دادن چونه خمیر | وردِنه |
| چوب قالی‌شویی | هِلِکو | ویران (در مقام نفرین) | وروات/ورکو/ورصِلات |
| وگرنه، اگرنه | یاگینه/یِگینه | پاروی برف روبی خاص همدان | وزم |
| بیل زدن | اسپار + کردن | بازی کردن، پرسه زدن | وهسو + زدن |
| قندیل | چولور |  |  |