stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اخبار ۲۰:۳۰
انتقادات

انتقادات مخالفان دولت محمود احمدی‌نژاد از این بخش خبری در جریان دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران در ۱۳۸۸ و  حوادث پس از آن به اوج خود رسید. انتشار خبری دربارهٔ اعتراض مراجع تقلید قم به استفاده از تصاویر دیدارشان با میر حسین موسوی در فیلم انتخاباتی او در اخبار بیست و سی با تکذیب دفاتر این مراجع مواجه شد، دفاتر این مراجع ادعای اعتراض به فیلم موسوی را شدیداً تکذیب کرده و موسوی اردبیلی خواستار پخش تکذیبیهٔ خود در صدا و سیما شد. دفتر صافی گلپایگانی نیز با صدور اطلاعیه‌ای اقدام خبرگزاری دولت و بخش خبری ۲۰:۳۰ را دروغ پردازی و جعل اخبار مرجعیت شیعه عنوان کرد و ضمن «ابراز تاسف عمیق» از این گونه اقدامات «ضداخلاقی» در رسانه‌های تأثیرگذار کشور آن را باعث «ایجاد فضای بی‌اعتمادی و سوء ظن» در میان مردم دانست و اعلام داشت: «اقدامات معدود جاهلانی که برای رسیدن به مقاصد سیاسی خود حتی از خبرسازی و دروغ پردازی پیرامون مرجعیت ابایی ندارند موجب ایجاد التهاب در جامعه‌است.» دفتر جوادی آملی نیز با صدور اطلاعیه‌ای اخبار مطرح شده مبنی بر اعتراض این مرجع تقلید نسبت به پخش مستند انتخاباتی میرحسن موسوی را تکذیب کرد و در این اطلاعیه عنوان داشت: «آنچه اخیراً درخصوص واکنش این دفتر نسبت به فیلم پخش شده در خبرگزاری‌ها آمده صحیح نیست و این دفتر مراکز مزبور و همگان را دعوت می‌نماید، نسبت به مواضع ایشان به سایت رسمی دفتر وی مراجعه کنند.» همچنین جمعی از طلاب و روحانیون حوزه علمیه قم نیز طی نامه‌ای خطاب به عزت‌الله ضرغامی نسبت به عملکرد سازمان صدا و سیما اعتراض کردند.
در حوادث پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران نیز برخی گزارش‌های پخش‌شده از این بخش خبری به ویژه گزارش‌های تهیه شده دربارهٔ ترانه موسوی و سعیده پورآقایی با ایرادات و شبهاتی از سوی برخی روزنامه‌ها و وبگاه‌ها مواجه شد.
برخی سوگیری‌های غیرحرفه‌ای این بخش خبری در موضوعات اجتماعی انتقاد چهره‌های سیاسی اصول‌گرا را نیز به دنبال داشته‌است. از جمله این موارد باید به پخش گزارشی دربارهٔ اهدای خون نمایشی یکی از رؤسای سازمان انتقال خون ایران از این بخش خبری و برجسته کردن آن اشاره کرد. علی اکبر جوانفکر مشاور مطبوعاتی محمود احمدی‌نژاد برخورد این بخش خبری را «بچه‌گانه» دانست و در تقاضایی رسمی از عزت‌الله ضرغامی رئیس وقت سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران خواستار توقف این رویه شد. رئیس سازمان انتقال خون ایران نیز اقدام خبرنگار این گزارش را غیراخلاقی و شیطنت‌آمیز توصیف نمود.
بخش‌های اخبار ۲۰:۳۰

مدت: ۱۰ دقیقه
مجری: علی رضوانی
موضوع: گفتگو با برخی افراد تأثیرگذار در جامعه در جمعه‌ها
مدت: ۵ دقیقه
خبرنگار: یوسف سلامی
موضوع: پیگیری برخی مشکلات جامعه
موضوع: اشاره به هشتگ‌ها و شایعات در فضای مجازی
موضوع: مسائل روز سینما، تئاتر و هنر ایران
دم‌آبی پهلوسرخ

| دم‌آبی پهلوسرخ | دم‌آبی پهلوسرخ |
| --- | --- |
Male: Male
Female: Female
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: مگس‌گیران
سرده:: Tarsiger
گونه:: T. cyanurus
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773): Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773)
گسترۀ پراکنش T. cyanurus     Breeding      Resident      Non-breeding: گسترۀ پراکنش T. cyanurus     Breeding      Resident      Non-breeding
مترادف: مترادف
 Luscinia cyanura  Erithacus cyanurus:  Luscinia cyanura  Erithacus cyanurus
دم‌آبی پهلوسرخ یا دم‌آبی پهلونارنجی (نام علمی: Tarsiger cyanurus)، که همچنین به عنوان سینه‌سرخ بیشه پهلونارنجی شناخته می‌شود، یک پرنده گنجشک‌سان کوچک است که در گذشته به عنوان یکی از اعضای تیرهٔ توکایان (Turdidae) طبقه‌بندی می‌شد، اما اکنون به‌طور کلی به عنوان یک مگس‌گیر جهان قدیم (Muscicapidae) در نظر گرفته می‌شود. به آن و گونه‌های مرتبط با آن، اغلب چک می‌گویند.
طوق (میانه)

طوق یا در اصل تاوا یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان کله بوز شرقی بخش مرکزی شهرستان میانه واقع شده است.
" تاوا " بزرگترین و پرجمعیت ترین روستای بخش مرکزی شهرستان میانه میباشد که فرهنگ و فولکلوریک خاص خود را دارد و صاحب موقعیت جغرافیایی ویژه از لحاظ نزدیکی به آزادراه تبریز-تهران ، عبور جاده میانه-میاندوآب
از جنوب روستا و نیز جاری بودن رودخانه معروف "آیدوغموش" در سمت پایین ده و همچنین وجود کوهها
چشمه ها و باغات گوناگون است
به علاوه، این روستا زادگاه دو چهره ملی و سیاستمدار
(نماینده پارلمان) نیز میباشد
| طوق (تاوا) طوق | طوق (تاوا) طوق |
| --- | --- |
village: village
کشور:  ایران
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان میانه
بخش (تقسیمات کشوری): بخش مرکزی شهرستان میانه
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان کله‌بوز شرقی
جمعیت (5576): جمعیت (5576)
 • کل: ۵٬۷۷۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
لاورا بنکارت

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 لاورا بنکارت (سال ۲۰۱۳):  لاورا بنکارت (سال ۲۰۱۳)
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  Laura Anna Benkarth
زادروز:  ۱۴ اکتبر ۱۹۹۲ ‏(۳۲ سال)
زادگاه:  فرایبورگ، آلمان
قد:  ۱٫۷۳ متر (۵ فوت ۸ اینچ)
پست:  دروازه‌بان
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  SC Freiburg
شمارهٔ پیراهن:  ۱
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۲۰۰۸:  FC Wolfenweiler-Schallstadt
۲۰۰۸–۲۰۰۹:  SC Freiburg
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۰۹- |  SC Freiburg |  ۷۱ |  (۰) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۲۰۰۸ |  Germany U16 |  ۱ |  (۰) |
| ۲۰۰۹ |  Germany U17 |  ۱ |  (۰) |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۱ |  Germany U19 |  ۹ |  (۰) |
| ۲۰۱۱–۲۰۱۲ |  Germany U20 |  ۱۰ |  (۰) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. 
لاورا بنکارت (آلمانی: Laura Benkarth؛  زادهٔ ۱۴ اکتبر ۱۹۹۲) بازیکن زن فوتبال اهل آلمان است.
وی هم‌کنون برای باشگاه فرایبورگ و تیم ملی فوتبال زنان آلمان بازی می‌کند.
کرسگان

مکان
| کرسگان | کرسگان |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۳۲°۳۴′۴۸″شمالی ۵۱°۳۲′۲۴″شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۵۸۰°شمالی ۵۱٫۵۴۰°شرقی﻿ / 32.580; 51.540: مختصات: ۳۲°۳۴′۴۸″شمالی ۵۱°۳۲′۲۴″شرقی﻿ / ﻿۳۲٫۵۸۰°شمالی ۵۱٫۵۴۰°شرقی﻿ / 32.580; 51.540
استان: اصفهان
شهرستان: فلاورجان
بخش: مرکزی
دهستان: ابریشم
جمعیت: ۳۸۶۴ نفر (سرشماری ۹۵)
شهرک کرسگان (کَرَس= چمن زار) از توابع دهستان ابریشم بخش مرکزی شهرستان فلاورجان استان اصفهان است که درکنار شهرابریشم و منطقه ۱۳ اصفهان قرار دارد.
جمعیت

طبق سرشماری رسمی سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۳۸۳۹نفر می‌باشد.
لامبورگینی اوروس

Motor vehicle
| لامبورگینی اوروس | لامبورگینی اوروس |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
شرکت: لامبورگینی
تولید: فوریه ۲۰۱۸–تا کنون
مدل سال: ۲۰۱۸–تا کنون
مونتاژ: سانتاگاتا بولونیزه، ایتالیا
طراح: فیلیپو پرینی (کانسپت) میتجا برکرت (نسخه تولیدی)
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: اندازه متوسط لوکس کراس‌اوور اس‌یووی
شکل بدنه: شاسی‌بلند ۵ در
طرح‌بندی: موتور جلو-تمام چرخ متحرک
سکو: پلت فرم ام‌ال‌بی فولکس‌واگن
خودروهای وابسته: آئودی کیو۷ آئودی کیو۸ پورشه کاین بنتلی بنتایگا فولکس‌واگن توارگ
پیشرانه: پیشرانه
موتور: بنزین: ۴٫۰ لیتر FSI توربوی دوگانه وی۸
قدرت موتور: ۴۷۸ کیلووات (۶۴۱ اسب بخار؛ ۶۵۰ اسب بخار متری)
جعبه‌دنده: ۸ سرعته زد اف ۸اچ‌پی خودکار
ابعاد: ابعاد
فاصله بین محورها: ۳٬۰۰۲ میلی‌متر (۱۱۸٫۲ اینچ)
درازا: ۵٬۱۱۳ میلی‌متر (۲۰۱٫۳ اینچ)
پهنا: ۲٬۰۱۷ میلی‌متر (۷۹٫۴ اینچ)
بلندی: ۱٬۶۳۸ میلی‌متر (۶۴٫۵ اینچ)
وزن خالص: ۲٬۲۰۰ کیلوگرم
گاه‌شمار: گاه‌شمار
پیشین: لامبورگینی ال‌ام۰۰۲ (معنوی)
نمای پشتی لامبورگینی اوروس
لامبورگینی اوروس (به انگلیسی: Lamborghini Urus) یک خودروی شاسی‌بلند ساخته‌شده توسط شرکت خودروسازی ایتالیایی لامبورگینی است. این خودرو در ۴ دسامبر ۲۰۱۷ معرفی شد و در سال ۲۰۱۸ به بازار عرضه شده‌است. نام اوروس از نیاگاو که اجداد گاوهای اهلی فعلی بوده گرفته شده‌است. اوروس با حداکثر سرعت بالای ۳۰۵ کیلومتر بر ساعت و شتاب صفر تا صد ۳٫۶ و صفر تا دویست ۱۲٫۸ ثانیه‌ای، سریعترین خودروی شاسی‌بلند جهان به‌شمار می‌رود.
تولید

در تاریخ ۴ دسامبر ۲۰۱۷، در ساختمان مرکز لامبورگینی واقع در سانتاگاتا بولونیزه از خودروی اوروس به عنوان اولین خودروی شاسی بلند لامبورگینی پس از مدل ال‌ام۰۰۲ رونمایی شد. تولید این خودرو در فوریهٔ ۲۰۱۸ آغاز شد و شرکت لامبورگینی برای ساخت ۱٬۰۰۰ دستگاه در سال اول تولید و ۳٬۵۰۰ دستگاه در سال ۲۰۱۹ اعلام آمادگی کرد. لامبورگینی برای تولید مدل اوروس، کارخانهٔ خود در سانتاگاتا بولونیزهٔ ایتالیا را گسترش داد.
پیشینهٔ نامگذاری

شرکت لامبورگینی پیش از معرفی مدل استوک در نمایشگاه خودروی پاریس ۲۰۰۸، نام «اوروس» را برای خود به ثبت رساند. وبلاگ‌های خبری خودرو از جمله اتوبلاگ و ژالوپنیک در آن زمان تصور می‌کردند که این نام قرار است روی خودرویی گذاشته شود که بعداً با نام استوک معرفی شد.
لامبورگینی اوروس
میو (فرانسه)

| Millau | Millau |
| --- | --- |
General view of Millau: General view of Millau
  نشان:   نشان
کشور: فرانسه
ناحیه: اکسیتنی
دپارتمان: آویرون
بخش: Millau
کانتون: Millau-Est and Millau-Ouest
حکومت: حکومت
 • شهردار(2008–2014) : Guy Durand
مساحت۱: ۱۶۸٫۲۳ کیلومتر مربع (۶۴٫۹۵ مایل مربع)
جمعیت (2008)۲: ۲۱٬۹۴۳
 • تراکم: ۱۳۰/کیلومتر مربع (۳۴۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان اروپای مرکزی)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
کد آماری/کد پستی: 12145 /12100
ارتفاع: ۳۴۰–۸۸۸ متر (۱٬۱۱۵–۲٬۹۱۳ فوت)  (avg. ۳۷۹ متر یا ۱٬۲۴۳ فوت)
۱ داده‌های فرانسه رودخانه و دریاچه  و یخچال‌ها را در نظر نگرفته‌است > ۱ km² (۰٫۳۸۶ مایل مربع یا ۲۴۷ هکتار) ۲: ۱ داده‌های فرانسه رودخانه و دریاچه  و یخچال‌ها را در نظر نگرفته‌است > ۱ km² (۰٫۳۸۶ مایل مربع یا ۲۴۷ هکتار) ۲
مییو (به فرانسوی: Millau) یک کامین در فرانسه است که در Canton of Millau-Est واقع شده‌است.
خصوصیات

مییو ۱۶۸٫۲۳ کیلومترمربع مساحت و ۲۱٬۹۴۳ نفر جمعیت دارد و ۳۷۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده

شهرهای موستار، Louga، باد زالتسوفلن، بریدلینگتون، سائونتو و میلادا خواهرخوانده‌های مییو هستند.
نعمان بن مقرن

نعمان بن مُقَرِّن یکی از سرداران و فرماندهان عرب در حمله اعراب به ایران بود، که در جنگ نهاوند در سال ۲۱ هجری یا ۶۴۱ میلادی پس از سه روز نبرد سنگین در پشت دروازه‌های نهاوند؛ به دست سربازان ایرانی به فرماندهی پیروزان کشته گشت. جسد او در ۵ کیلومتری شمال غربی شهر مدفون شد و امروزه در نزد اهالی نهاوند به مقبره بابا پیره (در گویش لری: بُوَه پیره) مشهور می‌باشد.
| نعمان ابن مقرن | نعمان ابن مقرن |
| --- | --- |
درگذشته: ۶۴۲ میلادی نبرد نهاوند
وفاداری: خلافت راشدین
شاخه نظامی:  ارتش خلفای راشدین
جنگ‌ها و عملیات‌ها: حمله اعراب به ایران نبرد نهاوند
مردم معتقدند که نعمان بن مقرون یا بابا پیره از یاران حسین بن علی بوده در حالی که این ادعا صحت ندارد چون حسین بن علی آن زمان منصب حکومتی نداشته که یارانی داشته باشد و او را امامزاده تلقی می‌کنند. درحالی‌که این باور صحت ندارد.
 
با آشکار شدن هویت اصلی آرامگاه،موجی از نفرت نسبت به آن شکل گرفته است. 
نعمان در زمان حمله مسلمین به ایران فرماندار کسکر (قدیمی‌ترین شهر مسیحی‌نشین عراق) بود. عمر به او نامه نوشت که از فرمانداری کناره‌گیری کند و به فرماندهی سپاه مسلمانان دربیاید و به قصد تسخیر نهاوند حرکت کند. او در روزهای اولیه جنگ نهاوند کشته شد و فردی به نام حزیفه جانشین او شد.
آرامگاه نعمان بن مقرن در ۵ کیلومتری شمال غربی شهر نهاوند
آرامگاه وی، در شهرستان نهاوند، دهستان قشلاق، جاده نهاوند به کرمانشاه واقع شده و در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۵۰۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پرسیل

| 0 | 1 |
| --- | --- |
گونه محصول: پودر لباسشویی
مالک:  هنکل  یونیلیور
کشور:  آلمان  بریتانیا
تاریخ معرفی: ۱۹۰۷؛ ۱۱۸ سال پیش (۱۹۰۷-خطا: زمان نامعتبر}})
بازار عرضه: آلبانی، ایران، اتریش، کانادا، چین، قبرس، مصر، فرانسه، آلمان، یونان، ایرلند، اسرائیل، ایتالیا، لبنان، مکزیک، هلند، نیوزیلند، لهستان، پرتغال، رومانی، عربستان سعودی، صربستان، اسپانیا، سوریه، تایوان، ترکیه، بریتانیا، ایالات متحده آمریکا، اوکراین، روسیه، فیلیپین
وبگاه: www.henkel.com
پرسیل (انگلیسی: Persil) برند لوازم بهداشتی آلمانی است، که در سال ۱۹۰۷ تأسیس شد. این برند هم‌اکنون متعلق به شرکت‌های هنکل و یونیلیور می‌باشد.
راین (رود)

River in سوئیس، لیختن‌اشتاین، فورآرلبرگ، جنوب و غرب آلمان، آلزاس، لوکزامبورگ، بلژیک، هلند، Val di Lei, ایتالیا، سوئیس، لیختن‌اشتاین، اتریش، آلمان، فرانسه، هلند
| راین | راین |
| --- | --- |
The Lorelei rock in راینلاند-فالتس: The Lorelei rock in راینلاند-فالتس
Map of the Rhine basin: Map of the Rhine basin
ریشه‌شناسی نام: Celtic Rēnos
مکان: مکان
کشور: سوئیس، لیختن‌اشتاین، اتریش، آلمان، فرانسه، هلند
Rhine Basin: سوئیس، لیختن‌اشتاین، فورآرلبرگ، جنوب و غرب آلمان، آلزاس، لوکزامبورگ، بلژیک، هلند، Val di Lei, ایتالیا
Region: Central and Western Europe
ویژگی‌های ظاهری: ویژگی‌های ظاهری
سرآب: Rein Anteriur/Vorderrhein
 • مکان: Tomasee (رومانش: Lai da Tuma), بخش سورسلوا، کانتون گراوبوندن، سوئیس
 • مختصات: ۴۶°۳۷′۵۷″ شمالی ۸°۴۰′۲۰″ شرقی﻿ / ﻿۴۶٫۶۳۲۵۰°شمالی ۸٫۶۷۲۲۲°شرقی﻿ / 46.63250; 8.67222
 • ارتفاع: ۲٬۳۴۵ متر (۷٬۶۹۴ فوت)
 :  
دومین سرآب: هینترراین
 • مکان: Paradies Glacier, کانتون گراوبوندن، سوئیس
 :  
تلاقی سرآب‌ها: Reichenau
 • مکان: Tamins, کانتون گراوبوندن، سوئیس
 • مختصات: ۴۶°۴۹′۲۴″ شمالی ۹°۲۴′۲۷″ شرقی﻿ / ﻿۴۶٫۸۲۳۳۳°شمالی ۹٫۴۰۷۵۰°شرقی﻿ / 46.82333; 9.40750
 • ارتفاع: ۵۸۵ متر (۱٬۹۱۹ فوت)
 :  
دهانه: دریای شمال
 • مکان: هلند
 • مختصات: ۵۱°۵۸′۵۴″ شمالی ۴°۴′۵۰″ شرقی﻿ / ﻿۵۱٫۹۸۱۶۷°شمالی ۴٫۰۸۰۵۶°شرقی﻿ / 51.98167; 4.08056
 • ارتفاع: ۰ متر (۰ فوت)
طول: ۱٬۲۳۰ کیلومتر (۷۶۰ مایل),
اندازهٔ حوضه: ۱۸۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۷۱٬۰۰۰ مایل مربع)
دبی:  
 • میانگین: ۲٬۹۰۰ متر مکعب بر ثانیه (۱۰۰٬۰۰۰ فوت مکعب بر ثانیه)
 • کمینه: ۸۰۰ متر مکعب بر ثانیه (۲۸٬۰۰۰ فوت مکعب بر ثانیه)
 • بیشینه: ۱۳٬۰۰۰ متر مکعب بر ثانیه (۴۶۰٬۰۰۰ فوت مکعب بر ثانیه)
 :  
رود راین (با یای ساکن، به آلمانی: Rhein، به فرانسوی: Rhin، به هلندی: Rijn، به ایتالیایی: Reno) با ۱٬۳۲۰ کیلومتر درازا یکی از طویل‌ترین و مهم‌ترین رودهای اروپاست که با سرچشمه گرفتن از کوه‌های آلپ از کشورهای سوئیس، آلمان، فرانسه و هلند و لیختن شتاین و اتریش عبور می‌کند. نام این رود از ریشه سلتی رنوس (Renos) به معنی آنچه روان و جاری است (رونده) گرفته شده‌است.
حدود ۸۳۳ کیلومتر از درازای رود راین قابل کشتیرانی است و این امر به اهمیت این رود در زندگی مردمان گرداگرد آن افزوده‌است. وجود شهرها و محوطه‌های باستانی فراوان در کناره‌های رود راین نشاندهندهٔ اهمیت این رود است.
برخی از شهرهای واقع در مسیر راین

| 0 | 1 |
| --- | --- |
 بازل  استراسبورگ  کارلسروهه  مانهایم  لودویگزهافن  ویسبادن  کلن:  ماینتز  کوبلنز  بن  دوسلدورف  آرنهایم  روتردام
پیتس اسپشیال اس۱-۲

| پیتس اسپشیال اس۱–۲ | پیتس اسپشیال اس۱–۲ |
| --- | --- |
کاربری: آکروجت هواپیمای دوباله
تولیدکننده: Aviat (current)
طراح: Curtis Pitts
نخستین پرواز: سپتامبر ۱۹۴۴
پیتس اسپشیال اس۱–۲ (به انگلیسی: Pitts_Special) یک هواگرد ملخ‌پیشین تک‌موتوره از نوع هواپیمای دوباله آکروجت  ساخت شرکت Aviat (current) است. هواگرد پیتس اسپشیال اس۱–۲ نخستین پروازش را در سپتامبر ۱۹۴۴ میلادی انجام داد.
طراح این هواگرد، Curtis Pitts بود.
ملانصرالدین (نشریه)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
شماره ۳۰ سال ۱۹۱۰: شماره ۳۰ سال ۱۹۱۰
سردبیر: جلیل محمدقلی‌زاده
نویسنده‌ها: عمر فائق نمانزاده میرزا موجز شبستری میرزا علی‌اکبر صابر Abdurrahim bey Hagverdiyev علی نظمی Əliqulu Qəmküsar محمد سعید اردوبادی Artistic contributors: عظیم عظیم‌زاده Oscar Schmerling Joseph rotter
دسته‌بندی: طنز
بنیان‌گذار: جلیل محمدقلی‌زاده
سال بنیان‌گذاری: ۱۹۰۶
آخرین شماره شماره: ۱۹۳۱ ۷۴۸
مستقر در: تفلیس، گرجستان (۱۹۰۶–۱۷) تبریز، ایران (۱۹۲۱) باکو، جمهوری آذربایجان (۱۹۲۲–۳۱)
زبان: زبان ترکی آذربایجانی
ملا نصرالدین نام نشریه‌ای بود که به سردبیری جلیل محمدقلی‌زاده به زبان ترکی آذربایجانی و گاهی به زبان روسی منتشر می‌شد. این مجله که در سال ۱۹۰۶ تأسیس شد در ابتدا از ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۷ در تفلیس منتشر می‌شد. سپس انتشار آن در ۱۹۲۱ در تبریز و از ۱۹۲۲ تا ۱۹۳۱ باکو ادامه یافت. این مجله به زبان ترکی آذربایجانی چاپ می‌شد که هنوز به رسم‌الخط عربی بود و بعد با روی کار آمدن شوروی الفبای لاتین جای آن را گرفت. البته هر از گاهی به زبان روسی نیز منتشر می‌شد. این مجله که به مدت ۲۰ سال منتشر شد برای بسیاری از خوانندگان، دریچه‌ای برای آشنایی با عالم سیاست در قالب طنز گشود. میرزا علی‌اکبر صابر بنیان‌گذار مجله، با نام مستعار هوپ‌هوپ در آن اشعار انتقادی خود را منتشر می‌کرد. این روزنامه تأثیر زیادی بر نشریه صور اسرافیل داشت.
نخستین شمار این مجله در ۱۰۰۰ نسخه چاپ شد. اما خیلی زود به ۲۵۰۰۰ نسخه در روز رسید.
نام

ملا نصرالدین نامی که برای این مجله انتخاب شده بود شخصیت افسانه‌ای است که در ادبیات و فرهنگ عامه بیشتر کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی به عنوان یک ملای ظاهراً ساده لوح ولی با بصیرت معروف است.
خط مشی مجله

مجله ملانصرالدین تلاش می‌کرد دنیای مدرن آن روزگار را در قالب کاریکاتور و طنز سیاسی به مردم نشان دهد. این مجله به حقوق و برابری زنان توجه ویژه‌ای داشت و همواره فریاد می‌زد که زنان نه تنها در جامعه بلکه در محیط خانواده نیز هیچ حقی ندارند و شوهران و مردان به اشکال مختلف حتی کتک زدن زنان به آنها اجحاف می‌کنند. مجله ملانصرالدین به صراحت با دخالت مذهب در امور خصوصی و آزادی افراد در یک جامعه سکولار مخالف بود.
این نشریه که به انتقاد از حکومت‌های ایران قاجاری و عثمانی، خرافات و عادات مردم قفقاز و کشورهای اسلامی، و سیاست‌های استعماری روسیه و بریتانیا می‌پرداخت نقش مهمی در بیداری مردم و جنبش مشروطه ایران داشت. مجله نه فقط در مورد مسائل ژئوپلیتیک مهم منطقه و زمانه بلکه در مورد موضوعات حساس اجتماعی مثل حقوق زنان یا تجدد غرب‌گرایانه نظر می‌داد. عنوان روی جلد نخستین شماره مجله «بیداری ملت‌های در خواب فرورفته مشرق زمین» را نشان داد. عبدالرحیم‌بای حق وردیف نویسنده سرشناس آذربایجانی در خاطرات خود می‌نویسد: «نخستین شماره جریده ملانصرالدین مثل بمب منفجر صدا کرد. ملاها می‌گفتند نباید اجازه داد که این مجله وارد خانه مسلمین شود. اما اگر این مجله وارد خانه یک مسلمان شد باید آن را با انبر برداشت و توی خلأ (دستشویی) انداخت.»
مجله ملانصرالدین برخلاف سایر جراید آن زمان آذربایجان که به شدت تحت تأثیر زبان ترکی استانبولی، روسی یا فارسی بودند به زبانی صریح و مستقیم، آذربایجانی‌های کم سواد و تحصیل نکرده را مورد خطاب قرار می‌داد. زبانی که این مجله به کار می‌گرفت و درک کاریکاتورهای آن بسیار ساده بود. هدف اصلی انتقادها و حملات این مجله روحانیونی بودند که از نظر نویسندگان مجله، دشمنان اصلی آموزش و سکولاریسم تلقی می‌شدند. میرزا جلیل می‌گفت که مجله او محصول دورانی بود که بیشتر مردم بی‌سواد بودند و تزارهای روسیه و شاهان ایران بر آنان حکومت می‌کردند و توسط روحانیون هدایت می‌شدند.
ملانصرالدین بین زنان ایران و روس، تفاوت قائل بود. این مجله می‌خواست زنان مسلمان مترقی باشند اما از آداب و رسوم زنان روس پیروی نکنند.
جنبش مشروطه ایران

انتشار این روزنامه در سال تشکیل دوره نخست مجلس شورای ملی (۱۲۸۵ خورشیدی برابر ۱۹۰۶ میلادی) در قفقاز آغاز شد. ایرانیان قفقاز و خود قفقازیان به پیشرفت مشروطه یاوری می‌کردند. روزنامه‌های قفقازیان مانند ارشاد که احمد بیگ آقایوف، تازه حیات که هاشم بیگ، و ملانصرالدین که میرزا جلیل و چند تن دیگری از قفقازیان و ایرانیان می‌نوشتند به جنبش مشروطه ایرانیان ارج می‌نهادند و دربارهٔ آنچه در ایران رخ می‌داد سخن می‌راندند. این روزنامه‌ها در ایران و به‌ویژه در آذربایجان خوانندگان بسیاری داشتند. به‌ویژه ملانصرالدین که چون با زبان شوخی و با ترکی بسیار ساده نوشته می‌شد. به خاطر نگاره‌ها (کاریکاتورها) ی آن، مجله را بیشتر می‌خواندند. در ماه‌های نخست جنبش، محمدعلی میرزا از پراکنده شدن آن در میان مردم جلوگیری می‌کرد و آنرا در پستخانه نگه می‌داشتند. ولی آزادی‌خواهان عضو انجمن ایالتی آذربایجان با فرستادن تلگرافی به دارالشورا خواهان آزادی مجله شدند. این مجله در میان شیشه‌های عطر به ایران قاچاق می‌شد.
در اوج جنگ‌های مشروطه‌خواهان، ملانصرالدین شماری از روزنامه‌نگاران را به تبریز فرستاد. برادر جلیل محمدقلی‌زاده یکی از کسانی بود که در کنار ستارخان می‌جنگید. این مجله، یکی از محبوب‌ترین نشریات در میان مشروطه‌خواهان بود.
مخالفت روحانیون با مجله

به طنز گرفتن روحانیون و دفاع از حقوق زنان بدون خطر نبود. روحانیون ایران علیه ملانصرالدین و برای قتل میرزا جلیل فتوا صادر کردند. او در شهر تفلیس پایتخت گرجستان جایی که مجله منتشر می‌شد مورد حمله قرار گرفت و همواره به اشکال مختلف تهدید می‌شد. میرزا جلیل در جایی گفته بود: «اگر من این مجله را به جای تفلیس در باکو یا ایروان (پایتخت ارمنستان امروزی که آن زمان بیشتر جمعیت آن را آذربایجانی‌ها تشکیل می‌دادند) منتشر می‌کردم حتماً دفتر کار من را نابود و من را هم می‌کشتند.» ملاها می‌گفتند نباید اجازه داد که این مجله وارد خانه مسلمین شود. اما اگر این مجله وارد خانه یک مسلمان شد باید آن را با انبر برداشت و توی خلأ انداخت. در آن زمان شهر تفلیس مرکز فرهنگی قفقاز جنوبی بود.
مخالفت روحانیون با مجله > تکفیر

انتشار ملانصرالدین مهم‌ترین کار فرهنگی جلیل محمدقلی‌زاده بود و دشمنان زیادی از مستبدین و ملایان برای او ساخت. روزنامهٔ ملانصرالدین نوشتارهایی روشنفکرانه و اصلاح‌طلبانه داشت و این امر باعث شد تا مسلمانان به تکفیر و آزار مدیر، کارکنان و حتی فروشندگان آن دست بزنند. محمدقلی‌زاده ناچار شد برای گریز از تعرض مسلمانان در محله گرجی‌نشین تفلیس زندگی کند. در بایگانی شخصی دست‌نوشته‌های جلیل محمدقلی‌زاده، نامهٔ یک مسلمان تندرو در ده قاسم‌کندی دیده می‌شود که محمدقلی‌زاده را با دشنام شدید تهدید به قتل و خونریزی کرده‌است.
تأثیر بر جمهوری دمکراتیک آذربایجان

مجله ملانصرالدین در پایه‌گذاری جمهوری دمکراتیک آذربایجان که در سال ۱۹۱۸ پس از انقلاب روسیه و سقوط رژیم تزاری شکل گرفت نقش مهمی ایفا کرد. عمر این جمهوری فقط دو سال طول کشید و در سال ۱۹۲۰ بلشویکها آذربایجان را به جمهوری‌های سوسیالیستی شوروی افزودند. بیشتر وزیران دولت جمهوری دمکراتیک آذربایجان خوانندگان دائمی مجله ملانصرالدین بودند. کارزار دائمی این مجله در دفاع از حقوق زنان در نهایت باعث شد که در سال ۱۹۱۹ جمهوری دمکراتیک آذربایجان تقریباً همزمان با کشورهایی مانند بریتانیا یا آمریکا به زنان کشور حق رای بدهد.
جسارت

با ورق زدن صفحات مجله ملانصرالدین که در موزه ملی آذربایجان نگهداری می‌شود به خوبی می‌توان دید که این مطالب طنز و کاریکاتورهای آن برای دوران خودش تا چه حد جسورانه بودند. این جریده که برای زمانه خود بسیار انقلابی بود با شهامت و زبانی تند نه فقط مذهب و روحانیت و اقلیت صاحب قدرت، بلکه حتی تزار روسیه و شاه ایران را به سخره می‌گرفت. برای نمونه در یکی از شماره‌های سال ۱۹۲۹ این مجله کاریکاتوری را از پیامبر مسلمان‌ها ولی بدون کشیدن صورت او منتشر کرد. البته در آن سال‌ها آذربایجان یکی از جمهوری‌های اتحاد شوروی بود و این مجله در شهر باکو پایتخت جمهوری چاپ می‌شد. اما هنوز هم بیشتر جمعیت جمهوری آذربایجان مسلمانان معتقد بودند. در این کاریکاتور محمد با عیسی مشغول گفتگو است و به مناسبت جشن کریسمس عده‌ای مشغول می‌گساری هستند. کاملاً مشخص است که ملانصرالدین الکل نوشیدن مسلمانان با وجود حرام بودن این کار در آئین اسلام را مسخره کرده‌است.
مجله ملانصرالدین را می‌توان پیشرو طنز سیاسی در جهان اسلام دانست.
چاپ در تبریز

پس از پیروزی انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ و آغاز جنگ داخلی روسیه جلیل محمدقلی‌زاده بهمراه همسرش حمیده جوانشیر و فرزندانشان مجبور به ترک تفلیس و کوچ به تبریز می‌شود. ورود انها به تبریز با استقبال مردم روبرو شد. آنها از محمدقلی‌زاده خواستند انتشار ملانصرالدین را در این شهر ادامه دهد. اما این کار به مذاق حاکمان تبریز خوش نیامد؛ زیرا محمدقلی‌زاده شروع به نشر کاریکاتور دربارهٔ آنان کرد. همچنین او درخواست حاکم تبریز برای انتشار مجله به زبان فارسی را رد کرد. از سوی دیگر حمیده جوانشیر محجبه نبود. نخستین شماره ملانصرالدین در تبریز در ۳۰ بهمن ۱۲۹۹ در ۱۰۰۰ نسخه به قیمت ۱۶ شاهی منتشر شد. در هنگام انتشار ملانصرالدین در تبریز طراحی‌های مجله به وسیله سید علی بهزاد و رسام ارژنگی انجام می‌شدند. انتشار هر شماره در تبریز باعث ایجاد جنجال و ترس از بسته‌شدن آن می‌شد.
در ۲ مه ۱۹۲۱ (۱۲ اردیبهشت ۱۳۰۰) محمدقلی‌زاده تلگرافی از سوی کمیساریایی خلق جمهوری آذربایجان شوروی دریافت کرد که از او برای چاپ ملانصرالدین در این باکو دعوت می‌کرد. دعوت را پذیرفت و به آنجا رفت.
تعطیلی

جلیل محمدقلی‌زاده چاپ ملانصرالدین را از ۱۹۲۲ تا ۱۹۳۱ در باکو ادامه داد. به دلیل تسلط بلشویک‌ها بر شوروی، از سال ۱۹۲۳ جلیل محمدقلی‌زاده مجبور شد ملانصرالدین را به جای خط آذری به خط سیریلیک چاپ کند.
از میانه دهه ۱۹۲۰ به دلیل فشار شوروی بر مطبوعات و سانسور آنها از کیفیت مجله کاسته شد.
در اوایل دهه ۱۹۳۰ میلادی مقامات جمهوری آذربایجان به میرزا جلیل گفتند که باید نام مجله را به الله سیز (بی خدا) تغییر دهد و از معیارها و اصول ایدئولوژیک حاکم بر اتحاد شوروی پیروی کند. میرزا جلیل حاضر نشد شروط آنها و سانسور مجله را بپذیرد و همکاری او با مجله به پایان رسید.
همکاران

کاریکاتورهای ملانصرالدین که به دست عظیم عظیم‌زاده و اسکار شیمرلینگ و یوزف روتر آلمانی کشیده می‌شدند از شاهکارهای کاریکاتور سیاسی و اجتماعی هستند. تعدادی از کاریکاتوریست‌های زبردست از جمله اسکار شمرلینگ یک آلمانی ساکن تفلیس و عظیم عظیم‌زاده اهل آذربایجان و چند شاعر طنز پرداز از جمله میرزا علی‌اکبر صابر که در اشعار خود از حقوق زنان و توسعه آموزش و پرورش دفاع می‌کرد با این مجله همکاری می‌کردند.
برگ‌هایی از روزنامه

زیرنویس: اصول جدید مکتب‌هایمان. بالا: درس ژیمناستیک. پایین: یالله بروید نماز.
زیرنویس: بالا: نشریه تازه، پایین:یکسال بعد
گفتگوی ملابلبلی و حاجی جومبلی: این محصول شیطان را به سرزمین ما نیاور.
زیرنویس: تئاتر همگانی زوبالوف، شخص اول: آقا جان، امروز اینجا تئاتر مسلمان‌ها است بیا برویم. شخص دوم:مرد دست بردار، رفتن به تئاتر مسلمان‌ها به ما نمی‌برازد.
لئوناردو کلریچی

لیوناردو کلریچی (به ایتالیایی: Leonardo Clerici) فیلسوف ایتالیایی معاصر است که که ریاست مؤسسه بین‌المللی اسکرپیتورا (Institute di skriptura)را بر عهده دارد.