stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
لوکی
در فرهنگ عامه

در سدهٔ نوزدهم میلادی، لوکی به شیوه‌های مختلفی به تصویر کشیده می‌شد که برخی از آن‌ها به شدت با دیگری در تضاد بودند. بر طبق گفته‌های استفان آرویدسن، «تصور لوکی در قرن نوزدهم متفاوت بود. گاهی اوقات او را به عنوان یک ستون پنجم سامی با موهای تیره در میان آسیر نوردیک معرفی می‌کردند، اما بعضی مواقع او را به عنوان پرومته نوردیک، قهرمان دربردارنده فرهنگ توصیف می‌کردند».
لوکی در چرخهٔ اپرای حلقه نیبلونگ اثر ریشارد واگنر در نقش Loge ظاهر می‌شود (نمایشنامه‌ای در سبک نورس باستان Loge، «آتش»)، که به عنوان متحد ایزدان (مخصوصاً به عنوان دستیار وُدان به جای دونر) به تصویر کشیده می‌شود، اگرچه عموماً از آن‌ها بیزار است و آن‌ها را حریص می‌پندارد. به دلیل آنکه آن‌ها از بازگرداندن طلای راین به صاحبان واقعی‌اش خودداری می‌کنند. در پایان نخستین اپرای داس راینگولد، او امیدش را برای تبدیل شدن به آتش و نابودی والهالا آشکار می‌سازد، و در چهارمین و آخرین اپرا یعنی گوتردامرونگ، والهالا به آتش کشیده می‌شود و ایزدان را نابود می‌کند.
لوکی در نقش شخصیتی به همین نام توسط مارول کامیکس اقتباس شده است و اولین بار در مجموعه کتاب کمیک ونوس در اوت سال ۱۹۴۹ ظاهر شد. تام هیدلستون نقش این شخصیت را به عنوان یک ابرشرور (یا ضدقهرمان)، در دنیای سینمایی مارول و همچنین مجموعه تلویزیونی مختص به خود لوکی (۲۰۲۱) ایفا کرده است، که به‌طور مداوم با شخصیت ابرقهرمان ثور، برادرخوانده و دشمن دیرینهٔ خود درگیر می‌شود.
لوکی یکی از شخصیت‌های اصلی رمان خدایان آمریکایی به قلم نیل گیمن است، و همچنین یک شخصیت مهم در چند آرک داستانی از مجموعه کتاب کامیک گیمن تحت عنوان سندمن می‌باشد. لوکی همچنین یک شخصیت اصلی در مجموعه رمان‌های فانتزی جوآن هریس شامل: رون‌مارکز، رون‌لایت، انجیل لوکی و وصیت‌ لوکی است.
در بازی ویدئویی عصر اسطوره‌ها محصول سال ۲۰۰۲ اثر استودیو انسمبل، لوکی یکی از سه خدای اصلی تمدن نورس است که بازیکنان قادر به پرستش او می‌باشند. لوکی تنها خدای اصلی در تمدن نورس محسوب می‌شود که به بازیکنان اختیار انتخاب خدای فرعی هل را می‌دهد.
نگارخانه

لوکی، خدای شر اساطیر نوردیک، به خواست دیگر خدایان مجازات شد. جزای او بسته شدن به تخته سنگی بود، در حالی که یک مار سم بالای سرش بوده و سم خود را به صورت او می‌چکید. همسر لوکی با نگهداشتن کاسه‌ای، مانع از این اتفاق می‌شد اما زمانی که او برای خالی کردن کاسه سم می‌رفت، لوکی از شدت درد فریاد می‌کشید و موجب زلزله می‌شد.
اتیوپی

اِتیوپی (به امهری: ኢትዮጵያ) با نام رسمی جمهوری دموکراتیک فدرال اتیوپی، کشوری محصور در خشکی واقع در شاخ آفریقا است. این کشور با ۱۱۷ میلیون نفر جمعیت دوازدهمین کشور پرجمعیت دنیا و دومین کشور پرجمعیت قاره آفریقا است و همچنین با وسعت ۱٬۱۰۴٬۳۰۰ کیلومتر مربع، دهمین کشور بزرگ قاره آفریقا است. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن آدیس آبابا است. ۸۳٪ جمعیت اتیوپی معادل بیش از ۹۵ میلیون نفر ساکن روستا هستند و از این لحاظ یکی از اولین‌هاست.
اتیوپی از شمال با اریتره، از غرب با سودان و سودان جنوبی، از شرق، جنوب خاوری و جنوب با سومالی و از شمال شرق با جیبوتی و از جنوب با کنیا همسایه است. اتیوپی از قدیمی‌ترین کشورهای مستقل آفریقا و یکی از کهن‌ترین کشورهای جهان است. این کشور پس از ارمنستان دومین کشوری بود که مسیحیت را دین رسمی خود اعلام کرد. در سال ۳۴۱ میلادی، دین مسیحیت در این کشور، دین رسمی اعلام شد.
همچنین این کشور برای مدت‌های مدید محل تلاقی تمدن‌های شمال آفریقا، خاورمیانه و باقی مناطق آفریقا بوده‌است. به عنوان یک خصوصیت شاخص در میان ملت‌های آفریقائی، اتیوپی هرگز مستعمره کشورهای دیگر نبوده و همیشه استقلال خود را در درگیری‌های سطح آفریقا حفظ نموده‌است.
از زمان‌های قدیم، اتیوپی عضو سازمان‌های بین‌المللی بوده‌است. اتیوپی در سال ۱۹۴۲ با امضای منشور ملل متحد به عضویت سازمان ملل متحد درآمد. همچنین پس از تأسیس مرکز سازمان ملل در قاره آفریقا، اتیوپی به عنوان پنجاه و یکمین عضو اصلی سازمان ملل متحد پذیرفته شد. از سوی دیگر مرکز مدیریت و یکی از بنیان‌گذاران اصلی سازمان اتحاد آفریقا با نام کنونی اتحادیه آفریقا است. در سال ۱۹۷۴، یک حکومت نظامی تحت حمایت شوروی، پس از کودتا و خلع پادشاه، قدرت را به دست گرفت و نزدیک به ۱۷ سال بر کشور حکومت کرد. با شکل‌گیری بحران‌های بسیار، در سال ۱۹۹۱، جبهه دموکراتیک انقلابی خلق اتیوپی (EPRDF) توانست دولت وقت را حذف کند و با قانون اساسی جدید و فدرالیسم مبتنی بر قومیت بر کشور مسلط شد. از آن زمان، اتیوپی از درگیری‌ها و جنگ‌های داخلی طولانی و حل نشده بین اقوام، انتقال جمعیت، مهاجرت‌های اجباری داخلی، پاکسازی قومی و بی‌ثباتی سیاسی فزاینده که با کاهش دموکراسی مشخص شده‌است، رنج می‌برد. از سال ۲۰۱۸، گروه‌های منطقه‌ای و قومیتی حملات مسلحانه را در جنگ‌های داخلی بسیاری در سراسر اتیوپی انجام می‌دهند.
در سدهٔ یکم میلادی، امپراتوری اکسوم توانست منطقه را یکپارچه کند و این پادشاهی به عنوان نیای اتیوپی سده‌های میانه و اتیوپی امروزی شناخته می‌شود. مانی، پیامبر ایرانی، آکسوم را همراه با ایران، رم و چین به عنوان یکی از چهار قدرت بزرگ زمان خود برشمرده است.
در سال ۱۹۳۶ میلادی، ایتالیا اتیوپی را اشغال کرد و در سال ۱۹۴۱ پس از شکست در جنگ جهانی دوم اتیوپی و سایر کشورهای آفریقای شرقی را تخلیه کرد.
این کشور، تاریخ بسیار کهن با سابقهٔ هزاران ساله دارد؛ و از سرزمین‌های مهم تاریخی بوده‌است. یونانیان از همان زمان باستان آن را اتیوپی می‌نامیدند و در نزد مسلمانان، حبشه نام داشت. نام اتیوپی از واژهٔ یونانی Αἰθίοψ (آیثیوپس) به معنای «چهره‌سوخته» گرفته شده‌است.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای اتیوپی
با وسعتی برابر ۴۲۶٬۴۰۰ مایل مربع (۱٬۱۰۴٬۳۰۰ کیلومتر مربع), اتیوپی بیست و هفتمین کشور بزرگ دنیا (بعد از کلمبیا) محسوب می‌گردد. این کشور در بزرگی با بولیوی قابل مقایسه بوده و دو سوم وسعت ایالت آلاسکای ایالات متحده است.
بخش اصلی اتیوپی در منطقه شاخ آفریقا که وسیعترین منطقه شرقی قاره آفریقا بحساب می‌آید، واقع شده است. مرزهای اتیوپی از غرب به سودان، از شمال به جیبوتی و اریتره، از شرق به سومالی و از جنوب به کنیا ختم می‌شوند. در داخل اتیوپی مجموعه‌ای از کوهستان و فلات‌های پست وجود دارند که با دره بزرگ ریفت از هم تفکیک شده‌اند. به‌طور کلی مسیر این دره از جنوب غرب به شمال شرق کشیده شده که زمین‌های پست بنام استپها یا زمین‌های نیمه صحرائی، آن را پوشانده‌است. گوناگونی بسیار زیاد انواع زمین در این کشور باعث وجود انواع آب و هوا، خاک، سرسبزی طبیعی و ترکیبات جمعیتی گردیده‌است.
جغرافیا > آب‌وهوا

ارتفاع سطح و نحوه قرار گرفتن جغرافیائی باعث به وجود آمدن سه ناحیه آب و هوائی شده‌است: منطقه سرد در ارتفاع بالای ۲۴۰۰ متر (۷۹۰۰ فوت) قرار داشته و دامنه درجه دما از حدود نقطه انجماد تا ۱۶ درجه سانتی‌گراد (۳۲ درجه -؛ ۶۱ درجه فارنهایت) در نوسان است. منطقه دمایی در ارتفاع ۱۵۰۰ تا ۲۴۰۰ متری (۴۹۰۰ – ۷۹۰۰ فوت) دارای دامنه درجه دما از ۱۶ تا ۳۰ درجه سانتیگراد (۶۱ درجه -؛ ۸۶ درجه فارنهایت)؛ است؛ و منطقه گرم در ارتفاع زیر ۱۵۰۰ متر (۴۹۰۰ فوت) قرار داشته که آب و هوای آن به صورت حاره‌ای و خشک و درجه حرارت آن در طول روز از ۲۷ تا ۵۰ درجه سانتیگراد (۸۱ درجه -؛ ۱۲۲ درجه فارنهایت) است. فصل معمول بارندگی از نیمه ماه ژوئن تا اواسط ماه سپتامبر (در مناطق جنوبی طولانی‌تر است) است که به دنباله بارش‌های متناوب فوریه تا مارس می‌آید؛ مابقی ماه‌های سال خشک هستند.
اتیوپی از لحاظ بوم‌شناسی کشوری با آب و هوای متنوع است. دریاچه تانا در شمال سرچشمه نیل آبی است. این کشور همچنین دارای انواع حیوانات بومی بسیار است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان از میمون گلادا، بز کوهی والیا و گرگ اتیوپیایی (یا روباه میمون‌نما) نام برد.
مرزها و شهرها
نقشه سیاسی
نقشه ناهمواری‌ها
دید ماهواره‌ای
نقشه شهر آدیس آبابا
| ن ب و تقسیمات سطح اول کشوری اتیوپی | ن ب و تقسیمات سطح اول کشوری اتیوپی |
| --- | --- |
منطقه‌ها:  منطقه عفر  منطقه امهارا  منطقه بنیشانگول-گوموز  منطقه گامبلا  منطقه هراری  منطقه اورومیا  منطقه سومالی  منطقه ملت‌ها، ملیت‌ها و مردمان جنوبی  منطقه تیگرای 
شهرهای اصلی:  آدیس آبابا  دیرداوه 
استان‌ها  (قبل از ۱۹۹۵):  Arsi  Bale  Begemder  Gamu-Gofa  Gojjam  Hararghe  Illubabor  Kaffa  Shoa  Sidamo  Tigray  Welega  Wollo
تاریخچه > امپراتوری اتیوپی

مقالهٔ اصلی: امپراتوری اتیوپی
در اوایل سده بیستم، امپراتور هایله سلاسی اول که متعهد به تسریع در مدرنیزه کردن اتیوپی بود، به حکومت رسید -؛ حکومت او تنها در دوره کوتاه اشغال توسط ایتالیا قطع گردید (۱۹۳۶ -؛ ۱۹۴۱). در سال ۱۹۴۱، انگلیسی و سربازان وطن دوست اتیوپی سرزمین مادری اتیوپی را آزاد ساختند و به‌دنبال آن در تاریخ ۳۱ ژانویه ۱۹۴۱، پادشاهی تثبیت گشته و انگلستان (بدون هیچ امتیاز خاصی برای خود) حق حاکمیت کامل آن را با امضای توافقنامه انگلو – اتیوپیایی در دسامبر ۱۹۴۴، به رسمیت شناخت.
حکومت سلاسی در سال ۱۹۷۴ و هنگامی که یک نظامی‌گری هوادار – شوروی مارکسیست – لنینیست حزب بنام دررگ او را سرنگون و حکومت تک حزبی کمونیستی را به وجود آورد، به پایان رسید. نظام تازه تشکیل شده نیز شاهد چندین کودتای خونین، شورش، قحطیهای گسترده و مشکل پناهندگیهای وسیع بود. در سال ۱۹۷۷ سومالی به اتیوپی حمله نمود که باعث بروز جنگ اوگادن گردید؛ ولی اتیوپی به‌سرعت آن‌ها را با سیل تجهیزات نظامی اتحاد شوروی شکست داده و در سال بعد نیز با حضور نظامیان کوبا و همکاری نظامی با آلمان شرقی و یمن جنوبی اتحادی مستحکم را به وجود آورد.
به‌رغم به وجود آوردن یکی از بزرگ‌ترین ارتش‌های آفریقا که از کمک نظامی کشورهای بلوک سوسیالیست سود می‌جست، شورش‌های بی پایان در استان‌های اریتره و تیگرای در سال ۱۹۸۵ منجر به قحطی گسترده و تغییرات حکومت در رژیم تحت حمایت بلوک سوسیالیست گردید. به‌دنبال آن در سال ۱۹۹۱ حکومت دررگ از جبهه آزادی خلق اریتره (ائی پی ال اف) در مناطق شمالی شکست خورده و در مناطق دیگر نیز مغلوب جبهه انقلابی دمکراتیک خلق اتیوپی (ائی پی آر دی اف) که ائتلافی از نیروهای نظامی شورشی و عمدتاً شامل جبهه آزادیبخش خلق تیگرائی بود، گردید.
در سال ۱۹۹۳، و به‌دنبال برگزاری همه‌پرسی، استان اریتره استقلال خود از اتیوپی را به‌دست آورده و به بیش از بیست سال درگیری نظامی، یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های قاره آفریقا، خاتمه داده شد. در سال ۱۹۹۴، قانون اساسی پذیرفته گردید که به برگزاری اولین انتخابات چند حزبی اتیوپی در سال بعد از آن انجامید. در ماه مه ۱۹۹۸ اختلافات بر سر مرزهای اریتره باعث بروز جنگ اریتره – اتیوپی گردید که تا ژوئن سال ۲۰۰۰ بدرازا انجامید. این جنگ باعث مشکلات اقتصادی ملی شد، ولی در عین حال تقویت ائتلاف حاکم را به‌دنبال داشت. در تاریخ ۱۵ می سال ۲۰۰۵ اتیوپی انتخابات چند حزبی دیگر را برگزار نمود که نتیجه آن بازگشت مناقشه انگیز ائی پی آر دی اف بقدرت بود. در اوایل ماه ژوئن و سپس در ماه نوامبر، پلیس تحت فرمان ائی پی آر دی اف بسوی تظاهر کنندگان آتش گشوده و ۱۹۴ نفر کشته و هزاران نفر (شامل رهبران شاخص مخالف) را که معترض به انتخابات و مدعی تقلب در آن بودند، را بازداشت نمود.
سیاست > شورای سلطنتی اتیوپی

شورای سلطنتی اتیوپی سازمانی است که بر اساس قانون اساسی سمت مشاوره در امور حکومت به امپراتوران اتیوپی را دارا است. این مشاوره از طرف مقام سلطنت انجام شده و اعضای این شورا نیز منتخب امپراتور هستند.
هم‌اکنون سلطنت در اتیوپی منسوخ شده‌است ولیکن سلطنت طلبان اتیوپی هنوز شورای سلطنتی را اداره می‌نمایند. در تاریخ ۱۶ مارس سال ۲۰۰۵، پرنس ارمیاس سهل سلاسی مجدداً توسط شاه زرا یاکوب امها سلاسی به عنوان رئیس شورای سلطنتی اتیوپی منصوب گردید. زرا یاکوب امها سلاسی به عنوان امپراتور در تبعید اتیوپی محسوب می‌گردد.
بخش‌های حکومتی

قبل از سال ۱۹۹۶، اتیوپی به سیزده استان تقسیم گشته بود که اکثر آن‌ها ریشه در مقاطع تاریخی داشتند. در حال حاضر اتیوپی دارای یک سیستم حکومتی ردیفی است که متشکل است از دولت فدرال که نظارت بر ایالات محلی نژادی، مناطق، محلات (ورداها) و (کبلههای) مجاور را بر عهده دارد.
اتیوپی به نه منطقه نظارتی قومی بنام ("کیلیلوچ" مفرد "کیلی") تقسیم گردیده که این مناطق نیز به نوبه خود به شصت و هشت منطقه و دو شهر شاخص (" استه دادر اکابابی وچ" مفرد "استه دادر اکابابی"): آدیس آبابا و دایر داوا (در روی نقشه به ترتیب زیر مجموعه‌های ۱ و ۵) تقسیم گردیده‌اند. این مناطق در مرحله بعدی تقسیم‌بندی، به ۵۵۰ "وره داس" و ۶ "وره داس" ویژه تقسیم می‌شوند.
بر طبق قانون اساسی قدرت گسترده‌ای به ایالات محلی تفویض گشته به‌طوری‌که آن‌ها بر اساس نظامنامه دولت فدرال، قادر به تأسیس دولت و دمکراسی خاص خودشان می‌باشند. هر منطقه دارای شورای محلی بوده که اعضای آن به صورت مستقیم از برای نمایندگی آن محل انتخاب گشته و شورا دارای قدرت قانونگذاری و مدیریت امور داخلی منطقه است. ماده ۳۹ قانون اساسی اتیوپی از آن فراتر رفته و به هر یک از این ایالات محلی حق انتزاع از اتیوپی را اعطاء نموده‌است. به‌هرحال این مسئله مورد بحث است که چه مقدار از قدرت تفویضی در قانون در واقعیت اعطاء می‌گردد.
این شوراها قیمومیت خود را از طریق کمیته‌های اجرائی و دفاتر محلی بخشی اعمال می‌نمایند. ساختار استادانه این شوراها، کمیته‌های اجرائی و موسسات عمومی بخشی در سطوح بعدی آن (وره دا) نیز اعمال شده‌است.
نه منطقه و دو شهر شاخص عبارتند از:
| منطقه یا شهر (ክልል/የከተማ አስተዳድር) | منطقه یا شهر (ክልል/የከተማ አስተዳድር) | مرکز | مساحت (km2) | جمعیت> سرشماری اکتبر ۱۹۹۴ | جمعیت> سرشماری مه ۲۰۰۷ | جمعیت> تخمین ژوئیه ۲۰۱۲ | جمعیت> تخمین ۲۰۱۷ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| آدیس آبابا (አዲስ አበባ) | astedader | آدیس آبابا | ۵۲۶٫۹۹ | ۲٬۱۰۰٬۰۳۱ | ۲٬۷۳۸٬۲۴۸ | ۳٬۰۴۱٬۰۰۲ | ۳٬۴۳۳٬۹۹۹ |
| منطقه عفر (ዓፋር) | kilil | سمرا | ۷۲٬۰۵۲٫۷۸ | ۱٬۰۵۱٬۶۴۱ | ۱٬۴۱۱٬۰۹۲ | ۱٬۶۰۲٬۹۹۵ | ۱٬۸۱۲٬۰۰۲ |
| منطقه امهارا (አማራ) | kilil | بهیر دار | ۱۵۴٬۷۰۸٫۹۶ | ۱۳٬۲۷۰٬۸۹۸ | ۱۷٬۲۱۴٬۰۵۶ | ۱۸٬۸۶۶٬۰۰۲ | ۲۱٬۱۳۴٬۹۸۸ |
| منطقه بنیشانگول-گوموز (ቤ/ጉሙዝ) | kilil | آسوسا | ۵۰٬۶۹۸٫۶۸ | ۴۶۰٬۳۲۵ | ۶۷۰٬۸۴۷ | ۹۸۲٬۰۰۴ | ۱٬۰۶۶٬۰۰۱ |
| دیرداوه (ድሬዳዋ) | astedader | دیرداوه | ۱٬۵۵۸٫۶۱ | ۲۴۸٬۵۴۹ | ۳۴۲٬۸۲۷ | ۳۸۷٬۰۰۰ | ۴۶۶٬۰۰۰ |
| منطقه گامبلا (ጋምቤላ) | kilil | گامبلا | ۲۹٬۷۸۲٫۸۲ | ۱۶۲٬۲۷۱ | ۳۰۶٬۹۱۶ | ۳۸۵٬۹۹۷ | ۴۳۵٬۹۹۹ |
| منطقه هراری (ሐረሪ) | kilil | هرر | ۳۳۳٫۹۴ | ۱۳۰٬۶۹۱ | ۱۸۳٬۳۴۴ | ۲۱۰٬۰۰۰ | ۲۴۶٬۰۰۰ |
| منطقه اورومیا (ኦሮምያ) | kilil | آدیس آبابا | ۲۸۴٬۵۳۸٫۰۰ | ۱۸٬۴۶۵٬۴۴۹ | ۲۷٬۱۵۸٬۴۷۱ | ۳۱٬۲۹۴٬۹۹۲ | ۳۵٬۴۶۷٬۰۰۱ |
| منطقه سومالی (ሶማሌ) | kilil | جیجیگا | ۲۷۹٬۲۵۲٫۰۰ | ۳٬۱۴۴٬۹۶۳ | ۴٬۴۳۹٬۱۴۷ | ۵٬۱۴۸٬۹۸۹ | ۵٬۷۴۸٬۹۹۸ |
| اقوام، قومیت‌ها و قلمرو مردم جنوبی (ደቡብ ብ/ብ/ሕ) | kilil | اوواسا | ۱۰۵٬۸۸۷٫۱۸ | ۱۰٬۳۷۷٬۰۲۸ | ۱۵٬۰۴۲٬۵۳۱ | ۱۷٬۳۵۹٬۰۰۸ | ۱۹٬۱۷۰٬۰۰۷ |
| منطقه تیگرای (ትግራይ) | kilil | مکله | ۴۱٬۴۱۰ | ۳٬۱۳۴٬۴۷۰ | ۴٬۳۱۴٬۴۵۶ | ۴٬۹۲۹٬۹۹۹ | ۵٬۲۴۷٬۰۰۵ |
| مناطق ویژه شماره‌گذاری‌شده | مناطق ویژه شماره‌گذاری‌شده |  |  |  | ۹۶٬۵۷۰ | ۱۱۲٬۹۹۹ | ۱۲۳٬۰۰۱ |
| مجموع | مجموع | مجموع | ۱٬۱۲۷٬۱۲۷٫۰۰ | ۵۱٬۷۶۶٬۲۳۹ | ۷۳٬۹۱۸٬۵۰۵ | ۸۴٬۳۲۰٬۹۸۷ | ۹۴٬۳۵۱٬۰۰۱ |
مردم

مقاله‌های اصلی: سرشماری جمعیت در اتیوپی و مردم اتیوپی
مردم اتیوپی عمدتاً از نژاد دورگه سامی و سیاه هستند و به زبان‌های متعددی مانند زبان‌های امهاری، سودو، اینور، چها، تیگره، سیلته و هراری تکلم می‌کنند. عربی نیز در این کشور رایج است. بیش از شصت درصد از مردم اتیوپی مسیحی می‌باشند.
اتیوپی چهل و هشت زبان بومی دارد و رایج‌ترین زبان خارجی در میان تحصیل‌کردگان این کشور زبان انگلیسی است. انگلیسی در دبیرستان‌ها تدریس می‌شود و امهاری پیش از این زبان اصلی تدریس در دبستان‌ها بود اما از سال‌ها پیش زبان‌های محلی همچون اورومیا و تیگرینیا این نقش را بر عهده گرفته‌اند. اتیوپی، خط ویژه خود را دارد که گعز نامیده می‌شود.
| جمعیت در اتیوپی> سال | جمعیت در اتیوپی> میلیون | جمعیت در اتیوپی> تفاوت | جمعیت در اتیوپی>  |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱۹۵۰ | ۱۸٫۴ | – |  |
| ۱۹۶۰ | ۲۲٫۵ | ۴٫۱ |  |
| ۱۹۷۰ | ۲۹٫۰ | ۶٫۵ |  |
| ۱۹۸۰ | ۳۵٫۴ | ۶٫۴ |  |
| ۱۹۹۰ | ۴۸٫۳ | ۱۲٫۹ |  |
| ۲۰۰۰ | ۶۵٫۶ | ۱۷٫۳ |  |
| ۲۰۱۰ | ۸۲٫۹ | ۱۷٫۳ |  |
| ۲۰۱۳ | ۹۳٫۸ | >۱۰٫۹ |  |
جمعیت اتیوپی بسیار متنوع است. زبان اکثر مردم از خانواده سامی یا کوشی است. نژادهای اورومو، امهارا و تیگرایی بیش از سه چهارم ترکیب جمعیت را تشکیل می‌دهند ولیکن بیش از ۸۰ گروه قومی مختلف در اتیوپی زندگی می‌کنند. جمعیت برخی از این گروه‌ها از ۱۰۰۰۰ نفر تجاوز نمی‌کند.
اتیوپیایی‌هائی که به زبان سامی صحبت می‌کنند از یک سو و اهالی اریتره از سوی دیگر مجتمعا از خود به عنوان «حبشه» یا «آبیشاً» یاد می‌کنند. اگرچه گروه‌های دیگر این اسامی را به این دلیل که اشاره به اقوام خاص دارند، رد می‌نمایند. فرم عربی این واژه (الحبشه) ریشه کلمه «حبشه» است که اشاره به نام اتیوپی در زبان انگلیسی و دیگر زبان‌های اروپائی دارد.
بر اساس سرشماری ملی مردم اتیوپی در سال ۱۹۹۴، قوم اورومو بزرگ‌ترین قوم اتیوپی است که ۳۲٫۱٪ جمعیت را بخود اختصاص داده‌است. امهارا ۳۰٫۲٪ و تیگرایی ۶٫۲٪ از جمعیت کل می‌باشند. اقوام نژادی دیگر عبارتند از: سومالیایی ۶٫۰٪، گوریج ۴٫۳٪، سیداما ۳٫۴٪، وولایتا ۲٪، عفار ۲٪، هادیا ۲٪، گامو ۱٪.
مردم > زبان‌ها

در بسیاری از مناطق اتیوپی زبان‌های محلی مانند اورومو و تیگرینیا زبان مردم است. مردم امهارا نیز به زبان امهری صحبت می‌کنند. انگلیسی به عنوان زبان خارجی دوم صحبت شده و در تمام مدارس راهنمائی تدریس می‌گردد.
فرهنگ

روش آشپزی اتیوپی شامل انواع غذاهای فرعی و اصلی سبزیجات یا گوشت است که معمولاً در قالب خورش غلیظ یا «وات» طبخ و قبل از اینجریا یک نوع نان تخت تهیه شده با خمیر ترش سرو می‌شود. افراد برای خوردن از لوازم آشپزخانه‌ای استفاده نکرده و به جای آن از اینجرا جهت جمع کردن غذاهای اصلی و فرعی استفاده می‌کنند. در روش‌های باستانی آشپزی اتیوپی هیچ نوع گوشت خوک یا حلزون وجود ندارد، زیرا هم در نظر مسلمانان و مسیحیان ارتودکس اتیوپی خوردن این مواد غذائی حرام است.
موسیقی اتیوپی از تنوع بسیار زیادی برخوردار است و هر یک از ۸۰ گروه قومی کشور با یکسری از اصوات سروکار دارد. موسیقی اتیوپی از یک سیستم کیفیتی بی‌همتا بهره می‌جوید که پنج صدائی بوده و به‌طور ذاتی در میان برخی از نت‌ها یک ایست طولانی وجود دارد. تأثیرات اجزای موسیقی مسیحیت باستان و اسلام و موسیقی محلی از هر نقطه مناطق شاخ آفریقا علی‌الخصوص سودان و سومالی بر موسیقی اتیوپی مشهود است. موسیقی دانان معروف این کشور عبارتند از آستار اویک، محمود احمد، تیلاهان گیسس، اسناکیتچ ورکو، جی جی و مولاتو استاتکی.
فرهنگ > ورزش

برخی از ورزشکاران عالی‌رتبه جهان به خصوص در رشته‌های دو نیمه‌استقامت و دو استقامت از کشور اتیوپی هستند. کنیا و مراکش به‌طور معمول رقبای اتیوپی در مسابقات قهرمانی جهانی و المپیک در مسابقات دو دو نیمه‌استقامت و دو استقامت محسوب می‌گردند. از ماه مارس سال ۲۰۰۶ دو اتیوپیایی فاتح دو مسافت طولانی هستند، به‌طور مشخص هایله گبرسلاسی (قهرمان رقابت‌های جهانی و المپیک) است که بیش از بیست رکورد جهانی را ثبت نموده و کننیسا بکله (قهرمان مسابقات جهانی، قهرمانی سطح کشور و قهرمان المپیک) که صاحب رکورد جهانی ۵۰۰۰ متر و ۱۰۰۰۰ متر است.
درارتو تولو، آببه بیکیلا و میروتس ییفتر از دیگر دوندگان شاخص اتیوپی به حساب می‌آیند. درارتو تولو اولین دونده زن اتیوپی از قاره آفریقا بود که با برنده شدن در رشته دو ۱۰۰۰۰ متر در بارسلونا، موفق به کسب اولین مدال طلای المپیک گردید. آببه بیکیلا فاتح ماراتن‌های سال‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۶۴ بود که در هر دو مسابقه موفق به بهبود دادن رکود گردید. او تا به امروز نیز بخاطر بردن ماراتن ۱۹۶۰ با پاهای برهنه مشهور است. میروتس یفتر اولین ورزشکار اتیوپیایی شناخته شده‌است که به لحاظ سرعت بسیار بالا و برد مدال طلای دوهای ۵۰۰۰ متر و ۱۰۰۰۰ متر المپیک مسکو معروف شده‌است. او آخرین فردی است که این کار برجسته را به انجام رسانیده‌است.
نگارخانه

کلیسای بت گیورگیس
نقاشی اتیوپیایی
فرودگاه جدید آدیس آبابا
غذای سنتی اتیوپی
امپراتوری اکسوم در جنوب شاهنشاهی ساسانی و امپراتوری روم
نخستین جنگ ایتالیا-اتیوپی موجب استقلال اتیوپی شد و تنها مرز با اریترهٔ تحت کنترل ایتالیا تعیین شد.
لبنا دنگل
هایله سلاسی (۷۴–۱۹۱۶)

سفارت جمهوری دموکراتیک فدرال اتیوپی در واشینگتن دی سی
آبی احمد نخست وزیر اتیوپی و رووین ریولین رئیس جمهور اسرائیل
بخش‌های حکومتی
ترنس نیشن ایرویز شرکت هواپیمایی اتیوپی



مردم امهری
نقشه پراکندگی ادیان در ایتوپی
جشن مسیحی تیمکت
قبایل بومی اتیوپی
آلماز آیانا، برنده مدال طلا دو ۱۰۰۰۰ متر در بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۱۶
پونتیاک گرند ای‌ام

Motor vehicle
| پونتیاک گرند AM | پونتیاک گرند AM |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
شرکت: پونتیاک (جنرال موتورز)
تولید: ۱۹۷۲–۱۹۷۵ ۱۹۷۷–۱۹۸۰ ۱۹۸۴–۲۰۰۵
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
شکل بدنه: کوپه 2 در سدان ۴ در
گاه‌شمار: گاه‌شمار
پیشین: Pontiac LeMans/GTO (برای 1973) Pontiac Phoenix (برای 1985) Pontiac Tempest (برای 1992 - Canada)
پونتیاک گرند AM یک ماشین با اندازه متوسط و جمع و جوری بود که توسط شرکت پونتیاک تولید شد. این شرکت دو نمونه متفاوت را از این ماشین در طی سه سال ارائه داده: نمونه اول از ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۵ و نمونه دوم از ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۰. پایه و اساس آن بر موتور GMA تخت بود. تولید گرند AM در سال ۱۹۸۰ متوقف شد و پونتیاک ۶۰۰۰ جایگزین آن شد. اما سال ۱۹۸۵ دوباره معرفی و عرضه و جایگزین پونتیاک فونیکس شد. گرند AM پرفروش‌ترین ماشینی بود که بعدها پونتیاک 6 Gجایگزین آن شد، این نامگذاری به این منظور بود که قرار شد به عنوان نسل ۶ پونتیاک گرند AM عرضه شود.

همه گرند AMهای پونتیاک میشیگان(۱۹۷۳–۱۹۷۵) در کارخانه مونتاژ اصلی پونتیاک ساخته شد. همه گرند AMهای پونتیاک میشیگان(۱۹۷۸–۱۹۸۰) در کارخانه مونتاژ اصلی پونتیاک در آتلانتا گرجستان در GMAD لیک وود ساخته شده‌اند و همه گرند AMهای بین سال‌های ۱۹۸۵ و ۲۰۰۵ در لنسینگ، میشیگان در مجمع اتومبیل لنسینگ ساخته شد.
۱۹۷۳–۱۹۷۵

Motor vehicle
| نسل اول | نسل اول |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
نام‌های دیگر: Pontiac Can Am
تولید: ۱۹۷۲–۱۹۷۵
مدل سال: ۱۹۷۳–۱۹۷۵
مونتاژ: پونتیاک، میشیگان، United States
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: خودروی اندازه متوسط
طرح‌بندی: خودروی موتور جلو-محور عقب
سکو: GM A platform (RWD) (A-body)
خودروهای وابسته: بیوک سنچری بیوک ریگال اولدزموبیل کاتلس سوپریم پونتیاک گراند پریکس پونتیاک لمان شورولت مونت کارلو
پیشرانه: پیشرانه
موتور: ۴۰۰ اینچ مکعب (۶٫۶ لیتر) V8 ۴۵۵ اینچ مکعب (۷٫۵ لیتر) V8
جعبه‌دنده: TH400 automatic or 4-speed manual
ابعاد: ابعاد
فاصله بین محورها: ۱۱۲٫۰ اینچ (۲٬۸۴۰ میلیمتر) (2-door) ۱۱۶٫۰ اینچ (۲٬۹۵۰ میلیمتر) (4-door)
درازا: ۲۰۸٫۶ اینچ (۵٬۳۰۰ میلیمتر) (2-door) ۲۱۲٫۶ اینچ (۵٬۴۰۰ میلیمتر) (4-door)
پهنا: ۷۷٫۷ اینچ (۱٬۹۷۴ میلیمتر) 
نسل اول پونتیاک
۱۹۷۸–۱۹۸۰

Motor vehicle
| نسل دوم پونتیاک | نسل دوم پونتیاک |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
تولید: ۱۹۷۷–۱۹۸۰
مدل سال: ۱۹۷۸–۱۹۸۰
مونتاژ: پونتیاک، میشیگان، United States
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: خودروی اندازه متوسط
طرح‌بندی: خودروی موتور جلو-محور عقب
سکو: G-body
خودروهای وابسته: بیوک سنچری بیوک ریگال اولدزموبیل کاتلس سوپریم پونتیاک گراند پریکس پونتیاک لمان شورولت ال کامینو شورلت ملیبو شورولت مونت کارلو
پیشرانه: پیشرانه
موتور: ۳۰۱ اینچ مکعب (۴٫۹ لیتر) V8 ۳۰۵ اینچ مکعب (۵٫۰ لیتر) V8 ۲۳۱ اینچ مکعب (۳٫۸ لیتر) 2-bbl. ۱۰۵ اسب بخار (۷۸ کیلووات) V6
جعبه‌دنده: automatic 3-speed manual 4-speed manual
ابعاد: ابعاد
فاصله بین محورها: ۱۰۸٫۱ اینچ (۲٬۷۴۶ میلیمتر)
درازا: ۱۹۸٫۶ اینچ (۵٬۰۴۴ میلیمتر)
پهنا: ۷۲٫۴ اینچ (۱٬۸۳۹ میلیمتر)
نسل دوم پونتیاک
۱۹۸۵–۱۹۹۱

Motor vehicle
| نسل سوم پونتیاک | نسل سوم پونتیاک |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
تولید: ۱۹۸۴–۱۹۹۱
مدل سال: ۱۹۸۵–۱۹۹۱
مونتاژ: لنسینگ، میشیگان، United States
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: خودروی کامپکت
طرح‌بندی: Transverse front-engine, front-wheel drive
سکو: N-body
خودروهای وابسته: بیوک اسکای‌لارک بیوک سامرست اولدزموبیل کاتلس کالی
پیشرانه: پیشرانه
موتور: 2.0 L 'LT3 turbo I4 2.3 L LD2 I4 2.3 L LG0 I4 2.5 L Tech IV I4 3.0 L LN7 V6
جعبه‌دنده: 5-speed ایسوزو manual 5-speed گتراگ manual 3-speed THM125 automatic
ابعاد: ابعاد
فاصله بین محورها: ۱۰۳٫۴ اینچ (۲٬۶۳۰ میلیمتر)
درازا: ۱۷۷٫۵ اینچ (۴٬۵۱۰ میلیمتر) (1985–88) ۱۷۹٫۲ اینچ (۴٬۵۵۰ میلیمتر) (1989–1991)
پهنا: ۶۶٫۵ اینچ (۱٬۶۹۰ میلیمتر) (1989–1991) ۶۶٫۷ اینچ (۱٬۶۹۰ میلیمتر) (1985–88)
بلندی: ۵۲٫۶ اینچ (۱٬۳۴۰ میلیمتر)
نسل سوم پونتیاک
۱۹۹۶–۱۹۹۸

Motor vehicle
| نسل چهارم پونتیاک | نسل چهارم پونتیاک |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
تولید: ۱۹۹۱–۱۹۹۸
مدل سال: ۱۹۹۲–۱۹۹۸
مونتاژ: لنسینگ، میشیگان، United States
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: خودروی کامپکت
طرح‌بندی: Transverse front-engine, front-wheel drive
سکو: N-body
خودروهای وابسته: Buick Skylark اولدزموبیل آچیوا اولدزموبیل کاتلس شورولت برتا شورولت کورسیکا شورلت ملیبو
پیشرانه: پیشرانه
موتور: 2.3 L L40 I4  2.3 L LD2 I4 2.3 L LD2 I4 (1995 Only) 2.3 L LG0 I4 2.4 L LD9 I4 3.1 L L82 V6 3.3 L LG7 V6
جعبه‌دنده: 5-speed گتراگ manual 5-speed ایسوزو manual 3-speed 3T40 automatic 4-speed 4T60-E automatic
ابعاد: ابعاد
فاصله بین محورها: ۱۰۳٫۴ اینچ (۲٬۶۳۰ میلیمتر)
درازا: ۱۸۶٫۹ اینچ (۴٬۷۵۰ میلیمتر) ۱۸۷٫۳ اینچ (۴٬۷۶۰ میلیمتر) (1993–95 Coupe)
پهنا: ۶۸٫۳ اینچ (۱٬۷۳۰ میلیمتر) (1996–98) ۶۸٫۷ اینچ (۱٬۷۴۰ میلیمتر) (1993–95) ۶۷٫۵ اینچ (۱٬۷۱۰ میلیمتر) (1992)
بلندی: ۵۳٫۵ اینچ (۱٬۳۶۰ میلیمتر) (1993–98) ۵۳٫۲ اینچ (۱٬۳۵۰ میلیمتر) (1992)
وزن خالص: Coupe: ۲٬۸۸۱ پوند (۱٬۳۰۷ کیلوگرم) Sedan: ۲٬۹۵۴ پوند (۱٬۳۴۰ کیلوگرم)
نسل چهارم پونتیاک
۱۹۹۹–۲۰۰۵

Motor vehicle
| نسل پنجم پونتیاک | نسل پنجم پونتیاک |
| --- | --- |
دید کلی: دید کلی
تولید: ۱۹۹۸–۲۰۰۵
مدل سال: ۱۹۹۹–۲۰۰۵
مونتاژ: لنسینگ، میشیگان، United States
بدنه و شاسی: بدنه و شاسی
کلاس: خودروی کامپکت
طرح‌بندی: Transverse front-engine, front-wheel drive
سکو: N-body
خودروهای وابسته: Oldsmobile Alero Oldsmobile Cutlass Chevrolet Malibu
پیشرانه: پیشرانه
موتور: 2.2 L  L61 Ecotec  I4  2.4 L LD9 "Twin Cam" I4 3.4 L LA1 "3400" V6
جعبه‌دنده: 5-speed Getrag F23 manual 4-speed 4T40-E automatic 4-speed 4T45-E automatic
ابعاد: ابعاد
فاصله بین محورها: ۱۰۷ اینچ (۲٬۷۰۰ میلیمتر)
درازا: ۱۸۶٫۳ اینچ (۴٬۷۳۰ میلیمتر)
پهنا: ۷۰٫۶ اینچ (۱٬۷۹۰ میلیمتر) (1999–2000) ۷۰٫۴ اینچ (۱٬۷۹۰ میلیمتر) (2001–05)
بلندی: ۵۴٫۵ اینچ (۱٬۳۸۰ میلیمتر) (1999–2000) ۵۵٫۱ اینچ (۱٬۴۰۰ میلیمتر) (2001–05)
وزن خالص: Coupe: ۳٬۰۶۶ پوند (۱٬۳۹۱ کیلوگرم) Sedan: ۳٬۱۱۶ پوند (۱٬۴۱۳ کیلوگرم)
نسل پنجم پونتیاک
فرهنگ تگار

فرهنگ تَگار (روسی: Тага́рская культу́ра) فرهنگ باستان‌شناختیِ عصر برنز سکایی بود که بین قرن ۸ تا ۱ پیش از میلاد در جنوب سیبری (خاکاسیا، بخش جنوبی سرزمین کراسنویارسک، بخش شرقی استان کمروو) شکوفا شد. این تمدن به نام جزیره‌ای در رود یِنِی‌سِئی مقابلِ مینوسینسک نام‌گذاری شده‌است و یکی از بزرگ‌ترین مراکز ذوب و برنزسازی در اوراسیا باستان بود.
تاریخ

فرهنگ تگار جانشین فرهنگ کاراسوک بود. عموماً آن‌ها از نوادگان فرهنگ آندرونوو در نظر گرفته می‌شوند و اغلب به مردمان هندوایرانی نسبت داده می‌شوند.  با این حال قبیله تُرک دینلین نیز بخشی از فرهنگ تگار بوده‌اند. مردم تگار دارای نیای مختلط غربی و شرقی اروپایی (ایرانی‌تبار) بودند اما آمیزش شرق آسیایی آن‌ها در دوره عصر آهن افزایش یافت.
دوره تاسین و تأثیرات هون‌ها

از قرن دوم پیش از میلاد، فرهنگ تگار دوران تأثیر هون‌ها را که با ظهور شیونگ‌نو مرتبط است، تجربه می‌کند. فرهنگ تاسین (Tesinsky) فرهنگی در حوضه مینوسینسک از قرن اول پیش از میلاد تا قرن اول میلادی بود. فرهنگ تاسین در پیوندگاه فرهنگ تگار با فرهنگ شیونگ‌نو و ژیان‌بی قرار داشته و تحولات هنری در این دوره قابل ردیابی است. پس آن نیز فرهنگ تاشتیک (قرن اول تا چهارم میلادی) ظهور پیدا کرد.