stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ادگار مورن
آثار > آگاهی سیاره‌ای و سیاست تمدن:  رویکرد ادگار مورن به چالش‌های جهانی > بازتاب مفهوم "سیاست تمدن" در عرصه‌ی سیاست

اصطلاح  "سیاست  تمدن"  توسط  نیکولا  سارکوزی  (Nicolas Sarkozy)،  رئیس  جمهور  وقت  فرانسه،  در  سخنرانی  سال  نوی  خود  در  ۳۱  دسامبر  ۲۰۰۷  به  کار  برده  شد. با  این  حال،  مورن  در  مورد  این  استفاده  از  مفهوم  "سیاست  تمدن"  با  احتیاط  و  تردید  برخورد  کرد  و  گفت:  "من  نمی‌توانم  این  احتمال  را  رد  کنم  که  آقای  سارکوزی  سیاست  خود  را  در  این  جهت  تغییر  دهد،  اما  او  تا  به  حال  چنین  چیزی  را  نشان  نداده  و  هیچ  نشانه‌ای  از  آن  وجود  ندارد." [^44] [منبع  ناکافی]  او  در  جای  دیگری  گفت:  "من  دو  اختلاف  نظر  بسیار  مهم  با  سارکوزی  دارم:  در  سیاست  خارجی،  که  به  نظر  من  نوعی  هماهنگی  با  سیاست‌های  جورج  بوش  در  آن  مشاهده  می‌شود؛  و  در  سیاست  داخلی  و  سیاست  غیرانسانی  نسبت  به  مهاجران.  در  موارد  دیگر،  هنوز  ابهام  وجود  دارد  و  او  می‌تواند  تغییر  کند...  رئیس  جمهور  شخصیتی  انعطاف‌پذیر  و  در  حال  تغییر  است.  او  هنوز  از  ماهیت  رادیکال  و  عمیق  یک  سیاست  تمدن  آگاه  نشده  است." [^45] [منبع  ناکافی]  به  عبارت  دیگر،  مورن  معتقد  بود  که  سارکوزی  تنها  به  طور  سطحی  و  شعاری  از  اصطلاح  "سیاست  تمدن"  استفاده  کرده  و  در  عمل  به  دنبال  تحقق  آن  نیست.
آثار > آگاهی سیاره‌ای و سیاست تمدن:  رویکرد ادگار مورن به چالش‌های جهانی > ضرورت گذار از "عصر آهن سیاره‌ای"

مورن  با  تأکید  بر  اینکه  جهان  معاصر  با  چالش‌های  بسیار  جدی  و  پیچیده‌ای  مواجه  است،  معتقد  است  که  برای  غلبه  بر  این  چالش‌ها  و  رسیدن  به  "صلح  جهانی"  و  "بقای  بشریت"،  باید  از  "عصر  آهن  سیاره‌ای"  فراتر  رفت  و  به  سوی  "عصر  خرد  و  آگاهی"  گام  برداشت.  او  با  استفاده  از  استعاره‌ی  "عصر  آهن"،  به  خشونت،  جنگ،  نابرابری  و  بی‌عدالتی  در  جهان  معاصر  اشاره  می‌کند  و  معتقد  است  که  برای  رسیدن  به  "صلح  و  امنیت  جهانی"،  باید  از  این  مرحله  تاریخی  فراتر  رفت  و  با  توجه  به  "سرنوشت  مشترک  زمینی"  و  با  استفاده  از  "خرد  جمعی"  و  "اخلاق  جهانی"،  به  دنبال  یافتن  راه‌حل‌هایی  برای  مشکلات  جهان  بود.
به  باور  مورن،  "آگاهی  سیاره‌ای"  و  "سیاست  تمدن"  دو  رکن  اساسی  برای  گذار  از  "عصر  آهن  سیاره‌ای"  و  رسیدن  به  "عصر  خرد  و  آگاهی"  هستند.  "آگاهی  سیاره‌ای"  به  ما  کمک  می‌کند  تا  با  فراتر  رفتن  از  مرزهای  محدود  و  با  درک  وابستگی  متقابل  و  سرنوشت  مشترک  خود،  به  دنبال  همکاری  و  همبستگی  جهانی  برای  مقابله  با  چالش‌های  مشترک  باشیم.  "سیاست  تمدن"  نیز  با  قرار  دادن  "انسان"  در  مرکز  سیاست  و  با  توجه  به  ابعاد  مختلف  زندگی  انسانی،  از  جمله  معنویت،  اخلاق،  فرهنگ  و  هنر،  به  دنبال  ایجاد  "تمدنی  انسانی‌تر"  و  "جهانی  عادلانه‌تر"  است.
آثار > اندیشیدن به بحران:  پرتگاه یا دگرگونی؟

مورن در  طول  فعالیت  فکری  خود  همواره  نگاهی  ژرف  و  انتقادی  به  "بحران"  و  "تحولات  تاریخی"  داشته  است.  او  با  رد  دیدگاه‌های  ساده‌انگارانه  و  خطی  به  تاریخ،  بر  "پیچیدگی"  و  "پویایی"  تاریخ  بشری  تأکید  می‌کند  و  معتقد  است  که  تاریخ  نه  یک  خط  مستقیم  و  صعودی  از  پیشرفت،  بلکه  مجموعه‌ای  از  "فراز  و  نشیب‌ها"،  "گسست‌ها"  و  "دگرگونی‌های"  غیرقابل  پیش‌بینی  است.
مورن  در  کنفرانسی  در  دسامبر  ۲۰۰۸  به  خبرنگاری  از  مجله‌ی  "علوم  انسانی"  در  این  باره  توضیح  می‌دهد: [^47]  "برای  درک  جهان  امروز  و  چالش‌های  پیش  روی  آن،  نمی‌توان  از  تأمل  در  تاریخ  جهانی  غافل  شد.  دوره‌های  آرامش  و  شکوفایی  که  در  تاریخ  وجود  داشته‌اند،  در  حقیقت  تنها  وقفه‌هایی  کوتاه  در  میان  جریان  پر  تلاطم  تاریخ  هستند.  تمام  امپراتوری‌ها  و  تمدن‌های  بزرگ  گذشته،  از  بین‌النهرین  و  مصر  گرفته  تا  روم،  ایران،  عثمانی  و  تمدن‌های  مایا،  آزتک  و  اینکا،  خود  را  جاودانه  می‌پنداشتند،  اما  همه‌ی  آنها  در  نهایت  ناپدید  و  به  دست  فراموشی  سپرده  شدند.  تاریخ  همین  است:  ظهور  و  سقوط،  دوره‌های  آرامش  و  فجایع،  انشعاب‌ها،  گرداب‌ها  و  ظهور  پدیده‌های  غیرمنتظره  که  مسیر  تاریخ  را  تغییر  می‌دهند."
مورن  با  این  نگاه  "پیچیده"  و  "غیرخطی"  به  تاریخ،  به  ما  می‌آموزد  که  بحران‌ها  و  چالش‌ها  را  نه  به  عنوان  پایان  راه،  بلکه  به  عنوان  بخشی  طبیعی  و  اجتناب‌ناپذیر  از  تاریخ  بشری  بپذیریم  و  با  آگاهی  از  این  واقعیت،  به  دنبال  یافتن  راه‌حل‌هایی  برای  غلبه  بر  آنها  باشیم.  او  در  پایان  کنفرانس  خود  با  بیان  این  نکته  که  "حتی  در  دل  دوره‌های  تاریک،  بذرهای  امید  ظاهر  می‌شوند"،  ما  را  به  "امیدواری"  و  "کنشگری"  در  برابر  چالش‌ها  فرا  می‌خواند.  به  عبارت  دیگر،  "روح  پیچیدگی"  به  معنای  دیدن  بذرهای  امید  در  دل  دوره‌های  تاریک  و  یافتن  راه‌هایی  برای  شکوفا  کردن  این  بذرها  و  ایجاد  دگرگونی  و  تحول  مثبت  است.
آثار > هنر و زیبایی‌شناسی

ادگار مورن در سال ۲۰۱۶ کتابی را به زیبایی‌شناسی اختصاص داد که در آن به بررسی مسئله‌ی آفرینش هنری و هنرها می‌پردازد.
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی

ادگار مورن،  در کنار پژوهش‌های آکادمیک خود، همواره  کنشگری  پر شور در  عرصه‌های  سیاسی  و  اجتماعی  بوده  و  با  صداقت  و  شجاعت  به  بیان  دیدگاه‌های  خود  در  مورد  مهم‌ترین  مسائل  عصر  خود  پرداخته  است.  او  در  طول  زندگی  طولانی  و  پربار  خود،  مواضع  متنوعی  در  قبال  موضوعات  مختلف  اتخاذ  کرده  که  نشان‌دهنده‌ی  تعهد  او  به  سرنوشت  بشریت  و  آینده‌ی  جهان  است.
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > دوران جوانی و فعالیت در حزب کمونیست

مورن در دوران جوانی،  به  ویژه  در  دهه‌های  ۱۹۴۰  و  ۱۹۵۰،  تحت  تأثیر  فضای  سیاسی  و  اجتماعی  زمانه‌ی  خود  و  همچنین  در  واکنش  به  ظهور  فاشیسم  و  جنگ  جهانی  دوم،  به  ایدئولوژی  کمونیسم  گرایش  پیدا  کرد  و  به  عضویت  حزب  کمونیست  فرانسه  درآمد.  او  در  مقاله‌ای  به  زبان  انگلیسی  با  عنوان  "افتخار  حقیقت" (L'honneur de la vérité)  که  به  شرح  روابط  خود  با  این  حزب  می‌پردازد،  شرایط  و  انگیزه‌های  پیوستن  خود  را  به  این  حزب  در  سال  ۱۹۴۲  اینگونه  بیان  می‌کند:  "من  یک  کمونیست  زمان  جنگ  بودم.  در  آن  هنگامه‌ی  سخت  که  نازی‌ها  به  فرانسه  حمله  کرده  بودند  و  در  پاسخ  به  مقاومت  مردم  مسکو  در  برابر  تهاجم  آلمان  و  همچنین  در  پی  اولین  ضد  حمله‌ی  متفقین  و  حمله  به  پرل  هاربر،  به  مقاومت  پیوستم.  در  آن  دوران،  پیش  از  نبرد  سرنوشت‌ساز  استالینگراد،  هنوز  امیدی  به  پیروزی  بر  فاشیسم  وجود  داشت  و  من  نیز  مانند  بسیاری  از  جوانان  آن  دوران،  با  شور  و  اشتیاق  به  کمونیسم  به  عنوان  نیرویی  برای  مبارزه  با  فاشیسم  و  ایجاد  جهانی  بهتر  می‌نگریستم."  او  در  آن  زمان  با  بسیاری  از  روشنفکران  "همراه"  این  حزب،  از  جمله  ژرژ  فریدمن (Georges Friedmann)  و  ژان-پل  سارتر (Jean-Paul Sartre)  رابطه‌ی  نزدیکی  داشت  و  در  فعالیت‌های  حزب  مشارکت  می‌کرد.
با  این  حال،  مورن  به  مرور  زمان  و  با  مشاهده‌ی  عملکرد  حزب  کمونیست  و  همچنین  تحولات  جهان  پس  از  جنگ  جهانی  دوم،  به  تدریج  از  ایدئولوژی  مارکسیستی  و  عملکرد  حزب  کمونیست  فاصله  گرفت.  او  که  به  "اندیشیدن  مستقل"  و  "پرهیز  از  هرگونه  جزم‌اندیشی"  باور  داشت،  نمی‌توانست  با  سیاست‌های  دگم  و  خشونت‌آمیز  حزب  کمونیست  همراه  شود.  در  نهایت،  در  سال  ۱۹۵۱  و  در  پی  انتقادهای  او  از  سیاست‌های  حزب،  از  این  حزب  اخراج  شد.  طبق  مدخل  مربوط  به  او  در  "مِترون" (Maitron)  (دایره‌المعارف  بیوگرافی  جنبش  کارگری  فرانسه)،  "ادگار  مورن  در  سال  ۱۹۵۱  از  حزب  اخراج  شد.  در  واقع،  ماجرای  یوگسلاوی  و  سپس  محاکمه‌ی  ساختگی  لازلو  رایک (Rajk)  در  مجارستان،  که  نشان‌دهنده‌ی  سرکوب  و  استبداد  در  کشورهای  کمونیستی  بود،  باعث  "یک  شکست  درونی"  در  او  شده  بود  (رجوع  کنید  به  کتاب  "راه  من"،  صفحه  ۱۱۰)  و  از  سال  ۱۹۴۹  او  عملاً  از  فعالیت  در  حزب  کمونیست  فرانسه  دست  کشیده  بود."
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > استقلال فکری و گرایش به چپ

پس  از  اخراج  از  حزب  کمونیست،  مورن  به  طور  کامل  از  هرگونه  وابستگی  به  احزاب  سیاسی  اجتناب  کرد  و  بر  "استقلال  فکری"  خود  تأکید  داشت.  او  معتقد  بود  که  یک  روشنفکر  باید  آزادانه  و  بدون  وابستگی  به  هیچ  حزب  یا  ایدئولوژی  خاص،  به  اندیشیدن  و  کنشگری  بپردازد.  با  این  حال،  او  همواره  خود  را  در  جناح  چپ  سیاسی  می‌دانست  و  به  مسائل  و  چالش‌های  اجتماعی  و  سیاسی  عصر  خود  با  دیدی  انتقادی  و  کنشگرانه  می‌نگریست.  او  در  نوشته‌ها  و  سخنرانی‌های  خود  به  طور  مکرر  از  عدالت  اجتماعی،  برابری،  حقوق  بشر  و  دموکراسی  دفاع  کرده  و  با  هرگونه  ستم  و  تبعیض  مخالفت  کرده  است.
در  سال  ۱۹۹۳،  در  مقاله‌ای  بلند  با  عنوان  "سوسیالیسم  بدون  ایدئولوژی"  (Socialisme sans idéologie)،  ضمن  فاصله  گرفتن  از  "مفهوم  مارکسیستی  جامعه"  و  همچنین  از  مفاهیم  مختلف  سوسیالیسم  سنتی،  چه  "شوروی"  و  چه  "سوسیال  دموکرات"،  به  این  نکته  اشاره  کرد  که  "مدیریت  سوسیالیستی"  امور  جهان  با  اهداف  و  چالش‌های  عصر  حاضر  فاصله‌ی  زیادی  دارد.  او  در  این  باره  می‌نویسد:  "متمدن  کردن  زمین  و  هدایت  گونه‌ی  انسان  به  سوی  انسانیت  واقعی،  به  هدف  اصلی  و  جهانی  هر  سیاستی  تبدیل  می‌شود  که  نه  تنها  به  دنبال  پیشرفت،  بلکه  به  دنبال  بقای  انسانیت  است.  جای  تأسف  است  که  سوسیالیست‌ها  با  کوته‌بینی  و  در  حالی  که  جهان،  اروپا  و  فرانسه  با  مشکلات  عظیم  و  بی‌سابقه‌ای  در  پایان  عصر  مدرن  مواجه  هستند،  تنها  به  دنبال  "به‌روزرسانی" (aggiornamenter)  و  مدرنیزه  کردن  و  سوسیال  دموکراتیزه  کردن  سیستم‌های  کهنه  هستند.  در  حقیقت،  باید  به  جای  چنگ  زدن  به  ایدئولوژی‌های  منسوخ  شده،  به  دنبال  راه‌حل‌های  نوین  و  واقع‌بینانه  برای  مشکلات  عصر  حاضر  بود."  این  سخنان  نشان‌دهنده‌ی  آن  است  که  مورن  با  وجود  گرایش  به  چپ،  به  هیچ  ایدئولوژی  یا  حزب  خاصی  وابسته  نبود  و  همواره  با  دیدی  انتقادی  به  مسائل  می‌نگریست.
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > موضع‌گیری درباره‌ی مناقشه‌ی اسرائیل و فلسطین

مورن  در  سال  ۲۰۰۲  در  مورد  مناقشه‌ی  اسرائیل  و  فلسطین  نیز  موضع‌گیری  کرد  و  با  انتقاد  از  سیاست‌های  اسرائیل،  معتقد  بود  که  "یهودیان  اسرائیل،  در  حالی  که  خود  نوادگان  قربانیان  آپارتاید  و  زندگی  در  گتوها  هستند،  امروزه  فلسطینی‌ها  را  در  شرایطی  مشابه  گتو  قرار  داده‌اند...  به  سختی  می‌توان  باور  کرد  که  ملتی  متشکل  از  فراریان  و  آوارگان،  که  از  مظلوم‌ترین  مردم  در  تاریخ  بشریت  هستند...  بتوانند  در  طول  تنها  دو  نسل...  به  جز  یک  اقلیت  تحسین‌برانگیز،  به  ملتی  متکبر  و  ستمگر  تبدیل  شوند  که  از  تحقیر  دیگران  لذت  می‌برند."  این  موضع‌گیری  شجاعانه‌ی  مورن،  خشم  صهیونیست‌ها  را  برانگیخت  و  باعث  شد  تا  او  با  اتهامات  متعددی  از  جمله  "یهودستیزی"  مواجه  شود.  با  این  حال،  مورن  از  مواضع  خود  عقب‌نشینی  نکرد  و  همواره  بر  حمایت  از  حقوق  مردم  فلسطین  تأکید  کرد.
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > تعامل اسلام‌ستیزی و یهودستیزی

مورن  همچنین  به  تعامل  پیچیده‌ی  میان  "اسلام‌ستیزی"  و  "یهودستیزی"  در  دهه‌ی  اخیر  توجه  داده  و  معتقد  است  که  این  دو  پدیده  در  یک  "چرخه‌ی  معیوب"  یکدیگر  را  تقویت  می‌کنند.  به  گفته‌ی  او،  "از  سال  ۲۰۱۸  تا  ۲۰۲۰،  شاهد  نوعی  هم‌افزایی  منفی  بین  اسلام‌ستیزی  و  یهودستیزی  بوده‌ایم.  به  عبارت  دیگر،  ظهور  و  گسترش  اسلام‌ستیزی  باعث  تشدید  یهودستیزی  قدیمی  شده  و  از  سوی  دیگر،  یهودستیزی  جدیدی  نیز  که  ناشی  از  سیاست‌های  اسرائیل  است،  در  جهان  عرب  گسترش  یافته  است.  با  این  حال،  به  گفته‌ی  او،  مدافعان  متعصب  سیاست‌های  استعماری  اسرائیل  به  طور  بی‌رویه  و  نادرست  هرگونه  انتقاد  از  این  سیاست‌ها  را  با  برچسب  یهودستیزی  پاسخ  می‌دهند."
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > فعالیت‌های بین‌المللی

مورن  در  کنار  کنشگری  در  عرصه‌ی  سیاسی  و  اجتماعی  فرانسه،  همواره  به  مسائل  بین‌المللی  نیز  توجه  داشته  و  در  فعالیت‌های  مختلف  جهانی  مشارکت  کرده  است.  او  در  سال  ۲۰۰۲  در  تأسیس  "کالج  بین‌المللی  اخلاق،  سیاست  و  علم" (Collegium international éthique, politique et scientifique)  به  همراه  متفکران  و  فعالان  سیاسی  از  کشورهای  مختلف  مشارکت  داشت.  این  کالج  با  هدف  ترغیب  ملل  و  سازمان  ملل  متحد  به  همکاری  بین‌المللی  برای  یافتن  پاسخ‌های  اخلاقی  و  مناسب  به  چالش‌های  جدید  جهان  معاصر  تأسیس  شد. مورن  در  چارچوب  همکاری‌هایش  با  اعضای  کالج،  در  سال  ۲۰۱۱  کتاب  "زمین  را  قابل  سکونت  کردن" (Rendre la terre habitable)  را  با  همکاری  پیتر  اسلوتردایک (Peter Sloterdijk)  به  رشته‌ی  تحریر  درآورد.  او  همچنین  در  سال  ۲۰۱۲  در  نوشتن  کتاب  جمعی  "جهان  دیگر  وقت  برای  تلف  کردن  ندارد" (Le Monde n'a plus de temps à perdre)  که  خواستار  حکمرانی  جهانی  مبتنی  بر  همبستگی  و  مسئولیت‌پذیری  است،  شرکت  کرد.
مورن  در  این  دوره،  به  طور  فزاینده‌ای  به  پدیده‌ی  "جهانی‌شدن"  علاقه‌مند  شد  و  آن  را  به  عنوان  یکی  از  مهم‌ترین  چالش‌های  عصر  حاضر  مورد  بررسی  قرار  داد.  به  باور  او،  "جهانی‌شدن  مانند  سفینه‌ای  است  که  با  سه  موتور  قدرتمند  علم،  تکنولوژی  و  اقتصاد  به  پیش  می‌رود،  اما  این  سفینه  خلبانی  ندارد  و  به  همین  دلیل،  دو  آینده‌ی  کاملاً  متفاوت  را  می‌توان  برای  آن  متصور  شد:  یکی  آینده‌ای  تاریک  و  پر  از  فجایع  (تخریب  زیست‌کره،  تکثیر  سلاح‌های  هسته‌ای،  اقتصادی  که  اسیر  سفته‌بازی‌های  مالی  شده،  بحران  تمدن‌های  سنتی  و  بحران  تمدن  غربی،  گسترش  درگیری‌ها  و  تعصب‌ها)  و  دیگری  آینده‌ای  آرمان‌شهری  با  "فرا  انسان‌گرایی" (transhumanisme)  که  در  آن  مرگ  به  تأخیر  افتاده  و  انسان  به  کمک  ربات‌ها  از  شر  کارهای  کسل‌کننده  و  طاقت‌فرسا  خلاص  می‌شود.  اما  این  چشم‌انداز  دوم  که  به  دنبال  "انسان  تقویت‌شده"  است،  کاملاً  کمی  بوده  و  ضرورت  یک  تحول  عظیم  اخلاقی  و  فکری  را  برای  اجتناب  از  فجایع  و  جلوگیری  از  تبدیل  شدن  انسان  به  موجودی  رباتیک  نادیده  می‌گیرد."
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > مجمع روزولت و دیگر فعالیت‌های اجتماعی

مورن در مارس ۲۰۱۲،  به همراه  استفان  هسل،  میشل  روکار  و  بسیاری  از  روشنفکران  و  چهره‌های  شناخته  شده‌ی  جامعه‌ی  مدنی  و  سیاسی،  "مجمع  روزولت" (collectif Roosevelt)  را  بنیان  نهاد.  این  مجمع  که  نام  خود  را  از  فرانکلین  روزولت،  رئیس  جمهور  پیشین  آمریکا،  گرفته  است،  با  هدف  مبارزه  با  بحران‌های  اقتصادی  و  اجتماعی  و  همچنین  ترویج  دموکراسی  و  عدالت  اجتماعی  ایجاد  شد.  این  مجمع  پانزده  پیشنهاد  برای  مقابله  با  چالش‌های  عصر  حاضر،  از  جمله  جلوگیری  از  فروپاشی  اقتصادی،  ایجاد  یک  جامعه‌ی  جدید،  مبارزه  با  بیکاری  و  ایجاد  یک  اروپای  دموکراتیک،  ارائه  کرد.
مورن  همچنین  در  سال  ۲۰۱۳  به  طور  علنی  از  رئیس  رائونی (Raoni)،  رهبر  سرخپوستان  برزیل،  در  مبارزه‌اش  علیه  ساخت  سد  بلو  مونته (Belo Monte)  حمایت  کرد  و  به  همراه  او  و  بسیاری  دیگر  از  روشنفکران،  حقوقدانان  و  سیاستمداران،  در  کنفرانس  "ریو+۲۰"  در  راه‌اندازی  "دادگاه  اخلاقی  برای  رسیدگی  به  جنایات  علیه  طبیعت  و  آینده‌ی  بشریت"  مشارکت  داشت. [^56]  او  در  همین  سال،  با  امضای  بیانیه‌ی  جنبش  "پایان  اکوسید  در  اروپا" (End ecocide in Europe)  که  توسط  دوازده  روشنفکر  دیگر  نیز  امضا  شده  بود،  حمایت  خود  را  از  طرح  شهروندی  اروپایی  "اکوسید  در  اروپا  را  متوقف  کنید"  اعلام  کرد. [^57]  مورن  در  سال  ۲۰۱۹  نیز  با  اشاره  به  نقش  مخرب  "قدرت  پول"  در  تخریب  محیط  زیست،  گفت:  "عامل  اصلی  بحران  زیست‌محیطی  فعلی،  قدرت  طلبی  و  سودجویی  افراد  و  نهادهایی  است  که  ثروت  و  قدرت  را  در  دستان  خود  دارند."
در  ۲  ژوئیه  ۲۰۱۵،  مورن  به  همراه  جمعی  از  چهره‌های  برجسته،  درخواست‌نامه‌ای  را  امضا  کرد  که  از  دولت  فرانسه  می‌خواست  ادوارد  اسنودن (Edward Snowden)  و  جولیان  آسانژ (Julian Assange)  را  به  خاک  این  کشور  پناه  دهد.  این  درخواست  نامه  در  پی  نامه‌ی  سرگشاده‌ی  آسانژ  به  فرانسوا  اولاند (François Hollande)،  رئیس  جمهور  وقت  فرانسه،  منتشر  شد  و  نشان‌دهنده‌ی  تعهد  مورن  به  آزادی  بیان  و  حمایت  از  افشاگران  فساد  و  جنایات  دولتی  است.
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > دگاه‌های دینی و فلسفی

ادگار  مورن  بارها  بر  دیدگاه  "بی‌اعتقادی  رادیکال"  خود  تأکید  کرده  و  خود  را  فردی  "آگنوستیک"  (ندانم‌گرا)  معرفی  کرده  است. با  این  حال،  او  به  عنوان  یک  فیلسوف  و  جامعه‌شناس،  به  ابعاد  مختلف  زندگی  انسانی،  از  جمله  معنویت  و  اخلاق،  علاقه‌مند  بوده  و  در  این  زمینه  نیز  آثار  متعددی  نوشته  است.  او  عضو  کمیته‌ی  حمایت  از  "هماهنگی  فرانسه  برای  دهه‌ی  فرهنگ  صلح  و  عدم  خشونت" (Coordination française pour la décennie de la culture de paix et de non-violence)  است  و  به  "بودیسم"  به  عنوان  یک  "مکتب  فلسفی  و  اخلاقی"  -  و  نه  یک  دین  -  علاقه‌مند  است.  او  بودیسم  را  به  دلیل  تأکید  بر  صلح،  عدم  خشونت،  مدارا  و  تفاهم  متقابل  مورد  ستایش  قرار  داده  و  آن  را  با  "اخلاق  جهانی"  که  خود  به  دنبال  آن  است،  سازگار  می‌داند.
در  سال  ۲۰۱۸،  او  "لَوداتو  سی" (Laudato si')،  فرمان  پاپ  فرانسیس (Pope Francis)  در  مورد  محیط  زیست،  را  سندی  "الهام‌بخش"  و  "نخستین  گام  در  مسیر  احیای  تمدن  بشری"  خواند.  او  در  این  باره  از  اصطلاح  "خانه‌ی  مشترک" (maison commune)  میخائیل  گورباچف (Mikhail Gorbachev)  استفاده  کرد  و  آن  را  با  دیدگاه  "پیچیده"  خود  در  مورد  محیط  زیست  مقایسه  می‌کند.  به  اعتقاد  مورن،  این  فرمان  پاپ  که  با  زبانی  شیوا  و  همه  فهم  نگاشته  شده،  نه  تنها  مسیحیان،  بلکه  تمام  انسان‌ها  را  به  توجه  به  بحران  زیست‌محیطی  و  همکاری  برای  نجات  "خانه‌ی  مشترک"  فرا  می‌خواند.
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > آموزش و پرورش برای آینده

مورن  در  طول  فعالیت  علمی  و  اجتماعی  خود،  همواره  به  مسائل  و  چالش‌های  مهم  عصر  خود  واکنش  نشان  داده  و  مواضع  قاطعی  در  قبال  آنها  اتخاذ  کرده  است.  او  در  سال  ۲۰۱۴  با  انتشار  کتاب  "آموزش  و  پرورش  برای  آینده"  (Enseigner à vivre)  به  بررسی  نقش  آموزش  و  پرورش  در  شکل‌گیری  "شهروندان  جهانی"  و  ایجاد  "تمدنی  جهانی"  پرداخت.  او  در  این  کتاب  با  تأکید  بر  اهمیت  "تفکر  انتقادی"  و  "گفتگوی  بین  فرهنگ‌ها"،  برنامه‌ای  جامع  برای  اصلاح  نظام‌های  آموزشی  ارائه  می‌دهد  و  معتقد  است  که  آموزش  و  پرورش  باید  به  جای  انتقال  اطلاعات  و  دانش‌های  جزئی  و  منفصل،  به  پرورش  "انسان‌های  کامل"  و  "شهروندان  جهانی"  بپردازد  که  قادر  به  تفکر  انتقادی،  حل  مسئله،  همکاری  و  زندگی  در  یک  جهان  متنوع  و  پیچیده  باشند.
کنشگری‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی > مانیفست برای یک تمدن جدید

در  سال  ۲۰۱۵،  مورن  در  کنار  دیگر  متفکران  و  فعالان  اجتماعی،  "مانیفست  برای  یک  تمدن  جدید"  (Manifeste pour une nouvelle civilisation)  را  منتشر  کرد.  در  این  مانیفست  که  به  نوعی  وصیت‌نامه‌ی  فکری  و  اخلاقی  او  محسوب  می‌شود،  مورن با  نگرانی  از  بحران‌های  متعدد  جهان  معاصر،  از  جمله  بحران  زیست‌محیطی،  بحران  اقتصادی،  بحران  اجتماعی  و  بحران  معنوی،  خواستار  اتخاذ  رویکردی  جدید  برای  مقابله  با  این  بحران‌ها  و  ایجاد  "تمدنی  جهانی"  مبتنی  بر  "اخلاق  انسانی"،  "تفاهم  متقابل"  و  "همبستگی  جهانی"  می‌شود.  او  در  این  مانیفست  با  تأکید  بر  اینکه  "بشریت  در  یک  دوراهی  تاریخی"  قرار  گرفته  است،  از  تمام  انسان‌ها  می‌خواهد  تا  با  کنار  گذاشتن  اختلافات  و  تعصبات  خود،  برای  ساختن  آینده‌ای  بهتر  برای  خود  و  نسل‌های  آینده  تلاش  کنند.
مورن  در  طول  زندگی  طولانی  و  پربار  خود،  همواره  به  عنوان  یک  "روشنفکر  متعهد"  شناخته  شده  است  که  با  شجاعت  و  صداقت  به  بیان  دیدگاه‌های  خود  در  مورد  مهم‌ترین  مسائل  عصر  خود  پرداخته  است.  او  با  تأکید  بر  "پیچیدگی"  پدیده‌های  انسانی  و  اجتماعی،  همواره  در  پی  یافتن  راه‌هایی  برای  غلبه  بر  "ساده‌سازی"  و  "تقلیل‌گرایی"  در  تفکر  و  عمل  بوده  است.  او  با  ارائه  "اندیشه‌ی  پیونددهنده"  و  "روش  شناسی  پیچیدگی"  سعی  کرده  است  تا  چارچوبی  برای  درک  بهتر  جهان  و  مقابله  با  چالش‌های  آن  ارائه  دهد.  مورن  با  وجود  اینکه  به  "بی‌اعتقادی  رادیکال"  معتقد  است،  اما  همواره  به  دنبال  یافتن  "معنای  زندگی"  و  "ارزش‌های  انسانی"  بوده  و  در  این  مسیر  از  هیچ  تلاشی  فروگذار  نکرده  است.  او  با  نگاهی  انسانی  و  جهانی  به  مسائل  می‌نگرد  و  معتقد  است  که  "سرنوشت  بشریت"  به  هم  پیوسته  است  و  تنها  با  "همکاری  و  همبستگی  جهانی"  می‌توان  بر  چالش‌های  عصر  حاضر  غلبه  کرد  و  آینده‌ای  بهتر  برای  تمام  انسان‌ها  ساخت.
جنجال‌ها > ماجرای پلوزوه

در سال ۱۹۶۸،  پس از انتشار  مطالعه‌ی  مورن  در  مورد  شهرستان  پلوزوه (Plozévet)  در  برتانی  فرانسه،  او  با  موجی  از  انتقادات  مواجه  شد.  این  مطالعه  که  با  هدف  بررسی  تحولات  اجتماعی  و  فرهنگی  در  یک  جامعه‌ی  روستایی  انجام  شده  بود،  با  واکنش  منفی  برخی  از  ساکنان  پلوزوه  مواجه  شد.  آنها  با  اعتراض  به  نحوه‌ی  به  تصویر  کشیده  شدن  زندگی  و  فرهنگشان  در  این  مطالعه،  احساس  کردند  که  مورن  به  آنها  "خیانت"  کرده  و  با  "تحریف  واقعیت"  چهره‌ای  منفی  از  آنها  به  نمایش  گذاشته  است.  این  اعتراضات  که  با  عنوان  "ماجرای  پلوزوه"  شناخته  می‌شود،  مورن  را  وادار  کرد  تا  در  نوشته‌های  بعدی  خود  به  این  انتقادات  پاسخ  دهد  و  اهداف  و  انگیزه‌های  خود  از  انجام  این  مطالعه  را  روشن‌تر  بیان  کند. او  در  کتاب  "بازگشت  به  پلوزوه"  (Retour à Plozévet)  که  در  سال  ۱۹۹۳  منتشر  شد،  به  بازنگری  تجربه‌ی  خود  در  این  شهرستان  پرداخت  و  با  صداقت  و  شفافیت  به  بررسی  انتقادات  مطرح  شده  و  همچنین  اشتباهات  و  کاستی‌های  خود  در  انجام  این  مطالعه  پرداخت.
جنجال‌ها > "سرطان اسرائیل-فلسطین"

در  ۴  ژوئن  ۲۰۰۲،  ادگار  مورن  به  همراه سمی  نئیر (Sami Naïr)  و دنیل سالناو یادداشتی  با  عنوان  "اسرائیل-فلسطین:  سرطان"  در  روزنامه‌ی  معتبر  لو موند منتشر  کردند  که  موجی  از  واکنش‌ها  و  جنجال‌ها  را  به  دنبال  داشت. در  این  یادداشت  که  با  زبانی  تند  و  بی‌پرده  نگاشته  شده  بود،  نویسندگان  به  انتقاد  از  سیاست‌های  اسرائیل  در  قبال  فلسطینیان  پرداخته  و  آن  را  به  "سرطان"  تشبیه  کردند  که  با  "تغذیه  از  رنج  و  عذاب  دو  ملت"  رشد  می‌کند.  آنها  نوشتند:  "این  سرطان  اسرائیل-فلسطین  از  یک  سو  با  تغذیه  از  اضطراب  تاریخی  ملتی  (یهودیان)  که  در  گذشته  مورد  آزار  و  اذیت  قرار  گرفته  و  همچنین  ناامنی  جغرافیایی  آنها  و  از  سوی  دیگر  با  تغذیه  از  بدبختی  ملتی  (فلسطینیان)  که  در  حال  حاضر  مورد  ستم  قرار  گرفته  و  از  حقوق  سیاسی  محروم  است،  شکل  گرفته  و  رشد  کرده  است."
مورن  و  همکارانش  در  این  یادداشت  "یک‌جانبه‌گرایی"  موجود  در  سیاست‌های  اسرائیل  را  به  شدت  مورد  انتقاد  قرار  دادند  و  با  اشاره  به  سابقه‌ی  تاریخی  رنج  و  عذاب  یهودیان،  نوشتند:  "این  آگاهی  از  قربانی  بودن  در  گذشته  است  که  امروز  به  اسرائیل  این  اجازه  را  می‌دهد  تا  به  ستمگر  مردم  فلسطین  تبدیل  شود.  اصطلاح  هولوکاست  که  سرنوشت  تراژیک  قربانیان  یهودی  را  منحصر  به  فرد  جلوه  داده  و  رنج  و  عذاب  سایر  قربانیان  تاریخ  (قربانیان  گولاگ،  کولی‌ها،  ارمنی‌ها،  سیاهپوستان  برده،  سرخپوستان  آمریکا)  را  عادی  جلوه  می‌دهد،  امروزه  به  ابزاری  برای  توجیه  استعمار،  آپارتاید  و  ایجاد  گتو  برای  فلسطینی‌ها  تبدیل  شده  است."
انتشار  این  یادداشت  موجب  برپایی  دادگاهی  شد  که  در  آن  انجمن‌های  "فرانسه-اسرائیل"  و  "وکلای  بدون  مرز"  از  ادگار  مورن  و  همکارانش  به  اتهام  "افترای  نژادی  و  حمایت  از  اعمال  تروریستی"  شکایت  کردند.  این  انجمن‌ها  در  ابتدا  توانستند  حکم  محکومیت  این  فیلسوف  را  از  دادگاه  استیناف  ورسای  دریافت  کنند،  اما  این  حکم  در  نهایت  با  رأی  قطعی  دیوان  عالی  فرانسه لغو  شد.  دیوان  عالی  فرانسه  با  تأکید  بر  آزادی  بیان،  اعلام  کرد  که  این  یادداشت  در  چارچوب  حق  آزادی  بیان  نویسندگان  آن  قرار  دارد  و  آنها  را  از  اتهامات  مطرح  شده  تبرئه  کرد.
نقل قول‌ها > اولین کنش سیاسی

"اولین  کنش  سیاسی  من  پیوستن  به  یک  سازمان  لیبرتر  به  نام  "همبستگی  بین‌المللی  ضد  فاشیست"  برای  آماده  کردن  بسته‌های  کمک  به  اسپانیای  جمهوری‌خواه  بود."
نقل قول‌ها > اندیشه

"اندیشه  گرانبهاترین  سرمایه  برای  فرد  و  جامعه  است."
نقل قول‌ها > پیری

"پیری  مانند  یک  راهپیمایی  یا  بالا  رفتن  از  پله‌ها  است،  نه  پایین  آمدن  از  پله‌ها  به  سمت  گور.  این  پله‌هایی  است  که  شما  از  آن  بالا  می‌روید  و  هر  پله  که  می‌آید،  با  توجه  به  پله‌های  قبلی  که  پشت  سر  گذاشته‌اید،  ارزش  بیشتری  دارد.  تجربه  به  پله‌ی  بعدی  ارزش  بیشتری  می‌بخشد.  بنابراین،  پیری  جستجوی  یک  تغییر  دائمی  است."
نقل قول‌ها > امید به امر غیرمحتمل

"امر غیرمحتمل  بارها  در  تاریخ  رخ  داده  است.  آتن،  یک  شهر  کوچک  و  فقیر،  دو  بار  در  برابر  امپراتوری  عظیم  ایران  مقاومت  کرد  و  به  لطف  این  مقاومت،  فلسفه  و  دموکراسی  متولد  شدند."
افتخارات و نشان‌های دریافتی

ادگار مورن در طول زندگی پربار خود، جوایز و افتخارات متعددی را از مؤسسات علمی و فرهنگی مختلف در سراسر جهان دریافت کرده است. این نشان‌ها و جوایز،  نشان‌دهنده‌ی  تأثیر  عمیق  اندیشه‌های  او  در  حوزه‌های  مختلف  علمی  و  همچنین  فعالیت‌های  اجتماعی  او  در  عرصه‌ی  بین‌المللی  است.