بابر

| ظهیرالدّین محمّد بابُر | ظهیرالدّین محمّد بابُر |
| --- | --- |
غازی : غازی 
تصویر مینیاتوری بابُر: تصویر مینیاتوری بابُر
اولین امپراتور گورکانی (پادشاه): اولین امپراتور گورکانی (پادشاه)
سلطنت: ۲۱ آوریل ۱۵۲۶-۲۶ دسامبر ۱۵۳۰
پیشین: ابراهیم لودی (سلطان‌نشین دهلی)
جانشین: همایون
امیر کابل: امیر کابل
سلطنت: اکتبر ۱۵۰۴-۲۱ آوریل ۱۵۲۶
پیشین: موکین بیگ
جانشین: خودش به عنوان امپراتور مغول
امیر فرغانه: امیر فرغانه
سلطنت: ۱۰ ژوئن ۱۴۹۴-۱۴۹۷
پیشین: عمر شیخ میرزای دوم
: 
زاده: ۱۴ فوریهٔ ۱۴۸۳ اندیجان، فرغانه، امپراتوری تیموری (ازبکستان امروزی)
درگذشته: ۲۶ دسامبر ۱۵۳۰ (۴۷ سال) اگره، امپراتوری گورکانی هند (هند)
آرامگاه: باغ بابر، کابل (افغانستان)
شهبانو: ماهم بیگم (ا. ۱۵۰۶)
همسران:  عایشه سلطان بیگم (ا. ۱۴۹۹–۱۵۰۳)  زینب سلطان بیگم (ا. ۱۵۰۴–۱۵۰۶)  معصومه سلطان بیگم (ا. ۱۵۰۷–۱۵۰۹)  بی بی مبارکه (ا. ۱۵۱۹) 
فرزند(ان):  فخرالنسا بیگم  همایون  کامران میرزا  عسکری میرزا  هندل میرزا  معصومه بیگم  گل‌چهره بیگم  گل‌بدن بیگم 
دودمان:  تیمور خاندان بابر 
پدر: عمر شیخ میرزای دوم
مادر: قتلغ نگار بیگم
ظهیرالدّین محمّد بابُر (به اردو: ظهیر الدین محمد بابر بادشاه غازی گورکانی، به هندی: बाबर) (۱۴۸۳ – ۱۵۳۰ میلادی/ ۸۸۸ – ۹۳۷ ه‍.ق)، بنیان‌گذار امپراتوری گورکانی هند بود که آخرین امپراتوری از دوران طلایی اسلامی به‌شمار می‌آید. بابر از طرف پدری پنجمین پشت از نوادگان امیر تیمور بود؛ او فرزند میرزا عمر شیخ فرزند سلطان ابوسعید فرزند میرزا محمد فرزند میرانشاه فرزند تیمور بوده‌است. وی از طرف مادری نیز نسب به چنگیزخان مغول میرساند.
بابر در اندیجان، در دره فرغانه (امروزه بخشی از ازبکستان است) متولد شد؛ پدرش عمر شیخ میرزا از سال ۱۴۵۶ تا ۱۴۹۴ میلادی حاکم فرغانه بود. بابر پس از مرگ پدرش در سن ۱۲سالگی به تاج و تخت فرغانه، به مرکزیت اخسیکت، رسید و با شورش‌هایی در ابتدای سلطنت روبرو شد. او ۲ سال بعد سمرقند را فتح کرد، اما به زودی فرغانه را از دست داد. در تلاش ناموفقش برای فتح فرغانه، سمرقند را نیز از دست داد. در سال ۱۵۰۱ تلاش‌هایش برای فتح هر دو منطقه هنگام شکست از شیبک خان بی‌نتیجه ماند.
در سال ۱۵۰۴ میلادی، او کابل را، که تحت حکومت ظاهری عبدالرزاق میرزا وارث نوزاد الغ‌بیگ دوم بود، فتح کرد. بابر سپس با شاه اسماعیل یکم، پادشاه ایران صفوی، برای فتح مناطقی از ترکستان، از جمله سمرقند، همکاری کرد. اما هیچ سودی نداشت و دوباره این مناطق از دست رفته و به دولت شیبانی انضمام شدند.
پس از شکست سوم در فتح سمرقند، بابر توجه خود را به هند جلب کرد. در این زمان، منطقه جلگه سند و گنگ توسط ابراهیم لودی  از لودی‌های افغان‌تبار اداره می‌شد، راجپوتانه نیز توسط یک کنفدراسیون هندوهای راجپوت، به رهبری رانگا سانگا از میوار، کنترل می‌شد. بابر در نبرد پانی‌پت در سال ۱۵۲۶ میلادی ابراهیم لودی را شکست داد و امپراتوری گورکانی را تأسیس کرد. او سپس با مخالفت رانگا سانگا، که در ابتدا قول داد به بابر برای بیرون راندن لودی‌ها کمک کند، روبرو شد. رانگا پس از اینکه فهمید بابر قصد دارد در هند بماند، از جنگ عقب‌نشینی کرد. رانا سپس لشکری از راجپوت‌ها و پشتون‌ها برای بیرون راندن بابر جمع‌آوری کرد، اما در نبرد خانوا در سال ۱۵۲۷ شکست خورد و پس از آن در سال ۱۵۲۸ به دست افراد خود مسموم گردید.
بابر چندین بار ازدواج کرد. برجسته‌ترین پسرانش همایون، کامران میرزا و هندل میرزا بودند. بابر در سال ۱۵۳۰ در آگرا درگذشت و پسرش همایون شاه جانشین او شد. بابر ابتدا در آگرا دفن شد، اما بعد، بنا به وصیت وی، او را در باغ بابر کابل دفن کردند. بابر به عنوان نواده تیمور، خود را تیموری و ترک جغتایی می‌دانست.
او در کشورهای ترک‌زبانی مثل قرقیزستان و ازبکستان به عنوان یکی از چندین قهرمان‌های ملی‌شان قرار دارد. او زندگینامه خود به عنوان بابرنامه را به زبان ترکی جغتایی نوشت. این کتاب در زمان نوه‌اش، اکبر شاه (۱۵۵۶–۱۶۰۵)، به فارسی ترجمه شد.