ایوان مدائن (خاقانی)
قصیده

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| هان ای دل عبرت‌بین از دیده عبر کن هان |  | ایوان مدائن را آیینه عبرت دان |
| یک ره ز لب دجله منزل به مدائن کن |  | وز دیده دوم دجله بر خاک مدائن ران |
| خود دجله چنان گرید صد دجله خون گویی |  | کز گرمی خونابش آتش چکد از مژگان |
| بینی که لب دجله چون کف به دهان آرد |  | گویی ز تف آهش لب آبله زد چندان |
| از آتش حسرت بین بریان جگر دجله |  | خود آب شنیدستی کاتش کندش بریان |
| بر دجله گری نونو وز دیده زکاتش ده |  | گرچه لب دریا هست از دجله زکات استان |
| گر دجله درآموزد باد لب و سوز دل |  | نیمی شود افسرده نیمی شود آتشدان |
| تا سلسله ایوان بگسست مدائن را |  | در سلسله شد دجله، چون سلسله شد پیچان |
| گه‌گه به زبان اشک آواز ده ایوان را |  | تا بو که به گوش دل پاسخ شنوی ز ایوان |
| دندانه هر قصری پندی دهدت نونو |  | پند سر دندانه بشنو ز بن دندان |
| گوید که تو از خاکی ما خاک توایم اکنون |  | گامی دوسه بر ما نه و اشکی دوسه هم بفشان |
| از نوحه جغد الحق ماییم به دردسر |  | از دیده گلابی کن دردسر ما بنشان |
| آری چه عجب داری کاندر چمن گیتی |  | جغد است پی بلبل، نوحه است پی الحان |
| ما بارگه دادیم، این رفت ستم بر ما |  | بر قصر ستمکاران تا خود چه رسد خذلان |
| گویی که نگون کرده ست ایوان فلک‌وش را |  | حکم فلکِ گردان یا حکم فلک گردان |
| بر دیدهٔ من خندی ک‌این‌جا زِ چه می‌گرید |  | خندند بر آن دیده ک‌این‌جا نشود گریان |
| نی زالِ مدائن کم از پیرزنِ کوفه |  | نه حجرهٔ تنگِ این کم‌تر زِ تنورِ آن |
| دانی چه؟ مدائن را با کوفه برابر نه! |  | از سینه تنوری کن وَ ز دیده طلب طوفان |
| این است همان ایوان ک‌از نقشِ رخِ مردم |  | خاکِ درِ او بودی دیوارِ نگارستان |
| این است همان درگَه ک‌اورا زِ شهان بودی |  | دیلم مَلِکِ بابِل، هندو شهِ ترکستان |
| این است همان صفّه ک‌از هیبتِ او بردی |  | بر شیرِ فلک حمله شیرِ تنِ شادروان |
| پندار همان عهد است. از دیدهٔ فکرت بین |  | در سلسلهٔ درگَه، در کوکبهٔ میدان |
| از اسب پیاده شو، بر نَطعِ زمین رُخ نه |  | زیرِ پیِ پیل‌اش بین شه‌مات شده نُعمان |
| نی! نی! که چو نُعمان بین پیل‌افکنِ شاهان را |  | پیلانِ شب و روز اَش کُشته به پیِ دوران |
| ای بس شهِ پیل‌افکن ک‌افکند به شه‌پیلی |  | شطرنجیِ تقدیر اَش در مات‌گَهِ حرمان |
| مست است زمین. زیرا خورده‌ست به‌جایِ می |  | در کاسِ سرِ هرمز، خونِ دلِ نوشروان |
| بس پند که بود آن‌گه بر تاجِ سر اَش پیدا |  | صد پندِ نو است اکنون در مغزِ سر اَش پنهان |
| کسری و ترنجِ زر، پرویز و ترهٔ زرّین |  | بر باد شده یک‌سر، با خاک شده یک‌سان |
| پرویز به هر خوانی زرّین‌تره گستردی |  | کردی زِ بساطِ زر، زرّین‌تره را بستان |
| پرویز کنون گم شد! زآن گم‌شده کم‌تر گو |  | زرّین تره کو برخوان؟ رو «کَم تَرَکوا» برخوان |
| گفتی که کجا رفتند آن تاج‌وران اینک |  | ز ایشان شکمِ خاک است آبستنِ جاویدان |
| بس دیر همی‌زاید آبستنِ خاک، آری |  | دشوار بود زادن، نطفه ستدن آسان |
| خونِ دلِ شیرین است آن می که دهد رَزبُن |  | ز آب و گِلِ پرویز است آن خُم که نهد دهقان |
| چندین تنِ جبّاران ک‌این خاک فروخورده‌ست |  | این گرسنه‌چشم آخر هم سیر نشد ز ایشان |
| از خونِ دلِ طفلان سرخابِ رخ آمیزد |  | این زالِ سپید ابرو، وین مامِ سیه‌پستان |
| خاقانی ازین درگه دریوزهٔ عبرت کن |  | تا از درِ تو زین‌پس دریوزه کند خاقان |
| امروز گر از سلطان رندی طلبد توشه |  | فردا زِ درِ رندی توشه طلبد سلطان |
| گر زادِ رهِ مکه تحفه‌ست به هر شهری |  | تو زادِ مدائن بَر تحفه ز پیِ شروان |
| هرکس برَد از مکّه سبحه زِ گِلِ جمره |  | پس تو ز مدائن بَر سبحه ز گلِ سلمان |
| این بحرِ بصیرت بین! بی‌شربت از او مگذر |  | ک‌از شطِّ چنین بحری لب‌تشنه شدن نتوان |
| اِخوان که زِ راه آیند، آرند ره‌آوردی |  | این قطعه ره‌آورد است از بهرِ دلِ اِخوان |
| بنگر که در این قطعه چه سحر همی راند |  | معتوهِ مسیحا دل، دیوانه‌یِ عاقل جان |