stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
واسانت پانچامی
الهه‌های دیگر

یک افسانه دیگر در پشت وسانت پنجمی به خدای هندو عشق به نام کاما مربوط می‌شود. پردیومنا به عنوان پسر کاما که به صورت دوباره متولد شده است، به عنوان پسر کریشنا شناخته می‌شود؛ بنابراین وسانت پنجمی همچنین به نام «مدانا پنجمی» شناخته می‌شود. پردیومنا پسر روکمنی و کریشنا است. او احساسات زمین (و مردم آن) را بیدار می‌کند و بدین ترتیب جهان به شکوفایی می‌رسد.
این روز به یاد آورده می‌شود که روزی راشی‌ها (Rishis) از کاما خواسته‌اند تا شیوای یوگیک را از مدیتیشن بیدار کند. آنها از پاروتی که در حال انجام عبادتی برای به دست آوردن شیوا به عنوان همسرش است، حمایت می‌کنند و از کمک کاما برای بازگرداندن شیوا از مدیتیشن به تمایلات دنیوی خواسته‌اند. کاما موافقت کرده و تیرهایی از گل‌ها و زنبورها را از کمان آسمانی خود که از نیشکر ساخته شده، به سوی شیوا می‌اندازد تا او را به توجه به پاروتی برانگیزد. زمانی که چشم سوم شیوا باز می‌شود، یک کره آتش به سوی کاما فرستاده می‌شود. کاما، خداوند تمایلات، به خاکستر تبدیل می‌شود. این رویداد توسط هندوها به عنوان وسانت پنجمی جشن گرفته می‌شود.
وسانت پنجمی با احساسات عشق و انتظار عاطفی در کوچ (گجرات) ارتباط دارد و با آماده‌سازی دسته‌های گل و دست‌بندهایی از گل‌ها همراه با برگ‌های انبه به عنوان هدیه جشن گرفته می‌شود. مردم لباس‌های زعفرانی، صورتی یا زرد می‌پوشند و به یکدیگر دیدار می‌کنند. آهنگ‌هایی دربارهٔ بازی‌های کریشنا با رادها، که به عنوان نمایانگر کاما-رتی در نظر گرفته می‌شود، خوانده می‌شود. این با خداوند هندو کاما و همسرش رتی نمادین است.
به‌طور سنتی، در مهاراشترا، مادیا پرادش، چتیسگر و اوتار پرادش،
معبد دئو: خدای خورشید

معبد خدای خورشید در بخش اورنگ‌آباد، بیهار که به نام زیارتگاه دئو-سان شناخته می‌شود، در روز واسانت پانچمی تأسیس شد. این روز برای گرامیداشت بنیان‌گذاری این زیارتگاه توسط پادشاه آیلا از الله‌آباد و همچنین سالروز تولد خدای خورشید-دئو جشن گرفته می‌شود. در این روز، مجسمه‌ها شسته شده و لباس‌های قدیمی قرمز آن‌ها با لباس‌های جدید جایگزین می‌شوند. زائران به خواندن آواز، رقصیدن و نواختن سازهای موسیقی می‌پردازند.
سایر موارد

مردم این روز را با پوشیدن لباس‌های زرد (سفید)، خوردن شیرینی‌ها و نمایش گل‌های زرد در خانه‌هایشان جشن می‌گیرند. در راجستان، معمولاً مردم تاج‌های گل یاسمن می‌پوشند. در ماهاراشترا، زوج‌های تازه ازدواج کرده در اولین واسانت پانچمی پس از ازدواجشان به معبد می‌روند و دعا می‌کنند و لباس‌های زرد می‌پوشند. در منطقه پنجاب، هندوها عمامه یا سربند زرد می‌بندند. در اوتاراکند، علاوه بر پرستش ساراسواتی، مردم شیوا و پارواتی را به عنوان مادر زمین و کشاورزی مورد پرستش قرار می‌دهند. مردم برنج زرد می‌خورند و لباس زرد می‌پوشند. همچنین این جشن، زمان مهمی برای خرید لوازم تحریر و هدیه‌دادن است.
در منطقه پنجاب، واسانت به عنوان جشن فصلی توسط تمام ادیان گرامی داشته می‌شود و به عنوان جشن بادبادک واسانت (پنجاب) شناخته می‌شود. کودکان برای این مراسم دور (نخ) و گودی یا پتانگ (بادبادک) خریداری می‌کنند. مردم پنجاب لباس زرد می‌پوشند و برنج زرد می‌خورند تا شبیه گلزارهای خردل زرد (سرسون) شوند یا با پرواز بادبادک‌ها سرگرم شوند. بر اساس گفته دِسای (۲۰۱۰)، سنت پرواز بادبادک در جشن‌های مختلف در ایالت‌های شمالی و غربی هند نیز دیده می‌شود: هندوها در راجستان و به‌ویژه در گجرات، پرواز بادبادک را با دوره قبل از اوتارایان مرتبط می‌دانند؛ در ماتورا (اوتار پرادش)، بادبادک‌ها در دُسِهرا به پرواز درمی‌آیند؛ در بنگال، پرواز بادبادک در ویشواکَرمان پوجا در ماه سپتامبر انجام می‌شود. این ورزش همچنین در ماهاراشترا، مادیا پرادش و بخش‌هایی از جنوب هند نیز رایج است.
در بالی و در میان هندوهای اندونزی، هاری رایا ساراسواتی (نام محلی این جشن) با دعاهای خانوادگی، در مؤسسات آموزشی و اماکن عمومی از صبح تا ظهر برگزار می‌شود. معلمان و دانش‌آموزان به جای یونیفرم‌های معمول خود، لباس‌های رنگارنگ به تن می‌کنند و کودکان کیک‌های سنتی و میوه‌ها را به عنوان نذری به معابد می‌برند.
سیک‌گرایی

سیک‌های نامداری به‌طور تاریخی جشن واسانت پانچمی را برای نشانه‌گذاری آغاز فصل بهار جشن می‌گیرند. دیگر سیک‌ها این روز را به‌عنوان جشن بهار جشن می‌گیرند و با پوشیدن لباس‌های زرد رنگ که نماد گل‌های خردل زرد در مزارع هستند، این روز را با شادی جشن می‌گیرند.
مهراجه رانجیت سینگ، بنیان‌گذار امپراتوری سیک، جشن واسانت پانچمی را به‌عنوان یک رویداد اجتماعی در گوردواراها تشویق کرد. در سال ۱۸۲۵ میلادی، او ۲۰۰۰ روپیه به گوردوارا هارمندیر صاحب در امرتسر داد تا غذا توزیع کنند. او یک جشنواره سالانه واسانت برگزار کرد و پرواز بادبادک‌ها را به‌عنوان یکی از ویژگی‌های ثابت این جشنواره‌ها حمایت می‌کرد. مهراجه رانجیت سینگ و همسرش مورن در روز واسانت پانچمی لباس‌های زرد می‌پوشیدند و بادبادک می‌زدند. مهراجه رانجیت سینگ همچنین در روز واسانت پانچمی یک داربار (دادگاه) در لاهور برگزار می‌کرد که ده روز به طول می‌انجامید و سربازان در آن روز لباس‌های زرد می‌پوشیدند و مهارت‌های نظامی خود را به نمایش می‌گذاشتند.
در منطقه مالوا، جشن واسانت پانچمی با پوشیدن لباس‌های زرد و پرواز بادبادک‌ها جشن گرفته می‌شود. در کپورتهالا و هشیارپور، یک نمایشگاه واسانت پانچمی برگزار می‌شود. مردم در این نمایشگاه‌ها با پوشیدن لباس‌های زرد، دستمال سر یا لوازم جانبی شرکت می‌کنند. سیک‌ها همچنین در روز واسانت پانچمی به یاد شهدای کودک حققت رائی که توسط حاکم مسلمان خان زکریا خان به‌طور نادرست متهم به توهین به اسلام شده بود، دعا می‌کنند. رائی مجبور شد بین تغییر مذهب به اسلام یا مرگ یکی را انتخاب کند و چون از تغییر مذهب امتناع کرد، در روز واسانت پانچمی سال ۱۷۴۱ در لاهور، پاکستان اعدام شد.
نیهانگ‌ها در روز واسانت پانچمی به پاتیالا می‌روند و در ماه ویساکه (نه تنها در روز واسانت پانچمی) لباس‌های صورتی و زرد می‌پوشند.
پاکستان

پرواز بادبادک در لاهور به قرن‌ها پیش برمی‌گردد. پس از تشکیل پاکستان، این فعالیت به یک ورزش رقابتی بسیار محبوب تبدیل شد که محدود به «واسانت» نمی‌شود. در این زمینه تیم‌های منطقه‌ای، مسابقات و جوایز مختلفی وجود دارد. ساخت بادبادک و رشته آن به صنعتی در سراسر پنجاب مرکزی تبدیل شده است که هزاران نفر را به تأمین معیشت مشغول کرده است.
با توجه به تاریخ و فرهنگ مشترک در زیرقاره هند، مسلمانان پنجاب در اطراف لاهور نیز پرواز بادبادک را به‌عنوان یک ورزش در پاکستان از پشت بام‌های خانه‌ها در فصل واسانت جشن می‌گیرند. در سال ۲۰۰۳، دیوان عالی پاکستان تلاش کرد تولید، تجارت و پرواز بادبادک‌ها را در لاهور ممنوع کند به‌دلیل وقوع حوادث مرگبار ناشی از رشته‌های «پوشیده از شیشه» که به‌طور معمول در نبردهای بادبادک در لاهور استفاده می‌شد. در سال ۲۰۰۵، لاهور اعلام کرد که جشن واسانت پانچمی می‌تواند در یک جنگل خارج از لاهور برگزار شود. در سال ۲۰۱۷، ممنوعیت برگزاری واسانت پانچمی به‌طور موقت لغو و دوباره اعمال شد.
باسنت مسلمانان صوفی

به گفتهٔ لوچان سینگ بوکسی، جشن باسنت پانچمی یک جشن هندی است که برخی از مسلمانان هندی صوفیان در قرن دوازدهم آن را برای گرامیداشت آرامگاه صوفی مسلمان دَرگاه نظام‌الدین اولیا در دهلی پذیرفته‌اند و از آن زمان، این جشن توسط فرقه چشتی برگزار می‌شود. طبق سنت‌های محلی صوفی، شاعر امیر خسرو دید که زنان هندی در روز باسنت گل‌های زرد به معبد می‌بردند و لباس‌های زرد به تن داشتند، و او این فرهنگ را پذیرفت تا اندکی شادی به نizamالدین اولیا بدهد زیرا برادرزاده‌اش چند روز پیش فوت کرده بود و او از اندوه رهایی نمی‌یافت، و یکی از فرقه‌های چشتی مسلمانان صوفی هند همچنان این سنت را ادامه می‌دهند.
جدال

باسنت پانچمی در سایت باستان‌شناسی بوجشالا (دهر، مادیا پرادش) به عنوان یک رویداد تاریخی مورد مناقشه بوده است، جایی که شواهدی از معبد قدیمی سرسوتی (که محلی‌ها آن را واگ‌دِوی می‌نامند) وجود دارد. در سایت بوجشالا یک مسجد کامال-مولا از دوره‌های بعدی ساخته شده است که مسلمانان برای نمازهای جمعه از آن استفاده می‌کنند. سرویس باستان‌شناسی هند (ASI) دستورالعمل‌های سالانه‌ای صادر کرده است که زمانی که جشن باسنت پانچمی به روز جمعه می‌افتد، ساعات مشخصی را اعلام می‌کند که در آن ساعات هندوها می‌توانند در بوجشالا عبادت کنند و مسلمانان در ساعت‌های دیگر. با این حال، در سال‌های گذشته، جامعه مسلمانان که زودتر برنامه‌ریزی کرده بودند، از تخلیه مکان خودداری کرده‌اند که منجر به شورش‌ها و بی‌نظمی‌هایی همچون دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ شده است.
الهه ساراتسواتی در لباس ساری زرد در جشنواره وسانت پنجمی، کلکته. او بر روی یک تاب نشسته است و یک وینا در دست دارد و کتاب‌هایی در یک گوشه قرار دارند.
وسانت پنجمی، در برخی مکان‌ها، جشن گرفته می‌شود برای خدای هندو عشق کاما (چپ) با رتی، که در معبد خاجوراهو نمایش داده شده است.
پرواز بادبادک در جشن واسانت پانچمی. از حداقل قرن نوزدهم، پرواز بادبادک در واسانت رویدادی محبوب در شمال هند و همچنین در منطقه لاهور پاکستان بوده است. در غرب هند، پرواز بادبادک در اوتارایان، در ماتورا در ویشواکَرمان پوجا و در جنوب هند نیز مرسوم است.
جشن‌های واسانت در درگاه
پدیده‌های دیداری

درخش سبز که برای لحظه‌ای در قسمت بالایی خورشید در حال غروب دیده می‌شود.
پدیده‌های دیداری (به انگلیسی: Optical Phenomena) یا اپتیکال، پدیده‌های قابل مشاهده، حاصل تقابل نور و ماده هستند. سراب به عنوان مثال، یک پدیدهٔ دیداری است. پدیده‌های دیداری معمول، حاصل فعل و انفعالاتی هستند که میان نور خورشید یا ماه و اتمسفر، ابر، آب، خاک و ذرات معلق دیگر رخ می‌دهد. یکی از نمونه‌های رایج، رنگین‌کمان است که در اثر انعکاس و انکسار نور توسط قطرات آب به وجود می‌آید. پدیده‌های دیگری مانند پرتوسبز (زمانی که خورشید در هنگام غروب و عبور از خط افق برای زمان کوتاهی با بازتاب سبز رنگی بالای سرش دیده می‌شود) به ندرت رخ می‌دهند و همین موضوع سبب شده است که این پدیده شبیه به افسانه به نظر برسد. همچنین، دیدن پدیده فاتامورگانا (نوعی سراب که به علت تفاوت دمای سطح و دمای لایهٔ بالاتر ایجاد می‌شود و موجب می‌شود اجسام در وضعیت عجیبی دیده شوند، مانند کشتی‌هایی که وارونه دیده می‌شوند) در بعضی مناطق ساحلی اتفاق نادری نیست. پدیده‌های دیگری مانند شکست نور توسط یک منشور نیز پدیدهای دیداری جالبی هستند که در کلاس‌های درس به دفعات مورد مشاهده قرار می‌گیرند.
دهستان سیدشهاب

| اطلاعات کلی | اطلاعات کلی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: همدان
شهرستان: تویسرکان
بخش: مرکزی
جمعیت: ۸٬۲۲۳
سیدشهاب دهستانی است از توابع بخش مرکزی شهرستان تویسرکان در استان همدان ایران.
جمعیت

براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۸٬۲۲۳ نفر (۱٬۹۳۳ خانوار) بوده‌است.
ام‌اس دویچلند

| 0 | 1 |
| --- | --- |
پیشینه: پیشینه
مالک: 
آغاز کار::  ۱۶ ژانویه ۱۹۹۸
تعمید::  ۱۱ مه ۱۹۹۸
به دست آورده شده::  ۱۱ مه ۱۹۹۸
مشخصات اصلی: مشخصات اصلی
درازا::  ۱۷۵٫۳۰ متر (۵۷۵ فوت ۲ اینچ)
پهنا::  ۲۳ متر (۷۵ فوت ۶ اینچ)
آبخور::  ۵٫۷۹ متر (۱۹ فوت ۰ اینچ)
سرعت::  ۲۰ گره (۳۷ کیلومتر بر ساعت؛ ۲۳ مایل بر ساعت)
ام‌اس دویچلند (به انگلیسی: MS Deutschland) یک کشتی است که طول آن ۱۷۵٫۳۰ متر (۵۷۵ فوت ۲ اینچ) می‌باشد. این کشتی در سال ۱۹۹۸ ساخته شد.
باروت

برای دیگر کاربردها، باروت (ابهام‌زدایی) را ببینید.
باروت بی‌دود
باروت به گفته دهخدا همان «بارود» است و می‌گوید در برهان قاطع آمده: به سریانی، شوره را «بارود» گویند… ترکیب شوره را با گوگرد و زغال چوب بید یا بادنجان یا هر چوبی که زغالش خوب بسوزد باروت نامند.
باروت ماده‌ای است که به‌سرعت می‌سوزد و از همین رو در سلاح‌های گرم به‌عنوان ماده پیشرانه بکار می‌رود. باروت از ترکیب ماده‌های پتاسیم نیترات، کربن و سولفور(یا همان گوگرد)ساخته می‌شود. باروت می‌تواند از زغال وپتاسیم نیترات نیز ساخته شود ولی نه به کیفیتی که با سولفور مخلوط باشد، زیرا ماده سولفور یکی از مواد فرار و بسیار قابل احتراق و انفجار است. باروت به دو دسته تقسیم می‌شود.
با قدرت انفجار پایین: دارای مواد انفجاری کم قدرت و مواد درونی آن به صورت کامل احتراق نمی‌یابند.
با قدرت انفجار فوق‌العاده زیاد: این دسته از باروت‌ها دارای قدرت انفجاری بسیار بالا هستند.
باروت‌ها دو گونه هستند:
باروت سیاه
باروت بی‌دود
موشک چینی اولیه
باروت سیاه نخستین گونه باروت بود که بدست بشر ساخته شد. اختراع آن را نزدیک به قرن‌های ۷ تا ۹ میلادی به چینی‌ها، و حتی به راجر بیکن (کیمیاگر انگلیسی سدهٔ ۱۳ میلادی) نسبت می‌دهند.
در گذشته از کود کبوتر به دلیل داشتن پتاسیم نیترات از کبوترخانه‌ها جمع‌آوری می‌شد، برای تولید باروت استفاده می‌کردند. به همین دلیل اقتصادی قابل توجه، تعداد کبوتر خانه در دوران  صفوی یکباره چندین برابر شد. از این رو شاه عباس صفوی مالیات نسبتاً سنگینی بر کبوتر خانه‌ها بست. امروزه هنوز در برخی از روستاها از کود کبوتر چنین استفاده‌ای می‌شود. ماده ساخت 75%پتاسیم نیترات 10%گوگرد 15%کربن
ردیف (شعر)

ردیف در شعر فارسی به واژه یا واژه‌هایی اشاره می‌کند که به‌صورت مکرر و بدون هیچ تغییری در آخر بیت‌ها یا مصراع‌های شعر و پس از قافیه می‌آیند. ردیف در شعر فارسی اهمیت زیادی دارد و در طول تاریخ میزان کاربرد ردیف نیز بیشتر شده و استفاده از ردیف‌های دشوارتر نیز متداول شده است. اهمیت ردیف در حدی است که بیشتر غزل‌های شناخته شده دارای ردیف (یا اصطلاحاً «مُرَدَّف») هستند و در زمان خواندن شعر نیز ممکن است پیش یا پس از ردیف مکث شود تا بر آن تأکید شود.
ردیف می‌تواند از یک هجا تا چند کلمه باشد، و گاهی ردیف خود یک جملهٔ کامل است. اگر چه بین منابع مختلف در زمینهٔ تعریف ردیف اختلافاتی هست، کامل‌ترین تعریف‌های ردیف معمولاً کاربرد ضمیرها را هم برای ردیف مجاز می‌شمارند. با این حال، بیشتر ردیف‌ها از یک اسم یا فعل تشکیل شده‌اند و فعل «است» رایج‌ترین ردیف در اشعار فارسی است. ردیف یکی از ویژگی‌های شعر فارسی دانسته می‌شود و در قالب‌های شعری که از شعر عربی ریشه‌گرفته‌اند (مثل قصیده) کمتر کاربرد دارد تا قالب‌های دیگر مثل دوبیتی و غزل. در خود شعر عربی نیز ردیف کاربرد کمی دارد که احتمالاً از شعر فارسی اقتباس شده است؛ اشعار ترکی، هندی و اردو نیز گاهی ردیف دارند که احتمالاً از شعر فارسی به اقتباس برده‌اند. قدیمی‌ترین نمونه‌های ردیف، در شعرهای اولیهٔ فارسی دیده می‌شوند که این شامل شعرهای عامیانه نیز هست.
ردیف به جلوهٔ هنری شعر کمک می‌کند. نه فقط تکرار این واژه یا واژه‌ها، به آهنگ کلام شعر یاری می‌رساند، بلکه ردیف می‌تواند زمینه‌ساز به‌کارگیری آرایه‌های ادبی و شکل‌گیری صور خیال در شعر نیز باشد. همچنین ردیف دست شاعر را در انتخاب قافیه باز می‌کند و می‌تواند برای عیب‌پوشی از قافیه‌ها نیز استفاده شود. در عین حال، در استفاده از خود ردیف نیز ناهنجاری‌هایی در شعر کلاسیک فارسی دیده می‌شود، از جمله این که گاهی ردیف و قافیه با هم ترکیب می‌شوند (که به آن «امتزاج ردیف» می‌گویند) و گاه ردیف در میانهٔ شعر تغییر می‌کند.
تعریف

واژهٔ ردیف ریشه در زبان عربی دارد و از مصدر رَدِفَ مشتق می‌شود که معنای فارسی آن «از چیزی پیروی کردن» یا «پشت سر چیزی سوار شدن» است. به شعری که ردیف دارد، «مُرَدَّف» می‌گویند.
به‌طور خلاصه، ردیف واژه یا واژه‌هایی است که که پیوسته یا گسسته، در یک یا چند معنی، پس از قافیه در پایان مصراع‌ها یا بیت‌های شعر می‌آیند. برای مثال، در بیت زیر از غزلی از حافظ، واژه‌های «کیمیا» و «ما» قافیه هستند و واژهٔ «کنند» ردیف است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند |  | آیا بود که گوشهٔ چشمی به ما کنند؟ |
در منابع مختلف، تعاریف مختلفی برای ردیف در شعر فارسی مطرح شده است. برخی از تعاریف، استفاده از ضمیرها را هم برای ردیف مجاز می‌دانند؛ از جمله، در کتاب المعجم فی معاییر اشعار العجم چنین آمده است. با این حال، بین نویسندگان منتقدان دربارهٔ استفاده از ضمیر به عنوان ردیف اتفاق نظر وجود ندارد.
ردیف در شعر اهمیت بالایی دارد، چنان‌که شاعران وقتی از شعر دیگر شاعران اقتباس می‌کنند، معمولاً ردیف آن را هم تکرار می‌کنند و بین شاعران معاصر که شعرشان را نامگذاری می‌کنند نیز استفاده از ردیف شعر به عنوان نام شعر متداول است. به گفتهٔ محمدرضا شفیعی کدکنی، ردیف تنها یک پیرایه نیست و نقش آن در شعر فارسی مهم‌تر است، چنان‌که حدود هشتاد درصد غزلیات خوب فارسی ردیف دارند و این که غزلی بدون داشتن ردیف موفق شود، دشوار است. در زمان خواندن شعر نیز ردیف معمولاً مورد تأکید قرار می‌گیرد و گاهی قبل و بعد از آن مکث می‌شود تا تأکید و تمرکز بر آن بیشتر شود. خود شاعران نیز به استفاده از ردیف می‌بالند و حتی برخی در خودِ شعر به مردّف بودن آن اشاره کرده‌اند و آن را باعث تفاخر دانسته‌آند، مخصوصاً وقتی که از ردیف‌های دشوار استفاده کرده باشند. استفاده از ردیف‌های دشوار، خود دستمایهٔ رقابت بین شاعران نیز بوده است.
تعریف > اختلاف در تعاریف

بین تعاریف مختلفی که برای ردیف ارائه شده اختلاف‌هایی وجود دارد.
برخی از منابع در تعریف ردیف ذکر کرده‌اند که واژه یا واژه‌های ردیف، باید در تمام مصراع‌ها یا ابیات به یک معنی به کار گرفته شده باشند. برای مثال، علی‌محمد حق‌شناس ردیف را «تکرار یک عنصر دستوری یگانه … با توالی یکسان و با نقش‌های صوتی، صرفی، نحوی و معنایی یکسان» تعریف کرده است. اما این تعریف مورد قبول همگان نیست و در اشعار شاعران سرشناسی همچون حافظ نیز مصادیقی از ردیف که در آن معنای واژه در مصراع‌ها تغییر کرده است یافت می‌شود. برای مثال، در شعر زیر از حافظ، فعل «خواهد شد» در برخی مصراع‌ها فعل خاص (به معنای «خواهد رفت») و در برخی دیگر فعل عام است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| نفس باد صبا مشک‌فشان خواهد شد |  | عالم پیر دگرباره جوان خواهد شد |
...: ...
| گل عزیز است، غنیمت شمریدش صحبت |  | که به باغ آمد ازین راه و از آن خواهد شد |
علی‌اکبر شیری با بررسی شعرهای مردّف به این نتیجه می‌رسد که واژه‌هایی که چندمعنایی همزمان دارند (یعنی امروزه بیش از یک معنا دارند، مثل «روشن» که در عبارات «چراغ روشن» و «آبی روشن» و «روشن شدن مسئله» معانی مختلفی دارد) یا چندمعنایی در زمان‌های مختلف دارند (یعنی معنایشان در گذشته و حال تفاوت دارد، مثل «خسته» که در گذشته به معنی زخمی بوده اما امروزه به معنی ناتوان است، یا «گران» که در گذشته به معنای سنگین بوده اما امروزه متضاد ارزان است) می‌توانند به عنوان ردیف استفاده شوند. در مقابل، واژه‌هایی که صرفاً هم‌نام هستند (یعنی ظاهراً و تلفظ یکسان دارند اما معنای متفاوت دارند، مثل «شانه» که هم اسم عضوی در بدن است، هم وسیلهٔ آراستن مو و هم ظرفی برای تخم مرغ) در ردیف استفاده نمی‌شوند و در قافیه به کار می‌روند. یکی از تفاوت‌های چندمعنایی با هم‌نامی آن است که در چندمعنایی، معناها با هم مرتبط هستند اما در هم‌نامی چنین نیست.
تعریف > تفاوت ردیف و قافیه

مرز ردیف و قافیه نیز یکی از موضوعات مورد اختلاف بین منابع مختلف بوده است. البته کتاب‌های عروض و قافیه، در مورد انواع قافیه بسیار سخن گفته‌اند اما کمتر به تعیین حدود قافیه و ردیف پرداخته‌اند.
یکی از تفاوت‌های ردیف و قافیه آن است که ردیف واژه‌ایست که عیناً (بدون تغییر) تکرار می‌شود، اما قافیه واژه‌هایی هستند که وزن هجاهای آخرشان مشابه است اما معمولاً با هم مطابق نیستند. با این حال، از دیرباز اشعاری وجود داشته که در آن‌ها یک واژه عیناً تکرار می‌شده و نقش قافیه را ایفا می‌کرده است.
برخی از کتاب‌های علم عروض، محدودیت‌هایی برای قافیه و ردیف ذکر کرده‌اند. برای مثال، شمس قیس رازی استفاده از حرف «ت» در انتهای واژه را یکی از ویژگی‌های قافیه می‌داند (مثل «گیسویت» و «رویت») و چنین واژه‌هایی را مصداق ردیف نمی‌داند. با این حال، شعرهای مختلفی وجود دارند که در آن قافیه‌ای دیگر به همراه یک ردیف استفاده شده که آن ردیف منتهی به «ت» است و در چارچوب تعیین شده توسط شمس قیس باید قافیه تلقی شود.
همچنین، این که واج‌ها یا واژهٔ پایان مصراع‌ها جدا یا پیوسته نوشته می‌شوند، توسط برخی به عنوان یکی از روش‌های افتراق ردیف از قافیه مطرح شده است. با این حال، از آنجا که شیوهٔ نگارش فارسی نزد همه یکسان نیست، این روش نیز می‌تواند دچار مشکل شود؛ مثلاً در بیت «چشمه‌ای خواهم که از وی جمله را افزایش است / دلبری خواهم که از وی مرده را آسایش است» می‌تواند واژهٔ جداگانهٔ «است» را ردیف دانست و واژه‌های «افزایش» و «آسایش» را قافیه خواند؛ اما اگر این بیت به صورت «چشمه‌ای خواهم که از وی جمله را افزایشست / دلبری خواهم که از وی مرده را آسایشست» نوشته شود (که در قدیم مرسوم بود) آنگاه باید کل «افزایشست» و «آسایشست» را قافیه خواند و ردیفی برای بیت قائل نشد. مشابه این وضع برای ضمیرها و افعال کوتاه شده نیز پیش می‌آید؛ مثلاً در بیت «ما دُردفروشِ هر خراباتیم / نه عشوه‌فروش هر کراماتیم» می‌توان گفت که «یم» در انتهای دو مصراع، مخفف واژهٔ مستقل «هستیم» است پس ردیف است، و «خرابات» و «کرامات» قافیه هستند، هر چند که جداگانه نوشته نشده‌اند. اما در بیت «ز آب روان گرد برانگیختند / جوهر تو زان عرض آمیختند» نمی‌توان گفت که «ند» در انتهای دو مصراع یک واژهٔ جداست (چون ضمیر است) و در نتیجه نمی‌توان برای این بیت ردیف قائل شد.
انواع ردیف

ردیف در شعر فارسی را از جهت خصوصیات واژه، نوع دستوری، ساختمان، جایگاه و کارکرد آن می‌توان طبقه‌بندی کرد.
از نظر خصوصیات واژه، ردیف می‌تواند از واژه‌های بسیار کوتاه همچون ضمیرها که تنها یک هجا طول دارند، تا عباراتی چندبخشی متشکل از چند واژه باشد. به گفتهٔ خواجه نصیر، قافیه و ردیف حتی می‌تواند این قدر طولانی باشد که کل مصراع را تشکیل بدهد، و کوتاه یا طولانی بودن ردیف به آن اعتبار خاصی نمی‌بخشد. در عمل نیز شعرهایی وجود دارند که در آن تمام هجاها در قافیه و ردیف به کار رفته باشند؛ مثلاً در بیت «ای یار که دل ربودی از من / عیار که دل ربودی از من» واژه‌های «یار» و «عیار» قافیه هستند و تنها واژه‌ای که جزو قافیه و ردیف نیست «ای» در مصراع اول است.
تقسیم‌بندی دیگری که از نظر خصوصیات واژهٔ ردیف مطرح شده، تقسیم ردیف به دو نوع «مضمّر» و «مظهر» است که در رسالهٔ کنز الفواید آمده است. در این تقسیم‌بندی، منظور از ردیف مظهر، ردیفی است که متشکل از یک یا چند واژهٔ مستقل است و ردیف مضمر، ردیفی است که به صورت یک ضمیر، به انتهای واژهٔ پیشین (قافیه) چسبیده است. تقسیم‌بندی مشابهی نیز ردیف را به دو دستهٔ «گسسته» و «پیوسته» تقسیم می‌کند که در این تقسیم‌بندی هر گاه واژهٔ ردیف به واژهٔ پیشین بچسبد آن را پیوسته می‌نامیم، خواه ضمیر باشد و خواه نه؛ مثلاً در بیت «ما دُردفروشِ هر خراباتیم / نه عشوه‌فروش هر کراماتیم» ردیف پیوسته است.
اگر چه اصطلاح ردیف عموماً برای توصیف واژه یا واژه‌هایی در انتهای مصراع‌ها یا بیت‌ها به کار می‌رود، اما در برخی شعرها در میانهٔ مصراع‌ها نیز واژه یا واژه‌هایی عیناً تکرار می‌شوند که به آن «ردیف میانی» می‌گویند (در مقابل «ردیف کناری» که به ردیف در انتهای مصراع یا بیت اشاره می‌کند). برای مثال، در بیت زیر از سعدی، واژهٔ «بس» نقش ردیف میانی دارد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تا چند گویی ما و بس، کوته کن ای رعنا و بس |  | نه خود تویی زیبا و بس، ما نیز هم بد نیستیم |
به‌طور خاص، اوزان شعری که افاعیل طولانی، متحد و دوره‌ای دارند برای شکل‌گیری ردیف میانی مناسب‌ترند. در مثال بالا، وزن شعر چهار لختی است، و لخت‌های اول تا سوم با ردیف میانی پایان یافته‌اند.
از نظر نوع دستوری، ردیف‌ها دو نوع عمده دارند: ردیف‌های فعلی و ردیف‌های اسمی. قدیمی‌ترین ردیف‌ها، اغلب فعلی و ساده بودند. با گذشت زمان، ردیف‌های پیچیده‌تر و ترکیبی نیز به کار گرفته شدند. ردیف‌های اسمی توجه مخاطب را به آن اسم افزایش می‌دهند و می‌توان آن‌ها را از ظریف‌ترین نمونه‌های ردیف دانست. در غزلیات که معمولاً موضوع شعر دربارهٔ عشق است، ردیف‌های اسمی نیز معمولاً از واژه‌هایی ساخته می‌شوند که بار غنایی دارند.
از نظر کارکرد واژه، ردیف را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: دستوری و قاموسی. در ردیف دستوری، واژه صرفاً یک جایگاه دستوری را گرفته و نقش مؤثری در معنی شعر ندارد. ردیف‌هایی مثل «اندر»، «هست» یا «است»، «را»، «در»، «از» و «دگر» بیشتر چنین هستند. اما در ردیف قاموسی، این واژه در معنی شعر و آفرینش صور خیال یا آرایه‌های ادبی نیز نقش دارد. برای مثال، در قصیدهٔ زیر از خاقانی که در مرثیهٔ رشیدالدین وطواط سروده شده است، شاعر با استفاده از واژهٔ «بگشایید» به عنوان ردیف، به گشودن عقده‌های دل خود می‌پردازد که این رابطه به زیبایی کلام کمک می‌کند:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| صبحگاهی سر خوناب جگر بگشایید |  | ژالهٔ صبحدم از نرگس تر بگشایید |
| دانه‌دانه گهر اشک ببارید چنانک |  | گره رشته تسبیح ز سر بگشایید |
| خاک لب تشنهٔ خون است ز سرچشمهٔ دل |  | آب آتش زده چون چاه سقر بگشایید |
...: ...
تاریخچه > اشعار عامیانه

ردیف در بین اشعار عامیانه نیز کاربرد فراوانی دارد. از جمله، در بسیاری از لالایی‌ها می‌توان ردیف یافت. بین اشعار عامیانه دیگر که برای عروسی یا بدون مناسبت خاصی خوانده می‌شوند نیز ردیف دیده می‌شود. حتی گاهی شعرهایی عامیانه‌ای که وزن و قافیه در آن‌ها به درستی رعایت نشده نیز دارای ردیف هستند.
یادداشت

↑  اگر چه تعریف‌های مختلفی برای ردیف ارائه شده است، اما این تعریف که توسط احمد محسنی ارائه شده، کامل‌ترین تعریف دانسته می‌شود.
↑  از آنجا که جز این واژه، واژهٔ دیگری در انتهای ابیات نبوده که موزون باشد، نمی‌توان آن واژه را ردیف دانست چرا که طبق تعریف، ردیف تنها وقتی وجود دارد که قافیه‌ای نیز وجود داشته باشد. از این وضعیت با اصطلاح «ردیف در جای قافیه» نیز یاد می‌شود.
↑  البته به غیر از فعل و اسم، ردیف در نقش‌های دستوری دیگر نظیر جمله، ضمیر، صفت و حرف (مثل حرف اضافه) نیز به کار گرفته می‌شود. با این حال در تحلیل ردیف اشعار معمولاً دو دستهٔ فعلی و اسمی مورد توجه بوده‌اند.
↑  به معنای «خورشید»
↑  به معنای «مَن کُنند»
↑  adāt به معنای «داد»
↑  نیما یوشیج بنیانگذار شعر نوی فارسی دانسته می‌شود.
↑  یعنی: به سبک فارسی
↑  نوشتهٔ شهاب‌الدین انصاری
↑  مثلاً در فارسی می‌گوییم «زید در خانه است» اما در عربی می‌گوییم «زید فی دار» و مشابه فعل کمکی است را به کار نمی‌گیریم.
↑  tukanta
↑  tukadi
↑  الف اطلاق، حرف الفی است که در انتهای مصراع برای پر کردن وزن شعر اضافه می‌شود. برای مثال در بیت «مبادرت کن و خامُش مباش چندینا / اگرت بَدره رساند همی به بَدر منیر» الف در انتهای «چندینا» صرفاً برای جور کردن وزن شعر آمده و نمونهٔ الف اطلاق است. از این جهت، الف اطلاق را می‌توان «ردیف‌گونه» دانست.