stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شاه‌بیگم (ضیاءالسلطنه)
زندگی‌نامه > ازدواج

ضیاءالسلطنه تا زمان مرگ فتحعلی شاه از ازدواج خودداری کرد و اصرار داشت تا پایان عمر مجرد بماند. اما در سال ۱۲۵۱ قمری به دستور برادرزاده‌اش، محمدشاه قاجار در سن ۳۷ سالگی به عقد حاجی میرزا مسعود انصاری گرمرودی، وزیر امور خارجه وقت درآمد. مراسم عقد باشکوهی با حضور شاه و شاهزادگان بلندپایه برگزار شد.
شبی که از حرمخانه بیرون می‌رفت، محمد شاه به دیدن ضیاء‌السلطنه آمد. تمام شاهزادگان تا خانه وزیر امور خارجه به اتفاق و احترام ضیاء‌السلطنه رفتند. وقتی که حاجی میرزا آقاسی و میر محمد مهدی امام جمعه برای اجرای عقد آمدند، خود ضیاء‌السلطنه از عقب پرده صحبت و احوالپرسی از آنان می‌نمود؛ به حاجی میرزا آقاسی گفت: چون شما از عرفان دم می‌زنید و از طرف حاجی میرزا مسعود وکالت دارید، وکیل من هم باید میرزا نصرالله صدرالممالک اردبیلی باشد که سالک طریقت است.
زندگی‌نامه > همسر و فرزندان

از ازدواج ضیاءالسلطنه و میرزا مسعود چهار فرزند به جای ماند:
میرزا حسن خان انصاری نایب الوزاره
میرزا حسین خان مصباح السلطنه
شهشاه بیگم (آغاخان)، همسر میرزا معصوم خان
شاهزاده بیگم، همسر اول میرحسین خان میرفندرسکی و سپس حاج میرزا هادی همدانی
زندگی‌نامه > درگذشت

ضیاءالسلطنه که چندسالی بود که در عتبات عالیات معتکف بود، در سال ۱۲۹۰ قمری درگذشت و در همانجا دفن گردید. پس از فوت او، لقب «ضیاءالسلطنه» توسط ناصرالدین شاه به دختر پنجم خودش داده شد.
جایگاه ادبی و هنری

ضیاءالسلطنه مالک املاک فراوان و از ملاکان بزرگ زمان خود بود.او همچنین در هنرهای مختلف همچون خطاطی (شکسته، نسخ و رقاع)، نقاشی و خیاطی استادی کامل داشت. چندین قرآن و کتاب دعا به خط او باقی‌مانده که از جمله یک قرآن به خط نسخ و رقاع متعلق به سال ۱۲۶۵ قمری در کتابخانه آستان حضرت معصومه در قم نگهداری می‌شود.همچنین در زمینه شعر، نقاشی و خیاطی مهارت داشت و شخصیتی برجسته در امور فرهنگی و هنری به‌شمار می‌رفت.
جهانگیر آته‌جانوف

| جهانگیر اوتاجونوف | جهانگیر اوتاجونوف |
| --- | --- |
Жаҳонгир Отажонов: Жаҳонгир Отажонов
زادهٔ: ۲۹ سپتامبر ۱۹۷۸ ‏(۴۶ سال) ولایت خوارزم, جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان
پیشه‌ها: Musician Politician
حزب سیاسی: Erk Democratic Party
جاهونگیر اوتاجونوف (به خط سیریلیک ازبکی : Жаҳонгир Отажонов؛ زادهٔ ۲۹ سپتامبر ۱۹۷۸) یک خواننده، موسیقی‌دان، ترانه‌سرا ازبک است که در انتخابات ریاست‌جمهوری ازبکستان ۲۰۲۱ نامزد شد.
حوضچه نمک

حوضچه نمک یا شوربرکه ممکن است اشاره به موارد زیر باشد:
حوضچه تبخیر نمک
اکوسیستم شوربرکه حاره‌ای
دریاچه آب شور
کویر
سباستین مارشال

| 0 | 1 |
| --- | --- |
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
ملیت: بریتانیا
زاده: ۲۹ مهٔ ۱۹۸۸ ‏(۳۶ سال) رویال تانبریج ولز
رکورد رالی قهرمانی جهان: رکورد رالی قهرمانی جهان
سال‌های فعالیت: 2008–2019, 2021–present
تیم‌ها: هیوندای موتوراسپرت تویوتا گازو ریسینگ دبلیوآرتی
رالی‌ها: ۶۴
قهرمانی: ۰
برنده رالی: ۰
Podiums: ۵
برنده مرحله: ۳۴
اولین رالی: 2008 Rallye Deutschland
آخرین رالی: 2021 Rally Finland
سباستین مارشال (انگلیسی: Sebastian Marshall؛ زادهٔ ۲۹ مهٔ ۱۹۸۸) نقشه خوان، و راننده رالی اهل بریتانیا است.
جنگ های هووخشتره با سکاها

جنگ های هووخشتره با سکاها به نبرد های هووخشتره پادشاه بزرگ ماد بر علیه سکاها مربوط می شود که در جریان آنها هووخشتره شکست سختی بر دشمنانش وارد می کند.

تاریخ ایران از آغاز تا اسلام نوشته ی رومن گیرشمن
تاجیکستان
نام

خاستگاه واژهٔ تاجیک ناشناخته است. مفهوم و معنای این واژه تاریخی در چند مقالهٔ دانشگاهی ریشه‌یابی و بررسی شده است. در اینجا دیدگاه‌های چند تن از دانشمندان به‌گونهٔ فشرده در مورد تاریخ واژهٔ «تاجیک» آورده شده است:
تاجیک نام تبارهای «داها» بوده، پارتها و اشکانیان «دئی»، «تاجیک» و «دجیک» خوانده می‌شدند.
تاجیک از «تای» است و هم‌ریشه با واژهٔ یونانی «تگاس» به معنای پیشوا و «ددیک».
تاجیک از ریشه «تژی» در زبان سکایی است.
تاجیک صفت وابسته است از واژه «تاج»، نام یک قبیله.
بهار در سبک‌شناسی آورده:
ایرانیان از دیرباز به مردم بیگانه «تاچیک» یا «تاژیک» می‌گفته‌اند، چنان‌که یونانیان «بربر» و تازیان (عرب‌ها) «اعجمی» یا «عجم» گویند. این سخن در زبان فارسی دری نو، «تازی» گفته شد و رفته‌رفته ویژهٔ تازیان گردید، ولی در توران و فرارود (ماوراءالنهر) گویش کهن باقی و به بیگانه «تاچیک» می‌گفتند و پس از درهمآمیزی ترکان آلتایی با فارسی‌زبانان آن سامان، واژهٔ «تاچیک» بهمان معنی اندر (وارد) زبان ترکی شد و فارسی‌زبانان را «تاجیک» خواندند.
به‌هرحال، اثبات (بازنمایی) اینکه واژهٔ تاجیک پیش از گرفته شدن آسیای میانه به‌دست ترکان کاربرد داشته بسیار دشوار است و اینکه از سدهٔ پانزدهم و پس از آن باشندگان پامیر سرزمین خود را تاجیک می‌نامیدند تا خودشان را از ترک‌ها جدا کنند. همچنان که سراینده میر علی شیرنوایی هم این را گفته است.
سعدی می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| نگار ترک و تاجیکم کند صد خانه ویرانه |  | به آن چشمان تاجیکانه و مژگان ترکانه |
پیشنهاد دیگری واژه تاجیک را تغییر یافته یا معرب شده از واژه تازیگ یا تازیک می‌داند و تازیگ نام سرزمینی است که آیین بون (دین) شبه بودایی از آن ریشه گرفته است. چرخ گردون یا سواستیکا که در جغرافیایی آریایی و هخامنشی سابقه کهنی دارد از نشانه‌های بون و بودایی و هندویی می‌باشد.
پیشینه

مقالهٔ اصلی: تاریخ تاجیکستان
تاجیکستان دربردارنده بخش‌های کهن خجند، فرغانه، زرافشان و پامیر است. این بخش‌های چهارگانه هیچ‌گاه همبستگی سیاسی امروزی را نداشتند و هرکدام از آن‌ها در درازنای تاریخ بخشی از ایران بودند. از این رو، سرزمین تاجیکستان را نمی‌توان پایهٔ تاریخ آن کشور قرار داد، هرچند که تاجیک‌ها خود را بازماندگان مردم، سغد، بلخ، خوارزم و سکاها می‌دانند.
پیشینه > تاجیکستان در امپراتوری روسیه

همچنین ببینید: بازی بزرگ و ترکستان غربی
در ۱۲۸۳ قمری (۱۸۶۶ میلادی) روس‌ها خجند و اوراتپه و دِژ (قلعهٔ) ناو و در ۱۲۸۵ قمری (۱۸۶۸ میلادی) بخش بالایی رود زرافشان همچون پنجکنت را گرفتند، در ۱۲۸۶ قمری (۱۸۶۹ میلادی) فرمانروای بخارا، حصار و کولاب را به قلمرو خود پیوست کرد؛ با این کار، شمال تاجیکستان به روسیهٔ تزاری و جنوب آن به فرمانروایی بخارا پیوست شد. در ۱۳۰۹ قمری (۱۸۹۲ میلادی) نیروهای روسی وارد پامیر شرقی شدند. در ۱۳۱۳ قمری (۱۸۹۵ میلادی) انجمن مشترک انگلستان و روسیه مرز آسیای میانه را، ازجمله در پامیر، شناسایی (تعیین) کردند. در ۱۳۳۴ قمری (۱۹۱۶ میلادی) مردم آسیای میانه، مانند باشندگان (مردم) خجند و دیگر بخش‌های تاجیکستان شمالی، برای فرمان تزار روسیه دربارهٔ سربازگیری، بر او شوریدند.
پیشینه > استقلال تاجیکستان

در بهمن ۱۳۶۸ خورشیدی (فوریهٔ ۱۹۹۰ میلادی) به‌دنبال شایعاتی مبنی بر اسکان آوارگان ارمنی در شهر دوشنبه، مردم اعتراض کردند و در نتیجهٔ درگیری آنان و نیروهای پلیس عده‌ای زخمی یا کشته شدند. مردم در تظاهرات خود خواستار اصلاحات اقتصادی و سیاسی، بازگشایی مساجد و احیای فرهنگ ملی خود بودند. به‌دنبال این درگیری‌ها، فعالیت حزب رستاخیز و حزب دموکراتیک تاجیکستان و حزب نهضت اسلامی غیرقانونی اعلام شد. در نوامبر ۱۹۹۰ میلادی قهار محکموف به ریاست جمهوری برگزیده شد. در ۳۱ اوت ۱۹۹۰ محکموف که با کودتای نظامیان ضد گورباچف مخالفت نکرده‌بود، به‌دنبال تظاهرات گستردهٔ مردم مجبور به استعفا شد. در نهم سپتامبر شورای عالی تاجیکستان به استقلال تاجیکستان رأی داد. قدرالدین اصلانف، رئیس شورای عالی و کفیل ریاست جمهوری، فعالیت حزب کمونیست را ممنوع و دارایی آن را ملی کرد، اما شورای عالی ــ که اکثر نمایندگان آن کمونیست بودند ــ اصلانف را برکنار و رحمان نبی‌اف را جانشین وی کرد و ممنوعیت فعالیت حزب کمونیست را لغو نمود. در ششم اکتبر شورای عالی در نتیجهٔ فشار مخالفان، فعالیت حزب کمونیست را به حال تعلیق درآورد و فعالیت حزب نهضت اسلامی را آزاد اعلام کرد. نبی‌اف بلافاصله پس از آن از کفالت ریاست جمهوری استعفا کرد تا زمینهٔ برگزاری انتخابات فراهم شود. انتخابات ریاست جمهوری سرانجام در ۲۴ نوامبر ۱۹۹۱ برگزار و نبی‌اف با ۵۷٪ آرا رئیس‌جمهور شد. رقیب اصلی وی، دولت خدانظروف که از پشتیبانی احزاب اصلی مخالف کمونیست‌های پیشین برخوردار بود، ۳۴٪ آرا را به دست آورد، هرچند که مخالفان صحت برگزاری انتخابات را رد کردند. در ماه بعد تاجیکستان به عضویت جامعهٔ کشورهای مستقل مشترک‌المنافع درآمد.
نبی‌اف بار دیگر در چهارم ژانویهٔ ۱۹۹۲ به حزب کمونیست تاجیکستان اجازهٔ فعالیت داد. در مارس ۱۹۹۲ در دوشنبه در اعتراض به برکناری نوجوانف، از اهالی بدخشان، از وزارت کشور، تظاهرات ضدحکومتی آغاز شد. در آوریل ۱۹۹۲ به دنبال دستگیری مقصود اکرام‌اف، شهردار دوشنبه که اجازهٔ نصب مجسمهٔ فردوسی به جای مجسمهٔ لنین را داده بود، تظاهرات مردم شدت بیش‌تری گرفت. مخالفان حکومتی تقریباً دو ماه در مرکز دوشنبه ماندند. حکومت نیز با آوردن هواداران خود از کولاب و خجند ــ که از دورهٔ شوروی حامی حزب کمونیست بودند ــ تظاهراتی در دوشنبه ترتیب داد. پس از ۵۱ روز از شروع تظاهرات و کشته‌شدن حدود ۱۵۰ تن، مذاکرات مخالفان با نبی‌اف به نتیجه رسید و حکومت مصالحهٔ ملی در یازدهم مه ۱۹۹۲ تشکیل شد که از ۲۴ وزیر آن هشت وزیر از احزاب مخالف بودند. پس از این مصالحه درگیری در دوشنبه خاتمه یافت، ولی در همان ماه نیروهای کولابی طرفدار کمونیسم ضمن مخالفت با حکومت مصالحهٔ ملی و خلع سلاح خود، با هواداران احزاب اسلامی و دموکراتیک در آن منطقه درگیر شدند.
سیاست

مقالهٔ اصلی: سیاست در تاجیکستان
حکومت تاجیکستان، جمهوری است.
امامعلی رحمان از سال ۱۳۷۱ ریاست جمهوری تاجیکستان را به عهده دارد. در سال ۱۳۷۱، پس از برکناری اجباری رحمان نبی‌اف، نخستین رهبر این کشور پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی سابق، امام علی رحمان، که پیشتر رئیس یک مجتمع کشاورزی بود، به مقام ریاست شورای عالی تاجیکستان منصوب شد. در سال ۱۳۷۳، رحمان به مقام ریاست جمهوری انتخاب شد. پس از پایان دورهٔ پنج ساله، او دوباره در سال ۱۳۷۸ به مدت هفت سال دیگر به این مقام برگزیده شد.
در سال ۱۳۸۲، در یک همه‌پرسی، ۹۳٪ مردم به اصلاح قانون اساسی (برای ممکن‌شدن انتخاب دوبارهٔ رحمان) رأی مثبت دادند. دولت می‌گوید که ۹۶٪ مردم در این همه‌پرسی شرکت کرده‌اند. در نوروز ۱۳۸۶ ه‍. خ (۲۰۰۷ م) امامعلی رحمان خواستار آن شد که او را امام علی رحمان بخوانند. (پیش از آن نام کامل ایشان امام علی شریفوویچ رحمان‌اف بود) از آنجا که امکان تمدید دورهٔ ریاست جمهوری در کنار ده‌ها اصلاحیهٔ دیگر به رأی گذاشته شد، منتقدان دولت گفتند که رأی مردم با آگاهی کامل نبوده است.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای تاجیکستان
پهناوری تاجیکستان ۱۴۳٬۱۰۰ کیلومتر مربع (۹۵ ام در جهان) است و جمعیت آن ۹٬۵۱۵٬۰۰۰ تن (۹۸ ام در جهان) است (آمار ۲۰۲۰). تراکم جمعیت در این کشور ۵۷ تن در هر کیلومتر مربع است. تاجیکستان کشوری کوهستانی و سرسبز با بارندگی فراوان است که می‌تواند صادرکنندهٔ آب و برق به سایر کشورها باشد. تاجیکستان کشوری مرتفع است که رشته‌کوه پامیر آن را پوشانده است، ولی در شمال کشور، منطقه پست فرغانه وجود دارد.
در شمال تاجیکستان دشت فرغانه، در شمال غربی و بخش مرکزی، رشته‌کوه‌های ترکستان، زرافشان، حصار و آلای، در جنوب شرقی رشته‌کوه‌های بلند پامیر (بلندی تا ۷۴۹۵ متر) قرار دارد. در بخش جنوب غربی زمین‌های نسبتاً پست‌تر وخش و حصار و غیره قرار دارد. رودها و دریاچه‌های تاجیکستان از قله‌ها سرچشمه می‌گیرند. مجموع طول ۹۴۷ رودخانه تاجیکستان بیش از ۲۸۵۰۰ کیلومتر است که ۶۰٪ ذخیره آبی آسیای مرکزی را تشکیل می‌دهند.
در تاجیکستان بیش از ۸۰ گونه از پستانداران، بیش از ۳۶۵ گونه پرنده، ۴۹ گونه خزنده، تقریباً ۴۰ گونه ماهی و بیش از ۱۰ هزار گونه حشره زندگی می‌کنند. از جانوران این کشور می‌توان به پلنگ برفی، سیاه‌گوش (به تاجیکی: سیلاوسین)، خرس، گرگ، و روباه اشاره کرد. در این کشور آهو و گوسفندهای کوهی بسیاری هم زندگی می‌کنند.
در تاجیکستان چهار حفاظتگاه ملی (بیشه پلنگان، رامیت، دشت جوم و زارغول)، و ۱۳ پرورشگاه و پارک ملی فعالیت دارند. مناطق حفاظت‌شده طبیعی این کشور جمعاً حدود ۲۱٪ از خاک کشور را دربر می‌گیرند.
جغرافیا > رودها

تاجیکستان دارای رودهای بسیاری است. شمار رودهایی که طول آن‌ها از ۱۰ کیلومتر تجاوز می‌کند به ۹۴۷ می‌رسد. رودهای مهم آن عبارتند از:
سیر دریا (سیحون)
آمودریا (جیحون)
رودخانه زرافشان
رود پنج
رودخانه مرغاب
سرخ آب
کافرنهان
رود وخش
در مجموع طول ۹۴۷ رودخانه تاجیکستان بیش از ۲۸٫۰۰۰ کیلومتر است.
همچنین در تاجیکستان ۱٫۳۰۰ مرداب، جمعاً به مساحت ۷۰۵ کیلومتر مربع وجود دارد. بزرگ‌ترین مرداب کشور قراکول نام دارد.
جغرافیا > مرزها

افغانستان (جنوب): ۱۲۰۶ کیلومتر
ازبکستان (باختر): ۱۱۶۱ کیلومتر
قرقیزستان (شمال): ۸۷۰ کیلومتر
چین (خاور): ۴۱۴ کیلومتر
در ماه ژانویه سال ۲۰۱۱ مجلس نمایندگان تاجیکستان پروتکل تعیین خطوط مرز میان تاجیکستان و چین را تصویب کرد که طبق این سند ۱٫۱ هزار کیلومتر مربع (حدود یک درصد) از خاک تاجیکستان در ولایت بدخشان این کشور، به کشور چین داده شد.
جغرافیا > قلّه‌ها

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| کوه | بلندی | بلندی | محل | محل |
| قله استقلال (قلّهٔ انقلاب) | ۷٬۱۷۴ متر | ۲۳٬۵۳۷ فوت | شمالی‌ترین مرز در رشته‌کوه آلای |  |
| گردنه قیزیل‌آرت | ۴٬۲۸۰ متر | ۱۴٬۰۴۲ فوت | شمالی‌ترین مرز در کوهستان سراسری آلای |  |
| قلّهٔ اسماعیل سامانی (بلندترین قلّه) | ۷٬۴۹۵ متر | ۲۴٬۵۹۰ فوت | شمال ولایت خودمختار کوهستان بدخشان |  |
| قله ابن‌سینا (قله لنین) | ۶٬۹۷۴ متر | ۲۲٬۸۸۱ فوت | شمال قلّهٔ اسماعیل سامانی |  |
| قلّهٔ کورژنیوسکی | ۷٬۱۰۵ متر | ۲۳٬۳۱۰ فوت | ولایت خودمختار کوهستان بدخشان |  |
| رشته‌کوه آکادمی فن‌ها | ۶٬۷۸۵ متر | ۲۲٬۲۶۰ فوت | ولایت خودمختار کوهستان بدخشان |  |
| قله کنکورد | ۵٬۴۶۹ متر | ۱۷٬۹۴۳ فوت | مرز جنوبی رشته‌کوه قره‌قروم |  |
| قله کارل مارکس | ۶٬۷۲۶ متر | ۲۲٬۰۶۷ فوت | مرز جنوبی رشته‌کوه قره‌قوروم |  |
| قلّهٔ مایاکاوسکی | ۶٬۰۹۶ متر | ۲۰٬۰۰۰ فوت | مرز افغانستان. |  |
جغرافیا > تقسیمات کشوری

مقالهٔ اصلی: تقسیمات کشوری تاجیکستان
تقسیمات کشوری تاجیکستان از ۳ ولایت، ۱ ناحیهٔ تابع جمهوری، ۱ پایتخت، ۵۸ ناحیه و ۴۰۱ جماعت تشکیل می‌شود که ولایت‌ها شامل ولایت مختار کوهستان بدخشان، ولایت سغد، ولایت ختلان و ناحیه‌های تابع جمهوری می‌شوند. هر ولایت به چندین ناحیه و هر ناحیه به چندین جماعت و هر جماعت به چندین ده تقسیم می‌گردد.
تقسیمات کشوری جمهوری تاجیکستان از بدو تأسیس آن دستخوش تغییر بوده است و نام جای‌های آن به علت‌های گوناگون عوض شده است. برای نمونه، انگیزهٔ سیاسی در تغییر نام دو شهر عمدهٔ تاجیکستان مشهود است. در دورهٔ شوروی، دوشنبه پایتخت این کشور چندی استالین‌آباد خوانده می‌شد و به شهر خجند نیز لنین‌آباد می‌گفتند. برخی از تغییر نام‌ها به‌دلیل جابه‌جایی جمعیت بوده است. برای نمونه در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ میلادی که گروهی از مردم مستچا از بالا آب زرافشان به دشت‌های واقع در گوشهٔ شمال غربی تاجیکستان کوچانیده شدند، نام مستچا را با خود به آن‌جا بردند.
ولایت خودمختار بدخشان، تنها ولایتی است که نام آن از بدو تشکیل تاجیکستان تاکنون بی‌تغییر مانده است. صفت «مختار» (خودمختار) برای این ولایت هرگز جدی نبوده است و آن اختیارات فرهنگی که قانون اساسی اتحاد شوروی برای نواحی خودمختار پیش‌بینی کرده‌بود، از جانب مردم بدخشان مورد تقاضا نبوده است. ولایت خجند در شمال که رشتهٔ حصار، آن را از دیگر نواحی تاجیکستان جدا می‌کند، در دورهٔ شوروی، لنین‌آباد خوانده می‌شد. نواحی مرکزی و جنوبی که تنهٔ اصلی تاجیکستان را تشکیل می‌دهد و مشتمل بر یک تا ۴ ولایت بوده، بارها دستخوش تجدیدنظر اداری واقع شده است. در سال ۱۹۴۴ میلادی این ناحیه مشتمل بر ولایت مرکزی وابسته به پایتخت یا «ناحیه‌های تابع جمهوری»، غرم، کولاب و قرغان تپه بود. ابتدا ولایت کولاب و سپس ولایت قرغان تپه در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ میلادی از ناحیه‌های تابع جمهوری جدا شدند. پس از استقلال تاجیکستان دو ولایت کولاب و قرغان تپه در ولایت واحدی ادغام شدند که نام تاریخی ختلان بر آن نهاده شد.
اقتصاد

مقالهٔ اصلی: اقتصاد تاجیکستان
تاجیکستان یکی از جمهوری‌های سابق اتحاد جماهیر شوروی است. در سال ۲۰۰۵، تولید ناخالص ملی آن نزدیک به ۲ میلیارد دلار بود.
واحد پول این کشور سامانی نام دارد. هر سامانی معادل ۰٫۰۸ دلار آمریکا و هر دلار معادل ۱۲٫۴۶ سامانی است. (آوریل ۲۰۲۲).
اقتصاد > نفت و گاز تاجیکستان

دولت تاجیکستان حدود ۹۰ درصد از نیازهای انرژی خود را با واردات تأمین می‌کند. بیشتر ذخایر نفت و گاز این کشور در جنوب غرب تاجیکستان در امتداد حوزه آمودریا قرار دارد.
به گزارش پایگاه اینترنتی روزنامه وال استریت ژورنال، شرکت ملی نفت چین (سی ان پی سی)، توتال فرانسه و شرکت انگلیسی-کانادایی تزیس پترولیوم توافقنامه‌ای برای توسعه میدان‌های نفت و گاز در تاجیکستان امضا کردند. بنابر اعلام شرکت تزیس پترولیوم، منطقه بوختار احتمال دارد ۳٬۲۲ تریلیون مترمکعب گاز و ۸٫۵ میلیارد بشکه نفت داشته باشد.
چندی پیش نیز یک شرکت نفتی انگلیس در بیانیه‌ای اعلام کرد، تاجیکستان ذخائر نفت و گاز بسیاری دارد که به‌طور قابل توجهی بیشتر از ذخایر باقی‌مانده منابع نفتی در دریای شمال است.
این میزان نفت در تاجیکستان از ذخایر کشورهای صادرکننده‌ای چون جمهوری آذربایجان با صادرات روزانه ۸۲۰ هزار بشکه، عمان ۷۰۵ هزار بشکه و نروژ ۱میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه بیشتر است.
همچنین میزان منابع گازی تاجیکستان از کشورهای صادرکننده گاز مانند الجزایر، مصر و ازبکستان بیشتر است.
فقر در تاجیکستان

تاجیکستان از فقرترین کشورهای دنیا هست. به‌طوری که وضیعت معشیتی بدتری حتی از کشورهای مانند فلسطین، آنگولا و بوتسوانا دارد. تاجیکستان با وجودی که تلاش‌ها و کارهای قابل توجهی در کاهش فقر انجام داده است و توانسته بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ فقر را از ۸۳ درصد به ۲۶ درصد جامعه کاهش دهد . تاجیکستان همچنان فقیرترین کشور آسیای مرکزی است.
حدود ۳۵ درصد از جمعیت زیر ۱۵ سال سن دارند.
مردم روستایی حدود ۷۳ درصد از کل جمعیت را تشکیل می‌دهند. تاجیکستان به کشاورزی به عنوان ستون حیات زندگی نگاه می‌کند.
سازمان یونیسف از وضعیت معیشتی تاجیکستان و گرسنگی مردم آن ابراز نگرانی کرد.
بیانیه گزارش جدید یونیسف نشان می‌دهد که از هر ۳ کودک در تاجیکستان ۱ کودک در فقر شدید غذایی زندگی می‌کند، کودکانی که فقر غذایی شدیدی را تجربه می‌کنند تا ۵۰ درصد بیشتر در معرض سوء تغذیه تهدید کننده زندگی هستند.
دوشنبه، ۶ ژوئن ۲۰۲۴ - گزارش جدید یونیسف
بیش از ۴۳۱۰۰۰ کودک زیر پنج سال در تاجیکستان با فقر شدید غذایی کودکان مواجه هستند که باعث می‌شود تا ۵۰ درصد بیشتر در معرض خطر اسراف، نوعی سوء تغذیه، تهدید کننده زندگی باشند. امروز آشکار می‌کند.
فقر غذایی کودک: محرومیت از تغذیه در دوران اولیه کودکیاثرات و علل محرومیت از رژیم غذایی در بین کودکان جهان در نزدیک به ۱۰۰ کشور جهان و در بین گروه‌های درآمدی را تجزیه و تحلیل می‌کند.
این گزارش نشان می‌دهد که از هر ۳ کودک زیر پنج سال در تاجیکستان، ۱ کودک با فقر غذایی شدید مواجه است، به این معنی که نمی‌تواند به رژیم غذایی مغذی و متنوع برای حفظ رشد و تکامل بهینه در دوران کودکی و بعد از آن دسترسی داشته باشد و از آن استفاده کند. این بالاتر از میانگین جهانی ۱ در ۴ کودک است.
کودکانی که حداکثر دو گروه از هشت گروه غذایی تعریف شده را مصرف می‌کنند، در فقر شدید غذایی کودکان در نظر گرفته می‌شوند.
هیچ کودکی نباید از حق داشتن غذا و تغذیه خوب محروم شود. با این حال، نابرابری‌های فزاینده، درگیری‌ها، بحران‌های اقلیمی و افزایش قیمت مواد غذایی – همراه با فراوانی بیش از حد غذاهای ناسالم، استراتژی‌های بازاریابی مضر مواد غذایی و شیوه‌های ضعیف تغذیه کودکان – نزدیک به نیم میلیون کودک را در تاجیکستان به فقر شدید غذایی کودکان در دوران کودکی محکوم می‌کند. و آنها را بیشتر در معرض خطر ابتلا به انواع تهدید کننده زندگی از سوء تغذیه (اتلاف) و تهدید کننده رشد و مغز کودکان قرار می‌دهد. توسعه. ” اری دوویدی، معاون نماینده یونیسف در تاجیکستان گفت. یونیسف خواستار اقدام فوری برای تغییر سیستم‌های غذایی، بهداشتی و اجتماعی است تا کودکان بتوانند به رژیم‌های غذایی متنوع و مغذی دسترسی داشته باشند تا بتوانند رشد کنند، رشد کنند و با پتانسیل کامل خود بیاموزند.
مردم

مقاله‌های اصلی: تاجیک‌ها و جمعیت‌شناسی تاجیکستان
طبق گزارش چکیده‌نامهٔ جهان سازمان سی‌آی‌اِی، جمعیت تاجیکستان در سال ۲۰۲۰ میلادی ۹٬۵۳۷٬۶۴۵ تن برآورد شده است که از این تعداد نزدیک به ۸۴٫۳٪ تاجیک و ۱۳٫۸٪ ازبک‌اند. قرقیزها، ترکمن‌ها، تاتارها، عرب‌ها و روس‌ها روی هم رفته نزدیک به دو درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند. تاجیک‌ها به فارسی تاجیکی سخن می‌گویند. دو زبان فارسی و ازبکی در تاجیکستان به گستردگی سخن رانده می‌شوند که فارسی تاجیکی از شاخهٔ زبان‌های ایرانی و ازبکی از شاخهٔ زبان‌های ترکی‌تبار است.
مردم > تقویم

تاجیکستان مانند بیشتر کشورهای جهان، از تقویم میلادی استفاده می‌کند. استفاده از این تقویم در شوروی شدت گرفت و تأثیر تا به امروز در تاجیکستان باقی مانده است.
مردم > دین

مقالهٔ اصلی: دین در تاجیکستان
پس از حمله مسلمانان به فرارود، تاجیک‌ها چندین سده مستعمره خلافت اموی و عباسی شدند.
در سده بیستم میلادی با گسترش لنینیسم در شوروی، بی‌خدایی در تاجیکستان بسیار گسترش یافت و حتی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در قانون اساسی تاجیکستان کشوری سکولار تعیین شده و دین رسمی ندارد. امروزه دین حدود ۹۸٪ از مردم تاجیکستان اسلام است (۹۵٪ سنی حنفی، اقلیت ۵٪ شیعه که غالباً شیعهٔ اسماعیلی و کمتر از ۱٪ آن شیعهٔ دوازده‌امامی) است. شیعیان بیشتر در بدخشان زندگی می‌کنند. مسیحیان، یهودیان، زرتشتیان، بوداییان و بهائیان از جمله اقلیت‌های دینی ساکن در تاجیکستان هستند. طریقت نقشبندیهٔ تصوف نیز در تاجیکستان وجود دارد.
مردم > شخصیت‌ها

باباجان غفورف تاریخ‌دان و نویسندهٔ کتاب (تاریخ تاجیکان) از اهالی تاجیکستان است. تیمور ملک نیز از شخصیت‌ها و قهرمانان تاریخی تاجیک به‌شمار می‌آید.
بانو گلرخسار شاعر معاصر تاجیکستان از همراهان مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو و سیمین بهبهانی و بسیاری از دیگر شاعران و اهل فرهنگ و هنر ایران بوده و است.
مردم > ادبیات

نظم (سروده) و نثر (نوشتار) فارسی تاجیکی در درازنای (درطول) چندین سده پیشرفت کرد. زمانه بالندگی و نمایان شدنِ ادبیات فارسی (تاجیکی) با سده‌های میانه (قرون وسطی)(سدهٔ ۹ تا ۱۱ میلادی) همخوانی دارد، هنگامی که در آسیای میانه نخستین دولت تاجیکان ساخته می‌شود (م۸۷۴–۱۰۰۵). درست همین زمانه از پیشرفت مردم تاجیک برشمرده می‌شود. سامانیان به علم و ادبیات و هنر نگاه ویژه‌ای نشان می‌دادند. شاعران و دانشمندان همان زمانه به‌مانند رودکی، ابن سینا، فردوسی، عنصری، دقیقی در دربار شاهان سامانی کار و کوشش می‌کردند. ایرانیان و تاجیکان آن روزگار یک تبار با ریشه‌های به هم پیوسته بودند و ادبیات، صنعت، هنر و علم نیز در دسترس همگان بود. رودکی بنیان‌گذار ادبیات فارسی (تاجیکی) است. چیرگی عرب‌ها به آسیای میانه دگرگونی‌های زیادی باخود آورد. بناها و معماری پیشین تاجیکان نیست و نابود می‌شد، کتاب‌ها سوزانده می‌شدند. در آسیای میانه دین اسلام جاری شده و زبان عربی همگانی گردید. زبان نوین ادبی - زبان فارسی (تاجیکی) در سده‌های ۹و۱۰ میلادی پایه‌گذاری شد. رودکی - سرایندهٔ برجسته، پایه‌گذار ادبیات فارسی (تاجیک)، نخستین شدهٔ (اثر) زبان را نمایان کرد و آن را در سروده‌های خود به‌کار برده، چندین گونه (ژانر) ادبی آن زمان را به‌وجود آورد. به‌ویژه در همان روزگار سرآمد ادبیات فارسی (تاجیک) شناخته شده، و در سراسر جهان پرآوازه گردید. در پایان سدهٔ ۹ میلادی فردوسی «شاهنامه» بی‌زوال (سودمند) خود را رونمایی کرد، که از دید معنا و اندازه (حجم) در سراسر ادبیات جهان همتایی ندارد. سدهٔ ۱۰ میلادی با به روی کار آمدن داستان‌های احساسی شناخته شده است. به‌ویژه در همین ژانر (گونهٔ ادبی) رشته داستان‌های عنصری، اییوکی، گنگوری، عمر خیام می‌باشند، ولی «خمسهٔ» نظامی گنجوی بهترین نمونه به‌شمار می‌آید که در سدهٔ ۱۰ پدید آمده است. در سدهٔ ۱۰ «بوستان» و «گلستان» سعدی، در سدهٔ ۱۱ داستان‌های امیرخسرو دهلوی و خواجه کرمانی، کمال خجندی و غزل‌های حافظ شیرازی پدیدار شده‌اند. سدهٔ ۱۰ همچنین با نظم جامی شناخته شده است. در روزگار شوروی، واقع‌گرایی اجتماعی (سوسیال رئالیسم) در ادبیات معاصر تاجیکستان جریانی محوری و تأثیرگذار به‌شمار می‌رفت.
آموزش و پرورش و فرهنگ تاجیکستان

تاریخ و فرهنگ تاجیکستان با ایران اشتراک‌های بسیاری دارد. سرزمین خراسان و فرارود (از جمله تاجیکستان) زنده‌کنندهٔ فرهنگ ایرانی و به وجود آورندهٔ زبان پارسی دری بود که جانشین زبان پهلوی گشت. نخستین شاعران پارسی‌زبان از این ناحیه به پا خاستند، مانند رودکی، که پدر شعر پارسی شناخته می‌شود. در نخستین سده‌های هجری، خراسان و فرارود مهد تمدن و علوم ایرانی بوده و بزرگانی مانند ابن سینا و فارابی در آنجا پرورش یافته‌اند. حکومت سامانی نیز از تاجیکستان برخاسته است.
در سال ۲۰۱۲ میلادی در دوشنبه، کتابخانه ملی تاجیکستان که در آسیای میانه بزرگ‌ترین کتابخانه به‌شمار می‌رود، بنیان نهاده شد و راه‌اندازی شد. در کتابخانه ملی تاجیکستان بیش از شش میلیون نسخه (نسک) کتاب وجود دارد.
بازگشایی آثارخانه (موزهٔ) ملی از نمونه رویدادهای تاریخی و دستاوردهای ارزشمند فرهنگی در تاجیکستان است. در بیستم مارس ۲۰۱۳ میلادی در شهر دوشنبه مراسم بازگشایی بنای نو آثارخانه (موزهٔ) ملی تاجیکستان برگزار گردید. در این مراسم، امام‌علی رحمان و شهروندان شهر دوشنبه همراهی نمودند. در تالار بزرگ آثارخانه ملی تاجیکستان رئیس‌جمهور کشور، امام‌علی رحمان، با نمایندگان سیرشمار ضیاءیان ایجادکار جمهوری دیدار داشت.
طبق گزارش بانک جهانی، کم و بیش همهٔ تاجیک‌های بالای پانزده سال باسوادند.
در تاجیکستان بیست و چهار دانشگاه وجود دارد که ازین میان برترین دانشگاه ملی تاجیک و کهن‌ترین دانشگاه دبیری تاجیک می‌باشد. چهار دانشگاه تاجیک در سال ۲۰۲۰ مورد تأیید وزارت علوم ایران بوده‌اند که عبارتند از:
Tajik Technical University
Polytechnical Institute of Tajik Technical University
Tajik State University of Commerce
Institute of Economy and Trade, Tajik State University of Commerce in Khujand City
هر چهار دانشگاه بالا در گروه ج (متوسط) قرار گرفته‌اند.
هیچ‌کدام از دانشگاه‌های تاجیکستان مورد تأیید وزارت بهداشت نیستند.
چرخ گردون یا سواستیکا در مذهب بون
شوروی در حال مذاکره با باسماچی‌ها در سال ۱۹۲۱ میلادی.
مخالفان در دوشنبه، فوریهٔ ۱۹۹۰ میلادی.
سربازان اِشپتسناز در دوران جنگ داخلی تاجیکستان، ۱۹۹۲ میلادی.
امامعلی رحمان و الهام علی اف
نقشه توپوگرافی تاجیکستان
تصویر ماهواره‌ای تاجیکستان
نقشهٔ تقسیمات کشوری تاجیکستان: ۱- ولایت سغد، ۲- ناحیه‌های تابع جمهوری، ۳- ولایت ختلان، ۴- ولایت مختار کوهستان بدخشان.
شرکت آلومینیوم تاجیک
مردم تاجیک
پرتره سید علی همدانی بر روی اسکناس ده سامانی تاجیکستان
صدرالدین عینی از بزرگ‌ترین نویسندگان و ادیبان زبان فارسی تاجیکی
کریستوفر بادر

| کریستوفر بادر | کریستوفر بادر |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ ژانویهٔ ۱۹۷۳
کریستوفر بادر (انگلیسی: Christopher Bauder؛ زادهٔ ۱ ژانویهٔ ۱۹۷۳) یک هنرمند آلمانی است که بر روی تاسیسات هنری در مقیاس بزرگ و طراحی های نور تمرکز دارد.
شهرزاد کمالی(نوازنده)

خطا: پارامتر زمینه ارائه نشده‌است. برای پیغام «دیگر کاربردها» از الگوی {{دیگر کاربردها}} استفاده کنید. (راهنما).
شهرزاده کمالی سویلمزوغلو(به ترکی استانبولی: Şehrazat Kemali Söylemezoğlu) (زاده ۳ سپتامبر ۱۹۵۲)، مشهور به نام هنری  Şehrazat (شهرزاد) یا Şehro(شهرو) ، یک شخصیت تلویزیونی، بازرگان، نیکوکار، آهنگساز، ترانه سرا، تهیه کننده موسیقی، گاه به گاه سبک جاز و خواننده موسیقی پاپ ترکیه است.