stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
بلدرچین
اسطوره‌ها

به روایت عهد عتیق (سِفْرِ خروج ۱۳:۱۶، سفر اَعداد ۳۱–۳۳:۱۱) بلدرچین یکی از مائده‌های آسمانی بود که یهوه برای اسرائیلیان سرگردان پس از مهاجرت از مصر فرو فرستاد. به این موضوع در قرآن (بقره: ۵۷، اَعراف: ۱۶۰ و طه: ۸۰) نیز اشاره شده‌است. این پدیده با توجه به مهاجرت بلدرچین‌ها از منطقه مدیترانه قابل تبیین است. این پرنده‌ها هر سال بهار در گله‌های پرشمار از مسیر صحرای سینا از آفریقا به اروپا و آسیا مهاجرت می‌کنند و در پائیز مسیر رفته را بازمی‌گردند. از آن‌جا که این پرندگان در ارتفاع بسیار کم پرواز کرده و خیلی زود خسته می‌شوند و بر زمین می‌نشینند، به راحتی شکار می‌شوند.
در برخی کتب قدیمی از جمله برهان قاطع افسانه‌ای دربارهٔ بلدرچین نقل شده که خاستگاه وی را از دریا می‌داند. مرتضی زبیدی در این مورد می‌نویسد: «سُمانی (بلدرچین) … از پرندگان مهاجر است، ولی دانسته نیست از کجا می‌آید. حتی برخی می‌گویند که از دریای شور بیرون می‌آید، و دیده می‌شود که با بالی فرورفته در آب دریا و بال دیگر مانند بادبانی گسترده بر روی آب، بر سطح دریا پرواز می‌کند…» این افسانه از آن‌جا نشأت گرفته که چون بلدرچین توانایی جسمی برای پروازهای طولانی را ندارد در فصل مهاجرت از بادهای موافق برای پروازهای کمک می‌گیرد و گله‌های بزرگ بلدرچین در پاییز از اروپا به شمال آفریقا و شرق مدیترانه کوچ می‌کنند و در بهار به اروپا بازمی‌گردند. در هنگام عبور از مدیترانه اغلب خسته شده به دریا می‌افتند و با همان روشی که زبیدی آورده: «با بالی فرورفته در آب دریا و بال دیگر مانند بادبانی گسترده بر روی آب» خود را به ساحل می‌رسانند. تا دهه ۱۳۲۰/۱۹۴۰ هر سال در دو فصل بهار و پائیز میلیون‌ها بلدرچین در سواحل مدیترانه بدین‌سان گرفته می‌شد ولی شمار آن‌ها از آن پس کاهش یافته‌است.
این پرنده را در عربی کلاسیک، «قَتیل الرَّعد» می‌نامند، زیرا تصور می‌کنند از شنیدن غُرّش آذرخش از ترس می‌میرد.
در فارسی نیز آن را «بَدبَده» نامیده‌اند چرا که بر پایه افسانه‌ای ایرانی این پرنده به‌ناحق دانه‌ای گندم از مال کودک کوچکی خورد، و سپس از این کارِ بد خود پشیمان شده، دائماً تکرار می‌کند که «بَد بَده» [=] کار بَدْ بد است. در واقع صدای آوازش به تکرار واژهٔ بَدبَد می‌ماند که همین صوت سرچشمهٔ پدید آمدن داستان افسانه‌وار فوق گردید.
نماد

تصویر بلدرچین
در خط هیروگلیف مصری به جای حرف و به کار می‌رفته‌است.
خواص درمانی در پزشکی سنتی

در پزشکی سنتی خواص گوناگونی برای بلدرچین برشمرده‌اند، از جمله این‌که بگفتهٔ شریف ادریسی «لیسیدنِ زهره بلدرچین برای درمان صرع سودمند است، و چکانیدن خون آن در گوش دردمند، گوش‌درد را درمان می‌کند، و استمرار در خوردن گوشتِ آن دلِ سخت را نرم می‌سازد، و گویند که این خاصیت فقط در قلب اوست».
عبدالملک بن زُهْر اندلسی طبیب قرن ششم هم به این اشاره می‌کند که «گوشتِ بلدرچین سنگ کُلیه و مثانه را خُرد می‌کند، و مدرّ بول است».
برخی پزشکان قدیم و بسیاری از عوام نیز تصور می‌کنند که تخم بلدرچین زبان انسان را گویا کرده و موجب می‌شود تا کودکان پیش از موعد زبان باز کنند. این باور ناشی از پرچانگی و صدای بلند بلدرچین نسبت به جثهٔ اوست که آن را حمل بر فصاحت وی کرده‌اند.
در جداول زیر ترکیب گوشت و تخم بلدرچین مشاهده می‌شود:
ترکیب گوشت بلدرچین در ۱۰۰ گرم:
| ترکیب گوشت | میانگین |
| --- | --- |
آب: ۶۵–۶۲ (درصد)
چربی: ۳ (درصد)
پروتئین: ۲۶ (درصد)
مواد معدنی: ۶–۳ (درصد)
انرژی: (Kcal/ 100g) ۸۰
ترکیب تخم بلدرچین در ۱۰۰ گرم:
| ترکیب تخم | میانگین |
| --- | --- |
آب: ۸/۷۳ تا ۳/۷۴ (درصد)
چربی: ۴/۱۲ تا ۱/۱۱ (درصد)
پروتئین: ۶/۱۱ تا ۱/۱۳ (درصد)
مواد معدنی: ۱/۱ (درصد)
انرژی: (Kcal/ 100g) ۱۶۱
کلسترول: ۸۴۴ mg/dl (درصد)
گونه‌ها > بلدرچین‌های جهان قدیم

سرده بلدرچین‌های نمادین
بلدرچین معمولی، Coturnix coturnix
بلدرچین ژاپنی، Coturnix japonica
بلدرچین کاهی، Coturnix pectoralis
†بلدرچین نیوزیلند، Coturnix novaezelandiae (منقرض)
بلدرچین بارانی، Coturnix coromandelica
بلدرچین هارلکین، Coturnix delegorguei
†بلدرچین جزایر قناری، Coturnix gomerae (منقرض)
بلدرچین قهوه‌ای، Coturnix ypsilophora
بلدرچین آبی آفریقایی، Coturnix adansonii
بلدرچین آبی آسیایی یا شاه‌بلدرچین، Coturnix chinensis
سرده Anurophasis
بلدرچین برفی، Anurophasis monorthonyx
سرده بلدرچین‌های بوته‌زار
بلدرچین بوته‌زار جنگلی، Perdicula asiatica
بلدرچین بوته‌زار صخره، Perdicula argoondah
بلدرچین بوته‌زار رنگی، Perdicula erythrorhyncha
بلدرچین بوته‌زار مانیپور، Perdicula manipurensis
سرده Ophrysia
بلدرچین هیمالیا، Ophrysia superciliosa (در خطر جدی انقراض/منقرض)
گونه‌ها > بلدرچین‌های جهان جدید

سرده Oreortyx
بلدرچین کوهی، Oreortyx pictus
سرده زیباپوش
بلدرچین پولکدار، Callipepla squamata
بلدرچین برازنده، Callipepla douglasii
بلدرچین کالیفرنیا، Callipepla californica
بلدرچین گمبل، Callipepla gambelii
سرده Philortyx
بلدرچین نواری، Philortyx fasciatus
سرده بلدرچین‌های تپه‌ای
بلدرچین تپه‌ای شمالی، Colinus virginianus
بلدرچین تپه‌ای گلوسیاه، Colinus nigrogularis
بلدرچین تپه‌ای شکم‌خالدار، Colinus leucopogon
بلدرچین تپه‌ای تاجدار، Colinus cristatus
سرده بلدرچین‌های جنگلی
بلدرچین جنگلی مرمری، Odontophorus gujanensis
بلدرچین جنگلی بال خالدار، Odontophorus capueira
بلدرچین جنگلی گوش سیاه، Odontophorus melanotis
بلدرچین جنگلی جلوخرمایی، Odontophorus erythrops
†بلدرچین جنگلی جلوسیاه، Odontophorus atrifrons
بلدرچین جنگلی بلوطی، Odontophorus hyperythrus
بلدرچین جنگلی پشت‌سیاه، Odontophorus melanonotus
بلدرچین جنگلی سینه‌خرمایی، Odontophorus speciosus
بلدرچین جنگلی تاکارکونا، Odontophorus dialeucos
بلدرچین جنگلی گلوپوش، Odontophorus strophium
بلدرچین جنگلی ونزوئلایی، Odontophorus columbianus
بلدرچین جنگلی سینه‌سیاه، Odontophorus leucolaemus
بلدرچین جنگلی صورت‌نواری، Odontophorus balliviani
بلدرچین جنگلی درخشان، Odontophorus stellatus
بلدرچین جنگلی خالدار، Odontophorus guttatus
سرده Dactylortyx
بلدرچین آوازخوان، Dactylortyx thoracicus
سرده خم‌پنجه
بلدرچین مانتیزوما، Cyrtonyx montezumae
بلدرچین خال‌چشمی، Cyrtonyx ocellatus
سرده Rhynchortyx
بلدرچین رخ‌گندمی، Rhynchortyx cinctus
Coturnix coturnix
تخم بلدرچین
مارمولکی در پوست زن

| مارمولکی در پوست زن | مارمولکی در پوست زن |
| --- | --- |
کارگردان: لوچو فولچی
تهیه‌کننده: ادموندو آماتی
فیلمنامه‌نویس: لوچو فولچی روبرتو جان‌ویتی
داستان: لوچو فولچی روبرتو جان‌ویتی
بازیگران: فلوریندا بولکن ژان سورل استنلی بیکر آنیتا استریندبری لئو گن سیلویا مونتی آلبرتو د مندوسا پنی براون الی گالیانی ژرژ ریگو اتزیو مارانو تونی آدامز  فرانکو بالدوچی
موسیقی: انیو موریکونه
فیلم‌بردار: لوئیجی کوویه
تدوین‌گر: جورجو سرالونگا وینچسنتسو توماسی
شرکت تولید: International Apollo Films Les Films Corona Atlántida Films
توزیع‌کننده: Fida Cinematografica (Italy) آمریکن اینترنشنال پیکچرز (US)
تاریخ‌های انتشار: ۱۷ فوریه ۱۹۷۱ (ایتالیا)
مدت زمان: ۱۰۳ دقیقه
کشور: ایتالیا فرانسه اسپانیا
زبان: انگلیسی ایتالیایی
فروش گیشه: ۹۳۵٬۲۰۶٬۰۰۰ لیر ایتالیا
مارمولکی در پوست زن (ایتالیایی: Una lucertola con la pelle di donna) یک فیلم جالوی ایتالیایی به کارگردانی لوچو فولچی محصول سال ۱۹۷۱ است.
بازیگران

فلوریندا بولکن
ژان سورل
استنلی بیکر
لئو گن
سیلویا مونتی
آلبرتو د مندوسا
الی گالیانی
ژرژ ریگو
اتزیو مارانو
تونی آدامز
فرانکو بالدوچی
آنیتا استریندبری
ژاپن در المپیک تابستانی ۱۹۶۴

ژاپن در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۶۴ که در شهر توکیو ژاپن برگزار شد، کاروان ژاپن با ۳۲۸ ورزشکار در این رقابت‌ها شرکت کرد و موفق به کسب ۲۹ مدال (۱۶ طلا، ۵ نقره، ۸ برنز) شد. در جدول رتبه‌بندی توزیع مدال‌ها، ژاپن در ردهٔ ۳ مسابقات قرار گرفت.
کریکت

| 0 | 1 |
| --- | --- |
پرتاب موتیا مورالیتاران از تیم سری‌لانکا: پرتاب موتیا مورالیتاران از تیم سری‌لانکا
بالاترین نهاد ورزشی: ICC
نخستین مسابقه: سده ۱۸ (به شکل امروزی)
ویژگی‌ها: ویژگی‌ها
اعضاء تیم: ۱۱ نفر
جداسازی جنسیتی: تکی
رده‌بندی: ورزش‌های تیمی، ورزش‌های بت و توپ
تجهیزات: توپ کریکت، بت کریکت، ویکت، استامپ و بِیل
محل برگزاری: فضای باز (زمین کریکت)
برگزاری: برگزاری
المپیک: ۱۹۰۰
کریکت یا کرکت (به انگلیسی: Cricket) یا توپ دنده، یک ورزش تیمی است که در زمین چمن دایره‌ای یا بیضی شکل با شعاع میانگین ۷۵ متر میان دو تیم ۱۱ نفره بازی می‌شود. در مرکز زمین کریکت یک محوطه خاکی متراکم شده به طول ۲۲ یارد (۲۰٫۱۲ متر) وجود دارد. به این قسمت پیچ (به انگلیسی: Pitch) گفته می‌شود که در طرفین آن سه عدد چوب به نام استامپ (به انگلیسی: Stumps) وجود دارند و تمام این مجموعه با هم ویکت نامیده می‌شود. توپ کریکت دارای محیطی میان ۲۲/۴ تا ۲۲/۹ سانتیمتر و ۱۵۵/۹ تا ۱۶۳ گرم وزن دارد (برای آقایان). سطح آن از چرم و مرکز آن از چوب پنبه پیچیده شده در نخ پرشده است. چوبی که با آن به توپ ضربه می‌زنند بت (به انگلیسی: Bat) نام دارد. بیشترین طول آن ۹۶/۵ سانتیمتر و عرض آن در پهن‌ترین بخش ۱۰/۸ سانتیمتر بوده و تغییرات وزن آن از یک تا ۱/۴ کیلو است.
توپ کریکت از کنار و روبه‌رو
کریکت در بیش از ۱۵ کشور بازی می‌شود و محبوب‌ترین بازی در هند، بنگلادش، و پاکستان است. این بازی در انگلستان، ولز، زیمبابوه، نپال، یکی از پرطرفدارترین ورزش‌ها در این کشورهاست.
۲۱ نوع اوت در کریکت وجود دارد.
تاریخچه کریکت

تاریخ دقیقی از شکل‌گیری ورزش کریکت وجود ندارد و به باور برخی مفسران ورزشی، کریکت در آغاز بازی متداولی بین کودکان بوده که با توپی پشمی، یک چوب دستی و یک ابزار کشاورزی به این بازی می‌پرداختند و تا اوایل قرن هفدهم مستنداتی مبنی بر دخالت بزرگسالان در این بازی یافت نشده‌است. اما برخی دیگر نوشته‌اند که مبدأ این بازی از جایی شکل گرفته‌است که چوپان‌ها در دوران فراقت خود سنگ‌های اطراف‌شان را با چوب دستی به دور می‌زدند و ضمن سرگرمی از منطقه گوسفندان خود نیز مراقبت می‌کردند.
در هر صورت چیزی که دربارهٔ مبدأ این ورزش یافت می‌شود این است که انگلستان آغاز کنندهٔ کریکت بوده و توسط این کشور در سال ۱۷۴۴ قوانینی وضع شده تا جوامع بین‌المللی تحت یک بازی یکپارچه به رقابت بپردازند. اما قبل از آن بازی کریکت بین دو تیم کنت و سری در انگلیس به سال ۱۷۰۹ برمی‌گردد که از همان سال تاکنون رقابت جذاب و سختی با یکدیگر دارند. در آسیا ورزش کریکت محبوبیت خاصی در بین هندوستانیها و پاکستانیها دارد. نخستین بازی کریکت در آسیا را دریانوردان هندوستانی در سال ۱۷۲۱ بازی کردند و از آن زمان تاکنون به عنوان ورزشی پرطرفدار و محبوب بین هندوها مطرح است.
نحوه بازی کریکت

کریکت یک بازی گروهی در فضای باز است که بین دو تیم ۱۱ نفری بر روی زمین چمن به صورت گرد که یک مستطیل خاکی همواره به طول ۲۲ یارد (۲۰٫۱۲متر) که در مرکز زمین واقع شده‌است، بازی می‌کنند. ویکت شامل سه عدد چوب به ارتفاع ۷۱ سانتی‌متر و با فاصلهٔ ۶ سانتی‌متر از هم قرار دارند روی زمین کوبیده شده‌اند.
تیم مهاجم برای زدن توپ دو نفر از بازیکنان خود را داخل زمین می‌فرستد که آنها می‌بایست توپ را زده و طول مستطیل خاکی را طی کنند یا با زدن توپ به خارج از محدودهٔ زمین امتیاز به دست آورند پس از اوت شدن ۱۰ نفر از مهاجم تیم‌ها جابجا می‌شوند.
نحوه بازی کریکت > نحوه اوت شدن

اگر پرتاب کننده موفق به شکستن ویکت با توپ شود.
اگر ضربه زن با بدن خود تصادفاً باعث شکستن ویکت شود.
اگر ضربه زن با بدن خود مانع از برخورد توپ به ویکت شود.
اگر ضربه زن دوبار به توپ ضربه بزند.
اگر بازیکن تیم پرتاب کننده قبل از اینکه ضربه زن به توپ ضربه بزند، توپ را بگیرد.
اگر ضربه زن غیرمهاجم از منطقه کریز پاپینگ خارج شود.
اگر ضربه زن خود از منطقهٔ کریز پاپینگ بیرون باشد.
تعریف مهارتهای خاص کریکت > ضربه زن (Batsman)

در هر تیم دو نفر با چوب جلوی ویکت‌ها می‌ایستد تا به توپ پرتاب شه توسط بازیکنان تیم مقابل ضربه بزنند به افرادی که با چوب به توپ ضربه می‌زنند، بتمن می‌گویند.
تعریف مهارتهای خاص کریکت > پرتاب کننده (Bowler)

به افرادی که توپ را پرتاب می‌کنند باولر می‌گویند. هر باولر به تعداد هاورهای تعیین شده یعنی اگر ۵۰ هاور باشند، حق پرتاب ۱۰ هاور را دارد. و برای ۵۰هاور ۵باولر هستند. (به ۶ توپ پرتابی یک هاور می‌گویند)
تعریف مهارتهای خاص کریکت > فلدینگ (Fielding)

فلدینگ شامل ۲ قسمت است.
تعریف مهارتهای خاص کریکت > فلدینگ (Fielding) > کچینگ (Catching)

دور پیچ افرادی از تیمی که باید توپ را پرتاب کنند برای گرفتن توپ‌های ضربه خورده می‌ایستند، را کیچینگ می‌گویند یعنی توپ را باید قبل از برخورد به زمین مهار کنند که باعث اوت بتمن می‌شود.
تعریف مهارتهای خاص کریکت > فلدینگ (Fielding) > گراند فیلدینگ (Ground Fielding)

افرادی که توپ‌های زمینی را مهار می‌کنند، گروند فلدینگ می‌گویند. اگر این افراد توپ گرفته شده قبل از اینکه بتمن امتیازی کسب کند و در محل تعیین شده نباشد و توپ به ویکت‌ها برخورد کند بتمن حذف می‌گردد.
تعریف مهارتهای خاص کریکت > ویکت کیپر (Wicket Keeper)

کسی است که پشت بتمن به عنوان دروازه‌بان بازی کریکت ایستاده که مهم‌ترین نقش بازی را برعهده دارد.
۵ روش توپ‌گیری توسط کاسه ساختن دست

یکی از مهم‌ترین مهارتهای کریکت می‌باشد که همهٔ بازیکنان از آن استفاده می‌کنند.
دو تکنیک پرطرفدار برای گرفتن توپ وجود دارد. اولی آن است که دو دست مانند عکس زیر طوری قرار بگیرند که دو انگشت کوچک روی باشد، به این علت است که وقتی توپ نزدیک می‌شود، دو دست از همدیگر جدا نشوند.
در روش دوم فقط کافی است نوک انگشت کوچک با هم در تماس باشند. شما می‌توانید از روش دیگری استفاده کنید ولی باید مطمئن باشید که کاسه بزرگی را با دست خود ایجاد کرده‌اید. مانند روش قبل، این کار به چند دلیل مناسب است. توپ به کف دست شما برخورد کند که عکس العمل دست شما بستن است یعنی با این عمل توپ گرفته شده از دست شما خارج نمی‌شود.
در تمرین کیچینگ توصیه بر این است که روزانه با ۱۰۰ مرتبه تمرین، مهارت گرفتن توپ را به حداکثر برسانید.
خطاهای ورزش کریکت

مهم‌ترین خطاها عبارتند از
خطاهای ورزش کریکت > واید بال (Wide Ball)

در سمت بتمن دو خط عرضی وجود دارد. اگر باولر توپ را از این دو خط به بیرون پرتاب کند خطا محسوب می‌شود.
خطاهای ورزش کریکت > نو بال (No Ball)

به خطایی گفته می‌شود که اگر باولر از خطی که تعیین‌کننده پرتاب توپ است جلوتر از آن پرتاب کند خطا محسوب می‌شود، که به این خطا نو بال می‌گویند.
و همچنین لازم است ذکر شود، علاوه بر اینکه ۱ امتیاز بتمن کسب می‌کند و نیز اگر باولر با پرتاب توپ دومی که باعث حذف بتمن شود، بتمن حذف نمی‌شود، زیرا با خطایی که باولر مرتکب شده جبران می‌شود.
خطاهای دیگری نیز وجود دارند اعم از:
اگر توپ بالا تراز شانه پرتاب شود (باونس باول).
اگر توپ به‌طور مستقیم (قبل از برخورد به زمین) به شکم برخورد کند.
اگر یکی از بتمن‌ها پس از کسب امتیاز بدون اطلاع به داور از طرف دیگری بیتینگ کند، خطا محسوب می‌شود.
قوانین کریکت

هر تیم یک یا دو اینینگ (Inning) در هر بازی انجام می‌دهد.
هر اینینگ از تعداد معینی آور (Over) تشکیل شده‌است که این آورها از تعداد معینی (۶ بول) بول یا پرتاب تشکیل می‌شوند.
هربار که بولر یک توپ را به سمت بتسمن روانه می‌کند یک بول شکل می‌گیرد.
هر اینینگ زمانی به پایان می‌رسد که تیم بولر بتواند ۱۰ اوت را انجام دهد.
هرگاه بتسمن اوت شود باید به خارج از زمین برود.
روند تحول چوب بیسبال در این عکس قابل مشاهده است.
ساچین تندولکار، بهترین کریکت باز کشور هند
دزموند هیگهام

| دزموند هیگهام | دزموند هیگهام |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۷ فوریهٔ ۱۹۶۴ ‏(۶۰ سال) سالفورد، منچستر بزرگ
ملیت: بریتانیا
شهروندی: بریتانیا
محل تحصیل: دانشگاه ویکتوریای منچستر   (لیسانس علوم پی‌اچ‌دی ۱۹۸۸)
جوایز: جایزه SIAM Germund Dahlquist (2005)  عضو انجمن سلطنتی ادینبورگ (2006) همکار SIAM (2009) EPSRC Established Career Fellowship (2015–2019)
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): آنالیز عددی
محل کار: دانشگاه ادینبرو
استاد راهنما: George Hall
 :  
دزموند هیگهام (انگلیسی: Desmond Higham؛ زادهٔ ۱۷ فوریهٔ ۱۹۶۴) دانشمند در زمینه آنالیز عددی اهل بریتانیا است.
برنامه‌ریزی شهری

شهرک پارتیزانسکه در اسلواکی. نمونه ای از یک شهرک صنعتی برنامه‌ریزی شده در اروپا به همراه یک کارخانه ساخت کفش است که در سال ۱۹۳۸ ساخته شده و تقریباً تمام بزرگسالان در آن مشغول به کار شده‌اند.
نمونه‌ای از تلاش‌های برنامه‌ریزی شهری در کابل
برنامه‌ریزی شهری (به انگلیسی: urban planning) یک فرایند فنی و سیاسی است که به مسائلی مانند توسعه و طراحی کاربری زمین و محیط ساخته شده، شامل هوا، آب و زیرساخت‌هایی که از داخل مناطق شهری عبور می‌کند، مانند حمل و نقل، ارتباطات و شبکه‌های توزیع می‌پردازد. برنامه‌ریزی شهری با چیدمان فیزیکی مناطق ساخته شده توسط انسان سر و کار دارد. اصلی‌ترین هدف برنامه‌ریزی شهری رفاه عمومی است که شامل در نظر گرفتن بهره‌وری، آب و فاضلاب، محافظت و استفاده از محیط زیست و همچنین فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی می‌شود.
این رشته به صورت نزدیکی با رشته طراحی شهری (به انگلیسی: urban design) ارتباط دارد و برخی برنامه‌ریزهای شهری برای خیابان‌ها، پارک‌ها، ساختمان‌ها و دیگر مناطق شهری، طرح ارائه می‌دهند.
با توجه به ابعاد گستردهٔ شهرها و سکونتگاه‌های انسانی، این حرفه ابعاد مختلفی دارد، از جمله مسائل زیبایی‌شناسی، اجتماعی، سلامت و موارد دیگر. این رشته از دانش‌های محیطی مثل جغرافیا، محیط زیست، هیدرولوژی و ژئومورفولوژی و سنجش از دور نیز بهره می‌برد و نتایج علمی ارائه می‌نماید. البته در حوزهٔ زیبایی شناختی و بصری نسبت به شهرسازی کاستی دارد.
برنامه‌ریزی شهری در دانشگاه‌های ایران در مقطع کارشناسی تنها تحت عنوان جغرافیای برنامه‌ریزی شهری و در مقطع کارشناسی ارشد در گرایش‌های آمایش شهری، برنامه‌ریزی مسکن، بهسازی و نوسازی و به تازگی محیط زیست شهری و در مقطع دکترا نیز در همین گرایش‌ها ارائه می‌شود. بیشتر برنامه‌های درسی رشته برنامه‌ریزی شهری عمدتاً شامل دوره‌های کاربردی در موضوعاتی از سیاست محیطی گرفته تا برنامه‌ریزی حمل‌ونقل و تا مسکن و توسعهٔ اقتصادی جامعه است.
در مجموع، تنوع زیاد انواع پروژه‌هایی که برنامه ریزان بر روی آن‌ها کار می‌کنند، عدم اجماع بر روی فرایندها و اهداف، و رویکردهای مختلف اتخاذ شده در شهرها و کشورهای مختلف تنوع زیادی در برنامه‌ریزی شهری معاصر ایجاد کرده‌اند. یکی از اصلی‌ترین موضوعات اساسی، تأثیر بازسازی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بر الگوهای تغییر فضایی شهری، نابرابری‌های اجتماعی و افتراق فضایی در شهرها است. در کل، نتیجه فرایند برنامه‌ریزی ممکن است یک برنامه جامع رسمی برای کل یک شهر یا ناحیهٔ کلانشهری، یک برنامه همسایگی، یک برنامه پروژه، یا مجموعه‌ای از جایگزین‌های سیاسی باشد.
تاریخچه

برنامه‌ریزی شهری، به دنبال مشکلات نشأت‌گرفته از انقلاب صنعتی مطرح شد؛ هرچند پیشینهٔ برنامه‌ریزی برای شهر، به گذشته‌های بسیار دورتر و شکل‌گیری نخستین تمدن‌های بشری در بین‌النهرین، مصر و هند برمی‌گردد.
در ابتدا، حل مشکلات صنعتی‌شدن (همچون کمبود مسکن، بهداشت محیط و…) در مداخلات کالبدی دیده می‌شد. اما، از اواسط دههٔ ۱۹۶۰ میلادی و با بروز ناکارآمدی این‌گونه مداخلات، برنامه‌ریزی شهری، به سوی مسایل اقتصادی و اجتماعی روی آورد و مباحثی چون عدالت، دموکراسی و مشارکت مردم در فرایند برنامه‌ریزی شهری مطرح گشت.
در قرن بیستم به علت پیچیدگی مسائل شهری، یک سری نهضت‌های شهری شکل گرفتند که اولین آن‌ها در شیکاگو و در سال ۱۸۹۱ تشکیل شد. در همین راستا، تشکل‌های دیگری در انگلستان (۱۹۰۹) و نیویورک (۱۹۱۷) به وجود آمد.
در سال ۱۹۲۱، اولین مدرسه شهرسازی توسط پتریک گدس و در ادینبورگ اسکاتلند تأسیس شد.
پتریک گدس و پس از آن لوئیز مامفورد از بنیان‌گذاران برنامه‌ریزی شهری به شیوه علمی (عقلانی) هستند.
در حال حاضر بسیاری از بیانیه‌های سازمان ملل متحد و دستورالعمل انجمن‌ها و سازمان‌های غیردولتی دخیل در امور برنامه‌ریزی شهری با استفاده از تعریف واژهٔ «رشد هوشمند» به دنبال ارتقای محیط زندگی از طریق گسترش حرکت افراد پیاده هستند. کاهش آلودگی هوا، افزایش برج سازی، نزدیکی و در دسترس‌بودن خدمات شهری، عدم نیاز به توسعهٔ سطحی زیرساخت‌ها و خدمات شهری، عدم تخریب فضاهای سبز و کمربندهای سبز در اطراف شهرها، از مزایای حرکت به سوی رشد هوشمند و در نهایت دست‌یابی به شهر کامل است.
کلیات

بیشتر طرح‌ها برای شهرها و محله‌ها توسط نهادهای دولتی محلی تهیه می‌شود. یک طرح جامع رسمی متداول‌ترین نوع برنامه شهری است. این طرح به آینده طولانی مدت جامعه می‌پردازد، تمام اجزای مختلف جامعه (مانند مسکن و حمل و نقل) را بررسی می‌کند و توسط دولت محلی جامعه به‌طور رسمی تصویب می‌شود.
علاوه بر برنامه‌های جامع دوربرد، بسیاری از جوامع دارای طرح‌های شهری ویژه ای هستند، مانند یک طرح احیای استراتژیک برای یک محله خاص که هدف آن نتایج کوتاه مدت است. تعداد فزاینده ای از مکان‌ها نیز در حال تهیه نقشه‌هایی برای کلانشهرها هستند که به هماهنگی توسعه آینده همه شهرها و حومه در آن کلانشهر کمک می‌کند.
یک طرح شهری نشان می‌دهد یک مکان در آینده چگونه می‌تواند باشد. طرح‌ها فقط در مورد شکل ظاهری یک مکان در آینده نیستند (شکل جاده‌ها، سبک ساختمان‌های آن یا تعداد درختان موجود در پارک‌های آن). از این طرح‌ها همچنین برای تعیین چگونگی عملکرد یک شهر در آینده استفاده می‌شود (افراد دارای چه نوع مشاغلی خواهند بود، چه میزان آلودگی ایجاد می‌شود یا چه نوع حمل و نقلی باعث انتقال افراد از یک قسمت به قسمت دیگر شهر می‌شود).
از ابتدا تا انتها، مراحل ایجاد یک طرح شهری مراحل مختلفی را طی می‌کند:
ارزیابی شرایط فعلی جامعه.
تعیین اهداف برای آینده.
تصمیم‌گیری در مورد اینکه چه راهکارها و اقداماتی برای برنامه‌ریزی انجام می‌شود.
تعیین نحوه اجرا، نظارت و به روزرسانی طرح.
اجزای دقیقی که بخشی از یک برنامه شهری هستند به خود مکان بستگی دارد، زیرا هر مکان با مکانی دیگر متفاوت است. در بعضی مناطق، مسائل اقتصادی ممکن است برای جامعه بسیار مهم باشد، در حالی که ممکن است مکان دیگری نیاز به برنامه‌ریزی برای حفاظت از یک منبع طبیعی بی نظیر داشته باشد.
کلیات > کاربری زمین

مقالهٔ اصلی: کاربری زمین
مولفه کاربری اراضی یک طرح شهری اغلب مهم‌ترین قسمت یک برنامه در نظر گرفته می‌شود زیرا هر چیزی که یک شهر را تشکیل می‌دهد باید در جایی واقع شود. برای توصیف روش‌های استفاده از زمین از طبقه‌بندی‌های مختلفی استفاده می‌شود، مانند کاربری مسکونی، تجاری و صنعتی. یک طرح شهری از انواع مختلف کاربری‌ها در منطقه با استفاده از نقشه‌هایی که نحوه استفاده از تمام زمین‌ها و سایر ویژگی‌های مهم شهر (مانند جاده‌ها یا رودخانه‌ها) را نشان می‌دهد، یک لیست و موجودی تهیه می‌کند.
مولفه استفاده از زمین در یک طرح شهری، الگوی آینده استفاده از زمین در جامعه را نیز نشان می‌دهد. نقشه‌های عمومی و اختصاصی نشان می‌دهد که چگونه کل زمین‌های جامعه در آینده برای اهداف مختلف استفاده می‌شود. یکی از مهم‌ترین اهداف برنامه‌ریزی برای استفاده از زمین، هماهنگی کاربری آینده با مولفه‌های برنامه‌ریزی مرتبط، مانند حمل و نقل و مسکن است، تا اطمینان حاصل شود که این مولفه‌ها به خوبی با هم کار می‌کنند و فضای کافی را برای توسعه آینده فراهم می‌کنند.
کلیات > مسکن

مقالهٔ اصلی: مسکن
مولفه مسکن یک طرح، هم به کمیت و هم به کیفیت مسکن در جامعه توجه می‌کند. ارزیابی شرایط کنونی مسکن طیف گسترده‌ای از ویژگی‌های مسکن را شامل می‌شود، از جمله تنوع مسکن موجود در جامعه (مانند خانه‌های تک خانواده ای و آپارتمان‌ها)، سن و شرایط فیزیکی مسکن و مسائل مربوط به قیمت مسکن و مالکیت خانه.
اطلاعاتی از قبیل اینکه مسکن فعلی برای جمعیت امروزی چقدر مناسب است با اطلاعاتی از قبیل پیش‌بینی رشد جمعیت و ترندهای اقتصادی، برای بهبود مسکن در آینده ترکیب می‌شوند، از جمله اینکه به چه میزان مسکن و به چه نوع مسکنی در آینده نیاز است. طرح‌های مربوط به مسکن آینده با سایر مولفه‌های طرح مانند کاربری زمین و حمل و نقل هماهنگ می‌شود تا به طراح کمک کند بهترین مکان‌ها را برای توسعه مسکن در آینده مشخص کند و مناطقی را که دارای مسکن موجود هستند و ممکن است نیاز به بازسازی داشته باشند، شناسایی کند.
کلیات > حمل و نقل

مقالهٔ اصلی: ترابری
مولفه حمل و نقل یک طرح به همه چیزهایی که یک شهر را به هم متصل می‌کند، از جاده‌ها و مترو گرفته تا رودخانه‌ها و پیاده‌روها، نگاه می‌کند. یک طرح ارزیابی شرایط حمل و نقل به چگونگی اتصال شهر (آیا افراد می‌توانند از اینجا به آنجا بروند؟) و کیفیت خدمات رسانی سیستم حمل و نقل به مردم (آیا می‌توانند به مکان مورد نیاز خود برسند؟) توجه می‌کند.
برنامه‌ریزی برای حمل و نقل در آینده شامل بررسی گزینه‌هایی برای بهبود مدیریت سیستم حمل و نقل موجود و همچنین ایجاد پیشرفت‌های آینده است. امروزه برنامه‌های حمل و نقل محلی هرچه بیشتر در تلاشند تا راه‌هایی برای کاهش تأثیر حمل و نقل بر محیط زیست، طرح‌ریزی برای گزینه‌های جایگزین برای خودرو (مانند حمل و نقل گسترده، دوچرخه سواری و پیاده‌روی) و هماهنگی وسایل حمل و نقل با تغییر کاربری زمین ارائه دهند.
اهداف برنامه‌ریزی شهری

دوره آموزش برنامه‌ریزی شهری نه تنها به آموزش دانش فنی می‌پردازد بلکه به فراگیری علوم اجتماعی نیز تکیه دارد تا توسعه اقتصادی و منطقه‌ای به عنصری پایدار به نام توسعه انسانی، بدل شود. به عبارت دیگر این رشته به مطالعه عوامل مختلف که در آمایش سرزمین نقش دارند، می‌پردازد. این عوامل عبارت‌اند از:
سیاست
اقتصاد
فرهنگ
جمعیت، مهاجرت و فضا
محیط روستایی
محیط شهری
زیرساخت
جامعه
شیوه‌های برنامه‌ریزی
تکنولوژی
جنبه‌های فنی

جنبه‌های فنی برنامه‌ریزی شهری شامل به‌کارگیری فرایندهای علمی و تکنیکی در برنامه‌ریزی برای کاربری زمین، طراحی شهری، منابع طبیعی، حمل و نقل و زیرساخت‌ها است.
برنامه‌ریزی شهری شامل تکنیک‌هایی همچون: پیش‌بینی رشد جمعیت، منطقه‌بندی، نقشه‌برداری جغرافیایی و آنالیز آن، تحلیل فضای پارک خودروها، بررسی تأمین آب، شناسایی الگوها و مسیرهای حمل و نقل، تشخیص میزان تقاضای تأمین غذا، تخصیص خدمات بهداشتی و اجتماعی و تحلیل تأثیر استفاده از زمین می‌باشد.
جنبه‌های فنی > مسائل زیبایی شناختی

در کشورهای توسعه یافته، واکنش شدیدی در برابر شلوغی بیش از حد محیط بصری، مانند تابلوهای راهنمایی رانندگی، علامت‌ها و بیلبوردها وجود داشته است. بعضی از مسایل دیگری که بحث‌های شدیدی بین طراحان شهری ایجاد می‌کند عبارتند از رشد پیرامونی شهرها، تراکم مسکن و شهرک‌های جدید.
فارغ از هر موضوعی، هر برنامه‌ریزی شهری موفقی شخصیت شهر، هویت محل، احترام به میراث، عابران پیاده، ترافیک، تأسیسات و مخاطرات طبیعی را در نظر می‌گیرد.
جنبه‌های فنی > امنیت و ایمنی

در گذشته در خاورمیانه، اروپا و باقی دنیای قدیم، محل‌های مسکونی و خانه‌ها بیشتر در ارتفاعات تپه‌ها و کوه‌ها (برای امنیت بیشتر در مقابل حمله) و نزدیک به منابع آب ساخته می‌شد. طراحان شهری باید خطرها و تهدیدهای موجود در اطراف و محیط را در نظر بگیرند. اگر مناطق خطرناکی شناخته شدند می‌توان از آنها به عنوان مناطق پارکینگ یا کمربند سبز استفاده کرد.
می‌توان تهدیدهایی مانند سیل، طوفان، کولاک و آتش‌سوزی را با مسیرها و جاده‌های تخلیه اضطراری شهر کاهش داد. بسیای از شهرها نیز طرح‌های ایمن‌سازی خاصی برای شهر آماده کرده‌اند، از قبیل ساخت خاکریز یا سیل گیر، دیوارهای نگهدارنده برای جلوگیری از رانش زمین و ریختن سنگ به جاده و پناه گاه و چادرهای اضطراری.
یک خاکریز جلوگیری از سیل در ساکرامنتو، کالیفرنیا
یک پشته تقویت شده برای افزایش ایمنی شهر در مقابل ضربه امواج و طوفان
یک دیوار سنگی نگهدارنده
یک دیوار مسلح با انکر(قلاب نگهدارنده) در شهر ریو دو ژانیرو، برزیل
شهر باستانی کارکاسون در فرانسه با دیوارهایی بلند و بر روی تپه برای جلوگیری از حمله دشمنان و افزایش ایمنی ساخته شده است.
ارگ بم در کرمان متعلق به سده پنجم قبل از میلاد بزرگترین سازه خشتی جهان می‌باشد که به صورت یک دژ با دیواره‌های بلند و در ارتفاع برای به حداکثر رساندن ایمنی ساکنان آن ساخته شده بود.