لداخ
تاریخ لداخ

کنده‌کاری‌های یافت‌شده در بسیاری از نقاط لداخ نشان می‌دهد که این ناحیه از عصر نوسنگی مسکن نوع بشر بوده است. کهن‌ترین ساکنان لداخ ترکیبی از هندوآریایی‌ها و جماعتی از نژاد مون و دارد بوده‌اند که در کتاب‌های متعدد مورخین یونانی از جمله هرودت، نیرکوس، مگاستنس، پلینی و پتولمی و نیز در لیست مناطق جغرافیایی کتاب کهن هندی پوراناها یاد شده‌اند. در قرن نخست میلادی لداخ قسمتی از امپراتوری کوشان بود. بوداگرایی از طریق کشمیر و در قرن دوم میلادی به لداخ راه یافت و تا پی از آن اکثریت مردم لداخ به دین بون باور داشتند. در قرن هفتم میلادی، یک جهانگرد چینی بودایی به نام ژوانگ زانگ توصیفاتی از این منطقه به دست داده است.
در سده هشتم میلادی لداخ درگیر نبرد بین چین و تبت شد. حاکمیت این منطقه بارها میان چین و تبت رد و بدل شد. در سال ۸۴۲ یکی از نمایندگان سلطنتی تبت به نام نیاما گون بعد از هرج و مرج در امپراتوری تبت، لداخ را به عنوان سرزمین مستقلی تحت امر خود درآورد و یک سلسله لداخی مستقل تأسیس کرد. در این دوره لداخ دارای جمعیت قابل توجهی از تبتی‌ها بود. این سلسله منجر به دومین گسترش وسیع آیین بودایی شد و نظرات مذهبی گوناگونی را از شمال غرب هند به‌خصوص از کشمیر به دین بودایی وارد کرد. نخستین گسترش بودیسم پیشترها توسط خود تبتی‌ها رخ داده بود.
در سده سیزدهم میلادی با گسترش اسلام در آسیا، لداخ به منطقه‌ای برای تبلیغ اسلامی تبدیل شد. ایالات اسلامی شمال هند تا حدود ۱۶۰۰ میلادی در حال حمله به لداخ بودند. این حملات از سویی دولت داخلی لداخ را تضعیف کرد و از سوی دیگر منجر به گسترش اسلام شد.
در سال ۱۴۷۰ میلادی شاه باگان، پادشاه له را سرنگون کرد و سلسله مستقل و فراگیری در لداخ تأسیس کرد. او نام خود را «نامگیال» یعنی پیروزمند نامید. بقایای سلسله او و نوادگانش امروزه نیز در لداخ زندگی می‌کنند.
یکی از شاهان دودمان نامگیال به نام شاه تاشی (۱۵۵۵–۱۵۷۶) با موفقیت توانست هجوم اقوام مهاجم آسیای میانه را دفع کند. جانشینان او علی‌الخصوص تسوانگ توانست قلمرو لداخ را تا مرزهای نپال گسترش دهد.
پادشاهان مسلمان گورکانی که امپراتوری بزرگشان بیشتر نقاط هند را در اختیار داشت در قرن هفدهم حملاتی به لداخ کرده و ضربات سختی به دولت نامگیال وارد کردند. با این وجود، سیاستمداران لداخی توانستند استقلال کشور را تا مدتی حفظ کنند.
در قرن هفدهم در نبردی میان تبت و بوتان، لداخ در جانب بوتان قرار گرفت و مورد حملات شدید تبت واقع شد. با افزوده شدن گورکانیان مسلمان هند به این نبرد، جنگ حالتی سه جانبه به خود گرفت. امروزه این جنگ را به عنوان جنگ تبت-لداخ-گورکانیان می‌شناسند که از ۱۶۷۹ تا ۱۶۸۴ بطول انجامید. سیاستمداران کشمیری تلاش در حفظ سلسله لداخی داشتند و این کمک را مشروط به حفظ مسجدی کردند که در له بنا شده بود و نیز از شاه لداخ خواستند تا به دین اسلام درآید. جنگ در ۱۶۸۴ به معاهده صلح میان تبت و لداخ انجامید ولی منجر به محدود شدن استقلال لداخ شد. در ۱۸۳۴ لداخ توسط سیکهای شمال هند به قلمرو آنان ملحق شد. در ۱۸۵۰ شورش لداخیان علیه سیکها آغاز شد. در همان زمان، اروپاییان اهمیت لداخ و زیبایی‌هایش را کشف کردند. کلیسای موراویان در ۱۸۸۵ در لداخ تأسیس شد.
پس از استقلال هند در ۱۹۴۷ مهاراجا هاری سینگ هنوز تصمیمی برای پیوستن به هند یا پاکستان نگرفته بود. نیروی زمینی پاکستان به لداخ رسید و عملیات نظامی را آغاز کرد. در نتیجه ارتش هند نیز وارد عمل شد و سرانجام لداخ در کنار سایر مناطق اطراف مانند دراس و کارگیل تحت اختیار هند قرار گرفت.
در ۱۹۴۹ چین مرز میان خود و هند را در ناحیه لداخ بست. در ۱۹۵۵ چینی‌ها شروع به ساخت جادهٔ ارتباطی میان استان ترکستان چین (سین کیانگ) و تبت کردند که از نزدیکی این منطقه می‌گذشت. بزرگراه مشترک پاکستان و چین نیز موسوم به بزرگراه قره قرام از این ناحیه عبور می‌کرد. هند نیز بزرگراه سری نگار-له را بنا کرد. تا پیش از ساخت این بزرگراه اخیر، طی مسافت میان له (مرکز شهرستان لداخ) و سری نگار (مرکز شهرستان کشمیر) شانزده روز طول می‌کشید اما با تأسیس این بزرگراه راه‌های پرپیچ و خم کوهستانی متروک شد و زمان سفر میان این دو مرکز به دو روز کاهش یافت.
امروزه لداخ نیز مانند دیگر نواحی ایالت جامو و کشمیر مورد کشمکش میان هند و پاکستان است. جنگ‌های هند و پاکستان در سال‌های ۱۹۴۷ و ۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ در این منطقه نیز بوده است. آخرین جنگ، نبرد کارگیل در ۱۹۹۹ بوده است.
در نبرد کارگیل، ارتش هند نفوذ نیروی زمینی پاکستان در جاده‌های لداخ غربی را قطع کرد. پاکستان با توپ‌باران شهر کارگیل به عملیات هند پاسخ داد. امروزه نیروهای پاکستانی وادار به عقب‌نشینی از مرز بین‌المللی شده‌اند و ارتش هند در مناطق مختلف لداخ مستقر شده است.
از دید اداری، لداخ، قسمتی از جمهوری هند (به مرکزیت دهلی نو) و ایالت جامو و کشمیر (به مرکزیت سری نگار) است که در سال ۱۹۷۹ بر اثر اختلاف میان دو گروه دینی مسلمان و بودایی، به دو ناحیه (شهرستان) کارگیل (با جمعیت اکثریت مسلمان) و له (با جمعیت اکثریت بودایی) تقسیم شده است. مسلمانان لداخ بیشتر از ترکیب بومیان مسلمان شده و مهاجران مسلمانی هستند که از کشمیر، هند، ایران و عراق به این ناحیه آمده و عموماً تشیع دوازده امامی را گسترش داده‌اند. بسیاری از سادات شیعه نیز در این منطقه زندگی می‌کنند.
مرکزیت دینی بوداییان لداخ در معبد مرکزی له است. اما شیعیان کارگیل از مراجع قم و نجف تقلید می‌کنند.