کوهمره
تاریخ کوهمره

نام کوهمره: برای این نام (تسمیه آن) چند نظریه گفته شده است. طوایف ایرانی پارس را «گزنفون» مورخ و سردار یونانی، مشتمل بر دوازده طایفه دانسته است. «هرودوت» نام ده طایفه را می‎شمرد. 1- پاسارگادائی، 2- مارفیوئی، 3- ماسپی یوئی، 4- پانتی الایوئی، 5- در یسایوئی، 6- گرمایتوئی که همه کشاورز و یک جانشین بوده‎اند، 7- دایوئی، 8- آماردوئی، 9- دروپیکوئی، 10- ساگاریتوئی، که چادرنشین بدوی مانده‎اند. گروهی از مزدکیان در زمان حکومت ساسانیان به کوهی در کوهمره کنونی فرار کرده‎اند و به آن‎جا پناه آورده‎اند این کوه به‎نام (کوه مزدک) نام گرفته. بعدها به‎نام کوه مروک گفته شده است. مهدی خادمیان زیدونی 1391 ش: درباره‎ی وجه تسمیه کوهمره نظریه‎ای قابل تأمل دارد. از نظر وی (مارد) یکی از قبایل هفت‎گانه پارسی است که طبق اسناد تاریخی در زمان هخامنشیان در قسمت‎های کوهستانی فارس زندگی می‎کردند، همان‎گونه که در ایران همیشه مرسوم بوده است. کوهستان‎ها را عمدتاً به‎نام صاحبان یا ساکنان آن نام‎گذاری می‎کرده‎اند. بنابراین محتمل است، مناطق کوهستانی نشیمن گاه این قبیله باستانی (مارد یا مَرد) نیز به این نام خوانده شده باشد «کوه مَردَه» که به مرور آن‎گونه که خصلت زبان فارسی لهجه‎های محلی ایرانی است، خلاصه به‎صورت کوهمره درآمده باشد. 
مجیدی (1371) شمسی در کتاب تاریخ و جغرافیای کهگیلویه و بویراحمد در مورد تسمیه کوهمره می‎نویسد: کوهمره سار مناطقی که راه‎های ارتباطی آن به تنگه‎هایی محدود ختم می‎شود (مره) یعنی بن‎بست تعبیر شده است و در لغت‎یابی (مَر) را بی‎ارتباط با قبیله (مردیان) (آماردان) قدیم نمی‎داند، ولی حدس می‎زند واژه کوه در پسوند (مر) یا مرد شاید به مفهوم واحد ایلی باشد (کوه مره به معنی قبیله مرد).
کوهمره یعنی کوه‎های پی‎درپی کشیده شده، کوه‎های بلندی که به بن‎بست کشیده می‎شود.
نظریه های دیگر:
مناطق مورد بحث در این پژوهش از نظر سابقه‎ی تاریخی تقریباً وضع نامعلوم و تاریکی در نوشته‎ها و آثار گذشتگان دارد، و نیز به‎علت کوهستانی بودن و فقدان راه و عدم حضور آموزش و پرورش تا سال‎های اخیر باعث گردیده که از هر نظر از دید پژوهشگران دور بماند. 
متأسفانه تا آن‎جا که این جانب کتاب‎های تاریخی و جغرافیایی ایران به‎خصوص فارس را مطالعه نموده‎ام. به‎جز فارسنامه «ابن بلخی» و «ناصری» و (آثار عجم) فرصت‎الدوله شیرازی که هر کدام چند سطری فقط از 
نظر اطلاعات تاریخی و جغرافیایی این مناطق بیان داشته‎اند، کتاب دیگری در زمینه‎ی پژوهش نیافتم.
و از این تعبیرها که همه نظریه می‎باشند و به یقین نرسیده زیاد می‏باشد. اگر بخواهیم (مَره) را ملاک قرار دهیم از این موارد در کشور زیاد وجود دارد. اگر آماردان (مارد) (آماردویی) را ریشه‌ی نام کوهمره بدانیم این نام از زمان هخامنشیان برقرار بوده است. اگر (کوه مروک) ملاک قرار دهیم این نام از زمان ساسانیان پیدا شده است. اما در هرحال بدون شک این مناطق از زمان‎های دور دارای سکنه بوده است.
«ابن بلخی» در فارسنامه خود که در سال‎های پانصد تا پانصد ده (ﻫ .ق) تألیف شده است. نوشته این سه منطقه عبارتند از: کوهمره پشت کوه که در نوشته‎جات آن‎را (فشقویه) تحریف پشت کوه می‎نامند و قصبه‎ی آن نودان است. 
دیگری کوهمره شکان است و قصبه‎ی آن (بورنجان) است. و کوهمره جروق که قصبه‎ی آن «سرطاوه» می‎باشد. مردم کوهمره مالیات دیوانی خود را از انجیر خشک، گردو، بادام، دوشاب، مویز، انار، آلو بخارای خشک، آخورک، پرداخت می‎کنند. در زمان‎های گذشته کاروانان این متاع را از آن‎ها خریده و به اطراف عربستان و هندوستان می‎بردند. پوشش گیاهی این مناطق، عموم درختان کوهمره‎جات درخت بلوط است که هزاران هزار آن‎ها در دامنه و کمر، کوه‎ها و قله‎ها روئیده، و مردم ثمر آن‎را مانند حبوبات آرد کرده نان می‎نمایند. و با خورش (قاتغ) و بی‎خورش مصرف کنند، چون بلوط را آرد کنند آن‎را (کلک) به فتح اول و سکون بقیه گویند، به‎عنوان نان از آن استفاده شود. آب و هوای این مناطق در تابستان‎ها گرم و نه ماه دیگر سال در کمال اعتدال  است. وی بلوک ماصرم را بخشی از شیراز دانسته است. و نوشته است (پل سنگی سبوک بر روی رودخانه جرشیق ماصرم) بسته شده است.
در قرون اخیر نام کوهمره برای اولین بار در روزنامه‎ی «ملاجلال منجم» معاصر شاه عباس کبیر به‎کار رفته است. 
در سال هیجدم اسلامی. (عثمان بن‎ابی العاص) در حمله به ایران به مأموریت خود قصد کوره استخر نمود اهالی به استقبال آمده در صحرای فراشبند (جره) نزدیک شهر (جور) یعنی فیروزآباد با عرب جنگ کرده و شکست یافته به جانب استخر گریختند. عثمان به صحرای فیروزآباد آمد. شهر را به قهروغلبه بگرفت، بر اهالی آن جزیه مقرر داشت. سپس به جانب شهر استخر شتافت و بلوک خواجه و میمند و کوار و کربال را قتل و غارت نمود. «هربذ» والی استخر و داماد شاه (یزد جرد) قبول جزیه نموده اهل استخر را آسوده بداشت. سپس او بلوک را مجرد و «کوهمره» را به دادن جزیه و سرشماری وا گذاشت.(فارسنامه ناصری)
نوشته صفرعلی مهری مله گاله کتاب مله گاله در گذر زمان
را مجرد و «شت.