بچه‌بازی در افغانستان
تاریخچه

بچه‌بازی در واقع گونه‌ای از شاهدبازی مرسوم در تاریخ آسیای مرکزی به حساب می‌آید. انجام این کار در شهرهای بزرگ پس از جنگ جهانی اول رو به کاهش نهاد. به گفتهٔ آنتونی شی، تاریخ‌نگار رقص،: «از جمله سبب‌های این کاهش می‌تواند به نوعی پرهیزگاری ویکتوریایی و عدم پذیرش قدرت‌های آن زمان یعنی روسیه، بریتانیا و فرانسه، و قدرت‌های بعدی که نظام ارزشی غربی را جذب کرده بودند، اشاره نمود.»
شماری از گردشگران غربی که از آسیای مرکزی دیدن کرده‌اند در رابطه با بچه‌بازی گزارش‌هایی نوشته‌اند. اونجن شایلر که در سفری به ترکستان از ۱۸۷۲ تا ۱۸۷۳ داشته، می‌نویسد: «در اینجا پسران و جوانان که برای رقص آموزش دیده‌اند، به جای دختران نقش رقصنده را عهده دارند. وضعیت اخلاقی آسیای مرکزی پس از تغییرات عمده، بهتر نشده است». به عقیدهٔ او این رقص‌ها «به هیچ روی شرم‌آور به نظر نمی‌آمدند اما اغلب شامل صحنه‌های شهوت‌برانگیز بودند.» در آن زمان گویا مقامات رسمی از این آیین پشتیبانی می‌کرده‌اند. شایلر همچنین می‌نویسد:
«این پسران رقصنده» در سراسر مناطق مسکونی آسیای مرکزی شناخته شده هستند، اما بیشتر در بخارا و نزدیکی‌های سمرقند مشاهده می‌شوند. در خانات خوقند رقصیدن در جمع برای چندین سال پیاپی ممنوع بوده‌است. خان پیشین که فردی شهوت‌ران بوده برای تظاهر به رعایت اخلاق و سخت‌گیری، چنین دستوری داده است ... در تاشکند بچه‌بازی تا سال ۱۸۷۲ ادامه داشته‌است. اما شیوع بیماری وبا باعث شد ملاها اظهار کنند که رقصیدن، کاری خلاف دستورات قرآن است و به درخواست رهبران جامعهٔ اولیه، در تابستان آن سال مسئولان روسی رقصیدن در جمع را ممنوع کردند.
به نوشتهٔ شایلر این ممنوعیت هرگز بیش از یک سال دوام نیافت؛ بنابراین سارت‌ها دوباره مشتاق به انجام رقص بازِم شدند. او احترام و توجهی که این گونه رقص‌ها از طرف مردم دریافت می‌کردند را این گونه توصیف می‌کند:
این بچه‌ها به عنوان بزرگ‌ترین خوانندگان و هنرمندان مورد تشویق و تحسین قرار می‌گیرند. هر حرکتی که انجام می‌دهند با کف و سوت جمع روبرو می‌شود و من تاکنون چنین تشویقی از سوی جمع در مورد یک کار هیجان‌انگیز و نفس‌گیر ندیده‌ام. جمعیت درحالی که با کف زدن گذر زمان روی صحنه را نمایش می‌دهد، گویی می‌خواهد با چشمانش این کودکان را ببلعد. اگر یکی از این بچه‌ها برای دادن یک کاسه چای به یکی از مردان خم شود، آن مرد از جا بلند شده و با اطاعت ژرفی آن را دریافت کرده و کاسهٔ خالی را به همین صورت برمی‌گرداند و آن بچه را با الفاظی چون تکسیر به معنای 'اعلی‌حضرت' یا کولوک به معنای 'من بردهٔ شما هستم' مورد خطاب قرار می‌دهد. حتی هنگامی که یکی از این بچه‌ها در حال عبور از بازار باشد، همهٔ آن‌ها که او را می‌شناسند، از جا برخاسته و دست بر سینه به وی سلام می‌گویند و می‌گویند: کولوک! و اگر آن بچه در یکی از دکان‌ها برای کاری بایستد، این برای صاحب آن مغازه افتخار بزرگی است.
وی همچنین گزارش می‌دهد که چنانچه یکی از این بچه‌ها آن قدر پیر شود که نتواند به کار رقص بپردازد، شروع به آموزش بچه‌های دیگر برای رقص می‌نماید تا او بتواند در این حرفه باقی بماند.
کنت کنستانتین کنستانتینوویچ پالن در سفری که بدین ناحیه به سال ۱۹۰۸ و ۱۹۰۹ داشته این گونه رقص‌ها رو توصیف می‌کند و عکس‌هایی نیز از رقصنده‌ها برمی‌دارد:
قالیچه‌ها و کوسن‌هایی برای استراحت در آنجا قرار داده شد که ما بر روی آن‌ها نشستیم. فرش‌های نفیسی در اطراف کورت پهن شد و بومیان آنجا آغاز به کشیدن قلیان نمودند. آن‌ها به ما نیز مودبانه قلیان تعارف کردند و سپس کیوان‌بچه‌های مشهور وارد شدند. در پشت صحنه یک گروه همنوازی که شامل ۲ فلوت‌زن و طبل‌نواز و نیز یک دوجین ترومپت‌نواز که لباس‌هایی شبیه مردان بزرگ‌سال بر تن داشتند، کار خود را آغاز کردند. روبروی ما دری نیمه‌باز وجود داشت که به ربع حرم راه داشت. ما می‌توانستیم چشمان زندانیان حرم را که می‌خواستند ما و مراسم را از روزنه در دید بزنند، ببینیم.
همنوازی با یک آهنگ کنجکاوانه سوزناک آغاز شد، ضرب‌اهنگ با مخلوط شدن صدای درام تبل هیجانی‌تر شد و ۴ بچه روی فرش موضع گرفتند.
آن‌ها پسران جوانی بودند که برای اجرای رقص‌های ویژه‌ای آموزش دیده بودند. آن‌ها با پای برهنه، لباسی بلند شبیه لباس زنانه، با دامن‌های کم‌رنگی که تا زیر زانوانشان می‌رسید، شلوارهای تنگی که خیلی سفت به کمرشان بسته شده بود و النگو و گردنبندهایی که به هنگام حرکت دادن دست و گردنشان به صدا درمی‌آمد به اجرای نمایش می‌پرداختند. موهای آن‌ها بلند بود به‌طوری‌که گاهی تا پایین شانه‌هایشان می‌رسید. اما صورت‌شان همواره اصلاح شده بود. ناخن‌های دست و پایشان قرمزرنگ بود و ابروان سیاه‌شان در بالای بینی به هم می‌رسید. این رقص‌ها شامل حرکاتی احساسی می‌شد که با لرزاندن دست و تکان دادن بالاتنه به گونه‌ای که این حس به خوبی به بیننده القا می‌شد، انجام می‌گرفت. هر لحظه به‌شمار رقصنده‌ها افزوده می‌شد و اندازهٔ سیرک نیز بزرگ‌تر. آهنگ نیز گیراتر و گیراتر می‌شد در حالی که چشمان بینندگان محلی از شوق شروع به برق زدن می‌کرد. پسربچه‌ها همراه با تندتر شدن آهنگ و ریتم تبل‌ها شعری را به صورت هماهنگ و موزون می‌خواندند. مترجم توضیح می‌داد که متن ترانه مربوط است به عشق زمینی به زیبایی زنان. رقص به نرمی هرچه تمام‌تر ادامه یافت تا جایی که کودکان روی زمین دراز کشیدند؛ گویی سحر عشق آنان را مسحور کرده بود. دیگران آنان را همراهی می‌کردند اما تم همیشه یکی بود.
در سال ۱۹۰۹ دو پسربچه در نمایشگاه دانشی، صنعتی و کشاورزی آسیای مرکزی اقدام به نمایش رقص در تاشکند نمودند. چندین پژوهش‌گر محلی با اشاره به علاقهٔ دائمی و شادمانی جمعی از این اجراها، آغاز به ضبط و ثبت متن ترانه‌های خوانده شده توسط آن دو پسر یعنی حاجی‌بچهٔ ۱۶ ساله و سیدبچهٔ ۱۰ ساله نمودند. آن دو پسر اهل شهر مرغیلان بودند. این آهنگ آن دو باعث شهرت‌شان در میان «سارت‌زبانان» (یکی از شاخه‌های ازبکی) و روس‌زبانان شد.
در زمان فرمان‌روایی طالبان بچه‌بازی در اصل هم‌جنس‌بازی به حساب می‌آمد و به همین روی ممنوع بود. مخالفت طالبان با بچه‌بازی به این خاطر بود که آن را با احکام اسلام مغایر می‌دانستند و از همین روی پس از ۱۹۹۶ که روی کار آمدند، آن را ممنوع اعلام کردند. در دورهٔ طالبان رابطهٔ جنسی با نوجوانان هم‌جنس، لواط به حساب می‌آمد و مجازات آن اعدام بود.
بر پایهٔ پژوهشی که به سال ۲۰۱۱ در پاکستان توسط اینگبورگ بالاداف از ۴ پسربچه به عمل آمد، شباهت‌ها و تفاوت‌هایی بین نحوه انجام بچه‌بازی در پاکستان با ازبکستان و پشتوهای افغانستان در سال ۱۹۷۰ مشاهده شد.