استان اصفهان
مردم‌شناسی و فرهنگ > قومیت و زبان

بیشتر مردم استان اصفهان را فارس‌ها تشکیل می‌دهند. قوم‌های مختلف دیگری چون: لرها، ترک‌های قشقایی ،ارمنی‌ها، کُردستانی‌ها، گرجی‌ها، یهودی‌ها و مازندرانی‌ها و گیلک‌ها و عشایر عرب جرقویه، گبرها (نایین، اردستان، نطنز، میمه، برخوار) در این استان ساکن هستند.
فارسی‌زبان‌ها بزرگ‌ترین گروه قومی استان اصفهان هستند که در شمال غرب، غرب، جنوب غرب و دشت‌های استان ساکن هستند. در استان اصفهان گویش‌های گوناگونی از زبان لری به چشم می‌خورد مانند:
۱- گویش نواحی غربی استان همچون شهرستان‌های فلاورجان و مناطق شمال غرب استان اصفهان (شامل شهرستان‌های فریدن، فریدونشهر، نجف آباد، چادگان، لنجان غربی) فولادشهر، شاهین شهر
۲-لهجهٔ مردم اصفهان، خمینی‌شهر و فلاورجان که به زبان فارسی شهرت دارد (واژگان به گونه کشیده ادا می‌شوند).
۳-لهجهٔ مردم نجف‌آباد، مبارکه، لنجان، شهرضا و دهاقان که به لحاظ واژگان و آوا فارسی است.
ایل قشقایی: به‌گونه پراکنده در بخش چشمگیری از جمعیت شهرستان‌های سمیرم، شهرضا، دهاقان و نیز جمعیت‌های کمتری در دیگر شهرستان‌های استان مانند مبارکه، اصفهان، شاهین‌شهر و میمه و … را تشکیل می‌دهند. همچنین عشایر قشقایی ییلاق خود را در سه شهرستان سمیرم، شهرضا و دهاقان در استان اصفهان و قشلاق را در استان فارس سپری می‌کنند. همچنین گروه‌های دیگری از لرها در استان مانند شهرستان‌های چادگان و فریدن هستند و گویش‌شان به ترکی قشقایی و لری بختیاری بسیار نزدیک است.
لرها: لرهای بختیاری از دیر باز در استان اصفهان ساکن بوده‌اند. بر اساس برآوردهای رسمی در سال ۱۳۸۹ بختیاری‌ها حدود ۸ درصد جمعیت اصفهان را تشکیل می‌دادند بختیاری‌های بومی استان بخشی از جمعیت شهرستان‌های فریدونشهر، داران، چادگان و بوئین و میاندشت فولادشهر شاهین شهر میمه نجف آباد لنجان فلاورجان تیر کروان سمیرم مبارکه خمینی شهر را شامل می‌شوند و همچنین لرهای جنوبی در شهرستان سمیرم حضور دارند. اما بخش بزرگی از بختیاری‌ها نیز از چهارمحال و بختیاری و خوزستان به استان اصفهان مهاجرت کرده‌اند. بر اساس رشد مهاجرت بالا از خوزستان و چهارمحال و بختیاری مسئولان اصفهان جمعیت بختیاری‌های اصفهان به جز باقی لرها را بیشتر ۲۰٪ تخمین می‌زنند که بیشتر در شهرهای شاهین شهر، فولادشهر، اصفهان و بهارستان ساکن هستند. به عنوان مثال، در دورهٔ آماری ۱۳۸۵–۱۳۹۰، ۵۶٫۶ درصد مهاجرانی که استان چهارمحال و بختیاری را ترک کرده‌اند، مقصدشان استان اصفهان بوده است. مهم‌ترین دلیل مهاجرت بختیاری‌ها به استان اصفهان کار در مراکز صنعتی است. استان اصفهان همچنین از جمله مقاصد مهاجرتی استان‌های لرستان و کهگیلویه و بویراحمد می‌باشد و جمعیت زیادی از مهاجرین را در خود جای داده است.
ارمنی‌ها: ارمنی‌ها را در زمان صفویه را به اصفهان و به ویژه مناطق فریدن و فریدونشهر کوچاندند. ارمنی‌ها از گذشته تا به امروز نقش پر رنگی را در شهر اصفهان داشته‌اند و نمونه‌های بارز حضور پر رنگ‌شان، کلیسای وانک و بسیاری از تعمیرگاه‌ها در شهر اصفهان است. امروزه بیشتر ارمنیان فریدن و به ویژه روستای خویگان علیا در فریدون‌شهر که زمانی بزرگ‌ترین روستای ارمنی‌نشین ایران بوده به اصفهان و در منطقه‌ای به نام جلفا زندگی می‌کنند.
کُردستانی‌ها: کُردها در شهرهای اصفهان، گلپایگان، کاشان و همچنین نایین زندگی می‌کنند. آنها منسوب به استان کُردستان هستند و در زمان پهلوی اول به استان‌های اصفهان و یزد کوچانده شدند.
گرجی‌ها: گرجی‌ها نیز همانند ارمنی‌ها در زمان شاه عباس یکم از قفقاز به استان اصفهان کوچانده شدند. آنان نخست در شهر تازه بنا شدهٔ نجف‌آباد سکنا گزیدند سپس به دلیل ناسازگاری با آب و هوای نجف‌آباد و دلایل دیگر به فریدن و فریدونشهر رفتند. امروزه زبان و نوشتن گرجی در فریدون‌شهر آموزش داده می‌شوند.
در پژوهشی که به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ انجام شد و برپایه یک پژوهش میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و نزدیک به ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظرسنجی نمونه‌گیری شد در این استان به گونه زیر بود:
| اقوام استان اصفهان | اقوام استان اصفهان | اقوام استان اصفهان | اقوام استان اصفهان | اقوام استان اصفهان |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| قومیت | قومیت |  | درصد | درصد |
| فارس | فارس |   | ۸۳٫۴٪ | ۸۳٫۴٪ |
| ترک‌زبان | ترک‌زبان |   | ۷٪ | ۷٪ |
| لر | لر |   | ۶٫۲٪ | ۶٫۲٪ |
| عرب | عرب |   | ۱٫۲٪ | ۱٫۲٪ |
| سایر و بدون جواب | سایر و بدون جواب |   | ۲٫۲٪ | ۲٫۲٪ |