stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نیکلای دورف

| نیکلای دورف | نیکلای دورف |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۱ نوامبر ۱۹۸۰ ‏(۴۴ سال) لنینگراد، اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی
ملیت: روسی
محل تحصیل: دانشگاه دولتی سن پترزبورگ
پیشه: کارآفرینی
شناخته‌شده برای: تأسیس وی‌کی در ۲۰۰۶ تأسیس پیام‌رسان تلگرام در ۲۰۱۳
خویشاوندان: پاول دورف (برادر)
وبگاه: www.pdmi.ras.ru/eng/perso/durov.php
نیکلای دوروف (به روسی: Никола́й Вале́рьевич Ду́ров) (متولد ۲۱ نوامبر ۱۹۸۰) ریاضی‌دان و برنامه‌نویس زادهٔ اتحاد جماهیر شوروی است. او برنامه‌نویس و از هم‌بنیان‌گذاران تلگرام است. نیکلای دوروف برادر بزرگتر پاول دوروف مدیرعامل تلگرام است. از فعالیت‌های مشترک این دو برادر می‌توان به راه اندازی شبکه اجتماعی بسیار محبوب روسی با نام وی‌کی اشاره کرد.
نیکولای پسر والری دوروف، دکترای علوم فیلولوژیکی و استاد فیلولوژی در دانشگاه ایالتی سن پترزبورگ است. او در سه سالگی می‌توانست مانند بزرگسالان بخواند و تا هشت سالگی معادلات مکعبی (درجه ۳) را حل می‌کرد.
در دوران تحصیل، نیکلای دوروف برندهٔ ۳ مدال طلا در المپیاد جهانی ریاضی، ۳ مدال نقره و یک مدال طلا در المپیاد جهانی کامپیوترو دو بار برندهٔ مسابقه بین‌المللی برنامه‌نویسی دانش‌جویی شده است. او اولین دکترای خود را در سال ۲۰۰۵ با پایان‌نامه خود «رویکردی جدید به هندسه آراکلوف» از دانشگاه ایالتی سن پترزبورگ دریافت کرد. او با ادامه تحصیل در دانشگاه بن، در سال ۲۰۰۷ دومین دکترای خود را زیر نظر گرد فالتینگز با پایان‌نامه خود در مورد هندسه آراکلو مفرد اخذ کرد.
او سمت پژوهشگر ارشد آزمایشگاه جبر و نظریه اعداد در دپارتمان سنت پترزبورگ مؤسسه ریاضیات استکلوف آکادمی علوم روسیه را دارد. دوروف تا سال ۲۰۱۳ به عنوان توسعه دهنده اصلی تیم VK کار کرد او به همراه برادرش پاول، سرویس پیام‌رسان فوری تلگرام را تأسیس کرد و پروتکل MTProto را برای تلگرام در سال ۲۰۱۳ توسعه داد. اعتقاد بر این است که دوروف نویسنده وایت پیپر اصلی TON (شبکه باز تلگرام) است.
سوت‌زنی

سوت‌زنی یا افشاگری (به انگلیسی: Whistleblowing) به فعالیت فردی که معمولاً کارمند یک سازمان است اشاره دارد که در آن دست به افشاگری دربارهٔ فعالیت‌های غیرقانونی، غیراخلاقی، نامشروع، ناامن یا فریبکارانه یک سازمان خصوصی یا دولتی می‌زند. افشاگران می‌توانند از روش‌های درون‌سازمانی یا بیرون‌سازمانی برای انتقال اطلاعات یا افشای ادعاهای خود دست بزنند. بیش از ۸۳٪ از افشاگران به این امید که شرکت خود مشکل را برطرف کند به‌صورت درون‌سازمانی اطلاعات خود را به مدیر مستقیم، مدیر منابع انسانی، واحد انطباق یا یک شخص ثالث بی‌طرف در داخل خود شرکت گزارش می‌دهند. همچنین افشاگر می‌تواند با ارتباط با نهادهای بیرون‌سازمانی مانند رسانه‌ها، دولت یا نیروهای انتظامی، ادعاهای خود را سوت‌زنی یا افشا کند. برخی کشورها قوانین ویژه‌ای برای تعریف سوت‌زنی و روش‌های مجاز برای آن دارند. افشاگری می‌تواند در بخش خصوصی یا دولتی رخ دهد.
اغلب سوت‌زنان به دلیل افشاگری‌شان مورد تلافی‌جویی مانند اخراج از کار از سازمان خود روبرو می‌شوند. اقدامات دیگری نیز به‌عنوان تلافی‌جویی ممکن است انجام شود: مانند افزایش غیرمنطقی حجم کار، کاهش ساعات کاری، جلوگیری از تکمیل وظایف، تحقیر یا زورگویی. قوانین در بسیاری از کشورها سعی در حمایت از افشاگران و تنظیم فعالیت‌های افشاگری دارند. این قوانین غالباً رویکردهای متفاوتی برای افشاگری در بخش‌های عمومی و خصوصی اتخاذ می‌کنند.
افشاگران همیشه به اهداف خود نمی‌رسند؛ برای اینکه ادعاهای آنها معتبر و موفق باشد باید شواهد محکمی ارائه کنند تا دولت یا نهاد نظارتی بتواند آنها را بررسی و شرکت‌ها یا نهادهای دولتی فاسد را پاسخگو سازد. افشاگران برای موفقیت در افشاگری خود باید سال‌ها در برابر تلاش‌های هماهنگ و طولانی‌مدتی که ممکن است از سوی سازمان‌ها برای ساکت کردن، بی‌اعتبار ساختن، انزوا و تضعیف وضعیت مالی و روانی‌شان اعمال شود پایداری کنند.
از افشاگران به عنوان «پیامبران در حال انجام وظیفه» یاد شده است. اما بسیاری از آنان شغل خود را از دست می‌دهند، قربانی کارزارهایی برای بی‌اعتبار و منزوی کردن خود می‌شوند، فشارهای مالی و روانی را تحمل می‌کنند و برخی نیز جان خود را از دست می‌دهند. از جمله این نمونه‌ها می‌توان به جان بارنت اشاره کرد که روزی که قرار بود شهادت خود را به عنوان افشاگر علیه شرکت هوافضای بوئینگ ارائه دهد درگذشت و دیوید کلی که دو روز پس از آنکه کمیته‌های اطلاعاتی، امنیتی و امور خارجی پارلمان بریتانیا اعلام کردند که او دربارهٔ ادعاهای مشکوکی که برای قانع‌کردن پارلمان بریتانیا جهت رأی به حمله به عراق مطرح شده بود، مورد بازجویی قرار خواهد گرفت، پیدا شد.
نمای کلی > خاستگاه واژه

این واژه با استفاده از سوت برای آگاه کردن عموم یا جمعیت دربارهٔ مسائلی چون ارتکاب جرم یا نقض قوانین در یک بازی مرتبط است. گفته می‌شود که واژه انگلیسی Whistleblowing را کنشگر آمریکایی رالف نیدر در اوایل دهه ۱۹۷۰ ابداع کرد تا از بار منفی واژه‌هایی مانند «خبرچین» و «زیر آب زن» وجود داشت پرهیز کند. اما در واقع ریشه این واژه به قرن ۱۹ بازمی‌گردد. عبارت «سوت‌زنی» در قرن ۱۹ به مأموران اجرای قانون نسبت داده شد، زیرا آن‌ها برای هشدار دادن به مردم یا همکاران پلیس خود از سوت استفاده می‌کردند. داوران ورزشی که از سوت برای اعلام بازی غیرقانونی یا خطا استفاده می‌کنند نیز به عنوان «سوت‌زن» شناخته می‌شدند.
در سال ۱۸۸۳ یک داستان در گازت جینزویل ویسکانسین یک پلیس را که برای هشدار دادن به شهروندان در مورد یک شورش از سوت استفاده کرده بود «سوت‌زن» نامید. در دهه ۱۹۶۰ روزنامه‌نگاران این واژه را برای اشاره به افرادی مانند رالف نیدر که خلافکاری یا تبه‌کاری را افشا می‌کردند به کار رفت.
نمای کلی > روش‌های سوت‌زنی > روش‌های داخلی

در بیشتر موارد سوت‌زنان افشاگری خود را درون سازمان از طریق گزارش‌دهی ناشناس به مدیریت انجام می‌دهند تا تخلف یک همکار یا مافوق در شرکت خود را گزارش دهند. در سازمان‌هایی این امکان فراهم شده است تا افراد سازمان بتوانند از طریق هات‌لاین یا کانالهای تماس مختلف موجود فساد را گزارش کنند تا رفتار غیرقانونی و غیرقابل قبول فرد دیگری در سازمان را گزارش دهد. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد افراد تمایل دارند که اگر در سازمان روش مشخصی برای افشای تبه‌کاری یا فساد وجود داشته باشد و حفظ کامل محرمانگی انجام شود افشاگری را درون سازمان انجام دهند و دست به افشاگری در بیرون از سازمان نزنند.
مکانیزم‌های گزارش‌دهی ناشناس به عنوان مثال‌هایی که قبلاً ذکر شد، کمک می‌کنند تا جوی ایجاد شود که در آن کارمندان بیشتر احتمال می‌دهند تخلفات احتمالی یا واقعی را بدون ترس از تلافی گزارش دهند یا مشاوره بخواهند. استاندارد مدیریت ضد رشوه جدید ایزو ۳۷۰۰۱ شامل گزارش‌دهی ناشناس به عنوان یکی از معیارهای این استاندارد جدید است.
نمای کلی > روش‌های سوت‌زنی > کانال‌های خارجی

سوت‌زنان خارجی، تخلفات را به افراد یا نهادهای بیرون از سازمان گزارش می‌دهند. در این موارد، بسته به ماهیت اطلاعات، سوت‌زنان ممکن است تخلفات را به وکلا، رسانه‌ها، نهادهای اجرای قانون یا سازمان‌های نظارتی و سایر ارگان‌های محلی، ایالتی یا فدرال گزارش کنند. در برخی موارد، سوت‌زنی خارجی با ارائه پاداش‌های مالی تشویق می‌شود.
نمای کلی > روش‌های سوت‌زنی > کانال‌های شخص ثالث

گاهی اوقات سازمان‌ها از سازمان دیگری برای ایجاد یک کانال گزارش‌دهی امن و ناشناس برای کارمندان خود استفاده می‌کنند که اغلب به عنوان خط ویژه سوت‌زنی شناخته می‌شود. علاوه بر حفاظت از هویت سوت‌زن این خدمات طراحی شده‌اند تا افراد در رأس هرم سازمان را از تخلفات آگاه کنند. گاهی حتی نرم‌افزارهای مدیریتی خاصی طراحی می‌شود که با نرم‌افزارهای درون سازمان یکپارچه شده است که به کارکنان اجازه می‌دهد به‌طور ناشناس گزارش بفرستند.
اجرای یک راهکار شخص ثالث اغلب ساده‌ترین راه برای سازمان است تا رعایت قوانین را ترویج دهد یا سیاست سوت‌زنی را ارائه دهد که قبلاً وجود نداشته است. تعداد فزاینده‌ای از شرکت‌ها و مقامات از خدمات شخص ثالث استفاده می‌کنند که در آن سوت‌زن نیز برای ارائه‌دهنده خدمات شخص ثالث ناشناس باقی می‌ماند، که این امکان از طریق شماره تلفن‌های رایگان و/یا راه‌حل‌های مبتنی بر وب یا اپلیکیشن که از رمزگذاری نامتقارن استفاده می‌کنند، فراهم می‌شود.
حمایت قانونی از افشاگران > ایران

دولت ایران در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که سوت‌زنی یا افشاگری عمومی دربارهٔ فسادهای مقامات در صورتی که سوت‌زننده نتواند آن را اثبات کند مجازات قانونی خواهد داشت.
حمایت قانونی از افشاگران > ایالات متحده آمریکا

در ایالات متحده آمریکا قانون جاسوسی سال ۱۹۱۷ برای پیگرد قانونی سوت‌زنندگانی مانند ادوارد اسنودن و چلسی منینگ به کار رفته است. در سال ۲۰۱۳ منینگ به جرم نقض قانون جاسوسی و افشای اسناد حساس نظامی به ویکی‌لیکس به ۳۵ سال زندان محکوم شد. در همان سال اسنودن به جرم نقض قانون جاسوسی به دلیل انتشار اسناد محرمانه متعلق به آژانس امنیت ملی متهم شد.
کتابشناسی

Arnold, Jason Ross (2019). Whistleblowers, Leakers, and Their Networks: From Snowden to Samizdat. Rowman & Littlefield.
Banisar, David "Whistleblowing: International Standards and Developments", in Corruption and Transparency: Debating the Frontiers between State, Market and Society, I. Sandoval, ed. , World Bank-Institute for Social Research, UNAM, Washington, D.C. , 2011 available online at ssrn.com
(Open Access)
Ceva, Emanuela and Bocchiola, Michele (2018). Is Whistleblowing a duty?, Cambridge: Polity Press.
Dempster, Quentin Whistleblowers, Sydney, ABC Books, 1997. شابک ‎۰−۷۳۳۳−۰۵۰۴−۰ISBN 0-7333-0504-0 [See especially pp. 199–212: 'The Courage of the Whistleblowers']
Frais, A "Whistleblowing heroes – boon or burden?", Bulletin of Medical Ethics, 2001 Aug:(170):13–19.
Garrett, Allison, "Auditor Whistle Blowing: The Financial Fraud Detection and Disclosure Act," 17 Seton Hall Legis. J. 91 (1993).
Hunt, Geoffrey (2000). "Whistleblowing, Accountability & Ethical Accounting". Clinical Risk. 6 (3): 115–16. doi:10.1177/135626220000600306.
Lauretano, Major Daniel A. , "The Military Whistleblower Protection Act and the Military Mental Health Protection Act", Army Law, (Oct) 1998.
Lechner, Jay P. & Paul M. Sisco, "Sarbanes-Oxley Criminal Whistleblower Provisions & the Workplace: More Than Just Securities Fraud" 80 Florida B. J. 85 (ژوئن ۲۰۰۶)
Martin, Brian. Justice Ignited: The Dynamics of Backfire, (Lanham, MD: Rowman & Littlefield, 2007).
Martin, Brian with Wendy Varney. Nonviolence Speaks: Communicating against Repression, (Cresskill, NJ: Hampton Press, 2003).
Martin, Brian. Technology for Nonviolent Struggle بایگانی‌شده  در ۹ آوریل ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine, (London: War Resisters' International, ۲۰۰۱).
Martin, Brian with Lyn Carson. Random Selection in Politics, (Westport, CT: Praeger, 1999).
Martin, Brian. The Whistleblower's Handbook: How to Be an Effective Resister, (Charlbury, UK: Jon Carpenter; Sydney: Envirobook, 1999). Updated and republished 2013 as Whistleblowing: a practical guide, Sparsnäs, Sweden: Irene Publishing.
McCarthy, Robert J. "Blowing in the Wind: Answers for Federal Whistleblowers", 3 William &amp; Mary Policy Review 184 (2012).
Rowe, Mary & Bendersky, Corinne, "Workplace Justice, Zero Tolerance and Zero Barriers: Getting People to Come Forward in Conflict Management Systems," in Negotiations and Change, From the Workplace to Society, Thomas Kochan and Richard Locke (eds), Cornell University Press, 2002
Wilkey, Robert N. Esq. , "Federal Whistleblower Protection: A Means to Enforcing Maximum Hour Legislation for Medical Residents", William Mitchell Law Review, Vol. 30, Issue 1 (2003).
Engineering Ethics concepts and cases by Charles E. Harris, Jr. – Michael S. Pritchard- Michael J. Rabins.
IRS.gov بایگانی‌شده  در ۴ اوت ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine, Whistleblower – Informant Award
Whistleblower& Laws Australia – Global and Australian Laws: Steven Asnicar, 2019
جستارهای بیرونی

Ed Yong (28 November 2013). "3 ways to blow the whistle" (PDF). Nature Vol 503.
Public Interest Disclosure Act 1998 بایگانی‌شده  در ۱۶ مه ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine from Her Majesty's Stationery Office
National Security Whistleblowers, a Congressional Research Service (CRS) Report
Survey of Federal Whistleblower and Anti-Retaliation Laws, a Congressional Research Service (CRS) Report
Whistleblower Protection Program & information at U.S. Department of Labor
Read v. Canada (Attorney General) Canadian legal framework regarding whistleblowing defence
Patients First
Whistleblowers UK بایگانی‌شده  در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
Why be a whistleblower? بایگانی‌شده  در ۱۳ ژوئن ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
Author Eyal Press discusses whistleblowers and heroism on Conversations from Penn State
"Digital Dissidents: What it Means to be a Whistleblower". Al Jazeera English.
ادوارد اسنودن، افشاگر آمریکایی
راجستان

مکان در 23x15px|border |alt=|link= هند
| راجستان राजस्थान | راجستان राजस्थान |
| --- | --- |
ایالت: ایالت
  مهر:   مهر
ایالت راجستان هند: ایالت راجستان هند
مرکز: جایپور
بزرگترین شهر: جایپور
تأسیس: ۱ نوامبر ۱۹۵۶
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۴۲۲۶۹ کیلومتر مربع (۱۳۲۱۵۱ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۱): جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل: ۶۸۶۲۱۰۱۲
 • تراکم: ۲۰۰/کیلومتر مربع (۵۲۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۰۵:۳۰+ (IST)
کد ایزو ۳۱۶۶: IN-RJ
وبگاه: www.rajasthan.gov.in
دژ عامر، کاخ و قلعه‌ای در راجستان، هند است. ورودی اصلی دژ عامر، «دروازهٔ خورشید» نام دارد که به «جالبی چوک»، اولین حیاط اصلی منتهی می‌شود.
این دژ از اماکن مهم گردشگری راجستان و جزء میراث جهانی یونسکو در هند است.
راجستان (به هندی: राजस्थान) بزرگ‌ترین ایالت هندوستان است که به عنوان سرزمین پادشاهان شناخته شده و در گذشته راجپوتانا خوانده می‌شد.
ایالت راجستان در شمال غربی هند واقع شده‌است. در غرب آن پاکستان، در جنوب غربی آن گجرات، در جنوب شرقی آن مادیا پرادش، در شمال شرقی آن اوتار پرادش و هاریانا و در شمال آن پنجاب قرار دارد.
مساحت راجستان ۳۴۲٬۲۳۹ کیلومتر مربع و مرکز آن شهر جایپور است. بیابان تار گسترهٔ پهناوری از این ایالت را پوشانده‌است.
منطقه راجستان از ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد و پیش از آن مسکونی بوده‌است.
تاریخچه

قبایل بهیل و مینا را نخستین ساکنان این منطقه می‌دانند.
ترک‌ها و پشتون ها نیز بعدها به منطقه آمدند و با مردمان آن آمیختند.
راجستان در قدیم به نام راجپوتانا هم نامیده می‌شد که به کاست راجپوت‌ها اشاره داشت. افراد این کاست از سده ششم میلادی در این محل بر حکمرانان محلی فرمانروایی داشتند. گورکانیان مسلمان از سده شانزدهم از محدوده افغانستان امروزی وارد راجستان شده و با وجود مقاومت راجپوت‌ها بخش‌هایی از این سرزمین را تصرف کردند. گورکانیان در حدود میانه‌های سده هفدهم فرمانروایی بیشتر بخش‌های هندونشین هندوستان را در دست گرفتند.
پس از فروپاشی امپراتوری گورکانی در جریان سده هجدهم میلادی مهاراجه‌های راجستان در برابر فشارهای پادشاهان همسایه خود یعنی ماراتی‌ها و پینداری‌ها مقاومت کردند. آنها سپس برای مقاومت خود از انگلیسی‌ها کمک خواستند و انگلیسی‌ها پذیرفتند در برابر کسب برخی منافع تجاری از آن‌ها حمایت کنند. با این روند، پادشاهی‌های محلی راجستان از اواخر سده نوزدهم تبدیل به ولایت‌های استعماری هند بریتانیا شدند، هرچند این پادشاهی‌ها از خودمختاری زیادی برخوردار بودند.
از زمان استقلال هند در سال ۱۹۴۷ پادشاهی‌های کوچک راجستان در جمهوری هند ادغام شدند و مهاراجه‌ها دیگر دارای هیچ مقام رسمی نیستند. راجستان در سال ۱۹۴۹ رسماً به عنوان یکی از ایالت‌های هند به رسمیت شناخته شد و شکل امروزی خود را در سال ۱۹۵۶ پیدا کرد.
گرمی (اردبیل)

| گرمی | گرمی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: اردبیل
شهرستان: گرمی
بخش: مرکزی
سال شهرشدن: ۱۳۲۸
مردم: مردم
جمعیت: ۳۵٬۹۶۷ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت: ۰٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
ارتفاع: ۸۵۰ متر
آب‌وهوا: آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه: ۲۸۰ میلی‌متر
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
شهردار: رسول حسن زاده
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۴۵
شناسهٔ ملی خودرو:  ایران ط91
کد آماری: ۱۲۳۲
  گرمی  روی نقشه ایران ۳۹°۰۱′۳۹″شمالی ۴۸°۰۴′۴۶″شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۰۲۷۶۱۹°شمالی ۴۸٫۰۷۹۵۶۲°شرقی﻿ / 39.027619; 48.079562   :   گرمی  روی نقشه ایران ۳۹°۰۱′۳۹″شمالی ۴۸°۰۴′۴۶″شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۰۲۷۶۱۹°شمالی ۴۸٫۰۷۹۵۶۲°شرقی﻿ / 39.027619; 48.079562   
 :  
fa (in English: Expected satiety)
گِرمی از شهرهای قدیمی استان اردبیل ایران و مرکز شهرستان گرمی و جزئی از دشت مغان است. این شهر بر سر چشمه رودخانه گرمی چای یا اوجارود بناشده‌است به نحوی که سه رود در میانه شهر به هم ملحق شده و اجارود یا گرمی چای را ایجاد می‌نمایند.
جغرافیا و طبیعت

شهرستان گرمی از شمال با شهرستان‌های بیله سوار و پارس‌آباد، از غرب با شهرستان کلیبر (آذربایجان شرقی) از جنوب با شهرستان مشگین‌شهر و از شرق با جمهوری آذربایجان همسایه‌است. شهرستان گرمی از جنوب به دامنه کوه‌های صلوات، از شمال به کوه‌های خروسلو از غرب به رود دره رود و از شرق به بالهارود محدود می‌شود.
براساس تقسیمات کشوری شهرستان مغان (گرمی) دارای وسعتی معادل ۱۷۲۵٫۲ کیلومتر مربع می‌باشد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | جمهوری آذربایجان(جلیل‌آباد) | شهرستان بیله‌سوار، شهرستان پارس‌آباد | آذربایجان شرقی (شهرستان کلیبر) |  |
|  | جمهوری آذربایجان(جلیل‌آباد) |  | آذربایجان شرقی (شهرستان هوراند) |  |
|  | جمهوری آذربایجان(جلیل‌آباد) | شهرستان گرمی | آذربایجان شرقی (شهرستان هوراند) |  |
|  | جمهوری آذربایجان(جلیل‌آباد) |  | آذربایجان شرقی (شهرستان هوراند) |  |
|  | جمهوری آذربایجان (یاردیملی) | شهرستان مشگین‌شهر |  |  |
پست‌ترین نقطه شهرستان در شمالغرب شهرستان و در روستای خان محمدلو واقع است که حدود ۲۴۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و مرتفع‌ترین نقطه شهرستان کوه‌های صلوات در جنوب روستای خان‌کندی است که حداکثر ۲۲۰۰ متر ارتفاع دارد.
رشته کوه‌های قره داغ، خروسلو، صلوات سمتهای جنوبی، شرقی و غربی این شهرستان را تشکیل می‌دهند. در کوه‌های این شهرستان تاکنون ۶ دهنه غار طبیعی شناسایی و ثبت شده‌است.
جغرافیا و طبیعت > بارش، رودها، چشمه‌ها و قناتها

بارش سالانه در شهرستان از شرق به غرب و از جنوب به شمال کاهش می‌یابد به‌طوری‌که میانگین بارش در منطقه داش دیبی و وان علیا (منتهی‌الیه شرق شهرستان) ۷۰۰ میلی‌متر در سال بوده و پربارش‌ترین نقطه استان اردبیل است. درحالیکه میانگین بارش سالانه منطقه خان محمدلو (منتهی‌الیه شمالغربی شهرستان) کمتر از۲۵۰ میلی‌متر می‌رسد. به‌طور کلی میزان بارش در شهرستان از متوسط بارش کشور بیشتر است و موجب شده تا تا کشاورزان آن به محصول خوبی از غلات وحبوبات خصوصاً گندم، جو، نخود و عدس دست یابند.
رودهای مهم شهرستان عبارتند از: بالهارود (به گویش محلی بالهاری)، دره رود، چلک چایی، برزند چایی، زنگیرچایی، گرمی چایی (اوجارود)، درین کبود چایی.
دره رود که در گویش محلی «دره اوورد» گفته می‌شود، با دبی آب بیش از یک میلیارد متر مکعب آب، بزرگترین رودخانه داخلی استان اردبیل است و بیشتر رودهای بزرگ استان نظیر قره سو، بالیغلو چای و خیاو چای به آن می‌ریزند، در بخشی از مسیر خود از غرب این شهرستان عبور می‌کند. سد بزرگ امارت بر روی این رودخانه و در محدوده شهرستان گرمی در حال ساخت است.
کوهستانهای جنوب شرقی شهرستان به علت اتصال به کوهستانهای تالش و نزدیکی به دریای خزر از بارش مناسبی در حدود ۶۰۰ میلی‌متر در سال برخوردار است؛ و به همین دلیل سرسبز است و جنگلهای اوماسلان و اینی که به جنگلهای تالش جمهوری آذربایجان متصل می‌شوند، در این منطقه قرار دارند. برف‌هایی که در زمستان می‌بارد، در کوهستانهای این منطقه گاه تا اوایل تیر ماه می‌ماند و قابل مشاهده است. همچنین چهار رودخانه گرمی چای (اجارود)، درین کبود، زنگیر و بالهارود، از این منطقه سرچشمه گرفته و تغذیه می‌شوند. بالهارود نسبت به سه رودخانه دیگر پرآب تر است و در بخشی از مسیر خود مرز ایران و جمهوری آذربایجان را تشکیل می‌دهد.
رودخانه دیگر شهرستان، رود برزند می‌باشد که بخشی از آب سد گیلارلو را تأمین می‌نماید.
میانگین بارش شهرستان گرمی حدود ۴۶۰ میلی‌متر است با این حال این بارش در طی سال‌ها متغیر است. بر همین اساس شاهد وجود ۶ رشته قنات (کاریز) در شهرستان هستیم که قدمت برخی از آن‌ها را تا دوره ساسانی تخمین زده‌اند. با شدت یافتن بحران آب در کشور برخی از این قناتها در سال‌های اخیر لایروبی و بازسازی شده‌اند. مشهورترین این کاریزها کاریز لنگان می‌باشد.
بر اساس گزارش منتشر شده در سال ۱۳۸۰، از نظر دارا بودن تعداد چشمه‌های دائمی، گرمی با دارا بودن ۶۹ چشمه دائمی بعد از مشکین شهر، اردبیل و خلخال، در رتبه چهارم استان از نظر تعداد چشمه دائمی می‌باشد.
جغرافیا و طبیعت > بادها

در گرمی یادهای زیادی نیز می‌وزد اما معمولاً تند نیستند. بسته به فصل و جهت وزش و نیز قدرت آن اسامی خاصی دارند. گرمیج (بادی که بین دشتهای منطقه و کوهستانهای آن می زود)، گئچی قیران و وعده از بادهای مشهور منطقه هستند که همگی دارای سرعت ملایمی می‌باشند. گیچی قیران باد سرد و دو باد دیگر نسبتاً گرم هستند.
جغرافیا و طبیعت > گونه‌های گیاهی و جانوری

مراتع و جنگلهای شهرستان محل رویش پراکنده یا انبوه انواع مختلفی از گیاهان و درختان و درختچه‌ها از جمله نارون، بلوط، انجیر، آلوی کوهی، زالزالک، سیب کوهی، زرشک، تمشک، نسترن، گز، گونه‌هایی از کاج و انواع گیاهان دارویی نظیر شیرین بیان، پنیرک، پونه، گاو زبان، بابونه، بومادران، زعفران کوهی، ترشک مواج، اسفند، ترشک کوهی، چای کوهی و برخی گیاهان دیگر است.
گلهای لاله، شقایق، زنبق، گونه‌هایی از صعلب، گلایل، بنفشه و برخی گل‌های دیگر در فصول مختلف و در نواحی مختلف شهرستان می‌رویند.
گونه‌های حیوانی شهرستان شامل:
پستانداران: خرگوش، گرگ، روباه، شغال، گورکن، جوجه تیغی، بز و میش جزو گونه‌های پستانداران منطقه هستند. گراز، خرس، گربه وحشی و برخی گونه‌های دیگر نظیر گوزن و آهو نیز هر از گاهی در دشتها و کوهستانها مشاهده می‌شوند. اما آهوی مغان که در افسانه‌های آذربایجان معروف است، سال‌هاست که مشاهده نشده‌است.
پرندگان: کبوتر، سینه سرخ، کبک، گنجشک، کلاغ، زاغ، دارکوب، هدهد، قرقی، جغد، خفاش، لاشخور، شاهین، پرستو، سونا، ترلان، قمری، سار و سار صورتی، بلبل، بلدرچین، چکاوک کاکلی،
خزندگان و دوزیستان: مار، کورمار، مارمولک، سمندر، لاک‌پشت، قورباغه،
حیوانات آبی (بیشتر در دو رودخانه بالهاری و دره رود): ماهی قزل آلا و آزاد، خرچنگ
شهر گرمی

شهر گرمی در فاصله تقریباً ۱۱۰ کیلومتری مرکز استان اردبیل و طول جغرافیایی'۳˚۴۸،
عرض جغرافیای '۱˚۳۹ واقع شده‌است. ارتفاع مرکز شهر گرمی از سطح دریای آزاد ۱۱۰۰ متر می‌باشد. تفاوت ارتفاع بین بلندترین و گودترین نقاط شهر بیش از ۱۰۰ متر می‌باشد که برای یک شهر با وسعت حدود ۸۰۰ هکتار نسبتاً زیاد می‌باشد. وسعت شهر گرمی حدود ۷۶۰ هکتار می‌باشد اما چون این شهر تقریباً در امتداد جاده اردبیل مغان و رودخانه اجارود و شعب آن توسعه یافته‌است شهری با بافت تقریباً طولی است. کالبد شهر گرمی (گئرمی Germi) را می‌توان به دو قسمت قدیم و جدید تقسیم کرد. محلات قدیمی شهر همچون موجره، یوخاری باش، قلعه باشی و سرچشمه، و همچنین کاربری‌های سنتی همچون مسجد جامع، بازار و شهرداری در قسمت قدیم شهر واقع شده‌اند که شیب زمین در آن زیاد و اغلب کوچه‌ها و خیابان‌ها از مسیر مارپیچ برخوردار هستند. قسمت جدید شهر شامل محله‌های جدیدتر همچون هلال احمر و ابیش آباد است. در این محلها شیب زمین بسیار ملایم و مسیر خیابانها و کوچه‌ها مستقیم و عرض آن‌ها زیاد است.
همچنین بعد از حادثه رانش محله کوتول قسمتی از اهالی شهر مجبور به کوچ و اسکان در شهرک ولیعصر شدند.
رودخانه‌های گئرمی چایی (رودخانه تولون)، الّه دره (در مکاتبات دولتی "الّه درق") و کوئل چایی از داخل شهر گرمی عبور می‌کنند همه این رودها از جنوب به شمال جریان دارند و ابتدا به رودخانه بولقارچای (بالهاری = بالهارود) و نهایتاً به دریای خزر می‌ریزند.
ارتفاع نقاط مختلف شهر گرمی از سطح دریا بسیار متفاوت و از ۱۰۰۰ متر در محله هلال احمر تا ۱۲۰۰ متر در محله چه لک یولی متغیر است.
کوه‌های مهم اطراف شهر عبارتند از: آزنا، قاراخان داغی، ایرناواش و سیفار
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بیگ باغی (۲ کیلومتر), ایلخچی (۳ کیلومتر) | آرانچی (۵ کیلومتر) | شهرک ولیعصر (۴ کیلومتر) |
|  اظماره (۴ کیلومتر) |  | رحیم لو (۲ کیلومتر) |
| ساری درق (کیلومتر۲), چلک (۳ کیلومتر) | تنگ (۱ کیلومتر) | مغوان (۵ کیلومتر) |
آب و هوای گرمی

شهرستان گرمی شهرستان گرمی مانند اغلب نواحی ایران دارای اقلیمی نیمه خشک با تابستان‌های نسبتاً گرم و زمستان‌های نسبتاً سرد می‌باشد. اب و هوای گرمی نسبت به اغلب نواحی و شهرستان‌های استان اردبیل معتدل و ملایم می‌باشد. آب و هوای این شهرستان تا اندازه‌ای تحت تأثیر آب و هوای منطقه خزر و توالش می‌باشد و قرار گرفتن اغلب آبادیهای آن در دره‌ها، آن‌ها را از بادهای تندی که در برخی شهرستان‌های استان نظیر اردبیل و مشکین شهر می‌وزد، در امان نگاه می‌دارد.
. متوسط بیشینه دمای آن در فصل تابستان ماه ژوئیه (تیر) تا ۳۱ درجه سانتیگرد افزایش می‌یابد درحالیکه متوسط کمینه دمای آن در فصل زمستان ماه فوریه (بهمن) تا منفی ۱ درجه سانتیگراد کاهش می‌یابد. بیشینه متوسط ماهانه بارندگی گرمی در ماه‌های نوامبر و می (آبان و اردیبهشت) به ترتیب به مقدار ۵۷ و ۵۴ میلی‌متر بوده و کمینه متوسط بارندگی در ماه ژوئیه (تیر) به مقدار ۱۵ میلی‌متر می‌باشد بیشینه مقدار متوسط ماهانه روزهای همراه با بارش مربوط به فصل بهار در ماه مه (اردیبهشت) به تعداد ۱۳ روز و کمینه آن در فصل تابستان ماه ژوئیه (تیر) به تعداد ۵ روز می‌باشد.
مردم‌شناسی > جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۳۵٬۹۶۷ نفر (در ۸٬۳۷۵ خانوار) بوده‌است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۵۵ | ۱۲٬۵۳۷ | —     |
| ۱۳۶۵ | ۲۶٬۱۴۶ | ۱۰۸٫۶٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۳۰٬۹۷۸ | ۱۸٫۵٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۳۴٬۱۶۶ | ۱۰٫۳٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۳۵٬۱۴۸ | ۲٫۹٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۳۵٬۷۵۳ | ۱٫۷٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۳۵٬۹۶۷ | ۰٫۶٪+ |
مردم‌شناسی > مذهب

مردم این شهرستان مسلمان و ۱۰۰٪ شیعه اثنی عشری می‌باشند و به مراسم دینی و مذهبی اهمیتی خاص قائل هستند برای همین این شهرستان همه سال پذیرای تنی چند از مداحان، شعرا، سخنرانان مذهبی مشهور است و خصوصاً در ایام محرم مراسم شبیه خوانی و تعزیه خوانی که در روستاها و نقاط مختلف آن برگزار می‌شود، مخاطبان زیادی را از اقصا نقاط کشور جذب می‌نماید. برخی مراسم خاص مذهبی مانند چاووش خوان اعزام حجاج بیت الله حرام همچنان در این شهرستان انجام می‌شود. مسجد و مراسم گروهی در مسجد در فرهنگ مردم این منطقه جایگاه خاصی دارد به نحوی که در اولین روز تحویل سال نو شمسی دید و بازدیدی در مسجد هر محل انجام می‌شود و اهالی می‌کوشند در مراسم تمامی محلاتی که با آنها مراوده دارند شرکت نمایند ولی این مراسم دید و بازدید در نهایت سادگی و سهولت انجام می‌شود.