معادن افغانستان
پیشینه

تاریخ تمدن شناسی یکی از مشاغلی است که از ۳٬۰۰۰ سال پیش تاکنون رواج داشته‌است. مصری‌ها در مجسمهٔ چشمان آخناتون و ملکه نفریتیت از لاجورد افغانستان استفاده کرده‌اند. در آن زمان مردم معدن طلا، آهن، مرمر، لاجورد، یاقوت و فیروزه را می‌شناختند و از آن زیورآلات می‌ساختند. از گذشته‌های دور لاجورد، طلا و نمک در بدخشان، مس و آهن در قندهار و کابل استخراج می‌گردید. در قرون وسطی و در اوایل قرن ۲۰ نیز طلا در منطقهٔ مقر، نقره و زمرد در ولایت پنجشیر، معادن متعدد آهن و سایر فلزات در نقاط مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ و همچنین طی دو قرن معادن زغال‌سنگ در شمال و بخش مرکزی، نفت وگاز در مناطق شمال افغانستان، هلمند قندهار و خوست کشف شده‌است. درقرن ۱۸ پس از انقلاب صنعتی در اروپا جهان کشایان غرض کشف معادن افغانستان باستان شناسان و معادن شناسان خودرا تحت نام‌های سیار یا نام دیگر گسیل داشتن. برای اولین بار زمین‌شناسان انگلیسی (گریس باخ و هایدن) در افغانستان مرکزی و شمالی مشاهداتی انجام دادند و بعدها زمین شناسان فرانسوی، (فیورون و همکاران) در سال‌های ۱۹۲۶–۱۹۵۱ مناطقی در اطراف کابل را نقشه‌برداری زمین‌شناسی نمودند. در اوایل سال ۱۸۴۱ میلادی، نظامیان بریتانیائی جستجو نموده‌اند تا منابع معدنی صادراتی را به عنوان تجارت که برای محصولات صنعتی انگلستان قابل استفاده قرار می‌گرفت، دریافت نمودند؛ ولی در سال ۱۸۸۸ میلادی، طرح نو سیستماتیک مواد معدنی توسط سروی جیولوجی انگلستان (BGS) به عنوان برخی از فعالیت‌های آن کشور، آغاز گردید. اسنادی که در سال ۱۸۹۰ میلادی توسط جیولوجستان کشور بریتانیا تهیه گردیده، نشان دهنده آن است که معدن بزرگ آهن حاجی گک که یکی از غنی‌ترین ذخایر معدنی در افغانستان در حال حاضر محسوب می‌گردد که در ولایت بامیان این کشور قرار دارد. وبعدها زمین‌شناسان فرانسوی، (فیورون و همکاران او) در سال‌های ۱۹۲۶–۱۹۵۱ مناطقی در اطراف کابل را نقشه‌برداری زمین‌شناسی نمودند. در دههٔ ۱۹۵۰ با تأسیس ریاست تفحص نفت و گاز مرحله مهمی از مطالعات زمین‌شناسی افغانستان آغاز شد. در ۱۹۵۸ زمین‌شناسان افغانستان با همکاری کارشناسان روسی جستجو برای کشف نفت و گاز طبیعی را با موفقیت به پایان رسانیدند. در این مطالعات برای اولین بار ساختار زمین‌شناسی منطقه با تهیهٔ نقشه‌های زمین‌شناسی همراه شد. در سال ۱۹۱۹م برای نخستین بار هیئت روسیه برای اجرای کار بالای منابع معدنی، وارد کابل گردید. در سال ۱۹۲۰ زمین‌شناسان آمریکایی در امور سروی مواد معدنی در افغانستان اشتراک ورزیدند. در سال ۱۹۳۷، افغانستان جواز فعالیت به کمپانی اکتشافی داخلی – نیویورک جهت اکتشاف ذخایر نفت در سراسر کشور را، اعطا نمود، اما به دلیل آغاز درگیری قریب الوقع جنگ جهانی دوم، کمپانی نامبرده پس از یک سال از امتیاز خویش عقب‌نشینی نمود. پس از جنگ جهانی دوم فعالیت‌های اکتشاف یک بار دیگر در توافق به کشور فرانسه و بعضی تحقیقات زغال‌سنگ در جنوب افغانستان توسط آلمانی‌ها در سال ۱۹۵۰ ادامه یافت، که پسان‌تر در سال ۱۹۵۴ توسط جیولوجستان سویدنی این تحقیقات انجام گردید. در سال‌های ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۱ زمین‌شناسان فرانسوی (منزیه و لاپاران) حوالی کابل را نقشه‌برداری نمودند و از ۱۹۵۹ زمین‌شناسان آلمان غربی به کمک عکس‌های هوایی کار تهیهٔ نقشهٔ زمین‌شناسی تمام نیمهٔ جنوبی کشور را (با مقیاس ۱۰۰۰۰۰۰:۱) آغاز نمودند. در سال ۱۹۵۸ کمک‌های خارجی از سوی اتحاد جماهیر شوروی در حال اجرا قرار داشت، که دولت جمهوری چک در روند تهیه کمک‌ها توسط متخصصین روسی، نیز اشتراک ورزیدند. در طی دههٔ ۱۹۶۰، فعالیت‌های اکتشاف و نقشه‌برداری در جنوب افغانستان به آلمانی‌ها، فرانسوی‌ها و آمریکایی‌ها سپرده شد، درحالی که اتحاد جماهیر شوروی در شمال افغانسان تمرکز داشت، دخالت فرانسه فقط تا سال ۱۹۷۰ زمانی‌که شرکت نفت توتال پیش‌بینی در حوضه کتواز افغانستان انجام داد، ادامه داشت. در ۱۹۶۳ ریاست «تفحص مواد مفیدهٔ جامد» تأسیس شد که در ۱۹۶۵ به ریاست «جیولوجی و معادن» تغیر نام یافت. در این ریاست با همکاری زمین شناسان روسی، اکتشاف، ارزیابی و تخمین ذخایر معدنی زغال‌سنگ، سنگ آهن، طلا و لاجورد آغاز گردید. در نتیجه همین تفصحات معادن بزرگی همچون «معدن آهن حاجیگک» در منطقهٔ بامیان و حوزه بزرگ زغال‌سنگ پلخمری نیز معادن حوزهٔ زغال‌سنگ «بخشان تا نزدیکی هرات» همچنان در غرب و مواد با ارزش دیگر همچون باریت، بریلیوم و … کشف گردید. از ۱۹۶۵ مطالعات زمین‌شناسی وسیع و مهمی در مورد اکتشاف مواد معدنی مهمی چون سرب، روی (جست)، مس، طلا، باریت، ابرک، سولفور، فسفریت‌ها، سینابر، زغال‌سنگ، آب‌های معدنی، نمک طعام و مواد ساختمانی صورت گرفت. در ۱۹۷۳ ارزیابی جدیدی در مورد معدن بزرگ «آراگونیت» در حاشیهٔ جنوب غربی کشور و معادن مهم باریت در شمال هرات مورد اکتشاف قرار گرفت. در ۱۹۷۴ در منطقه لوگر (جنوب کابل) کمربند مس دار بزرگی (مس عینک) کشف شد. مهم‌ترین مطالعات زمین‌شناسی افغانستان با تهیه نقشه زمین‌شناسی سراسر افغانستان در مقیاس ۵۰۰۰۰۰:۱ و همچنین تهیه نقشه تکتونیکی کشور در دهه ۱۹۷۰ به انجام رسید. از ۱۹۷۶ تا اوایل دههٔ ۸۰ گزارش‌ها و مطالعات قبلی به صورت کتاب‌ها و مقالات متعددی منتشر شده، از جمله «تکتونیک افغانستان» اثر و.ا. سلاوین (۱۹۷۶)، جیولوجی افغانستان اثر ولفارت و ویتکینت (۱۹۸۰) و «جیولوجی و مواد معدنی افغانستان» که توسط یک تیم روسی و افغانی به‌دنبال تهیهٔ نقشهٔ سراسری زمین‌شناسی افغانستان تدوین و به زبان روسی و انگلیسی در سال ۱۹۸۰ درمسکو به چاپ رسید. در دههٔ ۸۰ با تشدید جنگ‌ها در افغانستان مطالعات زمین‌شناسی عمده و سراسری متوقف شد ولی کارهای پراکنده و موردی مخصوصاً روی معادن کشف شده و بزرگ نزدیک به مرکز کشور توسط متخصصین روسی دنبال گردید، اما نتایج این مطالعات در دست نیست و احتمالاً در روسیه حفظ شده‌است. در دههٔ ۹۰ کارهای زمین‌شناسی به کلی تعطیل شد و سازمان زمین‌شناسی و معدن افغانستان در اثر جنگ آسیب جدی یافت. تنها در ۱۹۹۵ گری باورساکس (جواهرشناس آمریکایی) با همکاری بونیتا چمبرلن کتاب جالب «سنگ‌های قیمتی افغانستان» را منتشر نمودند که در واقع جدیدترین اثر قابل توجه در زمینهٔ زمین‌شناسی و مواد معدنی این کشور می‌باشد. در سال ۲۰۰۲، با آغاز دوران نو در افغانستان دوران مهمی برای مطالعات زمین‌شناسی افغانستان در راه بود، در این اواخر کمپانی ناسا آمریکا با وسایل اشعه لایزر توانستن معادن عمق کوها و زمین افغانستان را نقشه‌برداری سروی و تثبیت نماید. این سروی و عکاسی به مصارف ۳۰۰ میلیون دالر مؤفقانه به پایان رسید. بسیاری از معلومات باقی‌مانده در مورد این ذخایر یا ساحاتی که کمتر اکتشاف یافته‌اند، توسط کارمندان وزارت معادن در دوران بی‌ثباتی (۱۹۷۹ تا ۲۰۰۱) در محلات دور نگهداری گردیده‌است، که بعد از تأمین امنیت در منطقه توسط نیروهای بین‌المللی در سال ۲۰۰۲، دوباره برگردانده شد. پس از آن، تجدید فعالیت‌ها در مورد شناسایی و بهره‌برداری از منابع معدنی افغانستان به صورت جدی آغاز گردیده و تشخیص شود که امور معدنکاری نقش حیاتی را در ثبات اقتصادی درازمدت افغانستان خواهد داشت. برای انجام این کار پیش‌بینی گردیده، که رشد سریع در بهره‌برداری و استخراج منرال‌ها لازم است و در ضمن دولت افغانستان تشخیص می‌نماید که روش و سیاست ملکیت دولتی (ملی سازی) دوران اتحاد شوروی از لحاظ اقتصادی مؤثر یا پایدار نبود. در نتیجه، دولت افغانستان ساختار وزارت معادن به‌عنوان مالک و تولیدکننده معادن بسوی نقش مناسب تر به عنوان طرح‌کنندهٔ پالیسی و تنظیم‌کننده جهت انکشاف سرمایه‌گذاری خصوصی به منظور انکشاف مواد معدنی، تجدید نمود. با در نظر داشت تطبیق این رهنمودهای جدید و اصلاح شده، پیشرفته‌ترین پروژهٔ معدنی از زمان شوری سابق در ساحهٔ معدن مس عینک پس از پیشنهاد داوطلبی در سال ۲۰۰۸ به کمپانی MCC کشور چین به استخراج سپرده شد. معدن: محلی است که منرال‌ها در آن تثبیت گردیده و فعالیت‌های حفرکاری، منرال و سایر فعالیت‌های مرتبط به آن صورت می‌گیرد، ساختمان‌ها، تأسیسات، دستگاه‌ها و تجهیزات که به منظور استخراج، پروسس، آماده‌سازی منرال‌ها در سطح یا طبقات تحتانی زمین قراردارد. منرال‌ها :مرکباتی است که به‌شکل جامد، مایع ویا گاز به صورت طبیعی در سطح زمین و زیر زمین آبها و یا در ذخایر باقیمانده معدن که در نتیجه عملیه جیولوجیکی تجمع نموده و شامل عناصر و ترکیبات، فلزات و سنگ‌های فلز دارو قیمتی، ریگ، سنگ، جغل، خاک رس و زغال‌سنگ می‌باشد. ==
[[پرونده:Beryl-130023.jpg|بندانگشتی|چپ|100px|زمرد پنجشیر یکی از محصولات معدنی افغانستان است.