نخستی‌شناسی
نخستی‌شناسی در زیست‌شناسی اجتماعی > نظریه نخستی ذهن

رفتار نخستی‌ها، مانند رفتار انسان، بسیار اجتماعی است و به دسیسه‌های شاه‌سازی، قدرت‌بازی‌ها، فریبکاری، زناشویی و عذرخواهی رسیده‌است. برای درک ماهیت بسیار پیچیده تعاملات نخستی‌ها، به نظریه ذهن نگاه می‌کنیم. نظریه ذهن این سؤال را مطرح می‌کند که آیا یک فرد عدم تقارن اطلاعات را در میان افراد گروه تشخیص می‌دهد و می‌تواند پیگیری کند و آیا می‌تواند حالات روان‌شناختی عامیانه را به همسالان خود نسبت دهد یا خیر. اگر برخی از نخستی‌ها بتوانند آنچه را که دیگران می‌دانند و می‌خواهند بگویند و بر اساس آن عمل کنند، می‌توانند مزیت و موقعیتی کسب کنند.
اخیراً نظریه ذهن شامپانزه توسط فلیکس وارنکن از مؤسسه ماکس پلانک ارائه شده‌است. مطالعات او نشان داده‌است که شامپانزه‌ها می‌توانند تشخیص دهند که آیا یک محقق به یک شی افتاده رها شده‌است یا خیر و با برداشتن آن مطابق با آن عمل کنند. حتی جذاب‌تر این مشاهده است که شامپانزه‌ها فقط در صورتی عمل می‌کنند که جسم به شکلی تصادفی به زمین بیفتد: اگر محقق شی را به گونه‌ای بیندازد که عمدی به نظر برسد، شامپانزه آن شی را نادیده می‌گیرد.
در یک آزمایش مرتبط، به گروه‌هایی از شامپانزه‌ها مشکلات طناب‌کشی داده شد که نمی‌توانستند آنها را به تنهایی حل کنند. آزمودنی‌های وارنکن به سرعت متوجه شدند که کدام یک از افراد گروه بهترین طناب‌کش است و بخش عمده‌ای از کار را به آن اختصاص دادند. این تحقیق به شدت نشان دهنده توانایی شامپانزه‌ها در تشخیص وضعیت روانشناختی عامیانه «میل» و همچنین توانایی تشخیص این است که افراد دیگر در کارهای خاص بهتر از آنها هستند.
با این حال، نخستی‌ها همیشه در موقعیت‌هایی که نیاز به تئوری ذهن دارند، چندان خوب عمل نمی‌کنند. در یک آزمایش به جفت شامپانزه‌هایی که شریک نظافت نزدیک بودند دو اهرم پیشنهاد شد. فشار دادن یک اهرم برای آنها غذا می‌آورد و دیگری غذای شریک نظافت آنها را می‌آورد. فشار دادن اهرم برای دادن واضح غذای مورد نیاز به شریک آرایشگر، مقدار غذایی که خودشان دریافت کرده‌اند را از بین نمی‌برد. به دلایلی، شامپانزه‌ها حاضر نبودند اهرمی را فشار دهند که غذای طولانی مدت آنها را به هموطنانشان می‌داد. قابل قبول است اما بعید است که شامپانزه‌ها تصور کنند که غذای محدودی وجود دارد و در نهایت پاداش غذای خود را کاهش دهد. آزمایش‌ها برای چنین تفاسیری باز هستند و ایجاد چیزی را به‌طور قطعی دشوار می‌کنند.
یکی از پدیده‌هایی که نشان‌دهنده شکنندگی احتمالی نظریه ذهن در پستانداران است، زمانی اتفاق می‌افتد که یک بابون گم می‌شود. در چنین شرایطی، بابون گمشده عموماً برای اعلام گم شدنش «صدای زنگ» می‌زند. قبل از دهه ۱۹۹۰ تصور می‌شد که این صداها پس از آن توسط بابون‌های دیگر بازگردانده می‌شوند، مشابه موردی که در میمون‌های مخروطی وجود دارد. با این حال، هنگامی که محققان در چند سال گذشته این موضوع را به‌طور رسمی مورد مطالعه قرار دادند، به چیز شگفت‌انگیزی پی بردند: فقط بابون‌هایی که گم شده بودند هرگز صدایشان را صدا می‌زدند. حتی اگر نوزادی در فاصله چند صد متری از شدت عذاب زاری می‌کرد، مادرش که به وضوح صدای آن را تشخیص می‌داد و از امنیت او عصبانی بود (یا بسته به احساس امنیت خودش به سمت نوزادش می‌دوید)، اغلب به سادگی به آن خیره می‌شد. جهت او به وضوح آشفته‌است. اگر مادر بابون غمگین هر نوع تماسی می‌گرفت، نوزاد فوراً او را می‌شناخت و به سمت موقعیتش می‌دود. به نظر می‌رسد این نوع منطق در بابون گم شده‌است، که حاکی از شکاف جدی در تئوری ذهن این گونه نخستی به ظاهر بسیار باهوش است. با این حال، همچنین ممکن است که بابون‌ها به دلایل اکولوژیکی، پوست تماس را پس ندهند، برای مثال، به این دلیل که بازگرداندن پوست تماس ممکن است توجه بابون گم شده را جلب کند و آن را در معرض خطر بیشتری از جانب شکارچیان قرار دهد.