stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
دومین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ
سیاست خارجی > سازمان‌های بین‌المللی > تحریم دادگاه کیفری بین‌المللی

ترامپ روز ۶ فوریه ۲۰۲۵، یک فرمان اجرایی را امضا کرد که تحریم‌های اقتصادی شدید علیه دادگاه بین‌المللی کیفری و ممنوعیت سفر برای کارکنان آن را مجاز می‌دانست. ترامپ در واکنش به صدور احکام جلب برای بنیامین نتانیاهو و یوآف گالانت به دلیل ارتکاب جنایات جنگی علیه فلسطینیان و جنایات علیه بشریت در نوار غزه در نوامبر ۲۰۲۴، این فرمانی اجرایی را صادر کرد. ساعاتی بعد، ۷۹ کشور از جمله برزیل، کانادا، دانمارک، مکزیک و نیجریه نامه‌ای مشترک منتشر کردند که هشدار می‌داد تحریم‌ها «خطر مصونیت از مجازات برای جدی‌ترین جنایات را افزایش داده و تهدیدی برای تضعیف حاکمیت قانون بین‌المللی است.» آگنس کالامار، دبیرکل عفو بین‌الملل گفت که دستور ترامپ «این پیام را می‌فرستد که اسرائیل بالاتر از قانون و اصول جهانی عدالت بین‌المللی است». او افزود: «دستور اجرایی امروز انتقام‌جویانه است. این اقدام تهاجمی است. گامی وحشیانه است که می‌خواهد آنچه جامعه بین‌المللی با زحمت بسیار طی دهه‌ها، اگر نه قرن‌ها، ساخته است را تضعیف و نابود کند: قوانین جهانی که برای همه قابل اجرا است و هدف آن تحقق عدالت برای همه است.» دادگاه بین‌المللی کیفری روز بعد در پاسخ به این اقدام، از ۱۲۵ کشور عضو خود خواست تا علیه تحریم‌ها موضع بگیرند و حرکت واشینگتن را تلاشی برای «آسیب رساندن به کار قضایی مستقل و بی‌طرف» خود توصیف کرد.
سیاست خارجی > سازمان‌های بین‌المللی > پاناما

ترامپ در ۲۱ دسامبر ۲۰۲۴ مدعی شد که کانال پاناما در حال دریافت «قیمت‌ها و تعرفه‌های عبور گزاف» از کشتی‌های تجاری و نظامی ایالات متحده است و خواستار کاهش این تعرفه‌ها شد؛ در غیر این صورت، پاناما باید کانال را به ایالات متحده بازگرداند. وی در شبکه اجتماعی خود نوشت: «این کانال نه برای سود دیگران، بلکه صرفاً به عنوان نشانه‌ای از همکاری با ما و پاناما واگذار شد. اگر اصول اخلاقی و قانونی این حرکت سخاوتمندانه رعایت نشود، ما درخواست خواهیم کرد که کانال پاناما به‌طور کامل و بدون هیچ سؤالی به ما بازگردانده شود. به مقامات پاناما: لطفاً طبق این دستورالعمل عمل کنید!»
حواشی > نقش ایلان ماسک در دولت

مجله تایم با اشاره به قدرت روزافزون ماسک در دولت دوم ترامپ عملاً وی را رئیس‌جمهور آمریکا دانسته است و در جدیدترین نسخه خود تصویری از ایلان ماسک را در پشت میز دفتر کار کاخ سفید روی جلد خود منتشر کرده است. تایم در جلد خود از تصویر ماسک با یک فنجان قهوه در دست، بین پرچم‌های آمریکا و ریاست جمهوری و با پس‌زمینه‌ای کاملاً قرمز رنگ استفاده کرده است. این مجله آمریکایی به بررسی کمپین بی‌امان ماسک پرداخت که منجر به «برکناری و اخراج میلیون‌ها کارمند دولت به لطف اقدامات ماسک» شده است. در این مقاله نوشته شده است: «تاکنون، به نظر می‌رسد ماسک در برابر هیچ‌کس پاسخگو نیست، مگر رئیس‌جمهور ترامپ، که به کمک‌کننده کمپین انتخاباتی خود اختیارات گسترده‌ای داده تا دولت را با دستور کارهای خودش هماهنگ کند.»
نیشن در ۱۴ فوریه ۲۰۲۵ نوشت: «با توجه به اینکه ایلان ماسک به عنوان فرمانده کل بالفعل عمل می‌کند و حتی جلسات عکس‌برداری سطح بالا با رهبران خارجی مانند نخست‌وزیر هند، نارندرا مودی برگزار می‌کند، رئیس‌جمهور اسمی، دونالد ترامپ زمان زیادی در اختیار دارد.»
اعتراضات مردمی علیه دولت

در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۵، هزاران نفر در واشینگتن جمع شدند تا علیه مراسم تحلیف دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور منتخب، اعتراض کنند. فعالان حقوق زنان، عدالت نژادی و سایر گروه‌ها علیه سیاست‌هایی که به گفته آن‌ها، در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ تهدیدی برای حقوق اساسی آن‌ها محسوب می‌شود، دست به تظاهرات زدند. برخی از افراد حاضر در جمعیت، کلاه‌های صورتی پوشیده بودند که نماد اعتراضات گسترده‌تر علیه مراسم تحلیف نخست ترامپ در سال ۲۰۱۷ بود. معترضان در میان بارش باران خفیف در مرکز شهر راه می‌رفتند. این راهپیمایی اعراتضی به مجموعه‌ای از مسائل مختلف توجه داشت، از مهاجرت و دموکراسی گرفته تا تغییرات اقلیمی و جنگ غزه. حداقل یک معترض فشار ترامپ بر کانادا را به چالش کشید و با تابلوهایی که نوشته بود «ما ایالت پنجاه و یکم شما نیستیم» اعتراض کرد.
در ۲ فوریه، هزاران نفر که علیه اخراج‌های دسته‌جمعی برنامه‌ریزی‌شده توسط دونالد ترامپ اعتراض می‌کردند، در جنوب کالیفرنیا راهپیمایی کردند، از جمله در مرکز شهر لس‌آنجلس که تظاهرکنندگان یک بزرگراه اصلی را برای چندین ساعت مسدود کردند. تظاهرکنندگان خواستار اصلاحات در قوانین مهاجرت بودند و پلاکاردهایی با شعارهایی مانند «هیچ‌کس غیرقانونی نیست» حمل می‌کردند. از صبح تا بعدازظهر، تظاهرکنندگان تمام لاین‌های بزرگراه ۱۰۱ ایالات متحده را مسدود کردند و باعث ترافیک سنگین در هر دو جهت و خیابان‌های اطراف شدند. تظاهرکنندگان در لاین‌ها نشستند. بازگشایی کامل بزرگراه بیش از پنج ساعت طول کشید.
در شرق لس‌آنجلس، صدها نفر در شهر ریورساید تجمع کردند. رانندگان عبوری با بوق زدن و فریاد زدن از تظاهرکنندگانی که در تقاطع پرچم تکان می‌دادند، حمایت کردند. در سن‌دیگو نیز صدها نفر در نزدیکی مرکز همایش‌های شهر تجمع کردند. در تگزاس، تظاهرکنندگان در مرکز شهر دالاس در دو تجمع جداگانه علیه بازداشت‌های اخیر توسط اداره مهاجرت و گمرک ایالات متحده (ICE) جمع شدند. پلیس دالاس به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که حدود ۱۶۰۰ نفر بین این دو تجمع حضور داشتند. تظاهرکنندگان پرچم‌های مکزیک و آمریکا را حمل می‌کردند و سخنرانان از سخنان ترامپ و اقدامات دولت او برای افزایش اخراج‌ها ابراز خشم کردند. برخی از پلاکاردهای تظاهرکنندگان شامل این جمله بود: «مهاجران آمریکا را بزرگ می‌کنند.»
ارجاعات

↑  Watson, Kathryn (November 15, 2022). "Trump announces he's running for president again in 2024". CBS News. Retrieved November 6, 2024.
↑  Orr, Gabby; Holmes, Kristen; Stracqualursi, Veronica (November 16, 2022). "Former President Donald Trump announces a White House bid for 2024". CNN. Retrieved November 6, 2024.
↑  Vakil, Caroline (March 12, 2024). "Trump clinches GOP nomination". The Hill. Retrieved November 6, 2024.
↑  Herman, Alice (July 15, 2024). "Donald Trump formally nominated to be Republican presidential candidate". The Guardian. Retrieved November 6, 2024.
↑  Wise، Josh Dawsey and Lindsay. «How Trump Got His Unorthodox Cabinet in Place». WSJ (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۶.
↑  "Plastic straws have come to symbolize a global pollution crisis. Trump wants them to stay". AP News (به انگلیسی). 2025-02-11. Retrieved 2025-02-12.
↑  «Donald Trump: the would-be king». The Economist. شاپا 0013-0613. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۲۲.
↑  "Trump, the 'America First' candidate, has a new preoccupation: Imperialism". AP News (به انگلیسی). 2025-01-09. Retrieved 2025-02-03.
↑  Collinson, Stephen (2025-01-08). "Analysis: Trump's threats to Greenland, Canada and Panama explain everything about America First | CNN Politics". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2025-02-03.
↑  Sanger، David E. (۲۰۲۵-۰۱-۲۳). «Why Is This Long-Dead President Trump's New Hero?» (به انگلیسی). The New York Times. شاپا 0362-4331. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۳.
↑  «America has an imperial presidency». The Economist. شاپا 0013-0613. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۱.
↑  «Trump says Americans could feel 'pain' in trade war with Mexico, Canada, China». Reuters.
↑  Whalen، Jeanne. «Trump's New Import Tariffs Will Jolt the Economy». WSJ (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۴.
↑  "What's Behind Trump's Tariff Orders on Canada, Mexico and China" (به انگلیسی). 2025-02-02. Retrieved 2025-02-05.
↑  Davies، Harry؛ Dunbar، Marina؛ Holmes، Oliver (۲۰۲۵-۰۲-۰۷). «Dozens of countries speak out against Trump sanctions on ICC» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۷.
↑  "Trump Demands Panama Lower Transit Fees or Return Canal" (به انگلیسی). Bloomberg. 2024-12-22. Retrieved 2025-02-01.
↑  Shuster, Simon; Bennett, Brian (2025-02-07). "Inside Elon Musk's War on Washington". TIME (به انگلیسی). Retrieved 2025-02-10.
↑  Reilly, Liam (2025-02-07). "Time magazine's provocative cover puts Elon Musk behind Trump's desk | CNN Business". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2025-02-10.
↑  Heer، Jeet (۲۰۲۵-۰۲-۱۴). «Donald Trump Is Stealing the Kennedy Brand» (به انگلیسی). شاپا 0027-8378. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۶.
↑  «Thousands gather in Washington to protest Trump inauguration» (به انگلیسی). Reuters. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۵.
1 2  "Marchers protesting planned deportations block major freeway in Los Angeles". AP News (به انگلیسی). 2025-02-03. Retrieved 2025-02-07.
نتایج الکترال کالج در سال ۲۰۲۴.
ناحیه اشکاشم

مکان در 23x15px|border |alt=|link= تاجیکستان
| ناحیه اشکاشم Ноҳияи Ишкошим | ناحیه اشکاشم Ноҳияи Ишкошим |
| --- | --- |
ناحیه‌های تاجیکستان: ناحیه‌های تاجیکستان
Ноҳияи Ишкошим: Ноҳияи Ишкошим
ناحیه اشکاشم: ناحیه اشکاشم
ناحیه اشکاشم: ناحیه اشکاشم
مختصات: مختصات: قالب‌بندی ناشناخته آرگومان : مختصات: مختصات: قالب‌بندی ناشناخته آرگومان 
استان: م، خ، بدخشان
مرکز: اشکاشم
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۴۱۲ مایل مربع (۳۶۵۶ کیلومتر مربع)
جمعیت (۲۰۰۸): جمعیت (۲۰۰۸)
 • کل: ۲۸۴۰۰
 : as of ۱ ژانویه ۲۰۰۸
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵ (یوتی‌سی ۵:۰۰+)
Postal code: ۷۳۶۵۰۰
کد منطقه: +۹۹۲ ۳۵۵۳
اِشکاشِم یکی از ناحیه‌های ولایت خودمختار کوهستان بدخشان است که در شرق جمهوری تاجیکستان قرار دارد.
مرکز آن روستای اشکاشم است که در کنارهٔ رود پنج در مرز با افغانستان قرار دارد.
پیشینه

منابع قدیمی فارسی و عربی نوشته‌اند که ناحیه اشکاشم در گذشته وَخان نام داشته‌است ولی این از احتمال دور است، زیرا پیش از استیلای شوروی اشکاشم یک ناحیه جدا و وخان ناحیه‌ای دیگر بوده‌است.
اشکاشم از زمان سامانیان تا سال ۱۸۹۵ حکومتی مستقل داشته و فرمانروایان آن را «شاخ» می‌خوانده‌اند. قلمرو پادشاهی وخان سرزمین امروزه ناحیه اشکاشم و اشکاشم، افغانستان در دو کناره رود پنج را در بر می‌گرفته‌است.
سال ۱۸۹۵ پادشاهی اشکاشم، که در هر دو کناره رود پنج قرار داشت، در پی جهانگیری‌های روسیه و بریتانیا دوپاره گردید و کناره راست به امارت بخارا و کناره چپ به افغانستان داده شد.
اشکاشم در سال‌های ۱۸۷۸ – ۱۹۲۰ یکی از بیک‌نشین‌های امارت بخارا بود و بیک در روستای اشکاشم می‌نشسته و میر خوانده می‌شد.
پس از انقلاب بخارا در سال ۱۹۲۰ و تأسیس جمهوری مختار شوروی تاجیکستان در سال ۱۹۲۴ اشکاشم بخشی از ولایت خودمختار کوهستان بدخشان گردید، که ۲ ژانویه سال ۱۹۲۵ تأسیس شد.
جماعت‌ها

ناحیهٔ اشکاشم شش جماعت (دهستان) دارد:
اَندَراب
اِشکاشِم
زانگ
قاضی‌دِه
شیتخَرو
وِرَنگ
بزرگ‌ترین روستاهای اشکاشم:
اشکاشم •  ولسوالی اندراب •  قاضی‌ده •  شیتخرو •  زانگ •  ورنگ
نقاط دیدنی:
گرم‌چشمه •  قله کارل مارکس •  دژ قهقهه •  کوه لعل •  سنگ‌نگاره‌های سکایی •  دره وخان •  دریاچه زرکول
| ن ب وناحیه اشکاشم | ن ب وناحیه اشکاشم | ن ب وناحیه اشکاشم |
| --- | --- | --- |
| مرکز | اشکاشم |  |
| جماعت‌ها | اَندَراب •  اِشکاشِم •  زانگ •  قاضی‌دِه •  شیتخَرو •  وِرَنگ |  |
| روستاها | اشکاشم •  ولسوالی اندراب •  قاضی‌ده •  شیتخرو •  زانگ •  ورنگ |  |
| نقاط دیدنی | گرم‌چشمه •  قله کارل مارکس •  دژ قهقهه •  کوه لعل •  سنگ‌نگاره‌های سکایی •  دره وخان •  دریاچه زرکول |  |
مرداب

ماندابی در برایدبروک
گُل نیلوفر آبی در میان مرداب رشد می‌کند.
مُرداب، مانداب یا هور به جایی در طبیعت می‌گویند که آب در آن مانده و گیاهان کوتاه بیشتر از جنس علف و نی بر آن روییده باشد.
مانداب گونه‌ای تالاب به‌شمار می‌آید.
مرداب‌ها را اغلب می‌توان در لبه‌های دریاچه‌ها و جویبارها یافت، جایی که آنها اتصال بین اکوسیستم‌های آبی و زمینی را تشکیل می‌دهند. مرداب‌ها غالباً پوشیده از علف‌ها، راش‌ها یا نیزارها هستند. در صورتیکه گیاهانی دارای بافت چوبی نیز وجود داشته باشند، معمولاً درختچه‌هایی با رشد کم هستند و بعضا به آنها کریر می‌گویند. این شکل از پوشش گیاهی همان چیزی است که مرداب‌ها را از سایر انواع تالاب‌ها که وجود درختان در آن وجه غالب را دارند متمایز میکند.
واژه

لغت‌نامه دهخدا
مرداب . [ م ُ ] (اِ مرکب ) برکه و آبگیر عمیق و پر عرض و طول . (جهانگیری ). تالاب و استخر و آبگیر عمیق و پر عرض و طول .(برهان قاطع). غالباً در آب غیر روان استعمال می‌شود که ایستاده است و حرکت نمی‌کند برخلاف آب رود که جنبش و رفتار دارد. (انجمن آرا). آب ایستاده ٔ غیر جاری و ناروان خلیج . (ناظم الاطباء). آب راکد و ساکنی که نه چون رودخانه جریان داشته باشد و نه چون دریا موج ؛ و اغلب بر خلیج‌های بسیار کوچکی گفته می‌شود که از پیش رفتگی آب دریا در خشکی حاصل شده باشد و پناهگاه بی تموج و آرامی است برای قایق‌ها و کشتی‌های کوچک، مثل مرداب غازیان و مرداب انزلی یا به آبگیر وسیعی گفته شود که از تجمع آب رودخانه حاصل شده‌است چون مرداب گاوخونی. پیش رفتگی کوچک دریا در خشکی. (لغات فرهنگستان).
بررسی

مرداب‌ها،‌ مناطق مرطوب گرمی هستند که سرشار از هم زندگی گیاهی و هم زندگی جانوری هستند. زمین پرآب مرداب‌ها اغلب به میزان زیادی با درختانی شبیه به سرو پوشیده شده. بعضی از جانوران داخل آب با اکسیژن اندک مرداب کنار می آیند و در آن زندگی می کنند (بعضی از ماهی ها، ماهی خاردار، میگو، بچه قورباغه، لارو حشره و غیره). بعضی از جانوران هم در سطح آب مرداب زندگی می کنند (مثل تمساح). بعضی از جانوران بالای آب زندگی می کنند (مثل پرندگان ، حشرات ، قورباغه‌ها و غیره) و جانوران دیگری هم در زمین نرم و اسفنجی مانندی که باتلاق را احاطه کرده زندگی می‌کنند (مثل راکون،‌ آهو، کرم خاکی و غیره).
بعضی از جانورانی که در محیط مرداب‌ها زندگی می‌کنند عبارتند از: تمساح، کروکودیل، نوعی مار، عقاب سرسفید، سگ آبی، خرس قهوه‌ای، نوعی گربه وحشی، مرغ ماهی‌خوار، کپیبارا (بزرگ‌ترین جونده جهان)، کپپود (نوعی سخت پوست)، ماهی خاردار، نوعی دارکوب، سنجاقک، کرم خاکی، ماهی، فلامینگو، قورباغه، نوعی سمندر، عنکبوت آبی، راکون، باز دم‌سرخ، گرگ قرمز، سمور رودخانه، عقرب، میگو، حلزون، نوعی لاک پشت، آهوی دم‌سفید و زؤپلانکتون.
بررسی > انواع

درخت مرداب
نگارخانه

مرداب هسل در شهرستان چالوس
مرداب چوبی اثر یاکوب وان روئیزدال
سانتا اینس

شهرستان and town در 23x15px|border |alt=کاستیا و لئون|link=کاستیا و لئون کاستیا و لئون
| Santa Inés | Santa Inés |
| --- | --- |
شهرستان and town: شهرستان and town
View of Santa Inés, 2010: View of Santa Inés, 2010
بخش خودمختار:  کاستیا و لئون
استان:  استان بورگس
کومارکا: Arlanza
حکومت: حکومت
 • شهردار: Ana María Sancho Barbero (حزب مردم (اسپانیا))
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۴٫۸۷ کیلومتر مربع (۵٫۷۴ مایل مربع)
جمعیت (2009): جمعیت (2009)
 • کل: ۱۸۶
کد پستی: 09390
وبگاه: http://www.santaines.es/
سانتا اینس (به اسپانیایی: Santa Inés, Burgos) یک شهرستان در اسپانیا است که در کاستیا و لئون واقع شده‌است.
خصوصیات

سانتا اینس ۱۴٫۸۷ کیلومترمربع مساحت و ۱۸۶ نفر جمعیت دارد.
ناحیه ادل، شهرستان شریدان، کانزاس

Township
| Adell Township | Adell Township |
| --- | --- |
Township: Township
State: کانزاس
County: Sheridan
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۴٫۰۰ مایل مربع (۱۳۹٫۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۵۳٫۹۹ مایل مربع (۱۳۹٫۸ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۱ مایل مربع (۰٫۰۳ کیلومتر مربع)  ۰٫۰۱٪
ارتفاع: ۲۶۵۴ فوت (۸۰۹ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۱۲
 • تراکم: ۰٫۲۲/مایل مربع (۰٫۰۸۶/کیلومتر مربع)
GNIS feature ID: 471111
شهرستان ادل، بخش شریدان، کانساس (به انگلیسی: Adell Township, Sheridan County, Kansas) در ایالات متحده آمریکا است که در کانزاس واقع شده‌است.
خصوصیات

شهرستان ادل ۱۲ نفر جمعیت دارد و ۸۰۸٫۹۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
متابولیسم

سوخت‌وساز، دِگَرگشت یا مِتابولیسم (به انگلیسی: Metabolism)، مجموعهٔ تغییرهای ترکیبی و تخریبی در موجودات زنده است. دگرگشت مجموعه‌ای از تحولات شیمیایی زندگی پایدار در سلول‌های سازواره‌های زنده است. آنزیم‌هایی که واکنش‌ها را کاتالیز می‌کنند، به سازواره‌ها (ارگانیسم‌ها) اجازه رشد و تولیدمثل، حفظ ساختار، و پاسخ به محیط خود را می‌دهند. کلمه دگرگشت به تمام واکنش‌های شیمیایی که در ارگانیسم زنده اتفاق می‌افتد نیز اشاره دارد، از جمله گوارش و انتقال مواد به داخل و بین سلول‌های مختلف، که در این صورت مجموعه واکنش‌های درون سلول‌ها، دگرگشت واسطه‌ای یا دگرگشت متوسط نامیده می‌شود.
متابولیسم معمولاً به دو دسته تقسیم می‌شود. فروگشت (کاتابولیسم) که باعث شکسته شدن مواد و تولید انرژی به وسیله تنفس سلولی می‌شود، و فراگشت (آنابولیسم) که برای ساخت اجزای سلول از جمله پروتئین‌ها و اسید نوکلئیک از انرژی استفاده می‌کند.
واکنش‌های شیمیایی متابولیسم در چند مسیر سوخت‌وساز سازماندهی می‌شوند و طی آن‌ها یک ماده شیمیایی توسط دنباله‌ای از آنزیم‌ها در طول مجموعه‌ای از مرحله‌ها به ماده شیمیایی دیگر تبدیل می‌شود. آنزیم‌ها برای متابولیسم ضروری هستند زیرا با اتصال به فرایندهایی که انرژی آزاد می‌کنند به ارگانیسم اجازه می‌دهند تا انرژی لازم برای واکنش‌های مطلوب را فراهم کنند. آنزیم‌ها به‌عنوان کاتالیز باعث می‌شوند تا واکنش‌ها با سرعت بیشتری عمل کنند. آنزیم‌ها به نظریه کنترل مسیرهای متابولیکی در پاسخ به تغییرات در محیط سلول، یا پیام‌رسانی سلولی از سلول‌های دیگر نیز اجازه می‌دهند.
سیستم متابولیسم یک ارگانیسم تعیین می‌کند که کدام ماده سم و کدام ماده برای تغذیه (ماده مغذی) است. به عنوان نمونه، بعضی پروکاریوت‌ها از سولفید هیدروژن به عنوان ماده مغذی استفاده می‌کنند، در حالی که این گاز برای جانوران سمی است. سرعت متابولیسم، میزان سوخت‌وساز پایه (BMR)، بر مقدار مواد غذایی لازم برای ارگانیسم و همچنین توانایی آن در به‌دست‌آوردن غذا تأثیر دارد.
یکی از ویژگی‌های قابل توجه متابولیسم، شباهت آن به مسیرهای سوخت‌وساز پایه و اجزای بین گونه‌های بسیار متفاوت است. به عنوان مثال، مجموعه‌ای از کربوکسیلیک اسیدها که به عنوان حدواسط در چرخه اسید سیتریک شناخته می‌شوند در تمام موجودات زنده شناخته‌شده وجود دارند، در گونه‌هایی از باکتری تک سلولی اشریشیا کلی (E. coli) و پرسلولی‌های عظیم مثل فیل‌ها یافت می‌شوند. این شباهت قابل توجه در مسیرهای سوخت و ساز احتمالاً به دلیل شباهت اولیه آن‌ها در تاریخ فرگشتی حیات و حفظ اثربخشی آن است.
به‌طور خلاصه می‌توان گفت: متابولیسم، روندهای شیمیایی هستند که ادامهٔ زندگی را برای سلول‌ها امکان‌پذیر می‌سازد.
واژه شناسی

متابولیسم فراواژگان آنابولیسم و کاتابولیسم است. در زبان یونانی باستان، άνω به معنای بالا، κάτω به معنای پایین و βολή به معنای رسیدن است.
زیست‌شیمی کلیدی

بیشتر ساختارهایی که جانوران، گیاهان و میکروب‌ها را تشکیل می‌دهند از سه دسته اساسی مولکول‌ها تشکیل شده‌اند: آمینواسیدها، کربوهیدرات‌ها و لیپیدها (اغلب چربی‌ها نامیده می‌شوند). همان‌طور که این مولکول‌ها برای زندگی اساسی هستند، واکنش‌های متابولیکی روی ساخت این مولکول‌ها در ساخت و ساز یاخته‌ها و بافت‌ها، یا شکستن آن‌ها و استفاده از آن‌ها به عنوان منبع انرژی به وسیله هضم آن‌ها تمرکز دارند. این واکنش‌ها می‌توانند برای ساخت چند پلیمر از جمله دی‌ان‌ای و پروتئین‌ها، درشت‌مولکول‌هایی که برای زندگی اساسی هستند، به یکدیگر متصل می‌شوند.
| نوع مولکول | نام شکل تکپار | نام شکل بسپار | نمونه‌هایی از اشکال بسپار |
| --- | --- | --- | --- |
| آمینو اسیدها | آمینو اسیدها | پروتئین‌ها (همچنین پلی پپتید نیز نامیده می‌شوند) | پروتئین‌های فیبری و پروتئین‌های کروی |
| کربوهیدرات‌ها | تک‌قندی | چندقندی | نشاسته، گلیکوژن و سلولز |
| اسید نوکلئیک | نوکلئوتید | چند نوکلئوتیدها | دی‌ان‌ای و آران‌ای |
زیست‌شیمی کلیدی > آمینو اسیدها و پروتئین‌ها

پروتئین‌ها از اتصال زنجیره‌ای خطی آمینواسیدها که با پیوند پپتیدی به هم متصل هستند تشکیل شده‌اند. بسیاری از پروتئین‌ها آنزیم‌هایی هستند که کاتالیزگر واکنش‌های شیمیایی در متابولیسم می‌باشند. دیگر پروتئین‌ها عملکرد ساختاری یا مکانیکی دارند، از جمله آن‌هایی که به شکل اسکلت سلولی، سامانه داربست هستند که شکل سلول را حفظ می‌کنند. پروتئین‌ها همچنین در پیام‌رسانی سلولی، پادتن‌ها، چسبندگی سلولی، انتقال فعال سلولی در سراسر غشا و چرخه سلولی نقش دارند. آمینو اسیدها نیز با ارائه یک منبع کربن برای چرخه اسید سیتریک (چرخه تری‌کربوکسیلیک اسید) در متابولیسم انرژی سلولی دخالت دارند، به‌ویژه زمانی که منبع اولیه انرژی مثل گلوکز کمیاب بوده یا زمانی که سلول تحت تأثیر فشار سوخت‌وساز است.
زیست‌شیمی کلیدی > لیپیدها

لیپیدها گروهی با بیشترین تنوع زیست‌شیمیایی هستند. استفاده اساسی آن‌ها در ساختار غشاهای زیستی داخلی و خارجی می‌باشد، مانند پوسته سلول یا به عنوان منبع انرژی استفاده می‌شوند. لیپیدها معمولاً به عنوان ماده آب‌گریز یا آمفی‌پاتیک مولکول‌های بیولوژیکی تعریف می‌شوند اما در حلال‌های آلی از جمله بنزن و کلروفرم حل می‌شوند. چربی‌ها گروه بزرگی از ترکیبات هستند که از اسید چرب و گلیسیرول تشکیل شده‌اند؛ یک مولکول گلیسرول به سه استر اسید چرب متصل شده و تری‌گلیسرید نامیده می‌شود.
زیست‌شیمی کلیدی > کربوهیدرات‌ها

کربوهیدرات‌ها آلدهیدها یا کتون‌هایی با اتصال گروه هیدروکسیل هستند که به صورت زنجیره‌های مستقیم یا حلقه‌ای وجود دارند. کربوهیدرات‌ها فراوان‌ترین مولکول‌های زیستی هستند و نقش‌های متعددی از جمله ذخیره و انتقال انرژی (نشاسته، گلیکوژن) و ترکیبات ساختاری (سلولوز در گیاهان، کیتین در جانوران) دارند. واحد اصلی کربوهیدرات‌ها تک‌قندی‌ها هستند و شامل گالاکتوز، فروکتوز و از همه مهم‌تر گلوکز می‌باشند. تک‌قندی‌ها با روش‌های نامحدودی می‌توانند با هم پیوند یافته و چندقندی‌ها را تشکیل دهند.
زیست‌شیمی کلیدی > نوکلئوتیدها

دو اسیدنوکلوئیک دی‌ان‌ای و آران‌ای پلیمرهای نوکلئوتیدها هستند، هر نوکلئوتید از یک گروه فسفات متشکل از یک گروه قند ریبوز با یک پایه نیتروژنی تشکیل شده‌است. اسیدهای نوکلئیک برای ذخیره‌سازی و استفاده از اطلاعات ژنتیکی مهم هستند و در طول فرایندهای رونویسی و زیست‌ساخت پروتئین بیان می‌شوند. این اطلاعات توسط مکانیسم‌های بازسازی دی‌ان‌ای محافظت و توسط همانندسازی گسترش می‌یابند. بیشتر ویروس‌ها ژنوم آران‌ای دارند، به عنوان مثال اچ‌آی‌وی، از روش رونویسی معکوس برای تشکیل الگو دی‌ان‌ای از ژنوم آران‌ای ویروسی استفاده می‌کند. آران‌ای در ریبوزیم‌ها به عنوان پیرایشگر بوده و در ریبوزوم‌ها مشابه آنزیم‌هایی هستند که می‌توانند واکنش‌های شیمیایی را کاتالیز کنند. نوکلئوزیدهای منحصر به فرد توسط اتصال باز نوکلئوتیدی با یک قند ریبوز تشکیل می‌شوند. این بازهای حلقه هتروسیکلی حاوی نیتروژن، به نام پورین‌ها یا پریمیدین‌ها دسته‌بندی می‌شوند. نوکلئوتیدها به عنوان کوآنزیم در واکنش‌های انتقال گروه دگرگشتی نیز عمل می‌کنند.
زیست‌شیمی کلیدی > کوآنزیم‌ها

سوخت و ساز شامل آرایه وسیعی از واکنش‌های شیمیایی است، اما اغلب در چند نوع اساسی از واکنش‌ها که شامل انتقال گروه‌های عاملی از اتم‌ها و پیوندهای بین آن‌ها در درون مولکول‌ها قرار می‌گیرند. این شیمی مشترک به سلول‌ها اجازه می‌دهد تا از مجموعه کوچکی از واسطه‌های شیمیایی برای حمل گروه‌های شیمیایی بین واکنش‌های مختلف استفاده کنند. این واسطه‌های انتقال گروهی را کوآنزیم می‌نامند. هر دسته از واکنش‌های انتقال گروهی توسط کوآنزیم مخصوص انجام می‌شوند، که برای مجموعه‌ای از آنزیم‌هایی که آن‌ها را تولید کرده‌اند، و مجموعه‌ای از آنزیم‌هایی که آن‌ها را مصرف می‌کنند پیش ماده هستند. این کوآنزیم‌ها به‌طور مداوم تولید، مصرف و بازیافت می‌شوند.
یکی از کوآنزیم‌های مرکزی آدنوزین تری‌فسفات (ATP) می‌باشد، که انرژی همگانی را در سلول‌ها انتشار می‌دهد. این نوکلئوتید از انرژی شیمیایی انتقال بین واکنش‌های شیمیایی مختلف استفاده می‌کند. تنها مقدار کمی از ATP در سلول‌ها وجود دارد، اما به‌طور مداوم بازسازی می‌شود، بدن انسان می‌تواند در حدود وزن خود ATP در روز مصرف کند. ATP به عنوان پلی بین کاتابولیسم و آنابولیسم عمل می‌کند. کاتابولیسم مولکول‌ها را شکسته و آنابولیسم آن‌ها را به هم متصل می‌کند. واکنش‌های کاتابولیسم ATP را تولید و واکنش‌های آنابولیسم آن را مصرف می‌کنند. این ماده همچنین به عنوان یک حامل از گروه‌های فسفاتی در واکنش‌های فسفرگیری عمل می‌کند.
زیست‌شیمی کلیدی > مواد معدنی و کوفاکتورها

عناصر معدنی نقش مهمی را در سوخت‌وساز بازی می‌کنند؛ بعضی‌ها فراوان هستند (مثل سدیم و پتاسیم) در حالی که بعضی دیگر به صورت غلظت در دقیقه عمل می‌کنند. حدود ۹۹٪ از جرم پستانداران از عناصر کربن، نیتروژن، کلسیم، سدیم، کلر، پتاسیم، هیدروژن، فسفر، اکسیژن و گوگرد تشکیل شده‌است. ترکیبات آلی (پروتئین‌ها، لیپیدها و کربوهیدرات‌ها) اکثراً از کربن و نیتروژن تشکیل یافته‌اند، اکسیژن و هیدروژن در حال حاضر به عنوان آب وجود دارند.
عناصر معدنی به عنوان الکترولیت‌های یونی عمل می‌کنند. مهم‌ترین یون‌ها سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، کلر، فسفات و یون آلی بی‌کربنات هستند. ابقا دقیق شیب یونی در طول پوسته یاخته، فشار اسمزی و پی‌اچ را حفظ می‌کند. همچنین یون‌ها برای عملکرد اعصاب و ماهیچه‌ها مهم هستند. الکترولیت‌ها از طریق پروتئین‌های غشا سلولی به نام کانال‌های یونی به سلول وارد یا از آن خارج می‌شوند. به عنوان مثال، انقباض عضله به حرکت کلسیم، سدیم و پتاسیم از طریق کانال‌های یونی و لوله تی بستگی دارد.
فلزهای واسطه با روی و آهن که فراوان‌ترین آن‌ها هستند، در حال حاضر به عنوان عنصر ردیابی در ارگانیسم‌ها وجود دارند. این فلزات در بعضی از پروتئین‌ها به عنوان کوفاکتور استفاده می‌شوند و برای فعالیت‌های آنزیم‌ها از جمله کاتالاز و پروتئین‌های حمل‌کننده اکسیژن مثل هموگلوبین اساسی هستند. کوفاکتورهای فلزی با اتصال سختی به بخش‌های خاصی از پروتئین‌ها متصل هستند؛ اگرچه کوفاکتورهای آنزیمی می‌توانند در طول تجزیه اصلاح شوند، آن‌ها همیشه در پایان واکنش کاتالیز به حالت اولیه خود بازمی‌گردند.