سید روح‌الله خمینی

برای دیگر افراد با نام خمینی، خمینی (نام خانوادگی) را ببینید.
| سید روح‌الله خمینی | سید روح‌الله خمینی |
| --- | --- |
پرتره رسمی، ۱۳۵۹–۱۳۶۰: پرتره رسمی، ۱۳۵۹–۱۳۶۰
: 
نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران: نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران
دوره مسئولیت ۱۲ آذر ۱۳۵۸ – ۱۳ خرداد ۱۳۶۸: دوره مسئولیت ۱۲ آذر ۱۳۵۸ – ۱۳ خرداد ۱۳۶۸
رئیس‌جمهور: سید ابوالحسن بنی‌صدرمحمدعلی رجاییسید علی خامنه‌ای
نخست‌وزیر: مهدی بازرگانمحمدعلی رجاییمحمدجواد باهنرمحمدرضا مهدوی کنیمیرحسین موسوی
قائم‌مقام: حسینعلی منتظری (۱۳۶۸–۱۳۶۴)
پس از: تأسیس جایگاه رهبری
پیش از: سید علی خامنه‌ای
رئیس موقت کشور ایرانبه عنوان رهبر انقلاب اسلامی ایران: رئیس موقت کشور ایرانبه عنوان رهبر انقلاب اسلامی ایران
دوره مسئولیت ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ – ۱۱ آذر ۱۳۵۸: دوره مسئولیت ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ – ۱۱ آذر ۱۳۵۸
نخست‌وزیر: مهدی بازرگان
پس از: محمدرضا پهلوی
پیش از: خودش (به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران)
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: سید روح‌الله مصطفوی ۱ مهر ۱۲۸۱ خمین، ایران
درگذشته: ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ (۸۶ سال) تهران، ایران
آرامگاه: آرامگاه سید روح‌الله خمینی، تهران
همسر(ان): خدیجه ثقفی (ا. ۱۳۰۸)
فرزندان: ۵، شامل سید مصطفی، سیده زهرا و سید احمد
اقامتگاه: خمین، ایران (۱۲۹۹–۱۲۸۱)اراک، ایران (۱۳۰۰–۱۲۹۹)قم، ایران (۱۳۴۳–۱۳۰۰)بورسا، ترکیه (۱۳۴۴–۱۳۴۳)نجف، عراق (۱۳۵۷–۱۳۴۴)نوفل‌لوشاتو، فرانسه (۱۳۵۷)قم، ایران (۱۳۵۸–۱۳۵۷)تهران، ایران (۱۳۶۸–۱۳۵۸)
امضا: 
وبگاه: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار
پیشینه فقهی: پیشینه فقهی
دین: اسلام
مذهب: شیعه دوازده‌امامی
فقه: امامیه
عقیده: اصولی
زمینه‌ها: فقه، تفسیر، حدیث، فلسفه، عرفان
محل تحصیل: حوزه علمیه قمحوزه علمیه نجف
مرتبه حوزوی: آیت‌الله العظمی
استادان:  فهرست  عبدالکریم حائری یزدی  محمدعلی شاه‌آبادی  محمدصادق خاتون‌آبادی  سید ابوالحسن رفیعی قزوینی  سید حسن مدرس  
شاگردان:  فهرست  سید موسی صدر  سید محمد بهشتی  مرتضی مطهری  حسینعلی منتظری  سید علی خامنه‌ای  شهاب‌الدین اشراقی  سید جلال‌الدین آشتیانی  اکبر هاشمی رفسنجانی  محمد مفتح  سید مهدی حسینی روحانی  مهدی کروبی  سید محمد موسوی خوئینی‌ها  یوسف صانعی  حسین نوری همدانی  ناصر مکارم شیرازی  محمد امامی کاشانی  محمدرضا مهدوی کنی  عبدالله جوادی آملی  غلامحسین ابراهیمی دینانی  
ایده‌های اصلی: قرائت جدید نظریه ولایت فقیه
آثار چشم‌گیر: کشف‌اسرارتحریرالوسیلهولایت فقیهدیوان امام
تأثیرگذاران:  فهرست  محمد  علی بن ابی‌طالب  افلاطون  فلوطین  ابن عربی  ملاصدرا  محمدحسن نجفی  سید حسن مدرس  محمدعلی شاه‌آبادی  عبدالکریم حائری یزدی  
تأثیرپذیرفتگان:  فهرست  جامعه مدرسین حوزه علمیه قم  جامعه روحانیت مبارز  مجمع روحانیون مبارز  
 :  
سید روح‌الله خمینی (زاده‌شده به نام سید روح‌الله مصطفوی؛ ۱ مهر ۱۲۸۱ – ۱۳ خرداد ۱۳۶۸) سیاستمدار و مرجع تقلید شیعهٔ دوازده‌امامی اهل ایران بود که از سال ۱۳۵۸ تا زمان درگذشتش در سال ۱۳۶۸، به‌عنوان نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کرد. او انقلاب ۱۳۵۷ را رهبری کرد که به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی و پایان شاهنشاهی ایران منجر شد و به‌دنبال آن، نظام جمهوری اسلامی ایران را از طریق همه‌پرسی بنیان گذاشت.
سید روح الله خمینی در حوزهٔ علمیه به تحصیل فقه، فلسفهٔ اسلامی و عرفان پرداخت و در سال ۱۳۱۳ به اجتهاد رسید. به‌گزارش ساواک وی اجازهٔ اجتهاد خود را از عبدالکریم حائری یزدی دریافت کرد. به روایت دیگر، او نه از کسی اجازهٔ اجتهاد گرفته و نه به کسی چنین اجازه‌ای داده است. او به مبارزه با سیاست‌های محمدرضاشاه، به‌خصوص انقلاب سفید و اعطای حق رأی به زنان از سوی شاه پرداخت و به‌دلیل متهم کردن شاه به تبعیت از سیاست اسرائیل و ایالات متحده در سال ۱۳۴۲ خورشیدی، ۱۰ ماه زندانی شد و سال بعد، به‌دلیل سخنرانی علیه اعطای کاپیتولاسیون به مستشاران نظامی آمریکایی، تبعید شد. وی در ۱۴ سال تبعید، پیگیر اوضاع سیاسی ایران بود، با ارسال پیام و اعلامیه، اسلام‌گرایان و مخالفان را رهبری می‌کرد و به تدوین نظریهٔ ولایت فقیه — که اصول آن تا پیش از انقلاب برای مردم ناشناخته ماند — پرداخت. وی در آخرین روزهای منتهی به پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، به‌عنوان رهبر آن، شورای انقلاب و دولت موقت را تشکیل داد. پس از خروج شاه از ایران، در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷، خمینیِ به ایران بازگشت و در ۲۲ بهمن انقلاب پیروز شد.
با فرمان خمینی، کمیتهٔ امداد، جهاد سازندگی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نهضت سوادآموزی، سازمان بسیج مستضعفین، و شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شدند. در دوران رهبری او، جنگ هشت‌ساله‌ای میان ایران و عراق آغاز شد. به‌منظور تحکیم نظام، چندهزار نفر از زندانیان عقیدتی-سیاسی به‌دستور او اعدام شدند. به عقیدهٔ نیکی کدی، با انقلاب ایران انتظار همگانی برای آزادی و برابری اجتماعی نسبت به زمان شاه برآورده نشد. مراسم خاکسپاری خمینی در سال ۱۳۶۸ با حضور بیش از ۱۰ میلیون نفر، در کتاب رکوردهای گینس به‌عنوان بزرگ‌ترین تشییع جنازهٔ تاریخ از نظر درصد جمعیت شرکت‌کننده ثبت شد. مجلهٔ تایم در سال ۱۹۷۹ میلادی، وی را به‌عنوان مرد سال انتخاب کرد. خمینی «چهرهٔ نمادین اسلام شیعه در فرهنگ عامهٔ غرب» توصیف شده است. همچنین در سال ۱۹۹۹، خمینی جزو فهرست تایم از ۱۰۰ شخصیت تأثیرگذار قرن بیستم میلادی بود. او تلاش کرد روابط خوبی بین سنی‌ها و شیعیان برقرار کند، هرچند در خفا اهل سنت را بدعت‌گذار می‌دانست و سیاست سنی‌ستیزانه‌ای را در منطقه دنبال می‌کرد. یرواند آبراهامیان، برخلاف آن که عده‌ای که خمینی را یک روحانی سنتی می‌دانند، او را از لحاظ نظریهٔ سیاسی و استراتژی عوام‌گرایی مذهبی خود، نوآور مهمی در ایران تلقی می‌کند.
خمینی به‌دلیل اعمالی چون نقض حقوق بشر ایرانیان، از جمله کشتار مخالفان و اعدام هزاران زندانی سیاسی در سال ۱۳۶۷، و مسائلی مثل فتوای قتل سلمان رشدی و فتوای جهاد علیه مردم کرد و کشتار مردم مورد انتقاد است. به‌گفتهٔ نیویورک تایمز، او دموکراسی را برابر با «فاحشه‌گری» می‌دانست. مجازات ایرانیان به‌دلیل اتهاماتی چون «توهین به خمینی» امری معمول در جمهوری اسلامی است. پس از پیروزی انقلاب، حکومت جمهوری اسلامی کیش شخصیتی حول محور خمینی شکل داد.