مریم
زمینهٔ تاریخی

اساطیر باستانی مملو از داستان‌هایی مختلف دربارهٔ تولدهای معجزه‌آسا هستند اما در بیشتر این قصه‌ها، فرزندان الهی از رابطهٔ جنسی واقعی میان پدر خداگونه با مادر فانی متولد می‌شوند. این فرزندان اغلب پسرانی نیمه‌خدا و نیمه‌انسان هستند. افسانه‌ای آتنی منسوب به آپولودور می‌توانسته یکی از منابع الهام تولد عیسی از زنی باکره بوده باشد. در این داستان، هفائستوس، خدای آهنگران، قصد تجاوز به آتنا، الههٔ باکرهٔ خِرَد می‌کند، اما آتنا مانعش می‌شود و هفائستوس منی خود را بر روی ران او انزال می‌کند. آتنا منی را با پارچه‌ای پاک می‌کند و پارچه را روی زمین می‌اندازد. گایا (الههٔ زمین) از آن منی حامله می‌شود و اریختونیوس را می‌زاید که آتنا او را به فرزندخواندگی می‌گیرد. بدین ترتیب آتنا بدون اینکه بکارت خود را از دست دهد صاحب پسری می‌شود. یولیوس هیگینوس، حماسه‌نویس رومی، داستان مشابهی را ثبت کرده که در آن هفائستوس از زئوس می‌خواهد تا با آتنا ازدواج کند، زیرا او با شکستن جمجمهٔ زئوس سبب تولد آتنا شده بود. زئوس با این موضوع موافقت می‌کند و هفائستوس و آتنا ازدواج می‌کنند، اما زمان همخوابی، آتنا از تخت ناپدید می‌شود. هفائستوس بر روی زمین انزال می‌کند و گایا از منی‌اش، اریختونیوس را حامله می‌شود
داستان قابل مقایسهٔ دیگری از اساطیر یونانی، قصهٔ بسته‌شدن نطفهٔ پرسئوس است. بر اساس این افسانه، زئوس به شکل ریزش طلا بر دانائه، مادر پرسئوس، نازل شد و او را حامله کرد. اگرچه متون یونانی موجود این داستان را «تولد از مادر باکره» توصیف نکرده‌اند، ولی ژوستین شهید، نویسندهٔ قرون اولیهٔ مسیحی، از واعظی یهودی به نام تریفو نقل کرده که او این قصه را چنین نامیده است. پژوهشگران همچنین داستان تولد عیسی را با روایت‌های تولد دیونیسوس مقایسه کرده‌اند. در بیشتر نسخه‌های داستان، زئوس در ظاهر مردی عادی به زنی به نام سمله نزدیک می‌شود و با او رابطه جنسی برقرار می‌کند. هرا، همسر زئوس، در ظاهرِ پرستار سمله، او را متقاعد کرد از زئوس بخواهد تا شکل واقعی و الهی خود را به او نشان دهد. زئوس موافقت می‌کند، اما در اثر این اتفاق سمله توسط رعد و برق زئوس سوزانده می‌شود. زئوس، دیونیسوسِ متولد نشده را نجات می‌دهد. زئوس او را در داخل ران خودش می‌ریزد و وقتی‌که زمان تولدش می‌رسد، شخصاً او را می‌زاید. در نسخه‌ای دیگر از همین داستان که توسط یولیوس هیگینوس روایت شده، دیونیسوس در واقع پسر زئوس و پرسفونه است و توسط تیتان‌ها تکه و پاره می‌شود. زئوس قلب دیونیسوس را نجات می‌دهد و در زمین می‌کاردش. سپس آن را در معجونی مخلوط می‌کند و از سمله می‌خواهد که آن را بنوشد و سمله باردار می‌شود. در روایت پلوتارک، مادر باکرهٔ اسکندر توسط صاعقه‌ای حامله می‌شود.
به گفتهٔ دیوید لیتوا، نویسندگان اناجیل متی و لوقا آگاهانه تلاش کرده‌اند تا روایتشان از بسته‌شدن نطفهٔ عیسی شبیه به این داستان‌ها («قصه‌های کفار») نباشد؛ نویسندهٔ انجیل لوقا برای تأکید بیشتر بر ماهیت یهودی تولد عیسی، انجیلش را با داستان مشابهی دربارهٔ تولد یحیی آغاز کرده است. با این وجود، لیتوا معتقد است این تلاش موفقیت‌آمیز نبوده و این روایات از داستان‌های یونانی رومی تأثیر پذیرفته‌اند. نویسندگان مسیحی اعصار بعدی به دیگر داستان‌های تولد از مادر باکره که شبیه به عیسی بوده‌اند، استناد می‌کردند. اوریجن، متکلم مسیحی قرن سوم میلادی، افسانه‌ای دربارهٔ باکره بودن مادر افلاطون و اینکه آپولون پدر افلاطون بوده را نقل کرده است. در این داستان آپولون از شوهر مادر افلاطون می‌خواهد که با همسرش نزدیکی نکند که شباهت بسیاری به روایت متی دربارهٔ رؤیای یوسف نجار دارد. اوریجن این داستان و دیگر قصه‌های مانند آن را پیش‌بینی واقعیتی که در آینده محقق خواهد شد (باکره بودن مادر عیسی) تفسیر کرده است. در قرن چهارم، اپیفانیوس، اسقف اهل سالامیس، با ناراحتی نوشته که کفار در اسکندریه در معبد کور-پرسفونه، یک مسیحی را محاصره کرده و به «تمسخری زشت» می‌گفتند «امروز در این ساعت کورِ باکره آیون را زاییده است.»