شاه تهماسب دوم
جنگ با عثمانی

نادر همدان و کرمانشاه را فتح کرد و بعد از فتح اردبیل و تبریز، عثمانی‌ها خواهان متارکه جنگ شدند و چون ابدالی‌های هرات شورش کرده بودند نادر هم این پیشنهاد را پذیرفت و فسخ عزیمت به نخجوان و ایروان کرده و به سمت خراسان رفت. بعد از مدتی شاه نماینده عثمانی را که برای به‌دست آوردن تأییدیه نادر دربارهٔ پیمان صلح آمده بود به حضور پذیرفت. شاه با این پیام او را مرخص کرد که: «اگر مخدوم تو می‌خواهد با ایران آشتی کند باید همهٔ سرزمین‌های ایرانی و ایرانیان اسیر و همهٔ خساراتی را که ایران در جنگ‌های ایران و ترک (عثمانی) متحمل شده باز پس دهد وگرنه جنگ ادامه خواهد داشت». شاه تهماسب در ماه جمادی الثانی ۱۱۴۳ (۱۷۳۰ میلادی) از اصفهان به سمت آذربایجان رفت. در تبریز بیستون بیگ افشار را که از طرف نادر حاکم تبریز شده بود را عزل کرد و به جای او محمدقلی خان سعدلو را حاکم تبریز کرد و با ۱۸٬۰۰۰ نفر به سمت ایروان رفت. عثمانی‌ها اردوباد و نخجوان را خالی کردند و به قلعه ایروان نزد علی پاشا رفتند و علی پاشا نیز کنار رود زنگی چای سه فرسخی ایروان مستقر شد و راه آمد و شد را بر سپاه قزلباش بست. سپاه شاه تهماسب از رود زنگی چای عبور کردند و علی پاشا به مقابله پرداخت، علی پاشا شکست خورد و به ایروان بازگشت. در آن معرکه ۹۰۰۰ نفر از عثمانی‌ها کشته شدند و توپخانه و اسباب دشمن به غنیمت گرفته شد. شاه تهماسب در سه فرسخی قلعه ایروان سمت غربی آن به مدت هجده روز مستقر شد و عثمانی‌ها با توپ و تفنگ از بالای قلعه مانع نفوذ قزلباش‌ها می‌شدند و چون راه آذوقه مسدود بود، شاه تهماسب مجبور شد به تبریز بازگردد. هنگام بازگشت علی پاشا آن‌ها را تعقیب کرد و به قوای عبدالله پاشا پیوست و چون این اتحاد باعث تقویت دو قشون شد، ایرانی‌ها در جنگی که نزدیک شهر اسدآباد روی داد شکست خوردند و به حدود رود زنگی چای عقب نشستند. عده‌ای از آن‌ها در آب غرق و عده زیادی دستگیر شدند. در میان آن‌ها صفی‌قلی خان سردار کاردان و شجاع سپاه اسیر و در استانبول مقابل سلطان عثمانی گردن زده شد. در تبریز به شاه تهماسب خبر رسید که علی‌پاشا از ایروان و احمدپاشا حاکم بغداد مأمور به تصرف آذربایجان و غرب ایران شدند، احمدپاشا با سپاه بسیار (حدوداً ۱۶۰٬۰۰۰ نفر) کرمانشاه را به تصرف درآورد و از آنجا به سمت همدان که عزم تسخیر آن بود رفت و شاه تهماسب نیز به جمع‌آوری قشون از ولایات و نواحی مشغول شد و پس از پیوستن قوای محمدعلی خان حاکم فارس، از راه درجزین با سپاه خود (حدوداً ۷۰٬۰۰۰ نفر) به سمت همدان رفت و در کوریجان با سپاه احمدپاشا رو در رو شد. شاه تهماسب جناح راست سپاه را به محمد خان بلوچ، جناح چپ را به رجبعلی خان اعتمادالدوله و قلب سپاه را به محمدعلی خان سپرد و خود در میانه قلب سپاه قرار گرفت. احمدپاشا پس از دیدن جمعیت و توپخانه سپاه شاه تهماسب به حیله پیغام صلح و ترک نبرد به میان آورد. به گفته میرزا مهدی خان، امرای نابخرد شاه که راضی به صلح شدند پیکی را به اردوی عثمانی فرستادند روز بعد پیش از آنکه فرستاده احمدپاشا به اردو شاهی برسد سپاه عثمانی به پیش راند و امرای شاه که بین صلح و جنگ بودند در نهایت با شلیک توپ به سمت دشمن جنگ را آغاز کردند. به گفته میرزا محمدکاظم، فرستاده احمدپاشا به اردو شاهی رسید و نامه‌ای به شاه تهماسب داد که نوشته بود سلطان عثمانی در صورتی که آذربایجان، همدان و کرمانشاه در تسلط عثمانی باشد راضی به صلح است، شاه تهماسب نامه را پاره کرد و فرمان حمله را داد. سوار نظام ایران سه بار بر سوار نظام عثمانی حمله برد و چنین به نظر می‌رسید که پیروزی از آن شاه ایران خواهد بود ولی پیاده نظام عثمانی که متشکل از افراد آزموده‌تری بود سرانجام پیاده نظام ایران را از پای در آورد و سپس کار سوار نظام را نیز ساخت و شاه تهماسب را با سه هزار سپاهی محاصره کرد، شاه تهماسب به زحمت خود را از محاصره رهایی بخشید. شاه تهماسب به هنگام گریز از اسب فرو افتاد و در راه ماند و یکی از سپاهیان عثمانی خواست او را با گلوله بزند که احمدپاشا مانع از این کار شد. آنگاه قزلباش‌ها به زحمت اسبی برای شاه رسانیدند. در نتیجه حدود چهار پنج هزار نفر سواره و پیاده قزلباش در آن معرکه کشته و اسیر شدند و تمامی توپخانه و اثاثه شاهی و اهل اردو به تصرف عثمانی درآمد و بقیه لشکر فرار کردند. احمدپاشا کرمانشاه و همدان را تصرف کرد و علی پاشا تبریز و مراغه را تسخیر کرد. شاه تهماسب برای اینکه مبادا با ورود به اصفهان احمدپاشا مانند افغان‌ها اصفهان را محاصره کند به قم رفت تا سپاه استرآباد و مازندران را جمع کند و اگر سپاه عثمانی تعقیب کردند ناچار به خراسان رفته و به نادر ملحق شود، شاه تهماسب وقتی مطلع شد که احمدپاشا به بغداد بازگشته است به اصفهان بازگشت و در روز ورود، اصفهان را چراغان نموده و مشغول به عیش و عشرت شد. در نتیجه جنگ‌های داخلی عثمانی و ترس از بازگشت نادر و تجربه پیروزی‌های سال‌های گذشته ایرانی‌ها احمدپاشا مأمور شده بود تا با ایران صلح کند و در نهایت در تاریخ ۱۶ ژانویه ۱۷۳۲ عهدنامه صلح معروف به عهدنامه احمدپاشا امضاء شد که به موجب آن کلیه ایالاتی که در تصرف عثمانی بود به ایران بازگردانده می‌شود ولی از شمال رود ارس متعلق به عثمانی می‌باشد. مدتی بعد پیمان رشت بین ایران و روسیه منعقد شد که به موجب آن روسیه از نواحی متصرف شده خود به غیر از شمال رود کر را تخلیه کردند.