stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مدار (سیاره)

دو جسم از توده‌های مختلف در حال گردش به دور نقطهٔ کانونیِ مشترک (+ سرخ). اندازهٔ نسبی و نوع مدار شبیه به سامانهٔ پلوتو-شارون است.
مَدار، در فیزیک، به مسیر جسمی که در اثر نیرویی مرکزگرا (مانند گرانش) به دور جسم یا نقطه‌ای دیگر در فضا می‌گردد، گفته می‌شود. برای نمونه، مدار یک سیاره به دور مرکز یک سامانهٔ ستاره‌ای، مانند سامانهٔ خورشیدی. مدار سیاره‌ها معمولاً بیضی شکل‌اند، اما بر خلاف بیضی، از یک آونگ یا یک جسم متصل به یک رشته پیروی می‌کنند. مرکز خورشید در یکی از دو نقطهٔ کانونی بیضی قرار دارد و نه در مرکز آن. درک کنونی از مکانیک حرکت مداری، که براساس نظریه نسبیت عام آلبرت انیشتین پایه‌گذاری شده است می‌گوید: عامل گرانش، با توجه به انحنای فضازمان، با مدار ژئودزیکی که جسم از آن پیروی می‌کند، محاسبه می‌شود. برای آسانی محاسبه، نسبیت معمولاً توسط نیروی مبتنی بر نظریهٔ جهانی گرانش نیوتن، که براساس قوانین حرکت سیارات کپلر پایه‌گذاری شده‌اند، محاسبه و تخمین زده می‌شوند.
مکان جسم در حال گردش در زمان کنونی  t در صفحه با استفاده از حساب بردار در مختصات قطبی هم با مبنای استاندارد اقلیدسی و هم با مبنای قطبی با منشأ منطبق با مرکز نیرو. فرض کنید  r فاصله بین جسم و مرکز باشد و  \theta  زاویه‌ای باشد که آن جسم چرخیده است. بگذارید  {\hat {\mathbf {x} }} و  {\hat {\mathbf {y} }} پایه‌های استاندارد اقلیدسی باشند و اجازه دهید  {\hat {\mathbf {r} }}=\cos(\theta ){\hat {\mathbf {x} }}+\sin(\theta ){\hat {\mathbf {y} }} و  {\hat {\boldsymbol {\theta }}}=-\sin(\theta ){\hat {\mathbf {x} }}+\cos(\theta ){\hat {\mathbf {y} }} شعاعی و عرضی باشد قطبی با اولین بردار واحدی است که از جسم مرکزی به محل کنونی جسم در حال گردش اشاره می‌کند و دومی بردار واحد متعامد است که در جهتی است که جسم در حال گردش به آن اشاره می‌کند. اگر در یک دایره خلاف جهت عقربه‌های ساعت بچرخید، سفر کنید. سپس بردار به جسم در حال گردش است
ما از  {\dot {r}} و  {\dot {\theta }} برای نشان دادن مشتقات استاندارد نحوه تغییر این فاصله و زاویه در طول زمان استفاده می‌کنیم. ما مشتق یک بردار را می‌گیریم تا ببینیم که چگونه در طول زمان با کم کردن مکان آن در زمان  t از آن در زمان  t+\delta t و تقسیم بر  \delta t تغییر می‌کند. نتیجه نیز یک بردار است. از آنجایی که بردار پایه ما  {\hat {\mathbf {r} }} در حین چرخش جسم حرکت می‌کند، ما با تمایز آن شروع می‌کنیم. از زمان  t تا  t+\delta t، بردار  {\hat {\mathbf {r} }} شروع خود را در مبدأ نگه می‌دارد و می‌چرخد. از زاویه  \theta  تا  \theta +{\dot {\theta }}\ \delta t که سر خود را با فاصله حرکت می‌کند  {\dot {\theta }}\ \delta t در جهت عمود بر  {\hat {\boldsymbol {\theta }}} مشتقی از  {\dot {\theta }}{\hat {\boldsymbol {\theta }}} می‌دهد.
مدار سیاره‌ها

مطالعهٔ ریاضی در مورد مدار سیاره‌ها را نخستین‌بار یوهانس کپلر انجام داد. نیوتن نشان داد که قوانین مداری کپلر با نظریهٔ گرانش او توضیح‌پذیر است. نیوتن می‌گوید: هر جسمی یک میدان جاذبه دارد و بر اجسام دیگر کشش وارد می‌کند. همچنین این جاذبه باعث می‌شود که بعضی از اشیاء در مدار بیضوی حرکت کنند.
مثلاً اقمار به‌دور سیارات می‌گردند که خود نیز به دور خورشید می‌گردند، و خورشید خودش به دور مرکز کهکشان راه شیری می‌گردد. در واقع، به جای چرخیدن به دور جسم دارای جرم بیشتر، دو جسم به دور نقطهٔ تعادل، معروف به مرکز مشترک (مرکز جرم مشترک)، می‌چرخند. کِپلر پس از چندین سال مطالعه در حرکت سیارات، در سال ۱۶۱۸م. موفق به کشف قانون سوم خود شد. کپلر بر پایهٔ آن یافته‌ها قوانین سه‌گانه زیر را دربارهٔ حرکت سیارات در مدار را بیان کرد:
مدار حرکت سیارات به گِرد خورشید یک بیضی است که خورشید در یکی از دو کانون آن قرار دارد.
خط وصل‌کنندهٔ هر سیاره به خورشید در زمان‌های مساوی مساحات مساوی جاروب می‌کند.
مکعب فاصلهٔ متوسط هر سیاره تا خورشید با مربع زمان یک دور کامل گردش سیاره تناسب مستقیم دارد.
قانون دوم کپلر می‌گوید:
زمانی که سیاره در نقاط دورتر بیضی در حرکت است، فاصله تا خورشید زیادتر و سرعت حرکت کمتر است. به تدریج که سیاره به نقاط نزدیک‌تر بیضی می‌رسد فاصله تا خورشید کمتر و سرعت سیاره زیادتر می‌شود. این تغییر در سرعت سبب می‌شود که سیاره چه به خورشید نزدیک و چه از آن دور باشد، مساحت درنوردیده‌اش در فضا در فواصل زمانی ثابت، ثابت بماند. قانون سوم کپلر هم این‌گونه بیان می‌کند که، هرگاه فاصلهٔ متوسط هر سیاره تا خورشید به توان سه، و زمان کامل شدن یک دور سیاره به توان دو رسانیده، و نسبت اعداد حاصل تشکیل شود؛ این نسبت همواره ثابت و برای تمام سیارات یکی است.
مدار سیاره‌ها > درک مدارها

چند روش معمول درک مدار وجود دارد:
به عنوان جرم از کنار حرکت می‌کند، هر چند، با سرعت به سمت مرکز جسم، یک مسیر منحنی را به دورِ آن تا سقوط کامل می‌پیماید.
نیرویی، مانند گرانش، نیش ترمزی بر جرم می‌زند و آن را وارد یک مسیر منحنی کرده ولی در نهایت با تلاش، در یک خط مستقیم به پرواز درمی‌آورد.
با این حال، به اندازهٔ کافی سرعت مماسی دارد که از مدار شیء دور شود و به‌طور نامحدود به فرار خود ادامه دهد. این درک خصوصاً برای تجزیه و تحلیل ریاضی مفید است، چرا که حرکت جسم را می‌توان به عنوان مجموع سه مختصات یک بعدی نوسان در اطراف یک مرکز گرانشی توصیف کرد.
به عنوان یک تصویر از یک مدار اطراف سیاره، مدل توپ نیوتن ممکن است مفید باشد (تصویر A). این یک آزمایش ذهنی است، که در آن یک توپ در بالای یک کوه بلند، قادر به شلیک گلوله توپ به صورت افقی در هر سرعت انتخابی است. اثرات اصطکاک هوا در شلیک توپ نادیده گرفته می‌شوند (یا شاید کوه به اندازه کافی بالاست که توپ در بالای جو زمین قرار دارد).
مدار ماهواره‌ها

ماهواره‌ها به دور زمین در یک مسیر بسته، که آن را مَدار می‌نامند در حال گردش هستند. ناظری که خارج از جو زمین قرار گرفته و به زمین می‌نگرد، مشاهده می‌کند که ماهواره‌ها در مسیرهایی به دور زمین در حال چرخشند. این مسیرها می‌توانند دایره‌ای یا بیضوی باشند؛ اما مرکز زمین در هر حالت در مرکز این مسیر یا در نقطهٔ کانونی آن قرار می‌گیرد. ماهواره در صورتی که تحت تأثیر نیروهای جاذبهٔ دیگری قرار نگیرد، همواره در صفحه‌ای به نام صفحهٔ مداری به گردش خود به دور زمین ادامه می‌دهد. حرکت این صفحهٔ مداری، به دورهٔ مداری و زاویهٔ صفحه، با مدار استوا بستگی دارد. اگر این زاویه صفر باشد، صفحهٔ مداری منطبق بر صفحهٔ استوایی زمین می‌شود.
عناصر مداری، عناصری شش‌گانه‌اند و به تقلید از یوهان کپلر و براساس قوانین حرکت سیاره‌ای‌اش (قوانین کپلر) نامگذاری شده‌اند.
هر مدار، توسط این شش عنصر به‌طور کامل تعریف می‌شود و مقدار «مبدأ» زمان اعتبار پارامترها را مشخص می‌کند. برای این پارامترها، به دلیل تغییر جزئی مبناها، هر ۵۰ سال یک مبدأ جداگانه در نظر گرفته می‌شود تا تغییرات مبناها اصلاح گردد.
مدار واقعی (و عناصر مداری آن) اجرام، هنگامی که در معرض آشفتگی‌های گرانشی قرار می‌گیرند، تغییر می‌کند؛ بنابراین، مدار تعریف شده به وسیلهٔ عناصر مداری، فقط تَقریب ریاضیِ مداری در یک زمان خاص است، که مشخصهٔ مبدأ، بیان‌کنندهٔ آن است.
عموماً ماهواره‌ها به روی سه نوع مدار که بستگی به نوع کاربرد ماهواره دارد، قرار می‌گیرند:
مدار پایین زمین(LEO) (به انگلیسی: Low Earth Orbit)
مدار قطبی(POLAR) (به انگلیسی: Polar Orbit)
مدار زمین‌ایست(GEO) (به انگلیسی: Geosynchronous earth Orbit Elliptical)
مدار ماهواره‌ها > ماهواره‌های مدار نزدیک زمین

به ماهواره‌هایی که در در فاصلهٔ نسبتاً کمی از سطح زمین قرار دارند، ماهواره‌های مدار نزدیک زمین گفته می‌شود. بیشترین ارتفاع این نوع ماهواره‌ها از سطح زمین میان ۳۲۰ تا ۸۰۰ کیلومتر است (هرچند که تا ارتفاع ۲٬۰۰۰ کیلومتری نیز مدار نزدیک زمین خوانده شده). مسیر حرکت این ماهواره‌ها از غرب به شرق و هم جهت با دَوَران زمین به دور خودش است.
زمان یک دور چرخش به دور زمین در این مدارها، حدود ۹۰ دقیقه است. این مدارها در ارتفاع نسبتاً کمی قرار دارند، در نتیجه می‌توان اجسام نسبتاً سنگین را با یک سیستم پرتاب‌کنندهٔ ساده در آن‌ها قرار داد. گفتنی است که بیشتر ماهواره‌هایی که در این مدارها قرار دارند، درصد زیادی (حدود ۵۰ درصد) از وقت خود را در سایهٔ زمین می‌گذرانند و باید مجهز به باتری‌هایی باشند که بتوانند وسایل الکترونیکی را در این مدت تغذیه کنند. این مدارها معمولاً برای مشاهدات و فعالیت‌های ماهواره‌های نظامی به کار برده می‌شوند.
به دلیل نزدیکی فاصلهٔ این نوع ماهواره‌ها از سطح زمین، سرعت حرکت این ماهواره‌ها خیلی بیشتر از سرعت دَوَران زمین به‌دور خودش است. سرعت این‌گونه ماهواره‌ها باید به حدی باشد تا به زمین سقوط نکنند. گاهی سرعت آن‌ها به ۲۷٬۰۰۰ کیلومتر بر ساعت نیز می‌رسد.
برخی از ماهواره‌های هواشناسی، ماهواره‌های سنجش از دور و ماهواره‌های جاسوسی از این نوع‌اند.
مدار ماهواره‌ها > ماهواره‌های مدار قطبی

نوعی از ماهواره‌ها را می‌گویند که مسیر مدار حرکت آن‌ها عمود بر خط استوا و مسیر دَوران آن از قطب‌های شمال و جنوب می‌گذرد. مدار قطبی بی‌شباهت به مدارات ارتفاع پایین نیست و تنها فرق اساسی آن‌ها در جهت دَوران ماهواره است؛ ماهواره‌های مدار قطبی از شمال به جنوب در گردشند، برخلاف ماهواره‌های دیگر که از شرق به غرب است.
ماهواره‌های مدارات قطبی جهت مشاهدهٔ سطح زمین مورد استفاده قرار می‌گیرند. وقتی که یک ماهوارهٔ مدار قطبی در حال دَوران از شمال به جنوب به‌دور زمین است و چون زمین نیز خود از شرق به غرب در حال گردِش به دور خود است، این نکته باعث جاروب تمام نقاط موجود بر روی سطح زمین می‌گردد. این کار شبیه پوست کندن یک پرتقال است؛ قسمت به قسمت و در نهایت یک شکل تصویر کروی از سطح زمین. چون اکثر ماهواره‌های مخابراتی در مدار زمین‌ایست قرار گرفته‌اند، این ماهواره‌ها هیچ پوششی بر روی قطب‌های شمال و جنوب ندارند. به همین دلیل و جهت پوشش قطب‌ها از ماهواره‌های مدار قطبی استفاده می‌شود. در واقع این نوع از ماهواره‌ها شمالی‌ترین و جنوبی‌ترین قسمت نیمکره‌ها را پوشش می‌دهند. بعضی از ماهواره‌های هواشناسی، ماهواره‌های سنجش از دور و ماهواره‌های جاسوسی از این نوع‌اند.
مدار ماهواره‌ها > ماهواره‌های مدار زمین‌ایست

این نوع ماهواره‌ها در حالت کلی به روی مدار زمین‌ایست و بر بالای خط استوا، در فاصلهٔ ۳۵٬۷۸۶ کیلومتری از سطح زمین قرار دارند.
مدارهای زمین‌ایست دورهٔ گردِشی، درست برابر گردش زمین دارند. این مدار، مدار ۲۴ ساعته نیز خوانده می‌شود. این ماهواره‌ها با سرعتی حدود سه کیلومتر در ثانیه در مدار زمین‌ایست حرکت می‌کنند. برای ردیابی ماهواره احتیاج به سیستم پیچیده‌ای نیست؛ ماهواره‌ها در مدار ثابت زمینی، با تعداد کم، امکان ایجاد پوشش زیادی را در روی زمین دارند. به عنوان مثال سه ماهواره در روی این مدار برای پوشش بیشتر سطح زمین (به جز قطب‌ها) کافی هستند.
ماهوارهٔ نسبت به زاویه‌ای که ایستگاه زمینی آن را می‌بیند، ثابت است، در نتیجه احتیاجی به تغییر جهت آنتن نیست ولی تنظیم آن ضروری است تعداد زیادی از ایستگاه‌های زمینی می‌توانند تحت پوشش یک ماهواره در این مدار قرار گیرند به‌طوری‌که آنتن هر ماهواره می‌تواند حداکثر ۴۲٫۴ درصد سطح کرهٔ زمین را بپوشاند. این نوع ماهواره‌های در فضا در مکانی ثابت قرار دارند و همراه با دوران زمین بدور خود، می‌گردند و به دلیل همین ثبات دارای سایه‌ای ثابت (معروف به «جای پا») بر زمین هستند. به مدار ژئوسَنکرون (به انگلیسی: Geosynchronous) مدار زمین‌ایست یا مدار کلارک نیز گفته می‌شود. تمام ماهواره‌های مخابراتی و تلویزیونی از این نوع هستند.
مدارِ زمین‌ایست، یک مدارِ دایره‌ای با شعاع ۴۲٬۱۶۴ کیلومتر است. همه مدارهای زمین، چه مدور یا بیضوی، دارای محور نیم‌قطر بزرگ یا اوج یکسان هستند. در واقع، مدارهایی با دورهٔ گردشِ مشابه، همیشه اوج مشابه‌ای دارند. در موارد خاص از یک مدار زمین‌ایست، رَدگیری مسیر این‌گونه ماهواره‌ها بر روی زمین، تنها یک نقطه در خط استواست. در حالت کلی یک مدار زمین‌ایست با تمایل غیر صفر یا خروج از مرکز و مدار، در صورت تغییر جای نقطهٔ آن بر روی زمین، معمولاً پیش از پایان روز نجومی به همان مکان بازمی‌گردد. P دورهٔ مداری است، و μ ثابت گرانش زمینی است، و مساوی می‌شود با ۳۹۸۶۰۰٫۴۴۱۸ کیلومتر مکعب (Km3/S2). a={\sqrt[{3}]{\mu \left({\frac {P}{2\pi }}\right)^{2}}}
ماهواره‌های مدار بیضوی

این ماهواره‌ها دارای مداری بیضوی هستند. دو نقطه مهم از مدار این ماهواره‌ها نقطه اوج و نقطه حضیض آن‌ها است. قسمتی که به سطح زمین نزدیک می‌شود با نام نقطه حضیض و قسمتی که از سطح زمین دور می‌شود به نام نقطه اوج نامیده می‌شود. مسیر حرکت و دوران این نوع ماهواره مانند ماهواره‌های قطبی از سمت شمال به جنوب است.
ساختمان ماهواره

ماهواره از دوبخش تجهیزات مخابراتی و غیرمخابراتی تشکیل شده است. زیرسیستم‌های مخابراتی، آنتن‌ها و تکرارکننده‌ها هستند. در بخش مخابراتی، دستگاهی وجود دارد که وظیفه تکرارکننده‌های رله رادیویی را. انجام می‌دهد و (ترانسپاندر) نام دارد
ترانسپاندرها سیگنال‌های فرستاده شده از زمین را دریافت و پس از تقویت و تغییر فرکانس آن‌ها را به زمین می‌فرستند. آنتن‌های مربوط به این ترانسپاندرها طوری طراحی شده‌اند که فقط قسمت‌هایی از سطح زمین را که. درون شبکه ماهواره‌ای قرار دارند، پوشش می‌دهد یک ماهواره معمولاً آنتنی همه جهته دارد که برای دریافت سیگنال‌های فرمان صادره از زمین به کار می‌رود زیرا آنتن‌های دیگر ماهواره احتمال دارد به سوی زمین نباشند. آنتن همه جهته همچنین برای کنترل سیستم‌های فرعی در زمان پرتاب ماهواره و تعیین موقعیت آن به کارمی رود. بخش غیرمخابراتی ماهواره که در واقع قسمت پشتیبانی فنی آن است شامل سیستم کنترل حرارتی، سیستم کنترل موقعیت و مدار، ساختمان مکانیکی، سیستم منبع تغذیه و موتور.
ایستگاه‌های زمینی

ایستگاه‌های زمینی سیستم‌های ماهواره‌ای مخابرات براساس نوع استفاده از آن‌ها عبارت اند از:
ایستگاه‌های ثابت، ایستگاه‌های سیار. ایستگاههی زمینی ماهواره معمولاً از چند قسمت تشکیل شده‌اند. آنتن، فرستنده، گیرنده، سیستم‌های کنترل برقراری ارتباط ومنابع تغذیه مورد لزوم ایستگاه هر یک از اجزای فوق شامل قسمت‌های مختلفی اند که متناسب با نوع ایستگاه زمینی، حجم و تجهیزات. آن‌ها متفاوت خواهدبود
ایستگاه‌های زمینی > آنتن ایستگاه‌های زمینی

به‌طور کل آنتن فرستنده، انرژی الکتریکی حاصل از یک منبع را در فضا به صورت
امواج الکترومغناطیسی پخش می‌کند. سپس آنتن گیرنده این امواج رامی گیرد و به انرژی الکتریکی تبدیل می‌کند. در هر سیستم مخابرات رادیویی، آنتن نقش حساس و مهمی دارد، زیرا با انتخاب آنتن‌های مناسب و نصب و تنظیم صحیح آن‌ها می‌توان تا حد زیادی بازدهی سیستم را بالا برد. علایم و سیگنال‌های فرستاده شده از ماهواره توسط آنتن‌های بزرگ یا کوچک دریافت می‌شود و سپس به دستگاه تقویت‌کننده انتقال می‌یابد. ایستگاه‌های زمینی دارای دو نوع آنتن فرستنده و گیرنده به صورت بشقابی در اندازه‌های مختلف هستند. این آنتن‌ها اطلاعات را به صورت امواج رادیویی به فضا می‌فرستند یا از فضا دریافت می‌کنند. آنتن ایستگاه‌های زمینی در ابعاد بزرگ و ساختمان مکانیکی معینی ساخته می‌شوند که قطر نوع قدیمی آن‌ها به بیش از ۳۰۰ تن می‌رسد. از آنجا که فرکانس مورد نظر برای سرویس ثابت ماهواره درمحدوده فرکانس‌های مگاهرتز و گیگاهرتزاست، آنتن‌های مورد استفاده. ماهواره تقریباهمه از نوع آنتن‌های منعکس‌کننده هستند
ایستگاه‌های زمینی > سیستم‌های کنترل و ردیابی فضایی

این سیستم‌ها به‌طورکلی چهار عمل را انجام می‌دهند
فرمان از راه دور:
عبارت است از فرستادن سیگنال جهت انجام کارهایی که ماهواره برای آن تنظیم شده است، مثلاً برای راه‌اندازی یک قسمت خاص یا فرمان برای تغییر مسیر یا پرتاب یک موشک
اندازه‌گیری از راه دور:
عبارت است از سیستمی که اطلاعات دریافت شده از ماهواره یا سفینه‌های فضایی را به صورت علامتهایی مخصوص و قابل درک برای تجهیزات زمینی درمی‌آورد و از این طریق، اندازه‌گیری از مسافتهای خیلی دور انجام می‌شود
ردیابی:
بااین کار موقعیت مداری و سرعت ماهواره و مشخصه‌های دیگر آن گزارش می‌شود
کنترل:
عبارت است از هدایت وسایل بالارونده‌های فضایی و ماهواره در مدار، به وسیله
شبکه ایستگاه‌های زمینی بخصوصی که کنترل، یکی از کارهای آنهاست ماهواره‌ها دقیقاً در موقعیت خود نسبت به زمین ثابت نیستند و برای اینکه بتوان آن‌ها را در موقعیت فضایی ازپیش تعیین شده خود ثابت نگه داشت، باید از ایستگاه‌های زمینی به‌طور مرتب
تنظیمهایی بروی موقعیت آن‌ها انجام گیرد تا بتوان از انحراف مسیر ماهواره جلوگیری کرد
ایستگاه‌های زمینی > عوامل مؤثر در هزینه تجهیزات ایستگاه زمینی

قطر آنتن مهم‌ترین عاملی است که هزینه آنتن را تعیین می‌کند، چون بابزرگ بودن قطر، وزن آنتن سنگین ترمی شود و احتیاج به نگهدارنده‌هایی قویتر پیدا می‌کند و همچنان که شعاع کم می‌شود تجهیزات ردیاب پیچیده‌تر می‌شود. برای آنتن‌های بزرگ مثلاً ۱۱متری
و ۱۳ متری سیستم‌های. دریاب کامپیوتری موردنیاز و سیستم هدایت امواج آنتن، بزرگ‌تر و پیچیده‌تر می‌شود در سیستم ارسال، قدرت لازم برای تقویت‌کننده‌های سیگنال، یک عامل تعیین‌کننده در قیمت فرستنده است. نه تنها قیمت این تقویت‌کننده‌های سیگنال گران است، تأمین قدرت موردنیاز آن نیز در مناطق دورافتاده باید در نظر گرفته شود، زیرا بیشترین قدرت مصرفی در سیستم، صرف تغذیه تقویت‌کننده‌های سیگنال می‌شود. پس عوامل عمده‌ای که درهزینه تجهیزات یک ایستگاه زمینی مؤثرند عبارتند از:
قطر آنتن، مقدار قدرت تقویت‌کننده‌های سیگنال، سیستم‌های جایگزین. تجهیزات اصلی و قطعات یدکی.
ارشدیت آگناتیک

نمودار ارشدیت آگناتیک  : الگو:Unordered lis
ارشدیت آگناتیک (انگلیسی: Agnatic seniority)، یک اصل پدرتباری از ارث است که در آن حق جانشینی به تاج و تخت، برادر کوچکتر پادشاه را بر پسران خود پادشاه ترجیح می‌دهد. فرزندان یک پادشاه (نسل بعدی) تنها زمانی موفق می‌شوند که پسران نسل بزرگتر تمام شده باشند. ارشدیت آگناتیک زنان دودمان و فرزندان آنها را از جانشینی مستثنی می‌کند. کنتراست آن، حق اولویت نخستین فرزند   است، موقعیتی که پسران پادشاه به ترتیب بالاتر از برادرانش ایستاده‌اند.
نبرد ایسوس

برای دیگر کاربردها، نبرد ایسوس (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| ن ب وجنگ‌‌های اسکندر با شاهنشاهی هخامنشی | ن ب وجنگ‌‌های اسکندر با شاهنشاهی هخامنشی |
| --- | --- |
 نبرد گرانیک  محاصره ملط  محاصره هالیکارناس  نبرد ایسوس  محاصره صور  محاصره غزه  نبرد گوگمل  Uxian Defile  نبرد دربند پارس  Cyropolis  Jaxartes  اسپنتمان  Sogdian Rock :  نبرد گرانیک  محاصره ملط  محاصره هالیکارناس  نبرد ایسوس  محاصره صور  محاصره غزه  نبرد گوگمل  Uxian Defile  نبرد دربند پارس  Cyropolis  Jaxartes  اسپنتمان  Sogdian Rock 
نبرد ایسوس در ۳۳۳ پ.م اولین نبرد مستقیم اسکندر با سپاه داریوش سوم بود، داریوش و اسکندر در نزدیکی شهر ایسوس با یکدیگر رو به رو شدند. ایسوس در کنار خلیج اسکندرون قرار داشت و دشتی که در همسایگی این شهر قرار گرفته بود محل نبرد دو حریف واقع شد. این دشت از سوی شمال به کوه‌ها محدود بود و جنوب آن به دریا ختم می‌شد، سرانجام این نبرد شکست و عقب‌نشینی داریوش سوم و پیروزی اسکندر مقدونی بر سپاه هخامنشیان بود.
در این جنگ نخست سپاهیان ایران به فرماندهی یکی از سرداران ارتش ایران به نام آریامهر، خود را به پشت سپاه اسکندر رسانده راه را بر آن بستند و چیزی نمانده بود تا نیروی جنگی مقدونی محاصره و نابود شود، ولی اسکندر از این وضع نهراسید و به جنگ پرداخت. بسیاری از افراد دو طرف کشته شدند. اسکندر خود به ارابه داریوش حمله برد اما سرداران داریوش برای حفظ جان او از جان خود گذشتند و خود اسکندر نیز مجروح گردید، ولی در پایان اسب‌های ارابه داریوش به سبب زخمهایی که برداشته بود رمیدند. داریوش نیز به همین دلیل هراسان شده و ارابه‌ای دیگر نشست و زمانی که دسته‌ای از سپاهیانش گریختند وی نیز از معرکه جان بدر برد. پس از فرار داریوش ایرانیان شکست خوردند و اردویشان به غارت رفت و مادر، زن، پسر و دختر داریوش نیز به دست اسکندر گرفتار شدند.
این پیشامد داریوش را بر آن داشت تا از اسکندر درخواست صلح کند، ولی اسکندر درخواست او را قبول نکرد و چون در همان زمان سوریه را نیز به سبب خیانت حکمرانش به آسانی گرفته بود، به طرف فینیقیه حرکت کرد. مردم شهر صیدا ورود اسکندر به شهر را پذیرا شده و پیروزیش را به رسمیت شناختند ولی شهر صور مقاومت کرد و بسیاری از سپاهیان اسکندر را بر خاک افکند. سرانجام اسکندر پس از هفت ماه نبرد آن شهر را به تصرف درآورد و به قتل‌عام مردم آن پرداخت.
پیش‌زمینه

پس از مرگ فیلیپ دوم، شاه مقدونیه، یونانیان و مقدونی‌ها خواستار انتقام حملهٔ خشایارشا و آتش زدن سارد پایتخت لیدی توسط او شدند و به تحریک اسکندر جانشین فیلیپ پرداختند.
زمانی که اسکندر آمادهٔ حمله می‌شد، داریوش سوم بر دولت هخامنشی پادشاهی می‌کرد و حملهٔ اسکندر به قلمرو هخامنشی را بعید می‌دانست.
اسکندر پادشاه جوان مقدونی ابتدا به آسیای صغیر لشکرکشی کرد و به جنگ با ارتش‌های مستعمراتی ایران پرداخت، سپس با پیروزی در نبردهای هلسپون، ادرمید، لیمنوس و کرانیک و تصرف فریژی و سیلیسی، باقی ماندهٔ ارتش مستعمراتی ایران را به سوی جلگهٔ ترسوس عقب راند. با تسلیم شدن قلعهٔ ترسوس ارتش اسکندر به بندر سینوس راه یافت و با عبور از رودخانهٔ ساروس به ساحل رود پیرانوس رسید و در آنجا برای نخستین بار سپاه اسکندر با ارتش اصلی ایران روبه‌رو شد.
نبرد > محل استقرار سپاه هخامنشی

در سال ۳۳۳ پ.م ارتش هخامنشی با گذر از کوه‌های پیلانوس، به خلیج ایسوس در حوالی شهر کوچک ایسوس رسیدند و در جلگه پایاس تا رودخانه ساروس استقرار یافتند که زمینی در حدود ۱۵۰فرسنگ بود. قرارگاه کل ارتش در داخل شهر ایسوس قرار داشت، قسمت جنوبی جلگه ایسوس را کوه‌ها محاصره کرده بودند و در شمال آن دریای مدیترانه قرار داشت.
استقرار کل ارتش ایران در جلگهٔ ایسوس که وسعت کمی داشت باعث ایجاد مشکلاتی شد و در نتیجه فرماندهٔ سپاه مجبور به تقسیم ارتش به سه قسمت شد، بدین ترتیب کلیهٔ سوار نظام در ساحل شرقی رودخانه پیرانوس واقع در انتهای جلگهٔ شمال غربی ایسوس استقرار یافت و صدهزار پیاده‌نظام سنگین و سبک به همراه ارابه‌های جنگی، اردوگاهی عمومی در نیم فرسنگی مغرب شهر ایسوس ایجاد کردند و باقی نیروها در پنج راه بیلانوس که یک فرسنگ دورتر از اردوگاه ارتش بود قرار گرفتند و خود را آماده مقابله با ارتش اسکندر کردند.
نبرد > ارتش زرین

کشورگشایی‌ها و فتح سرزمین‌ها توسط هخامنشیان باعث جمع شدن ثروتی هنگفت در خزانه‌های ایران شده بود و همین ثروت زیاد باعث درخشش سپاه ایران گشته بود به گونه‌ای که هرودوت در کتاب خود می‌نویسد که سلاح سربازان ایرانی سرتاسر با طلا مزین بوده‌است.
کونت کورث مورخ رومی هنگامی که از داریوش سوم و نبرد ایسوس می‌گوید، آیینی از آیین‌های هخامنشی را بازگو می‌کند.
براساس نوشته‌های او هنگامی که ارتش داریوش به سوی میدان نبرد ایسوس می‌رفت، آتشدان‌هایی از جنس سیم را پیشاپیش ارتش به حرکت درآوردند و مغها درحالی که سرود می‌خواندند، در اطراف آتش قرار گرفته بودند و پس از مغها، جوانان که تعدادشان به اندازهٔ روزهای سال بود با لباس‌های ارغوانی حرکت می‌کردند؛ سپس ارابه‌ای می‌آمد که اسب‌های سفید آن را می‌کشیدند و آن ارابه را مخصوص اهورامزدا می‌دانستند و در پشت ارابه اسبی درشت اندام و زیبا حرکت می‌کرد که هخامنشیان آن را اسب آفتاب می‌گفتند.
کمی عقب‌تر از این اسب ده ارابه که مزین به سیم و زر بوده‌است حرکت می‌کرده و سپس سواره نظام جاویدان که ده هزار نفر بود می‌آید، برخی از این سواره نظام‌ها جامه‌های زربافت داشتند و برخی طوق‌های زرین و یا قبایی داشتند با آستین‌های دراز که به سنگ‌های قیمتی مزین بود، آنها پیشاپیش گردونه شاه حرکت می‌کردند و این گردونه از دو سمت با پیکره‌های زرین و سیمین خدایان تزئین شده بود و شاه در درون آن نشسته بود و اسب‌ها زین‌های زرین داشتند و افسارهای تزئین شده به سنگ‌های قیمتی به آنها وصل بود.
کنت کورث داریوش را در جامه ای ارغوانی که با نقره ملیله‌دوزی شده بود توصیف می‌کند و می‌گوید که ردایش از زر و طلا می‌درخشیده‌است و بر روی آن دو قرقی با زر نقش زده شده بود که یکی بر روی دیگری افتاده بود و به آن ضربه می‌زد، او کمربندی زرین داشت که قمه‌ای به آن آویخته شده بود که غلافی جواهرنشان داشت و در پی گردونه شاهی ده هزار نفر دیگر می‌آمدند و همگی نیزه‌هایی داشتند که به نقره مزین بود و پیکانی از زر داشت و سپس کمانداران که محافظ گنجینه شاهی بودند حرکت می‌کردند.
نبرد > استراتژی ارتش داریوش

موقعیت دو ارتش
موقعیت ابتدایی دو ارتش
موقعیت نهایی دو ارتش
شروع جنگ ایسوس و اولین زد و خوردهای این نبرد در ساحل رود پیرانوس بود که تا هنگام غروب آفتاب ادامه داشت و چون غروب آفتاب فرا رسید سپاه هخامنشی بر اساس دستوری که داشتند، عقب‌نشینی کردند و سپاه اسکندر را به سمت ایسوس که جبههٔ ثابتشان بود کشیدند، نتیجه پیشروی سپاه اسکندر به سمت ایسوس آن بود که بخشی از سپاهیان ایران به پشت سپاه اسکندر رخنه کرده و سعی کردند آنان را محاصره کنند و راه بازگشتشان را ببندند.
شکست داریوش سوم

ارتش اسکندر که پیاده‌نظام‌های سنگین اسلحه بودند سه روز به دنبال سواره‌نظام‌های ایرانی حرکت کردند و مسیر طاقت فرسا بین میسیس و ایسوس را طی کردند. در برخی منابع گفته شده که سپاه اسکندر ۵۰۰۰۰نفر و ارتش ایران متشکل از ۲۰۰۰۰۰نفر بوده‌است و همین زیادی ارتش ایران دربرابر ارتش اسکندر باعث آشفتگی در سپاه ایران و شکست آنان شده‌است.
در این جنگ نخست سپاهیان ایران به فرماندهی یکی از سرداران ارتش ایران به نام آریامهر، خود را به پشت سپاه اسکندر رسانده راه را بر آن بستند و چیزی نمانده بود تا نیروی جنگی مقدونی محاصره و نابود شوند که اسکندر حمله به قلب ارتش هخامنشی را صادر کرد و در اینجا دوری اردوگاه‌های نظامی ایرانی به نفع سپاه مقدونی شد.
در این بین افراد زیادی از هر دو سپاه کشته شدند و اما ارتش هخامنشی بیشترین تلفات را داشت، هنگامی که اسکندر و افرادش به گردونهٔ شاهی حمله کردند، سرداران ایرانی تلاش زیادی برای شکست آنان انجام دادن و حتی اسکندر را نیز مجروح ساختند اما در این بین اسبان گردونهٔ داریوش که زخمی شده بودند رم کردند و داریوش گردونهٔ خود را رها کرد و بر گردونهٔ دیگری نشست و زمانی که اوضاع و احوال نبرد و همچنین فرار تعدادی از سپاهیانش را دید، عقب‌نشینی کرد و صحنه جنگ را ترک کرد اما مادر، همسر و فرزندانش به دست اسکندر افتادند.
شکست داریوش سوم > ثروت هخامنشیان در دست مقدونی‌ها

ظاهراً شاهان هخامنشی بر اساس رسمی که داشتنه‌اند هنگامی که قصد رفتن به جنگ داشتند خزانه‌ای سیار به همراه سپاه روانه می‌کردند که مملو از ظروف و اشیاءِ گران‌بها بود.
داریوش سوم نیز در نبرد ایسوس خزانهٔ باارزشی همراه خود به میدان نبرد برد که با عقب‌نشینی از صحنه جنگ تمام خزانه به دست سپاه مقدونی افتاد. براساس نوشته‌های کنت کورث خزانه شاهی را ششصد قاطر و سیصد شتر می‌بردند و کمانداران ارتش از آن محافظت می‌کردند.
هنگامی که داریوش سوم در نبرد ایسوس عقب‌نشینی کرد، سپاه ایران دچار آشفتگی شد و در این بین خانوادهٔ داریوش و خزانهٔ شاهی به دست اسکندر افتاد و مقدونی‌ها هنگامی که خزانهٔ داریوش را دیدند دست از تعقیب او برداشتند و به تاراج خزانه پرداختند.
آنان جواهرات و زر و سیم را بین خود تقسیم کردند، گفته شده اشیاءِ خزانه به حدی زیاد بود که آنان مجبور شدند دست به انتخاب بزنند و چیزهایی که گرانبهاتر بود را انتخاب کنند.
مسیر حرکت دو ارتش به سمت ایسوس (در ترکیه امروزی)
آدم‌کشی (فیلم ۱۹۹۱)

| آدم‌کشی | آدم‌کشی |
| --- | --- |
کارگردان: دیوید ممت
تهیه‌کننده: مایکل هاوزمن ادوارد آر. پرسمن
نویسنده: دیوید ممت
بازیگران: جو مانتگنا ویلیام اچ میسی ربکا پیدگئون وینگ ریمز  لائورا سامویوویچ   اُلگا ساژینسکا  آگنیشکا پِشِـپیورسکا  ماچئی میکووایچیک   داگمارا بونک
فیلم‌بردار: راجر دیکینز
تدوین‌گر: باربارا تالیور
تاریخ‌های انتشار:  ۹ اکتبر ۱۹۹۱ (۱۹۹۱-۱۰-۰۹) (ایالات متحده آمریکا)  
مدت زمان: ۱۰۲ دقیقه
کشور: ایالات متحده آمریکا
زبان: انگلیسی 
فروش گیشه: ۲٬۹۷۱٬۶۶۱ دلار (ایالات متحده)
آدم‌کشی (انگلیسی: Homicide) یک فیلم جنایی درام به کارگردانی دیوید ممت است که در سال ۱۹۹۱ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به جو مانتگنا، ویلیام اچ میسی، ربکا پیدگئون و وینگ ریمز اشاره کرد.
سولفن

سولفن (به انگلیسی: Sulfene) با فرمول شیمیایی CH
۲SO
۲ یک ترکیب شیمیایی با شناسه پاب‌کم ۱۲۲۴۴۲۳۷ است. که جرم مولی آن ۷۸٫۰۹ g/mol می‌باشد.