stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ردینگ، پنسیلوانیا

مکان
| ردینگ | ردینگ |
| --- | --- |
شهر: شهر
نمایی از Downtown Reading: نمایی از Downtown Reading
موقعیت ردینگ در شهرستان برکس: موقعیت ردینگ در شهرستان برکس
ایالت: پنسیلوانیا
شهرستان: برکس
تاسیس: ۱۷۴۸
حکومت: حکومت
 • شهردار: Vaughn Spencer (د)
مساحت: مساحت
 • شهر: ۱۰٫۱ مایل مربع (۲۶٫۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۹٫۸ مایل مربع (۲۵٫۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۲ مایل مربع (۰٫۵ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۳۰۵ فوت (۹۳ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • شهر: ۸۸۰۸۲
 • تراکم: ۸۷۰۰/مایل مربع (۳۴۰۰/کیلومتر مربع)
 • کلان‌شهری: ۴۱۱۴۴۲
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کدها: ۱۹۶۰۱–۱۹۶۱۲, ۱۹۶۴۰
کد(های) منطقه: ۶۱۰, ۴۸۴
وبگاه: وبگاه رسمی
ردینگ (به انگلیسی: Reading) شهری در ایالت پنسیلوانیا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۸۸٬۰۸۲ نفر بوده‌است.
تیلور سوئیفت، خواننده آمریکایی، اهل این شهر است.
ردندلا

مکان در Spain
| Redondela | Redondela |
| --- | --- |
شهرستان: شهرستان
  نشان:   نشان
بخش خودمختار: گالیسیا
استان: استان پنتبدرا
Comarca: Vigo
حکومت: حکومت
 • شهردار: Xavier Bas
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۱٫۹ کیلومتر مربع (۲۰٫۰ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۷ متر (۵۶ فوت)
جمعیت (2009): جمعیت (2009)
 • کل: ۳۰٬۰۰۱
 • تراکم: ۵۸۰/کیلومتر مربع (۱۵۰۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Redondelanos
Postal code: 36800
وبگاه: وبگاه رسمی
ردندلا (به اسپانیایی: Redondela) یک شهرستان در اسپانیا است که در استان پنتبدرا واقع شده‌است.
خصوصیات

ردندلا ۵۱٫۹ کیلومترمربع مساحت و ۳۰٬۰۰۱ نفر جمعیت دارد و ۱۷ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
دنتن، نبراسکا

Village در 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Denton, Nebraska | Denton, Nebraska |
| --- | --- |
Village: Village
Denton, Nebraska: Denton, Nebraska
Location of Denton, Nebraska: Location of Denton, Nebraska
ایالت: نبراسکا
شهرستان: شهرستان لانکستر، نبراسکا
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۱۲ مایل مربع (۰٫۳۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۱۲ مایل مربع (۰٫۳۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۲۴۷ فوت (۳۸۰ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۱۹۰
 • برآورد (2012): ۱۹۳
 • تراکم: ۱۵۸۳٫۳/مایل مربع (۶۱۱٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 68339
کد منطقه: 402
FIPS code: 31-12770
شماره GNIS: 0828683
دنتن(به انگلیسی: Denton) شهری در ایالت نبراسکا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۹۰ نفر بوده‌است.
بلویل، کارولینای شمالی

مکان
| Belville, North Carolina | Belville, North Carolina |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
ایالت: کارولینای شمالی
شهرستان: Brunswick
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۱ مایل مربع (۱۰٫۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۰ مایل مربع (۱۰٫۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۱ مایل مربع (۰٫۲ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۳ فوت (۱ متر)
جمعیت (2007): جمعیت (2007)
 • کل: ۳۸۳
 • تراکم: ۷۰٫۶/مایل مربع (۲۷٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: ۲۸۴۵۱
کد منطقه: 910
FIPS code: 37-04950
GNIS feature ID: 1007064
وبگاه: http://www.townofbelville.com/
بلویل (به انگلیسی: Belville) شهری در ایالت کارولینای شمالی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱٬۹۳۶ نفر بوده‌است.
راوا مازوویتسکا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= لهستان
| راوا مازوویتسکا | راوا مازوویتسکا |
| --- | --- |
 Town centre (top) and St Paul Church (bottom):  Town centre (top) and St Paul Church (bottom)
  نشان:   نشان
استان: استان ووتسکی
شهرستان: شهرستان راوا
گمینا: Rawa Mazowiecka (urban gmina)
حکومت: حکومت
 • شهردار: Eugeniusz Góraj
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۳٫۶۷ کیلومتر مربع (۵٫۲۸ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • کل: ۱۷۶۴۳
 • تراکم: ۱۳۰۰/کیلومتر مربع (۳۳۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)
کد پستی: ۹۶-۲۰۰ - ۹۶-۲۰۱
Car plates: ERW
راوا مازوویتسکا (به لاتین: Rawa Mazowiecka، تلفظ: [ˈrava--mazɔˈvʲɛt͡ska]) یک شهرک در لهستان است که در شهرستان راوا واقع شده‌است.
خصوصیات

راوا مازوویتسکا ۱۳٫۶۷ کیلومترمربع مساحت و ۱۷٬۶۴۳ نفر جمعیت دارد.
خواهرخوانده

شهر نیرباتور خواهرخواندهٔ راوا مازوویتسکا هست.
تولمدزو

مکان
| تولمدزو | تولمدزو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
Città di Tolmezzo: Città di Tolmezzo
ناحیه: فریولی ونتزیا جولیا
استان / شهرستان: استان اودینه (UD)
دهستان: Cadunea, Caneva, Casanova, Cazzaso, Fusea, Illegio, Imponzo, Terzo, Lorenzaso
حکومت: حکومت
 • شهردار: Sergio Cuzzi (since 1999)
مساحت: مساحت
 • کل: ۶۵ کیلومتر مربع (۲۵ مایل مربع)
ارتفاع: ۳۲۳ متر (۱۰۶۰ فوت)
جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۰۴): جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۰۴)
 • کل: ۱۰۵۴۱
 • تراکم: ۱۶۰/کیلومتر مربع (۴۲۰/مایل مربع)
اهلیت‌نام: Tolmezzini
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: ۳۳۰۲۸
پیش‌شماره تلفن: ۰۴۳۳
قدیس پشتیبان: مارتین تور
روز قدیس: November 11
وبگاه: وبگاه رسمی
تولمدزو (به ایتالیایی: Tolmezzo) یک کومونه در ایتالیا است که در استان اودینه واقع شده‌است.
خصوصیات

تولمدزو ۶۵ کیلومترمربع مساحت و ۱۰٬۵۴۱ نفر جمعیت دارد و ۳۲۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده

شهرهای نیورو، زیمباخ آم این و Sankt Florian خواهرخوانده‌های تولمدزو هستند.
رنلدز، نبراسکا

Village در 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Reynolds, Nebraska | Reynolds, Nebraska |
| --- | --- |
Village: Village
Reynolds, seen from the west along Nebraska Highway 8: Reynolds, seen from the west along Nebraska Highway 8
Location of Reynolds, Nebraska: Location of Reynolds, Nebraska
ایالت: نبراسکا
شهرستان: شهرستان جفرسن، نبراسکا
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۲۵ مایل مربع (۰٫۶۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۲۵ مایل مربع (۰٫۶۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۳۹۱ فوت (۴۲۴ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۶۹
 • برآورد (2012): ۶۹
 • تراکم: ۲۷۶٫۰/مایل مربع (۱۰۶٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
FIPS code: 31-41235
شماره GNIS: 0832531
رنلدز(به انگلیسی: Reynolds) شهری در ایالت نبراسکا کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶۹ نفر بوده‌است.
الیس، کانزاس

مکان
| Ellis, Kansas | Ellis, Kansas |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Ellis, Kansas: Location of Ellis, Kansas
Detailed map of Ellis: Detailed map of Ellis
ایالت: کانزاس
شهرستان: Ellis
Founded: ۱۸۷۰
Incorporated: ۱۸۸۸
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۶۴ مایل مربع (۴٫۲۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۶۴ مایل مربع (۴٫۲۵ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۱۱۹ فوت (۶۴۶ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۲۰۶۲
 • برآورد (۲۰۱۱): ۲۰۸۳
 • تراکم: ۱۲۵۷٫۳/مایل مربع (۴۸۵٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: ۶۷۶۳۷
کد منطقه: ۷۸۵
FIPS کد: ۲۰-۲۰۴۵۰
GNIS feature ID: ۰۴۷۵۱۷۴
وبگاه: www.ellis.ks.us
الیس (به انگلیسی: Ellis) شهری در ایالت کانزاس کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۰۶۲ نفر بوده‌است.
رنکا

مکان
| رنکا | رنکا |
| --- | --- |
فهرست شهرهای شیلی و شهرستان‌های شیلی: فهرست شهرهای شیلی و شهرستان‌های شیلی
   پرچم نشان موقعیت رنکا در نقشه رنکاLocation in Chile:    پرچم نشان موقعیت رنکا در نقشه رنکاLocation in Chile
مختصات: ۳۳°۲۴٫۲′ جنوبی ۷۰°۴۳′ غربی﻿ / ﻿۳۳٫۴۰۳۳°جنوبی ۷۰٫۷۱۷°غربی﻿ / -33.4033; -70.717: مختصات: ۳۳°۲۴٫۲′ جنوبی ۷۰°۴۳′ غربی﻿ / ﻿۳۳٫۴۰۳۳°جنوبی ۷۰٫۷۱۷°غربی﻿ / -33.4033; -70.717
منطقه‌های شیلی: منطقه مادرشهری سانتیاگو
استان: استان سانتیاگو
تأسیس‌شده: ۱۹ مارس ۲۰۰۰
حکومت: حکومت
 • نوع: شهرداری
 • Alcalde: Vicky Barahona Kunstmann (UDI)
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۴٫۲ کیلومتر مربع (۹٫۳ مایل مربع)
جمعیت (سرشماری ۲۰۰۲): جمعیت (سرشماری ۲۰۰۲)
 • کل: ۱۳۳۵۱۸
 • تراکم: ۵۵۰۰/کیلومتر مربع (۱۴۰۰۰/مایل مربع)
 • منطقه شهری: ۱۳۳۵۱۸
 • محدوده روستایی: ۰
Sex: Sex
 • Men: ۶۶٬۲۵۳
 • Women: ۶۷٬۲۶۵
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۴ (CLT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۳ (CLST)
کد منطقه: ۵۶ +
وبگاه: Municipality of Renca
رنکا (به اسپانیایی: Renca) یک شهرستان در شیلی است که در استان سانتیاگو واقع شده‌است. رنکا ۲۴٫۲ کیلومتر مربع مساحت و ۱۳۳٬۵۱۸ نفر جمعیت دارد.
رنی، اوکراین

مکان در 23x15px|border |alt=|link= اوکراین
| رنی Рені | رنی Рені |
| --- | --- |
شهر: شهر
  نشان:   نشان
Region: استان اودسا
District: Reni Raion
حکومت: حکومت
 • رئیس شهر: Serhiy Kolevych
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۹۳ کیلومتر مربع (۱۵۲ مایل مربع)
جمعیت: جمعیت
 • کل: ۱۸٬۰۱۱ (۰۱٫۰۱٫۲۰۲۱)
 • تراکم: ۴۹۶/کیلومتر مربع (۱۲۸۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
کد پستی: 68800—809
پیش‌شماره تلفن: +380 4840
وبگاه: 
شهر رنی (به روسی: Рені) در استان اودسا در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۸,۰۱۱ نفر (۲۰۲۱ تخمینی) بوده است.
رندل، کانزاس

مکان
| Randall, Kansas | Randall, Kansas |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Randall, Kansas: Location of Randall, Kansas
ایالت: کانزاس
شهرستان: Jewell
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۱۸ مایل مربع (۰٫۴۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۱۸ مایل مربع (۰٫۴۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۴۵۷ فوت (۴۴۴ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۶۵
 • برآورد (۲۰۱۱): ۶۵
 • تراکم: ۳۶۱٫۱/مایل مربع (۱۳۹٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: ۶۶۹۶۳
کد منطقه: ۷۸۵
FIPS کد: ۲۰-۵۸۴۵۰
GNIS feature ID: ۰۴۷۲۱۱۳
رندل (به انگلیسی: Randall) شهری در ایالت کانزاس کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶۵ نفر بوده‌است.
روآنوک، آلاباما

مکان
| Roanoke, Alabama | Roanoke, Alabama |
| --- | --- |
شهر: شهر
Downtown Roanoke, Alabama: Downtown Roanoke, Alabama
Location in شهرستان رندولف، آلاباما and the state of آلاباما: Location in شهرستان رندولف، آلاباما and the state of آلاباما
ایالت: آلاباما
County: شهرستان رندولف، آلاباما
حکومت: حکومت
 • شهردار: Mike Fisher
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۹٫۱ مایل مربع (۴۹٫۴ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱۸٫۸ مایل مربع (۴۸٫۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۳ مایل مربع (۰٫۷ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۸۴۰ فوت (۲۵۶ متر)
جمعیت (2000): جمعیت (2000)
 • کل: ۶٬۵۶۳
 • تراکم: ۳۴۳٫۶/مایل مربع (۱۳۲٫۹/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 36274
کد منطقه: 334
FIPS code: 01-65040
GNIS feature ID: 0153164
روآنوک (به انگلیسی: Roanoke) شهری در شهرستان راندولف ایالت آلاباما است که مساحت آن ۴۹٫۵۱ کیلومتر مربع است و در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶٬۰۷۴ نفر جمعیت داشته و تراکم جمعیتی آن، ۱۲۲٫۶۸ نفر در هر کیلومتر مربع بوده است.
بلویل، نیوجرسی

Township در آمریکا
| Belleville, New Jersey | Belleville, New Jersey |
| --- | --- |
Township: Township
نام مستعار: Cherry Blossom Capital of America: نام مستعار: Cherry Blossom Capital of America
Map of Essex County showing the location of Belleville Township. Inset: Location of Essex County highlighted in the State of New Jersey.: Map of Essex County showing the location of Belleville Township. Inset: Location of Essex County highlighted in the State of New Jersey.
Census Bureau map of Belleville, New Jersey: Census Bureau map of Belleville, New Jersey
ایالت: نیوجرسی
County: Essex
Incorporated: ۸ آوریل ۱۸۳۹
حکومت: حکومت
 • نوع: Faulkner Act (Council-Manager)
 • شهردار: Ray Kimble (term ends June 30, 2014)
 • Manager: Kevin M. Esposito
 • Clerk: Kevin M. Esposito
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٫۳۹۹ مایل مربع (۸٫۸۰۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۳٫۳۴۰ مایل مربع (۸٫۶۵۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰۵۹ مایل مربع (۰٫۱۵۴ کیلومتر مربع)  ۱٫۷۴٪
 • رتبه: 317th of 566 in state 14th of 22 in county
ارتفاع: ۳۰ فوت (۹ متر)
جمعیت (2010 Census): جمعیت (2010 Census)
 • کل: ۳۵۹۲۶
 • رتبه: 64th of 566 in state 7th of 22 in county
 • تراکم: ۱۰۷۵۵٫۷/مایل مربع (۴۱۵۲٫۸/کیلومتر مربع)
  • رتبه: 31st of 566 in state 5th of 22 in county
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (Eastern (EDT))
زیپ‌کد: 07109
کد(های) منطقه: 862/973
FIPS code: 3401304695
GNIS feature ID: 1729713
وبگاه: http://www.bellevillenj.org
بلویل (به انگلیسی: Belleville) شهری در ایالت نیوجرسی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳۵٬۹۲۶ نفر بوده‌است.
تاریخ شیمی

شیمی مطالعهٔ ساختار، خواص، ترکیبات و تغییر شکل مواد است.
تاریخ شیمی به سلسله اتفاقاتی گفته می‌شود که از زمان باستان تاکنون برای دانش شیمی اتفاق افتاده‌است. تا ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد، تمدن‌های باستان از ابزارهایی استفاده می‌کردند که سرانجام اساس تنوع شاخه‌های شیمی شدند. برای نمونه استخراج فلزها از سنگ معدن، سفالگری با استفاده از لعاب، تخمیر آبجو و شراب، تهیهٔ رنگدانه برای لوازم آرایشی و نقاشی، استخراج مواد شیمیایی از گیاهان برای دارو و عطر، تهیهٔ پنیر، ریسندگی، دباغی کردن چرم، تهیهٔ صابون از چربی، ساخت شیشه و ساخت آلیاژهایی مانند برنج.
در گذشته تلاش برای بیان طبیعت مواد و چگونگی دگرگونی آن‌ها ناموفق بود. دانش پیشرفته‌تر کیمیاگری نیز در این مورد ناتوان بود. به هرحال دانش کیمیا به کمک انجام تحقیقات اولیه و ثبت نتیجه‌ها، پایه‌گذار شیمی مدرن بود. تغییر نگرش در شناخت مواد، زمانی شروع شد که رابرت بویل در سال ۱۶۶۱ در کتاب شیمی‌دان شکاک میان شیمی و کیمیا تفاوت قائل شد. پس از آن شیمی با تلاش‌های آنتوان لاووازیه و ارائه قانون پایستگی جرم، به یک دانش تکامل‌یافته تبدیل شد. دغدغهٔ هر دو دانش کیمیا و شیمی شناخت طبیعت مواد و چگونگی دگرگونی آن‌ها بود، اما تنها شیمی از شیوه‌های علمی قوی بهره‌مند شد. با کوشش‌های ویژهٔ جوسایا ویلارد گیبز تاریخ شیمی با ترمودینامیک رابطهٔ عمیقی پیدا کرد.
تاریخ شیمی از آغاز تاکنون با صنعت رابطه‌ای مستقیم داشته‌است. در ابتدای دوران مدرن در اروپا، شیمی از ترکیب دانسته‌های باستان با فعالیت‌های دانشمندان مسلمان در قرون وسطی توسعه یافت. سپس شیمی در کنار فیزیک توانست ماهیت درونی مواد را شرح دهد. امروزه شیمی دانشی بسیار پیچیده‌است که بخش‌های زیادی با اهداف متنوع در زمینه‌های مختلف فناوری دارد.
دوران باستان (۴۰۰۰–۳۰۰ پ. م)

مسلماً نخستین واکنش شیمیایی که بشر توانست آن را کنترل و مهار کند، سوختن و آتش بود. آتش برای مردم باستان، یک نیروی عرفانی بود که می‌توانست یک ماده را به یک مادهٔ دیگر تبدیل کند در حالی که نور و گرما نیز می‌بخشد. آتش بر بسیاری از جوامع تأثیر گذاشت. به‌طوری‌که فعالیت‌های روزمره‌ای مانند آشپزی و تهیه نور و گرما تا فناوری‌هایی مانند سفالگری، تهیهٔ آجر و ذوب فلزها همگی وابسته به آتش بودند.
آتش سبب کشف شیشه و نحوهٔ پالایش فلزها شد و همین امر پایه‌گذار دانش متالورژی یا شناخت مواد شد. در اوایل نیاز زیادی به دانستن شیوه‌های پالایش فلزها بود به ویژه در مصر باستان (۲۶۰۰ پ. م) که طلا فلزی گرانبها به‌شمار می‌آمد. کشف آلیاژها باعث شروع عصر برنز شد. نخستین شواهدی که نشان می‌دهد انسان‌های باستان در زمینهٔ دانش متالورژی فعالیت داشتند، مربوط به هزاره‌های پنجم و ششم پیش از میلاد است. پس از آن دانش متالورژی برای یافتن چگونگی ساخت سلاح‌های جنگی برتر به کار گرفته‌شد.
دوران باستان (۴۰۰۰–۳۰۰ پ. م) > مصر باستان

مصریان باستان در زمان پیش از پادشاهی قدیمی توانستند نوعی سفال براق بسازند که به سفال مصری معروف است. در آن زمان این صنعت گرانبها تلقی می‌شد چراکه این سفال‌ها از خاک رس تهیه نمی‌شدند و از سیلیس و مقادیر کمی آهک و جوش شیرین به دست می‌آمدند.
مصریان باستان در زمینهٔ متالورژی نیز توانا بودند و نوشته‌هایی به خط هیروگلیف مصری مربوط به ۲۶۰۰ سال پیش از میلاد موجود است که طلا را توصیف می‌کنند.
کیمیا در میان مصریان باستان نیز رواج داشت. کیمیای مصری را بیشتر از طریق نوشته‌های فیلسوفان یونانی می‌توان شناخت. دیوکلتیان، امپراتور روم هنگام حمله به مصر دستور سوزاندن اسنادی که مربوط به کیمیا باشد را داد و به همین دلیل نوشته‌های مصری کمی دربارهٔ کیمیا باقی مانده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها پاپیروس استکهلم و پاپیروس لیدن هستند. مصریان عقیده داشتند که علم کیمیا توسط تحوت، خدای دانش و خرد پدید آمده‌است.
دوران باستان (۴۰۰۰–۳۰۰ پ. م) > ایران باستان

سفالینه‌های خاکستری با لعاب سیاه در ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد در تپه حصار و تپه سیلک به وجود آمدند. این سفال‌ها نخستین نوع سفال‌های لعاب‌داری هستند که شناخته‌شده‌اند. ایرانیان باستان برای خودآرایی از موادی مانند سرخاب، وسمه و سرمه استفاده می‌کردند که این مواد را از چربی حیوانات یا خاکستر به دست می‌آوردند و به آن‌ها رنگدانههای طبیعی می‌افزودند. در آن دوران فیروزه به خاطر رنگ زیبایش مورد توجه بود و ایران تنها کشوری بود که این سنگ گرانبها را استخراج می‌کرد.
دوران باستان (۴۰۰۰–۳۰۰ پ. م) > یونان باستان

فیلسوفان تلاش می‌کردند تا بدانند چرا مواد مختلف خاصیت‌های متفاوت (رنگ، بو و غلظت) و حالت‌های متفاوت (جامد، مایع و گاز) دارند و با شیوه‌های متفاوت با یکدیگر واکنش می‌دهند. در این زمان فیلسوفان یونانی نخستین نظریه‌ها را دربارهٔ شیمی و طبیعت ارائه کردند که تاحدودی این نظریه‌ها متأثر از فرهنگ و تمدن‌های زمان خود بود. برای مثال، تالس تصور می‌کرد آب عنصر اصلی سازندهٔ جهان است. دویست سال پس از او ارسطو از «عناصر چهارگانه» سخن گفت و اعتقاد داشت که جهان از چهار عنصر آب، هوا، خاک و آتش ساخته‌شده‌است.
ارائهٔ نظریهٔ اتمی به دوران یونان باستان بازمی‌گردد. نظریهٔ اتمی مربوط به ۴۴۰ سال پیش از میلاد است. لوکرتیوس (۵۰ پ. م) در کتابی به نام «طبیعت چیزها» (به یونانی: De Rerum Natura) به اندیشه‌های دموکریت و لئوکیپوس اشاره می‌کند. دموکریت ادعا می‌کرد که همهٔ مواد از ذره‌های تجزیه‌ناپذیری به نام اتم تشکیل شده‌اند.
آغاز کیمیا (۳۰۰–۷۰۰ پ. م.)

در گذشته مردم بسیار مشتاق بودند که بتوانند فلزهایی ارزان را به فلزی گرانبها همچون طلا تبدیل کنند. به اعتقاد آنان ماده‌ای که می‌توانست چنین کاری انجام دهد، سنگ فلاسفه بود. همین موضوع سبب شد که علمی به نام کیمیا* پدید آید.
کیمیا تنها به دنبال تبدیل فلزهای ارزان به فلزهای گرانبها نبود. آن زمان این امید وجود داشت که کیمیا بتواند کمکی کند تا دارویی ساخته‌شود که منجر به بهبودی مردم شود. مردم امیدوار بودند که کیمیاگران بتوانند ماده‌ای به نام آب حیات یا اکسیر زندگی به وجود بیاورند تا به کمک آن مرگ انسان‌ها را به تأخیر بیندازند. اما هرگز سنگ جادو و آب حیات به وجود نیامد.
کیمیا در فرهنگ فارسی نیز تأثیرگذار بود. شاعران فارسی‌زبان در اشعار خود به کیمیا اشاره می‌کردند. مولوی در یکی از اشعار خود می‌گوید:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| من غلام آن مس همت‌پرست |  | که به غیر از کیمیا نارد شکست |
از کیمیاگری به شیمی (۷۰۰–۱۵۰۰)

در جهان مسلمان، دانشمندان مسلمان (ایرانی و عرب) شروع به ترجمهٔ آثار علمی یونان باستان کردند و شیوه‌های علمی آن‌ها را آزمایش کردند. توسعهٔ شیمی مدرن بسیار آهسته و دشوار بود اما یک شیوه علمی برای شیمی در میان مسلمانان در حال پیدایش بود. در قرن هشتم میلادی، جابر بن حیان که او را پدر علم شیمی نیز می‌نامند، و از شاگردان امام ششم شیعیان بوده‌است یک رویکرد منظم و همراه با آزمایش را معرفی کرد. تحقیقات او بر خلاف کیمیاگران یونانی و مصری که بیشتر تنها در ذهن خود به تفکر می‌پرداختند، در آزمایشگاه صورت می‌گرفت. او وسیله‌ای به نام انبیق اختراع کرد و با آن مواد شیمیایی را بررسی می‌کرد. انبیق وسیله‌ای ساده برای تقطیر مواد بود. این ظرف برای گرم کردن مخلوط‌ها و جمع‌آوری و هدایت بخارهای حاصل به کار می‌رفت. از کارهای جابر بن حیان تفاوت قائل شدن میان اسید و باز، و ساخت صدها دارو بود.
سایر شیمی‌دانان مؤثر مسلمان از قبیل ابن سینا، ابویوسف کندی، ابوریحان بیرونی و جعفر صادق برخی نظریه‌های کیمیا از جمله داستان سنگ فلاسفه را رد کردند. خواجه نصیر طوسی نیز به گونه‌ای پایستگی جرم را ارائه کرد. او اشاره کرد که یک ماده تنها می‌تواند تغییر کند اما نمی‌تواند ناپدید شود. محمد زکریای رازی نیز نظریهٔ عناصر چهارگانهٔ ارسطو را برای اولین بار رد کرد. او با به‌کارگیری آزمایشگاه مدرن و طراحی و توصیف بیش از بیست ابزار آزمایشگاهی که برخی از آن‌ها هم‌اکنون نیز کاربرد دارند، یک بنیان مستحکم برای شیمی مدرن بنا کرد.
شیمی نوین

پیش از قرن بیستم، شیمی به عنوان دانشی برای شناخت طبیعت مواد و دگرگونی آن‌ها شناخته‌می‌شد. تفاوت عمدهٔ شیمی با فیزیک این بود که در شیمی از ریاضیات استفاده نمی‌شد و بیشتر علمی تجربی بود. برای نمونه، اوت کنت در سال ۱۸۳۰ نوشت:
هر تلاشی برای به‌کارگیری شیوه‌های ریاضیاتی در مطالعهٔ شیمی، کاملاً غیرمنطقی و بر خلاف روح شیمی‌است. اگر روزی آنالیزهای ریاضی یک بخش برجستهٔ شیمی را به عهده بگیرد، باعث انحطاط آن می‌شود.
به هر حال در نیمهٔ دوم قرن نوزدهم شرایط تغییر کرد و فریدریش اوت ککوله در سال ۱۸۶۷ نوشت:
من انتظار دارم که روزی یک توضیح ریاضیاتی-مکانیکی برای آنچه که امروزه به آن اتم می‌گوییم، خواهیم‌یافت و به کمک آن خواص اتم‌ها را بررسی خواهیم‌کرد.
پس از اکتشافات ارنست رادرفورد و نیلز بور دربارهٔ ساختار اتم و اکتشافات ماری و پیر کوری دربارهٔ پرتوزایی، دانشمندان مجبور بودند دیدگاه خود را نسبت به طبیعت مواد تغییر دهند. بنابراین شیمی به عنوان دانش مواد و مطالعهٔ ترکیب، ساختار و خاصیت‌های مواد و تغییراتی که دستخوش آن‌ها می‌شود، تعریف شد. در تعریف شیمی، ماده همان اتم‌ها و مولکول‌ها هستند و در شیمی واکنش‌های هسته‌ای و شکافت هسته‌ای نادیده گرفته‌می‌شوند. ولی این به آن معنا نیست که شیمی با دانش هسته‌ای ارتباطی ندارد چرا که شاخه‌هایی همچون شیمی هسته‌ای و شیمی کوانتومی نیز وجود دارد اما آنچه امروزه به عنوان کاربرد شیمی از آن یاد می‌شود بررسی مفاهیمی دربارهٔ مواد چه در مقیاس بزرگ و چه در مقیاس مولکولی و اتمی‌است. مطالعه‌های شیمی به بررسی کل یک مولکول تا تأثیر یک پروتون تنها روی یک اتم می‌پردازد.
شیمی نوین > جدول تناوبی

جان نیولندز، شیمی‌دان انگلیسی در سال ۱۸۶۵ دریافت که با گذر از هر هشت عنصر، خواص فیزیکی تکرار می‌شوند. او این خواص مشابه را نیز یادداشت کرد. دیمیتری مندلیف، شیمی‌دان روسیه‌ای اولین کسی بود که یک جدول تناوبی مشابه جدول‌های تناوبی امروزی را به وجود آورد. او عناصر را برحسب جرم اتمی کنار یکدیگر قرار داد و همانند بازی سولیتیر، روی کارت‌هایی نام و خواص عناصر را نوشت و با کنار یکدیگر قرار دادن آن‌ها به شباهت خواص آن‌ها پی برد. او عناصری که به یکدیگر شبیه بودند را در جدولی زیر یکدیگر قرار داد و جدولش را در یک مجلهٔ ناشناخته روسی منتشر کرد و کمی بعد در نشریهٔ آلمانی «مجلهٔ شیمی» (به آلمانی: Zeitschrift für Chemie) منتشر شد.
مندلیف به دلیل تکرار تناوبی خواص متوجه شد که بعضی عناصر هنوز کشف نشده‌اند. او مجبور شد جای این عناصر را در جدولش خالی بگذارد. او وجود سه عنصر ژرمانیم، گالیوم و اسکاندیم را حدس زد و نام آن‌ها را به ترتیب اکاسیلیسیوم، اکاآلومینیوم و اکابور نهاد. وی همچنین توانست برخی خواص همچون جرم و رنگ آن‌ها را حدس بزند که پس از کشف این عناصر پیش‌بینی‌های او با واقعیت مطابقت می‌کردند.
شیمی نوین > جایزهٔ نوبل شیمی

همچنین ببینید: فهرست برندگان جایزه نوبل شیمی
آلفرد نوبل، کارآفرین سوئدی و مخترع دینامیت در آخرین وصیت‌نامه‌اش که در ۲۷ نوامبر ۱۸۹۵ آن را تنظیم کرد، خواست که ثروتش صرف ایجاد مراسمی برای اهدای جوایز به «کسی که بیشترین سود را به نوع بشر» در زمینهٔ فیزیک، شیمی، صلح، فیزیولوژی یا داروسازی و ادبیات می‌رساند، شود. نوبل ۹۴٪ ثروتش را که معادل ۳۱ میلیون کرون سوئد* بود وقف ایجاد این پنج جایزه کرد.
در ۱۰ دسامبر ۱۹۰۱ اولین جوایز نوبل اهدا گردید. اولین جایزهٔ نوبل شیمی را یاکوبوس هنریکوس وانت‌هوف به علت کشف قوانین دینامیک شیمیایی و فشار اسمزی در محلول‌ها دریافت کرد.
شیمی نوین > مدل‌های اتمی

اتم‌ها تا سال ۱۸۹۷ کوچک‌ترین جزء ماده و تجزیه‌ناپذیر تلقی می‌شدند. جوزف جان تامسون در سال ۱۸۹۷ طی تحقیقات روی پرتوهای کاتدی، الکترون را کشف کرد. او با قرار دادن یک میدان الکتریکی در اطراف پرتوهای کاتدی متوجه انحراف پرتوها شد و به وجود الکترون در اتم پی برد و در نتیجه تجزیه‌ناپذیر بودن اتم را رد کرد. پس از آن با استناد بر آزمایش خود، یک مدل اتمی ارائه کرد که به مدل کیک کشمشی یا مدل هندوانه‌ای معروف شد. بر اساس این مدل بار مثبت به صورت فضای ابرگونه‌ای سراسر اتم پخش شده‌است و الکترون‌ها در این فضا پراکنده شده‌اند. او مدل خود را به کیک کشمشی تشبیه کرد به‌طوری‌که الکترون‌ها همان کشمش‌ها و بار مثبت کیک است.
مدل تامسون در سال ۱۹۰۹ توسط ارنست رادرفورد، یکی از شاگردان قدیمی تامسون رد شد. رادرفورد و هانس گیگر آزمایش ورقهٔ طلا را ابداع کردند. آن‌ها در این آزمایش یک ورقه نازک طلا را در معرض پرتوهای آلفا قرار دادند. آن‌ها انتظار داشتند که بر اساس مدل تامسون پرتوهای آلفا با انحراف بسیار کمی از ورقهٔ طلا عبور کنند اما بسیاری از پرتوها با زاویهٔ بیشتر از ۹۰° بازگشتند.
رادرفورد نتیجه گرفت که اتم دارای هسته‌ای متمرکز است و مدل اتمی خود را ارئه کرد. او کشف کرد که بیشتر جرم اتم مربوط به بار مثبت است و بار مثبت در یک فضای کوچک به نام هسته در مرکز اتم فشرده شده‌است. الکترون‌ها نیز در فضایی اطراف هسته قرار دارند.
مدل اتمی رادرفورد در دو مورد پایداری اتم و طیف ناپیوستهٔ تابشی اتم پاسخی نداشت. بر اساس مدل رادرفورد اتم نمی‌توانست پایدار باشد؛ زیرا اگر فرض شود الکترون‌ها ثابت هستند، الکترون به دلیل بار منفی جذب هسته می‌شود و اگر فرض شود که الکترون‌ها مانند سیارات منظومهٔ شمسی در حال حرکت به دور هسته هستند و نیروی مرکزگرا همان نیروی الکتریکی‌است، الکترون‌ها باید موج الکترومغناطیسی تابش کنند که در این صورت انرژی الکترون‌ها کاهش یافته و به تدریج روی اتم سقوط می‌کنند. نیلز بور در سال ۱۹۱۳ با توجه به نظریه‌های کوانتومی پلانک و اینشتین، با تجدیدنظر بنیادی در فیزیک کلاسیک، مدل اتمی خود را بیان کرد. او در نظریهٔ خود اعلام کرد که الکترون‌ها در هر مداری نمی‌توانند پایدار بمانند و فقط در مدارهای مجازی به نام «مدارهای مانا» می‌توانند پایدار بمانند و به دور هسته بچرخند. او نیروی مرکزگرا را نیز همان نیروی الکتریکی فرض کرد. تا زمانی که الکترون روی مدار مانا حرکت کند، موج الکترومغناطیسی تابش نمی‌کند و انرژی آن مانا است. در مدل بور شعاع مدار الکترون‌ها نمی‌تواند هر مقداری باشد و شعاع‌ها کوانتیده هستند و الکترون‌ها تنها هنگام جهش از یک مدار پایه به یک مدار با انرژی بیشتر تابش می‌کنند و مقدار انرژی آن‌ها نیز کوانتیده‌است.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
مدل‌های اتمی: مدل‌های اتمی
|  | مدل اتمی رادرفورد | مدل اتمی بور |
| مدل اتمی تامسون | مدل اتمی رادرفورد | مدل اتمی بور |