عراق و سلاح‌های کشتار جمعی
تاریخ > جنگ ایران و عراق

در سال۱۹۸۰،آژانس اطلاعات دفاعی ایالات متحده گزارشی مبنی بر اینکه عراق به مدت چندین سال به‌طور فعال در حال دستیابی به ظرفیت‌های سلاح‌های شیمیایی بوده‌است، ارائه کرد که بعداً ثابت شد که درست است. در نوامبر۱۹۸۰، دو ماه پس از جنگ ایران و عراق، اولین گزارش استفاده از سلاح‌های شیمیایی زمانی رخ داد که رادیو تهران از حمله با گاز سمی نیروهای عراقی به سوسنگرد خبر داد. سازمان ملل متحد گزارش داد که بسیاری از حمله‌های مشابه در سال بعد رخ داد و ایران را به توسعه و استقرار قابلیت گاز خردل سوق داد.تا سال۱۹۸۴، عراق در برابر حمله‌های «موج انسانی» ایران از گازهای سمی استفاده می‌کرد.در طول جنگ ایران و عراق از سلاح‌های شیمیایی به‌طور گسترده علیه ایران استفاده شد. در ۱۴ ژانویه۱۹۹۱، آژانس اطلاعات دفاعی اعلام کرد که یک مأمور عراقی، تلفات آبله نظامی را که به گفته خودش در سال۱۹۸۵ یا۱۹۸۶ دیده‌است، با عبارات دقیق پزشکی توصیف کرده‌است. دو هفته بعد، مرکز اطلاعات پزشکی نیروهای مسلح گزارش داد که هشت نفر از ۶۹اسیر جنگی عراقی که آزمایش خون آنها انجام شد، مصونیت نسبت به آبله را نشان دادند که از سال۱۹۷۱ به‌طور طبیعی در عراق رخ نداده بود. همین زندانیان نیز برای سیاه زخم تلقیح شده بودند. فرض بر این است که عراق در این جنگ از آبله و سیاه زخم استفاده کرده‌است.
واشینگتن پست گزارش داد که در سال۱۹۸۴ سیا مخفیانه شروع به ارائه اطلاعات به ارتش عراق در طول جنگ ایران و عراق کرد. این شامل اطلاعاتی برای هدف قرار دادن حمله‌های سلاح‌های شیمیایی بود. در همان سال پزشکان اروپایی و هیئت‌های متخصص سازمان ملل بدون تردید تأیید کردند که عراق از سلاح‌های شیمیایی علیه ایرانی‌ها استفاده می‌کند. سلاح‌های شیمیایی یک بار هم علیه قیام مردمی شیعیان در جنوب عراق در سال1991 استفاده شد. برآوردهای ایران پس از جنگ نشان داد که بیش از ۱۰۰۰۰۰ایرانی در طول جنگ هشت ساله با عراق تحت تأثیر سلاح‌های شیمیایی صدام حسین قرار گرفتند.ایران پس از ژاپن دومین کشور آسیب دیده جهان از نظر سلاح‌های کشتار جمعی است. برآورد رسمی تعداد غیرنظامی آلوده در شهرهای مرزی یا فرزندان و بستگان جانبازان را که بسیاری از آنها دچار عوارض خونی، ریوی و پوستی شده‌اند، شامل نمی‌شود. بر اساس گزارش‌های رسمی، عوامل گاز اعصاب بلافاصله حدود ۲۰۰۰۰سرباز ایرانی را کشتند. از ۹۰٬۰۰۰بازمانده، حدود۵٬۰۰۰ به‌طور منظم به دنبال درمان هستند و حدود۱٬۰۰۰ هنوز با شرایط شدید و مزمن در بیمارستان بستری هستند. بسیاری دیگر تحت تأثیر گاز خردل قرار گرفتند. علیرغم برکناری صدام حسین و دولت او توسط نیروهای آمریکایی، در ایران نارضایتی و خشم عمیقی وجود دارد که این کشورهای غربی بودند که در وهله اول به عراق کمک کردند تا زرادخانه سلاح‌های شیمیایی خود را توسعه دهد و هدایت کند و دنیا هیچ کاری برای مجازات عراق انجام نداد. ایالات متحده و بریتانیا از محکومیت حمله‌های شیمیایی شناخته شده عراق در شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری کردند. در طول جنگ هیچ قطعنامه ای تصویب نشد که به‌طور خاص استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی را مورد انتقاد قرار دهد، علیرغم تمایل اکثریت برای محکوم کردن این استفاده. در ۲۱ مارس۱۹۸۶ شورای امنیت سازمان ملل متحد پذیرفت «سلاح‌های شیمیایی توسط نیروهای عراقی علیه نیروهای ایرانی استفاده شده‌است». این بیانیه با مخالفت ایالات متحده روبرو شد، تنها کشوری که در شورای امنیت به آن رای منفی داد، (انگلیس رای ممتنع داد)
در ۲۳ مارس ۱۹۸۸، منابع رسانه ای غربی از حلبچه در کردستان عراق گزارش دادند که چند روز قبل از حمله شیمیایی گسترده عراق به این شهرک. برآوردهای بعدی حاکی از آن بود که ۷۰۰۰نفر کشته و ۲۰۰۰۰نفر زخمی شده‌اند. حمله گاز سمی حلبچه خشم بین‌المللی را علیه عراقی‌ها برانگیخت. بعداً در همان سال، سنای ایالات متحده قانون جلوگیری از نسل‌کشی در سال۱۹۸۸ را پیشنهاد کرد که تمام کمک‌های ایالات متحده به عراق را قطع کرد و واردات نفت عراق را متوقف کرد. دولت ریگان با این لایحه مخالفت کرد و آن را زودرس خواند و در نهایت از اجرایی شدن آن جلوگیری کرد، تا حدی به دلیل ارزیابی اشتباه آژانس اطلاعات دفاعی که ایران را مسئول این حمله می‌دانست. در زمان حمله این شهر در اختیار نیروهای ایرانی و چریک‌های کرد عراقی متحد با تهران بود.عراقی‌ها حمله حلبچه را به نیروهای ایرانی متهم کردند. این هنوز موقعیت صدام حسین در اسارتش در دسامبر ۲۰۰۳ بود. در ۲۱ اوت۲۰۰۶، محاکمه صدام حسین و شش متهم از جمله حسن المجید ("علی شیمیایی") به اتهام نسل‌کشی علیه کردها آغاز شد. در حالی که این محاکمه حمله حلبچه را پوشش نمی‌دهد، اما حمله‌های به روستاهای دیگر در جریان عملیات «انفال» عراق را که ادعا می‌شود شامل بمباران با سلاح‌های شیمیایی بوده‌است، پوشش می‌دهد.