stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
نورثروپ اف-۵
سوابق عملیاتی > سوئیس

نیروی هوایی سوئیس مجموعاً ۲۲ فروند اف-۵ئی و ۴ فروند اف-۵اف را در اختیار دارد، حداکثر تعداد از این نوع هواپیماها در آن نیرو به ترتیب ۹۸و ۱۲ فروند در سال ۱۹۸۱ بوده است. این هواپیماها عمدتاً به دلیل عملکرد عالی، مناسب بودن آنها برای مأموریت منحصر به فرد نیروی هوایی سوئیس، و هزینه نگهداری نسبتاً پایین در هر ساعت پرواز انتخاب شدند.
انتظار می‌رفت که این هواپیما با جنگنده سوئدی ساب ۳۹ گریپن جایگزین شود، اما در می ۲۰۱۴، یک همه‌پرسی مردم سوئیس تصمیم به عدم خرید گریپن گرفتند.
در آینده قابل پیش‌بینی، اف-۵های نیروی هوایی سوئیس به پرواز خود ادامه خواهند داد. کماکان برنامه‌هایی از سوی نیروی هوایی سوئیس و در پارلمان سوئیس برای پرواز ۱۸ فروند اف-۵ئی و چهار فروند اف-۵اف وجود دارد. این برنامه همچنین شامل ادامه عملیات جنگنده‌های اف-۵ئی در
تیم آکروجت پاترول سوئیس تا سال ۲۰۱۸ می‌گردید.
در سپتامبر ۲۰۲۰، مردم سوئیس در یک همه‌پرسی به یافتن جایگزینی برای ناوگان اف-۵ آن کشور. با ۵۰٫۱٪ رای آری در برابر ۴۹٫۹٪ رای منفی از میان ۸٬۶۷۰ رای، رای مثبت دادند.
نیروی هوایی سوئیس تصمیم گرفته است که این هواپیماها را با ۳۶ فروند اف-۳۵ای جایگزین نماید.
در ماه مارس ۲۰۲۴، اداره فدرال تسلیحات سوئیس تحویل ۲۲ جت جنگنده اف-۵ئی/اف تایگر-۲ از رده خارج شده را به ایالات متحده آغاز کرد. اولین هواپیما توسط سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا در ۱۸ مارس از پایگاه هوایی
آمن سوار بر یک هواپیمای ترابری لاکهید مارتین کی‌سی-۱۳۰جی خارج شد. این فروش که در سال ۲۰۲۰ نهایی شد، شامل ۱۶ فروند اف-۵ئی تک سرنشین و ۶ فرونداف-۵اف دو سرنشینه، به همراه تجهیزات زمینی مرتبط، قطعات یدکی، و پشتیبانی لجستیکی برای ذخیره‌سازی داخل کشور و آماده‌سازی برای حمل و نقل به ایالات متحده است. ارزش کل فروش ۳۲٫۴ میلیون دلار برآورد شده است.
سوابق عملیاتی > فیلیپین

نیروی هوایی فیلیپین از سال ۱۹۶۵ الی ۱۹۹۸ تعداد ۳۷ فروند اف-۵ای و اف-۵ بی را در اختیار گرفت.
جنگنده‌های اف-۵ ای و بی توسط گُردان هوایی ششم جنگنده تاکتیکی (کبرا) از بال جنگنده پنجم و تیم آکروباتیک الماس آبی مورد استفاده قرار گرفته و جایگزین اف-۸۶ اف سیبر گردید که قبلاً در سال‌های ۱۹۶۵ و ۱۹۶۸ استفاده می‌شد. اف-۵ها همچنین تحت یک ارتقاء قرار گرفتند و با رادارهای ای‌ان/ای‌پی‌کیو-۱۵۳ تجهیز شده و همچنین در پایان دهه ۱۹۷۰ تعمیرات اساسی قابل توجه بروی آنها انجام شد، تا عمر خدمت آنها ۱۵ سال دیگر افزایش یابد.
در سال ۲۰۰۵، فیلیپین ناوگان اف-۵ای‌/بی باقیمانده خود، از جمله هواپیماهای دریافتی از تایوان و کره جنوبی را از رده خارج نمود.
سوابق عملیاتی > کره جنوبی

نیروی هوایی جمهوری کره (ROKAF) هواپیماهای اف-۵ای/بی را در سال ۱۹۶۵ خریداری نمودو جنگنده‌های اف-۵ئی را در اوت ۱۹۷۴ خریداری نمود. گونه کی‌اف-۵ توسط شرکت صنایع هوافضای کره به صورت تحت لیسانس بین سال‌های ۱۹۸۲ الی ۱۹۸۶ تولید شد.
پس از سالهای ۲۰۰۱ برنامه‌ریزی شد، تا هواپیماهای اف-۵ئی/اف و کی‌اف-۵ئی/اف با اف‌ای-۵۰ و در نهایت، با جنگنده کره ای اف-ایکس، جایگزین شوند.
سوابق عملیاتی > کنیا

در ماه ژوئن سال ۱۹۷۶، کنیا ۱۰ فروند اف-۵ئی و دو فروند اف-۵اف را به مبلغ ۷۰ میلیون دلار آمریکا به ایالات متحده آمریکا سفارش داد.
در طی عملیات لیندانچی(به سواحیلی: Linda Nchi) که از ۱۶ اکتبر ۲۰۱۱ (۲۴ مهرماه ۱۳۹۰خورشیدی)آغاز شد، اف-۵‌های نیروی هوایی کنیا از نیروهای آن کشور در جنگ علیه اسلامگرایان الشباب در سومالی، پشتیبانی نمودند. مأموریت اف-۵‌ها بمباران اهداف در خاک سومالی و پشتیبانی از نیروهای زمینی بود.
سوابق عملیاتی > مالزی

در سال ۱۹۷۵ نیروی هوایی سلطنتی مالزی، ۱۴ فروند اف-۵ئی و ۲ فروند اف-۵بی را دریافت نمود. در سال ۱۹۸۲ تعداد ۴ فروند اف-۵اف را دریافت نمود و ۲ فروند اف-۵بی که از قبل در حال خدمت در مالزی به بودند به نیروی هوایی سلطنتی تایلند منتقل شدند. در سال ۱۹۸۳، تعداد ۲ فروند آراف-۵ئی تایگرآی و متعاقباً ۲ فروند اف-۵ئی و یک فروند اف-۵اف به آن نیرو وارد شدند. اف-۵ئی اولین جنگنده مافوق صوت نیروی هوایی سلطنتی مالزی بود، که جایگزین جنگنده‌های سی‌ای‌سی سیبر که سابقاً در خدمت نیروی هوایی سلطنتی استرالیا بودند، گردیده و جنگنده اصلی دفاعی آن نیرو در طی سالهای ۱۹۸۰ و اوایل ۱۹۹۰ بودند. مأموریت ثانویه این ناوگان عملیات آفندی بود که در کنار هواپیماهای ای-۴ اسکای‌هاوک آن نیرو به ایفای آن نقش می‌پرداخت. ۵ فروند اف-۵ئی و یک فروند اف-۵اف در طی حوادث از بین رفته که منجر به ۳ نفر تلفات شد (۲ خلبان اف-۵ئی در سالهای ۱۹۸۳ و ۱۹۹۵ و یک فروند اف-۵اف در سال ۱۹۸۶) تمامی هواپیماهای مذکور در دریا سقوط کردند. در سال ۲۰۰۰ کلیه ناوگان اف-۵ نیروی هوایی سلطنتی مالزی غیرفعال شدند، اما مجدداً در سال ۲۰۰۳ به عنوان گًردان هوایی تاکتیکی و شناسایی فعال شدند. چندین طرح پیشنهادی برای روزآمد نمودن ناوگان اف-۵ ارائه شد، اما هیچ‌یک به مرحله اجرا نرسیدند. در سال ۲۰۱۵ این ناوگان از خدمت خارج شده و به صورت ذخیره نگهداری می‌شود.
سوابق عملیاتی > مراکش

در سال ۱۹۷۲ نیروی هوایی سلطنتی مراکش، ۲۲ فروند اف-۵ای و ۲ فروند آراف-۵ای را از ایالات متحده آمریکا دریافت نمود. جنگنده‌های مذکور در گًردان هوایی یکم جنگنده وارد خدمت شدند. در سال ۱۹۷۴ دو فروند دیگر اف-۵ای از طرف ایران اهدا شد و در سال ۱۹۷۶ تعداد ۶ فروند اف-۵ای از اردن خریداری شد. سه فروند اف-۵ای در کودتای نافرجام ۱۹۷۲ مراکش درگیر شدند و به بوئینگ ۷۲۷ اختصاصی ملک حسن دوم پادشاه مراکش در هوا حمله کردند، قبل از اینکه یک فرودگاه نظامی و کاخ سلطنتی را بمباران کنند. پس از شکست کودتا، تقریباً تمامی خلبانان اف-۵ دستگیر شدند و اکثر آنها ناپدید شدند. یکی دیگر از پیامدهای کودتای نافرجام این بود که سیستم تعیین واحدهای نیروی هوایی سلطنتی مراکش از نام‌های عددی به نام‌ها تغییر کرد. از آن زمان به بعد، اسکادران اف-۵ای به گُردان هوایی بوراک معروف شد. مراکش از اف-۵‌های خود در جنگ صحرای غربی در مأموریت‌های شناسایی و بمباران استفاده کرد.
چندین از این هواپیماها توسط سامانه‌های پدافند هوایی همراه استرلا ۲ (سام-۷)، آتش مسلسل و سیستم‌های ضدهوایی خودکششی ۹کا۳۲ استرلا۱ (سام-۹) و ۲کا۱۲ کیوب (سام-۶) سرنگون شدند.
برای مقابله با تهدید موشک‌های سام-۶، گیرنده هشدار راداری (به انگلیسی: Radar warning receiver) ای‌ان/ای‌ال‌آر-۶۶ در حدود سال ۱۹۸۱ بر روی آراف-۵ای و اف-۵بی نصب شد. یکی از وظایف اصلی آن ردیابی سامانه‌های موشکی زمین به هوای جبهه پولیساریو بود.
در همان دوره زمانی، مراکش شروع به دریافت ۱۶ فروند اف-۵ئی و ۴ فروند اف-۵اف نمود، که در سال ۱۹۷۹ با کمک مالی عربستان سعودی سفارش داده شده بود. هواپیماهای مذکور از سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۳ دریافت شدند.
اندکی پس از ورود، جنگنده‌های اف-۵ئی با همان گیرنده‌های هشدار راداری مانند آراف-۵ای و اف-۵بی مجهز شدند، جنگنده‌های مذکور همچنین به کاوند (به انگلیسی: Probe) سوخت‌گیری هوایی مجهز شدند.
در نهایت، اف-۵ئی‌های مراکشی می‌توانستند به غلاف‌های پادکًنش الکترونیکی و مادون قرمز مجهز شوند که مقاومت آن‌ها را در برابر موشک‌های زمین به هوای پولیساریو افزایش می‌داد. جنگنده‌های اف-۵ئی/اف توسط گُردان‌های هوایی بوراک و عریقه، جایی که آنها همراه با نسخه‌های قدیمی اف-۵ و همچنین گُردان هوایی شاهین به کار گرفته شدند.
در طول جنگ در صحرای غربی، اف-۵‌های مراکشی از بمب‌های چند منظوره و خوشه ای، راکت‌های هدایت نشده و به ندرت موشک‌های از ای‌جی‌ام-۶۵ ماوریک استفاده نمودند.
در مجموع، از دست رفتن ۱۲ فروند اف-۵ در جریان جنگ صحرای غربی تأیید شده است.
از سال ۱۹۹۰، مراکش ۱۲ فروند اف-۵ئی دیگر از ایالات متحده آمریکا دریافت نمود، در مجموع ۲۴ فروند اف-۵ئی نیروی هوایی سلطنتی مراکش به استاندارد اف-۵تی(۳) ارتقا یافتند.
سوابق عملیاتی > مکزیک

پس از آنکه درخواست مکزیک برای خرید ۲۴ فروند آی‌ای‌آی کفیر سی-۱ از طرف دولت ایالات متحده آمریکا به دلیل استفاده از موتورهای آمریکایی جی-۷۹ در سال ۱۹۸۲ مسدود شد، نیروی هوایی مکزیک ۱۰ فروند اف-۵ئی را دریافت نمود. اف-۵ با جت‌های جنگی لاکهید تی-۳۳ و دی‌هاویلند ومپایر ام‌کی-۱ که قبلاً در اختیار مکزیک قرار بود، همراه شد. اف-۵ اولین جنگنده مافوق صوت مکزیک بود و گُردان هوایی ۴۰۱ بر اساس این جنگنده شکل گرفت. در ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۵ و پس از حضور بدون حادثه در بیش از ۳۰ رژه نظامی، یک اف-۵ئی باسه فروند تی-۳۳ در رژه روز استقلال مکزیک، در آسمان بایکدیگر برخورد نموده و این حادثه منجر به کشته شدن ۱۰ نفر گردید. در سال ۲۰۲۱، نیروی هوایی مکزیک ۵ فروند اف-۵ئی و دو فروند اف-۵اف را به صورت آماده برای ماموریت‌های رزمی و اهداف آموزشی، در اختیار داشت.
سوابق عملیاتی > نروژ

نیروی هوایی سلطنتی نروژ تعداد ۱۰۸ فروند جنگنده فریدم فایتر را شامل ۱۶ فروند آراف-۵ای، ۷۸ فروند اف-۵ای و ۱۴ فروند اف-۵بی زا دریافت نمود. ۶۴ فروند اولی به عنوان کمک نظامی دریافت شد. هواپیماهای مذکور در شش گُردان هوایی مورد استفاده قرار گرفتند، اولین و آخرین آنها گُردان هوایی ۳۳۶ بود که اولین هواپیما را در فوریه ۱۹۶۶ دریافت نمود (مراسم تحویل رسمی یک ماه بعد به انجام رسید)، و نهایتاً در اوت ۲۰۰۰ از خدمت خارج شدند.
سه فروند هواپیما تا سال ۲۰۰۷ کماکان پرواز نموده و در شرکت دفاعی و هوافضای کونگسبرگ (به انگلیسی: Kongsberg Defence & Aerospace) برای آزمایش در برنامه «چشم ببر» مورد استفاده قرارگرفته و از آنها در توسعه موشک ضدکشتی نروژی پنگوئن بهره‌برداری شد. هواپیماهای دریافت شده تحت کمک‌های نظامی به یونان و ترکیه تحویل داده شدند. ۹ فروند از هواپیماهای خریداری شده با ایالات متحده آمریکا در عوض زیردریایی کلاس کوبن، معاوضه شدند.
در اکتبر ۲۰۱۱، پنج فروند اف-۵ای تک سرنشینه به مدارس تعمیر و نگهداری هواپیما در سراسر کشور اعطا شدند. از جمله دبیرستان‌های سکیدسمو، سولا، بودو و باردوفوس و مرکز آموزشی نیروی هوایی سلطنتی نروژ در فرودگاه کریستیان‌ساند کیویک. این هواپیما قبل از تحویل به مدارس در فرودگاه موس ریگ، به قطعات منفصله تفکیک شدند. از ده فروند اف-۵ نروژی باقیمانده، هشت فروند اف-۵بی دو سرنشینه تا سال ۲۰۱۱ همچنان برای فروش ارائه می‌شدند، که شش فروند آن در نروژ و دو فروند در ایالات متحده ذخیره شده بودند. این دو هواپیما در ایالات متحده برای فروش به تاجر آمریکایی راس پرو جونیور، در سال ۲۰۰۸ فروش دو فروند از هواپیماهای فوق در ایالات متحده آمریکا به تاجر آمریکایی راس پرو جونیور(به انگلیسی: Ross Perot Jr.) تأیید شده بود، اما این معامله در ابتدا توسط دولت ایالات متحده مسدود شد.
با این حال، در سال ۲۰۱۵، پرو جونیور این مجوز را دریافت نمود و متعاقباً هواپیما را به میزان قابل توجهی کمتر از قیمت بازار خرید، که باعث جنجال و انتقاد عمومی از دولت نروژ شد.سه بازمانده در مجموعه هواپیماهای نیروهای مسلح نروژ، دو فروند در موزه نورسک لوفتفارتس در بودو و یک فروند در موزه فلای‌هیستوریسک، سولا، نزدیک
استاوانگر به نمایش گذاشته شده‌اند.
سوابق عملیاتی > ویتنام جنوبی / ویتنام

در ماه ژوئن سال ۱۹۶۷، ایالات متحده هواپیمای بازمانده ازگُردان هوایی ۱۰ فرماندهی و کنترل هوایی نیروی هوایی ایالات متحده را به ویتنام جنوبی اهدا نمود. اگرچه رئیس‌جمهور ویتنام جنوبی از ایالات متحده درخواست جتگنده‌های اف-۴ فانتومرا نموده بود، اما این هواپیماها با تقاضای زیادی روبرو بودند، در حالی که نیروی هوایی جمهوری ویتنام (RVNAF) فقط مأموریت‌های پشتیبانی هوایی نزدیک را انجام می‌داد و تنها هواپیماهای آفندی داگلاس ای-۱ اسکای‌ریدر را برای ایفای چنین ماموریت‌هایی در اختیار داشت.
علاوه بر این، نیروی هوایی مردمی ویتنام شمالی (VPAF) هواپیما بر فراز ویتنام جنوبی اعزام نمی‌کرد. از این رو نیروی هوایی جمهوری ویتنام (ویتنام جنوی) نیازی به هواپیمای با قابلیت هوا به هوای پیشرفته (مانند اف-۴) را نداشت. یک واحد اختصاصی در RVNAF تشکیل شد - گُردان هوایی جنگنده ۵۲۲.
در سال ۱۹۷۵ و در طی سقوط سایگون ۲۴۸ فروند از هواپیمای نیروی هوایی ویتنام جنوبی به تایلند پرواز کردند. حداقل ۲۵ فروند اف-۵ئی توسط ایالات متحده بازپس گرفته شد، در حالی که یک اف-۵بی به تایلند منتقل شد. ویتنام شمالی تقریباً ۸۷۷ فروند هواپیما را تصرف نمود که از میان آنها ۸۷ فرونداف-۵ای و ۲۷ فروند اف-۵ئی گزارش شده‌اند.
در نوامبر ۱۹۷۵، دولت ویتنام به ارتش شوروی فرصتی داد تا تجهیزات به غنیمت گرفته شده از ایالات متحده را برای اهداف تحقیقاتی و اطلاعاتی انتخاب کند.
یک فروند اف-۵ کامل، همراه با دو موتور یدکی کامل، قطعات یدکی و تجهیزات پشتیبانی زمینی، بر روی یک کشتی باری شوروی به مقصد آن کشور بارگیری شد. چند فروند اف-۵ دیگر بعداً توسط ویتنام به اتحاد جماهیر شوروی، لهستان و چکسلواکی منتقل شد.
بر اساس گزارش‌ها، نیروی هوایی خلق ویتنام از ۴۱ فروند اف-۵ به صورت عملیاتی استفاده نمود. برخی دیگر از رده خارج شدند و در موزه‌های ویتنام به نمایش درآمدند. هنگ جنگنده ۹۳۵ از لشکر هوایی ۳۷۲ نیروی هوایی خلق ویتنام تنها واحدی در جهان شد که همزمان جنگنده‌های میگ-۲۱ و اف-۵ را به پرواز درآورد. ویتنام اف-۵‌های به غنیمت گرفته را در ماموریت‌های آفندی و حمله علیه اهداف زمینی علیه خمرهای سرخ مورد استفاده قرار داد.
به تدریج و به دلیل کمبود قطعات یدکی حیاتی در ویتنام که در ابتدا به دلیل تحریم ایالات متحده و بعداً با پایان ساخت و کاهش موجودی‌ها، باعث زمین گیر شدن باقیمانده ناوگان جنگنده‌های اف-۵ شد. با این حال، در ماه مه ۲۰۱۷ گزارش شد که نیروی هوایی خلق ویتنام در حال بررسی ارتقای سیستم‌های خاص در برخی از هواپیماهای بازنشسته است تا آنها را دوباره به خدمت بگیرد.
سوابق عملیاتی > هلند

نیروی هوایی سلطنتی هلند (RNLAF) ۷۵ فروند جنگنده اف-۵ای تک سرنشین و ۳۰ فروند اف-۵بی آموزشی دو سرنشینه دریافت نمود. هواپیماهای مذکور با مجوز در کانادا توسط کانادا ایر به ترتیب با نام‌های ان‌اف-۵ای وبی در خط تولید سی‌ال-۲۲۶ در سال ۱۹۶۹ ساخته شدند. این هواپیما با نسخه‌های کانادایی سی‌اف-۵ای و سی‌اف-دی با موتورهای قدرتمندتر برابری می‌نمودند. اولین ان‌اف-۵ای در اکتبر ۱۹۶۹ در پایگاه هوایی تونته به گُردان هوایی ۳۱۳ که به عنوان واحد تبدیل عملیاتی عمل می‌کرد، تحویل داده شد.
آخرین هواپیما در مارس ۱۹۷۲ تحویل داده شد. جنگنده‌های ان‌اف-۵ای با ثبت نام هلندی K-3001 الی K-3075و هواپیماهای ان‌اف-۵بی با کدهای ثبت K-4002 الی K-4030 پرواز می‌نمودند.
هواپیماهای مذکور در پایگاه هوایی تونته (در گُردان‌های هوایی عملیاتی ۳۱۳ و ۳۱۵)، پایگاه هوایی آیندهوون در (گُردان هوایی ۳۱۴) و پایگاه هوایی خیلزه-رین در (گُردان هوایی ۳۱۴) عملیاتی بودند.
در طول انتقال جنگنده‌های نیروی هوایی سلطنتی هلند از ان‌اف-۵ای و ان‌اف-۵بی به اف-۱۶، ناوگان ان‌اف-۵ها در پایگاه‌های هوایی پایگاه هوایی خیلزه-رین و پایگاه هوایی وونسدرخت ذخیره شدند. ۶۰ فروند از هواپیمای مذکور به ترکیه، ۱۱ فروند به یونان و ۷ فروند به ونزوئلا فروخته شد. برخی از هواپیماها در طول عمر عملیاتی خود به دلیل سقوط از کار افتاده‌اند و برخی از هواپیماهای باقی مانده در موزه‌ها به نمایش درآمده یا در دانشکده‌های فنی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ان‌اف-۵ای و ان‌اف-۵ بی در طی سالهای ۱۹۷۱ تا ۱۹۹۱ عملیاتی بودند.
سوابق عملیاتی > یمن

پس از آنکه جمهوری عربی یمن در جنک یمن در سال ۱۹۷۹ شکست خورد، ایالات متحده آمریکا مجور انتقال ۴ فروند هواپیمای آموزشی اف-۵بی از عربستان سعودی به یمن شمالی را صادرنمود. علاوه بر آن تأمین مالی برای خرید ۱۲ فروند جنگنده اف-۵ئی نیز توسط عربستان سعودی انجام شد. در پایان همان سال، تمامی ۱۶ فروند از هواپیماهای مذکور به یمن وارد شدند، اما زمان لازم برای آموزش خلبانان محلی و همچنین تیم راهبری و نگهداری برای عملیاتی نگاه داشتن هواپیماها، فراهم نبود؛ بنابراین عربستان سعودی قراردادی را با چین ملی (تایوان) منعقد نمود که بر اساس آن ۸۰ خلبان تایوانی و همچنین تعدادی خدمه زمینی از آن کشور در صنعا مستقر شدند. این پرسنل گُردان هوایی ۱۱۲ نیروی هوایی جهوری عربی یمن مشهور به اسکادران صحرا را شکل دادند. تا سال ۱۹۸۵ که نیروهای کافی یمنی برای این گُردان هوایی تربیت شدند، اکثر اعضای این واحد نظامی تایوانی بودند. با این حال تعدادی از پرسنل تایوانی در یمن باقی ماندند که در سال ۱۹۹۰، کمتر از ۷۰۰ نفر نبودند. نهایتاً در سال ۱۹۹۱ پرسنل مذکور در پی اتحاد یمن آن کشور را ترک نمودند.
اف-۵‌های یمن شمالی در جنک داخلی یمن در سال ۱۹۹۴ به کارگرفته شدند. ادعا شده است که در ۶ می همان سال (۱۶ اردیبهشت ماه ۱۳۷۳ خورشیدی) دو فروند میگ-۲۱ متعلق به یمن جنوبی توسط خلبان اف-۵ سرگرد نبی علی احمد و با موشک‌های ایم-۹ سایدوایندر سرنگون شدند. اما منابع یمن جنوبی تنها سرنگونی یک فروند میگ-۲۱ را در نبردهوایی اعلام نمودند. ظاهراً یمن شمالی از تایگر-۲‌های خود را تنها برای جنگ‌های هوا به هوا بهره می‌برد. در ۱۵ می دو بالگرد (احتمالا میل می-۸) توسط اف-۵‌ها سرنگون شد که از قرار معلوم یکی از توسط سرگردنبی علی احمد شکار شده است. در ۲۸ می، یک فروند اف-۵ توسط آتش پدافند هوایی نیروهای یمن جنوبی سرنگون شد.
در ۲۰ ژوئن، یک فروند میگ-۲۱ نیروهای یمن جنوبی برفرار پایگاه هوایی العند در یک جنگ هوا به هوا با دو فروند اف-۵ئی سرنگون شده و خلبان آن کشته شد. سرانجام در ۲۹ ژوئن یک درگیری هوایی بین یک فروند میگ-۲۹ یمن جنوبی و دو فروند اف-۵ئی یمن شمالی رخ داد که در طی آن هیچ‌کدام از طرفین اقدام به گشودن آتش ننمودند.
در طی پیروزی یمن شمالی در جنگ داخلی یمن، ناوگان هواپیماهای اف-۵ به نیروی هوایی یمن متحد منتقل شد. اگرچه در طی سالها تعداد اف-۵های در خدمت آن نیرو کاهش یافت. در سال ۲۰۰۳ مذاکراتی برای قراردادی با سنگاپور برای اورهال و به روزرسانی باقی مانده اف-۵ ها انجام شد، که البته بی‌فرجام بود. در حدود سال ۲۰۱۰، در اثر بسته‌های حمایتی ایالات متحده آمریکا تنها ۶ فروند از این جنگنده‌ها در وضعیت عملیاتی بودند. در شب ۲۹–۳۰ آوریل ۲۰۱۹، حداقل یک فروند اف-۵بی و یک فروند اف-۵اف که در فرودگاه بین‌المللی صنعا مستقر بودند، در اثر بمباران هواپیماهای نیروی هوایی سلطنتی عربستان سعودی در اولین مرحله از مداخله سعودی در یمن از میان رفتند.
سوابق عملیاتی > یونان

نیروی هوایی یونان اولین نیروی هوایی اروپایی بود که جنگنده فریدم فایتر (نسل اولیه اف-۵) را دریافت نمود. اولین اف-۵ای در سال ۱۹۶۵ تحویل داده شد و طی ۸ سال بعد نیروی هوایی یونان در مجموع دارای حدوداً ۷۰ فروند اف-۵ای/بی عملیاتی شد. در سال ۱۹۷۵ نیروی هوایی یونان، ۱۰ فروند اف-۵ای/بی دیگر را از ایران خریداری نموده و در همان دوره یک سری دیگر از ۱۰ فروند اف-۵ای/بی از اردن دریافت نمود. ۱۰ فروند دیگر در سال ۱۹۸۶ از نروژ خریداری شده و نهایتاً در سال ۱۹۹۱ تعداد ۱۰ فروند ان‌اف-۵ای از هلند ابتیاع شد. در سال ۲۰۰۲ آخرین اف-۵ از خدمت عملیاتی در نیروی هوایی یونان خارج شد.
واحدهای نطامی که جنگنده‌های اف-۵ را در خدمت داشتند:
گُردان هوایی ۳۳۷ جنگنده(۱۹۶۷ الی ۱۹۷۸)
گردان هوایی ۳۴۱ جنگنده(۱۹۶۵ الی ۱۹۹۳)
گردان هوایی ۳۴۳ جنگنده(۱۹۶۶ الی ۲۰۰۱)
گردان هوایی ۳۴۹ جنگنده(۱۹۷۰ الی ۱۹۹۷)
سوابق عملیاتی > سایرین

عربستان سعودی جنگنده‌های اف-۵ئی خود را در طی جنگ خلیج فارس به کار گرفت. این هواپیماها ماموریت‌های پشتیبانی نزدیک هوایی و آفندی علیه نیروهای عراقی در کویت را برعهده داشتند. در ۱۳ فوریه ۱۹۹۱ (۲۴ بهمن ماه ۱۳۷۱ خورشیدی)یک فروند اف-۵ئی نیروی هوایی سلطنتی عربستان سعودی بر اساس آتش پدافند هوایی سرنگون و خلبان آن کشته شد.
آئروگروپ (به انگلیسی: AeroGroup)یک شرکت تجاری خصوصی در ایالات متحده، از سی‌اف-۵ بی به عنوان یک هواپیمای اصلی جنگنده برای آموزش و سایر خدمات پشتیبانی استفاده می‌کند. ۱۷ فروند از این نوع هواپیما در ابتدا از دولت کانادا با تأیید وزارت خارجه ایالات متحده آمریکا خریداری شد و سپس در سال ۲۰۰۶ به ایالات متحده وارد شدند.
از سال ۲۰۱۳، اف-۵‌های نیروی هوایی تونس در عملیات آفندی درناحیه مرزی جبل الشعانبی علیه شبه نظامیان انصار الشریعه و القاعده مورد استفاده قرار می‌گیرند.
در طی سالهای ۱۹۶۸ الی ۱۹۶۹ نیروی هوایی پادشاهی لیبی از جنگنده‌های اف-۵ در پایگاه هوایی ویلاس در طرابلس استفاده می‌نمود.
رویالتون شمالی، اوهایو

مکان
| North Royalton, Ohio | North Royalton, Ohio |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: Nickname = Home of the Bears: شعار: Nickname = Home of the Bears
Location of North Royalton in Ohio: Location of North Royalton in Ohio
مختصات: ۴۱°۱۹′۲۰″ شمالی ۸۱°۴۴′۴۷″ غربی﻿ / ﻿۴۱٫۳۲۲۲۲°شمالی ۸۱٫۷۴۶۳۹°غربی﻿ / 41.32222; -81.74639: مختصات: ۴۱°۱۹′۲۰″ شمالی ۸۱°۴۴′۴۷″ غربی﻿ / ﻿۴۱٫۳۲۲۲۲°شمالی ۸۱٫۷۴۶۳۹°غربی﻿ / 41.32222; -81.74639
ایالت: اوهایو
شهرستان: Cuyahoga
حکومت: حکومت
 • شهردار: Robert A. Stefanik
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۱٫۳ مایل مربع (۵۵٫۱ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۲۱٫۳ مایل مربع (۵۵٫۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۲۰۱ فوت (۳۶۶ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۳۰٬۴۴۴
 • تراکم: ۱۳۴۵٫۹/مایل مربع (۵۱۹٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (EST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 44133
FIPS code: 39-57008
GNIS feature ID: 1065175
وبگاه: http://www.northroyalton.org/
رویالتون شمالی(به انگلیسی: North Royalton) شهری در ایالت اوهایو کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳۰٬۴۴۴ نفر بوده‌است.
وزیر (شطرنج)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
:  شاه
:  وزیر
:  رخ
:  فیل
:  اسب
:  پیاده
یک وزیر شطرنج با رنگ سفید
وزیر در شطرنج قوی‌ترین مهرهٔ بازی است که ترکیبی از حرکت رخ و فیل را با هم انجام می‌دهد (عمودی، افقی و ضربدری). هر یک از بازیکنان یک وزیر دارند و جای آن در صفحهٔ بازی در کنار شاه در خانهٔ همرنگ خود (خانهٔ d1 برای وزیر سفید و خانهٔ d8 برای وزیر سیاه) است. از آن‌جا که وزیر قدرتمندترین سوار بازی است وقتی پیاده‌ای با رسیدن به خانهٔ آخر ترفیع می‌یابد معمولاً تبدیل به وزیر می‌شود. نام این حرکت، ترفیع یا ارتقا است. رخ و وزیر به سوارهای سنگین معروف هستند.
آوردن وزیر داخل بازی حرکت محسوب نمی‌شود
در شیوه‌های تاریخی شطرنج که در هند و ایران ابداع شده و تمرین می‌شد، وزیر یک مهرهٔ ضعیف بود که فقط می‌توانست یک خانه به‌طور ضربدری حرکت کند. شیوهٔ امروزین حرکت شطرنج از اواخر سدهٔ پانزدهم میلادی در اروپا و در پی مجموعه تغییراتی در قوانین شطرنج به منظور بالابردن سرعت بازی و اهمیت‌بخشی به مقام وزیر ابداع شد.
نام

نام این مهره در چاتورانگا شیوهٔ ابتدایی بازی شطرنج که در هند ابداع شده بود، مانتری واژه‌ای با ریشهٔ سانسکریت به معنی وزیر بود. در شطرنج ایرانی نام مهره به فرزین (پارسی میانه: frazēn به معنی وزیر) ترجمه شد. با ورود شطرنج به اروپا ابتدا از صورت کوتاه‌شدهٔ فرزین یعنی فرز یا فرس استفاده می‌شد، اما رفته‌رفته جنسیت مهره تغییر کرده و نام آن به واژه‌هایی با معنی بانو یا ملکه تبدیل شد. دلایل مختلفی برای تغییر نام این مهره ذکر شده‌است. به‌گفتهٔ هنری دیویدسون (تاریخ مختصر شطرنج، ۱۹۴۹) این تغییر به هم‌آوایی تلفظ فرانسوی این واژه (فیِرز - fierge) با واژهٔ باکره (ویرز - vierge) مربوط می‌شد. در جامعهٔ مسیحی کاتولیک اروپا طبیعی بود که این نام را با مریم ارتباط داده و از بانو یا ملکه که لقب‌های مریم است استفاده کنند. ابتدا در بیشتر زبان‌های اروپایی آن را بانو نامیدند اما با توجه به محل قرار گرفتن این مهره در کنار شاه نام ملکه برای آن طبیعی‌تر به‌نظر می‌رسید. امروزه این مهره در فرانسوی (dame)، آلمانی (Dame) و ایتالیایی (Donna) «بانو» و در انگلیسی (Queen) و بیشتر زبان‌های دیگر «ملکه» نامیده می‌شود. اما نام روسی واژه هنوز به شکل فِرز (Ферзь) باقی مانده‌است.
ارزش نسبی

ارزش نسبی وزیر معمولاً کمی بیشتر از یک رخ و یک فیل و کمی کمتر از دو رخ برآورد می‌شود. با این که یک وزیر در مجموع به اندازه یک فیل و یک رخ توان مانور دارد ولی ارزش آن کمی بیشتر است. در این مورد دو دلیل ذکر شده؛ اول این که تمامی قدرت وزیر را با یک حرکت می‌توان منتقل کرد ولی برای انتقال یک رخ و یک فیل به دو حرکت نیاز است و دوم این‌که وزیر نقطهٔ ضعف فیل در مورد عدم دسترسی به خانه‌های ناهمرنگ خود را ندارد. نقطهٔ قوت ترکیب فیل و رخ نسبت به وزیر هم این است که می‌توان با آن‌ها به‌طور دوگانه حمله یا دفاع کرد، هرچند در عمل این عامل نسبت به نقطه قوت‌های وزیر اهمیت کمتری دارد.
قدرت وزیر در هنگامی که بازی باز می‌شود، در هنگامی که شاه حریف به‌خوبی محافظت نشده و در هنگامی که حریف مهره‌های خود را بی‌دفاع گذاشته، افزایش می‌یابد.
| ن ب ومهره‌های شطرنج | ن ب ومهره‌های شطرنج |
| --- | --- |
نام مهره‌ها: شاه، وزیر، رخ، فیل، اسب، پیاده
ارزش پیاده ۱
ارزش اسب و فیل ۳
ارزش رخ ۵
ارزش وزیر ۹
ارزش شاه بی نهایت
جام قهرمانان باشگاه‌های عربی ۲۰۲۳

| 0 | 1 |
| --- | --- |
جزئیات مسابقات: جزئیات مسابقات
کشور میزبان: عربستان سعودی (مسابقات نهایی)
تاریخ برگزاری: مرحله انتخابی: ۲–۵ مارس ۲۰۲۳ مرحله مقدماتی: ۱۳ مارس – ۷ ژوئیه ۲۰۲۳ Competition proper: ۲۷ ژوئیه – ۱۲ اوت ۲۰۲۳
شمار تیم‌ها: Competition proper: ۱۶ مجموع: ۳۷ (از ۲ کنفدراسیون) (از ۲۲ فدراسیون)
شمار ورزشگاه‌ها: ۴ (در ۴ شهر)
رده‌بندی نهایی: رده‌بندی نهایی
 النصر (یکمین عنوان):  النصر (یکمین عنوان)
نایب‌قهرمان:  الهلال
آمار مسابقات: آمار مسابقات
بازی‌های برگزار شده: ۳۱
گل‌های زده شده: ۶۸ (۲٫۱۹ گل به‌ازای هر بازی)
بیشترین گلزن(ـان):  کریستیانو رونالدو (۶ گل)
بهترین بازیکن(ـان):  سرگی میلینکویچ-ساویچ
بهترین دروازه‌بان:  نواف العقیدی
→ ۲۰۱۹–۲۰  (Note: Statistics do not include preliminary and qualifying rounds): → ۲۰۱۹–۲۰  (Note: Statistics do not include preliminary and qualifying rounds)
جام قهرمانان باشگاه‌های عربی ۲۰۲۳ (به انگلیسی: 2023 Arab Club Champions Cup) با نام اصلی جام باشگاهی ملک سلمان ۲۰۲۳ سی‌امین دورهٔ مسابقات جام قهرمانان باشگاه‌های عربی است که به افتخار پادشاه عربستان «ملک سلمان» برگزار می‌شود.
باشگاه فوتبال النصر عربستان سعودی با برد باشگاه فوتبال الهلال عربستان سعودی در فینال، قهرمان این دوره از رقابت‌ها شد.
مقدار جایزه و اسپانسر

| مقدار جایزه | مقدار جایزه |
| --- | --- |
قهرمان: ۶،۰۰۰،۰۰۰ دلار
نایب‌قهرمان: ۲،۵۰۰،۰۰۰ دلار
نیمه نهایی: ۲۰۰،۰۰۰ دلار
یک چهارم نهایی: ۱۵۰،۰۰۰ دلار
دور گروهی: ۱۰۰،۰۰۰ دلار
دور مقدماتی: ۲۰،۰۰۰ دلار
اسپانسر جام قهرمانان باشگاه‌های عربی ۲۰۲۳:
یک چهارم نهایی

۱۸:۳۰
| السد قطر  | ۲–۴ |  الشرطه عراق |
| --- | --- | --- |
| اکرم عفیف  ۲۴' (پنالتی)، ۸۱' |  | امیر صباح  ۳۳' آسو رستم  ۵۹' (پنالتی)، ۷۸' احمد فرهان  ۷۰' |
۲۱:۳۰
| الاتحاد عربستان  | ۱–۳ |  الهلال عربستان |
| --- | --- | --- |
| رومارینیو  ۵۶' |  | میلینکویچ-ساویچ  ۴۵+۳' سالم الدوسری  ۴۵+۳' (پنالتی) مالکوم  ۷۰' |
۱۸:۳۰
| النصر عربستان  | ۳–۱ |  الرجا کازابلانکا |
| --- | --- | --- |
| کریستیانو رونالدو  ۱۹' سلطان الغنام  ۲۹' سکو فوفانا  ۳۸' |  | عبدالله مادو  ۴۱' (گل‌به‌خودی) |
۲۱:۳۰
| الشباب عربستان | ۰–۰ (و> ا.) |  الوحده امارات |
| --- | --- | --- |
ضربات پنالتی: ضربات پنالتی
|   اور بانگا  حسان تمبکتی  هتان باهبری  ترکی العمار  ماجد کنابه | ۴-۵ |   ژائو پدرو  کریستین گوانکا  فارس جمعه  احمد نوراللهی  لوکاس پیمنتا |
نیمه نهایی

۱۸:۳۰
| النصر عربستان  | ۱–۰ |  الشرطه عراق |
| --- | --- | --- |
کریستیانو رونالدو  ۷۵' (پنالتی): 
۲۱:۳۰
| الهلال عربستان  | ۳–۱ | الشباب عربستان |
| --- | --- | --- |
| محمد کنو  ۹' مالکوم  ۴۵+۳' عبدالله الحمدان  ۹۰+۵' |  | گوستاوو کوئیار  ۵۶' |
فینال

۱۸:۰۰
| الهلال عربستان  | ۱–۲ (و> ا.) |  النصر عربستان |
| --- | --- | --- |
|  مایکل  ۵۱' | گزارش |  رونالدو  ۷۴'، ۹۸' |