یافا
تاریخ کلی > گسترش شهر و تاسیس تل آویو

با افزایش فزاینده جمعیت شهر یافا، در اواخر قرن ۱۹ام و اوایل قرن ۲۰ام، محلات متهدد جدیدی در اطراف شهر تاریخی یافا ساخته شد. در اواخر دهه ۱۸۷۰ میلادی، در شمال و جنوب شهر، محلات عرب‌نشین «منشیه» در طول ساحل مدیترانه در شمال شهرِ و محلات «عجمی» و «جبلیه» در طول ساحل در جنوب شهر تاسیس شدند. در سال ۱۸۸۵ میلادی، در شرق منشیه، محله یهودی‌نشین «نوه تزدک»، متشکل از یهودیان سفاردی شمال آفریقا و یهودیان یمنی بود. در سال ۱۸۹۰، در همسایگی نوی تزدک، محله یهودی‌نشین دیگری به نام «نوه شالوم» نیز تاسیس شد. این محلات تازه‌تاسیس اولین محلات یهودی‌نشین خارج از محدوده برج و باروی تاریخی یافا یودند، و امروزه محله «شبازی» شهر تل آویو را تشکیل می دهند.
در سال ۱۸۹۱ (اوایل دهه ۱۲۷۰ شمسی)، با تکمیل خط راه-آهن یافا-بیت المقدس، ایستگاه راه آهن یافا در منشیه، اولین ایستگاه راه آهن در فلسطین و کل خاور میانه تاسیس شد.
در سال ۱۹۰۹، حدود ۶۶ خانوار یهودی یافا، مهاجرین اشکنازی اروپای شرقی، در ماسه‌زارهای ساحلی شمال منشیه گرد هم آمده،و تصمیم به تاسیس شهر یهودی جدید مستقل از یافا را در آن محل گرفتند. این خانوارها از مقلدان طرح باغ‌شهر، طرحی اروپایی در طراحی مدرن شهری بودند، و به همین دلیل اسم شهر تازه‌تاسیس خویش را «آخوزت بیت» (به عبری: אחוזת בית)، به معنی کشاورزخانه (خانه بزرگ و دلباز با حیاطی وسیع) گذاشتند. البته که چندین سال بعد، اسم این شهر جدید به «تل آویو» (به عبری: תל אביב) به معنی تل بهار تغییر کرد. این دوران مصادف بود با موج دوم علیا. همزمان در اروپای شرقی، بالاخص در روسیه تزاری،‌ پوگرومها یا به عبارت دیگر، شورش‌ها و حملات مردم به محلات یهودی‌نشین با حمایت غیررسمی مقامات دولتی و کشتار یهودیان رو به افزایش بود، که زندگی در اروپای شرقی را بیش از پیش سخت کرده بود. اکثریت یهودیان در این دوران به آمریکا مهاجرت کرده، ولی پیغام جنبش تازه‌تاسیس صهیونیسم که یهودیان را تشویق به مهاجرت به فلسطین می‌کرد نیز  دارای جذابیت بیشتری شد. به این دلیل و با این نقطه نظر، موسسان شهر تل آویو، آینده متصور خویش از این شهر را از یک سو با یافا، و همینطور محلات یهودی‌نشین نوه تزدک و نوه شالوم مقایسه کردند، و از سوی دیگر با شهرهایی اروپایی مثل کیشیناو یا نیویورک. محلات عرب‌نشین یافا و محلات یهودی‌نشین  نوه تزدک و نوه شالوم از نظر طراحان تل آویو، شلوغ و بی برنامه، و بدون امکانات مورد نیاز بود،و از سوی دیگر کیشیناو شهری دلباز با امکانات متعدد، و نیویورک شهری با عظمت که دروازه باشکوهی بود برای مهاجرینی که از طریق کشتی به آمریکا مهاجرت می کردند. به‌طور مثال، بر روی بروشورهای تبلیغاتی که بین ساکنین یهودی یافا پخش شد، آکیوا آریه ویس، معمار و طراح شهری که نقشی کلیدی در تاسیس تل آویو داشت، چنین نوشت:
و همینطور که شهر نیویورک نشان‌دهنده دروازه اصلی ورود به آمریکاست، بر ماست که شهر خویش را عالی بسازیم، و این شهر هر از گاهی نیویورک ارض اسرائیل خواهد بود.

וכמו שהעיר ניו יורק מסמנת את השער הראשי לכניסה לאמריקה, כך עלינו לשכלל את עירנו, והיא תהיה בזמן מן הזמנים לניו יורק הארץ-ישראלית
شهر تل آویو در سال ۱۹۲۱ میلادی، تحت مدیریت یافا، به خودمختاری رسید، و در نهایت، در سال ۱۹۳۴ میلادی مستقل شد.
صادرات پرتقال از شهر یافا به مصر، ترکیه، و اروپا از ۱۶۵٬۰۰۰ جعبه در سال ۱۸۶۵ میلادی به ۱٬۶۰۸٬۴۷۰ جعبه در سال ۱۹۱۳ رسید. تعداد کشتی‌هایی که در سال در بندر یافا لنگر انداختند، از ۸۵۵ در سال ۱۹۰۰ به ۱٬۳۴۱ در سال ۱۹۱۳ افزایش داشت. این دوران بود که یافا تبدیل به پایتخت تجاری فرهنگی فلسطین شد. در این رشد اقتصادی، هم اعراب فلسطینی و هم مهاجرین یهودی نقش مهمی ایفا کردند. معمولا از یک سو منابع صهیونیستی، نقش اعراب را ناچیز، و منابع فلسطینی نقش یهودیان را ناچیز می‌دانند. ولی در حقیقت، بازرگانان یهودی یافا حضور مهمی در بازار فروش محصولات وارداتی داشتند، مثل فروش محصولات لوکس و همینطور محصولات زیرساختی ساده. از سوی دیگر بازار صادرات تقریبا در دست بازرگانان عراب مسلمان و مسیحی بود.
در سال ۱۹۱۱، روزنامه مشهور فلسطین، که در دهه‌های پیش رو نقش مهمی در شکل دادن به هویت ملی فلسطینی داشت، تاسیس شد.
در سال ۱۹۱۶، مسجد حسن بک، از مهمترین بناهای منشیه، و از سمبل‌های مهم امروزه مسلمین یافا، در مرز بین منشیه و نوه تزدک ساخته شد.
| جمعیت شهر یافا> سال | جمعیت شهر یافا> کل جمعیت | جمعیت شهر یافا> مسلمین | جمعیت شهر یافا> مسیحیان | جمعیت شهر یافا> یهودیان |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۸۶۶ | ۵٬۰۰۰ | ۳٬۸۵۰ | ۱٬۰۰۰ | ۱۵۰ |
| ۱۸۷۵ | ۸٬۰۰۰ | ۴٬۳۰۰ | ۱٬۷۴۵ | ۴۰۰ تا ۶۰۰ |
| ۱۸۸۷ | ۱۴٬۰۰۰ | ۱۰٬۰۰۰ | ۲٬۲۷۰ | ۲٬۵۰۰ |
| ۱۸۹۱ | ۱۶٬۵۷۰ | ۱۰٬۵۰۰ | ۲٬۸۷۵ | ۲٬۷۰۰ |
| ۱۸۹۷ | ۳۳٬۴۶۵ | ۲۰٬۰۰۰ | ۳٬۴۶۵ | ۱۰٬۰۰۰ |
| ۱۹۰۴ | ۳۰٬۰۰۰ | ۱۸٬۰۰۰ | ۹٬۰۰۰ | ۳٬۰۰۰ |
| ۱۹۰۹ | ۴۷٬۰۰۰ | ۲۴٬۰۰۰ | ۹٬۰۰۰ | ۷٬۰۰۰ |
| ۱۹۱۳ | ۵۰٬۰۰۰ | ۳۰٬۷۰۰ | ۹٬۳۰۰ | ۱۰٬۰۰۰ |
ایستگاه راه آهن یافا در سال ۱۸۹۲ میلادی
خانوارهای یهودی یافا در شن‌زارهای شمالی شهر، در حال طرح‌ریزی ساخت شهر تل آویو، سال ۱۹۰۹
مسجد حسن بک،‌سال ۱۹۲۰