روابط ارمنستان و اتحادیه اروپا
روابط ارمنستان و اتحادیهٔ اروپا

موافقتنامهٔ مشارکت و همکاری (PCA) (امضا شده در سال ۱۹۹۶ و از سال ۱۹۹۹ به اجرا درآمده است) به عنوان چارچوب قانونی برای روابط دوجانبهٔ اتحادیهٔ اروپا و ارمنستان است. از سال ۲۰۰۴، ارمنستان و دیگر کشورهای قفقاز جنوبی بخشی از سیاست همسایگی اروپا (ENP) بوده‌اند. یک برنامهٔ اقدام ENP برای ارمنستان در ۲ مارس ۲۰۰۵ منتشر شد، «مناطق حائز اهمیتی که همکاری‌های دو جانبه می‌توانند به طرزی مقتضی و ارزشمند تقویت شوند.» این طرح «اولویت‌های مشترک مشخص شده در مناطق منتخب را برای پنج سال آینده» تعیین می‌کند. در نوامبر ۲۰۰۵، مشاورهٔ رسمی در مورد برنامهٔ اقدام در ایروان افتتاح شد. با این حال، اکثر محققان و مفسران از اثربخشی ENP در تسهیل اهداف اصلاحات مندرج در برنامه اقدام، به ویژه در رابطه با دموکراسی، فساد و تعامل جامعه مدنی انتقاد کرده‌اند. فارغ از این، در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۲، پارلمان اروپا خاطر نشان کرد که ارمنستان و گرجستان ممکن است در آینده وارد اتحادیهٔ اروپا شوند، زیرا هر دو کشور اروپایی محسوب می‌شوند. ارمنستان در سال ۲۰۰۹ وارد مشارکت شرقی اتحادیه اروپا شد. افزون‌بر این، ارمنستان یک کشور عضو مجمع پارلمانی یورونست، شورای اروپا است و در میان برنامه‌ها و معاهدات مختلف اروپایی دیگر مانند کنوانسیون فرهنگی اروپا، منطقهٔ آموزش عالی اروپا و دادگاه حقوق بشر اروپا نیز مشارکت می‌کند.
ارمنستان و اتحادیهٔ اروپا مذاکره دربارهٔ توافقنامهٔ انجمن، که شامل یک توافقنامهٔ گسترده و جامع تجارت آزاد بود، برای جایگزینی PCA قدیمی در ژوئیهٔ ۲۰۱۰ آغاز کردند. در نوامبر ۲۰۱۲، کمیسر اتحادیهٔ اروپا برای گسترش و سیاست همسایگی اروپا، اشتفان فول، اظهار داشت که مذاکرات AA می‌تواند تا نوامبر ۲۰۱۳ نهایی شود. مرکز جدید اتحادیهٔ اروپا در ارمنستان که به مرکز ارتباطات اتحادیهٔ اروپا تبدیل شده‌است، در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۱۳ رسماً در مرکز ایروان افتتاح شد. با این حال، در ۳ سپتامبر ۲۰۱۳ ارمنستان تصمیم خود را برای پیوستن به اتحادیهٔ اقتصادی اوراسیا اعلام کرد. به گفتهٔ سیاستمداران اتحادیهٔ اروپا، عضویت ارمنستان در اتحادیهٔ گمرک اوراسیا با توافق‌های مذاکره شده با اتحادیهٔ اروپا ناسازگار خواهد بود. رئیس‌جمهور ارمنستان سرژ سارگسیان در جلسهٔ مجمع نمایندگان پارلمان شورای اروپا در ۲ اکتبر ۲۰۱۳ اظهار داشت که ارمنستان در اجلاس مشارکت شرقی نوامبر ۲۰۱۳ در ویلنیوس، بدون امضای بخش عمیق و جامع تجارت آزاد از توافقنامه آمادهٔ امضای AA بود. با عضویت ارمنستان در اتحادیهٔ گمرک اوراسیا مغایرت دارد. یک سخنگوی کمیسر اتحادیهٔ اروپا، به نام فول، چند روز بعد در پاسخ گفت: «هیچ سندی مربوط به ارمنستان-اتحادیهٔ اروپا برای امضاء در اجلاس ویلنیوس آماده نشده‌است» و «ما سعی داریم براساس دستاوردهای موجود مسیرهایی را برای همکاری بیشتر با ارمنستان پیدا کنیم.» این توسط سایر مقامات اتحادیهٔ اروپا که این اظهارات را تکرار کردند، دنبال شد. هیچ AA در نهایت در این اجلاس معرفی نشده‌است. در دسامبر سال ۲۰۱۳، سفیر لهستان در ارمنستان گفت که اتحادیهٔ اروپا و ارمنستان در مورد توافق دوجانبهٔ کم‌اهمیت‌تر دربارهٔ روابط خود گفت‌وگو می‌کنند، و «این احتمال را رد نمی‌کنند که ممکن است توافقنامه ارتباطی به شکلی متفاوت باشد». در ژانویهٔ سال ۲۰۱۵، کمیسر اتحادیهٔ اروپا در مورد سیاست و همسایگی اروپا در منطقه، یوهانس هان اظهار داشت که اتحادیهٔ اروپا مایل به امضای یک قانون اساسی اصلاح شده بدون مقررات تجارت آزاد است. مذاکرات در دسامبر ۲۰۱۵ آغاز شد.
صرف نظر از کمیت تجارت ارمنستان با کشورهای اتحادیهٔ اروپا و اتحادیهٔ اوراسیا (روسیه، بلاروس و قزاقستان)، این کشور برای امنیت خود به روسیه متکی است. اتحاد ارمنستان با روسیه و عضویت در سازمان پیمان امنیت جمعی، به عنوان نقطهٔ مقابل هزینه‌های نظامی جمهوری آذربایجان محسوب می‌شود که برای خریداری تانک، توپ توپخانه و راکت‌انداز به ارزش میلیاردها دلار آمریکا در سال ۲۰۱۱ از روسیه، ۲۰۱۳ و ۲۰۱۳ اقدام کرده‌است. این امر توسط ارمنستان به عنوان تهدید تلقی می‌شود زیرا جنگ قره‌باغ (درگیری مسلحانه بین سال‌های ۱۹۹۱ تا مهٔ ۱۹۹۴ بین ارمنستان و آذربایجان) حل نشده‌است. روسیه (همچنین) در ارمنستان از حضور نظامی برخوردار است، پایگاه نظامی ۱۰۲ روسیه یک پایگاه فعال است که در شهر گیومری واقع شده‌است.
در تاریخ ۲۴ فوریهٔ ۲۰۱۷، تیگران سارگسیان، رئیس کمیسیون اقتصادی اوراسیا اظهار داشت که موضع ارمنستان همکاری با اتحادیهٔ اروپا و اتحادیهٔ اقتصادی اوراسیا است. سارگسیان افزود: گرچه ارمنستان بخشی از اتحادیهٔ اوراسیا است، اما توافقنامهٔ تجدید نظر انجمن اتحادیهٔ اروپا بین ارمنستان و اتحادیهٔ اروپا به زودی نهایی می‌شود.
در تاریخ ۲۷ فوریهٔ ۲۰۱۷ اتحادیهٔ اروپا و ارمنستان توافق جدیدی را در مورد تعمیق روابط سیاسی و اقتصادی خود نهایی کردند. رئیس‌جمهور ارمنستان، سرژ سارگیسیان، در بروکسل با دونالد توسک رئیس‌جمهور شورای اروپا و دیگر مقامات عالی‌رتبه دیدار و گفت‌وگو کرد. توافق جدید مشارکت جامع و پیشرفته‌ای را گسترش خواهد داد و به گسترش دامنهٔ روابط بین اتحادیهٔ اروپا و ارمنستان خواهد انجامید، یک توافقنامه بین ارمنستان و همهٔ کشورهای عضو اتحادیهٔ اروپا در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۷ به امضا رسیده‌است.