stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
محمدرضا خالدآبادی
عملکرد باشگاهی > هوادار > فصل ۱۴۰۲–۱۴۰۱

محمد رضا خالدآبادی در اولین فصلی که لیگ برتر را تجربه می‌کرد در ۱۶ مسابقه در لیگ برتر برای هوادار به میدان رفت و در ۶ بازی دروازه خود را بسته نگه داشت و در چهار دیدار جام حذفی نیز دو کلین‌شیت به ثبت رساند و همچنین وی توانست بهترین بازیکن هفته شانزدهم لیگ برتر ۰۲–۱۴۰۱ با ۲۱ سال سن شود. همین درخشش باعث شد تا به تیم ملی امید نیز دعوت بشود.
عملکرد باشگاهی > استقلال

درخشش‌های وی باعث شد تا در اولین پنجره نقل و انتقالاتی استقلال و پرسپولیس به‌دنبال به خدمت گرفتن این دروازه‌بان باشندکه در نهایت با رایزنی‌های صورت گرفته میان دو باشگاه استقلال و هوادار در تاریخ ۳۱ تیر ۱۴۰۲ رضایت‌نامه خود را دریافت کرد و با قراردادی ۳ ساله به جمع بازیکنان استقلال ملحق شد.
عملکرد باشگاهی > استقلال > فصل ۱۴۰۳–۱۴۰۲

وی در این فصل با توجه به آماده بودن حسین حسینی فرصت بازی زیادی پیدا نکرد اما پس از محرومیت حسینی در هفته بیست و پنجم در مقابل تراکتور فرصت بازی پیدا کرد و در اولین بازی خود برای استقلال موفق به کلین شیت شد.
عملکرد ملی > تیم ملی امید ایران

وی پس از درخشش در تیم هوادار و لیگ برتر با نظر رضا عنایتی به تیم ملی امید ایران دعوت شد و اوج درخشش محمدرضا در مرحله نیمه نهایی رقابت‌های قهرمانی زیر ۲۳ سال غرب آسیا بود که توانست با مهار ۲ پنالتی یک تنه تیم ملی امید را به فینال رقابت‌ها برساند.
محمدرضا در مسابقات مقدماتی قهرمانی زیر ۲۳ سال آسیا نیز به تیم ملی امید دعوت شد و در اولین بازی مقابل هنگ کنگ و دومین بازی در مقابل تیم امید افغانستان کلین شیت کرد
افتخارات > باشگاهی > هوادار

نایب قهرمانی لیگ یک و صعود به لیگ برتر
افتخارات > باشگاهی > استقلال

نایب قهرمانی لیگ برتر ۰۳–۱۴۰۲
افتخارات > افتخارات ملی

نایب قهرمانی مسابقات امید غرب آسیا ۲۰۲۳
ل سیور، مینه‌سوتا

مکان
| Le Sueur, Minnesota | Le Sueur, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
شعار: Valley of the Jolly Green Giant: شعار: Valley of the Jolly Green Giant
Location of Le Sueur, Minnesota: Location of Le Sueur, Minnesota
مختصات: ۴۴°۲۷′۵۷″ شمالی ۹۳°۵۴′۳۲″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۴۶۵۸۳°شمالی ۹۳٫۹۰۸۸۹°غربی﻿ / 44.46583; -93.90889: مختصات: ۴۴°۲۷′۵۷″ شمالی ۹۳°۵۴′۳۲″ غربی﻿ / ﻿۴۴٫۴۶۵۸۳°شمالی ۹۳٫۹۰۸۸۹°غربی﻿ / 44.46583; -93.90889
State: مینه‌سوتا
Counties: Le Sueur, Sibley
حکومت: حکومت
 • نوع: Mayor - Council
 • شهردار: Bob Oberle
مساحت: مساحت
 • کل: ۵٫۶۲ مایل مربع (۱۴٫۵۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۵٫۳۷ مایل مربع (۱۳٫۹۱ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۲۵ مایل مربع (۰٫۶۵ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۷۴ فوت (۲۳۶ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۴٬۰۵۸
 • برآورد (2012): ۴٬۰۲۹
 • تراکم: ۷۵۵٫۷/مایل مربع (۲۹۱٫۸/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 56058
کد منطقه: 507
FIPS code: 27-36746
GNIS feature ID: 0654787
ل سیور، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Le Sueur, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات

ل سیور ۱۴٫۵۶ کیلومترمربع مساحت و ۴٬۰۵۸ نفر جمعیت دارد و ۲۳۶ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
مارتری

مکان در 23x15px|border |alt=|link= کاتالونیا, 23x15px|border |alt=|link= اسپانیا
| Martorell | Martorell |
| --- | --- |
شهرستان: شهرستان
  پرچمنشان:   پرچمنشان
MartorellLocation in Catalonia: MartorellLocation in Catalonia
مختصات: ۴۱°۲۸′ شمالی ۱°۵۶′ شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۴۶۷°شمالی ۱٫۹۳۳°شرقی﻿ / 41.467; 1.933: مختصات: ۴۱°۲۸′ شمالی ۱°۵۶′ شرقی﻿ / ﻿۴۱٫۴۶۷°شمالی ۱٫۹۳۳°شرقی﻿ / 41.467; 1.933
بخش خودمختار:  کاتالونیا
استان: استان بارسلون
کومارکا: بایکس لوبرگات
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۲٫۹۰ کیلومتر مربع (۴٫۹۸ مایل مربع)
ارتفاع: ۵۶ متر (۱۸۴ فوت)
جمعیت (2002): جمعیت (2002)
 • کل: ۲۴٬۵۴۹
 • تراکم: ۱۹۰۰/کیلومتر مربع (۴۹۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (زمان)
مارتری (به اسپانیایی: Martorell) یک شهرستان در اسپانیا است که در استان بارسلون واقع شده‌است.
خصوصیات

مارتری ۱۲٫۹۰ کیلومترمربع مساحت و ۲۴٬۵۴۹ نفر جمعیت دارد و ۵۶ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
بیمارستان طالقانی (تهران)

بیمارستان طالقانی در شمال شهر تهران قرار دارد 
بیمارستان دولتی با خدمات درمانی دفترچه تامین اجتماعی انجام می‌شود
تاریخچه

این بیمارستان توسط سپهبد عبدالکریم ایادی پزشک مخصوص علیرضا پهلوی، در زمینی به مساحت ۴۲٬۰۰۰ در هفت طبقه با نام نقاهتگاه کمک شماره ۲ در حال احداث بود، به دلیل انقلاب در حالیکه هنوز نیمه‌کاره بود مصادره و در دی ۱۳۵۸ به نام مرکز پزشکی آموزشی و درمانی آیت‌الله طالقانی تغییر نام داد و به دانشگاه ملی(دانشگاه شهید بهشتی) واگذار و بعد از مدتی به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی پیوست.
امکانات

این مرکز دارای بخش‌های فوق‌تخصصی نفرولوژی، هماتولوژی، گوارش و غدد، همچنین بخش‌های پیوند کبد، کلیه و مغز استخوان و بخش‌های تخصصی قلب، روانپزشکی، اطفال، زنان و زایمان، جراحی فک و صورت، گوش و حلق و بینی، جراحی عمومی و عروق، بیهوشی، ارتوپدی، اورژانس، آندوسکوپی و بخش‌های ویژه NICU و ICU – CCU است. ضمناً این بیمارستان دارای بخش‌های پاراکلینیکی زیر است:
رادیولوژی (انواع گرافی‌ها، سونوگرافی، داپلر، ماموگرافی و آنژیوگرافی)، طب هسته‌ای (انواع اسکن، تالیوم اسکن، یددرمانی، Spect)، آزمایشگاه، پاتولوژی، فیزیوتراپی، شنوائی سنجی، کاردرمانی، گفتار درمانی، آندوسکپی، کولونوسکوپی، تست ورزش، دیالیز و دیالیز صفاقی، الکتروکاردیوگرافی، اکوکاردیوگرافی، آنژیوگرافی، ERCP، آرتروسکپی.
ریپارد لاندر

| ریچارد لاندر | ریچارد لاندر |
| --- | --- |
ریچارد لمون لاندر در ۱۸۳۵ میلادی: ریچارد لمون لاندر در ۱۸۳۵ میلادی
نام هنگام تولد: ریچارد لمون لاندر
زادهٔ: ۸ فوریه ۱۸۰۴ ترورو، کورنوال
درگذشت: ۶ فوریهٔ ۱۸۳۴ (۲۹ سال) نیجریه
علت مرگ: جراحات ناشی از گلولهٔ تفنگ فتیله‌ای
ملیت: بریتانیایی
پیشه: کاوشگر
ریچارد لمون لاندر (Richard Lemon Lander) (زادهٔ ۸ فوریه ۱۸۰۴ – درگذشتهٔ ۶ فوریه ۱۸۳۴)، کاوشگر کورنی آفریقای غربی بود. او و برادرش جان نخستین اروپایی‌های بودند که مسیر رودخانه نیجر را دنبال نموده و دریافتند که این رودخانه به اقیانوس اطلس منتهی می‌شود.
زندگی‌نامه

لاندر فرزند یک مهمانسرای دارِ اهل ترورو بود و در مهمانسرای فایتنگ کاک (بعدها مهمان‌سرای دولفین) متولد شد. او تا ۱۸۱۷ میلادی در 'اولد پاسیکوز' در خیابان کومبز، ترورو آموزش دیده و در ۱۳ سالگی، بازرگانی را تا هند غربی همراهی کرد، اما در سن دمومنیگو به بیماری تب زرد مبتلا شد. پس از بازگشت به خانه در ۱۸۱۸ میلادی، لاندر به عنوان خدمتکار در خانواده‌های ثروتمند مقیم لندن خدمت نمود و با آنها به اروپا سفر کرد.
سفرهای اکتشافی لاندر پس از اینکه به عنوان خدمت‌کار نزد کاوشگر اسکاتلندی هیو کلاپرتون کار می‌کرد آغاز شد، وی در ۱۸۲۳ میلادی با کلاپرتون به مستعمره کیپ رفت و بعداً در یک سفر اکتشافی در ۱۸۲۵ میلادی به آفریقای غربی رفت. کلاپرتون در ۱۳ آوریل ۱۸۲۷ در نزدیکی سوکوتو، نیجریه امروزی درگذشت و لاندر تنها عضو بازمانده اروپایی این سفر اکتشافی بود. او به سمت جنوب‌شرق حرکت نموده و به کانو رسید، از آنجا تصمیم گرفت تا به‌سوی شرق به فوندا در نزدیکی رود بیو برود و این امر او را به نخستین اروپایی مبدل نمود که از شهر مهم ژانگون کاتاب دیدن می‌نماید، او ویژگی‌های مردم این شهر، مردم آتیاپ را در یادداشت‌های خود ثبت نموده و بعداً از طریق منطقه یوروبا به ساحل و از آنجا در ژوئیه ۱۸۲۸ به بریتانیا بازگشت نمود.
لاندر که از جانب حکومت بریتانیا مأموریت دریافت نموده بود، در مشایعت برادر خود جان، در ۱۸۳۰ میلادی دوباره به آفریقای غربی بازگشت. آنها در ۲۲ مارس ۱۸۳۰ در باداگری فرود آمدند و رودخانه پایینی نیجر را از بوسا تا دریا دنبال نمودند. پس از اکتشاف حدود ۱۶۰ کیلومتر قسمت علیای رودخانه نیجر، آنها بازگشت نمودند تا به‌وسیله قایق بلم رودخانه بنوئه و دلتای نیجر را اکتشاف نمایند. هنگامی‌که آنها هنوز در دلتا بودند، توسط مردمان محلی منطقه ابوه ربوده شده و در مقابل آزادی آنها سربهای هنگفتی از جانب شاه محلی، ابی اوسای از پادشاهی ابوه درخواست گردید و پرداخته شد. علی‌رغم این تأخیر، آنها توانستند جریان و انتهای رود بزرگ را مشخص نمایند. آنها سفر بازگشت خود را از فرناندو پو آغاز نموده و با عبور از ریو دو ژانیرو در ۱۸۳۱ میلادی به بریتانیا رسیدند.
در ۱۸۳۲ میلادی، لاندر برای سومین و آخرین بار به عنوان رهبر یک سفر اکتشافی، که توسط مکریگور لایرد و برخی بازرگانان لیورپولی دیگر به نیت پایه‌گذاری یک مرکز تجاری در محل تلاقی رودخانه‌های نیجر و بنوئه سازماندهی شده بود، توسط دو کشتی چرخ‌پره‌ای مسلح، کوورا و آلبورکاه به آفریقا بازگشت. با این حال، سفر اکتشافی با مشکلات فراوانی روبرو شد، بیشتر کارکنان از اثر تب هلاک شدند و سفر اکتشافی موفق نشد به بوسا برسد. هنگامی سفر در یک قایق بلم در خلاف جهت دریا، لاندر مورد حمله مردمان بومی قرار گرفته و ران وی توسط گلوله تفنگ فتیله‌ای زخم برداشت. هرچند او توانست خود را به ساحل برساند، اما به دلیل اینکه گلوله بسیار عمیق بوده و قابل برداشتن نبود، باعث قانقاریا شده و در نهایت درگذشت. او در قبرستان کلیرینس در فرناندو پو به خاک سپرده شد. هنگام مرگ وی، همسر و دخترش در قید حیات بودند. بنا بر یادداشت مقالات جان هولت در کتابخانه بادلین (mss air s 1525 Box 11 folder3 p 8)، این گلوله تفنگ فتیله‌ای در موزه گنبدی تسلیحات در وولیچ نگهداری می‌شود (کلاس اشیا XXX، شماره ۱۷۲، تقدیم شده توسط تفنگدار سلطنتی سرهنگ نیکولاس، کسی که لاندر در خانه‌اش درگذشت).
زندگی‌نامه > میراث

بنای یادبود لاندر در شهر ترورو توسط تندیس‌ساز انگلیسی نیویل نارتی بورنارد در قسمت بالای جاده لمون ساخته شده‌است، مدرسه ریچارد لاندر و ملک تریلاندر، که به زبان کرنیش به معنی شهر لاندر است، به افتخار او نام‌گذاری شده‌اند. ساخت این ستون در ۱۸۳۵ میلادی آغاز گردید. در ۱۸۳۲ میلادی، او «برای خدمات شایسته در امر تعیین مسیر و انتهای رود نیجر» نخستین برنده مدال بنیان‌گذار انجمن سلطنتی جغرافیا شد.
برای بزرگداشت از ۲۰۰امین زاد روز ریچارد لاندر و تجلیل از دست‌آوردهای برادران لاندر، یک «سفر اکتشافی حسن نیت» در نوامبر ۲۰۰۴ میلادی فرستاده شد تا سفر دریایی آنها را دوباره طی نماید.
زنهان

نمای قله زنهان از دید قله بیستون
زنهان، نام کوهی در کوهستان پرآو در استان کرمانشاه است. این کوه که ۲۸۵۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارد، از نظر جغرافیایی در شمال غربی کوه بیستون قرار دارد. روستای نجوبران در کوهپایهٔ این کوه واقع شده‌است. این کوه در شمال غرب به دشت سیروله، از جنوب به میدان بیستون، از شرق به دشت چمچمال و از غرب به قلل سه کل منتهی می‌شود.
نمای جنوب‌شرقی قله زنهان
قله زنهان از سه طرف در حصر دیواره های بلند و کاملا فنی است و تنها راه صعود آن از طریق خط الرأس صورت می پذیرد. 
و همین را دلیل نامگذاری آن می دانند، زنهان به معنای زندان.
↑  Soleimanmanesh, Mohammad (2019-08-23), English: Zenhan peak's southwest view, retrieved 2019-10-02
ابو علی ایاد

| ابو علی ایاد | ابو علی ایاد |
| --- | --- |
تصویر ابو ایاد علی منتشر شده توسط سازمان آزادیبخش فلسطین ۱۹۷۱: تصویر ابو ایاد علی منتشر شده توسط سازمان آزادیبخش فلسطین ۱۹۷۱
نام(های) مستعار: ابو علی ایاد
زاده: ۱۹۳۴ قلقیلیه
درگذشته: ۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۷۱ عجلون
وفاداری: فتح/سازمان آزادی‌بخش فلسطین
شاخه نظامی: عاصفه
جنگ‌ها و عملیات‌ها: نبرد کرامه سپتامبر سیاه در اردن
ابو علی ایاد (عربی: أبو علی إیاد) (زاده: ۱۹۳۵- درگذشته: ۱۹۷۱) با نام اصلی ولید احمد نمر نصر الحسن شریم از پایه‌گذاران مقاومت در فلسطین در اولین هسته ای است که جنبش فتح تشکیل داد وی بعدها به عضویت کمیته مرکزی جنبش فتح درآمد، ابو علی تحصیلات دبیرستانی اش را در دبیرستان شهر زادگاهش قلقیلیه گذراند و در سال ۱۹۵۳ دیپلم گرفت و بلافاصله به شغل معلمی در مدارس قلقیلیه و عزون پرداخت.
زندگی

او از همان ابتدا با لقب ابو علی ایاد شناخته می‌شد ولی نام واقعی او ولید احمد نمر بود. او در سال ۱۹۳۵ در شهر قلقیلیه متولد شد و مدتی در مدارس این شهر به تحصیل پرداخت و در سال ۱۹۵۴ به عراق رفت و در دانشسرای تربیت معلم در شهر بعقوبه به تحصیل پرداخت. در سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۶۲ که در عربستان به معلمی اشتغال داشت از او خواسته شد که در تولید برنامه‌هایی برای آموزش سربازان و ارتقاء سطح فرهنگی آنها شرکت کند. پیروزی نبردهای استقلال الجزایر در سال ۱۹۶۲ نقطه عطفی در زندگی ولید احمد بود. او در این زمان علی‌رغم پیشنهادهای مادی زیادی که برای ماندنش در عربستان به او شد، از شغل آموزگاری دست کشید و برای شرکت در جنبش عربی کردن الجزایر بعد از استقلال به این کشور رفت، زیرا فرانسویان در طول بیش از ۱۳۰ سال اشغال این کشور، عملاً زبان عربی را از فرهنگ مردم الجزایر حذف کرده بودند.
فعالیت در فتح

ابو علی بعد از رفتن به فلسطین، علی‌رغم درخواست رهبری انقلاب فلسطین و شخص ابو جهاد برای دور بودن از صحنه‌های عملیات، با اصرار خودش وارد عملیات نظامی شد و در یکی از معروفترین عملیات‌ها بنام «بیت یوسف» شرکت داشت. او در سال ۱۹۶۲برای نظارت بر آموزش رزمندگان جنبش فتح به سوریه منتقل شد در همین دوران بود که در سال ۱۹۶۸ در جریان یکی از آموزش‌ها در پادگان «الهامه» پای چپ و یکی از چشمانش را از دست داد.
فعالیت‌های سیاسی

ابو علی همزمان در فعالیت‌های سیاسی نیز شرکت داشت و عضو هیئت‌های فلسطینی که از کشورهای عربی و سوسیالیستی دیدار می‌کردند بود. آخرین دیدار او همراه با هیئت جنبش فتح از چین صورت گرفت. او به دلیل روابط نزدیکی که با مقامات عراقی و سوری در آن زمان داشت نقش بسیاری در فراهم کردن تسهیلات جابجایی اعضای فتح بین کشورهای عربی و همچنین تأمین نیازهای نبرد داشت.
درگذشت

ابو علی ایاد در تاریخ ۱۷ اوت ۱۹۷۱ مُرد و در مسجد فلسطین در کمپ یرموک دفن شد.
اسکندر مقدونی

«اسکندر» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای اسکندر (ابهام‌زدایی)، اسکندر (ابهام‌زدایی) را ببینید.
اِسْکَنْدَر سوم مَقْدونی (۲۰ یا ۲۱ ژوئیهٔ ۳۵۶ پ. م – ۱۰ یا ۱۱ ژوئن ۳۲۳ پ. م) معروف به اسکندر بزرگ، اسکندر کبیر (به یونانی: Ἀλἑξανδρος ὁ Μἑγας) یا اسکندر ذوالقَرنِین پادشاه مقدونیه در یونان باستان بود. او در سال ۳۵۶ پیش از میلاد در شهر پلا متولد شد و تا ۱۶ سالگی تحت آموزش ارسطو قرار داشت. اسکندر توانست تا پیش از رسیدن به سی‌سالگی یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های دنیای باستان را شکل دهد که از دریای یونان تا هیمالیا گسترده بود. از اسکندر به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین فاتحان تاریخ یاد می‌شود. او بانی اصلی گسترش فرهنگ و تمدن یونانی در جهان، آغاز عصر هِلِنیسم و پیدایش جادهٔ ابریشم بود.
پس از آنکه پدر اسکندر، فیلیپ دوم مقدونیه، به قتل رسید، اسکندر در سال ۳۳۶ پ. م به جای او بر تخت سلطنت نشست. اسکندر کشوری نیرومند و ارتشی کارآزموده را از سلطنت پدرش به ارث می‌برد. سرلشکری یونان به او اعطا شد و او از این موهبت برای تحقق بخشیدن به بلندپروازی‌های نظامی پدرش نهایت استفاده را برد. در سال ۳۳۴ پ. م به آسیای صغیر که تحت کنترل هخامنشیان قرار داشت هجوم برد و سلسله نبردهایی را به راه انداخت که ده سال به درازا انجامیدند. اسکندر طی سلسله نبردهای سرنوشت‌سازی، به‌ویژه نبردهای ایسوس و گوگمل، اقتدار هخامنشیان در منطقه را در هم شکست. او متعاقباً داریوش سوم، شاهنشاه هخامنشی را به زیر کشید و بیشتر مناطق تحت کنترل هخامنشیان را تسخیر کرد. در آن زمان امپراتوری اسکندر گستره‌ای از دریای آدریاتیک تا رود سند را در بر می‌گرفت.
او را از آسیای صغیر تا مصر، «رهایی‌بخش» نامیدند و به سرعت وارد اساطیر، قصه‌ها و افسانه‌ها _از جمله قصهٔ ذوالقرنین_ شد. به‌گزارش فلاویوس، او وارد اورشلیم شده و در معبد مقدس، قربانی تقدیم کرد و یهودیان را برای سکونت به اسکندریه دعوت نمود. به گزارش کتیبه‌های بابلی، پیش از اینکه وارد بابل شود، او را «شاه جهان» نامیدند و سجده‌کنان به استقبالش رفتند.
در سال ۳۲۶ قبل از میلاد اسکندر در پی دست‌یابی به «لبهٔ دنیا و دریای بزرگ بیرونی» به هند لشکرکشی کرد اما بنا بر تقاضای لشکریانش، پیشروی را متوقف نمود و بازگشت. پس از استقرار دوباره در بابل، اسکندر تصمیم گرفت تا ناوگان خود را برای گسیل به عربستان آماده کند؛ ناوگان تجهیز شد، اما اسکندر چندماه پیش از حرکت، در سال ۳۲۳ پ. م، درگذشت. پس از مرگ اسکندر، وقوع جنگ داخلی میان بازماندگانش منجر به ازهم‌گسیختگی امپراتوری پهناور او و ظهور حکومت‌هایی شد که توسط سرداران و وارثانش، موسوم به دیادوخوی، اداره می‌شدند.
کشورگشایی‌های اسکندر موجب بروز پراکنش فرهنگی در دنیای آن روزها شد. او بیش از بیست شهر جدید بنیان گذاشت که نام اسکندر را بر خود داشتند و مشهورترینشان اسکندریه در مصر است. اسکندر با اسکان‌دادن مهاجران یونانی در جای جای متصرفات خود و به تبع آن با اشاعهٔ فرهنگ یونانی در شرق باعث پدیدآمدن تمدن هلنیستی نوینی شد که وجهه‌هایی از آن حتی در رسوم و سنن امپراتوری روم شرقی در اواسط سدهٔ پانزدهم میلادی نیز مشهود بودند. اسکندر به‌سرعت به قهرمانی افسانه‌ای در همان ریخت و هیبت آشیل مبدل شد و در تاریخ و اساطیر فرهنگ‌های یونانی و غیریونانی نقش عمده و برجسته‌ای را بازی کرد. او به معیاری مبدل شد که سایر فرماندهان نظامی خود را در قیاس با او محک می‌زدند. مدارس نظامی در سرتاسر جهان همچنان تاکتیک‌های نظامی او را آموزش می‌دهند.
اسکندر پس از تسخیر تخت جمشید هفت سال حکومت نمود. از سال ۳۲۷ تا ۳۲۶ پیش از میلاد اسکندر به هندوستان لشکرکشی کرد. در سال ۳۲۳ پیش از میلاد اسکندر به بابل بازگشت و همان‌جا بیمار شده و نهایتاً در ۳۲ سالگی از دنیا رفت.
نام‌شناسی

اسکندر، عربی‌شدهٔ Ἀλέξανδρος (Aléxandros، الکساندروس) در یونانی باستان است که خود مشتق از یک بخش مصدری، ἀλέξειν (aléxein، الکسین) به‌معنی محافظت‌کردن یا پاسداری، و یک بخش اسمی، ἀνδρός (andrós، آندروس) به‌معنی بشر یا مردم است که روی‌هم‌رفته معانی‌ای همچون «محافظ مردم»، «پاسدار بشر»، «مدافع انسان‌ها» یا در شکل مصطلح ادبی خود در میان یونانیان، «قهرمانی برای حفاظت از بشر» را می‌سازد.
در اساطیر یونانی، لقب اسکندر به هرا، به‌عنوان «کسی که برای نجات سربازان می‌آید» گفته می‌شد. پاریس اسطوره‌ای نیز با لقب اسکندر شناخته می‌شد.
آغاز زندگی > تبار و کودکی

اسکندر در روز ششم از ماه باستانی یونانی، هکاتومبایون، که احتمالاً متناظر با ۲۰ ژوئیهٔ سال ۳۵۶ ق م است در شهر پلا، پایتخت پادشاهی یونانی مقدونیهٔ باستان، زاده شد. پدر او، فیلیپ دوم، پادشاه مقدونیه بود و مادرش، المپیاس، دختر نئوپتولموس یکم، پادشاه اپیروس. المپیاس چهارمین همسر فیلیپ بود و با وجود آنکه فیلیپ هفت یا هشت همسر دیگر نیز داشت، المپیاس برای مدتی همسر اصلی او محسوب می‌شد احتمالاً به این دلیل که اسکندر را به دنیا آورده بود.
دربارهٔ تولد و کودکی اسکندر چندین افسانه نقل کرده‌اند. بنا به گفتهٔ پلوتارک، زندگی‌نامه‌نویس یونان باستان، المپیاس در شب زفافش خواب می‌بیند که صاعقه‌ای به رحمش اصابت می‌کند و شعله‌ای را می‌افروزد که زبانه‌هایش «دور و نزدیک» را در بر می‌گیرند و سپس خاموش می‌شود. گفته می‌شود که فیلیپ نیز چندی پس از ازدواج با المپیاس خواب می‌بیند که رحم همسرش را با مهری که تصویر یک شیر بر آن نقش بسته‌است مهر و موم می‌کند. پلوتارک تفسیرهای گوناگونی برای این رؤیاها ذکر کرده‌است از جمله آنکه: المپیاس پیش از همبستری با فیلیپ باردار بوده‌است و این امر از مهر و موم کردن رحم او فهمیده می‌شود، یا اینکه زئوس پدر اسکندر بوده‌است. مفسران باستان دربارهٔ اینکه آیا المپیاس جاه‌طلب داستان اصل و نسب اُلوهی اسکندر را ترویج داده‌است متفق‌القول نیستند؛ برخی بر این باورند که او موضوع را به اسکندر گفته‌است و برخی دیگر نیز بر این عقیده‌اند که او اعلام این موضوع را بی‌عفتی می‌دانسته و سکوت اختیار کرده‌است.
در روز تولد اسکندر، فیلیپ در حال مهیا شدن برای محاصرهٔ شهر پوتیدایا در شبه‌جزیرهٔ خالکیدیکه بود. در همان روز فیلیپ اخباری دریافت کرد مبنی بر اینکه سردارش پارمنیون سپاهیان مختلط ایلیریا و پئونیا را شکست داده و اسب‌هایش در بازی‌های المپیک پیروز شده‌اند. همچنین گفته می‌شد که در این روز معبد آرتمیس در اِفِسوس، یکی از عجایت هفت‌گانهٔ جهان باستان، آتش گرفته و به تلی از خاک مبدل شده‌است. هگسیاس در این باره گفته که معبد آرتمیس خاکستر شده‌است زیرا که آرتمیس به قصد مراقبت از زاده‌شدن اسکندر معبد را ترک کرده بود. ممکن است چنین افسانه‌هایی در هنگامی که اسکندر به قدرت رسیده بود و احتمالاً به دستور خود او رواج پیدا کرده باشند، تا اثباتی باشند بر قدرت مافوق بشری اسکندر و سرنوشت مقدر او برای سروری بر جهانیان از همان لحظه‌ای که نطفه‌اش بسته شد.
اسکندر را پرستاری به نام لانیکه بزرگ کرد. لانیکه خواهر کلیتوس سیاه، یکی از سرداران اسکندر در سال‌های آتی، بود. لئونیداس سخت‌گیر که از خویشاوندان مادر اسکندر بود و لوسیماخوس که از سرداران فیلیپ بود مربیان خصوصی اسکندر شدند. اسکندر به شیوهٔ نجیب‌زادگان مقدونی تربیت شد و خواندن و نوشتن، نواختن چنگ، سوارکاری، جنگیدن، و شکار را آموخت.
وقتی که اسکندر ۱۰ ساله بود، تاجری از تسالی اسبی برای فیلیپ آورد و قیمت گزافی معادل ۱۳ تالان به ازای آن خواست. فیلیپ خواست که سوار آن شود ولی اسب تمرد کرد و فیلیپ دستور داد تا اسب را از او دور کنند. اسکندر که پی برده بود اسب از سایهٔ خودش می‌ترسد، فرصت خواست تا اسب را رام کند و سرانجام نیز موفق به انجام این کار شد. پلوتارک اظهار می‌کند که فیلیپ سرمست از نمایش شجاعانه و جاه‌طلبانهٔ پسرش، با چشمانی پر از اشک شوق او را می‌بوسد و می‌گوید: «پسرم، تو باید قلمرو وسیعی داشته باشی که کفاف بلندپروازی‌هایت را بدهد. مقدونیه برای تو خیلی کوچک است» و اسب را برای او می‌خرد. اسکندر نام بوکفالوس را بر اسب می‌گذارد که به معنای «گاوسر» است. بوکفالوس اسکندر را تا پاکستان امروزی حمل کرد و زمانی که بر اثر پیری در سن سی سالگی مرد، اسکندر شهر بوکفالا را به یاد او نامگذاری کرد.
آغاز زندگی > نوجوانی و آموزش

اسکندر که سیزده ساله شد فیلیپ به دنبال یک مربی خصوصی برای او گشت و فرهیختگانی چون ایسوکراتس و اسپئوسیپوس را مد نظر گرفت و حتی اسپئوسیپوس پیشنهاد داد تا برای بر عهده گرفتن آموزش اسکندر، از ریاست آکادمی کناره‌گیری کند. فیلیپ در نهایت ارسطو را انتخاب کرد و معبد نیمف‌ها در میزا را به محل تشکیل کلاس‌های آنان اختصاص داد. در ازای آموزش اسکندر، فیلیپ متعهد شد که شهر استاگیرا، زادگاه ارسطو، را که روزگاری خودش ویران کرده بود از نو بسازد و شهروندان سابق آن را که بردگی گرفته شده بودند آزاد کند یا بخرد و آنان را دوباره در زادگاهشان اسکان دهد و نیز کسانی را که در تبعید به سر می‌بردند عفو کند.
میزا برای اسکندر و فرزندان نجیب‌زادگان مقدونیه، همچون بطلمیوس، هفستیون، و کاساندر همانند یک مدرسهٔ شبانه‌روزی بود. بسیاری از دانش‌آموزان میزا در آینده به دوستان و سرداران اسکندر مبدل شدند و اغلب از آنان با نام «ملازمان اسکندر» یاد می‌شود. ارسطو به اسکندر و ملازمانش علم طب، فلسفه، اخلاقیات، دین، منطق، و هنر آموزش داد. اسکندر تحت تربیت ارسطو به آثار هومر و به‌ویژه ایلیاد علاقه‌مند شد؛ ارسطو نسخه‌ای حاشیه‌نویسی‌شده از ایلیاد را به اسکندر داد و اسکندر در لشکرکشی‌هایش این کتاب را همواره به همراه داشت.
وارث فیلیپ > نیابت سلطنت و ترقی مقدونیه

آموزش اسکندر توسط ارسطو تا شانزده سالگی او طول کشید. فیلیپ درگیر جنگی علیه بیزانتیوم شد و به هنگام ترک مقدونیه، اسکندر را نایب‌السلطنه و ولیعهد خویش قرار داد. در نبود فیلیپ، قبیلهٔ تراکیانی مایدی سر به شورش برداشتند. اسکندر به‌سرعت واکنش نشان داد و شورشیان را از قلمروشان بیرون راند و به جایشان یونانیان را در آنجا اسکان داد و شهری به نام الکساندروپولیس بنیان نهاد.
فیلیپ که بازگشت، برای سرکوب شورش‌ها در تراکیهٔ جنوبی، اسکندر را در معیت سپاه کوچکی به منطقه اعزام کرد. گفته می‌شود اسکندر با دست زدن به عملیات نظامی علیه شهر یونانی پرینتهوس جان پدرش را نجات داده‌است. در همین گیرودار، اهالی شهر آمفیسا زمین‌هایی در نزدیکی دلفی را که نزد آپولون مقدس به‌شمار می‌آمدند آمادهٔ کشت کردند و این هتک حرمت این فرصت را به فیلیپ داد تا در امور یونان بیش از پیش دخالت کند. فیلیپ که همچنان در تراکیه به سر می‌برد، به اسکندر فرمان داد تا سپاهی جمع‌آوری کند و به عملیات نظامی در یونان دست بزند. اسکندر که نگران مداخلهٔ سایر دولت‌شهرهای یونانی بود، طوری وانمود کرد که گویی در حال مهیا شدن برای لشکرکشی به ایلیریا است. در این آشفته بازار ایلیریانی‌ها به مقدونیه هجوم آوردند اما اسکندر یورش آنان را دفع نمود.
در سال ۳۳۸ ق م، فیلیپ و سربازانش به سپاهیان اسکندر پیوستند تا از طریق ترموپیل به سمت جنوب پیشروی کنند. آنان پس از در هم شکستن مقاومت سرسختانهٔ پادگان تبی ترموپیل توانستند آن شهر را تسخیر کنند. فیلیپ و اسکندر به قصد اشغال شهر الاتیا به پیشروی‌شان ادامه دادند. شهر الاتیا به فاصلهٔ تنها چند روز پیاده‌نظام از هر دو شهر تب و آتن قرار داشت. اهالی آتن، به رهبری دموستن، به برقراری اتحاد با تب علیه مقدونیه رأی دادند. آتن از یک سو و فیلیپ از سویی دیگر نمایندگانی به تب فرستادند تا حمایت آن شهر را علیه دیگری جلب کنند. تبی‌ها پیشنهاد فیلیپ را رد کردند و پیشنهاد آتنی‌ها را پذیرفتند. فیلیپ به آمفیسا رفت و مزدورانی را که دموستن در آنجا اجیر کرده بود اسیر کرد و آمفیسا تسلیم شد. سپس فیلیپ به الاتیا بازگشت و آخرین پیشنهاد صلح را به آتن و تب ارائه داد اما هر دو این پیشنهاد را رد کردند.
وارث فیلیپ > نبرد خایرونیا

مقالهٔ اصلی: نبرد خایرونیا
همان‌طور که فیلیپ به سوی جنوب پیشروی می‌کرد، دشمنان او در خایرونیا، بئوسی راهش را سد کردند. در نبرد خایرونیا فیلیپ فرماندهی جناح راست سپاه را در دست داشت و اسکندر را به عنوان فرماندهٔ سواران مقدونی در جناح چپ، در مقابل دسته‌های فالانژ مقدس تب گماشت. بنا بر منابع تاریخی، هر دو طرف برای مدتی به‌سختی با یکدیگر جنگیدند. فیلیپ عامدانه به سربازانش دستور عقب‌نشینی داد تا سربازان آتنی آنان را دنبال کنند و در نتیجه خطوط سپاه دشمن از هم بپاشد. در جناح چپ، اسکندر سریعاً از معبر به وجود آمده در میان خطوط دشمن عبور کرده و ایشان را محاصره نمود. با از بین رفتن پیوستگی سپاه دشمن، فیلیپ به سربازانش فرمان داد که جلو بکشند و بدین ترتیب به‌سرعت دشمن را تار و مار کرد. با شکست خوردن آتنی‌ها، تبی‌ها تنها و در محاصره ماندند و در نهایت، آنان نیز مغلوب شدند.
فیلیپ و اسکندر پس از پیروزی در نبرد خایرونیا بی‌دردسر در پلوپونز پیشروی کردند و مورد استقبال تمامی شهرها قرار گرفتند. اگرچه وقتی به اسپارت رسیدند مورد بی‌مهری قرار گرفتند ولی به جنگ نیز متوسل نشدند. فیلیپ در کورنت بین اکثر دولت‌شهرهای یونانی به‌جز اسپارت یک «اتحادیهٔ هلنی» برقرار کرد و خود را هژمون (فرمانده اعظم) این اتحادیه نامید و طرح‌هایش برای حمله به شاهنشاهی هخامنشی را علنی کرد.