آنتیوخوس سوم
لشگر کشی علیه پارت و باختر

آنتیوخوس لشکر کشی عظیمی به نواحی شرقی ایران دارد که از آن به "آناباسیس" یاد میشود. طی این لشکر کشی ها نخست به ناحیه پونتوس رفت و پس از آن برای نخستین بار به عنوان یک حاکم مغدونی قدم به ارمنستان گذاشت. هنگام ورود آنتیوخوس ما نخستین گزارش ها از ارمنستان را می شنویم که گویی در زمان هخامنشیان باقی مانده و اقلیمی قدیمی تر و دست نخورده تر است. شاه ارمنستان خشایارشا نام دارد و از خاندان الوندی (اورونتس) است که از روزگار داریوش کبیر بر آن سرزمین حاکم اند. خشایارشا به کوه های اطراف می گریزد. آنتیوخوس پایتخت وی را محاصره می کند و در این هنگام خشایارشا که شهر را در آستانه سقوط می یابد در خواست مذاکره می دهد. اطرافیان شاه به وی توصیه می کنند که وی را دستگیر کرده و به قتل برساند اما آنتیوخوس این پیشنهاد را رد می کند. طی مذاکرات آنتیوخوس قبول می کند که در ازای دریافت بهای سنگینی بلافاصله و کمک غیر نقدی بزرگی از آذوغه و اسب و نیز خراج مشخص سالانه با ارمنستان مانند یک ساتراپی مطیع رفتار کند. در ناحیه آذربایجان کتیبه هایی معاصر با این زمان یافت شده اند که به خط مغدونی اند. اشاره ای به لشکر کشی آنیوخوس به آذربایجان که در آن زمان هنوز توسط خاندان آتروپاتس (ساتراپ داریوش سوم) اداره میشود نیست. آنتیوخوس پس از ارمنستان به سوی اکباتان حرکت می کند. در اکباتان وی معبد آناهیتا را که هنوز دست نخورده بود غارت می کند و با ذوب کاشی های نقره آن سکه ضرب کرده و حقوق سربازان را می دهد. پس از آن آنتیوخوس مطلع میشود که ارشک دوم برای جلوگیری از حمله سلوکیان به قلمروی پارت در حال تخریب چاه های آب در حد فاصل قزوین امروزی تا سمنان است. وی گروهی سواره نظام را گسیل می کند که جلوی این تخریب را بگیرند و با موفقیت آنها راه برای حرکت لشکر حدودا شصت هزار نفره سلوکی به سمت سمنان امروزی (شهر هکاتومپیلوس) باز میشود. آنتیوخوس به سمت هکاتومپیلوس حرکت کرده و آنجا را از اشغال پارتیان خارج می کند. پس از آنجا از ناحیه نا معلومی در نزدیکی کوه "لبوس" (که نمی دانیم کجاست) قصد عبور به مازندران را می کند. این عبور چند روز طول کشیده و مسیر بسیار سخت و صعب العبور بود. پارتیان نیز با اشغال مواضع فرادست به خوبی به لشکر سلوکی آسیب می زدند. اما آنتیوخوس با فرستادن قوای سبک اسلحه اش در پیش و امن کردن مسیر بقیه لشکر را به چند بخش تقسیم کرده و اینگونه از راه عبور کرد. درگیری قابل توجهی در نزدیکی کوه "لبوس" رخ می دهد که پارتیان در جنگ زمینی با فالانکس مغدونی شکست خورده و می گریزند. آنتیوخوس قدم به مازندران گذاشته و نخست به شهر "تامبراکس" و سپس به سمت "سیرینکس" (ساری) می رود و آنجا را محاصره می کند. ساری دارای دیواری بزرگ و سه خندق بوده است که آنتیوخوس با حفر تونلی از زیر دیوار سبب تخریب بخشی از آن شده و به شهر راه پیدا می کند. هرچند که درگیری قابل توجهی رخ می دهد. پارتیان تنها پس از سقوط دیوار شهر دست به کشتار مردم هلنی داخل ساری می زنند و تا آن زمان این مردم به زندگی خود مشغول بودند. باقی قوای پارتی به صورت سواره نظام از شهر می گریزند. آنتیوخوس مدت چند ماه در ناحیه هیرکانی می ماند و پارتیان به دشت های شمالی تر عقب نشینی می کنند. پس از آن با شنیدن خبر لشکر کشی شاه پادشاهی یونانی باختر به نزدیکی هرات، نیرو های خود را به سمت آن سرزمین می برد. در جنگ سواره نظام ها شخص آنتیوخوس زخمی میشود اما سلوکیان موفق به شکست قوای باختر می شوند و شاه پادشاهی یونانی باختر از میدان می گریزد. در مذاکراتی که پس از آن صورت می گیرد نهایتا آنتیوخوس راضی میشود که با دریافت خراج سالانه و چندین زنجیر فیل جنگی باختر را به عنوان حکومت دست نشانده به رسمیت بشناسد. پس از آن با وصلت میان دو خانواده آنتیوخوس به سمت مرز هندوستان راهی شده و در آنجا نیز اتحاد قدیمی سلوکیان و پادشاهی مائوریا را تجدید کرده و فیل جنگی خریداری می کند. بعد از آن از مسیر سیستان و کرمان به سمت انظاکیه پارس (بوشهر امروزی) حرکت کرده و مدتی در آنجا بود. مردم جزیره تیلوس (بحرین) نزد وی آمده و التماس می کنند که آزادیشان را نگیرد و شاه این را می پذیرد و آنها در قبال این لطف هدایای فراوانی را به آنتیوخوس پیشکش می کنند. سلوکیان از تیلوس با جنوب عربستان روابط تجاری داشتند.  آنتیوخوس پس از این راهی سلوکیه دجله (تیسفون آینده) شده و مدتی در آنجا به استراحت می پردازد. پس از این با مرگ ناگهانی فرعون مغدونی مصر، بطلمویس فیلوپاتر، زمینه برای جنگ با مصر فراهم گشت. جانشین فیلوپاتر، پسر خردسالش بطلمیوس ششم فیلومنتور بود که مادرش به نیابت از وی حکومت می کرد. آنتیوخوس نخست در نبرد پانیوم سپاه بطلیموسی را شکست داده و ناحیه فینقیه را متصرف می شود. سپس در جنگ رفح باقی لشکر مصر را شکست داده و ناحیه فلسطین و اردن (کوئلو سیریا) را فتح می کند. فرزندانش سلوکوس و آنتیوخوس هر دو در این نبردها همراه پدر هستند.