فلسفه آمریکایی

«نقاشی از هوارد چندلر کریستی» از صحنه‌ای در قرارداد فیلادلفیا که منجر به امضای قانون اساسی ایالات متحده، یک سند مهم در فلسفه سیاسی و قانونگذاری آمریکا.
فلسفه آمریکایی عبارت است از مجموعه متن‌ها، فعالیت‌ها و سنت‌های فیلسوفان وابسته به ایالات متحده آمریکا. دایرة المعارف اینترنتی فلسفه، بیان می‌کند که فلسفه آمریکا فاقد هسته تعیین‌کننده ویژگی‌های ذاتی است؛ اما می‌تواند به عنوان انعکاسدهنده، و شکل‌دهنده هویت جمعی آمریکا در طول تاریخ شناخته شود. فلسفه آمریکا تا حد بسیار زیادی تأثیر پذیرفته از اندیشه‌های فیلسوفان اروپایی می‌باشد. حتی برخی از جامعه‌ شناسان اروپا مانند ماکس وبر نیز تأثیراتی بر تفکرات بنیادین فلاسفه آمریکایی نسبتاً قدیمی گذاشته‌اند. در مجلس نمایندگان و مجلس سنای سنا آمریکا تقریباً از همان ابتدا دانش فلسفه در ذهن اعضا، حتی در تصمیم‌گیری‌ها و تصویب لوایح تأثیر گذاشت، و باعث به وجود آمدن نوعی از همان ارزشی شد که امروزه در دوران مدرنیته و پسا مدرنیته، رویای آمریکایی نام گرفته است.
درواقع این روش فلسفی انقلابی در مقابل سنت فلسفی بی‌حاصل در مدارس آمریکا و همچنین سنت بیهوده مابعدالطبیعی که در اروپای آن زمان وجود داشت، ظهور کرد. به اعتقاد صاحبان این مکتب روش و نظریه پراگماتیسم در حل مسائل عقلی و در پیش بردن سیر ترقی و پیشرفت انسان سودمند است. شروع جنبش پراگماتیسم را میتوان پس از جنگ‌های داخلی آمریکا دانست، درواقع با آغاز این جنبش، روحی تازه در کالبد فلسفه در آمریکا دمیده شد. مهم‌ترین زمینه ظهور این مکتب در آمریکا فرضیه تکامل داروین است. یکی از جریان‌های دیگری که نقش مهمی را در ظهور پراگماتیسم در آمریکا رقم زد، مهاجرت بعضی از شاگردان هگل به آمریکا بود که به «هگلیان سن لوئی» معروف شدند. این گروه نخستین نشریه فلسفی را در ایالات متحده آمریکا به نام «مجله فلسفی نظری» منتشر کردند. از نقاط مثبت این نشریه، ارائه ترجمه‌هایی از آثار فلاسفه اروپا بود که راه را برای فیلسوفان آمریکایی که در جستجوی روش‌های تازه بودند، هموار ساخت. با وجود آن که پراگماتیسم در کشورهایی مانند انگلستان و آلمان نیز نمایندگانی دارد (شیلر و وای هنگر) ولی به خاطر این که نمایندگان اصلی آن سه فیلسوف آمریکایی یعنی پیرس، جیمز و دیوئی است، به فلسفه آمریکایی معروف شد. شاید با ساده‌نگری و مسامحه بتوان اصول اساسی عملگرایی یا پراگماتیسم را به این صورت خلاصه کرد:
ما از دریافت واقعیت همانگونه که هست محروم هستیم.
واقعیت امری ثابت و راکد نبوده و نخواهد بود و در گذر و سیلان است.
بنابراین در بین نظریه‌های مختلفی که دربارهٔ واقعیت ابراز می‌شود، بهترین و معقولانه‌ترین طریق آن است که به نظریه‌هایی چنگ بزنیم که در عمل مفید باشند.
پیرس و نظریه معنی
از دیدگاه پیرس پراگماتیسم نظریه ای در باب معنی است نه در باب حقیقت. از نظر او «برای تعیین معنای یک مفهوم معقول، انسان باید در نظر آورد که چه نتایج‌های عملی، بالضروره، از درستی یک مفهوم موجود می آید و کل این نتایج کل معنای آن مفهوم را تشکیل خواهد داد». مثلاً اگر کسی نمیداند «سفت و سخت» یعنی چه، برای او توضیح داده می‌شود که چیزی است که در برابر فشار مقاومت می‌کند، یا مثلاً می‌توان رویش نشست و… به‌طور کلی مجموع نتایج‌های عملی که در صورت سخت بودن یک شئ لازم می‌آید، معنا و مفهوم آن شیء خواهد بود. در واقع کل معنای یک مفهوم عبارت است از کل نتایج عملی آن مفهوم.
خدا در تفکر پیرس
پیرس را می‌توان یک فرد معتقد به خدا دانست، اما خدا در فلسفه پیرس نقشی ندارد. او مخالف آمیختن فلسفه و دین است. او از ژرف اندیشی سخن می‌گوید، و آن را فعالیتی از ذهن می‌داند که مستقیماً به خدا رهنمون می‌شود. مقصود از ژرف اندیشی نوعی علم فطری و غریزی یا تجربه قلبی است که اعتقاد به خدا را امری اجتناب‌ناپذیر می‌کند. به عقیده پیرس دل سپردن به ندای غریزه از هرگونه استدلال و برهان مفیدتر است. پیرس معتقد است وجود خدا از یک نظرگاه کاملاً بدیهی است و تصور خدا را برآمده از تجربه مستقیم می‌داند.