مکتب قزوین
ویژگی‌ها

مکتب نگارگری قزوین جدا از مکتب هرات، مکتب تبریز و دیگر مکاتب دارای ویژگی‌هایی است که آن را از سبک‌های دیگر متمایز می‌کند.تاريخ و فرهنگ به جاي مانده قزوين از عصر صفويه به خوبي بيانگر اين معناست كه نقاشي قزوين داراي مكتب مستقلي است.با آمدن هنرمندان آثار هنري و از جمله نقاشي ديواري نيز شكل گرفت كه در همان سالهاي اوليه پايتختي قزوين شاه عمارت سلطنتي خود را كه كاخ چهلستون ناميده شده ساخت و به منظور آرايش و زيبايي اين بنا از هنرمندان خواست تا نقاشي هايي بر ديواره‌هاي كاخ رسم كنندنقاشي ها و تزئينات ديواري در توضيح مكتب نقاشي قزوين جايگاه خاصي دارد به گونه‌اي كه اين تصاوير ديواره‌ها در واقع همان بزرگ نمايي نقش‌ها و تصاوير كوچك كتاب آرايي ها و نسخه‌هاي خطي بوده كه بر ديوارها نقش بسته و در بين مراحل تدوين و تكامل خود را سپري كرده و به عنوان يك شيوه جديد از نقاشي يعني نقاشي تصاوير كوچك در مقياس بزرگ شكل مي‌گيرد. در اين شيوه جديد پرداخت، قلم گيري ها و بكارگيري رنگهاي ناب و يكدست و طراحي شخصيت‌ها و تناسبات درست تصاوير همراه با موضعي حماسي و رزمي و بزمي همانند تصاوير كتابها اجرا شده است كه در واقع اين حركت، آغازي براي سير تكاملي مكتب قزوين به شمار مي رود.
در این مکتب، برای نگارگران علاوه بر تصویر حیوانات، پرندگان، گل‌ها و درختان، آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کرد، اندام ظریف جوانان، درویشان و کشاورزان است که در تابلوهای آنان، چهره‌ها غالباً به گونه‌ای سه رخ تصویر شده و چهره‌های تمام رخ ابداً در کار نقاشان سبک قزوین دیده نمی‌شود و هیچ انسانی از پشت سر نیز تصویر نشده است. سوژه‌ها بیشتر از میان افراد عادی برگزیده شده و لباس‌های فاخر در نگارگری‌ها دیده نمی‌شود و جامه زنان و مردان چندان تفاوتی در نگاره‌ها ندارد.در اين بين تك پيكره كه در اواسط دورة پايتختي تبريز اجرا مي شد در قزوين نيز رواج يافت. نگاريه‌هاي تك برگي در مكتب تبريز صفوي جهان بيني شاهزادگان صفوي بود كه در زمينه نگارگري شكلهاي متعدد پذيرفت و در پاره‌اي از آن بيانش را در مجموعه‌اي از نگاره‌هاي تك برگي، يا به تعبير اسكندربيك منشي، مورخ دربار شاه عباس اول، «يكه صورت» يافت. اين «يك صورت‌ها» در فضايي از احساس گرايي رمانتيك‌وار، معنايي تازه به خود گرفت و پيكره انسان را به گونه‌اي ديگر فرا نمود.
موضوعات طبیعی و حقیقی در آثار این مکتب وجود دارد. از شدت تزئینات و ریزه‌کاری‌ها کاسته شد و تصاویر طبیعت و شاهزادگان بیشتر تصویر شد. تک‌چهره‌ها به شدت رواج یافتند.هنرمندان با راه‌اندازي كارگاههاي خصوصي، به توليد نگاره‌هاي تك برگي در جهت سليقه و ذوق خريداران پرداختند و اين امر پيكرنگاري تك برگي را رشدي درخور داد، چنان كه در مكتب قزوين پيكرنگاري، تك برگي از ژانرهاي مهم نقاشي ايران گرديد.در نگاره‌هاي اين دوره سرها به نسبت‌اندام كوچك شده و چهره‌ها كشيده شده و از حالت بيضي بيرون آمده‌اند. تا اواخر سال 967  هـ. ق. تاج حيدري و دستارهاي بلند صفوي جاي خود را به انواع ديگري از دستارها داده بود. جوانان نوجو از دستارهاي كوچكتري استفاده مي كردند و در مواردي كلاه‌هاي پوست خزشان را فقط با شالهاي كوچكي مي پيچيدند.صخره‌ها نيز از حالت بافت دار بيرون آمده و پيچ و تاب كمتري به خود گرفتند.در اين مكتب تركيب بندي صخره‌ها ساده تر،‌اندازه‌اندامها بزرگتر و چسبيده تر به چهارچوب تصوير و رنگها همچنان تابان و پر تلألوأند شدند
از نگارگران معروف قزوین، استاد ، صادقی بیگ افشار، مولانا میرمصور، مولانا شیخ محمد،محمدی مصور ، آقارضا ( رضا عباسی )،نقدی بیک ، محراب ، میرزین العابدین،مفر علی ( خواهر زاده کمالدین بهزاد)، میرزاعلی(فرزند سلطان محمد نقاش ) ، سیاوش بیک گرجستانی و...را می‌توان نام برد.
از آثار این مکتب می‌توان به فالنامه (۹57 ه. ق)، گرشاسب نامه اسدی (981 ه.ق) ، شاهنامه شاه اسماعیل دوم ( 984-985 ه.ق) ،هفت اورنگ جامی و شاهنامه قوام ابن محمد شیرازی ، شاهنامه شاه عباس (996-100ه.ق) ، انوار سهیلی (1002 ه ق) و ...اشاره کرد.
در حال حاضر نیز نگارگری در قزوین تا حدودی مرسوم و متداول است.