stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
اسکندر مقدونی
میراث اسکندر > یونانی‌سازی

مقالهٔ اصلی: تمدن هلنیستی
اصطلاح «یونانی‌سازی» را ابتدا یوهان گوستاف درویزن برای دلالت بر گسترش زبان، فرهنگ، و جماعت یونانی در قلمرو پیشین شاهنشاهی هخامنشی پس از تسخیر آن به توسط اسکندر به کار برد. در وقوع این صدور فرهنگی جای هیچ شکی باقی نیست و در شهرهای بزرگ هلنیستی، چون اسکندریه، انطاکیه، و سلوکیه، به‌خوبی مشهود است. اسکندر در پی آن بود که رگه‌هایی از فرهنگ یونانی را به آنِ ایرانی وارد کند و کوشید فرهنگ یونانی و ایرانی را به هم بیامیزد. او آرزو داشت تا جماعت آسیا و اروپا را همگون کند. اما جانشینانش چنین سیاست‌هایی را صراحتاً رد کردند. با این وجود، در سرتاسر منطقه یونانی‌سازی به وقوع پیوست و هم‌زمان روند مخالف و مجزای «شرقی‌سازی» در دول جانشینان صورت گرفت.
هستهٔ فرهنگ هلنیستی اساساً آتنی بود. سپاهیان اسکندر از گوشه و کنار یونان به دور هم جمع شده بودند. معاشرت و مصاحبت آنان با یکدیگر منجر به پیدایش لهجهٔ جدید «کوینه» یا «یونانی عامی» شد که عمدتاً مبتنی بر گویش آتیک بود. کوینه در سرتاسر جهان هلنیستی اشاعه یافت و به عنوان زبان میانجی در آن سرزمین‌ها به کار گرفته شد و در نهایت نیای زبان یونانی جدید گشت. افزون بر این، طراحی شهری، آموزش، حکومت‌داری محلی، و جریان هنری در عصر هلنیستی همگی در آرمان‌های یونان کلاسیک ریشه داشتند و به‌تدریج به اشکال کاملاً جدیدی فرگشت یافته، در زمرهٔ «هلنیستی» جای گرفتند. حتی وجهه‌های از فرهنگ هلنیستی در سنن و رسوم امپراتوری بیزانس در اواسط قرن پانزدهم میلادی مشهود است.
برخی از عجیب‌ترین آثار یونانی‌سازی در هند، در موطن پادشاهی‌های نسبتاً دیر ظهور هندی-یونانی، قابل مشاهده است. در آن سرزمین‌های دور از اروپا، ظاهراً فرهنگ یونانی با آنِ هندی، به‌ویژه بودایی، در هم آمیخته‌است. اولین تصویرپردازی واقعی از بودا در این زمان به تقلید از مجسمه‌های یونانی آپولون شکل گرفت. برخی از رسوم بودایی احتمالاً تحت تأثیر دین یونان باستان قرار گرفته‌است: مفهوم بوداسف یادآور قهرمانان الوهی یونان است و برخی از مناسک عبادی مهایانه (سوزاندن عود، اهدای گل، گذاشتن غذا بر مذبح) مشابه همین مناسک در یونان باستان می‌باشند. احتمالاً شاهی یونانی به نام مناندر یکم به کیش بوداییان وارد شده و در متون بودایی تحت نام «میلیندا» جاودانه شده‌است. فرایند یونانی‌سازی به حیطهٔ علم نیز تسری یافته بود؛ به گونه‌ای که نظریات اخترشناسی یونان به هند رسیده و اخترشناسی آنان را طی سده‌های نخستین میلادی عمیقاً متأثر نموده بود. به عنوان مثال ابزارهای اخترشناسی یونانی متعلق به قرن سوم قبل از میلاد در شهر یونانی-باختری آی‌خانم در افغانستان و امروزی پیدا شده‌است. این ابزارها مربوط به دورهٔ زمانی‌ای بوده‌اند که دیدگاه یونانیان مبنی بر کروی بودن زمین و احاطه شدن آن به وسیلهٔ سیارات کروی در هند مورد پذیرش قرار گرفت و نهایتاً جایگزین دیدگاه دیرینهٔ هندیان مبنی بر مسطح و دایره‌وار بودن زمین گشت.
میراث اسکندر > تأثیر بر روم

رومیان بسیاری، بالاخص سرداران، اسکندر و دلاوری‌هایش را تحسین کردند. آن‌ها می‌خواستند خود را به نحوی به دستاوردهای اسکندر مربوط سازند. پولوبیوس کتابش تواریخ را با متذکر شدن دستاوردهای اسکندر به رومیان آغاز کرد و بنابراین رهبران روم او را به مثابه الگوی خویش دیدند. پومپه لقب «مگنوس» به معنی «کبیر» را بر خود نهاد و حتی از مدل موی اسکندر تقلید کرد و سرزمین‌های فتح‌شدهٔ شرق را جست تا ردای ۲۶۰ سالهٔ او را بیابد و آن را به نشانهٔ بزرگی به تن کرد. ژولیوس سزار از سواردیس برنزی اسکندر ساختهٔ لوسیپوس در محل اجتماعات شهر پرده‌برداری کرد اما سر خود را به جای سر اسکندر گذاشت. اوکتاویان از مقبرهٔ اسکندر در اسکندریه بازدید کرد و موقتاً تصویر مهرش را از ابوالهول به چهرهٔ اسکندر تغییر داد. تراژان، نرون، و کاراکالا اسکندر را تحسین کردند. خاندان ماکریانی، خاندانی رومی که به توسط ماکرینوس برای مدتی کوتاه به قدرت رسید، تصاویر اسکندر را همواره همراه خود داشتند، یا بر روی جواهراتشان یا به صورت گلدوزی‌شده بر روی لباس‌هایشان.
از سوی دیگر، برخی از نویسندگان رومی، به‌ویژه شخصیت‌های جمهوری‌خواه، از داستان اسکندر به عنوان حکایتی عبرت‌انگیز برای تبیین این موضوع که چگونه می‌توان یکه‌سالاری را با ارزش‌های جمهوری‌خواهی تعدیل کرد، استفاده کرده‌اند. این نویسندگان از اسکندر به عنوان مثالی از یک حکمران با فضایلی چون amicita (دوستی) و clementia (رأفت)، و رذایلی چون iracundia (خشم) و cupiditas gloriae (تمایل بیش از حد به عزت و افتخار) استفاده کرده‌اند.
میراث اسکندر > افسانه

روایت‌های افسانه‌ای فراوانی پیرامون زندگی اسکندر وجود دارد که بسیاری از آن‌ها ریشه در زمان حیات خود او دارند و احتمالاً به توسط خودش ترویج شده‌اند. کالیستنس، تاریخ‌نگار درباری اسکندر، دریای کیلیکیه را به گونه‌ای ترسیم کرد که در حال انجام پروسکونسیس از اسکندر پس می‌کشد. اونسیکریتوس چند صباحی پس از مرگ اسکندر قراری عاشقانه بین او و تالستریس، ملکهٔ اسطوره‌ای آمازون‌ها، از خود سر هم کرد و وقتی داستان را برای لوسیماخوس، سردار اسکندر و پادشاه آتی مقدونیه، خواند گفته می‌شود لوسیماخوس به شوخی گفته‌است «متعجبم که من آن موقع کجا بودم».
در نخستین سده‌های پس از مرگ اسکندر، احتمالاً در اسکندریه، چندین داستان افسانه‌ای مختلف در هم آمیخته شدند و متن واحدی را به نام رمانس اسکندر شکل دادند. رمانس اسکندر بعدها به‌اشتباه به کالیستنس نسبت داده شد و از این رو به کالیستنس-نما معروف است. این متن که در دوران باستان و قرون وسطی چندین مرتبه مورد بسط و بازنگری قرار گرفت، حاوی داستان‌های مشکوک فراوانی است و به چندین زبان ترجمه شده‌است.
میراث اسکندر > در فرهنگ نوین و باستان

موفقیت‌ها و میراث اسکندر در بسیاری از جوامع و فرهنگ‌ها توصیف و تشریح شده‌است. نام او در فرهنگ عوام و خواص از عصر خودش تا به امروز مطرح بوده‌است. رمانس اسکندر، به‌طور خاص، تأثیر قابل توجهی بر تصویرپردازی‌ها از اسکندر در جوامع آتی، از ایران گرفته تا اروپای قرون وسطی تا یونان امروزی، گذاشته‌است.
اسکندر در فولکلور یونان امروزی بیش از هر شخصیت باستانی دیگر، به نحو بارزی برجسته است. شکل محاوره‌ای نام او در زبان یونانی نوین («او مگالکساندروس») نامی بسیار رایج است و او تنها قهرمان باستانی است که در سایه‌بازی کاراگیوزیس ایفای نقش می‌کند. قصه‌ای مشهور بین دریانوردان یونانی وجود دارد که در آن یک پری دریایی گوشه‌گیر در حین طوفان، سینهٔ کشتی را در چنگ می‌گیرد و می‌پرسد «آیا شاه اسکندر زنده است؟». جواب صحیح «او زنده و سرحال است و بر جهان فرمان می‌راند» است و دادن پاسخ صحیح منجر به ناپدید شدن پری دریایی و آرام گرفتن دریا می‌شود. هر جواب دیگری داده شود، پری دریایی به یک گورگون وحشتناک تبدیل می‌شود و کشتی را به اعماق دریا می‌کشاند و غرق می‌کند.
در ادبیات فارسی میانه (پیش از اسلام) از اسکندر با لقب «گجستک» به معنی «ملعون» یاد شده‌است و او متهم به ویران کردن معابد و سوزاندن متون مقدس زرتشتیان است. در ایران پس از اسلام تحت تأثیر اسکندرنامه چهره‌ای خوش‌بینانه‌تر از اسکندر شکل می‌گیرد. اسکندرنامهٔ فردوسی، اسکندر را در خط شاهان مشروع ایران جای می‌دهد و از او چهره‌ای اسطوره‌ای ترسیم می‌کند که در طلب آب حیات دورادور جهان را جست. بعدها نویسندگان ایرانی اسکندر را به فلسفه مربوط می‌سازند و او را همنشین اشخاصی چون سقراط و افلاطون و ارسطو در جستجوی جاودانگی به تصویر می‌کشند.
نسخهٔ سوری رمانس اسکندر، او را در هیئت کشورگشایی مسیحی و آرمانی به تصویر می‌کشد که به درگاه «خدای احد و راستین» دعا کرد. در مصر، اسکندر به عنوان پسر نکتانبوی دوم، آخرین فرعون پیش از استیلای ایرانیان، به تصویر کشیده شد. پیروزی او بر داریوش، رستگاری مصر دانسته شد و ثابت کرد که همچنان یک مصری بر مصر فرمانروایی خواهد کرد.
در هند و پاکستان، به‌طور دقیق‌تر در پنجاب، نام «سکندر» که از زبان فارسی برگرفته شده‌است، بیانگر جوان مستعد نوخاسته است. در اروپای قرون وسطی، اسکندر از اعضای نه دلاور به‌شمار می‌آمد؛ نه دلاور گروهی از قهرمانان بودند که همهٔ خصوصیت‌های آرمانی شوالیه‌گری را داشتند.
میراث اسکندر > اوستا در آتش

دانشنامه کتابخانه و دانش اطلاعات:
«به گفته ابن ندیم، نویسنده الفهرست، که در حدود سال ۹۸۷ میلادی نوشته شده؛ در قصر آپادانا در تخت جمشید نوشته‌هایی به صورت لوح‌های چوبی، سنگ و خاک رس در موضوعات متعدد وجود داشت. تعداد بسیاری از این الواح به وسیله اسکندر مقدونی(۳۳۳ پیش از میلاد) نابود شد یا به کتابخانه اسکندریه فرستاده شد. کشف سی هزار لوحه از گل رس در سال ۱۹۳۴ میلادی در زیر زمین ویرانه‌های کاخ آپادانا در تخت جمشید این گفته را تأیید می‌کند. باستانشناسان این بخش را خزانه تخت جمشید یا کتابخانه استخر نامیده‌اند. اسکندر همین‌طور ۲۰۰۰۰ چرم گاوی را که اوستا بر روی آن‌ها نوشته شده بود سوزاند. به ما گفته شده که این کتاب‌ها در بایگانی تخت جمشید نگهداری می‌شدند و زمانی که اسکندر آن قصر را به آتش کشید این کتاب‌ها هم از میان رفتند.»
زبی بلال اسماعیل تاریخ‌دان می‌نویسد:
«در ابتدا اوستا به زبان اوستایی نوشته شد اما در زمان حمله اسکندر، اسکندر اوستا را نابود کرد و بیشتر قسمت‌های آن ازبین رفت تا اینکه یک بار در زمان پارتها و و بار دیگر در زمان ساسانیان به جمع‌آوری آن پرداختند و این بار به وسیله خطی به نام -دین دبیره- نوشته شد»
میراث اسکندر > آتش کشیدن تخت جمشید

مجموعه کاخ‌های تخت جمشید، در سال (۳۳۰ پیش از میلاد) به دست اسکندر مقدونی به آتش کشیده شد و تمام بناهای آن به صورت ویرانه درآمد. مقدونی‌ها تمام روز را در غارت کاخ‌های تخت جمشید گذراندند با تمام گروه اسیران مانند برده رفتار می‌کردند. تخت جمشید در روزگاری که در رونق از همه شهرها پیشی می‌گرفت، حال روبه انحطاط و ویرانی بود.
میراث اسکندر > تشابه اسکندر با ذوالقرنین

مقالهٔ اصلی: اسکندر مقدونی در قرآن
بعضی مفسران و پژوهشگران مسلمان، به خصوص در میان طیف سنتی و محققان غربی، ذوالقرنین مذکور در سورهٔ کهف قرآن را، یکی از القاب اسکندر مقدونی می‌دانند، که وی را در ادبیات سنتی، «اسکندر بن فیلقوس (فیلفوس) الیونانی (الرومی)» نیز می‌گویند. ذوالقرنین قهرمانی است که مشرق و مغرب زمین را می‌گردد و سپس سدی بنا می‌کند تا گروهی مستضعف را در برابر ستم قوم یأجوج و مأجوج یاری رساند.
تاریخ‌نگاری زندگی اسکندر

به جز چند کتیبه و قطعهٔ بازمانده، نوشته‌های کسانی که اسکندر را از نزدیک می‌شناختند یا از خادمان او اطلاعاتی را جمع‌آوری کرده بودند، همه از میان رفته‌است. کالیستنس، تاریخ‌نگار اسکندر؛ بطلمیوس و نئارخوس، سرداران اسکندر؛ آریستوبولوس، افسر جزء سپاه اسکندر؛ و اونسیکریتوس، سکان‌دار ارشد اسکندر، از جمله هم‌عصران اسکندر بودند که شرح حال او را نوشتند. این آثار همه از بین رفته‌اند اما آثار بعدی که بر پایهٔ آن آثار اولیه نوشته شده‌اند باقی مانده‌اند. قدیمی‌ترین آن‌ها دیودور سیسیلی (قرن اول ق م) است. بعد از آن کوئینتوس کورتیوس روفوس (اواسط تا اواخر قرن اول میلادی) است و بعدی آریان (قرن اول تا دوم میلادی) و بعدی پلوتارک (قرن اول تا دوم میلادی) و در نهایت یوستین است که آثار او متعلق به قرن چهارم میلادی می‌باشد. از میان این آثار، آریان را موثق‌ترین دانسته‌اند زیرا که او از آثار بطلمیوس و آریستوبولوس به عنوان منبع بهره برده‌است. اثر دیودور از لحاظ توثیق در ردهٔ دوم قرار می‌گیرد.
اسکندر در تاریخ روایی ایران

چهرهٔ اسکندر در تاریخ روایی ایران شامل دو چهرهٔ کاملاً گوناگون است که هردوی آن‌ها احتمالاً توسط موبدان نقل شده‌اند و در نتیجه می‌توان به آن‌ها برچسب «زرتشتی» زد. یکی از این داستان‌ها، اسکندر را با دیدی مثبت به‌تصویر می‌کشد و در قالب اسکندر افسانه‌ای در ادبیات پارسی تداوم می‌یابد، و به نظر می‌رسد که این سنت دستکم تا حدی دارای منشأ ناایرانی باشد، ولی روشن است که کاملاً با سنت داستان‌سرایی موبدان دورهٔ ساسانی ادغام شده‌است. دومین داستان دربارهٔ اسکندر، او را به‌عنوان چهره‌ای «ملعون» (گُجَستَک) و مخرب دین زرتشتی توصیف می‌کند. در متونی از جمله ارداویراف‌نامه، بندهشن، دینکرد، زند وَهمَن یَسن، نامهٔ تَنسَر، و روایت‌های پهلوی آذرفَرنبَغ و فرنبغ سروش از اسکندر به‌عنوان کسی که اوستا را سوزاند و در دین زرتشتی گسست و خلل ایجاد کرد، یاد می‌شود.
این پرسش که تصویرهای ذکرشده در بالا، تا چه اندازه بر واقعیت‌های عینی استوارند و تا چه مقدار نقش فرهنگی، مذهبی و ملاحظات سیاسی دوران بعدی در شکل‌گیری آن‌ها مؤثر بوده‌است، به شیوه‌های گوناگونی توسط پژوهشگران پاسخ داده شده‌است. بهرام آنکلِساریا و گراردو نیولی داستان تخریب نوشتارهای مقدس زرتشتی توسط اسکندر را حقیقتی تاریخی می‌دانند، حال آنکه اکثر پژوهشگران دیگر در این زمینه تردید دارند و «زمان روزگار زندگی زرتشت» و نوشتن اوستا بر «۱۲ هزار پوست گاو» را به‌عنوان افسانه رد می‌کنند. در زند وهمن یسن، از اسکندر با لقب «بدکار مسیحی» یاد می‌شود، که نشان‌دهندهٔ اختلافات دینی اواخر دورهٔ ساسانی و منازعات زرتشتیان و مسیحیان است.
اسکندر در تاریخ روایی ایران > داستان زایش اسکندر در روایت‌های ایرانی

کی‌داراب به‌عنوان پادشاه ایران، در آغاز از یورش‌های عرب ها و رومیان جلوگیری می‌کند. در یکی از نبردهای خود با روم، با فیلقوس نبرد می‌کند و سپاه او را شکست می‌دهد، پس از صلح کی‌داراب از فیلقوس فرمان‌روای شکست خورده روم، می‌خواهد که دخترش ناهید دختر فیلقوس را به همسری به او بدهد و با خود به ایران می‌آورد. با این هنگام، کی‌داراب ناهید را پس از شب عروسی به‌دلیل بوی بد دهان دل‌آزرده می‌شود و او را که باردار است به روم بازمی‌گرداند. کی‌داراب که همسر دیگری برگزیده است، صاحب فرزند دیگری به نام دارا (داریوش سوم) می‌شود. کی‌داراب پیش از مرگ دارا را جانشین خود می‌کند و درمی‌گذرد. ناهید مخفیانه فرزندش را در خانهٔ فیلقوس می‌زاید که اسکندر نام دارد. به‌دلیل ترس از سرافکندگی زایش اسکندر مستور می‌ماند و اسکندر پسر فیلقوس شناخته می‌شود. در آغاز پیرزنی از او هوشیاری می‌کند و در چهار سالگی او را نزد ارسطو می‌آورد. این او را در دانش‌های گوناگون مانند فلسفه، پزشکی و هندسه، ولی بالاتر از همه در طالع بینی و تعبیر خواب آموزش می‌دهد. اسکندر در ده سالگی به دربار پادشاهی روم آمد و چند سال بعد توسط فیلقوس، پدربزرگش، جانشین او شد. پس از انواع مبارزه‌ها برای تاج و تخت، سرانجام اسکندر به پادشاهی رسید و بدین سبب کینهٔ ایرانیان در دل رومیان ریشه می‌دواند. هنگامی اسکندر به پادشاهی رسید که برادر ناتنی او دارا، پسر کی‌داراب و تمروسیه، پادشاه ایران شد.
اسکندر در سینما

اسکندر بزرگ به کارگردانی رابرت راسن ریچارد برتون در نقش اسکندر
اسکندر به کارگردانی الیور استون با نقش‌آفرینی کالین فارل در نقش اسکندر
یک تترادراخما محکوک به نام اسکندر
سردیس جوانی اسکندر متعلق به عصر هلنیستی، موزهٔ بریتانیا
ارسطو در حال آموزش اسکندر، اثر ژان لئون ژروم فریس
مجسمه‌ای در ادینبرو که اسکندر را در حال رام کردن بوکفالوس نشان می‌دهد.
فیلیپ دوم مقدونیه، پدر اسکندر
طرح آرایش طرفین درگیر در نبرد خایرونیا
پاوسانیوس فیلیپ دوم، پدر اسکندر را در حین حرکت خود به تئاتر ترور کرد
نشان موزائیک شکار گوزن، ۳۰۰ پیش از میلاد، از پلا. شکل سمت راست احتمالاً اسکندر مقدونی است. شکل سمت چپ با تبر دو لبه (مرتبط با هفایستوس) که شاید یکی از یاران وفادار اسکندر باشد.
جزئیات موزائیک اسکندر که نبرد ایسوس را به تصویر کشیده‌است، خانه فائون، پمپئی.
نام اسکندر کبیر به هیروگلیف مصری (از راست به چپ) در حدود سال ۳۳۰ ق م در موزهٔ لوور
اسکندر در حال بلند کردن تائیس برای آتش زدن پرسپولیس اثر جرج روچه گروس، ۱۸۹۰ میلادی.
اسکندر کلیتوس را می‌کشد، اثر آندره کاستنی.
فالانکس در کشاکش نبرد هوداسپس به جبههٔ دشمن می‌تازد، اثر آندره کاستنی.
تهاجم اسکندر به شبه‌قارهٔ هند
اسکندر مقدونی در کنار مقبره کوروش بزرگ، اثر پیر هنری دو ولانسین، ۱۷۹۶ میلادی
نگاره توسط دیوید استروناخ در بین سالهای دهه ۱۹۶۰ تا دهه ۱۹۷۰ ثبت شده‌است.
اسکندر (سمت چپ) و هفاستیون (سمت راست) دوست صمیمی و معشوقه اسکندر
تابلویی متعلق به قرن نوزدهم که مراسم تدفین اسکندر را بنا بر گفته‌های دیودور به تصویر کشیده‌است.
تصویر اسکندر بر روی تابوت‌دان اسکندر
قلمروهای جانشینان (دیادوخوی) در ۲۸۱ ق م: امپراتوری بطلمیوسی (آبی تیره)، امپراتوری سلوکی (زرد)، پادشاهی پرگامون (نارنجی)، و مقدونیه (سبز). همچنین جمهوری روم (آبی روشن)، جمهوری کارتاژ (بنفش)، و پادشاهی اپیروس (قرمز) در نقشه دیده می‌شود.
نبرد گرانیک، ۳۳۴ ق م
نبرد ایسوس، ۳۳۳ ق م
حمله سرنوشت‌ساز اسکندر در انتهای نبرد گوگمل
نسخهٔ بدل رومی از مجسمهٔ لوسیپوس، موزهٔ لوور. از پلوتارک نقل است که مجسمه‌های لوسیپوس قابل اعتمادترین بودند.
اسکندر (چپ) در حال شکار شیر آسیایی به همراه دوستش کراتروس. موزائیک متعلق به قرن سوم ق م، موزهٔ پلا
دیوارنگاره‌ای در پمپئی که ازدواج اسکندر با استاتیرا را در سال ۳۲۴ ق م به تصویر کشیده‌است. آن دو ظاهراً همچون آرس و آفرودیته لباس بر تن کرده‌اند.
نمای جهان هلنیستی پس از اسکندر: نقشهٔ جهان باستان اثر اراتوستن، حاوی اطلاعاتی در باب لشکرکشی‌های اسکندر و جانشینان او
نقشهٔ اسکندریه در عهد باستان
شهرهای بناشده (مشکی) و ویران‌شده (قرمز) به‌دست اسکندر. (با نام‌های امروزی)
مجسمهٔ بودا در ریخت یونانی-بودایی، متعلق به قرن اول یا دوم میلادی، گنداره
مینیاتور ایرانی متعلق به قرون پس از اسلام. خضر و اسکندر در حال مشاهدهٔ آب حیات که به ماهی مرده جان دوباره بخشیده‌است.
اسکندر اثر عبدالمطلب اسپهانی در نامهٔ خسروان؛ کتابخانه ایالتی باواریا
حسین پاینده

| حسین پاینده | حسین پاینده |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۸ شهریور ۱۳۴۱ ‏(۶۲ سال) تهران، ایران
ملیت: ایرانی
پیشه(ها): منتقد ادبی، استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی
وبگاه: hosseinpayandeh.ir
حسین پاینده (زادهٔ ۲۸ شهریورِ ۱۳۴۱ در تهران) مترجم، نویسنده، منتقد و استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علّامه طباطبایی است. وی با مدرک کارشناسی ارشد در رشته ادبیات انگلیسی، از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد.
پاینده مسئول پروژه «مجموعهٔ نظریه و نقد ادبی» بود که به توسط نشر روزگار، انتشارات نیلوفر، انتشارات نگاه امروز و انتشارات حکایت قلم نوین منتشر شده‌است.
زندگی

پاینده در ۲۸ شهریور ۱۳۴۱ متولد شد. او نخست مدرک کارشناسی خود در رشتهٔ ادبیات انگلیسی را از دانشگاه علامه طباطبائی دریافت کرد، و سپس در سال ۱۳۷۹ با مدرک کارشناسی ارشد در همین رشته از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. او همچنین دارای مدرک دکترای نظریه و نقد ادبی از دانشگاه ساسکس انگلستان است.
پاینده در طول دوران فعالیت خود موفق به کسب جوایزی نظیر کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۶، جایزه ادبی جلال آل احمد در سال‌های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۸ و جایزهٔ کتاب سال دانشگاهی در سال ۱۳۹۸ شده است.[نیازمند منبع] علاوه بر این، او در سال ۱۳۹۸ از سوی انجمن منتقدان تئاتر به عنوان پژوهشگر برگزیدهٔ سال نیز انتخاب شده است. وی در حال حاضر به عنوان استاد تمام در دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی به تدریس مشغول است.
پاینده از افراد موثر بر تحول نقد ادبی در ایران به‌شمار می‌رود. سیمین دانشور داستان «اسطقس» را به او اهدا کرده است.[نیازمند منبع]
زندگی > حواشی

در پی اهدای جایزه ادبی جلال آل احمد به کتاب گشودن رمان در سال ۱۳۹۳ همزمان با عضویت پاینده در هیئت علمی جشنواره و انتقاد حسین بیات، یکی از داوران جشنواره از این موضوع، لیلا صادقی در خرداد ۱۳۹۹ پاینده را به سرقت ادبی در این کتاب، و اعمال نفوذ در میان داوران جشنواره برای کسب جایزه متهم کرد. پاینده نیز در رد این اتهامات یادداشت‌هایی را در وبلاگ خود منتشر کرد. این موضوع واکنش‌هایی را از سوی بلقیس سلیمانی، صادق کرمیار و افرادی دیگر در پی داشت.
پاینده که به‌دلیل اتهامات مطرح‌شده، از صادقی به مراجع قضایی شکایت کرده‌بود، در نهایت در مرداد ۱۳۹۹ و پس از انتشار نامهٔ ۲۰ استاد دانشگاه در روزنامهٔ شرق که در آن شکایت قضایی از نقد ادبی را مورد انتقاد قرار داده‌بودند، از شکایت خود صرف نظر کرد.
نوشته‌ها > نگارش

نظریه و نقد ادبی: درسنامه‌ای میان‌رشته‌ای، ۲ جلد. تهران: انتشارات سمت، چاپ دوم ۱۳۹۸.
گشودن رمان: رمان ایران در پرتو نظریه و نقد ادبی. تهران: انتشارات مروارید، چاپ چهارم ۱۳۹۸.
داستان کوتاه در ایران، جلد اول: داستانهای رئالیستی و ناتورالیستی. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ چهارم ۱۳۹۹.
داستان کوتاه در ایران، جلد دوم: داستان‌های مدرن. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ چهارم ۱۳۹۹.
داستان کوتاه در ایران، جلد سوم: داستان‌های پسامدرن. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ چهارم ۱۳۹۹.
رمان پسامدرن و فیلم: نگاهی به ساختار و مضامین فیلم میکس. تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۶.
نقد ادبی و دموکراسی: جستارهایی در نظریه و نقد ادبی جدید. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ سوم ۱۳۹۴.
نقد ادبی و مطالعات فرهنگی: قرائتی نقادانه از آگهی‌های تجاری در تلویزیون ایران. ویراست دوم، تهران: نشر شهر، ۱۳۹۵.
گفتمان نقد: مقالاتی در نقد ادبی، ویراست دوم. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ سوم ۱۳۹۴.
درآمدی بر ادبیات ۱، ویراست دوم. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی، چاپ دوم ۱۳۹۴.
درآمدی بر ادبیات ۲. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ سیزدهم ۱۳۹۳.
نوشته‌ها > ترجمه

نقد ادبی با رویکرد روایت‌شناسی / پل کُبلی، مانفرد یان…. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ اول۱۴۰۰
روایت: مفاهیم بنیادی و روش‌های تحلیل / برانوِن تامس. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ اول ۱۴۰۰.
کاربرد روان‌کاوی در نقد ادبی: هفت اثر از فروید دربارهٔ ادبیات / زیگموند فروید. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ اول ۱۳۹۹.
نظریهٔ روان‌کاوی: هفت رساله از زیگموند فروید / زیگموند فروید. تهران: انتشارات مروارید، ۱۳۹۹.
تحلیل گفتمان کاربردی: فرهنگ عامّه، رسانه‌ها و زندگی روزمره / آرتور آسا برگر. تهران: انتشارات مروارید، چاپ دوم ۱۳۹۸.
اصول و مبانی تحلیل متون ادبی / سلینا کوش. تهران: انتشارات مروارید، چاپ سوم ۱۳۹۸.
نظریه‌های رمان: از رئالیسم تا پسامدرنیسم / ایان وات، دیوید لاج،... تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ چهارم ۱۳۹۹.
مطالعات فرهنگی دربارهٔ فرهنگ عامّه/ جان استوری. تهران: نشر آگه، چاپ پنجم ۱۳۹۷.
اندیشهٔ یونگ / ریچارد بیلسکر، ویراست سوم. تهران: انتشارات مروارید، چاپ ششم (چاپ دوم انتشارات مروارید) ۱۳۹۸.
مدرنیسم و پسامدرنیسم در رمان / برایان مک‌هِیِل، لیندا هاچن، …، چاپ سوم. تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۹۶.
روانکاوی فرهنگ عامّه / بَری ریچاردز، ویراست دوم. تهران: انتشارات مروارید، چاپ ششم (چاپ سوم انتشارات مروارید) ۱۳۹۹.
بکت و تئاتر معناباختگی / جیمز رابرتس، ویراست دوم. تهران: انتشارات فرهنگ جاوید، چاپ چهارم ۱۳۹۴.
زبانشناسی و نقد ادبی / راجر فالر، رومن یاکوبسن، دیوید لاج، پیتر بَری، ویراست دوم با اضافات. ترجمهٔ مشترک با مریم خوزان. تهران: نشر نی، چاپ ششم ۱۳۹۷.
نوشته‌ها > ویرایش

نظریه‌های نقد ادبی معاصر/ لُیس تایسن، ترجمهٔ مازیار حسین‌زاده و فاطمه حسینی. تهران: انتشارات نگاه امروز و انتشارت حکایت قلم نوین، چاپ سوم ۱۳۹۴.
درآمدی بر نظریه‌ها و روش‌های نقد ادبی/ چارلز برسلر، ترجمهٔ مصطفی عابدینی‌فرد. تهران: انتشارات نیلوفر، چاپ چهارم ۱۳۹۶.
درسنامهٔ نظریه و نقد ادبی/ کیت گرین و جیل لبیهان، ترجمهٔ گروه مترجمان. تهران: نشر روزنگار، ۱۳۸۳.
قرائتی نقادانه از رمان چهرهٔ مرد هنرمند در جوانی/ دیوید سید، ترجمهٔ منوچهر بدیعی. تهران: نشر روزنگار، ۱۳۸۲.
پیش‌درآمدی بر مطالعهٔ نظریهٔ ادبی/ راجر وبستر، ترجمهٔ الهه دهنوی. تهران: نشر روزنگار، ۱۳۸۲.
افسانه‌های ازوپ/ ترجمهٔ مژگان برومند. تهران: نشر روزنگار، ۱۳۸۱.
زبان خارجی تخصصی ۳ برای دانشجویان ادبیات فارسی/ تألیف رضا نیلی‌پور و منوچهر جعفری‌گهر. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، ۱۳۷۴.
کتاب مجموعه مقالات نخستین سمینار بررسی مسائل رمان در ایران/ تهران: دفتر مطالعات ادبیات داستانی، ۱۳۷۴.
جایزه‌ها

جایزهٔ سومین جشنوارهٔ مطبوعات در ترجمه (۱۳۷۴)
جایزهٔ بهترین مقالهٔ دانشجویان خارجی دانشگاه Sussex انگلستان (۱۳۷۶)
جایزهٔ پژوهشگر نمونهٔ دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه علامه طباطبائی (۱۳۸۲)
جایزهٔ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای مقالهٔ تشویقی در حوزهٔ مطالعات فرهنگی (۱۳۸۳)
جایزهٔ کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران (تابستان ۱۳۸۶)
جایزهٔ پژوهشگر برتر دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه علامه طباطبائی (۱۳۸۶)
جایزهٔ مؤلف برتر دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه علامه طباطبائی (۱۳۹۱)
جایزهٔ جلال آل‌احمد در بخش نقد ادبی (۱۳۹۳)
جایزهٔ پژوهشگر برتر دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه علامه طباطبائی (۱۳۹۳)
تقدیر و اعطای تندیس از سوی مرکز خدمات روان‌شناسی سیاووشان برای اثر برگزیدهٔ میان‌رشته‌ای روانکاوی و فرهنگ (۱۳۹۴)
تقدیر و اعطای تندیس از سوی سازمان بهزیستی در روز جهانی روان‌شناسی به دلیل فعالیت‌های پژوهشی و آثار میان‌رشته‌ای در حوزهٔ روان‌شناسی و نقد ادبی (۱۳۹۷)
جایزهٔ پژوهشگر برگزیدهٔ سال از سوی انجمن منتقدان، پژوهشگران و نویسندگان خانهٔ تئاتر ایران (۱۳۹۸)
جایزهٔ جلال آل‌احمد در بخش نقد ادبی (۱۳۹۸)
جایزهٔ کتاب سال دانشگاهی در بخش زبان و ادبیات فارسی از سوی دانشگاه تهران (۱۳۹۸)
جایزهٔ کتاب برتر سال از سوی سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها «سمت» (۱۳۹۸)
جایزهٔ پژوهشگر برتر دانشکدهٔ علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی (۱۳۹۸)
تقدیر از سوی دانشگاه علامه طباطبائی برای تألیف کتاب نظریه و نقد ادبی (۱۳۹۸)
جایزهٔ کتاب سال (۱۳۹۸)
جایزهٔ استاد نمونهٔ کشوری (۱۳۹۹)
جایزهٔ استاد نمونهٔ دانشگاه علامه طباطبائی (۱۴۰۰)
جایزهٔ استاد نمونهٔ دانشکدهٔ علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی (۱۴۰۰)
ژیسکو مونوز

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 ژیسکو هنگام بازی برای لوانته در سال ۲۰۱۱:  ژیسکو هنگام بازی برای لوانته در سال ۲۰۱۱
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  فرانسیسکو خاویر مونوز لومپارت
زادروز:  ۵ سپتامبر ۱۹۸۰ ‏(۴۴ سال)
زادگاه:  ماناکر، اسپانیا
قد:  ۱٫۷۵ متر (۵ فوت ۹ اینچ)
پست:  وینگر چپ
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
:  رئال مایورکا
:  والنسیا
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۱۹۹۸ |  رئال مایورکا بی |  ۱۰ |  (۰) |
| ۲۰۰۳–۱۹۹۹ |  والنسیا بی |  ۳۹ |  (۱۵) |
| ۲۰۰۱–۲۰۰۰ |  ← رکریتیوو اوئلوا (قرضی) |  ۳۹ |  (۱۰) |
| ۲۰۰۲–۲۰۰۱ |  ← تنریف (قرضی) |  ۲۸ |  (۱) |
| ۲۰۰۳–۲۰۰۲ |  ← رکریتیوو اوئلوا (قرضی) |  ۲۳ |  (۶) |
| ۲۰۰۵–۲۰۰۳ |  والنسیا |  ۴۴ |  (۴) |
| ۲۰۰۹–۲۰۰۵ |  رئال بتیس |  ۷۳ |  (۸) |
| ۲۰۱۱–۲۰۰۹ |  لوانته |  ۵۴ |  (۹) |
| ۲۰۱۴–۲۰۱۱ |  دینامو تفلیس |  ۹۸ |  (۶۲) |
| ۲۰۱۶–۲۰۱۴ |  خیمناستیک تاراگونا |  ۲۵ |  (۲) |
| مجموع |   |  ۴۳۳ |  (۱۱۷) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۱۹۹۸ |  زیر ۱۷ سال اسپانیا |  ۳ |  (۱) |
| ۱۹۹۹–۱۹۹۸ |  زیر ۱۸ سال اسپانیا |  ۶ |  (۲) |
| ۲۰۰۱–۲۰۰۰ |  زیر ۲۱ سال اسپانیا |  ۸ |  (۲) |
دوران مربیگری: دوران مربیگری
۲۰۱۷:  Pobla Mafumet (موقت)
۲۰۲۰:  دینامو تفلیس
۲۰۲۰−۲۰۲۱:  واتفورد
۲۰۲۲–۲۰۲۱:  اوئسکا
۲۰۲۳–۲۰۲۲:  آنورتوسیس فاماگوستا
–:  شفیلد ونزدی
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است. 
فرانسیسکو خاویر مونوز لومپارت (متولد ۵ سپتامبر ۱۹۸۰) معروف به ژیسکو، بازیکن سابق و مربی فوتبال اهل اسپانیا است که پست وینگر چپ بازی می‌کرد.
او در ۹ فصل لالیگا ۱۹۴ بازی انجام داد و ۲۰ گل به ثمر رساند، چهار سال را در بتیس گذراند، وی همچنین سابقه بازی در باشگاه‌های والنسیا، تنریف، ریکراتیوو، رئال بتیس، لوانته، دینامو تفلیس و خیمناستیک تاراگونا را دارد و در سال ۲۰۰۴ با والنسیا قهرمان جام یوفا شد. از سال ۲۰۱۱ او چهار فصل در گرجستان با دینامو تفلیس بازی کرد.
در سال ۲۰۱۹ ژیسکو به عنوان بخشی از تیم فنی دوباره به دینامو تفلیس پیوست و در سال ۲۰۲۰ سرمربی این باشگاه شد. در دسامبر ۲۰۲۰ او به سمت سرمربیگری واتفورد منصوب شد و در اولین فصل خود به لیگ برتر صعود کرد.