stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
زبان قزاقی
سامانه نوشتاری

مقالهٔ اصلی: الفبای قزاقی
کهن‌ترین نوشته‌های ثبت شده از زبان‌های نزدیک به قزاقی با الفبای ترکی کهن نوشته شده‌اند؛ ولی در میان زبانشناسان این پذیرفته نشده که خود قزاق‌ها مستقیماً از آن استفاده می‌کرده‌اند. تقریباً هزار سال پیش قزاقی نوین به الفبای عربی تا سال ۱۹۲۹ نوشته می‌شد تا اینکه نویسندگان شوروی الفبایی برپایه لاتین و سپس برپایه سیریلیک در ۱۹۴۰ برای این زبان پیشنهاد کرده‌اند. نورسلطان نظربایف، رئیس‌جمهوری قزاقستان، در آوریل ۲۰۱۷ یک راهبردی برای ساماندهی نوشتاری در میان قزاق زبانان با دلیل اینکه «زبان و فرهنگ قزاقی ویران‌شده» پیشنهاد کرد. نظربایف به نویسندگان فرمان داد تا الفبای لاتین قزاقی را طراحی کنند که در پایان ۲۰۱۷ آن الفبا ساخته شد. بنابرین لاتین‌نویسی قزاقی از ۲۰۱۸ آغازشد. تا پیش از ارائه این پیشنهاد، بالای ۱۵ میلیون نفر در قزاقستان و مغولستان به خط سیریلیک این زبان را می‌نگاشتند. هدف نظربایف از تغییر این شیوه نگارش و تغییر خط پیروی نکردن از سیاست‌های پیشین شوروی سابق در سرزمین قزاقستان است. وی به دستگاه و نظام سیاسی و اداری این کشور فرمان داد تا از این به بعد با پافشاری و تأکید بر فرهنگ قزاقی، این خط را تا سال ۲۰۲۵ جایگزین خط سیریلیکی سابق گردانند.
در چین، به خصوص در ولایت خودمختار ایلی قزاق، قزاق‌ها از الفبای عربی که بسیار به ایغوری شبیه استفاده می‌کنند. نه تنها الفبای عربی قزاق در سین‌کیانگ چین رسمیت دارد، بلکه دولت قزاقستان و فرهنگیان ساکن کشور قزاقستان سعی در استفاده بیشتر از خط عربی برای ارتباط بهتر و بیشتر با هم‌زبانان خویش در منطقه‌ٔ سین‌کیانگ چین را دارند. وبسایت‌ّهای خبری قزاقستانی مثل آدیرنا، قامشی، قاز-اینفورم، و قزاق تایمز از جمله این تلاشها هستند.
نخستین زمزمه‌های تغییر خط در قزاقستان از سیریلیک به لاتین را، نظربایف در سپتامبر ۲۰۰۷ مطرح نمود. برپایه مطالعات و پژوهش‌های دولتی قزاقی، این تغییر در دورهٔ زمانی ۱۰ تا ۱۲ ساله امکان‌پذیر است و چیزی نزدیک به ۳۰۰ میلیون دلار برای دولت هزینه دربردارد. تغییرات موقتاً در ۱۳ دسامبر ۲۰۰۷ متوقف شد و دلیلش را رئیس‌جمهور نظربایف اینچنین گفت: «برای ۷۰ سال قزاقستانی‌ها به سیریلیک می‌نوشتند و می‌خوانند. بالای ۱۰۰ ملت در مرز و بوم ما زندگی می‌کنند. پس ما به ثبات و آرامش نیازمندیم و نبایستی در تغییر و تحول عجله و شتابزدگی داشته باشیم.». به هر روی، در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۵، وزیر فرهنگ و وزرش، آریستانبک محمدیلی اعلام نمود که طرح نوینی در دست اجراست و بایستی با توجه به واج‌شناسی زبان این خط نو جایگزین شود.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| خط سیریلیک | خط عربی | خط لاتین | ترجمه فارسی |
| Барлық адамдар тумасынан азат және қадыр-қасиеті мен құқтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс. | بارلىق ادامدار تۋماسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن قۇقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ٴبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ٴتيىس.‎ | Barlyq adamdar tumasynan azat jäne qadyr-qasietı men qūqtary teñ bolyp düniege keledı. Adamdarğa aqyl-parasat, ar-ojdan berılgen, sondyqtan olar bır-bırımen tuystyq, bauyrmaldyq qarym-qatynas jasaulary tiıs. | همه آدمیان آزاد زاده می‌شود و در حقوق و شأن یکسان هستند. خردمندی و وجدان به آن‌ها ارزانی شده و بایسته‌است تا با یکدیگر عادلانه و برادرانه رفتار کنند. |
اثر زبان فارسی بر زبان قزاقی

زبان فارسی در قزاقستان از پیشینه‌ای تاریخی برخوردار است، در دانشگاه‌های این کشور کرسی‌های زبان فارسی ۳۰ سال است که دایر است، با وجود این در سال‌های اخیر جایگاه زبان فارسی در مجامع علمی این کشور تا اندازه‌ای افول کرده‌است. تاریخ قزاقستان با زبان و ادبیات فارسی گره خورده‌است و هر پژوهشگری که بخواهد دربارهٔ تاریخ و ادبیات و جغرافیای تاریخی قزاقستان مطالعه و تحقیق کند، باید با زبان فارسی آشنایی داشته باشد. بسیاری از ضرب‌المثل‌های فارسی در ادبیات قزاقی نیز به کار برده می‌شود. در زبان قزاقی حدود ۲۰۶۸ واژه مشترک است که از زبان فارسی به خصوص از فارسی ورارود به زبان قزاقی اقتباس شده‌است چون ارتباط مستقیم بوده و هست. در خیابان‌های قزاقستان بسیار با واژه‌های داروخانه، آش خانه، کوچه، شهر، آبادانی (اودانی) یا بسیار نام‌های قزاقی مواجه هستید که با زبان فارسی مشترک است. نام اسفندیار به صورت اَسپَندیار و نام رستم و بیژن در میان قزاق‌ها خیلی فراوان است یعنی نه تنها نام‌های عادی ایرانی، بلکه نام‌هایی حماسی است که فارسی زبانان به آن‌ها افتخار ملی دارند و در شاهنامه آمده‌است. نام‌هایی که در ترکیبش واژه گل دارد در قزاقستان خیلی فراوان است که دکتر صفر عبدالله استاد زبان و ادبیات فارسی در قزاقستان، ۱۲۵ نام زنانه قزاقی با این ترکیب مانند گل‌بدن، گلناز، گلنار، گلدانه، گلبهرام را گردآوری کرده‌است.
در قزاقستان چند ضرورت مهم برای تدریس زبان فارسی وجود دارد و این نکته را بزرگان قزاق می‌دانند.
۱- پیش از همه حدود ۹۰–۹۵ درصد منابع دست اولی که دربارهٔ قزاق‌ها و اقوام آسیای مرکزی در قرون وسطی وجود دارد منابع فارسی است و بدون منابع فارسی از هیچ منبع دیگری نمی‌توانند دربارهٔ اقوام ترکی و مغولی آسیای مرکزی چیزی پیدا کنند.
۲- بیشتر حاکمان و خان‌های مغولی و ترکی دبیران و وزیران فارسی‌زبان، یا به قول خودشان یک نفر تاجیک مورخ یا واقعه‌نگار فارسی یا فارسی‌زبان داشته‌اند و همه کتاب‌ها را آن‌ها نوشته‌اند. برای نمونه جامع‌التواریخ یا تاریخ جهانگشای جوینی و صدها کتاب دیگر به زبان فارسی است؛ بنابراین اگر این اقوام بخواهند کشورها و ریشه‌های خود را بیشتر بشناسند، امکان ندارد که بدون فراگرفتن منابع زبان فارسی به جایی برسند. این یک انگیزه بسیار مهمی است که باید این مردم فهم آن را داشته باشند.
۳- نکته دیگر این که هر قدر روابط ایران با منطقه و قزاقستان بهتر باشد زبان فارسی بهتر آموخته می‌شود. یکی از انگیزه‌هایی که در قزاقستان خیلی زبان چینی یا کره‌ای می‌آموزند این است که صدها شرکت وجود دارد که برای فعالیت‌های خود نیاز به همکارانی دارند که زبانشان را بدانند و از این بابت حقوق خوب هم می‌دهند. همچنین ترکیه را می‌توان نام برد که ترک‌زبانان کنونی خط را هم از دست دادند و برای مطالعه فرهنگ همان ترک‌ها نیز راهشان بسته‌است و خط عربی ـ فارسی را نمی‌دانند و خطشان لاتین است ولی چون شرکت‌های زیاد ترکیه‌ای در قزاقستان فعال هستند و دولت ترکیه حمایت می‌کند دانشجویان به سمت زبان ترکی استانبولی می‌روند.
واج‌شناسی

قزاقی با هماهنگی واکه‌ای زبان-ریشه‌ای عمل می‌کند بجز برخی واژگان نوین از خاستگاهی بیگانه (معمولاً روسی یا عربی) که استثناء هستند. این نیز یک سامانه گردسازی هماهنگ است که قرقیزی را تداعی می‌کند ولی هنوز در میان واج‌شناسان قویاً مورد تأیید قرار نگرفته‌است.
واج‌شناسی > همخوان‌ها

|  | لبی | لبی | دندانی/ لثوی | دندانی/ لثوی | کامی-لثوی | کامی-لثوی | لثوی-کامی | لثوی-کامی | نرمکامی | نرمکامی | ملازه‌ای | ملازه‌ای | چاکنایی | چاکنایی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| خشیومی | m ⟨м/م⟩ | m ⟨м/م⟩ | n ⟨н/ن⟩ | n ⟨н/ن⟩ |  |  |  |  | ŋ ⟨ң/ڭ⟩ | ŋ ⟨ң/ڭ⟩ |  |  |  |  |
| انسدادی | p ⟨п/پ⟩ | b ⟨б/ب⟩ | t ⟨т/ت⟩ | d ⟨д/د⟩ |  |  |  |  | k ⟨к/ك⟩ | ɡ ⟨г/گ⟩ | q ⟨қ/ق⟩ |  |  |  |
| انسایشی |  |  |  |  |  |  | [t͡ɕ] ⟨ч/چ⟩ | [t͡ɕ] ⟨ч/چ⟩ |  |  |  |  |  |  |
| سایشی | [f] ⟨ф/ف⟩ | [v] ⟨в/ۆ‎⟩ | s ⟨с/س⟩ | z ⟨з/ز⟩ | ʃ ⟨ш/ش⟩ | ʒ ⟨ж/ج⟩ | [ɕ] ⟨щ/شش‎⟩ | [ɕ] ⟨щ/شش‎⟩ | [x] ⟨х/ح⟩ | [x] ⟨х/ح⟩ |  | ʁ ⟨ғ/ع⟩ | h ⟨һ/ھ⟩ | h ⟨һ/ھ⟩ |
| ناسوده |  |  | l ⟨л/ل⟩ | l ⟨л/ل⟩ | l ⟨л/ل⟩ | l ⟨л/ل⟩ | j ⟨й/ي⟩ | j ⟨й/ي⟩ | w ⟨у/ۋ⟩ | w ⟨у/ۋ⟩ |  |  |  |  |
| «ر» گونه |  |  | r ⟨р/ر⟩ | r ⟨р/ر⟩ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
واج‌شناسی > واکه‌ها

در الفبای عربی قزاقی، ۹ واکه تعریف شده است.
|  |  | لبی> تنگ | لبی> باز | غیر لبی> تنگ | غیر لبی> تنگ | غیر لبی> تنگ | غیر لبی> باز | باز |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| پسین جۋان داۋىستى دىبىستار Жуан дауысты дыбыстар | عربی | ـۇ‎ / ۇ‎ | ـو‎ / و‎ | ىـ / ـى / ى‎ | ىـ / ـى / ى‎ | ا / ‍ـا | ا / ‍ـا |  |
| پسین جۋان داۋىستى دىبىستار Жуан дауысты дыбыстар | معادل سیریلیک (معادل لاتین) | Ұ ұ (Ū ū) | О о (O o) | Ы ы (Y y) | Ы ы (Y y) | А а (A a) | А а (A a) |  |
| پسین جۋان داۋىستى دىبىستار Жуан дауысты дыбыстар | آوانگاری | [ʊ] | [wʊ~o̞] | [ə] | [ə] | [ɑ] | [ɑ] |  |
| پیشین جىڭىشكە داۋىستى دىبىستار Жіңішке дауысты дыбыстар | عربی | ٴـۇ‎ / ‎ٴۇ | ٴـو‎/ ٴو‎ | ٴىـ / ٴـى / ٴى‎ | ە / ـە | ە / ـە | ٴا / ‍ٴـا |  |
| پیشین جىڭىشكە داۋىستى دىبىستار Жіңішке дауысты дыбыстар | معادل سیریلیک (معادل لاتین) | Ү ү (Ü ü) | Ө ө (Ö ö) | І і (I ı) | Е е / Э э (E e) | Е е / Э э (E e) | Ә ә (Ä ä) |  |
| پیشین جىڭىشكە داۋىستى دىبىستار Жіңішке дауысты дыбыстар | آوانگاری | [ʏ] | [wʏ~ɵ] | [ɪ] | [jɪ] | [jɪ] | [æ] |  |
ریخت‌شناسی و صرف

از نکات خاص الفبای عربی قزاق، طرز استفاده از همزه در این زبان است. همزه در الفبای عربی قزاق صدایی ندارد، اما نقش مهمی را ایفا می‌کند. در قزاق، همزه نه بر روی حروف، بلکه پیش از کلمات می‌آید. نقش همزه برای نشان دادن واکه‌های پیشین (حروف صداداری که در جلوی دهان ادا می شوند)، حروف صداداری که در الفبای لاتین ترکی آذربایجانی و استانبولی، با حروف ı ö ü است. به طور مثال ضمیر اول شخص جمع «بیز» (біз)، در الفبای عربی، ٴبىز نوشته می‌شود.
اما باید توجه داشت که استثناهایی هم وجود دارند. اول این‌که کلماتی که در آنها حروف «/e/ (е, э)»‌‌ (حرف ە) وجود دارد، به دلیل اینکه این حرف، واکه‌های پیشین است، دیگر نیازی به همزه برای مشخص کردن اینکه سایر واکه‌های کلمه نیز پیشین هستند وجود ندارد. بطور مثال کلمه ٴتۇيىس (به معنای گره)، همزه دارد، به این معنا که این واکه‌های این کلمه ı و ü هستند. اما در حالت جمع، همزه دیگر در کلمه تۇيىستەر نوشته نمی شود، چرا که حرف «ە» در این کلمه موجود است.
از دیگر استثناها، کلماتی هستند که دارای یکی از حروف «/k/ (к), /q/ (қ), /g/ (г), /ğ/ (ғ)» (ك، گ، ق، ع) می‌باشند، بدون همزه نوشته می‌شوند. کلماتی که شامل حروف «/k/ (к), /g/ (г)» (ك، گ) هستند، بر اساس قوانین فونولوژیک قزاقی، به خودی خود واکه‌های پیشین خواهند داشت و در نتیجه نیازی به همزه نخواهند داشت. بطور مثال،‌ کلمه ٴتۇيىر به معنای «دانه‌ٔ ریز»، با همزه نوشته می‌شود، اما کلمه مشتق از آن، تۇيىرشىك،‌ به معنی «شنی، دانه‌ای»، به دلیل اینکه دارای حرف «ك» می‌باشد، بدون همزه نوشته می‌شود.
کلماتی که شامل حروف «/q/ (қ), /ğ/ (ғ)» (ق، ع) هستند، بر طبق قوانین فونولوژیک قزاقی،‌واکه پسین خواهند داشت.
ریخت‌شناسی و صرف > صرف حالت‌های اسم

| حالت | پسوند | حالات ممکن | ٴومىرى «زندگی» | اۋا «هوا» | ٴتۇيىس «گره» | ٴسابىز «هویج» | باس «سر» | تۇز «نمک» |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اسمی | — | — | ٴومىرى | اۋا | ٴتۇيىس | ٴسابىز | باس | تۇز |
| مفعولی | -NI | -ٴنى، -نى، - ٴدى، -دى، - ٴتى، -تى، -ن | ٴومىرىنى | اۋانى | ٴتۇيىستى | ٴسابىزدى | باستى | تۇزدى |
| مالکیت | -NIŋ | -نىڭ، -ٴنىڭ، -دىڭ، -ٴدىڭ، -تىڭ، -ٴتىڭ | ٴومىرىنىڭ | اۋانىڭ | ٴتۇيىستىڭ | ٴسابىزدىڭ | باستىڭ | تۇزدىڭ |
| متممی | -GA | -گە، -عا، -كە، -قا، -نە، -نا | ومىرىگە | اۋاعا | تۇيىسكە | سابىزگە | باسقا | تۇزعا |
| مکانی | -DA | -دە، -دا، -تە، -تا | ومىرىدە | اۋادا | تۇيىستە | سابىزدە | باستا | تۇزدا |
| افتراقی | -DAn | -دەن، -دان، -تەن، -تان، -نەن، -نان | ومىرىدەن | اۋادان | تۇيىستەن | سابىزدەن | باستان | تۇزدان |
| واسطه‌ای | -Men | -مەن، -بەن، -پەن | ومىرىمەن | اۋامەن | تۇيىسپەن | سابىزبەن | باسپەن | تۇزبەن |
| حالت | پسوند | حالات ممکن | кеме «کشتی» | ауа «هوا» | шелек «سطل» | сәбіз «هویج» | бас «سر» | тұз «نمک» |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اسمی | — | — | кеме | ауа | шелек | сәбіз | бас | тұз |
| مفعولی | -NI | -ні, -ны, -ді, -ды, -ті, -ты, -н | кемені | ауаны | шелекті | сәбізді | басты | тұзды |
| مالکیت | -NIŋ | -нің, -ның, -дің, -дың, -тің, -тың | кеменің | ауаның | шелектің | сәбіздің | бастың | тұздың |
| متممی | -GA | -ге, -ға, -ке, -қа, -не, -на | кемеге | ауаға | шелекке | сәбізге | басқа | тұзға |
| مکانی | -DA | -де, -да, -те, -та | кемеде | ауада | шелекте | сәбізде | баста | тұзда |
| افتراقی | -DAn | -ден, -дан, -тен, -тан, -нен, -нан | кемеден | ауадан | шелектен | сәбізден | бастан | тұздан |
| واسطه‌ای | -Men | -мен(ен) -бен(ен) -пен(ен) | кемемен | ауамен | шелекпен | сәбізбен | баспен | тұзбен |
ریخت‌شناسی و صرف > ضمیرها

| مفرد> قزاقی (سیلیلیک و لاتین) | مفرد> قزاقی (عربی) | مفرد> فارسی | جمع> قزاقی (سیلیلیک و لاتین) | جمع> قزاقی (عربی) | جمع> فارسی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Мен (Men) | مەن | من | Біз (Bız) | ٴبىز | ما |
| Сен (Sen) | سەن | تو (عامیانه) | Сендер (Sender) | سەندەر | شما (جمع تو) |
| Сіз (Sız) | ٴسىز | شما (یک شخص، از روی احترام) | Сіздер (Sızder) | سىزدەر | شما (جمع شما) |
| Ол (Ol) | ول | او/ آن | Олар (Olar) | ولار | آن‌ها/ ایشان |
.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اسمی | мен مەن | сен سەن | сіз ٴسىز | ол ول | біз ٴبىز | сендер سەندەر | сіздер سىزدەر | олар ولار |
| مفعولی | мені مەنى | сені سەنى | сізді ٴسىزدى | оны ونى | бізді ٴبىزدى | сендерді سەندەردى | сіздерді سىزدەردى | оларды ولاردى |
| مالکیت | менің مەنىڭ | сенің سەنىڭ | сіздің ٴسىزدىڭ | оның ونىڭ | біздің ٴبىزدىڭ | сендердің سەندەردىڭ | сіздердің سىزدەردىڭ | олардың ولاردىڭ |
| متممی | маған ماعان | саған ساعان | сізге سىزگە | оған وعان | бізге بىزگە | сендерге سەندەرگە | сіздерге سىزدەرگە | оларға ولارعا |
| مکانی | менде مەندە | сенде سەندە | сізде سىزدە | онда وندا | бізде بىزدە | сендерде سەندەردە | сіздерде سىزدەردە | оларда ولاردا |
| افتراقی | менен مەنەن | сенен سەنەن | сізден سىزدەن | онан ونان | бізден بىزدەن | сендерден سەندەردەن | сіздерден سىزدەردەن | олардан ولاردان |
| واسطه‌ای | менімен مەنىمەن | сенімен سەنىمەن | сізбен سىزبەن | онымен ونىمەن | бізбен بىزبەن | сендермен سەندەرمەن | сіздермен سىزدەرمەن | олармен ولارمەن |
.
|  | ضمیر | پسوند فعل مضارع | پسوند مالکیتی | پسوند فعل ماضی / شرطی |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| اول شخص مفرد | мен مەن | -мын / -мін  -مىن / ٴ-مىن | -(ы)м / -(і)м  -م / -ىم / ٴ-ىم | -(ы)м   -م / -ىم |
| دوم شخص مفرد | сен سەن | -сың / -сің -سىڭ / ٴ-سىڭ | -(ы)ң / -(і)ң  -ڭ / -ىڭ / ٴ-ىڭ | -(ы)ң   -ڭ / -ىڭ |
| دوم شخص مفرد (شما) | сіз ٴسىز | -сыз / -сіз -سىز/ ٴ-سىز | -(ы)ңыз/-(й)ңйз -ڭىز / -ىڭىز ، -ٴڭىز / -ٴىڭىز | -(ы)ңыз/-(й)ңйз -ڭىز / -ىڭىز ، -ٴڭىز / -ٴىڭىز |
| سوم شخص مفرد | ол ول | - - | -(с)ы / -(с)і  -ى / -سى / ٴ-ى / ٴ-سى | -(с)ы / -(с)і  -ى / -سى / ٴ-ى / ٴ-سى |
| اول شخص جمع | біз ٴبىز | -мыз / -міз -مىز / ٴ-مىز | -(ы)мыз -مىز / -ىمىز | -(ы)к/-(й)қ -ق/-يق، -ك/-ىك |
| دوم شخص جمع | сендер سەندەر | -сыңдар / -сіңдер -سىڭدار / -سىڭدەر | -ларың / -лерің    -لارىڭ / -لەرىڭ | -(ы)ңдар / -(і)ңдер  -ڭدار / -ڭدەر / -ىڭدار/ -ىڭدەر |
| دوم شخص جمع (محترمانه) | сіздер سىزدەر | -сыздар / -сіздер -سىزدار / -سىزدەر | -(ы)ңыз/-(й)ңйз -ڭىز / -ىڭىز ، -ٴڭىز / -ٴىڭىز | -(ы)ңыздар / -(і)ңіздер  -ڭىزدار / -ڭىزدەر / -ىڭىزدار/ -ىڭىزدەر |
| سوم شخص جمع | олар ولار | - - | -лары / -лері    -لارى / -لەرى | -(с)ы / -(с)і  -ى / -سى / ٴ-ى / ٴ-سى |
ریخت‌شناسی و صرف > افعال > مصدرها

صرف فعل‌ها در زبان قزاقی، مانند سایر زبان‌های ترکی با اضافه کردن پسوندهای مختلف به ریشهٔ فعل تشکیل می‌شود. تلفظ و نوشتار این پسوندها به تبعیت از قانون هماهنگی مصوت‌ها و قانون هم‌خوانی صامت‌ها می‌توانند متفاوت باشند.
در زبان قزاقی، چندین نوع مصدر با کاربری‌های مختلف، با الصال پسوند‌های مختلف وجود دارد.
|  |  | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن) | ашу / اشۋ  ‌(باز کردن) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن) | сүю / ٴسۇيۋ  ‌(دوست داشتن) | қорқу / 	قورقۋ  ‌(ترسیدن) | қорқу / 	قورقۋ  ‌(ترسیدن) | сүңгу / سۇڭگۋ  ‌(شیرجه رفتن) | сүңгу / سۇڭگۋ  ‌(شیرجه رفتن) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مصدر پایه / اسمی | -u | ашу | اشۋ | сүю | ٴسۇيۋ | қорқу | قورقۋ | сүңгу | سۇڭگۋ |
| وجه وصفی گذشته | -GAn | ашқан | اشقان | сүйген | سۇيگەن | қорыққан | قورىققان | сүңгіген | سۇڭگىگەن |
| وجه وصفی آینده | -Ar | ашар | اشار | сүйер | سۇيەر | қорқар | قورقار | сүңгір | سۇڭگىر |
| وجه وصفی عبوری | -AtIn | ашатын | اشاتىن | сүйетін | سۇيەتىن | қорқатын | قورقاتىن | сүңгитін | سۇڭگيتىن |
| مصدر قیدی | -(I)p | ашып | اشىپ | сүйіп | ٴسۇيىپ | қорқып | قورقىپ | сүңгіп | سۇڭگىپ |
ریخت‌شناسی و صرف > افعال > نمودهای فعلی و زمان

در زبان قزاقی، علاوه بر فعل استمراری ساده که با فعل کمکی خاص خود ساخته می‌شود (همانطور که در جدول بالا نشان داده شده است)، نمودها و حالات دیگری از نوع استمراری نیز وجود دارد. این انواع، با استفاده از افعال کمکی خاص دیگری درست می‌شوند.
افعال استمراری نیز، با صرف زمانی فعل کمکی، می‌توانند مفاهیم مضارع استمراری، ماضی استمراری، و غیره را ادا کنند (همانطور که در جدول بالا نشان داده شده است).
| نمود | قزاق (اول شخص) | ترجمه فارسی | قزاق (سوم شخص) | ترجمه فارسی | فعل کمکی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| غیر استمراری | Жеймін‎ جەيمىن | من می‌خورم | Суда балық жүзеді. سۋدا بالىق جۇزەدى. | ماهی در آب شنا کرد. | هیچ |
| استمراری ساده | Жеп жатырмын‎ جەپ جاتىرمىن | من دارم می‌خورم. | Суда балық жүзіп жатыр. سۋدا بالىق ٴجۇزىپ جاتىر. | ماهی در آب دارد شنا می‌کند. | жату / جاتۋ－ به معنی لغوی «دراز کشیدن» فعل کمکی «در حال [انجام کاری] بودن» |
| استمراری تداومی | Жеп отырмын‎ جەپ وتىرمىن | من [چند وقتی است که نشسته‌ام] و دارم می‌خورم. | оқушы кітап оқып отыр. وقۇشى كىتاپ وقىپ وتىر. | دانش‌آموز [چند وقتی است که نشسته‌است] و دارد کتاب می‌خواند. | отыру / وتىرۋ – به معنی لغوی «نشستن» فعل کمکی «همین الان در حالتِ مشغول [انجام کاری] بودن» |
| استمراری لحظه‌ای | Жеп тұрмын‎ جەپ تۇرمىن | من [همبن الان، در همین لحظه] دارم می‌خورم. | Суда балық жүзіп тұр. سۋدا بالىق ٴجۇزىپ تۇر. | ماهی [همبن الان، در همین لحظه] در آب دارد شنا می‌کند. | тұру / تۇرۋ – به معنی لغوی «ایستادن» فعل کمکی «در حال [انجام کاری مستمراً] ماندن» |
| عادتی | Жеп жүрмін‎ جەپ ٴجۇرمىن | من [هر روز/معمولا، فلان چیز را] می‌خورم. | Суда балық жүзіп жүр. سۋدا بالىق ٴۇزىپ ٴجۇر. | ماهی در آب [بر طبق معمول] مشغول شنا کردن است. | жүру / ءٴجۇرۋ – به معنی لغوی «راه رفتن» فعل کمکی «مشغول [انجام کاری] بودن» (عملی پویا، عادی، یا تکرار شونده) |
ریخت‌شناسی و صرف > صفات

در زبان قزاقی ، صفات را می‌شود از آنجا تشخیص داد که بر خلاف اسم‌ها، صرف نمی‌شوند و پسوندی نه برای جمع و نه برای هر یک از حالات ممکنه نمی‌گیرند.
صفت‌ها در زبان قزاقی ، هم حالت «-ـتر/-ـترین» به خود می‌گیرند، هم حالات قیاسی چون «بسیار، خیلی، ...».
در زبان قزاقی ، «-ـتر» با پسوند‌ «-рақ, -рек, -ырақ, -ірек / -ـراق، -ـرەك، -ـىراق، -ـىرەك»، منطبق با قانون هماهنگی مصوت‌ها تشکیل می‌شود.
жақсырақ / جاقسىراق (بهتر)
әдемірек / ادەمىرەك (زیباتر)
жарқынырақ / جارقىنىراق (روشن‌تر)
үлкенірек / ۇلكەنىرەك (بزرگتر)
‎
در زبان قزاقی ، «-ـترین» با حرف اضافه «ең / ەڭ» ادا می‌شود.
ең  жақсы / ەڭ جاقسى (بهترین)
ең  әдемі / ەڭ ادەمى (زیباترین)
ең  жарқын / ەڭ جارقىن (روشن‌ترین)
ең  үлкен / ەڭ ۇلكەن (بزرگترین)
در ساخت جملهٔ بالا، اولا که واژهٔ اصلی که قصد ادای بهتر بودن آن‌را داریم، یعنی «خرگوش»، در حالت اسمی صرف می‌شود. واژه‌ای که خرگوش را با آن مقایسه می‌کنیم، یعنی «آهو»، در حالت افتراقی صرف شده است. دوم این‌که، پسوند «-рақ / -ـراق» (به معنی -ـتر) اختیاری بوده و معمولا در قزاقی در این‌گونه جملات استفاده نمی‌شود.
در زبان قزاقی، دو واژه پر استفاده به معنای «بسیار» وجود دارد.
اولین آن‌ها‌ «өте / وتە»‌ است. این واژه، مفهوم «بسیار» را از نظر کیفی یا شدت می‌رساند. واژهٔ «өте / وتە» برای صفات بیشتر کاربرد دارد.
واژهٔ دیگر، «көп / كوپ»‌ می‌باشد، که مفهوم کمیتی و مقداری را دارد. از نظر استفاده، با وجود شباهت معنایی «көп / كوپ» و «өте / وتە»، این دو واژه را نمی‌شود بجای هم‌دیگر استفاده کرد. همانطور که در ترجمهٔ نمونه‌های بالا، نمی‌توان واژهٔ «بسیار» را با «زیاد» جایگزین کرد، واژهٔ «өте / وتە» را نمی‌توان با «көп / كوپ» عوض کرد.
نمونه‌هایی زیر با استفاده از واژهٔ «көп / كوپ»:
نوشته‌ای به قزاقی

سرود ملی قزاقستان (قزاقستان من):
| قزاقی به خط سیریلیک | قزاقی به خط لاتین | قزاقی به خط عربی | برگردان فارسی |
| --- | --- | --- | --- |
|  Алтын күн аспаны,  Алтын дән даласы,  Ерліктің дастаны -  Еліме қарашы! Ежелден ер деген,  Даңқымыз шықты ғой,  Намысын бермеген,  Қазағым мықты ғой! Қайырмасы:  Менің елім, менің елім,  Гүлің болып егілемін,  Жырың болып төгілемін, елім!  Туған жерім менің — Қазақстаным! Ұрпаққа жол ашқан,  Кең байтақ жерім бар.  Бірлігі жарасқан,  Тәуелсіз елім бар. Қарсы алған уақытты,  Мәңгілік досындай.  Біздің ел бақытты,  Біздің ел осындай! Қайырмасы:  Менің елім, менің елім,  Гүлің болып егілемін,  Жырың болып төгілемін, елім!  Туған жерім менің — Қазақстаным! |  Altın kün aspanı,  Altın dän dalası,  Erliktiñ dastanı -  Elime qaraşı! Ejelden er degen,  Dañqımız şıqtı ğoy,  Namısın bermegen,  Qazağım mıqtı ğoy! Qayırması:  Meniñ elim, meniñ elim,  Güliñ bolıp egilemin,  Jırıñ bolıp tögilemin, elim!  Tuwğan jerim meniñ — Qazaqstanım! Urpaqqa jol aşqan,  Keñ baytaq jerim bar.  Birligi jarasqan,  Täwelsiz elim bar. Qarsı alğan waqıttı,  Mäñgilik dosınday.  Bizdiñ el baqıttı,  Bizdiñ el osınday! Qayırması:  Meniñ elim, meniñ elim,  Güliñ bolıp egilemin,  Jırıñ bolıp tögilemin, elim!  Tuwğan jerim meniñ — Qazaqstanım! |  التىن كۇن اسپانى،  التىن  ٴدان دالاسى،  ەرلىكتىڭ داستانى -  ەلىمە قاراشى! ەجەلدەن ەر دەگەن،  داڭقىمىز شىقتى عوي،  نامىسىن بەرمەگەن،  قازاعىم مىقتى عوي! قايىرماسى:  مەنىڭ ەلىم، مەنىڭ ەلىم،  گۇلىڭ بولىپ ەگىلەمىن،  جىرىڭ بولىپ توگىلەمىن، ەلىم!  تۋعان جەرىم مەنىڭ — قازاقستانىم! ۇرپاققا جول اشقان،  كەڭ بايتاق جەرىم بار.  بىرلىگى جاراسقان،  تاۋەلسىز ەلىم بار. قارسى العان ۋاقىتتى،  ماڭگىلىك دوسىنداي.  ٴبىزدىڭ ەل باقىتتى،  ٴبىزدىڭ ەل وسىنداي! قايىرماسى:  مەنىڭ ەلىم، مەنىڭ ەلىم،  گۇلىڭ بولىپ ەگىلەمىن،  جىرىڭ بولىپ توگىلەمىن، ەلىم!  تۋعان جەرىم مەنىڭ — قازاقستانىم! |  آسمان خورشید زرین  دشت دانهٔ زرین  داستان دلاوری -  و اینک سرزمین من را بنگر! از ازل  شکوه قهرمانی ما نمایان شد  و مردم ناموس خود را پاس داشتند  مردم قزاق نیرومند است! همسرایی:  کشورم، کشورم،  من چون گلی برای تو کاشته می‌شوم  چون سرودی برای تو جاری می‌شوم، کشور!  زاد و بوم من – قزاقستان من! راه بر نوادگان باز شد  سرزمینی پهناور دارم.  یکپارچگی آن درست و درخور است  کشوری دارم مستقل. آن هنگام را پذیرا شد  مانند دوستی جاودان  کشور ما شادمان است  چنین است کشور ما. همسرایی:  کشورم، کشورم،  من چون گلی برای تو کاشته می‌شوم  چون سرودی برای تو جاری می‌شوم، کشور!  زاد و بوم من – قزاقستان من! |
الفبای پیشنهادی لاتین برای زبان قزاقی، برپایه فرمان ۵۶۹ (۲۶ اکتبر ۲۰۱۷)
دبیره‌های عربی و لاتین قزاقی در سال ۱۹۲۴
بونویل، کنتاکی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= کنتاکی, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| بونویل، کنتاکی | بونویل، کنتاکی |
| --- | --- |
شهر: شهر
Booneville, Kentucky: Booneville, Kentucky
Central Booneville, with the courthouse to the right: Central Booneville, with the courthouse to the right
Location of Booneville, Kentucky: Location of Booneville, Kentucky
مختصات: ۳۷°۲۸′۲۹″ شمالی ۸۳°۴۰′۳۶″ غربی﻿ / ﻿۳۷٫۴۷۴۷۲°شمالی ۸۳٫۶۷۶۶۷°غربی﻿ / 37.47472; -83.67667: مختصات: ۳۷°۲۸′۲۹″ شمالی ۸۳°۴۰′۳۶″ غربی﻿ / ﻿۳۷٫۴۷۴۷۲°شمالی ۸۳٫۶۷۶۶۷°غربی﻿ / 37.47472; -83.67667
ایالت:  کنتاکی
شهرستان: Owsley
Incorporated: ۱ مارس ۱۸۴۷
حکومت: حکومت
 • نوع: City Commission
 • شهردار: Charles E. Long
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۶ مایل مربع (۱٫۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۶ مایل مربع (۱٫۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۷۰۹ فوت (۲۱۶ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۱۱۱
 • تراکم: ۱۷۶٫۲/مایل مربع (۶۸٫۰/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: ۴۱۳۱۴
کد منطقه: 606
FIPS code: ۲۱-۰۸۶۱۴
GNIS feature ID: ۰۵۱۰۸۵۲
وبگاه: City of Booneville
بونویل (به انگلیسی: Booneville) شهری در ایالت کنتاکی کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۸۱ نفر بوده‌است.
تیمیانکی مدرکی

Village در 23x15px|border |alt=لهستان|link=لهستان لهستان
| Tymianki-Moderki | Tymianki-Moderki |
| --- | --- |
Village: Village
Tymianki-Moderki: Tymianki-Moderki
مختصات: ۵۲°۴۱′ شمالی ۲۲°۲۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۲٫۶۸۳°شمالی ۲۲٫۳۸۳°شرقی﻿ / 52.683; 22.383: مختصات: ۵۲°۴۱′ شمالی ۲۲°۲۳′ شرقی﻿ / ﻿۵۲٫۶۸۳°شمالی ۲۲٫۳۸۳°شرقی﻿ / 52.683; 22.383
استان‌های لهستان: استان ماسوویان
County: Ostrów Mazowiecka
گمینا: Boguty-Pianki
ارتفاع: ۱۲۵ متر (۴۱۰ فوت)
جمعیت: ۱۱۰
تیمیانکی مدرکی (به لاتین: Tymianki-Moderki) یک منطقهٔ مسکونی در لهستان است که در Gmina Boguty-Pianki واقع شده‌است.
خصوصیات

تیمیانکی مدرکی ۱۱۰ نفر جمعیت دارد و ۱۲۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
اسپرینگرویل، آریزونا

مکان در آمریکا
| Springerville, Arizona | Springerville, Arizona |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Springerville Federal Building, 1938: Springerville Federal Building, 1938
Location in شهرستان آپاچی، آریزونا and the state of آریزونا: Location in شهرستان آپاچی، آریزونا and the state of آریزونا
مختصات: ۳۴°۸′۱۱″ شمالی ۱۰۹°۱۶′۴۵″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۱۳۶۳۹°شمالی ۱۰۹٫۲۷۹۱۷°غربی﻿ / 34.13639; -109.27917: مختصات: ۳۴°۸′۱۱″ شمالی ۱۰۹°۱۶′۴۵″ غربی﻿ / ﻿۳۴٫۱۳۶۳۹°شمالی ۱۰۹٫۲۷۹۱۷°غربی﻿ / 34.13639; -109.27917
ایالت: آریزونا
شهرستان: Apache
حکومت: حکومت
 • Mayor: Kay Dyson
مساحت: مساحت
 • کل: ۱۱٫۷ مایل مربع (۳۰٫۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱۱٫۵ مایل مربع (۲۹٫۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۱ مایل مربع (۰٫۴ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۶۹۶۷ فوت (۲۱۲۴ متر)
جمعیت (2007): جمعیت (2007)
 • کل: ۱٬۹۸۰
 • تراکم: ۱۷۰٫۸/مایل مربع (۶۵٫۹/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۷ (MST)
زیپ‌کد: 85938
Area code: 928
کد FIPS: 04-68990
وبگاه: http://www.springerville.com/
اسپرینجرویل (به انگلیسی: Springerville) شهری در شهرستان آپاچی ایالت آریزونا است که در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱٬۹۶۱ نفر جمعیت داشته است. اسپرینجرویل، به‌طور رسمی در تاریخ ۱۹۴۸ میلادی به‌عنوان یک شهر شناخته شد.