stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
روابط ارمنستان و مکزیک
تاریخچه

اولین ارمنیانی که به مکزیک رسیدند در قرن ۱۷ اتفاق افتاد، با این حال، بزرگ‌ترین موج در دهه ۱۹۲۰ به عنوان نتیجه نسل‌کشی ارمنی‌ها رخ داد.
در ۱۴ ژانویه ۱۹۹۲، یک ماه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در دسامبر ۱۹۹۱؛ ارمنستان و مکزیک روابط دیپلماتیک رسمی با یکدیگر برقرار کردند. در مارس ۲۰۰۲، نخست‌وزیر ارمنستان آندرانیک مارگاریان برای شرکت در کنفرانس اجماع مونتری به شهر مونتری در شمال مکزیک آمد. این سفر اولین و بالاترین مقام دولتی ارمنستان بود که از زمان استقلال به مکزیک سفر کرده است. در آگوست ۲۰۰۲، وارطان اوسکانیان وزیر امور خارجه ارمنستان به مکزیک سفر کرد. در طول این بازدید، هر دو کشور توافق‌نامه‌هایی در زمینه همکاری در حوزه‌های فرهنگ و آموزش و همچنین توافق‌نامه‌ای برای لغو ویزا برای دارندگان گذرنامه‌های رسمی و دیپلماتیک امضا کردند.
در اکتبر ۲۰۱۲، ادوارد نالباندیان وزیر امور خارجه ارمنستان به مکزیک سفر کرد. نالبندیان وزیر امور خارجه در جریان سفر خود نگرانی خود را در مورد به رسمیت شناختن کشتار خواجه‌لی از سوی مکزیک در سال ۲۰۱۱ بیان کرد که در آن حدود ۱۶۱ غیرنظامی آذری قومی در شهر خواجه‌لی در فوریه ۱۹۹۲ در جریان جنگ اول قره باغ کوهستانی کشته شدند. نعلبندیان وزیر امور خارجه همچنین نگران قرار دادن مجسمه ای به یاد حیدر علی اف رئیس‌جمهور سابق آذربایجان در پاسئو د لا رفورما اصلی مکزیک بود. پس از مخالفت‌های زیاد گروه‌های حقوق بشر در مکزیک، مجسمه رئیس‌جمهور علی اف برداشته شد و به یک خانه شخصی منتقل شد. نالبندیان وزیر امور خارجه در جریان سفر خود به مکزیک در سنای مکزیک سخنرانی کرد و در مورد بهبود روابط دیپلماتیک بین دو کشور و اینکه ارمنستان سفارت خود را در مکزیک افتتاح خواهد کرد صحبت کرد. در اوایل سال ۲۰۱۴، ارمنستان سفارت خود را در مکزیکو سیتی افتتاح کرد.
در آوریل ۲۰۱۵، سنای مکزیک هفته فرهنگی ارمنی را به تاریخ ارمنستان و به مناسبت یادبود ۲۳ سال روابط دیپلماتیک بین دو ملت برگزار کرد. در نوامبر ۲۰۱۷، دو نماینده کنگره مکزیک، در حالی که به عنوان بخشی از گروه دوستی مکزیک و ارمنستان به دعوت دولت ارمنستان در یک سفر رسمی به ارمنستان بودند، از منطقه مورد مناقشه قره باغ کوهستانی که در آن زمان توسط نیروهای ارمنی اشغال شده بود و در داخل آذربایجان واقع شده بود، بازدید کرد. سفر آنها توسط دولت مکزیک مورد تأیید قرار نگرفت و باعث شعله‌ور شدن روابط دیپلماتیک بین آذربایجان و مکزیک شد.
در ژوئن ۲۰۱۹، مکزیک یک کنسولگری افتخاری در ایروان افتتاح کرد. در سال ۲۰۲۰، در جریان جنگ دوم قره باغ کوهستانی، دولت مکزیک نگرانی عمیق خود را نسبت به گزارش‌های مربوط به استفاده از زور در قره باغ کوهستانی ابراز کرد و از ارمنستان و آذربایجان خواست که «با نهایت احتیاط عمل کنند، عملیات نظامی را به حالت تعلیق درآورند و روند گفتگو را در اسرع وقت از سر بگیرند.».
در ۸ فوریه ۲۰۲۳، سنای مکزیک سندی را تصویب کرد که نسل‌کشی ارامنه توسط نیروهای عثمانی در سال ۱۹۱۵ را با استناد به لزوم حمایت از حقوق بشر جهانی به رسمیت می‌شناسد. در سپتامبر ۲۰۲۳، پارویر هوانیسیان معاون وزیر امور خارجه به مکزیک سفر کرد تا در چهارمین گردهمایی رایزنی‌های سیاسی بین دو کشور شرکت کند.
توافقات دوجانبه

هر دو کشور چند موافقتنامه دوجانبه مانند یادداشت تفاهم برای ایجاد رایزنی‌های سیاسی در مورد موضوعات مورد علاقه متقابل (۱۹۹۳)، موافقتنامه برای استقرار رژیم بدون ویزا در رابطه با دارندگان گذرنامه دیپلماتیک و خدماتی (۲۰۰۲)؛ موافقتنامه همکاری در زمینه‌های فرهنگی و آموزشی (۲۰۰۲)؛ یادداشت تفاهم بین سفارت ارمنستان و دانشگاه خودمختار سینالوآ (۲۰۲۳)؛ و موافقت نامه همکاری بین آکادمی‌های دیپلماتیک هر دو کشور (۲۰۲۳) امضا کرده‌اند.
تجارت

در سال ۲۰۲۳، میزان تجارت دو طرفه بین هر دو کشور بالغ بر ۴٫۶ میلیون دلار آمریکا بود. صادرات اصلی ارمنستان به مکزیک عبارتند از: فروآلیاژها، جواهرات، پوشاک، ماشین آلات و لوازم مکانیکی و ترانسفورماتورهای قدرت. صادرات اصلی مکزیک به ارمنستان عبارتند از: قهوه، الکل، کالاهای دارویی، ابزار و وسایل الکترونیکی و ابزار پزشکی.
نمایندگی‌های دیپلماتیک مقیم

ارمنستان در مکزیکو سیتی سفارت دارد. مکزیک از سفارت خود در مسکو، روسیه در ارمنستان معتبر است و یک کنسولگری افتخاری در ایروان دارد.
سفارت ارمنستان در مکزیکوسیتی
آلفونس آرئولا

آلفونس آرئولا (فرانسوی: Alphonse Areola؛ زادهٔ ۲۷ فوریهٔ ۱۹۹۳) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است که در پست دروازه‌بان برای باشگاه فوتبال وستهام یونایتد بازی می‌کند.
وی در حال حاضر دروازه‌بان دوم تیم ملی فوتبال فرانسه بعد از مایک منیان است. او در فصل ۲۰۲۰–۲۰۱۹ با انتقال کیلور ناواس به پاری سن ژرمن به صورت قرضی به رئال مادرید پیوست.
امار حرفه ای

| عملکرد> فصل. | عملکرد> باشگاه. | عملکرد> لیگ. | لیگ> بازی.لیگ کشوری | لیگ> گل.لیگ کشوری | جام> بازی.جام حذفی | جام> گل.جام حذفی | قاره‌ای> بازی.اروپا | قاره‌ای> گل.اروپا | دیگر> بازی.دیگر | دیگر> گل.دیگر | مجموع> بازی.مجموع | مجموع> گل.مجموع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲۰۱۲-۲۰۱۳ | پاری سن ژرمن | لیگ۱ | ۲ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۲ | ۰ |
| ۲۰۱۳-۲۰۱۴ | لانس | لیگ۲ | ۳۵ | ۰ | ۱ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۳۶ | ۰ |
| ۲۰۱۴-۲۰۱۵ | باستیا | لیگ۱ | ۳۵ | ۰ | ۱ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۳۶ | ۰ |
| ۲۰۱۵-۲۰۱۶ | ویارئال | لالیگا | ۳۲ | ۰ | ۰ | ۰ | ۵ | ۰ | ۰ | ۰ | ۳۷ | ۰ |
| ۲۰۱۶-۲۰۱۷ | پاری سن ژرمن | لیگ۱ | ۱۵ | ۰ | ۵ | ۰ | ۶ | ۰ | ۰ | ۰ | ۲۶ | ۰ |
| ۲۰۱۷-۲۰۱۸ | پاری سن ژرمن | لیگ۱ | ۳۴ | ۰ | ۰ | ۰ | ۸ | ۰ | ۱ | ۰ | ۴۳ | ۰ |
| ۲۰۱۸-۲۰۱۹ | پاری سن ژرمن | لیگ۱ | ۲۱ | ۰ | ۵ | ۰ | ۳ | ۰ | ۰ | ۰ | ۲۹ | ۰ |
| ۲۰۱۹-۲۰۲۰ | پاری سن ژرمن | لیگ۱ | ۳ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۱ | ۰ | ۴ | ۰ |
| جمع | جمع | جمع | ۷۵ | ۰ | ۱۰ | ۰ | ۱۷ | ۰ | ۲ | ۰ | ۱۰۴ | ۰ |
| ۲۰۱۹-۲۰۲۰ | رئال مادرید | لالیگا | ۵ | ۰ | ۳ | ۰ | ۲ | ۰ | ۰ | ۰ | ۱۰ | ۰ |
| مجموع | مجموع | مجموع | ۱۸۲ | ۰ | ۱۵ | ۰ | ۲۴ | ۰ | ۲ | ۰ | ۲۲۲ | ۰ |
افتخارات > پاری سن ژرمن

لیگ ۱: ۲۰۱۳–۲۰۱۴، ۲۰۱۴–۲۰۱۵، ۲۰۱۵–۲۰۱۶، ۲۰۱۷–۲۰۱۸، ۲۰۱۸–۲۰۱۹ ، ۲۰۱۹-۲۰۲۰
جام حذفی فوتبال فرانسه: ۲۰۱۴–۲۰۱۵، ۲۰۱۵–۲۰۱۶، ۲۰۱۶–۲۰۱۷، ۲۰۱۷–۲۰۱۸
سوپر جام فوتبال فرانسه: ۲۰۱۳، ۲۰۱۴، ۲۰۱۵، ۲۰۱۶، ۲۰۱۷، ۲۰۱۸
کاپا دلا لیگ: ۲۰۱۳–۲۰۱۴، ۲۰۱۴–۲۰۱۵، ۲۰۱۵–۲۰۱۶، ۲۰۱۶–۲۰۱۷، ۲۰۱۷–۲۰۱۸
افتخارات > رئال مادرید

لالیگا : ۲۰۱۹-۲۰۲۰
سوپر جام فوتبال اسپانیا: ۲۰۱۹
افتخارات > فرانسه

جام جهانی فوتبال: ۲۰۱۸
لیگ ملت های اروپا:۲۰۲۱
دنتسپلای سیرونا

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: شرکت سهامی عام
نماد سهام شرکت: نزدک: XRAY شاخص S&P 500
ISIN: US24906P1093 
صنعت: تجهیزات پزشکی
بنا نهاده: نیویورک (۲۰۱۶)
دفتر مرکزی: شارلوت، کارولینای شمالی
تعداد کارکنان: ۱۶٬۰۰۰ نفر
وبگاه: dentsplysirona.com
دنتسپلای سیرونا (انگلیسی: Dentsply Sirona) شرکت تجهیزات پزشکی آمریکایی است، که در سال ۲۰۱۶ تأسیس شد.
کمینه محصول پذیرفتنی

کمینه محصول پذیرفتنی (به انگلیسی: Minimum Viable Product) در روند تولید محصول به محصولی گفته می‌شود که با در نظر گرفتن ریسک تولید، ضریب بازگشت سرمایه بالایی دارد. این اصطلاح توسط فرانک رابینسون ایجاد شد و توسط استیو بلنک و اریک رایس مورد استفاده گسترده قرار گرفت.
توضیح

یک MVP شامل ویژگی‌ها و امکانات اصلی است که بدون آن محصول عملاً توانایی پاسخ گویی به نیازهایی را که بر اساس آن طراحی شده‌است نخواهد داشت. یک MVP محصول مینمال شده نیست، بلکه یک استراتژی و پروسه برای تولید محصولی است که قابلیت فروش به مشتریان را داشته باشد. MVP چرخه‌ای شامل ایده پردازی، تولید پروتوتایپ، پرزنتیشن، جمع‌آوری اطلاعات و تحلیل است. این پروسه تا زمانی که منجر به تولید محصولی شود که مطلوب بازار بوده یا به دستیابی به این تلقی که محصول امکان حیات ندارد ادامه می‌یابد.
توضیح > اهداف

امکان تست پیش‌فرض‌های محصول با حداقل منابع
سرعت بخشی در یادگیری
کاهش زمان پروسه مهندسی محصول
ارائه محصول به مشتریان در سریعترین زمان ممکن
تولید نسخه پایه برای محصولات بعدی
توضیح > آزمون

آزمون MVP منجر به این دریافت می‌گردد که آیا محصول نهایی قابلیت تولید و بهره‌برداری را دارد یا خیر. همچنین نتایج آزمون بر روی MVP مشخص می‌سازد که پس از حل مشکلات، گام‌های بعدی چه خواهد بود.
توضیح > نکته قابل توجه

استیو بلنک معتقد است که با MVP: «شما چشم‌انداز را به افراد آینده نگر و نه همهٔ مشتریان، می‌فروشید و حداقل امکانات را ارائه می‌دهید.»
روش‌ها

یک MVP می‌تواند یک پروتوتایپ، یک محصول کامل و بخشی از امکانات یک محصول کامل باشد.
روش‌ها > برای محصول

یکی از استراتژی عمومی MVP برای یک محصول، پیاده‌سازی یک وب سایت و انتقال ترافیک بر روی آن از طریق انتشار آگهی است. این وب سایت به هیچ سیستم فروشی متصل نبوده و تنها به معرفی ویژگی‌های MVP می‌پردازد. با مانیتورینگ گردش کاربر و اطلاعات به دست آمده از الگوهای کلیک بر روی بخش‌های مختلف وب سایت میزان جذابیت MVP برای کاربران سنجیده می‌شود.
روش‌ها > برای سرویس

MVP در مورد سرویس‌ها زمانی تولید می‌گردد که هدف جذب تعداد محدوی کاربر به منظور معرفی سرویس و چشم‌انداز آن است.
الحاجی ضیوف

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 ضیوف در حال بازی برای رنجرز:  ضیوف در حال بازی برای رنجرز
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  الحاجی اوسینو ضیوف
زادروز:  ۱۵ ژانویهٔ ۱۹۸۱ ‏(۴۳ سال)
زادگاه:  داکار، سنگال
قد:  ۱٫۸۱ متر (۵ فوت ۱۱ اینچ)
پست:  وینگر/(فوتبال)
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
:  رن
۰۰۰۰–۱۹۹۸:  سوشو
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۱۹۹۸–۱۹۹۹ |  سوشو |  ۱۶ |  (۰) |
| ۱۹۹۹–۲۰۰۰ |  رن |  ۲۸ |  (۱) |
| ۲۰۰۰–۲۰۰۲ |  لن |  ۵۴ |  (۱۸) |
| ۲۰۰۲–۲۰۰۵ |  لیورپول |  ۵۵ |  (۳) |
| ۲۰۰۴–۲۰۰۵ |  ← بولتون واندررز (قرضی) |  ۲۷ |  (۹) |
| ۲۰۰۵–۲۰۰۸ |  بولتون واندررز |  ۸۷ |  (۱۲) |
| ۲۰۰۸–۲۰۰۹ |  ساندرلند |  ۱۴ |  (۰) |
| ۲۰۰۹–۲۰۱۱ |  بلکبرن راورز |  ۶۰ |  (۴) |
| ۲۰۱۱ |  ← رنجرز (قرضی) |  ۱۵ |  (۱) |
| ۲۰۱۱–۲۰۱۲ |  دونکستر راورز |  ۲۲ |  (۶) |
| ۲۰۱۲–۲۰۱۴ |  لیدز یونایتد |  ۴۰ |  (۵) |
| ۲۰۱۵- |  صباح |  ۲ |  (۲) |
| مجموع |   |  ۴۲۸ |  (۶۹) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۲۰۰۰–۲۰۰۹ |  سنگال |  ۶۹ |  (۲۱) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۱:۰۱, ۲۷ آوریل ۲۰۱۳ (UTC). :  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۲۱:۰۱, ۲۷ آوریل ۲۰۱۳ (UTC). 
الحاجی اوسینو دیوف (فرانسوی: El Hadji Ousseynou Diouf؛ زادهٔ ۱۵ ژانویهٔ ۱۹۸۱) بازیکن فوتبال سابق اهل سنگال است.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال سنگال بازی کرده‌است.
ضیوف دو بار به عنوان بازیکن فوتبال سال آفریقا در سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ انتخاب شد.
او توانست با تیم لیورپول فاتح سه گانه شود
افتخارات > باشگاهی

جام اتحادیه باشگاه‌های انگلستان: ۲۰۰۳
لیگ برتر فوتبال اسکاتلند: ۲۰۱۱
افتخارات > فردی

بازیکن فوتبال سال آفریقا: ۲۰۰۱، ۲۰۰۲
تیم منتخب جام جهانی فوتبال: ۲۰۰۲
فیفا ۱۰۰
مجموعه داده‌های پلیتی

تعداد کشورهای 1800-2003 با نمره 8 یا بالاتر در مقیاس Polity IV، معیاری برای دموکراسی.
مجموعه داده‌های پلیتی (به انگلیسی: Polity data series) یکی از منابع پر استفاده در زمینه تحقیقات علوم سیاسی است. آخرین ویرایش آن با نام پلیتی ۴ (Polity IV) حاوی اطلاعات سالانه کشورهای مستقل دنیا بین سال‌های ۱۸۰۰ تا ۲۰۰۶ می‌باشد. پلیتی ۴ به سفارش گروه عملیاتی پژوهش در مورد بی‌ثباتی سیاسی و توسط پژوهشگرانی از دانشگاه‌های جرج میسون، مریلند و دانشگاه ایالتی کلرادو تهیه شده است. فعالیت‌های تحقیقاتی این گروه که به درخواست و با پشتیبانی دولت آمریکا انجام می‌شود، بر کشورهایی متمرکز است که در آنها درگیری سیاسی بین جناح‌های داخلی ممکن است که سقوط دولت مرکزی بینجامد.
نقشه جهانی که یافته‌های گزارش مجموعه داده‌های Polity IV را برای سال 2017 نشان می‌دهد.
داراختر گلوبنددار

| داراختر گلوبنددار | داراختر گلوبنددار |
| --- | --- |
ماده در شمال شرق اکوادور: ماده در شمال شرق اکوادور
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
CITES Appendix II (CITES): CITES Appendix II (CITES)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: بادخورک‌سانان
تیره:: مگس‌مرغان
سرده:: Chaetocercus
گونه:: C. heliodor
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Chaetocercus heliodor (Bourcier, 1840): Chaetocercus heliodor (Bourcier, 1840)
مترادف: مترادف
 Acestrura heliodor:  Acestrura heliodor
داراختر گلوبنددار (نام علمی: Chaetocercus heliodor) گونه‌ای از مرغ‌های مگس در تبار عسل‌نوش‌تباران (Mellisugini) از زیرتیرهٔ مگس‌مرغیان (Trochilinae)، «مرغ‌های مگس زنبوری» است. در کلمبیا، اکوادور و ونزوئلا یافت می‌شود.
نر داراختر گلوبنددار (Chaetocercus heliodor)، ماکاس اکوادور
وزارت دولت در امور صلح

| 0 | 1 |
| --- | --- |
دید کلی سازمان: دید کلی سازمان
بنیان‌گذاری: ۲۰۱۹ (۲۰۱۹)
گونهٔ سازمان: پروسه صلح
حوزهٔ قدرت: افغانستان
ستاد: کابل
وزیر مسئول: سعادت منصور نادری
معاونان وزیر: عبدالله خنجانی، معاون پالیسی و ارتباطات استراتژیک داکتر عالمه، معاون حقوق بشر و امور زنان
سازمان اجرایی: خوشنود نبی زاده، رییس دفتر
وبگاه: smp.gov.af/en
وزارت دولت در امور صلح وزارتخانه‌ای در افغانستان است که در سال ۱۳۹۸ به هدف برپایی صلح در افغانستان تأسیس شد. سعادت منصور نادری، که قبلاً به عنوان وزیر شهرسازی و مسکن کار کرده بود، در سال ۲۰۲۰ میلادی به توافق رییس جمهور اشرف غنی و دکتر عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه، به عنوان وزیر دولت در امور صلح معرفی گردید.
وزارت دولت در امور صلح یکی از ارگانهای مهم دولت افغانستان در امور گفتگوهای صلح با گروه طالبان در قطر بود. این وزارت مسوولیت دبیرخانه این گفتگوها را به عهده داشت. هیات مذاکره کننده جانب حکومت و مردم افغانستان ۲۲ نفر از مردان و زنانی بودند که از سوی رهبران سیاسی و احزاب مقتدر در افغانستان انتخاب شده بودند. این هیات طی حدود نزدیک به یک سال در شهر دوحه، قطر با هیات طالبان گفتگو کردند، اما این گفتگوها نتیجه نداد و در پانزدهم اگست سال ۲۰۲۱، نظام جمهوریت از هم پاشید و طالبان وارد کابل شدند.
میو هیرانو

میو هیرانو - ۲۰۱۷
میو هیرانو (انگلیسی: Miu Hirano؛ زادهٔ ۱۴ آوریل ۲۰۰۰) یک بازیکن تنیس روی میز اهل ژاپن است.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برنده ۶ مدال طلا، ۲ مدال نقره شده‌است.
آیین کهن آریایی‌ها

آیین کهن آریایی‌ها به اعتقادات مشترک اقوام آریایی تا پیش از منشعب شدن دو قوم بزرگ ایرانی و هندوآریایی در هزارهٔ دوم پیش از میلاد می‌پردازد. آیین آریایی‌ها طبیعت‌پرستی بوده‌است. این اعتقادات در میان قوم هندوایرانی تا دیر باز و تا پیدایش ریگ‌ودا در میان هندوها و تا آغاز ظهور زرتشت در میان ایرانی‌ها باقی بود.
در کتاب مقدس هندوها به نام ریگ‌ودا و کتاب مقدس زرتشتی‌ها، اوستا به وجوه مشترک بسیار که غالباً در لباس عبارات واحدی بیان شده‌است، برمی‌خوریم. حتی قسمتی از اسماء ربانی نیز در دو کتاب باهم قابل تطبیق است. از این رو می‌توان گفت که آیین مزدایی میراث زمان‌های دیرین و دوره‌هایی است که در آن هندی‌ها، ایرانی‌ها و حتی هندواروپایی‌ها زندگی مشترک داشته‌اند. ایرانی‌ها این افکار و نظریات دیرین را در جامهٔ اندیشه‌های نو پذیرفتند و سرانجام در زمان‌های متأخرتر، این زرتشت بود که در معتقدات اصلی مزدایی اصلاحات اساسی و عمیقی به عمل آورد.
مهاجرت‌های هندواروپایی‌ها و آریایی‌ها

خاورشناسان و دانشمندان امروزی عقیده دارند که در ادوار ماقبل تاریخ و هندواروپایی‌ها، که نیاکان آریایی‌ها به‌شمار می‌روند، قبل از انشعاب به قسمت‌های مختلف زمین باهم در آسیای مرکزی می‌زیسته و به یک زبان سخن می‌گفته‌اند و این زبان کهن‌تر و ساده‌تر از زبان سانسکریت بوده، این زبان مادر همهٔ زبان‌های آریایی آسیا و اروپا به‌شمار می‌آید. به علاوه همهٔ این اقوام به یک دین و یک روش پرستش عقیده داشتند. احتمال می‌رود که سردی هوا در عصر یخبندان مابین ۱۸۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال پیش، مهاجرت عظیم اقوام هندواروپایی را سبب شده باشد. در طی این مهاجرت یک شعبه از هندواروپایی‌ها به سوی شمال غرب روانه شده و به پنج قسمت مختلف اروپا کوچ نمودند. شاخهٔ دیگر آریایی‌ها بودند که در نواحی استپ ممتد از شمال دریای سیاه و دریای کاسپین در جنوب روسیه تا ترکستان و رودهای آمودریا و سیردریا مسکن گزیدند. در اواخر هزاره چهارم و اوایل هزار سوم پیش از میلاد، در استپ‌های آسیای مرکزی از اقوام هندواروپایی جدا شدند و به سمت نواحی آسیای مرکزی جنوبی و افغانستان حرکت کردند. این اقوام پس از سکونت در منطقه ای که بر حسب سنت و روایت اوستا و ریگ‌ودا (متون باستانی اقوام هندوایرانی) به نام اَریانم وَئِجَه (Airyanəm vaējō) شهرت دارد، در حدود اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پ م هم‌زمان با عصر برنز متأخر از یکدیگر جدا شدند و در مسیرهای جداگانه ای وارد شبه‌قاره هند و فلات ایران شدند.
تاریخ دقیق جدا شدن ایرانی‌ها و هندوآریایی‌ها از یک دیگر مشخص نیست، اما می‌دانیم که هندوآریایی‌ها در حدود سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد منطقه پنجاب را در تصرف داشتند. آغاز مهاجرت آریایی‌ها به فلات ایران را برخی ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد دانسته‌اند. با گذشت زمان جدایی در شاخه آریایی بیشتر شد و بالاخره هندوآریایی‌ها در شمال غربی هند مستقر شدند. هندوآریایی‌ها پس از ورود خود به شمال هند آن‌جا را آریاورته خواندند و در بعدها آریاورته را هندوستان نامیدند. سپس این نام که مختص شمال کشور هند بود به سراسر خاک هند گفته شد. آریایی‌هایی که در فلات ایران ساکن شده بودند، با مردم بومی در فلات ایران درآمیختند و ایرانی خوانده شدند. نام آریایی به معنی نجیب و شریف است و نام ایران به معنی سرزمین آریایی‌ها و از همین لفظ گرفته شده‌است.
باورهای آریایی‌ها

اطلاعات چندانی دربارهٔ تمدن آریایی‌ها (هندوایرانی‌ها) در تاریخ موجود نیست، به سبب این‌که از آریایی‌ها و نیاکان آن‌ها یعنی هندواروپایی‌ها، هیچ نوع اسناد مکتوب، نشانه و اثری که حاکی از طرز زندگی، میزان تکامل قوای مادی و معنوی و باورهای آن‌ها در محیطی که زندگی می‌کردند باشد، باقی نمانده‌است.
کهن‌ترین دوره‌ای که بدان دسترسی داریم و باورهای مذهبی در بین آریایی‌ها مشاهده می‌شود، زمانی است که آن‌ها نیروهای طبیعت را پرستش می‌کردند. آنچه آریایی‌ها را از دیگر اقوام جهان باستانی متمایز می‌سازد، آنست که این قوم نه باورهای بت‌پرستی داشتند و نه باورهای نیاپرستی، بلکه خدایانشان عموماً نیروهای سودمند طبیعت بودند. هر کدام از این خدایان بنابر تأثیری که بر طبیعت پیرامون و زندگی انسان داشت، مورد پرستش واقع می‌شد. خورشید و آسمان مقام نخست را داشتند، چنان‌که در کتاب ریگ‌ودای هندوآریایی‌های مهاجر به هند معمولاً نام این دو در نیایش‌ها به همراه هم می‌آید.
آریایی‌ها از دیرباز به دو مبدأ خیر و شر باور داشتند. در برابر نیروهای نیک و سودمند، نیروهای زیان‌بخش طبیعت قرار داشتند. مظاهر نیروهای زیان بخش طبیعت، تاریکی و خشکی (کم بارانی) بود، که آریایی‌ها آن‌ها را در ظاهر اهریمن‌ها و ارواح زیان‌بخش در نظر خود مجسم می‌کردند. آن‌ها از این ارواح زیان‌بخش متنفر بودند. آریایی‌ها هیچ وقت درصدد برنمی‌آمدند که رضایت خاطر این ارواح زیان‌بخش را به‌واسطهٔ قربانی‌ها و عبادت‌های مختلف فراهم سازند، تا خشم آن‌ها به این وسیله مبدل به رحمت بشود. همین خود یکی از مهم‌ترین وجوه اختلاف اساسی باورهای آریایی‌ها با اقوام ترک و مغول است. بنابر باور ترک‌ها و مغول‌ها باید نیروهای مضر را به‌وسیلهٔٔ عبادت و قربانی‌ها راضی کرد یا به عبارت دیگر باید بخشش و دفع بلای این ارواح را خرید و با آن‌ها کنار آمد. آریایی‌ها عقیده داشتند که باید با ارواح‌پلید جنگید و بر آن‌ها پیروز شد، نخستین وظیفهٔ نیروهای سودمند طبیعت، یاری کردن انسان در این نبرد است. دراین مبارزه کارِ روشنایی مبارزه با تاریکی و وظیفهٔ باد و رعد جمع کردن ابرهایی است، که توسط اهریمن‌های خشکی متفرق می‌شود و نیز جهاندن آذرخش و بارش باران است. آتش نیز بمانند عدد هفت در میان آریایی‌ها مقدس بود. ایزدهای آریایی‌ها به صورت مذکر و مؤنث شناخته می‌شدند. طبیعی است که آریایی‌ها نیز مانند پیروان دیگر آیین‌ها معتقد به قربانی بودند ولی در این فعالیت‌ها ابراز ذلت و فروتنی را در برابر الهه روا نمی‌دانستند. آن‌ها مستمندانه طلب استمداد و یاری نمی‌کردند بلکه خود در حدودی معین به خدایان خویش مساعدت و یاری می‌نمودند. آن‌ها تصور می‌کردند که در کشمکش خدایان نیک با اهریمن‌ها انسان نیز باید شرکت و همکاری کند. علاوه بر این آریایی‌ها تصور می‌کردند که با نیایش‌های خود توانایی یاری رساندن به خدایان را دارند. در ضیافت‌های مذهبی روحانی‌ها از گیاه مقدس سومه (همان هوم در زبان سانسکریت است) یا هوم می‌نوشیدند. این نوشابه نه تنها مقدس و گرامی بود بلکه از عجایب باورهای آریایی این است که برای این گیاه درجهٔ خدایی قایل بودند. رهایی از خیالات و فراموشی موقت سختی‌ها و غصه‌ها، زیاد شدن نیروی جسمی و روانی، آزادی بیان، پیدایش احساسات شاعرانه که به واسطهٔ نوشیدن هوم حاصل می‌شد، این حس را در آریایی‌ها ایجاد می‌کرد که بنظر یک نیروی خارجی فرابشری در وجود آن‌ها حلول می‌کند. این نیروی ربانی که بر آن‌ها مسلط می‌گردد و در این گیاه مقدس وجود دارد را، خدایی به نام سومه می‌نامیدند، که دوست خدایان و انسان‌ها بود.
باورهای آریایی‌ها > مقایسهٔ اوستا و ریگ ودا

مقاله‌های اصلی: اوستا و ریگ ودا
ودا کتاب مقدس هندوان به معنی دانستن است و به چهار مجموعهٔ بزرگ تقسیم شده‌است نخست ریگ ودا که کهن‌ترین قسمت آن است و بیش از ۱۵۰۰ سال پیش از مسیح سروده شده‌است. مجموعهٔ دوم یجورودا، سوم سامه‌ودا و چهارم اتروودا نامیده می‌شود. زبان سانسکریتی که در نوشتن وداها بکار رفته‌است خویشی و بستگی بسیاری با زبان اوستایی دارد. از زمینهٔ زبان که بگذریم، در زمینهٔ عقیده و فکر نیز وجوه اشتراک بسیاری میان آنان موجوداست.
ارتباط نزدیک اساطیر ریگ‌ودایی و اساطیر پیش از زرتشت با یکدیگر و پیوستگی نزدیک‌تر زبان اوستا و زبان این اثر هندی مسلم می‌دارد که ایرانیان و هندوان آریایی‌تبار نه تنها زمان درازی را با یکدیگر سپری کرده‌بودند بلکه زمان جدایی‌شان از یکدیگر چندان کهن‌تر از ادبیات موجودشان در آن دوره نبوده‌است. وضع فعلی اساطیر اوستایی که تفاوت‌های محسوسی با ادبیات ریگ ودایی دارد به‌طور عمده معرف تغییری کیفی است که به دست زرتشت انجام یافته‌است.
باورهای آریایی‌ها > مقایسهٔ اوستا و ریگ ودا > اهورامزدا و وارونا

مقاله‌های اصلی: اهورامزدا و وارونا
کهن‌ترین و عالیمقام‌ترین خدای آریایی، آسمان پاک است که به عنوان پدری مهربان در میان بسیاری از اقوام، این عنوان را داشته و با زمین یا مادر مهربان ازدواج کرده و از این ازدواج آفرینش صورتِ هستی پذیرفته‌است. باستانی‌ترین شکل اسمِ آسمان در ریگ ودا به شکل دیااوه بوده که بعدها به «وارونه» یا «وارونا» تبدیل شده‌است. دیااوه نیز فراموش نشده و به شکل «دیااوس» به معنی آسمان مرئی است کاربرد پیدا کرد. وارونه لفظی بود که به همان مفهوم و معنا به زبان یونانی وارد شده و در فرهنگ و اساطیر یونانی به اورانوس تبدیل شد. در یونان نیز اورانوس با زمین ازدواج کرد و حاصل این ازدواج گروهی از خدایان و موجودات دیگر می‌باشند. وارونا یا آسمان پاک تنها سرپرست یا یکی از نیروهای بزرگ طبیعت نبود، بلکه او دارای خصایل و صفات یک خدای پیشرفته در دوره‌های بعدی را داشت و با معنویات، اخلاق، پاداش و مکافات در ارتباط بود. خدای بزرگ آسمان وارونا آفریننده و خالق بزرگ و برقرار کننده نظم جهان است. سرپیچی از قوانین او موجب انحطاط و بدبختی است و به همین جهت است که باید به درگاه او پناه برد و استغفار و توبه نمود. دروغ در نزد او از جمله گناهان نابخشودنی است گناهی بزرگ است که مردم را به تباهی و پستی می‌کشاند.
شخصیت اهورامزدا در ادبیات ریگ‌ودایی دیده نمی‌شود اما دور از حقیقت نخواهد بود اگر او را با خدای آسمان هند با وارونا مقایسه کنیم و برابر بدانیم. مزدا و وارونا هر دو از یک طبقهٔ واحد خدایان هند و ایرانی‌اند که در هند اسوره و در ایران اهورا خوانده می‌شود. وارونا مانند هرمزد خدایی است که راستی را فرمانروا است. وارونا با مهر پیوستگی نزدیک دارد. نام این دو خدا در ادبیات ودایی به صورت میترا–وارونا ظاهر می‌شود. در ادبیات اوستایی نیز این وضع وجود دارد؛ و ترکیب میترا-اهورا دیده می‌شود.
باورهای آریایی‌ها > مقایسهٔ اوستا و ریگ ودا > ارته

مقالهٔ اصلی: ارته
در بین پاره‌ای از عقاید بنیادی که نزد هر دو قوم دیده می‌شود می‌توان مفهوم رته یا ارته را ذکر کرد که عبارت از اعتقاد به وجود نظم طبیعی و قاعدهٔ کلی در کارهای جهان است و ظاهراً سرچشمهٔ واقعی اخلاق هم در نزد این دو قوم همین تصور نظم و انضباط گیهانی است. اینکه تعداد زیادی از نام‌های ایرانی و میتانی و جز آن‌ها با لفظ رته و ارته ترکیب یافته‌است، نشان قدمت و اشتراک این مفهوم در نزد آریاهاست. ارته نه تنها در میان دو قوم هند و ایرانی بلکه در میان اقوام میتانی نیز یافته می‌شود و این خود قدمت آن را اثبات می‌کند.
باورهای آریایی‌ها > مقایسهٔ اوستا و ریگ ودا > هفت کشور

مقالهٔ اصلی: هفت کشور (اوستا)
نزد ایرانیان آنچنانکه در اوستا آمده، زمین به هفت کشور یا اقلیم بخش شده‌است و آب این اقلیم‌ها را از هم جدا ساخته در گات‌ها که کهن‌ترین بخش اوستاست این هفت کشور هپته‌بومی نامیده شده‌است. نزد هندوان نیز روی زمین به هفت پاره یا کشور بخش شده و آن را سپته‌دوپیه خوانده‌اند. دوپیه به جای واژهٔ کشور بکار رفته‌است.
باورهای آریایی‌ها > مقایسهٔ اوستا و ریگ ودا > طبقات چهارگانه

نزد ایرانیان مردم به چهار گروه و طبقه قسمت شده‌اند. از این گروه چهارگانه در اوستا یاد گردیده‌است. نخستین گروه موبدان، هیربدان، آموزگاران و دبیران و همهٔ مردم دارای دانش و هنر باشند که آترون خوانده شدند. گروه دوم رزمیان رتئشر یا (ارتشتاران). گروه سوم کشاورزان که واستریه (برزیگران) نام دارند گروه چهارم دست ورزان و کارگاران مانند کوزه‌گر و آهنگر و مسکر و کفشگر و درودگر که راهوتیتی (هتخشان) نامیده‌اند. هندوان هم مردم را به چهار گروه بخش کرده‌اند و در ودا از آنان یاد شده‌است. روحانیان و دانشوران برهمنه (برهمن)، رزمیان کشتریه و برزیگران ویسیه و دست‌ورزان و کارگران سودره خوانده شده‌اند. نزد هندوان یک گروه خدمتکار هم هست که پاریه خوانده می‌شود. مهاتما گاندی کوشید که این گروه پاریه را از نام توهین‌آمیزشان رهایی بخشاند و آنان را به نام هریجن به معنی مردمان ایزدی خواند.
باورهای آریایی‌ها > مقایسهٔ اوستا و ریگ ودا > کستی

مقالهٔ اصلی: کستی
در آیین ایرانیان هر یک از مرد و زن بایستی یک بند دینی به کمر و یک پیراهن پنبه‌ای سفید و ساده که سدره خوانند بتن داشته باشد. این کمربند مقدس در اوستا ائیویانگهن و در پهلوی به آن کستی می‌گویند. این بند همان رشتهٔ دینی است و از آیین بسیار دیرین دو گروه آریایی است. امروزه زرتشتیان ایران و پارسیان هند آیین کستی‌بندی را در حدود سن هفت سالگی بچه به جای می‌آورند. در هندوستان نیز همین بند را نیاکان هندوان به کمر فرزندان خود می‌بستند، هنوز هم این رسم از هم نگسسته‌است. امروزه سه گروه از پیروان آیین ودا باید این بند را داشته باشند که برهمنان، رزمیان و برزیگران باشند.