زنگ گندم

| قارچ زنگ گندم | قارچ زنگ گندم |
| --- | --- |
: 
: 
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: قارچ‌ها
شاخه:: قارچ‌های چتری
رده:: زنگاری‌قارچ‌ها
زیررده:: طبقه نامشخص
راسته:: اوردینالس
تیره:: گندم‌زنگان
سرده:: Puccinia
گونه:: P. graminis
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Puccinia graminis Pers. , (1794): Puccinia graminis Pers. , (1794)
: 
مترادف: مترادف
 Dicaeoma anthistiriae  Puccinia albigensis  Puccinia anthistiriae  Puccinia brizae-maximae  Puccinia cerealis  Puccinia elymina  Puccinia favargeri  Puccinia graminis f. macrospora  Puccinia graminis f.sp. avenae  Puccinia graminis f.sp. secalis  Puccinia graminis f.sp. tritici  Puccinia graminis subsp. major  Puccinia graminis var. graminis  Puccinia graminis var. stakmanii  Puccinia graminis var. tritici  Puccinia jubata  Puccinia linearis  Puccinia megalopotamica  Puccinia secalis  Puccinia vilis  Trichobasis linearis:  Dicaeoma anthistiriae  Puccinia albigensis  Puccinia anthistiriae  Puccinia brizae-maximae  Puccinia cerealis  Puccinia elymina  Puccinia favargeri  Puccinia graminis f. macrospora  Puccinia graminis f.sp. avenae  Puccinia graminis f.sp. secalis  Puccinia graminis f.sp. tritici  Puccinia graminis subsp. major  Puccinia graminis var. graminis  Puccinia graminis var. stakmanii  Puccinia graminis var. tritici  Puccinia jubata  Puccinia linearis  Puccinia megalopotamica  Puccinia secalis  Puccinia vilis  Trichobasis linearis
زَنگ گَندُم یا زنگ سیاه گندم یا زنگ سیاه ساقه گندم نام نوعی بیماری غلات است که عامل آن قارچ زنگ گندم (Puccinia graminis) می‌باشد.
تخمین زده می‌شود که ۸۰ درصد انواع گندم کشت شده در آسیا و آفریقا در برابر آفت این قارچ آسیب‌پذیر باشد. این آفت عمدتاً با کمک باد مسافت‌های طولانی در طول قاره‌ها را طی می‌کند.
زنگ سیاه ساقه یکی از بیماری‌های شناخته شده غلات است. تقریباً در تمامی مناطقی که این محصول کشت می‌شوند وجود دارد. Puccinia graminis tritici گندم، پوکسینیا P. g. avenae یولاف، و گونه پوکسینیا P.g.secalis چاودار را آلوده می‌کند. علائم بیماری بیشتر روی ساقه وغلاف برگ‌ها ظاهر می‌شود پهنک برگ و خوشه‌ها نیز ممکن است آلوده شوند. اسپور روی میزبان‌های مختلف غلات تولید می‌شود. یوریدیوسپورها در داخل تاول‌ها یوریدیا توسعه‌یافته پس از مدتی روپوست (اپیدرم) را پاره کرده، توده‌ای از اسپورهای قهوه‌ای مایل به قرمز آشکار می‌شوند. تاول‌های زنگ نواری بزرگتر است.
یوریدیا بیضی شکل یا کشیده و بافت اپیدرم در اطراف آن‌ها پاره شده‌است. تاولها ممکن است در هر دو سطح زیرین و رویی برگ ظاهر شوند. یوریدیوسپورهای P.graminis قهوه‌ای مایل به قرمز، تخم مرغی شکل، با زواید خار مانند هستند. تولید اسپور تا زمانی که گیاه به مرحله رسیدن نزدیک می‌شوند ادامه می‌یابد. با شروع مرحله رسیدن گیاه تولید یوریدیوسپور کاهش می‌یابد. در این زمان تلیوسپورها درون تلیا که در محل یوریدیها در سایر قسمتها تشکیل می‌شود، به وجود می‌آیند. تلیوسپورها دو سلولی، تقریباً سه گوش و به رنگ قهوه‌ای تیره هستند. تلیوسپور قسمتی از پایه خود را همراه داشته، دارای دیواره ضخیم است. سلول انتهایی گرد یا نسبتاً نوک‌دار است. تلیوسپورها اغلب اپیدرم را پاره کرده از ان خارج می‌شوند. در طول زمستان تلیوسپورها در بافت گیاهی باقی مانده یا ممکن است با تولید بازیدیوسپور، به صورت اولین مرحله تولید مثل جنسی به سرببرند. زرشک معمولی Berberis vulgaris گونه‌های جنس ماهونیا Mahonia میزبآن‌های واسط برای Puccinia graminis هستند.
باد، یوریدیوسپورهای زنگ سیاه غلات را به مناطق دوردست منتقل می‌کند. در طی دوره رشد گیاهان میزبان، چرخه‌های تولید یوریدیا هر ۲۱–۱۴ روز تکرار شده، موجب پخش سریع بیماری در مناطق وسیع می‌گردد. این بیماری به همراه زنگ قهوه‌ای شدیداً مورد توجه متخصصان بیماری‌شناسی گیاهی، اصلاح نباتات وسایر دانشمندان است. در گذشته پیدایش نژادهای فیزیولوژیک جدید از طریق تولید مثل جنسی، روی میزبان واسط، زرشک، باعث کاهش شدید محصول می‌شد و کارایی ارقام مقاوم را کاهش می‌داد. در صورت وجود اپیدمی در مرحله سنبله مبارزه انجام شود.