خانه کتاب و ادبیات ایران
ساختار سازمانی مؤسسه خانه کتاب ایران > معاونت پژوهشی، آموزشی و فرهنگی

این معاونت پیش‌تر با نام معاونت فرهنگی و با سه مدیریت نشریات و خبرگزاری، کتاب و اهل قلم و جشنواره‌های فرهنگی فعالیت می‌کرد اما از بهار سال ۱۳۹۳ با تغییرات راهبردی در ساختار فعالیت‌ها عنوان حاضر را به خود گرفت.
در مهرماه ۱۳۹۷ نیکنام حسینی پور، مدیرعامل خانه کتاب طی حکمی سیدسعید میرمحمدصادق را به عنوان معاون فرهنگی این نهاد منصوب کرد.
مهم‌ترین فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و فرهنگی پیش‌بینی شده برای این معاونت عبارت است از: مدیریت جشنواره‌ها و جوایز کتاب (شامل جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و جشنواره نقد کتاب) مدیریت نشریه‌های نقد کتاب و اطلاع‌رسانی (شامل پانزده فصلنامه نقد کتاب که جایگزین نه نشریه کتاب ماه شده‌اند و کتابشناسی ماه) مدیریت‌های پژوهش، آموزش، کتاب، ترویج کتابخوانی و سیر مطالعاتی، انتشارات و توسعه نقد کتاب؛ مراکز تابعه (شامل مرکز نقد ایران، مرکز ویرایش ایران، مرکز ترجمه ایران، مرکز کتاب‌پژوهی ایران، مرکز مشاوره حقوقی اهل قلم) و سرای اهل قلم.
مدیریت جشنواره‌ها و جوایز کتاب
جایزه کتاب سال: نخستین جایزه کتاب سال ایران در سال ۱۳۳۴ ش. با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده که در سال ۱۳۳۲ منتشر شده بودند اهدا شد. این جایزه تا سال ۱۳۵۶ ش. در رشته‌های علوم و فنون، ادبی، علوم انسانی، علوم اجتماعی-تربیتی و کودکان و نوجوانان به برندگان اهدا می‌شد. در سال ۱۳۵۶ با قوت گرفتن وقایع انقلاب و حرکت‌های مردمی و پس از آن با وقوع انقلاب اسلامی، اهدای این جایزه متوقف شد و در سال ۱۳۶۲ آیین‌نامه نحوه انتخاب کتاب سال به تصویب رئیس‌جمهور و وزیر ارشاد وقت رسید. از آن پس هر سال در دهه فجر، مراسم اهدای کتاب سال با حضور رئیس‌جمهور برگزار می‌شود. این جایزه در سال ۱۳۹۷ به سی و ششمین دوره خود رسید.
جشنواره نقد کتاب: آیین‌نامه جشنواره نقد کتاب در ۷ ماده و ۵ تبصره در سال ۱۳۶۷ به تصویب هیئت امنای مؤسسه خانه کتاب رسید و نخستین دوره آن در سال ۱۳۸۲ برگزار شد. جایزه نقد کتاب به منتقدان حوزه کتاب و رسانه‌ها اختصاص دارد و هدف از برگزاری آن رشد و بالندگی نقد و ایجاد فضای رقابت سالم و سازنده در فضای نقد علمی و ارتقای سطح کیفی منابع مکتوب کشور است. آثار مورد داوری این جشنواره مقالاتی است که در موضوع نقد کتاب طی سال پیش از آن، در حوزه‌های کلیات، فلسفه، علوم اجتماعی، علوم و فنون، تاریخ و جغرافیا، دین، هنر و کودک و نوجوان در نشریات معتبر منتشر شده باشد. در هر دوره این جشنواره، از یک پیش‌کسوت و یک نشریه برتر نیز تقدیر می‌شود.
مدیریت کتاب
سرای اهل قلم
مدیریت نشریه‌های نقد و اطلاع‌رسانی
فصلنامه‌های نقد کتاب
کتابشناسی ماه
مراکز تابعه
مرکز نقد ایران: این مرکز به منظور سامان دادن به موضوع نقد از راه انجام پژوهش‌های بنیادین و کاربردی، آسیب‌شناسی نقد، اطلاع‌رسانی و تلاش برای نهادینه شدن فرهنگ نقد در کشور در سال ۱۳۹۳ تأسیس گردید. اهداف مرکز نقد به این شرح می‌باشد: پژوهش در حوزه نقد؛ آسیب‌شناسی نقد در ایران؛ معرفی و نهادینه ساختن روش‌های صحیح نقد؛ تلاش برای ارتقای نقد در ایران با نقد پژوهشی، نقدشناسی و شناخت مکاتب نقد از راه تألیف مقالات نقد، تألیف کتاب و ترجمه آثار نقد از زبانهای دیگر؛ بالا بردن سطح کیفی نقد و پرورش منتقدان از راه برگزاری کارگاه‌های آموزشی کوتاه مدت و برگزاری دوره‌های آموزشی بلند مدت دربارهٔ شیوه و روش‌های نقد؛ تأسیس کتابخانه تخصصی نقد به منظور یاری رسانی به پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه نقد؛ راه‌اندازی پایگاه اینترنتی مرکز نقد برای سهولت برقراری ارتباط با منتقدان و دیگر علاقه‌مندان و اطلاع‌رسانی به موقع از رویدادهای فرهنگی در حوزه نقد.
مرکز ویرایش ایران
مرکز ترجمه ایران
مرکز کتاب‌پژوهی ایران
مرکز مشاوره حقوقی اهل قلم