stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کیوهمی
طومارهای مینیاتوری

یک نسخه مونوگاتری از این داستان در یک ایماکی (طومار تصویر) از دوره موروماچی با عنوان افسانه مصور دوجوجی، که در حدود قرن پانزدهم میلادی کشیده شده است، باقی مانده است. در این نسخه، زن داستان، عروس صاحب خانه‌ای به نام استوار سیجی یا شوجی کیوتسوگو است. سیجی (清次) یا کیوتسوگو خوانش‌های متفاوتی از همان شخصیت‌ها هستند که نام‌های متفاوتی دارند و در حالی که «شوجی» به عنوان نام خانوادگی قابل تفسیر و معنی است و نوعی عنوان یا مقام یک مباشر عمارت شوئن بوده است.
کیوهمی بر کرانه رودخانه هیداکا در حالیکه مرد قایقران در سمت راست تصویر قرار دارد.
کیوهمی متوجه فریب آنچین شده و سعی درگرفتن او می‌کند.
کیوهمی به معبد می‌رسد و سرانجام آنچین را می‌کشد.
زبان بوجپوری

| بوجپوری | بوجپوری |
| --- | --- |
भोजपुरी bhōjapurī: भोजपुरी bhōjapurī
زبان بومی در: هندوستان، نپال، موریس، سورینام زبان در خطر در گویان و ترینیداد و توباگو
منطقه: نپال, بیهار، اوتار پرادش، جارکند
شمار گویشوران: ناشناخته (۳۸.۵ میلیون تن اشاره‌شده ۱۹۹۷)
تبار: هندواروپایی  زبان‌های هندوایرانیزبان‌های هندوآریاییشاخهٔ خاوریزبان‌های بیهاریترائی نپالبوجپوری
گویش‌ها: هندوستانی کارائیب، بوجپوری موریسی                   
سامانه نوشتاری: دیواناگری، نستعلیق، کیتهی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹: bh (زبان بیهاری)
ایزو ۲–۶۳۹: bho
ایزو ۳–۶۳۹: bho
زبان‌شناسی: 59-AAF-sa
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.: این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
زبان بوجپوری (دیواناگری:भोजपूरी، نستعلیق:بهوجپوری) زبانی پراهمیت است که در بخش‌هایی از شمال خاوری هند توسط مردم بوجپوری صحبت می شود. به جز جارکند، بیهار و اوتار پرادش، بوجپوری در بیرون از مرزهای هند، در کشور نپال نیز گویشورانی دارد. همچنان به واسطهٔ کوچندگان بوجپوری‌زبان، در فیجی، موریس، گویان و سورینام هم از این زبان به گستردگی بهره‌می‌برند. در کراچیِ پاکستان نیز بوجپوری زبانانی ساکنند.
بوجپوری همانندی‌هایی با زبان اودهی دارد.
ناحیه اکران، شهرستان پوریا، ایلینوی

Township
| Akron Township | Akron Township |
| --- | --- |
Township: Township
Location in Peoria County: Location in Peoria County
Peoria County's location in Illinois: Peoria County's location in Illinois
State: ایلی‌نوی
County: Peoria
تاسیس‌شده: November 6, 1849
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۶٫۴۸ مایل مربع (۹۴٫۵ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۳۶٫۳۷ مایل مربع (۹۴٫۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۱۱ مایل مربع (۰٫۳ کیلومتر مربع)  ۰٫۳۰٪
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۱٬۰۶۸
 • تراکم: ۲۹٫۴/مایل مربع (۱۱٫۴/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
شهرستان اکران، بخش پوریا، ایلینواز (به انگلیسی: Akron Township, Peoria County, Illinois) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در ایلی‌نوی واقع شده‌است.
خصوصیات

شهرستان اکران ۱٬۰۶۸ نفر جمعیت دارد.
محمدرضا کشاورزی

محمدرضا کشاورزی با ملیت کشور ایران، 21 سال (3 ژوئن 2003) سن دارد، محمدرضا کشاورزی به عنوان هافبک برای تیم خود بازی می‌کند و از پای راست خود به خوبی بهره می‌گیرد.
| اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی | اطلاعات شخصی |
| --- | --- | --- | --- |
زادروز:  ۵ بهمن ۱۳۸۲ ‏(۲۱ سال)
زادگاه:  اهواز، خوزستان، ایران
قد:  ۱۷۳ متر
پست:  هافبک وسط
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  فولاد
شمارهٔ پیراهن:  ۷۷
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
–۲۰۲۳:  فولاد
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۲۴– |  فولاد |  ۴ |  (۲) |
تیم ملی‡: تیم ملی‡
| ۲۰۲۴– |  جوانان ایران |  ۵ |  (۲) |
| ۲۰۲۴– |  امید ایران |  ۶ |  (۲) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۶ فوریه ۲۰۲۲.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۶ فوریه ۲۰۲۴:  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۱۶ فوریه ۲۰۲۲.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۶ فوریه ۲۰۲۴
محمدرضا کشاورزی (زادهٔ ‎۵ بهمن ۱۳۸۲) یک بازیکن فوتبال اهل ایران است که در پست هافبک وسط برای باشگاه فوتبال فولاد خوزستان در لیگ برتر خلیج فارس بازی می کند.
↑
جرارد کلاسون

جرارد لزلی ماکینز کلاسون (به انگلیسی:Sir Gerard Leslie Makins Clauson) (زاده: ۲۸ آوریل ۱۸۹۱ و درگذشت: ۱ مه ۱۹۸۴) کارمند، تاجر و شرق‌شناس انگلیسی که بیشتر به خاطر مطالعاتش در شاخه زبان‌های ترکی شهرت داشت. او در مالت به دنیا آمد، او پسر ارشد سرگرد یوجین کلاسون بود، ابتدای فعالیت او با وارد شدن به کالج ایتن آغاز شد که در این زمان او به اصطلاح تبدیل به "کاپیتان مدرسه" شد، در همین سن پانزده شانزده سالگی بود که در مجله انجمن متن پالی "A New Kammavācā" متنی کوتاه و انتقادی را به زبان پالی نوشت. در سال ۱۹۰۶، زمانی که پدرش به عنوان دبیر ارشد در جزیره قبرس منصوب شد، برای تکمیل آموزش خود در مدرسه یونانی، زبان ترکی را به صورت خود آموز یادگرفت.
او در کالج کورپوس کریستی آکسفورد، در رشته کلاسیک تحصیل کرد و مدرک خود را با نمرات بالا دریافت کرد، سپس در سال ۱۹۱۱ بورسیه تحصیلی در زمینه زبان سانسکریت را دریافت کرد. او جوایزی چون جایزه زبان سریانی هال هافمن در سال۱۹۱۳ و جیمز میو محقق عربی در سال ۱۹۲۰ را کسب کرد. در طول جنگ جهانی اول، او در نبرد گالیپولی شرکت جست، اما بیشتر تلاش خود را صرف کسب اطلاعات در مورد سیگنال‌ها، به خصوص کدهای ارتش آلمان و امپراتوری عثمانی کرد.
مولاپووابویانگ، بوتسوانا

مکان در Southern District, 23x15px|border |alt=|link= بوتسوانا
| Molapowabojang | Molapowabojang |
| --- | --- |
نام مستعار: Slapong: نام مستعار: Slapong
شعار: "Kgakala ke marung": شعار: "Kgakala ke marung"
Molapowabojang: Molapowabojang
مختصات: ۲۵°۰۰′ جنوبی ۲۵°۱۰′ شرقی﻿ / ﻿۲۵٫۰۰۰°جنوبی ۲۵٫۱۶۷°شرقی﻿ / -25.000; 25.167: مختصات: ۲۵°۰۰′ جنوبی ۲۵°۱۰′ شرقی﻿ / ﻿۲۵٫۰۰۰°جنوبی ۲۵٫۱۶۷°شرقی﻿ / -25.000; 25.167
ناحیه: Southern District
Sub-district: Ngwaketse
همنام: Molapowabojang River
حکومت: حکومت
 • Councillor: Super Letshabo (BDP)
جمعیت (2001 census): جمعیت (2001 census)
 • کل: ۷٬۵۰۰
اهلیت‌نام: Slaponian
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (Central Africa Time)
وبگاه: http://www.facebook.com/groups/slapong/
مولاپووابویانگ (به انگلیسی: Molapowabojang) شهری در ناحیهٔ جنوبی کشور بوتسوانا است که در سال ۲۰۰۰ میلادی ۷٬۴۹۹ نفر جمعیت داشته که از این تعداد، ۳٬۵۳۳ نفر مرد و ۳٬۹۶۶ نفر زن بوده‌اند.
اکسل ویکستروم

اکسل ویکستروم (انگلیسی: Axel Wikström; ۲۹ سپتامبر ۱۹۰۷ – ۱۶ ژوئن ۱۹۷۶) ورزشکار اسکی صحرانوردی اهل سوئد بود.
وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۲ مدال نقره شده‌است.
شهرستان قائم‌شهر

| شهرستان قائم‌شهر | شهرستان قائم‌شهر |
| --- | --- |
موقعیت در استان: موقعیت در استان
اطلاعات کلی: اطلاعات کلی
کشور:  ایران
استان: مازندران
مرکز شهرستان: قائم‌شهر
سایر شهرها: ارطه
بخش‌ها: مرکزی
سال تأسیس: ۱۳۲۴ خورشیدی
نام‌های پیشین: شاهی، علی آباد، بازار
اداره: اداره
فرماندار: جواد مولایی  شهردار: کاظم علیپور
حوزهٔ انتخابیه: قائم‌شهر، سوادکوه، جویبار، سوادکوه شمالی و سیمرغ
مردم: مردم
جمعیت: ۳۱۹٬۱۹۹ نفر (۱۳۹۵)
تراکم جمعیت: ۸۲۹ نفر بر کیلومتر مربع
مذهب: شیعه
جغرافیای طبیعی: جغرافیای طبیعی
مساحت: ۳۷۳ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا: ۵۱ متر
آب‌وهوا: آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه: ۱۷ درجهٔ سانتی‌گراد
بارش سالانه: ۷۲۵ میلی‌متر
داده‌های دیگر: داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۱۱
وبگاه: فرمانداری قائم‌شهر
شهرستان قائم‌شهر یکی از شهرستان‌های استان مازندران در ایران است. مرکز این شهرستان، شهر قائم‌شهر است.
این شهرستان در تاریخ ۲۵ مهر ۱۳۲۴ از شهرستان ساری جدا شد و مستقل گردید. تا سال ۱۳۴۰ بخش‌هایی از شهمیرزاد، تا سال ۱۳۵۵ شهرستان فیروزکوه، تا سال ۱۳۵۹ شهرستان سوادکوه، تا سال ۱۳۷۶ شهرستان جویبار و تا سال ۱۳۹۱ شهرستان سیمرغ، بخش‌هایی از قائم‌شهر بوده که به شهرستان تبدیل شده و مستقل شدند.
نام پیشین این شهرستان، شاهی بوده و در تاریخ ۱۰ بهمن ۱۳۵۸ به قائم‌شهر تغییر نام پیدا کرد.
موقعیت جغرافیایی > طول و عرض جغرافیایی:

شهرستان قائم‌شهر بین ۳۶ درجه و ۲۱ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۳۸ دقیقه عرض شمالی و ۵۲ درجه و ۴۳ دقیقه تا ۵۳ درجه و ۳ دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار گرفته‌است.
موقعیت جغرافیایی > شهرهای هم‌جوار:

شهرستان قائم‌شهر از شمال با شهرستان جویبار و شهرستان سیمرغ، از جنوب با شهرستان سوادکوه شمالی، از غرب با شهرستان بابل و از شرق با شهرستان ساری همسایه است.
موقعیت جغرافیایی > فاصله تا شهرهای مهم:

فاصله تا مرکز استان حدود ۱۷ کیلومتر
فاصله تا پایتخت حدود ۱۹۰ کیلومتر
فاصله تا مشهد حدود ۷۰۰ کیلومتر
فاصله تا شیراز حدود ۱۱۷۰ کیلومتر
تیم ورزشی

باشگاه فوتبال نساجی مازندران متعلق به شهر قائمشهر است که پرهوادارترین و قدیمی‌ترین تیم فوتبال شمال کشور است و آوازه‌ی زیادی میان فوتبال‌دوستان دارد.
علت علاقه‌ی زیاد مردم قائمشهر به این تیم، زنده نگه داشتن یاد و خاطره‌ی کارخانجات نساجی مازندران است که سال‌ها پیش در این شهر رونق بسیاری داشته و محل اشتغال اکثر جوانان شهر بوده است. باشگاه نساجی ابتدا توسط همین کارخانه تاسیس شد و علت نام گذاری آن نیز همین بود؛ اما پس از ورشکستگی کارخانه، به هیأت فوتبال شهرستان و سپس بخش خصوصی واگذار شد.
تقسیمات کشوری

شهرستان قائم‌شهر دارای ۱ بخش، ۵ دهستان و ۲ شهر به شرح زیر است:
تقسیمات کشوری > شهرستان قائم‌شهر

| بخش | مرکز بخش | جمعیت بخش ۱۳۹۵ | نام دهستان | مرکز دهستان | جمعیت دهستان ۱۳۹۵ | شهر | جمعیت شهر ۱۳۹۵ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | قائم‌شهر | ۳۱۹٬۱۹۹ نفر | بالاتجن | شیخ‌کلی | ۳۲٬۸۹۱ نفر | قائم‌شهر ارطه | ۲۰۴٬۹۵۳ نفر  ۱۰٬۳۲۷ نفر |
| مرکزی | قائم‌شهر | ۳۱۹٬۱۹۹ نفر | نوکندکلا | رکابدارکلا | ۲۶٬۷۱۵ نفر | قائم‌شهر ارطه | ۲۰۴٬۹۵۳ نفر  ۱۰٬۳۲۷ نفر |
| مرکزی | قائم‌شهر | ۳۱۹٬۱۹۹ نفر | علی‌آباد | قادی‌کلا بزرگ | ۲۵٬۰۰۴ نفر | قائم‌شهر ارطه | ۲۰۴٬۹۵۳ نفر  ۱۰٬۳۲۷ نفر |
| مرکزی | قائم‌شهر | ۳۱۹٬۱۹۹ نفر | کوهساران | کوتنا | ۴٬۹۰۷ نفر | قائم‌شهر ارطه | ۲۰۴٬۹۵۳ نفر  ۱۰٬۳۲۷ نفر |
| مرکزی | قائم‌شهر | ۳۱۹٬۱۹۹ نفر | بیشه‌سر | ارطه | ۴٬۴۰۱ نفر | قائم‌شهر ارطه | ۲۰۴٬۹۵۳ نفر  ۱۰٬۳۲۷ نفر |
:
جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان قائم‌شهر برابر با ۳۱۹٬۱۹۹ نفر بوده‌است.
نورث کورتلند، آلاباما

مکان
| North Courtland, Alabama | North Courtland, Alabama |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location in Lawrence County and the state of آلاباما: Location in Lawrence County and the state of آلاباما
ایالت: آلاباما
County: Lawrence
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۵ مایل مربع (۱٫۳ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۵ مایل مربع (۱٫۳ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۵۶۸ فوت (۱۷۳ متر)
جمعیت (2000): جمعیت (2000)
 • کل: ۷۹۹
 • تراکم: ۱۵۹۸/مایل مربع (۶۱۴٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
کد FIPS: 01-55044
GNIS feature ID: 0136800
نورث کورتلند (به انگلیسی: North Courtland) شهری در شهرستان لاورنس ایالت آلاباما است که مساحت آن ۱٫۷۲ کیلومتر مربع است و در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۶۳۲ نفر جمعیت داشته و تراکم جمعیتی آن، ۳۶۷٫۴۴ نفر در هر کیلومتر مربع بوده است.
نورثرپ، مینه‌سوتا

مکان
| Northrop, Minnesota | Northrop, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Northrop, Minnesota: Location of Northrop, Minnesota
State: مینه‌سوتا
شهرستان: Martin
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۱۵ مایل مربع (۰٫۳۹ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۱۵ مایل مربع (۰٫۳۹ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۱۴۵ فوت (۳۴۹ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۲۲۷
 • برآورد (2012): ۲۲۴
 • تراکم: ۱۵۱۳٫۳/مایل مربع (۵۸۴٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (CST)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 56075
کد منطقه: 507
FIPS code: 27-47212
GNIS feature ID: 0648729
نورثرپ، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Northrop, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان مارتین واقع شده‌است.
خصوصیات

نورثرپ ۰٫۳۹ کیلومترمربع مساحت و ۲۲۷ نفر جمعیت دارد و ۳۴۹ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ابزار تولید

در علم اقتصاد و جامعه‌شناسی منظور از ابزار تولید ورودی فیزیکی و غیرانسانی مورد استفاده در تولید است از جمله ذخایر سرمایه‌ای مورد استفاده برای تولید ثروت نظیر ماشین آلات، ابزارها و کارخانه‌ها، که سرمایهٔ زیرساختی و سرمایه طبیعی را در بر می‌گیرد. این عوامل تولید توصیف شده در اقتصاد کلاسیک را به جز سرمایه مالی و سرمایه انسانی در بر می‌گیرد.
مالکیت ابزار تولید و کنترل بر محصول مازاد تولید شده توسط استفاده از آنها عاملی کلیدی در طبقه‌بندی نظام‌های اقتصادی است.
وارپولی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= اسلوونی
| وارپولی Varpolje | وارپولی Varpolje |
| --- | --- |
منطقه تاریخی: استیریای سفلی
منطقه آماری: ساوینیا
شهرداری: Rečica ob Savinji
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۰۵ کیلومتر مربع (۰٫۴۱ مایل مربع)
ارتفاع: ۳۶۵٫۸ متر (۱۲۰۰٫۱ فوت)
جمعیت (2002): جمعیت (2002)
 • کل: ۳۱۶
وارپولی (اسلوونیایی: Varpolje) یک زیستگاه انسانی در اسلوونی است که در Lower Styria واقع شده‌است.
خصوصیات

وارپولی ۱٫۰۵ کیلومترمربع مساحت و ۳۱۶ نفر جمعیت دارد و ۳۶۵٫۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
آرام گریگوریان (محقق ادبی)

| آرام گریگوریان | آرام گریگوریان |
| --- | --- |
زاده: ۲۸ سپتامبر ۱۹۳۰ تفلیس، جمهوری شوروی سوسیالیستی گرجستان
درگذشته: ۵ مارس ۲۰۲۲ (۹۱ سال) ایروان، ارمنستان
پیشه: علوم ادبی، لغت‌شناسی
ملیت:  ارمنی
تحصیلات: دکتری علوم لغت‌شناسی (۱۹۷۰) و آکادمیسین (۱۹۹۶)
دانشگاه: دانشگاه دولتی ایروان
جوایز مهم:   
آرام بارویری گریگوریان (ارمنی: Արամ Պարույրի Գրիգորյան؛ زادهٔ ۲۸ سپتامبر ۱۹۳۰ - درگذشته ۵ مارس ۲۰۲۲) یک تاریخ‌نگار ادبی و استاد اهل ارمنستان بود.
زندگی‌نامه

در ۲۸ سپتامبر ۱۹۳۰ در تفلیس به دنیا آمد و از دانشگاه دولتی ایروان (۱۹۵۳) فارغ‌التحصیل شد. وی عضو اتحادیه نویسندگان اتحاد شوروی و فرهنگستان ملی علوم ارمنستان بود. وی در اتحادیه نویسندگان ارمنستان (۸۸–۱۹۷۹)، انستیتو ادبی فرهنگستان ملی علوم ارمنستان (۱۹۵۸) و دانشگاه ارمنی-روسی (۲۰۰۳) فعالیت می‌کرد. وی همچنین برنده جایزه دولتی ارمنستان شوروی و نشان برجسته افتخار شده است. وی در ۵ مارس ۲۰۲۲ در سن ۹۱ سالگی در ایروان درگذشت.
یادداشت

↑  բանասիրական գիտությունների դոկտոր
↑  ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտ
↑  Հայ-Ռուսական համալսարան
زرتشت
نام

اطلاعات بیشتر: ریشه و معنای نام زرتشت
در گاتاها نام زرتشت به شکل 𐬰𐬀𐬭𐬀𐬚𐬎𐬱𐬙𐬭𐬀 آمده است. این اسم را در فارسی میانه به شکل 𐭦𐭫𐭲𐭥𐭱𐭲، در پارتی Zarhušt، در فارسی میانه مانوی Zrdrwšt و در سغدی Z(a)rušč آورده‌اند. در فارسی کنونی آن را به اشکال مختلفی نوشته‌اند و تلفظ کرده‌اند که از جمله آن زردشت، زرتشت، زَرَتشت و زردهشت است. نویسندگان یونانی چون افلاطون و خانتوس آن را به شکل Ζωροάστρης نوشته‌اند که منبع اشکال لاتین Zōroastrēs و جدیدتر یونانی Ζωροάστρις است. معرب شده نام مذکور زَرَادُشْت یا زَرَادَشْت، ارمنی‌شده آن Zradašt و سریانی‌شده آن Z(a)rādušt است. این اسم را در زبان‌های نوین اروپایی مانند انگلیسی و آلمانی، گاه با استناد به صورت اوستایی آن را Zarathustra می‌نویسند و گاه با استناد به صورت یونانی به شکل Zoroaster.
معنی این اسم به صورت دقیق مشخص نیست. عربی و سریانی‌نویسان فکر می‌کردند از ریشه «زر وشت» به معنای پادشاهی زرین یا طلای سلطنتی است. یونانی‌نویسان نیز آن را به کلمه astrothutein در زبان یونانی ربط می‌دادند و تصور می‌کردند معنی آن «ستاره‌پرست» است. نخستین زرتشت‌پژوهشان اروپایی آن را با نام «ایشتار»، ایزدبانوی آشوری، مرتبط دانستند. هیچ‌کدام از فرضیه‌های مذکور امروزه مقبولیتی در میان محققان ندارند.
توافق جامعی دربارهٔ معنی اسم زرتشت وجود ندارد اما پذیرفته شده است که این نام باید از ریشه ایرانی باستان Zaratuštra گرفته شده باشد. بیشتر محققان و زبان‌شناسان قبول دارند که بخش دوم اسم زرتشت، یعنی uštra، باید به معنی «شتر» باشد اما دربارهٔ بخش دوم، zarat، معانی مختلفی طرح شده است. یک فرضیه این است که zarat از zarant سرچشمه می‌گیرد و به معنی «قدیمی» یا «پیر» است. در دفاع از این فرضیه، آن را با járant در نوشته‌های ودایی، zœrond در زبان آسی و زال در فارسی مقایسه کرده‌اند. نتیجتاً معتقدند زرتشت باید به معنی «صاحب شتر پیر» باشد. فرضیه دیگر، آن است که zarat به معنی «حرکت کردن» یا «راندن» است. پس زرتشت باید به معنی «او که شتر می‌راند»، یا در معنی دقیق‌تر، «او شتر پرورش می‌دهد» باشد. فرضیه سومی، بخش اول اسم را به معنی «اشتیاق داشتن» و مرتبط با har (پسندیدن) در ودایی می‌داند؛ بنا به این ترکیب زرتشت معنی «دوستدار شترها» می‌دهد. در فرضیه چهارمی، آن را به معنی «عصبانی» دانسته‌اند و معنای کامل اسم را «صاحب شتر عصبانی» پیشنهاد داده‌اند. در آخر، zarant را به معنی «زرد» و مرتبط با zairi اوستایی متاخرتر حدس زده‌اند؛ با استناد به فرضیه مذکور، زرتشت به معنی «صاحب شتر زرد» است. ریشه‌یابی‌های دیگری هم مطرح شده است که به نظر نمی‌رسد پایه علمی و زبان‌شناختی داشته باشد.
زرتشت در اوستا بعضاً «سپیتمان زرتشت» یا «زرتشت سپیتمه» هم خوانده شده است. این نام طایفه‌ای بود که او در آن تولد یافت که از اسم سپیتمه، نیای طایفه، آمده است. در لغت، سپیتمه به معنای «سِپید» یا «دِرَخْشان» است.
زندگی > منبع‌شناسی

نخستین منبع برای مطالعهٔ زندگی زرتشت، گاتاها، سروده‌های خود او، است. گاتاها حاوی اطلاعاتی مانند نام‌های برخی از اعضای خانوادهٔ زرتشت، شرایط زندگی و چندی از رویدادهای زندگی‌اش است. اما مشخص نیست که این سروده‌ها، چه مدت از زندگی او را شامل می‌شود.
پس از آن، بخش‌های متاخر اوستا دومین منبعی است که برای پژوهش در مورد زرتشت به کار می‌آید. اوستای متاخر به نام چند نفر دیگر از اعضای خانواده زرتشت اشاره می‌کند. اما اشاره‌های اندکی به اتفاقات زندگی او دارد. این مشکل از آنجا ناشی می‌شود که بخش‌هایی از اوستا، از جمله سپندنسک و چهردادنسک —که احتمالاً حاوی زندگینامه زرتشت بوده‌اند— از بین رفته است. اما قسمت‌های مهمی از کتاب‌های پهلوی مانند دینکرد و گزیده‌های زادسپرم و چند کتاب دیگر، از این دو بخش از اوستا اقتباس شده‌اند. این کتاب‌های پهلوی، سومین منبع جهت مطالعه سرگذشت زرتشتند. البته در این کتاب‌ها تمایز افسانه از حقیقت ساده نیست.
در نوشته‌های یونانی–رومی، اسلامی، مسیحی، اروپاییِ قرون‌وسطی و رنسانس و… نیز مطالبی در رابطه با زرتشت آمده است که البته تردیدهای جدی دربارهٔ درستی تاریخی آن‌ها وجود دارد. در چندی از آثار ادبیات فارسی مانند شاهنامه و زراتشت‌نامه نیز دربارهٔ سرگذشت زرتشت سخن رفته است.
زندگی > در نوشته‌های پهلوی

بیشتر نوشته‌های پهلوی موجود مربوط به پس از اسلام است اما این منابع در واقع برگرفته از نوشته‌های قدیمی‌تری است که پیش از اسلام نوشته شده‌اند. زرتشت در نوشته‌های پهلوی، به عنوان یک نمونهٔ کامل از موبد مزدیسنی مجسم شده است. او در مرکزیت هویت دینی جامعهٔ مزداپرستان دارد و آن‌ها را از مسلمانان، مسیحیان، یهودیان و دیگران، متمایز می‌کند. زرتشت همچنین نشانه و گواهی بر درستی تاریخی نوشته‌های زرتشتی است؛ زیرا این نوشته‌ها، به گفته‌های او ارجاع می‌دهند. چندین کتاب زندگینامهٔ افسانه‌ای از او در میان مطالب پهلوی دیده می‌شود که نویسندگان قصد ارائهٔ یک الگوی کامل رفتاری را با آنان داشته‌اند. نقش اصلی زرتشت در این نوشته‌ها، بازنمایی آموزه‌های دینی، اخلاقی، فلسفی و… مزدایی است. به هر صورت، زرتشتی که در کتاب‌های پهلوی دربارهٔ او شرح داده شده است، با زرتشت تاریخی شباهتی ندارد.
دربارهٔ زندگی زرتشت بنا به منابع پهلوی، کتاب هفتم دینکرد و فصل‌های ۱۲ تا ۲۴ گزیده‌های زادسپرم بیشترین مطالب را ارائه می‌کنند. این منابع بر اساس سپندنسک و چهردادنسک، دو کتاب از کتاب‌های از دست رفته اوستا، نوشته شده‌اند. در کتاب پنجم دینکرد هم خلاصه‌ای از آنچه در کتاب هفتم آمده، وجود دارد و البته حاوی اندک اطلاعات جدیدی هم هست.
زندگی > در نوشته‌های پهلوی > کودکی

در بخش بعدی به معجزات زرتشت از زمان تولد تا دیدار با اهورامزدا پرداخته شده است. او تنها نوزادی بود که در هنگام تولد، به جای گریه کردن، خندید. گزیده‌های زادسپرم ذکر می‌کند که زرتشت در زمان تولد خندید زیرا بهمن وارد ذهنش شده بود. با در نظر گرفتن آموزه‌های زرتشت، مبنی بر اینکه خنده و شادی متعلق به خداست و گریه و عزا متعلق به دیوان، این افسانه به خوبی با آموزه‌های او منطق است. خندهٔ زرتشت، پرستاران و والدینش را به تعجب واداشت و باعث ترس دوراسرو که یک کرپ بود، شد. دوراسرو سردستهٔ جادوگران و همان کسی است که در گاتاها از او به بدی یاد شده است. او و یک کرپ دیگر به نام براتروکرش، به دشمنان زرتشت در زمان کودکی‌اش بدل شدند. دوراسرو یک بار توانست پوروشاسپ را بترساند؛ به اندازه‌ای که او تصمیم گرفت فرزند خود را به قتل برساند اما نیروهای ایزدی، مانع شدند. داستان دیگری در رابطه با نجات معجزه‌آسای زرتشت نقل شده است، مربوط به آن است که او را به لانه یک گرگ ماده انداختند و توله‌های گرگ را کشتند تا گرگ مادر با خشم بیشتری به زرتشت حمله‌ور شود. اما بهمن و سروش ورود کردند و به او این نیرو را دادند تا گرگ را از بین ببرد. سپس یک میش را کنار او گذاشتند تا به کودک شیر دهد. هنگامی که دوغدو سر رسید، میش ناپدید گشت و دوغدو به خیال اینکه کودکش آسیب دیده، هراسان شد. اما با دیدن سلامتی او، ترسش از بین رفت و عهد کرد که دیگر اجازه ندهد که زرتشت از جلوی چشمانش دور شود. به باور نوبری، این داستان نسخهٔ ایرانی ماجرای ارتباط مؤسسان پادشاهی‌ها و ادیان در کودکی با گرگ‌هاست که بسیار رایج بوده و یک نسخه از آن، در میان رومیان به شکل شیر دادن گرگ به رموس و رومولوس وجود داشته است. اما بویس معتقد است این همان داستان رموس و رومولوس است که در دوران اشکانیان و ساسانیان به این شکل تغییرش داده‌اند؛ زیرا در این داستان حیوانی که به کودک شیر می‌دهد، با میش جایگزین شده، به آن دلیل که گرگ در مزدیسنا یک حیوان اهریمنی است.
روزی زرتشت در دوران کودکی، مشغول بازی با دیگر کودکان بود. دوراسرو و براتروکرش تصمیم گرفتند که او را بترسانند. هم‌بازی‌های او فرار کردند، اما زرتشت در برابر دشمنانش ایستاد. چندی بعد، پوروشاسپ مراسمی با حضور دو کرپ ترتیب داد و در آن، از دوراسرو درخواست کرد که آیین تقدیس غذا را انجام دهد، اما زرتشت با پدرش هم‌نظر نبود و خواست که خود آن را انجام دهد. پوروشاسپ مخالف بود اما در نهایت زرتشت فائق آمد. دوراسرا در پاسخ زرتشت را نفرین کرد اما نیروهای ایزدی او را به یک مرگ ناخوشایند گرفتار کردند.
فلسفه و آموزه‌ها

اطلاعات بیشتر: فلسفه زرتشت
دانشنامه فلسفه آکسفورد زرتشت را نخستین فیلسوف شناخته شده جهان می‌داند. فرهنگ فارسی معین او را به عنوان پیامبر ایران باستان که مزدیسنا را بنیان گذاشت، معرفی کرده است. آنچه زرتشت مطرح کرد، بر مکتب‌های فلسفی و ادیان پیرامون، مانند اندیشه یونانی و ادیان ابراهیمی نظیر یهودیت و اسلام اثر گسترده‌ای گذاشت. فلسفه زرتشت اخلاقی و خردورزانه است. گاهی اشاره کرده‌اند که مزدیسنا در لغت به معنای «پرستش خرد» است و این کلمه، با واژه یونانی فلسفه (φιλοσοφία، فیلاسوفیا، «خرد دوستی») شباهت لغوی دارد. در مرکزیت اندیشه‌های زرتشت، دوگانگی خیر و شر و نبرد صلح‌ناپذیر میان این دو قرار دارد؛ اهورامزدا روشنایی مطلق و اهریمن شر لایتناهی است. این دو از یک نظر محدودند و از یک نظر نامحدود؛ محدودند چرا که در اهورامزدا هیچ شری وجود ندارد و در اهرمن هیچ خیری و نامحدودند چراکه یکی نور بی‌پایان است و دیگری تاریکی بی‌انتها. جهان صحنه نبرد این دو و یارانشان است؛ اما پیروزی پایانی با اهورامزداست و پس از آن شر به‌طور بازگشت‌ناپذیری نابود خواهد شد و دنیا به شکل بی‌نقص خود بازخواهد گشت. انسان آزاد است که جایگاه خود را در این نبرد انتخاب کند؛ این آزادی در تمام طول تکامل تاریخی مزدیسنا در مرکزیت آن قرار داشته است.
فلسفه و آموزه‌ها > یکتاپرستی یا ثنویت دینی

افرادی نظیر ادیان‌شناس ایتالیایی گراردو نیولی و باستان‌شناس ژاپنی تاکورو آداچی عقیده دارند که زرتشت کسی بود که با تبلیغ یکتاپرستی و ستایش اهورامزدا و رد پرستش دیوان تأثیر شگرفی بر تحول ادیان ایرانی گذاشت و مطابق گفته آئوکی تاکه‌شی تنها هدف عبادت را اهورامزدا قرار داد. زرتشت از نظر نیولی در تقابل با کیش قربانی قرار داشت و می‌کوشید معنویت اخلاقی را که از سویی توحیدی و از سوی دیگر دوگانگی بود جایگزین این اعمال کند. دوگانگی زرتشت دوگانگی مابین اشه (راستی) و دروگ (دروغ) بود، نه دوگانگی مابین اهورامزدا و اهریمن. از نظر نیولی این ثنویت بعدها وجهی الاهیاتی یافت که احتمالاً مغان مسئول آن بودند با این حال، پرودس اکتور شروو، ایران‌شناس نروژی، بر آن است که «می‌توان با اطمینان گفت هیچ خبری از یکتاپرستی در ایران باستان نبوده است.» او معتقد است نظر فراگیری مانند عقیده نیولی مبنی بر رد کردن پرستش دیگر خدایان توسط زرتشت، ایران‌شناسان را از توضیح دربارهٔ اشاره به دیگر ایزدان در گاتاها بازداشته است. به عنوان مثال، در انتهای اوستای کهن، آریامن جهت «حمایت از مردان و زنان [ما]، از پندار نیک زرتشت» دعوت شده است و سروش و اشی نیز به دفعات متعدد یاد شده‌اند و در کنار اهورامزدا، اهوراها و اهورانی‌های دیگری هم در فضای اوستای کهن وجود دارند. در مقابل همه این‌ها، ویلیام مالاندرا بر آن است که عباراتی چون یکتاپرستی، ثنویت دینی یا چندخدایی می‌توانند در توصیف آموزه‌های زرتشت گمراه‌کننده باشند و در شرایط مختلف می‌شود هر کدام از این سه عبارت را به آنچه زرتشت در نظر داشت، اطلاق کرد.
فلسفه و آموزه‌ها > اهورامزدا

زرتشت در گاتاها به دفعات ایزدی نیک به نام «اهورامزدا» (پروردگار خرد یا پروردگار خردمند) را خطاب می‌کند. اهورامزدا نظم کیهانی را از طریق «اشه» (راستی) پایدار نگه می‌دارد. زرتشت او را با صفاتی چون «از همه چیز آگاه»، «تیزبین» و دارای «خرد نافریفتنی» توصیف می‌کند که شباهت‌هایی با نوشته‌های هندوایرانی و ودایی دارد. اما علاوه بر اینها، زرتشت اهورامزدا را «تنها خدای غیرمخلوق»، دارای خرد بی‌پایان، نیک و خوب و خالق و نگهبان «اشه» دانسته و از این حیث، ابعاد جدیدی به پرستش او داده است. اما همان‌طور که انسان اَشَوان (اشه مند) در زمین با انسان‌های شریر (دَروَند) روبرو می‌شود، پس اهورامزدا هم دشمنی دارد که به گفته گاتاها او هم غیرمخلوق و البته «همزاد» اهورامزداست. این دشمن، «انگره مینو» (مینوی ناپاک) نام دارد.