خدمت وظیفه عمومی

با سربازی اجباری در ایران اشتباه نشود.
وضعیت خدمت نظام وظیفه در جهان به تاریخ ۲۱ می ۲۰۰۸   بدون نیروی مسلح   بدون خدمت وظیفه   در صدد حذف خدمت وظیفه توسط حکومت و دولت کنونی
  نظام فراخوان فعال است اما کمتر از ۲۰٪ جمعیت مشمول به کار گرفته می‌شوند
  دارای خدمت وظیفه عمومی
  بدون اطلاعات
جمعی از سربازان پادگان مالک‌اشتر ناجا
خدمت وظیفه عمومی، که به‌طور عام به آن خدمت سربازی، سربازی اجباری یا خدمت نظام وظیفه نیز گفته می‌شود، اصطلاحی است برای اشاره به دوره‌ای نظامی که توسط نظام حاکم برای شهروندان تعیین می‌شود. این اصطلاح بیشتر در ادبیات سیاسی دولت‌هایی به کار می‌رود که خواهان به‌کارگیری شهروندان در نیروهای مسلح هستند. این دوره با نام‌های مختلفی شناخته می‌شود؛ برای مثال، آخرین برنامه خدمت وظیفه عمومی که در ایالات متحده اجرا شد، با اصطلاح «فراخوان» معروف شد. برخی کشورها خدمت سربازی را به شکل داوطلبانه و اختیاری درآورده‌اند. این کشورها از سربازان اجباری استفاده نمی‌کنند و به جای آن، ارتش حرفه‌ای را به کار می‌گیرند. با این حال، برخی از این کشورها امکان استفاده از نیروهای وظیفه را به‌طور کامل رد نکرده و آن را منوط به شرایط جنگی یا بحرانی می‌دانند.
خدمت وظیفه عمومی به دلایل مختلفی، از جمله مخالفت آگاهانه با مشارکت نظامی به دلایل مذهبی یا فلسفی، موضوعی بحث‌برانگیز است. اعتراضات سیاسی، مانند مخالفت با خدمت در یک دولت منفور یا جنگ غیرمحبوب، و همچنین تبعیض جنسیتی (به این معنا که از نظر تاریخی تنها مردان مشمول این خدمت بوده‌اند)، از جمله نمونه‌های این مخالفت‌ها هستند. اعتراضات ایدئولوژیک نیز بخشی از این مخالفت‌ها را تشکیل می‌دهند؛ برای مثال، مخالفت به دلیل نقض حقوق فردی افراد. سربازان وظیفه گاهی ممکن است با ترک کشور یا درخواست پناهندگی به کشوری دیگر، از خدمت فرار کنند. برخی از ساختارهای دولتی گزینشی، این نگرش‌ها را با ارائه خدمات جایگزین خارج از نقش‌های عملیاتی رزمی یا حتی خدمت خارج از ارتش بهبود بخشیده‌اند. نمونه‌هایی از این خدمات جایگزین شامل Siviilipalvelus (خدمات دولتی جایگزین) در فنلاند، و Zivildienst (خدمات عمومی اجباری) در اتریش، آلمان و سوئیس است. چندین کشور نه تنها مردان را برای خدمت در نیروهای مسلح، بلکه برای آژانس‌های شبه‌نظامی نیز به خدمت می‌گیرند. این خدمات ممکن است شامل وظایف محلی شبیه به پلیس، گارد مرزی، یا مأموریت‌های امداد و نجات غیرجنگی مانند دفاع غیرنظامی باشد.
تا سال 2025 میلادی، بسیاری از کشورها دیگر از خدمت سربازی اجباری و نظام وظیفه عمومی اجباری استفاده نمی‌کنند و در عوض به ارتش‌های حرفه‌ای متشکل از داوطلبان اختیاری متکی هستند. با این حال، توانایی تکیه بر چنین رویکردی مستلزم درجاتی از پیش‌بینی‌پذیری در مورد نیازهای جنگ و دامنه درگیری‌ها است. بنابراین، بسیاری از کشورهایی که خدمت اجباری را لغو کرده‌اند، همچنان این اختیار را برای از سرگیری خدمت اجباری در زمان جنگ یا بحران‌های ملی محفوظ نگه می‌دارند. کشورهای درگیر در جنگ‌ها یا کشورهایی که با رقابت‌های بین‌المللی مواجه هستند، به احتمال زیاد خدمت سربازی اجباری را اجرا می‌کنند. همچنین، دموکراسی‌ها کمتر از نظام‌های خودکامه احتمال اجرای خدمت اجباری را دارند. به استثنای چند مورد، مانند سنگاپور و مصر، مستعمرات سابق بریتانیا کمتر تمایل به اجرای سربازی اجباری دارند، زیرا تحت تأثیر هنجارهای ضد سربازی اجباری بریتانیا قرار گرفته‌اند. این هنجارها ریشه در تاریخ و تجربیات بریتانیا، از جمله جنگ‌های داخلی این کشور دارد. بریتانیا خود خدمت اجباری را در سال ۱۹۶۰ میلادی لغو کرد. در مقابل، قوانین خدمت وظیفه عمومی و معافیت از آن در ایران، برخلاف بسیاری از کشورهای دیگر، بسیار سخت‌گیرانه و اجباری است.