تالش صفوی
تاریخ > جنگ داخلی گیلان

خان احمد خان که از زمان شاه تهماسب در زندان بود، پس از به سلطنت رسیدن شاه محمد خدابنده (حک. ۱۵۸۸–۱۵۷۷) از زندان آزاد شده و دوباره حاکم بیه‌پیش شد. او از بدو ورود به گیلان، به دنبال از میان برداشتن جمشیدخان حاکم بیه‌پس بود و در نوامبر ۱۵۷۹ به جنگ با جمشیدخان پرداخت که به دلیل تدبیر یکی از امرای تالشی بیه‌پس به نام شیرزاد ماکلوانی، خان احمد شکست خورد. خان احمد این بار با جلب حمایت کامران میرزا حاکم کوهدم، توانست قرابهادر سپهسالار بیه‌پس را راضی به توطئه علیه جمشیدخان کند. سرانجام با جلب رضایت درباریان، جمشیدخان در دسامبر ۱۵۸۰ دستگیر شده و پس از دو ماه به قتل رسید. اما خان احمد که از قدرت گرفتن کامران میرزا در بیه‌پس نگران بود، موافقت شاه را برای تقسیم بیه‌پس بین سران ایل استاجلو جلب کرد. شاه با فرستادن سلیمان‌خان استاجلو والی شروان به گیلان، احکامی برای بایندرخان، حمزه‌خان و امیره سیاوش حاکم گسکر صادر کرده و خواستار دستگیری کامران میرزا شد.
در این میان، شیرزاد ماکلوانی به منظور تسلط بر بیه‌پس، با جمع‌آوری لشکر فراوان شورش کرد که در جنگ با لشکر سلیمان‌خان شکست خورد. اعدام شیرزاد ماکلوانی در ژوئیه ۱۵۸۱ موجب ناخشنودی مردم منطقه از قزلباشان و آشوب شد. بایندرخان، حمزه‌خان و امیره سیاوش در ملاقات با سلیمان‌خان، از اعدام شیرزاد اظهار خوشحالی کردند اما از دخالت قزلباشان در گیلان ناراضی بودند و اقدام به کارشکنی کردند. سران قزلباش که منافع موردنظرشان تأمین نشده بود، دچار تفرقه شدند. در اثر تعرض مداوم مردمان گیلک و تالش، آن‌ها تصمیم گرفتند که هرچه زودتر و به کمک نیروهای بایندرخان، امیره سیاوش و کامران میرزا، به سمت قزوین حرکت کنند. بعد از حرکت سپاه سلیمان‌خان، بایندرخان و امیره سیاوش بدون خداحافظی از سپاه قزلباش جدا شده و مردم منطقه ضمن مسدود کردن راه‌ها در جنگل، به جنگ با سپاه قزلباش پرداخته و بسیاری را به قتل رساندند.
خروج امرای استاجلو از گیلان، پایان مناقشات نبود. به فرمان شاه، محمدامین‌خان، پسر دوم جمشیدخان، حاکم جدید بیه‌پس شد و علی بیگ سلطان فرزند احمد سلطان، به وکالت محمدامین‌خان منصوب شد. همچنین حاکم گسکر ملزم شد که در صورت هجوم خان احمد به بیه‌پس، به کمک علی بیگ سلطان بشتابد. فردی به مخالفت با علی بیگ سلطان ظهور کرد که توسط شیرزاد سلطان سپهسالار رشت سرکوب شد. اما شیرزاد سلطان، خود، مدعی جدیدی شده و با برداشتن محمدامین‌خان شورش نمود. امیره سیاوش در آوریل ۱۵۸۴ به جنگ با او پرداخت و محمدامین‌خان را به علی بیگ سلطان بازگرداند. شیرزاد سلطان از سوی خان احمد، سپهسالار کوچصفهان شد و دوباره قصد تصرف فومن کرد که باز هم ناکام ماند. او این بار ابراهیم‌خان پسر بزرگ جمشیدخان را برداشته و راهی فومن شد. علی بیگ در جنگ شکست خورد و به نزد امیره سیاوش رفت تا از او کمک بگیرد. شیرزاد سلطان پس از اطلاع از لشکرکشی بزرگ حاکم گسکر، ابراهیم‌خان را برداشته و به لاهیجان نزد خان احمد رفت. از سوی دیگر، محمدامین‌خان که همراه علی بیگ سلطان به ماسوله سفر کرده بودند، با نقشهٔ خان احمد، به طریقی ربوده شده و به لاهیجان آورده شدند.
شیرزاد سلطان که از توطئهٔ خان احمد آگاه شده بود، به منظور صلح با علی بیگ و مقابله با خان احمد، از امیر حمزه‌خان تالش — که چندی پیش، پدرش بایندرخان را کنار زده و خودش حاکم آستارا شده بود — دعوت کرد که مراسم ازدواج دخترش با ابراهیم‌خان را برگزار کند و با تقسیم نمودن بیه‌پس بین پسران جمشیدخان، قتل و خونریزی را به مصالحه تبدیل کند. یک سال قبل از قتل جمشیدخان، پسرش ابراهیم‌خان، دختر امیر حمزه‌خان را نامزد کرده بود. امیر حمزه‌خان موافقت خود را اعلام کرد. او به همراه پسرانش و سران سپاه تالش، به گسکر آمد و به اتفاق شوهرخواهرش امیره سیاوش، به فومن رفتند. در اواخر ۱۵۸۵، پیمان صلح علی بیگ و شیرزاد با میانجی‌گری امیر حمزه‌خان منعقد شد و همگی به سوی رشت روانه شدند. براساس مفاد صلح، مقرر شده بود که امیر حمزه‌خان طی نامه‌ای به خان احمد، محمدامین‌خان را به رشت بیاورد و با واگذاری رشت به او، اختلافات گسترده و جنگ طولانی را پایان ببخشد. علی بیگ به همراه ابراهیم‌خان به فومن بازگشت و محمدامین‌خان نیز در خشکبیجار رشت مستقر شد.