اخلاق در دین
اخلاق هندو

اخلاق در متون باستانی هندوئیسم نیتیساسترا (سنسکریت: नीतिशास्त्र) نامیده می‌شود. اخلاق و فضیلت موضوعی بسیار مورد بحث، و مفهومی در حال تحول در متون مقدس باستانی هندوئیسم است. فضیلت، رفتار درست، اخلاق و سیرت بخشی از مفهوم پیچیده‌ای است که هندوها آن را دارما می‌نامند - همه چیزهایی که برای وجود انسان‌ها، جهان و طبیعت ضروری است تا با هم، در هماهنگی وجود داشته باشند. همان‌طور که پی وی کین، نویسنده تاریخ دارماساسترا گفت، اصطلاح «دارما» مترادفی در زبان انگلیسی ندارد. درحالی‌که اغلب به معنای «وظیفه» تفسیر می‌شود، می‌تواند به‌معنای عدالت، حق، اخلاقی، خیر و بسیاری موارد دیگر نیز باشد.
اخلاق در فلسفه هندو به‌عنوان چیزی که نمی‌تواند تحمیل شود، بلکه چیزی است که توسط هر فردی تحقق می‌یابد، و داوطلبانه در زندگی او ساری می‌شود، توضیح داده می‌شود. به‌عنوان مثال، آپاستامبا آن را این‌گونه توضیح داد: «فضیلت و رذیلت در مورد این نیست که بگوییم - این‌جا هستیم!؛ نه خدایان، نه گاندارواس و نه اجداد نمی‌توانند ما را متقاعد کنند - این درست است، این اشتباه است؛ فضیلت یک مفهوم گریزان است. قبل از این‌که بخشی از زندگی فرد شود، نیاز به تأمل دقیق توسط هر شخص دارد.
اخلاقی که یک زندگی دارما را تشکیل می‌دهد - که یک زندگی اخلاقی، راست و بافضیلت است - در وداها و اوپانیشادها تکامل می‌یابد. موضوعات و سؤالات اخلاقی توسط مکاتب مختلف هندوئیسم، به‌طور کاملاً گسترده، در متون متعددی در مورد این‌که چه رفتاری درست است، چه زمانی، چگونه و چرا انجام می‌شود، بحث شده‌است. با گذشت زمان، فضایل جدید توسط دانشمندان هندوی باستان مفهوم‌سازی و اضافه شد؛ برخی جایگزین شدند، برخی دیگر با هم ادغام شدند. برای مثال، سمیتا در ابتدا ده فضیلت لازم برای یک انسان را برای داشتن یک زندگی دارمیایی برشمرده‌است: ذریتی (شجاعت)، کشما (بخشش)، داما (اعتدال)، آستایا (عدم طمع/دزدی)، ساوچا (صفای درون)، ایندریانی-گراها (کنترل حواس)، دهی (احتیاط بازتابی)، ویدیا (خرد)، ساتیام (راست‌گویی)، آکرودها (رهایی از خشم). در آیات بعدی، با ادغام و ایجاد مفهومی گسترده‌تر، این فهرست توسط همین محقق به پنج فضیلت کاهش یافت. فهرست کوتاه‌تر فضیلت‌ها عبارت‌اند از: آهیمسا (خشونت نورزیدن)، داما (خودداری)، آستایا (غیرت‌زدگی/دزدی نکردن)، ساوچا (پاکی درون)، ساتیام (راست‌گویی).
مورخ ایرانی ابوریحان بیرونی که در اوایل قرن یازدهم به مدت ۱۶ سال از هند دیدن کرده و در آن‌جا زندگی کرد، مفهوم اخلاق و رفتار با فضیلت را در میان هندوهای زمان خود شرح می‌دهد. از دستورات اخلاقی در میان هندوها، ترجمه تحت‌اللفظی نسخه خطی به زبان فارسی او شامل (۱) مرد نباید بکشد. (۲) و نه دروغ بگوید. (۳) و نه دزدی کند. (۴) و نه فاحشه‌گی کند. (۵) نه گنج‌اندوزی کند. این‌ها با پنج یاما از اخلاق باستانی هندو مطابقت دارد: آهیمسا (عدم خشونت)، ساتیا (حقیقت، دروغ نگفتن)، آستایا (دزدی نکردن)، برهماچاریا (تجرد در صورت مجرد بودن و عدم تقلب به شریک زندگی در صورت ازدواج)، و آپاریگراها (عدم مالکیت). علاوه بر این پنج چیز منفی که باید از آن‌ها پرهیز کرد، اخلاق هندو همچنین پنج چیز مثبت را توصیه می‌کند که به‌عنوان نیاما باید برای آن تلاش کرد: شاوچا (پاکی در بدن، گفتار و ذهن)، سانتوشا (رضایت، پذیرش شرایط با خوش‌بینی)، تاپاس (استقامت، مراقبه، ریاضت)، سوادیایا (یادگیری مادام‌العمر) و پرانیدان (نگرش درست، تفکر). در هندوئیسم یک زندگی اخلاقی، برای یک زندگی آزاد ضروری است، زندگی بدون ولع، زندگی‌ای که از طریق دانش و با پرهیز از شر به‌دست می‌آید.
ادبیات هندو به‌طور متفاوتی اخلاق را به‌عنوان یک یا چند موضوع از چهار موضوع مورد بحث قرار می‌دهد: (۱) گونا؛ که تمایلات درونی رفتاری است که در هر فرد یافت می‌شود (در مقیاس بزرگ، روان‌شناسی). (۲) پوروشارتا؛ که هدف مناسب زندگی برای هر فردی برای خودسازی و خوشبختی است (دارما، آرتا، کاما و موکشا). (۳) آشراماها؛ که برای یک فرد در دوره‌های مختلف زندگی اخلاقی است (انتظارات اخلاقی از کودک، از بزرگ‌سالان، و از پیرسال) متمایز می‌شود. و (۴) وارناسراماس؛ که اخلاق و رفتار هر فرد در ارتباط با جامعه است. ادبیات باستانی در پایه سنت‌های مختلف هندو عمدتاً سه مورد اول را مورد بحث قرار می‌دهد، درحالی‌که آخرین مورد از قرن ۱۸ توجه بیش‌تری را به خود جلب کرده‌است. برخی از ادیبان اوایل قرن بیستم به این فکر می‌کردند که آیا اخلاق در هندویسم موضوعی جدی برای مطالعه بوده‌است. مطالعات بعدی چهار رویکرد فوق را به اخلاق در مکاتب مختلف هندوئیسم به‌دست آوردند که با سه مضمون مشترک مرتبط هستند: (۱) اخلاق بخش اساسی مفهوم دارما است، (2) آهیمسا (خشونت‌پرهیزی) مقدمه‌ای است که بدون آن - نشان می‌دهد هندوئیسم - اخلاق و هر نظریه اخلاقی سازگار غیرممکن است، و (۳) اخلاق را نمی‌توان همیشه به‌صورت دوگانه یا غیردوالیستی از ابتدا کاهش داد. اخلاق ارتباط تنگاتنگی با موکشا (تحقق خود و آزادی معنوی) دارد و ویوکاکودامانی می‌گوید: «افراد با خودآگاهی و آزادی معنوی ذاتاً خودآزمایی‌گر و اخلاق‌گرا هستند» و «اخلاق، آزادی و معرفت همدیگر را می‌طلبند». علاوه بر چهار موضوع فوق در اخلاق هندو، محققان بیان می‌کنند که آموزه کارما هندوئیسم بخشی از خلاصه نظریه اخلاقی آن است.
بهگود گیتا - که یکی از نمونه مباحث تاریخی هندوها در مورد فضایل و بحث تمثیلی در مورد این‌که چه چیزی درست است و چه چیزی نادرست به‌حساب می‌آید - استدلال می‌کند که برخی از فضایل لزوماً همیشه مطلق نیستند، بلکه گاهی اوقات رابطه‌ای هستند. برای مثال، توضیح می‌دهد که فضیلتی مانند آهیمسا زمانی که با جنگ یا خشونت ناشی از پرخاش‌گری، ناپختگی یا جهل دیگران مواجه می‌شود، باید دوباره مورد بررسی قرار گیرد.