ویتامین دی
مصرف زیاد یا اوردوز > علائم و تبعات اوردوز

برخی از علائم مسمومیت ویتامین دی که عموماً به‌ دلیل جذب بیش از حد کلسیم و خالی شدن بدن از منیزیم بروز پیدا می‌کنند، عبارت‌اند از:
مشکلات گوارشی، مانند تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست و دردِ معده
بی‌اشتهایی و بی‌خوابی
خستگی، گیجی، ضعف، خارش بدن، کلافه بودن و سردرد
تشنگی شدید
تکرر ادرار و پرادراری
کاهش تراکم استخوان: بعضی، (دلیل این اتفاق را کاهش ویتامین کا۲ می‌بینند که کار آن جذب کلسیم به استخوان‌ها و کاهش سطحِ کلسیم خون است)
آسیب‌های کلیوی: بیشترِ تحقیقات نشان داده‌اند که آسیب کلیوی از متوسط تا خیلی شدید، در کسانی که اوردوز ویتامین دی کرده‌اند رخ داده‌است.
نارسایی کلیه، پروتئینوری، کم‌توانی ذهنی، نقرس و تشکیل استخوان‌های غیرعادی در کودکان و افسردگی شدید و کاهش وزن، از دیگر علائم مسمومیت با ویتامین دی است. این عارضه همچنین باعث سختی و سفت شدنِ قلب و عروق و ایجاد غضروف‌های اضافه و رسوب کلسیم در رگ‌ها می‌شود. مسمومیت ویتامین دی به ندرت رخ داده و اغلب در کسانی مشاهده می‌شود که مقادیر فوق‌العاده بیش از حدِ این ویتامین را از طریق مکمل خوراکی یا آمپول دریافت کرده‌اند و میزان سطح ویتامین دی خونشان را ابداً تحت نظر نداشته‌اند.
لزوماً شخص نباید همهٔ علائم را داشته باشد بلکه ممکن است تنها برخی از علائم را بروز دهد. قرار گرفتن بیش از حد در معرض نور خورشید، نمی‌تواند فرد را به اوردوز برساند چرا که اگر بدن نیازی نداشته باشد، پوست، نیز تولید ویتامین دی را متوقف می‌کند.
برای جلوگیری از مسمومیت با ویتامین دی باید ویتامین k2 و مکمل منیزیم و زینک مصرف کرد و هر سه ماه یکبار آزمایش ویتامین دی داد و اطمینان حاصل کرد که ویتامین دی خون بیشتر از ۱۰۰ نانوگرم در میلی لیتر نباشد. مصرف زیاد ویتامین دی باعث جذب بالای کلسیم میشود و برای جلوگیری از رسوب کلسیم در بدن که ممکن است باعث سنگ کلیه هم بشود باید حداقل روزی ۱۰۰ میکروگرم ویتامین کا۲ مصرف کرد. یکی از کارهای ویتامین کا۲ این است که باعث میشود کلسیم از خون به استخوانها و دندانها منتقل شود و جلوی رسوب کلسیم در بدن و کلیه را می‌گیرد. همچنین ویتامین دی از منیزیم به عنوان سوخت استفاده میکند (در اصل منیزیم فعال کننده و کوفاکتور اصلی ویتامین دی است) و مصرف بالای ویتامین دی باعث خالی شدن بدن از منیزیم میشود و بدن در اصل دچار عوارض کمبود منیزیم میشود. میزان مصرف منیزیم باید حداقل ۴۰۰ میلیگرم در روز باشد. تمام این مقادیر با افزایش مصرف ویتامین دی افزایش میابد. همچنین مصرف دو و نیم لیتر آب در روز به جلوگیری از رسوب کلسیم در بافتهای بدن کمک میکند. باید توجه داشت تمام این موارد در صورتی است که ویتامین دی خون فرد بالای ۱۰۰ نانوگرم باشد و هرچه میزان ویتامین دی خون بالاتر باشد برای جلوگیری از مسمومیت، نیاز بدن به ویتامین کا۲، منیزیم و آب بیشتر خواهد شد و همچنین باید از مصرف لبنیات، مکمل کلسیم و خوراکی‌هایی که دارای کلسیم بالا هستند خودداری کرد. به این نکته باید توجه داشت که یک فرد معمولی نیازی به این ندارد که ویتامین دی خون خود را بالای ۱۰۰ نانوگرم ببرد و بالاتر از این مقدار فقط برای درمانهای تخصصی مانند بیماریهای خودایمنی زیر نظر پزشک مجرب میباشد.
به این نکته توجه داشته باشید که ویتامین دی خون در صورتی که تا ۱۰۰ نانوگرم هم برسد هیچ مشکلی برای بدن ایجاد نخواهد شد و حتی دارای فواید بسیاری است. معمولا در نتایج آزمایشگاهها تا رنج ۷۰ یا ۸۰ نانوگرم را محدوده نرمال میدانند، اما بر اساس تحقیقات دانشمندان تا ۱۰۰ نانوگرم هم نرمال بوده و بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ نانوگرم محدوده اوردوز میباشد و بیشتر از ۱۵۰ نانوگرم احتمال مسمومیت وجود دارد.
در صورتی که به هر علتی عذر پزشکی موجه دارید و میخواهید ویتامین دی خون خود را به محدوده بالاتر از ۱۰۰ نانوگرم ببرید، برای جلوگیری از مسمومیت و ایجاد عوارض کلیوی این نکات را رعایت کنید:
حتما تحت نظارت پزشک آموزش دیده و آشنا با ویتامین دی باشید.
با بالا رفتن ویتامین دی خون (بالاتر از ۱۰۰ نانوگرم)، جذب کلسیم افزایش میابد و کلسیم خون بالا میرود و احتمال رسوب کلسیم در رگها، بافتهای بدن و سنگ کلیه افزایش میابد. برای جلوگیری از رسوب کلسیم در بدن باید در ازای هر ده هزار واحد ویتامین دی حداقل روزانه ۱۰۰ میکروگرم ویتامین k2 مصرف کرد و همچنین نوشیدن روزانه دو و نیم لیتر آب به جلوگیری از رسوب کسیم در رگها و بافتهای بدن و جلوگیری از سنگ کلیه کمک میکند. البته بهتر است کلسیم خون را در آزمایشگاه چک کرد و بر اساس آن میتوان دوز ویتامین k2 را بیشتر هم کرد. ویتامین کا۲ کلسیم را از خون به استخوانها و دندانها منتقل میکند و مانع رسوب کلسیم در رگها و بافتهای بدن و ایجاد سنگ کلیه میشود.
منیزیم کوفاکتور اصلی ویتامین دی است. یعنی ویتامین دی برای عملکرد درست وابسته به منیزیم است. در صورتی که ویتامین دی خون بالای ۱۵۰ نانوگرم برود، ویتامین دی از منیزیم داخل استخوان و ماهیچه‌ها و دیگر بافتهای بدن استفاده میکند و بدن دچار کمبود منیزیم شدید میشود. در اصل خود ویتامین دی باعث ایجاد مسمومیت نمیشود، بلکه تخلیه بدن از منیزیم باعث ایجاد عوارض کمبود منیزیم شده و بدن دچار کمبود منیزیم می‌شود. منیزیم از طریق آزمایش خون جواب دقیق ندارد (زیرا ۹۹ درصد منیزیم بدن در استخوانها، ماهیچه‌ها و بافتهای بدن قرار دارد و فقط یک درصد از کل منیزیم بدن در خون موجود میباشد و به همین علت آزمایش منیزیم فقط میزان منیزیم در یک درصد موجود در خون را نشان میدهد، نه میزان منیزیم کل بدن). هر چه ویتامین دی خون بالاتر باشد، نیاز بدن به منیزیم بیشتر می‌شود. باید حداقل با روزی ۴۰۰ میلی گرم منیزیم در روز شروع کرد و این مقدار را کم کم افزایش داد و میتوان به دوزهای مساوی در روز تقسیم کرد و تا جایی ادامه داد تا مدفوع شل شود. شل شدن مدفوع نشانه این است که بدن شما در حال دریافت منیزیم اضافی است. در این حالت باید دوز منیزیم مصرفی را کمی پایینتر آورد تا مدفوع سفت شود. این یعنی بدن در حال دریافت منیزیم کافی برای عملکرد درست ویتامین دی میباشد. (بهتر است از منیزیم اکساید و منیزیم سولفات استفاده نشود، زیرا اثرگذاری کمتری دارند و در دراز مدت ممکن است باعث بیماریهای قلبی بشود).
کوفاکتور دیگر ویتامین دی زینک میباشد، البته ضروری نیست اما اگر مصرف شود باعث اثرگذاری بیشتر ویتامین دی میشود، چون ویتامین دی از زینک هم به عنوان سوخت استفاده میکند و ممکن است زینک بدن شما تخلیه شده و دچار کمبود زینک شوید. در صورتی که ویتامین دی خون بالاتر از ۱۵۰ نانوگرم میباشد، مصرف روزانه ۳۰ تا ۵۰ میلیگرم زینک توصیه میشود. (بهتر است از زینک اکساید و زینک سولفات استفاده نشود، زیرا اثرگذاری کمتری دارند و در دراز مدت ممکن است باعث بیماری قلبی شوند)
بهتر است اگر ویتامین دی خونتان بالای ۱۵۰ نانوگرم می‌باشد، هورمون پاراتیرویید (PTH) را هم چک کنید. زیرا با بالا رفتن ویتامین دی خون جذب کلسیم و فسفر افزایش پیدا کرده و بالا رفتن کلسیم خون ممکن است باعث کاهش ترشح هورمون پاراتیرويید و ایجاد اختلالاتی در بدن شود.
اگر ویتامین دی خون بالای ۱۵۰ می‌باشد، از مصرف مکملهای کلسیم و لبنیات و هر خوراکی که دارای کلسیم بالا است شدیدا پرهیز کنید.
در صورتی که ویتامین دی خون زیر ۱۰۰ ng/ml باشد، نیازی به هیچ یک از کوفاکتورهای ذکر شده (کا۲، منیزیم، زینک) نخواهد بود. مگر برای درمان برخی بیماریهای خاص مانند پوکی استخوان.
با این حال دریافت کوفاکتورها می‌تواند اثرگذاری ویتامین دی را بیشتر کند. بهتر است به جای استفاده از مکملها برای تامین منیزیم و زینک، روزانه یک پیاله تخمه کدو و آفتابگردان مصرف کرد، بدون نگرانی از عوارض مکملهای شیمیایی. برای تامین ویتامین کا۲ هم میتوان زرده تخم مرغ مصرف کرد. همچنین مصرف مکمل کا۲ بی‌ضرر میباشد.
افرادی که نگران رسوب کلسیم، ایجاد سرطان به خاطر  نفوذ کلسیم در بافتهای بدن و هایپرکلسیمی و مشکل پاراتیرویید هستند، میتوانند روزانه مکمل کا۲ مصرف کنند. در ازای هر ده هزار واحد ویتامین دی در روز میتوان صد میکروگرم و حتی تا دویست میکروگرم ویتامین کا۲ مصرف کرد.