اهواز
تاریخچه نام اهواز

مقالهٔ اصلی: زبان خوزی
مقالهٔ اصلی: پیشینه نام اهواز
شهری که با نام اهواز می‌شناسیم، اولین بار که به عنوان یک شهر، شناخته شد، در دوران باستان و با نام تاریانا (تازیانا: تازی +ان+ا) بوده است. هرچند که تلاشهایی برای مطابقت دادن اهواز با شهر «اگینیس» که استرابون از آن نام برده، انجام شده است، اما بیشتر این احتمال وجود دارد که اهواز در محل شهر قدیمی هخامنشی، تاریانا، که Nearchus، سردار اسکندر، در مسافرت خود به خلیج پارس در کنار آن لنگر انداخت، قرار گرفته باشد.
تاریانا در بخشی از مسیر راه شاهی (Royal Road) که از تخت جمشید تا سارد (Sardis) کشیده شده بود، قرار داشت، طوری که بخشی از جادهٔ شاهی، بر روی رودخانهٔ کارون، در تاریانا (اهواز) قرار داشت. تاریانا، بعدها در زمان اردشیر اول (پادشاه ساسانی) گسترش یافت و به هرمزد اردشیر تغییر نام داده و در دو سوی رودخانه، از نو بنیان نهاده شد. بخش اول این نام، به نام «خدا» و دیگری به نام خود شاه، نامگذاری شد؛ که این نام بعدها به شکل خلاصه شده‌ی داراواشیر درآمد.
شاه، سدی بر فراز کارون در شهر ساخت؛ پس اهمیت شهر افزایش یافت و به زودی داراواشیر، مرکز استان سوزیانا (خوزستان امروزی) شد.
مرکز تجاری سوزیانا، در یک سوی رودخانه در داراواشیر (شرق اهواز)، و با نام هوجستان واجار (بازار هوزستانی‌ها) شناخته می‌شد و آن سوی دیگر رودخانه، به عنوان مرکز فرمانداری و نُجبا (غرب اهواز)، با نام هرمشیر خوانده می‌شد.
همچنین بر اساس تحقیقات کلیفورد باسورث در دانشنامه ایرانیکا و لاکهارت در دانشنامه اسلام، هاینزهایم و مایکل بونر، علی کرم همدانی در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و دانشنامه بریتانیکا ولادیمیر مینورسکی و سوات سوجک عبدلمجید ارفعی ریشه نام اهواز برگرفته از قوم هوزی می‌باشد.
هوزی‌ها قبیله ای جنگجو در استان سوزیانا بودند. استان خوزستان امروزی نیز به نام آنها نامگذاری شده است. (خوزیستان = هوزیستان = مکان هوزی‌ها) یونانی‌ها به این قوم Ouxioi می‌گفتند و نام این شهر در نوشته‌های مسیحیان سریانی، «بث هوزایی» ثبت شده است.
هوزی‌ها، که احتمالاً از بازماندگان ایلامی‌ها بوده‌اند. مردم بومی استان خوزستان بوده‌اند و زبان هوزی‌ها تا دورهٔ ساسانیان و حتی تا قرن‌ها بعد از حمله و سلطهٔ مسلمان‌ها به ایران، زبانِ رایج در خوزستان بوده است. درحقیقت، نام صحیح این استان، می باید به شکل «هوزستان» باشد، که به جهت تلفظ‌های متفاوت در زبان‌ها و لهجه‌های دیگر، که هوزی را با شکل خوزی خطاب می‌کردند، نام آن به خوزستان تغییر پیدا کرد.
این شهر علاوه بر نامهای ذکر شده به نامهای «رام شهر» و «شهررام» نامیده می‌شد. فخرالدین اسعد گرگانی در منظومه ویس و رامین، در مورد برپایی شهر اهواز به دست رامین نوشته است:
"هزاران چشمه و کاریز بگشاد
بریشان شهر و ده بسیار بنهاد
یکی زان شهرها اهواز مانده‌ست
کَش او آنگاه «شهر رام» خوانده‌ست
کنونش گرچه هم اهواز خوانند
به دفتر، رام شهرش نام دانند".
هنگامی که در قرن هفتم میلادی، مسلمان‌ها امپراتوری ساسانی را شکست دادند، بخش دوم شهر (هرمشیر)، از بین رفت. اما عرب‌ها، بخش دیگر شهر را که همچنان باقی مانده بود (هوجستان واجار)، به «سوق الاهواز» ترجمه کردند.
درحقیقت، سوق الاهواز که ترجمه شده ی هوجستان واجار است، به معنای بازار هوزستانی‌ها می‌باشد.
«اهواز»، جمع عربی شدهٔ کلمهٔ هوزی بر وزن «أفعال» است. هوزی‌ها = اهواز (با لهجهٔ عربی: احواز)
در زمان عرب‌ها، این شهر هنوز هم از نظر اقتصادی یک شهر مهم باقی ماند تا اینکه شورش زنج در قرن دهم به تحولات بزرگ در منطقه و ضعف و رکود این شهر منجر شد. وقتی در قرن پانزدهم میلادی، سد شکسته شد، اهواز دوباره بهبود یافت.
در دوره قاجار و زمان ناصرالدین شاه، اهواز را به نام‌های ناصری و ناصریه تغییرنام دادند، اما از شهریور ۱۳۱۴ ه‍. ش، با تصویب شورای وزیران، دوباره به نام «اهواز» نامیده شد.
در آغاز قرن بیستم، اهواز تنها دو هزار نفر جمعیت داشت، اما کشف نفت، باعث رشد شهر و مهاجرت‌های بسیار به این شهر شد و طی سال‌های ۱۳۰۳ تا ۱۳۰۵، این شهر دوباره به‌طور رسمی به عنوان مرکز استان خوزستان معرفی شد؛ که تا قبل از آن، شوشتر، مرکز استان خوزستان بود.
در پی این تغییر، در سال ۱۳۲۷، جمعیت اهواز از ۱۰۰٫۰۰۰ نفر گذشت.