stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
احسان‌الله خان دوستدار

| احسان‌الله خان دوستدار | احسان‌الله خان دوستدار |
| --- | --- |
تصویری از احسان‌الله خان دوستدار: تصویری از احسان‌الله خان دوستدار
زادهٔ: ۱۲۶۳ خورشیدی ساری
درگذشت: ۱۹ اسفند ۱۳۱۷ مسکو
ملیت: ایرانی
پیشه: سیاستمدار
آثار برجسته: مبارز انقلاب مشروطه و جنبش جنگل سرکمیسر جمهوری شورایی گیلان
سبک: مبارز
دوره: اواخر قاجاریان و رضاشاه پهلوی
فرزندان: کاوه، بهمن
والدین: میرزا علی‌اکبر حافظ‌الصحه
احسان‌الله خان دوستدار (زادهٔ ۱۲۶۳ - درگذشتهٔ ۱۹ اسفند ۱۳۱۷) ملقب به رفیق سرخ سیاستمدار ایرانی بود. او دومین چهرهٔ برجستهٔ شورش جنگل و رهبر جناح رادیکال آن بود. او از جمله مجاهدین صدر مشروطه بود که در سال ۱۲۸۸ در فتح تهران و برانداختن استبداد صغیر محمدعلی‌شاه مشارکت کرد. او مدتی بعد به کمیتهٔ مجازات پیوست اما پس از مدتی به گیلان گریخت و در آستانهٔ انقلاب اکتبر به میرزا کوچک خان پیوست. او پس از ورود نیروهای شوروی به انزلی به همکاری نزدیک با حزب کمونیست ایران پرداخت. اقدامات احسان‌الله خان و یاران نزدیک کمونیست او که نهضت جنگل را رادیکال کرد و برخلاف توافق‌های میان میرزا کوچک خان و کمونیست‌ها بود سرانجام موجب خصومت این دو رهبر برجستهٔ گیلان شد. به دنبال ترک رشت از سوی میرزا کوچک خان، احسان با اطلاع و کمک شوروی، کودتایی را در مرداد ۱۲۹۹ ضد میرزا ترتیب داد و کنترل حکومت جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران را به دست آورد و همچنین حمله به تهران با هدف بنیان نهادن یک سوسیالیسم تمام عیار را در دستور کار خود نهاد. این حکومت مدتی بعد سقوط کرد و احسان‌الله خان در پاییز ۱۳۰۰ شمسی به توصیهٔ سفیر شوروی به آذربایجان شوروی گریخت و دیگر به ایران بازنگشت. او در اواخر دههٔ ۱۹۳۰ میلادی و در جریان تصفیه‌های استالینی کشته شد.
اوان زندگی

احسان‌اللّه خان در ۱۲۶۳ در ساری متولد شد. پدرش، میرزا علی‌اکبر حافظ‌الصحه که پزشک تجربی بود، و مادرش هر دو بابی بودند. او از جمله بهائیانی بود که نظریهٔ عدم دخالت در سیاست بهائیت را نادیده گرفت.
آغاز مبارزه سیاسی

احسان‌اللّه خان مدتی کوتاه در دارالفنون تهران درس خواند، فرانسه آموخت (زین رو ادبیات سیاسی رادیکال اروپایی در دسترس او بود) و سپس به اردوی مجاهدان مشروطه‌خواه در مبارزه برای خلع ید از محمدعلی‌شاه و استقرار مجدد مشروطه پیوست و در فتح تهران در ژوئیهٔ ۱۹۰۹ شرکت کرد. با آغاز جنگ جهانی اول به هواداری از گروه‌های طرفدار عثمانی/آلمانی برخاست و در ۱۲۹۵ به «دولت موقت» هوادار آلمان در کرمانشاه پیوست و در آنجا دوشادوش نیروهای عثمانی/آلمانی در جبهه‌های غرب جنگید.
در نهضت جنگل

برخلاف باور رایج مبتنی بر ادعای خود او، احسان‌الله خان از بنیان‌گذاران نهضت جنگل نبود ولی در ۱۹۱۷ بدان پیوست.
در پی شکست «دولت موقت»، به تهران برگشت و به «کمیتهٔ مجازات» پیوست؛ گروهی که در ربیع‌الثانی ۱۳۳۵ در تهران تشکیل شد و به رأی خود کسانی چون اسماعیل خان (رئیس انبار غله) و میرزا محسن مجتهد و چند نفر دیگر را که «خائن به منافع کشور» می‌شناخت ترور می‌کرد. در پی تعقیب نیروهای نظمیه در پایتخت با دستگیری سران و اعضای برجسته آن در شوال همان سال، تشکیلات کمیته برچیده شد. از میان سران و اعضای فعال کمیتهٔ مجازات که در طول مدت کمی، هرکدام به شیوه‌های مختلف کشته شدند، فقط احسان‌الله خان توانست که جان سالم به در برد. او به گیلان گریخت و در شب انقلاب اکتبر در روسیه، به نهضت کوچک‌خان جنگلی پیوست. در گیلان رهبری جناح چپ جنگلی‌ها را بر عهده گرفت و در ارتباط تنگاتنگ با بلشویک‌ها به فعالیت پرداخت. این جناح، هوادار یک برنامهٔ خالص کمونیستی و شوروی کردن ایران بود. هدف آن تأسیس یک نظام آموزشی رایگان در سرتاسر کشور، با ایدئولوژی کمونیستی «آزادسازی از زنجیر بردگی و سرکوب به نفع توده‌ها»، ملی کردن کارخانجات، معادن، آسیاب‌ها، آبرسانی، بانکداری و حمل و نقل عمومی برای ایجاد یک نظام حمل و نقل ملی، ارتقای نظام تعاونی برای صنعتگران و خرده تولیدکنندگان، لغو مستغلات خصوصی ارضی و انتقال زمین‌های وقفی به دهقانان تولیدکننده برای توسعهٔ یک نظام ملی خانه‌سازی تحت نظارت دولت مرکزی و شوراهای محلی و تنظیم شرایط کار و بهداشت عمومی از راه برنامه‌های قانونی مترقی بود.
پس از تشکیل جمهوری شورایی، توجه او به حزب کمونیست ایران جلب شد ولی اجازهٔ عضویت در آن به او داده نشد. در اواخر ژوئیهٔ ۱۹۲۰، با کودتایی علیه میرزا کوچک خان مرتبط بود و صدر دولت جدید بود که حزب کمونیست در آن غالب بود. او در این مقام، سیاست‌های افراط‌گرایانه‌ای چون مصادرهٔ اموال را مرتکب شد که جمهوری نوپا را تضعیف کرد و باعث تفرقه بین صفوف آزادی‌خواهان گیلان شد. در سپتامبر ۱۹۲۰ حزب کمونیست، ائتلاف را ترک کرد. جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی با هدایت نریمان نریمانف و کمیتهٔ مرکزی دوم حزب کمونیست به رهبری حیدرخان عمو اوغلی او را برای ارتباط برقرار کردن با میرزا کوچک خان تحت فشار قرار دادند. او نهایتاً با دخالت و مشارکت عمواوغلی رهبر میانه‌روی کمونیست در آوریل ۱۹۲۱ چنین کرد. او که در تابستان ۱۹۲۱ مسئول عملیاتی در مازندران بود سعی کرد در معاهدهٔ دوستی بین تهران و مسکو که در فوریه امضا شده بود با تشکیل کمیته‌ای جدید و ادامهٔ اصلاح ارضی خرابکاری کند.
مهاجرت به شوروی

متعاقب سرنوشت تلخ جنگلی‌ها، از احسان‌الله خان خواسته شد ایران را ترک کند. سفر او و شصت تن از فعالان جنگلی، بنابر تشخیص نریمان نریمانف، صدر شورای کمیسرهای خلق آذربایجان شوروی و به درخواست تئودور روتشتاین، سفیر وقت شوروی در ایران، که به تازگی پیمان «دوستی و همکاری» با دولت مرکزی ایران را امضا کرده بود و براساس آن از برنامهٔ قبلی آن دولت مبنی بر حمایت از جنبش‌های انقلابی ایران دست کشیده بود، انجام شد. او تا پایان عمر مهمان جمهوری آذربایجان شوروی بود. در بدو ورود به قفقاز به احسان‌الله خان و یارانش حق فعالیت محدود سیاسی اعطا شد. احسان‌اللّه خان به همراه یارانش محمدجعفر کنگاوری، احمد مسافر و آشوری، حزبی تازه به نام «کمیتهٔ انقلاب آزادکنندهٔ ایران» بنیاد نهاد. مقر حزب جدید، دکانی قدیمی در باکو بود که آشوری، پیشکار و منشی احسان‌اللّه خان در آن سکونت داشت. احسان‌اللّه خان و یاران او فعالیت‌های انقلابی را برای ایجاد تغییر در وطن‌شان، ایران، از این مقر نسبتاً محقر هدایت می‌کردند. برخی از چهره‌های شاخص حزب کمونیست آذربایجان فعالیت‌های کم‌دامنهٔ آنان را تا حدی تحمل و حمایت می‌کردند. از جمله نریمانف که قبلاً هم با جنگلی‌ها همکاری‌هایی کرده بود. دولت ایران از همان بدو ورود احسان‌اللّه خان به قفقاز نسبت به فعالیت‌های وی در مناطق مرزی ناخرسند بود و در مقاطع مختلف از مقامات شوروی اکیداً خواسته بود که زمینه‌های لازم را برای دور کردن احسان‌اللّه خان از مناطق مرزی قفقاز فراهم کنند و وی را در جایی در مسکو یا شمال شوروی سکنا دهند. احتمالاً آنچه موجب می‌شد دولت ایران بر این امر اصرار بیشتر ورزد، امکان پیوستن احسان‌اللّه خان به ماژور لاهوتی بود که پس از شورش ناکامش به باکو پناهنده شده بود و احتمال همکاری آن دو وجود داشت.
مهاجرت به شوروی > نامه‌نگاری به رضاخان

در اوت ۱۹۲۲، یک سال پس از اقامت در باکو، احسان‌اللّه خان، با توجه به تثبیت تدریجی قدرت سیاسی رضاخان در ایران، که در آن هنگام وزارت جنگ را بر عهده داشت، دو نامهٔ سرگشاده به وی نوشت. در نامهٔ اول، که امضای آشوری و مسافر هم در پای آن بود، حساسیت لحظهٔ تاریخی که «نهضت آزادی‌خواهی در پهنهٔ عالم می‌گسترد و تفوق امپراتوری بریتانیا به آخر رسیده‌است» گوشزد شده و رضاخان سردار سپه را به پیوستن به ارتش انقلاب و دگرگونی ترغیب می‌کنند و خطاب به وی می‌گویند: «عقیدهٔ ما این است به یک جمهوریتی که وسایل آن به دست تو آماده‌است سرافراز گردیم» و از او می‌خواهند که طومار حکومت مستبد قاجار را در هم پیچد. نامه با امید به این که رضاخان به قهرمان حماسی ایران، کاوهٔ آهنگر تأسی جوید، با این شعر حافظ به پایان می‌رسد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بیا و کشتی ما در شط شراب انداز  |  | غریو و ولوله در جهان شیخ و شاه انداز |
دو هفته بعد، احسان‌اللّه خان نامهٔ دیگری برای رضاخان گسیل می‌دارد. درحالی‌که نامهٔ نخست دو صفحه بیشتر نبود، دومین نامه بالغ بر بیست صفحه شده بود. در دومین نامه، که فقط امضای احسان‌اللّه خان را بر پای داشت، او با صراحت بیشتر رضاخان را طرف خطاب قرار می‌دهد که «متوجه وظایف تاریخی و میهنی‌اش» باشد. احسان‌اللّه خان در این نامه، پس از ذکر شرح کشّافی از تاریخ ایران در سدهٔ نوزدهم میلادی و رقابت‌ها و کشمکش‌ها میان دو قدرت بزرگ، امپراتوری بریتانیا و روسیهٔ تزاری بر سر غارت ایران، تصویری از آرایش نیروهای بین‌المللی آن زمان به دست می‌دهد. بنا بر نظر احسان‌الله خان «اتحاد جماهیر شوروی تمایلی به پیاده کردن اصول کمونیسم در ایران ندارد، زیرا این امر مغایر استراتژی شوروی در آن زمان است.» گذشته از این، به رضاخان توصیه می‌کند که «همچون کمالیون ترکیه این روزها را مغتنم شمرد» و از «اوضاع بین‌المللی» و نیز «حمایت تاکتیکی دولت شوروی» بیشترین بهره را برگیرد. در پایان با اعلام تشکیلات مذهبی وقت به عنوان فاسدترین و مستبدترین نهاد، رضاخان را به درهم شکستن مقاومت ایشان و تشکیل «جمهوری خلق ایران» فرا می‌خواند.
مهاجرت به شوروی > مهاجرت به مسکو

اگرچه در ابتدا، شیروانی، جانشین کمیساریای امور خارجهٔ آذربایجان، ابتکار عمل احسان‌اللّه خان در نگارش این نامه‌ها را پسندیده و با آن موافقت کرده بود و هر دو نامه به زبان فارسی در چاپخانهٔ دولتی به چاپ رسیده بود، بعداً هنگامی که کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست آذربایجان از محتوای نامه مطلع شد، قضیهٔ نامه‌ها به موضوعی سیاسی بدل شد. کیروف، دبیر اول وقت حزب کمونیست آذربایجان به پلیس سیاسی GPU (گ.پ. او) فراخوانده شد تا گزارش مفصل ماجرا را ارائه کند. همهٔ کارمندانی که در این کار با احسان‌اللّه خان همکاری کرده بودند از منصب‌شان کنار گذاشته شدند و دستور داده شد که همهٔ نسخه‌های نامه بی‌درنگ جمع‌آوری شود. در پی این اقدام سیاسی نسبتاً تند، مقامات شوروی به تلویح از احسان‌اللّه خان خواستند تا هنگامی که در خاک شوروی مقیم است سکوت پیشه کند. سپس به توصیهٔ نریمانف، احسان‌اللّه خان با لقب رفیق سرخ به همراه همسر و یاران دیگرش از جمله آشوری و حاج احمد راهی مسکو شد تا در دومین کنگرهٔ انترناسیونال سرخ اتحادیهٔ کارگری-پروفینترن (Profintern) -شرکت کند. در تفلیس آوتیس سلطان‌زاده نیز به ایشان پیوست و رو به مسکو نهادند. «نمایندگان سیاسی دولت ایران در آذربایجان قفقاز» که نگران حضور احسان‌اللّه خان در باکو بودند از عزیمت وی به مسکو استقبال کردند. مأموران دولت ایران احسان‌اللّه خان را طی سفرش از تفلیس تا مسکو و حتی طی اقامتش در مسکو زیر نظر داشتند.
دورهٔ سکوت

اقامت احسان‌اللّه خان در مسکو دیری نپایید. وقتی در اواخر ۱۹۲۲ به باکو بازگشت بار دیگر به او یادآوری شد که می‌باید در سکوت و در حاشیه زندگی کند. ظاهراً در همین دوره‌است که احسان‌اللّه خان با کنسول ایران در باکو تماس می‌گیرد و در پی کسب اجازهٔ بازگشت به ایران برمی‌آید. مشاورالملک، سفیر کبیر ایران در شوروی، در پیام رمزی که از مسکو به تهران می‌فرستد و نظر وزارت امور خارجه را در این مورد جویا می‌شود. تهران تقریباً بی‌درنگ پاسخ می‌دهد: دولت ایران به احسان‌اللّه خان اجازهٔ بازگشت می‌دهد، مشروط به آن‌که او مقامات را از تاریخ ورودش مطلع سازد تا دولت بتواند محل مناسبی را برای سکونتش در نظر گیرد.
ظاهراً پاسخ دولت ایران پاسخی نبود که احسان‌اللّه خان انتظارش را داشت. او به گذشتهٔ سیاسی خود می‌بالید و در موقعیتی نبود که عفو دولت ایران را بپذیرد. پس تنها یک راه برایش باقی ماند: اصرار بر مخالفتش با دولت مرکزی ایران. طبق برخی اسناد، در این مرحله او بر آن شد که از فرمان مقامات شوروی مبنی بر سکوت پیشه کردن سرپیچی نموده و در ۱۹۲۳ به واسطهٔ پیروانش سید جلال و ابراهیم‌خان، مبارزه‌ای چریکی با هدف به زیر کشیدن ستارهٔ طالع رضاخانی ترتیب می‌دهد. پنج سال میان ۱۹۲۳ تا ۱۹۲۸ سال‌هایی است که مقامات شوروی اندک‌اندک احسان‌اللّه خان و یارانش را به پذیرش گونه‌ای انزوای سیاسی واداشتند. تنها چیزی که از او طی این سال‌ها در دست است ایفای نقش در یکی از نخستین فیلم‌های تبلیغی شوروی ساختهٔ لئو مور است. داستان فیلم دختر گیلان (گیلان‌قیزی) بر پایهٔ برداشت شوروی از نهضت جنگل و علل پنهان شکست اسف‌بار آن ساخته شد. در این فیلم تنها احسان‌اللّه خان در نقش خودش ظاهر شد؛ و نقش شخصیت‌های مشهوری همچون کوچک‌خان را بازیگران بر عهده داشتند.
در نیمهٔ دههٔ ۱۹۲۰ ادارهٔ پلیس سیاسی تازه‌تأسیس اُ.گ.پ. ئو (OGPU) احسان‌اللّه خان و اطرافیان فعالش را بیش از پیش در منگنه گذاشت. به آنان دستور داده شد که سلاح‌های شخصی‌شان را که هنگام ترک انزلی و ورود به قفقاز به همراه داشتند تسلیم کنند. مأموران OGPU به مقر آن‌ها در باکو حمله‌ور شدند و هرچه داشتند ضبط کردند، حتی خروج آن‌ها را از محل مسکونی خود قدغن کردند. از آن پس آنان از نظر مالی وابسته به مبلغ ناچیزی بودند که از کمیساریای امور داخله دریافت می‌کردند. او در ۱۹۲۷ با پشت‌گرمی از قیام‌هایی علیه سلسلهٔ تازه‌تأسیس پهلوی در گیلان، خراسان و آذربایجان در ۱۹۲۶، تلاش کرد با کمک شوروی به ایران برگشته و فعالیت‌های انقلابی برای سرنگونی سلطنت جدید را آغاز کند. به او کمک نشد و استالین و بوخارین به او توجهی نکردند. او شکایت کرد که سرنوشت انقلاب در ایران به نتیجهٔ مناسبات دیپلماتیک وابسته‌است و اعلام کرد که مطمئن است جنبش انقلابی نهایتاً علیه رژیم پهلوی موفق خواهد شد و مسئولیت تأخیر بر عهدهٔ شوروی‌هاست.
دورهٔ استالین

پس از شروع دورهٔ تصفیه‌های استالین، احسان‌الله خان را متهم کردند با واسطهٔ افراد مرتبط با خود، در نشست باکو در ۱۹۳۱ که خود در آن حضور نداشت، تلاش کرده رهبری حزب کمونیست ایران، به ویژه سلطان‌زاده، را بی‌اعتبار سازد. چند نفر از عوامل اوگپو توانستند از نزدیک با او ارتباط برقرار کنند و فعالیت‌های وی را گزارش دهند. از نامهٔ سیفی به نظر می‌رسد احسان‌الله خان و یارانش معتقد بودند همهٔ گروه‌ها در اتحاد جماهیر شوروی فراموششان کرده‌اند، و اوضاع مالی و روحی‌شان، از کمونیست‌های قدیمی خیلی بدتر بود. چند سال بعد هنگام تصفیه‌های گسترده، ادعاهای سیفی علیه آنان استفاده شد.
پلیس سیاسی ان.ک.و.د. (N.K.V.D) در گزارشی به میرجعفر باقرف، دبیر اول حزب کمونیست آذربایجان، احسان‌اللّه خان و مرتبطان با او خطرناک‌ترین و مخرب‌ترین ایرانیان ساکن آذربایجان معرفی کرد و مشخصاً وی را متهم کرد به: «عاملیت سرویس‌های اطلاعاتی بریتانیا و ایران، طرفداری پروپاقرص از فاشیسم، مبلغ تبلیغات زهرآگین در میان ایرانیان ساکن اتحاد شوروی. عامل تحویل برخی از انقلابیون ایرانی به مقامات ایرانی، عنصری ضد بلشویک که با سازماندهی یک گروه سی نفره از کارگران حوزه‌های نفتی تدارک عملیات تخریب را در حوزهٔ نفتی باکو دیده بود» از او به «دشمن خلق» یاد کردند. در دورهٔ تصفیه و کشتار گسترده، که شروعش از ابتدای ۱۳۱۴ بود علاوه بر مرگ صدها هزار شهروند شوروی، ده‌ها هزار تن از کمونیست‌ها و انقلابیون خارجی پناهنده به خاک شوروی از جمله ایرانیان مقیم قفقاز و آسیای مرکزی هم قربانی شدند. در مسکو و آسیای مرکزی کمونیست‌های ایرانی همچون سلطان‌زاده، رضایف، (شرقی نمایندهٔ کمینترن)، زارع، لادبن و مرتضی علوی در حال محاکمه و بازجویی بودند و در باکو، نخستین گروه از انقلابیون غیر کمونیست ایرانی به جوخه‌های مرگ سپرده شدند. سرامدشان احسان‌اللّه خان دوستدار بود، و نیز اعضای «کمیتهٔ انقلابی گیلان» و بعدها «کمیتهٔ انقلاب آزادکنندهٔ ایران» را که عبارت بودند از آشوری، جعفر کنگاوری، رضا پاشازاده و علی حسین‌زاده.
دستگیری و درگذشت

احسان‌اللّه خان در ۲۴ آذر ۱۳۱۵ در باکو دستگیر شد. او متهم شد به «دست داشتن در فعالیت‌های ضد شوروی، عاملیت بریتانیا و بعدها آلمان، عضویت در محفل تروتسکی- زینویف، فعالیت ضد کمینترن و ضد حزب کمونیست ایران». وی در مراحل نخست بازجویی زیر شکنجه‌های سخت جسمی قرار گرفت ولی با وجود این، همهٔ اتهامات را کلاً رد کرد. بازجویی در باکو پنج ماه به طول انجامید. در فروردین ۱۳۱۷ برای بازجویی‌های بیشتر روانهٔ مسکو شد. در مسکو همان اتهامات به او زده شد، و او نیز، همچون پیش همهٔ اتهامات را رد کرد و بر بی‌گناهی‌اش پای فشرد.
احسان‌اللّه خان از بازداشتگاه به میکویان، که شخصیتی نافذ در دستگاه شوروی بود و با او از ایران آشنا بود، نامه‌ای نوشت، همچنین نامه‌هایی خطاب به یژوف، رئیس ان.ک.و. د، و نیز استالین نوشت. او در این نامه‌ها از سوابق خود به عنوان یک انقلابی وفادار و متعهد و این‌که ملقب به «رفیق سرخ» بوده یاد کرد. از این رهبران درخواست کرد که به نفع او مداخله کنند و اجازه دهند در «دادگاهی منصفانه و علنی» محاکمه شود. همهٔ آن نامه‌ها البته بی‌پاسخ ماند. سرانجام در ۱۹ اسفند ۱۳۱۷ محاکمه‌اش در مسکو آغاز شد. در آن زمان او به شدت بیمار بود. در دادگاه مسکو، بار دیگر، همهٔ اتهامات وارده را رد کرد و داشتن هرگونه ارتباط با سرویس‌های اطلاعاتی آلمان و بریتانیا را تکذیب کرد. دادگاه او فقط ۲۰ دقیقه طول کشید. قاضی او را به مرگ محکوم کرد. صبح همان روز ۱۹ اسفند، او را در مسکو به جوخهٔ اعدام سپردند.
پس از مرگ استالین در سال ۱۳۳۲، و در پی کنگرهٔ بیستم حزب کمونیست اتحاد شوروی در ۱۳۳۵، گروهی از قربانیان تصفیه‌های استالینی، از جمله احسان‌اللّه خان، از اتهام خیانت به کشور مبری شدند و نسبت به آنان اعادهٔ حیثیت شد. بنا به گفتهٔ کوچک‌ترین پسر او کاوه، احسان‌الله و پسرش بهمن، در ۱۹۳۷ دستگیر شدند. تاریخ دقیق مرگشان اعلام عمومی نشد. همسر و دو پسر او زنده ماندند. کاوه که در باکو متولد شده بود شهروند شوروی شد، در جنگ جهانی دوم بینایی‌اش را از دست داد و سپس موسیقی تحصیل کرد و ساخت. پسر دیگر، فرامرز و مادرش پس از خلع رضاشاه در ۱۹۴۱ به ایران برگشتند. احسان الله خان عموی آرامش دوستدار بود.
کاریکاتور احسان‌الله خان از رضاشاه
دامپزشک

دامپزشکان آفریقایی
دامپزشک یک گربه خانگی را جراحی می‌کند.
دامپزشک (به انگلیسی: Veterinary physician) اشاره به فردی با دانش تخصصی در زمینه درمان حیوانات است. کنترل بهداشتی بیماری‌های مشترک بین انسان و دام و کنترل کیفی و بهداشتی مواد غذایی که از دام به‌دست می‌آید از دیگر وظایف دامپزشکان می‌باشد. همچنین، دامپزشکان در تولیدمثل حیوانات، مدیریت بهداشت، حفاظت، پرورش حیوانات، تغذیهٔ حیوانات، واکسیناسیون و کنترل انگلی مرتبط با حیوانات نیز نقش دارند.
بر اساس آیین نامه اجرایی نظارت بهداشتی دامپزشکی مصوب هیئت وزیران و ماده 34 قانون برنامه ششم توسعه مصوب مجلس شورای اسلامی، به دامپزشکان شاغل در بخش خصوصی که به وظیفه  کنترل بهداشتی مواد خام دامی اعم از گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ و غیره اشتغال دارند «مسئول فنی بهداشتی» گفته می شود.
واژه‌شناسی

این واژه را فرهنگستان زبان پارسی در برابر «بیطار» که معرب کلمه ای یونانیست قرار داد. ایرانیان در گذشته بیطار را استفاده می‌کردند و پیش از آن «ستورپزشک» کاربرد داشت.
فهرست خسارات هواپیما در طول جنگ روسیه و اوکراین

در این مقاله فهرستی از تلفات هواپیماهای اوکراینی و روسی در طول مداخله‌های نظامی روسیه و اوکراین، از جمله جنگ در دونباس و حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین آمده است.
جنگ دونباس (۲۰۱۴)

در طول جنگ دونباس، در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۴، منابع اوکراینی در کنفرانسی در لندن گزارش دادند که مجموع تلفات هوایی اوکراین در جریان درگیری در شرق این کشور عبارت است از؛ یک سوخو-۲۴، شش سوخو-۲۵، دو میگ-۲۹، یک آنتونوف-۲۶، یک آنتونوف-۳۰ و یک ایلیوشین-۷۶. تلفات هلیکوپترها به ۵ فروند ‌ام‌آی-۸/۱۷ و پنج ام‌آی-۲۴ گزارش شد.
جنگ دونباس (۲۰۱۴) > تلفات هواپیماهای نیروهای جدایی‌طلب و روسیه

نیروهای جدایی‌طلب یا روسیه - اوت ۲۰۱۴: یک پهپاد Forpost در شرق اوکراین سرنگون شد.
نیروهای جدایی‌طلب یا روسیه - اکتبر ۲۰۱۴: یک پهپاد Forpost در شرق اوکراین از دست رفت.
نیروهای جدایی‌طلب یا روسیه - می ۲۰۱۵: یک پهپاد Forpost توسط گردان Dnipro-1 اوکراین در Pesky، اوکراین سرنگون شد.
نیروهای جدایی‌طلب یا روسیه - اکتبر ۲۰۱۶: یک پهپاد Forpost در شرق اوکراین از دست رفت.
نیروهای جدایی‌طلب یا روسیه - اکتبر ۲۰۱۶: یک پهپاد Forpost در شرق اوکراین از دست رفت.
نیروهای جدایی‌طلب یا روسیه - ۱۳اکتبر ۲۰۱۸: یک بالگرد Mi-24 اوکراینی، یک پهپاد اورلان-۱۰ با استفاده از شلیک توپ در نزدیکی لیسیچانسک سرنگون کرد.
حمله روسیه به اوکراین (۲۰۲۲) > تلفات هواپیماهای اوکراینی

نیروی هوایی اوکراین - ۲۴ فوریه ۲۰۲۲: یک هواپیمای ترابری آنتونوف-۲۶ در جنوب کیف سرنگون شد، از ۱۴ خدمهٔ پرواز این هواپیما ۵ نفر کشته شدند.
نیروی هوایی اوکراین - ۲۴ فوریه ۲۰۲۲: پس از حمله روسیه به فرودگاه نظامی در ژیپتومیر، یک سوخو-۲۷ و یک خودروی سوخت‌رسان در آتش سوختند.
نیروی هوایی اوکراین - ۲۵ فوریه ۲۰۲۲: صدای انفجارهای شدید بامداد جمعه در کی‌یف شنیده شد. معاون وزیر دفاع از سقوط یک فروند سوخو-۲۷ اوکراینی بر فراز این شهر خبر داد. این هواپیما در یک مجتمع مسکونی اتفاق افتاد و خلبان آن، سرهنگ اولکساندر اوکسانچنکو، کشته شد.
(۲)  نیروی هوایی اوکراین - ۲۷ فوریه ۲۰۲۲: دو فروند سوخو-۲۵ "Blue 19" و یک فروند هواپیمای ناشناس در منطقه خرسون سرنگون شدند. خلبانان کشته شده بودند. عکس‌هایی از از‌دست‌رفتن هر دو هواپیمای اوکراینی منتشر شد.
(۶)  نیروی هوایی اوکراین - ۲۷ فوریه ۲۰۲۲: ویدئویی منتشر شد که در نتیجه یک حمله موشکی به فرودگاه اوکراین، شش جنگنده جت میگ-۲۹ به شدت آسیب دیده‌اند.
Ukraine هواپیمای غیرنظامی اوکراینی  - ۲۷ فوریه ۲۰۲۲: بزرگترین هواپیمای جهان آنتونوف-۲۲۵ مریا در نبرد فرودگاه آنتونوف بر اثر بمباران روسیه در آشیانه منهدم شد.
نیروی هوایی اوکراین - ۲ مارس ۲۰۲۲: فرماندهی نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد که یک فروند میگ-۲۹ در جریان نبرد هوابه‌هوا با سوخو-۳۴های روسی از دست رفته است و جستجو برای پیدا‌کردن خلبان درحال انجام است.
نیروی هوایی اوکراین - ۳ مارس ۲۰۲۲: وزارت دفاع اوکراین از منهدم‌شدن یک فروند سوخو ۲۷ بر فراز کروپیونیتسکی در مرکز اوکراین خبر داد. خلبان آن سرگرد استپان چوبان، کشته شد.
نیروی هوایی اوکراین - ۱۰ مارس ۲۰۲۲: یک فروند سوخو-۲۵ در نزدیکی نُوا کالخوا، خرسون سرنگون شد.
نیروی هوایی اوکراین - ۱۱ مارس ۲۰۲۲: یک پهپاد شناسایی تو-۱۴۱ در مقابل یک محوطه دانشجویی در زاگرب، کرواسی سقوط کرد. رئیس جمهور کرواسی، زوران میلانوویچ، گفت که واضح است که هواپیمای بدون سرنشین از جهت اوکراین آمده و پس از پرواز بر فراز مجارستان وارد کرواسی شده است.
نیروی هوایی اوکراین - ۱۱ مارس ۲۰۲۲: یک پهپاد شناسایی Leleka-100 در اوکراین مفقود شد.
حمله روسیه به اوکراین (۲۰۲۲) > تلفات هواپیماهای روسی

نیروی هوایی روسیه - ۲۴ فوریه ۲۰۲۲: مقامات اوکراینی ادعا کردند که ۵ هواپیمای جت روسی را ساقط کرده‌اند .
(۲) نیروی هوایی روسیه - ۲۴ فوریه ۲۰۲۲: فیلم ویدئویی از کی‌یف نشان می‌دهد که دو هلیکوپتر روسی توسط MANPADهای اوکراینی مورد هدف قرار گرفته‌اند. یک بالگرد Mi-8/Mi-24/35 سرنگون شده و در آب سقوط کرده است.  یکی دیگر از هلیکوپترهای تهاجمی روسیه یک کاموف-۵۰ در اثر آتش MANPAD آسیب دید و سقوط کرد. رسانه‌های اجتماعی بعداً نشان دادند که هلیکوپتر آسیب‌دیده در نزدیکی کی‌یف رها شده است.
نیروی هوایی روسیه - ۲۴ فوریه ۲۰۲۲: یک هواپیمای آنتونوف-۲۶روسی در منطقه ورونژ نزدیک اوکراین سقوط کرد و تعداد نامعلومی از سرنشینان آن کشته شدند.
نیروی هوایی روسیه - ۲۵ فوریه ۲۰۲۲: نیروهای اوکراینی به نیروی هوایی روسیه در میلروو حمله کردند و حداقل یک سوخو ۳۰ روسی را در زمین با موشک توچکا منهدم کردند.
نیروی هوایی روسیه - ۲۵ فوریه ۲۰۲۲: نیروهای اوکراینی یک هلیکوپتر روسی را در استان خرسون با آتش زمینی سرنگون کردند.  بعداً لاشه یک میگ-۳۵ در خرسون کشف شد.
نیروی هوایی روسیه - ۲ مارس ۲۰۲۲: یک هواپیمای روسی سوخو-۲۵ با شماره ثبت RF-91961 در Kalynivka، منطقه Vinnytsia اوکراین سرنگون شد.
(۲) نیروی هوایی روسیه - ۴ مارس ۲۰۲۲: دو سوخو-۲۵ روسی، یکی با رجیستر RF-93026، بر فراز وُلنواخا، اوکراین، سرنگون شد. تصاویری از لاشه‌های جنگنده‌ها در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.
(۲) نیروی هوایی روسیه - ۵ مارس ۲۰۲۲: یک سوخو-۳۴-رد ۲۴ دو سرنشینه توسط ارتش اوکراین در نزدیکی چرنیهف سرنگون شد. هر دو خلبان اجکت کردند. نیروهای اوکراینی خلبان را دستگیر کردند اما کمک‌خلبان کشته‌شد. همچنین در این روز یک سوخو-۳۴ دیگر در آختوبینسک سرنگون شد.
(۲) نیروی هوایی روسیه - ۵ مارس ۲۰۲۲: یک بالگرد Mi-24/35 در استان کی‌یف سرنگون شد. این رهگیری به صورت ویدئویی ضبط شد و بعداً صحت آن تأیید شد. همچنین یک بالگرد Mi-35، با رجیستر RF-13017 در منطقه باشتانکا سرنگون شد. تصویر سقوط این بالگرد در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.
هواپیمایی نیروی دریایی روسیه - ۵ مارس ۲۰۲۲: یک سوخو-۳۰ام، متعلق به هواپیمایی نیروی دریایی در باشتانکا سرنگون شد. خلبان دستگیر شد.
نیروی هوایی روسیه - ۵ مارس ۲۰۲۲: یک پهپاد اورلان-۱۰ در اوکراین ساقط شد.
نیروی هوایی روسیه - ۶ مارس ۲۰۲۲: در ابتدای شب، یک سوخو-۳۴ توسط پدافند هوایی اوکراین مورد هدف قرار گرفت و در نزدیکی خارکوف سقوط کرد. یکی از خلبانان این جنگنده اسیر شد. این هواپیما ابتدا به اشتباه به عنوان سوخو-۲۵ شناسایی شد، اما لاشه هواپیما نشان‌ داد که هواپیما یک سوخو-۳۴ با شماره ثبت RF-95070 بوده است.
نیروی هوایی روسیه - ۱۰ مارس ۲۰۲۲: یک سوخو-۲۵ با شماره ثبت RF-91969 در نزدیکی کی‌یف سقوط کرد و خلبان کشته شد.
نیروی هوایی روسیه - ۱۱ مارس ۲۰۲۲: یک پهپاد Forpost در ژیتومیر منهدم شد. رسانه‌های محلی خبر را منتشر کردند.
نیروی هوایی روسیه - ۱۲ مارس ۲۰۲۲: یک بالگرد روسی کا-۵۲ با شماره ثبت RF-13409 حوالی خرسون سرنگون شد. یکی از خلبان‌ها کشته شد و دیگری به‌شدت آسیب دید.
حمله روسیه به اوکراین (۲۰۲۲) > ضررهای دیگر اپراتورها

(۲)  نیروی هوایی رومانی - یک میگ-۲۱ در حین گشت‌زنی هوایی در نزدیکی مرز اوکراین سقوط کرد. یک اس‌آ ۳۰۰ پوما که در ماموریت جستجو و نجات میگ ۲۱ گم شده بود، با پنج کشته سقوط کرد.
مکتب اکبریه

ارد الحشر در روز قیامت، از نسخه خطی فتوحات مکی، حدود سال ۱۲۳۸ (عکس: فتوحات مکی، چاپ قاهره، ۱۹۱۱)
تصوف اکبری یا مکتب اکبریه (عربی: أکبریة: Akbariyya) شاخه‌ای از ماوراءطبیعهٔ تصوف است که بر اساس آموزه‌های صوفی، عارف و فیلسوف اندلسی، محی الدین ابن عربی بنا شده است. این کلمه از لقب ابن عربی یعنی «شیخ اکبر» به معنای «بزرگ‌ترین استاد» گرفته شده است. «اکبریه» یا «اکبریان» هرگز برای نشان دادن یک گروه یا جامعه صوفی خاص به کار نرفته است. در حال حاضر این اصطلاح برای اشاره به تمام ماوراءطبیعه دانان صوفی معاصر یا قدیمی و صوفیان متأثر از آموزه وحدت وجود ابن عربی استفاده می‌شود. مکتب اکبریه را نباید با الاکبریه، یک جامعه صوفی مخفی که توسط صوفی سوئدی عبدالهادی عقیلی تأسیس شد، اشتباه گرفت.
وحدت وجود

وحدت وجود یا «یگانگی هستی»، فلسفه‌ای صوفیانه است که بر این مفهوم که «هیچ وجود حقیقی جز حق غایی (خدا) وجود ندارد و تنها حقیقت درون عالم، خداست و همه چیز فقط در درون خداوند وجود دارد» تأکید می‌کند.
ابن عربی در اغلب متون اسلامی به عنوان مبتکر این آموزه معرفی شده است. هرچند این اصطلاح در آثار به جا مانده از او یافت نمی‌شود. اولین کسی که این اصطلاح را به کار برد ابن سبعین بود.
شاگرد و پسرخوانده ابن عربی یعنی صدرالدین قونوی این اصطلاح را در آثار خود به کار برده و آن را با اصطلاحات فلسفی توضیح داده است.
مطالعات دانشگاهی > اروپا و ایالات متحده آمریکا

در قرن بیستم تمرکزی بر مکتب اکبری در محافل دانشگاهی وجود داشته است. با یک پیش زمینه تاریخی، حمایت دولت از مطالعه جهان اسلام و زبان‌های اسلامی در ایالات متحده پس از جنگ جهانی دوم افزایش یافت که باعث شد بسیاری از دانشجویان در طول دهه ۱۹۷۰ جذب اسلام و مطالعات دینی شوند. هنری کوربن و فریتس مایر از سرشناس‌ترین محققان این زمینه بودند. لویی ماسینیون در مورد صوفی نام دار حسین بن منصور حلاج (گویندهٔ انا الحق) تحقیقات جامعی انجام داده است.