مطالعات منطقه‌ای
تاریخچه

مطالعات میان رشته‌ای به‌صورت فزاینده‌ای پس از جنگ دوم جهانی در ایالات متحده آمریکا و غرب رایج شدند. پیش از جنگ، دانشگاه‌های آمریکایی تعداد کمی دانشکده داشتند که به موضوعات مرتبط با جهان غیر غربی بپردازند و مطالعات منطقه‌ای با موضع مطالعه مناطق خارج از آمریکا عملاً وجود نداشتند. پس از جنگ دوم جهانی لیبرال‌ها و محافظه کاران آمریکایی به‌طور یکسان نگران تحولات جهانی و توانایی ایلات متحده در پاسخگویی به این تحولات بودند. تحولاتی همچون شکل‌گیری نظام دو قطبی و قدرت‌گیری اتحاد جماهیر شوروی و چین، آغاز جنگ سرد و همچنین شروع فرایند استعمار زدایی در آفریقا و آسیا.
در چنین شرایطی، بنیاد فورد، بنیاد راکفلر، و بنیاد کارنگی نشست‌ها و همایش‌هایی را برگزار کردند تا اجماعی در میان پژوهشگران برای لزوم ایجاد حوزه‌های جدید مطالعاتی که کمبود آن‌ها احساس می‌شد ایجاد کنند و بتوانند نهادهای دانشگاهی و آموزشی آمریکایی را به سرمایه‌گذاری در رشته مطالعات منطقه‌ای ترغیب کنند. به این ترتیب بود که این رشته در آمریکا تأسیس شد. شرکت کنندگان در این نشست‌ها ایجاد چنین رشته‌هایی را اولویت فوری ملی می‌دانستند. با این حال در میان آن‌ها تنشی هم بود؛ گروهی از پژوهشگران معتقد بودند که برای مطالعه کشورها و مناطق غیر غربی نمی‌توان از مفاهیم و دانش‌های غربی بهره گرفت و به جای کاربست نظریه‌های غربی باید دانش فرهنگی و تاریخی زمینه مند دربارهٔ بخش‌های مختلف جهان با همکاری نزدیک میان دانشمندان علوم انسانی ایجاد و توسعه یابد. گروه مخالف بررسی مناطق غیر غربی با نظریات غربی حوزه مطالعات منطقه‌ای را ایجاد کردند و گروه دیگر به توسعه نظریه نوسازی یا مدرنیزاسیون پرداختند.
در دهه ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ بنیاد فورد تبدیل به نهاد و بازیگر مسلط در شکل‌دهی برنامه مطالعات منطقه‌ای در ایالات متحده آمریکا شد. این بنیاد در سال ۱۹۵۰ «برنامه کمک هزینه پژوهشی منطقه خارجی» را آغاز کرد که در نوع خود بزرگترین برنامه ملی برای حمایت از مطالعات منطقه‌ای از زمان آغاز در ایالات متحده بود. از سال ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۶ بیش از ۲۷۰ میلیون دلار به ۳۴ دانشگاه برای پژوهش‌های مطالعات منطقه‌ای و زبانی پرداخت شد. در همین دوره میلیون‌ها دلار نز در اختیار شورای پژوهش علوم اجتماعی و شورای آمریکایی انجمنهای علمی برای برگزاری برنامه‌های کارگاه‌ها، همایش‌ها و انتشارات پرداخت شد.
از برنامه‌های بزرگ دیگر می‌توان به برنامه بنیاد فورد با عنوان سند آموزش دفاع ملی در سال ۱۹۵۷ اشاره کرد که در سال ۱۹۶۵ به سند آموزش عالی تغییر نام داد اشاره کرد. این برنامه برای ۱۲۵ برنامه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه محور بودجه تأمین می‌کرد.
در دهه ۱۹۷۰، جنگ سرد و رقابت‌های میان دو قطب شرق و غرب مطالعات منطقه‌ای را توسعه بخشید. در این دوران، شاهد رشد روزافزون مطالعات آمریکاشناسی و روس‌شناسی در دانشگاه‌های آمریکایی و اروپایی بودیم. وقوع انقلاب اسلامی ایران در اواخر دهه ۱۹۷۰ و تحولات اروپای شرقی در اواخر دهه ۱۹۸۰، موجب توجه بیشتری به این رشته شد. با فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد، این رشته متحول شد. این تحول از یک سو، رشته مطالعات منطقه‌ای را از رقابت سنتی در دوران جنگ سرد خارج کرده و از سوی دیگر، مفاهیم جدیدی را وارد رشته مطالعات منطقه‌ای در دانشگاه‌های جهان نمود. این تحول سبب شد که مطالعات جهان اسلام، دموکراسی، حقوق بشر و مطالعات زنان جای رهیافت‌های ضد کمونیستی را در دانشگاه‌های غربی بگیرد.
تحولات بیست سال اخیر از جمله تحولات سیاسی و اجتماعی در کشورهای جهان سوم، شکل‌گیری و گسترش جنبش‌های اسلامی و بینادگرایی اسلامی، مناقشه‌های حل نشده در خاورمیانه از جمله مناقشه اعراب و اسرائیل، ظهور قدرت‌های جدید جهانی در شرق و جنوب شرق آسیا و آمریکای لاتین از مباحثی است که سبب گسترش و افزایش اهمیت این رشته شده‌است.