شهرداری تهران
شهردار تهران

دفتر شهردار تهران ذیل یک اداره کل به عنوان حوزه شهردار فعالیت می‌کند؛ همچنین مستند به نمودار و چارت سازمانی شهرداری تهران در سال ۱۴۰۱ نهادها و سازمان‌های اعم از سازمان فرهنگی هنری، سازمان بازرسی، مرکز ارتباطات و امور بین‌الملل، مؤسسه همشهری، همشهری «حراست کل شهرداری»، «دفتر هماهنگی هئیت‌های رسیدگی به تخلفات اداری»، «ستاد یگان حفاظت شهرداری تهران»، «سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران»، هم فارغ از اینکه زیر مجموعه یکی از معاونت‌های هشت‌گانه شهرداری تهران باشد با نظارت و مدیریت مستقیم شهرداری تهران و اداره کل حوزه ریاست شهرداری فعالیت می‌کنند که در این بخش به‌طور اجمال به آن‌ها خواهیم پرداخت. همچنین هرچند نهاد سازمان بازنشستگی شهرداری تهران، به عنوان یکی از صندوق‌های بازنشستگی مستقل از مجموعه شهرداری تهران فعالیت می‌کند و مسئولیت خدمات‌رسانی به کارکنان بازنشسته شهرداری تهران را عهده دارد ذیل همین بخش به آن پرداخته می‌شود.
سازمان بازرسی شهرداری تهران نهاد عالی نظارتی و بازرسی شهرداری تهران است، که ذیل چارت سازمانی دفتر شهرداری تهران و مستقل از دیگر معاونت‌های شهرداری فعالیت می‌کند. سازمان بازرسی به منظور رسیدگی به شکایات مردمی از طریق دو امکان ارتباطی سامانه مدیریت شهری ۱۳۷ و سامانه نظارت همگانی سازمان بازرسی شهرداری تهران ۱۸۸۸ فعالیت می‌کند. سامانه تلفنی و ارتباطی ۱۳۷ سال ۱۳۷۹ با میانگین ده تماس روزانه فعالیتش را آغاز کرد. بر اساس گزارش همشهری آن‌لاین در نیمه دهه هشتاد به‌طور میانگین این سامانه هفت هزار تماس روزانه شهروندان دربارهٔ مسائل مختلف شهری را پاسخ می‌داده‌است. . سامانه ۱۳۷ در هشتصد موضوع مختلف شهر، شهروندی، مدیریت شهر و … پاسخگوی نیاز و مطالبات شهروندان است. برخی از پربسامدترین مطالبات و پیگیری‌های شهروندان در حوزه‌های «خدمات شهری و عمرانی»، «حمل و نقل عمومی و ترافیک شهری»، «امور اجتماعی و مزاحمت‌های شهری» و… عنوان شده‌است.
دیگر سامانه نظارتی شهرداری تهران، سامانه ۱۸۸۸ است که مانند سامانه ۱۳۷ زیر نظر سازمان بازرسی شهرداری تهران فعالیت می‌کند. سابقه راه‌اندازی این سامانه نیز به سال ۱۳۸۵ بازمی‌گردد. هدف از راه‌اندازی این سامانه جدید هم «نظارت بر عملکرد مدیریت شهری» و مبارزه با فساد اداری و تحقق اتقاء سلامت نظام اداری و مدیریت شهری عنوان شده‌است. سامانه ۱۸۸۸ به‌طور اختصاصی مسئولیت رسیدگی شکایات شهروندان از مدیریت شهری را دارد؛ برخلاف سامانه ۱۳۷ که امکان ارتباطی فراگیرتر در حوزه‌های مختلف چالش‌ها و مطالبات شهری و شهروندی تعریف شده‌است. این سامانه که از آن به عنوان سامانه نظارت همگانی نیز یاد می‌شود از اوائل دهه نود خورشیدی ذیل سازمان بازرسی شهرداری تهران فعالیت می‌کند.
حراست کل، شهرداری تهران مسئولیت و مأموریت رصد، کشف و پیگرد تخلفات، فسادهای اداری و سوءاستفاده مدیران شهری از موقعیت اداری‌شان را بر عهده دارد. این نهاد مانند دیگر نهادهای حراستی در سازمان‌های عمومی و دولتی مأموریت تأمین امنیت مالی - اقتصادی و نیز اخلاقی و پیگیری و مبارزه و برخورد با فساد در نهاد شهرداری را بر عهده دارد. مواردی از اقدام‌های آن در موارد یاد شده نیز در رسانه‌های بازتاب داشته‌است.
یگان حفاظت شهرداری تهران، در کنار اداره کل حراست و همچنین سازمان بازرسی شهرداری تهران به عنوان یکی دیگر از نهادهای متولی نظم، نظارت و کنترل بر فعالیت‌ها و ساز و کارهای حاکم بر مناسبات مدیریت شهری است. با این تفاوت که نهادهای بازرسی و حراست شهرداری عمدتاً مسئولیت نظارت بر رفتار کارکنان مجموعه مدیریت شهری و مقابله با فساد اداری و اخلاقی و نظایر این در مجموعه کارکنان شهرداری را بر عهده دارند در حالی نهاد یگان حفاظت شهری، به‌طور مشخص مسئولیت حفاظت از اماکن و تأسیسات طبقه‌بندی‌شده، تجهیزات، اموال منقول و غیرمنقول شهرداری و واحدهای تابعه آن، را بر عهده دارد و همچنین مستند به دستورالعمل تشکیل یگان حفاظت شهرداری تهران، این نهاد مکلف به انجام اقدام‌های پیشگیرانه حفاظتی و برخورد با هرگونه اقدام غیرقانونی در حوزه مسئولیت‌های تعریف شده‌است.
یگان حفاظت شهرداری، مستند به قانون تشکیل یگان‌های حفاظت دستگاه‌های اجرایی شده‌است. دستورالعمل تشکیل یگان‌های حفاظت و دستگاه‌های کشوری در تابستان۱۳۷۹ توسط ستادکل نیروهای مسلح ابلاغ و اجرایی شده‌است. طبق این دستورالعمل، نهادها، سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها می‌توانند از نیروی انتظامی درخواست تشکیل یگان حفاظت کنند. بر اساس گزارش‌های موجود قانون تشکیل یگان‌های حفاظت دستگاه‌های اجرایی، در قانون برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه تبیین شده‌است. همچنین مستند به قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب مجلس شورای اسلامی در بهمن‌ماه ۱۳۹۵ و نیز دستورالعمل اجرایی تشکیل یگان‌های حفاظت دستگاه‌های اجرایی جزئیات ماموریت‌ها و حوزه اختیارات یگان‌های حفاظت دستگاه‌های اجرایی تشریح شده‌است.
هدف از ایجاد این تشکل، توسعه، ارتقاء و تحکیم امنیت جامعه، همچنین ساماندهی یگان‌های مسلح دستگاه‌های اجرایی عنوان شده‌است. همچنین رعایت ضوابط نیروی انتظامی، واگذاری تأمین امنیت و حفاظت از دستگاه‌های اجرایی و بخشی از وظایف انتظامی و حفاظتی نیروی انتظامی به آن‌ها از دیگر اهداف تأسیس این تشکیلات جدید حفاظتی عنوان شده‌است. دستورالعمل اجرایی یاد شده در تعریف این یگان آورده‌است؛ یگان حفاظت تشکیلاتی حفاظتی ـ انتظامی، با سلسله مراتب خاص و سازماندهی و فرماندهی متمرکز است. یگان حفاظت برابر قانون، با موافقت و مجوز ستاد کل نیروهای مسلح در دستگاه‌های اجرایی، تحت نظر بالاترین مقام دستگاه تشکیل و از نظر به‌کارگیری سلاح و مهمات تابع ضوابط نیروهای مسلح است. ضرورت رعایت ضوابط نیروی انتظامی در راستای اجرای مأموریت و وظایف محوله، در حوزه استحفاظی از دیگر ویژگی‌ها و مولفه‌های یگان حفاظت عنوان شده‌است.
سابقه تأسیس یگان حفاظت شهرداری به سال ۱۳۹۱ بازمی‌گردد، فعالیت این یگان در اوائل دهه نود خورشیدی آغاز و پس از دو سال فعالیت آزمایشی به صورت رسمی به عنوان بخشی از ساختار اداری و حقوقی مدیریت شهری تهران درآمد. برخی گزارش‌های از تجمیع نیروهای و ماموریت‌های اجراییات و همچنین برخی وظایف شهربان در این نهاد در بدو تأسیس خبر دادند. برای نهاد یگان حفاظت شهرداری تهران ۱۸ مأموریت برشمرده شده‌است؛ از جمله برخی آن‌ها عبارتند از «پیشگیری انتظامی از وقوع جرایم مشهود از قبیل سرقت، مزاحمت، نزاع، درگیری، چاقوکشی و خرابکاری در حوزه استحفاظی و همکاری با ناجا در برخورد و مقابله با آنها»، «تعامل با سازمان‌ها، نهادها، مراجع نظامی، انتظامی، قضایی و سایر دستگاه‌ها به‌منظور اجرای بهینه وظایف و ماموریت‌های یگان و پیگیری و مقابله با جرایم و مجرمان در حوزه استحفاظی»، «اجرای طرح‌های امنیت اخلاقی و انضباط اجتماعی ابلاغی از سوی ناجا در شهرداری و واحدهای تابعه با هماهنگی و همکاری ناجا»، «استفاده از سامانه مانیتورینگ شهر تهران اعم از سامانه‌های مرکزی و محلی برای جمع‌آوری اطلاعات مرتبط با ماموریت‌های یگان و اتخاذ تدابیر لازم حفاظتی و مراقبتی»، «طراحی و نظارت بر نصب سامانه‌های کنترل هوشمند حفاظتی (دوربین‌های مداربسته)، ایجاد موانع و کنترل‌های محسوس و نامحسوس» اجرای فرایند پایش تصویری در تهران از سوی یگان حفاظت شهرداری مطابق ابلاغیات ناجا و دستورالعمل شورای امنیت کشور انجام می‌شود. تأسیس یگان حفاظت شهرداری و همچنین انتقال ماموریت‌هایی حریم‌بان و شهربان به این یگان حفاظت با مخالفت‌ها و موافقت‌هایی همراه بوده‌است. از جمله ماموریت‌های یگان حفاظت شهری که عموم مردم بیشتر آن را می‌شناسند طرح انضباط شهری و سامان‌دهی دستفروشی‌ها و مقابله با سد معبر است. موضوعی که گاه حساسیت‌ها یا توجه افکار عمومی را برانگیخته است.
روزنامه همشهری در تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۷۱ در ۱۶ صفحه با قیمت ۵ تومن در تیراژ ۳۰۰۰ نسخه به صاحب امتیازی شهرداری تهران و سردبیری احمد ستاری‌فر مدیرعاملی محمدمهدی کرباسچی منتشر شد.توجه به فرهنگ شهرنشینی، مسائل جوانان، مشکلات محلات شهر، محیط زیست، ترافیک، آداب شهروندی، مدیریت شهری، شهر سالم، اوقات‌فراغت و … از جمله موضوعاتی است که از ابتدا، همشهری سرلوحه فعالیت خود قرارداده است.
همچنین ببینید: مؤسسه همشهری
مرکز ارتباطات و امور بین‌الملل مأموریت دیپلماسی شهری، ارتباطات رسانه‌ای و رصد و پیگیری مطالبات شهروندی و نیز پاسخ‌گویی به افکار عمومی را به عهده دارد. همچنین مسئولیت اطلاع‌رسانی مجموعه فعالیت‌ها و اقدام‌های شهرداری تهران و زمینه‌سازی و تعامل با مجامع جهانی مدیریت شهری را عهده‌دار است.شورای اسلامی شهر تهران، نهاد قانون‌گذار و ناظر بر مدیریت شهری و شهرداری تهران، در برنامه پنج‌ساله سوم توسعه شهر تهران (۱۴۰۲–۱۳۹۸) مرکز ارتباطات و امور بین‌الملل را به انجام مأموریت دیپلماسی شهری پویا و ارتباطات رسانه‌ای اثربخش موظف کرده‌است.
این سازمان شهرداری از چهار معاونت، روابط عمومی، رسانه، امور بین‌الملل و تبلیغات و انتشارات تشکیل شده‌است. همچنین بخش دیگر این سازمان، تشکیلات اجرایی و حوزه ریاست،برگزاری رویداد سالانه خشت طلایی نیز از دیگر فعالیت‌های این مرکز است. این رقابت و رویداد بین‌المللی در حوزه مدیریت شهری است. خشت طلایی رقابتی در حوزه ایده‌های خلاقانه شهری به ابتکار و مدیریت مرکز ارتباطات و امور بین‌الملل شهرداری تهران از سال ۱۳۹۳ بنیان گذاشته شده‌است.
نخستین‌بار سازمان ارتباطات در شهرداری تهران در نیمه دوم دهه چهل خورشیدی بنیاد نهاده می‌شود. سال ۱۳۴۶ واحد روابط عمومی به عنوان نهاد مستقل و زیر نظر شهرداری وقت تهران تأسیس شده‌است. اواخر دهه پنجاه خورشیدی دفتر روابط عمومی در ساختار سازمانی شهرداری تهران تثبیت می‌شود. سال ۱۳۶۷ دفتر روابط عمومی در ساختار سازمانی به اداره کل ارتقاء یافت.
سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران نهادی‌ست که اوائل دهه هشتاد خورشیدی به عنوان «ستاد مدیریت بحران شهر تهران» شکل گرفت. روز پنج خرداد سال ۱۳۸۰ با حکم وزیر کشور وقت، شهردار وقت تهران عهده‌دار مسئولیت و ریاست ستاد مدیریت بحران شهر تهران شد. تأمین و فراهم آوردن زمینه‌های حقوقی و اداری، همچنین تجهیز نهاد تازه تأسیس به زیرساخت‌ها و امکان‌های مورد نیاز و از سویی تأمین نیروی متخصص در فاصله سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ رقم خورد و در نهایت این نهاد مدیریت بحران از وضعیت «ستادی» به «مرکز» تغییر وضعیت داد. سرانجام سال ۱۳۸۴ بنا به ضرورت مدیریت مؤثر بحران‌های احتمالی و مواجهه با بلایی طبیعی و … در کلان‌شهر تهران به عنوان ساختاری گسترده‌تر در قد و قامت «سازمان» به خود گرفت. از نیمه دهه هشتاد تا کنون هم با عنوان سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران فعالیت می‌کند.
از جمله مهم‌ترین اهداف سازمان می‌توان اشاره کرد به «افزایش سطح ایمنی و کاهش خطر پذیری شهر تهران، با انجام هماهنگی‌ها، بررسی‌ها، مطالعات، پژوهش‌ها، آموزش‌ها و اقدامات اجرایی ذیربط قبل از وقوع به منظور پیشگیری و آمادگی مقابله با بحران.»، «انجام اقدامات و هماهنگی‌های لازم جهت افزایش کارایی سیستم مدیریت بحران شهر تهران و دستگاه‌های اجرایی ذیربط، هنگام وقوع بحران به منظور امدادرسانی و کاهش خسارات و تلفات جانی و مالی.»، «انجام اقدامات و هماهنگی‌های لازم جهت افزایش کارایی سیستم مدیریت بحران شهر تهران و دستگاه‌های اجرایی ذیربط، بعد از وقوع بحران به منظور جلوگیری از خسارات و تلفات جانی و مالی.» اهمیت و ضرورت سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران از آنجا ناشی می‌شود که بر اساس مطالعات انجام شده از ایران به عنوان یکی از ده کشور سانحه خیز (زلزله، سیل، ....) جهان یاد می‌شود. به همین دلیل همواره ضرورت دارد راه‌های کاهش اثرات سوانح طبیعی در کشور مورد توجه قرار گیرد.
همچنین ببینید: سازمان مدیریت بحران کشور (ایران)
سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران سال ۱۳۷۵ بنیان گذاشته شد. این سازمان مسئولیت نظارت و مدیریت بر فرهنگسراهای شهر تهران را به عهده دارد. بسط، گسترش و توسعه فرهنگ و هنر در جامعه ایرانی و نیز ارتقاء فرهنگ شهرنشینی از جمله اهداف تأسیس سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران عنوان شده‌است. در فاصله سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۵ عمدتاً مسئولیت خانه‌های فرهنگ، نهادهای فرهنگی و هنری شهرداری تهران زیر نظر معاونت امور اجتماعی و فرهنگی بود با تأسیس سازمان یاد شده این تشکیلات عهده‌دار نیازسنجی، نظارت و مدیریت مراکز فرهنگی مدیریت شهری شد. این نهاد متولی سازمان‌دهی و نظارت بر فعالیت‌های «فرهنگسراها»، «مرکز مشارکت‌های فرهنگی هنری»، «موزه‌ها و خانه موزه‌ها»، «سینماها»، «خانه‌های فرهنگ»، «کتابخانه‌های» زیر نظر شهرداری تهران را بر عهده دارد.
سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران به صورت هیئت امنایی اداره می‌شود. ترکیب اعضاء هیئت امنا به این شرح است؛ «شهردار تهران»، «وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی»، «رئیس سازمان تبلیغات اسلامی»، «رئیس سازمان صدا و سیما»، «مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان»، «مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها»، «رئیس حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی»، «وزیر آموزش و پرورش»، «رئیس سازمان بسیج مستضعفین کشور»، «رئیس شورای فرهنگی اجتماعی در شورای عالی انقلاب فرهنگی»، «رئیس شورای اسلامی شهر تهران»
سازمان بازنشستگی شهرداری تهران یکی از صندوق‌های بازنشستگی ایران است که عهده‌دار ارائه خدمات بازنشستگی و از کارافتادگی به کارکنان شهرداری تهران است. پیشینه تأسیس این سازمان به دهه پنجاه خورشیدی بازمی‌گردد. اساسنامه آن دو مرتبه در سال‌های ۱۳۶۸ و ۱۳۷۵ دست‌خوش تغییرات و بازبینی شده‌است. مستند به اساسنامه، سازمان یاد شده شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری دارد و بر اساس ضوابط بازنشستگی اداره می‌شود. برخی از وظایف سازمان عبارتند از «برقراری و پرداخت حقوق و هر نوع مقرری دیگر بازنشستگان شهرداری تهران»، «سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها، موسسات بازرگانی، صنعتی، تولیدی، خدماتی، آموزشی، فرهنگی و عام‌المنفعه»، «فراهم آوردن امکانات ورزشی، تفریحی و تسهیلات رفاهی جهت بازنشستگان و وظیفه بگیران از طریق مراکز فرهنگی، ورزشی و تفریحی تابعه شهرداری تهران»، «اعطاء وام به بازنشستگان و وظیفه بگیران شهرداری تهران» و…این سازمان همچنین برای بسط و گسترش سرمایه‌ها و نیز افزایش منابع مالی، دارای چند شرکت اعم از «خودرو سرویس شهر»، «هادیان شهر»، «مؤسسه معین»، «هلدینگ میلاد شهر» و … است.