stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
خرم‌رود

خرم‌رود
خرم‌رود  مالک واقعی خرم رود در زمان شاه عباس دوم و شاه سلیمان صفوی مرحوم ساروخان چلبی معروف به ساروخان قورچی باشی بوده‌است و نسل به نسل به نوادگانش انتقال یافته تا اینکه در زمان مظفرالدین شاه قاجار انبار گندم دولت که توسط عباسقلیخان سرتیپ نواده مرحوم ساروخان اداره می شد توسط اردلانهای ساکن روستای اشتران و نوکر حاکم کرمانشاه غارت و دولت بجای تعقیب سارقان گندم، املاک مرحوم عباسقلی خان را توقیف و به اردلانها که در اصل همان سارقان گندم بودند فروخته.واز نظر موقعیت جغرافیایی  رودی  است که از ارتفاعات الوند و دره‌های شمال شرقی روستای شهرستانه در شهرستان تویسرکان در استان همدان سرچشمه می‌گیرد. پس از پیوستن به رود کندر به‌طرف غرب جاری گشته، روستاهای اطراف را مشروب نموده و باقی‌ماندهٔ آب آن از شهرستان تویسرکان خارج و با رودخانه‌ای که از اسدآباد می‌آید، یکی می‌شود.
این رود همچنین یکی از دو رود اسدآباد نیز به‌شمار می‌آید که پس مشروب کردن اراضی اطراف خود با رود شهاب یکی شده، در انتها به رود گاماسیاب منتهی می‌شود.
باشگاه فوتبال یواس‌آر

Football club
| 0 | 1 |
| --- | --- |
نام کامل: یونیتی سن-روز
زمینِ بازی: ورزشگاه رنه سرژ نابایوت
گنجایش: ۷،۵۰۰
یونیتی سن-روز یک باشگاه فوتبال در گوادلوپ است که در شهر سن-روز واقع شده است.
افتخارات

مسابقات قهرمانی ملی گوادلوپ: ۲ قهرمانی
جام حذفی گوادلوپ: ۱ قهرمانی
الویس هادامچک

| الویس هادامچک | الویس هادامچک |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۰ ژوئن ۱۹۵۲ ‏(۷۲ سال) کراواره
ملیت: جمهوری چک
پیشه: Ice hockey coach
الویس هادامچک (انگلیسی: Alois Hadamczik; ۲۰ ژوئن ۱۹۵۲ – ) بازیکن هاکی روی یخ اهل جمهوری چک بود.
تورا برگر

تورا برگر (انگلیسی: Tora Berger؛ زادهٔ ۱۸ مارس ۱۹۸۱) ورزشکار دوگانه، و اسکی‌باز صحرانوردی سابق اهل نروژ است.
وی در بازی‌های المپیک زمستانی ۲۰۱۰ و بازی‌های المپیک زمستانی ۲۰۱۴ دو مدال طلا به‌دست‌آورد.
نتایج ورزش دوگانه > بازی‌های المپیک

| رویداد | انفرادی | سرعت | تعقیبی | Mass start | امدادی | مختلط امدادی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  تورین ۲۰۰۶ | 13th | 23rd | 18th | 25th | 5th | — |
|  ونکوور ۲۰۱۰ | Gold | 33rd | 5th | 18th | 4th | — |
|  سوچی ۲۰۱۴ | 16th | 10th | نقره | 14th | برنز | Gold |
نتایج ورزش دوگانه > مسابقات قهرمانی جهان

۱۸ مدال – (۸ طلا، ۵ نقره، ۵ برنز)
| رویداد | انفرادی | سرعت | تعقیبی | Mass start | امدادی | مختلط امدادی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  2005 Hochfilzen | 21st | 11th | 19th | 13th | 5th | — |
|  2005 Khanty-Mansiysk | — | — | — | — | — | 10th |
|  2006 Pokljuka | — | — | — | — | — | Silver |
|  2007 Antholz-Anterselva | 4th | 10th | 19th | 25th | برنز | برنز |
|  2008 Östersund | 4th | 4th | 4th | نقره | 6th | — |
|  2009 Pyeongchang | برنز | 19th | 9th | 15th | 11th | 4th |
|  2010 Khanty-Mansiysk | — | — | — | — | — | نقره |
|  2011 Khanty-Mansiysk | 10th | 7th | 5th | برنز | 5th | طلا |
|  2012 Ruhpolding | طلا | 6th | 4th | طلا | برنز | طلا |
|  2013 Nové Město | طلا | نقره | طلا | نقره | طلا | طلا |
نتایج ورزش دوگانه > مسابقات قهرمانی نوجوانان/جوانان جهان

| رویداد | انفرادی | سرعت | تعقیبی | امدادی |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  2000 Hochfilzen | 13th | برنز | 9th | 5th |
|  2001 Khanty-Mansiysk | 21st | 24th | 38th | 5th |
یوری کریلوف

| یوری کریلوف | یوری کریلوف |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۱ مارس ۱۹۳۰ کراسنوگورسک، مسکو
درگذشت: ۴ نوامبر ۱۹۷۹ مسکو
ملیت: اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
یوری کریلوف (انگلیسی: Yuri Krylov; ۱۱ مارس ۱۹۳۰ – ۴ نوامبر ۱۹۷۹) بازیکن هاکی روی یخ اهل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود.
گرین‌ویل، فلوریدا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= فلوریدا, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Greenville, Florida | Greenville, Florida |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Historic Bishop-Andrews Hotel: Historic Bishop-Andrews Hotel
Location in Madison County and the state of فلوریدا: Location in Madison County and the state of فلوریدا
مختصات: ۳۰°۲۸′ شمالی ۸۳°۳۸′ غربی﻿ / ﻿۳۰٫۴۶۷°شمالی ۸۳٫۶۳۳°غربی﻿ / 30.467; -83.633: مختصات: ۳۰°۲۸′ شمالی ۸۳°۳۸′ غربی﻿ / ﻿۳۰٫۴۶۷°شمالی ۸۳٫۶۳۳°غربی﻿ / 30.467; -83.633
ایالت:  فلوریدا
County:  Madison
مساحت: مساحت
 • کل: ۱٫۳ مایل مربع (۳٫۴ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۱٫۳ مایل مربع (۳٫۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۹۸ فوت (۳۰ متر)
جمعیت (2000): جمعیت (2000)
 • کل: ۸۳۷
 • تراکم: ۶۴۳٫۸/مایل مربع (۲۴۶٫۲/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۵ (Eastern (EST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۴ (EDT)
زیپ‌کد: 32331
کد منطقه: 850
FIPS code: 12-27575
GNIS feature ID: 0283426
گرین‌ویل (به انگلیسی: Greenville) شهرکی در شهرستان مدیسون ایالت فلوریدا است که در سال ۱۹۰۷ بنیان‌گذاری شده‌است. این شهرک طبق سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۸۴۳ نفر جمعیت داشته و مساحت آن نیز ۳٫۴ کیلومتر مربع است.
لاریسا سلزنوا

لاریسا سلزنوا (روسی: Лариса Юрьевна Селезнёва؛ ۱۲ سپتامبر ۱۹۶۳ – ) اسکیت‌باز نمایشی اهل روسیه بود.
نیکلاس هاگمن

| نیکلاس هاگمن | نیکلاس هاگمن | نیکلاس هاگمن | نیکلاس هاگمن |
| --- | --- | --- | --- |
 :  
زادهٔ:  ۵ دسامبر ۱۹۷۹ ‏(۴۵ سال) اسپو
قد:  ۶ فوت ۰ اینچ (۱۸۳ سانتیمتر)
وزن:  ۲۱۰ پوند (۹۵ کیلوگرم؛ ۱۵ سنگ ۰ پوند)
پست:  Left Wing
ضربه:  Left
بازی برای:  HIFK Espoo Blues Kärpät Florida Panthers HC Davos Dallas Stars Toronto Maple Leafs کلگری فلیمس آناهایم داکس Lokomotiv Yaroslavl Ässät HC Fribourg-Gottéron Jokerit HPK
تیم ملی:   فنلاند
منتخب ان‌اچ‌ال:  70th overall، ۱۹۹۹ Florida Panthers
سوابق بازی:  ۱۹۹۷–۲۰۱۷
نیکلاس هاگمن (فنلاندی: Niklas Hagman؛ زادهٔ ۵ دسامبر ۱۹۷۹) بازیکن هاکی روی یخ اهل فنلاند است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به آناهایم داکس و کلگری فلیمس اشاره کرد.
پیشانی‌بند

نوعی پیشانی‌بند پلاستیکی
پیشانی‌بند نوعی پوشاک فرعی برای سر است که معمولاً برای جلوگیری از ریختن موها روی صورت و چشم‌ها استفاده می‌شود. سربندها معمولاً از الاستیک یا موادی ساخته می‌شوند که به‌راحتی تغییر شکل می‌دهند. از پیشانی‌بند برای زیبایی و نیز به‌صورت کاربردی استفاده می‌شود.
در جنگ ایران و عراق، رزمندگان ایرانی از پیشانی‌بند استفاده می‌کردند. بر روی پیشانی‌بندها عبارت‌های مذهبی مثل «یا حسین»، «یا زهرا» و نظایر آن نوشته شده بود.
کودک ایرانی با پیشانی‌بند «یا رقیه» در مراسم سوگواری حسین بن علی
میکه‌بودا

مکان
| میکه‌بودا | میکه‌بودا |
| --- | --- |
استان: پِشت
ناحیه: تسگلد
رتبه: روستا
کد کی‌اس‌اچ: ۲۴۴۶۶
مساحت: مساحت
 • مجموع: ۴۲٫۱۷ کیلومتر مربع (۱۶٫۲۸ مایل مربع)
جمعیت (۱ ژانویه ۲۰۰۸): جمعیت (۱ ژانویه ۲۰۰۸)
 • مجموع: ۷۴۱
 • تراکم: ۱۸/کیلومتر مربع (۴۶/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
کدپستی: ۲۷۳۶
کد منطقه: ‎+۳۶ ۵۳
وبگاه: www.mikebuda.hu
میکه‌بودا (به مجاری:  Mikebuda) یک شهرداری در مجارستان است که در ناحیه تسگلد واقع شده‌است. میکه‌بودا ۴۲٫۱۷ کیلومتر مربع مساحت و ۷۴۱ نفر جمعیت دارد.
سوئونن‌یوکی

مکان
| سوئونن‌یوکی | سوئونن‌یوکی |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
سوئونن‌یوکی: سوئونن‌یوکی
Suonenjoki railway station: Suonenjoki railway station
  نشان:   نشان
موقعیت سوئونن‌یوکی در نقشه: موقعیت سوئونن‌یوکی در نقشه
منطقه: ساوونیای شمالی
ناحیه: Inner Savonia sub-region
منشور (قانون): ۱۸۶۵
شهر بازاری: ۱۹۶۷
امتیاز شهر: ۱۹۷۷
حکومت: حکومت
 • مدیریت شهری: Olavi Ruotsalainen
وبگاه: www.suonenjoki.fi
سوئونِن‌یوکی (به فنلاندی: Suonenjoki) یک شهرک در فنلاند است که در ساوونیای شمالی واقع شده‌است. این شهرک در سال ۲۰۱۷ میلادی ۷٬۳۰۴ نفر جمعیت داشته‌است.
میلتون، فلوریدا

مکان در 23x15px|border |alt=|link= فلوریدا, 23x15px|border |alt=|link= ایالات متحده آمریکا
| Milton, Florida | Milton, Florida |
| --- | --- |
شهر: شهر
Santa Rosa County Courthouse: Santa Rosa County Courthouse
Location in Santa Rosa County and the ایالات آمریکا of فلوریدا: Location in Santa Rosa County and the ایالات آمریکا of فلوریدا
ایالت:  فلوریدا
County:  Santa Rosa
مساحت: مساحت
 • کل: ۴٫۶ مایل مربع (۱۱٫۸ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۴٫۴ مایل مربع (۱۱٫۳ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۲ مایل مربع (۰٫۵ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۳۳ فوت (۱۰ متر)
جمعیت (2000): جمعیت (2000)
 • کل: ۷٬۰۴۵
 • تراکم: ۱۵۳۱٫۵/مایل مربع (۵۹۷/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
ZIP Code: 32570, 32571, 32572, 32583
کد منطقه: 850
FIPS code: 12-45750
GNIS feature ID: 0286947
میلتون (به انگلیسی: Milton) شهری در شهرستان سانتا روزا ایالت فلوریدا است که در سال ۱۸۴۴ بنیان‌گذاری شده‌است. این شهر طبق سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۸٬۸۲۶ نفر جمعیت داشته و مساحت آن نیز ۱۱٫۸ کیلومتر مربع است.
میل کریک، اکلاهما

مکان
| Mill Creek, Oklahoma | Mill Creek, Oklahoma |
| --- | --- |
شهرک: شهرک
Location of Mill Creek, Oklahoma: Location of Mill Creek, Oklahoma
State: اکلاهما
شهرستان: Johnston
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۴ مایل مربع (۱٫۰ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۴ مایل مربع (۱٫۰ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۰۳۳ فوت (۳۱۵ متر)
جمعیت (۲۰۰۰): جمعیت (۲۰۰۰)
 • کل: ۳۴۰
 • تراکم: ۸۹۶٫۴/مایل مربع (۳۴۶٫۱/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 74856
کد منطقه: 580
FIPS code: 40-48500
GNIS feature ID: 1095392
میل کریک(به انگلیسی: Mill Creek) شهری در ایالت اکلاهما کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۳۱۹ نفر بوده‌است.
تیپ نیروی ویژه صابرین

| تیپ نیروی ویژهٔ صابرین | تیپ نیروی ویژهٔ صابرین |
| --- | --- |
فعال: ۱۳۷۹-اکنون
کشور:  ایران
وفاداری: نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
رسته: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
گونه: نیروهای ویژه
نقش: عملیات ویژه
اندازه: تیپ
بخشی از: نیروی زمینی سپاه پاسداران
پادگان/ستاد: تهران
شعار(ها):  (به عربی: إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ) (به فارسی: که اگر بیست نفر از شما صبور و پایدار باشند بر دویست نفر غالب خواهند شد) [قرآن انفال ۶۵] 
تجهیزات: بالگرد تسلیحات سبک
نبردها: درگیری با پژاک مداخله در عراق جنگ داخلی سوریه شورش سیستان و بلوچستان
فرماندهان: فرماندهان
فرمانده: سرتیپ‌دوم پاسدار احمدعلی فیض‌اللهی
فرماندهان سرشناس: محمدعلی جعفری امان‌الله گشتاسبی صادق محمودی
ناوگان هوایی: ناوگان هوایی
بالگرد چندکاره: میل -۱۷
هواپیمای باری: آنتونوف-۷۲
تیپ نیروی ویژهٔ صابرین یا یگان ویژه صابرین مجموعه‌ای از گردان‌های تکاوری نیروی زمینی سپاه پاسداران است، که نیروی انسانی آن به منظور انجام عملیات‌های ویژه آموزش داده می‌شوند. این یگان در سال ۱۳۷۹ توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به منظور مبارزه با تروریسم شکل گرفت و در ابتدای شکل‌گیری، نیروهای آن توسط تیپ ۶۵ نوهد آموزش داده می‌شدند. هم‌اکنون سرتیپ‌دوم پاسدار احمدعلی فیض‌اللهی فرماندهی تیپ تکاور صابرین را برعهده دارد.
تاریخچه

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال ۱۳۷۹ با هدف آموزش نیروهایی با قابلیت انجام عملیات‌های ویژه، اقدام به تشکیل یگانی تحت عنوان نیروی مخصوص صابرین نمود. نخستین گروه از نیروهای این یگان، توسط نیروی زمینی ارتش آموزش داده شدند. هم‌اکنون یکی از یگانهای نیروی مخصوص نیروی زمینی سپاه پاسداران، یگان ویژه صابرین است.
تاریخچه > مبارزه با پژاک

به دنبال گسترش فعالیت‌های گروه پژاک در غرب ایران، در اواخر دهه ۱۳۷۰ و اوایل دههٔ ۱۳۸۰ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تصمیم گرفت تا یگانی از نیروهای ویژه را برای انجام عملیات‌های ویژه و مقابله با تروریسم، تشکیل دهد. درگیری‌های این یگان با گروه پژاک نیز تا سال ۱۳۹۰ ادامه داشت.
تاریخچه > مبارزه با جیش‌العدل

پس از ربوده شدن ۵ مرزبان ایرانی در سال ۱۳۹۲ در مرز سراوان، سپاه پاسداران مسئولیت تأمین امنیت مرز جنوب شرقی کشور را برعهده گرفت و این یگان را برای مقابله با گروه جیش‌العدل، به استان سیستان و بلوچستان فرستاد.
تاریخچه > مبارزه با داعش

این یگان با به وجود آمدن داعش در عراق و سوریه، بعنوان نیروهای مخصوص، توسط فرماندهی کل سپاه پاسداران، به این مناطق فرستاده شد.
ریشهٔ نام

به گفته سرتیپ پاسدار محمد پاکپور؛ فرمانده نیروی زمینی سپاه، نام این یگان، برگرفته از نام صابرین در آیه ۶۵ سوره انفال است، که در این آیه به مؤمنان دستور داده می‌شود که «جهاد کنند و از تعداد کم ایشان در برابر کفار حتی اگر یک دهم آنها باشند، نهراسند، زیرا به واسطه ایمانشان، خدا یاور آنان است.»
فرماندهان

یگان ویژه صابرین که برای اولین بار در سال ۱۳۷۹ با هدف انجام ماموریت‌های ویژه سپاه پاسداران تشکیل شد و نخستین فرمانده آن سرلشکر پاسدار محمدعلی جعفری؛ فرمانده وقت سپاه پاسداران بود. فرماندهان یگان ویژه صابرین از ابتدای تشکیل تاکنون:
سرلشکر پاسدار محمدعلی جعفری
سرتیپ‌دوم پاسدار مرتضی میریان
سرتیپ‌دوم پاسدار امان‌الله گشتاسبی
سرهنگ پاسدار محسن کریمی
سرتیپ‌دوم پاسدار ابراهیم آتانی
سرتیپ‌دوم پاسدار صادق محمودی
آموزش رزمی برفی نیروهای ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
عکس یک سرباز نیرو های ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
کلئوپاترا (فیلم ۲۰۰۳)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
کارگردان: ادواردو مینیونیا
تهیه‌کننده: Pablo Bossi Hugo E. Lauría Carlos Luis Mentasti Francisco Ramos Ariel Saúl
نویسنده: ادواردو مینیونیا Silvina Chague
بازیگران: نورما آله‌آندرو لئوناردو اسباراگلیا اِکتور آلتریو آلبرتو د مندوسا   مائیته سوملسو   بئاتریس اسپلسینی
موسیقی: Paco Ortega
فیلم‌بردار: Marcelo Camorino
تدوین‌گر: Juan Carlos Macías
تاریخ‌های انتشار:  ۱۴ اوت ۲۰۰۳ (۲۰۰۳-۰۸-۱۴)  
مدت زمان: ۱۰۴ دقیقه
کشور: Argentina Spain
کلئوپاترا (انگلیسی: Cleopatra) فیلمی در ژانر کمدی-درام است که در سال ۲۰۰۳ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به نورما آله‌آندرو اشاره کرد.
اوله اینار بیورندالن

اوله اینار بیورندالن ورزشکار مرد رشتهٔ بیاتلون اهل کشور نروژ است. وی در بین سال‌های ‎۱۹۹۸ تا ۲۰۱۰ میلادی در مسابقات بازی‌های المپیک زمستانی در مجموع ۱۱ مدال، شامل ۶ مدال طلا و ۴ نقره و ۱ برنز را کسب کرد.
میل کریک، واشینگتن

مکان در آمریکا
| Mill Creek, Washington | Mill Creek, Washington |
| --- | --- |
شهر: شهر
Street in the Mill Creek Town Center: Street in the Mill Creek Town Center
Location of Mill Creek, Washington: Location of Mill Creek, Washington
ایالت: ایالت واشینگتن
شهرستان: Snohomish
مساحت: مساحت
 • کل: ۳٫۶ مایل مربع (۹٫۲ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۳٫۶ مایل مربع (۹٫۲ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰٫۰ مایل مربع (۰٫۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۳۷۷ فوت (۱۱۵ متر)
جمعیت (2010): جمعیت (2010)
 • کل: ۱۸٬۲۴۴
 • تراکم: ۳۲۳۱٫۳/مایل مربع (۱۲۴۷٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۸ (Pacific (PST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۷ (PDT)
زیپ‌کدs: 98012, 98082
Area code: 425
کد FIPS: 53-45865
GNIS feature ID: 1534566
وبگاه: http://www.cityofmillcreek.com/
میل کریک (به انگلیسی: Mill Creek) شهری در شهرستان اسنوهومیش ایالت واشنگتن است که در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۱۸۲۴۴ نفر جمعیت داشته است.
وسیلیوکا

Village در 23x15px|border |alt=|link= اوکراین
| Vasilivka | Vasilivka |
| --- | --- |
Village: Village
VasilivkaLocation in Ukraine: VasilivkaLocation in Ukraine
مختصات: ۴۵°۳۸′ شمالی ۲۸°۴۹′ شرقی﻿ / ﻿۴۵٫۶۳۳°شمالی ۲۸٫۸۱۷°شرقی﻿ / 45.633; 28.817: مختصات: ۴۵°۳۸′ شمالی ۲۸°۴۹′ شرقی﻿ / ﻿۴۵٫۶۳۳°شمالی ۲۸٫۸۱۷°شرقی﻿ / 45.633; 28.817
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
وسیلیوکا (به لاتین: Vasilivka) یک روستا در اوکراین است.
پیرکو امتا

پیرکو امتا (انگلیسی: Pirkko Määttä؛ ۷ مارس ۱۹۵۹ – ) اسکی‌باز صحرانوردی اهل فنلاند بود.
گویش همدانی

| همدانی | همدانی |
| --- | --- |
هِمِدانی: هِمِدانی
زبان بومی در:  ایران استان همدان
منطقه: شهر همدان
تبار: زبان‌های هندواروپایی  هندوایرانیایرانیایرانی غربیجنوب غربیفارسیهمدانی
سامانه نوشتاری: فارسی
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: –
گویش همدانی (هِمِدانی) یکی از گویش‌های فارسی است که در شهر همدان صحبت می‌شود. این گویش پیوند نزدیکی با گویش‌های دیگر استان همدان چون مرگانه‌ای، ملایری، تویسرکانی و اسدآبادی دارد. اکثر کارشناسان معتقدند که گویش همدانی بازمانده زبان پارسی میانه است. بر پایه یک پژوهش گویش کنونی همدان ربطی به زبان قدیمی شهر همدان ندارد از آن رو که گویش کنونی گویشی از فارسی است و زبان قدیمی همدان زبانی مستقل از فارسی و از شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی بوده و احتمالا زبان کلیمیان همدان بوده است.
گویش همدان در گذر تاریخ

همدان و توابع آن، ازدیرباز، دارای فرهنگی ریشه‌دار و غنی بوده‌است، که قدمت برخی از عناصر آن به تحقیق برابر تاریخ سه‌هزار سالهٔ شهر برابر بوده‌است. قراینی هست که می‌توان دانست تحولات و دگرگونی‌هایی که سابقأ و در طول تاریخ، در فرهنگ عامیانهٔ این ولایت رخ داده، به سبب «پویا» (Dynamic) نبودن جامعه یا کندی جریان‌های زیرساختی آن، به اندازهٔ امروز، سریع و زوال‌آور نبوده، و از اینرو جریان‌های روساختی ـ از جمله فرهنگ‌های محلی، و فرهنگ عامیانهٔ همدان نیز کمتر دستخوش تحول و دگرگونی گشته‌است؛ زیرا فی‌المثل، بازماندهٔ زبان پارسی میانه، که در گویش مردم آن ولایت رسوب کرده، همواره به عنوان فهلویات نام برده یا مورد جستجو و تحقیق واقع گشته‌است.
منطقه همدان در دوران پیش از اسلام «ماد»، در دوران میانه «ایالت جبال» (کوهستان)، و در دورهٔ سلجوقی به بعد «عراق عجم» نامیده می‌شده‌است. از اینرو، زبان مشترک مردم آن ایالت را فهلوی نامیده و آثار ادبی آن را فهلویات گفته‌اند، که شامل سروده‌ها یا ترانه هجایی و سپس عروضی، یا اصطلاحاً اشعار «عراقی» می‌باشد.
فهلویات قدیم همدان را هرگز نباید از مقولهٔ ادب عوام دانست، زیرا در آن ادوار گویش خواص نیز کمابیش فهلوی بوده‌است. فهلوی، اساساً گویشی است ویژهٔ مردم مغرب و جنوب غربی ایران زمین، در مقابل گویش «دری» که ویژهٔ مردم مشرق و خراسان است. سبک ادبی مشهور به «سبک عراقی هم‌ارز با سبک خراسانی و در حقیقت همان سبک فهلوی و در حقیقت دنبالهٔ طبیعی آن بوده‌است.»
پس از اسلام تا پیدایش نخستین آتار منثور و منظوم فارسی دری (سده‌های ۴ و ۵ ق)، ادب خواص همدان در قالب زبان عربی هم‌روند با ادب فهلوی بیان و نمایان می‌گردد. ادیبان همدان تا پایان سدهٔ ششم یا به عبارتی تا هجوم مغول بدان شهر (۶۱۷ ق) – و حتی پس از آن هم– کمابیش اشعار و ترانه‌های فهلوی، یعنی به زبان کهن و بومی و نیاکان خویش سروده‌اند.
علاوه بر این برخی پژوهشگران زبان رایج همدان در گذشته را زبان راجی دانسته و گویش کنونی همدانی را تحت تأثیر زبان راجی می‌دانند.
عناصر دخیل در گویش همدانی

عناصری که طی شش یا هفت قرن اخیر در گویش و فرهنگ مردم همدان دخیل بوده اجمالاً از این قرار است:
پس از حملهٔ عرب، مقداری واژه‌های عربی و روایات سامی.
از قرن پنجم و ششم که آغاز دوران تسلط ترکان بر همهٔ ولایات ایران است، از زبان ترکی، واژه‌هایی در گویش روستایی همدان وارد گشته‌است. ورود این عناصر، عمومأ نتیجه و معلول تسلط پردامنهٔ ترکان در ایران زمین از سدهٔ پنجم و ششم و خصوصأ تسلط سیاسی و اجتماعی در عراق عجم و تشکیل دولت سلجوقیان عراق عجم بود. شهر همدان نزدیک به یک قرن (= سدهٔ ششم)، پایتخت سلجوقیان بوده و توابع و روستاهای آن نیز، هریک اقطاع سرکردگان سلجوقی و جولانگاه‌های تقهّر نظامی آنان بر یکدیگر بوده‌است.
وجود و رسوخ عنصر یهودی در گویش همدان، چنان‌که مشهور است این قوم درنگهداری آداب و سنن خود سعی بلیغ داشته و گویا درمورد زبان محلی نیز، که از دیر باز بدان خوکرده و متکلم بوده‌اند، بی تأثیر نبوده‌است. خصوصاً آن که عمدهٔ جریان‌های اقتصادی و معاملات تجاری و داد و ستد با عوام و خواص توسط آنان صورت می‌گرفته‌است. چنان‌که مهم‌ترین راستا بازار کنونی شهر و یکی دو محلهٔ دیگر به نام آنان موسوم بوده‌است.
عناصر دخیل در گویش همدانی > نمونه

| فارسی | همدانی | ماخوذ از | فارسی | همدانی | ماخوذ از |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نوعی روسری | لِچک | ارمنی | لاف | قُمپُز | فرانسه یا انگلیسی |
| بی مادر | یِسیر | عربی | بُتّه | بُداغ | فارسی-ترکی |
| حیف | مضمحل | عربی | برادر زن/شوهر | قاین | عبری یا ترکی |
| بدجنس، بدترکیب | موتال | ارمنی | شایعه | چِو | کردی-ترکی |
| خُرد، نرم | نارین | مغولی | غارت | تالان | ترکی-کردی |
| نوعی ساز | مزقان | روسی یا فرانسه | ارّهٔ دوسر | مِشار | عربی |
| تلنگر | چیلتیک | ارمنی یا ترکی | عمو، پسر عمو | عم اوغلی | عربی-ترکی |
| دودمان | تِفاغ | عربی | دختر خاله | خالقِزی | عربی-ترکی |
| خرمن کوب | جنجل | عربی | لاک پشت | تُسباقه/اسباقه | فارسی-ترکی |
| گردهمایی | جرگه/جرقه | مغولی | سرشیر، خامه | قِیماق | ترکی |
| آهو | مارال | مغولی | گاو پیشانی سفید | گاو قشغه | فارسی-هندی |
| آهو | جیران | ترکی | گوجه فرنگی | تماته | انگلیسی |
ویژگی‌های آواشناسی گویش همدان

در هر حال گویش عامیانهٔ همدان از تأثیرات فهلوی و گویا عبری برخوردار بوده‌است. از ویژگی‌های دستوری گویش همدانی یکی همان ابتدا به کسر کردن، به هنگام تلفظ واژه‌هاست. مانند پِدَرِ مَن، سَرِ تُو که در گویش همدانی به صورت «پِدِرِ مَه»، یا «سِرِتُو» تلفظ می‌شوند. دیگری در حالت اضافهٔ اسم‌ها به ضمایر متصل در مورد دوم و سوم شخص حرف آخر اسم مکسور می‌شود، مانند «کتابِت» یا «سِرِش» و در مورد اول شخص حرف آخر اسم مضموم می‌شود، مانند: «خُودُم» یا «کِتابُم».
هنگام جمع بستن واژه‌ای باها، اگر حرف یکی مانده به حرف آخر فتحه باشد تبدیل به کسره می‌شود. پاکت‌ها می‌شود پاکتا (pâkEtâ)، کاغذها می‌شود کاغذا(kâqEzâ)، دفترها می‌شود دفترا (daftErâ).
واژه‌ها در حالت مفعولی به جای «را» ی فارسی نوشتاری واج /e/ می‌گیرند یا «را» در آنها به «ر» تبدیل می‌شود، مشابه گویش‌های بوشهری، دشتشتانی و آبادانی: ممدِ (محمد را)، غِذارِ (غذا را)، خانه رِ (خانه را)، اُنه (او را) و …
در گویش همدانی مجموعه واکه و صامت /ɒ:n/ که در گویش تهرانی در بیشتر واژه‌هایی که /n/ مستقل از /ɒ:/ نیست (به جز مثلاً در «اونا کُجان؟» یا واژه‌های مرکبی چون «بانفوذ») به /u:n/ تبدیل شده، بر خلاف لهجه تهرانی به /u:n/ تبدیل نشده و این مجموعه دوواجی همانند فارسی نوشتاری گفته می‌شود.
در این گویش حتی گاهی یک واژه جانشین یک جمله کوتاه می‌گردد برای مثل واژه (مَچیم.mačim) معنی جمله (من چه می‌دانم) را می‌رساند.
گویش مردم همدان میراث گرانبهائی است که از زبان‌های کهن ایرانی به یادگار مانده‌است و کاربرد واژه‌های کهن در این گویش بیانگر این موضوع است. برای مثل مصدرهای هشتن، اشکستن، اشکفتن، اشناختن، اساندن، اشاندن، و اناختن، که با ابتدا به کسر و با اضافه شدن علامت‌های ضمیر به فعل تبدیل می‌شوند؛ مثل از مصدر (اشنفتن = شنیدن): اشنفتم، اشنفتی، اشنفت، اشنفتیم، اشنفتین، اشنفتن و از مصدر هشتن (هلیدن): می یلیم، می یلی، می یله، هشتم، هشتی، هشت.
ضمایر > ضمایر فاعلی

مفرد
مه (ma): من
تو (to): تو
اُ (o): او
جمع
ما (mâ): ما
شما (shomâ): شما
اُنا (onâ): ایشان
ضمایر > ضمایر مفعولی

مفرد
مِنه (mene): مرا
تُنه (tone): تو را
اُنه (one): او را
جمع
ما ره (mâre): ما را
شما ره (shomâre): شما را
اُنا ره (onâre): ایشان را
آثار محلی همدانی

شاعران بسیاری در قرون معاصر بالاخص از حدود نیم قرن پیش، به سرودن اشعار و ترانه‌های محلی همدانی پرداخته‌اند که شاید در میان نخستین شاعران نوین همدان، ملا پروین سرشناس ترینشان باشد. وی چندین شعر به گویش محلی دارد که یکی از معروف‌ترین آنان اصطلاحات زنان است. از دیگر شاعران محلی سرای همدانی می‌توان به یاور همدانی، امین‌الله رضایی، حبیب رضایی پور، بهرام ترکمان، علی اکبر محمودی وثاق، ناصر مفرح ذات، شعبانعلی فرزانه و … را نام برد که در طی نیم قرن اخیر آثار بسیاری را به گویش بومی همدان پدیدآوردند. این آثار بعدها توسط عباس فیضی از دیگر شاعران بومی در دو کتاب به نام‌های آلاله‌های الوند و گلپونه‌های الوند جمع‌آوری شدند. اما نخستین آثار به گویش محلی همدان بسیار پیش از اینها در حدود هزار سال پیش پدید آمده‌اند. شاید بتوان باباطاهر عریان همدانی را نخستین شاعر محلی سرای همدانی دانست که بیش از سی صد و شست و پنج دوبیتی -و رباعی- و چند غزل و قصیده که به گویش قدیم همدان و در زبان پهلوی نوشته شده‌اند از او بجای مانده. همچنین نامه‌های عین القضات همدانی، اشعاری در قالب فهلویات را شامل می‌شود که کمابیش گویش قدیم مردم همدان را معرفی می‌کند.
افعال گویش همدانی

برخی از فعل‌های گویش همدانی در دیگر گویش‌ها دیده نمی‌شود یا کمتر دیده می‌شود. این فعل‌ها عبارتند از:
اِسّاندن/ساندن [es)sândan)]: که همان ستاندن است (گذشته:اساندم، اساندی، اساند- حال:می سانم، می سانی، می سانه- فعل امر: بسان)
اِشّاندن/شاندن [eš)šândan)]: انداختن، پرت کردن (گذشته:اشاندم، اشاندی، اشاند- حال:می شانم، می‌شانی، می‌شانه- فعل امر: بشان)
هَشتن [haštan]: به معنی گذاشتن (هلیدن)(گذشته:هشتم، هشتی، هشت- حال:می یلیم، می یلی، می یله- فعل امر: بیل)
چِقّیدن [čeqqidan]: فرورفتن، خلیدن (گذشته:چقید- حال:می چقه)
پشگیدن [pešgidan]: (فارسی رسمی پشنجیدن)(فعل لازم) افشاندن، پاشیدن (گذشته:پشگید- حال:می پشگه)
پِشکاندن: (فعل متعدی) افشاندن، پاشیدن
تُمّیدن [tommidan]: تو رفتن چیزی (گذشته:تمید- حال:می تمه)
تِنجیدن [tenjidan]: فشرده شدن و جمع شدن، منقبض شدن (گذشته:تنجید- حال:می تنجه)
رُمّیدن [rommidan]: فروریختن، خراب شدن (گذشته:رمّید- حال:می رمّه)
پِلمیدن [pelmidan]: له شدن و پخش شدن که معمولاً باعث آلوده شدن می‌شود (گذشته:پلمید- حال:می پلمه)
پِلماندن: مالیدن (گذشته:پلماند- حال:می پلمانه)
شواندن(shuwandan): به هم زدن
چولسیدن [čulsidan]: پلاسیدن
وَخزادن [vaxzâdan]: برخاستن، بلند شدن، در واقع این فعل دگرش یافته ورخیزیدن/برخیزیدن می‌باشد؛ مثلاً برخیز می‌شود وخی (ورخیز)
وِلایدن [velâydan]: له کردن، فشار دادن، و در اصطلاح عامیانه دزدیدن (گاهی به معنی خوردن نیز به کار می‌رود)
گلّیدن [gellidan]: دراز کشیدن و خوابیدن، غِل خوردن
دِروردن [derowrdan]: درآوردن. صدای واو در فعل درآوردن به‌شکل w ادا می‌شود
دِلک [delak] + دادن: روبه جلو هل دادن
کِرّیدن [kerridan]: کشیده شدن پوست روی جسم سخت که منجر به خراشیده شدن و زخمی شدن می‌شود ولی به خونریزی نمی‌افتد
نشدن [nešdan]: نشستن
و …