ژولیوس سزار
پس از ترور > جانشینی

سزار پیش از ترورش چنین قرار داده بود که جانشین اصلی و وارثِ سه‌چهارمِ دارایی‌اش گایوس اُکتاویانوس، نوهٔ خواهرش، باشد؛ جوانی هجده‌ساله که در آن‌موقع در آپولونیا (استان ایلیریکوم) به‌سر می‌بُرد تا بر آماد و پشتیبانیِ دو جنگ بزرگی که سزار در سر داشت، نظارت کند: یکی جنگ برضدّ داکیانِ تحت رهبری بوربیستا و دیگری برضدّ پارتیان در شرق. چون اُکتاویانوس از قتل داییِ مادرش آگاه شد، تصمیم گرفت به رُم بازگردد تا حقوق خویش به‌عنوان فرزندخوانده و وارثِ سزار را مطالبه کند. غیر از اُکتاویانوس لوکیوس پیناریوس و کوئینتوس پِدیوس نیز وارثان قیصر بودند که یک‌چهارمِ باقی‌ماندهٔ داراییِ دیکتاتور به آنان تعلق می‌گرفت اما تنها اُکتاویانوس بود که چون فرزندخواندهٔ قیصر بود، توانست نام و نام‌خانوادگی متوفی را به ارث ببَرد و از آن پس «گایوس یولیوس کایسار اُکتاویانوس» خوانده شد.
در بیستم مارس جسد سزار را در فروم روم سوزاندند. قبل تر، قاتلان سزار قصد داشتند جسدش را بلافاصله پس از ترور در تیبر بیندازند، اما چون بسیاری از سناتورها، وحشت‌زده از رویداد، فوراً ساختمان سنا را ترک کرده بودند، آن کار ناتمام ماند. مارکوس آنتونیوس ـ که چون اُکتاویانوس هنوز در ایلیریکوم بود، رهبرِ جناح پوپولارها و دوستداران قیصر شده بود ـ در کامپوس مارتیوس و در مجاورت قبرِ یولیا، دخترِ سزار، پشته‌ای از چوب درست کرد تا جسد را بر روی آن بسوزانند و در فُروم نیز غرفه‌ای ساخت که در آن توگای خونینی که قیصر موقع مرگش پوشیده بود را در معرض دید عموم گذاشت. تعداد بی‌شماری در کامپوس مارتیوس جمع آمدند تا هدایایی برایش ببرند و بازی‌هایی به‌افتخارش ترتیب دادند که در آن‌ها شعرهایی از پاکوویوس را می‌سرودند. آنگاه، آنتونیوس یک لایحهٔ سنا را قرائت کرد که، موافق آن، سنا تمامی افتخارات زمینی و آسمانی را به قیصر ارزانی می‌داشت و سناتورها مؤظف به پاسداشت او می‌شدند. آنگاه، تصمیم گرفت جسد را به فُروم ببرد و درحالی‌که عده‌ای درخواست می‌کردند که جسد را در کوریا پومپیئا ـ محل قتلش ـ یا در معبد یوپیتر در تپهٔ کاپیتولیوم بسوزانند، عده‌ای تابوت را به آتش کشاندند و حضار دیگر هم فوراً چوب‌ها و وسایل چوبی و هدایایی که با خود آورده بودند را در آن آتش انداختند و شعله‌ورترش کردند. کهنه‌سربازانِ قیصر هم فرا رسیدند تا سلاح‌ها و جواهراتشان را در آن آتش بیندازند؛ و خارجیان ـ از جمله یهودیان ـ هم جهت تجدید پیمان آمدند؛ خارجیانی که از سزار سپاس‌گزار بودند که پومپیئوس را شکست داده بود، چراکه نامبرده با ورود به قدس‌الاقداس، حرمت معبد اورشلیم را هتک کرده بود. بعدها در مکانی که جسد سزار را آتش زدند، معبد سزار را ساختند.
روایتی افسانه‌ای منقول است که در ۴۲ ق.م. هنگامی‌که سپاهیان آنتونیوس و اُکتاویانوس مهیای حمله بر سپاهیانِ قاتلانِ سزار ـ بروتوس و کاسیوس ـ در فیلیپی (شمال یونان) می‌شدند، چهرهٔ مردی با بزرگیِ مافوق‌تصور و ظاهری ترسناک در خیمهٔ بروتوس پدیدار شد. بروتوس چهرهٔ سزار را در آن دید و شناخت، پس پرسید که تو کیستی؛ و آن سایه پاسخ داد: «من روح پلیدت هستم ای بروتوس! مرا در فیلیپی بازخواهی دید.» بروتوس هم شجاعانه پاسخش داد که «می‌بینمت!» چند روز بعد، وقتی که پیروزیِ منتقمانِ سزار مسلم شده بود، کاسیوس با خنجری که به سزار زده بود، خویشتن را کُشت و کمی بعد بروتوس نیز چنین کرد. بدین‌سان، دو سال پس از ترور سزار، تمام کسانی که در ترور او شرکت داشتند جان باختند و کینِ خداوندگار ژولیوس ستانده شد.
سزار در طول اقامتش در مصر در سال ۴۸ ق.م. کلئوپاترا را باردار کرده بود و او هم پسری زائید که نامش را سزاریون (به‌معنای سزار کوچولو) نهادند و تنها پسر طبیعیِ قیصر بود. لیکن این پسرک چون از مادری غیر-رومی زاده بود، هیچ‌گونه حقی در جانشینی پدرش نداشت. پس از قتل سزار، کلئوپاترا نه‌تنها با یکی از منتقمان قیصر یعنی مارکوس آنتونیوس رابطهٔ عاشقانه داشت، بلکه می‌کوشید باهمکاری او امپراتوری تازه‌ای در شرق پدید بیاورد که با اقتدار روزافزونِ اُکتاویانوس در غرب مقابله کند. اختلافی که بدین ترتیب میان آنتونیوس و اُکتاویانوس پدیدار شد، به جنگی داخلی دوباره در جمهوری روم انجامید که یک طرف آن اُکتاویانوس و لژیون‌های وفادار به سزار بودند و در طرف دیگرش آنتونیوس و کلئوپاترا. این جنگ داخلی با پیروزی اُکتاویانوس در نبرد آکتیوم در ۳۱ ق.م. و، متعاقب آن، خودکشی آنتونیوس و کلئوپاترا به پایان رسید و اُکتاویانوس در ۲۷ق. م. نظام سیاسی روم را از جمهوری به امپراتوری تغییر داد و آگوستوس خوانده شد.