سلطان ابراهیم
تحلیل معماری

مصالح: مصالح به کار برده شده عمدتا سنگ و گچ می‌باشد. تمام بنا را با سنگ و ملاط گچ نیم کوب ساخته‌اند و گنبد بیرونی آن نیز با گچ روکش شده است.۱
نقشه: این بنا دارای نقشه L شکل در جهت شمال شرقی- جنوب غربی به طول 95 / 14 متر و عرض 25 / 13 متر می‌باشد. ساختمان از دو قسمت اتاق‌های ورودی و اتاق‌های مقبره (گنبد خانه) تشکیل شده است. اتاق ورودی به گنبد خانه اصلی یا سلطان ابراهیم دارای عرض 4 متر و طول 40 / 7 متر است اتاق ورودی گنبد خانه جانبی دارای30 / 3 متر و عرض 25 / 4 متر طول می‌باشد. گنبد خانه اصلی و گنبد خانه جانبی در ضلع شرقی اتاق‌های ورودی قرار گرفته‌اند. اتاق مقبره اصلی به شکل دایره به قطر 60 / 4 و اتاق مقبره جانبی به شکل چهار طاقی می‌باشد.نما و تزئینات بیرونی: نمای بیرونی بنا از دو قسمت بدنه و گنبد مخروطی تشکیل شده است که ارتفاع بیرونی گنبد اصلی حدود 60 / 12 متر و ارتفاع گنبد جانبی آن به حدود 70 / 9 متر می‌رسد. آثار مرمت‌های مکرری را که در طول سالیان متمادی توسط افراد بومی صورت گرفته است، می‌توان به وضوح مشاهده نمود. این دو فضا دارای اختلاف سطح می‌باشند به این صورت که حدود 40 سانتی متر از کف و 20 / 1 متر از سقف اختلاف سطح دارند. بدنه گنبد خانه اصلی دارای 20 / 3 متر ارتفاع می‌باشد و بدنه گنبد خانه جانبی 90 / 2 ارتفاع دارد. دیوار گنبد خانه اصلی در ضلع جنوبی بنا قرار دارد و این دیوار بر روی سکویی به طول 25 / 12 متر و عرض 80 / 2 متر و ارتفاع 80 سانتی متر قرار گرفته است. در ضلع شرقی و جنوبی هیچ گونه آرایه به کار برده نشده است و شاید تنها تزئینات به کار رفته را بتوان یک ردیف کاشی نره فیروزه‌ای رنگ بالای ورودی، ضلع شمالی دانست که تنها تزئین و آرایه در این بخش از بنا می‌باشد. بر بالای پنجره دیوار ضلع غربی نیز تزئینات کاشی‌کاری مشابه‌ای به کار رفته است. در ورودی اتاق مقابل گنبد خانه اصلی که در ضلع جنوبی بنا واقع شده است، دارای اضلاع 2 متر طول، 10 / 1 عرض و عمق 10 / 1 متر می‌باشد. در ضلع شمالی بنا دو در وجود دارد که به وسیله پلکان بلوکی به عرض 60 / 1 متر می‌توان به درها راه یافت. از این دو در یکی به فضای اصلی گنبد خانه کوچک‌تر راه داردکه دارای 15 / 2 مترطول، 1 متر عرض و 1 متر عمق می‌باشد که از آن استفاده نمی‌شود. در دیگری به فاصله 3 متری از این در قرار دارد که به اتاق ورودی مقابل گنبد خانه جانبی و کوچک‌تر راه دارد. ابعاد این در نیز 15 / 2 متر طول، 05 / 1 متر عرض و 80 سانتی متر عمق می‌باشد. بر بالای این دو در دو ردیف تزئینات کاشی‌کاری به کار رفته است. در ضلع غربی بنا ورودی دیگری به ابعاد 20 / 2 متر ارتفاع، 90 سانتی متر عرض و 90 سانتی متر طول وجود دارد که از آن استفاده نمی‌شود و به اتاق ورودی گنبد خانه جانبی (کوچک‌تر) راه دارد همچنین پنجره‌ای به فاصله 30 / 8 متری از در ضلع غربی وجود دارد. پنجره دیگری به طول 50 / 2 متر، عرض 2 متر و عمق 70 سانتی متر در اتاق ورودی گنبد خانه اصلی در دیواره اتاق ورودی مقابل گنبد خانه اصلی قرار دارد که بر بالای قوس پنجره، تزئینات مشابه‌ای شامل دو ردیف کاشی‌کاری نره فیروزه‌ای و رنگارنگ به کار رفته است. در اضلاع شمالی و جنوبی و شرقی بدنه گنبد اصلی چهار روزنه به شکل مستطیل با ابعاد تقریبا مشابه به طول 80 سانتی متر، عرض 30 سانتی متر وجود دارند که به فضای درونی گنبد خانه راه می‌یابند. در قسمت پایه مدور گنبد اصلی نیز چهار پنجره با قوس نیمه بیضی به طول 70 سانتی متر و عرض 60 سانتی متر قرار دارند که به پنجره‌های درونی گنبد خانه مرتبط می‌شوند. در قسمت انتهایی پلکان داخلی به پشت بام طاقی ایجاد شده که مانع نفوذ باران به داخل بقعه می‌گردد.نما و تزئینات داخلی: فضای درونی بنا از چهار بخش تشکیل شده است که دو بخش شامل گنبد خانه‌ها و دو بخش نیز اتاق‌های ورودی را تشکیل می‌دهند. بخش اول که به منزله اتاق ورودی بقعه اصلی یعنی سلطان ابراهیم است، به صورت مستطیل به طول 40 / 7 متر، عرض 4 متر و ارتفاع 20 / 3 متر بوده که به گنبد خانه اصلی و اتاق ورودی گنبد خانه جانبی راه دارد. ورودی این اتاق دارای 20 / 1 متر عرض، طول 2 متر و عمق 10 / 1 می‌باشد و دارای قوسی گلاله‌ای به ارتفاع 10 / 2 متر و عرض 20 / 1 سانتی متر می‌باشد.۲
طاق این اتاق دارای دو قوس جناغی به ارتفاع 20 / 3 متر تا کف می‌باشد. در دو سوی ورودی دو طاقچه به طول 20 / 1 متر، عرض 15 / 1 متر و عمق 30 سانتی متر در فاصله 50 / 1 متری از سطح زمین قرار گرفته‌اند که دارای قوس‌های باربر جناغی شکل می‌باشند. در سمت راست فضای این اتاق سه طاقچه به ابعاد مختلف قرار دارد. اولین طاقچه دارای طول 20 / 1 متر، 20 / 1 متر عرض و عمق 25 سانتی متر و طاقچه دوم دارای طول 20 / 1 متر، عرض 2 متر و عمق 25 سانتی متر و سومین طاقچه نیز به طول 20 / 1 متر، عرض 70 / 1 متر و عمق 25 سانتی متر قرار دارند که همگی به فاصله 50 / 1 از سطح زمین قرار گرفته‌اند.شکل دیگری به عرض 30 تا 50، ارتفاع 55 سانتی متر و عمق 40 سانتی متر وجود دارد که قبلا به عنوان جا شمعی استفاده می‌شده است ولی اینک از آن برای گذاشتن قرآن استفاده می‌شود.۳
در چهار جهت فضای درونی گنبد خانه چهار روزنه مثلثی شکل در ارتفاع یک متری از کف گنبد خانه به عمق 3 متر وجود دارند که حالت هواکش را دارند و به عنوان تهویه هوای درونی گنبد خانه استفاده می‌شوند. در قسمت فوقانی بدنه گنبد خانه تزئینات شامل نقاشی به شکل کنگره‌ای به چشم می‌خورد. گنبد از داخل به شکل مخروطی به ارتفاع 70 / 9 متر تا کف اتاق گنبد خانه می‌باشد. در چهار جهت پایه گنبد چهار پنجره مدور به قطر 30 سانتی متر، عمق 60 سانتی متر در ارتفاع 4 متری از کف اتاق گنبد خانه قرار گرفته‌اند که بیشتر جهت نوردهی فضای داخلی گنبد خانه تعبیه شده‌اند. کف و اطراف فضای داخلی گنبد خانه تا ارتفاع 20 / 1 متری با سنگ گرانیت کار شده است. در زیر گنبد مخروطی ضریحی آلومینیومی به طول 40 / 2 متر، عرض 40 / 1 متر و ارتفاع 2 متر قرار دارد. برای ورود به سومین بخش که اتاق ورودی گنبد خانه جانبی (کوچک‌تر) می‌باشد، راهرویی ارتباطی با طاقی گلاله‌ای به ارتفاع 2 متر، عرض 20 / 1 متر و طول 40 / 1 متر وجود دارد. این اتاق دارای دو در اصلی در سمت چپ و مقابل راهرو می‌باشد. اتاق ورودی گنبد خانه اصلی حدود 40 سانتی متر بالاتر از اتاق ورودی گنبد خانه جانبی (کوچک‌تر) می‌باشد. این اتاق به شکل مستطیل به اضلاع 25 / 4 در 50 / 2 متر می‌باشد و دارای طاقی جناغی به ارتفاع 502 / 2 متر تا کف می‌باشد. در سمت چپ این اتاق به ترتیب طاقچه‌ای با قوس جناغی به ارتفاع 70 سانتی متر، عرض 80 سانتی متر و عمق 35 سانتی متر در فاصله 40 / 1 متری از کف اتاق قرار دارد.پس از آن به فاصله 10 / 1 متری دری به ارتفاع 25 / 2 متر، عرض 90 سانتی متر و طول 80 سانتی متر با قوسی نیم دایره‌ای وجود دارد که به وسیله دو پلکان به عرض 90 سانتی متر، عمق 30 سانتی متر و ارتفاع 20 سانتی متر به فضای درونی این اتاق راه دارد.طاقچه‌ای مشابه طاقچه اول در سمت چپ این طاق قرار دارد و تنها وجه تمایز این دو طاقچه در عرض آن‌ها هست که طاقچه مذکور دارای عرض 70 سانتی متر می‌باشد و حدود 10 سانتی متر از طاقچه اول کوچک‌تر است. در مقابل راهروی ارتباطی در دیگر این اتاق قرار دارد که دارای 20 / 2 متر طول، 20 / 1 عرض و 80 سانتی متر عمق می‌باشد. این در حدود 60 سانتی متر پایین‌تر از کف اتاق می‌باشد که به وسیله دو پلکان سنگی به عرض 10 / 1 متر، عمق 40 سانتی متر و ارتفاع 30 سانتی متر پله دوم می‌توان به کف اتاق راه یافت. طاق در به صورت نیم دایره‌ای می‌باشد.۴
در سمت راست این اتاق یک ردیف پله 9 تایی به عرض 70 سانتی متر، عمق 30 سانتی متر و کف 35 سانتی متری قرار دارد که به پشت بام راه دارد. در فاصله 10 / 1 سانتی متری آستانه و روی گنبد خانه جانبی (کوچک‌تر) قرار دارد و به فاصله 50 سانتی متری از آن نیز طاقچه‌ای با قوس دایره‌ای به طول 2 متر، عرض 70 سانتی متر و عمق 25 سانتی متر وجود داردکه درون آن سنگ قبری با تاریخ 1130 هجری قمری به چشم می‌خورد و در دیوار کناری این طاقچه که جنب در ورودی می‌باشد نیز سنگ قبر دیگری در دیوار گذاشته شده است.تمامی فضای درونی این دو بخش، اتاق‌های ورودی اول و دوم رنگ آمیزی شده است. از طریق راهرویی که در اتاق ورودی دوم قرار دارد و می‌توان به فضای گنبد خانه جانبی (کوچک‌تر) راه یافت. ارتفاع این راهرو کم و حدود 40 / 1 متر، عرض 90 سانتی متر و عمق آن 40 / 1 متر می‌باشد. فضای درونی این اتاق به شکل مربع به اندازه هر ضلع 29 / 2 متر با گنبد یک پوشش مخروطی به ارتفاع 6 متر تا کف اتاق می‌باشدکه گنبد بر روی چهار گوشواره قرار گرفته است. در مقابل و سمت راست آستانه ورودی دو طاقچه با قوسی نیم دایره به عرض1متر، طول 80 / 1 و عمق80 سانتی متر که هم سطح با کف اتاق می‌باشند قرار دارند. در سمت چپ آستانه ورودی یعنی در ضلع دیوار شمالی این اتاق (گنبد خانه کوچک‌تر) دو عدد پلکان سنگی به طول 30 سانتی متر، عرض 05 / 1 متر و کف 30 سانتی متر قرار دارد که به در ورودی اصلی این اتاق راه دارد. این در حدود 60 سانتی متر پایین‌تر از کف اتاق می‌باشد. طول در حدود 20 / 2 متر، عرض 05 / 1 متر و عمق 90 سانتی متر و دارای طاقی نیم دایره می‌باشد.۵
ضریحی آلومینیومی به طول 70 / 1 متر، عرض 10 / 1 متر و ارتفاع 70 / 1 متر در زیر گنبد قرار دارد.۶