stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سید ابوالحسن مهدوی

| سید ابوالحسن مهدوی | سید ابوالحسن مهدوی |
| --- | --- |
نماینده مجلس خبرگان رهبری دوره های سوم، چهارم، پنجم و ششم: نماینده مجلس خبرگان رهبری دوره های سوم، چهارم، پنجم و ششم
متصدی: متصدی
آغاز به کار  شهریور ۱۳۸۰: آغاز به کار  شهریور ۱۳۸۰
حوزه انتخاباتی: استان اصفهان
اکثریت: ۶۰۳٬۳۰۸
امام جمعه موقت اصفهان: امام جمعه موقت اصفهان
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۳۴۱ (۶۲ ساله)  نجف، عراق
وبگاه: http://www.abolhasanmahdavi.ir/
سید ابوالحسن مهدوی (زاده ۱۳۴۱) روحانی و استاد اخلاق، امام جمعه موقت اصفهان و نماینده استان اصفهان در دوره های سوم، چهارم، پنجم و دوره ششم مجلس خبرگان رهبری است. پدر او سید بهاء الدین از فقهای اصفهان بود. او از ابتدای جوانی برای فراگیری علوم دینی درحوزه علمیه اصفهان مشغول به تحصیل شد و پس از طی مراحل مقدماتی در درس استادانش مانند صادقی ، صافی و مظاهری (در درس خارج فقه و اصول) شرکت کرد.
مهدوی در دوره سوم ( میان دوره ای سال ۱۳۸۰ ) و چهارم و پنجم و ششم  مجلس خبرگان حضور یافت. سخنرانی‌های وی در قالب نوار کاست و لوح فشرده عرضه شده‌است.
او مخالف دوچرخه سواری و ورزش زنان در برابر نامحرم است. وی معتقد است باید برای بانوان اماکن مناسب جهت ورزش و دوچرخه‌سواری فراهم کرد.
آثار

همچنین از جمله آثار و تألیفات او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
تقریرات فقه و اصول آیت‌الله صادقی به زبان عربی
تقریرات فقه و اصول آیت‌الله صافی به زبان عربی
تقریرات فقه و اصول آیت‌الله العظمی مظاهری به زبان عربی
هدف خلقت
ایمان
صبر
سخاوت
ایثار
شکر
فصل وصل
تواضع
زهد
وارسته پیوسته
اسوه بندگی
زیباتر از گل
بیست دلیل عقلی و روانشناسی برای حجاب که با ادبیاتی روان در کتابی با عنوان ترگل به چاپ رسیده‌است
جام برندگان جام عرب

تورنمنت فوتبال
| 0 | 1 |
| --- | --- |
سال بنیان‌گذاری: ۱۹۸۹
سال تعطیلی: ۲۰۰۱
منطقه: جهان عرب
شمار تیم‌های حاضر: ۱۰
قهرمان آخر:  الملعب (۲ عنوان)
موفق‌ترین باشگاه:  المپیک کازابلانکا (۳ عنوان)
جام برندگان جام عرب یا جام در جام عرب (به انگلیسی: Arab Cup Winners Cup) یک تورنمنت سالیانه فوتبال بود که از سال ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۱  برگزار می‌شد. در سال ۲۰۰۲ این مسابقات و سوپر جام عرب در جام قهرمانان باشگاه‌های عربی ادغام شدند.
دوش در حلقه ما قصه گیسوی تو بود

غزلی با مطلع «دوش در حلقهٔ ما قصّهٔ گیسوی تو بود»، غزل شمارهٔ ۲۱۰ از دیوانِ حافظ در تصحیحِ محمد قزوینی و قاسم غنی است.
مفهوم و درون‌مایه

== وزن فاعلاتن فعلاتن فعلاتن  فعلن
در اجراها

محمود محمودی خوانساری در برنامهٔ شمارهٔ ۷۱ از مجموعهٔ برگ سبز این غزل را در دستگاهِ سه‌گاه اجرا کرده است.
در دیگر آثار هنری

یک قطعهٔ خوشنویسی اثر سلطان محمد خندان متعلق به نیمهٔ نخست سدهٔ ۱۰ ه‍.ق با بیت‌هایی از غزل «دوش در حلقه ما قصه گیسوی تو بود / تا دل شب سخن از سلسله موی تو بود» در مرقع بهرام میزا به‌شمارهٔ H2154 و به‌سال ۹۵۱ ه‍.ق/۱۵۴۴ م موجود است. این مرقع در کتابخانهٔ توپکاپی‌سرای استانبول نگهداری می‌شود. این مرقع توسط دوست‌محمد کواشانی هروی و به‌دستور شاهزاده بهرام میرزا صفوی تهیه و تنظیم شده است و دست‌کم ۲۸ قطعه از سروده‌های حافظ که به‌دست خوشنویسان سدهٔ ۹ و ۱۰ ه‍.ق نوشته شده، در این قطعه جای دارد.
خانخودی

۳۶°۰۱′۳۱″ شمالی ۵۵°۵۹′۰۰″ شرقی﻿ / ﻿۳۶٫۰۲۵۲۸°شمالی ۵۵٫۹۸۳۳۳°شرقی﻿ / 36.02528; 55.98333
| خانخودی خَمخودی | خانخودی خَمخودی |
| --- | --- |
روستا: روستا
استفاده سنتی از کرسی در روستای خانخودی: استفاده سنتی از کرسی در روستای خانخودی
کشور: ایران
استان: سمنان
شهرستان: شاهرود
بخش: بخش بیارجمند
دهستان: بیارجمند
جمعیت: ۳۳۹نفر
خانخودی (khankhowdi) یکی از روستاهای بخش بیارجمند درشهرستان شاهرود و استان سمنان ایران است. این روستا در ۱۸ کیلومتری شهر بیارجمند و ۱۳۵ کیلومتری شهرشاهرود جای دارد.
بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این روستا ۳۹۴ نفر (۱۵۰ خانوار) بوده است.
این روستا مرکز دهستانی است که در آن واقع شده است اما معلوم نیست به چه دلیل نام آن دهستان بیارجمند است (مشتمل بر روستاهای خانخودی، قلعه بالا، دزیان، قلعه احمد، گیور، یزدو، دستجرد و غزازان با ۱۶۴۳ نفر جمعیت) در صورتی که شهر بیارجمند جزء این دهستان نیست.
روستای خانخودی از قدمت زیادی برخوردار است، بطوری که تا ۳۰ سال قبل دور تا دور آن خندق و دارای دو دروازه بوده ولی هم‌اکنون تنها قسمت‌های اندکی از خندق باقی‌مانده است. همچنین دارای مسجد و حمام خیلی قدیمی می‌باشد [نیازمند منبع].
آثار کهن

دور تا دور این روستا را تا حدود ۳۰ سال قبل خندق - که از تأسیسات دفاعی ایرانیان می‌باشد - احاطه کرده بود. به مرور زمان قسمت‌های زیادی از آن از بین رفته است اما هنوز قسمت‌هایی از آن باقی است. همچنین برج و بارویی اطراف روستا را احاطه می‌نموده است و فقط از دو دروازه به خارج از ده ارتباط داشته است:
۱- دروازه پایین که جهت تردد به باغات و مزارع بوده است.
۲- دروازه بالا که جهت ارتباط با سایر روستاهای اطراف بوده است.
در هر دروازه نگهبانی بوده است و علاوه بر کنترل آمد و شد درب دروازه را باز وبسته می‌نموده است. این روستا دارای یک مسجد خیلی قدیمی و یک حمام تاریخی می‌باشد. در بسیاری از نقاط این روستا کانال‌های زیر زمینی وجود دارد که قدیم احتمالاً منازل را به یکدیگر متصل می‌نموده و یک راهکار دفاعی بوده است. آب کشاورزی این روستا از یک چشمه قنات می‌باشد که آن هم قدمت زیادی دارد و اخیراً آب یک چاه نیز به آن افزوده شده است. جمعیت آن در حدود ۳۰ سال قبل به ۱۰۰۰ نفر می‌رسید ولی در اثر مهاجرت به حدود ۵۰۰ نفر رسیده است. [نیازمند منبع]
بریتیش ایروسپیس سی هاریر

| بریتیش ایروسپیس سی هاریر | بریتیش ایروسپیس سی هاریر |
| --- | --- |
A Sea Harrier FA2 of 801 NAS in flight at the Royal International Air Tattoo.: A Sea Harrier FA2 of 801 NAS in flight at the Royal International Air Tattoo.
کاربری: هواپیمای عمود پرواز/باند کوتاه آفندی
کشور سازنده:  بریتانیا
تولیدکننده: هاوکر سیدلی بریتیش ایروسپیس
معرفی‌شده در: ۲۰ اوت ۱۹۷۸ (FRS1) ۲ آوریل ۱۹۹۳ (FA2)
بازنشستگی: مارس ۲۰۰۶  نیروی دریایی  بریتانیا
وضعیت: بازنشسته
کاربر اصلی:  نیروی دریایی  بریتانیا (پیشین)  نیروی دریایی هند (پیشین)
تعداد ساخته‌شده: ۱۱۱
هزینه هر فروند: ۱۸ میلیون دلار آمریکا در سال ۱۹۹۱
توسعه‌یافته از: هاوکر سیدلی هاریر
بریتیش ایروسپیس سی هاریر (به انگلیسی: British Aerospace Sea Harrier) یک هواپیمای ساختِ کارخانهٔ هاوکر سیدلی در کشور بریتانیا است. نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواپیما نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا بوده است.
لوری لایولی

| لوری لایولی | لوری لایولی |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: لوری لین لایولی
زادهٔ: ۹ نوامبر ۱۹۶۶ ‏(۵۸ سال) پودراسپرینگ، جورجیا، آمریکا
ملیت:  ایالات متحده آمریکا
پیشه(ها): بازیگر مجری همکار تلویزیون طراح شرکت‌های تلویزیونی
سال‌های فعالیت: ۱۹۸۶-اکنون
والدین: الین لایولی (مادر) رونالی لایولی (پدر) ارنی لایولی (ناپدری)
لوری لایولی (انگلیسی: Lori Lively؛ زادهٔ ۱ ژانویه ۱۹۶۶) یک هنرپیشه اهل ایالات متحده آمریکا است.
گزیده فیلمشناسی

از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته است می‌توان به آثار زیر اشاره کرد.
آلفرد هیچکاک تقدیم می‌کند (۱۹۸۶)
سرمایه‌گذاری آزاد (۱۹۹۸)
ای آر (۲۰۰۳)
دو مرد و نصفی (۲۰۰۴)
پرونده سرد (۲۰۰۵)
منتالیست (۲۰۰۹)
یگان (۲۰۰۹)
داسو میراژ اف۲

| Mirage F2 | Mirage F2 |
| --- | --- |
کاربری: هواگرد تهاجمی
کشور سازنده: فرانسه
تولیدکننده: داسو اویاسیون
نخستین پرواز: ۱۲ ژوئن ۱۹۶۶
وضعیت: لغو شد
تعداد ساخته‌شده: ۱
توسعه‌یافته به: داسو میراژ ژ
داسو میراژ اف۲ (به انگلیسی: Dassault Mirage F2) یک هواگرد ساختِ کارخانهٔ داسو اویاسیون در کشور فرانسه است. این هواگرد برای نخستین بار در ۰۱۹۶۶−۰۶−۱۲ ۱۲ ژوئن ۱۹۶۶ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.
ساکادویپا

ساکادویپا به معنی جزیره ساج (سانسکریت: शाकद्वीप، ت. «Śākadvīpa»)، جزیره ای است که در اسطوره‌شناسی هندو نمایش داده شده است. نام این جزیره برگرفته از یک درخت بزرگ ساج (درخت) است که در میان جزیره مورد احترام است. زمین و ساکنان آن در پوراناها شرح داده شده است.
برهما پورانا

به گفته برهما پورانا، اقیانوسی که به نام کشیرا ساگارا شناخته می‌شود ساکادویپا را احاطه کرده است، که گفته می‌شود این جزیره دو برابر بزرگ‌تر از Kraunchadvipa، جزیره‌ای دیگر است. فرمانروای جزیره بهاویا نامیده می‌شود و از او به عنوان داشتن هفت پسر یاد می‌شود که به هر کدام منطقه ای از زمین را اداره می‌کنند: جالادا، سوکومارا، کائومارا، مانیچاکا، کوسوموتارا، موداکا و ماهادروما. هفت کوهی که در این جزیره وجود دارند عبارتند از: اودایا، جلادهارا، رایوتاکا، شیاما، آمبیکیا، آستیکیا و کساری. درخت شاکا (ساج) بزرگی در آنجا رشد می‌کند که گاندارواس و سیدها در آنجا می‌رویند. اعضای چهار ورن (هندوئیسم) که در اینجا زندگی می‌کنند، این کار را بدون ابتلا به هیچ بیماری انجام می‌دهند. آنها ماگا برهمانا، ماگادها کشاتریا، ماناساها وایشیا و مانداگاها شودرا هستند.
هفت رودخانه مقدسی که از این جزیره می‌گذرند عبارتند از: سوکوماری، کوماری، نالینی، رنوکا، ایکشو، دهنوکا و گابهستی. هیچ افراطی در هیچ احساسی توسط جزیره‌نشینان بیان نشده است. ویشنو در اینجا به صورت سوریا (ایزد) به پرستش آمده است.
اسکوتیش بولداگ

| اسکوتیش بولداگ | اسکوتیش بولداگ |
| --- | --- |
کاربری: آموزشی
تولیدکننده: Beagle Aircraft/Scottish Aviation
نخستین پرواز: ۱۹ مه ۱۹۶۹
معرفی‌شده در: ۱۹۷۱
کاربر اصلی: Maltese Air Wing
ساخته‌شده: ۱۹۶۹–۱۹۷۶
تعداد ساخته‌شده: ۳۲۰
اسکوتیش بولداگ (به انگلیسی: Scottish_Aviation_Bulldog) یک هواگرد از نوع آموزشی ساخت شرکت Beagle Aircraft/Scottish Aviation است. هواگرد اسکوتیش بولداگ نخستین پروازش را در ۱۹ مه ۱۹۶۹ میلادی انجام داد. این هواگرد در سال ۱۹۷۱ میلادی رسماً معرفی گردید و در سال‌های ۱۹۶۹–۱۹۷۶ تولید شده‌است. در مجموع، تعداد ۳۲۰ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
الکساندر لیپولد

الکساندر لیپولد (به انگلیسی: Alexander Leipold؛ زادهٔ ۲ ژوئن ۱۹۶۹) کشتی‌گیر بازنشسته و مربی کشتی آلمانی است که در دوران فعالیت حرفه‌ای خود در دستهٔ ۷۴ و ۷۶ کیلوگرم کشتی آزاد رقابت می‌کرد. او قهرمان مسابقات قهرمانی کشتی جهان (۱۹۹۴) و نایب‌قهرمان سه دورهٔ این مسابقات (۱۹۹۵، ۱۹۹۷ و ۱۹۹۹) و نیز قهرمان سه دورهٔ مسابقات قهرمانی کشتی اروپا (۱۹۹۱، ۱۹۹۵ و ۱۹۹۸) است. لیپولد به عنوان ملی‌پوش آلمان در بازی‌های المپیک ۱۹۹۶ آتلانتا و ۲۰۰۰ سیدنی شرکت کرد که در المپیک آتلانتا به مقام پنجم و در المپیک سیدنی با وجود کسب عنوان قهرمانی به دلیل تست مثبت دوپینگ دیسکالیفه شد.
او در سال ۲۰۰۳، پس از ابتلا به یک بیماری ویروسی جدی متحمل سه سکته مغزی متوالی شد اما بعدها به‌طور کامل بهبود یافت. لیپولد در سال ۲۰۰۹ از دانشگاه ورزشی کلن آلمان فارغ‌التحصیل شد و از همان سال تا ۲۰۱۲ مربی تیم ملی کشتی آزاد آلمان بود. او نهایتاً سرمربی باشگاه کشتی اسپرینگن آلمان شد. در سال ۲۰۱۳، به دلیل عملکردش به عنوان یک الگوی ورزشی و تعهد داوطلبانه بزرگش به عنوان سفیر «بنیاد کمک به سکته مغزی آلمان»، نشان افتخار شایستگی جمهوری فدرال آلمان را دریافت کرد.
بازی‌های المپیک

او در دستهٔ ۷۴ در المپیک ۱۹۹۶ آتلانتا شرکت کرد که لازاروس لویزیدیس از یونان، دیوید هول از کانادا، محمدسلام گادشیف از جمهوری آذربایجان و کنی ماندی از آمریکا را شکست داد اما با باخت برابر بووایسار سایتیف روس به مقام پنجم رسید.
لیپولد در دستهٔ ۷۶ کیلوگرم المپیک ۲۰۰۰ سیدنی نیز یاسمانی رودریگز از کوبا را ۴–۱، رادیون کرتانتی از اسلواکی را ۵–۰، نصیر حاجی‌خانف از مقدونیه شمالی را ۵–۲، در نیمه‌نهایی مون اویی-جائه از کره جنوبی را ۳–۱ و در فینال هم براندون اسلی آمریکایی را هم ۴–۰ شکست داد و به قهرمانی رسید اما پس از مثبت شدن تست دوپینگ و استفاده از استرویید آنابولیک ناندرولون، مدال طلا از او پس‌گرفته‌شده و به براندون اسلی رسید.
بومی‌های برزیل

| 0 | 1 |
| --- | --- |
 چهره بومیان کشور برزیل.:  چهره بومیان کشور برزیل.
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
عمدتاً در مناطق شمال و غربی برزیل: عمدتاً در مناطق شمال و غربی برزیل
زبان‌ها: زبان‌ها
زبان‌های بومی و زبان پرتغالی برزیل: زبان‌های بومی و زبان پرتغالی برزیل
دین: دین
۶۱٫۱٪ کلیسای کاتولیک،  ۱۹٫۵٪ پروتستانتیسم،  ۱۱٪ بی‌دین،  ۵٪ سایر باورها: ۶۱٫۱٪ کلیسای کاتولیک،  ۱۹٫۵٪ پروتستانتیسم،  ۱۱٪ بی‌دین،  ۵٪ سایر باورها
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
سایر سرخ‌پوستان : سایر سرخ‌پوستان 
کابوکو، نام اثری است از ژان-باتیست دبره که در سال ۱۸۳۴ میلادی، خلق شد. دِبره بیش از ۱۵ سال را در برزیل زندگی کرد.
نقاشی، سه بومی برزیلی را در حین تیراندازی با کمان و در حال شکار نشان می‌دهد.
بومی‌های برزیل گروهی از مردمان بومی کشور برزیل هستند که به اقوامی تعلق دارند که نیاکانشان از دوران پیشاکلمبی در حدود امروزی کشور برزیل به‌سر می‌برده‌اند. شمار بومیان برزیل امروزه نزدیک به ششصد هزار تن است. شمار زیادی از مردم برزیل تبار و ریشه بومی دارند و در سده‌های اخیر با سایر اقوام نظیر آفریقایی‌تبارها و اروپایی‌های ساکن‌شده در برزیل آمیخته‌اند. از این ترکیب میان بومیان و اروپاییان تبار سفید برزیلی به وجود آمده‌است. بومیان برزیل را از سرخپوستان بومی می‌دانند که از زمان پالئوها وارد قاره آمریکا شده و بعد از مدتی ساکن برزیل شده‌اند. تئوری‌های دیگری نیز وجود دارد که بومیان برزیل و آمازون از اقیانوسیه یا آفریقا از طریق دریا وارد شده‌اند و تبار پلی‌نزیایی دارند که نظریه تماس با قاره آمریکا پیش از کریستف کلمب را تأیید می‌کند.
اثر کوریولیس

برای فیلمی به این نام، اثر کوریولیس (فیلم) را ببینید.
#کوریولیس
در دستگاه مرجع لخت (بخش بالای تصویر) گلولهٔ سیاه‌رنگ در مسیری مستقیم بر روی صفحهٔ گردان با اصطکاک ناچیز حرکت می‌کند. اما بیننده (نقطهٔ قرمز) که بر روی دستگاه مرجع چرخان (غیرلخت) ایستاده‌است (بخش پایینی تصویر) به سبب اثر کوریولیس و نیروی گریز از مرکز، شیء را در حال حرکت در مسیری خمیده می‌بیند.

نیروی کوریولیس یا اثر کوریولیس (به انگلیسی: Coriolis effect) یک شبه نیرو است که باعث انحراف اجسام در حال حرکت به بیرون از راستای خط راست، از دید یک ناظر درون یک دستگاه مرجع چرخان است.
تأثیرات این نیرو را می‌توان به‌ وضوح در تعیین جهت جریانات جبهه‌های آب و هوایی سیارات دید.
این اثر توسط گاسپار گوستاو کوریولیس مهندس و ریاضیدان فرانسوی در قرن ۱۹ میلادی کشف شد.
این نیرو را با عبارت زیر می‌توان بیان کرد:  {\vec {F}}_{C}=-2\,m\,{\vec {\omega }}\times {\vec {v}}
در فیزیک، اثر نیروی کوریولیس یک انحراف مشهود حرکت اشیا، هنگامی که اشیا در یک محور مختصات چرخش قرار دارد، می‌باشد. برای مثال، دو بچه را در دو سمت مخالف یک چرخ فلک گردان در نظر بگیرید، که دو توپ نیز در اطراف آن متصل بوده و می‌چرخند. از دید کودکان، مسیر توپ از پهلو به صورت منحنی درآمده و به وسیله نیروی کوریولیس انحنا پیدا کرده‌است. از دید سه بعدی انحراف با چرخش پاد ساعت‌گرد چرخ و فلک، به سمت راست است. (مشاهده از بالا) و در صورت چرخش ساعت‌گرد چرخ و فلک، انحراف به سمت چپ است.
قوانین حرکت نیوتن حرکت شی در یک دستگاه مرجع لخت را توصیف می‌کند. هنگامی که قوانین نیوتن به مختصات چرخشی تعمیم داده می‌شود، نیروی کوریولیس و نیروی گریز از مرکز ظاهر می‌شود. اگر سرعت چرخش محور مختصات ثابت نباشد، نیروی اویلر مشاهده می‌شود. تمام سه نیرو متناسب با جرم جسم می‌باشد. نیروی کوریولیس متناسب با سرعت چرخش و توان دوم نیروی گریز از مرکز می‌باشد. نیروی کوریولیس در جهت عمودی با محور چرخشی و با سرعت جسم در محور مختصات چرخش متناسب می‌باشد. نیروی گریز از مرکز به سمت خارج در جهت چرخش حرکت می‌کند و با فاصله جسم از محور مختصات چرخشی نیز متناسب می‌باشد.
این نیروها در مجموع نیروهای اینرسی، شبه نیروها یا نیروهای موهوم نامگذاری می‌شوند. این نیروها در واقع امکان اجرای قوانین نیوتن در سیستم‌های دوار را به وجود می‌آورند. در واقع این‌ها عوامل اصلاح کننده‌ای هستند که در سیستم‌های غیر شتابدار یا دستگاه‌های مرجع لخت وجود ندارند.
معادلات مربوط به نیروی کوریولیس در سال ۱۸۳۵ توسط یک دانشمند فرانسوی به نام گاسپارد گوستاو کوریولیس در ارتباط با هیدرو دینامیک و همچنین در معادلات جزرومدی پیرسیمون لاپلاس در ۱۷۷۸، منتشر شد. به تازگی در قرن بیستم، معادلات نیروی کوریولیس در زمینه هواشناسی مورد استفاده قرار گرفتند.
شاید معمول‌ترین دستگاه مختصات محور چرخشی زمین باشد. حرکت اشیا در سطح زمین باشد. حرکت اشیا در سطح زمین نیروی کوریولیس را ناشی می‌شوند که در نیمکره شمالی به سمت راست و در نیمکره جنوبی به سمت چپ متمایل شده و به نظر می‌رسند. در واقع در استوا، حرکت به سمت غرب یا شرق بروی خط استوا باقی می‌ماند. حرکت اولیه یک پاندول در هر جهت منجر به حرکت در یک مسیر دایره‌ای می‌شود. حرکت هوا در جو و آب در اقیانوس نمونه‌های مشهودی این رفتار هستند.
همانند جریان مستقیم از محیط پرفشار به کم فشار، همچنین در یک زمین غیر چرخنده، بادها و روند جریانشان، در شمال خط استوا به سمت راست و در جهت جنوب خط استوا به سمت چپ جریان می‌یابند. این اثر برای چرخش چرخندهای بزرگ جوابگوست.
تاریخچه

گاسپارد گوستاو کوریولیس در سال ۱۸۳۵ مقاله‌ای را در زمینه بازده انرژی ماشین‌ها با قسمت‌های چرخنده، مانند چرخ‌های آبی منتشر کرد. این مقاله شامل نیروهای کاربردی می‌باشد که در مختصات چرخشی شناخته می‌شوند. کوریولیس این نیروهای کاربردی را به دو گروه تقسیم کرد. گروه دوم شامل نیرویی که از حاصلضرب خارجی سرعت زاویه‌ای یک سیستم مختصات و تصویر سرعت برداری ذرات در یک محور عمود به محور سیستم چرخنده می‌باشد. کوریولیس به علت مشابهت این نیروها با نیروی گریز از مرکزی که قبلاً توصیف شده بود، به عنوان ترکیب نیروی گریز از مرکز اشاره می‌کرد.
در اوایل قرن بیستم این اثر به «شتاب کوریولیس» معروف بود و در ۱۹۲۰ نیروی کوریولیس نامیده شد.
در ۱۸۵۶ ویلیام فرل به عنوان یک فرض، وجود یک سلول چرخنده (سلول فرل) در ارتفاع متوسط را در نظر گرفت که با تأثیر از نیروی کوریولیس باعث به وجود آمدن باد غالب غرب می‌شود. فهم سینماتیک اینکه چقدر چرخش زمین بر جریان هوا تأثیر می‌گذارد، در ابتدا ناقص بود. بعدها در قرن نوزدهم بود که وسعت کامل برهمکنش نیروی گرادیان فشاری و نیروهای واکنشی که علت نهایی حرکت توده‌های هوا در طول خطوط هم فشار بودند، درک شد.
دلایل و سبب‌ها

اثر کوریولیس تنها زمانی که از دستگاه مختصات چرخشی استفاده می‌شود وجود دارد. در مختصات چرخشی این اثر همانند یک نیروی واقعی عمل می‌کند.
هر چند نیروی کوریولیس یک حالت اینرسی می‌باشد و به منشأ جسم، تناسب و ربطی ندارد.
همچنین برای مثال در مواردی برای نیروهای الکترومغناطیسی یا اتمی می‌باشد. از یک دیدگاه تحلیلی با استفاده از قانون دوم نیوتن در یک سیستم چرخشی، نیروی کوریولیس لازم و ضروری می‌باشد، اما این نیرو در یک دستگاه مختصات اینرسی بدون شتاب وجود ندارد.
در جو، یک سیستم چرخشی (زمین) به همراه نیروی کوریولیس خود، یک مختصات (قالب) طبیعی برای بیان و شرح جابجایی هوا، نسبت به مختصات فرضی، بدون چرخش، و اینرسی بدون نیروهای کوریولیس را نشان می‌دهد.
در مسیر طولانی و جهت دید توپخانه برای چرخش زمین، بر اساس نیروی کوریولیس می‌باشد. این مثال‌ها جزئیات بیشتری را در زیر شرح می‌دهد.
شتاب ناشی از نیروی کوریولیس از دو مورد تغییر در سرعت سر چشمه می‌گیرد که نتیجه چرخش می‌باشد:
۱. اولین مورد تغییر سرعت جسم در یک لحظه‌است. ممکن است سرعت‌های برابر و همچنین سرعت‌های متفاوت در زمان‌های متفاوت در یک مختصات چرخان دیده شوند. (در مختصات اینرسی که قوانین معمول فیزیک کاربرد دارد.)
شتاب ظاهری با سرعت زاویه‌ای دستگاه مختصات (سرعت در محور مختصات تغییر جهت می‌دهد.) و با مؤلفه سرعت جسم در یک پلان عمودی با محور چرخش متناسب است.
علامت منفی ناشی از تعریف سنتی حاصلضرب ضربدری (قانون دست راست) و قرارداد علامت‌ها برای بردارهای سرعت زاویه‌ای می‌باشد.
۲. دومین مورد، تغییر سرعت در فضا می‌باشد. مکان‌های مختلف در یک محور مختصات چرخان سرعت‌های متفاوتی دارند (همانند دستگاه مختصات لختی). به عبارت دیگر برای یک جسم جابجایی در خط مستقیم حرکت باید شتابدار باشد، برای این که سرعت از نقطه‌ای به نقطه دیگر با مقادیر مساوی در دستگاه مختصات تغییر می‌کند.
این اثر (نیروی کوریولیس) با سرعت زاویه‌ای (که سرعت نسبتی دو نقطه متفاوت را در دستگاه مختصات چرخان تعیین می‌کند.) و با مؤلفه سرعت جسم در یک مقطع عمودی با محور چرخش (که چگونگی جابجایی سریع آن را بین نقاط تعیین می‌کند.) متناسب می‌باشد.
نسبتهای طولی و عدد راسبی

واحدهای زمان، مکان و سرعت در تعیین نیروی کوریولیس بسیار مهم می‌باشند. دوران در سیستم توسط عدد راسبی (Rossby) تعیین می‌شود، که متناسب با سرعت سیستم، U، که نیروی کوریولیس، f، در آن به وجود می‌آید، و واحد طول، L، در حرکت می‌باشد.
عدد راسبی متناسب با اینرسی و نیروی کوریولیس می‌باشد. کوچک بودن عدد راسبی نشان دهنده تأثیر زیاد سیستم از نیروی کوریولیس و عدد راسبی بزرگ نیز نشان دهنده حکم فرما بودن نیروهای اینرسی در سیستم می‌باشد.
برای مثال، در گردبادها، عدد راسبی بزرگ، در سیستم‌های کم فشار، این عدد کوچکتر و در سیستم‌های اقیانوسی دستورالعمل مشابهی دارد. در نتیجه، در گردباد نیروی که کوریولیس ناچیز بوده و متعادل میان نیروهای فشار و گریز از مرکز می‌باشد. در سیستم‌های کم فشار، نیروی گریز از مرکز ناچیز بوده و تعادل میان نیروی کوریولیس و فشار هوا برقرار می‌باشد. در اقیانوس‌ها هر سه نیرو قابل لحاظ می‌باشند.
یک سیستم جوی متحرک با سرعت U=۱۰ m/s، که مسافتی به طول L=۱۰۰۰ km را تحت پوشش قرار می‌دهد، عدد روسبی تقریبی آن۰٫۱ می‌باشد و برای شخصی که مشغول پرتاب توپی با سرعت U=۳۰ m/s در یک باغ به طول ۵۰m است، عدد روسبی در حدود ۶۰۰۰ می‌باشد.
هر چند یک موشک بدون هدف (هدایت نشده) در واقع از قوانین فیزیک مشابه بیسبال پیروی می‌کند، اما ممکن است به اندازه کافی دور شود و در هوا تحت‌تاثیر نیروی کوریولیس قرار گیرد.
تعمیم به زمین

یکی از موارد مهمی که نیروی کوریولیس خودش را نمایان می‌سازد، چرخش زمین است. در اینجا می‌توانیم به جای همه حالتهای ممکن، فقط در مورد نیمکره شمالی مسئله را تعمیم دهیم.
تعمیم به زمین > توضیح روشنگرانه

هنگامی که زمین به دور محور خود می‌چرخد، تمام چیزهایی که بر روی آن قرار گرفته‌اند نیز همراه با آن می‌چرخند (به صورت نامحسوس برای ما). هر شیءای که بدون تحت تأثیر قرار گرفتن از این گردش حرکت بکند، در یک خط مستقیم به حرکت ادامه خواهد داد. از دید ما به عنوان ناظر چرخان در روی سیاره، با حرکت آن جهت حرکت آن به طرف خلاف مسیر واقعی حرکت ما در حال تغییر است. وقتی از یک نقطه ثابت در فضا، بالای قطب شمال به زمین نگاه کنیم، تمام اجزای نیمکره شمالی در جهت خلاف عقربه‌های ساعت در حال گردش هستند؛ اگر دقیقاً به نقطه قطب شمال خیره شویم، مانند این است که به مان شکل کل نیمکره شمالی به دور آن یک نقطه می‌چرخد؛ بنابراین رهگیری مسیر زمینی یک جسم آزاد که از یک نقطه به نقطه دیگر حرکت می‌کند در خلاف جهت خمیدگی پیدا خواهد کرد، یعنی در جهت عقربه‌های ساعت که به‌طور معمول سمت راست خوانده می‌شود. این جهتی است که به‌طور معمول به سمت جلو و پائین خوانده می‌شود.
تعمیم به زمین > کره چرخان

سیستم مختصات در عرض جغرافیاییφ، با محور xها به سمت شرق، yشمال و z به سمت بالا (که به صورت شعاعی از مرکز کره به سمت بیرون می‌باشد).
مکانی را روی کره در نظر می‌گیریم که حول محور شمال می‌چرخد. سیستم مختصات محلی با محور افقی x در سمت شرق، y به سمت شمال و محور عمودی Z به سمت بالا می‌باشد.
بردار دوران، سرعت جابجایی و شتاب کوریولیس در این سیستم مختصات محلی عبارت است از: (شرق(e)، شمال (n) و رو به بالا (u).
هنگامی که دینامیک جو یا اقیانوس را در نظر می‌گیریم، سرعت عمودی بسیار کوچک است و اجزا عمودی شتاب کوریولیس نیز در مقایسه با شتاب g بسیار کوچک است. در این قبیل موارد فقط اجزا افقی (شرق و شمال) مورد نظر می‌باشد. محدودیت بالا برای مقاطع افقی عبارت است از (Vu=۰).
با قرار دادن Vn=۰، می‌توان مشاهده کرد که حرکت در سمت شرق شتاب در جهت شمال را نتیجه می‌دهد. به‌طور مشابه، اگرVe=۰ باشد، حرکت در جهت شمال شتاب در جهت شرق را در پی خواهد داشت؛ بنابراین یک حرکت به سمت شرق، یک شتاب در جهت رو به بالا به وجود می‌آورد که به اثر معروف بوده و همچنین حرکت به سمت بالا یک شتاب در جهت شرق را ناشی می‌شود.
حرکت خورشید که در زمین دیده می‌شود توسط نیروهای کوریولیس و گریز از مرکز تعیین می‌شود.
برای بیان راحت، موقعیت یک ستاره دور دست را در نظر می‌گیریم (با جرم m) که بر روی خط استوا واقع شده‌است. در موقعیت r، عمود با بردار دوران Ω، بنابراین، Ω.r=۰.
به نظر می‌رسد که در جهت مخالف چرخش زمین می‌چرخد، ترکیب سرعتش می‌باشد.
این نیروی موهوم مرکب از نیروی کوریولیس و گریز از مرکز به نیروی جانب مرکز معروف بوده که ستاره‌ها را در محور حرکت دورانی حول ناظر نگه می‌دارد.
موقعیت اصلی برای یک ستاره بر روی خط استوا نیست، بلکه خیلی پیچیده‌است. برای جریان هوا بر روی سطح زمین، در نیمکره شمالی مسیر به سمت راست منحرف می‌شود. بعد از برخاستن با یک زاویه معین، ممکن است به سمت راست انحراف پیدا کند و اوج بگیرد.
هواشناسی

شاید مهمترین نمونه اثر کوریولیس در اندازه‌های بزرگ دینامیکی اقیانوس‌ها و اتمسفر باشد. در علوم جو و اقیانوس، استفاده از یک مختصات چرخان که در آن زمین ثابت فرض شود معمول و مناسب است.
نیروهای موهوم کوریولیس و گریز از مرکز در این زمان می‌بایست معرفی شوند. ارتباط آنها به وسیله عدد روسبی تعیین می‌شود. گردبادها دارای عدد روسبی بالایی می‌باشند، بنابراین نیروی کوریولیس ناچیزی دارند و مورد بحث قرار نمی‌گیرند. در مبحث بعدی مناطق کم‌فشاری هستند که نیروی کوریولیس در آنجا بسیار مهم می‌باشد.
هنگامی که یک منطقه کم فشار در جو شکل می‌گیرد، هوا تمایل به بالا رفتن از آن دارد، اما به صورت عمودی با سرعت و به وسیله نیروی کوریولیس منحرف می‌شود. یک سیستم متعادل می‌تواند خودش را با جابجایی چرخشی، یا یک‌هوای چرخشی پایدار سازد. زیرا عدد روسبی کوچک می‌باشد، تعادل نیرو قویاً نیروی گرادیان فشاری که سرعت بالای ناحیه کم فشار فعالیت می‌کند و نیروی کوریولیس که در فاصله دورتر از مرکز کم فشار فعالیت می‌کند.
به جای جریان پایین گرادیان، مقیاس بزرگ حرکتی در اتمسفر و اقیانوس متمایل به عمود بودن با گرادیان فشاری می‌باشد. این مبحث به جریان ژئوستروفیک معروف می‌باشد. در یک سیاره غیر چرخشی، جریان قادر است در جهت مستقیم، سریعاً از گرادیان فشاری خارج شود. قابل ذکر است که تعال ژئوستروفیکی، با حرکت اینرسی بسیار متفاوت بوده که نشان می‌دهد که سیکلون‌ها (چرخه‌های باد) در عرض‌های میانه یک مرتبه بزرگ‌تر از منحنی اینرسی جریان می‌باشد.
این شیوهٔ انحراف، و جهت جابجایی به قانون Buys-Ballot معروف می‌باشد. در اتمسفر، شکل جریان سیکلون نامیده می‌شود.
در نیمکره شمالی جهت حرکت حول منطقه کم فشار به صورت پاد ساعت‌گرد و در نیمکره جنوبی، جهت حرکت ساعت‌گرد می‌باشد زیرا دینامیک چرخشی یک تصویر وارونه می‌باشد. در ارتفاع بالا، پراکندگی هوا به سمت خارج و در جهت‌های مخالف چرخش می‌کند.
سیکلون‌های به ندرت در طول استوا شکل می‌گیرند و منجر به نیروی کوریولیس ضعیفی در منطقه مورد نظر می‌شوند.
اثر ائوتووس

اثر کاربردی نیروی کوریولیس که موجب مؤلفه افقی شتاب می‌شود به وسیله حرکت افقی ایجاد می‌شود.
در ایجاد دیگر مؤلفه‌های نیروی کوریولیس نیز موجود می‌باشد. در حرکت رو به شرق جسم به سمت شمال منحرف می‌شود. (احساس سبکی)، در حالی که در حرکت به سمت غرب، جسم رو به پایین منحرف می‌شود (احساس سنگینی). این اثر به اثر ائوتووس (Eötvös) معروف می‌باشد. این مؤلفه نیروی کوریولیس در نزدیک استوا بیشتر می‌باشد. نیرویی که توسط این اثر تولید می‌شود، مشابه مؤلفه افقی می‌باشد، اما بیشتر نیروهای عمودی به سبب جاذبه و فشار می‌باشد، بدین معنی که این نیرو از لحاظ دینامیکی مهم نمی‌باشد.
در اضافه جسم‌هایی که به سمت بالا یا پایین حرکت می‌کنند، به ترتیب به سمت مغرب یا مشرق منحرف می‌شوند.
این اثر در نزدیک استوا بیشتر است. زمانی که جابجایی عمودی از لحاظ وسعت و مدت زمان محدود می‌باشد، اندازه نیرو بسیار کوچک بوده و نیازمند مختصر کردن اجزا برای پیدا کردن آن می‌باشد.