stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سیاره
اجسام سیاره-جرم > کوتوله‌های نیمه‌قهوه‌ای

ستارگان در نتیجه رمبش گرانشی ابرهای گاز پدید می‌آیند، اما اجسام کوچکتری نیز ممکن است بر اثر رمبش ابر به وجود آید. گاهی اجسام سیاره‌جرمی را که از این روش به‌وجود می‌آیند کوتوله نیمه‌قهوه‌ای می‌نامند. کوتوله نیمه‌قهوه‌ای ممکن است مانند چا ۱۱۰۹۱۳-۷۷۳۴۴۴ در غوطه‌وری آزاد باشد یا مانند ۲مس جی۰۴۴۱۴۴۸۹+۲۳۰۱۵۱۳ در مدار جسم بزرگتری باشند.
برای مدت کوتاهی در ۲۰۰۶، اخترشناسان گمان می‌کردند که یک منظومه دوتایی از این اجسام به نام اُف ۱۶۲۲۲۵–۲۴۰۵۱۵ را یافته‌اند اما تحلیل‌های جدیدتر نشان داده که جرم این اجسام بیشتر از ۱۳ برابر جرم مشتری است و در نتیجه یک جفت کوتوله قهوه‌ای هستند.
اجسام سیاره-جرم > ستارگان پیشین

در منظومه‌های ستارگان دوتایی نزدیک به هم، یکی از ستارگان ممکن است جرم خود را به ستاره بزرگتر بدهد و از جرم آن کاسته شود تا به حد اجسام سیاره‌جرم برسد. نمونه‌ای از این اجسام به دور تپ‌اختر پی‌اس‌آر جی۱۷۱۹-۱۴۳۸ می‌گردد.
اجسام سیاره-جرم > سیاره‌های قمری و سیاره‌های کمربندی

برخی از قمرهای بزرگ هم‌اندازه یا حتی بزرگ‌تر از تیر هستند. به عنوان نمونه می‌توان به قمرهای گالیله‌ای مشتری و قمر تیتان اشاره نمود. آلن استرن بر این نظر است که مکان نباید اهمیت داشته‌باشد و تنها ویژگی‌های ژئوفیزیکی باید در تعریف سیاره مهم باشند. او واژه سیاره قمری را برای اقمار با جرم در حد سیاره، پیشنهاد می‌کند. همچنین بنا بر نظر وی سیاره‌های کوتوله موجود در کمربند کویپر و کمربند سیارکی نیز می‌بایست سیاره محسوب گرددند.
ویژگی‌ها

اگرچه هر سیاره‌ای ویژگی‌های فیزیکی منحصر به فردی دارد اما شماری از مشترکات گسترده نیز در بین آن‌ها وجود دارد. برخی از این ویژگی‌ها مانند حلقه‌های سیاره‌ای یا قمرهای طبیعی، تاکنون تنها در میان سیارات منظومه شمسی مشاهده شده‌است در حالی‌که سایر ویژگی‌ها به‌طور عمومی در سیارات فراخورشیدی نیز مشاهده می‌شوند.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های پویا > مدار

مقاله‌های اصلی: مدار (سیاره) و عناصر مداری
همچنین ببینید: قوانین کپلر
طبق تعاریف کنونی همه سیارات باید به دور ستارگان بگردند؛ بنابراین سیارات سرگردان را شامل نمی‌شوند. در منظومه شمسی تمام سیارات به دور خورشید در همان جهت چرخش خود خورشید (اگر از بالای قطب شمال خورشید نگاه کنیم جهت پادساعت‌گرد خواهد بود) می‌گردند. حداقل یک سیاره فراخورشیدی شناخته‌شده به نام وسپ-۱۷بی در جهت عکس چرخش ستاره خود به دور آن می‌گردد.
دوره یک‌بار گردش سیاره در مدارش را تناوب مداری یا سال آن سیاره نام دارد.
سال یک سیاره به فاصله آن از ستاره‌اش بستگی دارد، هرچه سیاره از ستاره‌اش دورتر باشد، هم مدارش بزرگتر می‌شود و فاصله بیشتری می‌پیماید و هم اینکه به دلیل کمتر شدن اثر گرانش، سرعت آن نیز کاهش می‌یابد. از آنجا که مدار هیچ سیاره‌ای دایره کامل نیست، فاصله سیاره با ستاره‌اش در طول سال سیاره متغیر است. نزدیکترین نقطه مدار سیاره به ستاره‌اش حضیض (در منظومه شمسی، حضیض خورشیدی) و دورترین فاصله سیاره از ستاره‌اش اوج (در منظومه شمسی، اوج خورشیدی) نامیده می‌شود. چنان‌که سیاره به به حضیض خود نزدیک می‌شود، سرعت آن افزایش می‌یابد زیرا انرژی پتانسیل گرانشی به جنبشی تبدیل می‌شود، همان‌طور که یک جسم در سقوط آزاد با نزدیک شدن به زمین سرعتش افزایش می‌یابد. وقتی که سیاره به اوج خود نزدیک می‌شود سرعت آن کاهش می‌یابد، دقیقاً به همان دلیل که جسمی که به بالا پرتاب می‌شود سرعتش با نزدیک شدن به نقطه اوج مسیرش کاهش می‌یابد.
مدار هر سیاره‌ای را با شماری از عناصر مشخص می‌شود:
خروج از مرکز مداری مشخص‌کننده این است که مدار سیاره چقدر کشیده‌شده‌است. سیارات با خروج از مرکز مداری کوچکتر مدار گردتری دارند و سیارات با خروج از مرکز مداری بیشتر، شکل بیضی‌تری دارند. سیارات منظومه شمسی، خروج از مرکز مداری کمی دارند و به همین دلیل تقریباً گرد هستند. دنباله‌دارها و اجسام کمربند کویپر و همچنین چندین سیاره فراخورشیدی، خروج از مرکز مداری بالا و در نتیجه مدارهای بسیار بیضوی دارند.
تصویر نیم‌قطر بزرگنیم‌قطر بزرگ عبارت است از فاصله سیاره با مرکز طولانی‌ترین قطر مدار بیضوی‌اش (شکل را ببینید). این نقطه با نقطه اوج یکی نیست زیرا ستاره هیچ سیاره‌ای دقیقاً در مرکز مدارش قرار نمی‌گیرد.
انحراف مداری به ما می‌گوید که مدار سیاره به چه میزان بالا یا پایین یک صفحه مرجع مشخص قرار می‌گیرد. در منظومه شمسی، صفحه مرجع صفحه مدار زمین است که دائرةالبروج خوانده می‌شود. برای سیارات فراخورشیدی، این صفحه که به نام صفحه آسمان شناخته می‌شود صفحه خط دید ناظر روی زمین است.
هشت سیاره منظومه شمسی همگی مدارشان در صفحه‌ای بسیار نزدیک به دائرةالبروج قرار می‌گیرد. دنبال دارها و اجسام روی کمربند کویپر مانند پلوتون زاویه بسیار بیشتری باآن دارند.
نقاطی را که در آن سیاره صفحه مرجع را قطع می‌کند، گره‌های مداری صعودی و نزولی می‌نامند. طول گره صعودی زاویه میان نقطه با طول جغرافیای صفر روی صفحه مرجع و نقطه گره صعودی مدار سیاره است. شناسه حضیض، زاویه بین گره صعودی مدار یک سیاره و نزدیک‌ترین نقطه آن به ستاره است.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های پویا > انحراف محوری

مقالهٔ اصلی: انحراف محوری
سیارات همچنین درجات مختلفی از انحراف محوری دارند؛ یعنی نسبت به صفحه مرجع استوای ستاره خود، زاویه دارند. این موضوع سبب می‌شود که میزان نور دریافت شده توسط هر نیمکره در طول سال سیاره تغییر کند. وقتی که نیمکره شمالی به بیرون متمایل است، نیمکره جنوبی به درون متمایل است و بالعکس. از این رو هر سیاره‌ای دارای پدیده فصل خواهد بود؛ یعنی تغییرات آب‌وهوا در طول سال سیاره. زمان‌هایی را که که در آن هر نیمکره‌ای بیشترین و کمترین فاصله را با ستاره دارد، انقلابین می‌گویند. هر سیاره‌ای دو تا از این نقاط در مدار خود دارد؛ وقتی یک نیمکره در انقلاب تابستانی خود است و روزهایش طولانی‌ترند، نیمکره دیگر در انقلاب زمستانی خود است و روزهایش کوتاه‌ترند. مقادیر متغیر نور و گرمای دریافت شده توسط هر نیمکره در طول سال تغییرات سالانه‌ای در الگوهای آب و هوایی برای هر نیمکره ایجاد می‌کند. انحراف محوری مشتری بسیار اندک است و در نتیجه تغییرات فصلی آن کم است؛ از سوی دیگر، انحراف محوری اورانوس آنقدر زیاد است که تقریباً به یک طرف خوابیده‌است. این بدان معنی‌است که هر نیمکره آن در حول و حوش انقلابینش، یا کاملاً در نور است یا کاملاً در تاریکی.
در میان سیارات فراخورشیدی مقادیر انحراف محوری با قطعیت دانسته شده نیست اگرچه گمان می‌رود که میزان انحراف محوری مشتری‌های داغ به دلیل نزدیکی‌شان به ستاره، ناچیز یا صفر است.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های پویا > چرخش

سیارات به دور محورهای نامرئی که از مرکزشان می‌گذرد می‌چرخند. دوره چرخش یک سیاره، روز نام دارد. بیشتر سیارات در منظومه شمسی در همان جهتی که به دور خورشید می‌گردند، به دور خویش می‌چرخند، که اگر از بالای قطب شمال خورشید بنگریم این چرخش پادساعت‌گرد خواهد بود. ناهید
و اورانوس
استثناهایی هستند که در جهت ساعت‌گرد می‌چرخند، هرچند که انحراف محوری بسیار زیاد اورانوس سبب تفاوت نظر در تعیین قطب شمال و جنوب آن و اینکه آیا چرخش آن ساعت‌گرد یا پادساعت‌گرد است وجود دارد،
هر چند جدای از اینکه کدام قطب شمال باشد، اورانوس نسبت به مدارش، حرکت چرخشی بازگشتی دارد.
چرخش سیاره ممکن است بر اثر عوامل مختلفی در حین شکل‌گیری به‌وجود آمده باشد. از برآیند تکانه‌های زاویه‌ای تکه‌های ماده برافزوده‌شده ممکن است تکانه زاویه‌ای خالصی در کل سیاره به وجود آید. برافزایش گاز توسط غول‌های گازی نیز می‌تواند عاملی برای تکانه زاویه‌ای باشد و سرانجام در مراحل پایانی پیدایش سیاره، یک فرایند تصادفی برافزایش پیش‌سیاره‌ای می‌تواند باعث تغییر تصادفی محور چرخش سیاره شود.
طول روز در سیاره‌های مختلف بسیار متفاوت است. چرخش ناهید ۲۴۳ روز طول می‌کشد و غول‌های گازی تنها چند ساعت.
دوره چرخش سیارات فراخورشیدی دانسته نیست. هرچند که نزدیکی مشتری‌های داغ به ستاره‌شان بدین معنی است که این سیارات در قفل جزر و مدی (به انگلیسی: tidal lock) هستند (مدارهایشان با چرخششان هماهنگ است) و این یعنی اینکه آن‌ها همواره یک سمتشان به سمت ستاره‌شان است، یعنی یک سمتشان همیشه روز و سمت دیگر همیشه شب است.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های پویا > پاکسازی مدار

مقالهٔ اصلی: پاکسازی همسایگی (اخترشناسی)
ویژگی پویای تعریف‌کننده سیاره این است که باید همسایگی‌اش را پاکسازی کرده‌باشد. سیاره‌ای که همسایگی‌اش را پاکسازی کرده‌باشد آنقدر جرم انباشته که همه سیارات خرد در مدارش را جمع‌آوری یا جارو کند. در واقع، سیاره به تنهایی به دور ستاره می‌گردد و مدارش را با مجموعه‌ای از اشیا هم‌اندازه خودش به اشتراک نمی‌گذارد. این ویژگی در تعریف سال ۲۰۰۶ اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی(IAU) از سیاره، الزامی شد. افزودن این معیار سبب می‌شود که اجسامی همچون پلوتون، اریس و سرس سیاره کامل محسوب نشوند و در رده سیاره‌های کوتوله طبقه‌بندی شوند.
اگرچه تا امروز عملاً این معیار تنها در مورد سیارات منظومه شمسی بکار رفته‌است و شماری از منظومه‌های فراخورشیدی جوان پیدا شده‌اند که شواهد حاکی است که پاکسازی مداری در قرص‌های پیرا ستاره‌ای(Circumstellar Disks) صورت می‌گیرد.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های فیزیکی > جرم

ویژگی فیزیکی تعریف‌کننده یک سیاره این است که باید آنقدر جرم داشته باشد که نیروی گرانش‌اش به اندازه‌ای قوی باشد که بر نیروهای الکترومغناطیسی که ساختار فیزیکی‌اش را پیوند می‌دهند غلبه کرده و به حالت تعادل هیدرواستاتیکی برسد. این در عمل بدین معنی است که تمام سیارات کروی یا کروی‌مانند هستند. تا حد خاصی از جرم، یک جسم ممکن است که شکلی بی‌قاعده داشته باشد اما در جرم‌های فراتر از این حد که به ساختار شیمیایی جسم بستگی دارد، گرانش جسم را به سمت مرکز جرم خود می‌کشد تا جسم در نهایت به کره‌ای فروریزد.
ویژگی اصلی جداکننده ستاره‌ها و سیارات نیز جرم است. حد بالای جرم برای سیاره بودن، برای اجسامی با فراوانی ایزوتوپی شبیه خورشید، تقریباً ۱۳ برابر جرم مشتری است. فراتر از آن جسم شرایط مناسب برای همجوشی هسته‌ای را پیدا می‌کند. به جز خورشید، جسم دیگری با چنین جرمی در منظومه شمسی وجود ندارد، اما سیارات فراخورشیدی با این اندازه وجود دارند. حد جرمی ۱۳ برابر مشتری مورد توافق جهانی قرار نگرفته و دانشنامه سیاره‌های فراخورشیدی اجسامی با جرم‌های تا ۲۰ برابر مشتری معرفی می‌کند، و مرورگر داده‌های برون سیاره‌ها شامل اجسامی با ۲۴ برابر جرم مشتری است.
کوچک‌ترین سیاره شناخته‌شده پی‌اس‌آر بی۱۲۵۷+۱۲ای است که یکی از نخستین سیارات فراخورشیدی کشف‌شده در سال ۱۹۹۲ در مدار یک تپ‌اختر بود. جرم آن تقریباً نصف جرم سیاره تیر است. کوچک‌ترین سیاره‌ای که به دور یک ستاره معمولی رشته اصلی به غیر از خورشید می‌گردد کپلر-۳۷بی که جرم (و شعاع) آن اندکی از ماه بیشتر است.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های فیزیکی > ناهمگنی درونی

هر سیاره‌ای در هنگام پیدایش در حال شاره است؛ در آغاز شکل‌گیری مواد چگالتر و سنگینتر به مرکز سیاره فرورفته و مواد سبک‌تر را نزدیک به سطح سیاره رها می‌کنند؛ بنابراین هر سیاره‌ای ساختار داخلی ناهمگنی متشکل از یک هسته سیاره‌ای چگال که با گوشته‌ای (جبه) پوشیده‌شده که یا شاره است یا شاره بوده‌است. سیارات سنگی در پوستههای سختی پوشیده شده‌اند، اما در غول‌های گازی، گوشته به سادگی در لایه‌های ابر بالایی حل می‌شود. سیارات سنگی هسته‌هایی از عناصری مانند آهن و نیکل، و گوشته‌هایی متشکل از سیلیکاتها دارند. این باور وجود دارد که مشتری و کیوان هسته‌های سنگی و فلزی دارند که در گوشته‌هایی از هیدروژن فلزی پیچیده شده‌اند.
اورانوس و نپتون که کوچکتر هستند هسته‌های سنگی پوشیده از گوشته‌های آب، آمونیاک، متان و سایر یخ‌ها دارند.
کنش شاره در درون هسته این سیارات یک ژئودینامو ایجاد می‌کند که باعث تولید یک میدان مغناطیسی می‌شود.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های فیزیکی > اتمسفر

مقالهٔ اصلی: هواکره
تمام سیارات منظومه شمسی به غیر از تیر اتمسفر دارند زیرا گرانش آن‌ها به اندازه کافی قوی هست که گازها را نزدیک سطح خود نگه دارد. غول‌های گازی به اندازه‌ای پر جرم هستند که بتوانند مقادیر عظیمی از گازهای سبک هیدروژن و هلیم را نزدیک خود نگه دارند، در حالی‌که سیارات کوچکتر این گازها را از دست می‌دهند.
ترکیب اتمسفر زمین از سیارات دیگر متفاوت است، زیرا فرایندهای مختلف حیات که بر روی زمین جاری است باعث پیدایش اکسیژن مولکولی می‌شود.
اتمسفر سیارات تحت تأثیر تغییرات تابش خورشیدی یا انرژی درونی قرار می‌گیرند که منجر به شکل‌گیری منطقه‌های کم‌فشار پویا مانند توفندها (روی زمین)، طوفان‌های شن تمام سیاره‌ای (روی بهرام)، یک طوفان واچرخندی به وسعت کل زمین روی مشتری (به نام لکه سرخ بزرگ) و سوراخهایی در اتمسفر (روی نپتون) می‌گردد.
حداقل یک سیاره فراخورشیدی اچ‌دی ۱۸۹۷۳۳ بی وجود دارد که ادعا می‌شود سامانه آب‌وهوایی شبیه به لکه سرخ قرمز با وسعت دوبرابر آن را داراست.
مشتری‌های داغ به دلیلی نزدیکی بیش از حد به ستاره‌های میزبانشان اتمسفر خود را مانند دم دنباله‌دارها بر اثر تابش ستاره‌ای از دست می‌دهند.
در این دسته از سیارات ممکن است آنقدر اختلاف دما بین سمت روز و سمت شب خود داشته باشند که بادهای سوپرسونیک ایجاد کنند،
اما اختلاف دمای سمت روز و شب اچ‌دی ۱۸۹۷۳۳ بی، کم است و نشان می‌دهد که اتمسفر به روش مؤثری انرژی را در سیاره توزیع مجدد می‌نماید.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های فیزیکی > مگنتوسفر

مقالهٔ اصلی: مگنتوسفر
یکی از ویژگی‌های بسیار پراهمیت سیاره‌ها گشتاورهای مغناطیسی ذاتی آنهاست که باعث پیدایش مگنتوسفر می‌شود. وجود یک میدان مغناطیسی نشان‌دهنده آن است که سیاره هنوز از نظر ژئولوژیکی زنده است. به عبارت دیگر، سیارات مغناطیسی جریانی از مواد رسانای الکتریکی در درون خود دارند که میدان مغناطیسی آن‌ها را به وجود می‌آورد. این میدان‌ها تأثیر زیادی روی برهم‌کنش میان سیاره و بادهای خورشیدی می‌گذارند. یک سیاره مغناطیسی حفره‌ای در باد خورشیدی در اطراف خود ایجاد می‌کند که مگنتوسفر نامیده می‌شود و باد خورشیدی نمی‌تواند به آن نفوذ کند. مگنتوسفر ممکن است از خود سیاره بسیار بزرگتر باشد. در مقابل، سیارات غیرمغناطیسی تنها مگنتوسفرهای کوچکی دارند که از برهم‌کنش یونوسفر با باد خورشیدی القا می‌شود و نمی‌تواند عملاً سیاره را محافظت کند.
از هشت سیاره منظومه شمسی تنها ناهید و بهرام میدان مغناطیسی ندارند. علاوه بر این ماه مشتری، گانمید نیز دارای میدان مغناطیسی است. از میان سیارات مغناطیسی میدان مغناطیسی تیر از همه کوچکتر است و به زحمت قادر به دفع بادهای خورشیدی خواهد بود. میدان مغناطیسی گانمید چندین برابر بزرگ‌تر است و مشتری قوی‌ترین میدان مغناطیسی را در منظومه شمسی دارد (به حدی قوی است که جان فضانوردان آتی که به مأموریت‌های انسانی روی قمرهایش می‌روند را به خطر می‌اندازد). قدرت مغناطیسی سایر غول‌های گازی کم و بیش مانند زمین است، اما گشتاورهای مغناطیسی آن‌ها کاملاً بزرگ‌تر است. میدان‌های مغناطیسی اورانوس و نپتون اندکی از محور چرخش آن‌ها منحرف شده و از مرکز آن‌ها خارج شده‌است.
در سال ۲۰۰۴، تیمی از اخترشناسان در هاوایی یک سیاره فراخورشیدی در اطراف اچ‌دی ۱۷۹۹۴۹ مشاهده نمودند که به نظر می‌رسید لکهٔ روی سطح ستاره‌اش ایجاد نموده‌است. تیم این فرضیه را مطرح نمود که مگنتوسفر سیاره انرژی را به سطح ستاره منتقل می‌نمود و دمای داغ ۷۷۶۰ درجه‌ای آن را ۴۰۰ درجه افزایش داده‌است.
ویژگی‌ها > ویژگی‌های ثانویه

مقاله‌های اصلی: قمر و حلقه سیاره‌ای
چندین سیاره و سیاره کوتوله در منظومه شمسی (مانند نپتون و پلوتون) تناوب‌های مداری‌شان در رزونانس با یکدیگر یا با اجسام کوچکتر هستند. همه به جز تیر و ناهید قمرهای طبیعی دارند. زمین یکی دارد، بهرام دو قمر دارد و غول‌های گازی چندین قمر دارند. بسیاری از قمرهای غول‌های گازی ویژگی‌هایی شبیه به سیاره‌های سنگی و سیارات کوتوله دارند و برخی از آن‌ها برای امکان حیات احتمالی (بویژه اروپا) مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.
چهار غول گازی همچنین چهار حلقه سیاره‌ای با اندازه و پیچیدگی‌های مختلف به دورشان می‌گردد، این حلقه‌ها بیشتر از غبار و مواد ذره‌ای تشکیل شده‌اند اما ممکن است حاوی ماهکهای ریزی باشند که گرانششان ساختار آن‌ها را شکل می‌دهد و نگاه می‌دارد. اگرچه منشأ حلقه‌های سیاره‌ای به درستی شناخته‌شده نیست اما گمان می‌رود که نتیجه قمرهای طبیعی باشند که زیر حد روش (Roche Limit) سیاره‌شان قرار می‌گیرند و توسط نیروی کشندی از هم گسیخته می‌شوند.
هیچ ویژگی ثانویه‌ای در مورد سیارات فراخورشیدی مشاهده نشده‌است. هرچند که کوتوله نیمه‌قهوه‌ای چا ۱۱۰۹۱۳-۷۷۳۴۴۴ که به عنوان سیاره سرگردان توصیف شده‌است، به نظر می‌رسد که در یک قرص پیش سیاره‌ای به دور آن می‌گردد.
یادداشت ها

↑  طبق تعریف اتحادیه بین‌المللی اخترشناسان.
| ن ب ومنظومه شمسی | ن ب ومنظومه شمسی |
| --- | --- |
 خورشید  عطارد  زهره  زمین  مریخ  سرس  مشتری  زحل  اورانوس  نپتون  پلوتون  هائومیا  ماکی‌ماکی  اریس :  خورشید  عطارد  زهره  زمین  مریخ  سرس  مشتری  زحل  اورانوس  نپتون  پلوتون  هائومیا  ماکی‌ماکی  اریس 
 قمر  ماه  قمرهای مریخ  قمرهای مشتری  قمرهای زحل  قمرهای اورانوس  قمرهای نپتون  قمرهای پلوتون  هائومیا  دیسنومیا :  قمر  ماه  قمرهای مریخ  قمرهای مشتری  قمرهای زحل  قمرهای اورانوس  قمرهای نپتون  قمرهای پلوتون  هائومیا  دیسنومیا 
 حلقه سیاره‌ای  حلقه‌های مشتری  حلقه‌های زحل  حلقه‌های اورانوس  حلقه‌های نپتون :  حلقه سیاره‌ای  حلقه‌های مشتری  حلقه‌های زحل  حلقه‌های اورانوس  حلقه‌های نپتون 
 شهاب‌وارهها  ریزسیاره‌ها  سیارک‌ها  کمربند سیارک‌ها  سانتور (قنطور)  جسم فرانپتونی  کمربند کویپر  دیسک فشرده  دنباله‌دارها  ابر اورت :  شهاب‌وارهها  ریزسیاره‌ها  سیارک‌ها  کمربند سیارک‌ها  سانتور (قنطور)  جسم فرانپتونی  کمربند کویپر  دیسک فشرده  دنباله‌دارها  ابر اورت 
 جرم آسمانی  ستاره  سیاره  سیاره کوتوله  اجرام کوچک منظومه شمسی  سامانه سیاره‌ای  اجرام کوچک  فهرست اجرام منظومه شمسی بر پایه اندازه  فهرست سیارک‌ها  درگاه:منظومه شمسی :  جرم آسمانی  ستاره  سیاره  سیاره کوتوله  اجرام کوچک منظومه شمسی  سامانه سیاره‌ای  اجرام کوچک  فهرست اجرام منظومه شمسی بر پایه اندازه  فهرست سیارک‌ها  درگاه:منظومه شمسی 
نسخه چاپی یک مدل کیهان‌شناسی زمین مرکزی از «کیهان‌نگاری» ، انتورپ، ۱۵۳۹
نمودار اویلری که انواع اجسام در منظومه شمسی را نمایش می‌دهد.
خدایان المپ، که نام سیاره‌های منظومه شمسی برگرفته از آن‌هاست
برداشتی هنری از یک قرص پیش‌سیاره‌ای
سیارات منظومه شمسی(اندازه‌ها بر پایه مقیاس واقعی‌است اما فاصله‌ها و روشنایی‌ها در مقیاس واقعی نیستند)
سیارات درونی. از چپ به راست: عطارد، زهره، زمین و مریخ -در رنگهای واقعی. (اندازه‌ها بر پایه مقیاس واقعی‌است اما فاصله‌ها در مقیاس واقعی نیستند)
جهار غول گازی در برابر خورشید: مشتری، زحل، اورانوس، نپتون (اندازه‌ها بر پایه مقیاس واقعی‌است اما فاصله‌ها در مقیاس واقعی نیستند)
برون‌سیارات بر پایه سال اکتشاف تا فوریه ۲۰۱۴.
اندازه‌های نامزدهای سیاره کپلر – برپایه ۲۷۴۰ نامزد که به دور ۲۰۳۶ ستاره می‌گردند. (ناسا).
مدار نپتون در مقایسه با مدار پلوتون. به کشیدگی مدار پلوتون نسبت به نپتون(خروج از مرکز)، و همچنین زاویه زیاد آن با صفحه دائرةالبروج (انحراف) توجه کنید.
انحراف محوری زمین در حدود °۲۳ است.
تصویر درون مشتری، با یک هسته سنگی که توسط لایه ضخیمی از هیدروژن فلزی پوشیده شده‌است.
اتمسفر زمین
شماتیکی از مگنتوسفر زمین
حلقه‌های کیوان
لیدیه

مکان
| پادشاهی لیدیه | پادشاهی لیدیه |
| --- | --- |
پایتخت: سارد
پیدایش انحلال: ۱۲۰۰ (پیش از میلاد) ۵۴۶ (پیش از میلاد)
لیدیه (به یونانی: Λυδία) یک پادشاهی باستانی در عصر آهن در غرب آناتولی و گسترانیده در نواحی بیتینی و آسیانا بوده‌ است، مطابق با استان‌های امروزی ازمیر و مانیسا در ترکیه. پایتخت سنتی پادشاهی لیدیه شهر سارد بود. پادشاهی لیدیه در گسترده‌ترین حالت خود تمامی آناتولی غربی را در تصرف خود داشت.
در حقیقت لیدیان اصلی ترین ساکنان آناتولی غربی در دوره باستان به شمار می رفتند که در خلال امپریالیسم ایرانی و یونانی از میان رفتند و مردمانشان در اثر جنگ ها و یورش های بی امان سایر اقوام در دل تاریخ ناپدید شده یا ادغام گشتند.
زبان

مردمان لیدی جزو بومیان آناتولی بوده و به زبان لیدی که یک زبان از شاخه زبان های هندواروپایی بود سخن می گفتند که این زبان از گروه سایر زبان های هم خانواده از سری زبانان آناتولی تباران به شمار می رفت.
این زبان نزدیکی تنگاتنگی با زبان هیتی ها داشت و بسیاری از کلمات و دستور زبان آن فراموش شده است و در قرن یکم قبل از میلاد رسما منقرض گردید که علت اصلی آن کلونیزه کردن آسیای صغیر و ایجاد مستعمرات و کوچ های یونانیان به این ناحیه بود که در زمان اسکندر کبیر این اقدامات به اوج خود رسیده بود که حتی در زمان سلوکیان نیز ادامه داشت.
تاریخچه

لیدیه ثروتمندترین کشور منطقهٔ آناتولی (آسیای کوچک) بود. اولین جنگ اصلی که در این حکومت رخ داد جنگ با دولت ماد که هوخشتره پادشاه ماد بود ، صورت گرفت. این جنگ به دلیل برابر بودن دولت ها بسیار خسته کننده بود، ۵ سال این جنگ طول کشید و به دلیل برابری نظامی و... هیچ اتفاقی نمی افتاد، اما یک روز در ۲۸ می ۵۸۵ قبل از میلاد مسیح، یک خورشید گرفتگی کامل در میدان چنگ رخ داد که به مدت ۵ دقیقه روز به شب تبدیل شد ، هر دو دولت فکر میکردند که خدایان آنها عصبانی شده اند و یک کاری کرده اند که دیگر روز نمیشود ، پس برای راضی کردن خدایانشان دست به صلح زدند و تا صلح کردند خورشید گرفتگی تمام شد و برای محکم کاری دختر آلیات ( شاه لیدیه)با پسر هوخشتره ازدواج کرد ، البته بخت النصر(شاه بابل) هم در این صلح نقش داشته است ، دیگر جنگ مهمی رخ نداد تا جنگ با پارس ها.کوروش بزرگ بعد از فروپاشی دولت ماد ها، دیگر میتوانست به لیدیه حمله کند و مانعی مانند ازدواج دو کشور یا ...، وجود نداشت.در پادشاه لیدی به منظور مقابله با کوروش بزرگ با فرمانروای اسپارت که از مهم‌ترین شهرهای یونان بود، پیمان دوستی بست. کوروش بزرگ به لیدیه حمله برد و سارد را در سال ۵۴۶ پ.م. به قلمروی ایران افزود. با فتح شهر سارد، عمر پادشاهی بزرگ لیدی به پایان رسید.
در سدهٔ هفتم پ.م. یونانیان این سرزمین را به تصرف و اشغال خود درآورده و با پارس همسایه شده‌ بودند. آنها شهرهای مهمی از جمله بیزانس یا استانبول فعلی را بنیان نهادند. امپراتوری روم در سال ۱۹۶ پ.م. بر این سرزمین تسلط یافت.
سکه‌های لیدیایی که از نقره ساخته شده‌اند، از قدیمی‌ترین سکه‌های موجود هستند که مربوط به سدهٔ هفتم پیش از میلاد است.
شاهان لیدیه

مقالهٔ اصلی: فهرست شاهان لیدیه
زبان

مقالهٔ اصلی: زبان لیدیایی
زبان مردم لیدی، زبان لیدیایی بود که از زبان‌های هند و اروپایی خانواده زبان‌های آناتولی بود. این زبان با زبان لووی و زبان هیتی ارتباط داشته‌است. این زبان سرانجام در قرن نخست پیش از میلاد از بین رفت.
نسا علیا

مکان
| نسا علیاء | نسا علیاء |
| --- | --- |
روستا: روستا
محل : محل 
نسا علیاء: نسا علیاء
مختصات: مختصات: ناتوان در تجزیه عرض جغرافیایی به عنوان یک رقم:36.17727° {{#coordinates:}}: عرض جغرافیایی نامعتبر: مختصات: مختصات: ناتوان در تجزیه عرض جغرافیایی به عنوان یک رقم:36.17727° {{#coordinates:}}: عرض جغرافیایی نامعتبر
استان: البرز
شهرستان: طالقان
بخش: بالا طالقان
دهستان: جوستان
جمعیت: ۳۵۶ نفر
نسا علیا یا نسا بالا، روستایی از توابع شهرستان طالقان در استان البرز ایران است.
جمعیت و مردم

این روستا در دهستان بالاطالقان قرار دارد و براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۸۵)، جمعیت آن ۳۵۶ نفر (۸۴ خانوار) بود است.
اکثر مردم این روستا با یکدیگر خویشاوند هستند. فامیلی های آنها عبارت است از: ندافی، سلیمانی، نیازی، کیایی، ضیائی. مردم این روستا همچون دیگر آبادی‌های طالقان به زبان تاتی طالقانی صحبت می‌کنند.
جاذبه‌های طبیعی

این روستا کوهستان‌های زیادی دارد که معروف ترین آنها کوهای تک روح هست که شامل چندین کوه میباشد این کوها تا منطقه ای که به نام ایوانه نام دارد (در شهر خور حوالی کرج) تا انجا امتداد دار و در عرض این کوه ها تا روستای خچیره در طالقان میرسد.
گیاهان زیاد و دارویی در این کوه ها رشد میکنند، که عبارت اند از: گرزکمان، چایی کوهی، کمان گوشت، اسپس، ذربه (اویشن)، نعنا و غیره.
دولت سیزدهم جمهوری اسلامی ایران

| دولت رئیسی | دولت رئیسی |
| --- | --- |
 سیزدهمین کابینه جمهوری اسلامی ایران:  سیزدهمین کابینه جمهوری اسلامی ایران
رئیس‌جمهور ایران: رئیس‌جمهور ایران
نشست آخر هیئت دولت با سید علی خامنه‌ای در تیر ۱۴۰۳: نشست آخر هیئت دولت با سید علی خامنه‌ای در تیر ۱۴۰۳
تاریخ تشکیل: ۱۲ مرداد ۱۴۰۰
تاریخ انحلال: ۷ مرداد ۱۴۰۳
افراد و سازمان‌ها: افراد و سازمان‌ها
رئیس کشور: سید علی خامنه‌ای
رئیس دولت: سید ابراهیم رئیسی (۱۴۰۳–۱۴۰۰) محمد مخبر (سرپرست؛ ۱۴۰۳)
پیشینهٔ رئیس دولت: رئیس قوه قضائیه (۱۴۰۰–۱۳۹۷) نمایندهٔ مجلس خبرگان رهبری (۱۴۰۳–۱۳۸۵)
جانشین رئیس دولت: محمد مخبر
شمار وزیران: ۱۹
وزیران کناررفته (درگذشت/استعفا/برکناری): ۷ (۵ استعفا، ۱ استیضاح، ۲ درگذشت)
شمار اعضا: ۲۵
پیشینه: پیشینه
انتخابات(ها): انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰
دوره(های) مجلس: مجلس یازدهم مجلس دوازدهم
پیشنهاد و تأیید: رأی اعتماد به هیئت وزیران رئیسی
پیشین: دولت دوازدهم
پسین: دولت چهاردهم
دولت سیزدهم جمهوری اسلامی ایران توسط هشتمین رئیس‌جمهور ایران، سید ابراهیم رئیسی که در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ پیروز شد در ۱۲ مرداد ۱۴۰۰ تشکیل شده است. رئیسی در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ در سانحه سقوط بالگرد به همراه حسین امیرعبداللهیان (وزیر امور خارجه)، سید محمدعلی آل هاشم (امام جمعه تبریز) و مالک رحمتی (استاندار استان آذربایجان شرقی) کشته شد و بر پایهٔ اصل ۱۳۱ قانون اساسی تا زمان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری زودهنگام، محمد مخبر معاون اول رئیس‌جمهور به‌طور موقت با فرمان سید علی خامنه‌ای به‌عنوان مدیر موقت قوه مجریه، اختیارات و مسئولیت‌های ریاست‌جمهوری را به عهده گرفت.
مراسم تحلیف

تحلیف سید ابراهیم رئیسی در ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ برگزار شد. مهمانانی از ۷۲ کشور و چندین نهاد بین‌المللی و منطقه‌ای و از رهبران دینی و رؤسای جمهور کشورهای مختلف از جمله رؤسای جمهور عراق و افغانستان، نخست‌وزیران ارمنستان و الجزایر، محمد بارکیندو، دبیرکل اوپک، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان و  نعیم قاسم، قائم‌مقام دبیرکل حزب‌الله لبنان و انریکه مورا، قائم‌مقام مسئول روابط خارجی اتحادیه اروپا در این مراسم حضور یافتند.
وزرای پیشنهادی

مقالهٔ اصلی: رأی اعتماد به هیئت وزیران سید ابراهیم رئیسی
اسامی وزیران پیشنهادی سید ابراهیم رئیسی برای دولت سیزدهم که در ۲۰ مرداد ۱۴۰۰ به مجلس معرفی شدند به این شرح است:
حسین باغگلی (آموزش و پرورش)
عیسی زارع‌پور (ارتباطات و فناوری اطلاعات)
سید اسماعیل خطیب (اطلاعات)
سید احسان خاندوزی (امور اقتصادی و دارایی)
حسین امیرعبداللهیان (امور خارجه)
بهرام عین‌اللهی (بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)
حجت‌الله عبدالملکی (تعاون، کار و رفاه اجتماعی)
سید جواد ساداتی‌نژاد (جهاد کشاورزی)
امین‌حسین رحیمی (دادگستری)
محمدرضا قرایی آشتیانی (دفاع)
رستم قاسمی (راه و شهرسازی)
سید رضا فاطمی‌امین (صنعت، معدن و تجارت)
محمدعلی زلفی‌گل (علوم، تحقیقات و فناوری)
محمدمهدی اسماعیلی (فرهنگ و ارشاد اسلامی)
احمد وحیدی (کشور)
سید عزت‌الله ضرغامی (میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی)
جواد اوجی (نفت)
علی‌اکبر محرابیان (نیرو)
سید حمید سجادی (ورزش و جوانان)
سفرهای استانی

مقالهٔ اصلی: سفرهای استانی دولت سیزدهم
رئیس‌جمهور دولت سیزدهم در طول ۳۳ ماه ریاست‌جمهوری ۴۷ سفر استانی داشته  که بودجه تصویب شده مجموع این سفرها ۳۰۰ همت بوده‌است.
یادداشت

↑  نام این معاونت در سال ۱۴۰۱، از «معاونت علمی و فناوری» به «معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان» تغییر کرد.
↑  در بعضی منابع ۴۹ سفر ذکر شده '"`UNIQ--ref-0000013D-QINU`"''"`UNIQ--ref-0000013E-QINU`"'