stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ولایت سرپل
جغرافیا

اطلاعات بیشتر: جغرافیای طبیعی افغانستان
مجموع مساحت این ولایت در حدود ۱۶٬۳۸۵ کیلومتر مربع از مساحت افغانستان را احتوا نموده‌است. این ولایت در دامنه شمال تیر بند ترکستان موقعیت داشته و بین ۳۵ درجه و ۳۰ دقیقه شرقی تا ۳۶ درجه و ۱۳ دقیقه شمالی و ۶۶ درجه و ۳۰ دقیقه جنوبی و ۶۵ درجه و ۲۹ دقیقه شرقی واقع است و ارتفاع ان از سطح دریا در مناطق هموار از ۶۴ متر تا ۱۷۵۰ متر در مناطق کوهستانی می‌رسد. همچنین ۷۵٪ اراضی خاک ولایت سرپل کوهستانی یا نیمه کوهستانی و صرف ۱۴٪ دیگر آن اراضی هموار می‌باشد و متباقی ان یعنی ۱۱٪ باقی‌مانده ساحات جنگلی، نیمه هموار و… می‌باشد.
ولایت سرپل در ۶۰۳ کیلومتری کابل موقعیت دارد و از ولایات درجهٔ سه کشور شمرده می‌شود. این ولایت از بابت ساختار جغرافیایی یک منطقهٔ کوهستانی می‌باشد که ۷۵ درصد زمین آن از کوه‌ها و متباقی آن از زمین‌های هموار تشکیل گردیده‌است. دو دریا موسوم به تور و سپین در سرپل جریان دارد که زمین‌های زراعتی را آبیاری می‌کند. در فصل زمستان آب این دریاها زیاد شده؛ اما در فصل تابستان که نیاز به آبیاری زمین‌های زیاد می‌شود، آب آن کم می‌شود. کار روی سیستم قطره‌ای آبیاری زمین نیز در این ولایت جریان دارد و اگر تطبیق گردد، بخش زیاد زمین‌های بوره سرسبز خواهد شد.
مردم

سرپل یکی از فقیرترین ولایت‌های افغانستان و جامعه‌ای چندقومیتی دارد. نفوس ولایت سرپل براساس آمار احصائیهٔ نفوس کشور در سال ۱۳۸۸ حدود ۵۰۵٬۴۰۰ تن می‌باشد. اما طبق گزارش همبستگی ملی، نفوس این ولایت ۷۱۱٬۶۰۰ تخمین می‌گردد. گروه‌های مختلف قومی در ولایت سرپل زندگی می‌کنند که شامل  ازبک‌ها ، تاجک ها ، و هزاره‌ها می‌شود. در طول دوران اشغال افغانستان توسط شوروی بسیاری از مردم آواره شدند. زبان فارسی توسط اکثر مردم سرپل به عنوان زبان مادری تکلم می‌شود.
سیاست

اطلاعات بیشتر: فهرست والیان سرپل
در حال حاضر عبدالحق شفق والی سرپل است. شهر سرپل مرکز ولایت است. کلیه فعالیت‌های اجرای قانون در سراسر ولایت توسط پولیس ملی افغانستان اجرا می‌شود. رئیس پولیس ولایت نماینده وزارت امور داخله در کابل است. نیروهای پولیس ملی توسط نیروهای امنیت ملی افغانستان نیروهای تحت رهبری ناتو پشتیبانی می‌شوند.
سیاست > نمایندگان ولسی جرگه

اطلاعات بیشتر: فهرست نمایندگان دوره هفدهم مجلس افغانستان
محمداکبر سلطان زاده، حمیدالله بیگ، سید حیات‌الله عالمی، سید محمدحسن شریفی بلخابی و عزیزه جلیس نمایندگان منتخب مردم ولایت سرپل در دور هفدهم مجلس نمایندگان افغانستان هستند.
سیاست > نمایندگان مشرانو جرگه

مولوی حبیب الرحمن عضو حزب جمعیت اسلامی و معصومه شاداب عضو سابق شورای ولایتی سرپل، نیز نمایندگان انتخابی ولایت سرپل در مشرانو جرگه (سنا) می‌باشند.
اقتصاد > زراعت

ولایت سرپل ۱۱۱٬۰۰۰ هکتار کشتزار دارد که ۵۰٬۰۰۰ هکتار آن زمین آبی و ۶۰٬۰۰۰ هکتار آن زمین للمی می‌باشد، ۱۸٬۰۰۰ هکتار آن را نیز باغات تشکیل می‌دهد.
بیش از ۸۵٪ مردم ولایت سرپل به زراعت اشتغال داشته و متباقی دیگر مردم به مالداری و سایر پیشه‌ها مصروف می‌باشند. از محصولات عمده‌ای این ولایت می‌توان به گندم، جو، جواری، نخود، لوبیا، زِغِر و کنجد اشاره کرد. همچنین خربوزه، تربوز، انگور، ناک، زردآلو، شفتالو، و سیب نیز در کنار سایر نباتات در این ولایت پرورش داده می‌شود.
همچنین ریاست زراعت ولایت سرپل نیز اعلام کرده‌است که پروژه کشت گیاه زعفران با کمک برنامه اسکان بشر ملل متحد (UN-HABITAT) از تارخ ۲۱ ثور/اردیبهشت سال ۱۳۹۱ در این ولایت آغاز شده‌است. این برنامه شامل آموزش و همچنین تحویل پیاز گیاه زعفران به زارعین بوده‌است.
روغن کنجد
سرپل یکی از ولایت‌های زراعتی در زون شمال کشور بوده که بیش از ۴۴ هزار هکتار زمین زراعتی آبی و ۳۲ هزار هکتار زمین زراعتی للمی را دارا است. ریاست زراعت، آبیاری و مالداری ولایت سرپل، می‌گوید که میزان تولید روزانه روغن کنجد در این ولایت، به ۱٫۳۸ تُـن و میزان تولید سالانه آن، به ۵۰۲ تُن می‌رسد. یک سیر کنجد بین ۴۵۰ تا ۶۰۰ افغانی در بازار محلی به فروش که قرار گزارش اداره احصاییه و معلومات در شش ماه اول ۱۳۹۹، به ارزش ۳۱ هزار و ۶۲۹ دالر، روغن کنجد به بیرون از کشور صادر شده‌است.
اقتصاد > منابع معدنی

ولایت سرپل از ولایات نفت‌خیز افغانستان است و ظرفیت چاه‌های نفتی آن ۲٫۸ میلیون مترمکعب می‌باشد. بر اساس گزارش‌های نهادهای داخلی و خارجی علاوه بر نفت و گاز، معادن مس و زغال سنگ را نیز دارا می‌باشد.
منابع نفتی انگوت که جزئی از حوزه نفتی آمودریا - با حدود ۸۷ میلیون بشکه نفت (برآورد دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی) - در شمال افغانستان محسوب می‌شود یک از منابع نفتی این ولایت به‌شمار می‌رود. این منبع نفتی در پنج کیلومتری شرق شهر سرپل قرار دارد. طبق اعلام وزارت معادن افغانستان استخراج از این میدان نفتی از سال ۱۳۹۱ آغاز خواهد شد. وزارت معادن افغانستان در تاریخ ۷/۱۰/۱۳۹۰ طی قراردادی به ارزش ۴۰۰ میلیون دالر کار استخراج نفت از این میدان نفتی را برای مدت ۲۵ سال به شرکت ملی نفت و گاز چین (CNCP) واگذار کرد. بر اساس برآورد وزارت معادن افغانستان، عواید استخراج نفت انگوت سرپل در ۲۳ سال آینده بیشتر از هفت میلیارد دالر خواهد بود.
از دیگر معادن نفت سرپل، میدان نفتی قشقری با ۱۰ نقطهٔ تفحصاتی استخراجی، معدن آق‌دریا با ۸ نقطه تفحصاتی استخراجی و معدن بازار کمی نفتی که ۸ نقطهٔ تفصحاتی استخراجی دارد.
همچنین بر اساس گزارش وزارت معادن در منطقه بلخاب، یک معدن مس با ساحه اکتشافی ۲۱۰ کیلومتر مربع و ۲۴۷ کیلومتر مربع وجود دارد. بر همین اساس معدن مس بلخاب از اولویت‌های وزارت معادن محسوب می‌شود.
فرهنگ

فعالیت‌های فرهنگی ولایت سرپل نسبت به سایر ولایت کمرنگ است اما بخش رسانه‌های این ولایت بسیار فعال است؛ علاوه بر آن اتحادیه‌های کلبهٔ سبز، کهکشان و نهاد قلم از نهادهای ادبی ولایت سرپل می‌باشند.
فرهنگ > مطبوعات

ماهنامهٔ دولتی سرپل و آیینهٔ سرپل از جمله مجلات دولتی این ولایت می‌باشد. همچنین ماهنامه سیمای زن، جوانان، آیینهٔ معارف، آیدین و پیام هدهد بلخاب نیز از جمله نشریات غیردولتی است که در این ولایت منتشر می‌شود.
فرهنگ > رادیو

در این ولایت رادیو محلی دولتی با حدود سه ساعت پخش بامدادی و رادیو غیردولتی بانو با تقریباً ۱۲ ساعت پخش در طول شبانه روز فعال است که تنها مرکز ولایت و شماری از روستاهای اطراف را تحت پوشش قرار می‌دهند.
فرهنگ > تلویزیون

برنامه‌های تلویزیون‌های غیر محلی راه فردا، آیینه، آریانا، طلوع و ملی نیز در مرکز و حومهٔ شهر سرپل قابل دریافت است.
آموزش

براساس گزارش ریاست معارف سرپل، در این ولایت ۳۸۹ مکتب فعالیت دارد که ۱۶۰ هزار دانش‌آموز توسط ۳٬۵۰۰ آموزگار در آن مصروف فراگیری تحصیل می‌باشند و ۴۰ درصد آن را دختران تشکیل می‌دهند. علاوه بر آن ۱۸ مدرسهٔ دینی، یک مرکز تربیهٔ معلم با داشتن پنج بخش در پنج ولسوالی فعالیت دارند که شامل پنج مکتب مسلکی (دو مکتب زراعت، یک مکتب مواد برقی و بازسازی و یک مکتب نفت) می‌شود.
نخستین لیسهٔ خصوصی ولایت سرپل با نام لیسه عالی راه دانش در تاریخ ۲۵ سنبله ۱۳۹۰ توسط مؤسسه چراغ هدایت و با کمک مالی دفتر جی-پی یا اداره انکشافی ایالات متحده آمریکا افتتاح شد. همچنین در این ولایت حدود ۶۵ کورس سوادآموزی نیز فعالیت دارند که حدود ۱٬۳۰۰ نفر را تحت پوشش قرار داده‌است.
دانشگاه سرپل با فعال شدن دانشکده تعلیم و تربیه آغاز به فعالیت کرده‌است. اخیراً کارهای اعمار یک دانشگاه خصوصی به‌نام امیرشیرعلی نوایی نیز در این ولایت آغاز گردیده‌است. دانشکدهٔ تعلیم و تربیه به عنوان یکمین نهاد تحصیلات عالی ولایت سرپل در تاریخ ۱ حمل/فروردین ۱۳۹۱ با پذیرش ۱۵۰ دانشجو گشایش یافت. براساس برنامهٔ وزارت تحصیلات عالی دانشکدهٔ تعلیم و تربیه ولایت سرپل از سال ۱۳۹۱ برای پذیرش دانشجو اقدام نمود. به گفتهٔ مسئولان وزارت تحصیلات عالی استادان این دانشکده، توسط دانشگاه‌های بلخ و جوزجان تأمین می‌شود. همچنین دانشکدهٔ زراعت این ولایت نیز در آینده افتتاح خواهد گردید.
بهداشت

هم‌اکنون یک شفاخانه یکصد بستری با کمک کشور ترکیه و بودجهٔ وزارت صحت عامه در مرکز ولایت سرپل در حال ساخت است. وزارت صحت عامه ۴٬۹۸۵٬۰۰۰ دالر برای ساخت این شفاخانه اختصاص داده‌است. این شفاخانه که شامل ۱۶ بلاک است، در ساحه‌ای به اندازهٔ ۱۳ جریب و در دو طبقه ساخته می‌شود.
گردشگری

سرپل منطقه‌ای تاریخی با آثار و آبدات زیادی از دوره‌های مختلف تاریخ است که، بخش اعظم داشته‌های تاریخی و فرهنگی آن طی گذشت سال‌ها با تأثیرپذیری از عوامل متعددی چون تهاجمات و لشکرکشی‌های بیگانگان از استقامت‌های مختلف، بهم خوردن نظم اجتماعی و ثبات سیاسی به اثر کشمکش‌های ملوک الطوایفی و جنگ‌های داخلی، عدم توجه زمامداران قبایلی طی سده‌های اخیر به حفظ و نگهداشت مواریث فرهنگی، برخوردهای تعصب‌آمیز مذهبی و نژادی زمامداران سده‌های اخیر افغانستان با این ثروت‌های معنوی مردم و بالاخره دشمنی‌های آشکار بعضی از رجال متعصب و غیر مسؤول یا به کلی نابود گردیده‌اند یا هم در حالت نابودی تدریجی قرار دارند.
گردشگری > آرامگاه یحیی بن زید

اطلاعات بیشتر: یحیی بن زید
یکی از این داشته‌های تاریخی مقبرهٔ امام یحیی بن زید از شاهکارهای معماری دوره سلجوقی می‌باشد، که دارای کتیبه‌های زیبا و گل‌کاری شده به خط کوفی، و گچ‌بری‌های فوق‌العاده ظریفی است که توسط یکی از مخلصان امام به نام محمد ابن شادان الفارسی اعمار گردیده‌است. این کتیبه‌های معتبر برای اولین بار توسط شاعر و دانشمند استاد قاری محمد عظیم عظیمی در سال‌های سی و چهل قرن چهاردهم خورشیدی قرائت و توضیح شد و صحت آن با اتکا به منابع تاریخی معتبر تثبیت گردید.
نظر به معلومات تاریخی امام یحیی بن زید بن علی بن حسین ابن علی بن ابی طالب بعد از کشته شدن پدرش زید توسط امویان به این دیار متواری و مصروف پیکار و مبارزه علیه امویان بوده و به‌دست سلم بن احوز المازنی یکی از گماشتگان نصر بن سیار حاکم وقت خراسان در روستای ارغوی (قراغو) ی کنونی سرپل توسط سوره بن محمد کنزی شهید «۱۲۵ قمری» و به فاصلهٔ یک و نیم کیلومتری شهر کنونی سرپل دفن گردیده، که در بین مردم به نام امام خورد شهرت دارد، پرده برداشته شد.
مقبره امام یحیی بن زید توسط سلاطین سلجوقی اعمار گردیده، و مزین به خط گلدار و تزئینی کوفی است که در گچ بری نقش کرده‌اند. نام این محل در مروج الذهب مسعودی ارعونه، در صفحهٔ ۲۳ عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب نوشته ابن مهنا که در بمبئی چاپ گردیده ارعوی و در دائرةالمعارف اسلام ارغوه چاپ شده‌است. اکنون در این محل بنای باعظمتی که اصل ساختمان تاریخی مقبره را در داخل خود جا داده با کتابخانه و سایر تجهیزات ساخته شده و یکی از زیارتگاه‌های بزرگ عامه مسلمین به‌شمار می‌رود؛ و مسجد جامع باعظمتی هم با گنجایش صدها تن در جوار آن در حال اعمار قرار دارد.
ولسوالی‌ها

بر اساس تقسیمات سیاسی ولایت سرپل دارای ۷ ولسوالی (شهرستان) می‌باشد. این ولسوالی‌ها عبارتند از:
ولسوالی بلخاب به مرکزیت تَرخوج
ولسوالی سانچارک به مرکزیت تُکزار
ولسوالی سرپل به مرکزیت سَرپل
ولسوالی سوزمه قلعه به مرکزیت سوزمَه قلعَه
ولسوالی صیاد به مرکزیت صیاد
ولسوالی کوهستانات به مرکزیت پَسِ نَی
ولسوالی گوسفندی به مرکزیت اُرتَه بوز
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | ولایت بلخ | ولایت جوزجان |  |  |
|  | ولایت سمنگان |  | ولایت فاریاب |  |
|  | ولایت سمنگان |    ولایت سرپل     | ولایت فاریاب |  |
|  | ولایت سمنگان |  | ولایت فاریاب |  |
|  | ولایت بامیان |  | ولایت غور |  |
مشاهیر

منهاج السراج جوزجانی
ابو عبید جوزجانی
ابومسلم خراسانی
یحیی بن زید
مولانا خدیم
الفریخون
پی‌نوشت‌ها

1 2  «برآورد نفوس کشور:١٣٩٩» (PDF). اداراه احصائیه مرکزی افغانستان. ٢٨ می ٢٠٢٠. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۳ ژوئیه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ٢٨ می ٢٠٢١.
↑  «برآورد نفوس کشور:١٣٩٩» (PDF). اداراه احصائیه مرکزی افغانستان. ٢٨ می ٢٠٢٠. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۳ ژوئیه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ٢٨ می ٢٠٢١.
1 2 3 4 5 6  «فدراسیون فرهنگی تورکان افغانستان، سرپل در کام آتش (قسمت هشتم)، توردیقل میمنهلی، ۱۵ فوریه ۲۰۱۱». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۱.
↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۳.
↑  ناصرخسرو، سفرنامه، بخش ۹۹ - سرخس، مروالرود، باریاب و سنگلان، وبگاه گنجور.
↑  Pakistan journal of history and culture: Band 23; National Institute of Historical and Cultural Research (Pakistan) - 2002
↑  The Middle East: Abstracts and index: Teil 4/5; Library Information and Research Service - 2005.
↑  «طالبان غیرپشتون در شمال: مطالعات موردی دربارهٔ طالبان اوزبیک در فاریاب و سرپل». Afghanistan Analysts Network - Dari Pashto (به پشتو). ۲۰۱۷-۰۴-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۲.
↑  «طالبان غیرپشتون در شمال: مطالعات موردی دربارهٔ طالبان اوزبیک در فاریاب و سرپل». Afghanistan Analysts Network - Dari Pashto (به پشتو). ۲۰۱۷-۰۴-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۲۳.
↑  «ولایت سرپل». اداراه مستقل ارگان‌های محلی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئن ٢٠٢١.
↑  «نتیجه نهایی انتخابات مجلس ۱۳۹۷ از ولایت سرپل». ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱ مه ۲۰۱۹.
↑  شورای ملی جمهوری اسلامی افغانستان، مشرانو جرگه، الحاج مولوی حبیب الرحمن.[پیوند مرده]
↑  شورای ملی جمهوری اسلامی افغانستان، مشرانو جرگه، معصومه شاداب.[پیوند مرده]
↑  برای اولین بار در سرپل زعفران کشت شد، خبرگزاری پژواک، ۱۲/۰۲/۱۳۹۱.[پیوند مرده]
↑  صدیقی، درخشان (١٧ فوریه ٢۰٢١). «روزانه بیش از یک تُن روغن کنجد در سرپل تولید می‌شود». هفته نامه دهقان. دریافت‌شده در ٢٥ آوریل ٢۰٢١.
↑  استخراج معدن نفت انگوت سرپل سال آینده آغاز می‌شود، رادیو آزادی، ۷/۱۰/۱۳۹۰.
↑  قرارداد استخراج نفت آمودریا با شرکت ملی نفت چین امضا شد، پیام آفتاب، ۸/۱۰/۱۳۹۰.
1 2  معرفی ولایت سرپل بایگانی‌شده  در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۱ توسط Wayback Machine. خبرگزاری پژواک، دریافت شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۱
↑  کمیسیون وزرا در امور معادن سرمایه‌گذاری بالای سه معدن را مورد تأیید قرار داد، خبرگزاری پژواک، ۲۰/۰۹/۱۳۹۱.[پیوند مرده]
1 2 3  مرکز حمایت از خبرنگاران افغانستان، آغاز فعالیت ماهنامه دولتی سرپل، سرپل، ۱۳ ثور ۱۳۹۰[پیوند مرده]
↑  رادیو آزادی، اولین لیسه خصوصی در ولایت سرپل افتتاح شد، ۲۶ سنبله ۱۳۹۰.[پیوند مرده]
↑  «به شاگردان کورسهای سواد آموزی مرکز و ولسوالی‌های ولایت سرپل کمک توزیع شد، سایت مقام ولایت سرپل، ۵ جدی ۱۳۹۰». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ فوریه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۲.
↑  سنگ تهداب تعمیر تدریسی پوهنځی تعلیم و تربیه سرپل گذاشته شد، خبرگزاری پژواک، ۳۱/۰۶/۱۳۹۱.[پیوند مرده]
↑  «دانشکدهٔ تعلیم و تربیهٔ ولایت سرپل به فعالیت آغاز می‌کند، سایت مقام ولایت سرپل، ۳۰ قوس ۱۳۹۰». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ فوریه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۲.
↑  پیشرفت شصت درصدی کار شفاخانه یک صد بستر ولایت سرپل، سایت مقام ولایت سرپل،، ۱۴ قوس ۱۳۹۰.[پیوند مرده]
سر درب ورودی استانداری ولایت سرپل سال ۱۳۹۹
امامزاده یحیی بن زید شهر سرپل
ولسوالی‌های سرِ پُل
کشاورزی در افغانستان

پرورش گاو در شرق و صفحات مرکزی دامنه‌های هندوکش از اهمیت برخوردار است
نمای از زراعت بامیان
انار بی‌دانهٔ افغانستان در جهان مشهور است. این انار فقط در اندراب، یکی از ولسوالی‌های ولایت بغلان تولید می‌شود.
کشاورزی فرهنگ کاشت گیاهان و قارچ‌ها، پرورش حیوانات و سایر اجسام زنده به منظور ادامهٔ حیات است. کشاورزی به نوع گیاه، مهارت دهقان، و مکانیزه بودن کار دهقانان، وضعیت زمین‌ها، آب و هوا، خاک و مساعد بودن شرایط کشت بستگی دارد؛ یا زراعت فن است که نسل به نسل میراث باقی مانده‌است؛ و هم زراعت کشت گیاه دلخواه می‌باشد. گیاهان و جنگل خود روی زراعت نیست.
زراعت افغانستان در چارچوب دو وزارت عمدتاً وزارت زراعت و مالداری و وزارت انکشاف دهات اداره می‌شود. پس از سال ۲۰۰۲ وزارت زراعت نتوانسته‌است کدام پروژهٔ بزرگ را روی دست گیرد و دلیل آن اینست که تمام موسسات و انجیوهای خارجی در تحت و USID مستقلانه کار می‌نمودند.
و این موسسات با ادارهٔ سازمان ملل تمام بودجهٔ خویش را متوجهٔ وزارت احیا و انکشاف دهات ساخته بود. برنامه‌های زراعتی را با ضروریات دیگر از طریق آن وزارت به پیش می‌برد؛ ولی وزارت زراعت طرح‌های داشته‌است. طبق صحبت معاون وزیر زراعت برای تطبیق پلان زراعتی خویش به ۳۵۰ میلون دلار ضرورت دارد. بنابرین چنین وزارت سکتوری که سرنوشت میلیون‌ها افغان در آن نهفته‌است کاری انجام نداده‌است.
سوم زراعت مواد خام صنعت است؛ و زراعت در اقتصاد افغانستان بنیادی می‌باشد. با به راه انداختن پروژه‌های بزرگ زراعتی تغییرات فاحش در وضع اقتصاد کشور بمیان آمده و کشور از این حالت می‌براید؛ و خودکفا از هر لحاظ می‌گردد. بدین ملحوظ امکان دارد یک تعداد کشورهای نخواهند افغانستان از یک بازار مصرفی به تولیدی تبدیل گردد.
هم‌اکنون وزارت زراعت در ضمن پلان عادی خود، پروژهٔ انکشافی‌ای را بنام (OFWMP) روی دست دارد. هدف این پروژه تنظیم آبیاری در بعضی از ولایت‌های افغانستان می‌باشد. هزینهٔ این پروژه به ارزش ۴۱ میلون دلار آمریکایی از طرف بانک جهانی تمویل می‌گردد. محل تطبیق این پروژه کابل، جلال‌آباد مزارشریف و هرات می‌باشد. این پروژه در حال تطبیق است. (منبع ۱۸) اکثریت بودجه که بانک جهانی کمک کرده‌است از طریق وزارت احیا وانکشاف دهات و وزارت فوائد عامه به مصرف رسیده‌است.
اقتصاد زراعتی افغانستان

طبق گزارش USID و آمار وزارت زراعت ۸۰ درصد مردم افغانستان مشغول پیشهٔ زراعت و مالداری‌اند؛ که ۳۱٪ درآمد ملی از محصولات زراعتی به‌دست می‌آید. طبق آمار سال ۲۰۰۹ سازمان سیا (سی.آی. اِی)، افغانستان حدود ۸٫۵۵ میلیارد دلار واردات و ۲٫۱۲۸ میلیارد دلار صادرات به کشورهای ایالات متحدهٔ آمریکا، تاجیکستان، پاکستان، هندوستان و غیره داشته که پس از احجار قیمتی دومین عواید کشور را اقلام زراعتی تشکیل می‌دهد؛ که اقلام عمدهٔ آن میوه‌جات خشک، پشم، قالین، گیاهان پزشکی، پوست حیوانات، و کوکنار (تریاک) بوده‌است. طبق گزارش بانک جهانی و سی.آی. اِی فکت‌بوک با وجودی که از سال ۲۰۰۲ تا اکنون درآمد افغانستان به شمول کمک‌های خارجی ۲۹٬۸۱ میلیارد دلار بوده‌است، عواید سرانهٔ این کشور (منبع شمارهٔ ۱) ۱٬۳۲۱ دلار می‌باشد. افغانستان از جمله ۱۶۸ کشور ۱۴۶مین کشور در حال رشد می‌باشد؛ زیرا این پول‌ها در بانک‌های کشور جمع نگردیده واپس به کشورهای خارج سرازیر می‌شود.
آن عده از مردم افغانستان که ازین مدرک پول به‌دست می‌آورند تا اکنون در پایداری دولت افغانستان اعتقاد نداشته، سرمایهٔ خود را در کشورهای عربی، هند، پاکستان، ازبکستان و روسیه سرمایه‌گذاری نموده‌اند. و هم قراردادها صرف با شرکت‌های خارج می‌شود؛ که مایهٔ یأس هموطنان باعزت ما گردیده‌است. حاصلات گندم در سال ۲۰۱۰ حدود ۴٫۵ میلیون تن بوده‌است. ملت افغانستان ۱۰۰٪ بالای نان گندم زندگی می‌کنند که ۴۵ درصد زمین‌های افغانستان تحت زرع همین گیاه قراردارد؛ که ناکافی می‌باشد. متباقی را تاجران از کشور قزاقستان و پاکستان وارد می‌کنند. علت وارد نمودن گندم این‌ست که یک تعداد دهقانان به نسبت عدم استفاده از سیستم مکانیزهٔ زراعتی، کمبود متخصصان، عدم امنیت سطح محصولات و بازدهی خیلی کم دارند. هکذا در ۳۲ سال جنگ نفوس از ۱۹ میلیون به ۲۴ میلون رسید و لی توسعه زمین زراعتی و مکانیزه شدن منفی است. در کشورهای پیشرفته هر دهقان حداقل برای صد نفر غذا مهیا می‌کند ولی در کشور ما ۲۰ میلیون نمی‌تواند برای ۲۵ میلیون نان تهیه دارد. یک دهقان افغانی از یک جریب زمین لاغر ۱۳۰–۳۰۰ کیلو گندم به‌دست می‌آورند. درحالی‌که باید بیشتر از ۷۵۰ کیلو به‌دست آورند. در مجموع دهقانان افغانستان از یک هکتار ۱٫۳ تن، پاکستان ۴٫۹ تن، هندوستان ۵٫۵ تن و کشورهای اروپایی آلمان و فرانسه و انگلیس ۷–۸ تن به‌دست می‌آورند. گدام گندم ابی شهر قندوز و گدام للمی تپه‌های کوه بابا که شامل ولایت بلخ درهٔ صوف، سنگ‌چارک و غیره قریه‌جات می‌باشد.
اقتصاد زراعتی افغانستان > آبیاری

اولویت درازمدت وزارت زراعت، اینست که سالانه ۵۰ هزار هکتار زمین زراعتی را از طریق احیا، بازسازی، نوسازی و تقویت سیستم‌های آبیاری در کشور، تحت پوشش آبیاری قرار دهد.
وزارت زراعت در سال ۱۳۹۹ توانسته که با احیا و ساخت کانال‌ها و شبکه‌های آبیاری به طول یک‌هزار و ۳۷۸ کیلومتر، ۹۷هزار و ۳۶۰ هکتار زمین زراعتی را تحت پوشش آبیاری قرار دهد. همچنین در این سال ۳۱هزار و ۵۰۶ متر دیوار محافظتی ساخته و به منظور جلوگیری از تخریب چهار هزار و ۲۵۹ هکتار زمین در مناطق مختلف کشور، گبیون‌کاری شده‌است.
احیا و بازسازی ۴۳۵ کانال فرعی درجه دوم و سوم هم در ولایت‌های کندز، تخار، بدخشان، ننگرهار و جوزجان انجام شده و کار ۳۳۶ کانال دیگر، در سال مالی ۱۳۹۹ احداث شد.
هجده آب‌ریزه نیز در سه ولایت ساخته و کار ساخت هشتاد بند خاکی آب‌گردان در ولایت‌های غور، سمنگان و قندهار به پایان رسید. کار ساخت ۱۴هزار و ۹۷۴ مترمکعب بند محافظتی و ذخیره‌گاه آبی کوچک در ساحات آب‌ریزه‌ها در ولایت‌های سمنگان، قندهار و غور نیز به پایان رسید.
در سال مالی ۱۳۹۹، ۱۷ ذخیره‌گاه آب برای فعالیت‌های زراعتی و باغداری نیز در ولایت‌های لوگر، خوست، پکتیا و جوزجان همراه با ۱۲۰ ذخیره‌گاه خاکی برای ذخیره آب باران در ولایت‌های کابل ساخته شد.
وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، با فعالیت‌هایش در سال مالی ۱۳۹۹ در عرصهٔ آبیاری، با پیش‌برد برنامه‌هایش توانست ۲٫۵ درصد به ساحات آبی زراعتی بافزاید.
پژوهش‌های ژنتیکی گیاهان

اساس تغیرات و پیشرفت در سیستم زراعت پژوهش‌های ژنتیکی گیاهان همان کشور به منظور به‌دست آوری اصلاح و نسل بهتر می‌باشد. در افغانستان ۲۱ ستیشن پژوهشی گیاهان وجود دارد. الی سال ۱۳۶۲ خدمات ارزنده نمودند. این مراکز الی سال ۱۳۷۲ فعال بودند ولی ازاینکه سایر سازمان‌های پژوهشی بین‌المللی روابط خودرا قطع نموده بودند وهم جنگ داخلی وجود داشت کار مراکز خیلی محدود و بطی پیش می‌رفت. فعلاً این استیشن‌ها تحت اداره انستیتیوت پژوهش‌های زراعت کار و فعالیت می‌کنند. ریاست پژوهش‌های گیاهی در کنار برنامه‌های محلی در برنامه‌های بین‌المللی نیز سهمدار می‌باشد. درژانویه سال۲۰۰۲ دولت آمریکا زیر نظر نمایندگی ایالات متحده آمریکا برای انکشاف بین‌المللی (USAID) در شهر تاشکند با شرکت ۳۲ سازمان‌های زراعتی وسازمان‌های پژوهشی زراعتی جلسه نمودند. هرکدام ازین سازمان‌ها در بخش‌های خود با بودجه مالی هنگفت کار می‌نمایند. این سازمان‌ها یک تعداد متخصصین داخلی زراعت را با مزد کافی جذب نمودن و بدین ملحوظ وزارت زراعت از صحنه (بهداشت) دور گذاشته شد. سازمان‌های بین‌المللی پژوهش‌های گیاهی جهانی که در افغانستان فعلاً موجوداند بقرار زیراند:
FAO, ICARDA, JICA, RAMP, FHCRAA, CIMMyT PHDP ,ICRISTو،UNDP CIP, CIAT ,IFPRI, IPGRI ,ILRI,ISNAR, AVRDC, IWMI ,IFDC, IFRC, SOLIDARITES, GRSP, (IMC), ACTED, MADERA, CARE, HAFO), (ADA), FOCUS, DACAAR,ISRA , United Nations Agencies: FAO, World Food, United States Institutions: Texas A&M, Cornell Program, University, University of California, Davis, University of Vermont and Michigan State.
علاوه بر همکاری سازمان‌های بین‌المللی، با سازمان‌های پژوهشی کشورهای منطقه و همسایه همکاری وجود دارد و بسیاری از پژوهش‌ها را برنامه‌های منطقه‌ای تشکیل می‌دهند که چند کشور همسایه یکجا پیش می‌برند؛ مثلاً پژوهش در مورد برنج جریان دارد و این گیاه تقریباً دومین قلم مصرف‌کننده افغان شده‌است. سازمان ایکاردا در سوریه و اکریسات در هند می‌باشند که هردو بالای مناطق خشک کار می‌نمایند. افغانستان عضو آن سازمان است. فعلاً همین سازمان‌ها هرکدام داخل افغانستان کار می‌نمایند. اولاً این‌ها درصدد گردآوری ۱۷۷۰ نوع گیاه افغان نستان اند؛ که قبلاً در سال ۱۳۶۲ فارم دارالامان از قریه‌ها جمع نموده بودند. مهم‌ترین کار پژوهش گیاهی انکشاف و اصلاح گیاهان است تا بتواند حاصل اعظمی را بدهد.
جنگلات

در سال ۱۹۷۰ مساحت جنگلات افغانستان ۱۳۱۳۰۰۰ هکتار بود. سه حصه خاک را جنگلات نشتر سرب ارچه جلغوزه و پسته در ولایت کنر نورستان پکتیا و بادغیس تشکیل داده‌است. ۴۵۰۰۰ هکتار زمین را در بادغیس جنگلات پسته طبعی پوشانیده‌است. جنگلات پسته در ولایت سمنگان بلخ نیز وجود دارد. با استفاده از مکانیزه شدن محصولات آن چندین برابر خواهد شد. بزرکترین مارکیت پسته مغز سبز هند است.
تولیدات

فیصدی تولیدات کشاورزی در افغانستان
غلات (۷۹٫۵٪)
حبوبات (1.8٪)
سبزی جات (4.38٪)
میوه جات (۱۰٫۲٪)
نباتات صنعتی (۴٫۰۴٪)
۶۷ فیصد خاک افغانستان را کوها و دریاها تشکیل می‌دهد، ۷٫۲ فیصد آن را جنگلات، ۴٫۴۶ فیصد را علفچرها و ۹٫۳۸ فیصد را ساحات مسکونی دربردارد. از این بین ۱۲ فیصد آن که حدود ۹۶۱۰۰۰۰ هکتار می‌شود زمین‌های کشاورزی تشکیل می‌دهد. زرع نباتات به شکل آبی و للمی صورت می‌گیرد. گندم للمی سهم بارز در تولید غله دارد و از جمله محصولات عمده و اساسی می‌باشد که در حدود ۸۹ فیصد مجموع کل مصارف غلات را در افغانستان تشکیل می‌دهد. میوه جات به شمول خربوزه، تربوز، زردآلو، انار و انگور برای مصارف داخلی و هم برای صادرات تولید می‌گردد. صدور میوه جات خشک و مغزیات مخصوصاً زردآلو و بادام هنوز هم یکی از منابع مهم صادراتی افغانستان می‌باشد.
تولیدات > غلات

افغانستان سالانه به ۷٫۵ میلیون تُن غله نیاز دارد که ۶٫۱ میلیون تُن آن را خودش تولید می‌کند و ۱٫۴ میلیون تُن آن را از کشورهای دیگر وارد می‌کند. در سال ۱۳۹۹ مجموع زمین‌های کشاورزی تحت کشت غله جات افغانستان ۱٬۹۰۹٬۱۲۵ هکتار زمین می‌باشد.
گندم
در سال ۲۰۱۰ افغانستان ۹۰ درصد گندم خودش را تولید می‌کرد. بر پایه آمار وزارت زراعت آبیاری و مالداری افغانستان در سال ۱۳۹۹، این کشور دارای ۲٬۶۶۸٬۰۰۰ هکتار زمین کشاورزی تحت کشت گندم داشت که از آن به مقدار ۵٫۲ میلیون تُن گندم تولید کرده‌است.
برنج
برنج در ولایات لغمان، بغلان، قندوز و هرات کشت می‌شود. ۱۴۷٬۵۵۵ هکتار زمین تحت کشت برنج در افغانستان وجود دارد که در سال ۱۳۹۹ از آن ۰٫۴۴ میلیون تُن گندم به‌دست آورده‌است.
بر اساس آمار وزارت زراعت، آبیاری و مالداری و ادارهٔ ملی احصاییه و معلومات، نیاز افغانستان به برنج در سال ۱۳۹۹، ۶۵۵ هزار تن است که با توجه به میزان تولید، ۲۱۵ هزار تن کمبود وجود دارد. اما در کاشت و برداشت برنج کشور در سال ۱۳۹۹ نسبت به ۱۳۹۸، حدود ۱۵ درصد افزایش به میان آمده‌است.
حاصلات برنج در سال گذشته ۳۸۳ هزار تن بود، اما به اساس گزارش سروی‌های جدید، در سال روان، با افزایش ۵۷ هزار تُنی، به ۴۴۰ هزار تن رسیده‌است. شالی‌زارهای کشور در سال گذشته ۱۲۸ هزار هکتار گزارش شده بود، در حالی به اساس سروی جدید، امسال کشت‌زارهای شالی با افزایش ۱۹٫۵ هزار هکتاری، به ۱۴۷٫۵ هزار هکتار رسیده‌است.
جواری
جواری بیشتر در صفحات شرق و ولایت ننگرهار تولید می‌شود. ۱۴۰٬۴۹۸ هکتار زمین تحت کشت برنج در افغانستان وجود دارد که در سال ۱۳۹۹ از آن ۰٫۲۷ میلیون تُن جواری به‌دست آورده‌است.
جو
ولایات شمالی افغانستان دارای شرایط مساعد کشت جو می‌باشد. ۸۶٬۰۹۹ هکتار زمین تحت کشت برنج در افغانستان وجود دارد که در سال ۱۳۹۹ از آن ۰٫۱۳ میلیون تن جو به‌دست آورده‌است.
تولیدات > حبوبات

از اینکه ریشه این گیاه مقدار زیاد نیتروژن را از هوا بخود جذب می‌کند و ر تقویه خاک مؤثر است بنام خاندان لیگوم یاد می‌شوند. حبوبات عبارتند از دانه ماش لوبیا مشنگ باقلا نخود انواع دال عدس و سایبین می‌باشد. کشت این گیاهان در هر گوشه افغانستان می‌شود ولی در شمال شرق افغانستان زیاده کشت می‌شود. لوبیا سرخ سفید و چشم بلبلی درافغانستان کشت می‌شود. لوبیا سرخ به اب زیاد ضرورت دارد. نخود که در مقابل خشکی مقاومت دارد در قسمت‌های زیاد افغانستان کشت می‌شود.