میرزا حبیب اصفهانی

| میرزا حبیب اصفهانی | میرزا حبیب اصفهانی |
| --- | --- |
: 
زادهٔ: ۱۲۱۴ شمسی، ۱۸۳۵ م. ی، ۱۲۵۱ ق بِن، چهارمحال و بختیاری
درگذشت: اردیبهشت ۱۲۷۲ شمسی، ۱۸۹۳ م، ۱۳۱۰ ق (۵۸ سال) بورسا، امپراطوری عثمانی
آرامگاه: بورسا، ترکیه
ملیت: ایران
شهروندی: ایران، ترکیه
پیشه(ها): معلم، ادیب، شاعر، نویسنده، محقق، مترجم، مصحح، فهرست نویس، روشنفکر و اندیشمند و تدوین گر دستور زبان فارسی
دوران: دودمان قاجار
سازمان(ها): «انجمن معارف» در استانبول، انجمن تفتیش و معاینهٔ وزارت جلیلهٔ معارف عثمانی، روزنامه اختر در استانبول
آثار برجسته: ترجمه سرگذشت حاجی بابای اصفهانی، ترجمه سرگذشت ژیل بلاس، ترجمه نمایشنامه مردم گریز، ترجمه غرائب عوائد ملل، خط و خطاطان، تصحیح دیوان اطعمه، تصحیح دیوان البسه، دستور سخن، دستورچه، دبستان پارسی، برگ سبز، تحقیق زبان فارسی، خلاصه رهنمای فارسی، ممارست فارسی، دیوان اشعار
عنوان: تخلص شعری وی: دستان، در ترکیه معروف به حبیب افندی و معلم المکاتب، در ایران معروف به میرزا حبیب اصفهانی و پدر دستور زبان فارسی
جنبش: تجدد ادبی و علمی و سیاسی قبل از انقلاب مشروطه ایران (جنبش مشروطه خواهی ایران)، روشنفکران تبعیدی استانبول
همسر: همسر اول: فاطمه الزهرا همسر دوم: اقبال
فرزندان: سه پسر به نام‌های محمد کمال، محمد جمال و احمد جلال
پدر: ملا اسدالله
جوایز: مدال آکادمی عضویت در انجمن آسیایی پاریس و خبرنگار افتخاری از سوی دولت فرانسه، نشان درجه چهارم شیروخورشید از طرف دولت ایران
میرزا حبیب اصفهانی (زاده ۱۲۱۴ شمسی/ ۱۲۵۱ قمری – درگذشته اردیبهشت ۱۲۷۲ شمسی/ذیقعده ۱۳۱۰ قمری) فرزند ملا اسدالله، معلم، ادیب، شاعر، مترجم، ویراستار، فهرست‌نویس، محقق، دستورنویس، روزنامه‌نگار، روشنفکر و فعال سیاسی ایرانی قرن سیزدهم هجری شمسی (مقارن با قرن نوزدهم میلادی) از شهر بِن در استان چهارمحال و بختیاری بود. اهمیت جایگاه او در تاریخ ایران به‌دلیل پیشگامی فعالیت‌ها و آثار بسیار متعدد و متنوع او در زمینه‌های مختلف و تأثیرگذاری سیاسی، فرهنگی، ادبی و علمی است. وی در جنبش قبل از انقلاب مشروطه ایران (مصادف با دوره ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه) فعالیت می‌کرده است. میرزا حبیب اصفهانی ضمن گذراندن دوره‌های تحصیلی مرسوم آن زمان، به هم صحبتی با روشنفکران داخل و خارج از ایران روی آورد.
میرزا حبیب‌ در سال ۱۲۴۵ شمسی تبعید شد و به یکی از مراکز مهم سیاسی و روشنفکری ایرانیان آن زمان در امپراتوری عثمانی یعنی استانبول مهاجرت کرد. در آنجا با محوریت روزنامهٔ اختر بر تحولات سیاسی ایران در جهت وقوع انقلاب مشروطه تأثیر گذاشت. این تأثیرگذاری به‌خصوص از طریق انتخاب هوشمندانه آثار مؤثر و جریان‌ساز جهت ترجمه و نیز نویسندگی در روزنامه اختر در گسترش آگاهی مردم ایران از عقب‌ماندگی خود نسبت به تمدن غرب و روشنگری‌های سیاسی قابل مشاهده است.
میرزا حبیب با توجه به آشنایی‌اش با تمدن غرب و تسلطش بر چند زبان و گویش (فارسی، عربی، لری، فرانسوی و ترکی)، و نیز پشتوانه فکری و علمی‌اش، آثار متعددی در دوره تبعید در استانبول از خود برجای گذاشت. این آثار، به دلیل علمی بودن و پیشگامی در نوع خود در ایران، حائز اهمیت‌اند. از این آثار و فعالیت‌ها، به ترتیب اهمیت می‌توان از ارائه دستور زبان فارسی به‌طور مدون و برای اولین‌بار در قالب چندین کتاب درسی و تحقیقی، تحول در نثر فارسی با ترجمه چند کتاب، تصحیح علمی و دقیق آثار گذشتگان ایران برای نخستین بار، اولین فهرست‌نگاری علمی ایران با فهرست کردن کتاب‌های کتابخانه اندرون مسجد ایاصوفیه، نخستین ترجمه‌ها شامل ترجمه اولین نمایشنامه از زبان فرانسوی، اولین ترجمه رُمان به فارسی، اولین محقق ادبی ایران با تصحیح چند اثر و تحقیقات پیرامون دستور زبان فارسی و تذکره خطاتان نام برد.
میرزا حبیب در شعر از تخلص «دَستان» استفاده می‌نمود (که البته تنها در ابتدای شاعری استفاده از آن می‌کرد) این روشنفکر ایرانی در هزل، هجو و طنز تبحر خاصی داشت و سرآمد بود. میرزا حبیب در دو دهه اخیر از سوی افراد محلی «میرزا حبیب بِنی» و «میرزا حبیب دستان بِنی» نامیده شده است، که البته ثبت نام وی به این شکل در متون قاجاری و بعد از آن سابقه ندارد. وی به سبب اقامت طولانی در استانبول، نزد ترک‌ها به «حبیب اِفِندی» و «میرزا حبیب اِفندی» شهرت یافته و در دانشنامه‌های ترک دو مقاله دربارهٔ او تحت دو نام اخیر چاپ شده است.میرزا حبیب اصفهانی سرانجام پس از یک دوره بیماری در (اردیبهشت ۱۲۷۲ ش) در بورسه عثمانی از دنیا رفت و در همان‌جا دفن شد.