stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ناتوانی

برای معلول در برابر علت، علیت را ببینید.
نمادهای بین‌المللی وابسته به ناتوانی
کم‌توان، ناتوان یا معلول به فردی گفته می‌شود که بر اثر ضایعهٔ جسمی، ذهنی، روانی یا توأم، اختلال مستمر و قابل توجهی در سلامت و کارآمدی عمومی وی ایجاد شود، به‌طوری که سبب کاهش استقلال فرد در زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی شود. این گروه، شامل معلولان حسی (نظیر ناشنوا و نابینا)، معلولان جسمی و معلولان ذهنی می‌شود. امروزه به علت بارمنفی ناتوانی یا کم‌توانی یا معلول و معلولیت به جای آن از واژه توانخواه استفاده می‌شود.
در منابع جهانی، ناتوانی به هر شرایطی گفته می‌شود که انجام برخی فعالیت‌ها یا تعامل مؤثر با دنیای پیرامون خود (اجتماعی یا مادی) را برای فرد دشوارتر می‌کند. این شرایط یا اختلالات ممکن است شناختی، رشدی، عقلانی، ذهنی، فیزیکی، حسی یا ترکیبی از عوامل متعدد باشد. اختلالاتی که باعث ناتوانی می‌شود ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در طول زندگی فرد به دست آید. غالباً افراد ناتوان «بی جهت منزوی و از مشارکت کامل در جامعه طرد می‌شوند.» در نتیجه اختلالات ناتوانی، افراد دارای معلولیت و ناتوانی می‌توانند از بدو تولد دچار ناتوانی شوند یا ممکن است در طول زندگی خود برچسب اجتماعی ناتوانی و معلولیت را داشته باشند. کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق افراد دارای ناتوانی، ناتوانی را چنین تعریف می‌کند:
اختلالات درازمدت جسمی، ذهنی، فکری یا حسی که در تعامل با موانع مختلف ممکن است مانع مشارکت کامل و مؤثر [فرد] در جامعه بر مبنای برابر با دیگران شود.
بر اساس منابع جهان غرب معلولیت یک مفهوم مورد مناقشه ایست که در جوامع مختلف دارای معنای مختلف است و تعریف معلولیت و ناتوانی در حال تغییر و تکامل است. از آن به عنوان «تفاوت تجسم یافته و جسمی (به انگلیسی:embodied difference)» یاد شده‌است، اما این اصطلاح ممکن است به ویژگی‌های جسمی یا روانی نیز اشاره داشته باشد که برخی از مؤسسات، به ویژه موسسات پزشکی، آن را به عنوان پدیده‌ای که به اصلاح و درمان نیاز دارند ببینند (مدل پزشکی ناتوانی یا به انگلیسی:The Medical Model of Disability). همچنین ممکن است به محدودیت‌های (و ساخت‌های اجتماعی) تحمیل‌شده بر مردم و افراد معلول و ناتوان توسط محدودیت‌های جامعه توانامند و سالم (مدل اجتماعی ناتوانی یا به انگلیسی: The Social Model of Disability) اشاره داشته باشد. یا این اصطلاح ممکن است به هویت افراد معلول اشاره کند. معیار Physiological functional capacity (PFC) معیاری از سطح عملکرد یک فرد است که توانایی فرد در انجام وظایف فیزیکی زندگی روزمره و سهولت انجام این وظایف را می‌سنجد. PFC با افزایش سن کاهش می‌یابد و ممکن است فرد با افزایش سن مبتلا به کهن‌سالی، اختلالات شناختی یا اختلال‌های فیزیکی شود که همگی ممکن است سبب برچسب زدن افراد به عنوان فردی معلول و ناتوان شوند. بر اساس گزارش جهانی در مورد ناتوانی، ۱۵ درصد از جمعیت جهان یا یک میلیارد نفر به ناتوانی مبتلا هستند. یک ناتوانی ممکن است در فرد به آسانی قابل دیدن یا ذاتاً نهان و نامرئی باشد.
نظریه ناتوانی و معلولیت

مانند بسیاری از مقوله‌های اجتماعی، مفهوم و معنای «ناتوانی یا معلولیت» در میان دانشگاهیان، دنیای پزشکی و حقوقی و جامعه معلولان مورد بحث است. رشته دانشگاهی که بر نظریه‌پردازی ناتوانی تمرکز دارد، مطالعات ناتوانی نام گرفته‌است.
ناتوانی نهان

ناتوانی‌های نهان که به عنوان ناتوانی‌های پنهان یا ناتوانی‌های غیرقابل مشاهده (به انگلیسی: Non-visible Disabilities (NVD)) نیز شناخته می‌شوند، ناتوانی‌هایی هستند که بلافاصله آشکار یا قابل دیدن نیستند. آنها اغلب بیماری‌ها و شرایط مزمنی هستند که به‌طور قابل توجهی فعالیت‌های عادی زندگی روزمره را مختل می‌کنند. ناتوانی‌های نهان می‌تواند مانع تلاش فرد برای رفتن به مدرسه، کار، معاشرت و غیره شود. برخی از نمونه‌های ناتوانی‌های نهان عبارتند از ناتوانی‌های ذهنی، اختلال طیف اوتیسم، اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی، اختلالات روانی-ذهنی، آسم، صرع، آلرژی‌ها، میگرن، آرتریت، و سندرم خستگی مزمن.
گزارش شده‌است که تبعیض شغلی نقش مهمی در نرخ بالای بیکاری در میان افرادی که تشخیص بیماری روانی دارند، ایفا می‌کند.
ناتوانی مرحله‌ای

افراد مبتلا به بیماری‌هایی مانند آرتریت، اختلال دوقطبی، اچ‌آی‌وی یا مولتیپل اسکلروزیس دوره‌هایی از سلامتی بین دوره‌های بیماری دارند. در طول دوره‌های بیماری، توانایی افراد برای انجام وظایف عادی، مانند کار، می‌تواند متناوب باشد.
مشارکت اجتماعی

افراد معلول باید در تصمیم‌گیری‌ها، به‌ویژه در خصوص سازمان‌هایی که اعضای آن از معلولان تشکیل شده، یا معلولان در آن عضویت دارند و برای معلولان خدمت‌رسانی می‌کنند، مشارکت جدی و تأثیرگذار داشته باشند. کمک به تشکیل گروه‌های خودیار به منظور حمایت و توسعه جامعه خاص معلولان، از مهم‌ترین اقدامات برای مشارکت این گروه می‌باشد. تشکیل جوامع خاص معلولان نیز می‌تواند پاسخگوی نیازهای آنان باشد. از سوی دیگر، وجود چنین تشکیلاتی، موجب می‌شود تا افراد ضمن برخورداری از رابطه اجتماعی، استقلال اقتصادی، احترام اجتماعی، دسترسی به خدمات تخصصی و نیز زندگی زناشویی و تشکیل خانواده، بتوانند دیدگاه‌ها و ایده‌هایشان را مطرح، و در مورد مسایل مربوط به زندگی خود، تصمیم‌گیری کنند.
آموزش، فرهنگ و ارتباطات

معلولان باید فرصت یابند تا استعدادهای خلاّق هنری و فکری خود را رشد داده و آن را نه تنها برای منافع خود، بلکه برای غنی‌سازی جامعه به کار گیرند. به این منظور، باید دسترسی آنان برای مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی تضمین شود. از شمار این اقدامات، می‌توان تهیه وسایل کمک ارتباطی برای ناشنوایان، منابع و مطالب علمی به خط بریل یا نوارهای صوتی برای اشخاصی که دچار اختلالات بینایی در سطح‌های مختلف هستند و خواندنی‌هایی که از لحاظ کمی و کیفی با توان و استعداد افراد کم‌توان ذهنی مناسب باشد را نام برد.
ناتوانی در ایران

مقالهٔ اصلی: معلولیت در ایران
ناتوانی در ایران > قوانین ناتوانی در ایران

در سال ۱۳۸۳ هجری شمسی مجلس شورای اسلامی، قانونی را تحت عنوان  قانون جامع حمایت از معلولان و در ۱۶ مادهٔ قانونی به تصویب رساند؛
۴ سال بعد و در سال ۱۳۸۷، مجلس شورای اسلامی کنوانسیون حقوق افراد دارای ناتوانی را تصویب کرد تا ایران نیز به این کنوانسیون بین‌المللی بپیوندد.
در دولت حسن روحانی لایحه حمایت از حقوق معلولان مطرح شد؛ این لایحه در اسفند ۱۳۹۶ تحت عنوان قانون حمایت از حقوق معلولان به تصویب مجلس رسید و در اردیبهشت ۱۳۹۷ از سوی رئیس‌جمهور برای اجرا ابلاغ شد. با این وجود مشکلات زیادی در مسیر اجرای این قوانین وجود دارد که باعث شده بخش بزرگی از آن‌ها اجرایی نشود. قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب اسفند ۱۳۹۶ است. این قانون ارگانها و ادارات را موظف نموده‌است که ۳ درصد از سهمیه استخدامی خود را به اشتغال معلولان اختصاص دهند.
ناتوانی در ایران > سربازی افراد معلول در ایران

در ایران و بر اساس قانون جامع حمایت از معلولان، معلولانی که دارای شرایط متن این قانون باشند از سربازی معاف شده‌اند و معافیت پزشکی دریافت می‌کنند. گزارش‌هایی از وجود تبعیض در استخدام میان افراد دارای معافیت پزشکی توسط ادارات دولتی یا خصوصی در میان مردم و رسانه‌ها وجود دارد.[نیازمند منبع] از آنجایی که فشار روحی، روانی و اقتصادی زیادی بر خانواده‌های دارای فرزند معلول وجود دارد، در گذشته امکان معافیت برای یک پسر دیگر و سالم خانواده دارای فرزند معلول نیز وجود داشت. اما هم‌اکنون و بر اساس ماده ۶ قانون جامع حمایت از حقوق معلولان، فقط خانواده‌های دارای دو فرزند معلول می‌توانند فرزند دیگر و سالم خود را از سربازی معاف کنند. افرادی که بر اساس متن این قانون، والدین آنها دارای ناتوانی باشند از سربازی معاف شده‌اند.
جامعه‌شناسی معلولیت و ناتوانی > معلولیت و افزایش سن

تا حدودی، اختلالات جسمی و تغییر حالات روانی تقریباً در همه جا توسط افراد زیادی با افزایش سن تجربه می‌شود. جمعیت‌های سالخورده اغلب به دلیل شیوع بالای ناتوانی مورد انگ اجتماعی می‌باشند.
جامعه‌شناسی معلولیت و ناتوانی > فقر در افراد معلول

نرخ فقر برای افراد دارای معلولیت در سن کار تقریباً دو و نیم برابر بیشتر از افراد بدون معلولیت است. ناتوانی و فقر ممکن است چرخه ای را تشکیل دهند که در آن موانع فیزیکی و انگ اجتماعی ناتوانی دستیابی به درآمد را دشوارتر می‌کند. معلولیت به نوبه خود، از لحاظ اجتماعی دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی و سایر ملزومات برای یک زندگی سالم را کاهش می‌دهد. در جوامعی که خدمات بهداشتی و اجتماعی از بودجه دولتی برخوردار نیستند، زندگی با معلولیت می‌تواند مستلزم صرف هزینه‌های دارویی، ویزیت‌های مکرر مراقبت‌های بهداشتی، کمک‌های شخصی در خانه، و وسایل و لباس‌های سازگار، همراه با هزینه‌های معمول زندگی باشد. گزارش جهانی در مورد معلولیت نشان می‌دهد که نیمی از همه معلولان در مقایسه با یک سوم افراد توانمند، توانایی پرداخت خدمات بهداشتی را ندارند. در کشورهای فاقد خدمات عمومی برای بزرگسالان دارای معلولیت، خانواده‌های آنها ممکن است به زیر خط فقر کشیده شوند.
جامعه‌شناسی معلولیت و ناتوانی > اشتغال افراد ناتوان و معلول

مطالعات ارتباط بین ناتوانی و فقر را نشان داده‌اند. مشاغلی که به افراد ناتوان ارائه می‌شود کمیاب هستند. مارتا راسل (Marta Russell) از منظر نقد سرمایه‌داری خاطرنشان می‌کند که «[یک] مبنای اصلی برای سرکوب افراد ناتوان (کسانی که می‌توانند با کمک‌کار کنند) محرومیت آنها از استثمار به عنوان کارگران مزدبگیر است».
جامعه‌شناسی معلولیت و ناتوانی > فجایع و بلایا

دانش تحقیقاتی محدودی دربارهٔ رابط معلولیت و بلایا (طبیعی و غیرطبیعی) وجود دارد، اما گزارش‌های روایتی و حکایتی زیادی در مورد تأثیر فجایع و بلایا بر افراد ناتوان وجود دارد. افراد دارای ناتوانی تا حد زیادی تحت تأثیر بلایا هستند. اگر کمک در دسترس نباشد، افراد دارای ناتوانی جسمی ممکن است در هنگام تخلیه (در هنگام زلزله به عنوان مثال) در معرض خطر باشند. افراد مبتلا به اختلالات شناختی ممکن است با درک دستورالعمل‌هایی که در صورت وقوع فاجعه باید از آنها پیروی کنند مشکل داشته باشند. همه این عوامل می‌توانند درجه تنوع خطر را در موقعیت‌های فاجعه با افراد معلول افزایش دهند.
مطالعات تحقیقاتی به‌طور مداوم تبعیض علیه افراد دارای معلولیت را در تمام مراحل یک چرخه فاجعه نشان داده‌است. رایج‌ترین محدودیت این است که مردم نمی‌توانند به‌طور فیزیکی به ساختمان‌ها یا وسایل حمل و نقل و همچنین دسترسی به خدمات مرتبط با بلایا دسترسی داشته باشند. محرومیت این افراد تا حدی به دلیل عدم آموزش مرتبط با معلولیت ارائه شده به برنامه ریزان اضطراری و پرسنل امداد در بلایا است.
هویت

در موقعیت‌هایی که تفاوت‌های افراد ناتوان قابل مشاهده است، افراد دارای ناتوانی اغلب با انگ اجتماعی (Stigma) مواجه می‌شوند. مردم اغلب به حضور فرد ناتوان با ترس، ترحم، حمایت، نگاه‌های سرزده، انزجار یا بی‌توجهی واکنش نشان می‌دهند. این واکنش‌ها می‌توانند افراد دارای معلولیت را از دسترسی به فضاهای اجتماعی همراه با مزایا و منابعی که این فضاها فراهم می‌کنند، محروم کنند. جنی موریس (به انگلیسی: Jenny Morris)، نویسنده و محقق در زمینه معلولیت و ناتوانی، نحوه عملکرد انگ برای به حاشیه راندن افراد دارای معلولیت را اینگونه شرح می‌دهد:
اغلب اوقات بیرون رفتن در انظار عمومی شجاعت می‌خواهد. چند نفر از ما متوجه می‌شویم که نمی‌توانیم این کار را روز به روز، هفته به هفته، سال به سال، و با یک عمر طرد و نفرت انجام دهیم. این فقط محدودیت‌های فیزیکی نیست که ما را به خانه‌هایمان و کسانی که می‌شناسیم محدود می‌کند. این آگاهی است که هر ورود به دنیای عمومی تحت سلطه خیره‌ها، اغماض، ترحم و خصومت خواهد بود.
علاوه بر این، مواجهه با انگ اجتماعی می‌تواند به سلامت روانی-عاطفی فرد مورد انگ آسیب برساند. یکی از راه‌هایی که سلامت روانی-عاطفی افراد دارای معلولیت تحت تأثیر نامطلوب قرار می‌گیرد، «درونی کردن ذهنی» ظلم و ستمی است که تجربه می‌کنند. این «درونی کردن ذهنی» می‌تواند منجر به احساس ضعیف بودن، دیوانه و غیرعادی بودن، بی‌ارزش بودن یا هر یک از ویژگی‌های منفی دیگر در فرد ناتوان شود شود. درونی‌سازی ظلم به عزت نفس فرد آسیب‌دیده آسیب می‌زند و رفتارهای او را به گونه‌ای شکل می‌دهد که با سلطه افراد سالم و غیر ناتوان سازگار باشد. ایده‌های توانایی‌گرا (به انگلیسی: Ableist ideas) اغلب زمانی درونی می‌شوند که افراد ناتوان توسط افراد و نهادهای اطرافشان تحت فشار قرار می‌گیرند تا تفاوت‌های معلولیت و ناتوانی خود را پنهان و کم‌اهمیت جلوه دهند، یا به نحوی از جهان‌بینی این دیدگاه به نحوی «عبور» کنند. به گفته نویسنده سیمی لینتون (Simi Linton)، عمل «عبور» کردن از طریق وادار کردن افراد ناتوان به تجربه از دست دادن اجتماع، اضطراب و شک به خود، عواقب عاطفی عمیقی را برای آنان به همراه دارد. رسانه‌ها (منظور رسانه‌های ایالات متحده) نقش بسزایی در ایجاد و تقویت ننگ مرتبط با معلولیت و ناتوانی دارند. به تصویر کشیدن معلولیت در رسانه‌ها معمولاً حضور معلولان را در جامعه در کل به عنوان یک امر حاشیه ای نشان می‌دهد. این تصویرها به‌طور همزمان درک جامعه عمومی از تفاوت معلولان را منعکس می‌کنند و بر آن تأثیر می‌گذارند. تاکتیک‌های متمایزی وجود دارد که رسانه‌ها اغلب برای نمایش حضور معلولان به کار می‌برند. این روش‌های متداول چارچوب‌بندی معلولیت به دلیل غیرانسانی بودن این روش‌ها و عدم اهمیت دادن به دیدگاه‌های افراد دارای معلولیت و ناتوانی به شدت مورد انتقاد قرار می‌گیرند.
هویت > در ادبیات، سینما و رسانه‌ها > ابرمعلول (Supercrip)

«ابرمعلول» به مواردی اشاره دارد که رسانه‌ها دربارهٔ فرد معلولی که دستاورد قابل توجهی داشته گزارشی تهیه می‌کنند یا یک شخصیت ساختگی معلول و ناتوانی با این ویژگی می‌سازند اما به جای آنچه که آن شخص انجام داده یا به‌دست آورده‌است، بر روی معلولیت او تمرکز می‌کنند. آنها به دلیل استثنایی بودن آن شخص در مقایسه با سایرین با شرایط یکسان یا مشابه به عنوان الهام بخش به تصویر کشیده می‌شوند. این استناد به‌طور گسترده در گزارش ورزشکاران معلول و همچنین در به تصویر کشیدن دانشمندان اوتیسم استفاده می‌شود.
بسیاری از افراد ناتوان این بازنمایی‌ها را به عنوان تقلیل دادن وضعیت افراد به جای نشان دادن آنها به عنوان فردی کامل می‌بینند و آنرا محکوم می‌کنند. علاوه بر این، تصویرسازی‌های ابرمعلولی به دلیل ایجاد این انتظار غیرواقع بینانه مورد انتقاد قرار می‌گیرند که معلولیت باید با نوعی استعداد، نبوغ یا بینش خاص همراه باشد.
هویت > در ادبیات، سینما و رسانه‌ها > بدذات یا شریر معلول

شخصیت‌هایی در داستانها که دارای نشانه‌های فیزیکی یا ذهنی متفاوتی از هنجارهای درک شده اجتماعی هستند، غالباً به عنوان شریر در متن قرار می‌گیرند. به عنوان مثال، لیندزی رو-هیولد (Lindsey Row-Heyveld) خاطرنشان می‌کند که «دزدان دریایی بدجنس با پاهای میخ-مانند، چشمی کور، یا دست قلاب‌دار هستند، در حالی که دزدان دریایی قهرمان شبیه جک اسپارو (شخصیت) که بازیگر آن بازیگر سالمی و توانمندی چون جانی دپ است، هستند». تفاوت‌های مشهود معلولان در اینگونه داستان‌ها با اکثریت توانمند برای برانگیختن ترس در مخاطبان است و می‌تواند این ذهنیت که «افراد معلول را تهدیدی برای منافع و رفاه فردی یا عمومی می‌داند» را تداوم بخشد.
جمعیت‌شناسی

تخمین تعداد افراد معلول در سراسر جهان و سراسر یک کشور مشکل ساز است. با وجود رویکردهای متفاوتی که برای تعریف معلولیت اتخاذ شده‌است، اکثر جمعیت شناسان موافق هستند که جمعیت جهانی افراد دارای معلولیت بسیار زیاد است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۲ میلادی، سازمان بهداشت جهانی جمعیت جهان را ۶٫۵ میلیارد نفر تخمین زد و از این تعداد، نزدیک به ۶۵۰ میلیون نفر، یا ۱۰ درصد جمعیت جهان، از ناتوانی متوسط یا شدید رنج می‌برند. در سال ۲۰۱۸ میلادی، سازمان بین‌المللی کار تخمین زد که حدود یک میلیارد نفر (یک هفتم جمعیت جهان) دارای معلولیت هستند که ۸۰ درصد آنها در کشورهای در حال توسعه و ۸۰ درصد در سن کار هستند. حذف افراد معلول از نیروی کار تا ۷ درصد از تولید ناخالص داخلی هزینه دربرداشته.
جمعیت‌شناسی > کشورهای در حال توسعه

ناتوانی در کشورهای در حال توسعه بیشتر از کشورهای توسعه یافته‌است. تصور می‌شود که ارتباط بین ناتوانی و فقر بخشی از یک "چرخه فاسد و معیوب (Vicious cycle)" است که در آن این ساختارها متقابلاً تقویت می‌شوند.
پایگاه باستان‌شناسی ویندور، محل زندگی یک جوان ۱۵ ساله مبتلا به مهره‌شکاف که در یک جامعه شکارچی-گردآورنده زندگی می‌کرده‌است
موزه تاریخ معلولیت و ناتوانی، بوفالو، نیویورک
تابلویی در تایوان که یک رمپ دسترسی و یک ویلچر را نشان می‌دهد.
تصویرنگاشت یک فرد با ناتوانی و معلولیت فیزیکی
کودکی در یکی از شهرهای جنوب استان کرمان، که از ناحیه پای راست دچار نقص عضو یا معلولیت جسمی است
نماد بین‌المللی دسترسی
نقاشی با نام «گدایان» یا «معلولان» از پیتر بروگل مهتر
سردینا-بودا

مکان
| سردینا-بودا Середина-Буда | سردینا-بودا Середина-Буда |
| --- | --- |
  نشان:   نشان
تاسیس‌شده: ۱۶۵۰
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۷.۰۳ کیلومتر مربع (۱۰٫۴۴ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۲۱): جمعیت (۲۰۲۱)
 • کل: ۶۹۶۳
کد پستی: 41000
وبگاه: http://s-buda.gov.ua
سردینا-بودا (به روسی: Середина-Буда) شهری در استان سومی در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۶,۹۶۳ نفر (۲۰۲۱ تخمینی) است.
سدح

مکان در 23x15px|border |alt=|link= عمان
| Saadha | Saadha |
| --- | --- |
شهر: شهر
فهرست استان‌های عمان: استان ظفار
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۴ (+۴)
شهرستان سدح (به عربی:  ولایة سدح ) یکی از شهرستان‌های استان ظفار در کشور پادشاهی عمان است.
جمعیت

جمعیت آن در حدود ۴۳۷۰ هزار نفر می‌باشد.
چشمه خان قزی

| "Khan gizi" spring | "Khan gizi" spring |
| --- | --- |
نام بومی ترکی آذربایجانی: Xan qızı bulağı: نام بومی ترکی آذربایجانی: Xan qızı bulağı
نوع: spring
مکان: شوشی،   جمهوری آذربایجان
مختصات: ۳۹°۴۵′۵۱″شمالی ۴۶°۴۵′۰۴″شرقی﻿ / ﻿۳۹٫۷۶۴۲°شمالی ۴۶٫۷۵۱۰°شرقی﻿ / 39.7642; 46.7510
بنیان‌نهاده: ۱۸۷۱
بنیان‌گذار: خورشیدبانو ناتوان
چشمه خان قزی - چشمه ای واقع در کنار قصر ناتوان دختر خان، در محله چول قلعه شهر شوشی. این چشمه در قرن نوزدهم به دستور خورشیدبانو ناتوان ساخته شد.
پس از اشغال شوشی توسط ارمنی‌ها در ۸ مه سال ۱۹۹۲، چشمه مورد بی‌توجهی قرار گرفت. در نتیجه آب چشمه نیز خشک شد.
این چشمه با تصمیم شماره ۱۳۲ در تاریخ ۲ اوت ۲۰۰۱ توسط هیئت وزیران جمهوری آذربایجان در فهرست آثار غیرمنقول تاریخی و فرهنگی با اهمیت محلی قرار گرفت.
در سال ۲۰۲۰، پس از آزادسازی شوشی در جریان جنگ دوم قره باغ، چشمه بازسازی شد و برای استفادهٔ عموم افتتاح شد.
تاریخ

پس از احداث شهر شوشی، مردم آن تلاش کردند تا آب آشامیدنی خود را از طریق چاه‌های حفر شده در حیاط تأمین کنند. اما بیشتر این آب‌ها به دلیل شور بودن برای آشامیدن مناسب نبودند. در شهر فقط دو چاه آب شرب وجود داشت و این برای شهری با ۳۰۰۰۰ نفر جمعیت ناکافی بود؛ بنابراین مردم آب مورد نیاز خود را از کوه‌هایی در ۳–۴ کیلومتری شهر از چشمه‌های حاشیه رودخانه‌های داش آلتی و خلفلی تأمین می‌کردند. ن‌ها از این چشمه‌ها کیسه‌های آب پر می‌کردند و با اسب و الاغ به شهر می‌بردند. آوردن آب از راه دور باعث گرانی قیمت آن می‌شد. خانواده‌های ثروتمند سالانه ۵۰ روبل برای آب خرج می‌کردند. مردم فقیر اغلب مجبور بودند از چشمه‌های آب شور یا آب باران استفاده کنند. آنها آب جاری از پشت بام خانه‌ها را به آب انباری که در زیر زمین در پایین حیاط ساخته بودند هدایت می‌کردند و برای استفاده‌های بعدی جمع‌آوری می‌کردند. به منظور تأمین نیاز آب شرب شهر، چشمه‌های آبی مختلفی در شهر احداث شد. این چشمه‌ها با توجه به سبک‌های معماری و تفاوت‌هایی که دارند، در حال حاضر جزو آثار تاریخی شهر محسوب می‌شوند.
ساخت چشمه

ساخت یکی از چشمه‌ها را خورشیدبانو ناتوان بر عهده می‌گیرد. او در سال ۱۸۷۱ خط لوله آب را از دامنه کوه ساری بابا که در فاصلهٔ ۷ کیلومتری شوشی قرار دارد تا خود شهر شوشی ساخت تا آب آشامیدنی مردم را تأمین کند. ساخت خط لوله به مدت ۱ سال و ۶ ماه به طول انجامید و در ۱۸ اوت ۱۸۷۳ با موفقیت به پایان رسید پنج هزار نفر برای شرکت در مراسم افتتاحیه بهار جمع می‌شوند. خورشیدبانو ناتوان ۱۰۰ هزار منات طلا برای ساختن چشمه خرج می‌کند. او علاوه بر پول، ۱۸۰ گوسفند و ۲۰ دست لباس گران‌قیمت را به کسانی که در ساخت لوله شرکت می‌کردند اهدا کرد. میر محسن نواب، شاعر و هنرمند، ماده‌تاریخی در این باره نوشته و از کار خیر خورشیدبانو بیگم قدردانی کرد.
به دلیل لوله‌کشی با کوزه‌های سفالی آب چشمه خنک بود. بعدها لوله‌های سفالی با لوله‌های برنزی جایگزین شدند. برای استفادهٔ مردم از آب چشمه، چشمه خان قیزی در محوطه مجموعه کاخ خورشیدبانو ناتوان در محله چول قلعه ساخته می‌شود. چشمه از سنگ مرمر سفید تشکیل شده‌است.
پس از اشغال شوشی در تاریخ ۸ می ۱۹۹۲، چشمه مورد بی‌توجهی قرار گرفت. در نتیجه، آب چشمه نیز خشک شد
این چشمه با تصمیم شماره ۱۳۲ در تاریخ ۲ اوت ۲۰۰۱ توسط هیئت وزیران جمهوری آذربایجان در فهرست آثار غیرمنقول تاریخی و فرهنگی با اهمیت محلی قرار گرفت.
در سال ۲۰۲۰، پس از آزادسازی شوشی در جریان جنگ دوم قره باغ، چشمه بازسازی شد و برای استفادهٔ عموم افتتاح شد.
سرزمین اکتی

Territory در 23x15px|border |alt=|link= جمهوری دموکراتیک کنگو
| Aketi Territory | Aketi Territory |
| --- | --- |
Territory: Territory
استان‌های جمهوری دموکراتیک کنگو: استان اورینتال
District: Bas-Uele District
National language: زبان لینگالایی
سرزمین اکتی (به لاتین: Aketi Territory) یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری دموکراتیک کنگو است که در استان اورینتال واقع شده‌است.
سراملو (کلیبر)

village در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| سراملو سراملو | سراملو سراملو |
| --- | --- |
village: village
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان کلیبر
بخش (تقسیمات کشوری): بخش مرکزی شهرستان کلیبر
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان مولان
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • کل: ۱۵۶
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
سراملو یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان مولان بخش مرکزی شهرستان کلیبر واقع شده‌است.
سرخه‌گاو (هریس)

village در 23x15px|border |alt=|link= ایران
| سرخه‌گاو سرخه گاو | سرخه‌گاو سرخه گاو |
| --- | --- |
village: village
استان‌های ایران: استان آذربایجان شرقی
شهرستان‌های ایران: شهرستان هریس
بخش (تقسیمات کشوری): بخش خواجه
تقسیمات کشوری در ایران: دهستان مواضع‌خان شمالی
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • کل: ۱۵۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۴:۳۰ (ساعت رسمی ایران)
سرخه‌گاو یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان مواضع‌خان شمالی بخش خواجه شهرستان هریس واقع شده‌است.
تلفظ و گویش اصلی سرخه گاو سرخه گو میباشد ، بهار زیبایی خاصی دارد ، هوای تمیزی دارد ،
دریای ایسلند

| دریای ایسلند | دریای ایسلند |
| --- | --- |
مرزهای دریای ایسلند بر اساس پیش‌نویس استاندارد IHO (2002): مرزهای دریای ایسلند بر اساس پیش‌نویس استاندارد IHO (2002)
دریای ایسلند: دریای ایسلند
مختصات: ۶۶°۵۵′۲۳″شمالی ۱۲°۳۷′۴۴″غربی﻿ / ﻿۶۶٫۹۲۳۱۰۷°شمالی ۱۲٫۶۲۸۹۲۱°غربی﻿ / 66.923107; -12.628921
مساحتِ رو: ۴۰۶٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۱۵۷٬۰۰۰ مایل مربع)
میانگین ژرفا: ۱٬۰۲۶ متر (۳٬۳۶۶ فوت)
حجم آب: ۴۱۷٬۰۰۰ کیلومتر مکعب (۱۰۰٬۰۰۰ مایل مکعب)
جزیره‌ها: ندارد
دریای ایسلند (انگلیسی: Iceland Sea)، یک بدنه آب کوچک است که در نزدیکی پشته میانی اقیانوس اطلس قرار دارد و به پشته کولبینی تبدیل می‌شود. این دریا در نزدیکی پشته گرینلند-اسکاتلند واقع شده و درست در جنوب مدار شمالگان قرار دارد. این منطقه معمولاً با گرینلند در غرب، تنگه دانمارک، و شکست فلات قاره در جنوب ایسلند در جنوب محدود می‌شود. مرز بعدی شامل یان ماین، جزیره‌ای کوچک و آتشفشانی در نروژ، و زون شکستگی یان ماین در شمال است که پشته یان ماین در شرق دریا قرار دارد. این پشته مرز شمالی دریای ایسلند را تشکیل می‌دهد و آن را از دریای گرینلند جدا می‌کند. در جنوب یان ماین، پشته ایسلند-یان ماین به سمت پشته ایسلند-فارو امتداد دارد و مرزی بین دریای ایسلند و دریای نروژ به سمت شرق ایجاد می‌کند.
بر اساس سازمان آب‌نگاری بین‌المللی، در نسخه سال ۱۹۵۳ استاندارد «مرزهای اقیانوس‌ها و دریاها»، دریای گرینلند شامل تمام منطقه دریای ایسلند می‌شود. با این حال، در نسخه پیشنهادی ۲۰۰۲، دریای ایسلند اکنون به عنوان منطقه‌ای مجزا تعریف شده است.
ویژگی‌های اقیانوسی

عمق‌های دریای ایسلند معمولاً بین ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر است، اما در فلات قاره گرینلند شرقی و بخش بیرونی فلات شمال ایسلند کم‌عمق‌تر است. در مقایسه با دریاهای شمالی همجوار مانند دریای نروژ و دریای گرینلند، دریای ایسلند نسبتاً کم‌عمق است. پشته کولبینی که در امتداد این دریا از جنوب غرب به شمال شرق امتداد دارد، مناطقی با عمق کم‌تر از ۵۰۰ متر دارد که به‌طور قابل توجهی با آب‌های اطراف که اغلب بیش از ۱۰۰۰ متر عمق دارند، متفاوت است.
دریای ایسلند توسط دو توده اصلی آب احاطه شده است که هر یک از منابع مختلفی سرچشمه می‌گیرند و ویژگی‌های خاص خود را دارند. نخست از سمت جنوب دور، آب‌های گرم و شور اقیانوس اطلس از جنوب غرب به عنوان شاخه‌ای از جریان ایرمینگر و از شرق از دریای نروژ وارد دریای ایسلند می‌شوند و سپس از پشته یان ماین نیز عبور می‌کنند. دمای این جریان‌های اقیانوسی از ۶ تا ۱۱ درجه سانتی‌گراد بسته به فصل متفاوت است.
پهنهٔ آبی اصلی دیگر، آب‌های قطبی است که از اقیانوس منجمد شمالی می‌آید. این آب سرد با شوری پایین از اقیانوس منجمد شمالی از طریق دریای گرینلند و سپس به دریای ایسلند از طریق جریان گرینلند شرقی جریان می‌یابد. در دریای ایسلند، این دو
این پهنه‌های آبی با هم برخورد می‌کنند و به نسبت‌های مختلفی از آب گرم و سرد منجر می‌شوند. جایی که توده‌های آب گرم و سرد در سواحل شمال‌غربی و شمال ایسلند با هم تلاقی می‌کنند، منطقه‌ای جبهه‌ای تشکیل می‌شود. علاوه بر این، جبهه‌ای دیگر از وسط تنگه دانمارک به سمت شمال‌شرق و به سمت غرب یان ماین شکل می‌گیرد.
حیات دریایی

دریای ایسلند دارای اکوسیستم متنوعی با گونه‌های متعدد است. دو گروه از فیتوپلانکتون‌ها در این آب‌ها زندگی می‌کنند که شامل دیاتومه و چرخان‌تاژک‌داران هستند. دیاتومه‌های جنس Thalassiosira و Chaetoceros فیتوپلانکتون‌های فراوانی هستند که در بهار به مقدار زیاد حضور دارند. در حالی که چرخان‌تاژک‌داران رایج از جنس Ceratium و Protoperidinium پس از بهار گل می‌دهند، در حالی که دیاتومه‌ها همچنان به وفور یافت می‌شوند. در طول فصل پاییز، معمولاً یک گل‌دهی دوم از دیاتومه‌ها رخ می‌دهد، در حالی که چرخان‌تاژک‌داران ممکن است همچنان فراوان باشند.
در این آب‌ها، زئوپلانکتون‌هایی به‌ویژه پاروپایان مانند Calanus finmarchicus یافت می‌شوند و بین ۶۰ تا ۸۰ درصد از جمعیت زئوپلانکتون موجود را تشکیل می‌دهند. گونه‌های دیگر پاروپایان که معمولاً یافت می‌شوند، شامل Pseudocalanus, Acartia longiremis و Oithona هستند، و گونه‌های دیگر به آب‌های اقیانوس اطلس یا قطبی محدود می‌شوند.
گونه‌های ماهی که در دریای ایسلند یافت می‌شوند شامل روغن‌ماهی اطلسی، روغن‌ماهی کوچک، زغال‌ماهی شمالی، سوف سرخ، شاه‌ماهی اطلسی، [[سفیدگون آبی، خردماهی، ماهی‌گیر و لوزی‌ماهی گرینلند هستند.
دریای ایسلند زیستگاه پنج گونه مختلف از بی‌مهرگان است که شامل میگوی شمالی (Pandalus borealis)، شاه‌میگوی نروژی، صدف ایسلندی (Chlamys islandica)، صدف ایسلندی و حلزون نفیر معمولی است.
در خصوص پستانداران دریایی، هجده گونه از آب‌بازسانان مانند نهنگ‌ها، دلفین‌ها و گرازماهیان حضور دارند و همچنین هفت گونه از فُک مانند فوک‌ها و شیرهای دریایی در دریای ایسلند زندگی می‌کنند. برخی از این گونه‌ها شامل نهنگ نیزه‌ای معمولی، نهنگ گوژپشت، نهنگ آبی، دلفین پهلوسفید اطلس، نهنگ بینی‌بطری شمالی، فک بندرگاه و فک خاکستری هستند.