بمباران برلین در جنگ جهانی دوم
دفاع هوایی برلین در سال‌های آغازین جنگ

در آغاز جنگ دفاع هوایی برلین شامل آتشبارهای توپ‌های ضدهوایی ۸٫۸ س‌م و یک یگان از بالون مانع بود.
ساختار یگان‌های ضدهوایی برای دفاع هوایی از برلین در آغاز جنگ به ترتیب زیر بود:
فرماندهی دفاع هوایی ۱: (سرتیپ گرهارت هوفمن - دالم)
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  ستاد هنگ ۱۲ ضدهوایی (سرهنگ ورنر پرلبرک - لانکویتس) گردان ۱ هنگ ۱۲ ضدهوایی (سرهنگ دوم یوهانس هینتس - لانکویتس)  گردان ۳ هنگ ۱۲ ضدهوایی (سرگرد هانس-ویلهلم فیشتر - لانکویتس) |  ستاد هنگ ۲۲ ضدهوایی (سرهنگ کارل زولدنر - براندنبورگ) گردان ۱ هنگ ۲۲ ضدهوایی (گونتر زاکس - دوبریتس)  گردان ۲ هنگ ۲۲ ضدهوایی (سرهنگ باوئر- براندنبورگ)  گردان ۱ هنگ ۳۲ ضدهوایی (سرهنگ ارنست لوکازیدر - هایلیگنزی)  گردان ۱ هنگ ۵۲ ضدهوایی (سروان اریش روله فون لیلیِنشترن- ماکدبورک) |  ستاد هنگ ضدهوایی گنرال گورینگ (سرهنگ والتر فون آکستهلم - راینیکندورف) گردان ۱ هنگ ضدهوایی گنرال گورینگ (سروان ورنر هولمان- راینیکندورف)  گردان ۲ هنگ ضدهوایی گنرال گورینگ (سرهنگ دوم والتر فون هیپل - فلتن)  گردان ۳ هنگ ضدهوایی گنرال گورینگ (سرگرد برنهارت فون اوپلن-برونیکوفسکی - راینیکندورف)  گردان ۴ هنگ ضدهوایی گنرال گورینگ (سرگرد رودل - راینیکندورف)   |
یگان ۲ مانع هوایی (بات زاروو)
هدایت و سازماندهی دفاع منطقه کلی هوایی شماره ۳ که ناحیه برلین بزرگ بخشی از آن بود، به سپاه ۱ ضدهوایی تحت امر سرتیپ هوبرت وایزه واگذار شد. قرارگاه فرماندهی، ستاد و ادارات مربوطه در خیابان گالویتس در منطقه شهری لانکویتس در برلین بود.
ماه ژانویه سال ۱۹۴۰ یک گروه شکاری جدید (گروه ۲ جناح ۲۷ شکاری) در ماکدبورک تشکیل شد. مدت کوتاهی بعد این گروه برای دفاع از برلین، به دوبریتس منتقل شد. با توجه به شرایط دشوار زمستانی، ابتدا اسکادران ۶ گروه و سپس تا روز ۲۴ فوریه دیگر اسکادران‌های آن به این مقصد پرواز کردند.
تجهیز توپ‌های ضدهوایی به ادوات بردسنجی رادیویی به زودی آغاز شد. به هر صورت در ابتدا هنوز به تعداد کافی از این ادوات در اختیار نبود. تا پایان سال ۱۹۴۰ تنها ۱۲ آتشبار ضدهوایی در برلین ادوات بردسنجی رادیویی داشتند. به هر حال استفاده از آن بسیار مؤثر بود.
این آرایش‌ها دائماً از منظر نفرات و تجهیزات در حال تغییر بودند. بسیاری از آتشبارها پس مدتی کوتاهی دوباره جابه‌جا می‌شدند. در نقاطی تعداد توپ‌ها کاهش می‌یافت و مواضع کلیدی تقویت می‌شد. با آغاز کارزار فرانسه در ماه سال ۱۹۴۰، جابه‌جایی یگان‌های هوایی شدت بیشتری گرفت. یگان‌هایی مداوما می‌رفتند و می‌آمدند. گروه ۳ جناح ۷۷ شکاری در ابتدا به نبردهای جبهه غربی پیوست و سپس پایان ماه ژوئیه به دوبریتس بازگشت. در این حال گروه ۱ این جناح دوباره به خط مقدم می‌رفت. همان ماه گروه ۱ جناح ۵۲ شکاری چند روز در نویروپین و گروه ۳ این جناح در ورنویشن در نزدیکی برلین بودند.
دفاع ضدهوایی در برلین در آغاز جنگ و سال‌های ابتدایی به اندازه‌ای توانمند بود که بسیاری از حملات هوایی بریتاینایی‌ها را خنثی کند. آتشبارهای ضدهوایی اغلب می‌توانستند هواگردهای بریتانیایی را پیش از موعد وادار به بازگشت کنند. در این حال، خطر حملات هوایی بزرگ به برلین هنوز خیلی جدی نبود و تعداد اندک یگان‌های هوایی مستقر برای دفاع از حریم پایتخت، کار زیادی برای انجام نداشتند. آمدوشد این یگان‌ها بین ناحیه برلین و خط مقدم در فرانسه باعث تازه‌سازی آن‌ها می‌شد.
پس از پایان کارزار فرانسه، یک آتشبار چهار واگنه توپ‌های ضدهوایی ریلی چند ماه در ایستگاه راه‌آهن وانزی مستقر بود. پس از نخستین بمباران در ماه اوت سال ۱۹۴۰، به سرعت تعداد بیشتری آتشبار ضدهوایی ساخته شد. لوفت‌وافه هم چندین یگان ضدهوایی خود را از غرب به برلین منتقل کرد. توان دفاع هوایی برلین به دو اسکادران شکاری شبانه، ۲۹ آتشبار سنگین و ۱۴ آتشبار متوسط یا سبک و ۱۱ سکوی نورافکن رسید.
به هر شکل، با آغاز نبرد بریتانیا در غرب باز هم اسکادران‌های هوایی از ناحیه خارج شدند و به ساحل کانال مانش رفتند. ماه‌های اکتبر و نوامبر سال ۱۹۴۰ دو سپاه ضدهوایی موتوریزه دیگر فرمان گرفتند برای دفاع از آسمان برلین و مرکز آلمان از جبهه غربی به رایش جابه‌جا شوند. تا روز ۸ اکتبر حلقه دفاعی دور پایتخت به ۴ اسکادران شکاری شبانه، ۴۵ آتشبار سنگین و ۲۴ آتشبار متوسط یا سبک ضدهوایی و ۱۸ سکوی نورافکن تقویت شد.
حتی پس از ناکامی نهایی لوفت‌وافه در نبرد هوایی بریتانیا در پایان سال ۱۹۴۱، جبهه‌های رزمی مهم‌تر دیگری نسبت به پایتخت وجود داشت که یگان‌های لوفت‌وافه در آن به‌کار گرفته می‌شدند.
در آغاز جنگ عملیات جنگنده‌های شبانه هنوز در لوفت‌وافه توسعه نیافته بود. یگان‌های شکاری شبانه در تابستان سال ۱۹۴۰ ایجاد شدند. با نصب تجهیزات ویژه هواگردهای مسرشمیت ب‌اف ۱۱۰ می‌توانستند صرفاً می‌توانستند پرواز کور بکنند. عملیات‌های نظام‌مند شبانه جنگنده‌ها از ماه ژوئیه سال ۱۹۴۰ تحت نظارت سرهنگ کامهوبر طرح‌ریزی شد. به هر صورت تا اوایل سال ۱۹۴۲ به طول انجامید تا هواگردهای مخصوص عملیات شبانه تحویل یگان‌ها شدند. علاوه بر این در آغاز تجهیزات رهگیری هم در جنگنده‌ها وجود نداشت. رادار لیختنشتاین نخستین ابزاری بود که به خلبانان جنگنده‌های لوفت‌وافه امکان می‌داد در تاریکی شب اهداف خود را «ببینند». این رادار از میانه سال ۱۹۴۱ بر هواگردها نصب شد. رادار ووتسبورک-ریزه با برد ۷۰ کیلومتر ابزار موثرتری بود که در ابتدا در توپ‌های ضدهوایی به‌کار رفت؛ چرا که این تسلیحات هنوز دفاع اصلی هوایی به حساب می‌آمدند.