stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
جنبش آزادی‌بخش ملی ارمنی
نقش کلیسا

مقالهٔ اصلی: کلیسای حواری ارمنی
حیات سیاسی ارمنیان نیز مرهون کلیسای ارمنی است. در تمامی دورانی که ارمنیان فاقد حاکمیت سیاسی واحد بودند و تحت سلطهٔ قدرت‌های دیگر می‌زیستند این کلیسای ارمنی بود که نقش رهبری جامعه را بر عهده داشت و به جای حاکمیت سیاسی ادارهٔ امور جامعه را برعهده می‌گرفت. پاسدرماجیان در این مورد می‌نویسد:
«کلیسای ارمنی گذشته از این خدمت اساسی که برای حفظ و بقای حیات فرهنگی و معنوی ملت انجام داده، در واقع، خود ملت را نیز در چهارچوب امپراتوری عثمانی رهبری کرده و نگذاشته‌است که وجودش در وجود ترکان عثمانی مستحیل شود.»
محققان تاریخ ارمنی معتقدند جماعت ارمنیان پراکنده و کلیساهای ارمنیان دیاسپورا نقشی مهم در احیای ملت ارمنی، ایجاد احساسات ملی گرایانه و میهن پرستانه و نهایتاً، کسب استقلال ملت ارمنی داشته‌اند.
یرواند آبراهامیان نیز در بیان اهمیت کلیسای ارمنی در حیات سیاسی ـ اجتماعی این ملت می‌نویسد:
«اهمیت کلیسای ارمنی به این دلیل است که در طول دوره‌ای طولانی، که ارمنیان فاقد دولت بودند، کلیسا نقش دولت را هم بازی می‌کرد.»
از نظر هراند پاسدرماجیان وجود دو صفت اصلی در کلیسا، یکی یگانگی صمیمانه با ملت و دیگری ارزش مردم سالارانه و آزادیخواهانهٔ آن، علت اصلی نقش عمیق کلیسا در حیات سیاسی و اجتماعی ملت ارمنی بوده‌است.
«نقش کلیسا در حیات سیاسی و احیای مجدد ارمنستان در قرن نوزدهم میلادی را تشبیه به نگهبانان مشعل کرده‌اند، نگهبانانی که در طول قرن‌ها مخازن و گنجینه‌های معنوی، ادبی و فرهنگی این ملت را در درون صومعه‌ها و کلیساها حفظ و حراست کردند و از دستبرد زمان و تهاجم بیگانگان در امان نگاه داشتند تا به روشنفکران، شاعران و سیاستمداران نسل‌های جدید بسپارند و آن‌ها با روح بخشی مجدد به این گنجینه‌ها زمینهٔ احیای مجدد ملت ارمنی و استقلال کشور را فراهم آورند.»
نقش نیروهای نظامی

مقالهٔ اصلی: واحدهای داوطلب ارمنی
مقالهٔ اصلی: فدایی ارمنی
تشکیلات نظامی فدائیان ارمنی در سال ۱۸۸۰ میلادی شکل گرفت. هراند پاسدرماجیان در کتاب «تاریخ ارمنستان» می‌نویسد:
«در قبال کشتارهایی که در ارمنستان غربی صورت می‌گرفت ملت ارمنی دریافته بود که عدم مقاومت در برابر ستم و تعدی، نوعی تشویق به تعدی است، این بود که فکر یک مقاومت مسلحانه به طرزی اجتناب ناپذیر زمینه پیدا کرده بود. در مناطق مختلف ارمنستان عثمانی مردانی که به کوهستانها پناه برده بودند، در آنجا به صورت دسته‌هایی مجتمع می‌شدند و جنگ پارتیزانی راه می‌انداختند.»
نقش بالکان

استقلال یونان در سال ۱۸۳۰ میلادی این امیدواری را در بین دیگر ملل به وجود آورد تا بتوانند به استقلال یا دست کم خودمختاری و کسب امتیازها از امپراتوری عثمانی نائل آیند. در تابستان ۱۸۷۵ میلادی قیام‌هایی علیه سلطه عثمانی‌ها در بوسنی و هرزگوین به وقوع پیوست. در ۱۸۷۶ میلادی بلغارها به اسلحه متوسل شدند که به شدن از سوی تُرک‌ها سرکوب شدند. در همان سال صربستان و مونته‌نگرو متحد شده، برای کسب استقلال به عثمانی اعلان جنگ دادند و جنگی تمام عیار بین عثمانی و صرب‌ها و متحد آن‌ها مونته‌نگرو درگرفت که در پی پیروزی عثمانی‌ها در میدان نبرد، در حالی که فاتحانه قصد ورود به بلگراد را داشتند در برابر اتمام حجت روسیه ۱۸۷۶ میلادی به ناچار سر تسلیم فرود آورد.
روس‌ها با اولتیماتوم خود مانع از سقوط بلگراد و افتادن آن به دست تُرک‌ها شدند و کوشیدند در یک راه حل سازش کارانه بین قدرت‌ها به کسب امتیاز بپردازند، قدرت‌های اروپایی بر آن شدند تا نظارت شش دولت اروپایی را بر اجرای اصلاحات در امپراتوری عثمانی مسجل سازند و موضوع به صراحت در پروتکل لندن ۱۸۷۷ میلادی قید شود؛ نماینده عثمانی حاضر در کنفرانس ضمن رد پروتکل آن را حقارتی برای عثمانی دانست. روسیه به عثمانی اعلان جنگ داد و توانست در جبهه بالکان در پایان ۱۸۷۷ میلادی لشکر روسیه به پیروزی قطعی دست یابد.
صربستان تحت حمایت روس‌ها در ۲۴ ژانویه ۱۸۷۸ میلادی استقلال خود را اعلام کرد و هم‌زمان به عثمانی اعلان جنگ داد. مونته‌نگرو هم در ۱۵ ژانویه ۱۸۷۸ میلادی به تُرک‌ها اعلان جنگ داد و توانستند با شکست ارتش عثمانی به سوی استانبول پیشروی کنند. عثمانی‌ها براساس معاهده پاریس که تمامیت امپراتوری را تضمین کرده بود، خواهان دخالت قدرت‌های بزرگ شدند. بریتانیا با پنج رزمناو وارد دریای مرمره شد و تزار که از پیامدهای زیان بار تصرف استانبول و تهدید بریتانیا بیمناک شده بود از ورود به شهر خودداری کرد.
روس‌ها و دولت عثمانی به موافقت نامه‌ای دست یافتند که در سوم مارس ۱۸۷۸ میلادی در سن استفانو به امضاء دو طرف رسید. (این موافقت نامه باعث خودمختاری بلغارستان شد و دولت‌های صربستان و مونته‌نگرو کاملاً مستقل اعلام شدند، بوسنی و هرزگوین اتباع عثمانی باقی ماندند)
نسل‌کشی

مقالهٔ اصلی: نسل‌کشی ارمنیان
مقالهٔ اصلی: نسل‌کشی
ارمنیان در طول تاریخ کهن خود همواره در حفظ مبانی فرهنگی و ملی خود پایدار و کوشا بوده‌اند. به خصوص در مقاطعی از تاریخ که ارمنستان تحت سلطه بیگانگان بود، حفظ موجودیت ملی و فرهنگی به قیمت فداکاری‌ها و جانفشانی‌های بی‌شمار از سوی ارمنیان بوده‌است. از اوائل سده نوزده سرزمین‌های ارمنی‌نشین تحت سلطه عثمانی و روسیه تزاری قرار داشت. سرزمین‌های ارمنی‌نشین عثمانی شامل شش ولایت ارمنی بودند. ارمنیان نقش فعالی در تجارت و توسعه عثمانی داشتند؛ و در مبارزات مردمی برای توسعه و برقراری نظام پارلمانتاریسم نقش حاشیه‌ای ولی بسیار مثبت داشتند.
هرچند استخدام مسیحیان در ارتش ممنوع یا بسیار محدود بود ولی از لحاظ آموزش و پرورش مدارس ملیت‌های غیر مسلمان مدرنیزه تر و در سطح بالاتری بودند. چنان‌که در سال ۱۹۱۴ بیش از ۱۸۰۰ مدرسه یونانی با ۱۸۵۰۰۰ دانش آموز و ۸۰۰ مدرسه ارمنی با بیش از ۸۱۰۰۰ دانش آموز وجود داشت. روشنفکران ارمنی همواره و همگام با آزادی خواهان تُرک؛ خواهان برقراری نوعی نظام دمکراتیک در ترکیه بودند. از آنجایی که مسیحیان عثمانی به موجب قراردادهای منعقده با برخی از کشورهای اروپایی در پرتو حمایت آن‌ها قرار گرفته بودند، لذا هر گونه جنبش آزادی خواهانه از سوی آن‌ها با تردید و سوءظن تلقی می‌گردید و به همین جهت برخوردهای سیاسی با شهروندان مسیحی با شدت و شقاوت خاص صورت می‌گرفت. چنان‌که کشتار ارمنیان در سال‌های ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۶ از سوی سلطان عبدالحمید آنچنان شدید و خونبار بود که اروپاییان عبدالحمید را «سلطان سرخ» لقب دادند.
برخورد تبعیض جویانه و در عین حال سبعانه علیه شهروندان مسیحی سبب گردید که آن‌ها پس از هر جنبش آزادی خواهانه برای تغییر وضع موجود استقبال و حمایت نمایند. به همین جهت برنامه سیاسی ـ انقلابی اتحاد و ترقی مورد پشتیبانی اقلیت‌ها به ویژه ارمنیان عثمانی قرار گرفت.
کودتای کمیته اتحاد ترقی و اصلاح قانون اساسی ۱۸۷۶ در سال ۱۹۰۸ با استقبال روشنفکران، آزادی خواهان به ویژه ملیت‌های تحت حاکمیت عثمانی به خصوص ارامنه روبرو گردید. این رویداد سبب گردید که احزاب سیاسی و فعال ارمنی مانند هنچاکیان‌ها و داشناک‌ها از فعالیت‌های حزبی علیه عثمانی دست بکشند و توجه‌شان را از عملیات در ایالت‌های ارمنی‌نشین عثمانی به ایران معطوف کنند و راه همکاری با جنبش مشروطه ایران را در پیش گیرند. زیرا آن‌ها معتقد بودند که پیروزی مشروطیت در ایران بازتاب مثبتی در کشورهای همسایه به ویژه عثمانی خواهد داشت. به علاوه انقلاب ایران موجب خواهد شد تا ارمنیان، مسلمانان قفقاز و امپراتوری عثمانی با هم متحد شوند.
وقوع جنگ جهانی اول و ورود عثمانی در ۱۹۱۴ به نفع دولت‌های مرکزی، امپراتوری اتریش، مجارستان و آلمان زمینه را برای انجام این مقصود غیرانسانی (نسل‌کشی) فراهم ساخت. با ورود عثمانی در جنگ، ترکان جوان در سپتامبر ۱۹۱۴ به‌طور یک جانبه کاپیتولاسیون را لغو کردند، به خود مختاری لبنان پایان داده شد؛ در اوت ۱۹۱۵ تعداد زیادی از میلیون عرب در دمشق اعدام شدند. فراتر از همه بر اساس ادعایی واهی در سال‌های ۱۹۱۵–۱۹۱۶ دست به کشتار سیستماتیک جوامع ارمنی در ارمنستان غربی و کیلیکیه زدند.
مقاومت در طی نسل‌کشی ارمنی‌ها

مقالهٔ اصلی: مقاومت طی نسل‌کشی ارمنی‌ها
مقالهٔ اصلی: مقاومت موسی داغ
مقالهٔ اصلی: مقاومت وان
اهالی ۶ روستای ارمنی‌نشین اطراف کوه موسی داغ در استان هاتای (موسی داغ یعنی کوه موسی) به مدت ۵۳ روز از (۲۱ ژوئیه ۱۹۱۵م تا ۱۲ سپتامبر ۱۹۱۵م) در مقابل یورش نیروهای منظم و نامنظم دولت عثمانی ایستادگی نمودند. نماینده دولت عثمانی در استان هاتای دستور رسمی دریافت می‌نماید مبنی بر اینکه اهالی روستاهای ارمنی آن منطقه که تعداد آنان بیش از پنج هزار نفر بودند را تبعید نماید؛ ولی اهالی غیرنظامی تن به زیر بار تبعید نمی‌دهند، به بالای کوه موسی داغ پناه می‌برند، و در آنجا با تشکیل نیروهای دفاعی بیش از یک ماه در برابر حملات مکرر سپاهیان عثمانی که تعداد آنان بیش از ۱۵۰۰ نفر بودند مقاومت می‌کنند و تلفات سنگینی بر مهاجمان تحمیل می‌کنند.
مقاومت وان یا گاهی محاصره وان یا دفاع از وان هم نامیده می‌شود.
مقاومت وان دو بار صورت گرفت.
مرتبه اول در طی کشتار حمیدیه از ۳ ژوئن تا ۱۱ ژوئن به مدت یک هفته، و مرتبه دوم در طی یک رشته عملیات جنگی در قفقاز که به مدت چهار سال به طول انجامید که مقاومت وان از ۱۹ آوریل تا ۱۷ مه ۱۹۱۵ به مدت ۲۸ روز صورت گرفت.
پان‌تورانیسم

به عقیده ترک‌ها مسئله ارمنی به‌طور کلی یک توطئه روسی بود که با هدف مضاعف تدافعی و تهاجمی علیه ترکیه ترتیب داده شده بود:انقلابیون ارمنی (از نظر ترک‌ها که ارمنی‌های روسیه نامیده می‌شدند)، مأموران مزدور روسیه بودند که قصد داشتند ارمنستانی مستقل در ولایت شرقی ترکیه تأسیس کنند علت این کار:
ممانعت از تشکیل یک ترکیه یکدست و قوی بود که ترک گرایان در نظر داشتند با یکسان کردن یا نابود کردن اقوام محلی به وجود آوردند.
ممانعت از پیشروی پان تورانیسم ترکیه به سوی اقوام تورانی روسیه. در این راه روس‌ها یک مانع موقتی به صورت ارمنستان غربی به وجود آورده‌اند تا وقتی که خودشان بتوانند این نقاط استراتژیک بسیار مهم را در فلات ارمنستان اشغال کنند.
آماده کردن مواضع مقدم برای پیشروی آینده به سوی آب‌های گرم یعنی جزایر دریای اژه و دریای مدیترانه.
به نظر ترک‌ها سرانجام وقت و فرصت مناسب برای نابود کردن این توطئه روسی و عملی ساختن اهدافشان فرارسیده بود. اهداف مزبور عبارتند از:
الغای کاپیتولاسیون، یعنی امتیازات برون مرزی که به اروپائیان اعطا شده بود؛ و به‌طور کلی تر و قطعی تر لغو هر گونه نظارت اروپائیان به منظور دستیابی به آزادی عمل کامل.
ترکی کردن ترکیه، حل مسئله ملیتهای بومی برای همیشه و پاکسازی کشور از اقوام مسیحی.
برداشتن مانع ارمنی از سر راه پان تورانیسم از طریق نابود کردن نه تنها ارمنیان ساکن ترکیه بلکه نابودی ارمنی‌های شرق ساکن روسیه در صورت پیروزی نظامی بر روسیه و اشغال قفقاز.
آزاد ساختن اقوام ترک تبار و عملی ساختن اتحاد تورانیان و اتحاد کلیه اقوام و ملت‌های مسلمان
دولت عثمانی در آغاز جنگ جهانی اعلان جهاد داد. متن اعلان جهاد به شرح زیر بود:
نابودی کفاری که ما را آزار می‌دهند خواه به صورت آشکار و خواه پنهان یک عمل خیر است. همان‌طور که قرآن مجید می‌فرماید:هر جا که مشرکان را یافتید به قتل برسانید و از شهرهایشان برانید چنان‌که آنان شما را از وطن خود آواره کردند؛ و فتنه گری که آن‌ها کنند سخت‌تر و فسادش بیشتر از جنگ است و این است کیفر کافران. هرکس که حتی یک کافر را بکشد، خداوند به او پاداش خواهد داد؛ بنابراین هر فرد مسلمان، در هرجا که زندگی می‌کند باید رسماً قسم بخورد که دست کم سه چهار مسیحی را در اطرافش به قتل برساند. زیرا آن‌ها دشمن خدا هستند؛ و بدانید که پاداش شما از جانب آفریننده آسمان و زمین مضاعف خواهد بود. هرکس که از این دستور اطاعت کند از ترس روز حساب خلاص خواهد شد و در بهشت زندگی جاوید خواهد یافت.
امیدهای سیاسی که ترکان به این اعلان بسته بودند، هیچ‌گاه تحقق نیافت. نقشه رهبران ترکیه برای واداشتن جهان اسلام به جنگ با متفقین با شکست کامل روبرو شد. اما یقیناً به عملی شدن طرح کشتار وحشتناکی که ترک‌ها در درون کشورشان برنامه‌ریزی کرده بودند کمک کرد.
طلعت پاشا وزیر کشور حکومت اتحاد و ترقی با غرور فراوان اظهار داشت:
برای حل مسئله ارمنی‌ها من در عرض سه ماه بیش از آنچه عبدالحمید در عرض سی سال کرده بود انجام دادم.
مبارزات واحدهای نظامی منظم ارمنی

مقالهٔ اصلی: نبرد سارداراباد
نبردهای آباران، قره کلیسا و سارداراباد نبردهایی بود که در سال ۱۹۱۸ میلادی از ۲۱ تا ۲۹ مه بین اولین جمهوری ارمنستان و دولت عثمانی صورت گرفت. نیروهای عثمانی در ۲۱ مه برای تصرف ایروان حمله کردند. لشکر سوم پیاده تُرک‌ها که تعداد آنان به حدود ۱۳۰۰۰ نفر می‌رسید به سوی آپاران یا (آباران) حرکت کردند در آن سو نیروهای تحت فرمان درو که نیمی از هنگ ششم تفنگدار، یک آتشبار توپخانه و حدود هزار پارتیزان کارآزموده و تک‌تیرانداز در اختیار داشت. این نیروی نه چندان چشمگیر توانست در تنگه‌ای مابین آپاران و آشتاراک حدود پنجاه کیلومتری ایروان راه را بر پیشروی تُرک‌ها ببندد و ژنرال مُوْسس سیلیکیان نیز در سارداراباد نه فقط تعرض تُرک‌ها را درهم شکست بلکه موفق شد آن‌ها را حدود پنجاه کیلومتر نیز به عقب براند.
نیروهای عثمانی که شامل حدود ۱۰ هزار سرباز، ۷۰ قبضه توپ و ۴۰ مسلسل به فرماندهی وهیب پاشا به سوی شهر وانادزور (قره کلیسا) پیش روی کردند و نیروهای ارمنی با تعداد ۶ هزار سرباز و ۷۰ قبضه توپ و ۲۰ مسلسل به فرماندهی ژنرال تُوْماس ناظاربگیان و گارگین نژده؛ پس از ۴ روز نبرد سخت (۲۵–۲۸ مه) که هر دو طرف تلفات بسیاری دادند، نیروهای عثمانی مجبور شدند عقب بنشیند.
اولین جمهوری ارمنستان

مقالهٔ اصلی: نبرد سارداراباد
مقالهٔ اصلی: اولین جمهوری ارمنستان
بعد از نبرد سارداراباد که در سال ۱۹۱۸ میلادی از ۲۱ تا ۲۷ مه بین ارمنستان و دولت عثمانی در شهر سارداراباد، ۴۰ کیلومتری غرب شهر ایروان صورت گرفت و با پیروزی ارتش ارمنستان خاتمه یافت، و در ۲۸ مه ۱۹۱۸ میلادی کشور ارمنستان اعلام استقلال نمود و اولین جمهوری ارمنستان تشکیل شد. جمهوری ارمنستان به مساحت یازده هزار کیلومتر مربع، که جمعیت آن در ۱۹۱۴ میلادی سیصد هزار نفر بود، ولی در ۱۹۱۸ میلادی به دلیل حضور صدها هزار پناهنده از یک میلیون متجاوز بود دولت ارمنستان ناگزیر بود با مشکلات بزرگی دست و پنجه نرم کند. قحطی و تیفوس قربانیان زیادی گرفت؛ در تمامی طول سال ۱۹۱۹ میلادی، قدرت‌های بزرگ نسبت به متحدین خود، که در بحرانی‌ترین لحظات جنگ در کنارشان بودند، بی علاقگی نشان دادند. ارمنیان می‌خواستند که استقلال دولتشان را به رسمیت بشناسند و تسلیحاتشان را تأمین کنند اما هیچ‌کدام از این‌ها تحقق نیافتند و در تمامی طول سال ۱۹۱۹ میلادی تنها گندم آمریکایی آن هم از سوی بنیاد کمک‌رسانی خاور نزدیک به ارمنستان ارسال شد و هیچ دولتی کمترین کمکی به کشور نوپای ارمنستان ارسال نکرد.
عهدنامه‌ها

مقالهٔ اصلی: متارکه مودروس
مقالهٔ اصلی: پیمان ورسای
مقالهٔ اصلی: کنفرانس سانرمو
مقالهٔ اصلی: معاهده سور
مقالهٔ اصلی: عهدنامه قارص
مقالهٔ اصلی: عهدنامه مسکو (۱۹۲۱)
در ۲۵ و ۲۶ آوریل ۱۹۲۰ میلادی، شورای عالی متحدین و هم پیمانان آن متشکل از نمایندگان بریتانیای کبیر، فرانسه، ایتالیا و ژاپن تقاضاهای خود را از رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا به شرح زیر مطرح کردند:
اعطای اعتبارنامه به ارمنستان
تعیین مرز بین ارمنستان و ترکیه با حکم داوری
مورد دوم همچنین از سوی رئیس کمیسیون صلح، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجهٔ فرانسه، آلکساندر میلران، در ۲۷ آوریل ۱۹۲۰ میلادی، به ثبت رسید. این تقاضا رسماً به منزلهٔ مادهٔ ۸۹ در معاهده سور گنجانده و از طرف ارمنستان، ترکیه و حدود بیست کشوری که معاهده را امضا کردند تسلیم رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا شد. رئیس‌جمهور ایالات متحده، وزارت امور خارجه، وزارت دفاع، هیئت دولت و گروه مربوط، به رهبری پروفسور وسترمن (William Linn Westermann)، بعد از بررسی و پژوهش در این خصوص در نهایت، حکم داوری را صادر کردند. توماس وودرو ویلسون حکم داوری را در ۲۲ نوامبر ۱۹۲۰ میلادی امضا و آن را در ۶ دسامبر ۱۹۲۰ میلادی رسماً به شورای عالی متحدین در پاریس ارسال کرد. عنوان کامل و رسمی این حکم بدین شرح است:
«تصمیم رئیس‌جمهور ایالات متحدهٔ آمریکا در خصوص تعیین مرزهای بین ارمنستان و ترکیه و داشتن مرز آبی برای کشور ارمنستان و تخلیهٔ نیروهای نظامی ترکیه مستقر در مجاورت مرز ارمنستان، ۲۲ نوامبر ۱۹۲۰ میلادی.»
گاه‌شماری رویدادهای جنبش آزادی‌بخش

۱۸۶۲ میلادی؛ درگیری مردم با نیروهای عثمانی بر سر مالیات
مه ۱۸۷۸ میلادی؛ پیمان سن استفانو و ارائه تقاضانامه ارمنیان ماده ۱۶
ژوئن ۱۸۷۸ میلادی؛ پیمان برلین (۱۸۷۸) و ارائه تقاضانامه ارمنیان ماده ۶۱
ژوئن ۱۸۷۸ میلادی؛ مگردیچ خریمیان نماینده ارمنیان در کنفرانس‌های بین‌المللی و مطرح کردن خواسته‌های ارمنیان
۱۸۸۵ میلادی؛ تشکیل حزب آرمناکان
۱۸۸۷ میلادی؛ تشکیل حزب سوسیال دموکرات هنچاکیان
۱۸۸۹ میلادی؛ نبرد باش‌قلعه (۱۸۸۹)
۱۸۹۰ میلادی؛ تشکیل فدراسیون انقلابی ارمنی
۲۷ سپتامبر ۱۸۹۰ میلادی؛ تشکیل گروه سرکیس گوگونیان
۱۸۹۲ میلادی؛ مگردیچ خریمیان جاثلیق کل ارمنیان می‌شود
۱۸۹۴ میلادی؛ مقاومت ساسون (۱۸۹۴)
اکتبر ۱۸۹۵ میلادی؛ مقاومت زیتون (۱۸۹۵–۱۸۹۶)
۳ تا ۱۱ ژوئن ۱۸۹۶ میلادی؛ مقاومت وان (۱۸۹۶)
۲۶ اوت ۱۸۹۶ میلادی؛ تسخیر بانک عثمانی (۱۸۹۶)
۲۵ تا ۲۷ ژوئیه ۱۸۹۷ میلادی؛ نبردخانه سور (۱۸۹۷)
نوامبر ۱۹۰۱ میلادی؛ نبرد کلیسای آراکلوتس (۱۹۰۱)
۱۲ ژوئن ۱۹۰۳ میلادی؛ دستور مصادره اموال کلیسای ارمنیان توسط روسیه تزاری
۱۹۰۴ میلادی؛ شورش ساسون (۱۹۰۴)
۲۲ ژانویه ۱۹۰۵ میلادی؛ انقلاب روسیه (۱۹۰۵)
۱۹۰۵–۱۹۰۷ میلادی؛ کشتار ارمنی-تاتار ۱۹۰۵–۱۹۰۷
۲۱ ژوئیه ۱۹۰۵ میلادی؛ ترور عبدالحمید دوم (۱۹۰۵)
۱۹۰۷ میلادی؛ فوت مگردیچ خریمیان
۱۹۰۸ میلادی؛ انقلاب ترکان جوان
۱۹۱۱ میلادی؛ گئورک پنجم جاثلیق کل ارمنیان می‌شود
ژانویه ۱۹۱۲ میلادی؛ توقیف و تبعید آزادی خواهان و روشن فکران و اعضاء احزاب ارمنی توسط روس‌ها
ژانویه تا فوریه ۱۹۱۴ میلادی؛ ارائه طرح اصلاحیه وضعیت ارمنیان در شش ولایت ارمنی ترکیه
یکم نوامبر ۱۹۱۴ میلادی؛ آغاز عملیات جنگی در قفقاز
۱۹۱۴ میلادی؛ نبرد ساری‌قمیش
مارس ۱۹۱۵ میلادی؛ مقاومت زیتون (۱۹۱۵)
آوریل تا مه ۱۹۱۵ میلادی؛ مقاومت وان
۲۷ مه ۱۹۱۵ میلادی؛ فرمان و تصویب قانون تهجیر
ژوئن ۱۹۱۵ میلادی؛ شورش شبین قره‌حصار
ژوئن ۱۹۱۵ میلادی؛ مقاومت موسی داغ
۲۶ ژوئیه ۱۹۱۵ میلادی؛ نبرد ملازگرد (۱۹۱۵)
سپتامبر ۱۹۱۵ میلادی؛ نبرد شانلی‌اورفه
اوت ۱۹۱۶ میلادی؛ نبرد بتلیس
۲۱ تا ۲۷ مه ۱۹۱۸ میلادی؛ نبرد سارداراباد
۲۸ مه ۱۹۱۸ میلادی؛ تشکیل اولین جمهوری ارمنستان
۱۰ اوت ۱۹۲۰ میلادی؛ معاهده سور
۲۹ سپتامبر ۱۹۲۰ میلادی؛ نبرد ساری‌قمیش (۱۹۲۰)
۳۰ اکتبر ۱۹۲۰ میلادی؛ نبرد قارص (۱۹۲۰)
یادداشت

↑  Although there is no certain date that is considered the beginning of the movement, some historians claim the 1862 Zeytun uprising is its beginning. The end of the movement is not specified either. Full Soviet control of Armenia was established by mid-1921, but formally, it became part of the Soviet Union and its lost its de jure independence only with the 1922 Treaty on the Creation of the USSR.
زن ارمنی با همراه کودکان خود آواره شده از قتل‌عام، اسامی کودکان ماکارید (در پشت او)، نِوارت (ایستاده در کنار او) در شهر الازیغ
شش ولایت ارمنی اوایل سده بیستم
مگردیچ خریمیان، «من خود را تنها پدر روحانی ارمنیان قسطنطنیه نمی‌دانم بلکه پدر روحانی همه ارمنیان عثمانی هستم.»
گروهی از فدائیان ارمنی با پرچم فدراسیون انقلابی ارمنی، متن بر روی پرچم «مرگ یا آزادی»
فدائیان ارمنی
عکس مربوط به تاریخ ۲۸ فوریه سال ۱۹۱۹ در حلب، قتل‌عام کودکان و پزشک بیمارستان، در ۲۷ مارس ۱۹۲۰ میلادی در روزنامه ایندیپندنت منتشر شد.
رزمندگان ارمنی در موسی داغ تعداد آنان بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر بودند.
نیروهای ارمنی یک خط دفاعی در برابر نیروهای عثمانی در پشت دیوارهای شهر وان ایجاد نمودند
ترسیم نقشه جعلی توران بزرگ توسط پان‌ترک‌ها.
کشتار ارمنیان، و ویرانی‌های شهر شوشی توسط نیروهای جمهوری دمکراتیک آذربایجان ۱۹۲۰ میلادی
سرفصل روزنامه نیویورک تایمز از مه-ژوئن ۱۹۱۸ (سازماندهی ارمنیان برای ایستادگی در برابر تُرک‌ها. قسم به مبارزه با مرگ برای دفاع از نهضت و کشور خود)
اولین جمهوری ارمنستان
معاهدهٔ سِور که در دهم اوت ۱۹۲۰ میلادی به امضاء توماس وودرو ویلسون رسید (معروف به معاهده ویلسون) تعیین مرز ارمنستان غربی
جزیره تاکیله

| 0 | 1 |
| --- | --- |
Taquile from Amantaní island: Taquile from Amantaní island
جزیره تاکیله: جزیره تاکیله
جغرافیا: جغرافیا
مکان: دریاچه تیتیکاکا
مساحت: ۵٫۷۲ کیلومتر مربع (۲٫۲۱ مایل مربع)
بلندترین نقطه: ۴٫۰۵۰
کشور: کشور
پرو: پرو
جمعیت‌شناسی: جمعیت‌شناسی
نام اهلیت: Taquileño
جمعیت: حدود ۲۲۰۰
گروه‌های قومی: مردم کچوا
جزیره تاکیله (اسپانیایی: Isla de Taquile‎) جزیره ای است در کشور پرو در دریاچه تیتیکاکا به فاصله ۴۵ کیلومتری از شهر پونو این جزیره در حدود ۲۲۰۰ نفر جمعیت دارد و در سال ۲۰۰۵ هنر نساجی آن یکی از شاهکارهای شفاهی و ناملموس میراث بشری توسط یونسکو اعلام شده‌است.
ادوارد بابیوکس

| ادوارد بابیوکس | ادوارد بابیوکس |
| --- | --- |
نخست‌وزیر جمهوری مردمی لهستان: نخست‌وزیر جمهوری مردمی لهستان
دوره مسئولیت ۱۸ فوریهٔ ۱۹۸۰ – ۲۴ اوت ۱۹۸۰: دوره مسئولیت ۱۸ فوریهٔ ۱۹۸۰ – ۲۴ اوت ۱۹۸۰
پس از: پیوتر یاروشویتس
پیش از: ژوزف پینکوفسکی
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۲۸ دسامبر ۱۹۲۷ بنجن، لهستان
درگذشته: ۱ فوریهٔ ۲۰۲۱ (۹۳ سال)
حزب سیاسی: حزب کارگران متحد لهستان
ادوارد میکولای بابیوکس (لهستانی: Edward Mikołaj Babiuch؛ زاده ۲۸ دسامبر ۱۹۲۷ – ۱ فوریهٔ ۲۰۲۱) یک سیاست‌مدار اهل لهستان بود. وی از ۱۸ فوریه ۱۹۸۰ تا ۲۴ اوت ۱۹۸۰ نخست‌وزیر جمهوری مردمی لهستان بود.
فرودگاه بین‌المللی زنگلان

فرودگاه بین‌المللی زنگلان (به لاتین: Zangilan International Airport) یک فرودگاه بین‌المللی در جمهوری آذربایجان است که در شهر زنگلان واقع شده‌است. ساخت فرودگاه در ماه می ۲۰۲۱ آغاز شد و ساخت آن در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۲ توسط رئیس جمهور جمهوری آذربایجان الهام علی‌اف و رئیس جمهور ترکیه رجب طیب اردوغان گشایش یافت.
بئاتریکس بالوگ

بئاتریکس بالوگ (انگلیسی: Beatrix Balogh؛ زادهٔ ۱۲ دسامبر ۱۹۷۴) بازیکن هندبال اهل مجارستان است.
یرون‌په

| یرون‌په Träskända | یرون‌په Träskända |
| --- | --- |
Municipality and town: Municipality and town
Järvenpään kaupunki: Järvenpään kaupunki
Sibeliuksenkatu (Sibelius' street): Sibeliuksenkatu (Sibelius' street)
  نشان:   نشان
Location of Järvenpää in فنلاند: Location of Järvenpää in فنلاند
منطقه: اوسیما
ناحیه: Helsinki sub-region
منشور: ۱۹۵۱
امتیاز شهر: ۱۹۶۷
حکومت: حکومت
 • مدیریت شهری: Erkki Kukkonen
سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن: اقلیم قاره‌ای مرطوب
وبگاه: www.jarvenpaa.fi
یَروِن‌پَه (سوئدی: Träskända) یکی از شهرهای فنلاند است.
یواس‌اس تاکامکاری (پی‌جی‌ایچ-۲)

| 0 | 1 |
| --- | --- |
پیشینه: پیشینه
مالک: 
سفارش ساخت::  ۱۹۶۶
آب‌اندازی::  ۱ سپتامبر ۱۹۶۶
آغاز کار::  ۱۵ ژوئیه ۱۹۶۷
مشخصات اصلی: مشخصات اصلی
وزن::  57 tons (full load)
درازا::  ۷۲ فوت ۰ اینچ (۲۱٫۹۵ متر)
پهنا::  ۳۵ فوت ۴ اینچ (۱۰٫۷۷ متر)
آبخور::  ۴ فوت ۶ اینچ (۱٫۳۷ متر)
سرعت::  over 40 knots
یواس‌اس تاکامکاری (پی‌جی‌ایچ-۲) (به انگلیسی: USS Tucumcari (PGH-2)) یک کشتی بود که طول آن ۷۲ فوت ۰ اینچ (۲۱٫۹۵ متر) بود. این کشتی در سال ۱۹۶۷ ساخته شد.
حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران ژاپن

| حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان 国家社会主義日本労働者党 | حزب ناسیونال سوسیالیست کارگران آلمان 国家社会主義日本労働者党 |
| --- | --- |
رهبر: یامادا کازناری
بنیان‌گذاری: ۱۹۸۲ (۱۹۸۲)
ستاد: توکیو، ژاپن
مرام سیاسی: ملی‌گرایی ژاپنی نئونازیسم پان‌ آسیایی گرایی ضد سرمایه‌داری ضد کمونیسم آمریکا ستیزی
طیف سیاسی: راست افراطی
وابستگی بین‌المللی: اتحادیه جهانی ناسیونال سوسیالیست
وبگاه: وبگاه
www.nsjap.com: www.nsjap.com
سیاست در ژاپن: سیاست در ژاپن
حزب کارگران ناسیونال سوسیالیست ژاپن (به ژاپنی: 国家 社会主義 日本 労 働 者 党، Kokka Shakaishugi Nippon Rōdōsha-Tō) یک حزب کوچک نئونازی در کشور ژاپن است. ریاست آن را کازوناری یامادا بر عهده دارد، وی دارای وب سایت و وبلاگی است که شامل ستایش آدولف هیتلر و حملات ۱۱ سپتامبر است.
عقاید

حزب ناسیونال سوسیالیست علیه آنچه نفوذ یهودیان در صحنه جهانی و در امور ملی می‌داند، مبارزه می‌کند. این حزب طرفدار لغو سلطنت و احیای شوگون است، زیرا معتقد است که دودمان یاماتو به تبعیت از جنگ جهانی دوم مطیع یهودیان بین‌المللی شد و معتقد است که شوگونات معادل ژاپنی اصل فورر است. حزب نازی ژاپن همچنین علیه پناهندگان اقتصادی، اختلاط نژادها و فراماسونری فعالیت می‌کند. این حزب همچنین آنچه در آن مبارزات انتخاباتی ابرشرکت‌محوری خودکفایی می‌نامد، مبارزه می‌کند.
ردگاو

| Rodgau  | Rodgau  |
| --- | --- |
  نشان:   نشان
کشور: آلمان
ایالت: هسن
منطقه اداری: Darmstadt
ناحیه: Offenbach
حکومت: حکومت
 • شهردار: Jürgen Hoffmann (SPD)
مساحت: مساحت
 • کل: ۶۵٫۰۴ کیلومتر مربع (۲۵٫۱۱ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۲۸ متر (۴۲۰ فوت)
جمعیت (۱ ژانویه ۲۰۰۵): جمعیت (۱ ژانویه ۲۰۰۵)
 • کل: ۴۵۴۳۶
 • تراکم: ۷۰۰/کیلومتر مربع (۱۸۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: CET/CEST (UTC+1/+2)
کدهای پستی: ۶۳۱۱۰
کدهای شماره‌گیری: ۰۶۱۰۶
پلاک خودرو: OF
وبگاه: rodgau.de
شهر ردگاو (به آلمانی: Rodgau) در ایالت هسن در کشور آلمان واقع شده‌است.
خانه کارخانه چی

| خانه کارخانه چی | خانه کارخانه چی |
| --- | --- |
نام: خانه کارخانه چی
کشور: ایران
استان: استان اصفهان
شهرستان: کاشان
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
کاربری: خانه، کارخانه
دیرینگی: دوره قاجار
دورهٔ ساخت اثر: دوره قاجار، دوره پهلوی
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۱۲۹۶۹
تاریخ ثبت ملی: ۱۹ مرداد ۱۳۸۴
خانه کارخانه چی مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در کاشان، خیابان ملا محسن فیض کاشانی، میدان ولی سلطان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۹ مرداد ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رما دونی

| رما دونی | رما دونی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۶ مهٔ ۱۹۶۰ ‏(۶۴ سال)
ملیت: ایرلند
سال‌های فعالیت: ۱۹۸۸–اکنون
رما دونی (انگلیسی: Roma Downey؛ زادهٔ ۶ مهٔ ۱۹۶۰) یک هنرپیشه، و تهیه‌کننده اهل ایرلند است.
او در فیلم دکمه‌ها بازی کرده‌است.
از سر راهم برو کنار

«از سر راهم برو کنار» (به انگلیسی: Get Outta My Way) تک‌آهنگی از هنرمند اهل استرالیا کایلی مینوگ است که در سال ۲۰۱۰ میلادی منتشر شد. این تک‌آهنگ در آلبوم آفرودیته (آلبوم) قرار داشت.
جانی (روستا)

| جانی | جانی |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: : مختصات: 
کشور: ایران
استان: سیستان و بلوچستان
شهرستان: هیرمند
بخش: مرکزی
دهستان: جهان‌آباد
جمعیت: ۰ نفر (سرشماری ۹۵)
جانی، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان هیرمند در استان سیستان و بلوچستان ایران.
جمعیت

این روستا در دهستان جهان‌آباد قرار داشته و براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۲۶۹نفر (۶۰خانوار) بوده‌است.
جایزه بزرگ آرژانتین ۱۹۵۷

جایزه بزرگ آرژانتین ۱۹۵۷ (انگلیسی: ‎1957 Argentine Grand Prix‎) یک مسابقهٔ موتوری در رشتهٔ اتومبیل‌رانی فرمول یک بود که در تاریخ ۱۳ ژانویهٔ ۱۹۵۷ در پیست اتومبیل‌رانی شهرداری شهر بوئنوس آیرس واقع در بوئنوس آیرس، آرژانتین برگزار شد. این گراند پری در میان ۸ گراند پری در فصل ۱۹۵۷، مسابقهٔ شمارهٔ ۱ بود.
در این مسابقه که در ۱۰۰ دور و به مسافت ۳۹۱٫۲ کیلومتر (۲۴۳٫۰۸۰ مایل) برگزار شد، پول پوزیشن توسط استیرلینگ ماس کسب شد و سریع‌ترین زمان برای طی یک دور پیست که برابر با ۱:۴۴٫۷ بود نیز توسط استیرلینگ ماس به ثبت رسید.
خوان مانوئل فانخیو از تیم مازراتی، ژان بهرا از تیم مازراتی و کارلوس مندیتگای از تیم مازراتی به‌ترتیب مقام‌های اول تا سوم مسابقه را کسب کردند.
رده‌بندی قهرمانی پس از مسابقه

تنها پنج جایگاه نخست از هر رده‌بندی نمایش داده شده‌است.