فهرست واژه‌های عربی با ریشه فارسی
خ

خاتون: خاتون (از ریشه سغدی)
خارخار: دغدغه
خارصینی: ماده‌ای در کیمیاگری؛ گازی بسیار گریزان که آن را تیر (عطارد) نامیده‌اند.
خاروک: خارک، رطب نارس
خاروج: خارک
خازباد: درد گلو؛ خاست‌باد
خاقان:
خاک: خاک
خال: نشانه در تن
خام: خام
خامیز: خوراکی است.
خان: خانه؛ کاروانسرا؛ خانه‌های چترنگ (شطرنج)
خانقاه: خانگاه
خانکاه: خانگاه
خوانک: جمع مکسّر از «خانک»
خانه: مقع آواز چه در زیر چه در بم
خبا: چادر پشمی
خبیاری: خایه‌بار، خاویار؛ تخم ماهی
خبازی: گل آفتابگردان
خَبَیزی: خبازی
خبجر: شکم‌گنده؛ کُپه‌گر
خبعتن: نیرومند و استوار؛ خبوه‌تن
خَتلَ :فریب داد؛ فریبکاری
خجسته: نام چند زن حدیث‌دان اصفهانی در کتابهای طبقات محدّثان
خُداینامه: شاهنامه؛ خداینامگ
خدرنق: جولاهک
خدنک: خدنگ
خدیو: بزرگ، وزیر
خُدعوبه: پارهٔ کدو؛ کدوبا (خورشت کدو)
خراج: مالیات کشاورزی
خراطین: گونه‌ای کرم سرخ که کوبیدهٔ آن مرهم زخم بوده.
خرافه: افسانه، هر سخن بی‌پایه؛ از «خرفت»
خَربز: هندوانه
خربزی: خربوز
خربشت خرپشته؛ اتاقک بالای پلکان در پشت‌بام
خربق: گل‌گاوزبان
خربندیه: خربندگان؛ کرایه‌دهندهٔ خر
خربوز: خربزه، هندوانه
خربوزه: خربوز
خربیل: زن کودن، پیرزن وارفته؛ خربال (بدقواره و سست اندام)
خرج: کیسه‌ای از گلبن برای بار کردن بر ستور
خَرخره: صدای بلند دم زدن در خواب
خَرّد: دختر خردسال
خرداذی: گونه‌ای مِی؛ از «خرداد»
خَردَق: خرده و تکه هر چیز
خردل
خرده
خَردیق: خوردنی؛ خَوردیگ هم‌قالب با شهریگ (شهری)
خَرَشَ: خراشید؛ از «خراش»
خرشوم: بینی پیش‌آمده از کوه
خِرص: برآوردِ بارِ درخت خرما پیش از برداشت
خِرص: خرس
خَرطال: قرطمان؛ خر (بزرگ) + تار
خرفج: شاخ نورستهٔ درخت؛ از «خپچه»
خرفع: خرفه؛ پرپهن
خرفیٰ: سیمای شکسته دیگری از خرفه؛ تخم جلبان
خُرّق: خوره، خورگ؛ همان که امروزه «فره» می‌گوییم
خرکاهات: خرگاه‌ها
خرکوس: خرگوش؛ گیاهی دارویی
خُرَّکی: کودن، خَرَکی
خَرّم: گیاهی دارویی؛ از «خُرم»
خرّمه: گیاهی مانند لوبیا با گلی کبود و خوشبو
خرّمیّه: پیروان بابک خرمدین
خُرَنباش: گونه‌ای ریحان
خروش: خروش
خریش: ریشخند، مسخره کردن
خریطه: کیف جای نامه‌ها؛ در زبان امروزی عربی: نقشه
خز: پارچهٔ ابریشمی، پارچه پشم و ابریشمی
خَزَرانق: خزرانگ؛ پارچه‌ای از سرزمین خزران در بالای دریای خزر
خزامی: گلی دشتی و بسیار خوشبو
خُزمیان: سگِ آبی
خُسروانی: شاهانه؛ حریر؛ ترانه؛ باده
خَش: خوش؛ کاربرد آری و خوب دارد
خَشاب: خوش‌آب؛ آب خوب و آمادهٔ کشتیرانی؛ منجنیق‌مانندهایی که در آبگینهٔ آن چراغ می‌افروختند و از کهن‌ترین فانوس‌های دریایی باستانی‌اند.
خُشاف: خوش‌آب؛ میوهٔ جوشانیده در آب شکر (همان کمپوتِ فرنگی)
خِشت: ابزاری جنگی؛ نیزهٔ کوچکی که با حلقه‌ای ابریشمی بر انگشتِ نشانه بسته و می‌توان آن را از نزدیک به‌سوی دشمن پرتاب کنند.
خشتَق: تکه پارچه‌ای که زیر بغل پیراهن دوزند.
خشخاش: گیاهی که از آن افیون گیرند.
خشخاشیه: گونه‌ای خوراکی که در کتاب‌الطبیخ آمده.
خَشسپرم: خوش‌اسپرم؛ شاه‌اسپرم
خَشکار: آردی که نخالهٔ آن گرفته نشده؛ خاگینه؛ یک گونه نان
خُشکنانَج: گونه‌ای نان روغنی؛ خشک‌نانگ
خشکنجبین: خشک‌انگبین؛ عسل خشک
خشکه: هر چیز خشک
خَشنام: خوش‌نام
خشنشار: خشن‌سر؛ مرغ سپیدسر
خُشنوج: پنبه‌دانه
خَطل: سخن بیهوده؛ ختل
خُفت: گیاه سداب
خِفتان: جامهٔ جنگ؛ گژاکند (قزاکند)
خُفتَق: کابوس، شب‌زدگی؛ خفتگ
خلخال: خروش
خلّر: دانهٔ ماش؛ گندم رومی
خلنج: چوب تیره رنگ با لکه‌های سیاه؛ خلنگ
خلنجی: دورنگه
خلنجیات: برابر فرهنگستان دمشق برای Ericaceae راسته‌ای از ۵۰ خانواده (تیره) و ۱۳۵۰ گونه
خلنجیه: گونه‌ای کاسه چوبی از خلنگ از شهر کیماک در فرارود
خلیج، شاخاب، از garika
خُمّ: قفس جوجه
خِمار: روسری زنانه؛ از «خُمار»
خُماهن: دارویی از گونه‌ای سنگ آهن
خنجر: تیغ کوتاه؛ از «خنج زدن» (با ناخن یا نوک چنگال زخم زدن یا خراشیدن چیزی)
خِنخِم: گیاهی با خارهای نازک چسبنده
خندریس: گونه‌ای شراب؛ کندریش
خندق: کندک، کنده
خنذبان: بدزبان؛ از «گندبان» (بدبو)
خندله: تنومند؛ «کندواله» (مرد خوش‌اندام)
خنذیذ: کمربلند، دلیر، سرایندهٔ خوشگو؛ از «گندواز»
خندلس: شتر پرگوشت چاق؛ «کندله»
خنفج: خُم کوچک
خنیاکرین: خنیاگر
خنیفقان: خناپگان؛ نام روستایی نزدیک فیروزآباد فارس
خواجا: خواجه، بزرگ
خُوار: پست و ناتوان؛ «خوار»
خوامز: لایهٔ نازک گوشت نپخته
خوان: سفره، سینی بزرگ
خوب: خوب؛ خُب، بسیار خوب
خوذه: کلاهخود
خُوَر: شاخه از دریا
خورنق: خورنگاه
خوش: زیبا، خوب
خولنجان: گیاهی دارویی؛ ابزار (چاشنی) برای خوراک
خوند: آقا، بزرگ؛ سبک‌شدهٔ «خداوند»
خیار: خیار
خیارشنبر: خیارچنبر
خیال: از «خولیا»
خید: سبزه؛ از «خوید»
خیر: نیکی و برتری چیزی بر چیزی
خیری: گلی زردرنگ؛ همیشه‌بهار
خیزران: نی توپر هندی
خیسفوج: پنبه‌دانه؛ خیشفوج
خشفوج
خیش
خیم