stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
هما میرافشار
ترانه‌های شاخص

از معروفترین ترانه‌های او می‌توان به «پنجره‌ها» با صدای شهره و شهرام صولتی، «توبه» با صدای شهره صولتی، «صبحت بخیر عزیزم» و «عزیز هم قسم» با صدای معین، «مینای دل» و «افسانهٔ هستی» با صدای هایده، «شما» با صدای ابی، «دل من» با صدای داریوش، «لعبت» با صدای شاهرخ، «دوسِت دارم» با صدای داوود بهبودی، «همزبونم باش» با صدای حمیرا و «دل کوچولو» با صدای مهستی اشاره کرد.
شعر گلپونه‌های وحشی دشت امیدم باصدای ایرج بسطامی و اکبر گلپا از سروده‌های معروف هما میرافشار است.
مقدمه کتاب گلپونه‌ها به قلم شاعر
سلام به تو خواننده عزیزی که سال‌ها با نواهای دل من همنوا بوده‌ای، به تو که تشویق‌های بی شائبه‌ات مرا در کاری که به ذوق و احساس و وجودم بستگی دارد یاری و توانایی بخشید، آنقدر که بتوانم پس از هفده سال اولین مجموعه شعرم را با نام تو و سلام به تو آغاز کنم.
شاید می‌توانستم ظرف سال‌هایی که گذشت چندین مجموعه از آثارم را به چاپ برسانم ولی احساس می‌کردم با تو ای خوانندهٔ عزیز نباید گندم‌نمای جوفروش باشم.
کتابی که اکنون در دست داری چکیدهٔ چند مجموعه از آثاری است که همهٔ زندگی مرا دربردارد، عصارهٔ هفده سال در خود سوختن، فریاد و فغان برداشتن و به‌صورت شعر و ترانه برسینه سپید دفتر رقم سیاه زدن است …
انتشارات

هما میرافشار در این سال‌ها کتابهای «گلپونه‌ها» و «آلاله‌ها» و «گلپونه‌ها ۲» و «۳۲۵۲ بیوگرافی» را منتشر کرده‌است.
جوایز

بهترین ترانه‌سرا در جشنوارهٔ پرشین گلدن لیونس آواردز
Persian Golden Lioness Awards
The World Academy of Arts, Literature, and Media - WAALM AWARDS OF 2006
Homa Mirafshar Best Lyricist
میکروسکوپ نیروی اتمی

میکروسکوپ نیروی اتمی* یا میکروسکوپ نیرویی روبشی (به انگلیسی: SFM:Scanning Force microscope) در سال ۱۹۸۶ توسط کوئِیْت، بنیگ و گربر* اختراع شد. مانند تمام میکروسکوپ‌های پراب پویشی* دیگر، میکروسکوپ نیروی اتمی از یک پراب (probe) تیز که بر روی سطح نمونهٔ تحت بررسی حرکت می‌کند، استفاده می‌کند.
در مورد میکروسکوپ نیروی اتمی، نوکی* بر روی کانتی‌لیور (اهرم) وجود دارد که در اثر نیروی بین نمونه و نوک خم می‌شود. عکس شماره ۱ طرز کار یک میکروسکوپ نیروی اتمی را نشان می‌دهد.
شکل شماره ۱ - ساختمان شماتیک یک میکروسکوپ نیروی اتمی
با خم شدن کانتی‌لیور، انعکاس نور لیزر بر روی آشکارسازنوری* جابجا می‌شود. بدین ترتیب می‌توان جابجایی نوک کانتی‌لیور را اندازه‌گیری کرد. از آنجایی که کانتی‌لیور در جابجایی‌های کوچک از قانون هوک پیروی می‌کند، از روی جابجایی کانتی‌لیور می‌توان نیروی برهم‌کنش بین نوک و سطح نمونه را بدست آورد. و از روی نیروی بین اتم‌های سطح نمونه و پراب، می‌توان فاصلهٔ بین نوک و سطح نمونه، یا همان ارتفاع آن قسمت از نمونه را بدست آورد.
حرکت پراب بر روی نمونه توسط دستگاه موقعیت‌یاب بسیار دقیقی انجام می‌شود که از سرامیک‌های پیزوالکتریک ساخته می‌شود. این پویشگر توانایی حرکت در مقیاس زیر آنگستروم را دارد.
میکروسکوپ نیروی اتمی در چپ و کامپیوتر کنترل کننده آن در سمت راست
شکل ۲ یکی از عکس‌های بدست آمده توسط میکروسکوپ نیروی اتمی را نشان می‌دهد.
بررسی اجمالی

میکروسکوپ نیروی اتمی یا میکروسکوپ نیرویی پویشی یک مدل از میکروسکوپ پراب پویشی با وضوح تصویر خیلی بالا است، با وضوح تصویر نشان داده شده در حد کسری از نانومتر، 1000 برابر بهتر از پردازش نوری حدی است. اطلاعات با "احساس" کردن یا "لمس" سطح با یک پراب مکانیکی جمع‌­آوری می­شود. عناصر پیزوالکتریک که حرکات کوچک ولی دقیق و صریح را با فرمان (الکترونیکی) تسهیل می‌کنند، اسکن دقیق را امکان پذیر می‌سازند.
بررسی اجمالی > توانایی‌ها

AFM سه توانایی غالب دارد: اندازه‌گیری نیرو، تصویربرداری توپوگرافی و دستکاری.
در اندازه‌گیری نیرو، AFMها  می توانند برای اندازه‌گیری نیروهای بین پراب و نمونه به شکل تابعی از جداسازی متقابل استفاده شوند. این می‌­تواند برای طیف-سنجی نیرو به هدف اندازه‌گیری‌های ویژگی‌های مکانیکی نمونه اعمال شود، مانند مدول یانگ نمونه که یک معیار سفتی است.
در تصویربرداری، واکنش پراب به نیروهایی که نمونه به آن تحمیل م‍ی‌کند می‌تواند برای تشکیل یک تصویر سه بعدی از سطح نمونه با وضوح بالا استفاده شود. این تصویر با اسکن شطرنجی از وضعیت نمونه نسبت به نوک و سپس ضبط ارتفاع پراب که در یک تعامل ثابت پراب-نمونه به دست می‌آید. سطح توپوگرافی به طور رایج به شکل یک نقشه رنگ دروغین نشان داده می‌شود. گرچه انتشار اولیه درباره میکروسکوپ نیروی اتمی توسط بینیگ، کوات و گربر در سال 1986، درباره احتمال به دست آوردن وضوح اتمی پیش‌بینی‌هایی می‌کرد، اما تا زمانی که این به واقعیت بپیوندد چالشهای آزمایشی سختی سر راه قرار داشتند. لبه‌ی پل‌ها در محیط مایع در سال 1993 توسط بینیگ و اونسورج نشان داده شد. وضوح اتمی واقعی سطح سیلیکون 7 در 7  باید کمی صبر می کرد تا بعدا توسط گیسبل کشف شود.
در دستکاری، نیروهای بین نوک و نمونه می‌توانند برای این استفاده شوند که ویژگی‌های نمونه را به شیوه‌های کنترل شده، تغییر دهند. مثال‌های این دستکاری اتمی شامل: تحریک موضعی سلول‌ها و پراب پویشی حکاک می شوند.
همزمان با حاصل شدن تصویرهای توپوگرافی، ویژگیهای دیگر نمونه می‌توانند به طور موضعی اندازه‌گیری شوند و به شکل یک تصویر، معمولا مشابه تصویرهای توپوگرافی با وضوح بالا نشان داده شوند. مثال­های این ویژگی‌ها، ویژگی‌های مکانیکی مانند سختی و قدرت چسبندگی و ویژگی‌های الکتریکی مانند رسانایی یا پتانسیل سطح هستند. در واقع، اکثر تکنیک‌های SPM گسترده شده‌­ی AFM هستند که از این حالت استفاده می‌کنند.
بررسی اجمالی > توانایی‌ها > بقیه تکنولوژی‌های میکروسکوپی

تفاوت اصلی بین میکروسکوپ نیروی اتمی و تکنولوژی‌های رقیب مانند میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی در این است که AFM از لنز و یا اشعه استفاده نمی‌کند. در نتیجه، از محدودیت وضوح فاصلهای مربوط به انحراف و انکسار و فراهم‌سازی فضا برای هدایت اشعه (با درست کردن مکش) رنج نمی‌برد، و همینطور لکه‌دار کردن نمونه‌ها لازم نیست.
چندین نوع مدل میکروسکوپ پویشگر مانند میکروسکوپ پراب پویشی (که شامل AFM، میکروسکوپ تونلی پویشی STM، و میکروسکوپ نوری روبش میدان نزدیک SNOM/NSOM، میکروسکوپ STED، و میکروسکوپ الکترون پویشی، و الکتروشیمیایی AFMمی‌شود) داریم. گرچه SNOM  و STED از نور قابل رویت، فروسرخ و یا حتی تراهرتز برای روشن کردن نمونه استفاده می‌کنند، وضوح آن‌ها محدود به حد انکسار نور نیست.
بررسی اجمالی > توانایی‌ها > بقیه تکنولوژی‌های میکروسکوپی > تاریخچه

AFM توسط دانشمندان IBM در سال 1985 ساخته شد. میکروسکوپ تونلی روبشی، پیشرو AFM، توسط جرد بینیگ و هاینریش رورر در اوایل دهه 1980 و در زوریخ مرکز تحقیق IBM توسعه یافت، ساخت این میکروسکوپ برای آنها جایزه نوبل فیزیک سال 1986 را به ارمغان آورد. بینیگ میکروسکوپ نیروی اتمی را اختراع کرد و اولین پیاده‌­سازی آزمایشی توسط بینیگ، کوات و گربر در سال 1986 انجام شد.
اولین میکروسکوپ نیروی اتمی قابل خرید در بازار در سال 1989 معرفی شد. AFM یکی از بهترین وسایل برای تصویربرداری، اندازه‌گیری و دستکاری ماده در سطح نانو است.
بررسی اجمالی > توانایی‌ها > بقیه تکنولوژی‌های میکروسکوپی > تاریخچه > کاربردها

AFM بر طیف وسیعی از رشته‌های علوم طبیعی اعمال شده است، شامل فیزیک جامدات، علم و تکنولوژی شبه رساناها، مهندسی مولکولی، شیمی و فیزیک پلیمر، بایولوژی مولکولی، بایولوژی سلولی و دارو.
استفاده‌ها در رشته فیزیک جامدات شامل موارد زیر می‌شوند، (الف) شناسایی اتم‌ها در سطح، (ب) ارزیابی تعاملات بین یک اتم خاص و اتم‌های همسایه آن و (ج) مطالعه تغییرات در ویژگی‌های فیزیکی برخواسته از تغییرات در چیدمان اتمی توسط دستکاری اتمی.
در بایولوژی مولکولی، AFM میتواند برای مطالعه ساختار و ویژگی‌های مکانیکی یا اجتماع پروتئین‌ها استفاده شود. برای مثال، از میکروسکوپ نیروی اتمی برای تصویربرداری از ریزلوله‌ها و اندازه‌گیری سختی آن‌ها استفاده می‌شود.
در بایولوژی سلولی، AFM میتوان به تشخیص دادن سلول سرطانی از غیرسرطانی بر اساس سختی سلول‌ها سعی کرد. و همینطور برای ارزیابی تعاملات بین یک سلول خاص و سلول‌های همسایه در یک سیستم رقابتی استفاده میشود. AFM میتواند برای برجسته کردن سلول‌ها برای مطالعه این‌که چطور سفتی را منظم می‌کنند یا شکل غشاء سلول هم استفاده شود.
در بعضی تغییرات، پتانسیل الکتریکی میتواند توسط طره‌های رسانا اسکن شود. در نسخه‌های پیشرفته‌تر، جریان‌ها را می‌توان از نوک به پراب منتقل کرد تا رسانایی الکتریکی یا انتقال سطح زیرین را بررسی کند، اما این یک کار چالش برانگیز است که گروه‌های تحقیقاتی کمی به طور ثابت داده می‌فرستند.
اصول

AFM شامل یک طره با یک نوک تیز (پراب) در ته آن می‌شود که برای اسکن سطح نمونه آزمایش می‌شود. طره معمولا از جنس سیلیکون یا سیلیکون نیترید با شعاع انحنای نوک در حد نانومتر است. وقتی نوک به نزدیکی سطح نمونه آزمایش آورده می‌شود، نیروهای بین نوک و نمونه به انحراف طره (با توجه به قانون هوک) منجر میشوند.
بسته به شرایط، نیروهایی که در AFM اندازه‌گیری می‌شوند، شامل موارد زیر میشوند: نیروی تماس مکانیکی است، نیروهای واندروالسی، مویینگی، پیوند شیمیایی، نیروهای الکترواستاتیکی، نیروهای مغناطیسی (به میکروسکوپ نیروی مغناطیسی MFM مراجعه کنید)، نیروی کاسیمیر، نیروی حلال‌پوشی و غیره. همراه نیرو، مقادیر اضافه‌ای هم همزمان از طریق استفاده پراب‌های تخصصی اندازه‌گیری می‌شوند.
AFM می‌تواند در چندین مود با توجه به کاربرد استفاده شود. در کل، مودهای تصویربرداری ممکن به مُدهای استاتیک تقسیم میشوند که طره با فرکانس مشخصی می‌لرزد یا نوسان میکند.
مُدهای عملکردی

شکل ۳ یک منحنی شماتیک نیرو-فاصله را برای میکروسکوپ نیروی اتمی نشان می‌دهد. در فاصلهٔ دور از نمونه، کانتی‌لیور(تیر یکسر گیردار) توسط نیروی بین‌اتمی جذب نمی‌شود و در حالت تعادل آزاد خود است. اما هنگامی که کانتی‌لیور به سطح نمونه نزدیک می‌شود، نیروهای جاذبه کانتی‌لیور را به سمت نمونه جذب می‌کنند. هنگامی که نوک با سطح در تماس است، نیروهای دافعه غالب بوده و کانتی‌لبور را دور می‌کنند. خطوط پررنگ دامنهٔ کار معمول م. ن. اها را در حالت‌های تماسی و بدون تماس نشان می‌دهند. پیکان افقی دراز، دامنهٔ معمول تماس متناوب را نشان می‌دهد.
مزایا و معایب

مزایا
سرعت بالا
سادگی تهیهٔ نمونه
اطلاعات دقیق ارتفاع
قابلیت کار در هوا، خلا و مایعات (بر خلاف میکروسکوپ‌های الکترونی)
قابلیت مطالعهٔ سیستم‌های زیستی زنده
محدودیت‌ها
بازهٔ مطالعهٔ عمودی محدود
بازهٔ بزرگنمایی محدود
وابستگی اطلاعات بدست آمده به نوع نوک میکروسکوپ
امکان آسیب دیدن نوک میکروسکوپ یا نمونه
منابعی برای مطالعه بیشتر

مقالات میکروسکوپ نیروی اتمی
کاربرد های میکروسکوپ نیروی اتمی
| ن ب ونانوفناوری | ن ب ونانوفناوری |
| --- | --- |
Overview:  History  Organizations  Popular culture  Outline 
Impact و applications:  پزشکی نانو  Nanotoxicology  فناوری نانوی سبز  Regulation 
نانومواد:  فولرنها  نانولوله کربنی  نانوذرهها 
Molecular self-assembly:  تک لایه‌های خودآرا  Supramolecular assembly  نانوفناوری دی‌ان‌ای 
نانو الکترونیک:  الکترونیک مقیاس مولکولی  Nanolithography 
میکروسکوپ پرآب پویشی:  میکروسکوپ نیروی اتمی  میکروسکوپ تونلی روبشی 
Molecular nanotechnology:  Molecular assembler  نانودستگاه  Mechanosynthesis 
   *  Commons  درگاه دانش   درگاه فناوری :    *  Commons  درگاه دانش   درگاه فناوری 
| ن ب ومیکروسکوپ پراب پویشی | ن ب ومیکروسکوپ پراب پویشی | ن ب ومیکروسکوپ پراب پویشی |
| --- | --- | --- |
| رایج |  میکروسکوپ نیروی اتمی Conductive  Infrared  Non-contact  Photoconductive  میکروسکوپ تونلی روبشی Electrochemical  Spin polarized  | Typical atomic force microscopy set-up |
| دیگر |  Ballistic electron emission  Chemical force  میکروسکوپ نیروی الکترواستاتیک  Kelvin probe force  میکروسکوپ نیروی مغناطیسی  Magnetic resonance force  میکروسکوپ نوری روبش میدان نزدیک Nano-FTIR  میکروسکوپ روبشی فوتون  Photothermal microspectroscopy  Piezoresponse force  Scanning capacitance  Scanning electrochemical  Scanning gate  Scanning Hall probe  میکروسکوپ هدایت یونی روبشی  Scanning joule expansion  Scanning Kelvin probe  Scanning SQUID microscope  Scanning SQUID microscopy  Scanning thermal  Scanning voltage  | Typical atomic force microscopy set-up |
| کاربردها |  Scanning probe lithography  Dip-pen nanolithography  Feature-oriented scanning  Millipede memory  | Typical atomic force microscopy set-up |
| همچنین ببینید |  فناوری نانو  میکروسکوپ  ریزبینی  Vibrational analysis  | Typical atomic force microscopy set-up |
مکانیزم و اجزای میکروسکوپ نیروی اتمی
شکل شماره ۲- توپوگرافی سطحی یک شیشه - اندازه: ۲۰×۲۰ میکرومتر، بازهٔ ارتفاع: ۴۲۰ میکرومتر
نوک کانتی‌لیور
شکل شماره ۳ - منحنی نیرو-فاصله
ساختار CD
رحمان هاتفی

| رحمان هاتفی | رحمان هاتفی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳۲۰
درگذشت: ۱۹ تیر ۱۳۶۲ (۴۲ سال)
علت مرگ: بر اثر شکنجه و یا خودکشی در زندان
پیشه‌ها: روزنامه‌نگار چپ‌گرا فعال سیاسی
شناخته‌شده برای: سردبیر روزنامهٔ کیهان در آستانهٔ انقلاب بهمن ۱۳۵۷
رحمان هاتفی (زادهٔ ۱۳۲۰ – درگذشتهٔ ۱۹ تیر ۱۳۶۲) همچنین مشهور با نام مستعار «حیدر مهرگان» روزنامه‌نگار چپ‌گرا، فعال سیاسی اهل ایران، سردبیر روزنامهٔ کیهان در آستانهٔ انقلاب بهمن ۱۳۵۷، سردبیر نامه مردم و عضو حزب توده ایران بود. وی در اردیبهشت ۱۳۶۲ دستگیر و در ۱۹ تیر ۱۳۶۲ در زندان توحید به روایتی زیر شکنجه کشته شد، و به روایتی دیگر در سلول زندان خود را کشت.
پیش از انقلاب

پس از ترور هوشنگ تیزابی به دست ساواک، نشریه «بسوی حزب» برای دوران کوتاهی با همت رحمان هاتفی که از نوجوانی با دکتر تیزابی دوست و تا حدود زیادی با او همفکر بود منتشر شد و سپس نشریه «نوید» جانشین آن شد و «سازمان نوید» به عنوان سازمان داخل کشور حزب توده ایران در آن دوران، به رهبری رحمان هاتفی شکل گرفت.
پیش از انقلاب > زندان

وی برای اولین‌بار در سال ۱۳۴۵ دستگیر شد و مدت یک سال را در زندان قزل قلعه گذراند. او بار دیگر در سال ۱۳۵۰ دستگیر شد و سال بعد آزاد گردید.[نیازمند منبع]
پیش از انقلاب > روزنامه‌نگاری

در سال ۱۳۵۲ هاتفی به حزب تودهٔ ایران پیوست و گروه آذرخش (یک گروه مخفی وابسته به این حزب) را ایجاد کرد. یکی دیگر از فعالیت‌های حزبی و روزنامه‌نگاری وی، همکاری با رادیو پیک ایران (رادیوی حزب تودهٔ ایران که از آلمان شرقی و سپس از بلغارستان پخش می‌شد) و نیز بنیان‌گذاری نشریه «نوید» بود که از سال ۱۳۵۶ در ایران منتشر می‌شد و از نشریات حزب تودهٔ ایران محسوب می‌شد.
در بهمن ۱۳۵۷ اکثر تیترهای کیهان کار او بود از جمله تیتر معروف مربوط به سلام نظامی جمعی از همافران نیروی هوایی شاهنشاهی ایران در مدرسهٔ علوی در مقابل روح‌الله خمینی که به گفتهٔ تیمسار عباس قره‌باغی - رئیس ستاد ارتش آن زمان - این تیتر کمر حکومت شاهنشاهی را شکست. پس از درج این تیتر تیمسار قره‌باغی از کیهان خواست که یا در شمارهٔ بعد آن را تکذیب کند یا در انتظار توقیف روزنامه باشد. هاتفی در مقابل تصمیم گرفت که از روح‌الله خمینی دربارهٔ این واقعه تأییدیه بگیرد. در شمارهٔ بعد کیهان این تأییدیه را به‌چاپ رساند. این تیتر کیهان در واقع شروع کنندهٔ سلسله حوادثی بود که به قیام همافران نیروی هوائی و سقوط رژیم در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ انجامید.
پس از انقلاب > روزنامه‌نگاری

او در تصفیه‌هایی که چند ماه پس از انقلاب در بهار ۱۳۵۸ در روزنامه کیهان صورت گرفت، از کار برکنار شد.
یکی از همکاران سابق وی، دکتر صدرالدین الهی دربارهٔ او می‌نویسد: «رحمان هاتفی روزنامه‌نگاری بود که مشخصات یک کار حرفه‌ای را از طریق تجربه در حد اعلا آموخته بود. او ارزشهای خبر و تیتر را خیلی خوب می‌شناخت. به فوت و فن روزنامه‌نگاری و پیچ و خم‌های آن به کمک استعداد درخشانش به‌خوبی آشنا شده بود… در کار آرایش صفحه و انتخاب تیتر و عکس، سلیقه‌اش بی‌مانند بود.» آقای آصفی به نقل از یکی دیگر از همکاران وی می‌نویسد: «رحمان هاتفی بچه‌ای نجیب و مهربان [بود]. یگانه بود. هر روز شوخی. یادم است لپم را می‌کشید و آن زمان که جوان هم بودم می‌گفت، پیرمرد چطوری؟ حتی یک نفر امروز نیست که از او دلخوری داشته باشد.»
نام مستعار و قلمی او حیدر مهرگان بود.
پس از انقلاب > زندان و مرگ

رحمان هاتفی در ۷ اردیبهشت ۱۳۶۲ در تهران دستگیر شد و برای بازجوئی به زندان توحید برده شد. به روایتی زیر شکنجه کشته شد، و به روایتی دیگر در سلول زندان خود را با «جویدن رگ‌هایش» کشت.
بی‌بی  کسرایی خاطره‌ای از پدرش سیاوش  کسرایی را نقل می‌کند. «ما در افغانستان بودیم که خبر کشته‌شدن رحمان هاتفی را به پدرم دادند. بسیار گریست و هر بار که خواستیم آرامش کنیم گفت: هاتفی، مرتضی کیوان دوم بود. این دوتا از دو نسل بودند، اما خیلی به هم شباهت داشتند. جگرم آتش گرفته، این اشک منو آرام می‌کنه، هرچند که حریف جگر سوخته‌ام نیست».
آثار > تألیف

اکتبر و ضد اکتبر: نقد نظری بر دیدگاه‌های چپ‌گراها و چپ‌نماها دربارهٔ دوران تاریخی و راه رشد غیر سرمایه‌داری
دیدار با آرش: بحثی در دیالکتیک منظومه آرش کمانگیر اثر سیاوش  کسرایی
چپ‌روها و مسئله‌ای به نام خرده بورژوازی
چپ‌روها و راه رشد غیر سرمایه‌داری
هنوز، مشی چریکی جدا از توده: مروری در دیدگاه‌های سازمان چریک‌های فدایی خلق و گروه راه کارگر
انقلاب ناتمام
حماسه گلسرخی
سرنخ (فیلم)

| سرنخ | سرنخ |
| --- | --- |
پوستر اکران سینمایی: پوستر اکران سینمایی
کارگردان: جاناتان لین
تهیه‌کننده: دبرا هیل
فیلمنامه‌نویس: جوناتان لین
بر پایه: Clue اثر آنتونی ای. پرت
بازیگران: تیم کوری کریستوفر لوید لزلی ان وارن مدلین کان
موسیقی: جان موریس
فیلم‌بردار: ویکتور جی کمپر
تدوین‌گر: دیوید برترتون
شرکت تولید: پالی‌گرم فیلمد انترتینمنت
توزیع‌کننده: پارامونت پیکچرز
تاریخ‌های انتشار: دسامبر ۱۳ ۱۹۸۵
مدت زمان: ۹۴ دقیقه
کشور: جمهوری وایمار
زبان: انگلیسی 
سرنخ (به انگلیسی: Clue) فیلمی ۹۴ دقیقه‌ای به کارگردانی جاناتان لین با بازی تیم کوری محصول کشور آمریکاست.
مغول

| МонголчуудMongolchuudᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ | МонголчуудMongolchuudᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ |
| --- | --- |
مرد و زن مغول، اوایل قرن سیزدهم میلادی: مرد و زن مغول، اوایل قرن سیزدهم میلادی
کل جمعیت: کل جمعیت
۹٫۵–۱۰ میلیون (۲۰۱۰): ۹٫۵–۱۰ میلیون (۲۰۱۰)
مناطق با جمعیت چشمگیر: مناطق با جمعیت چشمگیر
 مغولستان      ۲٬۹۲۱٬۲۸۷:  مغولستان      ۲٬۹۲۱٬۲۸۷
 مغولستان داخلی: ۵٬۹۸۱٬۸۴۰ (۲۰۱۰)
 روسیه: ۶۴۷٬۴۱۷
 کره جنوبی: ۳۴٬۰۰۰
 ایالات متحده آمریکا: ۱۵٬۰۰۰–۱۸٬۰۰۰
 قرقیزستان: ۱۲٬۰۰۰
 جمهوری چک: ۷٬۵۱۵
 ژاپن: ۵٬۴۰۱
 کانادا: ۵٬۳۵۰
 آلمان: ۳٬۸۵۲
 کانادا: ۳٬۷۰۱
 فرانسه: ۲٬۸۵۹
 ترکیه: ۲٬۶۴۵
 قزاقستان: ۲٬۵۲۳
 اتریش: ۱٬۹۵۵
 مالزی: ۱٬۵۰۰
زبان‌ها: زبان‌ها
زبان مغولی: زبان مغولی
دین: دین
غالباً بودیسم تبتی، پیشینهٔ شمن‌باوری اقلیت‌های: اسلام سنی، کلیسای ارتدکس شرقی، تائوئیسم، بون و پروتستانتیسم.: غالباً بودیسم تبتی، پیشینهٔ شمن‌باوری اقلیت‌های: اسلام سنی، کلیسای ارتدکس شرقی، تائوئیسم، بون و پروتستانتیسم.
قومیت‌های وابسته: قومیت‌های وابسته
مردم ترک، ختای، جورچن(منچو): مردم ترک، ختای، جورچن(منچو)
مُغول (به مغولی: Монгол، مونگول) قومیست که سرزمین مادری آنان مغولستان می‌باشد. جمعیت کنونی مغول‌ها حدود ۱۰ میلیون نفر است که بیشتر در مغولستان (۲٫۷ میلیون)، چین (۵٫۸ میلیون) و روسیه (۱ میلیون) زندگی می‌کنند. بیشتر مغولان پیرو آیین‌های بودایی تبتی و شمنیسم هستند و اقلیت‌هایی از آنان مسلمانان سنی مذهب و تعدادی هم مسیحی هستند و به زبان مغولی تکلم می‌کنند.
مطابق افسانه‌های مغولی، از آمیزش یک گرگ خاکستری-آبی با یک گوزن زرد، اولین انسان ذکور زاده شد که باتاچی‌خان نام داشت. یازده نسل بعد، دوبون و همسرش الانِ زیبا صاحب دو پسر شدند. دوبون درگذشت و بعد از مرگ او، الان سه پسر دیگر زایید؛ پسرانی که پدرشان موجودی مرموز «به زردی خورشید» بود. پنج پسر دوبون – که ۳ تا از آن‌ها از نسل پدری خداگون بودند – به بزرگسالی که رسیدند، هر کدام قبیله خود را ساختند و این پنج قبیله در کنار هم، قبیله بزرگ‌تر مغول را تشکیل می‌دادند. جوان‌ترین پسر، بودونچار، قبیله بورجیگین را تأسیس کرد که چنگیزخان به همین قبیله تعلق داشت. نتیجه بودونچار که کایدو نام داشت برای بار اول قبایل مغول را تحت یک پرچم متحد کرد. زمامداری ۵۰۸ سالهٔ خلفای عباسی با تسخیر بغداد توسط مغولان به پایان رسید به جز در مصر که قبلاً شاخه از حکومت عباسی بود.
خاستگاه مغولان

افسانه‌هایی که در بارهٔ نژاد مغولان در «تاریخ سرّی» آمده و در زمان جهانگشایی آنان تنظیم شده است، حکایت از آن دارد که نژاد مغولان از یک گرگ نر و یک گوزن ماده پدید آمده است. دیوید مورگان معتقد است که کشور کنونی مغولستان، خاستگاه نژاد مغول بوده است.
نژاد مغول

سرزمین مغولستان آب و هوای سرد و خشک دارد و با بادهای سرد و شدید همراه است. این منطقه یکی از سهمگین‌ترین و سخت‌ترین آب و هواهای جهان را دارد.
مغولان صورتی پهن، بینی خمیده، گونه‌های برجسته، چشمانی بدون شکاف و ضخیم و دارای پوست در گوشه چشم، لبانی ستبر، ریشی کم‌مایه، موهای سیاه و پوستی تیره که آفتاب، باد و سرما آن را سوزانیده است دارند. قد آنان متوسط و بالاتنه‌شان درشت و پهن است که روی ساق‌هایی خمیده قرار دارد.
زندگی مغول

مغولان در خیمه‌های نمدی به نام یورت زندگی می‌کردند. یورت‌ها از یک چارچوب چوبی سبک و پوششی از نمد برای محافظت از سرما تشکیل می‌شد. این خانه‌ها برای زندگی کوچ نشینی مناسب بود؛ و اجزاء داخل آن را به‌طور منظم در آن می‌چیدند؛ و زنان مغول مسئول جمع‌آوری تاپاله و افروختن آتش بودند.
صنایع مغولان پیشرفته نبود، قبایل گاری‌ها و چوخ‌های چوبی می‌ساختند و برای ساخت سلاح و ابزار، بر روی فلزات کار ساده‌ای انجام می‌دادند. مردان کمان، کیسهٔ چرمی و زین درست می‌کردند. کوچ‌نشینان اگر به چیزی علاقه داشته ولی نمی‌توانستند آن را بسازند برای دستیابی به آن داد و ستد می‌کردند یا گهگاه از جوامع اسکان یافته می‌دزدیدند. گاه گروهی از سواران به روستاهای چینی حمله کرده و زنان، حیوانات و کالاهایشان را با خویش می‌بردند. «در ۱۹۲ پیش از میلاد گروهی از مهاجمان کوچ نشین به روستایی در چین حمله کرده و زنی به نام کائی یان که به دانش و شاعری شهرت داشت را به اسارت گرفتند» مغولان به‌ویژه شیفتهٔ کالاهایی بودند که نمی‌توانستند درستشان کنند، همانند طلا، نقره و ابریشم؛ می‌توان گفت، مغولان زندگی خویش را به عنوان رمه‌دار و شکارچی می‌گذراندند. گاهی سلاح برداشته به لشکرکشی و غارت سرزمین‌های ثروتمند چین دست می‌زدند. سده‌ها بود گروه‌های سواران کوچ‌نشین به روستاها و شهرهای چین و بیرون مغولستان می‌تاختند و شهرهای حدود چین را غارت می‌کردند. چینی‌ها به این سواران خشن از روی استهزاء نپخته می‌گفتند. مغولان به‌عنوان کوچ‌نشین خویش را مافوق قوم‌های اسکان یافته و شیوه‌های دیگر زندگی به‌شمار می‌آوردند.
چینیان برای اجتناب از تهاجم قبایل دشتِ پهناور، به قبایل نیرومند رشوه می‌دادند و آنان را ترغیب می‌کردند تا به گروه‌های دیگر آزار رسانند. چینیان با سیاست تفرقه انداز و حکومت کن، به ایجاد ناهماهنگی در میان قبایل کمک کرده و آنان را در حالت ستیز با یکدیگر نگه می‌داشتند. به امید اینکه بتوانند با ایجاد منازعات میان قبایلِ این دشت پهناور از اتحادشان و پیش آمدن تهدیدی جدی از سوی ایشان جلوگیری کنند؛ این سیاست تا سدهٔ دوازدهم مؤثر بود تا این‌که چنگیز به آنان یورش برد.
کراکوس اهل گنجک مورخ ارمنی که به دست مغولان اسیر شد و به عنوان منشی وادار به خدمت به آنها گردید، در مورد ظاهر ژولیده و عادات غذا خوردن مغولان به اظهار نظر پرداخته که در کتاب چنگیزخان اثر مایکل هوانگ به چاپ رسیده است. «آنها زشت و ترسناک به نظر می‌رسیدند، ریش نداشتند هرچند روی گونه‌ها و بالای لب‌های بعضی‌هایشان موهای اندکی روییده بود. چشمانشان تنگ و کشیده بود و صدایشان تیز و کر کننده؛ زندگی آنها خیلی سخت بود. آنها افراد بی‌باکی بودند. هنگامی که فرصت داشتند، دائماً می‌خوردند و حریصانه می‌نوشیدند؛ اگر چنین فرصتی نداشتند، در خوردن و نوشیدن امساک می‌کردند. همه موجودات زنده را چه تمیز چه کثیف می‌خوردند و آنچه را که بیش از همه دوست داشتند گوشت اسب بود. تکه‌های کلفتی از گوشت اسب را می‌بریدند و می‌جوشاندند یا بدون نمک کباب می‌کردند…. بعضی از آنان مانند شتران به‌صورت دو زانو و بقیه به‌صورت چهار رانو می‌نشستند و غذا می‌خوردند…».
مغولان و ایران

همچنین ببینید: ایل مغل، زبان مغلی، و زبان مغولی
تا پیش از ظهور چنگیز خان، ایرانی‌ها، چینی‌ها، و سایر قوم‌های همسایه به مغولان، تتر یا تاتار می‌گفتند و اصلاً سخنی از واژهٔ مغول در میان نبوده است. مغولان تا زمان چنگیز به صورت قبایلی پراکنده زندگی می‌کردند که باعث وحشت و زحمت هم‌سایگان‌شان بودند.
چنگیز خان در اواخر سده ششم خورشیدی (اوایل سده هفتم قمری) قبایل مغول را یک‌پارچه کرد و با نیروی آنان و برخی از اقوام ترک، نیروی جنگی سهم‌گینی ایجاد نمود که بیشترِ آسیا و شرق اروپا را به تصرف خود درآورد.
جانشینان چنگیز تا بیش از یک سده بر مناطق پهناوری از آسیا و باختر اروپا (ازجمله روسیه) حکمرانی می‌کردند، ولی کم‌کم از قدرت آنان کاسته شد و مقهور (شکست‌خورده) ملل زیر فرمان خود شدند. حکومت مغولان در ایران با عنوان ایلخانان بیش از یک قرن حکومت کردند.
تموچین یا چنگیزخان

تموچین سال ۱۱۶۷ میلادی در یک خانواده آهنگر به دنیا آمد. نام او هم‌ریشه از تمور به معنی آهن بوده و پدرش یسوکای بهادر نام داشت و یک آهنگر بود. یک برادرش تموجه و یک خواهرش تمولون نام داشتند که نام آنها هم از ریشهٔ تمور است. پدرش رئیس قبیلهٔ قیات بورجیگین بود که بیشتر آنان با قبیلهٔ تایجیوت خویشاوند بودند؛ و در کرانهٔ رود اونون سکنی گزیده بودند. یسوکای در جنگ مهارت زیادی داشت، موقعی که از یک جنگ برمی‌گشت با هوئلون مادر تموچین که از قبیله مرکیت بود، برخورد کرد و باعث ازدواج یسوکای با هوئلون شد، ثمره این ازدواج یک دختر بنام تمولون (خواهر بزرگ) تموچین و سه برادر دیگر؛ جوچی قسار، قاجیون و تموجه بود و آنها دو برادر ناتنی به نام‌های بختر و بلوقتای نیز داشتند که از همسر دوم یسوکای بهادر بودند.
اجداد چنگیز و طوایف مطیع‌شان مدت‌ها پیش از یسوکای، خراجگزارِ امپراتوران چین شمالی بودند و با اکراه شدید به چینی‌ها باج می‌دادند. یسوکای در روزهای ریاستش؛ طوایف مغول همجوار یورت را به اطاعت درآورده بود و تا آنجا اقتدار پیدا کرده بود که امپراتور چین از قدرت او وحشت داشت و جماعتی را به مانع شدنش روان کرد که یسوکای پیروز شده و به زودی درکارها مستقل شد.
تموچین و برادرانش در اردویی در نزدیکی ساحل رود اونون مهارت‌های جنگی مانند اسب سواری و تیراندازی را آموختند.
در یکی از مراسم‌ها به نام آندا (سوگند) تموچین با جاموقه آشنا می‌شود و از آن پس برادر خوانده یک دیگر می‌شوند. آندا (سوگند) یکی از رسم‌های رایج بین مغولان که منجر به برادرخواندگی می‌شود. آن‌ها استخوان‌های گوسفند را به عنوان یادگار به یکدیگر داده و سوگند دوستی ابدی یاد می‌کنند. به این ترتیب دو دوست از قبایل جداگانه همدیگر را برادر می‌خواندند و یکدیگر را آندا می‌نامیدند. سپس با رد و بدل کردن هدیه‌های بین خود به آن رسمیت می‌بخشیدند. آنداها برای فرزندان یک دیگر پدرخوانده می‌شدند و در سختی‌های زندگی به همدیگر کمک می‌کردند. یاد شده است که تموچین تیری به جاموقه می‌دهد که پیکان آن از چوب سرو تراشیده شده بود و جاموقه هم تیری از شاخ گوساله به تموچین می‌دهد که سوراخ‌هایی در آن کنده شده، که وقتی پرتاب می‌شد فریاد «صفیر» می‌کشید.
وقتی که تموچین نه سال داشت پدرش یسوکای در جستجوی نامزدی برای او بود، یسوکای پس از جستجوی فراوان دختری از قبیلهٔ اونگیرات به نام بورته که یک سال از تموچین بزرگ‌تر بود انتخاب کرد که جهیزیه گران بهایی داشت. یسوکای گفته بود که یک سال پیش از ازدواج تموچین را در قبیلهٔ همسرش بگذارد؛ بنابراین یسوکای پسرش را یک سال در طایفهٔ بورته گذاشت.