stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
هنریتا لاکس

| هنریتا لاکس | هنریتا لاکس |
| --- | --- |
Henrietta Lacks circa 1945–1951: Henrietta Lacks circa 1945–1951
نام هنگام تولد: Loretta Pleasant
زادهٔ: ۱ اوت ۱۹۲۰ رونوک، ویرجینیا
درگذشت: ۴ اکتبر ۱۹۵۱ (۳۱ سال) بالتیمور
یادمان‌ها: Henrietta Lacks Health and Bioscience High School; historical marker at کلوور، ویرجینیا
پیشه: Tobacco farmer
قد: around 5 ft (150 cm) tall
همسر: David Lacks (1941–1951; her death)
فرزندان: Lawrence Lacks Elsie Lacks (1939–1955) David "Sonny" Lacks Jr. Deborah Lacks Pullum (1949–2009) Zakariyya Bari Abdul Rahman (born Joseph Lacks)
والدین: Eliza (1886–1924) and John Randall Pleasant I (1881–1969)
هنریتا لاکس یا هنریتا لکس (به انگلیسی: Henrietta Lacks) (زاده: ۱ آگوست ۱۹۲۰، درگذشت: ۴ اکتبر ۱۹۵۱) که گاهی به اشتباه، به نام هنریتا لیکس، هلن لین یا هلن لارسون نیز خوانده شده‌است، یک زن آمریکایی آفریقایی‌تبار بود که سلولهای سرطانی تومور دهانهٔ رحم او، که توسط جورج اوتو گی کشت داده شده بودند، به طرز اتفاقی و غیرمنتظره‌ای، منبعی لایزال برای تولید سلولهای نامیرا و جاودانه‌ای قرار گرفتند که برای تحقیقات و پژوهش‌های پزشکی به کار می‌روند. این سلولها، در حال حاضر به عنوان سلول هلا HeLa یا HeLa cell شناخته می‌شوند که از ترکیب دو حرف اول نام کوچک و خانوادگی Henrietta Lacks پدید آمده‌است.
جوناس سالک از سلولهای هلا برای ساخت واکسن فلج اطفال استفاده کرد.
کتاب «حیات جاودانه هنریتا لکس» نوشته ربکا اسکلوت و ترجمه حسین راسی که در سال ۱۳۹۰ در انتشارات آرامش به چاپ رسیده، به زندگی این شخص می‌پردازد.
خوک زگیل‌دار سیبویی

| خوک زگیل‌دار سیبویی> وضعیت حفاظت | خوک زگیل‌دار سیبویی> وضعیت حفاظت |
| --- | --- |
 منقرض‌شده در طبیعت  (IUCN 3.1):  منقرض‌شده در طبیعت  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: سم‌داران
تیره:: گرازان
سرده:: خوک
گونه:: خوک زگیل‌دار ویسایان
خوک زگیل‌دار سیبویی (نام علمی: Sus cebifrons cebifrons) نام یک زیرگونه از گونه خوک زگیل‌دار ویسایان است.
حسام‌الدین عالم شاه

سلطان سر حسام‌الدین عالم شاه الحاج ابن سلطان علاءالدین سلیمان شاه (جاوی: سلطان حسام الدین عالم شاه الحاج ابن المرحوم سلطان علاءالدین سلیمان شاه؛ ۱۳ مه ۱۸۹۸–۱ سپتامبر ۱۹۶۰) دومین یانگ دی پرتوان آگونگ مالایا از ۱۴ آوریل تا ۱ سپتامبر ۱۹۶۰، و ششمین سلطان سلانگور بین سال‌های ۱۹۳۸–۱۹۴۲ و ۱۹۴۵–۱۹۶۰ بود.
اوان زندگی

وی سومین پسر سلطان علاءالدین سلیمان شاه ابن راجا مودا موسی بود. از بدو تولد او تنگکو عالم شاه نامیده می‌شد. از آن جا که او دو برادر ناتنی بزرگ‌تر داشت، انتظار نمی‌رفت در کسب سلطنت موفق شود.
وی که در کالج مالایی کوالا کنگسر تحصیل کرده بود، در تأسیس انجمن پسران کالج مالایی (MCOBA) در سال ۱۹۲۹ نقش اساسی داشت.
اختلاف در سلطنت سلانگور

سلطان علاءالدین سلیمان شاه فرزندان زیادی داشت، سه پسر اول او به ترتیب زمان تولد، تنگو موسی‌الدین، تنگکو بدر شاه و تنگکو عالم‌شاه بودند. دو پسر اول از همسر اول وی، از خاندان سلطنتی کداح بودند. در سال ۱۹۲۰، موسی‌الدین به عنوان وارث سلطنت تعیین شد.
با این حال، به تحریک نماینده انگلیس، تئودور ساموئل آدامز (۱۸۸۵–۱۹۶۱؛ مشغول به کار ۱۹۳۵–۱۹۳۷)، تنگکو موسی‌الدین به دلیل «رفتار نامناسب» در سال ۱۹۳۴ از مقام وارث سلطنت برکنار گشت. آدامز وی را به قماربازی متهم کرده بود. با این حال، بسیاری از مالایی‌ها در سلانگور معتقد بودند که دلیل اصلی اخراج تنگکو موسی‌الدین امتناع وی از اجرای دستورها آدامز بوده‌است.
در ۲۰ ژوئیه ۱۹۳۶، تنکگو عالم شاه به عنوان وارث سلطنت سلانگور برگزیده گشت.
اول سلطنت کن

تنگکو عالم شاه در ۴ آوریل ۱۹۳۸ و چهار روز پس از مرگ پدرش سلطان سلانگور. در ۲۶ ژانویه ۱۹۳۹ وی در کلانگ تاجگذاری کرد. تنگکو موسی‌الدین شخصاً مدیریت مراسم را بر عهده داشت.
اشغال ژاپنی‌ها

در ۱۵ ژانویه ۱۹۴۲، سرهنگ فوجی یاما، فرماندار نظامی ژاپن در سلانگور، سلطان حسام‌الدین عالم شاه را به کاخ پادشاهی کوالالامپور احضار کرد. سلطان در مصاحبه ای با سرلشکر میناکی اعتراف کرد که وی در حمایت از انگلیسی‌ها سخنرانی کرده ولی این کار به اجبار نمایندگان انگلیس انجام شده بود. ژاپنی‌ها سلطان عالم شاه را برکنار کردند و در نوامبر ۱۹۴۳، تنگکو موسی‌الدین را به عنوان سلطان موسی غیاث‌الدین ریاات شاه، بر تخت سلطنت سلانگور نشاندند.
سلطان حسام الدین عالم شاه از همکاری با ژاپنی‌ها امتناع ورزید و در سال ۱۹۴۳، کمک هزینه ای را که به وی و فرزندانش اعطا شده بود، نپذیرفت.
دوره دوم سلطنت سلانگور

بازگشت انگلیسی‌ها سرانجام سلطان حسام‌الدین عالم شاه را به سلطنت بازگرداند، در حالی که سلطان موسی‌الدین به جزایر کوکوس تبعید شد. اگرچه او پیمان اتحادیه مالایا را امضا کرده بود، مانند همه حاکمان مالایی بعداً آن را رد کرد و از تلاش ملی گرایان مالایی برای سرنگونی این طرح حمایت آشکار نمود.[نیازمند منبع]
در ۱ مارس ۱۹۴۶، سلطان علم شاه اولین کنگره وحدت مالایی را در سالن سلطان سلیمان در کوالالامپور برگزار کرد که در استقلال خواهی مردم مالایا نقش بسزایی ایفا داشت.
انتخاب به عنوان معاون پادشاه

در ۳۱ اوت ۱۹۵۷، با هشت رأی، سلطان حسام‌الدین عالم شاه به عنوان معاون یانگ دی پرتوان آگونگ مالایا انتخاب شد.
انتخاب به عنوان پادشاه

پس از مرگ عبدالرحمان، دوره پادشاهی وی از ۱۴ آوریل ۱۹۶۰ آغاز شد. در ۳۰ ژوئیه ۱۹۶۰ او پایان وضعیت اضطراری در مالایا را اعلام کرد.
مرگ و تشییع جنازه

سلطان حسام‌الدین عالم شاه در اول سپتامبر ۱۹۶۰، در ۶۲ سالگی و بر اثر یک بیماری ناشناخته در کوالالامپور درگذشت. وی در ۳ سپتامبر ۱۹۶۰ در مقبره سلطنتی در نزدیکی مسجد سلطان سلیمان در کلنگ، سلانگور به خاک سپرده شد.
زندگی شخصی و خانوادگی

سلطان حسام‌الدین علم شاه حداقل دو بار ازدواج کرد:
در سال ۱۹۱۹ با راجه جماعه بنت احمد (۱۹۰۰–۱۹۷۳)، یک شاهدخت سلطنتی سلانگور ازدواج کرد.
در سال ۱۹۲۷ با کلثوم بنت محمود (۱۹۰۵–۱۹۹۰) پیمان زناشویی بست.
پس از او پسر راجه جماعه، تنگکو عبدالعزیز شاه، به عنوان سلطان سلانگور جانشین وی شد و عنوان سلطان صلاح الدین عبدالعزیز شاه را بدست آورد. سلطان صلاح‌الدین بعداً یازدهمین یانگ دی پرتوان آگونگ شد و مانند پدرش در حالی که مشغول به کار بود، درگذشت.
عناوین ملی و بین‌المللی > عناوین مالایایی

فدراسیون مالایا:
پیوند= عالی‌ترین نشان پادشاهی (۳۱ اوت ۱۹۵۸)
عناوین ملی و بین‌المللی > عناوین خارجی

بریتانیا:
شوالیه نشان سنت مایکل و سنت جورج (۱۹۳۸)
مدال نقره پادشاه جورج پنجم (۱۹۳۵)
مدال تاجگذاری جرج ششم (۱۹۳۷)
مدال تاجگذاری ملکه الیزابت دوم (۱۹۵۳)
برونئی:
نشان لیلا اوتاما (۲۴ سپتامبر ۱۹۵۸)
عناوین ملی و بین‌المللی > نامگذاری مکان‌ها به نام وی

چندین مکان به نام وی نامگذاری شده‌اند، از جمله:
کالج اسلام سلطان علم شاه (که قبلاً به کالج اسلام کلانگ معروف بود) به نام وی نامگذاری شد.
سکولا علم شاه (سکولا سلطان علم شاه فعلی) ابتدا در چراس و سپس پوتراجایا به نام وی نامگذاری شد.
همچنین به افتخار وی شهر شاه علم و ایستانا عالم شاه در کلانگ نامگذاری شد.
خیابان سلطان هشام‌الدین (خیابان پیروزی سابق)، کوالالامپور به نام وی نامگذاری شد
قبرستان شاه عالم
مدار شاه عالم
شاهراه شاه عالم
آرامگاه سلطنتی شاه عالم
تئاتر شاه عالم رویال
ورزشگاه شاه عالم
بزرگراه شاه عالم - پوچونگ
موزه سلطان عالم شاه
مدرسه شاه عالم، یک مدرسه ابتدایی در شاه عالم، سلانگور
مدرسه سلطان شاه عالم، دبستانی در پتالینگ جایا، سلانگور
مدرسه سلطان شاه عالم، دبستانی در پتالینگ جایا، سلانگور
مدرسه سلطان حسام‌الدین شاه عالم، یک مدرسه ابتدایی در کوالالامپور
مدرسه شاه عالم، یک مدرسه متوسطه در شاه عالم، سلنگور
مدرسه سلطان حسام‌الدین، یک مدرسه متوسطه در کلانگ، سلانگور
بیمارستان شاه عالم در شاه عالم، سلانگور
پارک گیاه‌شناسی ملی شاه عالم
ایستگاه LRT پرشیاران حسام‌الدین
دانستنی‌ها

دوران سلطنت وی کوتاهترین دوران سلطنت برای هر یانگ دی پرتوان آگونگ بود که تنها ۱۳۹ روز به طول انجامید. سلطنت پسرش، از ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۹ و ۲۱ نوامبر ۲۰۰۱، دومین دوره کوتاه مدت برای دو سال و شصت و دو روز بود.
او تنها یانگ دی پرتوان آگونگ است که هرگز به‌طور رسمی منصوب نشده‌است.
او تنها یانگ دی پرتوان آگونگ است که هرگز در ایستانا نگارای کوالالامپور زندگی نکرده‌است.
او آخرین یانگ دی پرتوان آگونگ بود که خطبه نماز جمعه را خودش خواند.
شاید برای شما هم اتفاق بیفتد

| شاید برای شما هم اتفاق بیفتد | شاید برای شما هم اتفاق بیفتد |
| --- | --- |
ژانر: اجتماعی خانوادگی درام کمدی
نویسنده: فهرست
کارگردان: فهرست
بازیگران: فهرست
کشور سازنده: ایران
زبان اصلی: فارسی
شمار فصل‌ها: ۷
شمار قسمت‌ها: حدود ۲۵۴ قسمت
تولید: تولید
تهیه‌کننده: اکبر تحویلیان
فیلم‌برداری: حمیدرضا رحیم‌زاده  عبداالله عبدی نسب
تدوین‌گر: روح‌الله هاشمی
مدت: هر قسمت حدود ۴۰ دقیقه
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: شبکه پنج
انتشار اولیه: ۱۳۸۸ – ۱۳۹۳
شاید برای شما هم اتفاق بیفتد مجموعه‌ای تلویزیونی از نوع آنتولوژی به تهیه‌کنندگی اکبر تحویلیان و کارگردانی کارگردانان مختلف است و از شبکه پنج در سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۳ پخش می‌شد. این مجموعه تلویزیونی به صورت اپیزودیک است و طولانی‌ترین مجموعه تلویزیونی تاریخ صدا و سیما است و به مناسبت‌های گوناگونی همچون اعیاد مذهبی و ملی، ماه رمضان، ماه‌های محرم و صفر و جمعه شب‌ها از شبکه پنج پخش و باز پخش شده‌است.
درباره سریال

هر قسمت از این مجموعه تلویزیونی موضوع متفاوتی دارد. «در این مجموعه سعی شده تا از داستان‌های واقعی که ممکن است برای هر یک از افراد جامعه اتفاق بیفتد، استفاده شود.»
کارگردانان

راما قویدل، احمد معظمی، محمود معظمی، سید محسن یوسفی، نوید میهن دوست، رضا ابوفاضلی، داریوش یاری، امیر مسعود آقاباباییان، منصور وثوقی، محمدرضا اکبریو حسین فلاح کارگردانانی هستند که قسمت‌های این مجموعه تلویزیونی را ساخته‌اند.[نیازمند منبع]
نویسندگان

فیلم‌نامه بیشتر اپیزودهای این مجموعه را محسن سرتیپی، طلا معتضدی، نازنین فرخلو، نیلوفر محلوجی، محمد محمود سلطانی، مصطفی زندی، مسعود کرمی، ندا نوبخت، بهار کاتوزی، حسین تراب‌نژاد و آرام چراغی نوشته‌اند.[نیازمند منبع]
بازیگران

نام برخی از بازیگرانی که در اپیزودهای شاید برای شما هم اتفاق بیفتد بازی داشتند به شرح ذیل است:
میترا حجار
ایرج نوذری
رضا یزدانی
اشکان خطیبی
ابوالفضل همراه
رسول سلیمیان
امیر کاظمی
کرامت رودساز
حمید یزدانی ابیانه
نرگس محمدی
هیلا اکرانی
شهرزاد کمال‌زاده
پریناز ایزدیار
سمیرا حسن‌پور
سولماز غنی
پویا امینی
خشایار راد
گیتی قاسمی
عمار تفتی
علی‌رام نورایی
حسن اسدی
شهرام عبدلی
محمد زارعی
پویا امینی
امیرمحمد زند
پندار اکبری
افسانه ناصری
حدیثه تهرانی
حدیث میرامینی
عباس غزالی
محسن افشانی
سمانه پاکدل
سحر قریشی
مسعود چوبین
رضا بنفشه‌خواه
نبی الله پیرهادی
هایده حائری
کیانوش گرامی
امیرحسین صدیق
مانا پاک‌سرشت
پرهام امینی
احمد یارعلی
معصومه بافنده
شقایق نوروزی
خاطره خاشعی
لیلا موسوی
رؤیا یوسفی
نیلوفر شهیدی
میلاد کی‌مرام
بهار نوحیان
روشنک گرامی
وحید شیخ‌زاده
مجتبی رجبی معمار
مجید واشقانی
سری اول

سری اول این مجموعه در سال ۱۳۸۸ ساخته و در محرم ۱۳۸۸ پخش شد.
فهرست اپیزودها:
درنگ
مکافات
شب شکار
سقوط
زنگها
هیئت دار
زمانی دیگر
بازگشت
رشوه کارگشا
طیب و طاهر
ماه در مرداب
تا انتهای خواب
تو مشغول مردنت بودی
دونده
حباب
بی‌قراری
در تاریکی
مزاحم
مثل یک مرگ
شب علی‌اصغر
همسایه ات را مقدم بدار
سری دوم

سری دوم این مجموعه به صورت ۹۰ قسمتی در سال ۱۳۸۹ ساخته و به تدریج به صورت هفتگی پخش شد.
فهرست اپیزودها:
ده قسمت مخصوص محرم ۸۹:
همپای پیاده
دور و نزدیک
دعوت
همین نزدیکی‌ها
ورای زندگی معمول
افشای راز
هشدار
قرار عاشورا
انگار گفته بودی
همنوعت را دوست بدار
سایر اپیزودها:
شاهد
سری سوم

سری سوم این مجموعه در سال ۱۳۹۰ ساخته و در ماه رمضان پخش شد.
سری چهارم

سری چهارم این مجموعه در ماه رمضان ۱۳۹۱ از شبکهٔ پنج سیما پخش شد.
سری پنجم

سری پنجم این مجموعه در سال ۱۳۹۲ برای ماه رمضان ساخته و پخش آن از شبکه تهران انجام شد.
سری ششم

سری ششم این مجموعه در سال ۱۳۹۳ برای ماه رمضان ساخته و پخش آن از شبکه تهران انجام شد.
فهرست اپیزودها:
آینه‌های رو به رو
برگشت‌ناپذیر
بزرگراه
به آهستگی
بهای ماندن
بیراهه
پیله
در میان جمع
گواهی عشق
میزان
فرار سرباز شایان
سری هفتم

سری هفتم این مجموعه که پیش تولیدش در اواخر سال ۹۲ شروع شد و در نیمه دوم سال ۱۳۹۳ و در طول سال ۹۴ ساخته و پخش آن از شبکه تهران از مهرماه سال ۹۳ تا اوایل سال ۹۴ انجام شد.
فهرست اپیزودها (کامل نیست):
نیمه گم شده
چهره به چهره
قلب شکسته
ساختمان ایدئال
جایزه ای برای قدرت
حاجت
کور دل
زندگی شرافتمندانه
گودال
راز موفقیت
مقصر
ما همه مثل همیم
آبرو
چشمان بسته
یه دروغ کوچولو
لطفاً حلالم کن
مکث
مسافر مفلس
تولد دوباره
عاشق
فهرست قسمت‌ها

با توجه به منابع موجود و اینکه علاوه بر پخش سری‌ها به صورت یک‌ماهه در محرم و رمضان برخی اپیزودها هم به صورت غیر مناسبتی ساخته شده‌اند و تعدد قسمت‌ها و در دست نبودن سال ساخت همه آنها، فهرست زیر برگرفته از سایت تلوبیون و شبکه تهران فهرست تقریباً کاملی از تمام قسمت‌های این مجموعه تلویزیونی و بازیگران اصلی آن است:
ساختمان ایدئال
زندگی دوباره
کلاف محبت
خواب صادق
آخرین پل
جبران
فقط چند روز
اتفاق خودش نمی‌افتد
دست شیطان
هنوز هستم
نیمه گمشده
چهره به چهره
جایزه ای برای قدرت
حاجت
کور دل
زندگی شرافتمندانه
گودال
راز موفقیت
مقصر
داوری
هستی و یغما
ما همه مثل همیم
آبرو
چشمان بسته (زندگی با چشمان بسته)
یه دروغ کوچولو
لطفاً حلالم کن
مکث
مسافر مفلس
تولد دوباره
عاشق
آینه‌های رو به رو
برگشت‌ناپذیر
بزرگراه
به آهستگی
بهای ماندن
بیراهه
پیله
در میان جمع
گواهی عاشق
میزان
فرار سرباز شایان
درنگ
مکافات
شب شکار
سقوط
زنگها
هیئت دار
زمانی دیگر
بازگشت
رشوه کارگشا
طیب و طاهر
ماه در مرداب
تا انتهای خواب
تو مشغول مردنت بودی
دونده
حباب
بی‌قراری
در تاریکی
مزاحم
مثل یک مرگ
شب علی‌اصغر
همسایه ات را مقدم بدار
گره بر باد
شانه‌هایی که دنیا را به دوش می‌کشند
نظر کرده
راه و بیراه
سایه‌ها
بی‌قراری
یه زندگی ساده
فقط چند روز
باغ انار
زنگها
در سراشیبی
غفلت
نقطه تلاقی
وسوسه پارکبان
سقوط
آخر خط
خاطرهٔ سپید
بعد از اولین گناه
نقطه صفر
شرطی برای زندگی
ندارها
بازمانده روز
در تاریکی
حلالم کن
انعکاس
جبران ناپذیر
توبه
ثلث شب
قرار عاشورا
در برابر چشم
حاجت
قلب شکسته
برج جهان
تغییر - و و و
مهلت یافتگان
گوشی همراه
فریب
راز
حرف مردم
بر بال باد
و نسیم می‌وزد
کپی برابر اصل
ماه در مرداب
بار کج
دور و نزدیک
برداشت دوم
مرخصی اجباری
بومرنگ
سرانجام
بهشت همین نزدیکی هاست
خود کرده را تدبیر نیست
آغاز تلخ
سه دقیقه تا زنده ماندن
بازی
همنوعت را دوست بدار
انگار گفته بودی
آن دسته از آدمها
سوگند
همپای یک پیاده
بعضی رؤیاها
برای زندگی معمول
حاج خانم
معامله پایاپای
دوباره نگاه کن
شوخی
پاپوش
برگ آخر
خواب گران
ازدواج آسان
تسویه حساب
بازتاب
بازیگر
غزلی که شیطان برای من سرود
قتل مکن
همین نزدیکی
دروغ
بهترین راه
سکوت
دنیای قشنگ
یک اشتباه
همیشه داماد
رهایی
پژواک
محدوده خطر
تقدیر
بعد از تو
آسان‌ترین راه
دوراهی
دور باطل
پیک عروس
پیش از سقوط
داستان واقعی
کسی ما را می‌بیند
داستانی دیگر
خوابگرد
حلوای نقد
کسی بین ما
نذر
طعم زندگی
با من باش
قلب مهربان
تیغ کهنه
نیمه پنهان
هشدار
سربازی
تنهایی
تهمت
شورش
در کنار هم
حقیقت
شلیک به خود
تنها برای یک شب
قول مردونه
چند لحظه خاموشی
تدبیر
شاهد
بینوایان
حقیقت
مسافر دو دنیا
برنده بازی
گنجشک‌های شاهد
نور در تاریکی
بعضی آرزوها
رؤیای تلخ
آخرین قدر
اتفاق خودش می‌افتد
اتفاق خودش نمی‌افتد
پیش از آنکه بدانی مرده‌ای
یک لقمه دروغ
آفتاب امید
فرصت دوباره
بیدار بخت
دعوت
همین نزدیکی‌ها
ورای زندگی معمولی
افشای راز
تجسس
مهمانی
قدم نو رسیده
تقی ارانی

| تقی ارانی | تقی ارانی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۳ شهریور ۱۲۸۱ تبریز، ایران
درگذشت: ۱۴ بهمن ۱۳۱۸ (۳۷ سال) تهران
علت مرگ: بیماری (و یا سمی که مأموران به او خورانده بودند)
آرامگاه: امامزاده عبدالله شهرری
ملیت: ایرانی
تحصیلات: دکترای شیمی
پیشه(ها): شیمیدان، پزشک، فعال سیاسی و نویسنده
مکتب: کمونیسم
آثار: ماتریالیسم تاریخی، مفهوم ماتریالیستی بشریت، زنان و ماتریالیسم
مخالف(ها): فردید، احسان نراقی
تقی اَرانی (۱۳ شهریور ۱۲۸۱ – ۱۴ بهمن ۱۳۱۸) سیاستمدار مارکسیست، تئوریسین، نویسنده و شیمی‌دان اهل ایران بود. وی مؤسس فکری/معنوی حزب توده ایران بود.
وی از اعضای برجسته گروه پنجاه و سه نفر بود که از اواخر سال ۱۳۱۵ تا اوایل سال ۱۳۱۶ به تدریج دستگیر و در زندان موقت تهران و قصر زندانی شدند. در این دادگاه، احمد کسروی وکیل مدافع تسخیری ارانی بود.
این گروه که به گروه ۵۳ نفر معروف شدند متهم بودند که از مرام اشتراکی و کمونیستی پیروی می‌کنند. اعضای گروه ۵۳ نفر تا پیش از دستگیری با هم ارتباطی نداشتند و این نام پس از دستگیری به آنها داده شد. با پرونده‌هایی که برای آنها ساخته شد به زندان‌های درازمدت محکوم و راهی زندان قصر شدند و برخی نیز توسط مأموران به قتل رسیدند.
زندگی

تقی ارانی در ۱۳ شهریور ۱۲۸۱ خورشیدی در تبریز زاده شد و بین روزهای ۱۰ تا ۱۴ بهمن ۱۳۱۸ به علت سَمی که مأموران به او داده بودند کشته شد و حتی مادر ارانی در غسالخانه به دلیل شکنجه‌های بسیار که بر او تحمیل شده بود چهرهٔ ارانی را نشناخت. همچنین به بیان بزرگ علوی مأموران زندان از معالجه او سر باز می‌زدند.
تحصیلات

ارانی دانش‌آموخته دانشگاه برلین بود و در ۲۸ آذر ۱۳۰۷ خورشیدی از رساله دکتری خود تحت عنوان «خواص احیاکننده اسید هیپوفسفری» دفاع کرد. ارانی پس از گذراندن یک دوره چندماهه در رشته شیمی تسلیحاتی، در نیمه دوم سال ۱۳۰۸ به ایران بازگشت.
تقی ارانی مدتی را نیز در مدارس قدیم ایران تحصیل کرده بود. مطالعات ارانی در زمینه علوم طبیعی و تجربه‌گرا هسته اولیه تفکر ماتریالیستی را در وی به وجود آورد.
فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در آلمان

در اواسط سال‌های جنگ جهانی اول، یک گروه کوچک از روشنفکران ایرانی «مجله کاوه» که علیه دشمنان آلمان و برای استقلال ایران فعالیت می‌کرد، منتشر کردند. بعد از شکست آلمان در جنگ اول جهانی (۱۹۱۸-م)، گروه نویسندگان دوره اول مجله «کاوه» شامل: محمد قزوینی، محمدعلی تربیت، ابراهیم پورداود، حسین کاظم‌زاده ایرانشهر، فضلعلی مجتهد تبریزی، محمدعلی جمالزاده و حسن تقی‌زاده به جز جمالزاده و تقی‌زاده، بقیه متفرق شدند. تقی ارانی که از طرف دولت به آلمان اعزام شده بود پس از ورود به برلین به مدت دو سال از فعالان ناسیونالیست افراطی بود و با مجله ایرانشهر و نامه فرنگستان همکاری داشت.
تقی ارانی سه سال بعد از جدایی از جریان ناسیونالیسم افراطی، در کتاب «پسیکولوژی فردی» دربارهٔ تغییر و تحول فکری در انسان چنین می‌نویسد:
«هیچ قضیه را نمی‌توان عاری از شرایط زمان و مکان و شخص متفکر تحقیق نمود. از طرف دیگر حالت شعور، هوشیاری و دانستن از خود دائماً تغییر می‌کند. خود اجتماعی من در چند سال پیش با اکنون فرق دارد…»
تقی ارانی در سال‌های بعد به این دوره از فعالیت‌های سیاسی خود در مجله «دنیا» دوره اول، خرداد ۱۳۱۴ چنین اشاره می‌کند:
«برحسب تقاضای سن و محدود بودن معلومات بد محیط چنان‌که از مقالات مجله «ایرانشهر» و مجله «فرنگستان» برمی‌آید، تابع این جنبش بودم و با دوستان خود به فارسی ویژه مکاتبه می‌کردم که به یادگار افکار ایام جوانی خود نگاه‌داشته‌ام.»
فعالیت سیاسی تقی ارانی هنگام اقامت وی در آلمان (۱۳۰۸–۱۳۰۱ شمسی) با پایه‌گذاری «فرقه جمهوری انقلابی ایران» در سال ۱۳۰۴ شمسی وارد مرحله جدیدی شد.
ارانی در آلمان با همکاری فریدریش روزن مستشرق و ادیب آلمانی کتاب «شرح ما اشکل مصادرات کتاب اقلیدس» را تألیف کرد و در مقدمه این کتاب چنین نوشت:
«به جاست که در این رساله ابتدا نام «روزن» برده شود. دکتر فریدریک روزن از دوستداران آثار شرق بود. اگرچه اشتغال رسمی او امور دیپلماسی بود و مدتی هم سمت وزارت امور خارجه آلمان را داشت و به‌طور فرعی در فن مستشرقی قدم می‌گذاشت معذالک کتاب مفید انتشار داده‌است که از آن جمله ترجمه نظمی رباعیات خیام به آلمانی، رساله «هاروت و ماروت»، «ایران در بیان و تصویر»، چاپ فارسی رباعیات و غیره می‌باشد. او در انتشار کتاب حاضر کمک مفیدی کرده‌است. از ده‌سال قبل که نگارنده، این رساله را استنساخ کرده‌ام تا یک ماه پیش این دوست پیر انتظار انتشار رساله را داشت ولی این وقتی طلوع می‌کند که او تازه غروب کرده‌است. می‌توان فهمید که تأثیر این پیش‌آمد چقدر قلب مرا سنگین نموده‌است.»
در سال ۱۳۰۸ دولت‌های بریتانیا و ایران، به کمک صنایع انحصاری فولاد گروپ، دولت آلمان را تحت فشار گذاشتند که اعضای فرقه را از کشور بیرون کند. در نتیجه احمد اسدی، تقی ارانی و مرتضی علوی به نوبت آلمان را ترک کردند تا فعالیت سیاسی خود را در محیطی دیگر پی بگیرند.
ارانی، زبان فارسی و آذربایجان

ارانی در مقالهٔ «آذربایجان یا یک مسئلهٔ حیاتی و مماتیِ ایران» در بایستگیِ پاسداشتِ ایران و گسترشِ زبانِ ملیِ ایران پرداخته‌است و در به عنوان یک ایرانیِ آذربایجانی با پان‌ترکیسم مخالفت می‌کند. او در این مقاله نویسد: «آذربایجان چنان‌که از اسمش پیدا و آشکار است مظهرِ آتشِ مقدسی است که روشنایی فکر و حرارتِ روحِ ایرانی را در ادوارِ مختلفه به عالمیان نشان داده … این ناحیه که از ازمنهٔ قدیمه مسکنِ اقوامِ آریان‌نژاد و یکی از مهم‌ترین مهدهای تمدنِ ایرانی بوده آثاری به ظهور رسانده که الحق باید تمامِ آریانهای دنیا بدان افتخار کنند … بدبختانه پس از حملهٔ وحشیانِ مشرق و تسلطِ قومِ خونخوارِ مغول، که شنایعِ اعمالِ آنها از صفحهٔ تاریخ محونشدنی است، در قسمتِ عمدهٔ آذربایجان اهالی زبانِ خود را فراموش نموده به زبانِ ترکی متکلم شده‌اند. ترکی‌زبان بودنِ بعضی از قسمتهای ایران باعثِ اشتباهِ برخی مردمانِ بی‌اطلاع (پان‌ترک‌ها) شده بدون اینکه این قبیل اشخاص قدری صفحاتِ تاریخ را ورق زده از حقیقت مطلع شوند فوراً ادعا می‌کنند که این قوم ترک و هم‌نژاد ما هستند! … اگر چه امروز از آتشکده‌های قدیمِ ایران در آذربایجان و قفقاز جز آثاری بیش باقی نمانده، ولی هنوز قلب هر آذربایجانی در محبتِ ایران آتشکدهٔ مشتعل و سوزانی است. گویا نمی‌دانند که یک نفر آذربایجانی ترک‌شدن را برای خود ننگ می‌داند. … گویا نمی‌دانند کلمهٔ «آذری» که به آذربایجانیها خطاب می‌کنند به معنیِ آتشی است که نیاکانشان در روحِ آنها به ودیعه گذاشته و آن را برای سوزاندن خرمنِ هوا و هوسِ دشمن ذخیره کرده‌اند. ما در اینجا توجهِ تمامِ ایرانیان را به این نکتهٔ مهم جلب می‌نماییم که مسئلهٔ آذربایجان یکی از مهم‌ترین قضایای حیاتی و مماتیِ ایران است و بر هر ایرانی واضح است که این ایالت برای ایران حکمِ سر را دارد.»
تأسیس فرقه جمهوری انقلابی ایران

«فرقه جمهوری انقلابی ایران» در پاییز سال ۱۳۰۴ خورشیدی به کوشش تقی ارانی که جزو گروه شصت نفری دانشجویان اعزامی بود با همکاری مرتضی علوی و احمد اسدی به‌طور غیرعلنی پایه‌گذاری شد.
پس از خلع احمدشاه قاجار، این فرقه در سال ۱۳۰۴ بیانیه‌ای به شرح زیر خطاب به ملت ایران صادر نمود:
«ملت ایران! وقتی که از راه دور به این سرزمین پر از بدبختی و فلاکت نگاه می‌کنیم چند میلیون مردم اسیر به نظر ما می‌رسد که همه گرفتار فقر و فلاکت و همه اسیر پنجه چپاول و غارتگری هستند. تاجر و کاسب ایران، دهقان و زارع ایران و آن اردوهای بزرگی که از هستی ساقط شده در کوچه و بازار به گدایی مشغولند همه اینها در زیر شکنجه و ظلم جان می‌دهند… چطور می‌شود حکومت ملی دایر کرد؟ هزاران قلب شجاع در این فکر و در این خیال در حال ضربان است. وقتی که شخص با عزت به این جمله مقدس فکر می‌کند، قربانی‌های رشید ایران را در نظر می‌آورد که برای آزادی ایران و خلاصی ملت از دست این طبقه ظالم جنگیده‌اند… ملت ایران باید خیلی از این قربانی‌ها در آستانه آزادی تقدیم کند… به ملت ایران سلام! به آزادی‌خواهان ایران سلام! به جهانگیرخان و محمدتقی خان سلام! امضاء: کمیته مرکزی فرقه جمهوری انقلابی ایران»
جزوه بیان حق مهم‌ترین بیانیه فرقه جمهوری انقلابی ایران است که در ۳۹ صفحه به سال ۱۳۰۶ در برلین منتشر و در ایران و اروپا پخش شد. این بیان‌نامه به زبان فرانسه ترجمه شد و در اختیار جراید و سازمان‌ها و حزب‌های سیاسی قرار گرفت.
در جزوهٔ بیان حق می‌خوانیم: «همان‌طور که عامل منهدم‌کنندهٔ حکومت اشراف، طبقهٔ بورژوازی بود؛ به همین شکل طبقهٔ کارگر در ممالک سرمایه‌داری عامل محو کنندهٔ حکومت بورژوازی و برقرارکنندهٔ اصول سوسیالیسم و حکومت کارگران و دهقانان خواهد بود. انقلاب ۱۹۱۷ روسیه شاهدی بر این مدعاست. پس از انقلاب بلشویکی روسیه، امپریالیسم انگلستان که نارضایتی ملت ایران را از حکومت طبقاتی اشراف به خوبی حس کرده بود، برای اجرای مقاصد خود و فریب دادن ملّت ایران، در جستجوی یک مرد ملّی برآمد که امپریالیسم انگلستان این مرد ملی را در وجود رضاخان بازیافت. یک رشته عملیات‌های رضاخان و خرید چند عدد آئروپلان مقصود هواپیما و تشکیل یک قشون دولتی که به قیمت خون مردم ایران تمام شد، باعث فریب تودهٔ تاجر و منورالفکر شده و مانع این بود که این توده پی به حقیقت رژیم کنونی ایران ببرد؛ ولی این اقدامات که مایهٔ فریب بورژوازی بود، در نظر دهقانان علی‌السویه بود. برای دهقانان ایران که در مقابل غارتگری ملاکین و اشراف دارای هیچ حقوقی نیستند، هیچ فرقی بین غارت‌گران دوران قاجار و امیران لشکر رضا خان وجود ندارد. البته اگر راهزنان دیروزی از روی اعتقادات مذهبی دارای رحم و مروت بودند، راهزنان امروزی این یکی را هم ندارند.»
پس از انتشار جزوهٔ بیان حق، فرقهٔ ارانی توانست دانشجویانی همچون محمدعلی جمالزاده، ایرج اسکندری، خلیل ملکی، عبدالحسین نوشین و محمد بهرامی را به خود جلب کند و به یک نیروی سیاسی تأثیرگذار تبدیل شود. از سوی دیگر اعضای فرقهٔ جمهوری انقلابی، بیش از پیش به کمینترن (سازمان بین‌الملل سوم کمونیستی به مرکزیت شوروی) نزدیک شدند.
حزب توده

مدت‌ها حزب توده ایران، تقی ارانی را بنیان‌گذار حزب خود اعلام کرده و او را به عنوان «شهید حزب» معرفی می‌کرد. اما این اندیشه مخالفانی نیز دارد که اخیراً توسط «حمید احمدی» نگاشته شده این ادعا مورد تردید قرار گرفت و روشن شد که به علت بیماری تیفوس درگذشته است. در عین حالی که بزرگ علوی در کتاب ۵۳ نفر از دوست دیرین ارانی که در فرنگ درس‌خوانده و با ارانی از کودکی دوستی داشته نقل می‌کند که در بدن ارانی پس مرگ سم یافت شده و با سم به قتل رسیده.