اولین‌های تبریز در تاریخ ایران
عناوین

جهت توضیحات بیشتر در مورد هر مورد، به بخش مربوطه مراجعه کنید.
| عنوان | اولین بار در تبریز | ملاحظات |  |
| --- | --- | --- | --- |
| چاپ و چاپخانه | نخستین چاپخانهٔ سربی با حروف فارسی و عربی | اولین چاپخانه در سال ۱۲۲۷ توسط شاهزاده عباس میرزا در تبریز تأسیس شد و ۱۲ سال بعد دومین چاپخانه ایران در تهران تأسیس شد. در مورد اینکه چه کسی ابتدا چاپخانه را در ایران دایر کرد و همچنین محل چاپ اولین قرآن اختلاف نظر وجود دارد. |  |
| کتابخانه | نخستین کتابخانهٔ دولتی ایران در سال ۱۳۰۰ نخستین قرائتخانه در سال ۱۲۸۲ | کتابخانه تربیت، نخستین کتابخانه عمومی دولتی ایران است که توسط محمدعلی تربیت پایه‌گذاری شد. وقف‌نامه ربع رشیدی که اولین اثر ثبت‌شدهٔ ایران در حافظهٔ جهانی است، در کتابخانه مرکزی تبریز نگهداری می‌شود. پیش از کتابخانه تربیت، در کنار مهمانخانه نظافت، در سال ۱۲۸۲ خورشیدی، نخستین قرائتخانه یا همان کتابخانه در تبریز تأسیس شده بود. |  |
| تراموا یا قطارشهری | نخستین قطارشهری ایران در سال ۱۲۸۰ | در سال ۱۲۸۰ خورشیدی، تبریز شاهد راه‌اندازی نخستین تراموای کشور برای جابه‌جایی مسافران بود. میدان محل استقرار این وسیله امروزه به قونقا باشی معروف است. «قونقا» یا تراموا از سال ۱۲۸۰ تا ۱۳۲۰ خورشیدی به مدت ۴۰ سال در تبریز، مردم را در فاصله ایستگاه راه‌آهن این شهر تا قونقا باشی جابه‌جا می‌کرد. نیروی محرکه واگن‌های قونقا، اسب‌ها بودند که واگن را روی ریل به حرکت در می‌آوردند. |  |
| کافه رستوران | نخستین کافه رستوران حدود سال ۱۲۸۴ | نخستین کافه تریا و رستوران به سبک امروزی در ایران بود که در حدود سال ۱۲۸۴ خورشیدی توسط «آقابیک ایستگاهی (شفیع فرهور)» فرزند «رشید بیگ» از مبارزان مشروطه در محله پاشاژ شهر تبریز به نام کافه خورشید تأسیس گردید. امروزه با همان نام به عنوان قهوه‌خانه فعال می‌باشد. |  |
| هتل و مهمانخانه | نخستین هتل به سبک امروزی در ایران | مهمانخانه نظافت، نخستین مهمانخانه به سبک امروزی در ایران بود که در سال ۱۳۲۱ هجری قمری (۱۲۸۲ خورشیدی)، توسط «میرزا اسحاق خان معزالدوله» در تبریز و در جوار پل قاری تأسیس شد. |  |
| رستوران | نخستین رستوران ایران | نخستین رستوران ایران، در سال ۱۲۸۲ خورشیدی در مهمانخانه نظافت توسط «میرزا اسحاق خان معزالدوله» در تبریز برپا گردید. |  |
| سینما | نخستین سینمای عمومی ایران | نخستین سالن سینمای ایران در سال ۱۲۷۹ (۵ سال پس از اختراع جهانی آن توسط برادران لومیر) با نام «سینما سولی» که توسط کاتولیک‌ها در شهر تبریز تأسیس شده بود، آغاز به کار کرد. |  |
| مدرسه | نخستین مدرسهٔ تحصیلات ابتدایی به‌شیوهٔ نوین در ایران | نخستین مدرسه تحصیلات ابتدایی به شیوه نوین در ایران به نام مدرسه رشدیه، توسط میرزا حسن رشدیه در تبریز بنیاد نهاده شد. مدرسه مموریال نیز از مدارس قدیمی شهر تبریز است که توسط آمریکایی‌ها اداره می‌شد. |  |
| کودکستان و مدرسهٔ کر و لال‌ها | نخستین کودکستان و نخستین مدرسهٔ کر و لال‌های ایران | مؤسس نخستین مدرسهٔ کر و لال‌های ایران، جبار باغچه‌بان، اولین مؤلف و ناشر کتاب کودک در ایران نیز است. یکی از کتاب‌های وی با عنوان «بابابرفی» توسط «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» به‌چاپ رسیده‌است و شورای جهانی کتاب کودک، آن را به‌عنوان بهترین کتاب کودک انتخاب کرد. |  |
| ادبیات نوین | بنیان‌گذار انشای جدید؛ نمایشنامه‌نویسی به‌زبان ترکی و فارسی | میرزا عبدالرحیم نجارزاده تبریزی معروف به «طالبوف» بنیانگذار انشای جدید نامیده شده‌است. میرزا فتحعلی آخوندزاده نیز بنیانگذار نمایشنامه‌نویسی ایران محسوب می‌شود. همچنین میرزا آقا تبریزی اولین نمایش‌نامه‌نویس ایرانی است که نمایش‌نامه‌های فارسی نگاشته‌است. |  |
| پول کاغذی | نخستین پول کاغذی | در دورهٔ «گیخاتوخان» مغول، نام پول «چاو» بود. اما مردم آن را نپذیرفتند و پس از مدتی چاپ آن متوقف شد. |  |
| سکهٔ ماشینی | تهیه حدود ۲۰۰ قطعه سکهٔ سیمین | به‌سال ۱۲۲۲ هجری قمری در زمان ولی‌عهدی عباس‌میرزا نایب‌السلطنه، ضرابخانه تأسیس شد، ولی به‌دلیل گرانی هزینه تعطیل شد. |  |
| اتاق تجارت | نخستین «اتاق بازرگانی ایران» به‌سال ۱۲۸۵ خورشیدی | نخستین اتاق تجارت ایران نیز در تبریز بنیاد نهاده شده‌است. و اولین اتاق تجارت کشور بوده. |  |
| شهربانی | نخستین نظمیه یا شهربانی به مفهوم امروزی در سال ۱۳۲۵ هجری قمری | اولین نظمیه یا شهربانی در تبریز به وجود آمد .از جمله کارهای این سازمان انتشار نشریه ای بود که بنام نظمیه تبریز منتشر شد. |  |
| شهرداری | نخستین شهرداری یا به‌اصطلاح آن روز، «بلدیه» در سال ۱۲۸۷ خورشیدی | شهرداری تبریز اولین شهرداری یا همان بلدیه ایران میباشد . ساختمان بلدیه تبریز که در مرکز شهر تبریز قرار دارد به عنوان نماد شهرداری‌های ایران شناخته شده‌است. |  |
| سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز | نخستین سازمان توسعه گردشگری شهرداری‌های کشور که برای اولین بار در تبریز مجوز گرفت و تأسیس شد | سازمان توسعه گردشگری برای اولین بار با ایجاد تعامل و همکاری با سازمان میراث فرهنگی کشور و به همت آقای دکتر صادق نجفی شهردار تبریز و شورای شهر تبریز و آقای دکتر رضا خلیلی مدیر عامل این سازمان در سال 1394 پس از کسب موفقیت‌های بسیار در زمینه گردشگری و هم‌زمان با انتخاب تبریز به عنوان پایتخت نمونه گردشگری اسلامی دنیا در سال 2018 میلادی و شهر جهانی بافت فرش و با حضور قدرتمند در نمایشگاه‌های سرنوشت ساز گردشگری بین‌المللی ، تأسیس یافت. سایت سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز بایگانی‌شده  در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine |  |
| زلزله نگاری | نخستین مرکز زلزله نگاری در تبریز | اولین پایگاه زلزله نگاری در تبریز بنا گذاشته شد . |  |
| برج سازی | تبریز اولین بلند مرتبه ساز ایران | برج ۱۱۰ طبقۀ کهکشان تبریز بلندترین برج ایران با ارتفاع 474 متر میباشد و هم‌اکنون در حال احداث است. |  |
| میدان آذربایجان | بزرگترین میدان شهری ایران | این میدان با وسعت ۱۲٬۵ هکتار و با یک و نیم برابر وسعت میدان آزادی تهران، یکی از بزرگترین میدان‌های شهری ایران به حساب می‌آید. در هر ساعت، ۱۱٫۰۰۰ خودرو، در این میدان تردد می‌کنند. |  |
اتوبوس‌های گردشگری: 
تاکسی‌های از من بپرس: 
| تلفن | نخستین مرکز تلفن ایران در سال ۱۲۸۰ خورشیدی | اولین مرکز تلفن به همت قاسم خان والی در تبریز ساخته شد. |  |
| برق | امتیاز نخستین کارخانهٔ برق ایران در سال ۱۲۸۱ خورشیدی | امتیاز اولین کارخانه برق ایران را برای احداث در تبریز به دست آورد. وی در ابتدا توانست اطراف خیابان مجیدی را روشن نماید. |  |
| کارت اعتباری اتوبوس شهری | استفادهٔ اتوبوس‌های شهری از «کارت‌های هوشمند بدون تماس» به‌جای بلیت‌های کاغذی |  |  |
| آتش‌نشانی | اولین آتش‌نشانی ایران در سال ۱۲۲۱ خورشیدی | احداث در زمان استقرار نیروهای روسی در تبریز |  |
| مؤسسهٔ خیریهٔ غیردولتی | نخستین مؤسسهٔ خیریهٔ غیردولتی در سال ۱۳۳۱ | اولین و قدیمی‌ترین موسسه خیریه غیردولتی در ایران. جمعیت خیریه نوبر است. |  |
| نخستین سینمای خودرویی کشور | نخستین سینمای خودرویی کشور در تبریز | تکنولوژی ساخت این سینمای خودرویی متعلق به کشور انگلستان است. |  |
| سامانه بلیط الکترونیکی | این سامانه برای اولین بار در ورزشگاه یادگار امام (ره) تبریز اجراشد. | این سامانه با صعود تیم تراکتورسازی تبریز به لیگ برتر در استادیوم تبریز به اجرا درآمد. |  |
| تاکسی هوایی | نخستین پرواز تاکسی هوایی ایران از تبریز به منطقه آزاد ارس انجام گرفت. | این امکان برای تردد سرمایه‌گذاران و گردشگران به این منطقه در زمان ۴۰ دقیقه به وجود آمده که بر این اساس در باند تازه تأسیس منطقه آزاد ارس در جوار دشت گلفرج، دو فروند هلیکوپتر فراهم شده‌است. |  |
| شخصیت‌ها | اولین‌ها. | حسین صدقیانی اولین فوتبالیست شاغل در اروپا - کلنل محمد تقی خان پسیان اولین خلبان ایرانی -قاسم میرزا اولین عکاس ایرانی - عظیم قیچی ساز اولین ایرانی فاتح ۱۴ قلۀ بالای هشت هزار متری جهان |  |
| قهرمان قهرمانان مسابقات جهانی ریاضی ذهنی | آتیلا کارآفرین نابغه ۸ ساله تبریزی. | آتیلا کارآفرین نابغه ۸ ساله تبریزی تنها ایرانی که برای اولین بار به مقام قهرمان قهرمانان مسابقات جهانی ریاضی ذهنی دست یافت -. |  |
| پارک مینیاتوری | اولین پارک مینیاتوری کشور در تبریز | اولین پارک مینیاتوری کشور در تبریز از تیرماه سال ۹۲ در دو فاز مورد بهره‌برداری قرار گرفته |  |
| موزه فوتبال آذربایجان | اولین موزه فوتبال در ایران | اولین موزه فوتبال ایران در تبریز در۴ام دی ماه ۱۳۹۳ مورد بهره‌برداری قرار گرفت. این موزه توسط ایوب نیکنام لاله طراحی شده و تمام وسایل موزه توسط ایشان به این مجموعه اهدا گردیده است. |  |