اصطلاحات دارویی پزشکی سنتی
حرف م

مالح: شور. آنچه در زبان نفوذ کند بدون گزندگی و جلا دهد و فعل او تفتیح و تحلیل و تسخین و جلا و غسل به اعتدال است.

مایع: آنچه ضد جامد باشد و سیلان کند و رقیق‌القوام باشد.

مَبْرُود: آن که سردی بر مزاج او غلبه دارد.

مُبَهّی: آنچه سبب تولید ریاح لطیفه در مجاری اعصاب و عضلات اعضاء تناسل گردیده محرک او شود و باعث تکوّن ماده منوی گردد مثل: لبوب.

مُجَفِّف: آنچه افناء رطوبات یا تقلیل آن کند مانند: سندروس.

مُجَمِّدْ: هر چه ضد محلّل باشد و گویند مخصوص بارد و قابض است.


مُحَرِّق: هر چه به قوه نافذه تحلیل اجزاء لطیفه و تر کرده احداث رمادیّت نماید. مثل: فرفیون.

مُحَکِّکْ: هر چه به سبب قوه نافذه حارّه تحریک اجزاء لذاعه به مسامات کند. مثل: انجره.

مُحَلِّل: هر چه تفریق خلط به حرارت مبخّره و اخراج اجزاء آن جزواً بعد جزو از موضع اشتباک خلط کند. مانند: جند.

مُحَمَّر: آنچه به سبب حرارت جذّابه جذب خون به ظاهر پوست کند مثل: ضماد انجیر با خردل.

مخدّر: آنچه تکثیف روح حساس که نفسانی باشد و روح محرک که حیوانی است به نوعی کند که مانع حس و حرکت گردد مثل: افیون، و اکثر مخدرات سرد و خشک می‌باشند.

مُخَشِّنْ: هر چه سطح عضو را زبر کند و اجزاء او را در بلندی و پستی مختلف سازد اعمّ از آنکه به سبب تکثیف او باشد مثل: عفص، یا به جهت تفریق اجزاء، مانند: خردل.

مُدِرّ: آنچه اخراج مائیت اغذیه و فضول سیاله مانند: بول و حیض و عرق و شیر نماید.

مُدَمِّل: هر چه به سبب تجفیف و تکثیف رطوبت سطح جراحت را لزج و چسبنده کرده و دهن زخم را به هم آورد. مانند: دم‌الاخوین.

مُرّ: تلخ. هر چه به سطح ظاهر زبان نفوذ کند و درشت سازد و با کراهت بوده طبع را به هم زند و فعل او تسخین و جلا و منع تعفّن است.

مُرَخّی: هر چه عضو را سست کند به حرارت و رطوبت مزاجی و قابل تمدید سازد مثل: تخم کتان.

مَرُوخ: مالیدن چیزی بر اعضاء.

مُزَلِّق:: هر چه ترطیب و تلیین سطح عضو به حدّ لغزندگی کند تا آنچه در آن محتبس باشد به حرکت او حرکت نماید. مثل: آلو بخارا.

مُزَوّاة: پراکنده.

مُسَبِّت: خوابآور و با منّوم مرادف است.

مُسَدِّد: آنچه به سبب کثافت و یبوست در مجاری محتبس شده منع دفع مواد واجب‌الدفع کند. مثل: سفیداب، یا به سبب لزوجه باعث تسدید گردد. مانند: لعابها.

مسکر: هر چه مستی آورد اعمّ از آنکه با تفریح باشد یا نباشد.

مسکّن: هر چه اخلاط و روح را از حرکت غیرطبیعی بازدارد.

مَسوح: آنچه در مالیدن آن بر بدن بسیار مبالغه در دَلک عضو نکنند.

مسهِل: هر چه اخراج فضول اعضاء از طریق امعاء کند.

مَسیخ: بی‌مزه و با تفه مرادف است.

مُشَهّی: اشتهاءآور. آنچه تحریک طبع به خواستن غذا کند.

مُصَلِّبْ: سفت کننده. آنچه ضد مرخّی باشد.

مُصْلِحْ: آنچه اصلاح حال ماکول و مشروب نماید اعمّ از آنکه رفع ضرر آن کند یا معاونت بر فعل او نماید یا حفظ قوت یا کسر حدّت او کند یا بدرقه به جهت وصول او به اعضاء گردد.

مُصَوَّل: آنچه در سوختن به حدّ رمادیت نرسد.

مَضْغْ: خائیدن چیزی.

مضمضه: هر مایعی که در دهان حرکت دهند.

مُطفی: آنچه اخلاط حارّه را کسر حدّت نماید.

معجون: دارویی سنتی که با عسل شیرین می‌شود.

مُعرّق: آنچه به سبب تلطیف رطوبات محتبسه تحت جلد را از مسامات او به ظاهر اخراج کند.

مُعَطِّسْ: هر چه به قوه نافذه تحریک مواد دماغی به جانب خیشوم کند و به سبب دفع آن عطسه حادث گردد.

مُعَطِّشْ: آنچه طبیعت را مشتاق ترویح سازد اعمّ از آنکه ترویح او با آب شود. مثل: معده و جگر، یا به هوا مثل: دل و ریه.

مُعَفِّنْ: هر چه رطوبت عضو را فاسد سازد به نوعی که بدل مایتحلل او نتواند شد بدون احداث احراق و تاکل. مانند: زرنیخ.

مُعَقَّفْ: خمیده و کج شده.

مُغْری: آنچه بالفعل یابس بوده در او رطوبت لزجه بوده که سبب حبس سیلان مواد گردد. مثل: آهک شسته.

مَغْسول: آنچه در شستن آن مبالغه کرده باشند.

مغلّظ: غلظت دهنده. آنچه خلاف ملطّف باشد.

مُفَتِّتْ: آنچه تفریق اجزاء خلط متحجر کند. مثل: زجاج محرق.

مُفَتِّحْ: آنچه منافذ عضو را از مواد دور سازد تا آسان شود اخراج خلط مجتمع از امساک آن، مانند: فطراسالیون و هر چه حریف و مرّ لطیف و سیال لطیف مایل به حرارت و مایل به اعتدال و هر چه حامض لطیف باشد، مفتح است.

مُفْجِجْ: هر چه در همه جهت به خلاف منضج و هاضم باشد.

مُفَرِّحْ: هر چه روح حیوانی و نفسانی را منبسط ساخته تعدیل مزاج او کند و حُزن را رفع نماید، مثل: شراب.

مَفْرِقْ: به فتح اوّل و کسر ثالث تارک سر و در میوه‌ها و گل‌ها هر چه سر او هموار نبوده زواید داشته باشد مفرق گویند.

مُفَشّی: هر چه ریاح مجتمعه را متفرق ساخته قابل دفع کند.

مُقَرِّح: آنچه به قوه حرارت نافذه تفریق اجزاء عضو نموده اخلاط او را به سبب حدّت فاسد و واجب‌الدفع ساخته طبیعت دفع اجزاء فاسده کند. مثل: بلادر.

مُقَطِّعْ: آنچه به سبب حرارت لطیف نفوذ کند مابین خلط لزج و سطح عضو ملاصق آن و رفع آن نماید بدون تصرف در قوام خلط، مانند: سکنجبین.

مقوّی: هر چه تعدیل مزاج و قوام اعضاء به حدی کند که قبول ریختن فضول ننموده ممانعت تواند نمود خواه بالخاصیت باشد، مثل: گل مختوم، یا به سبب تعدیل مزاج باشد، مانند: روغن گل‌سرخ.

مُقَیِّء: هر چه اخراج فضول از مری کند.

مُلَحِّم: آنچه به سبب تجفیف لطیف و تعدیل مزاج خونی که وارد موضع جراحت شود منعقد ساخته مستحیل به گوشت کند و او را منبّت‌اللحم نیز گویند.

مُلَطِّفْ: آنچه به حرارت معتدله رقیق کردن خلط غلیظ در شان او باشد. مثل: حاشا.

مُلَیِّن: اعمّ از منضج و مزلق و مخرج مافی‌المعده و الامعاء است.

مَمْضُوغ: هر چه را خائیده باشند.

مُمَلِّسْ: آنچه سطح عضو را نرم و یکسان سازد و او ضد مخشن است.

مُنْتِن: بدبو.

مَنْخُول: آنچه بیخته باشند.

مُنْضِجْ: آنچه خلط را قابل دفع سازد، اعمّ از آنکه رقیق را غلیظ کند، چون: خشخاش، یا به عکس آن، مانند: طبیخ حاشا، یا منجمد را نرم سازد، چون: حلبه.

مُوَسَّخ: آنچه منع خشک شدن جراحت کند و رطوبت او را زیاد سازد، مثل: موم روغن.