stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
میراث شاهنامه
نفوذ در ادبیات فارسی و ادبیات جهان > در پهنهٔ گیتی

افزون بر آنچه رفت، برگردان‌ها، پژوهش‌ها و چاپ‌های فراوانی دربارهٔ فردوسی و شاهنامه در سراسر گیتی انجام شده است. ترجمه‌هایی به زبان‌های اردو، ایتالیایی، بنگالی، پشتو، ترکی، چکی، دانمارکی، رومانیایی، ژاپنی، صربی، سوئدی، عبری، کردی، گجراتی، لاتین، لهستانی، مجاری و هندی انجام شده است. برابر کتابشناسی فردوسی و شاهنامه گردآوری ایرج افشار — که نوشته‌ها دربارهٔ فردوسی و شاهنامه از آغاز تا سال ۱۳۸۵ را دربرمی‌گیرد — با به‌شمار آوردن سروده‌های منسوب به فردوسی مانند یوسف و زلیخا تا سال ۱۳۸۵، ۵۹۴۲ شماره نوشتار، گفتار، فصل، کتاب منفرد و مجموعهٔ مستقل، ترجمه و منقول‌ها، نسخه‌های دست‌نویس تاریخ‌دار و بی‌تاریخ و گزیده و منثور، چاپ‌های متن شاهنامه و خلاصه‌های آن، یک یا چند داستان از آن، آثاری که برپایهٔ شاهنامه گردآوری شده‌اند، نمایش‌نامه‌ها برپایهٔ آن و چاپ‌های یوسف و زلیخا در این سال‌ها به‌دست آمده است.
بازگردانی‌ها، ویرایش‌ها و پژوهش‌ها در شاهنامه > ویرایش‌های شاهنامه

از آن میان، جلال خالقی مطلق، بازنگرانه‌ترین پیرایش شاهنامه را همراه با پژوهش‌ها و یادداشت‌های فراوان پدیدآورده است و به گفتهٔ برخی بهترین ویرایش از شاهنامه است. شاهنامهٔ ویراستهٔ جلال خالقی مطلق در ۸ جلد زیر نظر احسان یارشاطر در نیویورک به چاپ رسیده است. ویراست دوم پیرایش خالقی مطلق در دو جلد در انتشارات سخن به سال ۱۳۹۳ به چاپ رسیده است.
پیش از آن نسخه تصحیح مسکو بهترین تصحیح خوانده می‌شد. پژوهشکده شاهنامه از سال ۵۲ آغاز به تصحیح مجدد به صورت موضوعی کرد که پس از انقلاب کار نیمه تمام متوقف شد. واپسین بخش در سال ۶۴ منتشر گردید.
روی جلد شاهنامهٔ مسکو
روی جلد شاهنامهٔ خالقی
بازگردانی‌ها، ویرایش‌ها و پژوهش‌ها در شاهنامه > ویرایش‌های شاهنامه > برگردان شعر به نثر روان

دوازده تن از نویسندگان و پژوهشگران، مانند دکتر جلال خالقی، محمدعلی اسلامی ندوشن، دکتر منصور رستگار فسایی، بهرام گرگین، محبوبه کاشانی، میرجلال‌الدین کزازی، فریدون جنیدی و دیگران داستان‌های شاهنامه را به نثر آورده‌اند.
بازگردانی‌ها، ویرایش‌ها و پژوهش‌ها در شاهنامه > پژوهش‌های شاهنامه

از سدهٔ نوزدهم میلادی به این سو پژوهش‌های فراوانی دربارهٔ فردوسی و شاهنامه انجام گرفته است. ژول مول، تئودور نولدکه، سید حسن تقی‌زاده، هانری ماسه، فریتز ولف، ملک‌الشعرا بهار، محمد قزوینی، مجتبی مینوی، محمدامین ریاحی، محمدعلی اسلامی ندوشن، ابوالفضل خطیبی و شاهرخ مسکوب از شناخته‌شده‌ترین پژوهشگران دربارهٔ فردوسی و شاهنامه هستند.
آثار پیرامون شاهنامه > برگزیدهٔ ابیات شاهنامه

برگزیدهٔ ابیات شاهنامه نامی فراگیر برای کتاب‌هایی است که بخش‌هایی از شاهنامه فردوسی را دربرمی‌گیرند و در درازنای دوران‌های گوناگون گردآوری یا چاپ گردیده‌اند. دکتر کتایون مزداپور در پیشگفتاری که بر برگزیدهٔ شاهنامهٔ فردوسی (به گزینش دکتر احمدعلی رجایی بخارایی) نگاشته است می‌نویسد:
«حجم سنگین شاهنامه، مانع بزرگ بازخوانی و آشنایی نزدیک با آن، به ویژه در روزگار ما، مردم شتابزده را از اخت‌شدن با مجموع حوادث و روند کلی و پیوستاری داستان‌های خود بازمی‌دارد، و موجب بوده است که تهیه‌کردن گزیده‌ای از شاهنامه از عهدی نزدیک به زمان فردوسی آغاز شود.»∗
آثار پیرامون شاهنامه > برگزیدهٔ ابیات شاهنامه > برگزیده‌های مشهور

برگزیده‌ای گمشده از مسعود سعد سلمان که گزینشی بوده است از بیت‌های حکمت‌آمیز شاهنامه که به احتمال، متعلق به قرن ششم است.
برگزیدهٔ شاه‌جهانی
دو برگزیده از محمد علی فروغی با نام‌های خلاصهٔ شاهنامه و منتخب شاهنامه∗
محمودسپاسی. مجموعه ابیات برگزیده از نُه جلد شاهنامهٔ فردوسی، تهران، ۱۳۴۷.
حبیب یغمایی. فردوسی در شاهنامه، تهران، انتشارات یغما، ۱۳۵۳.
نخبه‌ای از شاهنامه (گزیدهٔ اشعار داستانی شاهنامه) و داستان‌های ایرانیان از مجتبی مینوی∗
احمدعلی رجایی بخارایی. برگزیدهٔ شاهنامهٔ فردوسی، به کوشش کتایون مزداپور، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ سوم ۱۳۸۱.
آثار پیرامون شاهنامه > کتاب‌های نوشته‌شده بر پایهٔ شاهنامه

شاهنامه امین در هفت جلد مکمل و متمم شاهنامه فردوسی به نظم و نثر توسط پروفسور سید حسن امین بازآفرینی شده است.
از رنگ گل تا رنج خار (شکل‌شناسی داستان‌های شاهنامه) نوشتهٔ قدمعلی سرامی
هزارافسان کجاست؟، نوشته بهرام بیضایی
پارسیان و من (در سه جلد: کاخ اژدها، راز کوه پرنده، رستاخیز فرامی‌رسد) نوشتهٔ آرمان آرین
نامهٔ باستان (در ۹ جلد) نوشتهٔ جلال‌الدین کزازی
تصحیح شاهنامه به کوشش جلال خالقی مطلق و با همکاری محمود امیدسالار و ابوالفضل خطیبی
تصحیح دوره هشت جلدی از نسخهٔ شاهنامه فلورانس  به کوشش عزیزالله جوینی که هفت جلد آن توسط انتشارات دانشگاه تهران برای چندمین بار چاپ شده و جلد هشتم در مراحل چاپ می‌باشد.
ویرایش شاهنامه به کوشش فریدون جنیدی (دورهٔ شش جلدی)
آمار بیانگر آن است که شمار رجوع و بهره از شاهنامه فردوسی در ایران بالاست. بر اساس آمار، شاهنامهٔ فردوسی در سال ۱۳۹۳ بیش از ۵۰ بار در کشور چاپ و ۱۴۰ بار نیز بازنویسی شده است. در این سال ۴۰هزار نسخه از متن شاهنامه در کتاب‌های گوناگون استفاده شده است. این بدان معنی است که روزی ۱۲۰۰ نسخه به نام فردوسی رقم خورده است.
آثار پیرامون شاهنامه > فیلم‌های ساخته‌شده بر پایهٔ شاهنامه

در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، عبدالحسین سپنتا دست به کار ساخت فیلم «فردوسی» برای نمایش در جشن هزارهٔ فردوسی در توس شد. در سال ۱۳۳۶، مهدی رئیس فیروز فیلم «رستم و سهراب» را کارگردانی کرد. همچنین در زمینهٔ شاهنامه، فیلم‌های «بیژن و منیژه» به کارگردانی منوچهر زمانی در سال ۱۳۳۷، «سیاوش در تخت جمشید» به کارگردانی فریدون رهنما در سال ۱۳۴۶، «مردان سحر» به کارگردانی اسماعیل نوری‌علاء در سال ۱۳۵۰، «شاهزادهٔ ایرانی» به کارگردانی محمد نوری‌زاد در سال ۱۳۸۴ و مجموعه انیمیشن سه بخشی «افسانه ماردوش» به کارگردانی حسین مرادی‌زاده در سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴ ساخته شده است.
بوریس کیمیاگرف (کارگردان یهودی‌تبار تاجیک و زادهٔ سمرقند) که به فردوسی مهری بسیار داشت، پرهزینه‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای تاجیکستان («پرچم کاوهٔ آهنگر» در سال ۱۹۶۱، «داستان رستم» و «رستم و سهراب» در سال ۱۹۷۱ و «داستان سیاوش» در سال ۱۹۷۶) را ساخت. همچنین ویشرام بِدِکار فیلم «رستم و سهراب» را در سال ۱۹۶۳ ساخته است.
هزارهٔ شاهنامه در یونسکو

۲۵ اسفند ۱۳۸۸ هزارمین سالگرد پایان سرایش شاهنامه است. هزارهٔ شاهنامه در فهرست رویدادهای فرهنگی، هنری و علمی در سال‌های ۲۰۱۰–۲۰۱۱ میلادی به پیشنهاد بنیاد فردوسی از سوی ایران در یونسکو به ثبت جهانی رسیده است. به همین روی برای گرامی‌داشت این رویداد در کشورهای گوناگون برنامه‌های دامنه‌داری برپا شد. جشن جهانی هزارهٔ شاهنامه با حضور نمایندگان ۱۹۲ کشور عضو یونسکو در ۳۱ مارس ۲۰۱۰ (۱۱ فروردین ۱۳۸۹) در شهر پاریس، فرانسه (مقر یونسکو) به کوشش بنیاد فردوسی برگزار شد.
همچنین با همکاری انجمن دوستی ایران و آلمان و بنیاد فردوسی ایران، آیین بزرگ‌داشت پایان هزارهٔ شاهنامه در برلین، آلمان در ۲۸ مهٔ ۲۰۱۰ (۷ خرداد ۱۳۸۹) برگزار شد. بهانهٔ برگزاری این بزرگ‌داشت، ثبت هزارهٔ شاهنامه در یونسکو بود. در این برنامه سخنرانان و پژوهشگران از زاویه‌های گوناگون به ارزش‌های تاریخی و ادبی شاهنامه، اثرگذاری آن در فرهنگ ایرانی، چگونگی بازتاب آن در هنر و ادبیات اروپایی و زندگی فردوسی پرداختند. این آیین در تالار کنسرت هاوس برلین در ژاندارمارن مارک برگزار شد.
در بخش نخست، پس از شناساندن فعالیت‌های انجمن دوستی ایران و آلمان و بنیاد فردوسی از سوی محمدحسین توسی‌وند (از پایه‌گذاران دو انجمن)، بخشی از سخنرانی‌ها به زبان آلمانی و بخشی به زبان پارسی انجام شد. در این بخش افرادی همچون ناصر کنعانی (استاد پیشین دانشگاه برلین)، بیژن غیبی (پژوهشگر تاریخ و ایران‌شناس ساکن آلمان)، اسدالله حبیب (استاد پیشین دانشگاه در افغانستان)، فریدون جنیدی (بنیانگذار و مسئول بنیاد نیشابور و عضو هیئت امنای بنیاد فردوسی) و روشن رحمان (استاد دانشگاه زبان و ادب پارسی در تاجیکستان) سخنرانی کردند. بازپسین سخنران این آیین نیز اولریش مارزولف (استاد دانشگاه گوتینگن و اسلام‌شناس آلمانی) بود. در بخش دوم هم مرجان صادقی از ایران به نقالی و شاهنامه‌خوانی پرداخت و گروه موسیقی محلی بانو به سرپرستی مریم آخوندی هنرنمایی کرد.
سنجش و تفسیر شاهنامه > دیدگاه انتقادی احمد شاملو و واکنش‌های دیگران

احمد شاملو در فروردین‌ماه ۱۳۶۹(هجری خورشیدی) در نشست‌هایی در دانشگاه برکلی کالیفرنیا با بیان سخنانی پیرامون شاهنامه به گفتگوهای بسیاری دامن زد. او دربارهٔ ضحاک گفت:
«ضحاک در دورهٔ سلطنت خودش که درست وسط دوره‌های سلطنت جمشید و فریدون قرار داشته طبقات را در جامعه به هم ریخته بوده است. حضرت فردوسی در بخش پادشاهی ضحاک از اقدامات اجتماعی او چیزی بر زبان نیاورده، به همین اکتفا کرده است که او را پیشاپیش محکوم کند و در واقع بدون این‌که موضوع را بگوید و حرف دلش را بر دایره بریزد، حق ضحاک بینوا را گذاشته کف دستش دو تا مار روی شانه‌هایش رویانده…»
شاملو بر این باور بود که ضحاک با رهبری توده‌های مردم، بر نظام طبقاتی جمشید به پا خاسته و کاوه فردی ضدانقلابی و در برابر توده‌های مردم بوده است. او می‌گوید:
«ضحاک فردوسی درست همان گئومات غاصبی است که داریوش از بردیا ساخته بود… می‌بینید دوستان، که حکومت ضحاک افسانه‌ای با بردیای تاریخی را ما به غلط و به اشتباه مظهری از حاکمیت استبدادی و خودکامگی و ظلم و جور و بیداد فردی تلقی کرده‌ایم. به عبارت دیگر شاید تنها شخصیت باستانی خود را که کارنامه‌اش به شهادت کتیبه بیستون و حتی مدارکی که از خود شاهنامه استخراج می‌توان کرد سرشار از اقدامات انقلابی توده‌ای است، بر اثر تبلیغات سوئی که فردوسی بر اساس منافع طبقاتی و معتقدات شخصی خود برای او کرده به بدترین وجهی لجن‌مال می‌کنیم و آنگاه کاوه را مظهر انقلاب توده‌ای به حساب می‌آوریم. درحالی‌که کاوه در تحلیل نهایی عنصری ضد مردمی است.»
سنجش و تفسیر شاهنامه > دیدگاه انتقادی احمد شاملو و واکنش‌های دیگران > تنقیح بهرام بیضایی

بهرام بیضایی در کتاب هزارافسان کجاست؟ این نگرش را − که با برخوانی «اژدهاک» از خودش و با نوشتار علی حصوری در روزنامه کیهان در سه‌شنبه ۲۱ تیرماه ۱۳۵۶ آغاز شده‌بود − پذیرفتنی نمی‌یابد و آن را دنبالهٔ دگرگشت‌های افسانه این بار به شکل «اژدهای شورشی» در روزگار نو می‌داند. پی آوردِ سوّم هزارافسان کجاست؟ با نام «اژدهای شورشی» این موضوع را به تفصیل می‌کاود.
سنجش و تفسیر شاهنامه > دیدگاه انتقادی احمد شاملو و واکنش‌های دیگران > نگرش جلال خالقی مطلق

جلال خالقی مطلق نیز در گفتگویی باور شاملو را نادرست و نشانهٔ ناآگاهیش از شاهنامه دانسته است.
سنجش و تفسیر شاهنامه > دیدگاه انتقادی احمد شاملو و واکنش‌های دیگران > عقیدهٔ محمود امیدسالار

محمود امیدسالار نیز رأی شاملو را نادرست و غیرتخصّصی شمرده.
سنجش و تفسیر شاهنامه > دیدگاه انتقادی احمد شاملو و واکنش‌های دیگران > نظر فریدون جنیدی

فریدون جنیدی در پاسخ به گفته‌های شاملو در کنار رد آن، باور دارد که ضحاک یک شخص نیست، بلکه بیانگر دورهٔ پادشاهی بابلیان بر ایران است که هزار سال به درازا کشیده است.
پژوهشکده‌های شاهنامه

بنیاد شاهنامه فردوسی، مؤسسه تحقیقاتی وابسته به وزارت فرهنگ و هنر، در سال ۱۳۵۰ با هدف پیشبرد پژوهشهای دربارهٔ شاهنامه فردوسی، و تصحیح و انتشار متن انتقادی شاهنامه بنیان‌گذاری شد. سرپرستی علمی بنیاد از ابتدای بنیان با مجتبی مینوی و از سال ۱۳۵۵ با محمدامین ریاحی بود. کوشش‌های این بنیاد شامل گردآوری نسخه‌های شاهنامه و بن‌مایگان پژوهشی دربارهٔ شاهنامه از سراسر جهان، و ارزیابی آن‌ها به منظور تصحیح متن شاهنامه، و برابر نهادن نسخه‌ها و تهیه متن تصحیح‌شده از بخش‌های مختلف شاهنامه توسط پژوهشگران بنیاد بود. از برجسته‌ترین پژوهشگران بنیاد شاهنامه، جلال خالقی مطلق و احمد تفضلی بودند. پس از انقلاب اسلامی بنیاد شاهنامه همراه با چند مؤسسهٔ پژوهشی دیگر در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی) ادغام شد.
دومین پژوهشکده شاهنامه در خرداد ۱۳۹۳ (ژوئن ۲۰۱۴) در کالج پِمبرُکِ دانشگاه کمبریج گشایش یافت. مرکز شاهنامه دانشگاه کمبریج دارای آرشیو بزرگی از نگاره‌های نسخه‌های خطی شاهنامه مربوط به سده‌های گوناگون است. مدیریت این مرکز اکنون با فیروزه عبدلله‌یوا، استاد و پژوهشگر تاریخ و هنر ایران در این دانشگاه است. دانشگاه کمبریج توانست با کمک مالی بیتا دریاباری (سرمایه‌دار و خیّر ایرانی-آمریکایی) مرکز شاهنامه‌پژوهی را در بخش ایران‌شناسی این دانشگاه تأسیس کند. این مرکز در آغاز با کمک مالی ۲میلیون دلاری به پروژهٔ شاهنامهٔ دانشگاه کمبریج که در سال ۱۹۹۹ به کوشش چارلز ملویل پدید آمده‌بود، آغاز به کار کرد. کالج پِمبرُک که پیشینه‌ای ششصد ساله دارد یکی از ۳۱ کالج دانشگاه کمبریج است که کارنامهٔ برجسته‌ای در ایران‌شناسی دارد.
برگی از شاهنامه مربوط به سدهٔ هشتم هجری که مربوط به داستان رستم و اسفندیار است. (متن شعر را می‌توانید افزون بر نگاره در اینجا بخوانید:)
این برگ از نمونه دست‌نویس‌های کهن است که از قاعدهٔ ذال معجم پیروی کرده‌اند
صفحه‌ای از ترجمه شاهنامه به گرجی. تاریخ پیدایش این اثر مشخص نیست.
چند شاهنامه خطی در موزه فردوسی
هزارهٔ شاهنامه در یونسکو
محراب مسجد

محراب مسجد کاروانسرای دیر گچین
محراب مسجد ایاصوفیه‌ی استانبول
مِحراب یا نمازگاه پیشوا، طاق‌نمایی است که جهت قبله را در مسجد نشان می‌دهد که پیشوای دینی یا پیش‌نماز در اثنای نماز گزاردن در آن می‌ایستد. در مسجدها محراب در وسط قبله مسجد قرار دارد. به‌طوری‌که با ایستادن امام یا پیش نماز رویش به سمت قبله باشد و نماز بگزارد. طرز قرار گرفتن محراب، جهت قبله را در داخل مسجد مشخص می‌کند. در واقع مذبح کلیسای مسیحی شکل کوچک شده محراب است. وجود محراب در همه مساجد لازم نیست. در مسجدی که به‌طور صحیح جهت یافته دیوار قبله به عنوان شاخصی هدایتگر، محراب را غیرضروری می‌کند
محراب مسجد امیرچقماق یزد
گودی محراب

دلیل اینکه در بعضی از مساجد محراب کمی گودتر از کف بقیه جای‌های دیگر مسجد است این است که امام جماعت باید پایین‌تر از مردم نماز بخواند. در واقع محراب باید یا گودتر باشد یا حداقل مساوی دیگر قسمت‌های زمین نماز گذاران باشد. گودی محراب مانند سنگر جنگ در راه خدا بوده و امام جماعت نیز به عنوان جنگجویی در راه خدا در جنگ حق علیه باطل است؛ و امام جماعت وظیفهٔ سنگینی در برابر اسلام دارد که باید به نحو احسن از ارزش‌های اسلام دفاع کند. گودی محراب به امام جماعت با قرار گرفتن در محراب کمک می‌کند که این وظیفه‌ای که بر دوشش است را از یاد نبرد. همچنین است که برخی بر این عقیده‌اند که امام جماعت به دلیل اینکه نمادی از اسلام است در هنگام نماز در محراب مسجد باید پایین‌تر باشد تا عظمت خدا را از یاد نبرد، مغرور نشود و احساس برتری نسبت به مردم را نداشته باشد.
ریشهٔ واژه

ریشهٔ واژهٔ محراب، از پرستشگاه‌های آیین مهرپرستی که در ایران و بین‌النهرین رواج داشته‌است الگو برداشته شده که به آن مهرابه می‌گفته‌اند. سپس این واژه پس از یورش اعراب به ایران به محرابه تبدیل گشت. گرچه مسلمانان بر این باورند که ریشهٔ محراب از فعل حرب (به معنی «جنگیدن»، از ریشهٔ ح ر ب) است و بنابراین محراب هم به معنی «میدان جنگ» است و اشاره به «محل جنگیدن با شیطان» دارد و این را به حدیثی نبوی هم ارتباط می‌دهند. برخی دیگر این توضیح را برای ارتباط این واژه و فعل کافی نمی‌دانند و محراب را وام‌واژه می‌دانند و به دنبال ریشهٔ آن در زبان‌های دیگر هستند؛ مثلاً واژهٔ اتیوپیایی mekwerab، یا واژهٔ عبری ḥorḇôt (به معنی «خرابه»، «قصر»، و معانی دیگر). البته این تئوری نامحتمل دانسته می‌شود. گفته می‌شود این واژه پیش از اسلام برای اشاره به نوعی بنا به کار می‌رفته‌است.
نقشه محراب

نقشه‌های محرابی ریشه در آیین مهر دارد، معنی و ریشه درست قانع‌کننده‌ای در زبان عربی ندارد. می‌گویند یعنی محل جنگ (حرب) اما محراب جای جنگ نیست. ریشه این واژه را دکتر محمد مقدم استاد دانشگاه ادبیات روشن کرد. آب، آو و آوه به معنی ساختمان، خانه و امثال آن است. سردابه یعنی خانه سرد. گرمابه یعنی خانه گرم، محراب یعنی خانه مهر. نخستین محراب‌ها هم متعلق به آیین مهر است. محراب‌ها به شکل گنبد ساخته می‌شدند و در دو طرف آن نمادهای طلوع و غروب وجود داشت.
نقشه محرابی در ایران به شکل‌های مختلف بافته شد. اطراف و درون آن را به صدها طریق آراسته‌اند، اما حاشیه‌های آن، اگر هراتی یا دوستکامی باشد، با محراب و آیین مهر ارتباط دارد.
در تعداد زیادی از محرابی‌ها از خط (دعاها، نام‌های خدا و سوره‌های قرآن) استفاده می‌شود. حتی نمونه‌های دوره صفوی در این مورد جذاب نیست. نه خط زیباست نه طرح متناسب، به‌طوری‌که اگر بناست بافت آن‌ها تجدید یا شبیه آن نقشه‌ها طراحی شود، تجدید نظر اساسی لازم دارد.
دولت آزاد کنگو

دولت آزاد کنگو یک دولت بزرگ در مرکز آفریقا میان سال‌های ۱۸۸۵ تا ۱۹۰۸ بود که در اتحاد شخصی با لئوپولد دوم، شاه بلژیک، بود. در ۲۹ مهٔ ۱۸۸۵ توسط پادشاه بلژیک، لئوپولد دوم، به عنوان دولت آزاد کنگو نام‌گذاری شد. دولت توسط یک شرکت غیردولتی زیر نظر شخص شاه اداره می‌شد تا اینکه دولت بلژیک در سال ۱۹۰۸ با اکراه ادارهٔ مستقیم آن را به دست گرفت.
عاقبت حکومت لئوپولد در کنگو به دلیل بدرفتاری فزاینده با مردمان بومی به بدنامی و رسوایی کشید. لئوپولد به اسم کمک به مردم محلی و توسعهٔ منطقه، در واقع عاج، لاستیک طبیعی، و مواد معدنی را از حوزهٔ کنگوی علیا استخراج می‌کرد و در بازار جهانی می‌فروخت. دولت آزاد کنگو تحت رهبری لئوپولد دوم به یکی از بزرگ‌ترین رسوایی‌های بین‌المللی اوایل قرن بیستم مبدل شد. گزارش راجر کیسمنت، کنسول بریتانیا، به دستگیری و مجازات مقامات سفیدپوست منجر شد که مسئول کشتارهای دورهٔ سفرهای اکتشافی برای جمع‌آوری لاستیک در ۱۹۰۳ بودند.
خشونت فزاینده مقامات این دولت علیه بومیان موجب شد تا بلژیک در سال ۱۹۰۸ کنترل کامل کنگو را به‌دست بگیرد و کنگوی بلژیک ایجاد شد.
اکتشاف اولیه اروپا

دیگو کایو به اطراف دهانهٔ رودخانه کنگو در سال ۱۴۸۲ سفر کرد. تا اواسط قرن نوزدهم، کنگو که در قلب آفریقای مستقل بود، استعمارگران اروپایی به ندرت وارد شدند که با مقاومت شدید محلی همراه بود. جنگل‌های بارانی، باتلاق و مالاریا و سایر بیماری‌ها یک محیط دشوار برای اروپایی‌ها برای استقرار ایجاد می‌کرد. در غیاب مزایای اقتصادی واضح، کشورهای غربی در ابتدا تمایلی به استعمار کردن منطقه نداشتند.
ویلفرد زاها

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 ویلفرد زاها درحال بازی در کریستال پالاس در سال ۲۰۱۶:  ویلفرد زاها درحال بازی در کریستال پالاس در سال ۲۰۱۶
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
نام کامل:  چاک ویلفرد رینولدز زاها
زادروز:  ۱۰ نوامبر ۱۹۹۲ ‏(۳۲ سال)
زادگاه:  آبیجان، ساحل عاج
قد:  ۱٫۸۰ متر (۵ فوت ۱۱ اینچ)
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی:  گالاتاسرای
شمارهٔ پیراهن:  ۱۴
باشگاه‌های جوانان: باشگاه‌های جوانان
۲۰۰۴–۲۰۱۰:  کریستال پالاس
باشگاه‌های حرفه‌ای*: باشگاه‌های حرفه‌ای*
| سال‌ها |  باشگاه‌ها |  بازی† |  (گل)† |
| ۲۰۱۰–۲۰۱۳ |  کریستال پالاس |  ۱۱۰ |  (۱۲) |
| ۲۰۱۳–۲۰۱۵ |  منچستریونایتد |  ۲ |  (۰) |
| ۲۰۱۳ |  ← کریستال پالاس (قرضی) |  ۱۶ |  (۸) |
| ۲۰۱۴ |  ← کاردیف (قرضی) |  ۱۲ |  (۰) |
| ۲۰۱۴–۲۰۱۵ |  ← کریستال پالاس (قرضی) |  ۱۶ |  (۱) |
| ۲۰۱۵–۲۰۲۳ |  کریستال پالاس |  ۲۷۵ |  (۶۷) |
| ۲۰۲۳– |  گالاتاسرای |  ۳۲ |  (۱۰) |
تیم ملی‡: تیم ملی‡
| ۲۰۱۱ |  انگلستان زیر ۱۹ سال |  ۲ |  (۰) |
| – |  انگلستان زیر ۲۱ سال |  ۹ |  (۱) |
| ۲۰۱۲–۲۰۱۳ |  انگلستان |  ۲ |  (۰) |
| ۲۰۱۷– |  ساحل عاج |  ۵۰ |  (۱۲) |
 تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۵ مه ۲۰۱۳.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۹:  تعداد بازی‌ها و گل‌ها فقط مربوط به بازی‌های لیگ داخلی است و آمار به روز شده در تاریخ ۵ مه ۲۰۱۳.   ‡ آمار بازی‌ها و گل‌های ملی به‌روز شده در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۹
دازت ویلفرد آرمل زاها (به انگلیسی: Dazet Wilfried Armel Zaha) (زاده ۱۰ نوامبر ۱۹۹۲)، یک بازیکن فوتبال دورگه انگلیسی-ساحل عاجی است که برای باشگاه گالاتاسرای بازی می‌کند.
زندگی

زاها متولد ابیدیان، ساحل عاج است و اصلیتی انگلیسی دارد او در چهار سالگی همراه خانواده خود به تورنتون هیث، کرویدون، انگلستان نقل مکان کرد.
حرفه باشگاهی > کریستال پالاس

کاردیف سیتی در تاریخ ۲۷ مارس ۲۰۱۰ بود که ۱۰ دقیقه فرصت بازی پیدا کرد.
حرفه باشگاهی > کریستال پالاس > ۲۰۱۱–۲۰۱۰

پیشرفت زاها در تیم کریستال پالاس بسیار بالا و چشمگیر بود به طوری که در اوایل فصل ۲۰۱۰ تبدیل به یکی از کلیدی‌ترین بازیکنان کریستال پالاس شد. در ۲۷ اوت او اولین گل خود را در برابر لستر سیتی به ثمر رساند. بعد از این بازی مدافع کریستال پالاس پدی مک‌کارتی به تمجید زاها پرداخت و او را با ویکتور موزز مقایسه کرد. زاها آن فصل را در مجموع با ۴۴ مسابقه و ۱ گل و ۲ پاس گل به پایان رساند.
حرفه باشگاهی > کریستال پالاس > ۲۰۱۲–۲۰۱۱

زاها این فصل را با به ثمر رساندن دو گل به کراولی تاون در بازی‌های لیگ کاپ آغاز کرد. در ۳۰ نوامبر زاها با بازی مؤثر و خیره‌کننده خود در برابر منچستر یونایتد موجبات پیروزی ۲–۱ کریستال پالاس را فراهم کرد و باعث علاقه زیاد منچستر یونایتد به خود گردید.
در مارس ۲۰۱۲ زاها به عنوان بهترین بازیکن لیگ فوتبال برگزیده شد.
در اواخر فصل مربی کریستال پالاس از زاها در پست مهاجم نو؛ استفاده کرد و در پایان فصل زاها به عنوان بهترین بازیکن جوان کریستال پالاس انتخاب شد. در این فصل زاها ۴۹ بار مجموعاً برای کریستال پالاس بازی کرد و موفق به زدن ۹ گل و ۵ پاس گل شد.
حرفه ملی

زاها می‌توانست برای هر دو تیم ملی ساحل عاج و انگلستان بازی کند چرا که متولد ساحل عاج و بزرگ شده انگلستان بود. بعد از بازی چشمگیر زاها برای تیم زیر ۱۸ سال انگلستان در برابر تیم زیر ۱۸ سال آلمان و فصل موفق زاها در کریستال پالاس، زاها به تیم زیر ۲۱ سال انگلستان دعوت شد. او در اولین بازی خود برای زیر ۲۱ سال توانست یک پاس گل بدهد و انگلستان ۴–۰ بلژیک را شکست داد. در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۲ روی هاجسون زاها را تیم اصلی انگلستان برای بازی دوستانه برابر سوئد دعوت کرد و در دقیقه ۸۳ بازی به جای رحیم استرلینگ وارد زمین شد. اما پس از قطع روند دعوت شدن به تیم ملی انگلستان این بازیکن به عضویت تیم ملی ساحل عاج درآمد.
زاها از سال ۲۰۱۷ در تیم ملی ساحل عاج بازی می‌کند و در رقابت‌های جام ملت‌های آفریقا و مقدماتی جام جهانی ۲۰۱۸ بازی کرده‌است.
زاها در ۲۰۱۲
عمر چاپرا

| دکترمحمد عمر چپرا | دکترمحمد عمر چپرا |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ فبروری ۱۹۳۳ (۱۲ بهمن/دلو ۱۳۱۱) هند، بمبئی
ملیت: پاکستانی و عربستان سعودی
پیشه: اقتصاددان مسلمان
شناخته‌شده برای: دریافت جایزه سلطنتی ملک فیصل (۱۹۹۰م)
آثار برجسته: اسلام و چالش‌های اقتصادی، آینده علم اقتصاد: چشم اندازی اسلامی
همسر: خیرالنساء جمال موندیا
فرزندان: ۴
محمد عمر چپرا (چاپرا) (متولد ۱ فوریه ۱۹۳۳) اقتصاددان مسلمان پاکستانی-سعودی است. او از نوامبر ۱۹۹۹ (آبان ۱۳۷۸)، به‌عنوان مشاور در مؤسسه پژوهش و آموزش اسلامی (IRTI) وابسته به بانک توسعه اسلامی (IDB) در جده، عربستان سعودی فعالیت می‌کند. پیش از این، او نزدیک به ۳۵ سال در آژانس پولی عربستان سعودی (اکنون بانک مرکزی عربستان) (SAMA) در ریاض به‌عنوان مشار اقتصادی و سپس مشاور ارشد اقتصادی مشغول به کار بوده است. او عضو انجمن اقتصادی سلطنتی (لندن)، انجمن اقتصادی آمریکا، انجمن اقتصادی عربستان سعودی و انجمن اقتصادی اسلامی است. او همچنین عضو هیئت تحریریه تعدادی از مجلات معتبر بین المللی اقتصاد است.
زندگی شخصی

چپرا در بمبئی، هند (بریتانیا) متولد شد و در کراچی، مرکز ایالت سند پاکستان رشد یافت. او در سال ۱۹۵۰ (۱۳۲۹خ) تحصیلات دوره کارشناسی خود را در دانشگاه ایالت سند به پایان رساند و سپس در سال‌های ۱۹۵۴ و ۱۹۵۶ (۱۳۳۳ و ۱۳۳۵خ) به ترتیب مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد بازرگانی را از دانشگاه کراچی دریافت کرد. پس از آن، به ایالات متحده مهاجرت کرد و در ۱۹۶۱ (۱۳۴۰)دکترای اقتصاد و جامعه شناسی از دانشگاه مینه‌سوتا گرفت. عمر به مدت ۶ سال به‌عنوان استاد در دانشگاه‌های ویسکانسین و کنتاکی فعالیت داشت.
در ۱۹۶۵ (۱۳۴۴خ)، در دوره‌ای که تقاضا برای مهاجران ماهر پاکستانی بالا بود، محمدعمر پس از دریافت پیشنهاد مشاور اقتصادی به عربستان سعودی رفت و در آژانس پولی عربستان سعودی مشغول شد. او در دوران سلطنت فیصل زیر نظر شیخ محمد ابوالخیل، وزیر دارایی کار می‌کرد و نقش مهمی در ایجاد نظام بانکی عربستان و تدوین سیاستهای اقتصادی و پولی آنجا در چند دهه داشت.  چپرا در ۱۹۹۰(۱۳۷۹خ) برنده جایزه سلطنتی ملک فیصل در مطالعات اسلامی و اقتصادی شد. او هم‌چنین به دلیل خدماتش به این کشور تابعیت عربستان را دریافت کرد.
در ۱۹۹۵ (۱۳۷۴خ) به پاس خدمات چپرا در حوزه اقتصاد، از سوی فاروق لغاری، رییس‌جمهور وقت پاکستان، مدال بنیاد پاکستانی‌های مقیم خارج (Overseas Pakistanis Foundation) را دریافت کرد.
چپرا با خیرالنساء جمال موندیا ازدواج کرد و چهار فرزند دارد.
گزیده سخنان

۱.
«نظام اقتصادی اسلام صرفاً مجموعه‌ای از قواعد مکانیکی نیست، بلکه چارچوبی ارزش‌محور است که به دنبال هماهنگ کردن نیازهای مادی و معنوی است و بر توحید (وحدت خدا)، خلافت (ولایت انسانی) و عدل (عدالت) به‌عنوان اصول راهنما برای تضمین توزیع عادلانه و پاسخگویی تأکید می‌کند.»
۲.
فساد در جوامعی که محدودیت های اخلاقی ضعیف است و نهادها فاقد شفافیت است، رشد می کند. تأکید اسلام بر «حسبه» (حساب‌رسی عمومی) و شورا (حکومت مشورتی) طرحی برای مهار سوء استفاده از قدرت فراهم می‌کند. بدون لنگرهای اخلاقی، حتی بهترین سیاست ها شکست می خورند.
۴.
نهاد اسلامی زکات (صدقه واجب) خیریه نیست، بلکه حق فقرا است. این نهاد بازتوزیع را برای گسستن زنجیرهای فقر نهادینه می‌کند و فرهنگی را پرورش می‌دهد که در آن ثروت امانت باشد نه ابزار سلطه.»
۵.
"وسواس مدرن به مادی گرایی، اقتصاد را از اخلاق جدا کرده است، و منجر به تخریب محیط زیست، نابرابری، و فساد شده است. اقتصاد اسلامی خواستار تعادل (میزان) است که در آن رفاه در خدمت انسان است، نه (در خدمت) طمع بی‌بندوبار."
۶.
"یک دولت اسلامی باید به عنوان یک مراقب (سگ نگهبان) عمل کند تا اطمینان حاصل شود که بازارها به طور اخلاقی عمل می کنند. نمی تواند منفعل بماند؛ باید مقاصد الشریعه (اهداف عالی شریعت اسلامی) را برای محافظت از آسیب پذیرها و اجرای عدالت اجرا کند."
۷.
عدالت اجتماعی-اقتصادی، یکی از ضروری ترین ویژگی های یک جامعه ایده آل مسلمان، لازمه سبک زندگی است. 
برای برقراری عدالت و رفع استثمار در معاملات تجاری، اسلام می‌خواهد همه منابع نامشروع تولید ثروت ممنوع شود.
جوایز

جایزه بانک توسعه اسلامی برای اقتصاد اسلامی (1989).[نیازمند منبع]
جایزه معتبر بین المللی ملک فیصل برای مطالعات اسلامی (1989).
مدال طلای IOP (بنیاد پاکستانی های خارج از کشور) توسط رئیس جمهور پاکستان برای خدمات به اسلام و اقتصاد اسلامی در اولین کنوانسیون IOP در اسلام آباد (1995).[نیازمند منبع]
جایزه آکادمیک سی‌امین سالگرد COMCEC توسط رئیس‌جمهور ترکیه «برای مطالعات آکادمیک برجسته‌اش در اقتصاد و مالی اسلامی» در استانبول (2014).[نیازمند منبع]
رتبه بندی ISLAMICA 500 در میان 50 رهبر برتر جهانی که اقتصاد اسلامی را در سال 2015 تشکیل می دهند.[نیازمند منبع]