ایل خزل
خزل (تیسفون و دماوند)

کوسایی(koseyi) شاخه ای از ایل ردکی (Redki) در کردستان ترکیه است. کوسایی‌های کرمانج به پنج طایفه تقسیم شده‌اند:مَخاشه (Maxaşa)، دیکو (Diko)، مال کونو (Mala Cuno)، مال خلیفه (Mala Xelife)، کوسه (Kose). بجز طایفهٔ مال خلیفه که در استان موش زندگی می‌کنند، سایر طایفه‌های کوسایی‌ها در میان دره‌های عمیق و کوه‌های عظیم جنوب دریاچه وان معروف به منطقهٔ چاتاک در همسایگی شرقی هیزان ساکن هستند.ردکی یا رتکی خود را قبیله زیلان (Zilan) معرفی می کنند. کوسایی ها در جنگ جهانی در برابر حمله روس ها ایستادند.سرزمین آنان از چالدران تا وان بود. کاسی مان (Kasıman) بازماندگانی از کاسی ها و از بزرگترین طایفه زازا است. در هنگام فروپاشی جکومت تُرک آق قویونلو ، حسین بیگ، یکی از اربابان کرد از شاهزاده اگیل ، قلعه پالو را در سال 1495 فتح کرد. او سلطنت خود را تأسیس کرد که بعدها به نام امارت پالو شناخته شد.کاسی مان در فتح پالو نقش داشتند و در آن شهری با نام کاسیمونا ایجاد کردند.در سال 1507 پالو با ایران صفوی همسو شد. در نتیجه جنگ بین امپراتوری عثمانی و امپراتوری صفوی که به شکست صفویان در نبرد چالدران ختم شد، پالو در سال 1514 توسط امپراتوری عثمانی شکست خورد .در سال 1515 میلادی،جمعیتی از کاسی مان ها به ناحیه گرگر آدیامان مهاجرت کردند.بنیاد کاسی مان ،کاسی مان هارا مردمانی اجتماعی با پیوند خانوادگی بسیار قوی توصیف می کند و جمعیت این طایفه را بیست و پنج هزار نفر دانسته است که اکثریت در شهر الازیگ زندگی می کنند.  کوزلی چان(Kozliçan) یا کوسِل دشان (Kuseldşan) ناحیه ای در درسیم می باشد. ویلهلم استرکر محقق آلمانی مردمان ساکن در آن را قبیله ای به  این نام گفته است.
الکسای(Alxasî) یا الکاس گروهی از کردان علوی و سنی (حنفی) که به کردی کرمانجی و زازاکی سخن می‌گویند اگرچه لهجه الکساییان به سین میلی نزدیک بوده و در گروه گویش‌های جنوبی کردی قرار می‌گیرد. عمدتاً در البیستان و سیورک زندگی می‌کنند اما در دیگر نواحی کردستان نیز سکونت دارند.
مرعش (Mereş)
البیستان :سوودیلی(Sevdilli), یالین تاش(Yalıntaş)، حسنیلی اورته(Hasenelili Orte)، یالَک یا یالکس(Yalax-Yalak)، تورپاکسار(Torpaxsar)، بش تپه(Beştepe)، دِآگیر(Diyegir)، توپالی(Topalî)، کوسو(Köso)، بیره گانی(Biragani)، گل پینار(Golpinar)، خان(Xan), پَسو(Paso)، کمو(Kamo)، کره کویو(Karakuyu)، مِزره(Mezre)، کلان زوران(Kalanzöran)، کوکه پینار(Kocapinar)، تکستلی(Taxtali)، سَرچه کویسو(Serçekuyusu)، شرفلی(Şerefli)، مَلتوپ(Maltop)، توپَلی(Topalî). مردمان توپَلی و سایر روستا در سال‌های ۱۷۵۰–۱۸۰۰ در جریان قیام علیه عثمانی از هِزرو(Hezro) در دیاربکر به البیستان آمدند.
اَوشین :کزچومو(Kezchomu) اهالی آن الکسای بودند. هیچ داده جمعیتی حفظ نشده‌است. آنها در جریان نسل‌کشی ۱۹۱۵ آواره شده و بیشتر آنان در راه تبعید جان باختند.
ملطیه
چولک لی(Çolaklı)
آرگووان(Arguvan): الهاسو شاگی(Alhasuşağı)، بَلیکان(Balicon)، بالیکان(Bâlikon)، باکسشیکان(Baxşikon)، دیزوما(Dizoma)، کِلان(Kelon)
یَزیهان(Yazihan): فتیه (Fethiye) مردمان روستا معتقد اند اجداد آنان از مرعش آمده‌اند.
پرتیک خان (Patrîkxan) :هاجی(Hacî)، دره کوی(Derekoy)
سیواس:
گیرین(Girîn): یورتان (Yortan)، آلاکامسار یا آلاکمزار(Alacamezar)
شرکیشله(Şarkışla): سَری کایا(Sarikaya)
مَکیران(Macîran) :اورنیک(Örenik) در مکیران پرجمعیت‌ترین گروه مردم طوایف ایزولی مانند طایفهٔ کوچگیر(Koçgirî) می‌باشند و الکسای‌ها تنها در روستای اورنیک سکونت دارند.
کوچگیر(Koçgirî): سیمیتلی(Cimitli)
قیصریه Qeyserî: بویوکورتول (Büyükörtülü). در روستاهای اطراف قیصریه جمعیتی از هزبانیان سکونت دارند
اورفا: سیورک(Sêwreg) بوکاکس (bucax)، الهاس یا کوم کاواک(Kümekavak-Alhas)، دارداگان(Dardağan)، ایلیا سورِن(Ilyasören)، مودان(Modan) چوماکلی(Çomaklı)، های(Hay)
خراسان: الخاص
آذربایجان
لاچین :الکسسلی(Alxaslî) روستای الکسای‌ها که ارمنیان آن را آرواکان می‌گویند. این مکان در استان کاشاتاق واقع شده‌است.
نام قفقاز (به یونانی کاوکاسوس Kaukasos) برگرفته از نام قبیله ی کساس(خساس) یا کاس است. در منابع ارمنی نخستین پادشاه اشکانی به نام آرشاس در شهر بهل(Bahl) واقع در سرزمین کاسایی(Cassaei) به قدرت رسید که همان سرزمین کوسیا در نوشتار دیودوروس   است.کلبجر: اکسولزی الکسسلی(Xolezey Alxasli)
جودت ترکای اسامی الکساس و الهاس را نامی مربوط به یک ایل در عثمانی دانسته‌است. مارک سایکس، کاسیانی(Kassiani) را به عنوان یکی از طوایف خلکانی ایل میلان نام می‌برد و حضور ۵۰۰ خانواده الخاس(Al Khass) در جنوب حلب را ثبت نموده‌است نوری درسیمی خورمک (Xormek) را به عنوان شاخه ای از الکساس در میان مردم اورفا ذکر کرده‌است. خورمک‌ها از مردمان کُرد در کردستان ترکیه به‌شمار می‌روند. سکونت گاه اصلی آن شهرستان چات(Çat) و منطقه کوسان(Kosan) در استان ارزروم و شهرستان مَکیران(Macîran) در سیواس و شهرستان مازگیرت در درسیم می‌باشد. مَکیران دراسناد عثمانی با نام حمید آباد چیت(Çît) نیز آمده‌است. در مکیران ۹۰ روستا وجود دارد که علوی هستند و به زبان کردی و در ۱۰ روستای آن به ترکی صحبت می‌کنند. دیگر مردم مکیران ایزولی، شادی و خیرانی می‌باشند.
در جلد یک کتاب جُمَل من انساب الاشراف نوشتهٔ بلاذری آمده‌است مردمان قبیلهٔ خزاعه مکه براثر نوعی بیماری جمعی کشته شدند بازماندگان به‌طور متمرکز در خان یونس فلسطین طبق آمار ۱۹۴۵ میلادی، ۹۹۰ نفر جمعیت داشتند همچنین چندین خانواده از خزاعه در دیوانیه عراق و اهواز سکونت دارند که دارای شجره نامه مشخص می‌باشند که نسب خود را به قبیلهٔ خُزاعه در مکه می‌رسانند .علمای عرب دربارهٔ نسب قبیلهٔ عرب زبان الخُزاعه اختلاف دارند با این وجود شجره نامه ای که بر اساس آن نسب قبیلهٔ الخُزاعه به نیای آنان مازن بن العضد از قحطان می‌رسد شناخته شده تر است. قحطان به همراه قوم خود، از منطقه بابِل یا شمال شبه‌جزیره، به سرزمین یمن رفت. قبائل قحطانی در این منطقه حکومت‌هایی را همچون مَعین، قَتبان، حِمیریان و سَبائیان تشکیل دادند و تمدن‌های یمن و فعالیت‌های عمرانی قبل از اسلام، مربوط به قحطانیان بوده است. برخی از قبائل قحطانی پس از انحطاط دولت‌های جنوب و ویرانی سد مأرب از یمن مهاجرت کرده و در مناطق مختلف شبه جزیره عرب منتشر شدند از جمله قبیله خُزاعه به منطقه مکه و اوس و خزرج به مدینه، مهاجرت کردند. در تاریخ اعراب قحطانیان و عدنانیان را عرب مستعربه (عرب دخیل غیر خالص) دانسته اند. خُزاعه یکی از قبائل قحطانی بشمار می رود. در جنگ جمل، عمروبن حَمِق فرمانده پیادگان خزاعه در سپاه علی بود و در جنگ صفّین، بسیاری از خزاعیان در سپاه علی جنگیدند. از آن میان، عبداللّه بن بُدَیل و سلیمان بن صُرَد فرمانده پیادگان سپاه علی بودند و ریاست همه خزاعه با عمروبن حَمِق بود. شماری از خزاعیان سپاه علی در این جنگ کشته شدند اندیشه‌های عرفای پیامبر اسلام محمد و حضور قبیله ای به نام الخُزاعی در مکه احتمال روابط محمد با الکسایی‌ها و ریشه‌های ایرانی او را را تقویت می‌کند. الخُزاعی قبیله ای که در دورهٔ پادشاهی ساسانیان در یمن سکونت داشتند. از آنها هنگام جنگ با قصی بن کلاب نام آورده شده، قصی بن کلاب (جد چهارم محمد) با شکست خزاعی‌ها، حاکم مکه شد و با حبی بنت حلیل بن حبشیه خزاعی ازدواج کرد. حدیثی در جلد اول الاستیعاب فی معرفه الاصحاب نوشتهٔ ابن عبدالبر و کتاب اسدالغابه فی معرفه الصحابه نوشتهٔ ابن اثیر روایت شده‌است که می‌گوید «او (پیامبر) از خزاعه و خزاعه از اوست.»
ماديريوس، زادگاه مانی در منطقه ای به نام کوسی قرار داشت. کوسی که با نام های کاسه (Cutha-Cuthah)، کاس (Cuth) و به سومری گودوآ یاد شده در عربی به صورت کوثی نوشته، در ۲۵‌ کیلومتری جنوب مدائن قرار دارد و به نام تل ابراهیم شناخته می شود. عزالدین بن اثیر زادگاه ابراهیم را در کوسی میداند. ابن سعد در کتاب طبقات الکبری می نویسد که جد مادری ابراهیم، ​​کربانه(Karbana)، کسی بود که رود کوسه(Kutha) را کشف کرد. طبری در تاریخ الانبیاء و الملوک می گوید: مادر ابراهیم نوبا یا آنماتالا (Nuba or Anmatala) نام داشت، که او دختر کریتا (Karita) بود، کسی که رود کوتی را حفر کرد. یاقوت حموی در صفحه 488معجم البلدان آورده است: از امام اول شیعیان علی پرسش شد: آیا تبار شما از قریش است؟ و  پاسخ دادند: ما از کوسی هستیم. این مطلب توسط ابن منظور در کتاب لسان العرب تکرار شده است.چهاردهمین جد محمد و علی خزیمه نام داشت که فرزند مدرکه معروف به ابو خزیمه و مقلب به بأبی هذيل بود به این سبب او را أبا الهذيل می گفتند، او از نواده گان ابراهیم بود. مدرکه نیا و جد قبیله هذیل در مکه شناخته می شود .مرکز این قبیله شهر مکه بوده است.اصمعی درباره ی قبیله ی هذیل آورده است: «هذيل أكراد العرب... لشدة مداومتهم للحروب». نجد ابن بسام،  مورخ عرب درباره هذیل گفت: در حجار هیچ‌کس نتوانست آنها را شکست دهد. یاککو همن-آنتیلا اسلام شناس فنلاندی ارتباط تباری علی با مردمان کوسی را علت حمایت ساکنان کوسی یا کوتی (Kutha) از او میداند و می گوید: سنگرهای اولیه شیعیان تا حد زیادی در منطقه کوتا (Kutha) قرار داشتند. کوسی در تورات دو بار با نام کوتوم ذکر شده است. پیش از جنگ ایران و اعراب رستم فرخ هرمز سردار ایرانی در کوسی اقامت داشت و در دوران اسلامی با عبور لشکریان اسلام از آن اهمیت یافت و در عصر عباسی میدان جنگ بین آل امین و مامون بود. خاندان هارفوش (به عربی: حَرفوش) از خزاعی که در بعلبک (هلیوپولیس» شهر خورشید) امارت هارفوش را بنا کردند.گسترش آیین شیعه در شام با حضور این خاندان و قبایل عرب هَمدانی صورت گرفت.عثمانی ها در ۹۹۹ هجری قمری هارفوشیان را خراج گذار دولت عثمانی کردند و در ۱۲۷۳هجری قمری به حضور هارفوشیان در قطنا(Qatana) و بعلبک پایان دادند .ترکان جمعیتی را قتل عام کردند و بازماندگان به جزیره ی کرت تبعید و برخی به دمشق گریختند.قطنا که در منابع یونانی  " کاتانیا " یا " کاتانی " ذکر شده است به نام "وادی العجم" نیز شناخته می شود در ناحیه ی کوهستانی هرمون (جبل‌الشیخ) قرار دارد. هارفوشیان جزو نخستین امیران لبنان بودند که بر ضد حضور ابراهیم‌پاشا و لشکر مصر در لبنان قیام کردند
کوسارا (Kussara) در ملطیه به عنوان خاستگاه سلسله ای که پادشاهی قدیمی هیتی ها را تشکیل می داد، یاد می شود. آنان پس از ایجاد دولت هیتی در بغازکوی، ایالتی به نام کیزوواتنا(Kizzuwatna) در شمال مادنلی و غرب غازی عینتاب(Gazi hatab) کنونی تاسیس کردند. در سال ۱۱۸۰قبل از میلاد به دنبال هجوم ترکیبی کاسکاها ، فریگی ها،بالکانی ها و آشور ویران شد و پادشاهی هیتی از سوابق تاریخی ناپدید گشت و بسیاری از قلمروهای آن به تصرف آشور درآمد. لورنس وادل، آسترووه(Astiruwa) آخرین پادشاه هیتی تبار در کارکمیش(واقع در شانلی اورفا کنونی) که  توسط سارگون دوم آشور در ۷۱۸ق.م کشته شد را با پدر اولین پادشاه آریایی هند، ثبت شده در مهاباراتا و تاریخ بودایی هند به نام دِهتراسترا (Dhr̥tarāṣṭra) که در حدود۸۰۰-۹۰۰ پیش از میلاد می زیست یکی دانسته است. لورنس وادل ادامه می دهد : ختی آری ، یا «هیت‌ها» یا شاخه شرقی آریایی‌ها که از دشمنان بالکانی-آشوری گریخته و به هند حمله کردند و با آریایی‌سازی، هند را متمدن کردند، اکنون با مشاهدات بیشتر من مشخص شد که این قوم نیز خود را در حماسه‌هایشان با عنوان  هیتی- Hitt-ites می‌خواندند. آنها خود را به زبان بومی پالی اولیه ی خود "ختی آریو" می نامیدند و بعد ها به کشاتریا آریا آن را سانسکریت کردند. خاندان دِهتراسترا در ابتدا پادشاهی پالی زبان (pāḷi)، ماگد ((600–200 BCE)) را در حاشیه رود گنگ ایجاد کردند. وادل مردمان چترال (Chitrāl) را تنها بازماندگان هیتی تبار در جغرافیای هند معرفی می کند.مردمانی که به نام خو وار (Khō-Wār) چترالی و کهواری شهرت دارند. بررسی های ژنتیک صورت گرفته در سال ۲۰۱۹نشان داد چیترالی ها یک جمعیت ترکیبی از اجزای ژنتیکی غرب آسیا و جنوب آسیا می باشند. زبان آنان، کهواری است اما به گفتاری های دیگری از جمله پالوله، دامیلی، کلاشه، یدقه، وخی، فارسی و پشتو نیز سخن می گویند.گئورگ مورگنستیرنه خاطرنشان کرد: «کهواری، از بسیاری جهات، کهن ترین زبان در میان تمام زبان‌های مدرن هند است، که بخش بزرگی از زبان سانسکریت را حفظ کرده است. به زبان کهواری  آرنیا، چتاری، قشقری نیز گفته می شود.گئورگ مورگنستیرنه در کتاب عناصر ایرانی در خووار (Khō-Wār) زبان کهواری را در خانواده زبان های شمال غربی ایران قرار می دهد. در سیصد سال گذشته آثار ادبی چترال تحت تاثیر ادب فارسی قرار داشته است. چترال تنها ۲۳کیلومتر با مرز تاجیکستان فاصله دارد.چترال در طول تاریخ خود مورد تهاجم ترکان و هپتالیان و کوشانیان هند قرار گرفته است.خاندان حاکم چترال سلسله کاتور بود که توسط شاه کاتور (۱۵۶۰) تأسیس شد.او سلسله ی مغول در چترال را سرنگون کرد.خاندان حاکم چترال نسب خود را از یک عارف صوفی به نام بابا ایوب می دانستند.این شاه نشین تا سال ۱۹۴۷پا بر جا ماند و در این سال تحت حاکمیت پاکستان درامد.
کوساره(Kossarh) : پادشاهی نو هیتی بود که در شمال غربی سوریه کنونی و استان هاتای در جنوب ترکیه واقع شده بود جایی که پالاستو نام داشت. این پادشاهی مدتی پس از فروپاشی امپراتوری هیتی، در قرن یازدهم پیش از میلاد توسط  "تایتا" رهبر قبیله هیتی تاسیس شد و منطقه نسبتاً وسیعی را در بر می گرفت شامل دره آمیک (Amik)، انتاکیه، مادنلی(Madenli)، حصه(Hassa) و کورتولوس(Kurtuluş). ترور آر برایس قلمرو پالاستو را در دره آمیک و غرب حلب، مهرده(maˈħarda) و شیزر در جنوب دانسته است.. بنای یادبود ملکه کوپاپیا همسر تایتا در شیزر قرار دارد. قلعه های باستانی شیزر در ۲۸کیلومتری شهر حمات (Ḥamāṯ) واقع شده است. شهر کینالوا (Kinalua) به مدت ۲۰۰ سال پایتخت پالاستو بود. آشور ناصیرپال دوم پالاستو را تحت انقیاد خود درآورد.استعمار آشوری تا زمان سلطنت آشوربانیپال ادامه داشت. در هجوم آشور، خزازو(در کتیبه آشور: Ḫazazu) و قلعه آریبوآ در سرزمین  لوهوتی به مرکزیت هَزریک (Hazrik) و بندر سوکاس در ساحل دریای مدیترانه ویران و بیت آگوسی (استان حلب) تسلیم آشور شد.آشور ناصیرپال  سربازان لوهوتی را خارج از شهرهای تسخیر شده‌شان به چوب بست. جوزف هالیوی شرق شناس یهودی-فرانسوی کالکیس (Khalkìs) را مرکز پادشاهی ذوبه(هیتی) دانسته است در حالی که اسناد متأخر آشوری کشف شده در دمشق، الکیسوه (Kissoué) را مرکز پادشاهی ذوبه نشان می دهد  در اول سموئیل ، گفته شد که پادشاهان ذوبه با شائول ، پادشاه اسرائیل(سامریه) جنگیدند(Samuel 14:47) در عهد عتیق، فصل یازده کتاب پادشاهان رزون (عبری:Azar-Yao)معروف به هیزیون(Hezion) شاه ذوبه و دشمن فرمانروای سامریه، سلیمان ذکر شده است. هیزون به همراه بازمانده ای به نام حداد از شاهی اِدوم علیه سلیمان جنگیدند.بر اساس سندهای کورخ ، هادادزر شاه هیتی از نوادگان هیزیون (اول سموئیل 14:47، دوم سموئیل 8:3-12) شش بار با شلمانسر آشور جنگید و بار دیگر با ایرولنی از خاندان هیتی پَریتا در حلب ائتلافی متشکل از یازده پادشاهی را در نبرد کرکر علیه پادشاهی آشور رهبری کردندپس از مرگ هادادزر فرزندش هزائیل (ẖzāʾēl) شاه آرامیا شد او ۴۲ سال حکومت کرد، یورام پادشاه سامریه و پادشاهی یهودا را شکست داد. دو حمله ی آشوریان را دفع کرد و شهر گات که در زمان شائول یا داوود پادشاه تصرف شده بود را بازستاند کتیبه ی هزائیل در تاش هادتو (Hadātu) در ۳۰ کیلومتری کرچمیش و در جوار شهر کوبانی قرار دارد.کتیبه ی هزائیل به نام تخت هزائیل شناخته می شود.  آخرین پادشاه این سلسله رزین در طول سلطنت خود، خراجگزار آشور بود. او علیه تیگلات پیلسر سوم شورش کرد. تیگلات پیلسر سوم در لشگر کشی سه ساله اش به آرامیا، غارت چهارپایان، بریدن مزارع و درختان سپس محاصره و ویران سازی دمشق و سرکوب رزین را انجام داد. پس از خروج تیگلات پیلسر سوم (2 پادشاهان 16:7–9)،احاز پادشاه یهودا فرستاده ای به نزد تیگلات پیلسر سوم -پادشاه آشور- فرستاد، گفت: من بندهٔ تو و پسر تو هستم و از او در برابر دشمنانش طلب یاری نمود. پس از آن احاز دمشق را به تصرف درآورد و زرین را اعدام کرد جمعیتی از کرد ها در شهر ارزین و دورتیول اسکندرون و قری خان زندگی می کنند. چیای کۆرمانج (جبل الاکراد) که محل اسکان چهار قبیله ی کُرد است در جنوب هاتای قرار دارد و بین سه استان سوریه تقسیم شده است. کوه هزی (Hazzi) مرز طبیعی میان استان هاتای ترکیه و استان لاذقیه سوریه مرتفع ترین محل در چیای کۆرمانج است. در اسناد هوری و هیتی این کوه به نام هَزی(Ḫazzi :𒄩𒊍𒍣) )و (Ḫazi:𒄩𒍣) آمده است. یونانیان این کوه را کاسیون (Κασιον)و کازیوس (Kazios) گفتند.لین فاکس خاطرنشان می کند: «نام هیتی تا قرن نهم [پیش از میلاد] در فرهنگ نو هیتی تداوم یافت و بنابراین وقتی یونانی ها در سمت شمالی کوه هَزی مستقر شدند، همچنان قله اصلی آن را «کوه کاسیوس» نامیدند.نام‌های تئوفوریک یونانی کاسیودورا (Kassiodora) و کاسیودوروس (Kassiodorus) بیانگر اهمیت مذهبی این کوه نزد یونانیان است شهر کساب در دامنه ی جنوبی آن قرار دارد. شهر آوارین (Avarîn) که در عربی عفرین خوانده می شود در منطقه چیای کۆرمانج بنا گردیده.امارت کیلیس، امارت کردی بود که تا زمان فروپاشی سلسله ایوبیان در سال ۱۲۶۴ بر نواحی کیلیس و حلب حکومت می کرد. حاکمان این امارت از نوادگان شیخ فخرالدین، یکی از بزرگترین فیلسوفان ایزدی بودند که به دلیل روابط حسنه با خاندان ایوبی، صلاح الدین ایوبی حکمرانی منطقه ی کوساره به مرکزیت شهر کیلیس در نزدیکی عفرین را به آنان سپرد.شیخ مند به عنوان فرمانروای شاهزاده ای منصوب شد که از حلب و دمشق تا کیلیس، مرعش در ترکیه امروزی امتداد داشت .در دوران حکمرانی خاندان جان پولاد (عربی : جنبلاط) مقر حکومت به شهر حلب منتقل شد، در پایان این شاهزاده توسط حکومت عثمانی از میان رفت. پنج طایفه ی بومی عفرین عبارتند از:
آمکی (Amkî): از بلبل تا رکو و شیه ساکن اند.
بیان(Biyî) : ساکن در بلبل
شِخیان (Şekhi) :بلبل، رکو و تا کوه خستیان
خستی (Xastî): بخش مابتان تا کوه خستیان
کومی (Cûmî) در منطقه ی گیندارا
همچنین جمعیتی از روباری، زاگی، دینی، روژکی و شکاک در عفرین زندگی می کنند.عفرین شامل ۲۵۳ روستا است از جمله روستاهای آن خِزیانه علیا و پایین (Xaziyana Jêrîn) در مابتان و اکسِل(Axcel)و کوسانلی (Kûsan)  می باشند. روستای خَزِویه (Khazewiye) و خیدریه (Khidiriya) با ۱۴۱۳و ۲۷۰۸نفر جمعیت از بزرگترین روستاهای عفرین بشمار می روند. الدقوقی طوایفی به نام  خاصوغلو در رقه و ملطیه و غازیانلودر کیلیس  و کاسیکانلو در دیاربکر، ماردین، مرعش، آدیامان ملطیه و رزکان و رقه در سوریه را نام برده است.
اسامی نواحی و افراد مرتبط با ایل خزل در لوح و کتیبه های آشور دیده می شود از جمله گزارش لشکرکشی شلمنسر شاه آشور که فرمان پوست کندن یکی از بزرگان شهر پرتوکه در گیزل را صادر می کند. در اشارات دیگر تیگلات پیلسر یکم (1150 قبل از میلاد) سرزمین قبیله ی پوروکوزی (Purukuzzi) شناخته شده در حکاری و وان ترکیه کنونی را فتح می کند.توکولتی-نینورتای یکم قلمرو های پوروکوزی، شاریند، مهری و آلوخین را از کوتی بر می شمارد و در کتیبه خود نابودی و در آتش سوزاندن آن پس از تصرف قلمرو های آلزی، آلایا، مدنی، نیهانی، تبورزی، شوباری، کوتموهی و مومی که از کورتی ها بودند، اشاره می کند. بار دیگر تیگلات پیلسر اول به سبب آنچه "دریغ کردن خراج و مالیات توسط پوروکوسی ها و آلزی ها" گفته شد، لشکر خود را رهبری و سرزمین های آلزی و پوروکوسی(Purukussi) که نافرمان بودند را کشتار و ویران می سازد.آشور-ناصیر-پال برای سرکوب شورشیان شهر کازی (Kazi) در مجاورت رود زاب سفلی اقدام می کند و پس از گذر آن شهر با سنگر مردمان بیست شهر از داگارا، بارا، کاکزی، سرزمین لولو، بوناسی، موسینا. لاربوسا، دژ کرتیارا، دور-لولوما، بونیسا ... روبرو می شود .شلمنسر یکم آشور در لشکرکشی به کوتموهی یا کوموهی (دیاربکر) : از آن سرزمین کوتی ها(Kutî) که تعدادشان به اندازه ستارگان بهشت ​​بی شمار است و غارت بلدند بر من فرود آمدند و با من جنگیدند و دشمنی برانگیختند. برای آشور و ایزدان بزرگ، سرورانم، دستم را به دعا بلند کردم و گفتم: آنها صادقانه به من وعده حسن نیت خود را دادند. اردوگاه لشکر خود را پشت سر گذاشتم، برگزیده‌ترین یک سوم ارابه‌هایم را برداشتم، با آن‌ها به میان نبرد شتافتم. از مرز سرزمین اوروادری تا سرزمین کوتموهی، مناطق دورافتاده، سرزمینی گسترده، اجساد میزبانان بیشمار را من ریختم. با خون اجساد رزمندگانشان دشت وسیع را پر کردم.
کزل لو (kazallu) : کزَل له(Kazalla) که در متن اصلی "فهرست سال واراد سین"  به خط اکدی یا سومری، نوشتار این‌گونه است:
| 0 | 1 |
| --- | --- |
mu ka-sà-[al-l]u-ukki ba-g[ul]: مو کسالو اوکِکی باگول
‘Year: Kazal[l]u was destro[yed].’: سال: کزالو ویران شد.
نوشتار کزل‌لو به شکل «ka-sà-[al-l]u-ukki» بیانگر تلفظ آن است. این مکان در منابع دوره بابلی قدیم (Old Babylonian) معمولاً به شکل «ka-zal-lu» نوشته می‌شده است.در گواهی های دیگر در متون کیش و ماری به صورت  کسالوک(Kasaluk) یا کاسالوک یافت می شود
قلمروی باستانی در میان رودان می باشد که در شمال غربی آداب، در حدود ۵۰ کیلومتری شمال بابل، واقع شده بود.در دوران پادشاه کاشتوبیلا(Kashtubila)،کازالو علیه سارگن اکدی در قرن ۲۴ یا ۲۳ پیش از میلاد جنگید.  سرزمین کزل لو  اولین اطلاعات موجود درباره کزل لو به تسخیر آن توسط سارگن اول آکدی اشاره دارد. به نظر می‌رسد این شهر مقاومت کرده و سپس ویران شده باشد. پس از آنکه بخشی از امپراتوری آکدی شد، دوبار در سال‌های ۲۲۸۴ و ۲۲۶۰ پیش از میلاد شورش کرد، اما هر دو بار شکست خورد. در اواخر همان قرن، موفق به دستیابی به استقلال شد.پس از سقوط امپراتوری آکدی، اور به قوی‌ترین دولت در سومر تبدیل شد. کازالو توسط فرمانداری که متحد اور بود، اداره می‌شد. پس از سقوط اور، قلمرو  کزل لو  شروع به رشد کرد و کنترل بیشتری بر منطقه خود به دست آورد.در آثار منابع مربوط به سال های ۲۰۰۰-۱۹۰۰ پیش از میلاد نام  دو پادشاه مستقل کزل لو  به نام  نامرات و لوگال-آواک که تابع ایسین یا هیچ قدرت دیگری نبودند به چشم می خورد . از سال ۱۸۹۷ پیش از میلاد، کیش و بابل، دو شهر در حال رشد، تلاش کردند تا از سلطه کزل لو آزاد شوند و سرانجام موفق به این کار شدند. پس از نبردهای سال ۱۸۸۳ پیش از میلاد، کزل لو همچنان قدرت منطقه‌ای خود را حفظ کرد.در سال ۱۸۶۱ پیش از میلاد، بابلی‌ها به کزل لو اعلان جنگ کردند و در سال ۱۸۵۴ پیش از میلاد، پادشاه این شهر، یاخزیر-ایلو(Yakhzir-ilu)، را کشتند. سپس در سال ۱۸۳۵ پیش از میلاد، کزل لو برای مدتی تابع لارسا شد و پس از چند ماه استقلال خود را بازپس گرفت. اما در حدود سال ۱۸۰۰ پیش از میلاد بدست حمورابی فتح و بخشی از امپراتوری بابل شد.
دانو ماش دا(dnu-muš-da) ایزد یکتای قلمرو کزل لو درنیمه اول هزاره سوم پیش از میلاد آمده است.او با صفات آگهی دهنده و ایزد باران خوانده می شد.آنتوان کاویگنو و مانفرد کریبرنیک سومر شناس و آشور شناس در کتاب دایره‌المعارف آشورشناسی و باستان‌شناسی آسیای باستان آورده اند :  نام [دا]نوماشدا (Numushda) از نظر ریشه‌شناسی قابل توضیح نیست و به احتمال زیاد نه سومری است و نه اکدی، بلکه منشأ زبانی دیگری دارد. این نام آخرین بار در متون مربوط به سلطنت حمورابی گواهی شده است ، پس از فتح مرکز فرقه در کزل لو پرستش او در میان رودان پایان یافت
تریور برایس در کتابش با عنوان " پادشاهی هیتی‌ها " آورده است :حمله به بابل نمی‌توانسته با هدف اعمال حاکمیت بر منطقه انجام شده باشد؛ زیرا بابل به‌سادگی از آناتولی و مرکز قدرت هیتی‌ها بسیار دور بود. با این حال، گمان می‌رود که این حمله هیتی ها  به بابل به دوران سلسله آموری حمورابی پایان داد و باعث شد کاسایی‌ها به قدرت برسند. بنابراین، ممکن است این حمله از طریق اتحاد با کاسایی‌ها یا به‌عنوان تلاشی برای جلب حمایت آن‌ها صورت گرفته باشد. آگوم (کاکریمه)رهبر کاسایی ها در ۱۵۸۰ پیش از میلاد ،  از حلوان و مسیر خانقین به بابل لشکرکشی و آن شهر را فتح نمود  لورنس وادل هیتی ها راکاسایی می پنداشت وادل در کتاب خود می گوید: مهاجرین هیتی در غرب  از جملهِ آنان پارتولان، شاه هیتیِ ایرلند که خود و قبیله ی او پارات، را «کازی» (Kazzi) دانستند   خواستگاه شاهان هیتی آناتولی در کوسارا قرار داشت  و ازدواج دختران کاسایی با شاهان هیتی مانند ازدواج دختر کاداشمان انلیل اول  با شاه هیتی و دختر بورنا-بوریاش دوم، شاه کاسایی، با شاه هیتی سوپیلولیوما دوم با هدف تقویت  روابط بین خاندان ها صورت گرفت . در دو کتاب به اتحاد کاسایی ها و هیتی ها برای فتح بابل اشاره شده است .
۱. براساس تحلیل Richardson (2007, pp. 25–26)، کاسی‌ها ممکن است با هیتی‌ها متحد شده و از حمله آن‌ها به بابل در سال ۱۵۹۵ پیش از میلاد حمایت کرده باشند.
۲. Freu, Klock-Fontanille & Mazoyer (2007, pp. 111–117) اشاره می‌کنند که این اتحاد احتمالی به سقوط دودمان آموری و به قدرت رسیدن آگوم دوم از دودمان کاسی‌ها منجر شد.
۲۲۰ سال پس از اشغال کزل‌لو بدست حمورابیِ آموری، کاسایی ها بابل را فتح نمودند.کزل لو منطقه‌ای باستانی در جغرافیای مرکزی میانرودان است که شامل نواحی بغداد، فلوجه، و مناطق شرقی و جنوبی‌تر تا بابل می‌شود. این سرزمین با عنوان «جغرافیای مادیروس» شناخته می‌شود و محل سکونت ایل خزل بوده است.تهاجم هیتی‌ها و کاسایی‌ها به میانرودان، برخلاف روایت‌های تحریف‌شده که بخشی از تلاش‌های سیستماتیک اعراب برای انکار حاکمیت و مالکیت تاریخی ایرانیان بر میانرودان است و آن را اقدامی برای سلطه بر بابل می‌دانند، با هدف آزادسازی کزل لو صورت گرفت.