انگلیسی نو
تاریخچه > در سده بیستم > ایران

در ایران قاجاری، زبان انگلیسی و فرانسوی زبان‌های محبوب و مورد توجه است. در سال‌های گذشته به دلایل فراوانی شیوه و ساختار خط لاتین برای زبان فارسی با عنوان لاتین‌نویسی فارسی یا فینگلیش (فارسی + English) پیشنهاد شده‌است. اولین بیان‌کنندهٔ این ایده میرزا فتحعلی آخوندزاده بود که در صدر مشروطیت رساله‌ای نیز در این راستا نوشت، اما مورد استقبال قرار نگرفت. در خاطرات محمدعلی فروغی نوشته شده: ناصرالدین شاه یکروز وارد کلاس زبان انگلیسی پیش جمعی از رجال شد. آموزگار دانش‌آموزی را به خواندن کتاب انگلیسی فراخواند. به مهربانی کتاب را گرفت و خود مشغول خواندن شد و از دانش آموز می‌پرسید: «معنی‌اش چیست؟» ناصرالدین‌شاه قدری فرانسه خوانده بود، اما انگلیسی نمی‌دانست و خط انگلیسی را به قیاس خط فرانسه می‌خواند و کسانی که این دو زبان را آموخته‌اند می‌دانند که خط‌شان یکی است، اما از جهت تلفظ به کلی متباین‌اند. پس شاه البته جمیع کلمات را غلط خواند. معنی را هم که نمی‌دانست و می‌پرسید. اما هنوز یک سطر تمام نکرده بود که خنده از رجال بلند شد. کج شدند، راست شدند، پیچ و خم خوردند، غش و ضعف کردند.
یکی گفت: «سحر می‌کنید»، دیگری گفت: «معجزه دارید»، دیگری گفت: «شما کی انگلیسی خواندید که ما خبردار نشدیم؟» شاه گفت: «اگر ما مجال داشتیم انگلیسی هم می‌توانستیم بیاموزیم.» یکی از رجال گفت: «شما که می‌دانید، چه حاجت به آموختن دارید؟» باز شاه گفت: «معلوم می‌شود کسی که فرانسه می‌داند انگلیسی هم می‌تواند بخواند.» مرحوم نیرالملک [رئیس مدرسه] گفت: «خیر قربان، من فرانسه می‌دانم، اما یک کلمه انگلیسی نمی‌توانم بخوانم.» مختصر، کمدی عجیبی بود و من مبهوت مانده بودم. بعدها دانستم این تملق‌گویی‌ها در جنب مجالس دیگر چاپلوسی باز باالنسبه آبرومند بود.
زبان انگلیسی در ایران ابتدا در دوران پهلوی مورد توجه قرار گرفت. محمدرضا شاه به عنوان پادشاه ایران؛ به زبان انگلیسی نیز مسلط بود. محمدرضا شاه چندین مصاحبه و گفت‌وگو با دیوید فراست، مارگارت تاچر، جان اف. کندی و جیمی کارتر به زبان انگلیسی داشته‌است. در موافقتنامه حمل و نقل هوایی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بخشنامه‌های بین‌المللی هواپیمایی باید به زبان روسی و انگلیسی یا فقط به زبان انگلیسی ارسال می‌شد.
شورای فرهنگی بریتانیا در تهران نهادی نیمه دولتی زیر نظر شورای فرهنگی بریتانیا فعالیت خود را از سال ۱۹۴۲ م در تهران واقع در باغ قلهک شروع کرد. فعالیت این نهاد در ایران تا انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران ادامه داشت. کشور ایران در طول سال‌های پس از انقلاب با پذیرفتن اهمیت دانش زبان انگلیسی در توسعه، آموزش زبان دوم را از سنین پایه در مدارس آغاز کرده‌است و هم‌اکنون از مقطع متوسطه اول تا پایان تحصیلات دانشگاهی زبان انگلیسی در کلاس‌ها تدریس می‌شود. در آموزش پرورش جمهوری اسلامی ایران، زبان انگلیسی نیز در برنامه‌های درسی دانش‌آموزان و دانشجویان قرار گرفته‌است. زبان عربی از دبستان با نام هدیه آسمان، مطالعات دینی و قرآن، نسبت به انگلیسی بسیار بیشتر مورد توجه حکومت جمهوری اسلامی ایران بوده‌است اما تعداد کلاس‌های زبان انگلیسی و محبوبیت آن در ایران بیشتر از زبان عربی است. همواره آمریکاستیزی در پس از انقلاب ۵۷ موجب شده تا فعالیت‌های مبنی بر آموزش هر زبان دیگری غیراز انگلیسی بدون توجه به گستردگی این زبان صورت بگیرد. معصومه ابتکار پس‌از گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده با بهره‌گیری از سیاست زبان پیام‌های جمهوری اسلامی ایران را در سطح بین‌الملل به زبان انگلیسی ارائه کرد. محمد خاتمی در مورد یازده سپتامبر و محمد بهشتی در فرودگاه مهرآباد سخنرانی‌های انگلیسی ایراد کردند. محمود احمدی‌نژاد با جمله وان دقیقه و تعجب وی از ترجمه نشدن قرآن برای لوئیس ایناسیو نقدهایی را از سوی جامعه آموزگاران و استادهای زبان دریافت کرد. شورای فرهنگی بریتانیا در تهران پس از انقلاب ۵۷ دوباره موفق شد کار خود را از سال ۲۰۰۱ از سر گیرد. اما دوباره توسط احمدی‌نژاد از ابتدای سال ۲۰۰۹ با فشار دولت ایران متوقف شد.
حسن روحانی در دانشگاه گلاسکو کالدونیان تحصیل کرده‌است اما به انگلیسی تسلط ندارد و پیام کوتاهی در شبکه سی‌ان‌ان، به مردم ایالات متحده بیان کرد. آذری جهرمی و مجتبی رضاخاه با روخوانی انگلیسی خود باعث نقدهایی در فضای مجازی شدند. علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی: «اصرار بر ترویج زبان انگلیسی یک کار ناسالم است. امروز کسانی که به زبان اسپانیولی حرف می‌زنند کمتراز کسانی که به زبان انگلیسی می‌زنند نیستند. در کشورهای دیگر جلوی نفوذ و دخالت و توسعهٔ زبان بیگانه را می‌گیرند. من نمی‌گویم که فردا برویم زبان انگلیسی را در مدارس تعطیل کنیم؛ نه، حرف من این است که بدانیم چه‌کار داریم می‌کنیم؛ بدانیم طرف می‌خواهد چگونه نسلی در این کشور پرورش بیابد؛ به‌طور مثال می‌گویم؛ بنده حالا مروّج [زبان] اسپانیا نیستم که بخواهم برای آنها کار بکنم، امّا مثال دارم می‌زنم. چرا زبان فرانسه یا زبان آلمانی تعلیم داده نمی‌شود؟ زبانهای کشورهای پیشرفتهٔ شرقی هم زبان بیگانه است، اینها هم زبان علم است. ۹۵/۲/۱۳» این درحالی است که فهرست زبان‌ها بر پایه مجموع تعداد سخنوران و بیشترین زبان‌های رسمی اینگونه نشان نمی‌دهند. مهدی نوروزی ادعا دارد که معلم زبان انگلیسی علی خامنه‌ای بوده‌است و خامنه‌ای نیز تاحدودی به زبان انگلیسی مسلط است.
در میان هنرمندان در ایران، تسلط به انگلیسی میان هنرمندان زمانی خود را نشان می‌دهد که این افراد در برنامه زنده، همایش‌ها و مجالس بین‌المللی مجبور می‌شوند که چند جمله‌ای به زبان انگلیسی صحبت کنند. نوید محمدزاده بازیگر مطرح صدا و سینما، در جشنواره فیلم آسیا پاسیفیک حاضر شد و با انگلیسی حرف زدن خود، مخاطب‌ها را به خنده واداشت و در خواست مترجم کرد. وی اشاره کرد که آبرو را کسی تعریف نمی‌کند و انگلیسی حرف نزدن یک بازیگر در جشنواره بین‌المللی امری معمولی است. در کلاه قرمزی مجموعهٔ تلویزیونی و سینمایی مخصوص کودکان؛ شخصیت بَبَعی کودکی باهوش است که به زبان انگلیسی مسلط است و در بسیاری از مواقع به انگلیسی صحبت می‌کند. محمد بحرانی، صداپیشه ببعی؛ بیان کرده‌است که: «خود من بعد از صداپیشگی ببعی تصمیم گرفتم زبان انگلیسی خود را جدی‌تر پیگیری کنم.» پیام انگلیسی غافلگیرکننده محمدعلی خداجو بخشدار کومله شهرستان لنگرود در مقابل درخواست پیرمرد نمازگزار کومله‌ای به دونالد ترامپ باعث به وجد آمدن نمازگزاران شد.
میزان بهره‌وری انگلیسی‌در مقابل میزان نیاز دانش‌آموزان یکسان نبوده‌است. خبرهایی از کمیسیون فرهنگی جمهوری اسلامی منتشر شده‌است که زبان بین‌المللی انگلیسی یک مشکل فرهنگی-اسلامی است و باید از مدارس دولتی ایران حذف شوند و آموزش زبان باید توسط کلاس‌های زبان باشد. این در حالی است که کشورهای عقب‌تر از ایران از نظر علمی و اقتصادی، مهارت گفتاری و نوشتاری زبان انگلیسی توسعه یافته تر دارند و در آموزش این زبان به پیشرفت دست یافته‌اند. با پیشرفت فناوری هنوز هم توان مردم ایرانی را به آن حد نرسانده که برای پیشرفت در کار و زندگی بتوانند از مهارت گفتاری و نوشتاری زبان انگلیسی بهره گیرند.
در جمهوری اسلامی، دروس دوره ابتدایی با هدف کلی ایجاد، تقویت و تثبیت هویت ایرانی و اسلامی تنظیم می‌شوند و آموزش زبان فارسی و عربی در این دوره اهمیت بسیاری دارد. درمقابل تدریس زبان انگلیسی در مدارس دولتی ابتدایی در ایران ممنوع است. سوسن قهرمانی در نطق خود در محضر خامنه‌ای بیان کرد که «انگلیسی زبان یک کشور ابرقدرت است که با قدرت‌نمایی خود می‌گوید زبان من نیز قوی است و همه باید از آن استفاده کنند. متون این دروس به گونه‌ای طراحی شده‌است که به جوان امروزی القا کند که آنها برترند و اگر کسی می‌خواهد پیشرفت کند باید از فرهنگ آنها تبعیت کند.»
آموزش زبان انگلیسی در جمهوری اسلامی، همراه با مباحث اسلام بوده‌است. در ایران کتاب اِیت (به انگلیسی: Eight) برای آموزش زبان انگلیسی همراه با مبارزه با فرهنگ غرب و ترویج فرهنگ ایرانی-اسلامی انتشار می‌یابد. تحقیقات نشان داده‌است که فضای مجازی در تقابل با فرهنگ سازی محدود می‌شود که کاربران آن اشتیاق به فرهنگ آمریکایی دارند. فارسی‌زبانانی که در سفارتخانه‌های مختلف و شرکت‌های خارجی مشغول به کار هستند، ایرانیانی که همسر غیرایرانی دارند، دانشجویان خارجی و دانشجویان رشته زبان دانشگاه‌های ایران همگی مخاطبینی هستند که به انگلیسی حرف می‌زنند.