stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ادگار مورن

| ادگار مورن | ادگار مورن |
| --- | --- |
نام هنگام تولد: Edgar Nahoum
زادهٔ: ۸ ژوئیهٔ ۱۹۲۱ ‏(۱۰۳ سال) پاریس فرانسه
ملیت: French
محل تحصیل: دانشگاه پاریس
آثار برجسته: روش-۶ جلد (۱۹۷۷–۲۰۰۴)
مکتب: فلسفه قاره‌ای Antireductionism شناخت‌شناسی ساخت‌گرا نامبناگرایی
محل کار: مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه، مدرسه عالی مطالعات علوم اجتماعی
علایق اصلی: معرفت‌شناسی سامانه پیچیده جامعه‌شناسی
ایده‌های چشمگیر: Complex thought Chaosmos نقد ساختارگرایی نقد نظریه سامانه‌ها لودویگ ون برتلنفی
 تأثیرگرفته از هراکلیتوس، باروخ اسپینوزا، گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، بلز پاسکال، کورنلیوس کاستوریادیس، فیودور داستایفسکی، گرگوری بیتسون، نیلز بور، جان فون نویمان، رنه تام، ژرژ باتای، لئون بریلوین، گاستون باشلار، کارل مارکس :  تأثیرگرفته از هراکلیتوس، باروخ اسپینوزا، گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، بلز پاسکال، کورنلیوس کاستوریادیس، فیودور داستایفسکی، گرگوری بیتسون، نیلز بور، جان فون نویمان، رنه تام، ژرژ باتای، لئون بریلوین، گاستون باشلار، کارل مارکس 
 :  
ادگار مورن، سمت چپ.
ادگار مورَن (به فرانسوی: Edgar Morin) با نام اصلیِ ادگار ناهوم، فیلسوف و جامعه‌شناس فرانسوی، در ۸ ژوئیه ۱۹۲۱ در منطقه ۹ پاریس به دنیا آمد. اجدادِ او جزو یهودی سفاردی‌ بودند. مورن نظریه‌پرداز «اندیشۀ پیچیده» و به‌ویژه نویسندۀ مجموعه کتاب «روش» است، اثری شش جلدی (۱۹۷۷-۲۰۰۴) که هدفش ارائه روش‌شناسی برای مطالعاتِ ترارشته‌ای است. او شیوۀ تفکر خود را «شناخت‌شناسی ساخت‌گرا» می‌نامد و در این باره  می‌گوید: «یعنی من از همکاری جهان خارج و ذهن ما برای ساختن واقعیت سخن می‌گویم». مورن به خاطر تنوع کارهایش شهرت دارد، چندان که علاقه‌مندی‌های مختلفی در کارهایش دیده می‌شود و به مرزهای مرسوم در نظام‌های دانشگاهی بی‌اعتنا است.
مورن در طول جنگ داخلی اسپانیا  به مبارزه با فاشیسم پرداخت و سپس در دوران اشغال فرانسه در جریان جنگ جهانی دوم توسط نازی‌ها، به مقاومت فرانسه پیوست. او در جوانی  فعال و  طرفدار  سرسخت کمونیسم بود، اما در سال ۱۹۵۱ از حزب کمونیست فرانسه  (PCF) جدا شد. پس از آن، در ارتباط با پژوهش‌هایش، اندیشه‌ای سیاسی  با  رویکردی انسان‌گرا  را پرورش داد که خواستار  ادغام ابعاد زیست‌محیطی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی برای پاسخگویی به چالش‌های معاصر است.
او به خاطر فعالیتش در کالج بین‌المللی اخلاق، سیاست و علم  (Collegium international éthique, politique et scientifique) و همچنین در مجمع روزولت  (collectif Roosevelt)، که خود از بنیانگذاران آن‌ها است، شهرت و اعتبار پیدا کرده است.
مورن در سال ۱۳۸۲ به دعوت دکتر امیر نیک‌پی به ایران سفر کرد و همراه داریوش شایگان در دانشگاه شهید بهشتی سخنرانی کرد.
زندگینامه > زندگی خانوادگی

ادگار مورن در ۱۲ مه ۱۹۴۵، در منطقه ۱۸ پاریس، با ایرن "ویولت" چاپلوبو (Irène « Violette » Chapellaubeau) ازدواج کرد.  ویولت در ۴ اوت ۱۹۱۷ در اوت‌فور (Hautefort) در دوردونی به دنیا آمد و در ۲ دسامبر ۲۰۰۳ در پاریس درگذشت.  پدرش  مأمور  ابلاغ  اسناد  رسمی (huissier) و  مادرش  معلم  مدرسه  ابتدایی (institutrice) بود.  آن  دو  در  سال  ۱۹۴۰  در  تولوز،  جایی  که  در  کلاس  فلسفه  ولادیمیر ژانکلویچ (Vladimir Jankélévitch)  شرکت  می‌کردند،  با  هم  آشنا  شدند.  در  آن  زمان  ایرن  چاپلوبو  در  فعالیت‌های  مقاومت  نیز  مشارکت  داشت.  حاصل  ازدواج  آن‌ها  دو  فرزند  بود:  ایرن  ناهوم-لئوتو (Irène Nahoum-Léothaud)،  متولد  ۱۹۴۷،  جامعه‌شناس؛  و  ورونیک  ناهوم-گراپ (Véronique Nahoum-Grappe)،  متولد  ۱۹۴۸،  انسان‌شناس.  این  زوج  در  ۱۰  آوریل  ۱۹۷۰  از  یکدیگر  جدا  شدند.  ایرن  چاپلوبو  بعدها  با  پیر ناویل  ازدواج  کرد.
مورن در سال ۱۹۷۰ با  یوهان  هارل (Johanne Harrelle)،  که  از  سال  ۱۹۶۴  با  هم زندگی  می‌کردند،  ازدواج  کرد.  این  ازدواج  در  نهایت  به  جدایی  انجامید،  اما  آن‌ها  تا  زمان  مرگ  هارل  در  سال  ۱۹۹۴  دوستی  خود  را  حفظ  کردند.  او  در  سال  ۱۹۸۲  با  ادویژ  لان‌گراس (Edwige Lannegrace)  ازدواج  کرد  که  در  سال  ۲۰۰۸  درگذشت.  از  سال  ۲۰۱۲  او  با  صباح  ابوالسلام (Sabah Abouessalam)،  جامعه‌شناس  مراکشی  الاصل  که  تابعیت  فرانسوی  گرفته  است،  ازدواج  کرده  است.  صباح  در  ۱۳  آوریل  ۱۹۵۹  در  مراکش  به  دنیا  آمد.  آنها  با  هم  کتاب  "مرد  در  برابر  زن  ضعیف  است" (L'homme est faible devant la femme)  را  که  توسط  انتشارات  رنسانس (Presses de la Renaissance)  در  سال  ۲۰۱۳  منتشر  شد،  نوشته‌اند.  آنها  همچنین  در  سال  ۲۰۲۰  کتاب  "مسیر  را  عوض  کنیم  -  درس‌های  ویروس  کرونا" (Changeons de voie - Les leçons du coronavirus)  را  که  توسط  انتشارات  دنوئل (Denoël)  منتشر  شد،  به  طور  مشترک  تألیف  کردند.  در  سال  ۲۰۱۳،  صباح  ابوالسلام  با  همکاری  مورن  تلاش  کرد  تا  یک  مزرعه  ارگانیک  متعلق  به  خانواده‌اش  در  نزدیکی  مراکش  را  با  الهام  از بوم‌شناسی کشاورزی پیر  رابی (Pierre Rabhi)  احیا  کند.
مسیر حرفه‌ای

ادگار مورن،  در  کنار  فعالیت‌های  اجتماعی  و  سیاسی  خود،  مسیر  حرفه‌ای  طولانی  و  درخشانی  را  نیز  در  عرصه‌ی  علم  و  دانش  پیموده  است.  او  که  به  عنوان  یکی  از  مهم‌ترین  متفکران  قرن  بیستم  و  بیست  و  یکم  شناخته  می‌شود،  با  آثار  و  اندیشه‌های  خود  تأثیر  عمیقی  بر  حوزه‌های  مختلف  علمی،  از  جمله  جامعه‌شناسی،  فلسفه،  علوم  ارتباطات  و  آموزش  و  پرورش  گذاشته  است.
مسیر حرفه‌ای > فعالیت در مرکز مطالعات ارتباطات جمعی

از  سال  ۱۹۷۳  تا  ۱۹۸۹،  ادگار  مورن  ریاست  "مرکز  مطالعات  ارتباطات  جمعی" (CECMAS)  را  بر  عهده  داشت.  این  مرکز  که  در  سال  ۱۹۶۰  توسط  ژرژ  فریدمن (Georges Friedmann)  تأسیس  شده  بود،  به  مطالعه‌ی  نقش  رسانه‌های  جمعی  در  جامعه  و  فرهنگ  می‌پرداخت.  مورن  در  دوران  ریاست  خود  بر  این  مرکز،  تحقیقات  و  مطالعات  مهمی  در  زمینه‌های  مختلف  ارتباطات  جمعی،  از  جمله  تأثیر  تلویزیون  بر  جامعه،  نقش  رسانه‌ها  در  شکل‌گیری  افکار  عمومی  و  رابطه‌ی  میان  رسانه‌ها  و  دموکراسی  انجام  داد.
مسیر حرفه‌ای > تحصیلات و مسیر آکادمیک

مورن  در  سال  ۲۰۰۹  در  گفتگویی  با  مجله‌ی  CNRS،  با  اشاره  به  اینکه  "در  ابتدا  یک  فرد  خودآموخته"  بوده  است،  درباره‌ی  مسیر  تحصیلی  خود  گفت:  "من  دارای  لیسانس  تاریخ  و  جغرافیا  و  همچنین  لیسانس  حقوق  هستم.  در  دوره‌های  مختلفی  در  رشته‌های  فلسفه،  اقتصاد  و  علوم  سیاسی  شرکت  کردم،  اما  در  هیچ  یک  از  این  رشته‌ها  مدرک  رسمی  دریافت  نکردم.  با  این  حال،  من  یک  مسیر  حرفه‌ای  موفق  در  CNRS  داشتم  و  بدون  نوشتن  پایان‌نامه‌ی  دکترا،  به  عنوان  "استاد  تحقیقات"  انتخاب  شدم." [^25]  این  سخنان  نشان‌دهنده‌ی  آن  است  که  مورن  با  وجود  نداشتن  مدارک  رسمی  در  برخی  رشته‌ها،  با  تلاش  و  پشتکار  خود  توانست  به  جایگاه  علمی  مهمی  دست  یابد.
مسیر حرفه‌ای > تأسیس مجلات علمی

ادگار  مورن  در  طول  فعالیت  علمی  خود،  به  تأسیس  چندین  مجله‌ی  علمی  نیز  همت  گمارد  که  هر  یک  در  حوزه‌ی  خود  از  اهمیت  و  اعتبار  بالایی  برخوردارند.  از  جمله  این  مجلات  می‌توان  به  "آرگومان‌ها" (Arguments)  (۱۹۵۶-۱۹۶۲)،  "مجله‌ی  فرانسوی  جامعه‌شناسی" (Revue française de sociologie)  (۱۹۶۰)  و  "ارتباطات" (Communications)  اشاره  کرد.  این  مجلات  به  منظور  ترویج  و  گسترش  اندیشه‌های  نو  و  همچنین  ایجاد  فضایی  برای  گفتگو  و  تبادل  نظر  میان  متفکران  و  پژوهشگران  تأسیس  شدند  و  نقش  مهمی  در  پیشرفت  علوم  انسانی  و  اجتماعی  در  فرانسه  و  دیگر  کشورها  داشته‌اند.
مسیر حرفه‌ای > به رسمیت شناخته شدن و میراث فکری

ادگار  مورن  در  سال  ۱۹۹۳  به  عنوان  "مدیر  تحقیقات  بازنشسته"  در  CNRS  منصوب  شد  و  از  آن  زمان  تاکنون  به  عنوان  یکی  از  مهم‌ترین  چهره‌های  علمی  و  فکری  فرانسه  و  جهان  شناخته  می‌شود.  او  دکترای  افتخاری  از  دانشگاه‌های  متعددی  در  سراسر  جهان  دریافت  کرده  است  و  آثار  او  به  زبان‌های  مختلف  ترجمه  شده  و  در  کشورهای  مختلف  مورد  مطالعه  و  تحلیل  قرار  گرفته  است.  او  در  سال  ۱۹۹۷  "انجمن  اندیشه  پیچیده" (APC)  را  تأسیس  کرد  و  به  عنوان  رئیس  آن،  به  ترویج  و  گسترش  "روش  شناسی  پیچیدگی"  در  حوزه‌های  مختلف  علمی  و  اجتماعی  پرداخت.
اندیشه‌های  مورن  تأثیر  عمیقی  بر  تفکر  معاصر  در  سراسر  جهان،  به  ویژه  در  کشورهای  مدیترانه‌ای  و  آمریکای  لاتین  و  همچنین  در  چین،  کره  و  ژاپن  داشته  است.  او  به  عنوان  یکی  از  پیشگامان  "گفتگوی  بین  تمدن‌ها"  و  "تفاهم  متقابل"  شناخته  می‌شود  و  آثار  او  به  عنوان  منابعی  مهم  برای  درک  چالش‌های  جهان  معاصر  و  یافتن  راه‌حل‌هایی  برای  آنها  مورد  استفاده  قرار  می‌گیرد.
مورن  به  همراه  میشل  روکار  و  استفان  هسل،  از  جمله  اعضای  بنیانگذار  "کالج  بین‌المللی  اخلاق،  سیاست  و  علم"  بود  که  با  هدف  گرد  هم  آوردن  دانشمندان،  روشنفکران  و  سیاستمداران  از  سراسر  جهان  برای  مقابله  با  چالش‌های  عصر  حاضر  ایجاد  شد.  او  در  حال  حاضر  "رئیس  افتخاری"  این  کالج  است.
"مرکز  مطالعات  ارتباطات  جمعی" (CECMAS)  که  مورن  سال‌ها  در  آن  فعالیت  کرده  بود،  در  سال  ۲۰۰۸  به  "مرکز  ادگار  مورن"  تغییر  نام  داد  که  نشان‌دهنده‌ی  احترام  و  قدردانی  جامعه‌ی  علمی  فرانسه  از  او  است.
در  سال  ۲۰۱۵،  مستندی  با  عنوان  "ادگار  مورن،  تاریخچه‌ی  یک  نگاه" (Edgar Morin, chronique d'un regard)  به  کارگردانی  الیویه  بولر  و  سلین  گیورد  درباره‌ی  زندگی  و  اندیشه‌های  او  ساخته  شد.
در  ۷  آوریل  ۲۰۱۵،  نام  ادگار  مورن  بر  "دبیرستان  تیزهوشان  دوئه" (Lycée d'excellence de Douai)  گذاشته  شد  که  نشان‌دهنده‌ی  اهمیت  و  جایگاه  او  در  نظام  آموزشی  فرانسه  است.
پیش‌رفت فلسفی

کارهای معرفت‌شناختی او انقلابی‌اند، زیرا کوشیده تا مثلث ارتباطِ ایدئولوژی – سیاست – علم را از طریق آنچه «پیچیدگی» می‌نامد، بازاندیشی کند. منظور از «پیچیده» معنی مخالف ساده نیست، بل‌که مقصود یک «روش» است که به «راز و رمز» جهان با دانستن این که «امر ساده همواره فقط چیزی است که توسط شخصی ساده شده»، اعتنا می‌کند. رد این تلاش عظیم را در شاه‌کار شش جلدی‌اش به نام «روش» (La Méthode) می‌توان گرفت. این اثر نه تنها یک طرح علمی که یک پیام پیچیده از دل قرن بیستم است.
آثار > سینما

ادگار مورن،  علاوه بر  جامعه‌شناسی  و  فلسفه،  علاقه‌ی  ویژه‌ای  به  سینما  نیز  داشته  و  در  این  حوزه  نیز  آثار  مهمی  از  خود  به  جای  گذاشته  است.  علاقه‌ی  او  به  سینما  از  دوران  نوجوانی  و  در  اوایل  دهه‌ی  ۱۹۳۰  شکل  گرفت.  در  آن  دوران،  او  مجذوب  فیلم‌های  آلمانی‌زبان،  به  ویژه  آثار  گئورگ  ویلهلم  پابست  (Georg Wilhelm Pabst)  اتریشی،  فیلم‌های  سینمای  شوروی  (مانند  فیلم‌های  "راه  زندگی"  و  "ملوانان  کرونشتات")  و  همچنین  فیلم‌های  رئالیسم  شاعرانه‌ی  فرانسه  مانند  "آزادی  از  آن  ماست"  و  "۱۴  ژوئیه"  اثر  رنه  کلر  (René Clair)  شد.  این  فیلم‌ها  با  فضای  سیاسی  و  اجتماعی  آن  دوران  و  همچنین  با  نگاه  انسانی  و  انتقادی  مورن  به  جهان  همخوانی  داشتند.
در  سال  ۱۹۵۰،  هنگامی  که  به  CNRS  پیوست،  هنوز  تحت  تأثیر  تحقیقات  خود  برای  کتاب  "انسان  و  مرگ"  بود  که  اهمیت  "تخیل"  و  "اسطوره"  را  برای  او  آشکار  کرده  بود.  او  در  این  دوران،  مطالعه‌ی  سینما  را  به  طور  جدی  آغاز  کرد  و  در  "مجله‌ی  بین‌المللی  فیلم‌شناسی"  (Revue internationale de filmologie)  مشارکت  کرد.  در  سال  ۱۹۵۶،  کتاب  "سینما  یا  انسان  خیالی" (Le Cinéma ou l'Homme imaginaire)  را  منتشر  کرد  که  در  آن  به  تحلیل  مکانیسم  نمایش  فیلم  و  طرح  مفهوم  "فرافکنی-همانندسازی"  (projection-identification)  پرداخت.  به  اعتقاد  او،  تماشاگران  سینما  تنها  تماشاچیان  منفعل  تصاویر  نیستند،  بلکه  به  طور  فعال  در  فرآیند  تماشای  فیلم  شرکت  می‌کنند.  آنها  همزمان  با  فرافکنی  احساسات،  افکار  و  تجربیات  خود  در  تصویر  سینمایی،  با  شخصیت‌های  روی  پرده  نیز  همانندسازی  می‌کنند  و  به  این  ترتیب،  با  جهان  فیلم  و  شخصیت‌های  آن  ارتباطی  عمیق  برقرار  می‌کنند.  به  گفته‌ی  مورن،  تماشاگران  در  واقع  سایه‌ها  و  تصاویر  موهومی  از  شخصیت‌های  واقعی  را  می‌بینند  که  از  طریق  فرافکنی،  قدرت‌هایی  جادویی  به  خود  می‌گیرند،  مانند  ارواح  یا  اشباح  در  اساطیر  باستان.  این  کتاب  که  توسط  برخی  به  عنوان  "سند  مؤسس  تاریخ  فرهنگی  سینما"  در  نظر  گرفته  می‌شود،  به  تأخیر  علوم  انسانی  در  درک  سینما  نیز  اشاره  می‌کند  و  نشان  می‌دهد  که  علوم  انسانی  در  آن  زمان  هنوز  به  طور  جدی  به  مطالعه‌ی  سینما  به  عنوان  یک  پدیده‌ی  فرهنگی  و  اجتماعی  نپرداخته  بودند.
یک  سال  بعد،  در  کتاب  "ستاره‌ها" (Les Stars)،  او  به  تحلیل  پدیده‌ی  "ستاره  سازی"  و  "پرستش  ستاره‌ها"  توسط  مردم  پرداخت.  او  با  نگاهی  جامعه‌شناختی  و  روانکاوانه  به  این  پدیده،  انواع  ستاره‌های  سینمایی  را  از  ستاره‌های  سینمای  صامت  که  بزرگنمایی  و  غیرقابل  دسترس  بودند  تا  ستاره‌های  مدرن  که  انسانی‌تر  شده  و  حتی  ضعف‌های  خود  را  نیز  به  نمایش  می‌گذارند،  مورد  بررسی  قرار  داد  و  به  ریشه‌های  روانی  و  اجتماعی  این  پدیده  پرداخت.
ادگار  مورن  مطالعه‌ی  سینما  را  در  مقالات  متعددی،  از  جمله  در  مجله‌ی  "ناف"  (La Nef)،  ادامه  داد  و  به  بررسی  موضوعات  مختلفی  مانند  رابطه‌ی  سینما  با  واقعیت،  نقش  سینما  در  شکل‌گیری  هویت  و  تأثیر  سینما  بر  جامعه  پرداخت.
آثار > سینما > فیلم "رویدادنامه‌ی یک تابستان"

در  سال  ۱۹۶۰،  ادگار  مورن  به  همراه  ژان  روش  (Jean Rouch)،  مردم‌شناس  و  فیلمساز  فرانسوی،  فیلم  "رویدادنامه‌ی  یک  تابستان" (Chronique d'un été)  را  ساختند  که  از  آثار  پیشگام  و  تأثیرگذار  در  حوزه‌ی  "سینمای  مستند"  (cinéma-vérité)  محسوب  می‌شود.  در  این  فیلم  که  با  استفاده  از  تکنیک‌های  سینمای  مستند  و  با  هدف  نشان  دادن  زندگی  واقعی  مردم  ساخته  شده  است،  دو  فیلمساز  با  دنبال  کردن  زندگی  افراد  مختلف،  عمدتاً  جوانان،  دانشجویان  و  کارگران  در  پاریس  در  تابستان  ۱۹۶۰،  به  پرسش  از  "شادی"  و  "معنای  زندگی"  می‌پردازند.  در  میان  این  جوانان،  مارسلین  لوریدان-ایونز  (Marceline Loridan-Ivens)،  رجیس  دبری  (Régis Debray)  و  ماریلو  پارولینی  (Marilù Parolini)  که  در  آن  زمان  ناشناخته  بودند،  نیز  حضور  داشتند.  (در  سال  ۱۹۹۱،  رادیو  فرهنگ  فرانسه  برنامه‌ای  ۲۵  قسمتی  با  عنوان  "رویدادنامه‌ی  یک  تابستان،  ۳۰  سال  بعد"  با  حضور  ژان  روش  و  ادگار  مورن  پخش  کرد  که  به  بررسی  پرسش‌های  مطرح  شده  در  فیلم  و  همچنین  تأثیر  "سینمای  مستند"  می‌پرداخت.)
آثار > سینما > همکاری در فیلم "ساعت حقیقت"

ادگار  مورن  سپس  برای  نوشتن  فیلمنامه‌ی  "ساعت  حقیقت" (L'Heure de la vérité)  برای  کارگردان  هانری  کالف  (Henri Calef)  دعوت  شد.  این  فیلم  داستان  یک  نازی  سابق  و  رئیس  اردوگاه  کار  اجباری  را  روایت  می‌کند  که  با  هویت  جعلی  یک  زندانی  که  او  را به  قتل  رسانده  است،  به  اسرائیل  پناهنده  شده  است.  این  فیلم  با  بازی  کارلهاینتس  بوم  (Karlheinz Böhm)،  دانیل  ژلن  (Daniel Gélin)  و  کورین  مارشان  (Corinne Marchand)  در  اسرائیل  فیلمبرداری  شد،  اما  همکاری  مورن  با  هانری  کالف  به  خوبی  پیش  نرفت  و  به  دلیل  اختلاف  نظر  با  کارگردان،  مورن  نام  خود  را  از  فیلمنامه  حذف  کرد  و  با  نام  مستعار  "برسی"  (Beressi)،  که  نام  خانوادگی  مادرش  بود،  در  عنوان‌بندی  فیلم  ظاهر  شد.  این  تجربه  نشان  می‌دهد  که  مورن  در  عین  همکاری  با  دیگران،  همواره  به  اصول  و  عقاید  خود  پایبند  بود  و  در  صورت  نیاز،  حتی  حاضر  به  کناره‌گیری  از  یک  پروژه  می‌شد.
آثار > سینما > فیلم "ادگار مورن، رویدادنامه‌ی یک نگاه"

ادگار  مورن  در  فیلم  "ادگار  مورن،  رویدادنامه‌ی  یک  نگاه" (Edgar Morin, chronique d'un regard)  ساخته‌ی  سلین  گیورد  و  الیویه  بولر  که  در  آوریل  ۲۰۱۵  با  استقبال  خوبی  از  سوی  منتقدان  مواجه  شد،  به  نقش  مؤسس  سینما  در  مسیر  فکری  خود  می‌پردازد.  این  فیلم  که  به  نوعی  خود  زندگی‌نامه  نیز  محسوب  می‌شود،  مورن  را  در  پاریس  و  برلین،  در  کنفرانس‌ها  و  موزه‌های  مختلف  مانند  "موزه‌ی  فیلم  برلین" (Filmmuseum Berlin)  و  "موزه‌ی  کِ  برنلی" (musée du quai Branly)  دنبال  می‌کند  و  با  استفاده  از  تصاویر  آرشیوی  و  مصاحبه‌های  مورن  با  افراد  مختلف،  به  بررسی  زندگی،  آثار  و  اندیشه‌های  او  می‌پردازد.  بخش‌های  منتشر  نشده  از  فیلم  "رویدادنامه‌ی  یک  تابستان"  به  درک  بهتر  چگونگی  شکل‌گیری  این  پروژه  و  همچنین  کتاب  سورین  گراف  (Séverine Graff)  که  به  بررسی  تبارشناسی  و  پذیرش  پیچیده‌ی  این  فیلم  می‌پردازد،  کمک  می‌کند.
آثار > پارادایم گمشده

در سپتامبر ۱۹۷۲، ادگار مورن به همراه ژاک مونو (Jacques Monod)، زیست‌شناس فرانسوی برنده جایزه نوبل، و ماسیمو پیاتلی-پالمارینی (Massimo Piatelli-Palmarini)، دانشمند علوم شناختی ایتالیایی، کنفرانس بین‌المللی "وحدت انسان" را در "مرکز بین‌المللی مطالعات زیست‌انسان‌شناسی و انسان‌شناسی بنیادی" (CIEBAF) که بعدها به "مرکز رویامون برای علم انسان" (Centre Royaumont pour une science de l'homme) تغییر نام داد، برگزار کردند. هدف این کنفرانس، گردهم آوردن متخصصان رشته‌های مختلف علمی، از زیست‌شناسی و انسان‌شناسی گرفته تا جامعه‌شناسی، ریاضیات و سایبرنتیک، بود تا با ایجاد پلی میان این حوزه‌های  به ظاهر  متفاوت،  به  درکی  جامع‌تر  و  یکپارچه‌تر  از  "انسان"  دست  یابند.  در  این  کنفرانس،  شرکت‌کنندگان  به  بحث  و  گفتگو  درباره‌ی  دیدگاه‌ها،  مخالفت‌ها  و  گزینه‌های  بنیادی  رشته‌های  تخصصی  خود  و  همچنین  شناخت‌شناسی‌های  آنها  پرداختند  و  سعی  کردند  تا  با  "پیوند"  دادن  این  حوزه‌های  مختلف،  به  درکی  عمیق‌تر  از  "وحدت  انسان"  دست  یابند.
سخنرانی ادگار مورن با عنوان "پارادایم گمشده: طبیعت انسانی" که بعدها با افزودن مطالب جدید و  غنی‌تر  شدن  محتوا،  به  کتابی  مستقل  تبدیل  شد،  یکی  از  مهم‌ترین  سخنرانی‌های  این  کنفرانس  بود.  این  کتاب  که  در  سال  ۱۹۷۳  منتشر  شد،  به  یکی  از  آثار  کلیدی  مورن  در  حوزه‌ی  انسان‌شناسی  تبدیل  شد  و  تأثیر  عمیقی  بر  مطالعات  بعدی  در  این  زمینه  گذاشت.  مورن  در  این  کتاب  با  بیانی  شیوا  و  استدلالی  منسجم،  به  بررسی  رابطه‌ی  میان  "طبیعت"  و  "فرهنگ"  در  شکل‌گیری  "انسان"  می‌پردازد.  او  با  رد  دیدگاه‌های  دوگانه‌انگار  که  "طبیعت"  و  "فرهنگ"  را  دو  مقوله‌ی  کاملاً  جدا  از  هم  می‌دانند،  معتقد  است  که  این  دو  در  هم  تنیده  و  به  طور  جدا  ناپذیری  با  یکدیگر  مرتبط  هستند.  به  گفته‌ی  او،  "طبیعت"  و  "فرهنگ"  در  یک  "حلقه‌ی  بازگشتی  دائمی"  بر  یکدیگر  تأثیر  می‌گذارند  و  هر  یک  در  شکل‌گیری  دیگری  نقش  دارد.  به  عبارت  دیگر،  انسان  نه  تنها  محصول  "طبیعت"  (ژنتیک  و  وراثت)  است  و  نه  تنها  محصول  "فرهنگ"  (محیط  و  آموزش)،  بلکه  حاصل  تعامل  پیچیده‌ی  این  دو  است.
مقالات  ارائه  شده  در  کنفرانس  "وحدت  انسان"  بعدها  در  سه  جلد  با  عناوین  زیر  منتشر  شد:
جلد  ۱:  پستانداران  اولیه  و  انسان (Le primate et l'homme)
جلد  ۲:  مغز  انسان (Le cerveau humain)
جلد  ۳:  به  سوی  یک  انسان‌شناسی  بنیادی (Pour une anthropologie fondamentale)
آثار > اندیشه پیچیده

مفهوم "اندیشه پیچیده" که اولین بار توسط ادگار مورن در کتاب "علم با وجدان" (Science avec conscience) در سال ۱۹۸۲ مطرح شد،  بیانگر  نوعی  نگرش  و  روش  شناسی  در  تفکر  است  که  بر  خلاف  رویکردهای  ساده‌ساز  و  تقلیل‌گرا،  به  "پیچیدگی"  ذاتی  پدیده‌ها  توجه  دارد.  این  نوع  تفکر  بر  "درهم‌تنیدگی"  و  "وابستگی  متقابل"  حوزه‌های  مختلف  دانش  تأکید  می‌کند  و  "میان‌رشته‌ای"  بودن  را  نه  تنها  مفید،  بلکه  ضروری  می‌داند.
اصطلاح  "پیچیدگی"  (complexité)  در  اینجا  به  معنای  ریشه‌شناختی  آن،  یعنی  "complexus"  به  کار  رفته  است  که  به  معنای  "چیزی  که  با  هم  بافته  شده  است"  در  یک  شبکه‌ی  درهم‌تنیده  و  پیچیده  (plexus)  است.  به  عبارت  دیگر،  "پیچیدگی"  به  معنای  وجود  اجزای  متعدد  و  متفاوت  است  که  به  طور  پیچیده‌ای  با  یکدیگر  در  ارتباط  هستند  و  بر  یکدیگر  تأثیر  می‌گذارند.  این  اجزا  در  عین  حال  که  از  هم  متمایز  هستند،  اما  به  طور  جدا  ناپذیری  با  یکدیگر  مرتبط  هستند  و  تشکیل  یک  "کل"  را  می‌دهند  که  ویژگی‌های  آن  تنها  با  بررسی  تعامل  اجزا  قابل  درک  است.
ادگار مورن اذعان می‌کند که این واژه را در تعریف پیچیدگی در آثار دبلیو راس اشبی (W. Ross Ashby)،  دانشمند  پیشگام  در  حوزه‌ی  سایبرنتیک  و  نظریه  سیستم‌ها،  یافته  است. اشبی  در  آثار  خود  به  بررسی  "سیستم‌های  پیچیده"  پرداخته  و  مفهوم  "پیچیدگی"  را  به  عنوان  یکی  از  ویژگی‌های  اصلی  این  سیستم‌ها  معرفی  کرده  است.  مورن  با  الهام  از  آثار  اشبی  و  دیگر  متفکران  این  حوزه،  مفهوم  "اندیشه  پیچیده"  را  به  عنوان  رویکردی  برای  درک  و  تحلیل  پدیده‌های  پیچیده  در  حوزه‌های  مختلف  علمی  و  اجتماعی  مطرح  کرد.
"اندیشه  پیچیده"  در  مقابل  "اندیشه  ساده"  قرار  دارد  که  به  دنبال  تقلیل  پدیده‌های  پیچیده  به  عناصر  ساده  و  قابل  درک  است.  در  حالی  که  "اندیشه  ساده"  به  دنبال  یافتن  پاسخ‌های  قطعی  و  یقینی  برای  پرسش‌ها  است،  "اندیشه  پیچیده"  ابهام،  عدم  قطعیت  و  تناقض  را  به  عنوان  بخشی  از  واقعیت  می‌پذیرد  و  به  دنبال  درک  "کل"  و  "روابط  متقابل"  میان  اجزای  آن  است.  به  عبارت  دیگر،  "اندیشه  پیچیده"  به  جای  جستجوی  "حقیقت  مطلق"،  به  دنبال  "درک  نسبی"  و  "گفتگوی  میان  دیدگاه‌های  مختلف"  است.
آثار > آگاهی سیاره‌ای و سیاست تمدن:  رویکرد ادگار مورن به چالش‌های جهانی

مورن در  طول  فعالیت  فکری  خود  همواره  به  مسائل  و  چالش‌های  جهانی  توجه  ویژه‌ای  داشته  و  با  نگاهی  انسانی  و  مسئولانه  به  دنبال  یافتن  راه‌حل‌هایی  برای  این  چالش‌ها  بوده  است.  او  در  آثار  متعدد  خود،  از  جمله  کتاب  "زمین-میهن" (Terre-Patrie)  که  در  سال  ۱۹۹۳  با  همکاری  آن-بریژیت  کرن (Anne-Brigitte Kern)  نوشته  شد،  بر  ضرورت  "آگاهی  سیاره‌ای"  و  اتخاذ  "سیاست  تمدن"  برای  مقابله  با  بحران‌های  عصر  حاضر  تأکید  کرده  است.
آثار > آگاهی سیاره‌ای و سیاست تمدن:  رویکرد ادگار مورن به چالش‌های جهانی > آگاهی سیاره‌ای:  درک سرنوشت مشترک زمینی

مورن  در  کتاب  "زمین-میهن"  با  زبانی  شیوا  و  رسا،  خوانندگان  را  به  "آگاهی  از  سرنوشت  مشترک  زمینی"  و  رسیدن  به  یک  "آگاهی  سیاره‌ای"  واقعی  فرا  می‌خواند.  او  با  یادآوری  اینکه  زمین  "خانه‌ی  مشترک"  تمام  انسان‌هاست  و  تمام  ما  در  سرنوشت  آن  سهیم  هستیم،  معتقد  است  که  برای  نجات  زمین  و  بقای  بشریت،  باید  از  مرزهای  جغرافیایی،  فرهنگی  و  ایدئولوژیک  فراتر  رفت  و  با  نگاهی  جهانی  و  انسانی  به  مسائل  نگریست.  او  در  این  باره  می‌گوید:  "در  سال‌های  ۱۹۶۹-۱۹۷۰  در  کالیفرنیا  بود  که  دوستان  دانشمندم  در  دانشگاه  برکلی  چشمان  مرا  به  روی  مسائل  زیست‌محیطی  گشودند  و  آگاهی  زیست‌محیطی  را  در  من  بیدار  کردند."  سپس  با  ابراز  نگرانی  از  تشدید  بحران‌های  زیست‌محیطی  می‌افزاید:  "سه  دهه  بعد،  پس  از  خشک  شدن  دریای  آرال،  آلودگی  دریاچه  بایکال،  باران‌های  اسیدی،  فاجعه‌ی  چرنوبیل،  آلودگی  آب‌های  زیرزمینی،  سوراخ  لایه‌ی  ازن  در  قطب  جنوب  و  ویرانی‌های  طوفان  کاترینا  در  نیواورلئان،  ضرورت  رسیدن  به  "آگاهی  سیاره‌ای"  و  اتخاذ  "سیاست  تمدن"  از  همیشه  ملموس‌تر  و  ضروری‌تر  شده  است."
آثار > آگاهی سیاره‌ای و سیاست تمدن:  رویکرد ادگار مورن به چالش‌های جهانی > سیاست تمدن:  رویکردی انسان‌محور و اخلاق‌مدار

مورن  در  کتاب  "سال  اول  عصر  اکولوژیک:  زمین  به  انسان  وابسته  است  و  انسان  به  زمین" (L'An I de l'ère écologique: la Terre dépend de l'homme qui dépend de la Terre)  که  در  سال  ۲۰۰۷  منتشر  کرد،  به  طور  مفصل  به  بررسی  بحران‌های  زیست‌محیطی  و  راه‌حل‌های  ممکن  برای  آنها  می‌پردازد.  این  کتاب  که  شامل  گفتگویی  با  نیکولا  اولو  (Nicolas Hulot)،  فعال  محیط  زیست  فرانسوی،  نیز  می‌شود،  به  عنوان  یکی  از  مهم‌ترین  آثار  مورن  در  حوزه‌ی  محیط  زیست  شناخته  می‌شود.
به  اعتقاد  مورن،  "آگاهی  سیاره‌ای"  باید  با  یک  "سیاست  تمدن"  جدید  همراه  شود  تا  بتوان  از  این  "عصر  آهن  سیاره‌ای...  که  به  نوعی  پیشاتاریخ  روح  انسان  محسوب  می‌شود"  خارج  شد.  او  با  این  عبارت  به  این  نکته  اشاره  می‌کند  که  با  وجود  پیشرفت‌های  علمی  و  فناورانه،  هنوز  در  مرحله‌ی  نوزادی  از  تکامل  اخلاقی  و  معنوی  قرار  داریم  و  برای  رسیدن  به  یک  "تمدن  انسانی"  واقعی،  راه  طولانی  و  دشواری  در  پیش  رو  داریم.
مورن  "سیاست  تمدن"  را  اینگونه  توضیح  می‌دهد:  "هدف  این  سیاست  قرار  دادن  مجدد  انسان  در  مرکز  سیاست،  به  عنوان  هدف  و  وسیله،  و  ترویج  "خوب  زیستن"  به  جای  "رفاه"  است."  او  با  انتقاد  از  رویکردهای  "ماده‌گرا"  و  "مصرف‌گرا"  که  "رفاه  مادی"  را  به  عنوان  هدف  اصلی  زندگی  معرفی  می‌کنند،  معتقد  است  که  "خوب  زیستن"  چیزی  فراتر  از  "رفاه  مادی"  است  و  شامل  ابعاد  مختلف  زندگی  انسانی،  از  جمله  معنویت،  اخلاق،  عشق،  دوستی،  هنر  و  ...  می‌شود.  اقتصاددان  هانری  بارتولی  (Henri Bartoli)  نیز  در  تایید  دیدگاه  مورن،  خواستار  قرار  دادن  مجدد  انسان  در  مرکز  اقتصاد  است  و  معتقد  است  که  "اقتصاد  باید  در  خدمت  زندگی  باشد  نه  برعکس".
به  طور  مشخص‌تر،  با  توجه  به  این  واقعیت  که  تمدن  مدرن  با  وجود  تمام  پیشرفت‌هایش،  اغلب  باعث  "بد  زیستن"  عمیق،  فردگرایی،  تنهایی،  اضطراب  و  افسردگی  می‌شود،  مورن  پیشنهاد  می‌کند  که  به  "احیای  شهرها  و  ایجاد  فضاهای  شهری  انسانی  و  پویا"،  "تقویت  همبستگی  و  پیوندهای  اجتماعی"،  "ایجاد  یا  احیای  صمیمیت  و  دوستی  میان  انسان‌ها"  و  "بهبود  آموزش  و  پرورش  با  هدف  پرورش  "انسان‌های  کامل"  و  "شهروندان  جهانی""  بپردازیم. [^42]  به  باور  او،  با  تحقق  این  اهداف  می‌توان  به  سوی  "تمدنی  انسانی‌تر"  و  "جهانی  عادلانه‌تر"  گام  برداشت.