جنگ داخلی بیزانس ۱۳۴۱–۱۳۴۷
زمینه

در سال ۱۳۴۱، امپراتوری بیزانس در شرایط مناسبی قرار نداشت و با وجود بازگرداندن پایتخت امپراتوری به قسطنطنیه و بازیابی بخشی از قدرت گذشته آن توسط میشائیل هشتم پالیولوگوس (۱۲۵۹–۱۲۸۲)، سیاست‌های اعمال شده در دوران او. سلطنت منابع ایالت را به اتمام رسانده بود و قدرت امپراتوری در زمان جانشین او، آندرونیکوس دوم پالائولوگوس (ح. ۱۲۸۲–۱۳۲۸) کاهش یافت. در طول سلطنت طولانی آندرونیکوس، متصرفات باقی‌مانده بیزانس در آسیای صغیر به آرامی در اختیار ترک‌های در حال پیشروی، به ویژه امارت تازه تأسیس عثمانی، قرار گرفت. این امر سبب شد سیل پناهندگان به استان‌های اروپایی بیزانس اتفاق بیفتد، در حالی که در همان زمان شرکت کاتالان در قلمرو امپراتوری ویران کرد. مالیات‌ها نیز برای تأمین مالی خراج به دشمنان امپراتوری به شکل قابل ملاحظه‌ای زیاد شد. ترکیبی از این شکست‌ها و جاه طلبی‌های شخصی، نوه و وارث امپراتور، آندرونیکوس سوم پالیولوژیس جوان را به شورش تشویق نمود. آندرونیکوس سوم با شتیبانی تعدادی از اشراف جوان به رهبری جان کانتاکوزنوس و سیرگیانس پالیولوژیوس، پدربزرگش را پس از یک سری درگیری در دهه ۱۳۲۰ برکنار کرد. اگرچه در خلع کردن امپراتور قدیمی از قدرت توانست موفق عمل کند، ولی جنگ، آینده خوبی را به همراه نداشت، زیرا همسایگان امپراتوری - صرب‌ها، بلغارها، ترک‌ها، ژنوئی‌ها و ونیزی‌ها - از نبردهای داخلی بیزانس برای به دست آوردن قلمرو یا گسترش نفوذ خود در داخل کشور استفاده کردند.
جان کانتاکوزنوس، تنها پسر فرماندار سابق سرزمین‌های بیزانسی در موریا، از طریق مادرش با Palaiologoi ارتباط داشت. او املاک وسیعی را در مقدونیه، تراکیه و تسالی به ارث برد و دوست دوران کودکی و نزدیکترین و مورد اعتمادترین مشاور آندرونیکس سوم شد. در طول سلطنت آندرونیکوس سوم (۱۳۲۸–۱۳۴۱)، جان کانتاکوزنوس به عنوان وزیر ارشد او عمل کرد و منصب مگاس دومستیکو، فرمانده کل ارتش بیزانس را بر عهده داشت. رابطه بین این دو همچنان نزدیک بود و در سال ۱۳۳۰، هنگامی که آندرونیکوس سوم (جان پنجم در سال ۱۳۳۲ به دنیا آمد) بیمار شد، اصرار کرد که کانتاکوزنوس پس از مرگش امپراتور یا نایب السلطنه اعلام شود. پیوندهای آنها در بهار ۱۳۴۱، زمانی که پسر ارشد دومی، متیو کانتاکوزنوس، با ایرنه پالایولوژینا، پسر عموی امپراتور ازدواج کرد، بیشتر تقویت شد.
بر خلاف آندرونیکوس دوم، که ارتش و نیروی دریایی بیزانس را منحل کرده بود، و طرفدار راهبان و روشنفکران بود، آندرونیکوس سوم فرمانروایی پرانرژی بود که شخصاً نیروهای خود را در لشکرکشی‌های نظامی رهبری می‌کرد. در سال ۱۳۲۹، اولین لشکرکشی او علیه عثمانی‌ها منجر به شکستی فاجعه‌بار در نبرد پلکانوس شد که پس از آن موقعیت بیزانس در بیتینیا به سرعت فروپاشید. سورتی پروازهای بعدی به بالکان با این وجود در تقویت قلمرو متزلزل آندرونیکوس موفق بود. تسالی و استبداد اپیروس، دو قلمرو که پس از جنگ صلیبی چهارم از امپراتوری جدا شده بودند، به ترتیب در سال‌های ۱۳۲۸ و ۱۳۳۷ تقریباً بدون خونریزی به حکومت امپراتوری بازگردانده شدند. آندرونیکوس سوم همچنین ناوگان متوسطی را بازسازی کرد که به او اجازه داد جزیره غنی و استراتژیک خیوس را از خانواده زاکاریا ژنوئی در سال ۱۳۲۹ پس بگیرد و همچنین ادعای وفاداری آندرئولو کاتانئو، فرماندار جنوای فوکیا در سرزمین اصلی آناتولی را بگیرد. اما در سال ۱۳۳۵، دومنیکو، پسر آندرئولو، جزیره لسبوس را با کمک جنوا تصرف کرد. امپراتور ناوگانی را برای بازیابی آن و فوکیا رهبری کرد و از امیران ترک ساروهان و آیدین درخواست کمک کرد. ساروهان نیروها و تدارکات فرستاد، اما امور بیگ حاکم آیدین شخصاً به ملاقات امپراتور آمد. در طول این برخورد بود که کانتاکوزنوس و اومور یک دوستی و اتحاد نزدیک طولانی مدت برقرار کردند.
جنگ با صربستان در سال‌های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۴ برای امپراتور موفقیت‌آمیز نبود، زیرا چندین شهر در مقدونیه به تصرف صرب‌ها به رهبری مرتد Syrgiannes Palaiologos درآمد. این دستاوردها تنها زمانی محدود شد که ترور Syrgiannes و تهدید حمله مجارستان، حاکم صرب، Stefan Dušan، را مجبور کرد که به دنبال یک راه حل از طریق مذاکره باشد. پیمان صلح بعدی که بین آندرونیکوس سوم و دوشان منعقد شد برای آینده روابط بیزانس و صربستان مهم بود. برای اولین بار، بیزانسی‌ها دستاوردهای گسترده‌ای را که صرب‌ها به هزینه امپراتوری در بالکان مرکزی در دوران سلطنت آندرونیکس دوم کسب کرده بودند، به رسمیت شناختند. پس از این پیمان، دوشان نیز صندلی خود و همراه با آن مرکز ثقل قلمرو خود را به سمت جنوب به پریلپ منتقل کرد.
اگرچه از دست دادن آسیای صغیر برگشت‌ناپذیر بود، موفقیت در اپیروس و تسالی منجر به تثبیت امپراتوری در سرزمین‌های یونانی زبان جنوب بالکان شد. آندرونیکوس سوم و کانتاکوزنوس لشکرکشی‌های بیشتری را برای بازپس‌گیری حکومت‌های لاتین در جنوب یونان برنامه‌ریزی کردند، پروژه‌ای که در درازمدت اهمیت زیادی داشت، زیرا همان‌طور که دونالد نیکول مورخ می‌نویسد، «اگر می‌توانست کل شبه جزیره یونان تحت حکومت بیزانس متحد شود، پس امپراتوری خواهد بود. یک بار دیگر ساختاری همگن خواهد بود که می‌تواند در مقابل صرب‌ها، ایتالیایی‌ها و دیگر دشمنانش بایستد. کوچک خواهد بود، اما یک واحد اقتصادی و اداری فشرده و قابل مدیریت خواهد بود که از کیپ ماتاپان تا تسالونیکی و قسطنطنیه ادامه.