شهشهان
شهشهان در عصر جدید

محله شهشهان در اوایل قرن ۱۴ بر محله طوقچی برتری داشت و کدخدای شهشهان، کدخدایی طوقچی را نیز عهده‌دار بود. با ظهور عصر مدرنیته در اصفهان، و تغییرات ساختار شهرسازی بافت تاریخی محله شهشهان نیز همچون بسیاری دیگر از نقاط شهر اصفهان دچار تغییرات اساسی شد. تا پیش از این، راه ارتباطی محله‌های این منطقه فقط متشکل از کوچه‌های پیچ‌درپیچ و درهم‌تافته بود.
در سال‌های ابتدایی دوران پهلوی ایجاد خیابان‌های جدید ابن‌سینا، عبدالرزاق و مجلسی شکلی تازه به این منطقه از شهر داد که البته ایجاد آن‌ها باعث تخریب گسترده صدها خانه تاریخی و بافت قدیمی این محله شد.
امروز با وجود گذر قرن‌ها و آسیب‌های طبیعی و بشری، این محله هنوز یکی از غنی‌ترین نقاط شهر اصفهان ازلحاظ بافت و دارای آثار تاریخی بسیار است و با قدم‌زدن در کوچه‌پس‌کوچه‌های آن هنوز روح و خاطره دوران آل‌بویه، آل‌زیار، تیموری، صفوی، قاجار و معاصر احساس می‌شود.
برخی از آثار شاخص در جانب غربی این محله شامل مسجد جامع اصفهان، مقبره باباقاسم، مسجد آقانور، خانه بهشتیان، خانه جواهری، خانه ملک‌التجار، دومنار دردشت و مقبره سلطان بخت آغا، حمام شیخ‌بهایی، بقعه شهشهان، مسجد صفا، خانه قزوینی‌ها، حمام و بازار قاضی است. در سمت شرقی این محله نیز آثار متعدد تاریخی و ارزشمندی همچون خانه زیبای اخوان حقیقی، خانه دکتر اعلم، امامزاده درب امام و مقبره سه تن و… قرار گرفته است.
نواحی شرقی محله شهشهان در طول تاریخ به نام‌هایی همچون سنبلان، چمبلان، جمیلان و سنبلستان موسوم بوده است. مشهور است در دوره ساسانی، خسرو پرویز قصری در این محل برای محبوب خود، شکر اصپهانی بنا کرد. نظامی گنجوی در منظومه «خسرو و شیرین» داستان عشق خسرو به شکر اسپهانی را چنین روایت می‌کند: «شکرنامی که شکر ریزد او بود / نباتی کز سپاهان خیزد او بود». خسروپرویز پس از شنیدن اوصاف شکر، به اصفهان آمد و او را به همسری برگزید. این قصر که دارای باغ بزرگی بود، در دوران بعد متروکه شد.
در دوره صفوی به‌جای آن قصر، کاروان‌سرایی بنا شد که هنوز به نام قصر جمیلان مشهور و در کوچه درب‌قصر واقع است. تا چند دهه قبل در همین محدوده و در محل سابق باغ قصر جمیلان، قبرستان وسیع «آبپخشان» و «چلمان» قرار داشت. میرزا حسین‌خان، تحویل‌دار اصفهان در حدود یکصدوپنجاه سال قبل، در توصیف این قبرستان به کشف راه‌های زیرزمینی مرموز در این قبرستان پرداخته است: «از قدیم در این قبرستان دری نقبی پیدا شده که به همه ولایت معروف است؛ نقب هولناکی که انتهایش را کسی ندیده و در آن زمان نیز باز بود.
برخی از ماجراجویان با شمع و چراغ مقداری از آن را پیموده‌اند. از آن‌ها شنیده شده که هر چهارصدپانصد قدم به چارتاقی رسیده‌اند که به چهار سمت راه داشته و از هر راهی که رفته‌اند، به چارتاقی دیگری رسیده‌اند. بیشتر آن‌ها بیش از دو چارتاقی پیش نرفته‌اند و هوای درون نقب تنفس را دشوار کرده است.» در بسیاری از منابع قدیمی، این‌گونه راه‌های زیرزمینی که احتمالاً پناهگاه و راهی برای فرار و حفظ امنیت شهروندان در برابر یورش بیگانگان یا شاید مسیرهای ارتباطی مخفی بوده‌اند، توصیفاتی در دست است.
در دوران رضاشاه پهلوی به‌دلیل ساخت خیابان چهارباغ پایین، فلکه شهدا و خیابان ابن‌سینا و همچنین ناامنی آن منطقه، این قبرستان به کلی زیر و رو و تسطیح و قسمتی از اراضی آن به ساخت بیمارستان امین اختصاص داده شد. در بین اهالی محل مشهور است که به‌دلیل کمبود مصالح ساختمانی در آن دوران، برای تسریع ساخت این بیمارستان از سنگ و آجرهای به‌دست‌آمده از این قبرستان قدیمی در کار ساختمان این بنا بهره برده شد. به‌هرروی محله شهشهان یکی از پرماجراترین و دیدنی‌ترین نقاط شهر اصفهان، خود به‌تنهایی بیشتر از بسیاری شهرها و حتی کشورهای منطقه جاذبه ارزشمند دیدنی داشته و می‌تواند به‌عنوان یک مسیر و محور توریستی جذاب و ارزشمند، در دستور کار سرمایه‌گذاران دولتی و خصوصی، چه در بخش مرمت و چه در بخش صنعت گردشگری قرار بگیرد.