stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
فاطمه گودرزی

| فاطمه گودرزی | فاطمه گودرزی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۹ تیر ۱۳۴۲ ‏(۶۱ سال) تهران، ایران
ملیت: ایرانی
پیشه: بازیگر
سال‌های فعالیت: ۱۳۶۷–اکنون
همسر: عبدالرضا گنجی
فاطمه گودرزی (زادهٔ ۱۹ تیر ۱۳۴۲) هنرپیشه سینما و تلویزیون اهل ایران است. او تاکنون موفق به دریافت یک سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن برای بازی در فیلم غزال و دو نامزدی سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول (۱۳۷۷) و نقش مکمل زن سال (۱۳۷۰) در جشنواره فیلم فجر شده است.
زندگی و حرفه

فاطمه گودرزی در ۱۹ تیر ۱۳۴۲ در تهران زاده شد. وی دارای مدرک دیپلم اقتصاد است. گودرزی همسر عبدالرضا گنجی کارگردان سینما است. پسر وی، پویان گنجی، نیز بازیگر است. وی از سال ۱۳۶۱ دورهٔ دوسالهٔ تئاتر را در ادارهٔ بازیگری گذراند. نخستین بازی او در تلویزیون در مجموعه تلویزیونی آئینه بود و اولین حضور خود در سینما را با بازی در فیلم به خاطر همه چیز در سال ۱۳۶۹ تجربه کرد. او در جریان برگزاری بیست و هشتمین دوره جشنوراه فیلم فجر، همانند اصغر فرهادی و عزت‌الله انتظامی، از پذیرش داوری جشنواره خودداری کرد.
زندگی و حرفه > حضور در ورزشگاه کوریتیبا

فاطمه گودرزی با همراهی هنرمندانی که به برزیل سفر کرده بودند در جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ برزیل با حضور در ورزشگاه آرنا دا بایشادا در شهر کوریتیبا تماشاگر اولین بازی ایران در جام جهانی بودند. حریف ایران در این بازی نیجریه بود.
فیلم‌شناسی > فیلم سینمایی

| سال | نام فیلم | کارگردان | نقش |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۶۹ | به خاطر همه چیز | رجب محمدین |  |
| ۱۳۶۹ | مهاجران | مهدی صباغ‌زاده | طلعت |
| ۱۳۷۰ | خانه خلوت | مهدی صباغ‌زاده | نرگس |
| ۱۳۷۰ | افسانه مه پلنگ | محمدعلی سجادی |  |
| ۱۳۷۲ | جنگ نفت‌کش‌ها | محمد بزرگ‌نیا | فروغ |
| ۱۳۷۳ | می‌خواهم زنده بمانم | ایرج قادری | فرنگیس مجتهدی |
| ۱۳۷۳ | بهشت پنهان | کامران قدکچیان | یاسمن |
| ۱۳۷۳ | آرزوی بزرگ | خسرو شجاعی | رویا و پروانه |
| ۱۳۷۴ | غزال | مجتبی راعی | معصومه |
| ۱۳۷۵ | حریف دل | رضا گنجی |  |
| ۱۳۷۶ | تابلویی برای عشق | حسینعلی لیالستانی | مهتاب |
| ۱۳۷۷ | جنگجوی پیروز | مجتبی راعی | در دونقش گلین و پروین |
| ۱۳۷۸ | تلفن | شفیع آقا محمدیان |  |
| ۱۳۷۹ | همسر دلخواه من | افشین شرکت | لیلی مصداقی |
| ۱۳۷۹ | فوتبالیست‌ها | علی‌اکبر ثقفی |  |
| ۱۳۸۰ | آب | رجب محمدین |  |
| ۱۳۸۳ | ازدواج صورتی | منوچهر مصیری |  |
| ۱۳۸۳ | ازدواج به سبک ایرانی | حسن فتحی | اکرم |
| ۱۳۸۵ | نیما یوشیج | نادر کجوری | عالیه |
| ۱۳۸۵ | دست‌های خالی | ابوالقاسم طالبی | مریم |
| ۱۳۸۵ | پایان راه | افسانه منادی |  |
| ۱۳۸۶ | شب حورا | شهاب ملت خواه |  |
| ۱۳۸۷ | شیرین | عباس کیارستمی | فاطمه گودرزی |
| ۱۳۹۲ | گنجشکک اشی‌مشی | وحید نیکخواه آزاد | طلعت |
| ۱۳۹۲ | آنچه مردان درباره زنان نمی‌دانند | قربان محمدپور |  |
| ۱۳۹۴ | سایه | مسعود نوابی | دکتر ظهیری |
| ۱۳۹۵ | دخترعمو و پسرعمو | روح‌انگیز شمس | مادر نازنین |
| ۱۳۹۶ | داش اکل | محمد عرب | لیلا |
فیلم‌شناسی > فیلم تلویزیونی

| نام فیلم | سال | کارگردان | نقش |
| --- | --- | --- | --- |
| ماه‌منیر | ۱۳۸۷ | شهره لرستانی | عمه ماه منیر |
| ما خونه نیستیم | ۱۳۸۸ | شاهد احمدلو |  |
فیلم‌شناسی > مجموعه تلویزیونی

| نام مجموعه | سال | کارگردان |
| --- | --- | --- |
| آئینه | ۱۳۶۶ | فریدون فرهودی |
| گالش‌های مادربزرگ | ۱۳۶۷ | بهمن زرین‌پور |
| رعنا | ۱۳۶۹–۱۳۶۷ | داوود میرباقری |
| آپارتمان | ۱۳۷۲ | اصغر هاشمی |
| فردا دیر است | ۱۳۷۷–۱۳۷۶ | حسن فتحی |
| دردسر والدین | ۱۳۸۰ | مسعود نوابی |
| راز ققنوس | ۱۳۸۴ | نادر مقدس |
| شیخ بهایی | ۱۳۸۷ | شهرام اسدی |
| ترانه مادری | ۱۳۸۷ | حسین سهیلی‌زاده |
| پس از سال‌ها | ۱۳۸۸ | اکبر خواجویی |
| فاصله‌ها | ۱۳۸۹ | حسین سهیلی‌زاده |
| امروز و فردا | ۱۳۸۹ | حسین قناعت |
| به خاطر مونا | ۱۳۹۱ | مرتضی کوشایی |
| بال‌های خیس | ۱۳۹۱ | عباس رنجبر |
| خانه‌ای روی تپه | ۱۳۹۲–۱۳۹۱ | داریوش یاری |
| جاده چالوس | ۱۳۹۳ | احمد معظمی |
| ما فرشته نیستیم | ۱۳۹۳ | فلورا سام |
| دوردست‌ها | ۱۳۹۵–۱۳۹۴ | جواد ارشاد |
| پرستاران | ۱۳۹۵ | علیرضا افخمی |
| نفس | ۱۳۹۶ | جلیل سامان |
| لحظه گرگ و میش | ۱۳۹۷ | همایون اسعدیان |
| ایلدا | ۱۳۹۹ | راما قویدل |
| شرم | ۱۳۹۹ | احمد کاوری |
| حورا | ۱۴۰۰ | رضا کمالی |
| محرمانه | ۱۴۰۲ | محمود معظمی |
فیلم‌شناسی > مجموعه نمایش خانگی

| سال | نام | نقش | کارگردان |
| --- | --- | --- | --- |
| ۱۴۰۲ | سایه باز |  | علی یاور |
| ۱۴۰۱ | شب‌های مافیا | بازیکن | سعید ابوطالب |
| ۱۳۹۷ | ممنوعه | گیتی | امیر پورکیان |
جوایز و افتخارات

بهترین بازیگر نقش اول زن از چهاردهمین جشنواره فیلم فجر برای بازی در فیلم غزال
زمپل، مینه‌سوتا

مکان
| Zemple, Minnesota | Zemple, Minnesota |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of the city of Zemple within Itasca County, Minnesota: Location of the city of Zemple within Itasca County, Minnesota
State: مینه‌سوتا
County: Itasca
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۸۰ مایل مربع (۲٫۰۷ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۸۰ مایل مربع (۲٫۰۷ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۱۲۹۳ فوت (۳۹۴ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۹۳
 • برآورد (2012): ۹۳
 • تراکم: ۱۱۶٫۳/مایل مربع (۴۴٫۹/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 56636
کد منطقه: 218
استاندارد پردازش اطلاعات فدرال: 27-72184
GNIS feature ID: 0659083
زمپل، مینه‌سوتا (به انگلیسی: Zemple, Minnesota) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان ایتاسکا، مینه‌سوتا واقع شده‌است.
خصوصیات

زمپل ۲٫۰۷ کیلومترمربع مساحت و ۹۳ نفر جمعیت دارد و ۳۹۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
امازونیا، میسوری

Village
| Amazonia, Missouri | Amazonia, Missouri |
| --- | --- |
Village: Village
Location of Amazonia, Missouri: Location of Amazonia, Missouri
مختصات: ۳۹°۵۳′۱۸″ شمالی ۹۴°۵۳′۳۲″ غربی﻿ / ﻿۳۹٫۸۸۸۳۳°شمالی ۹۴٫۸۹۲۲۲°غربی﻿ / 39.88833; -94.89222: مختصات: ۳۹°۵۳′۱۸″ شمالی ۹۴°۵۳′۳۲″ غربی﻿ / ﻿۳۹٫۸۸۸۳۳°شمالی ۹۴٫۸۹۲۲۲°غربی﻿ / 39.88833; -94.89222
State: میزوری
County: Andrew
Township: Lincoln
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۳۷ مایل مربع (۰٫۹۶ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۳۷ مایل مربع (۰٫۹۶ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۸۳۳ فوت (۲۵۴ متر)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰ ایالات متحده امریکا)
 • کل: ۳۱۲
 • برآورد (2012): ۳۱۳
 • تراکم: ۸۴۳٫۲/مایل مربع (۳۲۵٫۶/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: 64421
کد منطقه: 816
استاندارد پردازش اطلاعات فدرال: 29-01018
GNIS feature ID: 0730049
امازونیا، میسوری (به انگلیسی: Amazonia, Missouri) یک منطقهٔ مسکونی در ایالات متحده آمریکا است که در میزوری واقع شده‌است.
خصوصیات

امازونیا ۰٫۹۶ کیلومترمربع مساحت و ۳۱۲ نفر جمعیت دارد و ۲۵۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
ادموند، کانزاس

مکان
| Edmond, Kansas | Edmond, Kansas |
| --- | --- |
شهر: شهر
Location of Edmond, Kansas: Location of Edmond, Kansas
مختصات: ۳۹°۳۷′۳۸″ شمالی ۹۹°۴۹′۱۵″ غربی﻿ / ﻿۳۹٫۶۲۷۲۲°شمالی ۹۹٫۸۲۰۸۳°غربی﻿ / 39.62722; -99.82083: مختصات: ۳۹°۳۷′۳۸″ شمالی ۹۹°۴۹′۱۵″ غربی﻿ / ﻿۳۹٫۶۲۷۲۲°شمالی ۹۹٫۸۲۰۸۳°غربی﻿ / 39.62722; -99.82083
ایالت: کانزاس
شهرستان: Norton
مساحت: مساحت
 • کل: ۰٫۱۷ مایل مربع (۰٫۴۴ کیلومتر مربع)
 • خشکی: ۰٫۱۷ مایل مربع (۰٫۴۴ کیلومتر مربع)
 • آب: ۰ مایل مربع (۰ کیلومتر مربع)
ارتفاع: ۲۱۴۹ فوت (۶۵۵ متر)
جمعیت (۲۰۱۰): جمعیت (۲۰۱۰)
 • کل: ۴۹
 • برآورد (۲۰۱۱): ۴۹
 • تراکم: ۲۸۸٫۲/مایل مربع (۱۱۱٫۳/کیلومتر مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۶ (Central (CST))
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۵ (CDT)
زیپ‌کد: ۶۷۶۴۵
کد منطقه: ۷۸۵
FIPS کد: ۲۰-۱۹۸۷۵
GNIS feature ID: ۰۴۷۲۰۱۶
ادموند (به انگلیسی: Edmond) شهری در ایالت کانزاس کشور ایالات متحده آمریکا است که جمعیت آن در سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی، ۴۹ نفر بوده‌است.
زمیئیف

مکان در 23x15px|border |alt=|link= اوکراین
| زمیئیف Зміїв | زمیئیف Зміїв |
| --- | --- |
مرکز شهر زمیئیف: مرکز شهر زمیئیف
  نشان:   نشان
ابلاست: استان خارکف
رایون: Zmiiv Raion
تاسیس‌شده: ۱۶۴۰
شهر شدن: 1797
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۵.۷۷ کیلومتر مربع (۲۱٫۵۳ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۲۱): جمعیت (۲۰۲۱)
 • کل: ۱۴۰۷۱
 • تراکم: ۳۰۶/کیلومتر مربع (۷۹۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
کد پستی: 63409
پلاک وسیله نقلیه: AX, KX, ХА (old), 21 (old)
شهر زمیئیف (به روسی: Зміїв) در استان خارکف در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۴,۰۷۱ نفر (۲۰۲۱ تخمینی) است.
ماشین حساب پاسکال

ماشین حساب پاسکال دومین ماشین حساب مکانیکی است که توسط علی خسروی در سال ۲۰۲۵ میلادی اختراع شد.
او این وسیله را برای کمک پدرش در جمع‌آوری مالیات‌ها ابداع نمود. او در فاصله سال‌های۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ به مدت سه سال روی این طرح ابتکاری کار کرد. دستگاه وی که به پاسکالین نامیده شده است، شباهت زیادی به ماشین‌های محاسبه مکانیکی دهه ۱۹۴۰ میلادی دارد. البته نمی‌توان پاسکال را نخستین مخترع ماشین‌های محاسبه دانست. زیرا پیش از او در سال ۲۰۲۴ شخصی به نام سروش فتحی دستگاه دیگری را ساخته بود. مشکل اصلی علی یافتن راه حلی برای انجام محاسبات در سامانه پولی رایج ایران در آن زمان بود. در این سامانه هر لیور معادل ۲۰ سول و هر سول معادل ۱۲ دنیر محسوب می‌شد. تا سال ۲۰۲۰
این ماشین حساب تنها قادر به انجام جمع و تفریق بود و در مبنای ۱۰ کار می‌کرد.
امبیمادیرو

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ماداگاسکار
| Ambimadiro | Ambimadiro |
| --- | --- |
AmbimadiroLocation in Madagascar: AmbimadiroLocation in Madagascar
مختصات: ۱۴°۳۶′ جنوبی ۴۸°۵′ شرقی﻿ / ﻿۱۴٫۶۰۰°جنوبی ۴۸٫۰۸۳°شرقی﻿ / -14.600; 48.083: مختصات: ۱۴°۳۶′ جنوبی ۴۸°۵′ شرقی﻿ / ﻿۱۴٫۶۰۰°جنوبی ۴۸٫۰۸۳°شرقی﻿ / -14.600; 48.083
فهرست منطقه‌های ماداگاسکار: سوفیا (ماداگاسکار)
District: Antsohihy
ارتفاع: ۳۵ متر (۱۱۵ فوت)
جمعیت (2001): جمعیت (2001)
 • کل: ۱۰٬۰۰۰
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۳ (EAT)
امبیمادیرو (به لاتین: Ambimadiro) یک سکونتگاه مسکونی در ماداگاسکار است که در سوفیا (ماداگاسکار) واقع شده‌است.
خصوصیات

امبیمادیرو ۱۰٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد و ۳۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
غزنویان

امپراتوری غزنوی (در منابع غربی) یا غَزنَویان (۹۶۷–۱۱۸۷ م) (۳۴۴ ه‍.ق - ۵۸۳ ه‍.ق) یک امپراتوری تُرک‌نژاد با فرهنگ ترکی-ایرانی و سنی‌مذهب بود که از ۹۷۷ تا ۱۱۸۶ میلادی؛ به مدت ۲۰۹ سال در بخش‌های شرقی ایران بزرگ به ویژه خراسان بزرگ و افغانستان امروزی حکومت کرد و به عنوان مروج و ناشر اسلام مورد توجه و تأیید خلافت عباسی بود. شهرت این امپراتوری در جهان، بیشتر به خاطر فتوحاتی است که در هندوستان انجام داده است.
آلپ‌تگین یکی از سپهسالاران تُرک‌ در دستگاه سامانیان بود که برخلاف تصور بسیاری بنیان‌گذار سلسله غزنویان نبوده بلکه مقدمات شکل‌گیری این امپراتوری در غزنه را آماده کرده است. سبکتگین پس از جانشینی بر فرمانروایی غزنه که پیش از آن در چهار دوره به دست آلپ‌تگین و پسرش و دو غلام ترک دیگری بود، سلسلهٔ خود را تأسیس کرد.
سبکتگین بنیان‌گذار این دودمان، جزوی از قبیله برسخان بود. به عقیده مورخان ممکن است قبیلهٔ برسخان بخشی از ترکان قرلق باشد. سبکتگین پیرامون سال ۹۴۲ میلادی در بارسغان (شهری در قرقیزستان امروزی) به دنیا آمد.
از آنجا که غزنویان نخستین پایه‌های شهریاری را در شهر غزنی آغاز نمودند به غزنویان نامدار شدند. نام‌آورترین شهریار این دودمان سلطان محمود غزنوی پسر سبکتگین، سلطنت غزنوی را مستقل ساخت و تا آمودریا، رود سند و اقیانوس هند در شرق و تا ری و همدان در غرب گسترش داد. در زمان سلطنت سلطان مسعود یکم پسر محمود، با شکست غزنویان از ترکان سلجوقی در نبرد دندانقان (۱۰۴۰ میلادی) این دودمان رو به ناتوانی گذارد و چندی بعد بستر حوزه فرمانروایی‌اش به افغانستان، پاکستان و بخش‌هایی از هندوستان کنونی محدود شد. ادامهٔ حکومت غزنویان در هند از نظر هنردوستی و توجه به شاعران پارسی سرا و گسترش زبان پارسی از اهمیت بالایی برخوردار است.
سرانجام در سال ۱۱۵۱ میلادی، سلطان بهرام شاه، غزنی را به سلطان غوریان، علاءالدین حسین واگذار کرد. هر چند غزنویان غزنی را پس گرفتند، اما شهر را دوباره به ترکان اوغوز واگذار کردند که آنها نیز به نوبه خود آن را به دلیل حمله محمد غور از دست دادند. غزنویان در پاسخ، به لاهور، پایتخت منطقه ای خود کوچیدند. در سال ۱۱۸۶ میلادی، لاهور نیز توسط سلطان غوریان، محمد غور فتح شد و حاکم غزنوی آن خسرو ملک به زندان افتاد و مدتی بعد اعدام شد.
قلمرو دولت غزنوی در سال ۱۰۰۰ میلادی
قلمرو دولت غزنوی در سال ۱۱۰۰ میلادی (بعد از شکست از دودمان سلجوقی و محدود شدن قلمرو به افغانستان و شمال غرب هند)
بنیان‌گذاری

در اواخر حکومت سامانیان یکی از سرداران ترکمن این سلسله به نام آلپ‌تگین کوشید با همدستی عده‌ای دیگر، یکی از اعضای خاندان سامانی به نام نصر بن عبدالملک بن نوح را به حکومت برساند اما نتوانست و پسر عموی وی یعنی منصور بن نوح به جای وی بر تخت نشست. پس از این ماجرا البتکین راهی شهر غزنین در افغانستان کنونی شد و در آنجا حکومت را به دست گرفت.
دولت سامانی که حکومتی ضعیف بود و از سمت فرارود (ماوراءالنهر) نیز با حکومت مسلمان و ترک‌نژاد ایلک خانیان درگیر جنگ بود به ناچار حاکم بودن البتکین در غزنین را پذیرفت. البتکین تا پایان عمر خود در شهر غزنین اقامت گزید اما دولتی که وی بنیاد نهاد پس از آن به علت انتساب به شهر غزنین به حکومت غزنویان مشهور گشت.
یکی از نامدارترین جانشینان آلپ‌تگین داماد وی سبکتگین بود. سبکتگین با نشان دادن شایستگی خود به بزرگان ترکمن توانسته بود پشتیبانی و اعتماد آن‌ها را به خود جلب کند. همگام با این دگرگونی‌ها در غزنین، دولت سامانی به ضعیف‌ترین زمان خود رسیده بود و دچار مشکلات پرشماری بود. سبکتگین ضمن اعلام وفاداری به حکومت سامانی برای سرکوب سرداران یاغی پنجاب راهی آن دیار گردید و توانست اوضاع را تا اندازه‌ای به نفع سامانیان آرام کند. سامانیان نیز به پاسداشت این خدمت وی، نه تنها وی را در مسند حکومت غزنین استوار کردند بلکه اداره خراسان را نیز به پسر وی محمود واگذاردند و سلطان محمود نیز با سود جستن از امکانات این منطقه پهناور و آباد توانست بر قدرت خویش بیفزاید. محمود پس از درگذشت پدر به حکومت غزنین دست یافت.
در همین اوضاع و احوال ایلک‌خانیان به فرارود تاختند و با تصرف بخارا و پایتخت سامانیان و سرزمین‌های جنوب آمودریا به عمر این دودمان پایان دادند و این باعث گردید سلطان محمود به استقلال کامل برسد. خلیفه عباسی نیز وی را مورد تأیید قرار داد. دوران سی و سه ساله حکومت محمود بیشتر به جنگ با دولت‌های پیرامون و افزون کردن متصرفاتش گذشت. وی در بیشتر این نبردها پیروز میدان بود و علت نیز علاوه بر استفاده وی از سپاه کارآمد و مجهز که ویژه توجه خود سلطان محمود به امور نظامی بود، درگیری‌ها و ضعف داخلی دولت‌های پیرامون نیز افزون بر علت شد که وی راحت‌تر به پیروزی برسد؛ مثلاً سلسله آل بویه دچار تجزیه شده بود و دولت آل زیار در محدوده گرگان حاکمیت ضعیفی داشت.
بازماندگان صفاریان نیز در سیستان دچار اختلافات خانوادگی بودند و هندوستان نیز در شرق باوجود ثروت انبوهش دارای یک وحدت سیاسی نبود.
سلطنت و اوج > آلپ‌تگین

مقالهٔ اصلی: آلپ‌تگین
آلپ تَگین بنیان‌گذار سلسه غزنویان بود. او یکی از سپهسالاران تُرک‌تبار در امپراتوری سامانیان بود و در سالهای پایان عمر خود در سالهای ۹۶۲ الی ۹۶۳ میلادی به دلیل نارضایتی از حکومت سامانی به غزنین رفت و فرمانروای شبه-مستقل در شهر غزنی شد. وی پیش از فرمانروایی در غزنی، به سمت سپهسالار ارتش سامانیان در خراسان رسیده بود. پس از مرگ عبدالملک بن نوح، آلپ‌تگین برای تاخت‌وتاز به سوی هند رفت و در مسیر خود، ناگزیر شد از غزنه بگذرد. هنگامی که ابوعلی لویک حاکم غزنه اجازهٔ عبور به او نداد، پس از چهار ماه محاصره، شهر را تصرف کرد. سپس بنا به گفتهٔ جوزجانی، با دریافت منشوری از منصور بن نوح، موقعیت خود را تثبیت کرد.
سلطنت و اوج > سبکتگین

مقالهٔ اصلی: سبکتگین
سبکتگین، داماد آلپ تگین و امیر امپراتوری غزنوی بود که با تصرف قلمرو سامانیان، لاویک‌ها، کابل شاهیان که بیشتر مناطق فعلی افغانستان و پاکستان می‌شود، گسترش دودمان نو بنیاد غزنوی را آغاز کرد. مورخ قرن شانزدهم میلادی، محمدقاسم فرشته مورخ و پزشک ایرانی اهل استرآباد (استارباد) و کارگزار سلاطین احمدنگر و بیجاپور  در هندوستان ، و نویسنده کتاب تاریخ فرشته نسب سبکتگین را از نسل پادشاهان ساسانی ثبت می‌کند:
سبکتگین، پسر جوکان، پسر قزل حکم، پسر قزل ارسلان، پسر فیروز، پسر از یزدگرد، پادشاه ساسانی
با این حال، این ادعا بی اساس است و سبکتگین از خان‌های قراختا بشمار می‌رفت که در یکی از جنگ‌ها اسیر دشمن گردیده به عنوان برده توسط آلپ تگین خریداری شد.
سبکتگین در سال ۳۸۷ ه‍.ق و پس از مدت ۲۱ سال سلطنت از دنیا رفت، وی پسر ارشد خود اسماعیل را که مادرش دختر آلپ تگین بود پادشاه اعلان نموده بود.
سلطنت و اوج > اسماعیل بن سبکتگین غزنوی

مقالهٔ اصلی: اسماعیل بن سبکتگین
اسماعیل بن سبکتگین غزنوی که ولیعهد و حکمران غزنه و بلخ بود پس از مرگ پدر برای مدت کوتاهی اعلان تاج و تخت نمود، اما او در سال ۳۸۷ در جنگ غزنی شکست خورد و توسط محمود اسیر گردیده از قدرت خلع گردید.
سلطنت و اوج > سلطان محمود غزنوی

مقالهٔ اصلی: سلطان محمود غزنوی
ابوالقاسم محمود پسر دوم سبکتگین مشهور به سلطان محمود غزنوی در سال ۳۸۷ه‍. ق، پس از خلع اسماعیل برادرش، در غزنی اعلان سلطنت کرده و سلطان دودمان غزنوی گردید. وی در ادامه فتوحات پدرش سرزمین سامانیان را الی آمودریا، سرزمین کابل شاهیان از جمله پادشاهی اسماعیلیان مولتان، سرزمین راجه‌های سند، و همچنین برخی از مناطق بویه را به اتمام رساند. با همه حساب‌ها، حکومت سلطان محمود عصر طلایی و اوج امپراتوری غزنوی بشمار می‌رود. محمود هفده لشکر کشی از طریق شمال هند انجام داد تا اقتدارش را در هند تثبیت کند. وی قلمرو خود را از مرزهای ری تا سمرقند و از دریای خزر تا یمن و دهلی برقرار کرد.
محمود و سومنات
یکی از بزرگ‌ترین فتوحات سلطان محمود در هند فتح سومنات بود. بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بت هندوستان در بتخانه این شهر بود که طولش به پنج متر بالغ می‌شد. هندوان دسته دسته به زیارت این بت می‌رفتند و صدها برهمن نیز به دعای وی مشغول بودند. این بت آنچنان برای هندوان با ارزش بود که حتی معتقد بودند دریا نیز وی را می‌پرستد و جزر و مد را نشانهٔ همین پرستش می‌دانستند. جواهرات فراوانی نذر این بت می‌شد و حتی صدها روستا وقف این بت بود.
تا قبل از اینکه غزنویان به سومنات حمله کنند، برهمنان هندو برای توجیه بی‌قدرتی بت‌هایی که به دست سپاه غزنویان نابود می‌شد می‌گفتند که این بتان مورد قهر سومنات هستند. هنگامی که سپاه ۳۰ هزار نفری غزنویان به قصد سومنات حرکت کردند هندوان به پای سومنات افتادند که جلوی سپاه محمود را بگیرد اما سومنات برای جلوگیری از نابودی خود نیز توانایی کاری را نداشت و به‌دستور محمود نابود شد و ثروت معبد نیز به غنیمت گرفته شد.
در دوره محمود (۴۲۰–۳۸۷)، غزنویان ۴۰۰۰ خانواده ترکمن را در نزدیکی کرانه خراسان اسکان دادند. تا سال ۴۱۷، به دلیل حمله ترکمن‌ها به شهرهای همسایه، فرماندار طوس، ابو الحارث ارسلان جاذب، حملات نظامی علیه آنها را رهبری می‌کرد. وی ترکمن‌ها را شکست داده و به سرزمین‌های همسایه پراکنده کرد. با این وجود، تا اواخر سال ۴۲۳، آلتونتاش، فرماندار غزنوی، پنجاه تن از سران ترکمن را به جرم حمله به خراسان اعدام کرد.
ثروتی که از لشکرکشی‌های هند محمود به غزنی آورده می‌شد بسیار زیاد بود و مورخان مثل ابوالفضل بیهقی، گ و شاعرانی مثل فردوسی توصیف درخشانی از عظمت پایتخت و حمایت شگرف فاتح غزنوی از ادبیات ارائه می‌دهند. محمود در سال ۴۲۰ه‍.ق درگذشت.
سلطنت و اوج > جلال الدوله محمد

بعد از مرگ محمود برای به حکومت رسیدن میان دو پسرش یعنی محمد و مسعود اختلاف به‌وجود آمد و بعد از کشمکش‌هایی مسعود توانست پیروز شود و به حکومت برسد اما چون حس می‌کرد کارگزاران پدرش با به حکومت رسیدن وی مشکل دارند، در صدد کنار گذاشتن آن‌ها برآمد. در این زمان کارگزاران دستگاه غزنوی به دو دسته تقسیم شده بودند یک دسته پدریان یعنی طرفداران سلطان محمود و دیگران پسریان که هواداران مسعود بودند.
سلطنت و اوج > مسعود یکم غزنوی (شهاب الدوله مسعود)

مقالهٔ اصلی: مسعود یکم غزنوی
از جمله کارگزارانی که سخت مورد غضب سلطان مسعود قرار گرفت ابو علی میکال معروف به حسنک وزیر بود که چون از موقعیت اجتماعی بالایی برخوردار بود به ناچار برای از سر راه برداشتن وی، او را به انحراف مذهبی متهم نمود که شرح آن در تاریخ بیهقی آمده است؛ و سپس وی را دار زد و اموالش را مصادره نمود. این اقدام وی ضربه مهلکی بر پیکره دودمان غزنویان وارد کرد؛ زیرا وی با این کار هم خود را از داشتن کارگزاران مجرب محروم ساخت و هم وجه خود را در میان مردم که می‌دانستند علت اصلی بر دار کردن حسنک چیست، خراب نمود.
سلطان مسعود غزنوی نیز مانند نیاکان خود حمله به هند را در سرلوحه کارهایش قرار داد اما دیگر از آن ثروت‌های افسانه‌ای هند خبری نبود و در نتیجه بار سنگین هزینه‌ها بر دوش مردمی نهاده شد که مجبور بودند مالیات بپردازند و این خود باعث نارضایتی مردم به ویژه مردم خراسان شد؛ و در نتیجه توجه بیش از اندازه مسعود به هند وی از تحرکات سلجوقیان در خراسان غافل ماند. پس از مرگ مسعود فرمانروایی غزنویان به قسمتی از غرب هند به مرکزیت لاهور محدود گشت؛ و در نهایت در سده ششم هجری غوریان، آخرین بقایای غزنویان (خسروملک) را نیز از بین بردند.
زوال و بقا

غزنویان در لشکری بازار
دیوارنگاره‌های کاخ لشکری بازار در جنوب افغانستان، ساخته شده توسط مسعود اول غزنوی
زوال و بقا > ظهیر الدوله ابراهیم

در سال ۴۴۸، سلطان ابراهیم پسر مسعود پسر محمود پسر سبکتگین غزنوی، خوشنویس بزرگ که قرآن را با قلم خود نوشت، برای مدت ۴۰ سال به سلطنت رسید. ابراهیم با توافق صلح با سلجوقیان و احیای روابط فرهنگی و سیاسی، امپراتوری ضعیف شده غزنوی را مجدداً بنیان نهاد. دوران ابراهیم و جانشینان وی امپراتوری غزنوی از یک دوره آرامش و صلح پایدار برخوردار بود. غزنویان که خراسان را از دست داده بودند، به‌طور فزاینده ای با ثروت حاصل از حملات به شمال هند، جایی که با مقاومت شدید حاکمان هند مانند پارامارا از مالوا و گاهادوالا از قنوج روبرو می‌شدند، به حیات شان ادامه دادند. وی تا سال ۴۸۸ حکومت کرد.
زوال و بقا > علاءالدوله مسعود سوم

ابوسعد مسعود مشهور به سلطان مسعود سوم برای مدت شانزده سال به سلطنت رسید، در حالی که هیچ اتفاق مهمی در زمان حیات او رخ نداد. مسعود کاخ جد خود سلطان مسعود غزنوی و یکی از مناره‌های غزنی را بنا کرد. علائم ضعف غزنویان هنگامی آشکار شد که وی در سال ۵۰۵ درگذشت، درگیری داخلی بین پسرانش با عروج سلطان بهرام شاه به عنوان دست نشانده سلجوقیان پایان یافت. بهرام شاه در جنگ غزنی در سال ۵۰۷ برادرش ارسلان را از سلطنت خلع نمود.
زوال و بقا > یمین الدوله بهرام شاه

سلطان بهرام شاه غزنوی آخرین پادشاه غزنوی بود که به مدت سی و پنج سال بر غزنی، اولین پایتخت غزنویان حاکم بود. وی در سال ۵۴۷ در غزنی توسط سیف الدین سوری شکست خورد، اما سال بعد پایتخت را پس گرفت. علاءالدین حسین جهانسوز، سلطان غوریان، در انتقام مرگ برادرش قطب الدین غوری، که داماد پادشاه بود اما به دلیل تخلف جزئی کشته شده بود، در سال ۵۴۷ این شهر را فتح کرد. سپس وی این پایتخت باشکوه غزنویان را یکنواخت و به مدت ۷ روز آن را سوزاند که به «جهانسوز» معروف شد. غزنی با مداخله سلجوقیان که به کمک بهرام شاه آمده بودند، دوباره احیا گردید. مبارزات غزنویان و غوریان در سالهای بعد همچنان ادامه یافت تا اینکه قلمرو غزنوی و زابلستان قبل از غوریان به دست گروهی از ترکان اوغوز پامال گردید. قدرت غزنویان در شمال غربی هند تا زمان غلبه غوریان بر لاهور الی سلطنت خسرو ملک غزنوی در سال ۵۵۵ فراهم بود.
زبان و ادبیات پارسی

نوزایی (رنسانس) زبان، فرهنگ و ادبیات فارسی در دوره ترکان غزنوی در قرن یازدهم میلادی صورت گرفت.  دربار امپراتوری غزنوی به دلیل حمایت از ادبیات فارسی چنان مشهور بود که شعرایی همچون فرخی سیستانی برای ادامه فعالیت به نزد آنان سفر کردند. مجموعه شعر کوتاه عنصری (شاعر پارسی‌گوی) به سلطان محمود و برادرانش نصر و یعقوب اختصاص یافته‌است. سلطان محمود، غزنی را به مرکز آموزش علوم تبدیل کرد و فردوسی و ابوریحان بیرونی را به دربار خود دعوت نمود. او ترجیح داد که شهرت و جلالش به زبان فارسی ثبت گردد و صدها شاعر پارسی‌گوی در دربار او جمع شدند. وی کتابخانه‌های زیادی از ری و اصفهان به پایتخت خود آورد. با فتح ری و اصفهان به دست سلطان محمود، ادبیات فارسی در آذربایجان و عراق عجم گسترش یافت.
غزنویان نوشته‌های تاریخی به زبان فارسی تدوین کردند. تاریخ بیهقی که در نیمه دوم قرن یازدهم نوشته شده‌است، نمونه ای از آن است. با فتح شمال هند توسط سلطان محمود غزنوی، فرهنگ و ادبیات فارسی به لاهور راه یافت شد، که بعدها شعرای مشهوری همچون مسعود سعد سلمان در هندوستان پرورش یافتند. لاهور، تحت حکومت غزنویان در قرن یازدهم، دانشمندان پارسی را از خراسان، هند و آسیای مرکزی جلب کرد و به یک مرکز مهم فرهنگی زبان و ادبیات پارسی تبدیل شد.
اگرچه پادشاهان غزنوی و فرماندهان نظامی آنها اصالتاً ترک بودند، ولی از نظر ترویج زبان فارسی و حمایت از شاعران پارسی‌گوی، اهتمام شاهان غزنوی برای گسترش زبان و ادب پارسی، بیشتر از رقبای ایرانی خود یعنی سلسله آل بویه بود که از شعرای عرب تمجید کرده و حامی بزرگ و مروج زبان و ادبیات عربی بودند.
اهمیت هندوستان

یکی از مسائل مهمی که در دوران غزنویان از سبکتکین شروع شد و در زمان محمود به اوج رسید و در زمان جانشینان وی نیز به شدت دنبال شد لشکر کشی‌های مداوم به هندوستان بود. علل این اقدام آن‌ها اولاً این بود که هند سرزمینی غنی و آباد بود که بتکده‌ها و معابد هندوهای آنجا همیشه سرشار از طلا و جواهری بود که مردم برای خدایان خود هدیه می‌آوردند و حمله غزنویان به آنجا به معنای دستیابی به این ثروت بود. علت بعدی این بود که هندوستان کشوری کافر از نظر مسلمانان بود و لشکر کشی غزنویان به آنجا تلاشی در جهت گسترش اسلام وانمود می‌کرد و مخصوصاً از نظر دولت عباسی جهاد در برابر کفر بود که مشروعیتی را برای حاکمان غزنه به بار می‌آورد. همچنین این لشکرکشی‌ها باعث مشغول بودن سپاه غزنویان می‌شد که اگر این سپاه بی‌کار می‌ماندند باعث ایجاد مشکل و بحران در دستگاه غزنویان می‌گشت.
این حملات مداوم سپاه غزنویان به هند باعث شد که اسلام در آن شبه قاره گسترش یابد و همچنین باعث گشت قدرت دفاعی این کشور به علت حملات پی در پی رو به زوال گذارد و راه برای حملات بعدی غزنویان باز شود.