شبکه ملی اطلاعات
تاریخچه > دولت یازدهم

با فرارسیدن دولت حسن روحانی، در مهر ماه ۱۳۹۲ نصرالله جهانگرد، رئیس سازمان فناوری اطلاعات، به عنوان مجری شبکهٔ ملی اطلاعات انتخاب شد و محمود واعظی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، کارگروهی را در آن وزارتخانه برای پیاده‌سازی شبکهٔ ملی اطلاعات ایجاد کرد. سازمان فناوری اطلاعات ایران در دولت روحانی با مدیریت نصرالله جهانگرد اعلام کرد: «وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات از شبکهٔ ملی اطلاعات به عنوان مهم‌ترین برنامه کاری خود یاد کرده و دولت یازدهم تلاش دارد تا با تجمیع فعالیت‌ها و برنامه‌ها، امکان ارائه سرویس در این شبکه را در زمان پیش‌بینی شده فراهم کند».
از سوی دیگر در دی ماه ۱۳۹۲ شورای‌عالی فضای مجازی الزاماتی را برای شبکهٔ ملی اطلاعات معین کرد که به نوعی آن را متعین می‌کرد. در این جلسه مقرر شد مجری این شبکه، یعنی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در مراحل مختلف اجرای طرح گزارش اقدامات را برای شورای عالی فضای مجازی ارائه کند و انطباق فعالیت‌های انجام‌شده با مصوبات شورا توسط مرکز ملی فضای مجازی به عنوان بازوی عملیاتی شورا بررسی و گزارش نظارت برای شورای عالی فضای مجازی ارائه شود. در شهریور ۱۳۹۴، سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در حکم اعضای شورایعالی فضای مجازی مجدداً بر «تسریع در راه‌اندازی شبکهٔ ملی اطلاعات پس از تصویب طرح آن در شورای عالی و نظارت مستمر و مؤثر مرکز ملی بر مراحل راه‌اندازی و بهره‌برداری از آن» و «اهتمام ویژه به سالم‌سازی و حفظ امنیت همه‌جانبه فضای مجازی کشور و نیز حفظ حریم خصوصی آحاد جامعه و مقابله مؤثر با نفوذ و دست‌اندازی بیگانگان در این عرصه» تأکید کرد.
با این حال تعریف شبکهٔ ملی اطلاعات و الزامات آن، به موضوع اختلاف سازمان فناوری اطلاعات به عنوان متولی اجرای آن با شورای عالی فضای مجازی تبدیل شد. این اختلاف به حدی بود که طرف دولتی شبکهٔ ملی اطلاعات را راه افتاده می‌دانست، اما منتقدان به کل می‌گفتند شبکهٔ ملی اطلاعات وجود ندارد. علیرضا شاهمیرزایی جشوقانی، عضو وقت شورایعالی فضای مجازی، در سال ۱۳۹۴ می‌گوید وزارت ارتباطات تلقی وارونه‌ای از مفهوم شبکهٔ ملی اطلاعات دارد و به جای فراهم‌سازی شرایط و توسعه ارائه خدمات و محتوا بر بستر شبکه و مقررات‌گذاری به نفع ترافیک داخلی، زیرساخت فیزیکی مشترک بین شبکهٔ ملی اطلاعات و اینترنت جهانی را توسعه می‌دهد. وی می‌گوید برای افزایش سرعت و کیفیت خدمات، به جای افزایش پهنای باند اینترنت باید با حمایت از مراکز داده داخلی و خریداری پهنای باند از آن‌ها و ایجاد نقطه تبادل ترافیک رایگان در داخل کشور، تولید ترافیک در کشور مقرون به صرفه شود تا شبکهٔ ملی اطلاعات بتواند راه اندازی شود؛ یعنی، شبکهٔ ملی اطلاعات وقتی محقق می‌شود که مردم بتوانند از سرویس این شبکه با کیفیت و سرعت بهتری نسبت به سرویس شبکه جهانی اینترنت استفاده کنند.
در سال ۱۳۹۳ حدود ۲ هزار میلیارد تومان بودجه برای توسعه زیرساختهای ارتباطی در نظر گرفته شد که فقط ۶۰۰ میلیارد تومان از این بودجه تا نیمه سال ۱۳۹۵ جذب شده است. دولت در لایحه بودجه سال ۱۳۹۵ اعتبارات تملک سرمایه‌ای فصل ارتباطات و فناوری اطلاعات را در سه بخش زیرساخت‌های شبکهٔ ملی اطلاعات، مدیریت یکپارچه منابع شبکهٔ ملی اطلاعات و کاربردهای شبکهٔ ملی اطلاعات بودجه‌بندی کرده است. به گفته دولت بناست در سال ۱۳۹۴ مبلغ ۱٬۴۹۱٬۴۹۴ میلیون ریال صرف توسعه شبکهٔ ملی اطلاعات و در ۵۰٬۷۱۲ میلیون ریال صرف منابع شبکهٔ ملی اطلاعات شود. مبلغ ۱۷٬۴۵۱٬۶۱۵ میلیون ریال را به عنوان بودجه ایجاد و توسعه زیرساخت‌های شبکهٔ ملی اطلاعات تا سال ۱۳۹۹ در نظر گرفته است. در سال ۱۳۹۵ مبلغ ۵۰٬۰۰۰ میلیون ریال برای منابع شبکهٔ ملی اطلاعات برآورد شده است که تا سال ۱۳۹۹ به ۳۲۲٬۰۸۱ میلیون ریال می‌رسد. همچنین در سال ۱۳۹۵ مبلغ ۲۲٬۰۰۰ میلیون ریال برای کاربردهای شبکهٔ ملی اطلاعات هزینه شود.
وزارت ارتباطات، در اواخر اردیبهشت ۱۳۹۵ هسته اصلی شبکهٔ ملی اطلاعات یعنی پروژه مرکز تبادل ترافیک داده زیرساخت (NIX) را رونمایی کرد. این مرکز به اپراتورهای اینترنتی و اپراتورهای موبایلی امکان می‌دهد قراردادهای تبادل ترافیک را با یکدیگر امضا کنند، تا ترافیک داخلی و خارجی تفکیک‌پذیر شود. به علاوه، شرکت ارتباطات زیرساخت با سه اپراتور اینترنتی (شاتل، آسیاتک و رایتل) و سه تولیدکننده محتوای داخلی (آپارات، فیلیمو و تله‌وبیون) تفاهمنامه‌ای برای کاهش تعرفه ترافیک داخلی برای کاربران نهایی امضا کرد، تا این شرکت‌ها ترافیک اطلاعات خود را از مسیر مرکز تبادل ترافیک داده زیرساخت یا NIX انتقال دهند، که تعرفه انتقال ترافیک از طریق آن رایگان است و باعث می‌شود تعرفه نهایی کاربران، تا ۵۰ درصد به ازای هر گیگابایت مصرف، کاهش پیدا کند. افزون بر آن در ۲۲ خرداد ۱۳۹۵، کمیسیون تنظیم مقررات و ارتباطات طی جلسه شماره ۲۳۷، اصلاحاتی را در شیوه تعرفه‌گذاری ترافیک داخلی و خارجی اپراتورهای اینترنتی اعمال کرد که به موجب آن هزینه ترافیک داخلی نصف ترافیک خارجی می‌شود. به گفته عباسی شاهکوه، یکی از معاونان سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، طبق این مصوبه اپراتورهای اینترنتی باید بتوانند تا ابتدای بهمن ماه ۱۳۹۵ جداسازی ترافیک داخلی و خارجی را انجام دهند، به‌طوری‌که کاربر در حساب کاربری خود بتواند میزان استفاده از ترافیک داخلی و خارجی خود را به تفکیک مشاهده کند. در این مصوبه جداسازی ترافیک داخلی از خارجی تنها با هدف رشد تولید محتوای داخلی و استفاده بیشتر از ترافیک داخلی در نظر گرفته شده است.
بدین ترتیب، در دولت یازدهم، راه‌اندازی مراکز تبادل ترافیک داخلی در چهار نقطه جغرافیایی کشور، تفکیک قیمت ترافیک ارتباطات داخلی و خارجی، شکل‌گیری دیتاسنترهای داخلی توسط دولت و بخش خصوصی، هشت برابر شدن ظرفیت پهنای باند کشور ظرف سه سال، توسعه ضریب نفوذ اینترنت به ۸۰ درصد طبق برخی آمارهای غیررسمی، انتقال میزبانی سایت‌های ایرانی به کشور و ایجاد مراکز توزیع محتوا (CDN) از سوی مرکز تحقیقات مخابرات و بخش خصوصی به عنوان پیش‌نیازهای ضروری پیاده‌سازی این پروژه ملی، صورت گرفت. و دولت در سال پایانی فعالیت خود طی سه فاز اقدام به بهره‌برداری از شبکهٔ ملی اطلاعات نموده است. وزارت ارتباطات طی سه فاز اقدام به رونمایی از شبکه نموده است. فاز نخست، یعنی فاز استقرار شبکه، در ۷ شهریور ۱۳۹۵ رونمایی شد. فاز دوم، فاز توسعه شبکه در دهه فجر سال ۱۳۹۵ و فاز سوم، بلوغ شبکه در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۵ مقارن با روز جهانی ارتباطات افتتاح خواهد شد. در فاز نخست، خدمات دولت الکترونیک و سایر خدمات دیجیتال، خدمات ویدئویی داخلی در کشور، دسترسی به اینترنت و انواع خدمات نوین از قبیل پرداخت موبایل ارائه می‌شود. در فاز دوم، خدمات ویدئویی HD داخلی با هزینه مقرون به صرفه در کلان‌شهرها، خدمات الکترونیکی عمومی ارائه می‌شود و در فاز سوم، خدمات ویدئویی HD و خدمات ابری پهن باند، داخلی با هزینه مقرون به صرفه در شهرهای بزرگ ارائه می‌شود.
به گفته جهانگرد، از شهریور ۱۳۹۵ سامانه تفکیک ترافیک ارتباطی اینترنت و شبکهٔ ملی اطلاعات توسط اپراتورهای ارائه دهنده خدمات اینترنت راه اندازی می‌شود. در نتیجه، اپراتورها باید نحوه تفکیک و تعیین چگونگی استفاده کاربران از شبکهٔ ملی اطلاعات و میزان ترافیک داخلی و خارجی آن‌ها را بر روی سامانه اطلاع‌رسانی خود (داشبود اطلاع‌رسانی آنلاین ترافیک) اعلام کنند و ما به التفاوت استفاده از پهنای باند بین‌الملل با شبکهٔ ملی اطلاعات را به کاربر پرداخت کنند. این موضوع از سوی سازمان تنطیم مقررات و ارتباطات رادیویی پایش و نظارت می‌شود. شبکهٔ ملی اطلاعات این اجازه را می‌دهد که ذخیره و بازیابی اطلاعات در سطح جغرافیای کاربر تشخیص داده شده و نزدیکترین مسیر انتخاب شود. این موضوع سرعت و دسترسی به دیتا را بهتر کرده و قیمت را کاهش می‌دهد. از نظر اقتصادی نیز انتقال این حجم ترافیک دیتا به داخل کشور و نیز انتقال میزبانی سایتها به داخل، کاهش قیمت شبکه انتقال را به همراه خواهد داشت و کاربر می‌تواند اطلاعات را سریعتر، با کیفیت بهتر و قیمت ارزان‌تر در اختیار گیرد. برای تحقق این موضوع، کپی سرور جهانی در ایران، مرکز تبادل ترافیک و مراکز توزیع محتوا از جمله پازل‌های آماده‌سازی شبکهٔ ملی اطلاعات است، که اکنون می‌توانیم بگوییم که پیکربندی شبکهٔ ملی اطلاعات کامل شده است. همه سازمان‌ها به شبکهٔ ملی متصلند و برای شبکه اختصاصی خود از آن استفاده می‌کنند. این موضوع برای شبکه بانکی، شبکه سلامت، شبکه دولت، درگاه پلیس و سایر درگاه‌های خدماتی صادق است. طراحی شبکه اختصاصی دستگاه‌ها و ارگان‌ها به این معنی است که این سازمان‌ها در ضوابط داخلی خود به شبکهٔ ملی متصل هستند و در بخش‌هایی که با مردم باید در تعامل باشند از اینترنت بهره می‌برند؛ بنابراین، در این تاریخ همه ارتباطات ایران روی شبکهٔ ملی اطلاعات است.
از سوی دیگر، ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورایعالی فضای مجازی، گفت راه‌اندازی شبکهٔ ملی اطلاعات در دو فاز اجرایی می‌شود، فاز نخست، اصلاح وضع شبکه موجود است که در هفته دولت به بهره‌برداری می‌رسد و فاز دوم، راه‌اندازی یک سیستم جدید و نو است. افتتاح شبکهٔ ملی اطلاعات در شرایطی رخ داد که در جلسه شورایعالی فضای مجازی در ۶ شهریور ۱۳۹۵، یعنی یک روز پیش از افتتاح شبکه، روند اجرای مصوبه شورای عالی فضای مجازی در مورد راه اندازی شبکهٔ ملی اطلاعات از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ارائه شد، اما اعضای شورا به مصوبه‌ای در خصوص صحه‌گذاری به عملیاتی شدن فاز نخست شبکهٔ ملی اطلاعات توسط آن وزارتخانه، اشکال گرفتند و به آن رأی ندادند. به گفته محمدحسن انتظاری، دبیر سابق شورایعالی فضای مجازی، گزارش ارائه شده توسط مربوط به اصلاح وضع موجود شبکه در کشور بود و اعلام شد که طرح اصولی شبکهٔ ملی اطلاعات، از سال ۹۶ شروع شود. همچنین وی مدعی است، آنچه افتتاح شده، تقریباً از سه سال قبل راه اندازی شده است. اما، آنچه برای تحقق شبکهٔ ملی اطلاعات باید رخ دهد، مدیریت شبکه در داخل کشور است.