دیوارنگاری در ایران
پیدایش گرافیتی مدرن در ایران

برخی نویسندگان گرافیتی ایران را در چند «نسل» از یک طیف طبقه‌بندی می‌کنند که گستره‌ای از دیوارنویسی‌های در غارها و دوران پیش‌از تاریخ، شعارنویسی‌های دورهٔ انقلاب ۱۳۵۷ و دیوارنگاری‌های دوران جنگ‌تحمیلی تا نسل‌های اول آن به مفهوم مدرن و شهری خود: تنها (به انگلیسی: a1one), مگوی[نیازمند منبع] (به‌انگلیسی: Magoi) و کیوان‌شویر (به انگلیسی: Ck1)، بیگ‌چیز (به‌انگلیسی: Big Chiz)، محسن‌رسول‌اف(به انگلیسی: Zenmo) و آیسی‌اندسوت، (به انگلیسی: ICY and SOT) می‌باشد.
در دهٔ ۹۰ میلادی یا دهٔ ۷۰ خورشیدی خرده‌فرهنگ هیپ‌هاپ به صورت نسبی توسط رقص برک به فرهنگ ایران معرفی شده و مورد توجه جوانان ایرانی قرار گرفت بود؛ می‌توان گفت که هیپ هاپ بیشتر از طریق رقص بریک و ورزش‌های افراطی مانند اسکیت بردینگ به ایران وارد شد و زمینه را برای دیگر رشته‌های این خرده‌فرهنگ فراهم کرد. به‌طوری‌که چند سال بعد یعنی در اواخر دهٔ ۷۰ خورشیدی موسیقی رپ در ایران پدیدار شد، موسیقی انقلابی رپ نیز به مفهوم غربی آن در کلمه‌ترکیب موسیقایی ایران آن زمان ایران جای گرفته در سلیقهٔ جوانان ایرانی فضائی برای خود ترتیب داد. در این هنگام توجه جوانان ایرانی به فرهنگ هیپ هاپ که بیشتر از موسیقی و ورزش صورت می‌پذیرفت بیش‌تر شد، پس تعجبی نبود که در همان سال‌های اول موسیقی رپ، در دیوارهای شهر تهران، بالاخص در لابلای بلوک‌های شهرک‌های غربی آن، نگارش گرافیتی دیده شود.
دههٔ ۸۰ شمسی، تهران:
در نیم اول دهٔ ۸۰ خورشیدی در ایران و در تهران و قدری پس از شروع جنبش موسیقی رپ زیرزمینی در تهران، جنبش گرافیتی «میان» بلوک‌های شهرک‌آپادانا و شهرک اکباتان شروع شد؛ به این معنی که اولین نمونه‌های جدید آن روی دیوار بین این دو مجموعه که در حاشیه بزرگراه شیخ‌فضل‌الله‌نوری قرار داشت دیده شده است. در خلال دههٔ ۶۰ تا اواخر دههٔ ۸۰ شمسی، دسترسی محلی پیاده از فاز ۱ و ۲ شهرک آپادانا از طریق کندروی اتوبان تأمین می‌شد که از سوی هیچ‌یک از طرفین (هیئت مدیرهٔ فازها و مجموعه‌های مربوطه) از لحاظ امنیت و نوررسانی در طول مدت شب‌ها پشتیبانی نمی‌شد و در نتیجه مکان مناسبی برای فعالیت شبانهٔ هنرمندان مستقل و دیوارنویسان آزاد در این مکان بود؛ از سوی دیگر این مکان در شب‌ها بسیار تاریک و ناامن بود. این فضای باز کنار اتوبان فاز۱ شهرک آپادانا و فاز ۳ شهرک اکباتان، فضای ذکر شده از سوی هیئت‌مدیره فازهای هیچ‌یک از دو شهرک مسکونی مورد بهره‌برداری نبوده و جزو فضاهای مرده شهری به حساب می‌آمد. در اواخر دهه‌ی۸۰ شمسی به دلیل مشکلات جدی امنیتی از سوی موتورسوراران و راهزنان عبوری در حاشیهٔ اتوبان، شورای مدیریت عامل فاز ۳ شهرک اکباتان و شهرک آپادانا به همراه شورایاری تصمیم بر بستن فوری این دسترسی و جایگزینی مسیر کوتاه‌تر از مسیر انتهای فاز ۳ شهرک اکباتان و فاز ۲ شهرک آپادانا گرفتند و دیوار حاشیه اتوبان در حاشیهٔ مسیر پیادهٔ احداثی شهرداری منطقه ۵ قرار گرفته است که در مسیرهای منظم با نورهای کم‌مصرف راه‌راه برای عابران پیاده روشن نموده و از آلودگی نوری در نزدیکی واحدهای مسکونی و اتوبان جلوگیری می‌نماید؛ تصاویر و ویدئوهای این دیوار را می‌توانید در ویدئوها و دیوارنویسی‌های تنها (مانند مردان عصبانی) و سی‌کی‌وان (شویر) با عنوان «قانون‌قدغن» مشاهده کنید. هم‌اکنون مسیر اشاره شده برچیده شده و مسیر پیاده‌روی فاز ۳ شهرک اکباتان در مجاورت گلخانهٔ بیلوبا، به صورت دیواری درآمده که هرروزه بازدیدکنندگان و طرفداران خود را دارد.
همشهری محله دربارهٔ این مجتمع‌های مسکونی این‌گونه می‌نویسد:
«... گرافیتی در ایران قدمت و سابقه چندانی ندارد. البته هیچ منبع و مأخذ موثقی دربارهٔ نخستین دیوارنگاره‌ها در ایران موجود نیست. با این حال برخی منابع قدمتش را اواخر دههٔ ۷۰ و اوایل دهه۸۰ تخمین می‌زنند. به این‌ترتیب می‌شود گفت عمر این هنر که مانند بسیاری از شاخه‌های دیگر هنری وارداتی است و به حدود ۱۵ سال می‌رسد. البته به نظر می‌رسد مانند کشورهای غربی و اروپایی هنوز گرافیتی در کشورمان آن‌چنان فراگیر نشده و … هر چند این جمله دربارهٔ شهرک‌های اکباتان و آپادانا چندان صدق نمی‌کند!»
به دلیل همزمانی ظهور نقاشی‌دیواری با رشتهٔ موسیقی و محدودیت‌های موجود، اسامی افراد آغازین این رشته به صورت رسمی و کامل در رسانه‌ها عنوان نشده است، اما برخی معتقدند که احتمالاً افرادی با اسامی مستعار امیرعلا ۱۹۹۷ (به انگلیسی: Essence) تنها * (به‌انگلیسی: a1one) و کیوان‌حیدری شویر(به‌انگلیسی: Ck1) جز اولین کسانی هستند که در ایران (در تهران) به صورت مستقل و به گرافیتی مشغول بوده‌اند؛ که از این میان می‌توان به کیوان اشاره کرد که هم‌اکنون در آمریکا به زندگی و کار می‌پردازد و به دلیل دیوارنگاری شامل پرترهٔ فروغ فرخ‌زاد در کوچهٔ کلاریون، واقع در شهر سانفرانسیسکو میان ایرانیان آمریکا شناخته شده است. شاید حتی او، یا تنها اولین گرافیتی‌نویس‌های ایران نباشند، اما فعالان این حوزه در هنگام شکل‌گیری اولین جریان‌های آن، از هر نسل و سلیقه، نقشی مشابه فعالیت سروش هیچ‌کس و دیگر هنرمندان پیشرو برای رپ‌فارسی بازی نموده‌اند. تلاش‌های آن‌ها را می‌توان در زمینهٔ آشناسازی و آگاه‌سازی مردم با هنر دیوارنگاری و گرافیتی بیان نمود.
درطول تاریخ سال‌های آغازین شکوفایی این رشته، تأثیر از بنکسی، هنرمند خیابانی پرآوازهٔ انگلیسی در تهران در اوایل دورهٔ کاری هنرمندان خیابانی ایران مشهود است. این موضوع به واسطهٔ وجود ارتباط اینترنتی نسبتاً مناسب میان شهرهای مانند تهران و بریستول باعث شده بود تا همه از رخدادهاد اجتماعی‌فرهنگی رایج اطلاع داشته باشند و بلکه آن را به شیوهٔ خود تعمیم دهند. استفاده از حیوانات و در این خصوص حیوان موش و تجسم آن در مقیاس‌های انسانی یکی از این عناوین است؛ گروه کوچکی در تهران گروهی با نام مشابه به فعالیت در همین رشته فعال بود، موش (به انگلیسی: Rat) به گونه‌ای نمادین بر تقلیل‌مرتبهٔ زندگی انسانی اشاره می‌نماید؛ همچنین، نقاشی در سیستم بلوک‌های مسکونی رنگ‌نشده و دارای فضاهای مرده شهری، در بهبود کیفیت‌محیطی، رضایت شهروندان نقش مستقیم ایفا می‌نماید و مادامی که به عنوان خرابکاری تلقی نشود در کنار فعالیت‌های شهرداری به صورت رسمی و نیمه‌رسمی قابل پیاده‌سازی و اجرا می‌باشد.