stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
او-۱۱۱ (کریگس‌مارینه)

| «او-۱۱۱» | «او-۱۱۱» |
| --- | --- |
(فهرست او-بوت‌های آلمان): (فهرست او-بوت‌های آلمان)
کلاس: ۹ب
ساخت: ساخت
آغاز ساخت: ۲۰ فوریه ۱۹۴۰
بهره‌وری: بهره‌وری
آغاز خدمت: ۱۹ دسامبر ۱۹۴۰
ناوگروه: ناوگان دوم او-بوت
فرمانده(ها):  ۱۹ دسامبر ۱۹۴۰–۴ اکتبر ۱۹۴۱: ناوسروان ویلهلم کلاینشمیت 
گشت(ها): ۲ گشت رزمی: گشت نخست:۵ مه ۱۹۴۱–۷ ژوئیه ۱۹۴۱  گشت دوم:۱۴ اوت ۱۹۴۱–۴ اکتبر ۱۹۴۱ 
غرق‌شده: ۴ کشتی تجاری (۲۴۱۷۶ تن)
سرنوشت: ۴ اکتبر ۱۹۴۱ در نزدیکی جزایر قناری غرق شد (۸ کشته و ۴۴ اسیر)
او-۱۱۱ (به آلمانی: U-111) یک او-بوت اقیانوس‌پیمای کریگس‌مارینه از نوع ۹ب بود که سال ۱۹۴۰ ساخته شد. این او-بوت در جریان جنگ جهانی دوم، دو مأموریت گشت‌زنی رزمی به مدت ۱۱۶ روز در دریای شمال و اقیانوس اطلس شمالی و جنوبی به انجام رساند و علاوه‌بر آسیب‌زدن به یک کشتی تجاری، چهار کشتی تجاری دیگر متفقین با مجموع تناژ ۲۴٬۱۷۶ تن را غرق کرد. او-۱۱۱ در درگیری با یک کشتی ضدزیردریایی بریتانیایی پیرامون جزایر قناری آسیب بسیاری دید. خدمهٔ این او-بوت به‌دلیل خسارات وارد آمده و باز شدن دریچه‌ها، آن را غرق کردند و اغلبشان به اسارت کشتی بریتانیایی درآمدند.
ساخت

۸ اوت ۱۹۳۹ (یک ماه پیش از آغاز جنگ جهانی دوم)، سفارشِ ساختِ او-۱۱۱ از نوع ۹ب در قالب طرح ست صادر شد. آگه ویزر فرایندِ ساختِ آن را ۲۰ فوریه ۱۹۴۰ در شهر برمن آغاز کرد. این او-بوت در ۱۵ سپتامبر همان سال به آب انداخته شد. یک نشان بزرگ قلب سیاه رنگ بر روی برجک او-۱۱۱ حک شده بود. او-۱۱۱ در ۱۹ دسامبر ۱۹۴۰ به فرماندهی ناوسروان ویلهلم کلاینشمیت در بندر کیل برای خدمت وارد کریگس‌مارینه شد. این او-بوت، دورهٔ کارآزمایی خود را در دریای بالتیک گذراند و در آن بازه در گوتن‌هافن و دانتسیش مستقر بود. طی این دوره، حمله به کاروان‌ها [en] در کنار سایر او-بوت‌ها تمرین شد. او-۱۱۱ اواخر مارس ۱۹۴۱ به کیل بازگشت. این او-بوت یک شب را در این بندر سپری کرد و سپس از طریق کانال کیل به ویلهلمس‌هافن رفت. در آنجا، پیش از ادامهٔ کارآزمایی، مقداری تعمیرات جزئی بر روی آن اعمال شد.
او-بوت نوع ۹ب:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  مشخصات عمومی خدمه: ۴۸ نفر  طول: ۷۶٫۵ متر  عرض: ۶٫۸ متر  آبخور: ۴٫۷ متر  وزن: در سطح: ۱٬۰۵۱ تن  زیر سطح: ۱٬۱۷۸ تن  نیرومحرکه: ۲ × موتور دیزل ام‌آان: ۲٬۲۰۰ اسب بخار  ۲ × موتور الکتریکی: ۵۰۰ کیلووات  ظرفیت سوخت: ۱۶۵ تن |  عملکرد حداکثر سرعت: در سطح: ۱۸٫۲ گره  زیر سطح: ۷٫۳ گره  برد: در سطح: ۸٬۷۰۰ مایل دریایی در سرعت ۱۲ گره  زیر سطح: ۶۴ مایل دریایی در سرعت ۴ گره |  تسلیحات ۴ × اژدرانداز در جلو  ۲ × اژدرانداز در عقب  ۲۲ × اژدر  ۱ × توپ ۱۰٫۵ کالیبر سانتی‌متر  ۱ × توپ ۳٫۷ کالیبر سانتی‌متر  ۱ × توپ ۲ کالیبر سانتی‌متر   |
نائورو

| جمهوری نائورو Repubrikin Naoero  (نائورویی) نائورو | جمهوری نائورو Repubrikin Naoero  (نائورویی) نائورو |
| --- | --- |
   پرچم    نشان ملی  :    پرچم    نشان ملی  
شعار: خواست خدا پیش از هر چیز"God's will first": شعار: خواست خدا پیش از هر چیز"God's will first"
سرود: نائورویی خجسته "Nauru, our homeland": سرود: نائورویی خجسته "Nauru, our homeland"
پایتخت: ندارد (دوژور) یارن (دفاکتو) ۰°۳۲′ جنوبی ۱۶۶°۵۵′ شرقی﻿ / ﻿۰٫۵۳۳°جنوبی ۱۶۶٫۹۱۷°شرقی﻿ / -0.533; 166.917﻿ (Nauru)
بزرگترین شهر: بخش دنیگومودو
زبان(های) رسمی: زبان نائورویی زبان انگلیسی
گروه‌های قومی : ۵۸٪ نائورویی ۲۶٪ مردم جزایر پاسیفیک ۸٪ سفیدپوست ۸٪ چینی
نام(های) اهلیت: Nauruan
حکومت: حکومت متمرکز جمهوری پارلمانی زیرنظر یک دموکراسی غیرحزبی
• رئیس‌جمهور : Lionel Aingimea
• رئیس مجلس : مارکوس استیون
 :  
قوه مقننه: پارلمان
استقلال: استقلال
• از قلمروهای تراست سازمان ملل متحد, (از بریتانیا، استرالیا، و نیوزیلند) : ۳۱ ژانویه ۱۹۶۸
 :  
مساحت: مساحت
• کل: ۲۱ کیلومتر مربع (۸٫۱ مایل مربع) (۱۹۳ام)
• آبها (٪): ۰٫۵۷
جمعیت: جمعیت
• سرشماری : ۱۲٬۳۲۹ (۲۳۴ام)
• تراکم: ۵۸۷ بر کیلومتر مربع (۱٬۵۲۰٫۳ بر مایل مربع) (۲۵ام)
تولید ناخالص داخلی (GDP)  برابری قدرت خرید (PPP): برآورد ۲۰۱۷ 
• کل: $۱۶۰ میلیون (۱۹۲ام)
• سرانه: $۱۲٬۰۵۲ (۹۴ام)
تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی): برآورد ۲۰۱۷ 
• کل: $۱۱۴ میلیون
• سرانه: $۸٬۵۷۰
واحد پول: دلار استرالیا (AUD)
منطقه زمانی: یوتی‌سی+۱۲
جهت رانندگی: جهت رانندگی در کشورهای مختلف
پیش‌شماره تلفنی: +۶۷۴
کد ایزو ۳۱۶۶: NR
دامنه سطح‌بالا: .nr
 ^  Nauru does not have an official capital, but یارن is the seat of parliament. :  ^  Nauru does not have an official capital, but یارن is the seat of parliament. 
جمهوری نائورو (به انگلیسی: Nauru) کشور جزیره‌ای و کوچک در منطقه میکرونزی قارهٔ اقیانوسیه است. نائورو در اقیانوس آرام جنوبی واقع شده و پایتخت آن یارن است.
نائورو در قدیم «جزیره دلپذیر» (Pleasant Island) نامیده می‌شد و در سال ۱۹۶۸ مستقل شد. نائورو همچنین از تاریخ ۱۴ سپتامبر ۱۹۹۹ در سازمان ملل متحد نیز عضو است.
زبان‌های رسمی این کشور انگلیسی و نائورویی هستند و واحد پول رایج در آن دلار استرالیا است. نائورو با ۱۲٬۳۲۹نفر جمعیت، کم‌جمعیت‌ترین کشور جهان پس از واتیکان است. کشور نائورو همچنین با ۲۱ کیلومتر مربع مساحت، کوچک‌ترین جمهوری در جهان است. نزدیک‌ترین همسایه آن جزیره بانابا در کشور کیریباتی است که در ۳۰۰ کیلومتری شرق نائورو واقع شده‌است.
۵۸ درصد از مردم نائورو از قوم نائورویی هستند که آمیزه‌ای است دو نژاد پلی‌نزیایی‌ و میکرونزیایی. ۲۶ درصد از مردم این کشور از تبار جزایرنشینان اقیانوس آرام، ۸ درصد اروپایی‌تبار و ۸ درصد نیز چینی هستند. دین اصلی مردم این کشور مسیحیت است. ۱۰ درصد از مردم نائورو نیز بهایی هستند که با این حساب این کشور بالاترین درصد بهاییان نسبت به جمعیت در میان کشورهای جهان را دارد، ۹ درصد از جمعیت نائورو نیز بودایی و ۲٫۲ درصد مسلمان هستند.
در ۱۸۸۸، به دنبال درخواست حفاظت آلمانی‌های مقیم این جزیره طی ناآرامی بین ۱۲ طایفهٔ نائورو، آلمان این جزیره را ضمیمه کرد. در ۱۹۱۴، استرالیا نائورو را تسخیر کرد و ادارهٔ آن را - به غیر از مدت اشغال ژاپنی‌ها (۱۹۴۲ تا ۱۹۴۵) - تا زمان اعطای استقلال در ۱۹۶۸، به عهده داشت.
جغرافیا

مقالهٔ اصلی: جغرافیای نائورو
نائورو جزیره‌ای بیضی‌شکل با ۲۱ کیلومتر مربع (۸ مایل مربع) مساحت است که در جنوب غربی اقیانوس آرام قرار گرفته‌است. موقعیت آن ۴۲ کیلومتر (۲۶ مایل) در جنوب خط استوا است. این جزیره با آب‌سنگ‌های مرجانی احاطه شده که در هنگام جزر از آب بیرون می‌زنند و پهنه‌ای پر از صخره‌های نوک‌تیز را تشکیل می‌دهند.
وجود این صخره‌های مرجانی مانع از ایجاد بندر در نائورو شده اما وجود آبراهه‌هایی در میان آب‌سنگ‌ها اجازه می‌دهد تا قایق‌های کوچک به این جزیره دسترسی داشته‌باشند.
یک نوار ساحلی حاصلخیز با پهنای ۱۵۰ تا ۳۰۰ متر (۴۹۰ تا ۹۸۰ فوت) در خشکی نزدیک به ساحل گسترده‌است.
فلات مرکزی نائورو در احاطه تخته‌سنگ‌های مرجانی است. بلندترین نقطه فلات، به نام کاماند ریج (ستیغ فرمان) ۷۱ متر (۲۳۳ فوت) بالاتر از سطح دریا قرار دارد.
تنها مناطق بارور در نائورو یک کمربند باریک ساحلی، که در آن درختان نارگیل می‌رویند. در زمین‌های پیرامون تالاب بوآدا، موز، آناناس، سبزیجات، درختان پاندانوس، و پهن‌برگ‌های بومی مانند درخت تامانو نیز می‌روید.
نائورو یکی از سه جزیره صخره‌ای بزرگ حاوی فسفات در اقیانوس آرام بود (جزیره بانابا در کیریباتی و ماکتئآ در پلینزی فرانسه، دو جزیره فسفاتی دیگر بودند). ذخایر فسفات در نائورو امروزه تقریباً به‌طور کامل استخراج شده‌است. استخراج فسفات در فلات مرکزی، پهنه‌ای از زمین‌های بی‌ثمر مملو از تیزه‌های دندانه‌دار از جنس سنگ آهک به‌جا گذاشته که بلندی این تیزه‌ها گاه تا ۱۵ متر (۴۹ فوت) می‌رسد.

معدنکاری فسفات حدود ۸۰ درصد از زمین‌های نائورو را ویران کرده‌است، و منطقه ویژه اقتصادی پیرامون را نیز تحت تأثیر قرار داده‌است. برآورد می‌شود که ۴۰ درصد از زیست دریایی به خاطر روان شدن گل و لای و رواناب فسفات کشته شده‌اند.
تنها حدود ۶۰ گونه‌های گیاه آوندی بومی‌شده در این جزیره یافت شده‌است که هیچ‌یک از آن‌ها بومی‌زاد نیستند. کشت نارگیل، معدنکاری، و ورود گونه‌های تازه، اختلالی جدی برای گیاهان بومی ایجاد کرده‌است. این جزیره هیچ پستاندار خشکی‌زی بومی ندارد، اما حشرات بومی، خرچنگ زمینی، و پرندگانی چون سسک نیزار از جانوران بومی نائورو هستند. کشتی‌هایی که به نائورو آمده‌اند با خود موش، گربه، سگ، خوک، و مرغ را از جزایر پلی‌نزی به نائورو آورده‌اند.
منابع آب شیرین طبیعی در نائورو محدود است. مخازن ذخیره‌سازی آب باران بر روی پشت بام در بسیاری از خانه‌ها دیده می‌شود، اما جزیره‌نشینان عمدتاً وابسته به سه کارخانه آب‌شیرین‌کن هستند که در بنگاه خدمات شهری نائورو مستقر است.
آب و هوای نائورو به دلیل نزدیکی به خط استوا و اقیانوس در طول سال گرم و بسیار مرطوب است. نائورو بین نوامبر و فوریه شاهد ریزش باران‌های موسمی است، اما به‌طور معمول با توفان روبه‌رو نمی‌شود. میزان بارندگی سالانه بسیار متغیر است و تحت تأثیر پدیده ال نینو و نوسان جنوبی قرار دارد و در این جزیره چند مورد خشکسالی قابل توجه نیز ثبت شده‌است.
دمای هوا در نائورو در محدوده بین ۲۶ درجه سانتی‌گراد (۷۹° فارنهایت) و ۳۵ درجه سانتی‌گراد (۹۵° فارنهایت) در روز و بین ۲۲ درجه سانتی‌گراد (۷۲° فارنهایت) و ۳۴ درجه سانتی‌گراد (۹۳° فارنهایت) در شب قرار دارد.
نائورو به عنوان یک جزیره در برابر تغییرات آب و هوایی و تغییرات سطح دریا آسیب‌پذیر است. نائورو هفتمین کشور مورد تهدید از سوی سیل‌های ناشی از گرمایش زمین است. دست‌کم ۸۰ درصد از سرزمین نائورو در ارتفاعات امن قرار گرفته، اما تا زمانی که برنامه ترمیم آسیب‌های معدن فسفات اجرا نشده. این منطقه غیرقابل سکونت خواهد ماند.
تقسیمات کشوری

نائورو به چهارده استان تقسیم شده‌است که این استان‌ها در هشت حوزه انتخابی قرار دارند.
| شماره | استان | به حروف لاتین | نام پیشین | مساحت (هکتار) | جمعیت (۲۰۰۵) | شمار روستاها | تراکم جمعیت نفر/هکتار |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | آیوو | Aiwo | Aiue | ۱۰۰ | ۱٬۰۹۲ | ۸ | ۱۰٫۹ |
| ۲ | آنابار | Anabar | Anabar | ۱۴۳ | ۵۰۲ | ۱۵ | ۳٫۵ |
| ۳ | آنتان | Anetan | Añetañ | ۱۰۰ | ۵۱۶ | ۱۲ | ۵٫۲ |
| ۴ | انیبیر | Anibare | Anybody | ۳۱۴ | ۱۶۰ | ۱۷ | ۰٫۵ |
| ۵ | بایتسی | Baiti | Beidi | ۱۲۳ | ۵۷۲ | ۱۵ | ۴٫۷ |
| ۶ | بوئه | Boe | Boi | ۶۶ | ۷۹۵ | ۴ | ۱۲٫۰ |
| ۷ | بوادا | Buada | Buada | ۲۶۶ | ۷۱۶ | ۱۴ | ۲٫۷ |
| ۸ | دنیگومودو | Denigomodu | Denikomotu | ۱۱۸ | ۲٬۸۲۷ | ۱۷ | ۲۴٫۰ |
| ۹ | اوا | Ewa | Eoa | ۱۱۷ | ۳۱۸ | ۱۲ | ۲٫۷ |
| ۱۰ | ایجوو | Ijuw | Ijub | ۱۱۲ | ۳۰۳ | ۱۳ | ۲٫۷ |
| ۱۱ | مننگ | Meneng | Meneñ | ۲۸۸ | ۱٬۸۳۰ | ۱۸ | ۶٫۴ |
| ۱۲ | نیبوک | Nibok | Ennibeck | ۱۳۶ | ۴۳۲ | ۱۱ | ۳٫۲ |
| ۱۳ | اوابو | Uaboe | Ueboi | ۹۷ | ۳۳۵ | ۶ | ۳٫۵ |
| ۱۴ | یارن | Yaren | Moqua | ۱۵۰ | ۸۲۰ | ۷ | ۵٫۵ |
|  | نائورو | Nauru | Naoero | ۲٬۱۳۰ | ۱۱٬۲۱۸ | ۱۶۹ | ۵٫۳ |
مرکز پناهندگان

بخش اعظم درآمد نائورو از کمک‌های استرالیا تأمین می‌شود. در سال ۲۰۰۱ یک کشتی نروژی که ۴۳۸ پناهجوی رهسپار استرالیا را از یک کشتی‌شکستگی نجات داده بود با تصمیم مقام‌های استرالیایی و در چارچوب طرح «راه‌حل اقیانوس آرام» به نائورو تغییر مسیر داد. نائورو نیز در ازای دریافت کمک مالی از استرالیا، بازداشتگاهی را برای نگهداری این پناهندگان که بسیاری‌شان از خاورمیانه بودند برپا کرد. بعدها تنها دو نفر از این پناهجویان که شهروند عراق بودند در نائورو باقی‌ماندند. دولت استرالیا در اواخر سال ۲۰۰۶ و اوایل ۲۰۰۷ گروه‌های بیشتری از پناهجویان را به نائورو فرستاد. اردوگاه پناهندگان در نائورو از سال ۲۰۰۸ بسته شد اما در اوت ۲۰۱۲ تصمیم به بازگشایی این اردوگاه گرفت.
تصویر ماهواره‌ای از جزیره نائورو
نقشه نائورو
پارلمان نائورو.
گرازماهی کالیفرنیا

| گرازماهی کالیفرنیا | گرازماهی کالیفرنیا |
| --- | --- |
جثه در مقایسه با انسان متوسط: جثه در مقایسه با انسان متوسط
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 در بحران انقراض  (IUCN 3.1):  در بحران انقراض  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: آب‌بازان
زیرراسته:: آب‌بازان دندان‌دار
تیره:: گرازماهیان
سرده:: گرازماهی‌ها
گونه:: P. sinus
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Phocoena sinus Norris & McFarland، ۱۹۵۸: Phocoena sinus Norris & McFarland، ۱۹۵۸
گستره گرازماهی کالیفرنیا: گستره گرازماهی کالیفرنیا
گرازماهی کالیفرنیا کوچک‌ترین گونه آب‌باز در جهان و نیز یکی از نادرترین آن‌هاست. به دلیل جثه کوچک، تعداد زیادی از این جانوران در تورهای شکار ماهی و میگو گیر افتاده‌اند که باعث کاهش شدید جمعیت آن‌ها شده. پس از منقرض‌شدن دلفین رودخانه‌ای چین در سال ۲۰۰۶، بیشترین توجه‌ها به این جانور به عنوان آب‌بازی در معرض انقراض شد.
این گونه با نام واکیتا نیز خوانده می‌شود که برگرفته از واژه‌ای اسپانیایی به معنای «گاو کوچک» است. واژه sinus در نام علمی این گونه واژه‌ای لاتین به معنای «تنگ و واپس‌رفته» و «خلیج کوچک» است که اشاره به گستره کوچک این گونه دارد.
توصیف ظاهری

گرازماهی کالیفرنیا از کوچکترین آب‌بازسانان جهان است و طول بدن آن به ۱۵۰ سانتی‌متر و وزنش به تنها ۵۰ کیلوگرم می‌رسد. از ویژگی‌های این گونه ظاهر عجیب لب‌هایش و حلقه‌های سیاه‌رنگ به دور چشمانش است. بخش بالایی بدن به رنگ خاکستری میانه تا تاریک است. بخش زیرین بدن نیز رنگی سفید تا خاکستری روشن دارد. طول باله‌های کناری نسبت به طول بدن از دیگر گرازماهیان بیشتر است. جمجمه گرازماهی کالیفرنیا از دیگر گونه‌های سرده خود کوچکتر و پوزه آن کوتاهتر است.
گرازماهی کالیفرنیا بسیار خجالتی است و مانند دلفین‌ها از سطح آب به بیرون نمی‌پرد، در عوض برای زمان بسیار کوتاهی به منظور هواگیری به سطح آب می‌آید.
بلوغ جنسی در میان ۳ تا ۶ سالگی پدید می‌آید. بیشترین زایش‌ها در بهار انجام می‌شوند و طول دوره بارداری ۱۰ تا ۱۱ ماه است. بیشترین طول عمر دیده شده در این جانوران ۲۱ سال بوده.
گستره و جمعیت

گستره گرازماهی کالیفرنیا محدود به ناحیه شمال خلیج کالیفرنیا است. این جانور در آب‌های کم‌عمق و تیره مردابهای خط کرانه‌ای زندگی می‌کند و کمتر در آب‌هایی با ژرفای بیش از ۳۰ متر دیده می‌شود؛ در حقیقت، این آبزی می‌تواند در مرداب‌هایی آنچنان کم‌عمق به سر برد به گونه‌ای که حتا پشت بدنش بیرون از آب قرار گیرد.
واپسین بررسی‌های انجام شده بر تعداد گرازماهی کالیفرنیا در منطقه نشان می‌دهند که نزدیک به ۲۵۰ عدد (در سال ۲۰۱۱) از این گونه در طبیعت باقی مانده‌اند.
مستند برجسته و معروف دریای سایه‌ها تعداد گرازماهی های کالیفرنیا در سال ۲۰۱۸‌ را زیر ۱۵ عدد برآورد کرد که نشان دهنده وضعیت بسیار حاد این کوچکترین نهنگ دنیا است.
مستند دریای سایه‌ها

مستندی با عنوان دریای سایه‌ها (SEA OF SHADOWS) در سال ۲۰۱۹ به کارگردانی ریچارد لدکانی و شون داگل به تهیه کنندگی لئوناردو دی‌کاپریو تهیه شد که به نقش کارتل‌های مواد مخدر مکزیک در شکار غیرقانونی و بی‌رویه گرازماهی‌های کالیفرنیا و ماهی‌های توتوبا پرداخته است. در این مستند فعالیت های غیرقانونی کارتل‌های مکزیکی و باندهای پیچیده که با درگیری های مسلحانه با‌ نیروی دریایی اقدام به شکارغیرقانونی گراز ماهی و توتوبا و قاچاق آنها به شرق آسیا بویژه کشور چین می‌کنند پرداخته شده است. در این مستند تعداد گرازماهی های کالیفرنیا (واکیتا) در سال ۲۰۱۸ زیر ۱۵ عدد برآورد شده است.  این مستند تحسین بسیاری از منتقدان را به دنبال داشت.
گرازماهی کالیفرنیا در شمال خلیج کالیفرنیا
جناح‌بندی سیاسی در جمهوری اسلامی ایران

جناح‌بندی سیاسی در نظام جمهوری اسلامی ایران تاریخی به قدمت عمر آن دارد. این جناح‌بندی‌ها از چپ و راست مذهبی در ابتدای دهه ۱۳۶۰ پس از حذف گروه‌های رقیب آغاز می‌شود؛ و در دهه ۱۳۷۰ به تقابل اصول‌گرایان و اصلاح‌طلبان می‌رسد. این تقابل حدود دو دهه طول کشید تا در نهایت، جناح اصلاح‌طلب به‌عنوان فتنه‌گر در جریانات اعتراضات ۱۳۸۸ حذف شد. در دهه ۱۳۹۰، تقابل میان دو جناح اصول‌گرایان و اعتدالیون، تحت حمایت بخشی از اصلاح‌طلبان، بود که در نهایت، جناح اعتدالیون پس از پایان دولت حسن روحانی از هم گسیخت و به حاشیه رفت.
از آغاز دهه ۱۴۰۰، خود اصول‌گرایان به‌تدریج از یکدیگر فاصله گرفته‌اند و به چند جناح متقابل تبدیل شده‌اند. بارقه‌های این امر را در تقابل میان عدالت‌گرایان و اصول‌گرایان کارگزار بر سر چگونگی توزیع منابع و تقابل میان اصول‌گرایان سنتی و دنباله‌های سپاه پاسداران در مجلس شورای اسلامی می‌توان مشاهده کرد.
به دلیل مجموعه عوامل و موانعی که ریشه در ساختار قدرت از یک سو، و ماهیت بازیگران سیاسی در جمهوری اسلامی از سوی دیگر دارد، عرصه سیاست در ایران از شفافیت لازم برای صورت‌بندی جریان‌های عمده و بازشناسی آنها از یکدیگر برخوردار نیست.
جناح‌بندی‌های آغازین

از زمان پیدایش جمهوری اسلامی، ایران شاهد تشکیل چند جناح سیاسی بوده است. سوسن سیاوشی استاد علوم سیاسی دانشگاه ترینیتی معتقد است که بسیاری از این جناح‌ها محصول مواضع برخی افراد بانفوذ در رابطه با یک یا چند موضوع اجتماعی، اقتصادی و سیاسی روز بود. مازیار بهروز استاد تاریخ دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو معتقد است که «جناح‌بندی» یکی از واقعیت‌های موجودیتِ سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران از بدو تولد آن بوده است. در ابتدا، دولت موقت به رهبری مهدی بازرگان از بهمن ۱۳۵۷ در مقابل شورای انقلاب اسلامی — که حزب جمهوری اسلامی و شخصیت‌هایی مانند سید محمد بهشتی بر آن مسلط بودند — قرار داشت. پس از کنار رفتن دولت موقت به علت گروگان‌گیری در سفارت آمریکا در آبان ۱۳۵۸، جناح‌بندی سیاسی به صورت تقابل دفتر رئیس‌جمهور به رهبری سید ابوالحسن بنی‌صدر در مقابل حزب جمهوری اسلامی — که روحانیت و اشخاص موسوم به مکتبی‌های معتقد بر آن تسلط داشتند — تا خرداد ۱۳۶۰ ادامه پیدا کرد. در این دوره، نهادهای حاکمیتیِ تعریف‌شده در قانون اساسی، شکل مشخص‌تری پیدا کردند. این دوره با بحران خرداد ۱۳۶۰ ناشی از عزل بنی‌صدر و برقراری تسلط کامل حزب جمهوری اسلامی پایان یافت.
با کنار رفتن جناح موسوم به لیبرال‌ها (بنی‌صدر، بازرگان و سایران) از صحنهٔ سیاسی، اختلافات در صفوف مکتبی‌ها ظاهر شد. به تدریج، دو جناح جدید شکل گرفت که در زمینه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و مذهبی به شدت با هم اختلاف داشتند. این موضوعات شامل راهبردهای کلان اقتصادی، تفسیر قوانین دینی، سیاست خارجی، نحوهٔ اجرای قوانین اسلامی و وظایف دولت اسلامی بود. برپایهٔ اختلافات اقتصادی، می‌توان جناح طرفدار نقش دولت را «جناح اصلاح‌طلبِ دولت‌گرا» و جناح طرفدار بخش خصوصی را «جناح محافظه‌کار» لقب داد. اصلاح‌طلبان اکثریت مجلس و هیئت دولت، و نیز روزنامهٔ جمهوری اسلامی را در اختیار داشتند. در مقابل، محافظه‌کاران از تسلط بر شورای نگهبان بهره برده و ضمن برخورداری از اقلیت در مجلس، روزنامهٔ رسالت را در اختیار داشتند. درگیری بین جمهوری اسلامی و رسالت، تفسیر این دو جناح از احکام دینی را نشان داد. بدین ترتیب، طرفداران «قوانین دینی مترقی» (فقه پویا) و «قوانین سنتی دینی» (فقه سنتی) ظهور کرده‌اند. به غیر از فلج کردن حزب جمهوری اسلامی، اختلافات بین دو جناح در برخی موارد به خشونت نیز تبدیل شد. حذف گروه سید مهدی هاشمی در پی ماجرای مک‌فارلین یکی از این موارد بود. در حیطهٔ قانونی نیز اختلافات مجلس و شورای نگهبان بارزترین مصداق وجود این دو جناح بود.
شخصیت‌هایی مانند احمد آذری قمی، رئیس‌جمهور سید علی خامنه‌ای و سخنگوی شورای نگهبان محمد امامی کاشانی از حامیان جناح محافظه‌کار بودند. پایگاه اجتماعی جناح محافظه‌کار اساساً سرمایه‌داران سنتی بازار و روحانیون عالی‌رتبه‌ای بود که به تفسیر محدود از ولایت فقیه اعتقادی ندارند. بین سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۶، اشخاصی مانند رئیس مجلس اکبر هاشمی رفسنجانی و وزیر امور خارجه علی‌اکبر ولایتی در ائتلاف با چهره‌های تندرو مانند نخست‌وزیر میرحسین موسوی، دادستان کل کشور سید محمد موسوی خوئینی‌ها، نمایندهٔ مجلس هادی غفاری، و وزیر کشور سید علی‌اکبر محتشمی‌پور، جناح دولت‌گرا–اصلاح‌طلب را تشکیل می‌دادند.
معرفی جناح‌های اصلی > جناح راست

مقالهٔ اصلی: جناح راست جمهوری اسلامی ایران
در سال‌های آغازین انقلاب به فعالان سیاسی و احزاب و گروه‌هایی گفته می‌شد که به اقتصاد آزاد تمایل داشتند و توسط بازاریان حمایت می‌شدند یا خود ریشه در بازار داشتند. راست‌گرایان در ایران اگرچه در سال‌های نخست پیروزی انقلاب منتقد اقتصاد دولتی بودند و با کاهش نفوذ بازار هم مخالف بودند اما موافقتی هم با نظام سرمایه‌داری نداشتند.
جامعه روحانیت مبارز تهران که گروهی سیاسی متشکل از روحانیون و برخی از شاگردان خمینی است و یک سال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی شکل گرفت، یکی از مهم‌ترین گروه‌های راستگرا است. چند سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی با موافقت خمینی، جمعی از اعضای این تشکل که دیدگاهی چپ‌گرایانه داشتند و از مدافعان اقتصاد دولتی محسوب می‌شدند، از جامعه روحانیت مبارز جدا و مجمع روحانیون مبارز را تأسیس کردند. سید محمد خاتمی، مهدی کروبی، سید محمد موسوی خوئینی‌ها از جمله این افراد بودند.
به تبع شرایط انقلابی و برخلاف تعریف کلاسیک از مفهوم سیاسی راست‌گرایان در سال‌های اول پیروزی انقلاب در ایران تمایلی به غرب نداشتند اما پس از پیروزی دوم خرداد و تغییر دیدگاه چپ‌گرایان که شعار افزایش آزادی و اصلاحات سر می‌دادند، راست‌ها به یکی از مخالفان اصلاح‌طلبی تبدیل شدند. از دوران اصلاحات صفت راست در ادبیات سیاسی ایران به معنای جبهه مخالف با اصلاحات درآمد.
معرفی جناح‌های اصلی > جناح چپ

مقالهٔ اصلی: جناح چپ جمهوری اسلامی ایران
دسته‌بندی چپ و راست در ایران چندان منطبق با تعریف رایج جهانی آن نیست و به خصوص پس از انقلاب ۱۳۵۷ و سپس فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تعاریف آن دگرگون شد. این دسته بیشتر در دو دهه اول انقلاب ۵۷ کاربرد داشت.
مهم‌ترین حزب چپ در ایران، حزب توده بود که از دیدگاه آمریکاستیزانه سید روح‌الله خمینی در جریان انقلاب ۵۷ حمایت می‌کرد اما نظام جمهوری اسلامی ایران جهان‌بینی حزب توده را که مبتنی بر آرای مارکسیستی بود، به شدت رد می‌کرد. از آنجا که گروه‌های چپ دیدگاهی ضد آمریکایی داشتند، از حرکت‌هایی همچون تسخیر سفارت آمریکا در تهران حمایت و حتی در آن مشارکت می‌کردند.
حزب توده در سال ۱۳۶۲ به ظن طراحی کودتای نوژه سرکوب و فعالیت آن در ایران عملاً پایان یافت. موضع چپ‌گرایانه‌ای که این حزب در مخالفت جدی با ایالات متحده مطرح می‌کرد بر دیدگاه بسیاری از گروه‌های سیاسی تأثیرات جدی گذاشت. همچنین در سال‌های اول انقلاب ۵۷ گروه‌هایی که به اقتصاد دولتی تمایل داشتند، در ردیف چپ‌گرایان تعریف می‌شدند.
در دهه دوم پس از انقلاب ۵۷، بسیاری از شخصیت‌ها و سیاستمدارانی که تا آن هنگام به دلیل اعتقاد به اقتصاد دولتی، چپ‌گرا خوانده می‌شدند، به اقتصاد آزاد و سرمایه‌داری تمایل پیدا کردند و در شمار منتقدان اقتصاد دولتی درآمدند. در دهه سوم انقلاب، عمدهٔ گروه‌های چپ‌گرا که از نامزدی خاتمی در انتخابات حمایت می‌کردند، شعار اصلاح‌طلبی و افزایش آزادی‌های اجتماعی و فرهنگی سر دادند.
چپگرایان که تا پیش از آن از تسخیر سفارت آمریکا در تهران حمایت می‌کردند و حتی مخالف گفت‌وگو با آمریکا بر سر مسائل بین‌المللی بودند، در این دوره مواضع خود را به حمایت از ضروری بودن برقراری روابط سیاسی با آمریکا تغییر دادند. در این دوره معنی گروه‌های سیاسی چپ از مدافعان اقتصاد دولتی به منتقد درون حکومتی تغییر یافت و آرام آرام گفتمان چپ‌گرایانه، جای خود را به اصلاح‌طلبی داد.
معرفی جناح‌های اصلی > جناح اصلاح‌طلبان

مقالهٔ اصلی: جناح اصلاح‌طلبان
پس از انتخاب محمد خاتمی در انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ که با شعار اصلاح‌طلبانه وارد میدان شد، عملاً جریان موسوم به اصلاح‌طلب در ایران شکل گرفت که با پیوستن برخی از گروه‌ها و چهره‌های سیاسی و سپس ظهور احزاب و گروه‌های مدنی قدرت این جریان را در طول هشت سال ریاست جمهوری خاتمی بالا برد. اصلاح‌طلبان سپس در جریان انتخابات مجلس ششم صورتی متشکل‌تر به خود گرفتند و توانستند اکثریت کرسی‌های مجلس را از آن خود کنند. این پیروزی در اولین انتخابات شوراهای شهر و روستا و سپس پیروزی مجدد محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری تکرار شد.
آغاز افول قدرت اصلاح‌طلبان در ایران مربوط به شکست در دومین انتخابات شوراهای شهر و روستا بود که محمود احمدی‌نژاد را به شهرداری تهران رساند. شکست اصلاح طلبان در جریان انتخابات مجلس هفتم نیز تکرار شد و با واگذاری قدرت در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، عملاً کرسی‌های قدرت از دست اصلاح‌طلبان خارج شد.
اصلاح طلبان پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸، در ضعیف‌ترین موقعیت خود در ساختار قدرت قرار گرفتند. چهره‌های شاخص آنان زندانی شدند، احزاب و تشکل‌های اصلی و مؤثرشان منحل اعلام شد و رهبرانشان یا در حصر خانگی قرار گرفتند یا ممنوع‌التصویر شدند، اغلب رسانه‌های خود را از دست دادند و نهادهای قدرت تقریباً به‌طور کامل از آنها پاکسازی شد.
معرفی جناح‌های اصلی > جناح اصول‌گرایان

مقالهٔ اصلی: جناح اصول‌گرایان
سال‌های پایانی دهه سوم عمر جمهوری اسلامی را می‌توان سال‌های ظهور جریان جدیدی به نام اصول‌گرایی دانست. جریان اصول‌گرایی با پیروزی در انتخابات دوره دوم شوراهای شهر و روستا تولد یافت و با پیروزی در انتخابات مجلس هفتم و سپس دستیابی به کرسی ریاست جمهوری توسط محمود احمدی‌نژاد تثبیت شد و قدرت را در عرصه سیاسی ایران را به دست گرفت.
اصول‌گرایانی که با انسجام توانستند کرسی‌های شورای شهر، پارلمان و کرسی ریاست جمهوری را از چنگ رقیبانشان به درآورند به چندین جناح تبدیل شدند که مهمترین آنها دولت‌مردان کابینه محمود احمدی‌نژاد بودند. از جمله این افراد می‌توان به محمدباقر قالیباف شهردار تهران، جمعی از نمایندگان منتقد سیاست‌های دولت در مجلس هفتم و هشتم و اعضای سابق کابینه محمود احمدی‌نژاد همچون علی لاریجانی دبیر سابق شورای عالی امنیت ملی و رئیس قبلی مجلس شورای اسلامی اشاره کرد.
هریک از این گروه‌ها تعریف خاص خود را از اصول‌گرایی داشتند اما در مجموع اصول‌گرایان، جریان رقیب اصلاحات محسوب می‌شوند که آرمانشان بازگشت به شعارهای سال‌های اول انقلاب با تأکید بر شعائر اسلامی است. اصول‌گرایان از زمان ورود به رقابت‌های انتخاباتی نه همانند اصلاح‌طلبان وعده‌های دمکراتیک داده‌اند و نه شباهتی به محافظه‌کارانی داشته‌اند که حفظ وضع موجود را خواستارند. اصول‌گرایان با تأکید بر اسلامیت نظام جمهوری اسلامی، شعار بازگشت به وعده‌های انقلاب اسلامی و کمک به وضع معیشتی مستضعفان سر می‌دهند.
جرج آرلیس

| جرج آرلیس | جرج آرلیس |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۰ آوریل ۱۸۶۸ لندن، انگلستان
درگذشت: ۵ فوریهٔ ۱۹۴۶ (۷۷ سال) لندن، انگلستانبیماری برونش
ملیت:  بریتانیایی
دیگر نام‌ها: George Augustus Andrews
پیشه(ها): بازیگر، مولف، نمایشنامه‌نویس، فیلمساز
سال‌های فعالیت: ۱۸۸۷–۱۹۴۳
همسر: فلورانس آرلیس (۱۸۹۹-۱۹۴۶)
جوایز: جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد (۱۹۳۰) برای فیلم "بنجامین دیزرائیلی"
جرج آرلیس (انگلیسی: George Arliss؛ زاده ۱۰ آوریل ۱۸۶۸ درگذشته ۵ فوریه ۱۹۴۶) بازیگر، مولف، نمایشنامه‌نویس، فیلمساز اهل بریتانیا بود. او بین سال‌های ۱۸۸۷ تا ۱۹۴۳ میلادی فعالیت می‌کرد.
جوایز

جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد
فیلم‌شناسی

بنجامین دیزرائیلی (۱۹۲۱)
دیزرائیلی (۱۹۲۹)
الهه سبز (۱۹۳۰)
انگلستان قدیم (۱۹۳۰)
الکساندر همیلتون (۱۹۳۱)
ولتر (۱۹۳۳)
دوک آهنی (۱۹۳۴)
خانه روتشیلت (۱۹۳۴)
کاردینال ریشلیو (۱۹۳۵)