stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
چهل‌تکه

لحاف چهل‌تکه
ملحفۀ چهل‌تکه
پارچۀ چهل‌تکه دوزی شده
چهل تکه دوزی
به آن خاتمی دوزی یا لندره دوزی یا تکه دوزی نیز می‌گویند. آنچه که از اسناد و مدارک محدود بر می‌آید بیانگر این است که چهل تکه دوزی به ویژه زمانی که با آجیده دوزی یا مطلسه دوزی همراه باشد در گروه رودوزی‌های سنتی ایران جای می‌گیرد. اصطلاح رودوزی یا روکاری به هنری گفته می‌شود که در آن نقوش مختلف بر روی پارچه‌های بدون نقش از طریق دوختن یا کشیدن قسمتی از نخ‌های تار و پود پارچه و با دوختن تکه پارچه‌های ریز و درشت و رنگارنگ به یکدیگر ایجاد می‌شود. به این ترتیب با دوختن قطعات ریز و درشت و رنگارنگ تکه‌ها و اضافات پارچه‌های مختلف به یکدیگر رویه کرسی، رختخواب پیچ، سجاده، پشتی، رو مبلی، پرده‌های مختلف، بقچه سوزنی، رویه لحاف، رویه پشتی، رو تختی، رو قوری، کوسن، تابلوی تزیینی، دیوار کوب و … تهیه می‌شود. هر چند که زمان پیدایش «رودوزی» که در آغاز برای آذین البسه بوده دقیقاً مشخص نیست اما اسناد و مدارک موجود و نمونه‌های به دست آمده حکایت از رواج رودوزی‌ها در دوران ایران باستان دارند. جاذبه چهل تکه دوزی در تناسب رنگ‌ها و اندازه آن‌ها با یکدیگر است. اگر این تکه‌ها مربع یا مستطیل و به ویژه مثلث و هم اندازه باشند، چون شبیه به خاتم می‌شوند به آن خاتمی دوزی نیز می‌گویند. اگر این قطعات رنگی پارچه با طرح گل یا گلدانی یا منظره تهیه شود به آن تکه دوزی می‌گویند. با قطعات نازک و رنگی نمد نیز تکه دوزی‌های زیبایی تهیه می‌شود.
به‌طور کلی این کار در ایران در زمان‌های متفاوت رایج بوده به گونه‌ای که تکه پارچه‌های مختلف با مهارت هر چه تمام‌تر و با توجه به هماهنگی رنگ‌ها در کنار یکدیگر دوخته می‌شدند و روی جای دوخت‌ها نیز با گل دوزی‌های ابریشمی (آجیده دوزی) زیباسازی می‌شد.
این کار زحمت زیادی دارد و افراد در ازای آن در گذشته دستمزد دریافت می‌کردند. در این زمینه از محمد علی جمالزاده نقل شده‌است که:
«خاتمی دوزی سابقاً در ایران بسیار رواج داشته و امروزه روز به روز از بین می‌رود و آن عبارت است از مقداری خرده پارچه‌های مختلفه الوان و مختلفه الشکل که از روی استادی طوری پهلوی یکدیگر دوخته می‌شود که شباهت کامل به شال‌های کشمیر پیدامی‌کند و بخیه دوزی‌ها را نیز با گلدوزی‌های ابریشمی ملمون می‌پوشانند و یک قطعه پنج تا شش ذرعی این نوع کار ۵۰ تا ۶۰ تومان قیمت دارد و بعضی پرده‌ها را از ۱۰۰ تا۲۵۰و یک زین پوش را از ۲۰ تا ۱۲۰ تومان می‌فروشد.»
احمد رسول‌زاده

| احمد رسول‌زاده | احمد رسول‌زاده |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱۵ دی ۱۳۰۹ تبریز، آذربایجان شرقی
درگذشت: ۱۹ دی ۱۳۹۳ (۸۴ سال) بیمارستان ایرانمهر، تهران
علت مرگ: بیماری پارکینسون
آرامگاه: قطعه هنرمندان بهشت زهرا
ملیت: ایرانی
شهروندی: ایرانی
پیشه(ها): مدیر دوبلاژ و صداپیشه
سال‌های فعالیت: ۱۳۳۲–۱۳۹۳ (تئاتر و دوبله)
خویشاوندان: خسرو خسروشاهی
جوایز: چهره ماندگار
احمد رسول‌زاده (زادهٔ ۱۵ دی ۱۳۰۹ در تبریز – درگذشتهٔ ۱۹ دی ۱۳۹۳ در تهران) مدیر دوبلاژ و صداپیشه اهل ایران بود.
زندگی

احمد رسول‌زاده به سالِ ۱۳۰۹ در تبریز به دنیا آمد. در مدرسه دارالفنون تحصیل کرد و از سال ۱۳۲۶ با بازی در تئاتر وارد دنیای هنر شد.
در سال ۱۳۳۴ او از طریق عباس خسروانه به عرصه دوبله پا گذاشت و در استودیو سانترال با گفتن جمله‌ای در یک فیلم مصری کارش را به‌طور حرفه‌ای شروع کرد و ۲ سال بعد با دوبله فیلم «مردی که زیاد می‌دانست» (ساخته آلفرد هیچکاک، محصول سال ۱۹۵۶) به جمع مدیران دوبلاژ پیوست. او شوهر خواهر خسرو خسروشاهی دوبلور معروف بود. وی در سال ۱۳۵۹ در فیلم در محاصره ساخته اکبر صادقی ایفای نقش کرده‌است.
رسول‌زاده که به بیماری پارکینسون مبتلا بود، صبح ۱۹ دی ۱۳۹۳ در سن ۸۴ سالگی در بیمارستان ایرانمهر درگذشت.
مدیریت دوبلاژ

احمد رسول‌زاده در کنار گویندگی، بسیاری از بهترین و شاخص‌ترین آثار سینما را دوبله کرد، از جمله فیلم «بن هور» (ویلیام وایلر، ۱۹۵۹) که در استودیو دماوند دوبله شد و از شاهکارهای تاریخ دوبله به فارسی به‌شمار می‌آید.
از دیگر فیلم‌هایی که توسط رسول‌زاده دوبله شده‌اند می‌توان به «بربادرفته» دوبله اول (ویکتور فلمینگ، ۱۹۳۹)، «جدال در آفتاب» (کینگ ویدور، ۱۹۴۶)، «سامسون و دلیله» دوبله دوم (سیسیل بی. دمیل، ۱۹۴۹)، «از اینجا تا ابدیت» (فرد زینه‌مان، ۱۹۵۳)، «نیزهٔ شکسته» (ادوارد دمیتریک، ۱۹۵۴)، «روز بد در بلک راک» (جان استرجس، ۱۹۵۴)، «سرزمین فراعنه» (هوارد هاکس، ۱۹۵۵)، «دست چپ خدا» (ادوارد دمیتریک، ۱۹۵۵)، «مرد عوضی» (آلفرد هیچکاک، ۱۹۵۶)، «درخت زندگی» (ادوارد دمیتریک، ۱۹۵۷)، «وداع با اسلحه» (چارلز ویدور، ۱۹۵۷)، «تابستان گرم و طولانی» (مارتین ریت، ۱۹۵۸)، «ضربهٔ شیطان» (اورسون ولز، ۱۹۵۸)، «خانهٔ ییلاقی» (جرج مارشال، ۱۹۵۹)، «گرگ‌های جوان» (مایکل اندرسون، ۱۹۶۰)، «شکوه علفزار» (الیا کازان، ۱۹۶۱)، «پروفسور کم‌حافظه» (رابرت استیونسون، ۱۹۶۱)، «کلئوپاترا» (جوزف ال. منکیه‌ویچ، ۱۹۶۳)، «دکتر استرنج‌لاو» (استنلی کوبریک، ۱۹۶۳)، «فرار بزرگ» (جان استرجس، ۱۹۶۳)، «رولز-رویس زرد» (آنتونی اسکوییت، ۱۹۶۴)، «کتاب آفرینش» (جان هیوستون، ۱۹۶۶)، «دانه‌های شن» (رابرت وایز، ۱۹۶۶)، «حدس بزن چه‌کسی برای شام می‌آید» (استنلی کریمر، ۱۹۶۷)، «ببوس ولی گازم نگیر» (رومن پولانسکی، ۱۹۶۷)، «پول را بردار و فرار کن» (وودی آلن، ۱۹۶۸)، «کابوی نیمه‌شب» (جان شلزینجر، ۱۹۶۹)، «پدر خوانده» دوبله اول (فرانسیس فورد کوپولا، ۱۹۷۲)، «جنون» (آلفرد هیچکاک، ۱۹۷۲)، و… اشاره کرد.
یکی از درخشان‌ترین و معروف‌ترین کارهای وی، دوبله دوم فیلم کارتونی «رابین هود» (والت دیزنی) است که از شاهکارهای دوبله کارتون در ایران به حساب می‌آید. در تلویزیون نیز سریال «خانم مارپل» از آثار شاخص وی است. معروف‌ترین اثر ایرانی که مدیریت دوبلاژش را برعهده داشت سریال مشهور «دایی جان ناپلئون» (اثر ناصر تقوایی) است.
خصوصیات صدا

صدای او را به عنوان راوی داستان در بسیاری از فیلم‌ها می‌توان شنید. (مانند رابین هود) علاوه بر دوبله فیلم‌های داستانی، او گویندگی برنامه‌های مستند متعددی را بر عهده داشته که از جمله آنها، سلسله برنامه مستند «حیات وحش ایران» و «مستند راه ابریشم» است. آهنگ صدای او بسیار گرم و دلنشین و به یاد ماندنی است.
گویندگی نقش‌ها

رسول‌زاده در عرصه گویندگی به‌جای بسیاری از بازیگران معروف صحبت کرد و به دلیل جنس خاص صدایش، بیشتر دوبلور مردان میان سال و پیرمردهای مهربان اما جدی و مصمم -به ویژه در آثار تاریخی- بود. یکی از درخشان‌ترین دوبله‌های نقش‌های تاریخی وی فیلم «عمر مختار» است که به‌جای آنتونی کوئین صحبت کرده‌است.
از دیگر گویندگی‌های ماندگار او، دوبله شخصیت‌های مذهبی از جمله شخصیت ابوطالب در فیلم «محمد رسول‌الله» است.
او به‌جای بازیگران بزرگی گویندگی کرده‌است که از بین آنها به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:
اورسن ولز در «مردی برای تمام فصول»، «تابستان گرم و طولانی»، «هتل بین‌المللی»، «کازینو رویال» و «نشانی از شر» (ضربه شیطان)
اسپنسر تریسی در «پیرمرد و دریا»، «حدس بزن چه کسی برای شام می‌آید»، «نیزه شکسته» و «روز بد در بلک راک»
آنتونی کوئین «عمر مختار»
هنری فوندا در «چگونه غرب تسخیر شد»، «روزی روزگاری در غرب» و «طولانی‌ترین روز»
جیمز میسون در «لولیتا» و «صلیب آهنین» و «گذرگاه» و «بیست هزار فرسنگ زیر دریا»
جک هاوکینز در «بن هور» و «لورنس عربستان» (دوبله اول)
تروور هاوارد در «شورش در کشتی بونتی» و «موریتوری»
جان هیوستون در «کتاب آفرینش»
الک گینس در «سقوط امپراتوری رُم»
رکس هریسون در «رولز رویس زرد»
ادوارد جی. رابینسون در «قمارباز سین سیناتی»
ارنست بورگناین در «دوازده مرد خبیث»
جورج ساندرز در «سامسون و دلیله»
لی جی. کاب در «مرد قانون»
دبز گریر در «مسیر سبز»
فردریک مارچ در «هفت روز در ماه مه»
رالف ریچاردسون در «دکتر ژیواگو»
لیونل باریمور در «جدال در آفتاب»
فرناندو ری در «ارتباط فرانسوی»
ماکس فون سیدو در «جن‌گیر»
ویکتور شوستروم در «توت‌فرنگی‌های وحشی»
سیدنی گرین‌استریت در «عبور از اقیانوس آرام»
آلفرد هیچکاک (راوی ابتدای فیلم) «مرد اشتباهی»
به من می‌گن هیچ‌کس در نقش «جک بورگارد (هنری فوندا)» (دوبلهٔ دوم) - صداپیشگان دوبلهٔ اول و سوم به ترتیب؛ ابوالحسن تهامی‌نژاد و حسین عرفانی.
گویندگی نقش‌ها > کارتون (انیمیشن)

وی در انیمیشن «کتاب جنگل» به‌جای کاراکتر باگیرا (پلنگ سیاه) حرف زده‌است و راوی کارتون رابین هود بوده‌است.
گویندگی نقش‌ها > نمونه فعالیت به عنوان راوی فیلم و کارتون

سریر خون (۱۹۵۷)
رابین هود (فیلم کارتونی - ۱۹۷۳)
احمد رسول‌زاده در گفتگویی تلویزیونی، دوبله اسپنسر تریسی در فیلم «پیرمرد و دریا» (اقتباسی از اثر ارنست همینگوی) را از محبوب‌ترین کارهای خود دانسته بود.
گویندگی نقش‌ها > گویندگی در فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی

احمد رسول‌زاده در فیلم‌های فارسی دهه ۴۰ به‌جای رفیع حالتی صحبت کرده‌است. او گوینده نسبتاً ثابت محمدعلی کشاورز در عمده آثارش (مثل کفش‌های میرزا نوروز، کاروان‌ها، سریال پدر سالار) بوده‌است و از دوبله‌های معروف او به‌جای این بازیگر را می‌توان در مجموعه تلویزیونی «دائی جان ناپلئون» به نقش دائی جان سرهنگ نام برد. او همچنین به‌جای عطاء ا… زاهد، احمد قدکچیان، جمشید مشایخی، داوود رشیدی و هادی اسلامی در برخی از فیلم‌هایشان صحبت نموده‌است.
جدول کیلی

تصویری از آرتور کیلی
در ریاضیات، جدول کیلی (به انگلیسی: Cayley Table)، ساختار یک گروه متناهی را با استفاده از آرایش تمام ضرب‌های ممکن از تمام عناصر گروه مورد نظر توصیف می‌نماید. این ساختار براساس نام ریاضی‌دان بریتانیایی، آرتور کیلی نامگذاری شده است. مدل نمایش این جدول، الهام گرفته از جدول ضرب و/یا جمع اعداد صحیح است. بسیاری از خواص یک گروه همچون آبلی بودن یا نبودن آن، این که کدام عناصر معکوس کدام عناصر دیگرند، و همچنین اندازه و محتوای مرکز گروه را می‌توان از جدول کیلی آن گروه کشف نمود.
مثال ساده‌ای از جدول گروهی، جدول مربوط به گروه  \{1,-1\}، تحت ضرب معمولی است.
| × | 1 | −1 |
| --- | --- | --- |
| 1 | 1 | −1 |
| −1 | −1 | 1 |
میر غلام رضا مایل هروی

| میر غلام رضا مایل هروی | میر غلام رضا مایل هروی |
| --- | --- |
میر غلام رضا مایل هروی: میر غلام رضا مایل هروی
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: حمل (فروردین) ۱۳۰۱ هرات
درگذشته: ۷ جدی (دی) ۱۳۷۴ (۷۳ سال) مشهد
ملیت:  افغانستان
فرزندان: اشرف، مجتبی، نجیب مایل هروی، نجیبه، طارق، نفیسه، عبدالله
پیشه: شاعر، مترجم، کتاب‌شناس، نسخه‌شناس و تاریخ‌نگار
میر غلام رضا مایل هروی (فروردین ۱۳۰۱ - ۷ دی ۱۳۷۴) شاعر، مترجم، کتاب‌شناس، نسخه‌شناس و تاریخ‌نگار افغانستانی بود.
زندگی‌نامه

میر غلام رضا مایل هروی در فروردین سال ۱۳۰۱ خورشیدی در هرات زاده شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در هرات گذراند و جهت تحصیلات عالی به دانشسرای کابل رفت. پس از پایان تحصیلات در هرات و فراه به شغل آموزگاری پرداخت. او در زمینهٔ نظارت و ادارهٔ مجله های ادبی، کتاب‌شناسی و پژوهشی اهتمام داشت و مدتی مدیر مسئول مجله‌های آریانا و کتاب خراسان بود. عمدۀ کارهای پژوهشی وی در زمینۀ تاریخ و فرهنگ عصر تیموری و اندکی پیش از آن، نسخه شناسی متون فارسی و هرات‌شناسی می‌باشد.
او پیش از سال ۱۳۴۰ خورشیدی از هرات به کابل مهاجرت کرد. در کابل نیز چند سالی به عنوان کارشناس آموزشی در وزارت معارف (وزارت آموزش و پرورش) مشغول بود و سپس به وزارت اطلاعات و کلتور (وزارت فرهنگ) منتقل شد. سپس به دلیل عدم وجود امنیت سیاسی و اجتماعی در افغانستان، در سال ۱۳۶۶ به آمریکا مهاجرت کرد و سپس به ایران آمده و در شهر مشهد ساکن شد. در میانۀ سال ۱۳۷۴ خورشیدی در پی سکته مغزی ناتوان شد و سرانجام در ۷ جدی همان سال درگذشت و در حرم رضوی به خاک سپرده شد.
نمونۀ اشعار

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| در خون من غرور نیاکان نهفته است! |  | خشم و ستیز رستم دستان نهفته است! |
| پنداشتی که ریشۀ پیوند من گسست؟! |  | در سینه‌ام هزار خراسان نهفته است! |
| خالی دل مرا تو ز تاب و توان مدان! |  | شیر ژیان میان نیستان نهفته است! |
(چاپ شده در مقالۀ شعر ایران: سه شعر از زنده یاد میر غلامرضا مایل هروی)
یک مرغزار خوش
در شیب و در فراز
یک آسمان ابر
یک سایه نیم‌رنگ
گه مهر، پشته را بدهد آزرین فروغ
گه ابر روی سبزه نماید گهر نثار
یک پشته ارغوان
یک کوه برف‌گیر
یک جویبار آب
یک جنگل غلو
رنگ‌ها فتاده بر زبر دامن افق
از نقش‌های آن هنر و شعر آشکار
آوای آبشار
دستان مرغکان
آواز شاخسار
پیچیده روی هم
آهنگ جان‌فزا و طرب‌زا شود پدید
اندر خیال بسته شود شعر آب‌دار
یک حلقه دوستان
یک دو ورق غزل
یک رقص پای‌کوب
یک ساز دل‌ربا
ما را نموده لحظه‌ای خالی ز درد و غم
دل را شگفت گرمی هر یک ز هر کنار
(امواج هریوا)
آثار > تألیفات:

امواج هریوا (سروده هایی از شعر کلاسیک و نیمایی و در میانه سال های ۱۳۲۸ و ۱۳۴۲)
ققنوس (سروده های پس از سال های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۸)
نوی شعرونه
شرح حال، آثار و مناظرات امام فخر رازی
شرح حال و آثار امیرحسینی غوری هروی کابل (۱۳۴۶)
گنجینۀ خطوط (نقد و بررسی گونه های خط آحند محمد علی عطار هروی، ۱۳۴۹)
راهنمای تاریخ افغانستان کابل (۱۳۴۹)
لغات و اصطلاحات فن کتاب سازی (۱۳۵۳)
آثار > تصحیحات و تحقیقات متون فارسی:

اربعین جامی (۱۳۴۳)
یسر العباد حکیم سنائی غزنوی (۱۳۴۴)
دیوان سید امیر محمد کروخی (۱۳۴۵)
طریق قسمت آب قلب هرات ابونصری هروی (۱۳۴۷)
اشعار سید میر هروی مثوالی (۱۳۴۸)
جغرافیای حافظ ابرو (ربع خراسان) (۱۳۴۹)
تاریخچۀ مزار شریف (بلخ) منسوب به عبدالغفور لاری (۱۳۴۹)
دیوان دارا فوشنجی (۱۳۵۰)
تحریمۀ القلم، حکیم سنائی غزنوی (۱۳۵۰)
چند برگ تفسیر قرآن عظیم (۱۳۵۱)
رساله های خط مجنون رفیقی هروی (۱۳۵۷)
اخبار آل برمک محمد بن حسین هروی (۱۳۶۱)
میر غلام رضا مایل هروی
حرفه‌ای (مجموعه نمایش خانگی)

| حرفه‌ای>  | حرفه‌ای>  |
| --- | --- |
نویسنده: مصطفی تقی‌زاده
کارگردان: مصطفی تقی‌زاده
بازیگران: سارا بهرامی سیروان خسروی ماهور الوند زانیار خسروی علی مصفا مزدک میرعابدینی علیرضا ثانی‌فر بهاره کیان‌افشار المیرا دهقانی بهناز جعفری اسما رمضانی مرتضی تقی‌زاده
آهنگساز: پیام آزادی
کشور سازنده: ایران
زبان اصلی: فارسی
شمار قسمت‌ها: ۱۶
تولید: تولید
تهیه‌کننده: سعید خانی
مکان‌های تولید: تهران قم
فیلم‌برداری: مرتضی غفوری
تدوین‌گر: عماد خدابخش
توزیع‌کننده: نماوا
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: شبکهٔ نمایش خانگی
فرمت تصویر: صفحه عریض، ۱۶ به ۹ پال
فرمت صدا: دالبی دیجیتال کانال ۵/۱
انتشار اولیه: ۲۱ مهر ۱۴۰۰ – ۶ بهمن ۱۴۰۰
حرفه‌ای یک مجموعهٔ نمایشی ایرانی به کارگردانی مصطفی تقی‌زاده و به تهیه‌کنندگی سعید خانی محصول سال ۱۴۰۰ است که به صورت اختصاصی در شبکهٔ نمایش خانگی نماوا پخش می‌شد. تصویربرداری این مجموعه از اسفند ۱۳۹۹ آغاز شد و عمده روزهای تصویربرداری آن در روزهای دنیاگیری کووید-۱۹ ادامه یافت. در اردیبهشت ۱۴۰۰ به دلیل شیوع بیماری کووید ۱۹ ضبط این مجموعه برای چند هفته متوقف شد.
خلاصهٔ داستان

پول هنگفتی در میان است. برای از بین بردن موانع و رسیدن به این ثروت، نقشهٔ بی‌نقصی لازم است. نقشه‌ای ناب و پیچیده که اجرای آن نیاز به یک آدمکش حرفه‌ای دارد. احتمالاً او باهوش‌ترین و بی‌رحم‌ترین است و …
بازیگران

سارا بهرامی
سیروان خسروی
ماهور الوند
زانیار خسروی
علی مصفا
علیرضا ثانی‌فر
بهاره کیان‌افشار
مرتضی تقی‌زاده
مزدک میرعابدینی
امیرمحمد زند
بهناز جعفری
المیرا دهقانی
اسما رمضانی
آرشام جهان‌پناه
سجاد دیرمینا
پوریا احمدی
نوشین تبریزی
مجید رحمتی
محمد عبده (سیاستمدار)

| محمد عبده | محمد عبده |
| --- | --- |
نمایندهٔ دوره‌های پانزدهم و شانزدهم پارلمان افغانستان: نمایندهٔ دوره‌های پانزدهم و شانزدهم پارلمان افغانستان
حوزه انتخاباتی: ولایت بلخ
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۹۶۷ (۵۷–۵۸ سال) ولایت بلخ، ولسوالی شولگره
ملیت: افغانستان
پیشه: سیاستمدار
محمد عبده (زادهٔ ۱۳۴۶ ولسوالی شولگره در ولایت بلخ) سیاستمدار افغانستانی و نمایندهٔ مردم ولایت بلخ در دوره‌های پانزدهم و شانزدهم مجلس نمایندگان بود. ایشان در مجلس شانزدهم نمایندگان افغانستان عضو کمیسیون امور عدلی، قضایی، اصلاحات اداری و مبارزه با فساد اداری بوده‌است.
زندگی‌نامه

محمد عبده زاده ۱۳۴۶ از ولسوالی شولگره ولایت بلخ می‌باشد. ایشان تحصیلات عالی خود را در رشتهٔ تعلیمات اسلامی در دانشگاه آزاداسلامی واحد قم به پایان رسانده‌است. او پس از آن در سمت قاضی و یک دوره نیز به‌عنوان معاون والی بلخ فعالیت کرده‌است.
دیگر فعالیت‌ها

دیگر فعالیت‌های ایشان:
۱۲ سال در سمت قاضی.
۲ سال در سمت معاونت والی بلخ.
نماینده مردم بلخ در دوره پانزدهم مجلس نمایندگان.
جلایریان

بنای خان مرجان، بغداد، هنر دوره جلایریان
آل‌جلایر، جلایریان، سلسلهٔ ایلکا یا ایلکانیان دودمانی پارسی‌مآب و مغول‌نژاد بودند که از ۷۳۶ قمری (۱۳۳۵ میلادی) تا ۸۳۵ قمری (۱۴۳۲ میلادی) بر بخش‌هایی از ایران و عراق امروزی (عراق عرب و عراق عجم) تسلط داشتند. جلایریان عمدتاً ترکیزه یا حداقل تُرک‌زبان شده بودند و عناصر تُرکی را در عراقِ عرب با بنیادی محکم ترسیم نمودند، بنابراین زبان ترکی به زبان رایج پس از زبان عربی تبدیل شد.
پیدایش

پس از مرگ ایلخان ابوسعید بهادرخان که به انقراض سلسله هولاکویی انجامید، شماری از شاهزادگان و مدعیان دیگر مغول درصدد تسلط بر امپراتوری ایلخانی یا بخش‌هایی از آن برآمدند و پیامد آن کشمکش‌های پیوسته برای کسب قدرت بود که پاره‌ای از آن به گونه حاکمیت آل جلایر (یا جلایریان) چهره نمود که قلمروشان به موازات بین‌النهرین، آذربایجان و بعدها شروان دامن گسترانیده بود. این سلسله با قدرت‌یابی شیخ حسن بزرگ در بغداد به سال ۷۴۰ق/۱۳۴۰م آغاز شد. دوره اوج حکمرانی آل جلایر مقارن است با دوران حکومت شیخ اویس و با مرگش دوره زوال این سلسله آغاز می‌شود که مقارن است با حملات تیمور به ایران و بین‌النهرین و اوج‌گیری ترکمانان قراقویونلو.
تبارشناسی

واژه «جلایر» از نام یکی از قبیله‌های بزرگ و مهم مغول ریشه گرفته‌است. اغلب سلسله ایلکا یا ایلکانیان نیز نامیده می‌شود. نام ایلکا از ایلقه نویان (یعنی امیر ایلقه) پدر جد شیخ حسن گرفته شده‌است که در مقام یکی از فرماندهان هولاکو سهم عمده‌ای در فتح آسیای مرکزی و شامات به دست مغولان داشت. فرزندان او نیز در اشرافیت نظامی امپراتوری ایلخانی مقام والایی یافتند و چند تن از آنان توانستند دخترانی از خاندان هولاکو را به نکاح خود درآورند. از آن میان حسین نوه ایلقه با دختر ایلخان ارغون به نام اولجتای ازدواج کرد و شیخ حسن بزرگ مؤسس آل جلایر فرزند این دو بود.
تاریخچه

شیخ حسن بزرگ که در زمان ابوسعید به بالاترین منصب یعنی اولوس بیک و نایب مناب دست یافت در کشمکش‌های پی در پی قدرت در اواخر حکومت مغولان شخصیت تأثیرگذاری از خود نشان داد. ظاهراً هدف وی بیشتر بازسازی امپراتوری ایلخانی بوده تا براندازی آن. گفته شده که وی هرگز لقبی به غیر از اولوس بیک به خود نبست و چند تن از از خانان چنگیزی را نیز به رسمیت شناخت. فرزندش سلطان اویس که پس از وی به قدرت رسید، اولین کسی است که لقب سلطان بر خود نهاد. وی آذربایجان را متصرف شد. در کشمکشهای قدرت طلبی آل مظفر به نفع شاه محمود دخالت کرد و در نبرد موش قراقویونلوها را در هم شکست. پس از مرگ سلطان اویس دوران زوال آل جلایر آغاز شد. پسرش حسین، تبریز را به شاه شجاع از آل مظفر واگذار کرد، هر چند به زودی دوباره آن را تصرف کرد. وی در رویارویی با ترکمانان قراقویونلو موفق بود اما با سرکشی برادرانش شیخ علی، احمد و بایزید مواجه شد. در صفر ۷۸۴/ آوریل ۱۳۸۲ سلطان احمد تبریز را تصرف و سلطان حسین را به قتل رسانید. پس از آن شیخ علی در بغداد و بایزید در سلطانیه قد علم کردند. سلطان احمد برای سرکوب شیخ علی از دشمن بزرگ خاندانش یعنی قراقویونلوها کمک طلبید. سپس پیمانی بین دو برادر منعقد شد و آذربایجان، مغان و آران به سلطان احمد و عراق عجم به سلطان بایزید واگذار شد. همچنین مقرر شد که عراق عرب بین دو برادر تقسیم شود. این پیمان اما دوامی نداشت و احمد به زودی بغداد و بعدها سلطانیه را تصرف کرد. این زمان مصادف بود با آغاز حملات تیمور به ایران. تیمور به سال ۱۳۸۵ سلطانیه و در سال ۱۳۹۳ پس از شکست دادن آل مظفر بغداد را متصرف شد. سلطان احمد توانست بگریزد و کمی بعد دوباره به بغداد بازگشت و حکومتش را از سرگرفت. اما وقت موج سوم حملات تیمور آغاز شد، سلطان احمد را یارای مقاومت نبود. لاجرم بغداد در ۲۷ ذوالقعده ۸۰۳/ ۹ ژوئیه ۱۴۰۱ با یورش وحشتناکی تصرف شد، تیمور دستور قتل‌عام بیرحمانه مردم شهر را صادر کرد. سلطان احمد به ممالیک پناه برد و مدتی به همراه قرایوسف قراقویونلو در قلعه‌ای محبوس بود. پس از آزادی قرایوسف به تبریز رفت و سلطان احمد به بغداد برگشت تا اینکه قرایوسف وی را در جنگی شکست داد، اسیرش ساخت و سپس گردنش را زد. کمی بعد قراقویونلوها شاه ولد را شکست داده و بغداد را متصرف شدند. دیگر سلاطین آل جلایر به سلطنت خود در شوشتر و سپس حله ادامه دادند. آخرین سلطان جلایری، سلطان حسین دوم بود که پس از سقوط حله به دست قراقویونلوها کشته شد (۳ ربیع‌الاول ۸۳۵ ق/۹ نوامبر ۱۴۳۱م).
فرهنگ و هنر جلایری

در این دوره هنر نگارگری ایران از اهمیت والایی برخوردار شد. فعالیت‌های هنری آنان در تبریز و به ویژه در بغداد متمرکز بود یعنی جایی که نمونه‌های برجسته‌ای از معماری آنان حفظ شده‌است. از شاعران برجسته این دوره سلمان ساوجی و عبید زاکانی و حافظ شیرازی در شیراز است. گفته شده که شیخ اویس نقاش زبردستی بوده و سلطان احمد نیز گویا در موسیقی و نقاشی دستی داشته‌است. عمارت دولتخانه تبریز از آثار به جای مانده از این دوره است که در زمان شیخ اویس بنا شده‌است.
زبان و مذهب

زبان دیوانی و نیز زبان ارتباط جمعی قلمرو آل جلایر، مانند دیگر قلمروهای منشعب شده از دولت ایلخانی، فارسی بود و سلاطین آل جلایر، نامه‌های خویش را به فارسی می‌نگاشتند و دارای ملک الشعرای پارسی سرا مانند سلمان ساوجی بودند و خود نیز به به‌طور گسترده، به فارسی شعر می‌سرودند، چنان‌که از سلطان احمد ایلکانی، دیوان شعری به شیوه سلمان و حافظ برجامانده‌است. فارسی نگاری در حوزه آثار علمی که پیش از آن از دوره ایلخانی و با سقوط خلافت، آغاز و جایگزین عربی نگاری شده بود، با حمایت‌های سلاطین جلایری، پیشرفت بسیار کرد و کتب منطق، فلسفه، تراجم، قصص، تصوف و مخصوصاً تاریخ، به فارسی نگاشته می‌شد. نیز به سبب حضور سپاهیان ترک‌زبان ایلکانی، زبان ترکی نیز در این دوره در عراق عرب رواج یافت. آل جلایر در حوزه مذهبی گرایش‌های شیعی بی‌چون و چرایی از خود نشان دادند، چنانکه از انتخاب نام‌های علی، حسن و حسین هویداست. یک اشاره صریحتر در این زمینه می‌تواند وصیت شیخ حسن بزرگ باشد که در هنگام مرگ سفارش کرد تا در نجف اشرف به خاک سپرده شود. به‌علاوه چون جلایریان از دست نشانده‌گان ایلخانان مغول بودند و امرای مغول حداقل بعد از سلطان محمد خدابنده (۱۳۱۲_۱۳۰۲ م، قبر در بقعه سلطانیه زنجان) از مذهب بودائی به شیعه مذهب گرویده بودند، طبیعی است که آل‌جلایر و خلف آنها یعنی قره‌قوینلوها نیز شیعه مذهب بوده‌باشند. مع‌الوصف توجیهی برای عدم وجود اشارات و قواعد شیعی بر روی مسکوکات آل جلایر وجود ندارد، مگر آنکه قبول کنیم گرایش سلاطین این سلسله به تشیع، ضرورتاً شکل نمایشی و گرایش اتباع آنان را به این مذهب را در پی نداشته‌است.
ضرب سکه

نظام پولی حکومت جلایریان براساس دینارِ طلا و درهم نقره بود و به سبب اوضاع سیاسی و اقتصادی، در شهرهای داخل و خارج عراق سکه‌های گوناگونی از نظر شکل و حجم و عیار، ضرب می‌شد. به سبب اختلاف ارزشی سکه‌های ضرب شده، مبادلات اقتصادی و تجاری بین شهرهای عراق و نیز بین بغداد و تبریز، آسان نبود، به‌طوری که گاه ارزش یک درهم در ابتدای حکومت یک سلطان به شدت افزایش و در پایان حکومت او بسیار کاهش می‌یافت.در حکومت جلایریان در بسیاری از شهرها درهم ضرب می‌شد، که نشان‌دهنده میزان نفوذ آنان است. این شهرها عبارت بودند از بغداد، بصره، حله، واسط، تبریز، آمل، ارزروم، اردبیل، اران، موصل، هویزه، شروان، عمادیه، باکو، مراغه و اربیل.
فرمانروایان آل جلایر

اسامی فرمانروایان این دودمان به این ترتیب هستند:
شیخ حسن بزرگ (۷۳۶ ق/۱۳۳۶م - ۷۵۷ ق/۱۳۵۶م)
سلطان اویس جلایر (۷۵۷ ق/۱۳۵۶م - ۷۷۶ ق/۱۳۷۴م)
حسن (۷۷۶ ق/۱۳۷۴م)، وی با توطئه امیران رده بالا به قتل رسید و جانشینی به برادرش حسین رسید.
سلطان حسن جلایر (۱۳۷۴م)
سلطان حسین جلایر (۷۷۶ ق/۱۳۷۴م - ۷۸۴ ق/۱۳۸۲م)
شیخ بایزید جلایر
سلطان احمد جلایر (۷۸۴ ق/۱۳۸۲م - ۸۱۳ ق/۱۴۱۰م)
شاه ولد
سلطان محمود
سلطان اویس دوم
سلطان محمد
محمود دوم
سلطان حسین دوم
بنای خان مرجان، بغداد، هنر دوره جلایریان
مسجد خان مرجان، بغداد، هنر دوره جلایریان
سکه دوره جلایریان، بغداد، ۱۳۸۲–۱۳۸۷ میلادی
مقبره امین‌الدین مرجان قبل از تخریب در سال ۱۹۴۶. عکس مربوط به سال ۱۹۱۸
صفحه‌ای از دیوان شعر سلطان احمد با مینیاتورهای جنید بغدادی، نمونه‌ای شاخص از شعر عصر ایلکانی و نگارگری مکتب بغداد-تبریز. سلطان اویس جلایر و فرزندانش از جمله سلطان احمد در شاعری، شاگرد سلمان ساوجی بودند و در دیگر هنرها از قبیل خوشنویسی، نگارگری و موسیقی نیز صاحب فن بودند.
سید ابوالقاسم نباتی

نمایی از بنای آرامگاه سید ابوالقاسم نباتی در اشتبین - ۲۰۱۵
سید ابوالقاسم نباتی (زادهٔ ۱۱۹۱ قمری در اشتبین، شهرستان جلفا، آذربایجان-درگذشتهٔ ۱۲۶۲ قمری در اشتبین) شاعر ایرانی قرن ۱۲ و ۱۳ هجری قمری بود.
زندگی‌نامه

سید ابولقاسم فرزند میر یحیی (ملقب به سید محترم اشتبینی) به سال ۱۱۹۱ ه‍.ق در روستای اوشتبین از توابع دهستان دیزمار شرقی بخش سیه‌رود شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی تولد یافت.
دوران جوانی خود را در همین روستا که یکی از روستاهای ناحیه ارسباران (قره‌داغ) و بخش سیه‌رود در آذربایجان ایران است با حشم‌داری و باغبانی گذرانید، زیبایی‌های طبیعت او را به سرودن اشعار برانگیخت تا رفته رفته به عرفان گرایید و ضمن تحصیل به مطالعه آثار عمر خیام و مولوی و حافظ پرداخت.
بعدها به شهر اهر مرکز قره داغ رفت و در بقعه شیخ شهاب الدین اهری گوشه عزلت گزید و اواخر عمر باز به زادگاهش اشتبین برگشت. او حدود هفتاد سال عمر کرد و در سال ۱۲۶۲ هجری قمری درگذشت.
دیوان اشعار

جمع اشعار به‌جامانده از نباتی به پنج هزار بیت بالغ می‌گردد که تقریباً نصف آن فارسی و نصف دیگر ترکی است. اشعار نباتی در جمهوری آذربایجان و قفقاز و ترکیه و ایران طرفداران بسیاری دارد. در زندگی و طرز تفکر او نشیب و فرازهای زیادی دیده می‌شود. او گاهی صوفی و درویش، گاه رند و خراباتی و گاه عارف و عاشق، گاه مسلمان و گاه کافر می‌باشد.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| از عرش خدا بلندتر چیزی نیست |  | بالاتر ازو اگر بود جای علی است |
و یا
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| در درگه خلق بندگی مارا کشت |  | از بهر دو نان دوندگی مارا کشت |
| گه منّت روزگار گه منّت خلق |  | ای مرگ بیا که زندگی مارا کشت |
آنگونه که محمدعلی تربیت می‌نویسد نباتی متتبع از اشعار حافظ شیرازی است و بیشتر به جنس تجنیس طالب بوده شعرهای ترکی مطابق نغمات کردی، کرمی، قارا کهری، گرایلی بسیار گفته‌است.
دیگر از آثار نباتی منظومه‌ای است به نام (عین العشق) که بنا به نوشته مشار به سال ۱۳۳۲ در لاهور به طبع رسیده‌است.
دیوان اشعارش به سال ۱۲۷۴ در تبریز چاپ سنگی و در دهم اردیبهشت ۱۳۴۵ به خط نستعلیق (یوسف مشکین قلم) به اهتمام مدیر کتاب فروشی ادبیه تهران در ۲۶۶ صفحه ۱۶ سطری چاپ افست شده‌است و شامل بحر طویل و غزل و قصیده و مخمس و رباعی و مستزاد و ساقی‌نامه و اشعاری به ترکی آذربایجانی است.
تخلص او در اشعارش نباتی، خان چوبانی، مجنون و مجنون‌شاه می‌باشد.
دیوان اشعار > نمونه‌ای از اشعار

اشعار فارسی
عمر چون همدم مرگ است چه هشتاد چه بیست
خوشدل آن کس که در این میکده آزاد بزیست
ای نباتی بنگر این گهر از مخزن کیست
گفتمش سلسله زلف بتان از پی چیست
گفت حافظ گله‌ای از شب یلدا می‌کرد
اشعار ترکی
گؤره سن من نییه یارب بئله نالان اولدوم؟
غلط ائتدیم کی سنه واله و حئیران اولدوم.
اودا یاخدین من بیچاره نی پروانه کیمی،
آجیغینگلدی مگر عاشیق انسان اولدوم؟
سود و سرمایه می‌مجموع ألیمدن آلدین
نییه کیم زاهید اولوب مسجده دربان اولدوم!