stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
مردم بلوچ
سرزمین > ساسانیان

شاپور یکم در سنگ‌نوشته کعبه زرتشت که به سال ۲۶۲ گفته شده‌است از حدود مرزهای ایرانشهر خود یاد کرده‌است: «من خدایگان ایرانشهر این شهرها را زیر فرمان دارم: پارس، پارت، خوزستان… مرو، هرات، کرمان، سکستان، مکران (بلوچستان امروزی)، پاراوان… و… و…»
ذکر بلوچ‌ها در در زمان پادشاهی خسرو یکم (انوشروان) از سال ۵۳۱ تا ۵۷۹ در دوران شاهنشاهی ساسانی است.
سرزمین > قاجار وپیش از آن

پیش از دوره رضاشاه پهلوی بلوچستان توسط فرمانروایان محلی اداره می‌شد یا درواقع همچون بقیه استان‌های ایران[نیازمند منبع] حکومت ملوک الطوایفی داشت.
در یک دوره از تاریخ حکومت بلوچستان غربی (ایران) در دست سه گروه ا طوایف محلی شامل: شیرانی و بارکزهی و میرلاشاری، مبارکی، طاهرزئی و میر بود.
حکومت‌های ایرانشهر، در دست اقوام بارکزایی ولاشاردر دست میرلاشاری، مبارکی و قسمت‌های اعظم بلوچستانبمپور ،،فنوج ، برای چندسال رودبار و کهنوج در دست شیرانی بوده‌است.
{{سازمان سیاسی حکومت محلی بنت در ایام حکمرانی خاندان شیرانی ۱۲۰۰–۱۳۷۳ هـ. ق /. ۱۱۶۶–۱۳۳۴ هـ. ش "
/ محمد برقعی}}
حکومت نواحی نرماشیر ریگان فهرج زهکلوت تا کهنوج در دست طایفه پلنگی (شهریاری) بوده‌است و به گویش محلی این نواحی زبان پلنگی می‌گویند که به مرور زمان دست‌خوش تغیرات قرار گرفته‌است
حکومت خاش سرحد تا ۸۰ سال پیش یعنی تا زمان محمد حسن خان کرد به صورت ملوک الطوایفی به دست خوانین کرد و میر بلوچ زهی و سهراب زهی اداره می‌شد. این زمام داری با حمله امپراتوری انگلیس به فرماندهی ژنرال رجینالد ادوارد هری دایر به پایان رسید.
اکثریت قریب به اتفاق بلوچ‌ها، تا اواخر سدهٔ نوزدهم، در داخل مرزهای سرزمین ایران می‌زیستند، ولی با تشدید رقابت بین انگلستان و روسیه بر سر افزایش دامنهٔ قدرت و نفوذ خود در منطقهٔ خاورمیانه و ایجاد اختلافات و برخوردهای قومی و تغییر مرزها، محلّ سکونت‌شان بین کشورهای ایران، هند (بعدها پاکستان و افغانستان) تقسیم شد.
در دورهٔ قاجاریان قراردادی منعقد شد به نام قرارداد گلداسمیت یا قرارداد گلدسمیت که به موجب آن بلوچستان به سه قسمت تقسیم شد، بخشی از خانات کلات(خانات بلوچ) تحت کنترل انگلستان، بخشی تحت کنترل ایران و بخشی هم تحت کنترل افغانستان قرار گرفت. بعد از این پیمان بخش شرقی خانات کلات تحت عنوان بلوچستان انگلیس نیز شناخته می‌شده‌است که تا سال ۱۹۵۵ این حکومت به حیات خود ادامه داد و توسط پاکستان تصرف و پایان یافت. انگلیسی‌ها پس از شکست ناپلئون بناپارت در مقابل روسیه که به احتمال حملهٔ فرانسه به هند پایان می‌داد، درصدد برآمدند تا با جداکردن بخش‌هایی از شرق ایران و ایجاد منطقهٔ حایل، از حملهٔ احتمالی روسیه به هند نیز در امان باشند. انگلیس پس از جداسازی افغانستان از ایران، طبق معاهدهٔ پاریس که در سال ۱۸۵۷ به امضای طرفین رسید، فردریک جان گلدسمید را مأمور تعیین مرزهای خانات بلوچ کرد. گلدسمید نیز در ۱۸۷۱ مرزهای ایران و بلوچستان انگلیس را از خلیج گواتر تا کوهک معین کرده و برای تصویب نهایی به ناصرالدین‌شاه قاجار تسلیم داشت.
سیاه دوچ یا سیاه دوز یکی از انواع سوزن دوزی بلوچی است که روی لباس زنان بلوچ انجام می‌شود
سرزمین > دوره پهلوی

هنگام به حکومت رسیدن رضاشاه، قوای دولتی حکومت وقت به فرماندهی امان‌الله جهانبانی در سال ۱۳۰۷ به بلوچستان اعزام و لشکر کشی می‌کنند و بعد از درگیری با دوست محمد خان (حاکم وقت بلوچستان) و نیروهایش موفق می‌شوند آنها را شکست دهند. و بعد از آن بلوچستان تحت نظر حکومت مرکزی اداره می‌شود و حکومت سرداران و خوانین محلی بلوچ به پایان می‌رسد. امان‌الله جهانبانی خاطرات خود را در این مورد در کتابهایی با عنوان عملیات قشون در بلوچستانُ و در کتابی دیگر به نام سرگذشت بلوچستان و مرزهای آن منتشر کرده‌است.
جنگ جهانی اول و مبارزه سرداران بلوچ با انگلیسی‌ها:
در نخستین روز اکتبر سال ۱۸۷۷ ژنرال ریجنالد ادوارد هری دایر به بهانه همکاری سرداران بلوچ با قوای آلمانی به بلوچستان حمله کرد. هنگامی که کمپانی هند شرقی بر هند و پاکستان امروزی مستولی شد و منطقه کلات و بلوچستان پاکستان به تصرف انگلیسی‌ها درآمد، سرداران بلوچ برای اهداف استعماری انگلیس مانع‌تراشی می‌کردند. آنها با حمله به کاروان انگلیسی‌ها مانع حضور انگلیس در سرحد بلوچستان شده بودند. در این زمان انگلیس به فکر کشیدن خط آهن به بلوچستان ایران بود. مهم‌ترین سرداران بلوچ که با انگلیسی‌ها جنگیدند سردار جمعه خان اسماعیل‌زهی، سردار خلیل خان گمشادزهی در منطقه گشت و سردار جنیدخان یار احمدزهی بودند. جنگ‌های این سرداران بلوچ با قوای انگلیس منجر به کشته شدن بسیاری از نیروهای انگلیسی شد در نبردی که بین نیروهای جمعه خان با انگلیس در شمال زاهدان کنونی روی داد بیش از ۷۰ انگلیسی کشته شدند. در نبرد دره نالک در نزدیکی روستای سنگان نیز بیش از ۳۳۰ انگلیسی به قتل رسیدند. هری دایر ماجرای جدال خود با بلوچ‌ها را در کتابی به نام «مهاجمان سرحد» که درسال ۱۹۲۱ در لندن انتشار پیدا کرد به چاپ رساند.
فرهنگ و هنر

چند ویژگی شاخص که قوم بلوچ را متمایز می‌سازند عبارتند از:
۱ـ میارجلی (پناهنده پذیری) پناه دادن مظلوم و محافظت تمام و کمال از او
۲ـ قول و قرار چنان به خوش قولی معروف هست که حاضر است سرش برود ولی قولش برقرار بماند
۳ـ مهمان نوازی یکی از مشهورترین ویژگی‌های این قوم آریایی هست
۴ـ حشر و مدد کمک و یاری همسایه و دوست و غریبه به بهترین نحو به‌طوری‌که همه اهالی منطقه جمع شده و به صورت مجانی برای کسی کاری انجام می‌دهند ۵ـ بجار
۶ـ چَنَده: درصورت نیاز مادی کسی همه مردم جمع شده و برای او چیزهای نقدی و غیر نقدی جمع‌آوری می‌کنند
۷ـ بْیـِر یا انتقام همیشه زبانزد خاص و عام بوده که هیچ وقت اجازه نمی‌دهند کسی به آن‌ها ظلم روا بدارد و آن‌ها انتقام خودرا نگیرند
۸ـدیوّان نشان از اتحاد دارد که همیشه مجالس هم فکری و اتحاد دارند
۹ ـ پتّر ۱۰ـ پوشاک
فرهنگ و هنر > صنایع دستی

صنایع دستی بلوچ با ابزار طبیعی و مطابق با اقلیم بلوچستان انجام می‌شود. حصیربافی- سفال سازی- سوزن دوزی بلوچی (بلوچی دوزی)- سکه دوزی و خامه دوزی از مهم‌ترین هنر زنان و مردان بلوچ است.
سفال «کلپورگان» آوازه جهانی دارد و روستای کلپورگان، به عنوان تنها موزه سفال زنده جهان ثبت جهانی یونسکو است قدمت انجام این سفال به هزاران سال قبل از میلاد برمیگردد که توسط زنان بلوچ تنها با دست و بدون چرخ سفالگری انجام و نسل به نسل تا به الان منتقل شده‌است. حصیربافی با برگ‌های درخت خرما انجام می‌شود و محصولاتی مثل سبد کلاه جانماز حصیر سفره و بقیه وسایل تزیینی و خانگی تولید می‌شود. سکه دوزی برای تزیین انجام می‌شود و معمولاً به شکل تزیین اطراف آینه و تابلو، روتختی و… به کار می‌رود.
از جمله آثار فرهنگی و محصولات هنری زیبا و ظریف زنان بلوچ سوزن‌دوزیاست. سوزن‌دوزی بلوچی دارای مهر اصالت از سازمان یونسکو می‌باشد و در فهرست میراث معنوی کشور نیز ثبت شده‌است زیبایی هنر سوزن‌دوزی بلوچ به این است که در زندگی روزمره مردمان آن دیار کاربرد روزانه دارد و با وجود گذشت سالیان دراز و رفت‌وآمد مدهای متنوع لباس همواره جایگاه خود را در فرهنگ مردمان بلوچ حفظ کرده‌است. این هنر تقریباً در بین تمام نقاط استان سیستان و بلوچستان و توسط زنان بلوچ انجام می‌شود. هر دختری که متولد می‌شود از همان زمان نوجوانی این هنر را از مادرش و نزدیکانش فرا می‌گیرد و هزاران سال است بدین شکل نسل به نسل منتقل شده‌است و تا به الان پایدار مانده‌است. انواع مختلف سوزندوزی براساس طرح و نوع دوخت آن به چوتل‌دوزی (جوک(- پلیوار دوزی- پرکار دوزی- سیاه دوچ- دمن دوچ- فنوچی - محسوم - شیرازه- کلا - جالار - دلکش (طرح هشت گلبرگی) و… تقسیم‌بندی می‌شود
یکی از پیراهن‌های فرح دیبا که در موزه پوشاک سلطنتی در موزه سعد آباد تهران در معرض نمایش عموم است محصول سوزن‌دوزی زیبای زنان بلوچ بر روی آن است. اوج استفاده از هنرهای ایرانی در دهه‌های چهل و پنجاه رخ داد. در این راستا مهر منیر جهانبانی به واسطه آشنایی با سرزمین بلوچستان و هنر سوزن‌دوزی آن، نقش بیشتری را ایفا کرد. او باعث آشنایی فرح دیبا با هنرسوزن‌دوزی بلوچ شد و بازدید وی از بلوچستان را رقم زد. فرح علاقه زیادی به هنرهای دستی ایرانی داشت قبل از برگزاری جشن‌های ۲۵۰۰ ساله پارچه‌ها و نخ‌های زیادی که در میان آن‌ها گلابتن‌هایی از نوع زرین و سیمین نیز موجود بود، به سمت ایرندگان (شهری که به واسطه برخی از دوخت‌های پرکار سوزندوزی بسیار معروف شد) سرازیر شد و خانم جهانبانی آن‌ها را بین استادان معروف سوزندوزی همچون مهتاب نوروزی و مهناز جمال‌زهی و … تقسیم کرد تا بین شاگردان خود توزیع کنند و ماحصل آن تولید چند دست لباس فاخر برای تمام اعضای درجه یک خاندان پهلوی و هدایایی برای مهمانان جشن‌های ۲۵۰۰ ساله همچون کراوات، کوسن دستمال سفره و … بود که به مجموعه رویال معروف شدند. مهتاب نوروزی، زن فقید هنرمند بلوچ خیاط و سوزن‌دوز و طراح لباس‌های زیبای دست دوز فرح بود.
شعر، موسیقی و رقص

مقالهٔ اصلی: موسیقی بلوچی
مقالهٔ اصلی: رقص دو چاپی بلوچی
موسیقی سنتی بلوچستان یادگاری از دوره‌های مختلف فرهنگ و تمدن ایران زمین است، موسیقی قوم بلوچ درزندگی شان مراسم غم شادی‌ها و روایت افسانه‌ها و اسطورهای باستانی و قدیمی شان از جمله داستان های هانی و شیخ مرید، میر چاکر رند، گِسِّدُک، اشکش بلوچ و دودا و حماسه بالاچ در هم آمیخته‌است موسیقی در بلوچستان آیین‌های گوناگون دارد و با فرم‌ها و گونه‌های مختلفی انجام می‌شود
شعر، موسیقی و رقص > سازهای رایج در موسیقی بلوچی

سازهای رایج در موسیقی بلوچی عبارت‌اند از:سرود (قیچک)، تَمبورک، نَل (نِی)، بنجو، چنگ، سیمرغ، طشت و کوزه، دوکر و دُهلک.
۱-قیچک:به بلوچی ساز سرود گفته می‌شود تنها ساز زهی آرشه‌ای است. کاسه طنین آن شبیه به لنگر کشتی است که وارونه شده باشد. دو سوراخ صوتی بزرگ روی کاسه طنین و در قسمت فوقانی آن وجود دارد. قسمت تحتانی کاسه طنین که نیم دایره کوچکی را تشکیل می‌دهد پوست دارد. این دو قسمت به وسیله دو فرورفتگی بیضی شکل در دو طرف بدنه طنین مشخصا از هم جدا هستند. خرک روی قسمت تحتانی کاسه طنین، کج قرار دارد. به این ساز منگوله‌هایی نیز برای تزیین آویزان می‌کنند. سیم‌های قیچک با آرشه‌ای به نام «کمانک» نواخته می‌شود که موهای دم اسب است. قیچک و کمانک از چوب پرینک ساخته می‌شودساز و سرود در بلوچستان کیفیت‌های متفاوتی دارد از جمله اینکه شیوه نواختن موسیقی «سرحد» با شیوه نوازندگی منطقه «مکران» در جنوب بلوچستان متفاوت است و حتی یکی از سیم‌های ساز «قیچک» در منطقه «مکران» بیشتر از سازهای «قیچک» در منطقه سرحد است.
۲-تنبورک، : شباهت زیادی به سه تار دارد. در نوع موسیقی حماسی تنبورک نواز را پهلوان و در موسیقی عرفانی و صوت تنبورک نواز به تنبورکی مشهور است.
۳-دوکر(dokkor): را دهل نیز می‌گویند. این وسیله همیشه گروه را همراهی می‌کند و از این جهت ضرب را به خاطر می‌آورد، ولی با این تفاوت که ضرب را از یکسو می‌نوازند و دوکر را از دو طرف با ضربه‌های محکم بر پوست ضخیم می‌کوبند. دوکرنواز را دوکری می‌گویند. در مراسم شادی و عروسی نواخته می‌شود
۴-طشت و کوزه: از سازهای قدیمی بلوچستان است که هم‌اکنون رو به فراموشی رفته و به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
۵-سیمرغ: سازی است که به تازگی از سوی استاد جمعه، در سراوان ساخته شده که صدای آن ترکیبی از صدای رباب، بنجو و تنبورک است.
۶-نی (نل): از دیگر ابزارهای موسیقی بلوچستان است که از چوب نی ساخته می‌شود. نوازنده آن را نلی می‌گویند و در موسیقی گواتی نیز از نی استفاده می‌شود. علاوه بر نوازندگی تک نی در بلوچستان دو نی نیز نواخته می‌شود که به آن دو نلی می‌گویند. نَل در گویش بلوچی مترادف با «نِی» و «دونَلی» به معنای دونِی یا نی‌های مضاعف است. این ساز متشکل از دو لولهٔ صوتی جدا از یکدیگر است. یکی از لوله‌ها نر و دیگری ماده نامیده می‌شود. لولهٔ ماده نغمهٔ اصلی را تولید می‌کند و لولهٔ نر صدای مبنا و و اخوان را.
۷-بنجو: این ساز در صده‌های قبل وراد بلوچستان شده‌است وهم اکنون ساز جدا ناپذیری در موسیقی بلوچ است.
از مهم‌ترین موسیقی دانان و خوانندگان بلوچستان که آوازه جهانی دارند زنده یاد دین محمد زنگشاهی، زنده یاد ماشا الله بامری، رستم میر لاشاری استاد شیرمحمد اسپندارو محمدعلی دلنوازو… نام برد. استاد شیرمحمد اسپندار، معروف‌ترین دونَلی نواز بلوچستان و ایران، مهم‌ترین و زیباترین مقام‌ها و آهنگ‌های بلوچی را نواخته‌است. تندیس او و نخستین دونلی درموزه تهران به یادگار گذاشته شده‌است. وی نواختن دونی را با نگاه کردن به انگشتان کسی که همزمان در دو نی می‌نواخته، فراگرفته است. در حال حاضر تنها نوازنده دو نی در ایران که در جشنواره پارسال و امسال جایزه ویژه جشنواره فجر را دریافت کرد متأسفانه شاگردی که کار وی را دنبال کند، ندارد. استاد دین محمد زنگشاهی موسیقی دان بلوچ کسی بود که نمایندگی ساز سرود یا قیچک، رباب منطقه سرحد (شمال سیستان و بلوچستان) را بر عهده داشت و می‌توانست این ساز را در حد کمال اجرا کند.
شعر، موسیقی و رقص > رقص محلی بلوچی

مقالهٔ اصلی: رقص دو چاپی بلوچی
رقص‌های بلوچی شامل دوچاپی، سه چایی، لنکی، کوپکو، لٹی چاپی (رقص چوب)، زهم سهبت (رقص شمشیر) و … است. رقصی به نام لیوا که با نواختن سرنا و دهل و لیوا و یک دهل کوچکتر در مراسم شادی برگزار می‌شود. به رقص محلی بلوچی دوچاپی گفته می‌شود (چاپ کلمه ای بلوچی است به معنای دست زدن و به رقص در بلوچی ناچ می‌گویند). دوچاپی نوعی موسیقی و حرکات موزون سنتی آیینین است که از گذشته‌های دور تاکنون در مناسبت‌های مختلف به ویژه جشن‌های شادی رواج داشته و در هنگام اجرا در برنامه‌های عمومی افراد از طبقات مختلف اجتماعی بدون در نظر گرفتن جایگاه و مقام و شغل در آن شرکت می‌کنند به همین سبب می‌توان از آن به‌عنوان آیینی همگانی تعبیر کرد که نوعی همبستگی فرهنگی و اجتماعی ایجاد می‌کند. گروه دو چاپی متشکل از تعداد زیادی افراد مختلف با طبقات اجتماعی متفاوت است که در هنگام اجرا با یکدیگر مشارکت دارند و معمولاً تعدادشان متغیر است و ۲ نفر دهلی (طبل‌زن) به همراه یک نفر نوازنده سرنا آنان را همراهی می‌کنند. (هم‌اکنون به دلیل کمبود نوازنده سرنا بجای آن در برخی اجراها دونلی نواخته می‌شود). در ابتدای اجرای این مراسم با نواختن سرنا افراد نیم دایره یا دایره تشکیل داده و همراه با آهنگ خاصی حرکات موزون خود را آغاز می‌کنند و رفته رفته طبال با زدن بر طبل بزرگ که مارساز گفته می‌شود به کمک سرنا زن یا دونلی نواز می‌رود و پس از آن تیمبوکی نوازنده طبل کوچکتر با کوبیدن بر طبل با ریتم خاصی آنان را همراهی کرده و افراد شرکت کننده در دایره را به وجد می‌آورند. با حرکات هماهنگ بین سرنا و طبل‌های کوچک و بزرگ حرکات منظم کف زدن و چرخش توسط گروه آغاز می‌شود و این حرکات آن‌قدر منظم می‌شود تا دو به دو رو به روی هم قرار گیرند و دست‌ها را برهم می‌زنند. در رقص دوچاپی اندک اندک ریتم ملایم این حرکات تند می‌شود و هنگامی‌که ریتم تندتر شد چهار چاپی شکل می‌گیرد.
پوشاک

مقالهٔ اصلی: پوشاک بلوچی
پوشاک سنتی بلوچی (بلوچی: جامگ، پوچ) برگرفته از تحولات تاریخی بزرگ بلوچستان و میراث قومی و هویت مردم بلوچ است.
پوشاک > پوشاک مردان بلوچ

اسلام کاظمیه در کتاب جای پای اسکندر می‌نویسد: پوشش مردان بلوچ از چند بخش تشکیل شده‌است: پاگ (عمامه)، مسر (دستمال سر)، کلاه سوپی(عرق‌چین)، چکن دوز، لنگ، کرو، پاجامک(شلوار گشاد)، سرین‌بند (کمربندی برای شلوار) و کوش (کفش چرمی).
پاگ عمامه ای گرد که مردان بلوچ بر سر می‌بندند.
مسر یا دستمال سر - شبیه عمامه می‌بندند، ولی نه به آن نظم و بزرگی
سرپوش مردان به شکل قایق است که از پوست بره دوخته می‌شود و مخصوص افراد مرفه و دامادها است. نوع دیگر سرپوش، کلاه نخی است که از پارچه نخی دوخته می‌شود و روی آن را برای زیبایی با نقوش گوناگون سوزن‌دوزی می‌کنند.
چکن دوز کلاه دست‌دوزی شده اعیانی
جامگ، پیراهن مردانه است.
لنگ، پارچه ای که به دور گردن آویخته‌است.
شال، کت پشمی که زمستان می‌پوشند.
کرو، جوراب پشمی که زمستان می‌پوشند.
تن‌پوش مردان به شکل لنگ از پارچه مستطیل شکلی تشکیل شده که آن را بر روی دوش می‌اندازند. گاهی آن را مانند عمامه به سر می‌بندند.
شلوار مردانه را پاجامک می‌نامند. افراد مرفه آن را بسیار گشاد می‌دوختند به گونه‌ای که گاهی برای دوخت به ۳۵ متر پارچه نیاز بود.
پیراهن مردانه، کرته یا چارتکه نامیده می‌شود که آستین آن معمولاً مچ دارد. قد پیراهن در گذشته تا سر زانو بود، اما بلندی آن اکنون به ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر زیر زانو می‌رسد.
کفش‌های بلوچ‌ها نیز به این شرح است:
کتوک نام یکی از پاپوش‌های مردان است که کف آن از چوب تشکیل شده و بندهایی از جنس پشم دارد.
نوک کفش‌ها به طرف بالا برگشته است و اهالی عقیده دارند که این کفش‌ها راه رفتن آن‌ها را راحت‌تر می‌کند.
بلوچ‌ها کفش‌هایی به نام چاوات (کفش سنتی) نبز می‌پوشند که در بلوچستان پاکستان یک صنعت خانگی بزرگ محلی محسوب می‌شود.
سواس و پوزار، همان «پاافزار» کفشی که با برگ خرمای وحشی می‌بافند.
لباس مردانه بلوچ سراپا سفید است. امروز جوانان لباس رنگی هم می‌پوشند.
پوشاک > پوشاک زنان بلوچ

اسلام کاظمیه در کتاب جای پای اسکندر می‌نویسد: اصلی‌ترین عنصر لباس بلوچی زنانه سوزن‌دوزی و اصلی‌ترین عنصر سوزن‌دوزی، طرح‌ها و نقوشی هستند که روی پارچه دوخته می‌شوند. این طرح‌ها شامل نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی و هندسی بوده و از میان آن‌ها نقوش هندسی متنوع‌تر از سایر طرح‌ها است و به وفور در سوزن‌دوزی‌های این منطقه یافت می‌شوند. گاهی بانوان بلوچی برای ایجاد تنوع، بر اساس ذوق و قریحه درونی خود تغییراتی ایجاد می‌کنند؛ اما اصل طرح و نقشه همان طرح‌های ثابت همیشگی است. نقش‌های ظریف‌تر را خودکار و نقش‌های درشتی که مرغوبیت نوع اول را ندارند، توئی می‌نامند.
پیش سینه (یقه)، پاندول یا گوامتان (جیب لباس)، آستین یا سرآستین، پادک یا پانچک(دمپای شلوار) مهم‌ترین بخش‌های لباس برای سوزن‌دوزی هستند. گاهی در سوزن‌دوزی از آینه هم برای تزئین بیشتر استفاده می‌شود.
لباس زنانه بلوچی شامل پنج بخش مختلف است. این لباس معمولاً همراه با جواهرات مختلفی مانند گوشواره، سینه‌رویز و دست‌بند و.. که آن‌ها دارای طرح‌های خاص بومی منطقه هستند، پوشیده می‌شود.
لباس بلوچی زنان شامل موارد زیر است:
پاجامک: نوعی شلوار گشاد و چین‌دار است. معمولاً افراد متمول آن را گشادتر می‌دوزند.
تکو: چارقد زنانه است
سریگ: نوعی روسری بزرگ به شکل مستطیل است که با پریوال‌دوزی تزئین می‌شود.
سربند: گل طلایی نگین دار که به پیشانی می‌آویزند.
در(dor)، گوشواره است و انواع مختلفی دارد: نالگ، چلمپ، دربجه، والی، باری، تک، پوللوگ.
پولوه، گل طلایی که به پره وسط بینی می‌آویزند.
کپگ یا خفتان، که به دور گردن چسبیده و مجموعه ای است از نیم کره‌های طلایی نگین دار، یا بی نگین، که بر روی یک رشته زنجیر طلایی با پارچه وصل شده‌است.
کید، حلقه یا زنجیرطلایی که بالای پیشانی، روی موی سر می‌بندند.
مزبری، بازوبند طلا یا نقره. اسم انواع دیگرش: گب و باهوبندسنگک، دستبند یا النگو
ریسوک، مو یا پشم بافته‌ای که دنبال موی سر می‌بافند.
پادیگ، خلخال نقره، که مجموعه‌ای از زنگوله هاست و هنگام را رفتن صدا می‌کند.
نگارخانه

رقص بلوچ ها با لباس سنتی و قدیمی قبل از تاریخ معاصر، به مناسبت روز فرهنگ بلوچ
تصویر تاریخی از بلوچ های کویته با پوشش سنتی و قدیمی بلوچی قبل معاصر لباس بلوچی، کویته، ۱۸۶۷
یک زن بلوچ در حال پتوبافی
زن ومرد بلوچ، موزه جنوب شرق در زاهدان
نوع پوشش بلوچ ها
سبک زندگی عشایر بلوچ
پسر بلوچ
زندگی مردم بلوچ در جنوب استان کرمان و استان سیستان و بلوچستان در ایران
یک مدرسه کپری در روستایی در بلوچستان ایران
بازی یک کودک در مناطق کپرنشین جنوب استان کرمان
پخت نان در تنورهای دست‌ساز در میان مردم بلوچ
اقوام کپرنشین بلوچ، در جنوب استان کرمان

بانویی در لباس قدیمی بلوچی (کیش)
لباس بلوچی زنانه -مدل زی استین سوزن دوزی
لباس زنان بلوچ منقوش به سوزن دوزی است
سوزن دوزی بلوچی مدل پرکار
سوزن دوزی بلوچی-مدل پلیوار و اینه دوزی
سینه ریزدر زبان محلی سنجاک یا تاسنی گفته می‌شود- نماد هنر زرگری مردم بلوچ است. در سنجاق مدل سراوانی یاقوت و فیروزه به کار می‌رود. زنان برای بسته شدن شکاف یقه لباس از ان استفاده می‌کنند. نوع طلا وبزرگی و کوچکی ان به وضع مالی زن بستگی دارد.
زن بلوچ زیبنده به زیورالات بلوچی با لباس سنتی- موزه سرباز کلات
سنگ نگاره‌های روستای ناهوگ در-سراوان- بلوچستان
رقص وموسیقی بلوچی در تالار رودکی ۱۳۵۴
بلبل زرین سرامی

| بلبل زرین سرامی | بلبل زرین سرامی |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 کمترین نگرانی  (IUCN 3.1):  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی : رده‌بندی علمی 
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پرندگان
راسته:: گنجشک‌سانان
تیره:: بلبلان
سرده:: Hypsipetes
گونه:: H. affinis
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Hypsipetes affinis (Hombron & Jacquinot, 1841): Hypsipetes affinis (Hombron & Jacquinot, 1841)
مترادف: مترادف
 Alophoixus affinis  Criniger affinis  Hypsipetes affinis  Ixos affinis:  Alophoixus affinis  Criniger affinis  Hypsipetes affinis  Ixos affinis
بلبل زرین سرامی (نام علمی: Hypsipetes affinis) گونه‌ای از پرندگان آوازخوان از تیرهٔ بلبلان (Pycnonotidae) و بومی ملوک است. تا همین اواخر، آن را با بلبل زرین شمالیی و بلبل زرین بورویی هم‌گونه در نظر می‌گرفتند. زیستگاه طبیعی آن جنگل‌های جلگه‌ای نمناک نیمه‌گرمسیری یا گرمسیری است.
فرشاد پیوس

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
 پیوس در ورزشگاه آزادی تهران در سال ۱۳۹۴:  پیوس در ورزشگاه آزادی تهران در سال ۱۳۹۴
شناسنامه: شناسنامه
نام کامل: فرشاد پیوس
زادروز: ۲۲ دی ۱۳۴۰ ‏(۶۳ سال)
زادگاه: تهران، ایران
قد: 1.75
نام مستعار: فرشاد آقای گل
اطلاعات باشگاهی: اطلاعات باشگاهی
باشگاه کنونی: نیروی زمینی (سرمربی)
پُست: مهاجم
باشگاه‌های حرفه‌ای: باشگاه‌های حرفه‌ای
| سال‌ها | باشگاه‌ها | بازی (گل) |
| ۱۹۸۰–۱۹۸۳ ۱۹۸۳–۱۹۸۴ ۱۹۸۴–۱۹۸۵ ۱۹۸۵–۱۹۸۸ ۱۹۸۸–۱۹۸۹ ۱۹۸۹–۱۹۹۷ مجموع | راه‌آهن شاهین تهران نیرو هوایی پرسپولیس الاهلی قطر پرسپولیس | ۲۸ (۲۱) ۶ (۵) ۲۰ (۲۴) ۶۹ (۶۰) ۱۲ (۹) ۱۹۲ (۱۶۹) ۳۲۷ (۲۸۸) |
تیم ملی: تیم ملی
| ۱۹۸۴–۱۹۹۴ | ایران | ۳۴ (۱۸) |
دوران مربیگری: دوران مربیگری
۲۰۰۲–۲۰۰۳ ۲۰۰۴–۲۰۰۵ ۲۰۰۵–۲۰۰۷ ۲۰۰۷–۲۰۰۸ ۲۰۰۹ ۲۰۱۰–۲۰۱۲ ۲۰۱۲–۲۰۱۳ ۲۰۱۳–۲۰۱۴ ۲۰۱۵ ۲۰۱۶ ۲۰۱۹–۲۰۲۰ ۲۰۲۰–۲۰۲۱ ۲۰۲۱ ۲۰۲۱ ۲۰۲۳ ٢٠٢٣–۲۰۲۴ ۲۰۲۴ ۲۰۲۴ ۲۰۲۴-: تربیت یزد شموشک نوشهر تراکتورسازی هما برق شیراز گل‌گهر سیرجان صنعت ساری خونه به خونه پارسه سپیدرود رشت چوکا تالش ویستا توربین چوکا تالش شهرداری آستارا داماش گیلان سپیدرود رشت  شهرداری ماهشهر چوکا تالش نیروی زمینی
فرشاد پیوس (۲۲ دی ۱۳۴۰ در تهران) بازیکن سابق تیم ملی فوتبال ایران و باشگاه فوتبال پرسپولیس و مربی فعلی و کارشناس تلویزیونی فوتبال اهل ایران است. وی برترین گلزن تاریخ فوتبال باشگاه پرسپولیس است. فیلم مستند فرشاد آقای گل به کارگردانی جعفر صادقی دربارهٔ دوران حرفه ای فرشاد پیوس در سال ۱۳۹۷ در سینماهای گروه هنر و تجربه اکران شد.
زندگی

وی بازی را در تیم راه‌آهن آغاز کرد سپس به باشگاه شاهین پیوست، پس از آن به تیم نیرو هوایی، و در سال ۱۳۶۴ به پرسپولیس رفت؛ او بعد از سه سال به الاهلی قطر رفت و پس از یک‌ سال بار دیگر به پرسپولیس بازگشت و فوتبال را در این تیم به پایان رساند. فرشاد ۳۵ بازی ملی انجام داد و در این بازی‌ها ۱۹ گل به ثمر رساند.
او جزو ۱۴ نفری بود که در سال ۶۵ و هنگام بازی‌های آسیایی ۱۹۸۶ در اعتراض به کادر فنی تیم ملی، از این تیم استعفا داد. او در آبان ۱۳۶۷ بدون پس گرفتن استعفا به تیم ملی دعوت شد.
فرشاد پیوس با تیم ملی در بازی‌های آسیایی ۱۹۹۰ پکن حضور داشت و با آقای گلی در این مسابقات همراه با تیم ملی قهرمان این تورنمنت مهم آسیایی شد. وی در پایان مسابقات با بازی‌های درخشانی که انجام داد در نهایت عضو تیم منتخب این مسابقات آسیایی قرار گرفت.
پس از حوادث مسابقه با تیم ملی فوتبال ژاپن در جام ملت‌های آسیا ۱۹۹۲ از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا به دلیل حمله به داور به مدت یک سال از کلیه دیدارهای بین‌المللی و ملی محروم شد.
بعد از خداحافظی از فوتبال، فرشاد به حرفهٔ مربیگری روی آورد و توانست در چندین باشگاه فوتبال از جمله در شموشک نوشهر، آذربایجان تهران، تراکتورسازی تبریز، شموشک نوشهر، شهید قندی، هما تهران و برق شیراز و سپیدرود رشت و شهرداری ماهشهر به مربی‌گری بپردازد.
از موفقیت‌های فردی فرشاد پیوس می‌توان به ثمر رساندن بیست گل در لیگ فوتبال ایران در سال ۱۳۷۳ نام برد. او با ۱۵۳ گل زده بهترین گلزن تمام ادوار پرسپولیس است. وی در یک سالی که در باشگاه قطری بازی کرد نیز در لیگ قطر به مقام آقای گل رسید.
او در سال ۱۳۶۶ با ۱۳ گل آقای گل تهران شد. همچنین در سال ۱۳۷۰ این عنوان را با ۱۶ گل تکرار کرد.
او همراه با پرسپولیس چند دوره قهرمان لیگ باشگاه‌های تهران و دو بار در سال‌های ۱۳۶۶ و ۱۳۷۰ قهرمان جام حذفی ایران شد. ضمن اینکه همراه تیم ملی ایران قهرمانی بازی‌های آسیایی ۱۹۹۰ و عنوان سوم جام ملتهای آسیا در سال ۱۹۸۸ را به دست آورد. او در این دو تورنمنت به ترتیب با ۴ و ۲ گل زده بهترین گلزن تیم ملی ایران بود.
او پس از حوادث شهرآورد سی و هشتم تهران در دی ماه سال ۱۳۷۳ شش ماه از حضور در میدان‌ها محروم شد.
برترین گلزن پرسپولیس

برترین گلزن تاریخ باشگاه پرسپولیس از سال ۱۳۷۰ این رکورد را در اختیار دارد.
پیوس در ۲۱۲ بازی، موفق به زدن ۱۵۳ گل شد که میانگین وی ۰/۷۲ هر بازی است که این بهترین میانگین در بین گلزنان برتر تاریخ باشگاه است. فرشاد ۹ گل خود را از نقطه پنالتی به ثمر رساند و از سال ۶۵ تا ۷۰ بارها آقای گل مسابقات گوناگون شد.
رکورددار هت تریک در پرسپولیس

در بازی‌های پرسپولیس مقابل حریفانش ۲۱ بازیکن تاکنون موفق به هت تریک شده‌اند و ۴۲ هت تریک نیز توسط این بازیکنان ثبت شده که فرشاد پیوس برترین گلزن تاریخ باشگاه با ثبت ۱۳ هت تریک رکورددار است.
دوران حرفه‌ای (مربیگری) > رکوردهای مربیگری

پیوس با تراکتورسازی توانست دو بار قهرمان دسته اول شود که هر بار با قانون عجیب پلی آف از ورود به لیگ برتر بازماند. وی تیم فوتبال شهید قندی یزد را از دسته سوم تا لیگ برتر هدایت کرد. (این اولین و آخرین حضور یک تیم یزدی در لیگ برتر بود). وی رکورد بهترین برد جام حذفی در فصل ۹۳–۹۴ را دارد. (برتری ۱۱ بر صفر تیم خونه به خونه بابل مقابل شهرداری جاجرم)
پیوس با خونه به خونه از دسته سوم به دسته دوم صعود کرد و در حالی که صدرنشین لیگ دسته دوم و امید اول صعود به دسته اول بود بر اثر اختلاف با مدیر عامل استعفا کرد.
دوران حرفه‌ای (مربیگری) > هدایت سپیدرود رشت

عصر روز جمعه بیست و یکم اسفند ماه سال ۹۴ فرشاد پیوس با حضور در دفتر باشگاه فوتبال سپیدرود رشت برای هدایت این تیم تا پایان فصل به توافق رسید و قرارداد امضا کرد، سپیدرود رشت یکی از پر طرفدارترین تیم‌های فوتبال شمال کشور و رقیب اصلی ملوان در دهه ۶۰ بوده‌است که تلاش می‌کرد بار دیگر به سطح اول فوتبال کشور بازگردد.
در پایان مسابقات فصل ۹۴–۹۵ دسته دوم سپید رود با پیوس به عنوان تیم اول به دسته یک صعود کرد.
دوران حرفه‌ای (مربیگری) > هدایت چوکای تالش

فرشاد پیوس پس از تیم‌های شهید قندی و سپید رود رشت، این بار موفق شد چوکا تالش را بعد از گذشت بیست سال به لیگ دسته اول بیاورد. این در حالی روی داد که چوکا در گروهی که تیم‌هایی چون پاس همدان، نفت و گاز گچساران، ملی حفاری، نفت امیدیه و مس شهربابک به رقابت پرداخت.
در پایان مسابقات فصل ۹۹–۱۳۹۸ دسته دوم کشور چوکا تالش قهرمان لیگ دو شد وبه عنوان تیم اول به لیگ دسته یک کشور صعود کرد.
دوران حرفه‌ای (مربیگری) > بهترین مربی فصل ۹۴–۹۵ دسته دوم

در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۹۵ مراسم بهترین مربیان سال برگزار گردید که فرشاد پیوس به عنوان بهترین و تأثیرگذارترین مربی لیگ دسته دوم انتخاب شد.
افتخارات فردی

آقای گل بازی‌های آسیایی ۱۹۹۰
آقای گل جام در جام آسیا ۱۹۹۱
برترین گلزن تاریخ باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس (۱۵۳ گل)
اولین ایرانی آقای گل در خارج از کشور (آقای گل لیگ قطر با الاهلی در سال ۱۹۸۹)
برترین گلزن پرسپولیس در لیگ‌های سراسری(۵۲ گل)
برترین گلزن باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس در رقابت‌های جام حذفی(۲۲ گل)
برترین گلزن پرسپولیس در رقابت‌های لیگ فوتبال استان تهران(۶۵ گل)
زننده بیش‌ترین گل در یک فصل(۲۰ گل در سال ۷۳ در تیم پرسپولیس)
بیشترین هتریک برای پرسپولیس (۱۳ هتریک)
زننده بیش‌ترین گل در یک بازی برای پرسپولیس (۷ گل در رقابت‌های جام در جام آسیا مقابل پنجاب پاکستان)
دومین مرد سال آسیا ۱۹۹۰
عضو تیم منتخب آسیا در بازی‌های آسیایی پکن
زننده ۱۸گل در تیم ملی فوتبال ایران در ۳۴ بازی ملی