stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کیازی‌باش

Village
| Kiyazibash Киязибаш | Kiyazibash Киязибаш |
| --- | --- |
Village: Village
Kiyazibashموقعیت روی نقشه باشقیرستانKiyazibashموقعیت روی نقشه روسیه: Kiyazibashموقعیت روی نقشه باشقیرستانKiyazibashموقعیت روی نقشه روسیه
مختصات: ۵۴°۴۲′ شمالی ۵۴°۱۷′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۷۰۰°شمالی ۵۴٫۲۸۳°شرقی﻿ / 54.700; 54.283: مختصات: ۵۴°۴۲′ شمالی ۵۴°۱۷′ شرقی﻿ / ﻿۵۴٫۷۰۰°شمالی ۵۴٫۲۸۳°شرقی﻿ / 54.700; 54.283
ناحیه‌های فدرال روسیه: باشقیرستان
شهر: شهرستان بوزدیاکسکی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۰۰
کیازی‌باش (انگلیسی: Kiyazibash) یک شهرک در شهرستان بوزدیاکسکی باشقیرستان کشور روسیه است.
بابا کرم

رقص بابا کرم بازمانده از دهه ۱۳۲۰ و از رقص‌های به اصطلاح کوچه بازاری و تخته حوضی است که بسیار مورد محبوبیت قرار گرفته‌است. (برگرفته از کتاب موحد)
در میان رقص‌های فولکلور ایرانی، رقص " باباکرم " ویژگیهای خاصی دارد و منحصراً توسط مردان اجرا می‌شود. در بابا کرم از رقص شانه و کمر استفاده می‌شود و رقاص لباس سیاه و سفید جاهلی بر تن می‌کند و معمولاً لنگی را بر گردن آویزان کرده و از آن در طول اجرای رقص استفاده می‌کند.این آهنگ برای اولین بار با صدای حسین همدانیان اجرا شد که از آهنگهای فولکلور ایرانی به حساب می‌آید. ترانه بابا کرم از ساخته های  فتح الله ریاحی آهنگساز ایرانی است .
متن آهنگ:
هرچقدر ناز کنی  ناز کنی
باز تو دلدار منی
هرچقدر عشوه کنی
ادا بیای
باز تو غمخوار منی
با با کرم
دوست دارم
با با کرم
دوست دارم
ای دریغا که ندانسته گرفتار شدم
ای دریغاکه ندانسته گرفتار شدم
اول عشق و خوشی نزد تو من خوار شدم
با با کرم
دوست دارم
با با کرم
دوست دارم
↑  جامعه 24، پایگاه خبری تحلیلی (۱۴۰۱/۰۲/۰۷ - ۱۵:۰۵). «ترانه‌سرای بابا کرم درگذشت | جامعه 24». fa. دریافت‌شده در 2023-02-13. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
ویدیتا وایدیا

| ویدیتا وایدیا | ویدیتا وایدیا |
| --- | --- |
زادهٔ: ۱ ژانویهٔ ۱۹۷۰
ملیت: هند
محل تحصیل: سنت کالج خاویر، بمبئی دانشگاه ییل
جوایز: جایزه شانتی سواروپ بهاتناگار، ۲۰۱۵ جایزه ملی علوم زیستی برای توسعه شغلی، ۲۰۱۲ همکار، آکادمی ملی علوم هند جایزه اینفوسی در علوم زیستی، ۲۰۲۲
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): علوم اعصاب با تمرکز بر بررسی مدار عصبی عاطفه
محل کار: مؤسسه تحقیقات بنیادی تاتا، بمبئی
استاد راهنما: پروفسور رونالد دومان در دانشگاه ییل
 :  
ویدیتا وایدیا (انگلیسی: Vidita Vaidya؛ زادهٔ ۱ ژانویهٔ ۱۹۷۰)، عصب‌شناس هندی و استاد مؤسسه تحقیقات بنیادی تاتا، بمبئی بوده و زمینه‌های اصلی تحقیقات او عصب‌شناسی و روان‌پزشکی مولکولی است.
اوایل زندگی

والدین ویدیتا، دکتر راما ویدیا و دکتر آشوک ویدیا، دانشمندان بالینی هستند و عموی او، دکتر آخیل ویدیا (متخصص انگل‌شناسی مالاریا)، انگیزه‌های بزرگی برای او بودند تا به دنبال شغلی در زمینه پژوهش، با تمرکز بر علوم اعصاب، برود. پدر او یک داروشناس بالینی و مادرش یک متخصص غدد درون‌ریز بود. همچنین، ویدیتا در دوران نوجوانی با خواندن دربارهٔ زندگی و کار پریماتولوژیست‌های مشهور، داین فوسی و جین گودال، به علم علاقه‌مند شده بود.
تحصیل

ویدیتا مدرک کارشناسی خود را از کالج سنت خاویر، بمبئی در علوم زیستی و بیوشیمی دریافت کرد. او مدرک دکترای خود را در رشته علوم اعصاب در دانشگاه ییل نزد پروفسور رونالد دومان، که استادش که به حرفه تحقیقاتی او شکل داد، دریافت کرد. کار فوق دکتری او در مؤسسه کارولینسکا در سوئد با پروفسور ارنست آرناس و در دانشگاه آکسفورد در بریتانیا با پروفسور دیوید گراهام اسمیت انجام شد.
حرفه

او در سن ۲۹ سالگی، در مارس ۲۰۰۰، به عنوان پژوهشگر اصلی به دپارتمان علوم زیستی مؤسسه تحقیقات بنیادی تاتا پیوست. وی از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ به عنوان پژوهشگر ارشد خارجی بنیاد ولکام تراست و عضو وابسته آکادمی علوم هند فعالیت کرده است.
ویدیتا روی مدارهای عصبی که احساسات را تنظیم می‌کنند و چگونگی تأثیرپذیری آنها از تجربیات زندگی و داروهای ضدافسردگی تحقیق و همچنین بررسی می‌کند که چگونه تغییرات در مدارهای مغزی، پایه اختلالات روانی مانند افسردگی را تشکیل می‌دهند و چگونه تجربیات اولیه زندگی به تغییرات پایدار در رفتار منجر می‌شوند. یکی از حوزه‌های تمرکز گروه تحقیقاتی او، نقش گیرنده سروتونین 2A است؛ هم به عنوان هدف داروهای سایکدلیک سروتونرژیک که تأثیرات قدرتمندی بر رفتارهای مرتبط با خلق‌وخو و هم در نحوه شکل‌دهی به پیامدهای بلندمدت تجربیات ناخوشایند اولیه زندگی دارند.
او در سال ۲۰۱۲ جایزه ملی زیست‌دانشور (جایزه ملی علوم زیستی) را دریافت کرد و در سال ۲۰۱۵ جایزه معتبر شانتی سواروپ بهاتناگر در رشته علوم پزشکی به او اهدا شد. [۳] او همچنین عضو آکادمی ملی علوم هند، آکادمی علوم هند است. ویدیتا در سال ۲۰۲۱ بورسیه جی.سی. بوز از سوی هیئت علمی و تحقیقاتی دولت هند و در سال ۲۰۲۲ جایزه اینفوسیس در رشته علوم زیستی را دریافت کرد.
تحقیقات ویدیتا همچنین بر نقش سروتونین در شکل‌دهی به مدارهای عصبی مرتبط با احساسات در دوره‌های بحرانی رشد پس از تولد و همچنین بر مکانیسم عمل درمان‌های ضدافسردگی سریع‌الاثر متمرکز شده است. کارهای آزمایشگاهی او روی موش‌های آزمایشگاهی انجام می‌شود. حوزه خاص علاقه‌مندی ویدیتا، درک این موضوع است که چگونه افراد در برابر روان‌رنجوری‌های مرتبط با استرس، آسیب‌پذیری یا مقاومت پیدا می‌کنند.
کتاب‌ها و ویدیوها

ویدیتا در کتاب دختران لیلاوتی که مجموعه‌ای از مقالات زندگینامه‌ای دربارهٔ دانشمندان زن هندی بوده و همچنین در وبلاگ زندگی در علم، معرفی شده است. در سال ۲۰۱۵، او در یک سخنرانی تدکس در کالج سنت زاویر بمبئی شرکت کرد و دربارهٔ اینکه چگونه استرس می‌تواند ساختار عصبی ما را تغییر دهد صحبت کرد. علاوه بر این، او در برنامه چای و چرا (Chai and Why) مؤسسه تی‌ای‌اف‌ای نیز حضور داشته است.
کاپوتی (قبرس)

مکان
| کاپوتی | کاپوتی |
| --- | --- |
Καπούτι/Καλό Χωρίο Μόρφου (یونانی) Kalkanlı (ترکی): Καπούτι/Καλό Χωρίο Μόρφου (یونانی) Kalkanlı (ترکی)
کاپوتیقرارگیری کاپوتی در نقشه: کاپوتیقرارگیری کاپوتی در نقشه
مختصات: ۳۵°۱۴′۴۰٫۷۶″ شمالی ۳۳°۲′۲۲٫۳۲″ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۴۴۶۵۵۶°شمالی ۳۳٫۰۳۹۵۳۳۳°شرقی﻿ / 35.2446556; 33.0395333: مختصات: ۳۵°۱۴′۴۰٫۷۶″ شمالی ۳۳°۲′۲۲٫۳۲″ شرقی﻿ / ﻿۳۵٫۲۴۴۶۵۵۶°شمالی ۳۳٫۰۳۹۵۳۳۳°شرقی﻿ / 35.2446556; 33.0395333
ناحیه: ناحیه لفکوشا
ارتفاع: ۴۹۰ فوت (۱۵۰ متر)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EAT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۳ (EEST)
کاپوتی (ترکی استانبولی: Kalkanlı) در ناحیه لفکوشا در کشور قبرس شمالی واقع شده‌است. دانشگاه فنی خاورمیانه قبرس شمالی در این شهر قرار گرفته‌است.
منفلوط

مکان در 23x15px|border |alt=|link= مصر
| منفلوط منفلوط | منفلوط منفلوط |
| --- | --- |
منفلوطموقعیت در مصر: منفلوطموقعیت در مصر
مختصات: ۲۷°۱۹′ شمالی ۳۰°۵۸′ شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۳۱۷°شمالی ۳۰٫۹۶۷°شرقی﻿ / 27.317; 30.967: مختصات: ۲۷°۱۹′ شمالی ۳۰°۵۸′ شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۳۱۷°شمالی ۳۰٫۹۶۷°شرقی﻿ / 27.317; 30.967
استان: اسیوط
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • کل: ۸۲٬۵۸۵
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۲ (EST)
منفلوط نام شهر و شهرستانی در استان اسیوط مصر است.
وراوی (مهر)

| وراوی | وراوی |
| --- | --- |
کشور:  ایران
استان: فارس
شهرستان: مهر
بخش: وراوی
سال شهرشدن: ۱۳۸۲
مردم: مردم
جمعیت: ۴٬۶۲۲ تن
اطلاعات شهری: اطلاعات شهری
شهردار: احمد رستگار
پیش‌شمارهٔ تلفن: ۰۷۱۵۲۸۴
  وراوی  روی نقشه ایران ۲۷°۲۸′شمالی ۵۳°۰۳′شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۴۶°شمالی ۵۳٫۰۵°شرقی﻿ / 27.46; 53.05   :   وراوی  روی نقشه ایران ۲۷°۲۸′شمالی ۵۳°۰۳′شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۴۶°شمالی ۵۳٫۰۵°شرقی﻿ / 27.46; 53.05   
 :  
وراوی یکی از شهرهای استان فارس در ایران است. این شهر، مرکز بخش وراوی در شهرستان مهر است. این شهر در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر مُهر و ۲۸ کیلومتری شمال غربی لامرد و ۸۰ کیلومتری شمال شرقی شهر عسلویه جای دارد.
خیابان شهدا وراوی
| ن ب واستان فارس | ن ب واستان فارس | ن ب واستان فارس |
| --- | --- | --- |
| مرکز | شیراز |        |
| شهرستان‌ها | آباده •  ارسنجان •  استهبان •  اقلید •  اوز •  بختگان •  بوانات •  بیضا •  پاسارگاد •  جهرم •  جویم •  خرامه •  خرم‌بید •  خفر •  خنج •  داراب •  رستم •  زرقان •  زرین‌دشت •  سپیدان •  سرچهان •  سروستان •  شیراز •  فراشبند •  فسا •  فیروزآباد •  قیر و کارزین •  کازرون •  کوار •  کوه‌چنار •  گراش •  لارستان •  لامرد •  مرودشت •  ممسنی •  مهر •  نی‌ریز |        |
| شهرها | آباده •  آباده طشک •  ارد •  اردکان •  ارسنجان •  استهبان •  اسیر •  اشکنان •  افزر •  اقلید •  اکبرآباد •  امام‌شهر •  اوز •  اهل •  ایج •  ایزدخواست •  باب‌انار •  بابامنیر •  بنارویه •  بهمن •  بوانات •  بیرم •  بیضا •  پاسخن •  جنت‌شهر •  جویم •  جهرم •  چاه‌ورز •  حاجی‌آباد •  حسامی •   حسن‌آباد •  خان زنیان •  خانمین •  خاوران •  خرامه •  خشت •  خنج •  خواجه جمالی  •  خور •  خوزی •  خومه‌زار •  خیرآباد •  داراب •  داریان •  دبیران •  دژکرد •  دوبرجی •  دوزه •  دهرم •  دهکویه •  رامجرد •  رحمت‌آباد  •  رستاق •  رونیز •  زاهدشهر •  زرقان •  زنگی‌آباد •  سده •  سروستان •  سعادت‌شهر •  سلطان‌شهر •  سورمق •  سیدان •  ششده •  شهرپیر •  شیراز •  صدرا •  صغاد •  صفاشهر •  طسوج •  علامرودشت •  عمادشهر •  فاروق •  فال •  فتح‌آباد •  فدامی •  فراشبند •  فسا •  فیروزآباد •  قائمیه •  قادرآباد •  قره‌بلاغ •  قطب‌آباد •  قطرویه •  قیر •  کارزین •  کازرون •  کامفیروز •  کره‌ای •  کنارتخته •  کوار • کوپن •  کوره •  کوهنجان •  گراش •  گله‌دار •  لار •  لامرد •  لپویی •  لطیفی •  مادرسلیمان •  مبارک‌آباد •  محمله •  مرودشت •  مزایجان •  مشکان •  مصیری •  مظفری •  معزآباد جابری •  مهر •  میان‌شهر •  میمند •  نوبندگان •  نوجین •  نودان •  نورآباد •  نی‌ریز •  والاشهر •  وراوی •  هماشهر |        |
| مکان‌های دیدنی | آبشار مارگون •  آرامگاه حافظ •  آرامگاه سعدی •  حرم شاهچراغ •  ارگ کریمخانی •  بازار جهرم •  بازار قیصریه لار •  بازار کازرون •  بازار وکیل •  باغ ارم •  باغ دلگشا •  باغ عفیف‌آباد •  باغ نظر •  برج ننه نادر •  بند امیر •  بهشت گمشده •  بیشاپور •  پاسارگاد •  تخت جمشید •  تخت گوهر •  تنگ چوگان •  تنگ براق •  تنگه بلاغی •  حمام وکیل •  دارابگرد •  دریاچه پریشان •  دشت برم •  قدمگاه جهرم •  قلعه اژدها پیکر •  قلعه انگشت‌گبری سروستان •  قلعه دختر فیروزآباد •  غار سنگ‌تراشان •  غار شاپور •  غار سیده خاتون •  پیکره شاپور یکم •  لیدوما •  کاخ سروستان •  کاخ اردشیر بابکان •  کعبه زرتشت •  مسجد و مدرسه خان •  مسجد وکیل •  نارنجستان قوام •  نقش رجب •  نقش رستم |        |
| فهرست‌ها | شهرستان‌ها •  شهرها •  بخش‌ها •  دهستان‌ها •  پرجمعیت‌ترین روستاها •  دانشگاه‌ها •  بیمارستان‌ها •  جاذبه‌های گردشگری •  مطبوعات •  باغ‌های تاریخی |        |
رده: رده
تئاتر نوایی

تئاتر نوایی، تاشکند
تئاتر نوایی، روی اسکناس یک سومی
متن یادبود سنگی در کنار تئاتر نوایی که از شهروندان ژاپنی که مجبور به کار ساخت این بنا شده‌اند تمجید می‌کند.
تئاتر نوایی (ازبکی: Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik katta teatri، "Alisher Navoi State Academic Big Theatre")  تئاتر ملی اپرا در تاشکند، ازبکستان است.
در ۱۹۲۹ میلادی، چند هنرمند بومی و آماتور به سرپرستی کاری یاکوبوف، سالن نمایش حرفه‌ای را در ازبکستان شوروی پایه‌نهادند. در ۱۹۳۹، نام این سالن «تالار اپرا و باله دولتی ازبک» و در مارس ۱۹۴۸، با ادغام در تئاتر روسی‌زبان تاشکند، با نام «تالار اپرا و باله دولتی علی‌شیر نوایی» بازگشایی شد. در ۱۹۵۹، به درجه تئاتر آموزشی و در ۱۹۶۶ به تئاتر بلشویی رسید.
این بنا توسط الکسی شوسف طراحی و در بازه ۴۷-۱۹۴۲ به یادبود پانصدمین سالگرد زایش علی‌شیر نوایی، سمبل ادبیات جغتایی گشوده‌شد.
دزفول
نام‌شناسی

«دزپل» یا «دِژپُل» را در گویش بومی «دزفیل» و «دسفیل» گویند که در نهایت به «دزفول» تلفظپرونده:Dezful.ogg تبدیل شده‌است. «دژ» به معنی سنگر و سکوی دیدبانی می‌باشد و چنین برمی‌آید که نام دزفول یا دزفیل از نام دژ ساخته شده در کنار پل گرفته شده‌است.
[منبع نامعتبر؟][نیازمند یادکرد دقیق] گفتنی است یکی از محله‌های کهن شهر دزفول روناش است، (در سده چهارم هجری قمری شهر دزفول به قصر روناش نیز نامور بوده‌است)، که در شرق رود دز جای داشته و هنوز ویرانه‌هایی به همین نام نمودار است.
احتمالاً نام دزفول یا «دژپل» از واژهٔ «پل» گرفته شده‌است؛ و «دز» نیز به معنی قلعه است و منظور دژی است که عده‌ای نگهبان و مأمور برای حفاظت پل در آن زندگی می‌کردند. چنانچه پس از دوران انحطاط شوش و نیز خرابی جندی شاپور، برخی مردم این دو شهر به اطراف این دژ پناه آوردند و خانه‌هایی ساختند و به تدریج شهر به وجود آمده‌است. دزفول در اصل «اندامیش» نام داشته و تا اوایل قرن سیزدهم نیز به همین نام بوده‌است. معمولاً دژ به معنی قلعه است ولی در اینجا منظور یک دژ طبیعی می‌باشد که در ۴۸ کیلومتری دزفول در کنار رود دز قرار گرفته و یکی ازمهمترین استحکامات کوهستانی ایران به‌شمار می‌آید.[منبع نامعتبر؟]
در نگاهی دیگر می‌توان گفت چون در گویش مردم بومی، نام دسفیل یا دزفیل بکار برده می‌شود و این نام را سینه به سینه از نیاکانشان شنیده‌اند و از طرفی ارتش ساسانی دارای فیل بوده‌است و فیل‌ها معمولاً در جاهای پرآب مانند کنارهٔ رودخانه‌ها نگهداری می‌شوند، نام دژپیل (دژی برای نگهداری فیل) نیز می‌تواند یکی از نام‌های درست برای این شهر باشد. (دژ=قلعه، پیل=فیل)[نیازمند منبع]
ابن سرابیون در کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین خوزستان می‌نویسد: دزفول یعنی دژ پل که منظور قلعه پل باشد که در کنار رودخانه دز در جنوب شهر سابق جندی شاپور جا دارد و نیز معروف است که می‌گویند به فرمان شاپور اول ساخته شده‌است؛ که به همین مناسبت آن شهر نیز به همین نام موسوم شد. [منبع نامعتبر؟][نیازمند یادکرد دقیق]
شهر دزفول در اواخر قرن ۶ هجری به نام (دز پول) شهرت داشته‌است و در تاریخ گزیده حمدﷲ مستوفی این نام مکرر به صورت دزپول آمده‌است.[منبع نامعتبر؟](در صفحات ۵۵۷، ۷۲۵، ۷۵۰، ۷۵۱). در برخی از کتب نام قدیم رودخانه را «زاب یا جندی شاپور» هم نامیده‌اند. برخی از جغرافی دانان و نیز مورخین نام این شهر را روناش و قصر روناش ذکر کرده‌اند و چنین استنباط می‌شود که در قرن چهارم هجری چون ساختمان‌های شهر دزفول در دو طرف رودخانه دز گسترش یافته‌اند پس در قسمت شرقی آن قلعه یا دژ قرار گرفته و قسمت غربی رودخانه به نام روناش معروف بوده‌است.
[منبع نامعتبر؟]
ابن بطوطه دزفول را به زبان عربی «دسبول» نوشته است. او می‌نویسد: «از دروازه‌های شهر یک دروازه به طرف خشکی و بقیه به طرف رودخانه باز می‌شود. در دوطرف رودخانه باغها قرار دارد. عمق رودخانه زیاد است…»
کهارت می‌نویسد: «قصر روناش از محله قلعه فعلی (جای همان دژ باستانی) تا مسجد جامع دزفول را دربرمی‌گرفت. در قرون ۱۱ و۱۰میلادی (سوم وچهارم هجری) این شهر را قنطره (پل) یا قنطره رومی (پل رومی) می‌نامیدند.»[منبع نامعتبر؟] به دلیل این‌که روناش و دزفول در دو سر رودخانه قرار گرفته بودند، بعضی این دو قسمت را دو شهر جداگانه شمرده و برخی هر دو را دو محله از یک شهر انگاشته‌اند.[نیازمند منبع]
نام‌شناسی > نام‌ها

اندامش یا اندیمشان (Andamesh) یکی از نام‌های تاریخی دزفول است که به گفته‌اصطخری و تعدادی دیگر از مورخین، نام دزفول و همچنین نام پل دزفول بوده‌است. نمی‌توان به‌طور دقیق گفت که از چه زمانی از این نام استفاده شده‌است اما به نظر می‌رسد از دوران هخامنشیان تا ساسانیان از این نام استفاده شده‌است.[نیازمند منبع]
دژپل(Dzhpl): از ۱۷۵۰ سال قبل که پل قدیمی دزفول بر رودخانه دز بنا شد، نام این شهر را دژپل گذاشته‌اند. دژپل ازنام همان پل مشتق گردیده‌است. معمولاً دژ به معنی قلعه است ولی در اینجا منظور یک دژ طبیعی می‌باشد که در ۴۸ کیلومتری دزفول در کنار رود دز قرار گرفته و یکی ازمهمترین استحکامات کوهستانی ایران به‌شمار می‌آید. [منبع نامعتبر؟][نیازمند یادکرد دقیق]
دزپل(dzpl):پس از دژپل، نام این شهر به دزپل رواج یافت.[نیازمند منبع]
قصر روناش یا رعناش(Gasr-o-Rovnas): روناش نام باستانی و پنج هزار ساله ی؛ دژپل؛ یا دزفول از شهرهای کنونی ایران است و نیز پلی که در زمان شاپور اول بر روی رودخانه دز بنا گردید پل روناش یا رعناش نام‌گذاری شد دژی به همین نام برای پاسداری از این پل بنا گردید که به آن قصر روناش یا رعنا می‌گفتند. نام روناش تا سدهٔ دهم هجری همچنان بر سر زبان‌ها بود تا اینکه در دوران شاه اسماعیل صفوی به؛ رعناش؛ بدل گردید. در حال حاضر نیز به برآمدگی‌های ساحل غربی دز رعنا (بدون ش) می‌گویند.[منبع نامعتبر؟][نیازمند یادکرد دقیق] ابوعبدالله یاقوت بن عبداله حموی رومی بغدادی در کتاب معروف معجم البلدان پیرامون قصر روناش چنین نوشته‌است: «روناش شهرستانی از خوزستان است و جایی است که امروز دزپول گفته می‌شود.»[نیازمند یادکرد دقیق]
روناش (Rovnas):این نام تا اوایل قرن دهم ه‍.ق رواج داشته‌است تا اینکه سرانجام در سال ۹۱۴ ه‍.ق در دوره صفویه و در زمان شاه اسماعیل اول دگرگونی یافته و رعناش (Ranas) گردیده‌است. در حال حاضر نیز برآمدگی‌های ساحل غربی دز را رعنا (Rana) می‌گویند که (ش) آخر آن حذف شده‌است. [منبع نامعتبر؟][نیازمند یادکرد دقیق]
دزفول(dezful): این نام از قرن ۷ ه‍.ق در کتاب‌ها دیده می‌شود و تاکنون نیز به این نام مشهور بوده‌است. این نام از واژه دژپل گرفته شده‌است. [منبع نامعتبر؟][نیازمند یادکرد دقیق]
تاریخچه

بر پایه نوشته ایرج افشار (شهرهای ایران) دزفول شهری است که پیشینه آن به چندین هزار سال می‌رسد. از کهن‌ترین شهرهای استان خوزستان به‌شمار می‌رود و از دید تاریخ و فرهنگ ویژگی‌های برجسته‌ای دارد. والتر هینتس آلمانی، گمان می‌برد آوان پایتخت حکومت عیلام در اطراف دزفول کنونی جای داشته‌است. تپه‌های باستانی چغامیش با دیرینه‌ای نزدیک به ۴۰۰۰ سال پیش از زایش مسیح که به گفته باستان‌شناسان، گنجینه ارزشمندی از دانستنی‌های سودمند پیرامون رخدادهای زمان باستان از هزاره هفتم پیش از زایش تا شکوفایی تمدن شوش را دربردارند نیز در شهرستان دزفول جای دارد. از این تپه‌های باستانی آثار ارزشمندی چون نخستین سند دریانوردی جهان، لوح‌های تکامل موسیقی و مهرهای استوانه‌ای چند هزار ساله کشف شده که کلیه این آثار در موزه ملی ایران و موزه مؤسسه شرق‌شناسی شیکاگو نگهداری می‌شوند.
بانو هلن کنتور، یکی از دست‌اندرکاران گروه کاوشگری و باستان‌شناسی این گستره، در هنگام یک سخنرانی در تهران پیرامون کاوش‌های انجام گرفته در تپه چغامیش از دزفول به نام ‹‹شهری از سپیده دم تاریخ›› یاد کرده‌است.
والتر هینتس آلمانی، در کتاب خود تحت عنوان «دنیای گمشده عیلام» که به فارسی ترجمه شده، می‌نویسد:
ممکن است اَوان در اطراف جایی که امروز دزفول قرار دارد، بوده باشد.
تاریخچه > از اسلام تا قاجاریه

در زمان خلافت عمر خلیفه دوم، ایران توسط سپاه اعراب فتح شد و سپاهیان مسلمان وارد بخش‌هایی از خوزستان شدند. اهواز و شوشتر به تصرف نیروهای عرب مسلمان درآمد و بعد مسلمین به طرف جندی شاپور حرکت کردند و درگیری چندانی به وجود نیامد و گندی‌شاپور نیز به دست اعراب مسلمین افتاد؛ و نیز گویند در همان سال مسلمین (پس از فتح شوش) روی جندی شاپور لشکر کشیدند. در آن هنگام زرین عبدالله در پیرامون آن شهر لشکر زد و سرگرم محاصره آن بود که مدد مسلمین رسید.
لذا جندی شاپور و شوشتر به تصرف نیروهای مسلمان درآمد. دزفول که در آن زمان شامل قلعه و ساختمان‌های اطراف آن بوده‌است[نیازمند منبع]، نیز زیر نظر حاکم جدید یعنی حکام اموی و سپس عباسی که به شوشتر و جندی شاپور گماشته می‌شدند قرار گرفت. تقریباً تا ۲ قرن هر حاکمی که می‌آمد بر دزفول تسلط داشت و سراسر خوزستان به تصرف اعراب درآمده بود. در اواسط سده دوم هجری، دلاوری به نام یعقوب لیث صفاری که مردی شجاع و نخستین دولتمرد کاردان و با تدبیر بود؛ بدون توجه به عوامل خلافت، علم استقلال برافراشت و نخستین دولت مستقل ایرانی را پایه‌گذاری کرد و خوزستان را نیز به کانون آزادی خواهان ایران تبدیل کرد. محمد واصل در جنگ با یعقوب لیث شکست خورد و مورد تعقیب قرار گرفت و وی بر اموال و ذخائر او دست یافت. بعد از درگذشت یعقوب او را در گندی شاپور به خاک سپردند. برخی احتمال می‌دهند گندی شاپور در ۱۲ کیلومتری جنوب دزفول بوده‌است (ببینید: آرامگاه یعقوب لیث صفاری). فرمان حکومت مناطقی از ایران از جمله خوزستان و دزفول در زیر حاکمیت خاندان صفاری باقی ماند.[نیازمند منبع]
شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۱۴ هجری به هویزه رفت و حکمران آنجا را مغلوب و عده کثیری از مشعشعیان را کشت و سرزمین‌های آن‌ها را به تصرف خود درآورد. پس از تسلط نیروهای شاه اسماعیل صفوی بر خوزستان حکومت شوشتر و دزفول به شیخ محمد و حاج محمد پسران ملا قوام‌الدین که به خاندان رعناشی معروف بودند سپرده شد.
در زمان فتحعلیشاه قاجار که بخش شمالی خوزستان یعنی شوشتر و دزفول زیر نظر حکمران کرمانشاهان قرار گرفت و محمدعلی میرزای دولتشاه پسر فتحعلی شاه که یکی از شاهزادگان توانای قاجار بود، اسد خان بختیاری را که شورش کرده بود، پس از آمدن به خوزستان مطیع خود کرد مجدداً ناآرامی‌های پراکنده‌ای هم صورت گرفت تا اینکه در سال ۱۲۶۶ ه‍.ق ناصرالدین شاه، اردشیر میرزا را به خوزستان فرستاد و او ابتدا دزفول و سپس شوشتر را از چنگ شورشیان درآورد.[منبع نامعتبر؟]
تاریخچه > جنگ ایران و عراق

با آغاز جنگ ایران و عراق، دزفول یکی از شهرهایی بود که بیش از ۱۶۰ بار به آن یورش موشکی شد. این حملات به قدری زیاد بود که اعراب نام (بلد الصواریخ) به معنی شهر موشک‌ها را به دزفول دادند. دزفول به عنوان شهری که جزء اهداف اصلی حملات موشکی عراق بود شناخته می‌شده و در ترتیب ابجد موشک‌های عراقی همیشه (الف) دزفول بوده‌است. مردم دزفول با وجود موشک‌باران شدید همچنان مقاومت می‌کردند و نماز جمعه دزفول هر هفته با حضور مردم و رزمندگان اقامه می‌شد. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسراییل در جنگ شش‌روزه به پایگاه‌های نیروی هوایی ایران یورش بردند. پایگاه چهارم شکاری دزفول (پایگاه وحدتی) یکی از این پایگاه‌ها بود.
پس از آن نیروهای عراقی بارها به شهرهای دزفول و اندیمشک با بمب و موشک یورش بردند دزفول در جنگ هشت ساله ۲٬۶۰۰ کشته داشت. پس از جنگ به پاس پایداری مردم دزفول، این شهر، شهر نمونه نامیده شد.
تاریخچه > جنگ ایران و عراق > نماد مقاومت ایران

به پاس مقاومت و پایداری مردم دزفول در طول ۸ سال جنگ ایران و عراق، چهارم خرداد در تقویم ملی ایران از سال ۱۳۹۰ به عنوان روز مقاومت و پایداری، روز دزفول نام‌گذاری شده‌است.
جغرافیا > موقعیت جغرافیایی

شهرستان دزفول از دید جغرافیایی در درازای جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه خاوری و پهنای جغرافیایی ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه شمالی گسترده شده‌است و بلندای آن از روی دریا ۱۴۰ متر می‌باشد.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | چهارمحال و بختیاری و اندیکا | اندیمشک و لرستان | اندیمشک |  |
|  | لالی و گتوند |  | اندیمشک |  |
|  | لالی و گتوند |    دزفول     | اندیمشک |  |
|  | لالی و گتوند |  | اندیمشک |  |
|  | شوشتر | شوش | شوش |  |
جغرافیا > اقلیم

دزفول مانند بیشتر شهرهای خوزستان دارای آب و هوای گرم و شرجی است و تابستانی گرم و زمستانی مدیترانه‌ای دارد. میانگین بارش سالانه باران ۴۰۰ میلی‌متر و میانگین دما ۳ درجه سانتی‌گراد در زمستان و ۴۹ درجه سانتی‌گراد در تابستان است.
| آب و هوای دزفول >  | آب و هوای دزفول > ژانویه | آب و هوای دزفول > فوریه | آب و هوای دزفول > مارس | آب و هوای دزفول > آوریل | آب و هوای دزفول > مـــــه | آب و هوای دزفول > ژوئـن | آب و هوای دزفول > ژوئیـه | آب و هوای دزفول > اوت | آب و هوای دزفول > سپتامبر | آب و هوای دزفول > اکتبـر | آب و هوای دزفول > نوامبر | آب و هوای دزفول > دسامبر | آب و هوای دزفول > سـال  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| گرم‌ترین C° | ۲۳ | ۳۰ | ۳۲ | ۳۷ | ۴۷ | ۴۸ | ۴۸ | ۴۸ | ۴۵ | ۴۰ | ۳۳ | ۲۶ | ۴۸  |
| میانگین گرم‌ترین‌ها C° | ۱۴ | ۱۸ | ۲۲ | ۲۸ | ۳۶ | ۴۱ | ۴۳ | ۴۲ | ۴۰ | ۳۲ | ۲۴ | ۱۷ | ۳۰  |
| میانگین سردترین‌ها C° | ۷ | ۸ | ۱۲ | ۱۷ | ۲۳ | ۲۷ | ۲۸ | ۲۸ | ۲۴ | ۱۸ | ۱۱ | ۹ | ۱۸  |
| سردترین C° | -۳ | -۲ | -۲ | ۶ | ۱۲ | ۱۷ | ۲۰ | ۱۶ | ۱۲ | ۵ | --- | -۲ | -۳  |
| بارش mm | ۷ | ۶ | ۵ | ۳ | ۱ | --- | --- | --- | ۱ | ۱ | ۲ | ۶ | ۳۲    |
منبع: سایت ودربیس آوریل ۲۰۱۰: منبع: سایت ودربیس آوریل ۲۰۱۰
جغرافیا > رودخانه‌ها

مهم‌ترین رودخانه دزفول، رود دز می‌باشد که از کوه‌های زاگرس لرستان سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از سد دز از میان شهر می‌گذرد و تاکنون ۵ پل بر روی آن ساخته شده‌است. (پل قدیم دزفول، بر روی این رود قرار گرفته‌است) همچنین در ساحل رودخانه پارک‌ها و تفریحگاه‌هایی ساخته شده که از جاذبه‌های گردشگری شهر به‌شمار می‌روند.
جمعیت شناسی > زبان

ایران اطلس زبان های رایج در شهر دزفول را به ترتیب گویش دزفولی،گویش بختیاری،و فارسی معیار ذکر کرده است.
جمعیت شناسی > قومیت

مردم دزفول و به‌طور کلی خوزستان، آمیزه‌ای از جمعیت‌های بومی فلات ایرانی هستند که از چند هزار سال قبل تا کنون در این منطقه رفت‌وآمد یا سکنی داشته‌اند. عیلامی‌ها، خوزی‌ها، پارتیان و پارسیان از این قوم‌ها بودند.  بر اساس تحقیقات آکادمیک دکتر مازیار اشرفیان بناب درواقع ایرانیان مدرن حدود ۹۰٪ ژنتیک یکسانی با ایرانیان باستان دارند. همه مردم ایران تقریباً ژنوم مشابهی دارند که از عصر تا تداوم خود را حفظ کرده است. بنابراین مردم دزفول مانند دیگر مردم ایرانی عمدتاً از کشاورزان نوسنگی (عصر حجر جدید-۷۰۰۰ سال پیش) فلات ایران (پارسی‌ها، پارتی‌ها، مادها و عیلامی‌ها و...) سرچشمه میگیرند.
جمعیت شناسی > جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت شهرستان دزفول ۴۴۴٬۰۰۰ نفر (در ۷۸٬۳۴۸ خانوار) بوده‌است که ۲۶۴۰۰۰ نفر از آنان در شهر دزفول ساکن بوده‌اند. جدول زیر روند تغییرات جمعیت شهر دزفول به شرح ذیل بوده‌است.
| جمعیت تاریخی> سال | جمعیت تاریخی> جمعیت | جمعیت تاریخی> ±% |
| --- | --- | --- |
| ۱۳۴۵ | ۸۴٬۴۹۹ | —     |
| ۱۳۵۵ | ۱۲۱٬۲۵۱ | ۴۳٫۵٪+ |
| ۱۳۶۵ | ۱۵۱٬۴۲۰ | ۲۴٫۹٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۱۸۱٬۳۰۹ | ۱۹٫۷٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۲۰۲٬۶۳۹ | ۱۱٫۸٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۲۲۸٬۵۰۷ | ۱۲٫۸٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۲۴۸٬۳۸۰ | ۸٫۷٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۲۶۴٬۷۰۹ | ۶٫۶٪+ |
جمعیت شناسی > دین و مذهب

اکثر مردم شهر دزفول مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند. در دزفول دراویش نیز زندگی می‌کنند.
تمامی مراسم مهم شیعیان از جمله جشن نیمه شعبان، عزاداری‌های محرم، روزه‌داری در رمضان و دیگر مراسمات در این شهر صورت می‌گیرد.
آرامگاه سبزقبا، رودبند و بن جعفر از مهم‌ترین مکان‌های مذهبی این شهر به‌شمار می‌رود که در طول سال‌ها مورد استقبال مسافران این شهر قرار می‌گیرند.
فرهنگ > آداب و رسوم > بیرق زنون

از گذشته‌های دور و در شب عید قربان، رسمی تحت عنوان بیرق زدن که موسوم به بیرق زنان یا بیرق زنون می‌باشد، رایج و متداول است. در این رسم به تعداد افراد خانواده حاجی، بیرق‌های کوچکی که مثلثی شکل هستند، تهیه می‌شود و پایه هر یک از این بیرق‌ها که شبیه پرچم می‌باشد دارای طول‌های مختلفی است؛ مثلاً طول اولین بیرق از یک یا ۱/۵ یا متر شروع شده و به نسبت افراد کوتاه‌تر می‌شود؛ یعنی به اندازه سن افراد خانواده برای هر یک از افراد، یک بیرق زده می‌شود که رنگ آن‌ها سفید و سبز است. رنگ سفید که بیرق بزرگ است، برای حاجی یا پدر خانواده است. اگر زن و مرد هر دو به خانه خدا مشرف شده باشند، برای هر دو نفر آن‌ها دو بیرق سفید که باز هم طول پایه بیرق زن کمی کوتاه‌تر از بیرق مرد نصب می‌شود و سپس به تعداد اولاد هر خانواده بیرق تهیه شده و در شب عید قربان که در دزفول به شب بیرق زنان معروف است، همه فامیل و بستگان و آشنایان در منزل حاجی جمع شده و پس از صرف شام و پذیرایی به اجرای مراسم مداحی و دعاخوانی توسط مداحان اقدام به نصب بیرق‌ها در پشت بام می‌کنند. پس از نصب هر بیرق و ذکر نام وی که همراه با خواندن اشعار محلی به گویش دزفولی است صلوات فرستاده و برای سلامتی آنان دعا می‌کنند. این رسم تا پاسی از شب عید قربان در منازل و خانواده‌ها ادامه داشته و مردم به جشن و شعرخوانی می‌پردازند. این رسم کهن تا به امروز در دزفول استمرار داشته‌است.