حزب کمونیست کارگری ایران
تاریخچه > انشعاب در حزب

در طی دو دهه از تشکیل این حزب، مانند هر حزب و سازمان دیگری، افرادی از آن به دلایل مختلف جدا شده‌اند. از آن جمله می‌توان به رضا مقدم و ایرج آذرین از مؤسسین حزب اشاره کرد که در اختلاف نظر با تئوری‌های منصور حکمت و مخالفت با کمیته مرکزی وقت بر سر اساسنامه تدوین شده از فعالیت سیاسی در این حزب کناره‌گیری کردند و در بحران فروردین ۱۳۷۸ که منجر به استعفای بخش عظیمی از کادرهای حککا شد، این حزب را ترک کردند. آذرین بعدها با انتشار کتابی با نام «در دفاع از مارکسیسم»، نظرات منصور حکمت را لیبرالیسم وارونه نامید.
در سال ۱۳۸۳ نیز بعد از مرگ منصور حکمت در نحوه رهبری حزب و همین‌طور مبارزه سیاسی و انقلاب اختلافات شدیدی درگرفت. این اختلافات پیشتر در زمان حیات حکمت نیز ابتدا با طرح نحوه رهبری حزب مطرح شده بودند. بعد از مدت‌ها بحث و جدل و گذشت مدت کوتاهی از مرگ حکمت، اختلافات عمیقتر شد و علی‌رغم اینکه حزب کنگره چهارم خود را تازه برگزار کرده بود و آماده برگزاری پلنوم می‌شد، در نهایت ۲۴ نفر از اعضای کمیته مرکزی و اکثریت کمیته کردستان وقت حککا از این حزب جدا شدند و به رهبری معنوی کوروش مدرسی، حزب حکمتیست را تشکیل دادند. این انشعاب، سنگینترین ضربه را به حزب وارد آورد و آن را به شدت ضعیف کرد.
نفس انشعاب سال ۲۰۰۴ در حزب کمونیست کارگری پیش از اینکه بخاطر اختلافات سیاسی باشد، بر سر برخورد رهبری وقت حککا با اختلافات بود. به همین دلیلی، با گذشت بیش از ده سال از این انشعاب، موارد اختلافات در حزب هنوز مورد بحث و جدل طرفین است.
در حالیکه بر اساس قرارهای قبلی تنها چند هفته به برگزاری پلنوم اعضای کمیته مرکزی حزب باقی‌مانده بود، حمید تقوایی لیدر وقت حککا در یک سمینار غیررسمی پالتاکی بر خلاف تمام موازین و قوانین ناظر بر حزب، اعلام کرد که پلنوم کمیته مرکزی را به رسمیت نمی‌شناسد و علی‌رغم درخواست اکثریت اعضای کمیته مرکزی در پلنوم حضور بهم نخواهد رساند و اصولاً حکم کمیته مرکزی را نیز نمی‌پذیرد. اکثریت کمیته مرکزی نیز این اقدام را مخالف اصول سازمانی حزب و طرح ارگان‌های رهبری حزب و غیرقانونی اعلام کرد. به این ترتیب آنطور که اکثریت کمیته مرکزی در بیانیه خود اعلام کردند، لیدر حزب با همکاری چند تن از اعضای کمیته مرکزی جمعی از اعضای حزب در خارج کشور را برای برگزاری نشستی فرا خواند و اعلام کرد که این تجمع، کنگره فوق‌العاده حزب است. مطابق اصول سازمانی حزب کمونیست کارگری، کنگره، مجمع نمایندگان تشکیلاتهای حزب است و کل حزب را نمایندگی می‌کند که در مورد آن کنگره این مسئله صدق نمی‌کرد. در آن مقطع (و تقریباً تا به امروز) هیچ موازینی در مورد برگزاری کنگره فوق‌العاده در حزب تصویب نشده‌است. جایگزین کردن کنگره با چنین جمع اختیاری اعضای هم خط اقلیت کمیته مرکزی مطابق سنن حزبی غیرقابل قبول و غیرقانونی اعلام شد و به این ترتیب انشعاب در حزب عملاً بوقوع پیوست.
حمید تقوایی همواره با رد انتقادات به شیوه برخورد با اختلافات در حزب، منشعبان را متهم به داشتن خطی راست و شکست طلب می‌کند که خود نخواستند در حزب بمانند و انشعاب را برگزیدند. تقوایی هم‌زمان با انشعاب، بیانیه‌ای منتشر کرد که طی آن مدعی شد کوروش مدرسی مباحثی را مطرح کرده‌است که نماینده چپ جنبش دوم خرداد بوده‌است.
در کنگره پنجم حزب، قطعنامه‌ای با عنوان انشعاب راست از چپ به تصویب رسید که با توجه به نکاتی پیرامون رفتار منشعبان، انشعاب از حزب را یک انشعاب از راست دانست و اعلام کرد حزبی که منشعبان تأسیس کرده‌اند اگر این نظرات را مبنای سیاست‌ها و فعالیت‌های خود قرار بدهد، جایی در جنبش کمونیسم کارگری نخواهد داشت.
حزب حکمتیست نیز در نهایت ۷ سال بعد، در سال ۱۳۹۰ به دنبال مباحث درونی به دو جناح تقسیم شد. یک جناح امروزه با نام حزب حکمتیست-خط رسمی شناخته می‌شود. جناح دیگر که تقریباً اکثریت حزب را تشکیل می‌دهد، با همان نام حزب حکمتیست به فعالیت خود ادامه می‌دهد که عموماً به عنوان جناح فاتح شیخ - رحمان حسین‌زاده از آن نام برده می‌شود.
در سال ۱۳۹۱ با علنی شدن اختلافات در حزب حکمتیست و تغییر مواضع بخش عمده نیروهای این حزب، حمید تقوایی با برگزاریی سمینار چشم‌انداز نزدیکی و اتحاد نیروهای کمونیسم کارگری شرایطی را برای اتحاد دوباره این دو حزب - جناح مطرح کرد. این سمینار به مباحث گسترده‌ای در صفوف کمونیسم کارگری دامن زد که در نهایت به نشست مشترک دو حزب کمونیست کارگری ایران و حزب حکمتیست جناح فاتح شیخ و رحمان حسین‌زاده منجر شد اما نتیجه‌ای در برنداشت. در هر حال این نشست منجر به آغاز فعالیت‌های مشترک محدودی چه به صورت عملی و چه به صورت صدور بیانیه مشترک بین این دو حزب شد.