کتاب‌شناسی بهرام بیضایی
کتاب‌های منتشرشده

این جدول فهرستی است از کتاب‌های چاپ‌شدهٔ نویسنده به ترتیبِ نگارش. بیشترِ این نمایشنامه‌ها بارها به نمایش درآمده و بعضی از فیلم‌نامه‌ها فیلم شده. آنجا که نویسنده خود در ساخت و نمایش نقش داشته در توضیحات اشاره شده است. بسیاری از این کتاب‌ها بی اجازهٔ نویسنده و ناشر در اینترنت و بعضاً در بازارِ عمدتاً غیررسمیِ کتابِ کاغذی نیز منتشر شده‌اند.
بیضایی بر طرحِ جلدِ بیشترِ کتاب‌هایش نیز نظارت داشته است.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|        نمایشنامه |        فیلم‌نامه |        پژوهش |        داستان |        گفتگو |        مجموعه   |
| کتاب‌های منتشرشدهٔ بیضایی> سالِ نگارش | کتاب‌های منتشرشدهٔ بیضایی> نـام | کتاب‌های منتشرشدهٔ بیضایی> گونه | کتاب‌های منتشرشدهٔ بیضایی> سالِ انتشار | کتاب‌های منتشرشدهٔ بیضایی> ناشر | کتاب‌های منتشرشدهٔ بیضایی> توضیحات |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۳۷ و ۱۳۴۲ | آرش | برخوانی | ۱۳۵۶ | نیلوفر | پاره‌هایی ازش در زبان و ادبیّات فارسی (عمومی): برگزیده‌ی متون فارسی، مباحث دستور و زبان‌شناسی (۱۳۷۸) و سخن شیرین پارسی نیز آمده. سالِ ۱۳۹۲ به کارگردانیِ نویسنده آواخوانی شد. |
| نگاشته و بازنگریسته از ۱۳۳۷ تا ۱۳۷۴ | سه بَرخوانی | مجموعهٔ برخوانی | ۱۳۷۶ | روشنگران | سه برخوانیِ «آرش»، «اژدهاک» و «کارنامه‌ی بُندارِ بیدَخش» که اوّلی و سوّمی به کارگردانیِ نویسنده به ترتیب آواخوانی شده و به نمایش درآمده. «اژدهاک» پیش‌تر به سالِ ۱۳۴۵ در ماهنامهٔ پیام نوین و به سالِ ۱۳۷۰ در کتاب روشن و «کارنامه‌ی بُندارِ بیدَخش» به سالِ ۱۳۷۵ در مجلّهٔ کِلک منتشر شده بود. |
| ۱۳۴۱ | مترسکها در شب و عروسکها | مجموعهٔ نمایشنامه | ۱۳۴۱ | نویسنده | دو نمایشنامهٔ «مترسکها در شب» و «عروسک‌ها». این کتاب هرگز تجدید چاپ نشده. و نمایشنامهٔ یکُم چاپِ دیگری نداشته؛ ولی به کارگردانیِ جعفر والی به سالِ ۱۳۴۲ تله‌تئاتر شده است. |
| ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ | سه نمایشنامه‌ی عروسکی | مجموعهٔ نمایشنامه | ۱۳۴۲ | نویسنده نگاه روشنگران | سه نمایشنامهٔ «عروسک‌ها» و «غروب در دیاری غریب» و «قصه‌ی ماه پنهان» که یکُمی را نویسنده به نمایش درآورده و در نمایشِ دو تای دیگر نیز همکاری کرده. |
| ۱۳۳۸ و ۱۳۴۳ | نمایش در ژاپن | پژوهش | ۱۳۴۳ | مجله موسیقی روشنگران | با همکاریِ داریوش آشوری و سهراب سپهری در خطّاطی و بخش‌های ترجمه. انتشارِ پیشین در مجلّه موسیقی (۱۳۴۳؛ از شمارهٔ ۸۹ تا ۹۶) |
| ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ | نمایش در ایران | پژوهش | ۱۳۴۴ | نویسنده روشنگران | انتشارِ پیشین در مجلّه موسیقی (۱۳۴۱ و ۱۳۴۲؛ از شمارهٔ ۶۲ تا ۷۷) |
| ۱۳۴۲ | پهلوان اکبر می‌میرد | نمایشنامه | ۱۳۴۴ | صائب نگاه روشنگران | چاپِ دیگرِ پاره‌ای در کارنامه نثر معاصر (۱۳۷۹). نخستین بار پاییز و زمستانِ ۱۳۴۴ با همکاریِ نویسنده در تالارِ ۲۵ شهریور به وسیلهٔ گروهِ هنرِ ملّی به نمایش درآمد. |
| ۱۳۴۳ | هشتمین سفر سندباد | نمایشنامه | ۱۳۵۰ | جوانه روزبهان روشنگران | پاییزِ ۱۳۴۳ شصت نسخهٔ پلی‌کپی از این نمایشنامه به طورِ محدود منتشر شد که در دسترسِ اهلِ نمایش بود. |
| ۱۳۴۴ | دنیای مطبوعاتی آقای اسراری | نمایشنامه | ۱۳۴۵ | مروارید روشنگران |  |
| ۱۳۴۴ | سُلطان مار | نمایشنامه | ۱۳۴۵ | نویسنده تیراژه روشنگران | نویسنده سالِ ۱۳۴۸ بر صحنه برد. |
| ۱۳۴۶ | ضیافت / میراث | مجموعهٔ نمایشنامه | ۱۳۵۵ | نگاه روشنگران | دو نمایشنامهٔ تک‌پرده‌ایِ «میراث» و «ضیافت» که نویسنده سالِ ۱۳۴۶ به نمایش درآورده. نامِ کتاب در چاپِ نخست میراث و ضیافت بود. |
| ۱۳۴۶ | چهار صندوق | مضحکه | ۱۳۵۸ | روزبهان روشنگران | نخستین بار بهمن‌ماهِ ۱۳۴۶ در نخستین شمارهٔ دفترهای زمانه چاپ شد. |
| ۱۳۴۷ | دیوان بلخ | نمایشنامه | ۱۳۴۷ | امیر کبیر نگاه | پاره‌ای ازش در ادبیات معاصر ایران (نثر) (۱۳۸۱) نیز آمد. |
| ۱۳۴۸ | گمشدگان | نمایشنامه | ۱۳۵۷ | پیام |  |
| ۱۳۴۸ | نمایش در چین | پژوهش | ۱۳۴۹ | امیر کبیر روشنگران | با نمایشنامه‌های لی کویی، گردباد سیاه و مُهرِ تقلّبی و دایره‌ی گچی به ترجمهٔ داریوش آشوری |
| ۱۳۴۹ | راه توفانی فرمان پسر فرمان از میان تاریکی | نمایشنامه | ۱۳۵۷ | نیلوفر | نخست در کیهان سالِ ۱۳۵۱ با نامِ «فرمان» چاپ شده بود. |
| ۱۳۴۹ | حقیقت و مرد دانا | داستانِ کودکان | ۱۳۵۱ | کانونِ پرورشِ فکری | با نقّاشی‌های مرتضی ممیّز |
| ۱۳۴۹ | عیّار تنها | فیلم‌نامه | ۱۳۶۴ | روشنگران | چاپِ نخست: «عیار تنها». چراغ (۲): ۱۳۲–۱۸۵. ۱۳۶۰. |
| متنِ نوینِ بازنگریسته‌ای از بیشترِ نمایشنامه‌های سال‌های ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۹ | دیوان نمایش | مجموعهٔ نمایشنامه | ۱۳۸۲ | روشنگران | دفترِ یکُم و دوّم چاپ شده که متنِ بازنگری‌شدهٔ هجده نمایشنامه از دههٔ ۱۳۴۰ است. این صورت از این نمایشنامه‌هاست که از ۱۳۸۲ به بعد به صورتِ تکی نیز چاپ شده. |
| ۱۳۵۴ | حقایق درباره‌ی لیلا دختر ادریس | فیلم‌نامه | ۱۳۶۱ | تیراژه روشنگران |  |
| ۱۳۵۵ | آهو، سلندر، طلحک و دیگران | فیلم‌نامه | ۱۳۵۶ | نگاه روشنگران | «طلحک و دیگران» در شمارهٔ ۱ فصلنامه تئاتر (پاییزِ ۱۳۵۶) نیز چاپ شد. «سلندر» یک بار فیلم شده (کارگردان: واروژ کریم مسیحی) و دیگر بار بر اساسش فیلمی ساخته‌اند (سازنده: رفیع پیتز). نامِ این هر دو فیلمِ کوتاه «سلندر» است. |
| ۱۳۵۶ | ندبه | نمایشنامه | ۱۳۷۱ | رامین تصویر و زمانه روشنگران | بخشی از آغازِ نمایشنامه تابستانِ ۱۳۵۹ در شمارهٔ سوّم نامهٔ کانون نویسندگان ایران آمده. نسخهٔ کاملش اوّل بار تابستانِ ۱۳۶۲ در شمارهٔ سوّمِ الفبای پاریس به نامِ «بهروز برومند» منتشر شد. |
| ۱۳۵۸ | مرگ یزدگرد | نمایشنامه | ۱۳۵۹ | روزبهان روشنگران | نخستین بار در شمارهٔ پانزدهمِ کتاب جمعه در آبانِ ۱۳۵۸ چاپ شد. نمایشِ نویسنده به سالِ ۱۳۵۸ و فیلم‌شده به سالِ ۱۳۶۰. بخش‌هایی از فیلم‌نامه‌اش با مختصری توضیحات به سالِ ۱۳۷۱ در مجموعهٔ مقالات در نقد و معرفی آثار بهرام بیضایی نیز آمده. |
| ۱۳۵۳ و ۱۳۵۸ | قصه‌های میرِ کفن‌پوش | فیلم‌نامه | ۱۳۶۳ | ابتکار روشنگران |  |
| ۱۳۵۹ | شب سمور | فیلم‌نامه | ۱۳۶۶ | عکس معاصر | چاپِ نخست: «شب سمور». چراغ (۱): ۷۰–۱۲۲. ۱۳۶۰. فیلمِ خطِّ قرمز را بر اساسِ این کار ساخته‌اند. |
| ۱۳۵۹ | اِشغال | فیلم‌نامه | ۱۳۶۸ | روشنگران رامین | چاپِ نخست: «اِشغال». چراغ (۳): ۱۷۲–۲۴۷. ۱۳۶۱. |
| ۱۳۵۹ | آینه‌های روبرو | فیلم‌نامه | ۱۳۶۱ | دماوند روشنگران |  |
| ۱۳۶۰ | خاطرات هنرپیشهٔ نقش دوم | نمایشنامه | ۱۳۶۲ | دماوند روشنگران |  |
| ۱۳۶۱ | روز واقعه | فیلم‌نامه | ۱۳۶۳ | ابتکار روشنگران | سالِ ۱۳۷۳ با همین نام فیلم کرده‌اند. |
| ۱۳۶۱ | زمین | فیلم‌نامه | ۱۳۶۴ | ابتکار روشنگران |  |
| ۱۳۶۱ | فتحنامه‌ی کلات | نمایشنامه | ۱۳۶۲ | دماوند روشنگران |  |
| ۱۳۶۳ | پرونده‌ی قدیمی پیرآباد | فیلم‌نامه | ۱۳۶۳ | ابتکار روشنگران | سالِ ۱۳۷۵ فیلمی به نامِ فصل پنجم بر این اساس ساخته‌اند. نیز داستانِ فیلمِ اتوبوس (۱۳۶۴) با این فیلم‌نامه می‌خواند. |
| ۱۳۶۳ | عَیّارنامه | فیلم‌نامه | ۱۳۶۴ | فاریاب سیمرغ روشنگران | با نقّاشیِ آیدین آغداشلو |
| ۱۳۶۳ | تاریخ سرّی سلطان در آبسْکون | فیلم‌نامه | ۱۳۶۵ | عکس معاصر روشنگران |  |
| ۱۳۶۳ | وقت دیگر، شاید . . . | فیلم‌نامه | ۱۳۶۸ | ابتکار | با نقّاشیِ آیدین آغداشلو − سالِ ۱۳۶۶ با نام شاید وقتی دیگر فیلم شده. دو فصلش به سالِ ۱۳۷۱ در مجموعهٔ مقالات در نقد و معرفی آثار بهرام بیضایی نیز چاپ شده. |
| ۱۳۶۳ | پرده‌خانه | نمایشنامه | ۱۳۷۲ | روشنگران |  |
| ۱۳۵۸ و ۱۳۶۵ | طومار شیخ شرزین | فیلم‌نامه | ۱۳۶۸ | رامین روشنگران | با نقّاشیِ آیدین آغداشلو |
| ۱۳۶۵ | دیباچه‌ی نوین شاهنامه | فیلم‌نامه | ۱۳۶۹ | روشنگران | با نقّاشیِ آیدین آغداشلو. پاره‌ای از این فیلم‌نامه به سالِ ۱۳۸۵ در شمارهٔ ۹ مجلّهٔ رودکی نیز چاپ شده است. |
| ۱۳۶۵ | پرده‌ی نئی | فیلم‌نامه | ۱۳۷۱ | روشنگران | چاپِ دیگرِ گزیده‌ای در دُرج دَری (۱۳۸۹) |
| ۱۳۶۵ و ۱۳۶۷ | گفت‌وگو با بهرام بیضایی | گفتگو | ۱۳۷۱ | آگاه | گفتگو با زاون قوکاسیان. بخش‌هایی از این گفتگو با عنوانِ «پالایش آیین‌ها» در شمارهٔ ۳۲ و با عنوانِ «نگهبانِ عشق و باروری» در شمارهٔ ۷۹ و با عنوانِ «ترس از گذر زمان» در شمارهٔ ۸۰ و با عنوانِ «آتش و خاک» در شمارهٔ ۹۲ و با عنوانِ «تاریخ را پیروزشدگان می‌نویسند» در شمارهٔ ۱۱۶ ماهنامهٔ صنعت سینما دوباره منتشر شده است. |
| ۱۳۶۷ | جنگنامه‌ی غلامان | نمایشنامه | ۱۳۶۹ | عصر جدید روشنگران |  |
| ۱۳۶۸ | سفر به شب | فیلم‌نامه | ۱۳۹۶ | روشنگران | چاپِ پیشینِ طرح در شمارهٔ ۶۸ ماهنامهٔ صنعت سینما |
| ۱۳۶۸ | مسافران | فیلم‌نامه | ۱۳۷۱ | روشنگران | به سالِ ۱۳۶۹ و ۱۳۷۰ فیلم شده. پاره‌ای پیش‌تر چاپ شده در «مسافران: سکانس ۶». گزارش فیلم (۸ (پیاپی ۲۱)): ۴۰. بهمن ۱۳۷۰. |
| ۱۳۶۹ | فیلم در فیلم | فیلم‌نامه | ۱۳۷۳ | روشنگران |  |
| ۱۳۷۰ | جدال با جهل | گفتگو | ۱۳۸۸ | ثالث | گفتگو (با نوشابه امیری؟) – چاپِ ناقصِ پیشین: «از جهالت متنفرم». گزارش فیلم (۱۲۵): ۱۲–۳۴. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۷۸. |
| ۱۳۷۰ | هیچکاک در قاب | گفتگو | ۱۳۷۴ | روشنگران |  |
| ۱۳۷۱ | سگ‌کُشی | فیلم‌نامه | ۱۳۸۰ | روشنگران | به سالِ ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ فیلم شده. پاره‌ای پیش‌تر چاپ شده در «سگ‌کشی: فصلی از فیلمنامه». گزارش فیلم (۱۶۶): ۵۵–۵۶. بهمن ۱۳۷۹. و سپس‌تر پاره‌ای در «یا نصیب و یا قسمت . . . چه معجزه‌ای!». حیات نو (۴۹۴): ۹. ۲۸ دی ۱۳۸۰. و تصویرِ دستخطِّ پاره‌ای سپس‌تر در «دکوپاژ یک فصل: فصل ۴۱ «سگ‌کشی»». صنعت سینما (۱): ۲۰–۲۱. ۱۳۸۱. |
| ۱۳۷۲ | سیاوش‌خوانی | نمایشنامه و فیلم‌نامه | ۱۳۷۵ | روشنگران |  |
| ۱۳۷۳ | آوازهای ننه آرسو | فیلم‌نامه | ۱۳۷۵ | روشنگران | فیلمِ سایه به سایه را بر اساسِ این فیلم‌نامه نوشته و ساخته‌اند. |
| ۱۳۷۵ | مقصد | فیلم‌نامه | ۱۳۷۷ | روشنگران |  |
| ۱۳۵۳ و ۱۳۷۵ | چشم‌انداز | فیلم‌نامه | ۱۳۸۸ | روشنگران |  |
| ۱۳۷۶ | اَفرا، یا روز می‌گذرد | نمایشنامه | ۱۳۸۱ | روشنگران | نویسنده سالِ ۱۳۸۶ نمایش داده. |
| ۱۳۷۷ | مجلس قربانی سِنِمّار | نمایشنامه | ۱۳۸۰ | روشنگران |  |
| ۱۳۷۷ | گفتگو با باد | فیلم‌نامهٔ کوتاه | ۱۳۷۹ | دیدار | فیلم‌شده به سالِ ۱۳۷۷ به کارگردانیِ نویسنده. کتاب با نامِ کاملِ گفتگو، نقد و نظر و فیلمنامهٔ گفتگو با باد با گفتگوهایی با بیضایی و عوامل فیلم و مقالاتی دربارهٔ فیلم به کوششِ زاون قوکاسیان |
| ۱۳۷۳ و ۱۳۷۸ | سهراب‌کُشی | نمایشنامه | ۱۳۸۶ | روشنگران | پاره‌هایی چند از واپسین بخشِ نمایشنامه، که مویهٔ تهمینه بر مرگِ سهراب است، به سالِ ۱۳۸۵ در شمارهٔ ۵۷ مجلّهٔ بخارا چاپ شده بود، و مژده شمسایی نیز همین بخش را در شبِ بخارای بهرام بیضایی در زادروزش در همان سال برای حاضران خوانده بود. |
| ۱۳۷۹ | ایستگاه سلجوق | فیلم‌نامه | ۱۳۸۱ | روشنگران |  |
| ۱۳۷۹ | مَجلس ضَربت زدن | نمایشنامه | ۱۳۸۱ | روشنگران |  |
| ۱۳۸۱ | اتفاق خودش نمی‌افتد! | فیلم‌نامه | ۱۳۸۴ | روشنگران |  |
| ۱۳۸۲ | شب هزارویکُم | نمایشنامه | ۱۳۸۲ | روشنگران | سه تک‌پرده‌ایِ هم‌نامِ پی‌درپی که نویسنده سالِ ۱۳۸۲ به نمایش درآورد. |
| ۱۳۸۲ | ریشه‌یابیِ درخت کهن | پژوهش | ۱۳۸۳ | روشنگران | پارهٔ یکُمِ هِزاراَفسان کجاست؟ |
| ۱۳۸۳ | ماهی | فیلم‌نامه | ۱۳۹۹ | بیشه | سالِ ۱۳۸۸ به طورِ غیررسمی و محدود منتشر شده بود. |
| ۱۳۸۳ | مجلس شبیه؛ در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رُخشید فرزین | نمایشنامه | ۱۴۰۲ | بیشه | نویسنده تابستانِ ۱۳۸۴ بر صحنه برد. |
| ۱۳۸۴ | هِزاراَفسان کجاست؟ | پژوهش | ۱۳۹۱ | روشنگران | پارهٔ دوّمِ ریشه‌یابیِ درخت کهن |
| ۱۳۸۵ | لبه‌ی پرتگاه | فیلم‌نامه | ۱۳۸۶ | روشنگران |  |
| ۱۳۸۶ | وقتی همه خوابیم | فیلم‌نامه | ۱۳۸۸ | روشنگران | به سالِ ۱۳۸۷ فیلم شده. |
| ۱۳۸۸ | تاراج‌نامه (ذیل جهانگشا) | نمایشنامه | ۱۳۹۰ | روشنگران |  |
| ۱۳۸۸ | چهارراه | نمایشنامه | ۱۳۹۸ | روشنگران | نویسنده در فروردینِ ۱۳۹۷ بر صحنه برد. |
| ۱۳۸۱ و ۱۳۹۶ | موزاییک استعاره‌ها: گفت‌وگو با بهرام بیضایی و زنان فیلم‌هایش | گفتگو | ۱۴۰۲ | برج | با پروانه معصومی و سوسن تسلیمی و مژده شمسایی. به کوششِ بهمن مقصودلو برای فیلمِ بهرام بیضایی: موزاییک استعاره‌ها (۲۰۱۹ میلادی) |