الفبای عربی سواحلی
الفبا

الفبای تنظیم شده توسط «معلم شیخ یحیی علی عمر» (یحیی عمر) بر اساس لهجهٔ شهر مومباسا می‌باشد. در این الفبا حروف هم‌خوانی وجود دارد که صداهایی را بازتاب می‌دهند که در سایر لهجه‌های سواحلی الزاما وجود ندارند. در الفبای وی ۴۸ حرف وجود دارد. یحیی عمر دونگارهها را به عنوان حرف مستقل شمارده‌ است.
قواعد نوشتار الفبای عربی با قواعد نوشتار الفبای لاتین تفاوت‌‌هایی دارد. از نکات مهم الفبای عربی این است که تفاوت بین صداهای «م» ساکن (تلفظ مانند [m̩ɓ]) و صدای «م» پیش‌دماغی (تلفظ مانند [ᵐb]) رعایت شده است. صدای «م» ساکن در اسم‌های از کلاس اول (کلاس m-wa) دیده می‌شوند. صدای «م» پیش‌دماغی به طور مثال در اسم‌های از کلاس نهم (کلاس n) که با حروف هم‌خوان خاصی مانند «ب» شروع می‌شوند دیده‌ می‌شوند. در این اسم‌ها، در نوشتار لاتین، به تبعیت از حفظ تلفظ واژگان، حرف «ن» به «م» تبدیل می‌شود. اما در نوشتار عربی، به تبعیت از دستور زبان، حرف «ن» حفظ می‌شود. در نتیجه، برگرداندن واژگانی که با «mb» شروع می‌شوند از الفبای لاتین به الفبای عربی نیاز به توجه به این موضوع دارد. به طور مثال mbrazil به معنای شخص برزیلی، از کلاس اول اسم‌ها، به صورت مْبرَزِل نوشته می‌شود. اما، واژهٔ mbazi به معنای لوبیا، از کلاس نهم اسم‌ها، به صورت نْبَازِ نوشته می شود.
در نوشتار خط عربی، با تبعیت از لهجهٔ مومباسا، بین صداهای غیر بازدمی و صداهای بازدمی (هم‌خوان‌هایی که ادا با بازدم هوا، صدای ھ دارند) تفاوت قائل شده است. به مانند الفبای اردو، برای نشان دادن این مسئله، از حرف «ه» دو چشمه (ھ) استفاده می‌شود.
همین‌طور، با تبعیت از لهجهٔ مومباسا، در نوشتار عربی، بین حروف [t] و [d] دندانی و لثوی تفاوت وجود دارد. برای نشان دادن هم‌خوان‌ّهای دندانی، از همان حروف «ت» برای صدای [t̪] و «د» برای صدای [d̪] استفاده می‌شود. برای حروف لثوی، با الهام گرفتن از الفبای اردو، بر روی این دو حرف، یک «ط» کوچک قرار می‌گیرد. (از لحاظ تاریخی، این «ط» ربطی به حرف «ط» ندارد و در نتیجهٔ سریع نوشتن با دست حروف چهار نقطه‌ای می‌باشد.) از حرف «ٹ» برای صدای [t] و از حرف «ڈ» برای صدای [d] استفاده می‌شود. باید توجه داشت که کاربرد و تلفظ این دو حرف با کاربرد و تلفظ آنها در الفبای اردو متفاوت است.
متاسفانه، ابزارهای آنلاین که برای برگردان خودکار متون از لاتین به عربی وجود دارند، قابلیت تشخیص این مسائل را ندارند.
| نام | شکل‌ها> تنها | شکل‌ها> آغازی | شکل‌ها> میانی | شکل‌ها> پایانی | آوانگاری | معادل لاتین | نمونه> عربی | نمونه> لاتین | نمونه> معنی | نکات |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| alifu أَلِيفُ‎ | ا‎ | ا‎ | ـا‎ | ـا‎ | /a/ | a | أَنَسٖيمَ‎ سَاسَ‎ ڤِئَازِ‎ | anasema sas viazi | او صحبت می‌کند الان سیب‌زمینی‌ها | «الف» دو کاربرد دارد. کاربرد اول به عنوان پایهٔ علامت در ابتدای واژه‌ای که با واکه شروع می‌شود. کاربرد دوم برای نشان دادن واکهٔ [a] در هجای تکیه‌دار واژه می‌باشد. |
| bee بٖئٖ‎ | ب‎ | بـ‎ | ـبـ‎ | ـب‎ | /ɓ/ | b | بُويُ‎ مْبرَزِل‎ | buyu mbrazil | میوه فرد برزیلی |  |
| mbee نْبٖئٖ‎ | نْب‎ | ـنْب‎ | ـنْبـ‎ | نْبـ‎ | /ᵐb/ | b | نْبٖيلٖ‎ | mbele | در جلوی | به‌جز «mb» در اسم‌های از کلاس اول (کلاس m-wa) و سایر موارد «م» ساکن پیش از «ب» نمی‌شود. (به عبارت دیگر، بجز مواردی که «mb» به صورت [m̩ɓ] تلفظ شود بجای [ᵐb].) |
| pee پٖئٖ‎ | پ‎ | ـپ‎ | ـپـ‎ | پـ‎ | /p/ | p | كُپَاكَ‎ | kupaka | رنگ کردن |  |
| p'ee پھٖئٖ‎ | پْھ‎ | ـپْھ‎ | ـپْھـ‎ | پْھـ‎ | /pʰ/ | p | پْھَاكَ‎ | paka | گربه | در الفبای لاتین، با صدای [p] فرقی ندارد. |
| tee تٖئٖ‎ | ت‎ | ـت‎ | ـتـ‎ | تـ‎ | /t̪/ | t | هَتُؤَ‎ | haua | action |  [t] دندانی. |
| t'ee تھٖئٖ‎ | تْھ‎ | ـتْھ‎ | ـتْھـ‎ | تْھـ‎ | /t̪ʰ/ | t | تْھُوپَ‎ | tupa | بطری | [t] بازدمی دندانی. در الفبای لاتین، با صداهای [t̪]، [t]، یا [tʰ] فرق ندارد. |
| tee ٹٖئٖ‎ | ٹ‎ | ـٹ‎ | ـٹـ‎ | ٹـ‎ | /t/ | t | ٹُونْڈُ‎ | tundu | مرغدانی | [t] لثوی. خاص لهجهٔ مومباسا. در الفبای لاتین با [t̪]، [t̪ʰ]، یا [tʰ] فرق ندارد. |
| t'ee ٹھٖئٖ‎ | ٹھ‎ | ـٹھ‎ | ـٹھـ‎ | ٹھـ‎ | /tʰ/ | t | ٹھُونْدُ‎ | tundu | سوراخ | [t] بازدمی لثوی. در الفبا لاتین با [t̪]، [t̪ʰ]، یا [t] فرقی ندارد. |
| thee ثٖئٖ‎ | ث‎ | ـث‎ | ـثـ‎ | ثـ‎ | /θ/ | th | ثٖمَنِينِ‎ | themanini | هشتاد |  |
| jimu جِيمُ‎ | ج‎ | ـج‎ | ـجـ‎ | جـ‎ | /ʄ ~ dʒ/ | j | جَانَ‎ | jana | دیروز |  |
| njimu نْجِيمُ‎ | نْج‎ | ـنْج‎ | ـنْجـ‎ | نْجـ‎ | /ⁿd̥ʒ̊/ | nj | نْجٖيمَ‎ | njema | خوب |  |
| chimu چِيمُ‎ | چ‎ | ـچ‎ | ـچـ‎ | چـ‎ | /tʃ/ | ch | چُونْڠوَ‎ | chungwa | پرتقال بزرگ | در بعضی متون قدیمی، از حرف «ک» دونقطه نیز استفاده می‌شد (ػ). |
| ch'imu چھِيمُ‎ | چھ‎ | ـچھ‎ | ـچھـ‎ | چھـ‎ | /tʃʰ/ | ch | چھُونْڠوَ‎ | ch'ungwa | پرتقال اندازه متوسط | مختص لهجهٔ مومباسا. در الفبای لاتین فرقی با [tʃ] ندارد. |
| hee حٖئٖ‎ | ح‎ | ـح‎ | ـحـ‎ | حـ‎ | /h/ | h | حَسَن‎ وَسوَحِيلِ‎ | hasan waswahili | نام «حسن» مردم سواحلی | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. سواحلی زبانان آن‌را نه به صورت حلقی مثل عربی، بلکه به صورت [h]، هم‌صدا با حرف «ه» تلفظ می‌کنند. |
| khee خٖئٖ‎ | خ‎ | ـخ‎ | ـخـ‎ | خـ‎ | /χ ~ h/ | h (kh) | خَبَارِ‎ | habari | خبر | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. اکثر سواحلی زبانان آنرا به صورت [h]، هم‌صدا با حرف «ه» تلفظ می‌کنند. |
| dali دَالِ‎ | د‎ | ـد‎ | ـد‎ | د‎ | /d̪/ | d | دَنْڠَانْيَ‎ | danganya | گول زدن | [d] دندانی |
| ndali نْدَالِ‎ | نْد‎ | ـنْد‎ | ـنْد‎ | نْد‎ | /ⁿd̪/ | nd | مْوٖينْدٖ‎ | mwenḏe | go | [d] با تلفظ به صورت پیش‌درون‌دماغی |
| dali ڈَالِ‎ | ڈ‎ | ـڈ‎ | ـڈ‎ | ڈ‎ | /d/ | d | ڈُو‎ | du | سطل بزرگ | [d] لثوی، مختص لهجهٔ مومباسا. در الفبای لاتین با [d̪] فرقی ندارد. |
| ndali نْڈَالِ‎ | نْڈ‎ | ـنْڈ‎ | ـنْڈ‎ | نْڈ‎ | /d/ | d | نْڈَانِ‎ | ndani | درون | [d] لثوی با تلفظ پیش‌درون‌دماغی، مختص لهجهٔ مومباسا. در الفبای لاتین با [nd̪] فرقی ندارد. |
| dhali ذَالِ‎ | ذ‎ | ـذ‎ | ـذ‎ | ذ‎ | /ð/ | dh | ذَهَابُ‎ | dhahabu | طلا |  |
| ree رٖئٖ‎ | ر‎ | ـر‎ | ـر‎ | ر‎ | /ɾ/ | r | كِرَاكَ‎ | kiraka | وصله |  |
| zee زٖئٖ‎ | ز‎ | ـز‎ | ـز‎ | ز‎ | /z/ | z | كُزِيمَ‎ | kuzima | خاموش کردن (مثلا آتش) |  |
| zhee ژٖئٖ‎ | ژ‎ | ـژ‎ | ـژ‎ | ژ‎ | /ʒ/ | zh | ژِينَ‎ | Zhina | نام «ژینا» | ناموجود در اکثر لهجه‌های سواحلی. فقط مختص لهجه‌های مناطق خیلی شمالی سواحل شرق آفریقا. |
| sini سِينِ‎ | س‎ | ـس‎ | ـسـ‎ | سـ‎ | /s/ | s | كُسِكِئَ‎ | kusikia | شنیدن |  |
| shini شِينِ‎ | ش‎ | ـش‎ | ـشـ‎ | شـ‎ | /ʃ/ | sh | كُشِيكَ‎ | kushika | گرفتن |  |
| sadi صَادِ‎ | ص‎ | ـص‎ | ـصـ‎ | صـ‎ | /s/ | s | صَحِيبُ‎ | sahibu | دوست | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. اکثر سواحلی زبانان آنرا به صورت [s]، هم‌صدا با حرف «س» تلفظ می‌کنند. |
| dhadi ضَادِ‎ | ض‎ | ـض‎ | ـضـ‎ | ضـ‎ | /ð/ | dh | ضِيكِ‎ | dhiki | پریشانی | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. اکثر سواحلی زبانان آنرا به صورت [dh]، هم‌صدا با حرف «ذ» تلفظ می‌کنند. |
| tee طٖئٖ‎ | ط‎ | ـط‎ | ـطـ‎ | طـ‎ | /t/ | t | كُطَهِرِيشَ‎ | kutahirisha | to purify | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. اکثر سواحلی زبانان آنرا به صورت [t]، هم‌صدا با حرف «ت» تلفظ می‌کنند. |
| dhee ظٖئٖ‎ | ظ‎ | ـظ‎ | ـظـ‎ | ظـ‎ | /ð/ | dh | أَظُهُورِ‎ | adhuhuri | noon | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. اکثر سواحلی زبانان آنرا به صورت [dh]، هم‌صدا با حرف «ذ» تلفظ می‌کنند. |
| aini عَئِينِ‎ | ع‎ | ـع‎ | ـعـ‎ | عـ‎ | /-/ (/ʕ/) | - | مَعَانَ‎ | maana | معنی | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. اکثر سواحلی زبانان آنرا تلفظ نمی‌کنند. حروف واکهٔ پشت سر هم در واژه‌ای با الفبای لاتین می‌تواند به معادل عربی که در آن حرف «ع» به‌کار رفته‌است اشاره کند. |
| ghaini غَئِينِ‎ | غ‎ | ـغ‎ | ـغـ‎ | غـ‎ | /ɣ/ | gh | غَضَابُ‎ | ghadhabu | anger | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. |
| gaini ڠَئِينِ‎ | ڠ‎ | ـڠ‎ | ـڠـ‎ | ڠـ‎ | /ɠ ~ ɡ/ | g | ڠُنِئَ‎ | gunia | گونی |  |
| ngaini نْڠَئِينِ‎ | نْڠ‎ | ـنْڠ‎ | ـنْڠـ‎ | نْڠـ‎ | /ᵑɡ/ | ng | مْچَانْڠَ‎ | mchanga | شن |  |
| ng'aini نݝَئِينِ‎ | نݝ‎ | ـنݝ‎ | ـنݝـ‎ | نݝـ‎ | /ŋ/ | ng' | نݝٗومْبٖ‎ | ng'ombe | گاو |  |
| fee فٖئٖ‎ | ف‎ | ـف‎ | ـفـ‎ | فـ‎ | /f/ | f | فِيڠٗ‎ | figo | قلوه، کلیه |  |
| vee ڤٖئٖ‎ | ڤ‎ | ـڤ‎ | ـڤـ‎ | ڤـ‎ | /v/ | v | كُڤِيمْبَ‎ | kuvimba | ورم کردن |  |
| qafu قَافُ‎ | ق‎ | ـق‎ | ـقـ‎ | قـ‎ | /q/ | q | وَقفُ‎ | waqfu | وقف | تنها در وام‌واژه‌های از عربی کاربرد دارد. اکثر سواحلی زبانان آنرا به صورت [k]، هم‌صدا با حرف «ك» تلفظ می‌کنند. |
| kafu كَافُ‎ | ك‎ | ـك‎ | ـكـ‎ | كـ‎ | /k/ | k | كُوكُ‎ | kuku | مرغ بزرگ |  |
| k'afu كھَافُ‎ | كھ‎ | ـكھ‎ | ـكھـ‎ | كھـ‎ | /kʰ/ | k | كھُوكُ‎ | k'uku | مرغ اندازه متوسط | مختص لهجهٔ مومباسا. در الفبای لاتین با صدای [k] فرقی ندارد. |
| lamu لَامُ‎ | ل‎ | ـل‎ | ـلـ‎ | لـ‎ | /l/ | l | كُلِيمَ‎ | kulima | کندن |  |
| mimu مِيمُ‎ | م‎ | ـم‎ | ـمـ‎ | مـ‎ | /m/ | m | مِيمِ‎ | mimi | من |  |
| nuni نُونِ‎ | ن‎ | ـن‎ | ـنـ‎ | نـ‎ | /n/ | n | نَانِ‎ | nani | چه کسی؟ |  |
| waw وَو‎ | و‎ | ـو‎ | ـو‎ | و‎ | /ʋ ‍~ w/ /ɔ/ /u/ | w o u | كُوَ‎ مْكٗونْڠَ‎ كُسُڠُؤَ‎ | kuwa mkonga kusugua | بودن خرطوم فیل مالاندن | حرف «واو» در سواحلی سه کاربرد دارد. اول در نقش هم‌خوان، با معال لاتین [w]. دوم برای نشان دادن واکه‌های [o] یا [u] در هجای تکیه‌دار واژه. سوم برای حمل همزه در مواردی که واکه‌ها پشت سر هم می‌آیند. |
| hee هٖئٖ‎ | ه‎ | ـه‎ | ـهـ‎ | هـ‎ | /h/ | h | هَيُوپٗ‎ | hayupo | او اینجا نیست. |  |
| hamza هَامزَ‎ | ء‎ | ـاء‎ ـؤ‎ ـئ‎ | ـأ‎ ـؤ‎ ـئـ‎ | أ‎ إ‎ | - | - | إٖنْدٖلٖئَ‎ كُسُڠُؤَ‎ مَفَاءَ‎ | endelea kusugua mafaa | ‌ ادامه بده مالاندن مفید بود | «همزه» با یکی از حروف «الف»،‌«واو»، یا «ی»، در نقش حمل‌کنندهٔ واکه در اول واژه و یا در مواردی که در میان واژه واکه‌ها پشت سر همند استفاده می‌شود |
| yee يٖئٖ‎ | ي‎ | ـي‎ | ـيـ‎ | يـ‎ | /j/ /ɛ/ /i/ | y e i | يَاكٗ‎ كٖلٖيلٖ‎ | yako kelele | مال تو عربده | حرف «ي» در سواحلی دو کاربرد دارد. اول در نقش هم‌خوان، با معال لاتین [y]. دوم برای نشان دادن واکه‌های [e] یا [i] در هجای تکیه‌دار واژه. از «ی» بدون نقطه نیز برای حمل همزه در مواردی که واکه‌ها پشت سر هم می‌آیند استفاده می‌شود. |
| nyee نْيٖئٖ‎ | نْي‎ | ـنْي‎ | ـنْيـ‎ | نْيـ‎ | /ɲ/ | ny | نْيٗوكَ‎ | nyoka | مار |  |