stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ادبیات عرفانی

ادبیات عرفانی قسمتی از ادبیات است که دارای موضوعات و مضامین عرفانی در قالب شعر یا نثر می‌باشد. بخش بزرگی از ادبیات فارسی به تصوف، عرفان و مبانی سیر و سلوک می‌پردازد. پیدایش و تکامل ادبیات عرفانی، هم‌زمان با دوره حاکمیت ترکان غزنوی، سلجوقی و مغول در ایران است.
سخنان منظوم منسوب به ابوسعید ابوالخیر که بیشتر رباعی است، اشعار خواجه عبدالله انصاری و دو بیتی‌های باباطاهر از اشعار صوفیانه و عرفانی قرن پنجم است که در حقیقت مقدمه اشعار عالی عرفانی سنایی غزنوی در قرن ششم و آثار بعد از آن است. در قرن ششم سنایی عرفان و تصوف را با شعر فارسی درآمیخت، تحولی بزرگ به وجود آورد و ادبیات منظوم عرفانی رسماً پایه‌گذاری شد. عطار عارف و شاعر نامدار آن را ادامه داد و در قرن هفتم ادبیات عرفانی در شعر مولانا و دیگر عارفان به کمال و شکوه خود رسید. در قرن هفتم بزرگ‌ترین تحولی که در تصوف و عرفان رخ داد، این بود که ابن عربی عرفان و حکمت اشراق را تلفیق کرد و به صورت علمی درآورد و به تصوف و عرفان جنبه و استدلالی داد. در قرن هشتم تصوف علمی مدون و مرتب، موردش آموزش قرار گرفت؛ تصوف و تشیع به یکدیگر نزدیک گشتند و عرفان ذوقی و شاعرانه با وجود حافظ شیرازی به حد کمال خود رسید. در قرن نهم به علت توجه تیموریان، تعداد صوفیان و فرقه‌های آنان بیشتر شد؛ اما از کیفیت و عمق و حقیقت جویی تصوف و عرفان کاسته شد.
نثر عرفانی

نگاه صوفیه به شریعت، هستی انسان و سرانجام و مقصد او، و نیز طبیعت و خدا، نگاهی خلاف عادت و مبتنی بر ذوق و قلب و استنباطی نو از دین بوده‌است؛ از این رو حتی بسیاری از آثار منثور آنان نیز رنگ و بویی شاعرانه دارد و در قلمرو ادبیات به مفهوم خاص جای می‌گیرند که عنصر زیبایی، عاطفه، ابهام در بیان، و کیفیت طرح مضامین و اندیشه‌های بدیع و خلاف عادت در آنها تشخّص دارد.
متصوفه تقریباً از همان اوان پیدایش، به تصنیف و تألیف دست یازیده‌اند و کتابها و رساله‌های متعددی به زبان عربی از مشایخ صوفیه خواه از مکتب خراسان خواه از مکتب بغداد، به جای مانده‌است. از حارث محاسبی (متوفی ۲۴۳ق)، حکیم ترمذی (متوفی ۲۹۶ق)، جنید بغدادی (متوفی ۲۹۷ق)، حسین‌بن منصور حلاج (متوفی ۳۰۹ق) و دیگران کتابها و رسایلی در دست داریم و اینها غیر از گفتارهای بسیاری از آنان است که از طریق «حقائق‌التفسیر» و «طبقات‌الصوفیه» سُلَمی به دیگران رسیده و بعدها در کتابهای دیگر نقل و بسط یافته‌است.
یکی از پرکارترین و تأثیرگذارترین مؤلفان متصوفه قرن سوم‌ق بی‌گمان حکیم ترمذی است که آثار متنوع و متعدد او محل مراجعه بزرگانی چون غزالی (متوفی ۵۰۵ق) و ابن‌عربی (متوفی ۶۳۸ق) نیز بوده‌است. کتابهای او دربارهٔ ولایت و احوال و اطوار قلب، مانند «ختم‌الاولیا» و «بیان‌الفرق»، بعدها در آرای صوفیه بسیار تأثیر داشته‌است. از قرن چهارم‌ق به بعد است که مهمترین کتابهای صوفیه در بیان مبادی تصوف، همراه با نقل اقوال و احوال مشایخ و آداب و اخلاق آنان و دفاع از آرای صوفیه، پدید می‌آید. در میان کهن‌ترین آنها می‌توان از کتاب «اللمع فی التصوف» ابونصر سراج (متوفی. ۳۷۸ق) و «قوت‌القلوب» ابوطالب مکی (متوفی ۳۸۶ق) به عربی نام برد که در آنها، گذشته از بیان آرا و نظرگاه‌های صوفیه، سعی در اثبات سازگاری تصوف با سنت و شریعت شده‌است.
کتاب مهم دیگری که در همین دوره یعنی قرن چهارم‌ق تألیف شده‌است «کتاب التعرف لمَذهب اهل التصوف» از ابوبکر کلاباذی بخاری (متوفی ۳۹۵ق) است که، مثل دو کتاب قبلی، به زبان عربی است. این کتاب به اهتمام یکی از شاگردان و مریدان او به نام خواجه امام ابراهیم اسماعیل‌بن‌محمدبن عبدالله المستملی بخاری (متوفی ۳۸۰ق) به فارسی ترجمه و شرح شده‌است. در کتاب «شرح تعرّف» که از قدیم‌ترین کتابهای متصوفه به فارسی است، ضمن شرح مفصل اصطلاحات و بیان اقوال و آرای صوفیان و طرح عقاید اهل سنت، کوشش شده‌است تا موافقت کامل طریقت صوفیه با شریعت و سنت اثبات شود. این کتاب از مآخذ عمده کتابهای صوفیانه است.
از جمله معتبرترین کتاب‌های عرفانی «رساله قشیریه»، نوشته ابوالقاسم قشیری (متوفی ۴۶۵ق)، است. این کتاب یکی از منابع بنیادی مطالعه در عرفان و تصوف، و از زمان خود او مورد توجه رهروان حق و دیگر دوستداران این مکتب بوده‌است. رساله قشیریه نامه ای یا پیامی است که قشیری آن را به شهرهای بلاد مسلمان فرستاده و در مقدمه آن ظهور فساد در طریقت، انحراف صوفی نمایان از آداب و سنن مشایخ پیشین و ظهور مدعیان دور از حقیقت را دلیل ضرورت نوشتن کتابش ذکر کرده‌است. در این کتاب که ترجمه آن از امهات کتب صوفیه به زبان فارسی است، شرح حال مختصر و اقوال ۸۳ تن از مشایخ گذشته را از ابراهیم ادهم (متوفی ۱۶۲ق) تا ابوعبدالله احمدبن عطاء رودباری (متوفی ۳۶۹ق) نقل می‌کند و سپس در باب دیگر، به شرح مصطلحات و تعبیرات صوفیه می‌پردازد.
نثر عرفانی > شیخ اکبر: ابن عربی

شاید بتوان نقطه اوج آثار منثور عرفانی را همراه با بیان و توضیح و شرح معنی در آثار ابن‌عربی عارف اندلسی، به خصوص در کتاب عظیم او «فتوحات مکیه» یافت. در این کتاب که اندیشه‌های عرفانی با استدلال‌های عقلانی و مکاشفات و واقعه‌های عارفانه و شعر و تأویل و تفسیر درآمیخته است، می‌توان به منبع عظیمی از معارف گوناگون عرفانی دست یافت. کتاب فتوحات مکیه و «فصوص‌الحکم‌» و سایر آثار ابن‌عربی، اگرچه در خارج از قلمرو ایران و به زبان عربی پدید آمد، اما تأثیر بسیار چشمگیری در تصوف ایرانی به جا گذاشت. آرا و اندیشه‌های ابن‌عربی به‌خصوص به وسیلة صدرالدین قونیوی، معاصر مولانا جلال‌الدین بلخی در شرق عالم اسلام انتشار یافت. آثار صدرالدین که در واقع تقریر و تهذیب و تنقیح اقوال ابن‌عربی است، میان تعالیم مکتب ابن‌عربی و تصوف ایران ارتباط و اتصال واقعی برقرار کرد
مکتب ابن‌عربی از راه همین شرح و تفسیرها و نیز خمریّه و «قصیده تائیه» ابن‌فارض (متوفی ۶۳۲ق)، که صبغه مکتب ابن‌عربی در آن گهگاه جلوه‌ای داشت، به شعر و ادب فارسی نیز راه یافت و در آثار منظوم و منثور کسانی مانند فخرالدین عراقی (م۶۸۸ق)، محمدشیرین مغربی (م۸۰۹ق) شاه نعمت‌الله ولی (م۸۳۴ق) و نورالدین عبدالرحمان جامی (م۸۹۸ق) نفوذ کرد.
نثر عرفانی > شرح احوال صوفیه

گرچه در کتابهایی که موضوع اصلی آنها شرح و بیان اصول و عقاید عرفانی است کم‌وبیش بخشهایی هم به شرح اقوال و احوال متصوفه اختصاص دارد، اما کتابهایی مستقل نیز در شرح احوال صوفیه و پاره‌ای از سخنان آنان نوشته شده‌است. از آن جمله کتاب بزرگ «حلیه‌الاولیاء» تألیف حافظ ابونُعیم اصفهانی (م۴۳۰ق) است که در ده مجلد به چاپ رسیده‌است. پیش از آن ابوعبدالرحمان سُلَمی (م۴۱۲ق) در همین زمینه کتاب مختصری به نام «طبقات الصوفیه» تألیف کرده بود؛ این کتاب را بعدها خواجه عبدالله انصاری (م۴۸۱ق) در مجالس ذکر و تدریس خود به زبان هروی با افزایش مطالبی املا کرد. «نفحات‌الانس» جامی شاعر قرن نهم‌ق نیز بر اساس آن تألیف شده‌است.
از جمله کتابهایی از این دست، می‌توان ازکتاب مشهور «تذکرة الاولیا» ی عطار در قرن ششم‌ق نام بردکه از زیباترین نمونه‌های نثر فارسی و مشتمل است بر اقوال و حکایات مشایخ. شیوة بیان مطالب در این کتاب که از روی کمال اعتقاد نوشته شده‌است، بر جنبه ادبی اثر به معنای خاص نیز بسیار افزوده‌است. سایه ذوق شاعرانه عطار را بر این کتاب منثور به‌روشنی می‌توان دید.
کتاب تمهیدات یکی از گنجینه‌های ادب فارسی در زمینه عرفان اسلامی است که علاوه بر مباحث عمیق عرفانی اطلاعات مفیدی دربارهٔ بسیاری از صوفیان در اختیار ما قرار می‌دهد که اگر این کتاب نبود نام و اقوال آنان ناشناخته می‌ماند. از این حیث یکی از آثار مهم عرفان اسلامی و ایرانی به‌شمار می‌رود که بیش از هشتصد سال مورد مطالعه اهل تصوف در ایران، هند و دیگر نواحی جنوب آسیا قرار گرفته‌است. عین القضات در این اثر مطالب پیچیده و مشکل عرفانی را مطرح نموده و از آیات، احادیث، اشعار فارسی و عربی و تشبیهات و تمثیلات بسیاری استفاده کرده‌است. از مضامین اصلی و مهم تمهیدات، عشق است. مؤلف با جسارت و خلاقیت این مضمون را با قرآن و حدیث و نوشته‌های صوفیان متقدم خاصه احمد غزالی در سوانح العشاق آمیخته‌است. کتاب انشایی مقرون به غلبهٔ شوق دارد و از این روی بسیار گیرا و دلپذیر است.
کتاب «طرائق‌الحقائق» حاج نایب‌الصدر، از جملة آخرین آثار در شرح احوال صوفیه است که نویسنده سعی کرده‌است، گذشته از شرح حال تفصیلی مشایخ، مطالب قابل توجهی نیز دربارة سلسله‌های صوفیه و تعالیم آنان به‌دست دهد.
در کنار این تذکره‌های احوال صوفیان، کتابهای متعددی نیز دربارهٔ بعضی از مشایخ به قلم مریدان آنها نوشته شده‌است که معمولاً درآمیخته با افسانه‌ها و کرامات و خوارق عادات مبالغه‌آمیز است. از جملة قدیم‌ترین این کتابها، «اخبار حلاج» است و کتاب «سیرة ابن‌خفیف»، تألیف ابوالحسن دیلمی (م۳۹۱ق)، که کتاب دیگر او به نام «عطف الالف‌المألوف علی اللام المعطوف» نیز در شمار نخستین کتابها دربارة عشق عرفانی به زبان عربی است. «حالات و سخنان ابوسعید»، «اسرارالتوحید»، «مقامات ژنده‌پیل» دربارة احوال و اقوال شیخ احمد جام، «فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه» در شرح احوال شیخ ابواسحاق کازرونی و «مناقب‌العارفین» شمس‌الدین احمد افلاکی دربارة احوال مولوی و اخلاف و اسلاف او، «مقامات خواجه محمد پارسا»، «مقامات خواجه یوسف همدانی» و نیز کتاب «صفوه‌الصفا» تألیف ابن‌بزاز در شرح حال اجداد صفویان و به‌خصوص احوال و کرامات شیخ صفی‌الدین اردبیلی نیز از جملة این آثار است.
از دیگر آثار می‌توان به کتابهایی اشاره کرد که حاوی اقوال و مقالات مشایخ صوفیه است و به فهم تصوف و عرفان کمک می‌کند. کتابهایی مثل «النور من کلمات ابی طیفور» به عربی و «منتخب نورالعلوم» حاوی سخنان ابوالحسن خرقانی، «مقالات» شمس تبریزی، «فیه مافیه‌» مولوی از این نوع است.
نثر عرفانی > اخلاق و آداب

آثار دیگر از این نوع کتابهایی است که در آنها بیشتر به اخلاق و آداب و رسوم متصوفه توجه شده‌است. از این قبیل است: «عوارف المعارف» شیخ شهاب‌الدین سهروردی (م۶۲۳ق) که ترجمه و طرح و پرداخت دیگری از آن به قلم شیخ عزالدین محمود بن علی کاشانی (م۷۳۵ق) به نام «مصباح الهدایه» صورت گرفت. ترجمة فارسی دیگری از این کتاب در سال ۶۶۵ق به قلم ابومنصور عبدالمؤمن اصفهانی به دست داده شده‌است؛ این هر دو ترجمه به طبع رسیده‌است. کتاب «اورادالاحباب» باخرزی (م۶۲۹ق) نیز، از جهت اشتمال بر آداب و رسوم و اخلاق صوفیه، در ردیف عوارف المعارف سهروردی است.
شعر عرفانی

عرفان به‌سبب سرشت جهان‌بینی و استنباط خاص خود از شریعت و گرایش به حال، از همان آغاز با شعر آمیخته بود. در زبان فارسی با پیدایی و گسترش عرفان، شعر عرفانی پدید آمد و سبب تحولی برجسته در صورت و معنی شعر فارسی شد. عرفان به‌سبب موضوع و اوضاع تاریخی و سیاسی و اجتماعی و فرهنگی، جاذبه‌ای داشت که تنها در میان اهل خانقاه نماند و بسیاری از مردم عادی را نیز به خود جذب کرد. تغییر مخاطبان شعر عرفانی را به شعری مردمی بدل کرد و این نوع شعر وسیله‌ای مؤثر، هم برای تبلیغ و تعلیم جهان‌بینی عرفانی و هم برای حفظ بخش عظیمی از فرهنگ مردمی گردید؛ امری که شعر درباری که مخاطبان اصلی‌اش درباریان کم و بیش اهل فضل بودند، حضور آن را در قلمرو خود برنمی‌تافت. تجربه‌های روحی و عاطفی عرفانی از یک سو و وظیفه تعلیم مریدان و مردمی که جذب تعالیم متصوفه می‌شدند از سوی دیگر، شعر عرفانی را در دو حوزة «شعر تعلیمی» و «شعر غنایی»، به‌خصوص قالب غزل، گسترشی بسیار بخشید. علاوه بر دو قالب مثنوی و غزل که شاعران عارف برای بیان احوال و معارف خود به شعر، به اقتضای سنت آنها را پذیرفتند، قالب رباعی نیز به خدمت بیان موجز اندیشه‌های عرفانی درآمد.
گاهی نیز قالب قصیده را به جای مدح شاهان و بزرگان دربار، برای بیان زهد و پارسایی و تعلیم تصوف و عرفان به خواص، به کارگرفتند. اگرچه در دوبیتی‌های باباطاهر، به فرض آنکه از آن او باشد، و ابیاتی که بر زبان ابوسعید ابوالخیر جاری شده‌است، نشانه‌هایی از شعر عرفانی را می‌توان یافت و نمونه‌های بارزتر شعر عرفانی را قبل از آن دو از ابوذر بوزجانی (متوفی اواخر قرن چهارم‌ق)، از شاعران وابسته به مذهب محمدبن کرام (م۲۵۵ق)، در دست داریم و نیز از شاعران بعد از نسل او که شعرهایی از آنان در کتاب «الستین الجامع» از آثار نیمة دوم قرن پنجم‌ق آمده‌است، اما کسی که در پرتو طبع لطیف و فکر بلند و استعداد شگفت‌انگیز خود، هم نوع تعلیمی و هم نوع غنایی شعر عرفانی را به اوج شکوفایی رساند، سنایی غزنوی (م۵۲۹ ق) بود. قدر و اعتبار سنایی هنگامی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم او راه را برای پدیدآمدن دو شاعر بزرگ عارف دیگر، یعنی عطار و مولوی، هموار کرد.
شعر عرفانی > حکیم سنایی غزنوی

کتاب حدیقةالحقیقه و شریعه الطریقة سنایی در قالب مثنوی است و در چاپ مدرس رضوی، ۱۱۵۰۰ بیت دارد. این کتاب مشتمل بر ده باب است. سه باب اول آن در توحید و ذکر کلام باری تعالی و نعت پیامبر اکرم (ص) و فضایل و صفات اصحاب اوست. باب هشتم آن، بنا بر ملاحظات و سنت عصر، در مدح بهرام‌شاه و ارکان و امرای دولت اوست و نصیحت به دادگستری و رعیت‌پروری، و بابهای دیگر به مسائل و اندیشه‌های عرفانی اختصاص دارد. این کتاب را می‌توان دایرةالمعارف منظومی از میراث علمی و فرهنگی تا عصر شاعر دانست.
عامل تغییر مخاطب در شعر عرفانی، و عامل تغییر جهان‌بینی که سبب حضور فردیت شاعر و جدایی شعر از دربار شد، بسیاری از جلوه‌های فرهنگ مردمی را در شعر رخصت حضور داد و زبان فخیم و اشرافی شعر درباری را به سمت سادگی و روشنی سوق داد. کار سترگی که با سنایی آغاز شد، بعدها با عطار و مولوی به اوج کمال رسید. سنایی در نامة منظومی که همراه با نسخه‌ای از حدیقه برای امام اجل برهان‌الدین ابی‌الحسن‌علی‌بن ناصر الغزنوی (معروف به بریان‌گر) به بغداد می‌فرستد، این اثر را چون «رُخ حور دلبر و دلبند» وصف می‌کند و می‌گوید آنچه از انواع علوم می‌دانسته‌است، در آن خلق را معلوم کرده‌است و آنچه نص و اخبار و آثار است، در آن گرد آورده‌است. ملکوتیان اگر آن را بخوانند، حرز و تعویذ خویش می‌گردانند. عاقلان را غذای جان است و عارفان را بهتر از روان. یک سخن از حدیقه برابر عالمی دانش است و می‌توان آن را قرآن پارسی خواند.
سنایی غیر از حدیقه، مثنوی‌های دیگری نیز دارد که تعداد ابیات هیچ‌یک از آنها به هزار بیت نمی‌رسد. از همه مشهورتر مثنوی «سیرالعباد الی المعاد» است که بر وزن حدیقه است و ۷۷۰ بیت دارد. این مثنوی بیانی رمزی دارد و سفر روح را از عالم ناسوت و مراحل آن تا صعود به عالم افلاک و وصول به نفس عاقله شرح می‌دهد. مشابهت موضوع این کتاب با موضوع «کمدی الهی» دانته که در حدود یک قرن و نیم پس از آن پدید آمده‌است، سبب شهرت بیشتر سنایی در غرب شده‌است و بعضی از محققان اروپایی آن را جالب توجه‌ترین اثر سنایی شمرده‌اند.
شعر عرفانی > خاموش گویا: مولانا جلال الدین بلخی

ابهامی که در غزل عارفانه به سبب تغییر شخصیت معشوق و تجربه‌های روحی فردی عارف و ناسازگاری معانی حاصل از نظام نخستین نشانه‌شناسی زبان با شخصیت و جهان‌بینی شاعر عارف در غزل عرفانی عمومیت دارد، در غزلهای مولوی با ابهام‌های دیگری که خاص غزل مولوی است، می‌آمیزد و جلوه‌ای خاص به آنها می‌بخشد. این ابهامهای دیگر ناشی از تجربة خاص مولوی است که حضور حق و معشوق آسمانی را در وجود شمس تبریزی و حسام‌الدین چلبی می‌یابد و خود را همچون واسطه‌ای احساس می‌کند که الهامات آنان را، که الهامات حق است، بازگو می‌کند.
این حال سبب می‌شود که آن «من»، که در غزلهای مولوی به‌ظاهر شعر می‌گوید، «منِ» تجربی مولوی نباشد و در نتیجه در حق خود سخنانی ادا کند، که حتی در قیاس با غزلهای عارفانه خلاف عادت باشد و خواننده را مدام با شگفتی و حیرتی مواجه کند که در نتیجة عدم تشخیص هویت «من» گویندة شعر حاصل می‌شود. مولوی بارها در این شعرها خود را مستقیم و غیرمستقیم «خاموش گویا» یا «گویای خاموش» می‌خواند که بیان این معناست که او به ظاهر گویاست، ولی در حقیقت خاموش است و گویندة شعر دیگری است. خود را به‌منزلة نی یا سُرنایی می‌داند که در نالیدن از خود اختیاری ندارد و دیگری آن را در او می‌دمد. خود را ترجمان حق می‌شمارد و این مقام را مستلزم وصول به فنای مطلق می‌شمارد. در این فنای مطلق او چون پیامبر واسطه میان حق و خلق است و سخن او مثل قرآن وحی الهی است. به سبب همین موقعیت هم هست که ساختار زبانی غزلهای او مشابهت‌هایی با ساختار زبانی قرآن پیدا می‌کند.
مولوی همچنان که شعر تعلیمی عرفانی را با مثنوی معنوی به کمال رساند، غزل عرفانی را نیز به چنان حدی از کمال ارتقا داد که غزلهای عرفانی سعدی، اگرچه در غزل عاشقانه، استاد بی‌بدیل ادب فارسی است و غزلهای شورانگیز عراقی، در جنب آن، چندان درخششی ندارند. چنان‌که غزلهای عرفانی شیرین مغربی و شاه نعمت‌الله ولی و حتی خاتم شاعران کهن، نورالدین عبدالرحمن جامی نیز در قیاس با غزلهای مولوی وزن چندانی ندارند. گرایش سعدی به عرفان که بخشی از غزلهای او را در کنار غزلهای عاشقانه‌اش رنگی از عرفان معتدل و مبتنی بر شریعت و زهد بخشیده‌است، راه را برای حافظ شیرازی در قرن هشتم‌ق هموار کرد، تا بتواند از تلفیق غزل عاشقانه و غزل عارفانه، که اولی به همت سعدی و دومی با مولوی در قرن هفتم‌ق به کمال رسیده بود، راه سومی در غزل فارسی پدیدآورد که به مدد استعداد و نبوغ خارق‌العاده‌اش با خود وی به کمال رسید، تا آنجا که از شاعران بسیاری که راه او را ادامه دادند، هیچ‌یک نتوانستند در عمق معنی و ظرافت و زیبایی صورت، به کمالی که او بدان دست یافته بود نزدیک شوند.
نمونه ای از غزل عرفانی مولانا:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| چه دانستم که این سودا مرا زین سان کند مجنون |  |  دلم را دوزخی سازد دو چشمم را کند جیحون |
| چه دانستم که سیلابی مرا ناگاه برباید |  |  چو کشتی ام دراندازد میان قلزم پرخون |
| زند موجی بر آن کشتی که تخته تخته بشکافد |  |  که هر تخته فروریزد ز گردش‌های گوناگون |
| نهنگی هم برآرد سر خورد آن آب دریا را |  |  چنان دریای بی‌پایان شود بی‌آب چون هامون |
| شکافد نیز آن هامون نهنگ بحرفرسا را |  |  کشد در قعر ناگاهان به دست قهر چون قارون |
| چو این تبدیل‌ها آمد نه هامون ماند و نه دریا |  |  چه دانم من دگر چون شد که چون غرق است در بی‌چون |
| چه دانم‌های بسیار است لیکن من نمی‌دانم |  |  که خوردم از دهان بندی در آن دریا کفی افیون |
شعر عرفانی > گلشن راز

اثر مشهور دیگری که دردوره سلطان ولد، پسر مولوی، در زمینه مثنوی تعلیمی عرفانی پدید آمد، منظومه کوچک «گلشن‌راز» شیخ محمود شبستری است که با دقت و ایجاز، مسائل مختلف عرفانی را دربارهٔ نفس، معرفت، کثرت عوالم، انسان و خدا، قدیم و محدث، کثرت و وحدت و بعضی اصطلاحات رمزی در شعر صوفیانه را بیان می‌دارد. این منظومه در عالم تصوف و عرفان شهرتی بسزا یافت و شروح متعددی بر آن نوشته شد که مشهورترین آنها «مفاتیح‌الاعجاز فی شرح گلشن راز»، اثر شمس‌الدین محمد لاهیجی است. شیخ محمود شبستری، علاوه بر گلشن‌راز، مثنوی دیگری به نام «سعادت‌نامه» دارد که در شناخت محیط و احوال شاعر بسیار مفید است.
در میان شاعران مشهوری که بعد از جامی در قرن نهم‌ق ظهور کردند، نام‌آورترین آنها صائب تبریزی (متوفی ۱۰۸۱ق) است که از او با عنوان شاه شاعر سبک هندی یاد می‌شود. او که یکی از پرشعرترین شاعران فارسی‌زبان است، از جمله کسانی است که غزلهایش تحت تأثیر حافظ با عرفان و حکمت درآمیخته است، بی‌آنکه با غزلهای حافظ از نظر استواری زبان، غنای موسیقایی و عمق اندیشه قابل قیاس باشد.
مگر آن‌ها اسب‌ها را خلاص نمی‌کنند؟

| مگر آن‌ها اسب‌ها را خلاص نمی‌کنند؟ | مگر آن‌ها اسب‌ها را خلاص نمی‌کنند؟ |
| --- | --- |
کارگردان: سیدنی پولاک
تهیه‌کننده: اروین وینکلر رابرت چارتف
فیلمنامه‌نویس: جیمز پو هوراس مک‌کوی
بر پایه: مگر آنها اسب‌ها را خلاص نمی‌کنند؟ اثر هوراس مک‌کوی
بازیگران: جین فوندا گیگ یانگ سوزانا یورک رد باتنز بانی بدیلیا بروس درن ال لویس آرت مترانو پال مانتی مج کندی
موسیقی: جانی گرین
فیلم‌بردار: فیلیپ اچ لاتروپ
تدوین‌گر: فردریک استاینکمپ
شرکت تولید: شرکت پخش رسانه‌ای آمریکا
توزیع‌کننده: سینه‌راما ریلیزینگ کورپوریشن
تاریخ‌های انتشار:  ۱۰ دسامبر ۱۹۶۹ (۱۹۶۹-۱۲-۱۰)  
مدت زمان: ۱۲۰ دقیقه
کشور: آمریکا
زبان: انگلیسی 
هزینهٔ فیلم: ۴٫۸۶ میلیون دلار
فروش گیشه: ۱۲٬۶۰۰٬۰۰۰ دلار
مگر آن‌ها اسب‌ها را خلاص نمی‌کنند؟ (انگلیسی: They Shoot Horses, Don't They?) یک فیلم درام به کارگردانی سیدنی پولاک است که در سال ۱۹۶۹ منتشر شد. از ویژگی‌های بارز این فیلم، استفاده از تکنیک آینده‌نمایی است که در آن سال‌ها چندان رایج نبود.
خلاصهٔ داستان

فیلم دربارهٔ افراد گوناگونی است که همگی سخت در تلاش هستند تا در یک مسابقه رقصِ استقامتی برنده شوند و یک ام سی فرصت‌طلب، آنها را ترغیب به رقابت می‌نماید.
بازیگران

جین فوندا
گیگ یانگ
سوزانا یورک
رد باتنز
بانی بدیلیا
بروس درن
ال لویس
پال مانتی
آرت مترانو
مج کندی
مایکل سارازین
جوایز

این فیلم نامزد دریافت ۹ جایزه اسکار در شاخه‌های گوناگون بود که در یک رشته برنده شد: گیگ یانگ جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را دریافت کرد.
همچنین این فیلم از یک لحاظ رکوردار است: بیشترین نامزدی دریافت جایزه اسکار (۹ اسکار)، بدون آنکه جایزه اسکار بهترین فیلم در میان آنان باشد.
از جوایز دیگر این فیلم به موارد زیر می‌توان اشاره نمود:
جایزه گلدن گلوب «بهترین بازیگر نقش مکمل مرد» (گیگ یانگ)
جایزهٔ بفتا برای «بهترین بازیگر نقش مکمل زن» (سوزانا یورک)
جایزهٔ حلقهٔ منتقدان فیلم نیویورک برای «بهترین بازیگر نقش اصلی زن» (جین فوندا)
جایزه هیئت ملی بازبینی فیلم برای «بهترین فیلم»
جایزهٔ گراند پریکس (انجمن منتقدان فیلم بلژیک)
جغرافیای شبه‌جزیره کره

شبه جزیره کره واقع در شرق آسیا منطقه‌ای با حدود ۲۱۰ هزار کیلومتر مربع است. این منطقه در سال ۱۹۵۰ به دو کشور کره جنوبی و کره شمالی تقسیم شد. در اینجا با جغرافیای سیاسی و محیطی شبه جزیره کره آشنا خوهیم شد.
علل تقسیم شبه جزیره کره

برای اطلاع بیشتر در اینباره به جدایی دو کره بنگرید.
این منطقه به دلیل شرایط جنگ جهانی دوم و اختلافات روسیه و آمریکا از هم جدا شدند.
جغرافیای محیطی

کره جنوبی
این کشور در شمال با کره شمالی مرز خاکی دارد و توسط دریای زرد در غرب دریای ژاپن در شرق و تنگه کره در جنوب احاطه شده است. این کشور به جز کره شمالی با هیچ کشور دیگری مرز خاکی ندارد.
کره شمالی
این کشور در جنوب با کره جنوبی در شمال با چین و در ناحیه شمال شرقی مرز کوچکی با روسیه دارد.
این کشور در شرق با دریای ژاپن و در غرب با خلیج کره و دریای زرد هم‌مرز است.
اب و هوا

کره جنوبی این کشور عمدتاً در نواحی مرکز و شرق و شمال شرقی دارای اب و هوای کوهستانی می‌باشد.
در غرب و جنوب ین کشور رطوبت‌های اب‌های اطراف باعث شرجی شدن هوا می‌شود و در تابستان این نواحی کره جنوبی دارای گرمای مرطوب می‌شود اما در نواحی کوهستانی تابستان‌های ملایم و زمستان‌های سرد و کوهستانی در این نواحی فراگیر خواهد شد. جزیره ججو-دو در جنوب غربی کره جنوبی و تنگه کره بلندترین نقطه این کشور را برخوردار است. ارتفاع قله این جزیره به ۱۹۵۰ متر می‌رسد.
کره شمالی
کره شمالی اغلب در نواحی مرکز شرق و جنوب دارای اب و هوای کوهستانی است و به همین علت این کشور یک کشور کوهستانی تلقی می‌شود. کوه‌ها در اغلب مناطق کره شمالی به صورت کم و بیش وجود دارند. در نواحی کرانه غربی و سواحل خلیج کره جلگه‌هایی وجود دارند و این منطقه دارای اب و هوای شرجی و معتدل است. در کرانه غربی کره شمالی زمستان‌های معتدل و تابستان‌های گرم و مرطوب حکمفرماست.
در سایر نواحی کوهستانی کره شمالی تابستان‌های معتدل و زمستان‌های بسیار سرد فراگیر است.
وسعت و مساحت

کره جنوبی
این کشور با ۹۸٬۴۸۴ هزار کیلومتر مربع صد و سومین کشور بزرگ جهان است و نسبت به همسایه شمالی خود یعنی کره شمالی کشوری کوچکتر محسوب می‌شود.
کره شمالی
این کشور با ۱۲۰٬۱۵۸ هزار کیلومتر مربع نود و سومین کشور بزرگ جهان است و نسبت به همسایه جنوبی خود کره جنوبی بزرگتر محسوب می‌شود و در مقایسه با دو همسایه دیگر خود یعنی چین و روسیه بسیار کوچک به حساب می‌آید.
روی هم رفته وسعت کلی شبه جزیره کره به بیش از ۲۱۰ هزار کیلومتر مربع می‌رسد.
فرهنگ

فرهنگ و آداب دو کشور با یکدیگر تفاوتی ندارد هر چند این دو کشور دو کشور جدا و مستقل هستند اما در زبان فرهنگ و نژاد یکی هستند. گرچه سیاست‌های دولت کره شمالی اجازه برپایی این آداب را در کره نمی‌دهد اما بلعکس در کره جنوبی این آداب کره‌ای به‌خوبی حفظ شده است.
نژاد مردمی این دو کشور یکسان و زبان رسمی و رایج در این کشورها زبان کره‌ای است.
دین رایج در کشور کره جنوبی به شرح زیر است:
۱-بی‌دین
۲-بودایی
۳-کنفوسیوسی
۴-مسیحیت کاتولیک
۵- سایر ادیان
دین رایج در کشورکره شمالی به شرح زیر است:
۱-بودایی
۲-کنفوسیوس
۳-مسیحیت
۴-چئوندی
۵-بی‌دین
۶-سایر ادیان
سیاست‌های دولتی و اقتصاد

کره جنوبی
کره جنوبی دومین رشد سریع اقتصاد در جهان را دارد و جز بیست اقتصاد برتر جهان و گروه بیست قرار دارد. پس از حمایت آمریکا از این کشور کره جنوبی به یکی از قدرت‌های اقتصادی جهان تبدیل شد و پیشرفت چشمگیری از نظر اقتصاد برای خود به ارمغان آورد.
پاک کوئن‌های اولین رئیس جمهور زن کره جنوبی در سال ۲۰۱۳ عهده دار ریاست جمهوری شد.
کره شمالی
اقتصاد کره شمالی یکی از بدترین اقتصادهای جهان را دارد و در مقایسه با کره جنوبی بسیار اوضاع اقتصادی وخیم تری دارد.
از قحطی بزرگ‌سال ۱۹۹۰ در کره شمالی هنوز پابرجاست و این کشور همواره با قحطی و کمبود مواد غذایی رو به رو است. اغلب تجارت این کشور با چین و روسیه و ایران است.
دولت کیم جونگ-اون یکی از سخت گیرانه‌ترین دولت‌های جهان است.
برای اطلاع بیشتر به کره شمالی بنگرید.
جمعیت

جمعیت کره جنوبی معادل با ۵۵ میلیون نفر است و از نظر تراک جمعیت جز بیست کشور پرتراکم جهان است.
جمعیت کره شمالی معادل با ۲۴ میلیون نفر است و از نظر تراکم جمعیت و با توجه به وسعت خاکی خود نسبت به کره جنوبی از جمعیت کمی برخوردار است.
سنگ‌نگاره‌ها و کتیبه‌های بئر حما

| 0 | 1 |
| --- | --- |
سنگ‌نگاره‌ای در بئر حما در عربستان سعودی: سنگ‌نگاره‌ای در بئر حما در عربستان سعودی
موقعیت در عربستان سعودی: موقعیت در عربستان سعودی
موقعیت: نجران، استان نجران، عربستان سعودی
مختصات: ۱۸°۱۴′۵۵″ شمالی ۴۴°۲۷′۰۶″ شرقی﻿ / ﻿۱۸٫۲۴۸۶۱°شمالی ۴۴٫۴۵۱۶۷°شرقی﻿ / 18.24861; 44.45167
اطلاعات بیشتر: اطلاعات بیشتر
مالکیت: دپارتمان باستان‌شناسی، عربستان سعودی
 سایت میراث جهانی یونسکو:  سایت میراث جهانی یونسکو
نام رسمی: منظره فرهنگی حما
گونه: فرهنگی
معیار: (iii)
تاریخ ثبت: ۲۰۲۱(۴۴مین کمیته میراث جهانی یونسکو)
شماره ثبت: 1619
 :  
 :  
سنگ‌نگاره‌ها و کتیبه‌های بئر حما (به عربی: منطقة حمی الثقافیة) محوطه‌ای باستانی همراه با کتیبه و سنگ‌نگاره‌ها در استان نجران در جنوب‌غربی عربستان سعودی و در حدود ۲۰۰ کیلومتری شمال شهر نجران است. این مجموعه خود شامل محوطه پارینه‌سنگی و دوران نوسنگی است که قدمت آنها به ۷۰۰۰ تا ۱۰۰۰ قبل از میلاد می‌رسد. با این حال برخی نمونه‌های این سایت با نمونه‌های یافت‌شده در یمن شباهت زیادی دارد.
این محوطه در ژوئیه سال ۲۰۲۱ به‌عنوان بخشی از منظره فرهنگی حما در میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
نگارخانه

سنگ‌نگاره رقاصان
منظره فرهنگی حما
سنگ‌نگاره کوه مواقیع
سنگ‌نگاره منشاف
سنگ‌نگاره شسعا
سنگ‌نگاره کوه حما