زیردریایی کی-۱۹
شرح حادثه در نخستین مأموریت رزمی

رهبران حزب کمونیست که کاملاً تحت تأثیر ایدیولوژی خود در تلاش بودند تا خود را در هر میدانی بر آمریکایی‌ها پیروز معرفی کنند، در حالیکه زیردریایی در کل چند سفر آزمایشی خود را با اختلال و مشکلات بسیار جدی سپری کرده بود، با اصرار خواستار اعزام زیر دریایی به مأموریت رزمی شدند. این درحالی بود که در حالت عادی زیر دریایی باید دستکم پیش از ورود بخدمت آخرین سفر آزمایشی خود را بدون هیچ مشکلی طی می‌کرد تا بتواند مجوز ورود بخدمت را کسب کند. تنها نکته مثبتی که کا-۱۹ از آن بهره می‌برد گروهی از بهترین دریانوردان شوروری بودند که برای خدمت در آن انتخاب شده و همگی دارای سوابق بسیار خوبی بودند، هرچند در هر بخش تعدادی از پرسنل کم بودند و زیر دریایی با ظرفیت استاندارد در بخش خدمه وارد خدمت نمی‌شد و نیروهای حاضر باید با تلاشی مضاعف آنرا اداره می‌کردند. در سی‌ام آوریل ۱۹۶۱ تمامی نیروهای زیردریایی را فرا خواندند و زیردریایی برای تحویل جنگ‌افزار هسته‌ای حرکت نمود. در مجموع ۱۳۹ نفر خدمه شامل افسران سلاح، مهندسان راکتور، افسران بخش اژدر، پزشک، و بخش خدمات شامل آشپز و چند افسر دیگر برای تحویل سلاح درخدمت بودند. چهارم ژوئیه زیر دریایی تحت فرماندهی ناخدا یکم نیکلای ولادیمیرویچ زاتایف که یکی از بهترین افسران نیروی دریایی بود پس از تحویل گرفتن سلاح هسته‌ای رهسپار اولین سفر رزمی خود گردید. اما گویی مشکلات زیردریایی تمامی نداشت و روز بعد از حرکت بسمت اقیانوس اطلس در حوالی آب‌های سرزمینی بریتانیا در بخش مخابرات کشتی به‌علت استفاده از مقاومت ۲۰ اهمی بجای مقاومت ۶۰ اهم در بخش کلید الکترونیکی و اختلاف پتانسیل چند عدد خازن بخش رادیو منفجر و علیرغم تلاش زیاد خدمه مخابرات زیردریایی تنها قادر به استفاده از فرکانس موج کوتاه شد و ارتباط خود را با پایگاه از دست داد. این مسئله در یک شناور رزمی به معنای این است که هیچ پشتیبانی از پایگاه نمی‌تواند دریافت کند و کاملاً خود مختار خواهد بود و باید تنها روی قابلیت‌ها و توان فرمانده خود حساب کند. در این حالت فرمانده دو راه پیش پای خود دارد، ادامه مأموریت بدون کمک و پشتیبانی پایگاه یا بسرعت باید به نزدیکترین پایگاه خودی مراجعه کند تا نسبتاً به تعمیر و رفع اختلال اقدام شود. فرمانده زاتایف با توجه به قابلیت‌های نیروهای تحت فرمانش و اینکه یک زیردریایی نوساز در اختیار دارد تصمیم به ادامه مأموریت گرفت و کا-۱۹ برای ادامه مأموریت رهسپار اقیانوس اطلس شمالی شد. در حوالی سواحل گرینلند زیر دریایی در حال دریانوردی بود که در ساعت ۴:۱۵ به وقت محلی ناگهان فشار در سیستم خنک‌کننده راکتور به صفر رسید درحالی که زیردریایی بر اثر حادثهٔ پیشین توان ارتباط راه دور خود را از دست داده بود و امکان ارتباط با مسکو و درخواست کمک را نداشتند. خدمه بخش راکتور به سرعت سیستم‌های کنترل اضطراری را فعال کردند و سوئیچ‌های اسکرام راکتور روشن شد ولی سیستم اضطراری هم بخاطر استفاده در حادثهٔ پیشین در زمان تست زیردریایی دچار رسوب‌گذاری و نقص فنی شده بود و با این اوصاف همچنان دمای راکتور در حال افزایش بود، متخصصان بخش راکتور فرایند تعادلی را قطع کردند اما با این وجود واکنش هسته‌ای در قلب آن قابل کنترل نبود و دما به سرعت در حال افزایش و گذشتن از ۱۰۰۰ درجه سانتیگراد بود. این درحالی بود که درجه اخطار و آخرین حد تحمل راکتور ۸۰۰ درجه سانتیگراد بود و مشکل دیگر این بود که جریان گردش اب قطع شده و آب در اطراف هسته به بخار تبدیل و تجمع بخار در حال ایجاد فشار به هسته و بدنهٔ راکتور بود و همین مسئله اگر بسرعت کنترل نمی‌شد باعث انفجار بدنهٔ راکتور می‌شد. تنها نکته مثبت مقاومت بالای جداره راکتور بود که در حال تحمل آن فشار بیسابقه بود. بلافاصله فرمانده تمامی نیروها را احضار و شروع به بررسی راهکارهای متفاوت کردند. یکی از افسران که یک دانش آموختهٔ مهندسی تأسیسات و بسیار خلاق بود، راهکاری را پیشنهاد داد که ظاهراً تنها راه حلی بود که جنبه عملی داشت. راهکار وی ایجاد یک شبکه لوله‌کشی و اتصال آن به بخش سیال خنک کنندهٔ راکتور بود. با این کار به صورت موقت بخار اب اضافی که سبب فشار به بدنه راکتور می‌شد از راه این شبکه دستی به خارج از زیردریایی منتقل و از انفجار پوستهٔ راکتور جلوگیری می‌شد. ولی مشکل دیگر عدم تأمین لباس‌های ایمنی هسته‌ای به‌علت کمبود آن در نیروی دریایی بود که خدمه برای ورود به اتاق راکتور نیازمند آن بودند اما زمانی برای تفکر نبود و زاتایف با نادیده گرفتن این مسیله سریعاً دستور داد شبکه لوله‌کشی دستی ایجاد و یکی از لوله‌های راکتور را قطع و آنرا به شبکه لوله‌کشی دستی متصل کنند. تمامی خدمه کشتی حتی پرسنل خدماتی شامل آشپزها و نظافتچی، افسران اژدر، مخابرات و خدمه موشکهای بالستیک مانند جوشکار هرکدام بدون توجه به میزان آلودگی تنها بفکر ایجاد شبکه دستی بودند. در همان هنگام دو ناوگروه هواپیمابر ایالات متحده (یواس‌اس انترپرایز (سی‌وی‌ان-۶۵) و یواس‌اس کروال (اس‌اس-۲۹۱)) که در حوالی اقیانوس اطلس در حال برگزاری یک رزمایش بودند زمانیکه با زیر دریایی معیوب شوروی مواجه شدند پیشنهاد کمک و اعزام متخصصان آمریکایی و تأمین پمپ جایگزین پمپ معیوب را دادند ولی زاتایف که بخوبی می‌دانست درصورت پذیرش پیشنهاد کمک امریکایی‌ها تمامی اسرار و نقص‌های پیشرفته‌ترین جنگ‌افزار اتحاد جماهیر شوروی لو می‌رود و از طرف دیگر هم به مجرد رسیدن به پایگاه خود به جرم همکاری با دشمن و خیانت تیرباران خواهد شد پیشنهاد کمک آنها را که یک تیم بسیار مجهز از متخصصان هسته‌ای را به همراه داشتند رد کرد و این باعث عصبانیت برخی از افسران مخالف طرح لوله‌کشی دستی شده بود؛ لذا زاتایف از بیم شورش افسران تمامی سلاحهای سبک و مهمات موجود در زیر دریایی را به دریا انداخت و تنها ۵ قبضه سلاح کمری را نگه داشت و به ۵ نفر از افسران معتمد خود سپرد. ناوگان ایالات متحده پس از آنکه متوجه شدند زیردریایی به‌علت نقص در سیستم ارتباطی تنها قادر به برقراری تماس رادیویی موج کوتا تا فاصلهٔ یک‌صد کیلومتری است موضوع را به شوروی انتقال دادند و شوروی بسرعت یکدستگاه زیردریایی دیزل را که در نزدیکی کا-۱۹ بود برای کمک اعزام کرد. پس از مهار مشکل و کنترل راکتور توسط خدمهٔ بخش راکتور و مهندسی تأسیسات که به آنها گفته نشده بود لباس‌هایشان قادر به مهار تشعشع نیست، زیردریایی در حالی به بندر منتقل شد که تمامی پرسنل آن آلوده به مواد رادیواکتیو شده بودند و خدمه بخش راکتور و مهندسی زیردریایی و افسر فرمانده آنها که جهت برش و جوشکاری با لباس‌های ناایمن وارد اتاق راکتور شده بودند اولین قربانیان این زیردریایی بودند که ظرف چند ماه بعد همگی فوت کردند و طی دو سال بعد نیز ۱۵ نفر از خدمه بخش‌های دیگر جان خود را در اثر عوارض ناشی از تشعشعات واپاشی هسته‌ای از دست دادند تا این زیر دریایی عنوان مستعار هیروشیمای شوروی را بخود بگیرد. در نهایت فداکاری و از خودگذشتگی خدمه از یک فاجعه زیست‌محیطی که در صورت خم شدن میله‌های سوخت هسته‌ای و انفجاری دوبرابر قدرت بمب هسته‌ای بکار رفته در هیروشیما به وقوع می‌پیوست جلوگیری کرد.