موسی
دیدگاه‌های دینی و ادبی > مسیحیت

درحالی که سایر کتب تنخ (غیر از تورات) اشارات خیلی کمی به موسی کرده‌اند، او در عهد جدید—بخش دوم کتاب مقدس مسیحی—نقش مهمی دارد و بیش از همهٔ شخصیت‌های تنخ از او نام برده شده‌است. در نظر پولس، موسی نمایندهٔ عهد کهنه است که عیسی با عهد جدیدی جایگزینش می‌کند. در اناجیل هم‌نوا، عیسی به عنوان موسای جدید که شریعتی نو می‌آورد توصیف شده‌است. به‌طور کلی، نویسندگان عهد جدید سعی دارند عیسی و/یا پیروانش را به عنوان جانشینان و مفسران مشروع تورات بنمایانند، گرچه دربارهٔ اهمیت تورات در جنبش عیسی متفق القول نیستند.
پولس در رسائل و نامه‌های خود به ندرت به موسی اشاره و عمدتاً او را به عنوان واسطهٔ اعطای تورات به اسرائیل یاد کرده‌است. پولس مجد و شکوه موسی در اعطای تورات به اسرائیل را با شوکت بیشترِ عهد جدیدِ مسیح مقایسه می‌کند. برای نمونه، در باب سوم نامهٔ دوم قرنتیان، پولس می‌گوید موسی هنگام فرود از کوه سینا با الواح تورات، مجبور بود چهرهٔ فروزان خویش را با حجابی بپوشاند تا با اسرائیلیان سخن گوید. پولس این شکوه پنهان عهد کهن را در مقابل شکوه آشکار و بی‌حجاب عهد جدید که توسط مسیح و روح‌القدس آورده شده، می‌یابد. علی‌رغم این تقابل، پولس موسی را کاملاً به کناری نمی‌نهد، بلکه او را به دید مثبتی به عنوان واسطهٔ عهدی الهی که وعدهٔ آمدن مسیح را داد، می‌داند. در باب دهم نامهٔ اول قرنتیان، پولس از «تعمید اسرائیل در موسی» به هنگام عبور از دریا می‌گوید و این موازی است با تعمید مسیحیان در مرگ و رستاخیز مسیح. پولس گاه به احکام یا داستان‌های تورات به عنوان وحی الهی اشاره می‌کند تا نکات مدنظر خود را توضیح دهد، اما غیر از آن، مسیح‌شناسی خاصی در قامت موسی ارائه نمی‌دهد.
تمام اشارات به موسی و داستان خروج در انجیل مرقس، در انجیل متی هم تکرار شده‌اند و مطالب جدیدی بدان افزوده شده‌است. متی، عیسی را موسایی دیگر می‌یابد، و این از همان آغاز هویداست: داستان ولادت عیسی به روایت متی الگویی مشابه با داستان تولد موسی در تورات دارد. حاکمی ستمگر [هرود ادومی در نقش فرعون] که از ظهور منجی قوم هراسان است، دستور به کشتار نوزادان می‌دهد و به همین دلیل، والدین عیسی به غربت در مصر می‌گریزند. در ادامه، تعمید عیسی برابر با گذر موسی از دریا، و چهل روز وسوسهٔ او در بیابان برابر با چهل سال سرگردانی موسی است. عیسی با موعظه سر کوه، در نقش شارعی جدید ظاهر می‌شود، مانند موسی که بالای کوه سینا شریعتی از خدا تحویل گرفت. عیسای متی مانند موسای تورات سه بار بالای کوه می‌رود: موعظه، تجلی و آخرین سخنانش با حواریون. بدین ترتیب عیسی، نبیِ موعودِ اسرائیل که موسی در تورات (تثنیه ۱۸:۱۵) وعده داده می‌شود. در متی، عیسی بسیار با فریسیان—گروهی از یهودی معاصرش—دربارهٔ تفسیر تورات بحث می‌کند و هر بار برنده می‌شود، تا بدان جا که فریسیان از مناظرهٔ بیشتر با او دوری می‌کنند. در این نقطه، عیسی می‌گوید «فریسیان بر کرسی موسی نشسته‌اند [به‌طور لغوی: غصب کرده‌اند].» مرگ این دو نیز شبیه به هم است؛ در اعتقادات وقت یهودیان گفته می‌شد موسی از بالای کوه به آسمان عروج کرده‌است و عیسی نیز از مرگ برمی‌خیزد، بالای کوه حواریونش را ملاقات و سپس عروج می‌کند.
اشارات انجیل یوحنا به موسی کمتر و اغلب با اشارات به احکام تورات همزمان است. در این انجیل، یهودیان مخالف عیسی «پیروان موسی» نامیده شده‌اند. عیسی ایشان را می‌گوید که موسی دربارهٔ من نوشته‌است و پیروان موسی باید مرا بپذیرند. در این انجیل، برخی عیسی را نبی موعودِ موسی در تثنیه می‌شناسند. ولی عیسای یوحنا عظیم‌تر از این پیامبر و نیز خود موسی است. در باب ششم این انجیل، عیسی خود را نان حقیقی از آسمان توصیف می‌کند و از تأمین مَنَ توسط موسی در بیابان فراتر می‌رود. او نان نمی‌دهد، خودش نان حقیقی است. نکتهٔ جالب اینکه فضای این دو داستان هم مشابه است: عیسی/موسی در بیابان اسرائیل را خطاب قرار می‌دهند. همچنین، راه رفتن عیسی روی آب—در مقایسه با شکافتن دریا توسط موسی—نشانهٔ برتری او نمایانده شده‌است. در نامه به عبرانیان، گفته شده خانه‌ای در بهشت هست که نشانهٔ قوم خدا—اسرائیل—است و در این خانه دو نفر منزلت دارند و اینان موسی و عیسی هستند. نامه به عبرانیان می‌گوید موسی عهد خود را با خون حیوانات مهر می‌کرد، لیک عهد مسیح با قربانی و مصلوب شدن خود او مهر شده‌است. نامه یهودا از نزاع میکائیل و شیطان بر سر جسد موسی نوشته‌است.
پدران کلیسا، شماری از نویسندگان و رهبران مسیحی قرون دوم تا هشتم میلادی، موسی را بسیار تحسین می‌کردند و الگویی از ایمان و پایداری می یافتندش که با فروتنی دعوت خدا را پذیرفت و با وجود سختی‌ها، ایمان استواری نشان داد. پدران کلیسا معتقد بودند داستان موسی بخش نخست روایتی است که در مسیح به اوج خود می‌رسد. تفسیر زندگی موسی و عهد عتیق برای پدران کلیسا البته مسائل خودش را هم داشت؛ فرقه‌هایی مسیحی مانند مرقیونیه و گنوسیه خدا و روایت عهد عتیق را رد می‌کردند و آن را جدا از خدای عیسای ناصری می‌دانستند. پدران کلیسا کنار گذاشتن عهد عتیق را درست نمی‌یافتند، چون عیسی خودش یهودی بود و به دفعات از آن‌ها نقل کرده‌است؛ لذا اینان با دیدگاهی به شکل «تصحیح و تحقق» به این نقدها پاسخ داده‌اند تا ارتباط میان موسی و مسیح را اثبات کنند. در این مطالب، موسی هم نقد و هم از ستایش شده‌است چون میان عهد قدیم و جدید رابطهٔ تنگاتنگی وجود دارد اما در عین حال عیسی از موسی برتر بود. به عنوان مثال، یوحنا کریسوستوم به عدم ورود موسی به ارض موعود به دلیل نافرمانی اشاره کرده و می‌گوید خدا نمی‌توانست موسی را ببخشد چون در آن صورت همهٔ اسرائیل نافرمان می‌شدند.