نبرد آزادی‌بخش سیونیک (۱۷۲۲–۱۷۳۰)
جنگ‌های آزادی بخش

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
: 
(چپ) بنای یادبود داویت بک. (راست) آرامگاه مخیتار اسپاراپت.: (چپ) بنای یادبود داویت بک. (راست) آرامگاه مخیتار اسپاراپت.
در سال ۱۷۲۲ میلادی شاه سلطان حسین از سلطنت خلع شد، پایتخت در تصرف افغان‌ها بود و عثمانی‌ها شهرهای مرزی ایران را به تصرف خود درآورده و سلسله صفویه در حال سقوط بود و در همان سال روس‌ها به سواحل غربی دریای خزر و شهرهای شمالی ایران لشکر کشید و به تصرف خود درآورد. روس‌ها نیز دیگر توجه خود را به شهرهای ساحلی دریای خزر معطوف داشته و ناحیه قره باغ را به فراموشی سپرده بودند. ملیک‌های قره باغ به
واختانگ ششم شاه گرجستان مراجعه کرده درخواست کردند فرماندهی سپاهیان آنان را نیز به عهده گیرد. شاه گرجستان نیز درخواست آن‌ها را پذیرفته و یکی از سرداران ارمنی خود را به نام داویت بک روانه آن سرزمین کرد. داویت بک در سال ۱۷۲۲ میلادی وارد قره باغ شد و موفق به جمع‌آوری ۶۰۰۰۰ سرباز گردید. برای فرماندهی نیروها از ملیک آوان خان یوزباشی و
آوان کاراپت کمک گرفت و خود با بخش عمده نیروها به طرف ناحیه کاپان عزیمت کرد و اردوی فرماندهی را برپا کرد.
در سال ۱۷۲۲ میلادی نیروهای شهر سیونی به فرماندهی داویت بک در کاپان علیه خان‌های ایران پیروز شدند و در اوایل سال ۱۷۲۳ میلادی یک حکومت خودمختاری به وجود آوردند. در اولین مرحله جنگ‌های آزادی بخش سال‌های ۱۷۲۲ تا ۱۷۲۴ میلادی مبارزه متوجه خان‌های گماشته شده از طرف ایران بود یکی از این خان ها؛ ارمنی، مسلمان شده به نام «ملیک باغر» بود که دستگیر و کشته شد. نیروهای عثمانی در بهار ۱۷۲۵ میلادی به سمت سیونیک حرکت کردند ولی موفق نبودند و در ماه ژوئن همان سال شکست سنگینی از نیروهای ارمنی خوردند. نیروهای عثمانی دوباره در اوایل سال ۱۷۲۶ میلادی به کاپان حمله کردند و پس از شکستن مقاومت ارمنی‌ها قسمت بزرگی از منطقه را تصرف کردند. داویت بک با نیروهای خود در دژ هالیدزور مستقر می‌شود. نیروهای داویت بک بعد از هفت روز در محاصره، در روز هفتم با خروج از قلعه دشمن خود را مورد حمله ناگهانی قرار می‌دهند و آن‌ها با دست پاچگی کشته‌های زیادی به جای گذاشته به فرار متوسل می‌شوند.
میکایل چامچیان در کتاب خود به نام «تاریخ ارمنی از آغاز جهان تا سال ۱۷۸۴» دربارهٔ نبرد هالیدزور می‌نویسد:
نیروهای عثمانی به قلعه نزدیک شده آن را زیر آتش توپ و گلوله قرار داد. قلعه نیز خاموش نماند بلکه جنگ دفاعی سختی انجام داد و هر روز چند نفر از نیروهای دشمن می‌کاست. در روز هفتم نیروهای عثمانی به قلعه حمله کردند و یک نوع ماشین‌هایی را مورد استفاده قرار می‌دادند که شکل نردبان داشته و در کنار دیوار قلعه قرار می‌دادند نا از حصارها بالا بروند. عملیات صبح زود شروع شد. بعد از هفت روز محاصره، مخیتار اسپاراپت، داویت بک و دِر-آودیس به همراه نیروی‌های خود که ۳۰۰ نفر بودند از قلعه خارج شدند. حمله خود را بر روی قدرت ضربه و ناگهانی بودن آن قرار داده بودند؛ حمله سهمگین علیه ضعیف‌ترین جناح دشمن قرار دادند که تاب مقاومت نیاوردند و فرار آنان آغاز شد که در حین فرار بسیاری از آنان کشته شدند.»
پس از پیروزی در نبرد هالیدزور که ۱۳۰۰۰ نفر از نیروهای دشمن کشته شدند؛ دومین ضربه سنگین را در تابستان و در شهر مغری بر نیروهای عثمانی متحمل کرد. نیروهای عثمانی شکست سنگینی خوردند و این پیروزی‌های بزرگ شخصیت داویت بک را بالاتر برده و شاه طهماسب دوم حکومت وی را به رسمیت شناخت و طی فرمانی او را «شاهزاده شاهزادگان» لقب داد و تصمیم به اتحاد با مبارزین سیونی علیه دولت عثمانی گرفت. در سال ۱۷۲۸ میلادی داویت بک بدرود حیات می‌گوید و مخیتار اسپاراپت رهبری نیروهای ارمنی را برعهده می‌گیرد ولی در بین سپاهیان ارمنی نفاق می‌افتد و به دو دستگی نیروها می‌انجامد و مخیتار اسپاراپت به نحو خائنانه‌ای در سال ۱۷۳۰ میلادی کشته می‌شود و در همین سال نیز نبرد آزادی بخش سیونیک دچار شکست می‌گردد.