stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
شیراز مینولا

| شیراز مینولا | شیراز مینولا |
| --- | --- |
Shiraz Minwalla at دانشگاه هاروارد: Shiraz Minwalla at دانشگاه هاروارد
زادهٔ: ۲ ژانویهٔ ۱۹۷۲ ‏(۵۲ سال) بمبئی
ملیت: هند
محل تحصیل: IIT, Kanpur (M.Sc.) دانشگاه پرینستون (پی‌اچ‌دی)
همسر: Ananya Dasgupta
فرزندان: 2
جوایز: جایزه مرکز بین‌المللی فیزیک نظری (۲۰۱۰) S.S. Bhatnagar Prize (2011) Infosys Prize (۲۰۱۳) جایزه بریکترو در فیزیک بنیادی (۲۰۱۴) TWAS Prize (۲۰۱۶)
پیشینه علمی: پیشینه علمی
شاخه(ها): نظریه ریسمان، فیزیک نظری
محل کار: Tata Institute of Fundamental Research، دانشگاه هاروارد
استاد راهنما: ناتان سیبرگ
دیگر راهنمایان دانشگاهی: اندرو استرامینجر، Spenta Wadia
دانشجویان دکتری: Matthew Headrick
تأثیر گرفته از: آشوک سان
 :  
شیراز مینولا (انگلیسی: Shiraz Minwalla؛ زادهٔ ۲ ژانویهٔ ۱۹۷۲) دانشمند در زمینه نظریه ریسمان اهل هند است.
وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جایزه مرکز بین‌المللی فیزیک نظری شده است.
هنریک پاراویان

| هنریک پاراویان | هنریک پاراویان |
| --- | --- |
نماینده دوره اولمجلس ملی جمهوری ارمنستان: نماینده دوره اولمجلس ملی جمهوری ارمنستان
دوره مسئولیت ۱۹۹۵ – ۱۹۹۹: دوره مسئولیت ۱۹۹۵ – ۱۹۹۹
فراکسیون: -
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۲۴ اوت ۱۹۴۷ ‏(۷۷ سال) کیروواکان (وانادزور کنونی)، جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان
ملیت: ارمنستان
حزب سیاسی: جنبش ملی پان‌ارمنی
هنریک ناپولئونی پاراویان (ارمنی: Հենրիկ Նապոլեոնի Պառավյան؛ زادهٔ ۲۴ اوت ۱۹۴۷) یک سیاستمدار اهل ارمنستان است که از تاریخ ۱۹۹۵ تا تاریخ ۱۹۹۹ سمت نمایندگی دوره اول مجلس ملی جمهوری ارمنستان را برعهده داشت.
زندگی‌نامه

در ۲۴ اوت ۱۹۴۷ در کیروواکان به دنیا آمد و از دانشگاه ملی علوم کشاورزی ارمنستان فارغ‌التحصیل شد.
الیزابت گاسکل

| الیزابت گاسکل | الیزابت گاسکل |
| --- | --- |
تصویر گاسکل در سال ۱۸۳۲ میلادی؛ گرفته شده توسط ویلیام جان تامسون: تصویر گاسکل در سال ۱۸۳۲ میلادی؛ گرفته شده توسط ویلیام جان تامسون
زاده: الیزابت استفنسون چلسی، لندن، انگلستان
درگذشته: هالیبورن، همپشایر، انگلستان
پیشه: نویسنده
زبان(ها): انگلیسی
ملیت: انگلیسی
دوره: ۱۸۴۸–۶۵
همسر(ها): ویلیام گاسکل
شریک(های) زندگی: نیکولاس گاسکل
الیزابت کلاگهورن گاسکل با نام خانوادگی اصلی استفنسن (به انگلیسی: Elizabeth Cleghorn Gaskell, née Stevenson) (۲۹ سپتامبر ۱۸۱۰ - ۱۲ نوامبر ۱۸۶۵)، بیش‌تر شناخته شده با نام سادهٔ خانم گاسکل رمان‌نویس و نویسنده داستان کوتاه انگلیسی عصر ویکتوریا بود. رمان‌های او به خوبی وضعیت اجتماعی طبقات مختلف مردم، به ویژه فقرا را، نشان می‌دهد؛ که دلیل اصلی شهرت کتاب‌های او نیز هست. گاسکل همین‌طور اولین زندگی‌نامه شارلوت برونته را با نام "زندگی شارلوت برونته" به رشته تحریر درآورد. معروف‌ترین رمان وی، کرانفورد، شرح زندگی افراد مختلفی در شهری به همین نام در انگلستان است.
نقاشی الیزابت گاسکل در سال ۱۸۵۱، توسط جورج ریچموند
واهاگن هاکوبیان

| واهاگن هاکوبیان | واهاگن هاکوبیان |
| --- | --- |
استانداران استان گغارکونیک: استانداران استان گغارکونیک
دوره مسئولیت رودیک قوکاسیان – استپان بارسقیان: دوره مسئولیت رودیک قوکاسیان – استپان بارسقیان
نماینده دوره اولمجلس ملی جمهوری ارمنستان: نماینده دوره اولمجلس ملی جمهوری ارمنستان
دوره مسئولیت ۱۹۹۵ – ۱۹۹۹: دوره مسئولیت ۱۹۹۵ – ۱۹۹۹
فراکسیون: -
 :  
اطلاعات شخصی: اطلاعات شخصی
زاده: ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۴۸ ‏(۷۶ سال) نوراتوس، شهرستان کامو، جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان
ملیت: ارمنستان
حزب سیاسی: کنشگر سیاسی مستقل
واهاگن وُلودیایی هاکوبیان (ارمنی: Վահագն Վոլոդյայի Հակոբյան؛ زادهٔ ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۴۸) یک سیاستمدار اهل ارمنستان است که از تاریخ ۱۹۹۵ تا تاریخ ۱۹۹۹ سمت نمایندگی دوره اول مجلس ملی جمهوری ارمنستان را برعهده داشت.
زندگی‌نامه

در ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۴۸ در نوراتوس به دنیا آمد و از دانشگاه ملی پلی‌تکنیک ارمنستان فارغ‌التحصیل شد.
بادبزن‌کرمان

| بادبزن‌کرمان محدودهٔ زمانی: پرمین تا ۰  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N      | بادبزن‌کرمان محدودهٔ زمانی: پرمین تا ۰  PreЄ Є O S D C P T J K Pg N      |
| --- | --- |
بادبزن‌کرمان، Serpulidae: بادبزن‌کرمان، Serpulidae
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
بالاشاخه:: چرخ‌زیان
شاخه:: کرم حلقوی
رده:: پرتاران
زیررده:: لمس‌پاداران
راسته:: کرم‌های کله‌بادبزن
تیره:: Serpulidae
بادبزن‌کرمان (نام علمی: Serpulidae) نام یک خانواده از راسته گردگیرسانان است.
شاه‌پسند درختچه‌ای (سرده)

«لانتانا» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، لانتانا (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| شاه‌پسند درختی | شاه‌پسند درختی |
| --- | --- |
گل‌هایه شاه‌پسند درختی: گل‌هایه شاه‌پسند درختی
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
دسته:: گیاهان گلدار
رده:: دولپه‌ای‌ها
راسته:: نعناسانان
تیره:: شاه‌پسندیان
سرده:: شاه‌پسند درختچه‌ای
گونه‌ها: گونه‌ها
 متن را ببینید:  متن را ببینید
شاه‌پسند درختچه‌ای تیره‌ای از گیاهان گلدار همیشه‌سبز، از راسته نعناسانان (Lamiales) و تیره شاه‌پسندیان (Verbenaceae) است که دارای ۱۵۰ گونه می‌باشد.
ساقه‌های آن خاردار و برگهایش تخمه مرغی و موج دار است.
میوه‌های آن سمی هستند. میوه‌ها و گل‌های آن حشرات و پرندگان را به خود جذب می‌کند. گل‌های آن قرمز-نارنجی و دورنگ هستند.
در افسانه‌ها آمده که گل شاه پسند برای خون‌آشام‌ها سمی و کشنده است.
گونه‌ها

دارای ۱۵۰ گونه‌است از جمله:
شاه‌پسند درختچه‌ای (Lantana camara)
شاه‌پسند زمین‌کِش (Lantana montevidensis)
شاه‌پسند ریزچین (Lantana rugulosa)
شاه‌پسند زیرفون‌برگ (Lantana tiliifolia)
شاه‌پسند سه‌برگچه (Lantana trifolia)
گل‌آذین‌های دورنگ
با گل‌آذین قرمز
شاه‌پسند زمین‌کِش
کالیستو برترامو

| کالیستو برترامو | کالیستو برترامو |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۸ اوت ۱۸۷۵ تورین، پادشاهی ایتالیا
درگذشت: ۳۰ سپتامبر ۱۹۴۱ (۶۶ سال) ویارجو، ایتالیا
ملیت: ایتالیایی
پیشه: هنرپیشه
سال‌های فعالیت: ۱۹۲۴ تا ۱۹۴۱ (سینما)
کالیستو برترامو (ایتالیایی: Calisto Bertramo؛ ‏ ۲۸ اوت ۱۸۷۵ – ۳۰ سپتامبر ۱۹۴۱) هنرپیشه اهل پادشاهی ایتالیا بود.
از فیلم‌هایی که وی در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به مسالینا اشاره نمود.
سوسک‌های کرگدنی

| سوسک‌های کرگدنی | سوسک‌های کرگدنی |
| --- | --- |
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: بندپایان
رده:: حشرات
راسته:: قاب‌بالان
زیرراسته:: سوسک‌های همه‌چیزخوار
فروراسته:: Scarabaeiformia
بالاخانواده:: اسکارابااویدئا
تیره:: سرگین‌چرخانان
زیرخانواده:: سوسک‌های کرگدنی MacLeay, ۱۸۱۹
طایفه (زیست‌شناسی)s: طایفه (زیست‌شناسی)s
 ۶-۸, see text:  ۶-۸, see text
سوسک‌های کرگدنی (نام علمی: Dynastinae) زیرخانواده‌ای از تیرهٔ سرگین‌چرخانان هستند. در بخش‌هایی از آسیا از این سوسک‌ها به عنوان حیوان خانگی استفاده می‌کنند.
برخی گونه‌ها

سوسک اطلس
گاوسوسک
سوسک سیاه آفریقایی
سوسک فیلی
سوسک کرگدنی پنج‌شاخ
سوسک کرگدنی ژاپنی
سوسک کرگدنی سه‌شاخ
سوسک مبارز
سوسک کرگدنی اروپایی
سوسک هرکول شرقی
سوسک هرکول غربی
سوسک هرکول
درخت ارس (قصه)

| درخت ارس | درخت ارس |
| --- | --- |
قصهٔ فولکلور: قصهٔ فولکلور
نام: درخت ارس
اطلاعات: اطلاعات
Aarne-Thompson grouping: ۷۲۰
کشور: آلمان
منتشرشده در: قصه‌های برادران گریم
درختِ ارس (به آلمانی: Von dem Machandelboom) یک افسانه آلمانی است که توسط برادران گریم در قصه‌های برادران گریم در سال ۱۸۱۲ منتشر شد. این داستان شامل مضامین کودک‌آزاری، قتل، آدمخواری و نمادگرایی مسیحی است و یکی از افسانه های تیره‌تر و بالغ‌تر برادران گریم است.
این داستان در دسته‌بندی آرنه–تامپسون-اوتر از نوع ۷۲۰ است. یکی دیگر از این داستان‌ها داستان انگلیسی درخت رز است، اگرچه جنسیت‌های درخت عرعر را برعکس می‌کند. درخت عرعر از الگوی رایج‌تر پسر بودن کودک مرده پیروی می کند..
بولشوی آشاپ

| بولشوی آشاپ> ویژگی‌های ظاهری | بولشوی آشاپ> ویژگی‌های ظاهری |
| --- | --- |
دهانه:  
 • مکان: رود ایرن
ویژگی‌های حوضه: ویژگی‌های حوضه
توالی: الگو:RIren
بولشوی آشاپ (انگلیسی: Bolshoy Ashap) یک رودخانه در سرزمین پرم کشور روسیه است.
مسابقه (ساینفلد)

مسابقه (به انگلیسی: The Contest) ۱۱ قسمت از فصل چهارم نمایش کمدی تلویزیونی ساینفلد است. این قسمت توسط لری دیوید نوشته شده و کارگردانی آن را تام کرونز انجام داده است. در ۱۸ نوامبر ۱۹۹۲ از ان بی سی پخش شده است. در این قسمت جری، جورج، الین و کریمر مسابقه ای برگزار می‌کنند تا مشخص کنند چه کسی می‌تواند طولانی‌ترین زمان را بدون خود ارضایی بگذراند.
از آنجایی که مدیران ان بی سی در آن زمان احساس می‌کردند که خود ارضایی جستار مناسبی برای یک نمایش پربیننده تلویزیونی نیست، کلمه «خودارضایی» هرگز در این قسمت استفاده نمی‌شود و به جای آن کلماتی دگری جایگزین آن شده‌اند. گزاره «سالار کاخ خودم» در این قسمت برای کسی استفاده می‌شود که در برابر خواست به خودارضایی خود ایستادگی می‌کند. این گزاره به تیکه کلامی در فرهنگ آمریکا رایج شده است.
لری دیوید توانست برای نویسندگی این قسمت برنده جایزه امی برای نویسندگی در یک سریال کمدی شود. در سال ۲۰۰۹ مسابقه در جایگاه نخست فهرست «۱۰۰ قسمت برتر تاریخ تلویزیون» ماهنامه تی وی گاید قرار گرفت.
یادداشت

↑  Master of my domain
پیوست

↑  "Seinfeld Season 4 Episodes". TV Guide. Retrieved 2 December 2021.
↑  Kytasaari, Dennis (2007-08-09). "Seinfeld (a Titles & Air Dates Guide)". epguides.com. Retrieved 2008-02-17.
↑  Fresh Air with Terry Gross, May 3, 2012: Interview with Julia Louis-Dreyfus; Interview with Steven Moffat; Review of the film "The Avengers.". National Public Radio (U.S.) WHYY, Inc. May 3, 2012. OCLC 958462148. Scroll down to 'View online' to hear the audio of the interview.
↑  Johnson, Jeff (2006-06-05). "Master of My Domain". The New York Times. Retrieved 2008-03-24.
↑  Marin, Rick (2000-07-16). "The Great And Wonderful Wizard of Odds". The New York Times. Retrieved 2008-03-24.
خانواده استثنایی

| خانواده استثنایی | خانواده استثنایی |
| --- | --- |
پوستر تبلیغاتی: پوستر تبلیغاتی
نام‌های دیگر: Although I Am Not a Hero
هانگول: 히어로는 아닙니다만
معنای لفظی: I'm Not a Hero
لاتین‌نویسی اصلاح‌شده: Hieoroneun animnidaman
مک‌کیون–ریشاور: Hiŏronŭn animnidaman
 :  
ژانر: فانتزی رمانتیک
سازنده: کانگ اون کیونگ
نویسنده: جو هوا می
کارگردان: جو هیون تک
بازیگران: جانگ کی یونگ چون وو هی گو دو شیم کیم کلودیا
موسیقی از: جونگ جه هیونگ
کشور سازنده: کره جنوبی
زبان اصلی: کره‌ای
شمار قسمت‌ها: ۱۲
تولید: تولید
تولیدکننده‌ها:  استوری اند پیکچرز مدیا  دراما هاوس استودیو  اس‌ال‌ال 
پخش: پخش
شبکهٔ اصلی: جی‌تی‌بی‌سی
انتشار اولیه: ۴ مه ۲۰۲۴ (۲۰۲۴-05-۰۴) – ۹ ژوئن ۲۰۲۴ (۲۰۲۴-06-۰۹)
وبگاه: وبگاه
خانواده استثنایی (انگلیسی: The Atypical Family; کره‌ای: 히어로는 아닙니다만) یک مجموعه تلویزیونی محصول کره جنوبی با بازی جانگ کی یونگ، چون وو هی، گو دو شیم و کیم کلودیا است. این مجموعه از ۴ مه تا ۹ ژوئن ۲۰۲۴، روزهای شنبه و یکشنبه ساعت ۲۲:۳۰ (کی‌اس‌تی) از جی‌تی‌بی‌سی پخش شد.
بازیگران > اصلی

جانگ کی یونگ در نقش بوک گی جو
چون وو هی در نقش دو دا هه
گو دو شیم در نقش بوک مان هوم
کیم کلودیا در نقش بوک دونگ هی
بازیگران > مکمل

پارک سو یی در نقش بوک این آه
ریو آبل در نقش گریس
اوه مان سوک در نقش اوم سون گو
چوی گوانگ روک در نقش نو هیونگ ته
علی دوانی

| علامه علی دوانی> اطلاعات شخصی | علامه علی دوانی> اطلاعات شخصی |
| --- | --- |
زاده: ۵ مهر ۱۳۰۸ خورشیدی
درگذشته: ۱۸ دی ۱۳۸۵ خورشیدی
قومیت: ایرانی
دوران: مورخ مسلمان
منطقه: دوان کازرون
مذهب: شیعه دوازده‌امامی
آثار معروف: نهضت روحانیون ایران
پیشه: دین - تاریخ اسلام
مرتبه: مرتبه
 تأثیرگذاران محمدحسین رجبی (پسر وی) :  تأثیرگذاران محمدحسین رجبی (پسر وی) 
 تأثیرپذیرندگان سید حسین طباطبایی بروجردی - سید روح‌الله خمینی :  تأثیرپذیرندگان سید حسین طباطبایی بروجردی - سید روح‌الله خمینی 
علی رجبی دوانی (زادهٔ ۵ مهر ۱۳۰۸ – درگذشته در ۱۸ دی ۱۳۸۵) نویسنده و محقق ایرانی بود که آثار متعددی در رابطه با اسلام و تاریخ اسلام نگاشته‌است.
تولد

علی دوانی به سال ۱۳۰۸ در قصبه دوان شش کیلومتری شمال کازرون به دنیا آمد.
تحصیلات

وی تحصیلات خود را در زادگاهش آغاز کرد در سال ۱۳۱۶ به آبادان رفته، در مدرسه فنی در رشته مکانیک مشغول به تحصیل شد. سال ۱۳۱۹ تحصیلات حوزوی خود را در نجف آغاز کرد و ازسید علی بهبهانی، سید ابوالقاسم خویی استفاده کرد و سال ۱۳۲۷ تحصیلات خود را در قم ادامه داد.
ورود به عرصه نویسندگی

وی از بدو ورود به حوزه علمیه قم نویسندگی را آغاز کرد. از وی مقالات متعددی نیز در شرح حال فقها و علما در مجلات دینی، به ویژه مجله مکتب اسلام چاپ شده‌است. تحصیلات عالی حوزوی را در درس خارج سید حسین طباطبایی بروجردی و سید روح‌الله خمینی دنبال کرد.
آثار

داستان‌های ما
مفاخر اسلام
نهضت دوماهه روحانیون
خاطرات من از استاد مطهری
سید رضی
شرح حال آیت الله سید علی بهبهانی
یادنامه شیخ طوسی
سیمای جوانان
نهضت روحانیون ایران (۱۰ مجلد)؛ ناشر: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۷ شمسی، ۵جلد، ۲۹۶۸صفحه، شابک: ۹۶۴–۶۱۹۶–۱۵–۲
سیاست‌ورزی

علی دوانی از شخصیت‌های هوادار نهضت خمینی بود وی پس از پایان قیام علما و مراجع به رهبری سید روح‌الله خمینی علیه تصویب لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، کتاب نهضت دوماهه روحانیون را به نگارش درآورد. در پی ادامه بازداشت سید روح‌الله خمینی بعد از سخنرانی روز عاشورا در اسفند ماه سال ۱۳۴۲، وی با دیگر علمای حوزه علمیه قم تلگراف اعتراض آمیزی به منصور نخست‌وزیر وقت مخابره کردند. در ۲۹ اسفند ۱۳۴۲ نامه سر گشاده‌ای از طرف جمعی از طلاب و فضلای حوزه علمیه قم دربارهٔ اجرا نشدن قوانین اسلامی و قانون اساسی کشور و پایان دادن به وضع سیاسی موجود و بازگشت سید روح‌الله خمینی به ایران به امیرعباس هویدا نوشته شد که دوانی یکی از امضاکنندگان آن نامه بود. در سال ۱۳۴۴ در سالگرد واقعه مدرسه فیضیه قم، در این مدرسه مراسم سوگواری برگزار شد که وی نیز در آن مجلس سخنرانی کوتاهی ایراد کرد. پس از تأسیس حسینیه ارشاد توسط مرتضی مطهری برای ایراد سخنرانی دعوت شد و در این مدت در اغلب جلسات روحانیت مبارز تهران شرکت کرد.
پس از انقلاب

پس از انقلاب ۱۳۵۷ وی به جمع‌آوری منابع تاریخی، اعلامیه‌ها و بیانیه‌ها همت گماشت. پس از گردآوری منابع، کتاب ۱۰ جلدی «نهضت روحانیون ایران» را در سال ۱۳۵۸ منتشر کرد که از آثار قابل توجه وی در زمینه تاریخ انقلاب اسلامی می‌باشد. وی علاوه بر تألیف، در مؤسسات آموزش عالی به تدریس تاریخ اسلام اشتغال داشت. از او بیش از شصت اثر منتشر شده‌است، کتاب «خاطرات من از استاد مطهری» حاوی نکاتی مغفول در تاریخ انقلاب اسلامی است.
درگذشت

وی در شامگاه روز دوشنبه ۱۸ دی ماه ۱۳۸۵ درگذشت و در حرم فاطمه معصومه به خاک سپرده شد.
فرزندان

دوانی در سال ۱۳۲۸ با یکی از نوادگان وحید بهبهانی ساکن نهاوند ازدواج کرد. و صاحب نه فرزند شد
محمد رجبی
محمدحسن رجبی
محمدحسین رجبی
محمدعلی رجبی
محمدباقر رجبی
فاطمه رجبی
معصومه رجبی
زهرا رجبی
مریم رجبی
شهلا صلح‌جو

شهلا صلح‌جو
دکتر شهلا صلح‌جو مدیر رصدخانه ابوریحان بیرونی در دانشگاه پهلوی (دانشگاه شیراز کنونی) از اولین زنان حرفه‌ای در عرصه ستاره‌شناسی در ایران است.
زبان آرامی

| زبان آرامی | زبان آرامی |
| --- | --- |
ܐܪܡܝܐ‎, ארמיא Arāmāyā: ܐܪܡܝܐ‎, ארמיא Arāmāyā
پراکنش:: هلال حاصل‌خیز
تبار:: آفروآسیاییزبان‌های سامیسامی غربیسامی مرکزیسامی شمال غربیزبان آرامی
زیرگروه‌ها::  آرامی شرقی آرامی غربی                  
ایزو ۲–۶۳۹ / ۵: arc
زبان شناسی: 12-AAA
گلاتولوگ: aram1259
گونه‌های نخستین: آرامی باستان (۹۰۰ تا ۷۰۰ پ. م) زبان آرامی  
زبان آرامی عضوی از زبان‌های سامی است که بیش از ۳٬۰۰۰ سال قدمت دارد.
زبان آرامی‌ها، زبان اداری امپراتوری‌ها و حتی کاهنان تمدن‌های سومر، آشور و بابل بوده‌است. زبان اصلی بخش عمده‌ای از کتاب‌های آسمانی دانیال و عزرا و زبان کتاب تلمود است. آرامی را زبان عیسی دانسته‌اند و امروزه هنوز زبان مادری اقلیت‌های کوچک متعددی است. امروزه تعدادی از جوامع که بیشتر آن‌ها آشوری هستند به زبان‌های آرامی نو تکلم می‌کنند. این زبان اکنون در حال انقراض محسوب می‌شود.[نیازمند منبع] اما زیر شاخه‌های آن که زبان‌های آشوری، عربی و عبری هستند هنوز رواج دارند.
آرامی از خانواده زبان‌های افرو آسیایی است و در میان زبان‌های متعدد این خانواده از زیر شاخه سامی محسوب می‌شود. آرامی قسمتی از گروه زبان‌های سامی شمال غرب است که همچنین شامل زبان کنعانی مثل زبان عبری می‌شود.
پراکنش

در سده ۱۲ پیش از میلاد گویشوران آرامی‌زبان به تدریج در نواحی جنوب ارمنستان تا کشورهای بیزانس (ترکیه امروزی) /پارس (ایران امروزی)/شام (سوریه امروزی) / لبنان /اردن/مصر و تمامی کشورهای خاورمیانه امروزی و بخشی از آسیای میانه مانند افغانستان و ترکمنستان ساکن شدند و یکی از زبان‌های مهم جهان مسیحیت را به وجود آوردند.[نیازمند منبع] در قرن ۱۴ پیش از میلاد این زبان در اوج خود بود و به بسیاری از کشورهای آسیای جنوب و جنوب شرقی، مانند هند، مالزی، اندونزی، تبت و همچنین بخش‌های از آفریقا و اروپای شرقی مانند اوکراین، بلغارستان، مجارستان، آلبانی، مقدونیه و یونان رسید.[نیازمند منبع]
از قرن ۱۵ قبل از میلاد به بعد چند شاخه از این زبان پدید آمد، که شامل بود از زبان سامی افرو، زبان عبری، زبان آسوری، زبان کنعانی که از آن‌ها زبان عبری در اردن فلسطین و مصر بسیار فراگیر شد.[نیازمند منبع]
گویش‌ها

آرامی زبانی واحد و انعطاف‌ناپذیر نیست و به دسته‌ای از زبان‌های مرتبط گفته می‌شود. تاریخ غنی، ادبیات وسیع و استفاده مجامع مذهبی مختلف از زبان آرامی باعث تنوع و گوناگونی این زبان شده‌ است. برخی گویش‌های آرامی متقابلاً فابل فهم هستند، درحالی‌که برخی دیگر این‌گونه نیستند. برخی زبان‌های آرامی اکنون تحت نام‌های دیگری شناخته شده هستند. برای مثال آشوری به زبان آرامی شرقی مجامع مسیحی گفته می‌شود. بسیاری از گویش‌ها به «شرقی» و «غربی» توصیف شده‌اند که مرز میان آن‌ها فرات یا اندکی غرب آن است. همچنین می‌توان مرزی را میان آن دسته از زبان‌های آرامی که اکنون زبان‌های زنده هستند (به نام «نوآرامی»)، آن دسته که اکنون به عنوان زبان ادبی استفاده می‌شوند و آن دسته که منقرض شده و اکنون تنها مورد علاقه دانشمندان هستند، قائل شد. تقسیم‌بندی ذیل را می‌توان برای زبان‌ها و گویش‌های مختلف آرامی استفاده کرد، درحالی‌که برای این قانون استثنائاتی هم یافت می‌شود: «امروزی»، «میانه»، «قدیم»، «شرقی» و «غربی».
ساختار نوشتاری

مقالهٔ اصلی: الفبای آرامی
ابتدایی‌ترین الفبای آرامی بر اساس رسم‌الخط فنیقی بوده‌است. با گذشت زمان، الفبای «مربعی» شکل آرامی شکل گرفت. فلسطینی‌های باستان و دیگر مردم ساکن در کنعان این الفبا را برای نوشتن زبان خود برگزیدند. اکنون این الفبا بیشتر به الفبای عبری شهرت دارد. این ساختار نوشتاری در کتب مقدس آرامی و دیگر نوشته‌های آرامی یهودیان استفاده شده‌است.
دیگر ساختار نوشتاری زبان آرامی توسط جوامع مسیحی ابداع شد: نوعی رسم‌الخط پیچ‌دار که به عنوان الفبای سوری (یکی از انواع الفبای سوری، سرتو) معروف است.
نوع کاملاً تغییریافته الفبای آرامی، الفبای مندایی، اکنون توسط منداییان استفاده می‌شود.
علاوه بر این نظام‌های نوشتاری، گونه‌های دیگری هم از الفبای آرامی در عهد باستان مورد استفاده گروه‌های مختلف بود: برای مثال نبطی‌ها در پترا و الفبای پالمیرنین در پالمیرا. در زمان‌های اخیر نیز تورویو (رجوع شود به آرامی شرقی جدید در زیر) اغلب با استفاده از گونه تغییر کرده‌ای از الفبای لاتین نوشته می‌شود.
تاریخچه

تاریخچه زبان آرامی به تفصیل در زیر نقل شده‌است. تاریخچه این زبان به سه دوره تقسیم شده‌است:
آرامی قدیم ۱۱۰۰ قبل از میلاد تا سال ۲۰۰) شامل:
آرامی مقدس در کتب مقدس عبری.
آرامی مسیح.
آرامی میانه (سال ۲۰۰تا سال ۱۲۰۰) شامل:
سوری ادبی.
آرامی تلمود، ترگم و میدراش.
آرامی مدرن (سال ۱۲۰۰ تا کنون) شامل:
بسیاری از گویش‌های رایج کنونی.
این طبقه‌بندی بر اساس طبقه‌بندی است که کلاس بییر * استفاده می‌کرد.
آرامی باستان

مقالهٔ اصلی: زبان آرامی باستان
بخش آرامی باستان بیش از ۱۳ قرن را به خود اختصاص می‌دهد. این دوره زمانی طولانی به این دلیل انتخاب شده‌است که تمامی گونه‌های آرامی که اکنون کاملاً منقرض شده‌اند در آن جای می‌گیرند. دوره آرامی قدیم واضحاً در حدود سال ۵۰۰ قبل از میلاد به پایان می‌رسد، یعنی زمانی که آرامی باستان (زبان آرامی‌ها) جای خود را به آرامی پادشاهی (زبان دولت‌های پادشاهی قدرتمند) می‌دهد. گویش‌های متعدد زبان آرامی قدیم زمانی برجسته می‌شوند که یونانی به عنوان زبان قدرت در منطقه جای آرامی را می‌گیرد.
آرامی باستان به آرامی آرامی‌ها از زمان پیدایش آن تا زمانی که به زبان میانجی رسمی در هلال حاصلخیز تبدیل شد گفته می‌شود. آرامی باستان زبان رسمی و دولتی در دمشق، حمص، ارواد بود.
آرامی باستان > آرامی باستان نخستین

نسخ خطی بسیاری دال بر اولین نمونه‌های استفاده از این زبان یافت شده‌است که به قرن ۱۰ قبل از میلاد بازمی‌گردد. این نسخه بیشتر اسناد دیپلماتیک میان دولت شهرهای آرامیان هستند. به‌نظر می‌رسد رسم‌الخط آرامی در این زمان بر اساس فینیقی باشد و در زبان نوشتار وحدت خاصی دیده می‌شود. احتمالاً پس از گذشت زمانی در نواحی شرقی آرام رسم‌الخط کامل‌تری جایگزین شد تا بتواند پاسخگوی نیاز آن زمان باشد.
در فاصله سال‌های ۹۳۵ تا ۹۶۷ (پیش از میلاد) تیگلت‌پیلسر دوم زبان آرامی را تبدیل به لینگوا-فرانکای کشور آشور و آن امپراتوری کرد.
آرامی باستان > آرامی باستان واپسین

از سال ۷۰۰ پ. م، این زبان در نقاط بسیاری پخش شد، اما یکدستی خود را از دست داد. گویش‌ها مختلفی در بین‌النهرین، بابل، فنیقیه و مصر پدیدار شد. با این حال اکدی بر روی آرامی در آشور تأثیر گذاشت و سپس بابلی بروی کار آمد. همانگونه که در دو پادشاه بخش ۱۸:۲۶ آمده‌است، حزقیا، پادشاه یهود با دیپلمات‌های آشوری به زبان آرامی سخن می‌گوید تا افراد عادی چیزی متوجه نشوند. در حدود سال ۶۰۰ پ. م پادشاه کنعان نامه خود به فرعون پادشاه مصر را به زبان آرامی می‌نویسد.
کلدانی یا «آرامی کلدانی» اصطلاحی عام برای آرامی مورد استفاده در سلسله خالدی بابل بود. این اصطلاح برای اشاره به آرامی مقدس بکار می‌رفت که به روش متاخر نوشته می‌شد. آن را نباید با
زبان مدرن کلدانی «نو آرامی» اشتباه گرفت.
آرامی باستان > آرامی سلطنتی

نام‌های دیگر: آرامی پادشاهی، آرامی امپراتوری، آرامی هخامنشی، آرامی رسمی، آرامی مقدس.
در حدود سال ۵۰۰ ق.م. بود که داریوش اول آرامی را به عنوان زبان رسمی نیمه غربی امپراتوری پارس متعلق به هخامنشیان انتخاب کرد. همزمان سیستم نوشتاری آرامی که تا آن زمان تنها در ساتراپی بزرگ بابیروش استفاده می‌شد تبدیل به ابزاری برای ارتباطات نوشتاری میان تمام ساتراپی‌ها با زبان‌های گوناگون در کشور پهناور هخامنشی شد. اشراف‌زادگان بابلی هنوز از گویش محلی آرامی شرقی برای اغلب کارهای خود استفاده می‌کردند، اما دستور داریوش پایه‌های زبان آرامی را تقویت کرد و محکم ساخت. زبان آرامی پادشاهی جدید تا حد زیادی استاندارد شده بود. رسم‌الخط آن بیشتر بر پایه ریشه‌های تاریخی بود تا گویش‌های گفتاری. همچنین اثرات اجتناب‌ناپذیر زبان پارسی باستان بر روی این زبان باعث وضوح و انعطاف‌پذیری آن شد. از آرامی پادشاهی گاهی به عنوان آرامی رسمی یا آرامی مقدس یاد می‌شود. قرن‌ها پس از سقوط سلسله هخامنشیان (در سال ۳۳۱ پ. م)، آرامی پادشاهی که داریوش آن را رسمی‌کرد هنوز هم زبان رایج منطقه بود.
از واژه «آرامی هخامنشی» برای توصیف آرامی پادشاهی استفاده می‌شود. اغلب، زمان استفاده از آرامی را، از ابتدای پادشاهی داریوش (از ۵۰۰ ق. م) تا حدود یک قرن پس از سقوط سلسله پادشاهی هخامنشیان در سال ۳۳۱ ق.م. می‌دانند. بسیاری از اسنادی که گویای وجود این‌گونه از آرامی است در مصر و به‌ویژه در الفانتین یافت شده‌اند. مشهورترین این اسناد در این میان کتاب 'Wisdom of Ahiqar' است که دربر گیرنده کلمات قصار و آموزنده می‌باشد و در سبک بیشتر به کتاب مقدس ضرب‌المثل‌ها شباهت داشت. آرامی هخامنشی تا حد زیادی به دیگر گونه‌های آرامی شباهت دارد و یافتن نمونه‌های کتبی آن بسیار سخت است. تنها با بررسی دقیق می‌توان کلمه‌ای قرضی از زبان محلی را در آن یافت.
آرامی باستان > زبان آرامی شرقی قدیم

گویش‌های ذکر شده در بخش آخر همگی از خانواده آرامی پادشاهی زمان هخامنشیان هستند. با این حال گویش‌های مختلف منطقه‌ای آرامی باستان واپسین در کنار دیگر زبان‌ها به حیات خود به عنوان زبان‌های ساده و گفتاری ادامه دادند. شواهد اولیه حیات این گویش‌ها را تنها می‌توان از طریق تأثیری که بر روی کلمات و اسامی گویش‌های استاندارد داشتند، دریافت. اما در قرن دوم پیش از میلاد|قرن BCE۲ بود که این گویش‌ها به زبان‌های نگارشی تبدیل شدند. این گویش‌ها همگی نشاندهنده گونه‌ای از زبان آرامی هستند که هیچ گونه وابستگی به آرامی پادشاهی نداشته و تمایزی آشکار را میان مناطق بین‌النهرین، بابل و شرق، سرزمین یهود، سوریه و غرب نشان می‌دهد.
در شرق گویش‌های آرامی پالمیرایی و آرامی آرساکید در زبان‌های منطقه‌ای ادغام شدند و زبان‌هایی را به‌وجود آوردند که ریشه در آرامی پادشاهی و آرامی منطقه‌ای داشتند. سال‌ها بعد آرساکید به زبان نیایش در مذهب مندایی، زبان مندایی| تبدیل شد. هنوز هم گویش وران این زبان در مناطقی از عراق و در خوزستان (ایران) زندگی و به این گویش تکلم می‌کنند.
در قلمرو حکومت اسرون به مرکزیت ادسا، بین‌النهرین|ادسا که در سال BCE۱۳۲ بنیان‌گذاری شد، گویش محلی زبان سوری|سوری قدیم به عنوان زبان رسمی برگزیده شد. در قسمت‌های بالایی منطقه دجله، در شرق مدیترانه بود که زبان آرامی رشد کرد که شواهد آن در هاترا، آشور و طور عبدین موجود است. تاتیان، نویسنده کتاب تعالیم دیاتسارون از سرزمین آشور آمده‌است و احتمالاً اثر خود (در سال (۱۷۲ بعد از میلاد را در شرق بین‌النهرین نوشته‌است، نه در سوریه یا یونان. در بابل، گویش منطقه‌ای بابلی قدیم c. 70 CE)) در جوامع یهودی استفاده می‌شد. این زبان به سرعت تحت تأثیر آرامی بابلی و تارگومی بابلی قرار گرفت.
آرامی باستان > زبان آرامی غربی قدیم

گویش‌های آرامی منطقه‌ای در غرب هم همان سرگذشتی را داشتند که برای این گویش‌ها در شرق رخ داد. آن‌ها را به راحتی می‌توان از گویش‌های شرقی و آرامی پادشاهی تشخیص داد. در این مناطق، آرامی در کنار گویش‌های کنعانی استفاده می‌شد و پس از چندی در قرن یکم پیش از میلاد جای فینیقی را گرفت. آرامی همچنین جای زبان زبان عبری را نیز به عنوان زبان گفتار در اوایل قرن چهارم پیش از میلاد گرفت.
بیشترین شواهد و مدارک از زبان آرامی غربی قدیم بر جای مانده‌است که در جوامع یهودی استفاده می‌شد و از آن با عنوان فلسطینی قدیمی یهودی یاد می‌شد؛ کهن‌ترین نمونه آن زبان اردنی شرقی قدیمی است که احتمالاً از منطقه کاسارا فیلیپی آمده‌است. این گویش در قدیمی‌ترین نسخه خطی اناچ (حدود ۱۷۰ پیش از میلاد) استفاده شده‌است. فاز بعدی مشخص در زبان در قرن دوم میلادی است و یهودی قدیم نام دارد. نمونه‌های آن را می‌توان در نسخه‌های خطی و نامه‌های شخصی، نقل قول‌های موجود در تلمود و رسیدهای قمران جستجو کرد. کتاب «جنگ یهود» نوشته جزفیوس اول که اکنون دیگر، نیز به زبان یهودی قدیم بوده‌است.
گروه‌های کافری که در سدهٔ یکم میلادی در شرق اردن زندگی می‌کردند نیز به گویش اردنی شرقی قدیم سخن می‌گفتند. این گویش‌ها بعدها گویش فلسطینی کافر قدیم نام گرفت؛ و رسم‌الخط آن هم به صورت شکسته بود و به سورس قدیم شباهت داشت. گویش فلسطینی مسیحی قدیم ممکن است از همان گویش کافری به‌وجود آمده باشد. این گویش احتمالاً در پس برخی از گرایش‌های آرامی شرقی بوده‌است که در تعالیم سوری قدیم شرقی دیده شده‌است (رجوع شود به پشیتا).