stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
سوریا (ایزد)
بررسی اجمالی

منشأ سوریا به شدت در ریگ ودا متفاوت است، به طوری که گفته می‌شود او توسط تعدادی از خدایان از جمله آدیتی‌ها، آدیتی، دیوس، میترا (ودایی)-وارونا، آگنی، ایندرا-سوما، ایندرا-وارونا، ایندرا-ویشنو، پوروشا، دهتری، آنگیرازها، و به‌طور کلی دواها همچنین آثارواودا اشاره می‌کند که سوریا از وریترا سرچشمه گرفته است.
او به ویژه در سنت‌های سائورا (هندوئیسم) و سنت اسمارته موجود در ایالات هند مانند راجستان، گجرات، مادیا پرادش، بیهار، مهاراشترا، اوتار پرادش، جارکند و اودیشا مورد احترام است.
پرستش سوریا که به عنوان یک خدای اولیه در هندوئیسم بیش از بسیاری از خدایان اولیه ودایی باقی مانده بود، در حدود قرن سیزدهم بسیار کاهش یافت، شاید در نتیجه تخریب معابد خورشید در شمال هند توسط مسلمانان. معابد خورشید جدید عملاً ساخته نشدند و برخی بعداً به خدای دیگری تغییر کاربری دادند. تعدادی از معابد مهم سوریا باقی مانده است، اما بیشتر آنها دیگر در حال عبادت نیستند. از جنبه‌های خاصی، سوریا تمایل دارد با خدایان برجسته ویشنو یا شیوا ادغام شود، یا به عنوان زیرمجموعه آنها دیده شود.
شمایل نگاری سوریا اغلب سوار بر ارابه ای که توسط اسب‌ها مهار شده است، به تصویر کشیده می‌شود که اغلب به تعداد هفت عدد که نشان دهنده هفت رنگ نور مرئی و هفت روز هفته است، به تصویر کشیده می‌شود. در دوران قرون وسطی، سوریا در روز همراه با شیوا در ظهر همراه با ویشنو در غروب همراه با برهما عبادت می‌شد.
خدای خورشید (سوریا)

در هندوستان خدای خورشید با نام سوریا شناخته می‌شود و یکی از مهم‌ترین خدایان «ودایی» محسوب می‌شود. این خدا از یکسو تجلی عظمت آتش الهی آگنی است و از دیگر سوی منبع و منشأ نور، گرما، حیات و معرفت است. نظارت سوریا به جهان با برج‌های دوازده‌گانه خورشید در طول سال نسبت دارد. سوریا مرکز عالم خلقت است که در مرز سپهرهای متفاوت قرار گرفته است. برفراز خورشید، افلاک غیر نورانی و غیر ظاهر قرار دارند که حوزه حکمرانی حاکم اعظم کائنات است و تحت آن کرات و سپهرهای ظاهر (چون ماه و زمین و دیگر سیارات) واقع شده‌اند. پس جایگاه خورشید حد اتصال دو مرتبه وجود (متجلی و نامتجلی) است و او نماینده هر دو وادی به‌شمار می‌رود. خورشید برای انسان بدوی قوی‌ترین عنصر وجود و مهربان‌ترین قوای طبیعت بوده و قاعدتاً می‌بایست جزو اولین خدایان و معبودان برای او بوده باشد. حیات و بقای انسان بدوی به حضور خورشید متکی بوده و لذا خورشید که منشأ نور، قدرت روحانی و قوای فکری و نیروهای طبیعی بوده نزدیکترین پدیده به ذات جاودانی الهی شمرده می‌شد.
هر آنچه که از آغاز تا انجام بوده و خواهد بود از خورشید نشأت گرفته. درجه تقدس خورشید گاه به مرتبه فرد اولیه می‌رسد و با قربانی کیهانی یکی می‌شود. پروردگار تولید نسل‌ها به خورشید تبدیل می‌شود و همه موجودات زنده از او متولد می‌گردند، او توسط انوار تابناک خود به غذا و غلات جان می‌بخشد، وقتی که خورشید طلوع می‌کند به ربع شرقی وارد می‌شود و بقای موجودات را به شعاع‌های خود تضمین می‌کند، آنگاه جهات غرب و جنوب و شمال و بالا و پایین را و هر آنچه که در میان آنهاست منور می‌سازد.
خورشید روح جهان است، منور بودن خورشید به نیروی بینایی تشبیه شده و او را چشم میترا، وارونا، آگنی و دیگر خدایان دانسته‌اند. سوریای هندی (خدای خورشید) گاه با هور ایرانی که چشمان اهورامزدا است مطابقت دارد. البته خورشید حیات بخش گاه نیز با صفت نابودکننده بیان شده، «در آخرالزمان خورشید همه جهان را خشک و از هستی ساقط می‌کند».
صفات ظاهری سوریا

در آئین هندو سه خورشید خدائی ودائی یعنی سوریا، سوینزی و یرسوت تبدیل به یک خدا و در سوریا یگانه می‌شوند. سوریا در آئین هندو خیرخواه انسان و نماد او صلیب شکسته‌ای است که نشانه بخشندگی است. او را کشنده اهریمنان می‌دانند. در خصوص صفات ظاهری خورشید (خدا) اشارات زیادی است و اکثر شمایل‌ها و تصاویر آنان بر اساس تجویز همین متون شکل می‌یابند.
خورشید (خدا) گیسوان و ریشی طلایی دارد. تمام وجود او حتی نوک ناخن‌هایش مشعشع و تاباناست چشمانش قهوه‌ای رنگ است او مرتبه ای ورای تمام شیاطین دارد. پس هر که وی را بشناسد و صفات او را دریابد خود به مرتبه‌ای رفیع تر از جایگاه کل شیاطین ارتقاء می‌یابد. گردن او به شکل صدف لاکپشت است او با دستبند و تاجی زرین خود را آراسته و از تابش آن زوایای آسمان منور می‌گردد.
خورشید دو بازوی بلند و یک بازوی کوتاه دارد (منظور شعاع‌های خورشید است) او چکمه‌های بلند به پا دارد و کمربند مرصع به کمر بسته. سوار بر ارابه ای از طلا در دل تاریکی سیر می‌کند و فانی و جاوید را در مکان‌های مناسب خویش قرار می‌دهد. ارابه سوریا یک چرخ دارد و توسط چهار یا هفت اسب مادیان کشیده می‌شود و گاهی نیز یک اسب هفت سر که در شعاع‌های نور محصور گشته‌اند، ارابه سوریا را پیش می‌برند و سوریا برگل نیلوفری بر فراز این ارابه زرین می‌نشیند.
ارابه ران خورشید آرونا به معنی سرخ‌فام نام دارد … او در جلوی سوریا بر روی ارابه می‌ایستد و جهان را از شدت خشم سوزنده خورشید در امان نگه می‌دارد. سوریا در معابدی که به معابد خورشید شهرت دارند عبادت می‌شود وفور سنگ درهند و رواج هنر حجاری موجب گشته که اکثر تندیس‌ها در سنگ‌های موجود در مناطق مختلف ساخته شوند و به همین خاطر اکثر تندیس‌های بجای مانده از سوریا از سنگ هستند.
معبد خورشید

مشهورترین معبد سوریا معبد خورشید کونارک است که یک میراث جهانی در اوریسا است. معماری معبد در قرن سیزدهم توسط سلسلهٔ گانگای شرقی ساخته شده و در یک مکان زیارتی از قبل موجود برای خدای سوریا ساخته شده است، یک ارابه بزرگ را با دوازده چرخ که هفت اسب آن را می‌کشد تقلید می‌کند. این معبد در سه تمثال سوریا را نشان می‌دهد که سورای بزرگ اصلی ویران شده و معبد در اثر حملات مکرر مسلمانان آسیب دیده است. به غیر از کونارک، دو معبد خورشید دیگر نیز در اوریسا وجود دارد که به نام معبد خورشید بیرانچی نارایان است.
معابد خورشید در بسیاری از مناطق هند، مانند گجرات و مُدهِرا وجود دارد. معابد مهم دیگر سوریا در معبد کاناکادیتیا (Kanakaditya) در کاشلی (Dist ratnagiri) - ماهاراشترا، نزدیک معبد معروف گلتاجی (Galtaji) در جیپور، راجستان و آسام یافت می‌شوند.
معبد خورشید آدیتیاپورام (Adithyapuram) یک معبد هندو است که در Iravimangalam در نزدیکی کادوتوروتی (Kaduthuruthy) در منطقه کوتایام در ایالت کرالا هند اختصاص داده شده به سوریا است. به عنوان تنها زیارتگاه سوریا در ایالت کرالا ذکر شده است.
معبد خورشید Martand در جامو و کشمیر توسط ارتشهای اسلامی تخریب شد. معبد سوریا در شمال هند که از آن بازمانده است، Kattarmal Surya mandir در شهرستان المورا، ایالت اوتاراکند است که توسط پادشاه کاتارمال (Kattarmal) در قرن دوازده ساخته شده است.
گوجرها اساساً پرستندهٔ خورشید بودند و برخی از معابد خورشید توسط آنها در دوره قرون وسطایی برپا شدند. معبد خورشید معروف به Jayaditya توسط پادشاه گوجر ناندیپوری، Jayabhatta II ساخته شده است. این معبد در کوتپیورا در نزدیکی کاپیکا در منطقه بهاروکاچا واقع شده است. معبد سوریای بهینمال معروف به معبد جاگاسوامی سوریا نیز در این دوره ساخته شد.
منظره پانورامیک معبد خورشید کونارک
خدای خورشید سوریا سوار بر گردون
چلیپای شکسته یا سواستیکا، از نمادهای سوریا است
معبد خورشید، مدهرا
امپیل پرام دایوم

Commune در Battambang Province, 23x15px|border |alt=|link= کامبوج
| Ampil Pram Daeum | Ampil Pram Daeum |
| --- | --- |
Commune: Commune
Province: Battambang Province
District: Bavel District
Villages: 8
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۷:۰۰+
امپیل پرام دایوم (به لاتین: Ampil Pram Daeum) یک منطقهٔ مسکونی در کامبوج است که در Battambang Province واقع شده‌است.
القریه

مکان در 23x15px|border |alt=|link= بحرین
| القریة اَلْقُرَیَّة | القریة اَلْقُرَیَّة |
| --- | --- |
روستا: روستا
القریةموقعیت در بحرین: القریةموقعیت در بحرین
مختصات: ۲۶°۱۲′۰۰″شمالی ۵۰°۲۷′۵۸″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۲°شمالی ۵۰٫۴۶۶°شرقی﻿ / 26.2; 50.466: مختصات: ۲۶°۱۲′۰۰″شمالی ۵۰°۲۷′۵۸″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۲°شمالی ۵۰٫۴۶۶°شرقی﻿ / 26.2; 50.466
استان: شمالیه
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۳+ (AST)
القریة (به عربی: القریة) یک منطقهٔ مسکونی در بحرین است که در شمالیه (بحرین) واقع شده‌است.
ونستهلی

city در 23x15px|border |alt=|link= هند
| Vanasthali | Vanasthali |
| --- | --- |
city: city
VanasthaliLocation in Rajasthan, India: VanasthaliLocation in Rajasthan, India
مختصات: ۲۶°۲۴′۳۰″شمالی ۷۵°۵۱′۵۴″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۴۰۸۳°شمالی ۷۵٫۸۶۴۹°شرقی﻿ / 26.4083; 75.8649: مختصات: ۲۶°۲۴′۳۰″شمالی ۷۵°۵۱′۵۴″شرقی﻿ / ﻿۲۶٫۴۰۸۳°شمالی ۷۵٫۸۶۴۹°شرقی﻿ / 26.4083; 75.8649
ایالت: راجستان
District: Tonk
جمعیت (2001): جمعیت (2001)
 • کل: ۶٬۶۷۶
زبان‌ها: زبان‌ها
 • رسمی: زبان هندی
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۵:۳۰ (IST)
ونستهلی (به انگلیسی: Vanasthali) یک زیستگاه انسانی در هند است که در Tonk district واقع شده‌است.
خصوصیات

ونستهلی ۶٬۶۷۶ نفر جمعیت دارد.
استان بنونتو

مکان در 23x15px|border |alt=|link= ایتالیا
| Province of Benevento | Province of Benevento |
| --- | --- |
فهرست استان‌های ایتالیا: فهرست استان‌های ایتالیا
  نشان:   نشان
Map highlighting the location of the province of Benevento in Italy: Map highlighting the location of the province of Benevento in Italy
Region: کامپانیا
Capital(s): بنونتو
Comuni: ۷۸
حکومت: حکومت
 • President: Aniello Cimitile
مساحت: مساحت
 • کل: ۲۰۷۱ کیلومتر مربع (۸۰۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۲): جمعیت (۲۰۱۲)
 • کل: ۲۸۶۴۶۴
 • تراکم: ۱۴۰/کیلومتر مربع (۳۶۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (CEST)
Postal code: ۸۲۰۱۰-۸۲۰۳۸
Telephone prefix: ۰۸۲۳, ۰۸۲۴
پلاک خودرو: BN
ISTAT: ۶۲
استان استان بنونتو (به ایتالیایی: Provincia di Benevento) از استان‌های کشور ایتالیا است. استان استان بنونتو در جنوب این کشور قرار دارد. مرکز این استان شهر بنونتو و زیرمجموعه ناحیه کامپانیا می‌باشد. مساحت این استان ۲٬۰۷۱ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۲۸۶٬۴۶۴ نفر است.
آکرهوس

مکان
| آکرهوس | آکرهوس |
| --- | --- |
 استان:  استان
قلعه آکرهوس در اسلوی امروز، از قرون وسطی همنام و مرکز منطقهٔ آکرهوس بود و تا سال ۱۹۱۹ در استان اصلی آکرهوس قرار داشت.: قلعه آکرهوس در اسلوی امروز، از قرون وسطی همنام و مرکز منطقهٔ آکرهوس بود و تا سال ۱۹۱۹ در استان اصلی آکرهوس قرار داشت.
  پرچمنشان:   پرچمنشان
استان آکرهوس در محدوده نروژ: استان آکرهوس در محدوده نروژ
 استان: آکرهوس
منطقه: شرق کشور
County ID: NO-02
مرکز اداری: اسلو
حکومت: حکومت
 • استاندار: Nils Aage Jegstad Høyre (2007–present)
مساحت: مساحت
 • کل: ۴۹۱۸ کیلومتر مربع (۱۸۹۹ مایل مربع)
 • خشکی: ۴۵۷۹ کیلومتر مربع (۱۷۶۸ مایل مربع)
 • رتبه: ۱۶( ۱٫۵ درصد از مساحت نروژ)
جمعیت (۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹): جمعیت (۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹)
 • کل: ۶۳۰٬۷۵۲ افزایش
 • رتبه: ۲ (۱۰٫۶۷ در صد از کشور)
 • تراکم: ۱۳۴/کیلومتر مربع (۳۵۰/مایل مربع)
 • Change (10 years): ۱۳٫۷٪
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۰۱ (CET)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۰۲ (CEST)
زبان رسمی: زبان رسمی نروژی(بوکمُل)
Income (per capita): 182,400 NOK
GDP (per capita): 228,868 NOK (۲۰۰۱)
GDP national rank: 3 (7.12% of country)
وبگاه: www.akershus.no
Data from Statistics Norway: Data from Statistics Norway
موقعیت آکرهوس در نروژ
آکرهوس(تلفظ [ˈɑ̂ːkəʂˌhʉːs]  ( گوش دهید))  (به نروژی: Akershus) یکی از استان‌های سابق نروژ است. این استان هم‌مرز با استان‌های هدمارک، اوپلاند، بوسکرود، اسلو و اوستفولد است و همچنین مرز کوتاهی با کشور سوئد (سرزمین ورملاند) دارد. آکرهوس با نیم میلیون جمعیت پس از اسلو دومین استان پرجمعیت در نروژ است. نام استان برگرفته از قلعه آکرهوس می‌باشد. سیستم اداری استان در اسلو واقع شده، اما خودِ اسلو بخشی از این شهرستان نیست.
آکرهوس یکی ازاستانهای نروژ بود. در سال ۲۰۲۰ با بوسکرود و اوستفولد ادغام شد و به بخشی از   استان ویکن، تبدیل شد. این ادغام بخشی از اصلاحات تقسیمات مناطق کشور بود که توسط  مجلس ملی نروژ در سال ۲۰۱۷ تصویب شده بود. آکرهوس هنوز در انتخاات پارلمانی  یک حوزه انتخابیه است.
بهرباغ

مکان
| بهر باغ | بهر باغ |
| --- | --- |
روستا: روستا
مختصات: ۲۷°۵۰′۱۶″ شمالی ۵۲°۲۰′۱۳″ شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۸۳۷۷۸°شمالی ۵۲٫۳۳۶۹۴°شرقی﻿ / 27.83778; 52.33694: مختصات: ۲۷°۵۰′۱۶″ شمالی ۵۲°۲۰′۱۳″ شرقی﻿ / ﻿۲۷٫۸۳۷۷۸°شمالی ۵۲٫۳۳۶۹۴°شرقی﻿ / 27.83778; 52.33694
استان: بوشهر
شهرستان: جم
بخش: بخش مرکزی
دهستان: جم
جمعیت: ۲۳۵۱ نفر (سرشماری ۹۵)
بهر باغ روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان جم استان بوشهر در جنوب ایران.
این روستا در دهستان جم قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت آن ۱۶۱۱ نفر ( ۴۳۹ خانوار ) است.
استان باحه

مکان
| استان باحه | استان باحه |
| --- | --- |
استان: استان
الباحة: الباحة
نقشه عربستان سعودی که استان باحه در آن مشخص شده‌است: نقشه عربستان سعودی که استان باحه در آن مشخص شده‌است
مرکز: الباحه
منطقه: ۷
حکومت: حکومت
 • فرماندار: مشاری بن سعود بن عبد العزیز آل سعود
مساحت: مساحت
 • کل: ۹۹۲۱ کیلومتر مربع (۳۸۳۱ مایل مربع)
جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰): جمعیت (سرشماری ۲۰۱۰)
 • کل: ۴۱۱۸۸۸
 • تراکم: ۴۲/کیلومتر مربع (۱۱۰/مایل مربع)
ISO ۳۱۶۶–۲: ۱۱
استان باحه (به عربی: الباحة) استانی در عربستان سعودی است. الباحه در جنوب این کشور در همسایگی استان عسیر واقع شده است.
ساکنان آن مسلمان اهل سنت
خصوصیات

مساحت این استان ۹۹۲۱ کیلومتر مربع و جمعیت آن بنا به سرشماری سال ۲۰۱۰ برابر با ۴۱۱٬۸۸۸ نفر می‌باشد. مرکز این استان شهر الباحه است.
اماکن

استان باحه دارای یک بازار معروف سنتی شناخته شده در شهر بلجرشی (به عربی: بلجرشي) می‌باشد با نام سوق السبت، به معنای «شنبه بازار». بازار بلجرشی بسیار قدیمی است و سن ناشناخته‌ای دارد. این بازار پس از نماز صبح بازمی‌گردد.
نگارخانه

وادی نیرا
آنتونی اسلتری

| آنتونی اسلتری | آنتونی اسلتری |
| --- | --- |
اسلتری در ۲۰۲۴: اسلتری در ۲۰۲۴
زادهٔ: ۹ نوامبر ۱۹۵۹ استون‌بریج، لندن، انگلستان
درگذشت: ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵ (۶۵ سال)
ملیت: بریتانیایی
پیشه(ها): بازیگر کمدین
سال‌های فعالیت: ۲۰۲۵–۱۹۸۲
آنتونی اسلتری (به انگلیسی: Tony Slattery؛ زادهٔ ۹ نوامبر ۱۹۵۹ – درگذشتهٔ ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵) یک بازیگر اهل بریتانیا بود. وی از سال ۱۹۸۲ میلادی تا پایان عمر مشغول فعالیت بود.
از جمله فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به دوستان پیتر اشاره کرد.
امپدرادو، شیلی

Town and Commune در Maule
| Empedrado | Empedrado |
| --- | --- |
Town and Commune: Town and Commune
  :   
Region: Maule
استان‌های شیلی: Talca
حکومت: حکومت
 • نوع: شهرداری
 • Alcalde: Gonzalo Tejos Perez
مساحت: مساحت
 • کل: ۵۶۴٫۹ کیلومتر مربع (۲۱۸٫۱ مایل مربع)
ارتفاع: ۴۵۱ متر (۱۴۸۰ فوت)
جمعیت (2012 Census): جمعیت (2012 Census)
 • کل: ۴٬۲۵۳
 • تراکم: ۷٫۵/کیلومتر مربع (۱۹/مایل مربع)
 • منطقه پرجمعیت شهری: ۲٬۴۹۹
 • محدوده روستایی: ۱٬۷۲۶
Sex: Sex
 • Men: 2,222
 • Women: 2,003
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۴ (CLT)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی -۳ (CLST)
کد منطقه: 56 + 71
وبگاه: Municipality of Empedrado
امپدرادو، شیلی (به اسپانیایی: Empedrado, Chile) یک سکونتگاه مسکونی در شیلی است که در استان تالکا واقع شده‌است.
خصوصیات

امپدرادو ۵۶۴٫۹ کیلومترمربع مساحت و ۴٬۲۵۳ نفر جمعیت دارد و ۴۵۱ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
القبه

مکان در 23x15px|border |alt=|link= لیبی
| Al Qubbah القبةEl Gubba, Quba | Al Qubbah القبةEl Gubba, Quba |
| --- | --- |
منطقه: برقه
استان‌های لیبی: استان درنه
جمعیت (2006): جمعیت (2006)
 • کل: ۲۴٬۶۳۱
منطقهٔ زمانی: ساعت هماهنگ جهانی + 2
القبة (به عربی: القبة ) یک منطقهٔ مسکونی در لیبی است که در برقه واقع شده‌است.
خصوصیات

القبة ۲۴٬۶۳۱ نفر جمعیت دارد.
آرامگاه کوروش بزرگ

| آرامگاه کوروش بزرگ | آرامگاه کوروش بزرگ |
| --- | --- |
نام: آرامگاه کوروش بزرگ
کشور: ایران
استان: فارس
شهرستان: پاسارگاد
بخش: پاسارگاد
اطلاعات اثر: اطلاعات اثر
نام‌های قدیمی: مسجد مادر سلیمان، مشهد مادر سلیمان، مشهد ام نبی
نوع بنا: ساختمان هرمی شکل از جنس سنگ آهک
سال‌های مرمت: بار اول در سال ۱۳۵۰ خورشیدی و بار دوم بین سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۷ خورشیدی
کاربری: آرامگاه
دیرینگی: ساخته شده قبل از سال ۵۲۹ پیش از میلاد مسیح
دورهٔ ساخت اثر: هخامنشی
بانی اثر: کوروش بزرگ
مالک فعلی اثر: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
اطلاعات ثبتی: اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت: ۱۹
تاریخ ثبت ملی: ۲۴ شهریور ۱۳۱۰ خورشیدی
اطلاعات بازدید: اطلاعات بازدید
وبگاه: 
  آرامگاه کوروش بزرگ  روی نقشه ایران ۳۰°۱۱′۳۸″شمالی ۵۳°۱۰′۰۲″شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۱۹۳۸۸۹°شمالی ۵۳٫۱۶۷۲۲۲°شرقی﻿ / 30.193889; 53.167222   :   آرامگاه کوروش بزرگ  روی نقشه ایران ۳۰°۱۱′۳۸″شمالی ۵۳°۱۰′۰۲″شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۱۹۳۸۸۹°شمالی ۵۳٫۱۶۷۲۲۲°شرقی﻿ / 30.193889; 53.167222   
آرامگاه کورش بزرگ مقبره کوروش دوم هخامنشی است، با بنایی بی‌پیرایه و معماری منحصربه‌فرد، که در فاصله حدود یک کیلومتری جنوب غربی کاخ‌های پاسارگاد قرار دارد. این بنا از همه سوی دشت مرغاب پیداست، به‌ویژه اگر از سمت جنوب غربی از راه باستانی گذر کنیم و از تنگه بلاغی وارد دشت شویم، نخستین چیزی که جلب توجه می‌کند آرامگاه کوروش است. این اثر در سال ۲۰۰۴ میلادی به عنوان زیر مجموعه پاسارگاد تحت شماره ۱۱۰۶ در میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.
آرامگاه کوروش تنها بنایی در پاسارگاد است که توصیف آن در منابع یونانی آمده‌است. از قدیمی‌ترین توصیف‌های مربوط به آرامگاه کوروش می‌توان به توصیف اریستوبولوس، یکی از همراهان اسکندر مقدونی در لشکرکشی‌اش به قلمرو هخامنشیان نام برد که توسط آریان در کتاب آناباسیس اسکندر بدین شکل ثبت شده‌است: قسمت‌های پایینی آرامگاه از سنگ‌هایی تشکیل شده بود که به شکل مربع بریده شده بودند و در کل یک قاعده مستطیلی شکل را تشکیل می‌دادند. بالای آرامگاه یک اتاق سنگی بود که یک سقف و یک در داشت و به قدری باریک بود که یک مرد کوتاه قد به‌سختی می‌توانست داخل اتاق شود. در داخل اتاق یک تابوت طلایی وجود داشت که پیکر کوروش را در داخل آن قرار داده بودند. یک نیمکت نیز با پایه‌هایی از طلا در کنار تابوت قرار داشت. یک پرده بابلی پوشش آن (احتمالاً نیمکت) بود و کف اتاق نیز با فرش پوشانده شده بود. یک شنل آستین‌دار و سایر لباس‌های بابلی روی آن قرار داشتند. شلوارها و جامه‌های مادی در اتاق یافت می‌شد، بعضی تیره و بعضی به رنگ‌های دیگر بودند. گردن‌بند، شمشیر، گوشواره‌های سنگی با تزیینات طلا و یک میز نیز در اتاق بودند. تابوت کوروش بین میز و نیمکت قرار داشت. در محوطه آرامگاه یک ساختمان کوچک برای روحانیون وجود داشت که وظیفه نگهداری آرامگاه کوروش را بر عهده داشتند.
در سال ۵۲۹ پیش از میلاد، کوروش به قبایل سکاها در آسیای مرکزی (شمال شرق ایران) حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد. وی را در این مقبره دفن کردند.
کتیبه‌های آرامگاه در منابع یونانی

آریان، استرابون و پلوتارک به تفصیل از مقبرهٔ کوروش سخن رانده‌اند. آریان نوشته‌است که روی آرامگاه کوروش نوشته‌ای به خط میخی پارسی باستان وجود داشت به این مضمون:
ای انسان، من کوروش پسر کمبوجیه هستم که شاهنشاهی پارس را بنیاد کردم و شاه (کل) آسیا بودم. پس به این آرامگاه و بر من رشک مبر.
این نوشته با اختلاف بسیار کمی توسط استرابون و پلوتارک نیز نقل شده‌است. اگرچه تحقیقات جدید درستی وجود چنین نوشته‌ای در آرامگاه کوروش را زیر سؤال برده‌است اما ساختار ساده و بدون تزئین بنا مضمون همین نوشته را منتقل می‌کند.
داندامایف معتقد است که جملهٔ «بر من رشک مبر» به‌وضوح دلالت دارد بر اینکه کتیبهٔ مزبور از آرامگاه کوروش اخذ نشده‌است، بلکه مولود افکار و خیالات واهی و بی‌اساس یونانیان است. به گفتهٔ وی در هیچ‌یک از کتیبه‌های هخامنشیان نظیر چنین مطلبی دیده نمی‌شود ولی از طرف دیگر «رشک می‌برم» غالباً بر سنگ آرامگاه‌های یونانی دیده می‌شود. وانگهی به نظر داندامایف اصلاً این عبارات مخالف تصور پارسیان قرن ششم (پیش از میلاد) دربارهٔ ناپایداری و عدم ثبات عظمت و بزرگی زمین است، درحالی‌که مؤلفان یونانی برای این مطلب اهمیت خاصی قائل‌اند.
استرابون متن کتیبهٔ دیگری در آرامگاه کوروش را به نقل از اُنِسیکْریت آورده‌است: «اینجا آرامگاه من کوروش شاهنشاه است». در روایت انسیکریت این کتیبه به دو زبان فارسی [باستان] و یونانی ولی هر دو به خط فارسی آمده بود. داندامایف مضمون و اسلوب این کتیبه را که خالی از نظرات فلسفی یونانیان است به آنِ کتیبه‌های سایر پادشاهان هخامنشی نزدیک می‌داند؛ ولی در وجودش — بدان نحو که توصیف شده‌است — تردید می‌کند. چه به عقیدهٔ وی به خط میخی نمی‌توان زبان یونانی را نوشت. به علاوه، او انسیکریت را با توجه به روایت‌هایش از عجایب هند، نظیر داستان اسب آبی و مارهایی به طول ۴ متر، راوی موثقی نمی‌داند. داندامایف در نهایت نتیجه می‌گیرد که از آنجایی که اغلب مؤلفان یونانی دربارهٔ کتیبه‌های منقوش بر روی مقبره کوروش مطالبی نگاشته‌اند، بر روی آرامگاه کوروش در پاسارگاد در واقع کتیبه‌هایی وجود داشته‌است؛ ولی این کتیبه‌ها اولاً مضمونشان نوع دیگری بوده‌است و در ثانی امکان دارد که آن‌ها در زمان کوروش تهیه نشده باشند، بلکه بعد از مرگ وی در دوران شاهنشاهی داریوش تدوین یافته باشند، زیرا معمولاً کتیبه‌های سنگ‌های آرامگاه پس از مرگ تنظیم می‌گردد.
توصیف آرامگاه در منابع یونانی

آریانوس در کتابش (آناباسیس) چنین آورده است:
بسترش را رواندازهای بابلی و زیراندازی از پوست‌های ارغوانی‌رنگ تشکیل می‌داد. بر روی بستر جامه‌ای پارسی و نیم‌تنه‌های کار بابل دیده می‌شد. آریستوبول می‌افزاید که در آنجا پای جامه‌های ماد و جامه‌هایی به الوان آبی، بنفش و الوان دیگر، طوق‌ها و شمشیرها و گوش‌واره‌های زر مرصع به سنگ‌های گرانبها نیز نهاده بودند. میزی نیز بود. بین میز و بستر، تابوت قرار داشت، که جسد کوروش در آن بود.
برخورد نارنجک‌دستی به آرامگاه

در ۳۰ اسفند ۱۳۹۱ و در لحظه تحویل سال ۱۳۹۲ درحالی‌که جمعیت زیادی در اطراف آرامگاه کوروش حضور داشتند، فردی ناشناس یک نارنجک دستی (ترقه) به دیواره پشت آرامگاه پرتاب کرد که لکهٔ سیاهی بر روی بنای آرامگاه به‌جای گذاشت. شخص مجرم در این ماجرا شناسایی نشد.
بازسازی آرامگاه

این آرامگاه دو بار، یکی در سال ۱۳۵۰ خورشیدی و بار دوم بین سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۷ خورشیدی مرمت و بازسازی شده‌است. بار اول عملیات مرمت به سرپرستی علی سامی (رئیس وقت مؤسسه باستانشناسی تخت جمشید) انجام شد و از ملات سیمان نیز جهت بازسازی بام آرامگاه استفاده شده بود. بازسازی‌های انجام گرفته در سال ۱۳۵۰ بیشتر به منظور آماده‌سازی آرامگاه کوروش جهت برگزاری جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران بود.
در بار دوم به گزارش خبرگزاری مهر، عده‌ای از کارشناسان میراث فرهنگی ادعا نموده‌اند که در جریان بازسازی سقف آرامگاه آسیب جدی دیده‌است. به ادعای یکی از این کارشناسان، مرمتگر این بنا مرمتگری را به‌طور تجربی آموخته‌است و در این زمینه تحصیلات علمی و دانشگاهی ندارد و پس از رفتن گروه متخصص ایتالیایی از تخت جمشید مسئولیت مرمت آرامگاه کوروش را بر عهده گرفته‌است. این کارشناس مدعی شده‌است که این مرمتگر در طول مرمت اشتباهاتی انجام داده که بیشترین آن مربوط به تخریب سقف آرامگاه است.
یکی دیگر از کارشناسان سازمان میراث فرهنگی نیز به خبرنگار مهر گفته‌است:
اگر عملیات مرمت سقف آرامگاه بر اساس شیوه‌های درست علمی صورت می‌گرفت باید دست کم این امر ۲ سال دیگر به پایان می‌رسید. این در حالی است که این امر یکماهه انجام شده و قسمتهایی از سنگ تاریخی مقبره با قدمت ۲۵۰۰ سال برداشته شده و سنگی جدید جایگزین آن شده‌است و این موضوع برای یک اثر تاریخی حکم مرگ را دارد.
کاوه فرخ نیز در برنامه میزگردی که توسط تلویزیون بخش فارسی صدای آمریکا در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۰۸ با حضور حسن راهساز، سرپرست تیم مرمت آرامگاه کوروش بزرگ، برگزار شده بود، مدعی شد که عملیات مرمت طبق اصول باستان‌شناسی انجام نشده‌است و این عملیات به آرامگاه صدمه رسانده‌است. وی خواستار شد که جهت روشن شدن موضوع تیمی از باستان‌شناسان مطرح ایرانی و خارجی مانند دیوید استروناخ، ریچارد فرای و دیگران از آرامگاه بازدید کارشناسی کنند، که مورد مخالفت راهساز به دلایل امنیتی قرار گرفت.
این در حالیست که دکتر محمد حسین طالبیان مدیر بنیاد پژوهشی پارسه پاسارگاد در این باره مدعی شده‌است که عملیات مرمت این اثر تاریخی با مسئولیت یکی از استادان و کارشناسان مرمت سنگ برجسته کشور و همکاری مرمتگران بومی شهرستان پاسارگاد فارس صورت گرفته و گزارش آن را نیز به یونسکو ارسال کرده‌ایم و اگر مشکلی در امر مرمت وجود داشت به‌طور حتم یونسکو این موضوع را به ما اعلام می‌کرد، اما چنین نشده‌است.
شهرام رهبر، تدوینگر طرح مرمت آرامگاه کوروش دربارهٔ دلیل شروع بازسازی آرامگاه در سال ۱۳۸۰ می‌گوید: دراواخر سال ۷۹ و اوایل سال ۸۰ نفوذ آب به سطوح دیواره و جاری شدن آن از سقف مشاهده شده‌است که به همین منظور در سال ۸۰ داربست فلزی چندمنظوره‌ای برای زیر پاقراردادن با امکان باربری برپا شد. به گفتهٔ وی، در نیمه دوم سال ۸۰ مطالعات مربوط به حفاظت و مرمت آرامگاه آغاز شده‌است که شکسته و فاسدشدن ملات‌های سیمانی، رویش درختچه‌ها، وجود ریشه‌های درخت انجیر وحشی، جابه‌جایی بلوک‌های سنگی و وجود درزهای باز از جمله مهم‌ترین مشکلات بام آرامگاه اعلام شده‌اند.
بازسازی آرامگاه > نماهایی از بازسازی آرامگاه - ماه مه ۲۰۰۶

این نگاره در ۳۰ اوت ۲۰۰۷ گرفته شده‌است.
بناهای مشابه

به نظر می‌آید که بنایی شبیه آرامگاه کوروش چه در ایران و چه در خارج پیش از ساختش وجود نداشته‌است،[نیازمند منبع] اگرچه بعدها بناهایی شبیه آن ساخته شده‌است.

گور دختر واقع در بخش مرکزی شهرستان دشتستان در استان بوشهر یکی از آثار تاریخی دورهٔ هخامنشی در ایران است که بسیار شبیه به آرامگاه کوروش بزرگ است. شاپور شهبازی معتقد بود که این گور به کوروش کوچک تعلق دارد.

همچنین آرامگاهی با شباهت بی‌نظیر به آرامگاه کوروش به نام تاش کوله یا مزار پارسی(pers mezari) در سارد وجود دارد که احتمالاً در دورانی که لیدی یکی از ساتراپهای شاهنشاهی هخامنشی بود، به تقلید از آرامگاه کوروش برای یکی از بزرگان پارسی یا لیدیایی ساخته شده‌است. این بنا در نزدیکی منطقۀ فوچا در ازمیر ترکیه قرار گرفته‌است و در بین افراد محلی به تاش کوله (به معنای برج سنگی) (به ترکی استانبولی: Taş Kule) معروف است. این بنا همانند آرامگاه کوروش بزرگ به شکل هرم است و برای ساخت آن از سنگ آهک استفاده شده‌است.

بنایی دیگری که شباهت زیادی به آرامگاه کوروش دارد و در دوران هخامنشیان به صورت ناتمام ساخته شده‌است، به تخت گوهر یا تخت رستم معروف است و در شهرستان مرودشت استان فارس، در نزدیکی بناهای نقش رستم و نقش رجب واقع است.

همچنین آرامگاه فردوسی در توس یکی از شاخص‌ترین بناهای مدرنی است، که شباهت زیادی به آرامگاه کوروش دارد.
گور دختر، ساخته شده در سال ۶۰۰ قبل از میلاد
آرامگاه فردوسی، ساخته شده در ۱۳۱۳ خورشیدی
ماکت بازسازی‌شده این بنا روبروی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال ۱۳۹۲
جشن نوروز

چند سالی است که در لحظه تحویل سال نو عده‌ای از ایرانیان برای برگزاری جشن نوروز و گرامیداشت یاد و خاطره کوروش بزرگ در آرامگاه وی گردهم جمع می‌شوند و به شادی و پایکوبی و گلباران آرامگاه بزرگ می‌پردازند. حضور گسترده جوانان در این مراسم در سال ۱۳۸۹ خورشیدی قابل توجه است. گستردن پرچم سه رنگ ایران و نهادن سبزه، هفت سین، نگاره اشو زرتشت، اوستا و خواندن گروهی سرود ای ایران، اوستاخوانی و شاهنامه‌خوانی از جمله برنامه‌های این جشن است.