دودمان‌های ایران
فهرست بر پایه قدمت > عصر خلافت

| نام | دوره (میلادی) | مؤسس | منطقه | مرکز |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| خلفای راشدین | ‎۶۳۲–۶۶۱ | محمد | خاور نزدیک و شمال آفریقا | مدینه و کوفه |  |  |  |  |  |
| در نیمهٔ اول قرن هفتم، جنبشی دینی (آخرالزمانی؟) تحت رهبری فردی به نام محمد در سرزمین حجاز شکل گرفت. پیروان محمد که «مؤمنان» نام داشتند، ابتدا مدینه و مکه را فتح کردند. سپس در سال ۶۳۲ یا ۶۳۴ به جنگ ایران و روم رفتند و شکستشان دادند. بر اساس منابع اسلامی — که همگی قرن‌ها بعد از مرگ محمد نوشته شده‌اند — محمد دو سال قبل از این جنگ‌ها درگذشته بود، ولی حداقل ۱۱ منبع غیر اسلامیِ معاصر و نیمه معاصرِ فتوحات، از محمد به عنوان رهبر مهاجمان یاد کرده‌اند. شاهنشاهی ساسانی در اثر این جنگ‌ها به‌طور کامل در سال ۶۵۱ سقوط کرد. بعد از مرگ محمد، چهار تن از بستگانش — ابوبکر، عمر، عثمان و علی — رهبری پیروانش را برعهده گرفتند. با قتل عثمان، دچار جنگ‌های داخلی شدند و علی هرگز نتوانست حکومت خود را تثبیت کند. او در نبرد صفین از معاویة به سال ۶۵۷ شکست خورد و چهار سال بعد توسط پیروان سابق خودش کشته شد. | در نیمهٔ اول قرن هفتم، جنبشی دینی (آخرالزمانی؟) تحت رهبری فردی به نام محمد در سرزمین حجاز شکل گرفت. پیروان محمد که «مؤمنان» نام داشتند، ابتدا مدینه و مکه را فتح کردند. سپس در سال ۶۳۲ یا ۶۳۴ به جنگ ایران و روم رفتند و شکستشان دادند. بر اساس منابع اسلامی — که همگی قرن‌ها بعد از مرگ محمد نوشته شده‌اند — محمد دو سال قبل از این جنگ‌ها درگذشته بود، ولی حداقل ۱۱ منبع غیر اسلامیِ معاصر و نیمه معاصرِ فتوحات، از محمد به عنوان رهبر مهاجمان یاد کرده‌اند. شاهنشاهی ساسانی در اثر این جنگ‌ها به‌طور کامل در سال ۶۵۱ سقوط کرد. بعد از مرگ محمد، چهار تن از بستگانش — ابوبکر، عمر، عثمان و علی — رهبری پیروانش را برعهده گرفتند. با قتل عثمان، دچار جنگ‌های داخلی شدند و علی هرگز نتوانست حکومت خود را تثبیت کند. او در نبرد صفین از معاویة به سال ۶۵۷ شکست خورد و چهار سال بعد توسط پیروان سابق خودش کشته شد. | در نیمهٔ اول قرن هفتم، جنبشی دینی (آخرالزمانی؟) تحت رهبری فردی به نام محمد در سرزمین حجاز شکل گرفت. پیروان محمد که «مؤمنان» نام داشتند، ابتدا مدینه و مکه را فتح کردند. سپس در سال ۶۳۲ یا ۶۳۴ به جنگ ایران و روم رفتند و شکستشان دادند. بر اساس منابع اسلامی — که همگی قرن‌ها بعد از مرگ محمد نوشته شده‌اند — محمد دو سال قبل از این جنگ‌ها درگذشته بود، ولی حداقل ۱۱ منبع غیر اسلامیِ معاصر و نیمه معاصرِ فتوحات، از محمد به عنوان رهبر مهاجمان یاد کرده‌اند. شاهنشاهی ساسانی در اثر این جنگ‌ها به‌طور کامل در سال ۶۵۱ سقوط کرد. بعد از مرگ محمد، چهار تن از بستگانش — ابوبکر، عمر، عثمان و علی — رهبری پیروانش را برعهده گرفتند. با قتل عثمان، دچار جنگ‌های داخلی شدند و علی هرگز نتوانست حکومت خود را تثبیت کند. او در نبرد صفین از معاویة به سال ۶۵۷ شکست خورد و چهار سال بعد توسط پیروان سابق خودش کشته شد. | در نیمهٔ اول قرن هفتم، جنبشی دینی (آخرالزمانی؟) تحت رهبری فردی به نام محمد در سرزمین حجاز شکل گرفت. پیروان محمد که «مؤمنان» نام داشتند، ابتدا مدینه و مکه را فتح کردند. سپس در سال ۶۳۲ یا ۶۳۴ به جنگ ایران و روم رفتند و شکستشان دادند. بر اساس منابع اسلامی — که همگی قرن‌ها بعد از مرگ محمد نوشته شده‌اند — محمد دو سال قبل از این جنگ‌ها درگذشته بود، ولی حداقل ۱۱ منبع غیر اسلامیِ معاصر و نیمه معاصرِ فتوحات، از محمد به عنوان رهبر مهاجمان یاد کرده‌اند. شاهنشاهی ساسانی در اثر این جنگ‌ها به‌طور کامل در سال ۶۵۱ سقوط کرد. بعد از مرگ محمد، چهار تن از بستگانش — ابوبکر، عمر، عثمان و علی — رهبری پیروانش را برعهده گرفتند. با قتل عثمان، دچار جنگ‌های داخلی شدند و علی هرگز نتوانست حکومت خود را تثبیت کند. او در نبرد صفین از معاویة به سال ۶۵۷ شکست خورد و چهار سال بعد توسط پیروان سابق خودش کشته شد. | در نیمهٔ اول قرن هفتم، جنبشی دینی (آخرالزمانی؟) تحت رهبری فردی به نام محمد در سرزمین حجاز شکل گرفت. پیروان محمد که «مؤمنان» نام داشتند، ابتدا مدینه و مکه را فتح کردند. سپس در سال ۶۳۲ یا ۶۳۴ به جنگ ایران و روم رفتند و شکستشان دادند. بر اساس منابع اسلامی — که همگی قرن‌ها بعد از مرگ محمد نوشته شده‌اند — محمد دو سال قبل از این جنگ‌ها درگذشته بود، ولی حداقل ۱۱ منبع غیر اسلامیِ معاصر و نیمه معاصرِ فتوحات، از محمد به عنوان رهبر مهاجمان یاد کرده‌اند. شاهنشاهی ساسانی در اثر این جنگ‌ها به‌طور کامل در سال ۶۵۱ سقوط کرد. بعد از مرگ محمد، چهار تن از بستگانش — ابوبکر، عمر، عثمان و علی — رهبری پیروانش را برعهده گرفتند. با قتل عثمان، دچار جنگ‌های داخلی شدند و علی هرگز نتوانست حکومت خود را تثبیت کند. او در نبرد صفین از معاویة به سال ۶۵۷ شکست خورد و چهار سال بعد توسط پیروان سابق خودش کشته شد. |  |  |  |  |  |
| بنی امیه سفیانیان | ‎۶۶۱–۶۸۳ | معاویة بن ابی‌سفیان | خاور نزدیک، شمال آفریقا و شمال هند | دمشق |  |  |  |  |  |
| معاویة، امیر شام، مانند عثمان از طایفهٔ اموی بود و به خونخواهی او علیه علی و پیروانش برخاست. معاویة به دلیل جنگ‌های طولانی علیه رومیان لشکری زبده داشت و برای شکست پیروانِ بادیه‌نشین علی در موقعیت مناسبی بود. شاخهٔ سفیانی بنی امیه بعد از یزید و معاویة دوم به پایان رسید. | معاویة، امیر شام، مانند عثمان از طایفهٔ اموی بود و به خونخواهی او علیه علی و پیروانش برخاست. معاویة به دلیل جنگ‌های طولانی علیه رومیان لشکری زبده داشت و برای شکست پیروانِ بادیه‌نشین علی در موقعیت مناسبی بود. شاخهٔ سفیانی بنی امیه بعد از یزید و معاویة دوم به پایان رسید. | معاویة، امیر شام، مانند عثمان از طایفهٔ اموی بود و به خونخواهی او علیه علی و پیروانش برخاست. معاویة به دلیل جنگ‌های طولانی علیه رومیان لشکری زبده داشت و برای شکست پیروانِ بادیه‌نشین علی در موقعیت مناسبی بود. شاخهٔ سفیانی بنی امیه بعد از یزید و معاویة دوم به پایان رسید. | معاویة، امیر شام، مانند عثمان از طایفهٔ اموی بود و به خونخواهی او علیه علی و پیروانش برخاست. معاویة به دلیل جنگ‌های طولانی علیه رومیان لشکری زبده داشت و برای شکست پیروانِ بادیه‌نشین علی در موقعیت مناسبی بود. شاخهٔ سفیانی بنی امیه بعد از یزید و معاویة دوم به پایان رسید. | معاویة، امیر شام، مانند عثمان از طایفهٔ اموی بود و به خونخواهی او علیه علی و پیروانش برخاست. معاویة به دلیل جنگ‌های طولانی علیه رومیان لشکری زبده داشت و برای شکست پیروانِ بادیه‌نشین علی در موقعیت مناسبی بود. شاخهٔ سفیانی بنی امیه بعد از یزید و معاویة دوم به پایان رسید. |  |  |  |  |  |
| آل زبیر | ‎۶۸۳–۶۹۲ | عبدالله بن زبیر | حجاز، بخش‌هایی از ایران، مناطق دیکر | مکه |  |  |  |  |  |
| شورشی ناموفق علیه بنی امیه توسط عبدالله بن زبیر که خودش را خلیفه نامید و بخش‌های وسیعی از قلمروی اموی را تحت سلطه داشت. از آل زبیر سکه‌هایی در بیشاپور فارس پیدا شده که بر روی آن‌ها نام محمد ضرب شده است؛ این اولین اشاره به محمد در اسناد اسلامی است که پیش از این غایب بود. | شورشی ناموفق علیه بنی امیه توسط عبدالله بن زبیر که خودش را خلیفه نامید و بخش‌های وسیعی از قلمروی اموی را تحت سلطه داشت. از آل زبیر سکه‌هایی در بیشاپور فارس پیدا شده که بر روی آن‌ها نام محمد ضرب شده است؛ این اولین اشاره به محمد در اسناد اسلامی است که پیش از این غایب بود. | شورشی ناموفق علیه بنی امیه توسط عبدالله بن زبیر که خودش را خلیفه نامید و بخش‌های وسیعی از قلمروی اموی را تحت سلطه داشت. از آل زبیر سکه‌هایی در بیشاپور فارس پیدا شده که بر روی آن‌ها نام محمد ضرب شده است؛ این اولین اشاره به محمد در اسناد اسلامی است که پیش از این غایب بود. | شورشی ناموفق علیه بنی امیه توسط عبدالله بن زبیر که خودش را خلیفه نامید و بخش‌های وسیعی از قلمروی اموی را تحت سلطه داشت. از آل زبیر سکه‌هایی در بیشاپور فارس پیدا شده که بر روی آن‌ها نام محمد ضرب شده است؛ این اولین اشاره به محمد در اسناد اسلامی است که پیش از این غایب بود. | شورشی ناموفق علیه بنی امیه توسط عبدالله بن زبیر که خودش را خلیفه نامید و بخش‌های وسیعی از قلمروی اموی را تحت سلطه داشت. از آل زبیر سکه‌هایی در بیشاپور فارس پیدا شده که بر روی آن‌ها نام محمد ضرب شده است؛ این اولین اشاره به محمد در اسناد اسلامی است که پیش از این غایب بود. |  |  |  |  |  |
| بنی امیه مروانیان | ‎۶۸۳–۷۵۰ | مروان بن حکم | خاور نزدیک، شمال آفریقا، اروپا و شمال هند | دمشق و حران |  |  |  |  |  |
| درحالی که به نظر می‌رسید دورهٔ اموی رو به اتمام است، مروان بن حکم — از اصحاب محمد و از اعضای طایفهٔ اموی — جانشین معاویة دوم شد. پسرش عبدالملک بن مروان شورش زبیریان را سرکوب کرد و سنگ بنای حکومت اسلامی و حتی دین رسمی اسلام را گذاشت. امروزه بسیاری از محققان جمع‌آوری و تثبیت قرآن را از اصلاحات عبدالملک محسوب می‌کنند. ورود سنت‌های ساسانی به دستگاه خلافت که در زمان عباسیان سرعت گرفت، در اواخر دورهٔ اموی آغاز شده بود. اگرچه اراضی خلافت را گسترش بسیار دادند، اما با مخالفت‌های دینی و اجتماعی روبرو شدند و نهایتاً در اثر جنبش سیاه‌جامگان در خراسان به رهبری ابومسلم خراسانی سقوط کردند. | درحالی که به نظر می‌رسید دورهٔ اموی رو به اتمام است، مروان بن حکم — از اصحاب محمد و از اعضای طایفهٔ اموی — جانشین معاویة دوم شد. پسرش عبدالملک بن مروان شورش زبیریان را سرکوب کرد و سنگ بنای حکومت اسلامی و حتی دین رسمی اسلام را گذاشت. امروزه بسیاری از محققان جمع‌آوری و تثبیت قرآن را از اصلاحات عبدالملک محسوب می‌کنند. ورود سنت‌های ساسانی به دستگاه خلافت که در زمان عباسیان سرعت گرفت، در اواخر دورهٔ اموی آغاز شده بود. اگرچه اراضی خلافت را گسترش بسیار دادند، اما با مخالفت‌های دینی و اجتماعی روبرو شدند و نهایتاً در اثر جنبش سیاه‌جامگان در خراسان به رهبری ابومسلم خراسانی سقوط کردند. | درحالی که به نظر می‌رسید دورهٔ اموی رو به اتمام است، مروان بن حکم — از اصحاب محمد و از اعضای طایفهٔ اموی — جانشین معاویة دوم شد. پسرش عبدالملک بن مروان شورش زبیریان را سرکوب کرد و سنگ بنای حکومت اسلامی و حتی دین رسمی اسلام را گذاشت. امروزه بسیاری از محققان جمع‌آوری و تثبیت قرآن را از اصلاحات عبدالملک محسوب می‌کنند. ورود سنت‌های ساسانی به دستگاه خلافت که در زمان عباسیان سرعت گرفت، در اواخر دورهٔ اموی آغاز شده بود. اگرچه اراضی خلافت را گسترش بسیار دادند، اما با مخالفت‌های دینی و اجتماعی روبرو شدند و نهایتاً در اثر جنبش سیاه‌جامگان در خراسان به رهبری ابومسلم خراسانی سقوط کردند. | درحالی که به نظر می‌رسید دورهٔ اموی رو به اتمام است، مروان بن حکم — از اصحاب محمد و از اعضای طایفهٔ اموی — جانشین معاویة دوم شد. پسرش عبدالملک بن مروان شورش زبیریان را سرکوب کرد و سنگ بنای حکومت اسلامی و حتی دین رسمی اسلام را گذاشت. امروزه بسیاری از محققان جمع‌آوری و تثبیت قرآن را از اصلاحات عبدالملک محسوب می‌کنند. ورود سنت‌های ساسانی به دستگاه خلافت که در زمان عباسیان سرعت گرفت، در اواخر دورهٔ اموی آغاز شده بود. اگرچه اراضی خلافت را گسترش بسیار دادند، اما با مخالفت‌های دینی و اجتماعی روبرو شدند و نهایتاً در اثر جنبش سیاه‌جامگان در خراسان به رهبری ابومسلم خراسانی سقوط کردند. | درحالی که به نظر می‌رسید دورهٔ اموی رو به اتمام است، مروان بن حکم — از اصحاب محمد و از اعضای طایفهٔ اموی — جانشین معاویة دوم شد. پسرش عبدالملک بن مروان شورش زبیریان را سرکوب کرد و سنگ بنای حکومت اسلامی و حتی دین رسمی اسلام را گذاشت. امروزه بسیاری از محققان جمع‌آوری و تثبیت قرآن را از اصلاحات عبدالملک محسوب می‌کنند. ورود سنت‌های ساسانی به دستگاه خلافت که در زمان عباسیان سرعت گرفت، در اواخر دورهٔ اموی آغاز شده بود. اگرچه اراضی خلافت را گسترش بسیار دادند، اما با مخالفت‌های دینی و اجتماعی روبرو شدند و نهایتاً در اثر جنبش سیاه‌جامگان در خراسان به رهبری ابومسلم خراسانی سقوط کردند. |  |  |  |  |  |
| بنی عباس | ‎۷۵۰–۱۵۱۷ | ابوالعباس سفاح | خاور نزدیک، شمال آفریقا و شمال هند | عمدتاً بغداد؛ همچنین کوفه، رقه و سامرا |  |  |  |  |  |
| خودشان را از نسل عباس عموی محمد می‌دانستند و چون از اهل بیت محمد بودند مشروعیت دینی داشتند که بنی امیه فاقدش بود. در صد سال اولیهٔ حکومتشان به‌طور مداوم با شورش علویان روبرو بودند و برای تثبیت ادعایشان علیه نوادگان علی، به سنت‌های حکومت الهی ایرانی روی آوردند. اگرچه جنبشی عرب بودند اما در خاک ایران آغاز شدند، در طی قرون بیشتر و بیشتر ایرانی شدند و انتقال پایتخت از دمشق به بغداد نیز نمود دیگری از این رویکرد است. سه قرن اول عباسی اوج تمدن اسلام قرون وسطی از نظر دینی، علمی و هنری بود که عناصر ایرانی، یونانی و بیزانسی واردش شدند. از قرن نهم، وحدت سیاسی خلافت متزلزل شد و مجبور شدند حکومت مناطق مختلف مثل ایران و مصر را به امیران وفادار اما خودگردان مثل طاهریان و سامانیان بدهند. حکومت مستقیم عباسی منحصر به عراق شد اما با ظهور آل بویهٔ شیعه همان را هم از دست دادند و دست نشاندگان آن‌ها شدند. با ظهور سلجوقیان اوضاع برای عباسیان رو به بهبود نهاد و قدرتشان تا حدی احیا شد اما حملهٔ مغول به یک‌باره امیدهایشان را بر باد داد. هولاکو خان، مستعصم آخرین خلیفهٔ عباسی در بغداد را به سال ۱۲۵۸ کشت. | خودشان را از نسل عباس عموی محمد می‌دانستند و چون از اهل بیت محمد بودند مشروعیت دینی داشتند که بنی امیه فاقدش بود. در صد سال اولیهٔ حکومتشان به‌طور مداوم با شورش علویان روبرو بودند و برای تثبیت ادعایشان علیه نوادگان علی، به سنت‌های حکومت الهی ایرانی روی آوردند. اگرچه جنبشی عرب بودند اما در خاک ایران آغاز شدند، در طی قرون بیشتر و بیشتر ایرانی شدند و انتقال پایتخت از دمشق به بغداد نیز نمود دیگری از این رویکرد است. سه قرن اول عباسی اوج تمدن اسلام قرون وسطی از نظر دینی، علمی و هنری بود که عناصر ایرانی، یونانی و بیزانسی واردش شدند. از قرن نهم، وحدت سیاسی خلافت متزلزل شد و مجبور شدند حکومت مناطق مختلف مثل ایران و مصر را به امیران وفادار اما خودگردان مثل طاهریان و سامانیان بدهند. حکومت مستقیم عباسی منحصر به عراق شد اما با ظهور آل بویهٔ شیعه همان را هم از دست دادند و دست نشاندگان آن‌ها شدند. با ظهور سلجوقیان اوضاع برای عباسیان رو به بهبود نهاد و قدرتشان تا حدی احیا شد اما حملهٔ مغول به یک‌باره امیدهایشان را بر باد داد. هولاکو خان، مستعصم آخرین خلیفهٔ عباسی در بغداد را به سال ۱۲۵۸ کشت. | خودشان را از نسل عباس عموی محمد می‌دانستند و چون از اهل بیت محمد بودند مشروعیت دینی داشتند که بنی امیه فاقدش بود. در صد سال اولیهٔ حکومتشان به‌طور مداوم با شورش علویان روبرو بودند و برای تثبیت ادعایشان علیه نوادگان علی، به سنت‌های حکومت الهی ایرانی روی آوردند. اگرچه جنبشی عرب بودند اما در خاک ایران آغاز شدند، در طی قرون بیشتر و بیشتر ایرانی شدند و انتقال پایتخت از دمشق به بغداد نیز نمود دیگری از این رویکرد است. سه قرن اول عباسی اوج تمدن اسلام قرون وسطی از نظر دینی، علمی و هنری بود که عناصر ایرانی، یونانی و بیزانسی واردش شدند. از قرن نهم، وحدت سیاسی خلافت متزلزل شد و مجبور شدند حکومت مناطق مختلف مثل ایران و مصر را به امیران وفادار اما خودگردان مثل طاهریان و سامانیان بدهند. حکومت مستقیم عباسی منحصر به عراق شد اما با ظهور آل بویهٔ شیعه همان را هم از دست دادند و دست نشاندگان آن‌ها شدند. با ظهور سلجوقیان اوضاع برای عباسیان رو به بهبود نهاد و قدرتشان تا حدی احیا شد اما حملهٔ مغول به یک‌باره امیدهایشان را بر باد داد. هولاکو خان، مستعصم آخرین خلیفهٔ عباسی در بغداد را به سال ۱۲۵۸ کشت. | خودشان را از نسل عباس عموی محمد می‌دانستند و چون از اهل بیت محمد بودند مشروعیت دینی داشتند که بنی امیه فاقدش بود. در صد سال اولیهٔ حکومتشان به‌طور مداوم با شورش علویان روبرو بودند و برای تثبیت ادعایشان علیه نوادگان علی، به سنت‌های حکومت الهی ایرانی روی آوردند. اگرچه جنبشی عرب بودند اما در خاک ایران آغاز شدند، در طی قرون بیشتر و بیشتر ایرانی شدند و انتقال پایتخت از دمشق به بغداد نیز نمود دیگری از این رویکرد است. سه قرن اول عباسی اوج تمدن اسلام قرون وسطی از نظر دینی، علمی و هنری بود که عناصر ایرانی، یونانی و بیزانسی واردش شدند. از قرن نهم، وحدت سیاسی خلافت متزلزل شد و مجبور شدند حکومت مناطق مختلف مثل ایران و مصر را به امیران وفادار اما خودگردان مثل طاهریان و سامانیان بدهند. حکومت مستقیم عباسی منحصر به عراق شد اما با ظهور آل بویهٔ شیعه همان را هم از دست دادند و دست نشاندگان آن‌ها شدند. با ظهور سلجوقیان اوضاع برای عباسیان رو به بهبود نهاد و قدرتشان تا حدی احیا شد اما حملهٔ مغول به یک‌باره امیدهایشان را بر باد داد. هولاکو خان، مستعصم آخرین خلیفهٔ عباسی در بغداد را به سال ۱۲۵۸ کشت. | خودشان را از نسل عباس عموی محمد می‌دانستند و چون از اهل بیت محمد بودند مشروعیت دینی داشتند که بنی امیه فاقدش بود. در صد سال اولیهٔ حکومتشان به‌طور مداوم با شورش علویان روبرو بودند و برای تثبیت ادعایشان علیه نوادگان علی، به سنت‌های حکومت الهی ایرانی روی آوردند. اگرچه جنبشی عرب بودند اما در خاک ایران آغاز شدند، در طی قرون بیشتر و بیشتر ایرانی شدند و انتقال پایتخت از دمشق به بغداد نیز نمود دیگری از این رویکرد است. سه قرن اول عباسی اوج تمدن اسلام قرون وسطی از نظر دینی، علمی و هنری بود که عناصر ایرانی، یونانی و بیزانسی واردش شدند. از قرن نهم، وحدت سیاسی خلافت متزلزل شد و مجبور شدند حکومت مناطق مختلف مثل ایران و مصر را به امیران وفادار اما خودگردان مثل طاهریان و سامانیان بدهند. حکومت مستقیم عباسی منحصر به عراق شد اما با ظهور آل بویهٔ شیعه همان را هم از دست دادند و دست نشاندگان آن‌ها شدند. با ظهور سلجوقیان اوضاع برای عباسیان رو به بهبود نهاد و قدرتشان تا حدی احیا شد اما حملهٔ مغول به یک‌باره امیدهایشان را بر باد داد. هولاکو خان، مستعصم آخرین خلیفهٔ عباسی در بغداد را به سال ۱۲۵۸ کشت. |  |  |  |  |  |
میان‌پرده‌های ایرانی: میان‌پرده‌های ایرانی
| آل دابویه گاوباریان | ‎۶۴۰–۷۶۱ | گیل گیلانشاه | گیلان، رویان و سواحل طبرستان | ساری |  |  |  |  |  |
| دودمانی از اسپهبدان ساسانی که از هجوم اسلام در پناه ماندند. اسپهبد خورشید به ابومسلم خراسانی در جنگ با منصور خلیفهٔ عباسی و به شورشیان زرتشتی در خراسان یاری رساند. به همین جهت عباسیان به طبرستان حمله و آل دابویه را نابود کردند. هرگز اسلام را نپذیرفتند و زرتشتی ماندند. | دودمانی از اسپهبدان ساسانی که از هجوم اسلام در پناه ماندند. اسپهبد خورشید به ابومسلم خراسانی در جنگ با منصور خلیفهٔ عباسی و به شورشیان زرتشتی در خراسان یاری رساند. به همین جهت عباسیان به طبرستان حمله و آل دابویه را نابود کردند. هرگز اسلام را نپذیرفتند و زرتشتی ماندند. | دودمانی از اسپهبدان ساسانی که از هجوم اسلام در پناه ماندند. اسپهبد خورشید به ابومسلم خراسانی در جنگ با منصور خلیفهٔ عباسی و به شورشیان زرتشتی در خراسان یاری رساند. به همین جهت عباسیان به طبرستان حمله و آل دابویه را نابود کردند. هرگز اسلام را نپذیرفتند و زرتشتی ماندند. | دودمانی از اسپهبدان ساسانی که از هجوم اسلام در پناه ماندند. اسپهبد خورشید به ابومسلم خراسانی در جنگ با منصور خلیفهٔ عباسی و به شورشیان زرتشتی در خراسان یاری رساند. به همین جهت عباسیان به طبرستان حمله و آل دابویه را نابود کردند. هرگز اسلام را نپذیرفتند و زرتشتی ماندند. | دودمانی از اسپهبدان ساسانی که از هجوم اسلام در پناه ماندند. اسپهبد خورشید به ابومسلم خراسانی در جنگ با منصور خلیفهٔ عباسی و به شورشیان زرتشتی در خراسان یاری رساند. به همین جهت عباسیان به طبرستان حمله و آل دابویه را نابود کردند. هرگز اسلام را نپذیرفتند و زرتشتی ماندند. |  |  |  |  |  |
| باوندیان | ‎۶۶۵–۱۳۴۹ | باو | ارتفاعات گیلان و طبرستان | فریم، ساری و آمل |  |  |  |  |  |
| از سلسله‌های شمال ایران که در چند شاخه برای هفت قرن دوام آوردند. از قباد اول ساسانی نسل می‌بردند. تا قبل از حملهٔ اسلام به طبرستان تاریخشان به خوبی روشن نیست. در همین زمان اسلام آوردند. از مخالفان امامان شیعهٔ زیدی در طبرستان بودند. توسط کیاییان مازندران منقرض شدند. | از سلسله‌های شمال ایران که در چند شاخه برای هفت قرن دوام آوردند. از قباد اول ساسانی نسل می‌بردند. تا قبل از حملهٔ اسلام به طبرستان تاریخشان به خوبی روشن نیست. در همین زمان اسلام آوردند. از مخالفان امامان شیعهٔ زیدی در طبرستان بودند. توسط کیاییان مازندران منقرض شدند. | از سلسله‌های شمال ایران که در چند شاخه برای هفت قرن دوام آوردند. از قباد اول ساسانی نسل می‌بردند. تا قبل از حملهٔ اسلام به طبرستان تاریخشان به خوبی روشن نیست. در همین زمان اسلام آوردند. از مخالفان امامان شیعهٔ زیدی در طبرستان بودند. توسط کیاییان مازندران منقرض شدند. | از سلسله‌های شمال ایران که در چند شاخه برای هفت قرن دوام آوردند. از قباد اول ساسانی نسل می‌بردند. تا قبل از حملهٔ اسلام به طبرستان تاریخشان به خوبی روشن نیست. در همین زمان اسلام آوردند. از مخالفان امامان شیعهٔ زیدی در طبرستان بودند. توسط کیاییان مازندران منقرض شدند. | از سلسله‌های شمال ایران که در چند شاخه برای هفت قرن دوام آوردند. از قباد اول ساسانی نسل می‌بردند. تا قبل از حملهٔ اسلام به طبرستان تاریخشان به خوبی روشن نیست. در همین زمان اسلام آوردند. از مخالفان امامان شیعهٔ زیدی در طبرستان بودند. توسط کیاییان مازندران منقرض شدند. |  |  |  |  |  |
| شروان‌شاهان | ‎۷۹۹–اوایل قرن هفدهم | یزید بن مزید | قفقاز | شماخی و باکو |  |  |  |  |  |
| سلسله‌ای عرب‌تبار بود که توسط یزید بن مزید تأسیس شد و نهایتاً توسط صفویان از بین رفت. عنوان شروان‌شاه احتمالاً به زمان ساسانیان بازمی‌گردد. | سلسله‌ای عرب‌تبار بود که توسط یزید بن مزید تأسیس شد و نهایتاً توسط صفویان از بین رفت. عنوان شروان‌شاه احتمالاً به زمان ساسانیان بازمی‌گردد. | سلسله‌ای عرب‌تبار بود که توسط یزید بن مزید تأسیس شد و نهایتاً توسط صفویان از بین رفت. عنوان شروان‌شاه احتمالاً به زمان ساسانیان بازمی‌گردد. | سلسله‌ای عرب‌تبار بود که توسط یزید بن مزید تأسیس شد و نهایتاً توسط صفویان از بین رفت. عنوان شروان‌شاه احتمالاً به زمان ساسانیان بازمی‌گردد. | سلسله‌ای عرب‌تبار بود که توسط یزید بن مزید تأسیس شد و نهایتاً توسط صفویان از بین رفت. عنوان شروان‌شاه احتمالاً به زمان ساسانیان بازمی‌گردد. |  |  |  |  |  |
| جستانیان | اواخر قرن هشتم تا قرن یازدهم | مرزبان بن جستان | دیلم | رودبار |  |  |  |  |  |
| اواخر قرن هشتم به عنوان «ملوک دیلم» در منابع پدیدار شدند. آخرین مطلبی که در تاریخ دربارهٔ ایشان وجود دارد این است که مطیع سلجوقیان بوده‌اند. | اواخر قرن هشتم به عنوان «ملوک دیلم» در منابع پدیدار شدند. آخرین مطلبی که در تاریخ دربارهٔ ایشان وجود دارد این است که مطیع سلجوقیان بوده‌اند. | اواخر قرن هشتم به عنوان «ملوک دیلم» در منابع پدیدار شدند. آخرین مطلبی که در تاریخ دربارهٔ ایشان وجود دارد این است که مطیع سلجوقیان بوده‌اند. | اواخر قرن هشتم به عنوان «ملوک دیلم» در منابع پدیدار شدند. آخرین مطلبی که در تاریخ دربارهٔ ایشان وجود دارد این است که مطیع سلجوقیان بوده‌اند. | اواخر قرن هشتم به عنوان «ملوک دیلم» در منابع پدیدار شدند. آخرین مطلبی که در تاریخ دربارهٔ ایشان وجود دارد این است که مطیع سلجوقیان بوده‌اند. |  |  |  |  |  |
| علویان طبرستان | ‎۸۶۴–۹۲۸ | داعی کبیر | طبرستان | آمل |  |  |  |  |  |
| از سادات زیدی بودند که به طبرستان مهاجرت کردند. آنجا دولتی تأسیس کردند که نخستین دولت شیعی در ایران است. | از سادات زیدی بودند که به طبرستان مهاجرت کردند. آنجا دولتی تأسیس کردند که نخستین دولت شیعی در ایران است. | از سادات زیدی بودند که به طبرستان مهاجرت کردند. آنجا دولتی تأسیس کردند که نخستین دولت شیعی در ایران است. | از سادات زیدی بودند که به طبرستان مهاجرت کردند. آنجا دولتی تأسیس کردند که نخستین دولت شیعی در ایران است. | از سادات زیدی بودند که به طبرستان مهاجرت کردند. آنجا دولتی تأسیس کردند که نخستین دولت شیعی در ایران است. |  |  |  |  |  |
| ساجیان | ‎۸۸۹–۹۲۹ | محمد بن ابوالساج | آذربایجان | مراغه و اردبیل |  |  |  |  |  |
| در اصل امیران عباسی در آذربایجان بودند و تبار سغدی داشتند ولی به لحاظ فرهنگی عرب بودند. تا آخر به عباسیان وفادار ماندند تا اینکه توسط امرای کرد و دیلمی منقرض شدند. | در اصل امیران عباسی در آذربایجان بودند و تبار سغدی داشتند ولی به لحاظ فرهنگی عرب بودند. تا آخر به عباسیان وفادار ماندند تا اینکه توسط امرای کرد و دیلمی منقرض شدند. | در اصل امیران عباسی در آذربایجان بودند و تبار سغدی داشتند ولی به لحاظ فرهنگی عرب بودند. تا آخر به عباسیان وفادار ماندند تا اینکه توسط امرای کرد و دیلمی منقرض شدند. | در اصل امیران عباسی در آذربایجان بودند و تبار سغدی داشتند ولی به لحاظ فرهنگی عرب بودند. تا آخر به عباسیان وفادار ماندند تا اینکه توسط امرای کرد و دیلمی منقرض شدند. | در اصل امیران عباسی در آذربایجان بودند و تبار سغدی داشتند ولی به لحاظ فرهنگی عرب بودند. تا آخر به عباسیان وفادار ماندند تا اینکه توسط امرای کرد و دیلمی منقرض شدند. |  |  |  |  |  |
| سلاریان | ‎قبل از ۹۱۶–حدود ۱۰۹۰ | محمد بن مسافر | دیلم، آذربایجان و اران | طارم و شمیران |  |  |  |  |  |
| سلسله‌ای دیلمی و مرتبط با جستانیان بودند و به مظفریان هم معروفند. آخرین خبر از ایشان در تاریخ دربارهٔ اطاعتشان از سلجوقیان است ولی محتملا توسط اسماعیلیان الموت از بین رفتند. | سلسله‌ای دیلمی و مرتبط با جستانیان بودند و به مظفریان هم معروفند. آخرین خبر از ایشان در تاریخ دربارهٔ اطاعتشان از سلجوقیان است ولی محتملا توسط اسماعیلیان الموت از بین رفتند. | سلسله‌ای دیلمی و مرتبط با جستانیان بودند و به مظفریان هم معروفند. آخرین خبر از ایشان در تاریخ دربارهٔ اطاعتشان از سلجوقیان است ولی محتملا توسط اسماعیلیان الموت از بین رفتند. | سلسله‌ای دیلمی و مرتبط با جستانیان بودند و به مظفریان هم معروفند. آخرین خبر از ایشان در تاریخ دربارهٔ اطاعتشان از سلجوقیان است ولی محتملا توسط اسماعیلیان الموت از بین رفتند. | سلسله‌ای دیلمی و مرتبط با جستانیان بودند و به مظفریان هم معروفند. آخرین خبر از ایشان در تاریخ دربارهٔ اطاعتشان از سلجوقیان است ولی محتملا توسط اسماعیلیان الموت از بین رفتند. |  |  |  |  |  |
| روادیان | ‎اوایل قرن دهم–۱۰۷۱ | محمد بن حسین روادی | آذربایجان | تبریز |  |  |  |  |  |
| احتمالا کردهای اصالتاً عرب بودند. اینان در ابتدا امیران عباسی بودند که با تضعیف ساجیان قدرت بیشتری یافتند. آخرینشان مملان بن وهسودان بود که توسط آلپ ارسلان سلجوقی خلع شد. | احتمالا کردهای اصالتاً عرب بودند. اینان در ابتدا امیران عباسی بودند که با تضعیف ساجیان قدرت بیشتری یافتند. آخرینشان مملان بن وهسودان بود که توسط آلپ ارسلان سلجوقی خلع شد. | احتمالا کردهای اصالتاً عرب بودند. اینان در ابتدا امیران عباسی بودند که با تضعیف ساجیان قدرت بیشتری یافتند. آخرینشان مملان بن وهسودان بود که توسط آلپ ارسلان سلجوقی خلع شد. | احتمالا کردهای اصالتاً عرب بودند. اینان در ابتدا امیران عباسی بودند که با تضعیف ساجیان قدرت بیشتری یافتند. آخرینشان مملان بن وهسودان بود که توسط آلپ ارسلان سلجوقی خلع شد. | احتمالا کردهای اصالتاً عرب بودند. اینان در ابتدا امیران عباسی بودند که با تضعیف ساجیان قدرت بیشتری یافتند. آخرینشان مملان بن وهسودان بود که توسط آلپ ارسلان سلجوقی خلع شد. |  |  |  |  |  |
| شدادیان | ‎۹۵۱–۱۱۷۴ | محمد بن شداد | اران و شرق ارمنستان | دوین، گنجه و آنی |  |  |  |  |  |
| شدادیان هم احتمالاً کرد بودند و با همسایگان غیرمسلمانشان مثل رومی‌ها، ارمنی‌ها و گرجی‌ها در جنگ‌های مداوم. با ظهور سلجوقیان مطیع آنان شدند و آخرین امرایشان توسط گرجی‌ها از بین رفتند. | شدادیان هم احتمالاً کرد بودند و با همسایگان غیرمسلمانشان مثل رومی‌ها، ارمنی‌ها و گرجی‌ها در جنگ‌های مداوم. با ظهور سلجوقیان مطیع آنان شدند و آخرین امرایشان توسط گرجی‌ها از بین رفتند. | شدادیان هم احتمالاً کرد بودند و با همسایگان غیرمسلمانشان مثل رومی‌ها، ارمنی‌ها و گرجی‌ها در جنگ‌های مداوم. با ظهور سلجوقیان مطیع آنان شدند و آخرین امرایشان توسط گرجی‌ها از بین رفتند. | شدادیان هم احتمالاً کرد بودند و با همسایگان غیرمسلمانشان مثل رومی‌ها، ارمنی‌ها و گرجی‌ها در جنگ‌های مداوم. با ظهور سلجوقیان مطیع آنان شدند و آخرین امرایشان توسط گرجی‌ها از بین رفتند. | شدادیان هم احتمالاً کرد بودند و با همسایگان غیرمسلمانشان مثل رومی‌ها، ارمنی‌ها و گرجی‌ها در جنگ‌های مداوم. با ظهور سلجوقیان مطیع آنان شدند و آخرین امرایشان توسط گرجی‌ها از بین رفتند. |  |  |  |  |  |
| دلفیان | ‎آغاز قرن نهم–۸۹۷ | عبدالعزیز بن ابودلف | جبال | کرج ابودلف |  |  |  |  |  |
| از امیران عرب عباسیان در جبال. نهایتاً توسط خود خلفا منقرض شدند. | از امیران عرب عباسیان در جبال. نهایتاً توسط خود خلفا منقرض شدند. | از امیران عرب عباسیان در جبال. نهایتاً توسط خود خلفا منقرض شدند. | از امیران عرب عباسیان در جبال. نهایتاً توسط خود خلفا منقرض شدند. | از امیران عرب عباسیان در جبال. نهایتاً توسط خود خلفا منقرض شدند. |  |  |  |  |  |
| آل بویه | ‎۹۳۲–۱۰۶۲ | سه پسر بویه، خاصه علی بن بویه | شمال، غرب و جنوب ایران؛ عراق | شیراز، ری و بغداد |  |  |  |  |  |