ارمنی های اوکراین
تاریخچه > عصر جدید

«سیمئون (سیمون) لهاتسی» (وقایع نگار مشهور ارمنی قرن هفدهم)، در کتابش به نام «یادداشت‌های سفر»، ۱۶۰۸–۱۶۱۹ می‌نویسد:
«ارمنی‌های لویو» زبان ارمنی را نمی‌دانند، اما به زبان لهستانی و کیپچاک، یعنی به زبان تاتاری صحبت می‌کنند. گفته شده که ارمنی‌ها محلی از آنی (شهر باستانی) نقل مکان کردند. به گفته مورخان، آنها به دو دسته تقسیم شدند: یکی به فئودوسیا و آکرمان آمدند و تا کنون [نوادگان] آنها در ساماتیا (استانبول) زندگی و به زبان ارمنی صحبت می‌کردند. گروه دیگر به آنکارا و از آنجا به لهستان نقل مکان کردند. در سال ۱۷۷۸، گروه بزرگی از ارمنیان کریمه قلمرو امپراتوری عثمانی را ترک کردند و در روسیه، در شهر روستوف-نا-دونو ساکن شدند. با این حال، بیست سال پس از الحاق کریمه به روسیه، به دعوت دولت روسیه، بسیاری از شهرک نشینان به آنجا بازگشتند و گروه‌های جدیدی نیز از ترکیه به کریمه نقل مکان کردند.
یکی از مراکز مهم سکونت ارمنی‌ها کامیانتس-پودیلسکیی بود (در قرن شانزدهم ۳۰۰ خانواده ارمنی در آنجا زندگی می‌کردند) که در آن ارمنی‌ها قاضی خاص خود را داشتند. سکونتگاه‌های ارمنی‌ها در کی‌یف، لوتسک، هالیچ، سنیاتین و در ایوانو-فرانکیفسک بود. در اوایل قرن شانزدهم، مدارس ارمنی در لویو، کامنتس و دیگر شهرها وجود داشت که زبان ارمنی را نیز تدریس می‌کردند.
پروفسور آمریکایی «پل رابرت مگوچی» (تاریخ، علوم سیاسی، و کرسی مطالعات اوکراین در دانشگاه تورنتو) خاطرنشان می‌کند که اولین چاپخانه ارمنی در اوکراین در سال ۱۶۱۶ در لویو تأسیس شد، جایی که کتابخانه‌های غنی ارمنی و معماری ارمنی در آن زمان وجود داشت.
چاپخانه‌های ارمنی نیز در گالیسیا و پودولیا کار می‌کردند و در سال ۱۶۱۸ «هوهانس کارماتنیاتسی» «کتاب دعا» را منتشر کرد – تنها کتاب چاپ شده در جهان به زبان ارمنی-کیپچاک، که نسخه مکتوب زبان گفتاری بود.
لازم است ذکر شود که هوهانس کارماتنیاتسی در سال ۱۶۱۶ اولین چاپخانه تمام ارمنی را در اوکراین و چهارمین چاپخانه را در جهان تأسیس کرد که تا سال ۱۶۱۹ فعالیت داشت.
از سال ۱۸۶۲، ۳۲۴ پیرو کلیسای حواری ارمنی در کی یف وجود داشت. جامعه ارمنی اوکراین در آغاز قرن بیستم کتابخانه‌های خاص خود را داشتند و نام بعضی از خیابان‌ها و کوچه‌ها به ارمنی بود. در کی یف، بیشتر ارمنی‌ها در منطقه «پودیل» زندگی می‌کنند.
در نیمه اول قرن بیستم در گالیسیا ۵٫۵ هزار کاتولیک ارمنی وجود داشت که معمولاً لهستانی زبان بودند. آنها ۹ کلیسای محلی، ۱۶ کلیسای کوچک، یک صومعه خواهران به نام «صومعه بندیکتین» در لویو داشتند. اسقف نشین ارمنی کاتولیک لویو مستقیماً تابع پاپ بود و تا پایان جنگ جهانی دوم که توسط مقامات شوروی ویران شد وجود داشت. در سال ۱۹۴۴، ارمنی‌ها کریمه به همراه یونانی‌ها، بلغارها و تاتارهای کریمه از شبه جزیره اخراج شدند، اما در دهه ۱۹۶۰ به آنها اجازه بازگشت داده شد. پس از سال ۱۹۹۱، کلیسای کاتولیک ارمنی در اوکراین احیا شد. در ۲۸ نوامبر ۱۹۹۱، اسقف نشین کلیسای حواری ارمنی به‌طور رسمی در اوکراین به ثبت رسید، که جوامع آن اکنون در لویو، کی یف، اودسا، خارکف، دونتسک، دنیپرو و همچنین در برخی از شهرهای کریمه فعالیت می‌کنند.
ارمنی‌ها در ۱۹ استان اوکراین پراکنده هستند، بر اساس آمار سال ۲۰۰۱ میلادی بیشترین تمرکز ارمنی‌ها در اوکراین در دونتسک می‌باشند (۱۵۷۰۰ نفر، ۰٫۳۳٪ از جمعیت، ۲٫۵ برابر از سال ۱۹۸۹ افزایش یافته است)، دومین منطقه بزرگ – در خارکف – ۱۱۱۰۰ نفر (از سال ۱۹۸۹ تا ۲ برابر افزایش یافته است). سومین منطقه بزرگ در استان دنیپروپتروفسک ۱۰۶۰۰ نفر، ۰۳٪ از جمعیت.
ترکیب جمعیتی ارمنی‌ها بر اساس آمار سال ۲۰۰۱ میلادی در سایر شهرها: ۶۶۰۰ نفر در لوهانسک، ۷۴۰۰ نفر در اودسا، ۴۵۰۰ نفر در خرسون، ۴۹۰۰ نفر در کی یف، ۶۴۰۰ نفر در استان زاپوریژیا، ۴۳۰۰ نفر در استان میکولائیف، ۲۶۰۰ نفر در پولتاوا و ۸۷۰۰ نفر در کریمه (افزایش ۳٫۶ برابر نسبت به سال ۱۹۸۹) ۰٫۲۳٪ از جمعیت کریمه و ۰٫۳٪ از جمعیت سواستوپول (شهر بندری واقع در کرانه دریای سیاه و جنوب غربی شبه‌جزیره کریمه) را تشکیل می‌دهند.
بر اساس اطلاعات سرشماری، حدود نیمی از ارمنی‌ها در اوکراین، به زبان مادری خود صحبت می‌کنند، بیش از ۴۳٪ – به زبان روسی و ۵٫۸٪ اوکراینی.
«آراگاتس» روزنامه انجمن ارمنی‌ها در کیف منتشر می‌شود و همچنین از سال ۲۰۱۱، «مجله هنری ارمنی-اوکراینی» به نام «نور-دار» «قرن جدید» در کیف منتشر می‌شود. مرکز اسقف نشین ارمنی‌های، اوکراین در لویو واقع شده است. بر اساس داده‌های سال ۲۰۰۷، کلیسای حواری ارمنی در مناطق جمهوری خودمختار کریمه (۷ جامعه)، دونتسک (۲ جامعه) و اودسا (همچنین ۲ جامعه) گسترده‌ترین بوده است.