stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
لوگارس کلمبینوس

نقشه توپوگرافی قرن ۱۸ اوئلوا و کلمبینوس لوگارس .
لوگارس کلمبینوس یا یادمان‌های کلمبوس یک مسیر توریستی در استان اوئلوای اسپانیا است که شامل چندین مکان است که ارتباط ویژه ای با تاریخچهٔ آماده‌سازی و تحقق اولین سفر کریستف کلمب دارند. این سفر به‌طور گسترده به عنوان کشف قاره آمریکا توسط اروپایی‌ها در نظر گرفته می‌شود. توسط یک قانون اسپانیا که در سال ۱۹۶۷ تصویب شد، این مکان‌ها «گروه‌بندی تاریخی/هنری» اعلام شدند.
دو محل وجود دارد که بسیار مورد احترام هستند: پالس د لا فرونترا (خود شامل دو مرکز قدیمی و صومعه لا رابیدا ۳ کیلومتر (۱٫۹ مایل) دورتر از آن است)، و موگر. کلمب چندین بار از هر یک از این مکان‌ها بازدید کرد و افراد مرتبط با هر یک از این اماکن در سفر او نقش آفرینی کردند. او برای سفر پیش‌بینی‌شده‌اش از روحانیان صومعه لا رابیدا، برادران پینزون از پالوس د لا فرونترا، برادران نینو از موگر و سایر خانواده‌های معتبر دریانوردان در منطقه که بدر سفر اکتشافی مشارکت داشتند، کمک و همکاری دریافت کرد.
در سال‌های پس از سفر کلمب، این ناحیه از اسپانیا، به‌ویژه پالوس، دچار افت اقتصادی زیادی شد که تا حدی به دلیل مهاجرت به سرزمین‌های تازه کشف‌شده در خارج از کشور بود. بازیابی اهمیت تاریخی این منطقه با توجه به کشف و فتح قاره آمریکا توسط اسپانیایی‌ها (و علاقه به حفظ و بازسازی ساختمان‌های مرتبط با کلمب) تا حدی با آثار نویسنده قرن نوزدهمی، واشینگتن ایروینگ در ایالات متحده آغاز شد که در سفرنامه‌اش به اسپانیا مطالبی شامل این منطقه را به ثبت رساند. خاطرات او در مورخهٔ ۱۲ تا ۱۴ اوت ۱۸۲۸ به لوگارس کلمبینوس می‌پردازد. در همان سال او کتاب تاریخ زندگی و سفرهای کریستف کلمب را منتشر کرد. او همچنین مقاله کوتاهی در مورد پالوس به عنوان ضمیمه سفرها و اکتشافات همراهان کلمب منتشر کرد.
جام سلطان ازلان شاه

| 0 | 1 |
| --- | --- |
فصل یا رقابت جاری:  جام سلطان ازلان شاه ۲۰۲۴: فصل یا رقابت جاری:  جام سلطان ازلان شاه ۲۰۲۴
ورزش: هاکی روی چمن
بنیان‌گذاری: ۱۹۸۳؛ ۴۲ سال پیش (۱۹۸۳-خطا: زمان نامعتبر}})
نخستین فصل: ۱۹۸۳
شمار تیم‌ها: ۶
کشور: مالزی
محل(های) برگزاری: ورزشگاه ازلان شاه
تازه‌ترین قهرمان:  ژاپن (اولین عنوان قهرمانی)  (۲۰۲۴)
بیشترین قهرمانی:  استرالیا (۱۰ عنوان قهرمانی)
وبگاه رسمی: azlanshahcup.my
جام سلطان ازلان شاه یک تورنمنت دعوتی بین‌المللی سالانه هاکی روی چمن مردان است که در مالزی برگزار می‌شود. این مسابقات در سال ۱۹۸۳ به عنوان یک مسابقه دوسالانه آغاز شد. این مسابقات پس از بالندگی و محبوبیت، پس از سال ۱۹۹۸ به یک رویداد سالانه تبدیل شد. این مسابقات به افتخار نهمین یانگ دی پرتوان آگونگ (پادشاه) مالزی سلطان ازلان شاه که حامی هاکی روی چمن بود، نامگذاری شده است.
از سال ۲۰۰۷ این مسابقات در ورزشگاه ازلان شاه در شهر ایپوه، ایالت پراک برگزار می‌شود. کوالالامپور و پنانگ نیز میزبان این مسابقات بوده‌اند.
سید حسین نورصادقی

سید حسین نور صادقی اصفهانی، متخلص به سعادت نوری، زاده (۶ آبان ۱۲۸۹ش- ۲۴ شوال ۱۳۲۸ق) در اصفهان است.
سید حسین نور صادقی، تحصیلات ابتدائی را در دبستان فرهنگ و متوسطه را در دبیرستان صارمیه اصفهان و تحصیلات عالیه را در دانش سرای عالی انجام داد. سپس به استخدام بانک کشاورزی درآمد ولی پس از یک سال استعفا داده و به تجارت، نویسندگی و روزنامه‌نگاری پرداخت. وی روزنامه «نقش جهان» را از سال ۱۳۲۲ تا ۱۳۳۶ ش منتشر کرد. او به زبان‌های انگلیسی و عربی آشنا بود و به چند کشور اروپائی سفر کرد و سرانجام در سال ۱۳۷۲ ش در تهران وفات یافت.
تالیفات

«اصفهان»
«ترجمه» سه منجم روسی و سه منجم انگلیسی» (نوشته ژول ورن)
«ترجمه سفرنامه او ژن فلاندن به ایران»
«ترجمه هشت سال در ایران» (نوشته سر پرسی سایکس)
«ترجمه قتل دوشس»
«گلهای سعادت»
«شهرهای تاریخی ایران»
«ظل السلطان»
رجال دوره قاجاریه
تاریخ مختصر ایران
سفرنامه ویلسن
مقالات

دیدارها و یادگارها: خاطرات مدیر مجله یغما، حسین سعادت نوری - حبیب یغمایی.  آینده:  سال هشتم اردیبهشت ۱۳۶۱، شماره ۲.
میرزا عبدالحسین سر رشته دار اصفهانی و میرزا حسین خان مستوفی، حسین سعادت نوری. وحید: اردیبهشت ۱۳۴۸، شماره ۶۵.
شیخ محمد باقر نجفی متخلص به الفت، حسین سعادت نوری، ارمغان: دوره سی و هفتم فروردین ۱۳۴۷ شماره ۱.
اشغال کریمه توسط روسیه

اشغال کریمه توسط روسیه
تظاهرات «کریمه اوکراین است» در کیف علیه مداخله نظامی روسیه
باراک اوباما در حال گفتگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین پیرامون وضعیت اوکراین
واکنش‌های بین‌المللی نسبت به بحران کریمه

  تنها ابراز نگرانی و ابراز امید به حل صلح آمیز منازعه
  پشتیبانی از تمامیت ارضی اوکراین
  محکومیت اقدامات روسیه
  محکومیت اقدامات روسیه به عنوان یک مداخله نظامی یا تهاجم
  پشتیبانی از اقدامات روسیه و/یا محکومیت دولت موقت اوکراین
  «به رسمیت شناختن منافع روسیه»

  اوکراین
  روسیه

  بدون بیانیه رسمی / داده‌ای در دست نیست
اشغال کریمه توسط روسیه یک اشغال نظامی مداوم در اوکراین است که از فوریه سال ۲۰۱۴ در شبه‌جزیره کریمه شروع شد. این اشغال متعاقب انقلاب ۲۰۱۴ اوکراین رخ داد؛ که در جریان آن رئیس‌جمهور اوکراین ویکتور یانوکوویچ که از جناح طرفدار روسیه بود سرنگون شد و سیاست‌مداران طرفدار غرب در شهر کیف پایتخت اوکراین به قدرت رسیدند.
در پی این تحولات گروهی از روس‌تبارهای اوکراین در مناطق شرقی و جنوبی اوکراین از جمله کریمه اعتراضاتی را علیه حکومت جدید اوکراین ترتیب دادند. شبه‌جزیره کریمه که در ساحل دریای سیاه واقع شده بخشی از اوکراین بود اما یک جمهوری خودمختار به شمار می رفت. بسیاری از معترضان که دولت جدید اوکراین را نامشروع و برآمده از یک کودتا می‌دانستند، پرچم‌های روسیه را با خود حمل و از ورود نظامیان روسیه استقبال کردند. به گفته سفیر روسیه در سازمان ملل، ویکتور یانوکوویچ هم از ولادیمیر پوتین درخواست کرد تا برای «برقراری مشروعیت، صلح، قانون، نظم و ثبات و دفاع از مردم اوکراین» از نیروهای مسلح روسیه استفاده شود. یانوکویچ مدعی شده که «زندگی و امنیت و حقوق مردم اوکراین به ویژه در کریمه مورد تهدید قرار گرفته است».
در روز ۲۶ فوریه روس‌ها حدود ۱۵۰ هزار نفر از نیروهای خود را برای یک رزمایش در طول مرزهای اوکراین مستقر کردند. یک روز بعد نظامیان مسلح با نقاب و بدون یونیفرم ساختمان‌های مهم کریمه و فرودگاه‌ها و ایستگاه‌های مهم را به تصرف خود درآوردند. در همین روز پارلمان کریمه دولت این جمهوری خودمختار را برکنار کرده و سرگئی آکسینوف را به عنوان نخست‌وزیر جدید برگزید. پس از آن نیروهای روسی که بر اساس توافق‌های دوجانبه در کریمه مستقر هستند تقویت شدند.
آکسینوف بلافاصله اعلام کرد که دولت جدید اوکراین را قبول ندارد و تمام نیروهای نظامی و امنیتی شبه جزیره فقط بایستی از دولت کریمه دستور بگیرند و همچنین از روسیه «برای حفظ صلح و آرامش» درخواست کمک کرد. در روز یکم مارس اولکساندر تورچینوف، رئیس‌جمهور موقت اوکراین صدارت آکسینوف را بی‌اعتبار و غیرقانونی و حضور نیروهای روسی را تجاوز به خاک اوکراین اعلام کرده است اما وزیرخارجه روسیه اعلام کرده که تحرکات نظامی ناوگان دریای سیاه نیروی دریایی روسیه کاملاً مطابق با توافقنامه‌های اصولی روسیه و اوکراین است. در روز یکم مارس پارلمان روسیه هم به نخست‌وزیر ولادیمیر پوتین اجازه داد تا از نیروهای نظامی روسیه در اوکراین استفاده کند.
در پی این تحولات بیشتر نیروهای نظامی مستقر در کریمه به مقامات جمهوری کریمه اعلام وفاداری کردند. از جمله پایگاه هوایی سواستوپول که ۴۵ جنگنده میگ-۲۹ در آن مستقر است. از جمله دنیس بورزوفسکی که در روز ۲۸ فوریه به عنوان فرمانده نیروی دریایی اوکراین انتخاب شده بود، دو روز بعد در مقابل نخست‌وزیر کریمه سوگند یاد کرد که به کریمه وفادار باشد و فقط از فرمانده عالی سواستوپول فرمان بگیرد. آکسیونوف نیز تأسیس نیروی دریایی مستقل کریمه را اعلام کرد و بورزوفسکی را به عنوان اولین فرمانده نیروی دریایی آن انتخاب کرد
پیوستن کریمه به روسیه

مقاله‌های اصلی: همه‌پرسی کریمه (۲۰۱۴) و الحاق کریمه به فدراسیون روسیه
سرانجام در ۱۶ مارس ۲۰۱۴ یک همه‌پرسی توسط دولت شبه جزیره کریمه از مردم کریمه برای پیوستن به روسیه برگزار شد و ۸۱ درصد واجدان شرایط در این انتخابات شرکت کردند و ۹۶.۷۷٪ به پیوستن این شبه جزیره به روسیه رأی مثبت دادند. ولادیمیر پوتین،رئیس جمهور روسیه در روز ۱۸ مارس رسماً سند پیوست کریمه به روسیه را امضا کرد و کریمه را جزء جدایی ناپذیر روسیه خواند.
برخی از کشورها از جمله ایالات متحده امریکا، این واقعه را اشغال نظامی کریمه توسط روسیه نامیدند.
تبعات برای روسیه

پس از جدایی کریمه از اوکراین شهروندان روسیه باید برای ورود به خاک اوکراین درخواست ویزا کنند.
همچنین اوکراین از مجمع کشورهای مشترک‌المنافع تحت رهبری روسیه خارج خواهد شد و به زودی خود را آماده مانور نظامی مشترک با بریتانیا و آمریکا می‌کند.
شرمینه شهریور

مدل ایرانی آلمانی
| 0 | 1 |
| --- | --- |
دارای عنوان نمایش زیبایی: دارای عنوان نمایش زیبایی
شهریور در سال ۲۰۱۸: شهریور در سال ۲۰۱۸
زادهٔ: ۲۰ نوامبر ۱۹۸۲ ‏(۴۲ سال) تهران، ایران
Measurements: ۱٫۷۴ متر (۵ فوت ۹ اینچ)
رنگ مو: مشکی
رنگ چشم: قهوه‌ای
عنوان(ها): دوشیزه اروپا ۲۰۰۵
همسر: مارکوس کلوسک (ا. ۲۰۱۲–ج. ۲۰۱۳) توماس کرتشمن (۲۰۰۹- ۲۰۱۰)
[shermineshahrivar.com وبگاه رسمی]: [shermineshahrivar.com وبگاه رسمی]
شرمینه شهریور در جایزه بامبی، سال ۲۰۱۱
شرمینه شهریور (زادهٔ ۲۰ نوامبر ۱۹۸۲، در تهران، ایران) مدل ایرانی-آلمانی است که در سال ۲۰۰۵ برنده جشنواره زیبایی دوشیزه اروپا ۲۰۰۵ در شهر پاریس شد.
زندگی‌نامه و تحصیلات

شهریور در ۲۰ نوامبر ۱۹۸۲ در تهران، ایران متولد شد. از پدر و مادری ایرانی به دنیا آمد. شرمینه فقط یک سال داشت که به همراه خانواده‌اش به آلمان رفتند. او در شهر لیشتن‌بوش در جنوب شهر آخن بزرگ شد. مادر و برادرش در آلمان زندگی می‌کنند و پدرش نیز در ایران خلبان و مادرش پرستار است.‌ زبان مادری او زبان‌های فارسی و آلمانی است و همچنین به زبان‌های فرانسوی و انگلیسی نیز مسلط است. شهریور دارای مدرک دانشگاهی در رشته علوم اجتماعی از دانشگاه فنی آخن آلمان است.
حرفه

شهریور در یک میهمانی در جزیرهٔ زیلت کشف شد. او در آن میهمانی با یانا اینا که در سال ۱۹۹۸ دوشیزه ریو دو ژانیرو شده بود آشنا شد و به پیشنهاد او بود که در مسابقهٔ ملکه زیبایی شرکت کرد. شرمینه ابتدا در رقابت‌های زیبایی جنوب و غرب آلمان پیروز شد و در سال ۲۰۰۴، به عنوان «ملکه زیبایی آلمان» (Miss Deutschland) انتخاب شد. در سال ۲۰۰۴ در مسابقهٔ دوشیزه بین‌الملل که در کشور چین برگزار می‌شد به مرحله نیمه‌نهایی این مسابقات راه یافتو در ۱۲ مارس ۲۰۰۵ به نمایندگی از کشور آلمان، در مسابقه دوشیزه اروپا که شهر پاریس فرانسه حاضر شد و از میان ۳۶ دوشیزه از کشورهای دیگر، عنوان دوشیزه اروپا را به دست آورد. او در آن زمان، ۲۲ ساله بود و ۵۳ کیلوگرم وزن داشت. موفقیت‌های او برایش قراردادهای تبلیغی به‌همراه داشتند. او مدتی به‌عنوان مجری در یک شبکهٔ تلویزیونی خصوصی در آلمان کار کرد. پس از آن به نیویورک رفت تا به تحصیل در رشته بازیگری بپردازد. او همچنین به‌عنوان مدل مشغول به کار شد.
او در مارس ۲۰۰۵ به عنوان مجری جشن نوروز اوبرهاوزن آلمان، که گفته می‌شود بزرگترین جشن نوروز در جهان است، انتخاب شد.
در سال ۲۰۰۶، شهریور در موزیک ویدئو گوش کن (Dinle) از ماهسون قرمزی‌گل خواننده، بازیگر و کارگردان ترکیه‌ای ظاهر شد.
حرفه > مجله پلی‌بوی

شرمینه شهریور نخستین ایرانی است که در اکتبر ۲۰۱۰، تصویرش بر روی جلد نسخه آلمانی مجله پلی‌بوی چاپ شده است.
زندگی شخصی

شهریور تاکنون برای رابطه با افرادی مانند خاویر ساموئل، آلبرت دوم، شاهزاده موناکو، و توماس کرتشمن خبرساز بوده است. او با مارکوس کلوسک آلمانی که در عرصه طراحی مد فعالیت دارد در سال ۲۰۱۲ با هم آشنا شدند و زندگی مشترک خود را آغاز کردند. در اوت ۲۰۱۳ دختر شرمینه به دنیا آمد و کمی بعد خبر جدایی او و کلوسک منتشر شد.
رودکی

برای دیگر کاربردها، رودکی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
| رودکی | رودکی |
| --- | --- |
نام اصلی: ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن بن آدم
زاده: ۴ دی ۲۳۷ خورشیدی ۲۵ دسامبر ۸۵۸ (میلادی) ۱۱ رمضان ۲۴۴ (قمری) رودَکی، ایران بزرگ، (اکنون در تاجیکستان امروزی)
محل زندگی: ایران بزرگ 
درگذشته: ۳۱۹ خورشیدی ۸۲ سال ۹۴۰ (میلادی) ۸۲ سال  ۳۲۹ (قمری) ۸۵ سال پنجکنت
آرامگاه: پنجکنت، تاجیکستان
نام(های) دیگر: رودکی سمرقندی
لقب: پدر شعر فارسی استاد شاعران جهان
پیشه: شاعر، موسیقی دان
زمینه کاری: ادبیات، موسیقی ایرانی
ملیت: ایرانی
دوره: سامانیان
کتاب‌ها: مثنوی کلیله و دمنه مثنوی سندباد نامه
فرزند(ان): عبدالله
پدر و مادر: محمدبن حکیم‌بن عبدالرحمن
ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن بن آدم متخلص به رودَکی (فارسی تاجیکی: Рӯдакӣ) و مشهور به استاد شاعران (۲۴۴ – ۳۲۹ هجری قمری) نخستین شاعر سرشناس پارسی‌سرای ایرانی در دورهٔ سامانی در سدهٔ چهارم هجری قمری و استاد شاعران این سده در ایران است. از این رو او را پدر شعر فارسی می‌نامند. درونمایه اشعار رودکی باور به ناپایداری و بی‌وفایی جهان، اندیشهٔ غنیمت‌شمردن فرصت، شادی و شادنوشی است.
او در روستایی به‌نام بَنُج رودک (پنجکنت در تاجیکستان امروزی) در ناحیهٔ رودَکی در نزدیکی نَخشَب و سمرقند به دنیا آمد.
رودکی را نخستین شاعر بزرگ پارسی‌گوی و پدر شعر پارسی می‌دانند به این دلیل که تا پیش از وی کسی دیوان شعر نداشته است و این از نوشته‌های ایرانی عربی‌نویسِ هم‌عصرِ رودکی — ابوحاتم رازی — مسجل می‌شود.ریچارد فرای باور دارد که رودکی در تغییر خط از خط پهلوی به خط فارسی نقش داشته است. از تمام آثار رودکی که گفته می‌شود بیش از یک میلیون و سیصد هزار بیت و نیز شش مثنوی بوده، تنها ابیاتی پراکنده به همراه چند قصیده، غزل و رباعی باقی مانده است. تعداد ابیات باقی‌مانده از رودکی را ۱۰۴۷ بیت گزارش می‌کنند.
ویژگی‌های سروده‌ها

سبک شعری رودکی، سبک غالب آن روزگار یعنی سبک خراسانی است. ویژگی‌های سبک خراسانی در شعر رودکی نمود کامل و جامعی دارد و به همین دلیل می‌توان او را نمایندهٔ تام و تمام این سبک از شعر فارسی دانست.
اگرچه سروده‌های وی در دایرهٔ ادبیات غنایی و بعضاً تعلیمی جای می‌گیرد، اما اندکی تأمل در شعر او نشان می‌دهد که وی از داستان‌ها و موضوعات حماسی، به خوبی آگاهی داشته و با استادی و مهارت تمام توانسته این مسئله را در شعر خود بازتاب دهد. جدا از این، شعر رودکی نشان‌دهندهٔ فضا و حال و هوای حماسی است که بر جامعهٔ آن روزگار سایه افکنده بود. رودکی اغلب در توصیفات غنایی از عنصر حماسه بهره برده و بدین وسیله به شعر خود صلابت و فخامت ویژه‌ای بخشیده است.
یکی از مهارت‌های او کاربرد صور خیال، از جمله تشبیه و استعاره در اشعار است، تصاویری که رودکی در اشعارش به کار برده، بر عکس شعرای دیگر سبک خراسانی، متحرک و جاندار است. در میان تصویرهای گوناگون، تشبیه مهم‌ترین آرایه در شعرهای رودکی به‌شمار می‌آید. با بررسی‌هایی که از سرودهایش به عمل آمده، اکثر تشبیهات او از نوع حسی به حسی و عقلی به حسی‌اند که در انواع مختلف آن، از جمله: تشبیه مضمر، تفضیل و… به کار رفته است.
مفاخره یا خودستایی از مضامین رایج در شعر فارسی است. رودکی سمرقندی نیز از این موضوع بهره برده است. او گاه به شعر خود می‌بالد و گاه به امور دیگری که در این مقاله تحت عنوان مفاخرات غیر شعری بررسی شده است. در ستایش شعر خود، او بر خصایصی چون اعتدال کلام، محتوای اشعار، تأثیر و قبول آن و شهرت و فراگیر شدنش تأکید می‌کند. در این دسته مفاخرات او بیشتر درصدد جلب توجه ممدوح و رقابت و منافست با دیگر شاعران است.
در مفاخرات غیرشعری او به صفات و ویژگی‌ها و شرایطی که به‌ویژه در ایام جوانی از آن بهره‌مند بوده اشاره می‌کند و به آن‌ها می‌بالد.
منطقه‌ای که رودکی در آن زاده شد و زیست در دوره‌های پیشین منطقه‌ای سُغدی‌زبان بود و تأثیر این زبان بر فارسی دوره‌های اولیه، یعنی فارسی دوره رودکی هنوز نمایان بود. برآورد می‌شود که در سروده‌های باقی‌مانده از رودکی در حدود ۸۰ واژه سغدی به‌کار رفته است.
زندگی و مرگ

او زادهٔ نیمهٔ دوم سدهٔ سوم هجری بود. رودکی در دربار امیر نصر سامانی بسیار محبوب شد و ثروت بسیاری به دست آورد. می‌گویند رودکی حدود یک صدهزار بیت شعر سروده است و در موسیقی، ترجمه و آواز نیز دستی داشته است.

رودکی در سه سال پایانی عمر مورد بی‌مهری امرا قرار گرفته بود. او در اواخر عمر به زادگاهش بُنَج رودک بازگشت و در همان‌جا به سال ۳۲۹ هجری (۹۴۱ میلادی) در گذشت.
او مدح‌کنندهٔ امیر سعید نصر بن احمد اسماعیل (۳۰۱–۳۳۱ هجری) امیر سامانی، ابوجعفر احمد بن محمد بن خلف بن لیث یا بانویه امیر صفاری (۳۱۱–۳۵۲ هجری)، ماکان پسر کاکی سردار دیلمی و خواجه ابوالفضل بلعمی وزیر سامانیان — که رودکی را به نظم کلیله و دمنه انگیزاند — بوده است. دربارهٔ صله‌های گرانی که او از ماکان گرفت خود چنین سرود:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بداد میرِ خراسانش چل هزار درم |  | وز او فزونی یک‌پنجِ میرِ ماکان بود |
رودکی فرزندی به نام عبدالله داشته است که در بیشتر تذکره‌ها پیش از نام خودش می‌آمده و از این رو به ابوعبدالله معروف شده بود.
فعالیت رودکی در شعر

رودکی در بسیاری از موارد از اولین‌ها در ادبیات پارسی است. او آثار بسیاری را خلق نمود که متأسفانه جز پاره‌ای از آن‌ها به دستمان نرسیده است. شمس قیس رازی در کتاب المعجم فی معاییر اشعار عجم خود رودکی را آفرینندهٔ رباعی دانسته و آغاز شاعری رودکی را از آنجا می‌داند که وی صدای شادی کودکی که در حال گردوبازی کردن بود را می‌شنود که از فرط شادی بابت هنر بازی خود زبان شاعری وی گشوده شده و با کلامی آهنگین می‌گوید: «غلتان غلتان همی رود تا بن گو». دولتشاه سمرقندی (قرن نهم) در تذکرهٔ معروف خود آن کودک را پسر یعقوب لیث سر سلسلهٔ صفاریان می‌داند؛ و شاعر با شنیدن آهنگ این کلام تحت تأثیر قرار گرفته و به خانه می‌رود و بر همان وزن به شاعری می‌پردازد؛ و از آنجا که اشعارش در دوبیت بودند به رباعی معروف می‌شوند. به هر حال او را مبتکر قالب رباعی دانسته‌اند.
فعالیت رودکی در شعر > موسیقی و رودکی

در تذکره‌ها آمده رودکی چنگنواز بوده است. می‌گویند توان و چیرگی رودکی در شعر و موسیقی به اندازه‌ای بوده است که نیروی افسونگری شعر و نوازندگی وی در ابونصر سامانی چنان تأثیر گذاشت که وی پس از شنیدن شعر «بوی جوی مولیان» بدون کفش، هرات را به مقصد بخارا ترک کرد. این داستان که در کتاب چهار مقاله از نظامی عروضی آمده است بر این قرار است که امیرنصر سامانی (یا امیری دیگر) از بخارا به هرات می‌رود و دلبستهٔ هوای هرات می‌شود. بازگشت به بخارا را چنان فصل به فصل عقب می‌اندازد که مدت چهار سال او و ملازمانش در هرات می‌مانند. لشکریانش که دل‌تنگِ بخارا شده بودند به رودکی که در آن زمان نزد امیرمحتشم و مقبول القول بود روی آورده و به او گفتند اگر هنری بورزد و شاه را به بازگشت به بخارا ترغیب کند پنجاه هزار درم به او پاداش می‌دهند. رودکی نیز می‌دانست در این هوای لطیف نثر کارگر نیست و باید چیزی بسراید و بنوازد که از هوای هرات لطیف‌تر باشد. از این رو قصیده ای می‌سراید و هنگامی که امیر سامانی صبوحی کرده بود، چنگ نواخته و آن تصنیف را با آواز می‌خواند؛ و امیر چنان تحت تأثیر قرار می‌گیرد که بدون آنکه کفش را در پایش کند سوار بر اسب می‌شود و مستقیم به سوی بخارا می‌تازد؛ و نقل است که کفش‌هایش را تا دو فرسنگ دنبال او می‌بردند؛ و رودکی پنجاه هزار درم از لشکریان می‌گیرد. البته در صحیح بودن روایات تاریخی چهارمقالهٔ نظامی عروضی تشکیک است. آن قصیده اینگونه است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بوی جوی مولیان آید همی |  | یاد یار مهربان آید همی |
| ریگ آموی و درُشتی‌های او |  | زیرپایم پرنیان آید همی |
| آب جیحون از نشاط روی دوست |  | خنگ ما را تا میان آید همی |
| ای بخارا، شاد باش و دیر زی |  |  میر زی تو شادمان آید همی |
| میر سرو است و بخارا بوستان |  | سرو سوی بوستان آید همی |
| میر ماه ست و بخارا آسمان |  | ماه سوی آسمان آید همی |
او برای سروده‌های آهنگین خود یک راوی داشته که نامش احتمالاً مج یا ماج که اشعار رودکی را با صدای خوش می‌خوانده است. خود رودکی در شعر خود از او به نام مج یاد می‌کند. اما فرهنگ انجمن آرای ناصری نام او را ماج ثبت کرده است.
آثار

رودکی با وجود تقدم نسبت به شاعران بزرگ ایران زمین از پرکارترین‌ها نیز به‌شمار می‌رود. ابیات او در گزارش‌های رشیدی سمرقندی، جامی در بهارستان، نجاتی و شیخ منینی و مؤلفان «حبیب السیر» و «زینت المجالس» و «مفتاح التواریخ» در همه و همه تعداد ابیات رودکی بیش از یک میلیون محاسبه کرده‌اند که آمار ارائه‌شده اندکی در شمار با هم متفاوت است.
آثار > کلیله و دمنه

مهم‌ترین اثر او کلیله و دمنه منظوم است. جز آن سه مثنوی از او به ما رسیده و از بقیه اشعارش جز اندکی باقی نمانده است. کلیله و دمنه در اصل کتابی است هندی که در دورهٔ ساسانیان به دستور بزرگمهر و به‌دست برزویه به پارسی میانه ترجمه شد؛ و داستانی است رازآلود از زبان حیوانات. روزبه دادویه مشهور به ابن مقفع پس از اسلام آن را به عربی برگرداند و همان اثر ابن مقفع یا متن پهلوی به‌دست رودکی به شعر فارسی درآمد. نصرالله منشی از معاصران بهرامشاه غزنوی نیز در سدهٔ ششم ترجمه ابن مقفع را به نثر پارسی کشید. داستان منظوم شدن کلیله و دمنه توسط رودکی در شاهنامه نیز منقول است. شیخ بهایی در کتاب کشکول خود آورده که منظومهٔ کلیله و دمنه رودکی دربردارندهٔ ۱۲ هزار بیت بوده است. اینک نمونه‌ای از ابیات به‌جامانده از منظومهٔ کلیله و دمنه:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| دمنه را گفتا که تا این بانگ چیست |  | با نهیب و سهم این آوای کیست؟ |
| دمنه گفت اورا: جز این آوا دگر |  | کار تو نه هست و سهمی بیشتر |
| آب هرچه بیشتر نیرو کند |  | بند ورغ سست بوده بفگند |
| دل گسسته داری از بانگ بلند |  | رنجکی باشدت و آواز بلند |
آثار > سندبادنامه

از دیگر آثار رودکی می‌توان به سندبادنامه اشاره کرد. اثر سندبادنامه هم از اصلی هندی بوده که از عصر ساسانیان به ایران شده و از ایران به ادبیات عرب و اروپا راه یافته است. سندبادنامه در دورهٔ سامانیان به فرمان نوح بن نصر سامانی به فارسی ترجمه شد. هم‌اکنون تنها یک سندبادنامه در دست داریم که تهذیب کاتب سمرقندی، و اصل آن نوشتهٔ ابوالفوارس قنازری است. مطابق پژوهش‌های پاول هرن، شرق‌شناس مشهور آلمانی، مربوط به سندبادنامهٔ رودکی است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| آن گرنج و آن شکر برداشت پاک |  | وندر آن دستار آن زن بست خاک |
| آن زن از دکان فرود آمد چو باد |  | پس فلرزنگش به‌دست اندر نهاد |
یا این بیت:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| تا به خانه برد زن را با دلام |  | شادمانه زن نشست و شادکام |
آثار > اشعار غنایی

عمدهٔ اشعار غنایی رودکی را غزلها و رباعیهای وی تشکیل می‌دهند. این اشعار که برپایهٔ دم‌غنیمت‌شمری و خوشی و گذران زندگی و معاشقه استوار است شباهت زیادی با اشعار هوراس و آناکرئون و ابونواس دارد و در حقیقت تجدیدگر راهی‌ست که از اپیکور آغاز شده در ایران به رودکی رسیده و از همین راه به دست خیام و حافظ سپرده شده است. خمریات او بسیار شبیه به خمریات ابونواس است. در این‌گونه خمریات و نیز در اوصاف طبیعت و زیبایی‌های جهان او بسیار موفق عمل نموده که این موفقیت را در تأثیر بر متأخرین می‌توان جست. علت اصلی موفقیتش را می‌توان در ذوق بالا در تصویرسازی و تشبیهات دقیق و لطیف دانست. همین تشبیهات و جلوه‌های رنگارنگ و گوناگون طبیعت در شعر رودکی راه را برای شاعرانی مانند منوچهری دامغانی در وصف طبیعت گشود. یک مورد از خمریات معروف رودکی بدین قرار است:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| بیار آن می که پنداری روان یاقوت نابستی |  | و یا چون برکشیده ابر پیش آفتابستی |
| سحابستی قدح گویی و می‌قطرهٔ سحابستی |  | طرب گویی که اندر دل دعای مستجابستی |
| اگر می‌نیستی یکسر همه دل‌ها خرابستی |  | اگر در کالبد جان را ندیدستی شرابستی |
آثار > مدایح

اولین مدیحه در پارسی ظاهراً در سیستان به وسیلهٔ محمد سگزی[نیازمند ابهام‌زدایی] و بسام کرد سروده شد؛ که در مدح یعقوب لیث بود. رودکی نیز مانند غالب شعرا شاعری درباری بود و درمدح و تکریم شاهان و فضلا بیت می‌سرود. مدایح او غالباً به صورت قصیدهاند. گاهی تنها در پایان قصیده چند بیت در مدح کسی نیز گفته و اضافه می‌شود و گاهی نیز قصاید بلندبالایی در مدح بزرگان در اشعار او دیده می‌شود. مهم‌ترین و معروف‌ترین مدیحهٔ او در مدح ابوجعفر احمد بن محمد امیر سیستان است و با این مطلع آغاز می‌شود (مادر می‌را بکرد باید قربان/بچهٔ اورا گرفت و کرد به دندان). او بجز مدایح، مراثی و هجویاتی نیز دارد که البته تعدادشان چندان زیاد نیست. او در مدح بسیار میانه‌رو بوده و اثری از تملق و چاپلوسی در مدحیاتش نمی‌توان یافت. از مراثی معروف او نیز دو مورد که برای شهید بلخی و خواجه مرادی سروده شده است شهرت دارد.
در شعر رودکی پند و اندرز و سخنان حکیمانه نیز به وفور یافت می‌شود که همین گونه در شعر کسایی مروزی و فردوسی و ناصرخسرو نیز آمده است. بیشتر پند و اندرزهای رودکی اخلاقی و در باب هوشیاری و هشدار است که خواننده را به پندگیری و عبرت آموزی از جهان وامی‌دارد:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| زمانه پندی آزادوار داد مرا |  | زمانه را چو نکو بنگری همه پند است |
| به روز نیک کسان گفت تا که غم نخوری |  | بسا کسا که به روز تو آرزومند است |
| زمانه گفت مرا: خشم خویش دار نگاه |  | کرا زبان نه به بند است پای دربند است |