stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
کودکان کار
کودکان کار در کشورهای جهان > ایران

مقالهٔ اصلی: نقض حقوق کودکان توسط جمهوری اسلامی ایران
براساس آمارهای موجود بیش از ۲۵۰میلیون کودک (۱۴–۵) که معمولاً زیر سن قانونی کار می‌کنند، در کشورهای در حال توسعه است. اگر سن پایان کودکی را براساس پیمان نامه حقوق کودک زیر ۱۸سال در نظر بگیریم، در سال ۲۰۰۲ بیش از ۳۵۰ میلیون کودک و نوجوان به جای پرداختن به تحصیل، کار می‌کنند.
در ایران نیز تعداد کودکان کار به دلایل گوناگون رو به افزایش است اما آمار دقیقی در مورد کودکان کار وجود ندارد. بیش از ۲۰هزار نفر کودک کار در تهران تأیید شده‌است. در آمار تخمینی سازمان جهانی کار در سال ۱۹۹۵بیش از ۷۱/۴ درصد کودکان بین ۱۰تا ۱۴ سال در ایران از لحاظ اقتصادی فعال هستند.
براساس سرشماری سال ۱۳۷۵ بیش از ۴ درصد جمعیت شاغل کشور را گروه سنی ۱۰تا ۱۴ سال تشکیل می‌دهند بر اساس این همین آمار جمعیت شاغل کشور ۵/۱۴ میلیون نفر بوده‌است که ۴ درصد آن در حدود۶۰۰ هزار نفر می‌شود. در سال ۱۳۷۵ حدود ۳۸۰ هزار کودک در سن ۱۰تا۱۴ سال در ایران کار ثابت داشته‌است.
در ایران آمار دقیقی از تعداد کودکان کار وجود ندارد زیرا شناسنامه هویتی برای کودکان کار تشکیل نشده و آمارها متنوع و در بسیاری از مواقع متناقض‌اند. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ در حدود یک میلیون و هفتصد هزار کودک به صورت مستقیم درگیر کار می‌باشند. در هر صورت در ایران نیز همانند بسیاری از کشورهای جهان تعداد کودکان کار رو به افزایش است و عواملی نظیر گسترش فقر، افزایش تورم، طلاق، بالارفتن هزینه تحصیل، بحران‌های طبیعی چند سال اخیر (نظیر سیل، زلزله و …)، مهاجرت کودکان کشورهای همسایه و کودکان شهرهای توسعه‌نیافته به شهرهای برخوردار و وجود چرخه بین نسلی کار از مهم‌ترین عوامل بروز کار کودکان در ایران بوده‌است.
طبق آخرین آماری که مقامات ایران در تاریخ ۲۲ خرداد ۱۳۹۸ دادند، تنها در تهران ۱۴ هزار زباله‌گرد وجود دارد که یک سوم آنها یعنی ۴ هزار و ۷۰۰ نفر کودک هستند.
در خرداد ۱۳۹۸ بر اساس تازه‌ترین گزارش مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در سال ۱۳۹۶ بیش از ۳۳۶ هزار کودک پسر و ۷۴ هزار کودک دختر بین سنین ۱۰ تا ۱۷ سال مشغول کار بوده و ۸۹ هزار کودک دنبال کار بوده‌اند؛ یعنی نسبت به سال ۹۵ و ۹۶ به ترتیب ۶٪ و ۹٫۶٪ افزایش داشته‌است. بر همین اساس تعداد کودکان بی‌سواد ۲۵۱ هزار کودک و تعداد کودکانی که ترک تحصیل کرده‌اند ۱٫۶۸ میلیون کودک می‌باشد.
قانون حمایت از اطفال و نوجوانان یکی از لوایح قضایی است که در زمان ریاست سید محمود هاشمی شاهرودی بر قوه قضائیه تدوین شد که مواردی از آن مربوط به حقوق کودکان کار است.
برخی منابع خبری از جمله خبرگزاری ایلنا در گزارش‌هایی انتقادهایی را به این قانون وارد کرده‌ و نوشته اند بعضی از موارد این قانون از جمله درباره وظایف دستگاه‌های دولتی باید اصلاح شود.
روزنامه شرق نیز در گزارشی به ضرورت بازتعریف وظایف نهادهای دولتی در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان پرداخته است.
خبرگزاری ایلنا در گزارش دیگری نوشته تعریف‌های ارائه شده برای «طفل» و «نوجوان» و همچنین موادی که به بهره‌کشی اقتصادی و معامله کودکان می‌پردازند، نیازمند دقت نظر بیشتری هستند تا از هرگونه سوءتفاهم یا سوءاستفاده احتمالی جلوگیری شود.
کودکان کار در کشورهای جهان > ایران > تهران

شهردار تهران می‌گوید حدود نیم میلیون کودک کار در تهران کار می‌کنند که با فقر دست‌وپنجه نرم می‌کنند. تعداد قابل توجهی از این تعداد تابعیت قانونی ندارند. درصدی از آنها در خیابان‌ها مشغول دستفروشی یا زباله‌گردی یا فال‌فروشی هستند. تقریباً از هر پانصد تهرانی، یک کودک کار در خیابان وجود دارد. این عدد برای تبریز یک کودک کار در برابر ۱۶ هزار نفر است.
کودکان کار در کشورهای جهان > قرقیزستان

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، جمهوری تازه تأسیس قرقیزستان، گسترش کار کودک را در مقیاس صنعتی در برنامهٔ خود قرار داد. این تصمیم جهت افزایش بهره‌وری مزارع پنبه به عنوان درآمد اصلی دولت اسلام کریموف در دستور کار قرار گرفت. در این کشور در ستامبر با شروع فصل بازگشایی مدارس، کلاس‌ها به حال تعلیق درمی آیند و دانش‌آموزان جهت کار روانهٔ کشتزارهای پنبه می‌شوند. برای هر کودک در حدود ۲۰ تا ۶۰ کیلوگرم سهمیهٔ برداشت روزانه در نظر گرفته شده‌است. با آغاز فصل وجین در بهار بچه‌ها دوباره روانهٔ مزارع پنبه می‌شوند. براساس مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۶ انجام گرفت، نزدیک به ۲٫۷ میلیون کودک در قرقیزستان به کار در مزارع پنبه گمارده می‌شوند.
کودکان کار در کشورهای جهان > هند

در سال ۲۰۱۵، هند بالاترین آمار به‌کارگیری غیرقانونی کودکان در بخش‌های مختلف را به خود اختصاص داد. کودکان کار در هند بیش از همه در بخش کشاورزی اشتغال دارند. آن‌ها در سنین پایین برای کمک به اقتصاد خانواده روی زمین‌های کشاورزی مشغول به کار می‌شوند. بسیاری از این کودکان در حالی که سن بسیار پایینی دارند به دلایلی چون فقر، بی‌کاری، جمعیت زیاد خانواده و بی‌سوادی والدین مجبور به کار می‌شوند. این مسائل به عنوان اصلی‌ترین دلایل کار کودک در هند مطرح می‌شوند.
قانون شرایط کار در ایران

بر اساس ماده ۷۹ قانون کار ایران، اشتغال به کار کودکان زیر ۱۵ سال ممنوع است و در صورتی که کارفرمایی افراد زیر ۱۵سال را به خدمت بگیرد، متخلف شمرده و مشمول مجازات از جریمه نقدی و حبس تا پلمپ کارخانه و ابطال پروانه کار می‌شود.
با توجه به ماده ۸۲ قانون کار؛ ساعت کار روزانه کارگران نوجوان باید نیم ساعت کمتر از ساعت کار کارگران معمولی باشد. ترتیب استفاده از این امتیاز به توافق میان کارگر و کارفرما مربوط می‌شود.
در ماده ۸۳ قانون کار به تأکید آمده‌است؛ ارجاع هر نوع کار اضافی و انجام کار در شب و نیز ارجاع کارهای سخت، زیان‌آور و خطرناک، و حمل بار با دست بیش از حد مجاز، استفاده از وسایل مکانیکی، برای کارگران نوجوان ممنوع است.
ماده ۸۴ قانون کار نیز پیش‌بینی کرده‌است که در مشاغل و کارهایی که ماهیت آن برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیان‌آور است، حداقل سن کار ۱۸ سال تمام خواهد بود که تشخیص این امر با وزارت کار و امور اجتماعی است.
طبق ماده ۱۸۸؛ کارگران کارگاه‌های خانوادگی که انجام کار آن‌ها توسط صاحب کار همسر یا خویشاوندان نسبی درجه یک انجام می‌شود مشمول مقررات قانون کار نمی‌باشند.
در بخش دیگری از ماده ۱۸۸ قانون کار آمده‌است؛ کارگران بین ۱۵ تا ۱۸ سال کارگران نوجوان نامیده می‌شوند. البته با توجه به این نکته که این دسته از کارگران در ابتدای استخدام باید از سوی سازمان تأمین اجتماعی مورد آزمایش پزشکی قرار بگیرند.
قانون شرایط کار در ایران > نقد قانون کار کودک

بر اساس مواد ۸۲ تا ۸۴ قانون کار، اضافه کاری، انجام کارهای زیان‌بار و شبانه برای کودکان ممنوع است. اما براساس ماده ۱۸۸ قانون کار، کار کودکان در کارهای خانگی و به موجب ماده ۱۹۶، کار آن‌ها در کارگاه‌های کوچک زیر ۱۰ نفر ممنوع نیست. با این وجود قانون کار با استثنا کردن کودکان شاغل در کارگاه‌های کوچک و خانگی از اصل ماده ۷۹ و مواد ۸۲ و ۸۳ و ۸۴ قانون کار که اشتغال به کار کودکان زیر ۱۵ سال را منع کرده، به نظر کارشناسان زمینه استثمار کودکان را فراهم کرده‌است. از طرفی همان‌طور که ماده ۸۴ به مشاغلی که برای سلامت و اخلاق کارآموزان و نوجوانان اشاره کرده، به این معنی است که اگر زمینه زیان‌باری برای کار کودکان و نوجوانان ایجاد شود، کارفرما می‌تواند از کار کودکان استفاده کند در نتیجه این ماده هم به عقیدهٔ منتقدین زمینه استثمار کودکان را فراهم خواهد کرد.
شرکت‌های متهم به استفاده از کودکان کار > نستله

با وجود آن که نستله یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان شکلات و شیرینی در جهان به‌شمار می‌آید اما این شرکت به استفاده پیوسته از کودکان کار شهرت دارد. این شرکت، از طریق به‌کارگیری ارزان قیمت‌ترین بخش نیروی کار همواره سعی بر آن داشته‌است تا در بازار سود بیشتری را از آن خود کند. بر اساس گزارش رسانه‌ها در سال ۲۰۰۱، نستله در مزارع ساحل عاج ۶۰۰۰۰۰ کودک را در شرایط زیر استانداردهای لازم به کار گرفته‌است.
شرکت‌های متهم به استفاده از کودکان کار > گپ

یک گزارش در سال ۲۰۰۷، کمپانی گپ را متهم به استفاده از کودکان برای تولید برخی محصولات خود کرد. گپ این موضوع را تأیید کرده و قول داده‌است شرایط را بهبود ببخشد. بر اساس آنچه در این گزارش آمده‌است، این شرکت از سال ۲۰۰۴ به اتخاذ سیاست‌های نظارتی سخت گیرانه‌ای دست زده‌است تا کار کودک را در زنجیرهٔ تأمین خود حذف کند. با این حال، این گزارش می‌افزاید که نظارت‌ها به وسیلهٔ برخی از پیمانکاران فرعی نادیده گرفته می‌شود.
شرکت‌های متهم به استفاده از کودکان کار > زارا و اچ اند ام

در سال ۲۰۰۹، فعالان انگلیسی از این دو تولیدکننده پوشاک خواستند تا فروش محصولاتی که با پنبهٔ برداشت شده توسط کودکان را متوقف کنند. سازمان بین‌الملل ضد برده‌داری همچین بنیاد عدالت محیطی، اچ اند ام همچین زارا را متهم کرده‌اند که از پنبهٔ تولیدی در بنگلادش استفاده می‌کنند. همچنین گزارش‌ها حاکی از آن است که بسیاری از مواد خام مصرفی این دو شرکت از ازبکستان تأمین می‌شود. ازبکستان از کودکان زیر ده سال به عنوان کارگر بخش کشاورزی استفاده می‌کند. فعالان، از این دو شرکت خواستند تا استفاده از پنبهٔ ازبکستان را متوقف کنند همچنین با استفاده از نظام مسیریابی محصولات به مسئولیت اخلاقی پیرامون مواد اولیه استفاده شده در محصولات خود پایبند باشد.
شرکت‌های متهم به استفاده از کودکان کار > اپل

اپل یکی از محبوب‌ترین برندهای تولیدکنندهٔ محصولات صوتی و تصویری و گوشی‌های تلفن همراه حداقل یازده کودک زیر پانزده سال را در کارخانه‌های تابعهٔ خود به کار گرفته‌است. این شرکت بسیاری از محصولات خود را در چین، سنگاپور، مالزی، تایوان و تایلند مونتاژ می‌کند. اپل بارها به دلیل رفتار غیرانسانی با کارکنان خود مورد انتقاد قرار گرفته‌است.
آسیب‌پذیری کودکان در برابر کار

کودکان کار در شرایط بسیار نامطلوب از نظر تغذیه، بهداشت و انجام کارهای خطرناک و حاد به سر می‌برند. این کودکان می‌توانند به راحتی بازیچه دست بزهکاران حرفه‌ای اعم از سارقین یا باندهای توزیع مواد مخدر، عوامل ایجاد خانه‌های فساد و… قرار گیرند؛ و همچنین عدم بهره‌گیری از آموزش و تحصیل علم و فن، قدرت رقابت با سایر کودکان در ایجاد یک زندگی سالم را هر جه بیشتر از این کودکان سلب می‌کند.
به‌طور کلی کودکان کار به دلیل داشتن وضعیت عاطفی نامناسب و شرایط خاص زندگی، دارای روحیه‌ای حساس و از نظر عاطفی، آسیب پذیرتر از کودکان هم سن و سال خود هستند؛ بنابراین بی‌توجهی و نادیده گرفتن این کودکان باعث نهادینه شدن خشمی پنهان در ناخودآگاه آن‌ها شده، در بزرگسالی باعث بروز بسیاری از ناهنجاری‌ها در جامعه می‌شود.
تأثیرات اقتصادی – اجتماعی کار کودکان

کار کودکان سبب افزایش سود و انباشت سرمایه برای کسانی می‌شود که کودکان را مورد استثمار قرار می‌دهند و در نتیجه فاصله طبقاتی را در جامعه بیشتر می‌کند و فقر و تهیدستی را افزایش می‌دهد. کودکان را از دستیابی به دانش و مهارت کافی بازمی‌دارد و در نتیجه بهره‌وری نیروی کار را در جامعه کاهش می‌دهد. آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد، بزهکاری، استثمار، تبعیض، فقر و… افزایش می‌یابد و در نتیجه سلامت اجتماعی را به مخاطره می‌اندازد و مانع پیشرفت و توسعه جامعه می‌گردد.
تاریخچه نقد کار کودکان

از همان سدهٔ نوزدهم، هنگامی که پل لافارگ آسیب‌های انقلاب صنعتی را مشاهده کرد، فکر ساختن ماشین‌هایی برای بزرگسالان امکان‌پذیر شده بود، اما به جای این اقدام، صاحبان صنایع بافندگی کار کودکان را چنین توجیه می‌کردند که فقط کودکان می‌توانند با جثه‌های کوچکشان به زیر ماشین‌آلات بخزند و نخ و رشته‌های گسیخته را گره بزنند. چنان‌که انگار تصورِ ساختن ماشین آلاتِ «خاص» بزرگسالان امکان نداشته‌است.
ازجمله نویسندگان مشهوری که به مقولهٔ کودکان کار پرداخته و شرایط تحمیلی بر آنان را در عصر صنعتی به چالش کشیده‌اند می‌توان به چارلز دیکنز و ویکتور هوگو اشاره کرد. دیکنز در رمان مشهور خود یعنی الیور توئیست به شرایط اسفناک یتیم‌خانه‌های انگلستان پرداخته و با قلم انتقادی خود استفاده کودکان برای فعالیت‌های بزهکارانه را نقد کرده‌است. ویکتور هوگو فرانسوی نیز در اثر معروف خود یعنی رمان بینوایان به ترسیم فضای خشن نیمه دوم قرن نوزدهم فرانسه پرداخته و تلاش نموده تا وضعیت وخیم کودکان و استثمار کودکی‌شان را در جامعه فرانسه ترسیم نماید.
یک کودک کار در سال ۱۹۱۰ میلادی در فیلادلفیا.
کودکان کار
یک کودک زباله‌گرد ایرانی
مالسکو

مکان
| مالسکو | مالسکو |
| --- | --- |
کومونه: کومونه
مالسکو: مالسکو
Malesco. Parish church: Malesco. Parish church
ناحیه: پیمونت
استان / شهرستان: استان وربانو-کوزیو-اوسولا (VB)
مساحت: مساحت
 • کل: ۴۳٫۲ کیلومتر مربع (۱۶٫۷ مایل مربع)
جمعیت (Dec. 2004): جمعیت (Dec. 2004)
 • کل: ۱٬۴۷۸
 • تراکم: ۳۴/کیلومتر مربع (۸۹/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)
 • تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)
کد پستی: 28030
پیش‌شماره تلفن: 0324
وبگاه: وبگاه رسمی
مالسکو (به ایتالیایی: Malesco) یک کومونه در ایتالیا است که در استان وربانو-کوزیو-اوسولا واقع شده‌است.
خصوصیات

مالسکو ۴۳٫۲ کیلومترمربع مساحت و ۱٬۴۷۸ نفر جمعیت دارد.
سازمان رسانه نروژ

| 0 | 1 |
| --- | --- |
نوع: سازمان دولتی
بنا نهاده: ۱ ژانویه ۲۰۰۵
دفتر مرکزی: فردریکستاد، نروژ
محدودهٔ فعالیت: نروژ
افراد کلیدی: ماری ولزلند
مادر: وزارت فرهنگ نروژ
وبگاه: medietilsynet.no
سازمان رسانه نروژ یا متولی رسانه نروژ (به نروژی: Medietilsynet) یک آژانس اجرایی تحت وزارت فرهنگ نروژ است که با وظایف فرهنگی مربوط به پخش همگانی، مطبوعات و فیلمها سر و کار دارد.
وظایف و تأثیر

از جمله این وظایف می‌توان به رده‌بندی فیلم‌ها، نظارت بر اجرای قوانین مربوط به تولید محتوا، تبلیغات و حمایت مالی، کنترل مجوز روزنامهها و بررسی درخواست سوبسید رسانه‌ای و نظارت بر مالکیت رسانه‌ها، اشاره کرد. وظیفه سازمان رسانه نروژ در مورد مالکیت رسانه‌ها آن است که اطمینان حاصل کند این نوع مالکیت در دست افراد حقیقی و حقوقی خاص متمرکز نشده باشد.
نروژ در طول سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ رتبه یک شاخص آزادی رسانه و در طول سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ جزو سه‌تای برتر بوده‌است. سازمان گزارشگران بدون مرز یکی از عوامل آزادی مطبوعات در این کشور را، بازدهی سازمان رسانه نروژ دانسته‌است.
بیرا، موزامبیک

مکان در Sofala Province, 23x15px|border |alt=|link= موزامبیک
| بیرا | بیرا |
| --- | --- |
Beira: Beira
کلیسای جامع بیرا: کلیسای جامع بیرا
بیرا: بیرا
مختصات: ۱۹°۵۰′ جنوبی ۳۴°۵۱′ شرقی﻿ / ﻿۱۹٫۸۳۳°جنوبی ۳۴٫۸۵۰°شرقی﻿ / -19.833; 34.850: مختصات: ۱۹°۵۰′ جنوبی ۳۴°۵۱′ شرقی﻿ / ﻿۱۹٫۸۳۳°جنوبی ۳۴٫۸۵۰°شرقی﻿ / -19.833; 34.850
استان: Sofala Province
تاسیس‌شده: ۱۸۸۷
City Status: ۱۹۰۷
حکومت: حکومت
 • شهردار: Daviz Simango
مساحت: مساحت
 • کل: ۶۳۳ کیلومتر مربع (۲۴۴ مایل مربع)
ارتفاع: ۱۴ متر (۴۶ فوت)
جمعیت (سرشماری ۲۰۰۷): جمعیت (سرشماری ۲۰۰۷)
 • کل: ۴۳۶۲۴۰
 • تراکم: ۶۹۰/کیلومتر مربع (۱۸۰۰/مایل مربع)
بیرا، موزامبیک (به لاتین: Beira, Mozambique) دومین شهر پرجمعیت کشور موزامبیک است که در Sofala Province واقع شده‌است.
خصوصیات

بیرا ۶۳۳ کیلومترمربع مساحت و ۴۳۶٬۲۴۰ نفر جمعیت دارد و ۱۴ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.
خواهرخوانده

شهرهای زیر خواهرخوانده‌های بیرا، موزامبیک هستند.
بریستول - بریتانیا (از ۱۹۹۰)
پورتو - پرتغال (از ۲۰۰۸)
پورت الیزابت - آفریقای جنوبی
پادووا - ایتالیا
کویمبرا - پرتغال (از ۱۹۹۷)
Bender - مولداوی
آمستردام - هلند (تا ۲۰۰۵)
استان سینای جنوبی

مکان در 23x15px|border |alt=|link= مصر
| استان سینای جنوبی محافظة جنوب سیناء | استان سینای جنوبی محافظة جنوب سیناء |
| --- | --- |
استان: استان
استان سینای جنوبی در نقشه مصر: استان سینای جنوبی در نقشه مصر
ناحیه: سینا
زیرمجموعه: ۶ شهرستان
مرکز: الطور
حکومت: حکومت
 • استاندار: محمد عبد الفضیل شوشه
مساحت: مساحت
 • کل: ۳۳۱۴۰ کیلومتر مربع (۱۲۸۰۰ مایل مربع)
 • رتبه: ۴ام
جمعیت (۲۰۰۶): جمعیت (۲۰۰۶)
 • کل: ۱۴۹۳۳۵
 • رتبه: ۲۷ام
 • تراکم: ۴٫۵/کیلومتر مربع (۱۲/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی ۲+ (EET)
کد منطقه: ۲۰
کد ایزو ۳۱۶۶: EG-JS
زبان رسمی: عربی
روز قومی: ۱۹ مارس
وبگاه: www.ganoubsina.gov.eg
استان جنوب سیناء (به عربی: محافظة جنوب سیناء) از استان‌های کشور مصر است.
شهرها

| استان | شهرستان | جمعیت (۲۰۰۱) | مساحت (کیلومتر²) | تراکم جمعیت (نفر/کیلومتر²) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| سینای جنوبی | طابا | ۲۳۵۰۰ | ۱۶۱۰۵ | ۱۵۴ |
| سینای جنوبی | نویبع | ۲۱۳۹۰۰ | ۱۹۱۳۰ | ۱۹۰ |
| سینای جنوبی | دهب | ۲۱۱۷۰۰ | ۱۵۱۵۲ | ۲۴۷ |
| سینای جنوبی | نخل | ۲۰۵۸۰۰ | ۱۵۳۵۹ | ۱۶۸ |
| سینای جنوبی | راس سدر | ۲۶۶۰۰ | ۱۰۸۰۷ | ۴۵۱ |
| سینای جنوبی | شرم الشیخ | ۴۷۹۰۰ | ۱۱۳۹۱ | ۳۸۷ |
| جمع استان |  | ۵۴٬۴۹۵ | ۲۸۴۳۸ | ۱٫۹ |
کردی ایلامی

| کردی ایلامی | کردی ایلامی |
| --- | --- |
فه‌یلی، Faily: فه‌یلی، Faily
زبان بومی در: مناطقی از ایران🇮🇷 و عراق🇮🇶
تبار: هندواروپایی  هندوایرانیایرانیایرانی غربیشمال غربیکردیکردی جنوبیکردی ایلامی
سامانه نوشتاری: الفبای کردی (آرامی، لاتین)
کدهای زبان: کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹: sdh
گلاتولوگ: sout2640
زبان‌شناسی: 58-AAA-c
کردی ایلامی یا فِیلی گویشی از زبان کردی است. که زیر شاخه‌های کردی‌جنوبی می‌باشد. گویش کردی ایلامی زبان رایج ساکنان استان ایلام و مناطقی از کشور عراق نظیر استان واسط، شهرستان علی الغربی، مندلی (عراق) و خانقین در کردستان عراق است. در استان ایلام، طوایف و ایلات مختلف در اکثر شهرستان‌های استان است- با تفاوت اندک در ادای الفاظ و کلمات، بدان تکلم می‌کنند. واژهٔ فِیلی در بین مردم ایلام معروفیت بسیاری ندارد. این را کردهای ساکن عراق به مناسبت سلطه والیان لرستان موسوم به فِیلی بر ایلام، رواج داده‌اند که به علت نداشتن حروف گچپژ در الفبای عربی بجای حرف پ حرف ف به کار رفته است و آن از مقولهٔ مجاز خاص و عام است.
گویش کردی ایلامی یا فِیلی، به‌عنوان گونه‌ای از زبان کردی (در کنار گونه‌های سورانی، کرمانجی و…) قرار دارد و گویش عمدهٔ مردم استان ایلام است که با تفاوت اندک در شهرهای ایلام، اَرکواز ملکشاهی، مهران، جعفرآباد (ایلام)، سَرابله، بدره، آبدانان، سراب‌باغ، دهلران، چرداول، سیروان، سیوان، پهله زرین آباد، کارزان، سراب میمه، ارکوازی چوار، و مناطقی، نظیر بدره، مندلی و خانقین بدان تکلم می‌شود. کردی ایلامی از اصیل‌ترین گویش‌های زیرشاخهٔ کردی جنوبی است که ریشه در زبان ایرانی میانهٔ باستانی دارد. علیرضا اسدی، پژوهشگر، در کتاب خود چنین می‌آورَد: «از مقایسهٔ واژگان ایرانی میانه (پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی) با واژگان کردی ایلامی، به این نتیجه می‌توان رسید که بسیاری از واژگان پهلوی اشکانی و ساسانی با این واژگان کردی هم‌ریشه‌اند و ساخت‌های هجاییِ یکسانی دارند. این هم‌آوایی در بسیاری از افعال، مفاهیم سیاسی، دینی، اجتماعی، مشاغل، اسامی خاص، اسامی عام و حتی اصطلاحات عامیانه دیده می‌شود».
لهجه‌ها

گویش کردی ایلامی (کردی فیلی) لهجه‌های گوناگونی دارد که مهم‌ترین آنها عبارتند از:
ملکشاهی: در شهرستان‌های ایلام، ملکشاهی و مهران
لهجه چرداولی:بیشترین گویشور در شهرستان چرداول و در بخش‌هایی از ایلام و کرمانشاه، منصوب به ایل ریزه وند
کردی ارکوازی: در شهرستان ایلام و شهرستان چوار
خزلی: در بخش‌هایی از شهرستان‌های سیروان و چرداول
کُردَلی: در شهرستان‌های آبدانان(بخش مرکزی و سراب‌باغ)، دهلران (بخش مرکزی و زرین‌آباد و بخش سراب میمه)
ایلامی: در شهرستان‌های ایلام، مهران، سیروان و چرداول
بدره ای: بخش مرکزی شهرستان بدره
بر طبق منبع دیگری لهجه‌های گویش کردی ایلامی (کردی فیلی) عبارتند از:
لهجه ملکشاهی
لهجه دهبالایی (ایلامی)
لهجه چرداولی (ریزه وند)
لهجه خزلی
لهجه بدره‌ای
لهجه ارکوازی (هزاره)
لهجه شیروانی
لهجه ریکایی
لهجه شوهانی
لهجه میشخاصی
لهجه صالح آبادی
لهجه خانقینی
لهجه مندالی
لهجه زرباطی
لهجه ورمزیاری
لهجه مهرانی
لهجه دوشیخی
لهجه کپرات
اکثریت زبانشناس‌ها کردی کردلی را لهجه‌ای از گویش کردی ایلامی نمی‌دانند و یک گویش مستقل می‌دانند اما خیشاوندی نزدیکی میان این دو کردی است و وابسته به هم هستند.
الفبا

مقالهٔ اصلی: الفبای کردی
الفبای کردی (۳۴ حرف دارد):
ی، ێ, ﮪ، ه، وو، و، ﯙ, ن، م، ل، ڵ, گ، ک، ق، ڤ, ف، غ، ع، ش، س، ژ، ز، ڕ, ر، د، خ، ح، چ، ج، ت، پ، ب، ئ، ا
به صورت خلاصه یادآوری نماییم که رسم‌الخط کردی بر اساس یکسانی تلفظ و نگارش واژگان استوار است؛ یعنی همان‌طور که یک واژه تلفظ می‌شود به همان شکل نیز نوشته می‌شود:
در رسم‌الخط کردی ضمه به صورت حرف (و) نوشته می‌شود. مثال (کرد)، ئوتاق (اُتاق)، فورم (فُرم)
فتحه ـَ به صورت (ه) نوشته می‌شود. مثال سه‌ر (سَر)، فره (بسیار)، ده‌ر (بیرون)، خه‌م (غَم)
نکته: برای شوا حرفی در نظر گرفته نشده است. مثال: کرد (کَرد)، برد (بُرد)، مل (گردن)
واو کشیده (وو) برای اینکه با ضمه ـُ اشتباه نشود با دو واو (و) نوشته می‌شود. مثال: سووڵ (شور)، کوور (کور)، نوور (نور)
در کردی جنوبی واکه‌ای وجود دارد که پیشین، بسته و گرد است و به نوعی مابین (ی/و) شنیده می‌شود. این حرف با واو هفت دار (ۊ) نوشته می‌شود. مثال: دۊر (دور)، خۊن (خون)، خواردۊ (خورده بود)، دۊه‌ت (دختر)، ئۊشم (می‌گویم)
در زبان کردی، یای مجهول وجود دارد که امتداد تلفظ آن به اندازه دو کسره است و در رسم‌الخط کردی بدین صورت (ێ) نوشته می‌شود. مثال: بڕێ (عده‌ای)، خوازێ (می‌خواهد)
نکته: اگر همزه (أ) قبل از حروف صدادار واقع شود به صورت (ئ) نوشته می‌شود. مثال: ئاگر (آتش)، ئه‌سر (اشک)، ئوتاق (اتاق)، ئاساره (ستاره)، ئیلام (ایلام)، ئاسوو (افق)، ئاسکول (بچه آهو)
در رسم‌الخط کردی دو نوع (ر) وجود دارد. نوع اول در تلفظ و شکل نوشتاری با فارسی یکسان است. مثال جار (دفعه)، لار (کج)، دار (درخت)، شار (شهر). نوع دوم که بدان (ڕ) کردی می‌گویند تقریبأ مشدد و لرزان تلفظ می‌شود. مثال: بنووڕ (ببین)، جاڕ (مزرعه درو شده)
همچنین دو نوع لام وجود دارد. نوع اول، در تلفظ و شکل نوشتاری با فارسی یکسان است. مثال: که‌ل (شکاف)، په‌ل (شاخه). نوع دوم که بدان (ڵ) کردی می‌گویند و سنگین تلفظ می‌شود. مثال: که‌ڵ (گوزن)، په‌ڵ (سنگ پهن)، گوڵ (گل)، چه‌قه‌ڵ (شغال)
به جای سه حرف (ذ، ظ، ض) فقط حرف (ز) نوشته می‌شود. مثال: زاڵم (ظالم)، زامن (ضامن)
به جای دو حرف (ث، ص) فقط حرف س نوشته می‌شود. سروه‌ت (ثروت)، سابوون (صابون)
۵. به جای (ط) حرف (ت) نوشته می‌شود. مثال: ته‌ناف (طناب)، تانه (طعنه)
الفبا > الفبا و رسم‌الخط لاتین کردی

«وه ناو خوداێ زانا و بێ وێنه»
«We Nawi Xwidaŷ Zana û Bê Wêne»
الف) مصوت‌ها (حروف صدا دار / Vowels):
| حروف فارسی | الفبای کردی | مثال کردی | لاتین کردی | مثال لاتین | معنی فارسی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فتحه ـَ | ه، ـه | هه‌ناس | H, h | Hena | نفس |
| شوا | - | بن | I, i | Bin | بُن، ته |
| ضمه ـُ | و | لر U, u d | لر |  |  |
| ا | ا | دار | A, a | Dar | درخت |
| وُ | وو | دوو | Û، û | Dû | دوغ |
| ی | ی | ویر | Î، î | Wîr | یاد |
| ـ | ۊ | رۊن | Ü، ü | Rün | روغن |
| ـ | ێ | فێر | Ê، ê | Fêr | جستجو |
ب) صامت‌ها (حروف بی‌صدا /consonant):
| حروف فارسی | الفبای کردی ایلامی | مثال کردی | لاتین کردی | مثال لاتین | معنی فارسی |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| همزه | ئ | بئۊش |  ? | Bi?üş | گوینده |
| ب | ب | بان | b ,B | Ban | بالا |
| پ | پ | په‌ل | p ,P | Pel | شاخه |
| ت، ط | ت | تاپوو | t ,T | Tapû | شبح |
| ج | ج | جیڕ | c ,C | Cîř | سفت |
| چ | چ | چه‌م | ç، Ç | emÇ | رود |
| ح | ح | حامد | h ,H | Hamid | حامد |
| خ | خ | خوار | x ,X | Xwar | پایین |
| د | د | ده‌م | d ,D | Dem | دهان |
| ر | ر | جار | r ,R | Car | دفعه |
| - | ڕ | جاڕ | ř، Ř | Cař | مزرعه |
| ز، ض، ظ، ذ | ز | زاڵم | z ,Z | Zaĺim | ظالم |
| ژ | ژ | ژان | j ,J | Jan | درد |
| س، ث، ص | س | سه‌د | s ,S | Sed | سد، صد |
| ش | ش | شوان | ş، Ş | wanŞ | چوپان |
| ع | ع | عه‌لی | ? | ?elî | علی |
| ق | ق | قڵا | q ,Q | q ,Q | Qiĺa |
| غ | غ | مه‌غار | x ,X | Mexar | صخره |
| ف | ف | فره | f ,F | Fire | بسیار |
| ک | ک | کاکه | k ,K | kake | برادر |
| گ | گ | گیان | g ,G | Gyan | جان |
| و | ﭬ | هه‌ڤده | v ,V | Hevde | هفده |
| - | ۆ | ژۊه‌ر | ẅ,ẅ | Jẅer | زیر |
| ل | ل | که‌ل | Ĺ,ĺ | Keĺ | شکاف |
| - | ڵ | که‌ڵ | Ĺ,ĺ | Keĺ | بزکوهی |
| م | م | ماسی | m ,M | Masî | ماهی |
| ن | ن | نه‌زان | ?n ,N | Nezan | نادان |
| ه | ه | هات | h ,H | Hat | آمد |
| ی | ی | خوهٔ | y ,Y | Xwey | می‌خوری |
| - | ێ | خوه‌ێ | Ê,ê | xweê | خودش |
:
آملیا کوران (نوازنده)

| آملیا کوران | آملیا کوران |
| --- | --- |
کوران در حال اجرا در جشن روز کانادا در لندن، ۲۰۱۲: کوران در حال اجرا در جشن روز کانادا در لندن، ۲۰۱۲
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
زاده: سنت. جانز، نیوفاندلند و لابرادور، کانادا
ژانر: ایندی راک فولک راک کشور جایگزین
پیشه(ها): خواننده - ترانه‌سرا
ساز(ها): آواز، گیتار
سال‌های فعالیت: ۲۰۰۰– تاکنون
ناشر(ان): شش رکورد تیرانداز
همکاری‌های مرتبط: The SenseAmelia Project, The Heavy Meadows
وبگاه: ameliacurran.com
آملیا کوران خواننده و ترانه‌سرای کانادایی اهل سنت جانز، نیوفاندلند و لابرادور است. نشنال پست موسیقی او را اینگونه توصیف می‌کند: «کمی شبیه لئونارد کوهن است که توسط پتسی کلاین در یک سالن غبارآلود هدایت می‌شود».
کوران در سنت جان به دنیا آمد. او از نوجوانی شروع به نواختن گیتار و آهنگ‌نویسی کرد و در نهایت دانشگاه را رها کرد.
آهنگ‌شناسی

Barricade (2000)
Trip Down Little Road (2001)
لالایی برای بارفلیز (۲۰۰۲)
عروس‌های جنگ (۲۰۰۶)
شکارچی، شکارچی (۲۰۰۹)
تماشاگران (۲۰۱۲)
آنها به تو قول رحمت دادند (۲۰۱۴)
آبخیز (۲۰۱۷)
زنده در Massey Hall (2019)
خلافت راشدین
واژگان‌شناسی

مقاله‌های اصلی: خلیفه و امیرالمؤمنین
اصطلاح «خلیفه» در اسناد دست اول مربوط به دوره خلافت راشدین یافت می‌شود و به رسیدی به دو زبان عربی-یونانی در سال ۶۴۳، اواخر خلافت عمر، مربوط می‌گردد. اما در خصوص کاربرد خلیفه در معنای سیاسی آن اختلاف وجود دارد. مادلونگ و برخی دیگر از اسلام پژوهان می‌گویند عنوان «خلیفه رسول‌الله» به معنای جانشین پیامبر خدا را نخستین بار ابوبکر، برای خود به کار برد. اما به نوشته وداد کادی و آرام شاهین، بعید است ابوبکر لقبی را برای خود استفاده کرده باشد و احتمالاً بعداً در دوره عباسیان این موضوع را جعل کردند.
برخی نویسندگان نظیر پاتریشیا کرون و مادلونگ می‌گویند عثمان نخستین بار لقب «خلیفة الله» را برای خود به کار برد که چنین عنوانی بیانگر اقتدار دینی شدیدی است. در مقابل وداد کادی و آرام شاهین می‌گویند مواردی که لقب «خلیفة الله» برای عثمان به کار رفته‌است، بعداً در دوره امویان جعل شده‌است. همچنین شیعیان به جای استفاده از خلیفه از امام استفاده می‌کنند.
نخستین بار کاربرد «خلافت» به عنوان یک نهاد سیاسی در زمان هشام بن عبدالملک رخ داد. عبارت «خلافت» در اصطلاح هم شخص «خلیفه»، هم نهاد سیاسی قانونی حکومت بر مسلمانان، هم به دوران این حکومت و هم به حوزه تحت حکومت شامل قلمرو و اتباع حکومت گفته می‌شد در مقابل «امام» و «امامت» را به جای «خلیفه» و «خلافت» به کار می‌بردند و جوامع غیر مسلمانان نیز به‌خصوص در سدهٔ نخست از این اصطلاح برای اشاره به دولت مسلمان استفاده نمی‌کرده‌اند. نهاد خلافت به‌تدریج در خلال زمان تحول یافت و بالاخره در اوایل دوره عباسیان در نیمه دوم سده هشتم میلادی، در قالب یک مفهوم اصطلاحی تثبیت شد.
تعبیر «خلفای راشدین یا راشدون» به معنای خلفای هدایت شده، تعبیری راست کیشانه یا پدرسالارانه ارائه می‌دهد و این دوره را به صورت عصر حماسی جلوه می‌دهد. به نوشته دانشنامه اسلام بریل، اما این تعبیر برای آن زمان نابهنگام است زیرا نظام عقاید و اعمال مذهبی مدون و مقبول عامه وجود نداشته‌است، تا بتوان چنین تعبیری را دربارهٔ آن به کار برد.