هانیبال
نبرد معروف کاناعه (کانای) 216 پیش از میلاد

در بهار سال 216 قبل از میلاد، هانیبال ابتکار عمل را به دست گرفت و انبار بزرگ تدارکات در کناعه در دشت آپولیای را تصرف کرد.با تصرف کناعه، هانیبال خود را بین رومی‌ها و منابع حیاتی تدارکاتشان قرار داد.هنگامی که سناى روم انتخابات کنسولی خود را در سال 216 قبل از میلاد از سر گرفت، گایوس ترنتیوس واررو و لوسیوس آمیلیوس پاولوس را به عنوان کنسول‌ها منصوب کردند.در این میان، رومی‌ها امیدوار بودند که از طریق قدرت و تعداد زیاد موفق شوند و ارتش جدیدی با اندازه‌ای بی‌سابقه، که توسط برخی تا 100,000 نفر تخمین زده شد، ولی بیشتر به احتمال زیاد حدود 50,000–80,000 نفر، تشکیل دادند.
رومی‌ها و لژیون‌های متحد تصمیم به رویارویی با هانیبال گرفتند و به سمت آپولیا به حرکت درآمدند.آنها در نهایت هانیبال را در کرانه چپ رودخانه آوفیدوس یافتند و در فاصله 10 کیلومتری (6 مایل) اردو زدند.در این موقعیت، دو ارتش به یک ارتش ترکیب شدند و کنسول‌ها مجبور بودند فرماندهی را به صورت روزانه جابجا کنند.طبق گزارش لیوی، واررو مردی با طبیعت بی‌پروا و متکبر بود و نوبت به او رسید که در روز نبرد فرماندهی کند.این روایت ممکن است به نفع واررو جانبدارانه باشد زیرا منبع اصلی آن، پولیبیوس، از خانواده اشرافی پاولوس بود در حالی که واررو کمتر برجسته بود. برخی از تاریخ‌نگاران پیشنهاد کرده‌اند که اندازه بسیار بزرگ ارتش نیاز به فرماندهی هر دو ژنرال برای هر یک از جناح‌ها را توجیه می‌کند.این نظریه با این واقعیت که پس از زنده ماندن واررو از نبرد، توسط سنا عفو شد، که اگر او تنها فرمانده مقصر بود، غیرعادی به نظر می‌رسد، مورد حمایت قرار می‌گیرد.
هانیبال از اشتیاق رومی‌ها بهره برد و با استفاده از مانور پیچیده ای ، آنها را در دشتی باز از چهار جهت به دام انداخت.این تاکتیک با کاهش منطقه نبرد، برتری عددی رومی‌ها را از بین برد. هانیبال پیاده‌نظام‌های کم‌اعتمادتر خود را در مرکز به صورت نیم‌دایره‌ای که به سمت رومی‌ها منحنی شده بود، چید.قرار دادن آنها در جلوتر از بال‌ها به آنها فضای لازم برای عقب‌نشینی و فریب دادن رومی‌ها به سمت خود را می‌داد، در حالی که سواره‌نظام‌های جناح‌ها با همتایان رومی خود مبارزه می‌کردند.بال‌های هانیبال از سواره‌نظام‌های گالی و نومیدی تشکیل شده بود. لژیون‌های رومی موفق شدند از مرکز ضعیف هانیبال عبور کنند، اما مزدوران لیبیایی در جناح‌ها، که به دلیل حرکت به اطراف آمده بودند، به جناح‌های آنها حمله کردند.حمله سواره‌نظام هانیبال غیرقابل توقف بود.فرمانده اصلی سواره‌نظام هانیبال، ماهربال، سواره‌نظام موبایل نومیدی را در جناح راست رهبری کرد که سواره‌نظام رومی‌های مقابل خود را نابود کرد.سواره‌نظام سنگین ایبری و گالی هانیبال در جناح چپ، به رهبری هنو، سواره‌نظام سنگین رومی‌ها را شکست داد و سپس هر دو سواره‌نظام سنگین کارتاژی و نومیدی به لژیون‌ها از پشت حمله کردند.در نتیجه، ارتش رومی کاملاً محاصره شد و هیچ راه فراری نداشت.
به دلیل این تاکتیک‌های درخشان، هانیبال توانست تمام دشمنان خود را محاصره و نابود کند به جز یک گروه کوچک، با وجود اینکه نیروهایش از نظر تعداد کمتر بودند.بسته به منبع، برآورد می‌شود که 50,000–70,000 رومی کشته یا اسیر شدند.در میان کشته‌شدگان، کنسول رومی لوسیوس آمیلیوس پاولوس، دو کنسول سال پیش، دو کوئستور، 29 نفر از 48 تریبیون نظامی و هشتاد سناتور اضافی بودند.در زمانی که سنای روم متشکل از حداکثر 300 نفر بود، این تعداد 25–30٪ از بدنه حاکمیتی را شامل می‌شود.این مساله باعث می‌شود که این نبرد یکی از فاجعه‌بارترین شکست‌ها در تاریخ روم باستان و یکی از خونین‌ترین نبردها در تمام تاریخ بشر، از نظر تعداد تلفات در یک روز واحد، باشد.
پس از کاناعه ، رومی‌ها بسیار مردد بودند که با هانیبال در نبردهای بزرگ روبه‌رو شوند و به جای آن ترجیح دادند که او را از طریق تحلیل منابع ضعیف کنند، با تکیه بر مزایای خطوط داخلی، تأمین منابع، و نیروی انسانی.به همین دلیل، هانیبال در باقی‌مانده جنگ هیچ نبرد عمده‌ای در ایتالیا نداشت.باور بر این است که امتناع او از بردن جنگ به خود رم به دلیل عدم تعهد کارتاژ به تامین او از نظر مردان، پول، و مواد، به ویژه تجهیزات محاصره، بود.هر چه که دلیل آن بود، این انتخاب باعث شد که ماهربال بگوید: "هانیبال، تو می‌دانی چگونه پیروزی کسب کنی، اما نمی‌دانی چگونه از آن استفاده کنی.به دنبال این پیروزی، بخش‌های زیادی از ایتالیا به دلیل هانیبال پیوستند.همانطور که پولیبیوس اشاره می‌کند، "چقدر شکست کاناعه شدیدتر از شکست‌های قبلی بود، از رفتار متحدان روم قابل مشاهده است؛پیش از آن روز سرنوشت‌ساز، وفاداری آنها پابرجا بود، اکنون به سادگی به دلیل ناامیدی از قدرت رومی‌ها، شروع به تزلزل کرد." در همان سال، شهرهای یونانی در سیسیل به شورش علیه کنترل سیاسی روم ترغیب شدند، در حالی که فیلیپ پنجم، پادشاه مقدونیه، حمایت خود را از هانیبال اعلام کرد و جنگ مقدونی اول علیه روم را آغاز کرد.هانیبال همچنین با هیراپولیس، فرمانروای جدید سیراکوزا، پیمان اتحاد بست.اغلب مطرح می‌شود که اگر هانیبال تقویت‌های مادی مناسب از کارتاژ دریافت کرده بود، ممکن بود با حمله مستقیم به رم موفق شود.در عوض، او مجبور شد به تسخیر دژهایی که هنوز در برابر او مقاومت می‌کردند، قانع شود و تنها رویداد قابل توجه دیگر سال 216 قبل از میلاد، خیانت برخی از قلمروهای ایتالیایی، از جمله کاپوا، دومین شهر بزرگ ایتالیا بود که هانیبال آن را به عنوان پایگاه جدید خود انتخاب کرد.با این حال، تنها چند مورد از شهرهای ایالتی ایتالیایی که او انتظار داشت به عنوان متحد به او بپیوندند، به او خیانت کردند.