مورد آبی
اجرای عملیات > نبرد استالینگراد

مقالهٔ اصلی: نبرد استالینگراد
بمب‌افکن‌های لوفت‌وافه از روز ۲۳ اوت شروع به کوبیدن استالینگراد کردند که خرابی‌های فراوانی ایجاد نمود. نیروهای زرهی ورماخت از روز بعد حمله به شهر را از جانب شمال از سمت کارخانه تراکتورسازی آغاز کردند. بخشی از نیروهای آلمانی با ضد حمله ارتش سرخ برای چند روز به محاصره افتادند. با وجود ممنوعیت اقدام به عقب‌نشینی از طرف هیتلر، لشکر شانزدهم زرهی ورماخت درون محاصره قصد گشودن راهی به سمت غرب را داشت که به هر صورت لشکر سوم پیاده‌نظام موتوریزه توانست روز ۲۶ اوت از بیرون حصر را بشکند. بدین شکل جای پای آلمانی‌ها در ساحل ولگا همچنان حفظ شد. در جنوب، جبهه جنوب شرقی شوروی به مرور تا دفاع بیرونی و سپس دفاع درونی شهر عقب رانده شد. سپاه‌های ۲۴ و ۴۸ زرهی ارتش چهارم زرهی ورماخت تا پایان ماه اوت به لایه دوم دفاعی و تا میانه ماه سپتامبر تا لایه نخست دفاعی استالینگراد رسیدند. یریومنکو قرارگاه فرماندهی جبهه جنوب شرقی را به یامی در آن سوی رود ولگا منتقل کرد. سپهبد واسیلی چویکف، فرمانده ارتش شصت‌ودوم شوروی رهبری دفاع از شهر را بر عهده داشت. در ابتدای نبرد نیروهای چویکوف شامل دو سپاه تانک، ۹ لشکر تفنگ‌دار (از جمله یک لشکر ان‌کاوه‌ده)، هفت تیپ تفنگ‌دار و دو تیپ تانک می‌شد که تماماً از پیش شدیداً آسیب دیده بودند. ارتشبد ولفرام فون ریشتوفن، فرمانده سپاه ۷ هوایی لوفت‌وافه روز ۲۸ اوت گزارش از عدم مشاهده هر گونه انتقال نیروی دیگری از طرف دشمن به سمت ناحیه استالینگراد در شناسایی هوایی داد.
محدودیت ظرفیت ریلی انتقال ارتش سوم رومانی به جناح چپ ارتش ششم ورماخت را تا ماه سپتامبر به تأخیر انداخت. از این رو، با وجود حضور ارتش‌های هشتم ایتالیا و دوم مجارستان در این قسمت، در مقابل حملات متعدد ارتش سرخ به این جناح طولانی، آلمانی‌ها وادار می‌شدند از مقدار بیشتری از نیروهای خود برای محافظت از آن استفاده کنند. حملات ارتش سرخ در شمال و جنوب استالینگراد تا ماه اکتبر ادامه یافت. شرایط جغرافیایی و وجود رود ولگا در پشت سر آن امکان محاصره استالینگراد را برای آلمانی‌ها تقریباً غیرممکن می‌ساخت. از این رو آلمانی‌ها وادار به تهاجم مستقیم به شهر برای پاکسازی آن شدند. ارتش ششم و چهارم زرهی ورماخت بدین منظور مجموعاً ۲۵ لشکر از جمله سه لشکر زرهی و سه لشکر موتوریزه، داشتند. روز ۱۶ سپتامبر هدایت عملیاتی پیاده‌نظام ارتش چهارم زرهی ورماخت در اختیار پائولوس قرار گرفت. به هر صورت مدافعان ظرفیت بیشتری برای دریافت نیروی کمکی و تدارکات داشتند. با وجود تلفات گسترده، استاوکا با بهره‌گیری از مقادیر زیادی ذخیره راهبری و عملیاتی توانست ضربه تهاجم آلمانی‌ها را تحمل کند. تا روز ۲۶ اکتبر به کمک قایق‌ها و شناورهای دیگر از روی رود ولگا، ۹ لشکر تفنگ‌دار، یک تیپ تفنگ‌دار دریایی و دو تیپ تانک به عنوان نیروی کمکی برای چویکوف وارد استالینگراد شدند. شوروی به شکل عامدانه تنها مقدار کافی نیرو و تدارکات برای ارتش شصت‌ودوم خود تأمین می‌کرد تا ارتش ششم ورماخت را در یک نبرد فرسایشی مرگ‌بار درگیر خود نگاه دارد. توان ارتش شصت‌ودوم شوروی به ندرت به بیش از ۵۵ هزار نفر می‌رسید. نبرد تن‌به‌تن شهری در مسافت‌های بسیار کوتاه درون استالینگراد درگرفت. فاصله دو طرف به اندازه‌ای کم بود که امکان استفاده مؤثر از برتری هوایی و توپخانه از ورماخت گرفته شد. به هر صورت آلمانی‌ها به آهستگی دشمن را عقب راندند. نیروهای پائولوس تا اواخر ماه سپتامبر دو سوم جنوبی شهر را پاکسازی کردند. آلمانی‌ها تا حدود ۲۰۰ متری نقطه پیاده‌سازی ارتش سرخ بر روی ولگا نیز رسیدند. لشکرهای تفنگ‌دار شوروی تا ۹۰ درصد از توان خود را از دست دادند. به هر صورت مهاجمان نیز متحمل خسارات سنگین شدند. برای لشکر بیست‌وچهارم زرهی ورماخت تنها ۱۰۰۰ نیروی پیاده از جمله ۴۰ افسر باقی مانده بود. در طول ماه اکتبر توان مؤثر نیروهای آلمانی درون شهر تقریباً برابر مدافعان بود. به دستور هیتلر، ورماخت یگان‌های مهندسی لشکرهای مناطق آرام خود را به عنوان پیاده‌نظام به استالینگراد گسیل کرد.