هنر سکایی
انواع اشیاء

سکاها با مواد گوناگونی مانند طلا، چوب، چرم، استخوان، برنز، آهن، نقره و الکتروم کار می‌کردند. لباس‌ها و تزئینات اسب‌ها با پلاک‌های کوچک فلزی و سایر مواد دوخته می‌شدند و پلاک‌های بزرگ‌تر، از جمله برخی از مشهورترین آن‌ها، احتمالاً سپرها یا ارابه‌ها را تزئین می‌کردند. نمد پشمی برای لباس‌ها، چادرها و تزئینات اسب‌ها که به شدت تزئین شده بودند، استفاده می‌شد و یک کوچ‌نشین مهم سوار بر اسب با بهترین لباس‌هایش باید منظره‌ای بسیار رنگارنگ و عجیب را به نمایش می‌گذاشت. به عنوان کوچ‌نشینان، سکاها اشیاء کاملاً قابل حمل تولید می‌کردند تا اسب‌ها، لباس‌ها، چادرها و ارابه‌های خود را تزئین کنند، به استثنای برخی مناطق که سنگ یادبودهای کورگان وجود داشت. این سنگ یادبودها که تا حدودی به صورت خام تراشیده شده بودند تا یک شکل انسانی را به تصویر بکشند، احتمالاً به عنوان یادبود در نظر گرفته شده بودند. ریخته‌گری برنز با کیفیت بسیار بالا، تکنیک اصلی فلزکاری مورد استفاده در سراسر استپ اوراسیا است، اما سکاها با استفاده مکرر از طلا در بسیاری از مکان‌ها متمایز می‌شوند، اگرچه انبارهای بزرگی از اشیاء طلایی نیز در شرق دورتر یافت شده‌اند، مانند انبار بیش از ۲۰۰۰۰ قطعه «طلای باختر» با سبک‌های تا حدی عشایری از طلاتپه در افغانستان.
قطعات اولیه منعکس‌کننده سنت‌های سبک جانورسان بودند؛ در دوره‌های بعدی بسیاری از قطعات، به ویژه از جنس فلز، توسط صنعتگران یونانی ساخته می‌شدند که سبک‌های یونانی را با سلیقه و موضوع بازار ثروتمند سکایی تطبیق داده بودند و احتمالاً اغلب در قلمرو سکایی کار می‌کردند. تصور می‌شود که قطعات دیگر از یونان وارد شده‌اند.
با رونق سکاها از طریق تجارت با یونانیان، آن‌ها ساکن شدند و شروع به کشاورزی کردند. آن‌ها همچنین سکونتگاه‌های دائمی مانند یک مکان در بلز، اوکراین ایجاد کردند که گمان می‌رود پایتخت سکایی گلون باشد و کارگاه‌های صنایع دستی و سفالگری یونانی در ویرانه‌های آن برجسته است. گورهای پازیریک (در شرق سکایی) به ویژه مهم هستند زیرا شرایط یخ‌زده طیف وسیعی از اشیاء را در مواد فاسدشدنی حفظ کرده است که در بیشتر تدفین‌های باستانی، در استپ‌ها یا جاهای دیگر باقی نمانده‌اند. این‌ها شامل کنده‌کاری‌های چوبی، منسوجات از جمله لباس‌ها و دیوارکوب‌های نمدی و حتی خالکوبی‌های استادانه بر روی بدن دوشیزه یخ‌زده سیبری می‌شود. این‌ها نشان می‌دهد که کوچ‌نشینان مهم باستانی و اسب‌ها، چادرها و ارابه‌های آن‌ها با مواد گوناگون، بسیاری از آن‌ها با رنگ‌های روشن، بسیار استادانه مجهز شده بودند. شمایل‌نگاری آن‌ها شامل حیوانات، هیولاها و جانوران انسان‌نما و احتمالاً برخی از خدایان از جمله یک «الهه مادر» و همچنین نقوش هندسی پرانرژی است. باستان‌شناسان فرش‌های نمدی و همچنین ابزار و وسایل خانگی خوش‌ساخت را کشف کرده‌اند. لباس‌هایی که توسط باستان‌شناسان کشف شده است نیز به خوبی ساخته شده‌اند که بسیاری از آن‌ها با گلدوزی و طرح‌های آپلیکه تزئین شده‌اند. افراد ثروتمند لباس‌هایی می‌پوشیدند که با پلاک‌های برجسته طلا پوشیده شده بود، اما قطعات کوچک طلا اغلب در آنچه به نظر می‌رسد تدفین‌های نسبتاً معمولی هستند، یافت می‌شود. کالاهای وارداتی شامل یک فرش معروف، قدیمی‌ترین فرش باقی مانده، است که احتمالاً در ایران یا اطراف آن ساخته شده است.
جواهرات ساخته شده در استپ‌های اوراسیا، تصاویری از حیوانات گوناگون مثل گوزن، گربه، پرنده، اسب، خرس، گرگ و حتی موجودات افسانه‌ای را به نمایش می‌گذارند. در میان این‌ها، پیکره‌های طلایی گوزن‌ها با حالت چمباتمه و عضلات منقبض، نمادی از سرعت و قدرت هستند. شاخ‌های حلقه‌ای این گوزن‌ها، آن‌ها را از تصاویر مشابه در هنر چین متمایز می‌کند. جالب است که به نظر می‌رسد این پیکره‌ها، گوزن شمالی را نشان می‌دهند، گونه‌ای که در آن زمان در استپ‌ها زندگی نمی‌کرد. این پیکره‌ها در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شدند، از تزئینات کوچک برای لباس‌ها گرفته تا قطعات بزرگ‌تر که احتمالاً زینت‌بخش سپرها بودند. گوزن در فرهنگ مردمان استپ جایگاه ویژه‌ای داشت و شاید به عنوان نماد قبیله‌ای مورد احترام بود.
یکی دیگر از ویژگی‌های بارز هنر استپ، پلاک‌های مشبک‌کاری شده با طرح درخت است. در دوره‌های بعدی، با افزایش ارتباط با یونانیان، صنعتگران یونانی شروع به ساخت زیورآلات برای سکاها کردند. این آثار اغلب صحنه‌هایی از زندگی روزمره مردمان استپ را به تصویر می‌کشند که بیشتر با سبک هنری یونان همخوانی دارد تا هنر کوچ‌نشینان.
در حالی که طلا برای نخبگان حاکم استفاده می‌شد، برنز ماده اصلی برای ساخت پیکره‌های حیوانات بود. این پیکره‌ها اغلب برای تزئین وسایل مختلف مثل مهار اسب، کمربند و لباس استفاده می‌شدند. گاهی اوقات، این پیکره‌ها حتی به عنوان زره نیز به کار می‌رفتند.
شکل حیوانات در هنر استپ تنها جنبه تزئینی نداشت. اعتقاد بر این بود که این پیکره‌ها قدرت و ویژگی‌های حیوان را به صاحب خود منتقل می‌کنند. به همین دلیل، این نقوش بر روی سلاح‌هایی مثل شمشیر، خنجر، غلاف و تبر نیز دیده می‌شود.
کمان، سلاح اصلی این سوارکاران چابک، در جعبه‌ای مخصوص به نام «گوریتوس» حمل می‌شد. این جعبه اغلب با صحنه‌هایی از زندگی روزمره یا حیوانات تزئین می‌شد و یک محفظه جداگانه برای نگهداری تیرها داشت.
با گذشت زمان و افزایش ارتباط با یونان، عناصر هنر یونانی در هنر استپ بیشتر دیده شد. از قرن چهارم پیش از میلاد، صنعتگران یونانی بسیاری از وسایل روزمره سکاها را تزئین می‌کردند.
نمایشگاه‌های هنری در دهه‌های اخیر، هنر سکایی را به جهانیان معرفی کرده‌اند.
به‌طور خلاصه:
| هنر سکایی | هنر سکایی |
| --- | --- |
مواد اولیه: طلا، چوب، چرم، استخوان، برنز، آهن، نقره، الکتروم
انواع اشیاء: جواهرات، تزئینات اسب، چادر و ارابه، پلاک‌های فلزی کوچک و بزرگ، لباس‌های نمدی، سنگ یادبودهای کورگان
فنون ساخت: ریخته‌گری برنز، استفاده مکرر از طلا، خالکوبی، کنده‌کاری روی چوب، منسوجات و نمد، گلدوزی و آپلیکه
اشیاء کشف‌شده در پازیریک: جامه‌های تزئین‌شده، دیوارکوب‌های نمدی با صحنه‌های مذهبی و نقوش هندسی، فرش‌های نمدی، ابزار و وسایل خانگی
ترکیب سبک‌ها: تلفیقی از عناصر شرقی و تأثیرات هنر یونانی
نمادهای جانوری: استفاده گسترده از نقوش حیوانات واقعی و افسانه‌ای (گوزن، گربه، پرنده، اسب، خرس، گرگ، شیردال، سیرن)
صحنه‌ها : به تصویر کشیدن نبرد، کشاورزی، دامداری و فعالیت‌های روزمره
نقوش اساطیری و تاریخی یونان: استفاده از عناصر اساطیری و تاریخی یونان در آثار هنری
تزئینات هندسی و گلدار: ترکیب نمادهای جانوری با تزئینات هندسی و گلدار یونانی
معنای نمادین: اعتقاد به انتقال قدرت و ویژگی‌های حیوان به صاحب پیکره آن
دوره شکوفایی: قرن‌های هفتم تا سوم پیش از میلاد
مناطق مهم: استپ‌های آسیای مرکزی، شمال دریای سیاه، جنوب اوکراین، کوبان، کریمه
یافته‌های مهم: گورهای پازیریک، کورگان‌های سلطنتی سکایی (کول اوبا، هایمانوا موهیلا، ملیتوپل، سولوخا، کراسنوکوتسکی، توستا موهیلا، چورتوملیک، ولیا بلیزنیتیسا، کلرمس و کوسترومسکا)
موزه‌ها: عمدتاً‌ در موزه ارمیتاژ سن پترزبورگ
The influence of Scythian art: Fibula in the Form of a Recumbent Stag (below), about 400 AD, Northeastern Europe, and Stag Plaque (above), 400-500 BC, Scythian, western Asia, gold
The treasure of Kul-Oba, شبه‌جزیره کریمه، 400 to 350 BC.