stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
جریان متغیر تدریجی
تعریف

جریان متغیر تدریجی، یک جریان دائمی است که مشخصات آن مانند عمق و سرعت در طول مسیر متغیر است. این تغییرات به دلیل نزدیک شدن به یک مقطع کنترل رخ می‌دهد. برای نمونه، هنگامی که جریان یکنواخت به یک سرریز (که جریان روی آن دارای عمق بحرانی است) نزدیک می‌شود، به تدریج عمق آن تغییر می‌کند تا به عمق بحرانی برسد. هم‌چنین هنگامی که جریان به یک دریچه می‌رسد، عمق آن به تدریج افزایش می‌یابد تا به عمق پیش از دریچه برسد. در چنین حالتی، تغییرات عمق جریان را می‌توان بر اساس معادله برنولی با در نظر گرفتن انرژی مستهلک شده در مسیر بر اثر اصطکاک به دست آورد.
رابطه

معادله برنولی برای هر مقطع از جریان با سطح آزاد به صورت زیر نوشته می‌شود:
H=y+z+{\frac {\alpha Q^{2}}{2gA^{2}}}
که در آن، H انرژی کل جریان، y عمق آب، z ارتفاع بستر جریان از سطح مبنا، α ضریب تصحیح انرژی جنبشی، Q دبی جریان و A سطح مقطع جریان هستند. با مشتق‌گیری از دو طرف معادله نسبت به مکان x و ساده‌سازی آن، رابطهٔ زیر به دست می‌آید:
{\frac {dy}{dx}}={\frac {S_{0}-S_{f}}{1-Fr^{2}}}
که در آن S0 و Sf به ترتیب شیب بستر جریان و شیب خط انرژی هستند. هم‌چنین Fr عدد فرود جریان است. با استفاده از این رابطه، تغییرات عمق جریان در طول مسیر برحسب مشخصات جریان به دست می‌آید.
تقسیم‌بندی بر اساس شیب

برای یک جریان با دبی مشخص که در کانالی منشوری با شیب بستر ثابت جاری است، دو مقدار ثابت به عنوان عمق بحرانی و عمق نرمال وجود دارد. عمق بحرانی، مربوط به جریان بحرانی است که در آن، عدد فرود برابر یک است. هم‌چنین عمق نرمال در جریان یکنواخت شکل می‌گیرد. شیب بستر یک کانال با مقایسه عمق نرمال و عمق بحرانی به چند دسته تقسیم می‌شود:
شیب تند: حالتی است که عمق نرمال از عمق بحرانی کمتر است و با حرف S نشان داده می‌شود.
شیب بحرانی: حالتی است که عمق نرمال برابر با عمق بحرانی است و با حرف C نشان داده می‌شود.
شیب ملایم: حالتی است که عمق نرمال بیشتر از عمق بحرانی است و با حرف M نشان داده می‌شود.
شیب صفر: حالتی است که شیب بستر برابر با صفر است (و کانال افقی است) و با حرف H نشان داده می‌شود.
شیب معکوس: حالتی است که شیب بستر در جهت مخالف جریان است و با حرف A نشان داده می‌شود.
مقطع کنترل

تغییرات جریان متغیر تدریجی براساس یک مقطع کنترل که عمق یا سرعت در آن معلوم است، محاسبه می‌شود. مقطع کنترل برای جریان فوق بحرانی، در بالادست و برای جریان زیر بحرانی، در پایین‌دست قرار دارد. متداول‌ترین مقاطع کنترل شامل موارد زیر هستند:
در بعضی از نقاط، جریان بحرانی پدید می‌آید؛ از جمله در جریان روی سرریز و تغییر شیب بستر از ملایم به تند، می‌توان جریان بحرانی را مشاهده کرد. در این حالت، مقطع کنترل دارای عمق بحرانی خواهد بود.
هنگامی که در یک مسیر طولانی، تغییری در مشخصات جریان پدید نیاید، به سمت جریان یکنواخت میل می‌کند. بنابراین می‌توان انتظار داشت که در فاصلهٔ طولانی از یک مقطع کنترل، جریان یکنواخت وجود داشته‌باشد. در جریان یکنواخت، عمق نرمال به عنوان مقطع کنترل در نظر گرفته می‌شود.
در برخی از پدیده‌های هیدرولیکی مانند جریان عبوری از زیر یک دریچه عمق جریان در یک مقطع، معلوم است و می‌توان با استفاده از آن، تغییرات تدریجی جریان را تحلیل کرد. برای نمونه، در جریان زیر دریچه، عمق جریان پس از دریچه، معلوم است و با دانستن ضریب دریچه بر پایهٔ معادلهٔ برنولی، عمق جریان پیش از دریچه را به دست آورد.
بن‌رود (سپیدان)

| بن‌رود (سپیدان) | بن‌رود (سپیدان) |
| --- | --- |
روستا: روستا
بن‌رود (سپیدان)موقعیت در ایراننمایش نقشه ایرانبن‌رود (سپیدان)بن‌رود (سپیدان) (استان فارس)نمایش نقشه استان فارس: بن‌رود (سپیدان)موقعیت در ایراننمایش نقشه ایرانبن‌رود (سپیدان)بن‌رود (سپیدان) (استان فارس)نمایش نقشه استان فارس
مختصات: ۳۰°۱۷′ شمالی ۵۱°۵۰′ شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۲۸۳°شمالی ۵۱٫۸۳۳°شرقی﻿ / 30.283; 51.833: مختصات: ۳۰°۱۷′ شمالی ۵۱°۵۰′ شرقی﻿ / ﻿۳۰٫۲۸۳°شمالی ۵۱٫۸۳۳°شرقی﻿ / 30.283; 51.833
کشور: ایران
استان: فارس
شهرستان: سپیدان
بخش: بخش مرکزی
دهستان: خفری
جمعیت: ۱۸ نفر
بن‌رود (سپیدان)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان سپیدان در استان فارس ایران است.
جمعیت

این روستا در دهستان خفری قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۸ نفر (۴خانوار) بوده‌است.
بلال حسنی

| بلال حسنی | بلال حسنی |
| --- | --- |
بلال حسنی در سال ۲۰۱۹: بلال حسنی در سال ۲۰۱۹
اطلاعات پس‌زمینه: اطلاعات پس‌زمینه
زاده: ۹ سپتامبر ۱۹۹۹ ‏(۲۵ سال) پاریس
ژانر: پاپ آراندبی معاصر رقص الکترونیک
پیشه(ها): خوانندگی، یوتیوبر
همکاری‌های مرتبط: مادام موسیو
بلال حسنی (انگلیسی: Bilal Hassani؛ زادهٔ ۹ سپتامبر ۱۹۹۹) خواننده و یوتیوبر فرانسوی است. او با ترانهٔ پادشاه نمایندهٔ فرانسه در مرحله نهایی مسابقه آواز یوروویژن ۲۰۱۹ بود.
سیارک ۶۵۵۸۳

| کشف | کشف |
| --- | --- |
تاریخ کشف: ,
ویژگی‌های مداری: ویژگی‌های مداری
مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸: مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸
اوج: ۵.۶۶۴۷۵۵۶
حضیض: ۴.۷۴۰۹۰۲۸
خروج از مرکز مداری: ۰.۰۸۸۷۸۳۷
تناوب مداری: ۴۳۳۴.۶۸۷۴۸۱۷
آنومالی متوسط: ۲۵۶.۳۹۹۳۱
انحراف: ۸.۱۲۱۴۱
 :  
سیارک ۶۵۵۸۳ (به انگلیسی: 65583 Theoklymenos، نامگذاری:4646T-2) شصت و پنج هزار و پانصد و هشتاد و سومین سیارک کشف شده‌است که در ۳۰ سپتامبر ۱۹۷۳ کشف شد.
بخش کمره

بخش کمره یکی از دو بخش شهرستان خمین در استان مرکزی ایران است.
بخشداران این بخش از سال۱۳۸۰ تا ۱۳۸۶، حجت الله کاظمی و از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۱ احسان مرادی بودند.
مردم

مردم این بخش بیشتر لر و ترک می باشند.
تقسیمات کشوری

دهستانهای بخش کمره شهرستان خمین:
دهستان چهارچشمه
دهستان خرم‌دشت
نقطه شهری: قورچی‌باشی
جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش کمره شهرستان خمین در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۴۸۹۴ نفر بوده است.
زیردریایی یو-۶۰۶

| پیشینه> مالک | پیشینه>  |
| --- | --- |
سفارش ساخت::  ۲۲ مه ۱۹۴۰
آب‌اندازی::  ۱۲ مارس ۱۹۴۱
آغاز کار::  ۲۷ نوامبر ۱۹۴۱
اعزام::  ۲۲ ژانویه ۱۹۴۲
مشخصات اصلی: مشخصات اصلی
وزن::  ۷۶۹ تن (۷۵۷ تن بزرگ)
درازا::  ۶۷٫۱ متر (۲۲۰ فوت ۲ اینچ)
پهنا::  ۶٫۲ متر (۲۰ فوت ۴ اینچ)
آبخور::  ۴٫۷۴ متر (۱۵ فوت ۷ اینچ)
سرعت::  ۱۷٫۷ گره (۳۲٫۸ کیلومتر بر ساعت؛ ۲۰٫۴ مایل بر ساعت)
زیردریایی یو-۶۰۶ (به انگلیسی: German submarine U-606) یک زیردریایی است که طول آن ۶۷٫۱ متر (۲۲۰ فوت ۲ اینچ) می‌باشد. این زیردریایی در سال ۱۹۴۱ ساخته شد.
زنبق بنفش کوتوله

| زنبق بنفش کوتوله | زنبق بنفش کوتوله |
| --- | --- |
زنبق بنفش کوتوله، Iris verna: زنبق بنفش کوتوله، Iris verna
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
راسته:: مارچوبه‌سانان
تیره:: زنبقیان
زیرخانواده:: Iridoideae
سرده:: Iris
گونه:: verna
زنبق بنفش کوتوله (نام علمی: Iris verna) نام یک گونه از سرده زنبق است.
زنبق بناکوسی

| زنبق بناکوسی | زنبق بناکوسی |
| --- | --- |
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
راسته:: مارچوبه‌سانان
تیره:: زنبقیان
سرده:: زنبق
گونه:: Iris benacensis
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Iris benacensis : Iris benacensis 
زنبق بناکوسی (نام علمی: Iris benacensis) نام یک گونه از سرده زنبق است.
زنبق برگ‌رشته‌ای

| زنبق برگ‌رشته‌ای | زنبق برگ‌رشته‌ای |
| --- | --- |
زنبق برگ‌رشته‌ای، Iris filifolia: زنبق برگ‌رشته‌ای، Iris filifolia
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: گیاهان
راسته:: مارچوبه‌سانان
تیره:: زنبقیان
سرده:: زنبق
گونه:: Iris filifolia
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Iris filifolia : Iris filifolia 
زنبق برگ‌رشته‌ای (نام علمی: Iris filifolia) نام یک گونه از سرده زنبق است.
زیپ، از زیر کار دررو

| زیپ، از زیر کار دررو | زیپ، از زیر کار دررو |
| --- | --- |
کارگردان: راسکو آرباکل
بازیگران: راسکو آرباکل
تاریخ‌های انتشار:  ۷ اکتبر ۱۹۱۴ (۱۹۱۴-10-۰۷)  
کشور: ایالات متحده آمریکا
زبان: صامت (با میان‌نویس انگلیسی)
زیپ، از زیر کار دررو (انگلیسی: Zip, the Dodger) یک فیلم کوتاه کمدی به کارگردانی و بازیگری راسکو آرباکل است که در سال ۱۹۱۴ منتشر شد.
زندگی راحت (ترانه)

«زندگی راحت» (به انگلیسی: Easy Livin') ترانه‌ای از گروه راک یوریا هیپ است. این قطعه در سال ۱۹۷۲ و در قالب یکی از تک‌آهنگ‌های آلبوم شیاطین و جادوگرها منتشر شد. «زندگی راحت» را کن هنسلی ترانه‌سرا و نوازندهٔ کیبورد گروه نوشته‌است. این یکی از معروف‌ترین آثار یوریا هیپ است که بیش از هر ترانهٔ دیگری از آن‌ها کاور و بازخوانی شده‌است.
«زندگی راحت» در زمان انتشارش در ایالات متحده برای ۱۲ هفته در جدول ۱۰۰ آهنگ داغ بیلبورد حضور داشت و بالاترین جایگاهش سی و نهم بود که در ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۲ ثبت شد. این تنها اثر یوریا هیپ است که موفق شده میان ۴۰ آهنگ پرفروش روز آمریکا جایی داشته‌باشد. تک‌آهنگ در هلند و آلمان هم عملکرد قابل قبولی داشت و به‌ترتیب پنجمین و پانزدهمین اثر پرفروش آن کشورها شد.
«زندگی راحت» در سال ۱۹۷۵ به‌عنوان ساندترک فیلم بعدازظهر سگی سیدنی لومت استفاده شد. در آن فیلم فقط ۲ ترانه وجود دارد که دیگری «آمورینا» ی التون جان است.
زیردریایی یو-۶۱۰

| پیشینه> مالک | پیشینه>  |
| --- | --- |
سفارش ساخت::  ۲۲ مه ۱۹۴۰
آب‌اندازی::  ۵ آوریل ۱۹۴۱
آغاز کار::  ۲۴ دسامبر ۱۹۴۱
اعزام::  ۱۹۴۲
مشخصات اصلی: مشخصات اصلی
وزن::  ۷۶۹ تن (۷۵۷ تن بزرگ)
درازا::  ۶۷٫۱ متر (۲۲۰ فوت ۲ اینچ)
پهنا::  ۶٫۲ متر (۲۰ فوت ۴ اینچ)
آبخور::  ۴٫۷۴ متر (۱۵ فوت ۷ اینچ)
سرعت::  ۱۷٫۷ گره (۳۲٫۸ کیلومتر بر ساعت؛ ۲۰٫۴ مایل بر ساعت)
زیردریایی یو-۶۱۰ (به انگلیسی: German submarine U-610) یک زیردریایی بود که طول آن ۶۷٫۱ متر (۲۲۰ فوت ۲ اینچ) بود. این زیردریایی در سال ۱۹۴۱ ساخته شد.
سدیم سولفید

| Sodium sulfide | Sodium sulfide |
| --- | --- |
دیگر نام‌هاDisodium sulfide: دیگر نام‌هاDisodium sulfide
شناساگرها: شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس: 1313-82-2 Y, 1313-84-4 (pentahydrate) 1313-84-4 (nonahydrate)
پاب‌کم: 237873
شمارهٔ ئی‌سی: 215-211-5
شمارهٔ یواِن: 1385 (anhydrous) 1849 (hydrate)
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس: WE1905000
جی‌مول-تصاویر سه بعدی: Image 1
 SMILES [Na+].[Na+].[SH-] :  SMILES [Na+].[Na+].[SH-] 
 InChI InChI=1S/2Na.H2S/h;;1H2/q2*+1;/p-1 :  InChI InChI=1S/2Na.H2S/h;;1H2/q2*+1;/p-1 
خصوصیات: خصوصیات
فرمول مولکولی: Na2S
جرم مولی: 78.0452 g/mol (anhydrous) 240.18 g/mol (nonahydrate)
شکل ظاهری: colorless hygroscopic solid
بوی: rotten eggs
چگالی: 1.856 g/cm3 (anhydrous) 1.58 g/cm3 (pentahydrate) 1.43 g/cm3 (nonohydrate)
دمای ذوب: 1176 °C (anhydrous) 100 °C (pentahydrate) 50 °C (nonhydrate)  
انحلال‌پذیری در آب: 12.4 g/100 mL (0 °C) 18.6 g/100 mL (20 °C) 39 g/100 mL (50 °C)
انحلال‌پذیری: insoluble in اتر slightly soluble in الکل
ساختار: ساختار
ساختار بلوری: فلئوریت (cubic) cF12
گروه فضایی: Fm3m No. 225
موقعیتهندسی: Tetrahedral (Na+); cubic (S2–)
خطرات: خطرات
MSDS: ICSC 1047
شاخص ئی‌یو: 016-009-00-8
طبقه‌بندی ئی‌یو: Corrosive (C) Dangerous for the environment (N)
کدهای ایمنی: R31, R۳۴, R50
شماره‌های نگهداری: (S1/2), S26, S45, S61
لوزی آتش:   1 3 1
دمای خودآتشگیری:  
ترکیبات مرتبط: ترکیبات مرتبط
دیگر آنیون‌ها: سدیم اکسید سلنید سدیم تلورید سدیم
دیگر کاتیون‌ها: سولفید لیتیم پتاسیم سولفید
ترکیبات مرتبط: سدیم هیدروسولفید
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa): به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 Y (بررسی) (چیست: Y/N؟):  Y (بررسی) (چیست: Y/N؟)
Infobox references: Infobox references
:   
سدیم سولفید یک ترکیب شیمیایی است که با فرمول Na2S، یا به‌طور رایج ترحالت هیدراته آن Na2S•9H2O شناخته می‌شود. هر دو نمک‌های بی رنگ حل شونده در آب هستند که  محلول‌های بسیار قوی قلیایی را تشکیل می‌دهند. سدیم سولفید و هیدراتهای آن هرگاه در معرض رطوبت هوا قرار بگیرند گازهیدروژن سولفید آزاد می‌کنند که بویی شبیه به تخم مرغ گندیده دارد. بعضی نمونه‌های صنعتی آن به صورت سدیم سولفید چند آبه (Na2S•xH2O) با درصد وزنی مشخصی از سدیم سولفید وجود دارند. نمونه‌های رایج معمولاً حدود 60 درصد وزنی سدیم سولفید دارند (Na2S•3H2O). نمونه‌هایی از این قبیل به دلیل حضور پلی سولفیدها ظاهر نسبتاً زرد رنگی دارند، این نمونه‌ها تحت عنوان "پوسته‌های سدیم سولفید" شناخته می‌شوند. البته این نمونه‌ها با وجود اینکه زرد رنگ هستند، در حالت محلول بی رنگ هستند.
سگ جنگلی چینی

| سگ جنگلی چینی | سگ جنگلی چینی |
| --- | --- |
وضعیت حفاظت: وضعیت حفاظت
 در خطر انقراض  (IUCN 3.1):  در خطر انقراض  (IUCN 3.1)
رده‌بندی علمی: رده‌بندی علمی
فرمانرو:: جانوران
شاخه:: طنابداران
رده:: پستانداران
راسته:: گوشتخواران
تیره:: سگ‌سانان
سرده:: جنگل‌سگ‌ها
گونه:: سگ وحشی آسیایی
زیرگونه:: C. a. alpinus
نام دوبخشی: نام دوبخشی
Cuon alpinus alpinus پالاس، ۱۸۱۱ (میلادی): Cuon alpinus alpinus پالاس، ۱۸۱۱ (میلادی)
سگ جنگلی چینی  (نام علمی: 'Cuon alpinus alpinus') یکی از زیر گونه‌های سگ جنگلی است که در چین‌ و هند زندگی می‌کند. این گونه در خطر انقراض قرار دارد.
رژیم غذایی

این حیوان از گوزن‌،‌گراز و بوفالو تغذیه می کند.
ساتوشی دزاکی

| ساتوشی دزاکی | ساتوشی دزاکی |
| --- | --- |
زادهٔ: ۲۶ ژوئن ۱۹۴۰ ‏(۸۴ سال) توکیو
ملیت: ژاپن
پیشه(ها): انیمه کارگردان فیلم، تهیه‌کننده فیلم، فیلم‌نامه‌نویس
خویشاوندان: اوسامو دزاکی (برادر)
ساتوشی دزاکی (انگلیسی: Satoshi Dezaki؛ زادهٔ ۲۶ ژوئن ۱۹۴۰) فیلم‌نامه‌نویس، کارگردان تلویزیونی، تهیه‌کننده فیلم، کارگردان فیلم، و پویانما اهل ژاپن است.
سی. استفن اونز

چارلز اِستِفِن اِوِنز (به انگلیسی: C. Stephen Evans) فیلسوف آمریکایی است. او یکی از بزرگ‌ترین متخصصان اندیشه‌های فیلسوف بزرگ دانمارکی سورن کیرکگور در جهان است. همچنین وی در زمینه‌های فلسفهٔ دین، روانشناسی و مسیحیت هم فعالیت می‌کند و جوایز متعددی از جمله جایزهٔ سی. اس. لوئیس برای پروژه‌ای دربارهٔ اندیشه‌های دینی توماس آکویناس، دریافت کرده‌است. اونز هم‌اکنون استاد دانشگاه بیلور در ایالت تگزاس است.
آثار

آثار برگردان شدهٔ فارسی
سورن کیرکگور: پاره های فلسفه، استیون اونز، ترجمه محمدهادی حاجی‌بیگلو
درآمدی بر کی یر کگور، سی. استیون اونز، ترجمه اصغرپور بهرامی، انتشارات حکمت
استدلال‌های اخلاقی در اثبات وجود خدا (دانشنامه فلسفه استنفورد)، استیون اونز، امیرحسین خداپرست، نشر ققنوس
آثار انگلیسی
Preserving the Person: A Look at the Human Sciences (InterVarsity Press, 1977; Baker Reprint, 1982)
Subjectivity and Religious Belief: An Historical, Critical Study (Eerdmans, 1978)
Kierkegaard's Fragments and Postscript: The Religious Philosophy of Johannes Climacus (Humanities Press, 1983; reprinted by Humanity Books, an imprint of Prometheus Books, 1999)
Existentialism: The Philosophy of Despair and the Quest for Hope (Zondervan, 1984; reprinted Probe Books, 1989). A revised edition of Despair: A Moment or a Way of Life? (InterVarsity Press, 1971)
Philosophy of Religion: Thinking About Faith (InterVarsity Press, 1985). Spanish translation: Filosofía de la Religion (Editorial Mundo Hispano, 1990). Macedonian translation 2004.
Wisdom and Humanness in Psychology (Baker Books, 1989)
Søren Kierkegaard's Christian Psychology (Zondervan, 1990)
Passionate Reason: Making Sense of Kierkegaard's Philosophical Fragments (Indiana University Press, 1992)
Why Believe? Reason and Mystery as Pointers to God (Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans, 1996). A revised version of The Quest for Faith: Reason and Mystery As Pointers to God (InterVarsity Press, 1986). Chinese edition of Why Believe? translated by Daniel Kwok-Tung Cheung (Hong Kong: FES Press, 2002).
The Historical Christ and the Jesus of Faith: The Incarnational Narrative as History (Oxford: Oxford University Press, 1996)
Faith Beyond Reason (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1998; and Grand Rapids, Michigan: Wm. B. Eerdmans, 1998)
Pocket Dictionary of Philosophy of Religion and Apologetics (Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 2002). Translated and published in Portuguese by Editora Vida, 2003. Translated and published in Macedonian, 2003. Spanish translation published by Editorial Unilit in 2007.
Kierkegaard's Ethic of Love: Divine Commands and Moral Requirements (Oxford: Oxford University Press, 2004)
Kierkegaard on Faith and the Self: Collected Essays (Waco, Texas: Baylor University Press, 2006)
جنگ بریدیان و حمدانیان

نبرد مدائن نبردی میان حمدانیان و بریدیان بر سر سلطه بر شهر بغداد بود که با پیروزی حمدانیان به پایان رسید. این نبرد در نزدیکی مدائن در مرکز عراق، طی یک درگیری شدید چهار روزه (۱۶–۱۹ اوت ۹۴۲) به وقوع پیوست که برای هر دو طرف تلفات زیادی را به همراه داشت؛ همین مسئله باعث شد تا سپاه شکست‌خورده بتواند از مهلکه عقب‌نشینی کند و سپاه پیروز قادر به تعقیب دشمن نباشد. سپاه بریدی ابتدا به واسط و سپس بصره عقب‌نشینی کردند.
در دههٔ ۹۳۰ میلادی، قدرت خلافت عباسی به حدی کاهش یافته بود که آنها حتی توانایی ادارهٔ ولایات نزدیک پایتخت را نیز نداشتند و هر ولایت خلافت، به دست یک خاندان محلی افتاده‌بود. حتی در خود سرزمین عراق نیز خاندان‌های محلی سر برآورده‌بودند. از طرف دیگر، از سال ۹۳۶ به بعد، صاحبان یک منصب نظامی موسوم به «امیرالامرا»، خلفا را از قدرت کنار گذاشتند. رقابت پیچیده‌ای میان این سلسله‌های محلی و فرماندهان باقیمانده از ارتش عباسی بر سر کنترل بغداد و رسیدن به مقام «امیرالامرا» درگرفته بود.
در این میان، بریدیان، یک خاندان محلی حاکم در بصره، قدرت خود را گسترش دادند و در سال ۹۴۱ برای مدت کوتاهی بغداد را تصرف کردند؛ گرچه در سال بعد با شورش مردم مواجه، و مجبور به خروج از شهر شدند. اما آنها مجدداً بازگشتند و نیروهای امیرالامرای وقت، ابن رائق، را شکست دادند. خلیفه به‌همراه ابن رائق به موصل نزد حمدانیان گریخت و از آنها درخواست کمک کرد. رهبر حمدانیان، ناصرالدوله، ابن رائق را به قتل رساند و تا به مقام امیرالامرایی برسد. همچنین سرداران ترکی که پس از فرار خلیفه در بغداد مانده‌بودند، به بریدیان خیانت کردند و به حمدانیان پناهنده شدند و آنها را به حمله تشویق کردند. سرانجام حمدانیان پذیرفتند به بغداد لشکر بکشند و درپی هجوم آنها، فرماندار بریدی از بغداد فرار کرد و حمدانیان با استقبال مردم بغداد را تصرف کردند؛ اما طولی نکشید که لشکر بریدی به جنگ سپاه حمدانی شتافت.
نبردی چهارروزه در جنوب مدائن درگرفت که درآن حمدانیان پیروز شدند و چندین نفر از مقامات بریدی را به اسارت گرفتند؛ ولی هر دو طرف تلفات سنگینی دادند. فرمانروای حمدانی، قصد ادامه دادن حملات را داشت ولی تدارکات کافی به وی نرسید و به بغداد بازگشت و پس از مدتی حمدانیان به‌دلایلی بغداد را رها کردند به موصل بازگشتند.
توزون، سردار ترک که در نبرد با حمدانیان متحد بود و بعدتر به مقام امیرالامرا رسیده‌بود، پس از خروج حمدانیان از بغداد، با بریدیان مصالحه کرد. خلیفه که این صلح را یک تهدید تلقی می‌کرد، مجدداً به شمال نزد حمدانیان گریخت و درخواست کمک کرد. توزون خلیفه را تعقیب کرد و حمدانیان را شکست سختی داد و موصل را تسخیر کرد. حمدانیان و توزون توافق کردند که حمدانیان از ادعای خود بر مناطق مرکز عراق دست بردارند و خراج بپردازند و درعوض توزون حکومت آنها در موصل را به رسمیت بشناسد. خلیفه نیز حاضر شد به بغداد بازگردد ولی از خلافت خلع شد و خلیفهٔ جدید جایش را گرفت. البته، پیروزی‌های توزون چندان دوام نیاوردند؛ در سال ۹۴۵ توزون از دنیا رفت و در سال ۹۴۶، آل بویه با فتح بغداد، به این رقابت‌ها پایان دادند.
پیش‌زمینه

در دهه ۹۳۰، در اثر یک رشته جنگ‌های داخلی که باعث تضعیف دولت مرکزی آن شد، خلافت عباسی تجزیه و قدرت خلافت به قلمروهای اصلی خود محدود شد. تسلط مؤثر بر ولایات دورتر خلافت از مدت‌ها پیش از دست رفته بود؛ اما اکنون در نواحی اطراف خودِ عراق نیز سلسله‌های محلی خودمختار پدید آمده‌بودند: مصر و سوریه تحت حاکمیت اخشیدیان قرار گرفتند، حمدانیان حاکمیت جزیره را به دست گرفتند و بیشتر مناطق ایران توسط دیلمی‌ها اداره می‌شد (که خاندان دیلمیِ آل بویه از میان باقی دیلمی‌ها اقتدار بیشتری داشتند). حتی در خود سرزمین عراق نیز اقتدار خلافت به چالش کشیده می‌شد: در جنوب، در اطراف بصره، خاندان بریدی، به رهبری ابوعبدالله بریدی، حکومت خود را تأسیس کردند ولی با وجود خودمختاری، به‌طور معمول از درآمدهای مالیاتی بغداد برای پر کردن خزانه خودشان استفاده نمی‌کردند. این حاکمان خودمختار، بر سر سلطه بر بغداد، مرکز اداری عراق و مقر خلفای عباسی، با یکدیگر و با جنگ‌سالاران باقیمانده از قشون عباسی رقابت می‌کردند. از سال ۹۳۶ میلادی، خلفا توسط مجموعه‌ای از امرای مستبد نظامی که خود را با عنوان أمیرالامرا خطاب می‌کردند، از قدرت کنار گذاشته شدند. مبارزه پیچیده‌ای برای تسلط بر منصب امیرالامرا و خلافتِ ظاهری همراه با آن، در میان حاکمان مختلف محلی و فرماندهان ترک سپاه درگرفت که بعدتر در سال ۹۴۶ با پیروزی آل بویه به پایان رسید.
در این آشوب، بریدی‌ها موفق شدند اراضی خود را از بصره تا واسط گسترش دهند، پشتیبانی دیلمی‌های قشون عباسی را به دست آورند و برای نخستین بار بغداد را در ماه ژوئن سال ۹۴۱ برای مدت کوتاهی تصرف کنند. به هر حال، حکومت آن‌ها همچنان پایدار نبود؛ بریدی‌ها در ماه مارس سال ۹۴۲ با شورش سپاهیان و مردم به‌ناچار از پایتخت خارج شدند و بعدتر بار دیگر توانستند نیروهای أمیرالامرای وقت، ابن رائق، را شکست دهند و وارد پایتخت شوند. ابن رائق و خلیفهٔ وقت، متقی، به سمت شمال، یعنی موصل گریختند که توسط حمدانیان اداره می‌شد. رهبر حمدانیان، حسن، ابن رائق را به قتل رساند و توسط خلیفه به مقام أمیرالامرایی منصوب شد و لقب افتخاری «ناصرالدوله» را از او دریافت کرد. از طرفی حکومت بریدیان در بغداد، ظالمانه و پر از هرج و مرج بود؛ زیرا حکمرانان جدید پایتخت، تنها به دنبال کسب ثروت بیشتر بودند. بغداد مملو از قحطی، بیماری و بی‌قانونی شده‌بود. بسیاری از نظامیان ترک که سابقاً از افراد ابن رائق بودند و بعدتر به بریدیان پناهنده شده‌بودند، مانند توزون، به فرماندار بریدیِ بغداد، برادر کوچکتر ابوعبدالله، ابوالحسین بریدی، خیانت کردند. پس از این خیانت، آنها با عمدهٔ نیروهای خود به موصل گریختند و در آنجا خلیفه و حمدانیان را تشویق کردند تا به بغداد حمله شود.
شرح نبرد

حمدانیان این پیشنهاد را پذیرفتند. با حرکت آنها به سوی بغداد، ابوالحسین شهر را رها کرد و نزد ابوعبدالله در واسط گریخت. حمدانیان اواسط ماه ژوئیه با استقبال مردم و به‌صورت پیروزمندانه وارد شهر شدند. با این حال، وضعیت همچنان در تعادل بود، زیرا ابوعبدالله نیروهای خود را در واسط جمع و به سمت پایتخت حرکت کرد. با رسیدن این خبر به شهر، نارضایتی عمومی در بغداد گسترش یافت و خلیفه حرمسرای خود را برای حفظ امنیت به منطقهٔ شمالی‌تر یعنی سامرا فرستاد. فرماندهی لشکر حمدانی برعهده برادرِ ناصرالدوله، یعنی علی و فرماندهی ترکان سپاه حمدانی برعهده توزون و خواجخاج بود. فرماندهی سپاه بریدی نیز به ابوالحسین سپرده شده‌بود.
سرانجام دو سپاه در روستایی موسوم به «گیل»، در ۱۲ فرسنگی جنوب مدائن با یکدیگر روبرو شدند؛ آنها در طی چهار روز، یعنی ۱۶ تا ۱۹ اوت، با یکدیگر مصاف کردند. در ابتدا بریدیان دست برتر را داشتند و حمدانیان را شکست دادند؛ ولی ناصرالدوله توانست آن‌ها را در مدائن جمع کند و بریدیان را شکست دهد. چند تن از مقامات و فرماندهان عالی‌رتبه بریدی، از جمله منشی سپاه آن‌ها، اسیر شدند. برخی دیگر، مانند کل گروه دیلمی‌های سپاه بریدی، به حمدانیان ملحق گشتند. از سوی دیگر، حمدانیان نیز چنان آسیب‌دیده و خسته بودند که قادر به تعقیب بریدیان نبودند. یک هفته بعد، حمدانیان به واسط رفتند و در آنجا بریدیان را مشاهده کردند که به مأمن خود در بصره عقب‌نشینی می‌کردند.
روز ۲ سپتامبر (۱۲ ذی‌الحجه ۳۳۰)، ناصرالدوله با سرداران اسیر بریدی وارد بغداد شد و متقی (خلیفه وقت) لقب سیف‌الدوله (شمشیر سلسله) را به او اعطا کرد. سیف‌الدوله، بعدها به عنوان امیر حلب و قهرمان مسلمین در برابر بیزانسیان شهرت یافت. وقتی این دو لقب که به برادران حمدانی داده‌شد، برای نخستین بار بود که لقبی حاوی پسوند معتبر «الدوله» به هر کسی غیر از وزرای اعظم خلفا اعطا می‌شد.
عواقب و پیامدها

پیروزی پرهزینه در مدائن، بی‌فایده بود؛ در حالی که سیف‌الدوله می‌خواست به لشکرکشی علیه بریدیان ادامه دهد، برادرش ناصرالدوله (به گفته هارولد بوون: «چه از روی غرض‌ورزی و چه از روی سهل‌انگاری») تدارکات را برای او نفرستاد. علاوه بر این، دو فرمانده ترک، توزون و خواجخاج، شروع به نشان دادن علائم نافرمانی کردند. غیرقابل‌اعتماد بودن سپاه سیف‌الدوله، او را مجبور کرد که کارزار را رها کند و مخفیانه به بغداد بگریزد. ناصرالدوله که از این تحولات مأیوس و از پایگاه واقعی قدرت خود دور شده‌بود، تصمیم گرفت بغداد را رها کند و در ماه ژوئن سال ۹۴۳ دو برادر به موصل بازگشتند. پس از رفتن سیف‌الدوله، توزون و خواجخاج برای تقسیم غنائم به توافق رسیدند؛ توزون امیرالامرا شد و خواجخاج، سمت فرماندهی قشون را دریافت کرد؛ اما طولی نکشید که توزون همکارش را نابینا و از میدان سیاست به در کرد.
توزون پس از اینکه بر بغداد تسلط یافت، درصدد برآمد تا با بریدی‌های بصره مصالحه کند؛ که این پیمان با یک ازدواج میان طرفین تأیید می‌شد. اتحاد بین توزون و بریدیان، از سوی خلیفه متقی و مشاورانش یک تهدید تلقی می‌شد؛ ماه سپتامبر سال ۹۴۳، در حالی که توزون هنوز در واسط بود، خلیفه بار دیگر از حمدانیان درخواست کمک کرد و حسین، پسر عموی ناصرالدوله، با سپاهی به بغداد شتافت. خلیفه پایتخت را به سمت شمال ترک و در تکریت با ناصرالدوله ملاقات کرد. توزون بلافاصله واسط را رها کرده و به تعقیب خلیفه در شمال پرداخت. توزون در دو نبرد در نزدیکی تکریت، شکست سختی به سیف‌الدوله وارد آورد و حتی موصل را تسخیر کرد. پس از آن، پیمانی میان توزون و حمدانیان در ۲۶ ماه مه سال ۹۴۴ بسته شد که به موجب آن ناصرالدوله از ادعای خود بر اراضی اصلی خلافت در مرکز عراق صرف نظر کرد و در ازای آن، حکمرانی وی بر بین‌النهرین علیا و ادعاهایش بر سوریه به رسمیت شناخته‌شد. همچنین مقرر گشت سالانه ۳٫۶ میلیون درهم خراج بپردازد.
پیروزی توزون زمانی تکمیل شد که خلیفه متقاعد شد به پایتخت بازگردد، اما از خلافت خلع و سپس کور شد و خلیفه جدید، مستکفی جانشینش گشت؛ البته همین واقعه باعث تضعیف توزون شد. اقتدار وی نیز زیاد به طول نیانجامید، زیرا تقریباً بلافاصله باید با حملات آل بویه روبرو می‌شد. هنگامی که توزون در سال ۹۴۵ درگذشت، منشی او، «محمد بن شیرزاد» تلاش کرد پشتیبانی حمدانیان را جلب کند اما تلاشش بی‌فایده بود. روز ۱۶ ماه ژانویه سال ۹۴۶، آل بویه بغداد را تسخیر کردند و این آغازی بر صد سال حکومت این سلسله بر بغداد بود. در این زمان، بریدیان نیز با چالش‌های جدی مواجه بودند. آنها باید از بصره در برابر حاکم عمان دفاع می‌کردند؛ اما تدارکتشان درطی کشمکش‌های طولانی برای فتح بغداد، به اتمام رسیده‌بود. ابوعبدالله بریدی، برادر بزرگتر از برادر کوچکترش، ابو یوسف که میزان زیادی مال اندوخته‌بود، وام خواست؛ اما وی این درخواست را رد کرد. ابوعبدالله از این رو ابو یوسف را به قتل رساند اما خودش هم هشت ماه بعد در نهه ژوئن سال ۹۴۴ درگذشت. سپس پسرش ابوالقاسم، از سوی خلافت به حکومت بصره منصوب شد اما فتح بغداد توسط آل بویه در سال ۹۴۷، باعث گریز ابوالقاسم از بصره شد و بدین‌ترتیب، حکومت بریدیان منقرض گردید.
واژه‌نامه

↑  Harold Bowen
نقشهٔ جهان در ابتدای قرن دهم میلادی (سوم هجری)، خلافت عباسی از مدت‌ها پیش کنترل ولایات دورتر خلافت را از دست داده‌بود؛ امّا خلیفه در این زمان حتی در شهر بغداد هم قدرتی نداشت
دینار طلا در بغداد به نام ناصرالدوله ۹۴۳
سواره‌نظام دیلمی