snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
शुक्लायां पञ्चदश्यां वा पुण्यर्क्षे वा प्रधानतः । धान्यशैलादयो देया यथाशास्त्रं विजानता ॥ १० ॥
तीर्थे वायतने वापि गोष्ठे वा संगमेऽपि वा । मंडपं कारयेद्भक्त्या चतुरस्रमुदङ्मुखम् ॥ ११ ॥
प्रागुदक्प्रवणं तत्र प्राङ्मुखं वा विधानतः । गोमयेनानुलिप्तायां भूमावास्तीर्य वा कुशान् ॥ १२ ॥
तन्मध्ये पर्वतं कुर्याद्विष्कम्भपर्वतान्वितम् । धान्यद्रोणसहस्रेण भवेद्गिरिरिहोत्तमः ॥ १३ ॥
मध्यमः पंचशतिकः कनिष्ठः स्यात्त्रिभिः शतैः ॥ १४ ॥
मेरुर्महाव्रीहिमयस्तु मध्यसुवर्णवृक्षत्रयसंयुतः स्यात् । संपूर्णमुक्ताफलवज्रयुक्तो याम्ये नु गोमेदकपुष्परागैः ॥ १५ ॥
यः स्याच्च गारुत्मतनीलरत्नैः सौम्येन वैडूर्यसरोजरागैः । श्रीखंडखण्डैरभितः प्रवाल लतान्वितः शुद्धशिलातलः स्यात् ॥ १६ ॥
ब्रह्माथ विष्णुर्भगवान्पुरारिर्दिवाकरोऽप्यत्र हिरण्मयः स्यात् । तथैकदेशोद्धतकन्धरस्तु घृतोदकप्रस्रवणाश्च दिक्षु ॥ १७ ॥
शुक्लांबरोऽन्यश्च सुराचलः स्यात्पूर्वेण कृष्णानि च दक्षिणेन । वासांसि पश्चादथ केसराणि रक्तानि चैवोत्तरतो दलानि ॥ १८ ॥
रौप्या महेंद्रप्रमुखास्तथाष्टौ संस्थापयेल्लोकपतीन्क्रमेण । नानाफलाली च समंततः स्यान्मनोरमामाल्यविलेपनाद्या ॥ १९ ॥
वितानकञ्चोपरि पञ्चवर्णमम्लानपुष्पाभरणं सितं वा । इत्थं निवेश्यामरशैलमप्युन्मनास्तु विष्कम्भगणान्क्रमेण ॥ २० ॥
तुरीयभागेन चतुर्दिशं च संस्थापयेत्पुष्पविलेपनाद्यान् । पूर्वेण मन्दरमनेकफलोपयुक्तं यत्रोल्लसत्कनकभद्रकदंबचिह्नम् ॥ २१ ॥
कामेन कांचनमयेन विराजमानमाकारयेत्कुसुमवस्त्रविलेपनाढ्यम् । क्षीरारुणोदसरसाथ तथा वनेन रौप्येण शक्तिघटितेन विराजमानम् ॥ २२ ॥
याम्येन गंधमदनोत्र निवेशनीयो गोधूमसंचयमयः कलधौतजो वा । हैमेन पक्षिपतिना धृतमानसेन तेनाद्यमेव सकलं किलसंयुतः स्यात् ॥ २३ ॥
पश्चात्तिलाचलमनेकसुगन्ध पुष्पसौवर्णपिप्पलहिरण्ययहंसयुक्तम् । आकारयेद्रजतपुष्पवनेन तद्वद्वस्त्रान्वितं दधिशतोदसरस्तथाग्रे ॥ २४ ॥
संस्थाप्य तं विपुलशैलमथोत्तरेण शैलं सुपार्श्वमपि माषमयं सुवप्रम् । पुष्पैश्च हेमवटपादपशेषरत्नमाकारयेत्कनकधेनुविराजमानम् ॥ २५ ॥
माक्षीकभद्रकरसावचयेन तद्वद्रौ प्येण भास्वररसैश्च युतं विधाय । होमश्चतुर्भिरथ वेदपुराणविद्भिर्ह्येतैरनिंद्य वरिताकृतिभिर्द्विजेन्द्रैः ॥ २६ ॥
पूर्वेण हस्तमुखमत्र विधाय कुंडं कार्यस्तिलैरथ घृतेन समित्कुशैश्च । रात्रौ च जागरमनुद्धतगीततूर्यैरावाहनं च कथयामि शिलोच्चयानाम् ॥ २७ ॥
त्वं सर्वदेवगणधामनिधे च विघ्नमस्मद्गृहेष्वमरपर्वत नाशयाशु । क्षेमं विधत्स्व कुरु शांतिमनुत्तमां नः संपूजितः परमभक्तिमतः प्रदेहि ॥ २८ ॥
त्वमेव भगवानीशो ब्रह्मा विष्णुर्दिवाकरः । मूर्तामूर्तपरं बीजमतः पाहि सनातन ॥ २९ ॥
यस्मात्त्वं लोकपालानां विश्वमूर्तेश्च मंदिरम् । केशवार्कवसूनां च तस्मा च्छांतिं प्रयच्छ मे ॥ ३० ॥
यस्मादशून्यममरैर्गंधर्वैश्च शिरस्तव । तस्मान्मामुद्धराशेष दुःखसंसारसागरात् ॥ ३१ ॥
एवमभ्यर्च्य तं मेरुं मन्दरं चापि पूजयेत् । यस्माच्चैत्ररथेनाथ भद्राश्ववरिषेण च ॥ ३२ ॥
शोभसे मन्दरक्षिप्रमतस्तुष्टिकरो भव । यस्माच्चूडामणिर्जंबूद्वीपे त्वं गन्धमादनः ॥ ३३ ॥
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च गीयमानं यशोऽस्तु मे । यस्मात्त्वं केतुमालेन वैभ्राजेन वनेन च ॥ ३४ ॥
हिरण्यमयपाषाणस्तस्माच्छांतिं प्रयच्छ मे । उत्तरैः कुरुभिर्यस्मात्सावित्रेण वनेन च ॥ ३५ ॥
सुपार्श्व राजसे नित्यमतः श्रीरक्षयास्तु मे । एवमामंत्र्य तान्सर्वान्प्रभाते विमले पुनः ॥ ३६ ॥
स्नात्वा तु गुरवे दद्यान्मध्यमं पर्वतोत्तमम् । शेषांश्च पंच तान्दद्यादृत्विग्भ्यः क्रमशो नृप ॥ ३७ ॥
गावो देयाश्चतुस्त्रिंशदथवा दश भारत । शक्तितः सप्त वाष्टौ वा एवं दद्यादशक्तिमान् ॥ ३८ ॥
एकापि गुरवे देया कपिला सुपयस्विनी । पर्वतानामशेषाणामेष एव विधिः स्मृतः ॥ ३९ ॥
य एव पूजने मंत्रास्त एवोपस्करे तथा । ग्रहाणां लोकपालानां ब्रह्मादीनामगैः सह ॥ ४० ॥
स्वमंत्रेणैव सर्वेषु होमः शैलेषु शस्यते । उपवासी भवेन्नित्यमशक्तौ नक्तमिष्यते ॥ ४१ ॥
विधानं सर्वशैलानां क्रमशः शृणु भारत । दानकालेषु ये मन्त्राः पर्वतेषु च यत्फलम् ॥ ४२ ॥
अन्नं ब्रह्म यतः प्रोक्तमन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः । अन्नाद्भवंति भूतानि जगदन्नेन वर्द्धते ॥ ४३ ॥
अन्नमेव यतो लक्ष्मीरन्नमेव जनार्दनः । धान्यपर्वतरूपेण पाहि तस्मान्नगोत्तम ॥ ४४ ॥
अनेन विधिना यस्तु दद्याद्धान्यमयं गिरिम् । मन्वन्तरशतं साग्रं देवलोके महीयते ॥ ४५ ॥
अप्सरोगणगंधर्वैराकीर्णेन विराजता । विमानेन दिवः पृष्ठे स याति ऋषिसेवितः ॥ ४६ ॥
पुण्यक्षये राजराज्यमाप्नोतीह न संशयः ॥ ४७ ॥
धान्याचलं कनकवृक्षविराजमानं विष्कंभपर्वतयुतं सुरसिद्धजुष्टम् । यच्छंति ये सुमतयः प्रणिपत्य विप्रांस्ते प्राप्नुवंति परमेष्ठिपदाब्जयुग्मम् ॥ ४८ ॥
इति श्रीभविष्ये पुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे धान्यपर्वतदानविधिवर्णनं नाम पंचनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि लवणाचलमुत्तमम् । यत्प्रदानान्नरो लोकमाप्नोति शिवसंयुतम् ॥ १ ॥
उत्तमः षोडशद्रोणः कर्तब्यो लवणाचलः । मध्यमः स्यात्तदर्धेन तदर्द्धेनाधमः स्मृतः ॥ २ ॥
वित्तहीनो यथाशक्त्या द्रोणादर्धं तु कारयेत् । चतुर्थांशेन विषयान्पर्वतान्कारयेत्पृथक् ॥ ३ ॥
विधानं पूर्ववत्कुर्याद्ब्रह्मादीनां च सर्वदा । तद्वद्धेमतरून्सर्वांल्लोकपालनिवेशनम् ॥ ४ ॥
शिरांसि कामदेवादींस्तद्वत्तत्र निवेशयेत् । कुर्याज्जागरमत्रापि दानमंत्रान्निबोध मे ॥ ५ ॥
सौभाग्यरससंभूतो यतोऽयं लवणोरसः । दानात्मकत्वेन च मां पाहि पापान्नगोत्तम ॥ ६ ॥
तस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कृष्टा लवणं विना । प्रियं च शिवयोर्नित्यं तस्माक्छांतिप्रदो भव ॥ ७ ॥
विष्णुदेह समुद्भूतं यस्मादारोग्यवर्धनम् । यस्मात्पर्वतरूपेण पाहि संसारसागरात् ॥ ८ ॥
अनेन विधिना यस्तु दद्याल्लवणपर्वतम् । उमालोके वसेत्कल्पं ततो याति परां गतिम् ॥ ९ ॥
पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः । पुत्रपौत्रैः परिवृतो जीवेच्च शरदां शतम् ॥ १० ॥
कुर्वंति ये लवण पर्वतसंप्रदानं संप्राप्नुवंति दिवि ते सुमहद्विमानम् । तत्राप्सरोगणसुरासुरसेव्यमानास्तिष्ठंति हृष्टमनसो दिवि वृद्धमानाः ॥ ११ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे लवणपर्वतदानविधिवर्णनं नाम षण्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि गुडपर्वतमुत्तमम् । यत्प्रदानान्नरः स्वर्गं प्राप्नोति सुरपूजितम् ॥ १ ॥
उत्तमो दशभिर्भारैः मध्यमः पंचभिस्तथा । त्रिभिर्भारैः कनिष्ठः स्यात्तदर्द्धेनाल्पको मतः ॥ २ ॥
तद्वदामंत्रणं पूजां हेमवृक्षसुरार्चनम् । विष्कंभपर्वतास्तत्र सरांसि वनदेवताः ॥ ३ ॥
होमं जागरणं तद्वल्लोकपालाधिवासनम् । धान्यपर्वतवत्कुर्यादिमं मंत्रमुदीरयेत् ॥ ४ ॥
यथा देवेषु विश्वात्मा प्रवरोयं जनार्दनः । सामवेदस्तु वेदानां महादेवस्तु योगिनाम् ॥ ५ ॥
प्रणवः सर्वमंत्राणां नारीणां पार्वती यथा । तथा रसानां प्रवरः सदा चेक्षुरसो मतः ॥ ६ ॥
मम तस्मात्परां लक्ष्मीं प्रयच्छ गुडपर्वत । सुरासुराणां सर्वेषां नागयक्षर्क्षयंत्रिणाम् ॥ ७ ॥
विनाशश्चापि पार्वत्यास्तस्मान्मां पाहि सर्वदा । अनेन विधिना यस्तु दद्याद्गुडमयं गिरिम् ॥ ८ ॥
संपूज्यमानो गंधर्वैर्गौंरीलोके महीयते । पुनः कल्पशतांते तु सप्तद्वीपाधिपो भवेत् ॥ ९ ॥
आयुरारोग्यसंपन्नः शत्रुभिश्चापराजितः । आसीद्राज्ञी महाभागा सुलभा नाम सुव्रता ॥ १० ॥
मरुत्तस्य प्रिया भार्या रूप यौवनशालिनी । तस्य भार्या शतान्यासन्सप्त राज्ञो महात्मनः ॥ ११ ॥
ता दास्य इव वाक्यानि कुर्युस्तस्याः सदैव हि । मुखावलोकनकरो राजा तस्य च सा प्रिया ॥ १२ ॥
अथ कालेन महता दुर्वासा ऋषिसत्तमः । आजगाम तदभ्याशं भ्रममाणो यदृच्छया ॥ १३ ॥
तस्याथ सत्क्रियां कृत्त्वा दत्त्वा चार्घं यथाविधि । पप्रच्छ सुलभा विप्रं दुर्वाससमकल्मषम् ॥ १४ ॥
सुलभोवाच । केन पुण्येन भगवन्मम राजा प्रियंकरः । मुखावलोकनपरो वशे तिष्ठति सर्वदा ॥ १५ ॥
सपत्न्यश्च मम ब्रह्मन्सदा प्रियहिते रताः । एतदाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं मम ॥ १६ ॥
दुर्वासा उवाच । शृणुष्वावहिता सुभ्रूरात्मवृत्तं पुरातनम् । जानामि सर्वं सुभगे तव वृत्तमशेषतः ॥ १७ ॥
त्वमासीर्वैश्य महिषी गिरिव्रजपुरे पुरा । धार्मिका सत्यशीला च पतिव्रतपरायणा ॥ १८ ॥
तत्र श्रुतस्त्वया वत्से ब्राह्मणानां समीपतः । पुरा दानविधिः कृत्स्नः स्थितया पतिसंनिधौ ॥ १९ ॥
विशेषतस्तत्र विप्रैः कथितो गुडपर्वतः । दत्तश्चापि त्वया पुत्रि संभृत्य विधिवत्तदा ॥ २० ॥
तस्य दानस्य माहात्म्यात्त्वया भुक्तं वरानने । राज्यं जन्मानि चत्वारि निःसपत्नमनाकुलम् ॥ २१ ॥
अन्यानि सप्त जन्मानि तव राज्यं भविष्यति । सौभाग्यमतुलं चैव रूपमारोग्यमेव च ॥ २२ ॥
भूतं चैवमवश्यं च गुडपर्वतदानजम् । कथा तव वरारोहे यास्ये त्वं भव पु त्रिणी ॥ २३ ॥
तस्माद्देयमिदं दानं फलमुत्तममिच्छता । गतिं च शाश्वतीं लेभे सौभाग्यं रूपमेव च ॥ २४ ॥
दानमेतत्प्रशंसंति स्त्रीणां राज न्विशेषतः । पूर्वोक्तं च फलं प्राप्य कृतकृत्योऽभिजायते ॥ २५ ॥
कृष्णेष्टसुंदरदरीस्रवणाकुलेन गंधर्वसिद्धवनिताशतसेवितेन । दत्तेन भारत विधानवता सदैव गौरी प्रसादमुपयाति गुडाचलेन ॥ २६ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे गुडाचलदानविधिवर्णनं नाम सप्तनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथ पापहरं वक्ष्ये सुवर्णाचलमुत्तमम् । यस्य प्रसादाद्भवनं वैरिच्यं याति मानवः ॥ १ ॥
उत्तमः पलसाहस्रो मध्यमः पञ्चभिः शतैः । तदर्द्धेनावरस्तद्वदल्पवित्तोऽपि शक्तितः ॥ २ ॥
दद्यादेकपलादूर्ध्वं यथाशक्त्या विचक्षणः । धान्यपर्वतवत्सर्वं विदध्यान्नृपसत्तम ॥ ३ ॥
विष्कंभशैलांस्तद्वच्च कृत्वा मंत्रमुदीरयेत् । नमस्ते ब्रह्मबीजाय ब्रह्मगर्भाय वै नमः ॥ ४ ॥
यस्मादनंतफलदस्तस्मात्पाहि शिलोच्चय । यस्मादग्नेरपत्यं त्वं यस्मादुल्ब जगत्पतेः ॥ ५ ॥
हेमपर्वतरूपेण तस्मात्पाहि नगोत्तम । अनेन विधिना यस्तु दद्यात्कनकपर्वतम् ॥ ६ ॥
स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः । तत्र वर्षशतं तिष्ठेत्ततो याति परां गतिम् ॥ ७ ॥
हेमाचलात्परं दानं न चान्यद्विद्यते क्वचित् ॥ ८ ॥
हैमं महींद्रमणिशृंगशतैरुपेतं लोकाधिपाष्टकयुतं सहितं मुनीन्द्रैः । यः शक्तिमान्वितरतीह गणेशलोके कल्पं कुमारवदसौ कुरुपुंगवाऽस्ते ॥ ९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्ण युधिष्ठिरसंवादे हेमाचलदानविधिवर्णनं नामाष्टनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९८ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि तिलशैलं विधानतः । यत्प्रदानान्नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् ॥ १ ॥
तिलाः पवित्रमतुलं पवित्राणां च पावनम् । विष्णुदेहसमुद्भूतास्तस्मादुत्तमतां गताः ॥ २ ॥
मधुकैटभनामानावास्तां दितिसुतौ पुरा । मधुना सह तत्राभूद्युद्धं विष्णोरनारतम् ॥ ३ ॥
सहस्रं किल वर्षाणां न व्यजीवत दानवः । तत्र स्वेदो महानासीत्क्रुद्धस्याथ गदाभृतः ॥ ४ ॥
पतितश्च धरापृष्ठे कणशो लवशस्तथा । समुत्तस्थुस्तिला माषाः कुशाश्च कुरुनंदन ॥ ५ ॥
हतश्च हरिणा युद्धे स मधुर्बलिनां वरः । मेदसा तस्य वसुधा रंजिता सकला तदा ॥ ६ ॥
मेदिनीति ततः संज्ञामवापाचल धारिणी । हतेऽथ दैत्यप्रवरे देवास्तोषं परं ययुः ॥ ७ ॥
स्तुतिभिश्च परं स्तुत्वा ऊचुस्त्रिदशपुंगवम् । देवा ऊचुः । त्वया धृतं जगद्देव त्वया सृष्टं तथैव च ॥ ८ ॥
त्वयीश लीयते सर्वं त्वयैव मधुसूदन । तस्मात्त्वदंगतो जातास्तिलाः संतु जगद्धिताः ॥ ९ ॥
पालयंतु च देवेश हव्यकव्यानि सर्वदा । दैवे पित्र्ये च सततं नियोज्यास्तत्परैर्नरैः ॥ १० ॥
नहि दैत्याः पिशाचा वा विप्रं कुर्वंति भारत । तिला यत्रोपयुज्यंते एतच्छीघ्रं विधीयताम् ॥ ११ ॥
श्रुत्वा सुराणां तद्वाक्यं विष्णुस्तानिदमब्रवीत् । तिला भवन्तु रक्षार्थं त्रयाणां जगतामपि ॥ १२ ॥
शुक्लपक्षे तु देवानां संप्रदद्यात्तिलोदकम् । कृष्णपक्षे पितॄणां च स्नात्वा श्रद्धासमन्वितः ॥ १३ ॥
तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि समर्पितजलांजलिः । तस्य देवाः सपितरस्तृप्ता यच्छंति शोभनम् ॥ १४ ॥
श्वकाकोपहतं यच्च पतितादिभिरेव च । तिलैरभ्युक्षितं सर्वं पवित्रं स्यान्न संशयः ॥ १५ ॥
एतैर्मृतैस्तिलैर्यस्तु कृत्वा पर्वतमुत्तमम् । प्रदद्याद्द्विजमुख्याय दानं तस्याक्षयं भवेत् ॥ १६ ॥
उत्तमो दशभिर्द्रोणैर्मध्यमः पंचभिर्मतः । त्रिभिः कनिष्ठो राजेन्द्र तिलशैलः प्रकीर्तितः ॥ १७ ॥
पूर्ववच्चापरं सर्वं विष्कंभपर्वतादिकम् । दानमन्नं प्रवक्ष्यामि यथावन्नृपसत्तम ॥ १८ ॥
यस्मान्मधुवधे विष्णोर्देहस्वेदसमुद्भवाः । तिलाः कुशाश्च माषाश्च तस्माच्छं नो भवत्विह ॥ १९ ॥
हव्ये कव्ये च यस्माच्च तिलैरेवाभिमंत्रणम् । भवादुद्धर शैलेंद्र तिलाचल नमोऽस्तु ते ॥ २० ॥
इत्यामंत्र्य च यो दद्यात्तिलाचलमनुत्तमम् । स वैष्णवं पदं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २१ ॥
दीर्घायुष्ट्वमवाप्नोति इह लोके परत्र च । पितृभिर्देवगन्धर्वैः पूज्यमानो दिवं व्रजेत् ॥ २२ ॥
पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः । नारी वा तस्य पत्नी स्याद्रूपसौभाग्यसंयुता ॥ २३ ॥
दक्षा कुलोद्भवा चैव पुत्रपौत्रसमन्विता । विधानमिदमाकर्ण्य विधिना श्रद्धयान्वितः ॥ २४ ॥
कपिलादानपुण्यस्य समं फलमवाप्नुयात् ॥ २५ ॥
दानं तिलाचलसमं यदि चान्यदस्ति तद्भूत शास्त्रनिचयं प्रविचार्य बुद्ध्या । यैर्वर्जिता पितृक्रिया न च होमकर्म तेषां प्रदानमिह किं न करोति शर्म ॥ २६ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे तिलाचलदानविधिवर्णनं नामैकोनद्विशततमोऽध्यायः ॥ १९९ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कार्पासाचलमुत्तमम् । परमं सर्वदानानां प्रियं सर्वदिवौकसाम् ॥ १ ॥
देशकालौ समासाद्य धनं श्रद्धां च यत्नतः । देयमेतन्महादानं कुलोद्धरणहेतवे ॥ २ ॥
पूर्वोक्तेन विधानेन कृत्वा सर्वमशेषतः । पर्वतं कल्पयेत्तत्र कार्पासेन विधानतः ॥ ३ ॥
विंशद्भारस्तु कर्तव्य उत्तमः पर्वतो बुधैः । दशभिर्मध्यमः प्रोक्तो जघन्यः पंचभिर्मतः ॥ ४ ॥
भारेणाल्पधनो दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः । धान्यपर्वतवत्सर्वमासाद्य नृपपुंगव ॥ ५ ॥
तद्वज्जागरणं कुर्यात्तद्वच्चैवाधिवासनम् । प्रभातायां तु शर्वर्यामिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ ६ ॥
त्वमेवावरणं यस्माल्लोकानामिह सर्वदा । कार्पासाचल नस्तस्मादघौघध्वंसनो भव ॥ ७ ॥
इति कार्पासशैलेन्द्रं यो दद्यात्पर्वसंनिधौ । रुद्रलोके वसेत्कल्पं ततो राजा भवेदिह ॥ ८ ॥
रूपवान्सुभगो वाग्मी श्रीमानतुलविक्रमः । पञ्चजन्मानि नारी वा जायते नात्र संशयः ॥ ९ ॥
कार्पासपर्वतमयो जगदेकबंधुर्यस्मान्नतेन रहितो वरवस्त्रयोगः । तस्मादघौधशमनाय सुखाय नित्यं देयो नरेण नरनाथविमत्सरेण ॥ १० ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे कार्पासाचलदानविधिवर्णनं नाम द्विशततमोऽध्यायः ॥ २०० ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि घृताचलमनुत्तमम् । तेजोऽमृतमयं दिव्यं महापातकनाशनम् ॥ १ ॥
पंचाशद्घृतकुम्भानामुत्तमः स्याद्घृताचलः । मध्यमस्तु तदर्धेन तदर्द्धेनावरः स्मृतः ॥ २ ॥
अल्पवित्तस्तु कुर्वीत यथाशक्त्या विधानतः । विष्कंभपर्वतांस्तद्वच्चतुर्भागेन कल्पयेत् ॥ ३ ॥
शालेयतंदुलानां च कुंभांश्च परिविन्यसेत् । कारयेत्संहतानुच्चान्यथाशोभं विधानतः ॥ ४ ॥
वेष्टयेच्छुक्लवासोभिरिक्षुदंडफलादिकैः । धान्यपर्वतवच्छेषं विधानमिह पठ्यते ॥ ५ ॥
अधिवासनपूर्वं च तद्वद्धोमं सुरार्चनम् । प्रभातायां तु शर्वयां गुरवे विनिवेदयेत् ॥ ६ ॥
विष्कंभपर्वतांस्तद्वदृत्विग्भ्यः शांतमानसः । मंत्रेणानेन कौंतेय तच्छृणुष्व वदामि ते ॥ ७ ॥
संयोगाद्घृतमुत्पन्नं यस्मादमृततेजसे । तस्माद्घृताचलश्चास्मात्प्रीयतां मम शंकरः ॥ ८ ॥
तस्मात्तेजोमयं ब्रह्म घृते नित्यं व्यवस्थितम् । घृतपर्वतरूपेण तस्मान्नः पाहि भूधर ॥ ९ ॥
अनेन विधिना दद्याद्घृताचलमनुत्तमम् । महापातकयुक्तोऽपि लोकमायाति शांकरम् ॥ १० ॥
हंससारससंयुक्ते किंकिणीजालमालिते । विमाने अप्सरोभिश्च सिद्धविद्याधरैर्वृतः ॥ ११ ॥
विहरेत्पितृभिः सार्द्धं यावदाभूतसंप्लवम् ॥ १२ ॥
आज्याचलं प्रचलकुंडलसुन्दरीभिः संसेव्यमानमिह ये वितरंति मर्त्याः । स्वर्गं सुरेंद्रभवनं भवसंनिधिं वा स्नेहानुबंधमचलं भवतीति सर्वम् ॥ १३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे घृताचलदानविधिवर्णनं नामैकाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०१ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि रत्नाचलमनुत्तमम् । यत्प्रदानान्नरो याति लोकान्सप्तर्षिसेवितान् ॥ १ ॥
मुक्ताफलसहस्रेण पर्वतः स्यादनुत्तमः । मध्यमः पञ्चशतिकस्त्रिशतेनावरः स्मृतः ॥ २ ॥
अल्पवित्तस्तु कुर्वीत मुक्ताफलशतेन च । चतुर्थांशेन विष्कंभपर्वताः स्युः समंततः ॥ ३ ॥
पूर्वेणवज्रगोमेदैर्दक्षिणेनेंद्रनीलकैः । पुष्परागयुतः कार्यो विद्वद्भिर्गंधमादनः ॥ ४ ॥
वैडूर्यविद्रुमैः पश्चात्सावित्रो विपुलाचलः । पद्मरागं ससौवर्णमुत्तरेणापि विन्यसेत् ॥ ५ ॥
धान्यपर्वतवच्छेषमत्रापि परिकल्पयेत् । तद्वदावाहनं कृत्वा वृक्षान्देवांश्च कांचनाम् ॥ ६ ॥
पूजयेत्पुष्पनैवेद्यैः प्रभाते तु विसर्जनम् । पूर्ववद्गुरुऋत्विग्भ्यां इमान्मंत्रानुदीरयेत् ॥ ७ ॥
यथा देवगणाः सर्वे सर्वरत्नेष्ववस्थिताः । त्वं च रत्नमयो नित्यमतः पाहि महाचल ॥ ८ ॥
यस्माद्रत्नप्रदानेन तुष्टिमेति जनार्दनः । पूजारत्नप्रदानेन तस्मान्नः पाहि सर्वदा ॥ ९ ॥
अनेन विधिना यस्तु दद्याद्रत्नमयं गिरिम् । स याति वैष्णवं लोकममरेश्वरपूजितम् ॥ १० ॥
यावत्कल्पशतं साग्रमुषित्वेह नराधिप । रूपारोग्यगुणोपेतः सप्तद्वीपाधिपो भवेत् ॥ ११ ॥
ब्रह्महत्यादिकं किंचिदत्र चामुत्र वा कृतम् । तत्सर्वं नाशमायाति गिरिर्वज्रहतो यथा ॥ १२ ॥
मुक्तामयं कनकविद्रुमभक्तिचित्रं चंचन्महामणिमरीचिचयोपपन्नम् । रत्नाचलं द्विजवराय निवेदयित्वा भास्वत्प्रभामभिभवेत्सुरलोकलोके ॥ १३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे रत्नाचलदानविधिवर्णनं नाम द्वयधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि रौप्याचलमनुत्तमम् । यत्प्रदानान्नरो याति सोमलोकं नरोत्तम ॥ १ ॥
सहस्रेण पलानां तु उत्तमो रजताचलः । पंचभिर्मध्यमः प्रोक्तस्तदर्द्धेनावरः स्मृतः ॥ २ ॥
अशक्तो विंशतेरूर्ध्वं कारयेद्भक्तितः सदा । विष्कंभपर्वतांस्तद्वत्तुरीयांशेन कल्पयेत् ॥ ३ ॥
पूर्ववद्राजतान्कुर्यान्मंदरादीन्विधानतः । कलधौतमयांस्तद्वल्लोकेशान्कारयेन्नृप ॥ ४ ॥
ब्रह्मविष्णुशिवादींश्च नितंबोऽत्र हिरण्मयः । राजतं स्याद्यदन्येषां सर्वं तदिह कांचनम् ॥ ५ ॥
शेषं च पूर्ववत्कृत्वा होमजागरणादिकम् । दद्यात्तद्वत्प्रभाते तु गुरवे रौप्यपर्वतम् ॥ ६ ॥
विष्कंभशैलानृत्विग्भ्यः पूजयेच्च विभूषणैः । इमं मंत्रं पठन्दद्याद्दर्भपाणिर्विमत्सरः ॥ ७ ॥
पितॄणां वल्लभं यस्माच्छर्मदं शंकरस्य च । रजतं पाहि तस्मान्नो घोरात्संसारसागरात् ॥ ८ ॥
इत्थं निवेश्य यो दद्याद्रजताचलमुत्तमम् । गवामयुतदानस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ९ ॥
सोमलोके सगंधर्वकिंनराप्सरसां गणैः । पूज्यमानो वसेद्विद्वान्यावदाभूतसंप्लवम् ॥ १० ॥
राजेश राजतगिरिं कनकोपलालीच्छन्नं प्रसन्नसलिले सहितं सरोभिः । यच्छंति ये सुकृतिनो विरजो वि शोकं गच्छंति ते गतमला नृप सोमलोकम् ॥ ११ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे रौप्याचलदानविधिवर्णनं नाम त्र्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि शर्कराचलमुत्तमम् । यस्य प्रदानाद्विष्ण्वर्करुद्रास्तुष्यंति सर्वदा ॥ १ ॥
अष्टभिः शर्कराभारैरुत्तमः स्यान्महाचलः । चतुर्भिर्मध्यमः प्रोक्तो भाराभ्यामधमः स्मृतः ॥ २ ॥
भारेणैवार्द्धभारेण कुर्याद्यश्चाल्पवित्तवान् । विष्कंभपर्वतान्कुर्यात्तुरीयांशेन मानवः ॥ ३ ॥
धान्यपर्वतवत्सर्वमासाद्य रससंयुतम् । मेरोरुपरितस्तद्वत्स्थाप्य हेमतरुत्रयम् ॥ ४ ॥
मंदारः पारिजातश्च तृतीयः कल्पपादपः । एतद्वृक्षत्रयं मूर्ध्नि सर्वेष्वपि निधापयेत् ॥ ५ ॥
हरिचंदनसंतानौ पूर्वपश्चिमभागयोः । निवेश्यौ सर्वशैलेषु विशेषाच्छर्कराचले ॥ ६ ॥
मंदरे कामदेवं तु कंदबस्य तले न्यसेत् । जंबूवृक्षतले कार्यो गरुन्मान्गंधमादने ॥ ७ ॥
प्राङ्मुखो हेममूर्तिश्च हंसः स्याद्विपुलाचले । हैमी श्रेयोर्थिभिः कार्या सुरभिर्दक्षिणामुखी ॥ ८ ॥
धान्यपर्वतवत्सर्वमावाहनमखादिकम् । कृत्वाथ गुरवे दद्यान्मध्यमं पर्वतोत्तमम् ॥ ९ ॥
ऋत्विग्भ्यश्चतुरः शैलानिमान्मंत्रानुदीरयेत् । सौभाग्यामृतसारोऽयं परमः शर्करायुतः ॥ १० ॥
यस्मादानंदकारी त्वं भव शैलेंद्र सर्वदा । अमृतं पिबतां ये तु निष्पेतुर्भुवि शीकराः ॥ ११ ॥
देवानां तत्समुत्थोऽसि पाहि नः शर्कराचल । मनोभवधनुर्मध्यादुद्भूता शर्करा यतः ॥ १२ ॥
तन्मयोऽसि महाशैल पाहि संसारसागरात् । यो दद्याच्छर्कराशैलमनेन विधिना नरः ॥ १३ ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति शिवमंदिरम् । चंद्रादिसार्चिसंकाशमधिरुह्यानुजीविभिः ॥ १४ ॥
सहैव यानमातिष्ठेत्स तु विष्णुपदे दिवि । ततः कल्प शतांते तु सप्तद्वीपाधिपो भवेत् ॥ १५ ॥
आयुरारोग्यसंपन्नो यावज्जन्मायुतत्रयम् । भोजनं शक्तितो दद्यात्सर्वशैलेष्वमत्सरः । स्वयं वा क्षार लवणमश्नीयात्तदनुज्ञया ॥ १६ ॥
पर्वतोपस्करं सर्वं प्रापयेद्ब्राह्मणालयम् । आसीत्पुरा ब्रह्मकल्पे धर्ममूर्तिर्नराधिपः ॥ १७ ॥
सुहृच्छक्रस्य निहता येन दैत्याः सहस्रशः । सोमसूर्यादयो यस्य तेजसा विगतप्रभाः ॥ १८ ॥
भवंति शतशो येन राजानोऽपि पराजिताः । यथेच्छारूपधारी च मनुष्योऽप्यपवारितः ॥ १९ ॥
तस्य भानुमतीनाम भार्या त्रैलोक्यसुंदरी । लक्ष्मीरिव च रूपेण निर्जितामरसुंदरी ॥ २० ॥
राज्ञस्तस्याग्रमहिषी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । दशनारीसहस्राणां मध्ये श्रीरिव राजते ॥ २१ ॥
नृपकोटिसहस्रेण न कदाचित्प्रमुच्यते । स कदाचित्स्थानगतं पप्रच्छ स्वं पुरोहितम् ॥ २२ ॥
विस्मयाविष्टहृदयो वसिष्ठमृषिसत्तमम् । भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा ॥ २३ ॥
कस्माच्च विपुलं तेजो मच्छरीरे सदोत्तमम् ॥ २४ ॥
वशिष्ठ उवाच । पुरा लीलावती नाम वेश्या शिवपरायणा । तया दत्तश्चतुर्दश्यां गुरवे लवणाचलः ॥ २५ ॥
हेमवृक्षामरैः सार्द्धं यथावद्विधिपूर्वकः । शूद्रः सुवर्णकारस्तु नाम्ना शौंडोभवत्तदा ॥ २६ ॥
भृत्यो लीलावतीगेहे तेन हैमा विनिर्मिताः । तरवोऽमरमुख्याश्च श्रद्धायुक्तेन पार्थिव ॥ २७ ॥
अतिरूपेण संपन्नान्घटयित्वा ततो हृदि । धर्मकार्यमतिं ज्ञात्वा नागृहीत कथंचन ॥ २८ ॥
उज्ज्वालितास्तु तत्पत्न्या सौवर्णामरपादपाः । लीलावती गृहे पार्श्वे परिचर्या च पार्थिव ॥ २९ ॥
कृतं ताभ्यां प्रहर्षेण द्विजशुश्रूषणादिकम् । सा तु लीलावती वेश्या कालेन महता नृप ॥ ३० ॥
सर्वपापविनिर्मुक्ता जगाम शिवमंदिरम् । योऽसौ सुवर्णकारश्च दरिद्रोऽप्यति सत्त्ववान् ॥ ३१ ॥
न मूल्यमादाद्वेश्यातः स भवानिह सांप्रतम् । सप्तद्वीपपतिर्जातः सूर्यायुतसमप्रभः ॥ ३२ ॥
यया सुवर्ण रचितास्तरवो हेमदेवताः । सम्यगुज्ज्वलिताः पत्नी सेयं भानुमती तव ॥ ३० ॥
उज्ज्वालनादुज्ज्वलरूपमस्याः सुजातमस्मिन्भुवनाधिपत्यम् । तस्मात्कृतं तत्परिकर्म रात्रावनुद्धताभ्यां लवणाचलस्य ॥ ३४ ॥
तस्माच्च लोकेष्वपराजितस्त्वमारोग्यसौभाग्ययुता च लक्ष्मीः । तस्मात्त्वमप्यत्र विधानपूर्वं धान्याचलादीन्दशधा कुरुष्व ॥ ३५ ॥
तथेति सम्पूज्य च धर्ममूर्ति वचो वशिष्ठस्य ददौ स सर्वान् । धान्याचलादीन्क्रमशः पुरारेर्लोकं जगामामरपूज्यमानः ॥ ३६ ॥
यश्चाधनः पश्यति दीयमानं मेरोः प्रदानमिह धर्मपरो मनुष्यः । शृणोति भक्त्या परयाऽप्रमादी विकल्मषः सोऽपि दिवं प्रयाति ॥ ३७ ॥
दुःस्वप्नं प्रशभमुपैति पठ्यमाने शैलेन्द्रे भवभयभेदने नराणाम् । यः कुर्यात्किमु नृपपुंगवेह सम्यक्छांतात्मा हरिहरपुरमेति जंतुः ॥ ३८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे शर्कराचलदानविधि वर्णनं नाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । प्रतिपन्क्रमयोगेन तिथीनां विस्तरः श्रुतः । सरहस्यः समंत्रश्च प्रारंभोद्यापनैः सह ॥ १ ॥
नवग्रहमखात्सर्वं होमकर्मावधारितम् । स्नानक्रमश्च विदितो विज्ञाताश्चोत्सवा मया ॥ २ ॥
दानधर्मस्त्वशेषेण श्रुतः सर्वार्थदर्शितः । तडागोत्सर्जनविधिर्विदितः पादपोत्सवः ॥ ३ ॥
एवं गतं मम मनो मुह्यते मधुसूदन । व्रतं कथयता कृष्ण तास्ताः संश्रित्य देवताः ॥ ४ ॥
देवानां देवकीपुत्र नानात्वं संप्रदर्शितम् । तिथिक्रमान्कथयता पूजामन्त्रोधिवासनम् ॥ ५ ॥
व्यासाद्यैर्मुनिभिः सर्वैर्ध्यानयोगपरायणैः । एक एवात्र निर्दिष्टो देवः सर्वगतोऽव्ययः ॥ ६ ॥
वर्णाश्रमाचारधर्मः कस्मान्नात्र प्रदर्शितः । एते महर्षयस्तुष्टाः श्रोतुकामा भवद्वचः ॥ ७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । व्रतदानैकलेशोयं कथितस्तव पार्थिव । विशेषतश्च शक्नोति वक्तुं यदि सरस्वती ॥ ८ ॥
सर्वस्तरति दुर्गाणि सर्वो भद्राणि पश्यति । वर्णाश्रमाणां सामान्य इति धर्मः प्रकीर्तितः ॥ ९ ॥
कथितोऽयं व्रतत्वोहो देवानुद्दिश्य यो मया । परमार्थः स एवोक्तो देवस्तमुपधारय ॥ १० ॥
यो ब्रह्मा स हरिः प्रोक्तो यो हरिः स महेश्वरः । महेश्वरः स्मृतः सूर्यः सूर्यः पावक उच्यते ॥ ११ ॥
पावकः कार्तिकेयोसौ कार्तिकेयो विनायकः । गौरी लक्ष्मीश्च सावित्री शक्तिभेदाः प्रकीर्तिताः ॥ १२ ॥
देवं देवीं समुद्दिश्य यः करोति व्रतं नरः । न भेदस्तत्र मंतव्यः शिवशक्तिमयं जगत् ॥ १३ ॥
बहुप्रकारा वसुधा भेदाः साग्न्यनिलांभसाम् । परमार्थतश्चिंत्यमानो न भेदः प्रतिभासते ॥ १४ ॥
कञ्चिद्देवं समाश्रित्य करोति किमपि व्रतम् । त्रयीधर्मानुगं पार्थ एकं तत्रापि कारणम् ॥ १५ ॥
यश्चैव ते मया ख्यातो व्रतदानविधिः परः । सफलः स तु विज्ञेयः सदाचारवतां सताम् ॥ १६ ॥
आचारहीनं न पुनंति वेदा यद्यप्यधीताः सह षड्भिरङ्गैः । छंदांस्येनं मृत्युकाले त्यजंति नीडं शकुन्ता इव जातपक्षाः ॥ १७ ॥
कपालस्थं यथा तोयं श्वदृतौ वा यथा पयः । दुष्टं स्यात्स्थानदोषेण वृत्तहीने तथा शुभम् ॥ १८ ॥
वृत्तं यत्नेन संरक्षेद्वित्तमेति प्रयाति च । अहीनो वित्ततो हीनो वृत्ततस्तु हतो हतः ॥ १९ ॥
एवमाचारधर्मस्य मूलं राजन्कुलस्य च । आचाराद्धि च्युतो जंतुर्न कुलीनो न धार्मिकः ॥ २० ॥
किं कुलेनोपदिष्टेन् विपुलेन दुरात्मनाम् । कृमयः किं न जायंते कुसुमेषु सुगंधिषु ॥ २१ ॥
हीनजातिप्रसूतोपि शौचाचारसमन्वितः । सर्वधर्मार्थकुशलः सकुलीनः सतां वरः ॥ २२ ॥
न कुलं कुलमित्याहुराचारः कुलमुच्यते । आचारकुशलो राजन्निह चामुत्र नंदते ॥ २३ ॥
युधिष्ठिर उवाच । सदाचारमहं कृष्ण श्रोतुमिच्छामि शाश्वतम् । सर्वं धर्ममयः कोऽत्र सदाचारः प्रकीर्तितः ॥ २४ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । आचारप्रभवो धर्मः संतश्चाचारलक्षणाः । साधूनां च यथा वृत्तं स सदाचार उच्यते ॥ २९ ॥
तस्मात्कुर्यादिहाचारं य इच्छेद्गतिमात्मनः । अपि पापशरीरस्य आचारो हंत्यलक्षणम् ॥ २६ ॥
अदृष्टमश्रुतं वेदं पुरुषं धर्मचारिणम् । स्वानि कर्माणि कुर्वाणं तं जनं कुरुते प्रियम् ॥ २७ ॥
ये नास्तिका नैष्ठिकाश्च गुरुशास्त्रातिलंघिनः । अधर्मज्ञा दुराचारास्ते भवंति गतायुषः ॥ २८ ॥
सर्वलक्षणहीनोपि यः सदाचारवान्नरः । श्रद्दधानोनसूयश्च सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ २९ ॥
ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थावनुचिन्तयेत् । ब्राह्मणानलगो सूर्यान्न मेहेत कदाचन ॥ ३० ॥
उदङ्मुखो दिवारात्रावुत्सर्गं दक्षिणामुखः । उत्थायाचम्य तिष्ठेत पूर्वां संध्यां समाहितः ॥ ३१ ॥
एवमेवोत्तरां संध्यां समुपासीत वाग्यतः । नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं नास्तं यांतं कदाचन ॥ ३२ ॥
ऋषयो दीर्घतपसा दीर्घमायुरवाप्नुयुः । उपासते येन पूर्वां द्विजाः संध्यां न पश्चिमाम् ॥ ३३ ॥
सर्वांस्तान्धार्मिको राजा शूद्रकर्मणि योजयेत् । आबाधासु यथाकामं कुर्यान्मूत्रपुरीषयोः ॥ ३४ ॥
शिरसा प्रावृतेनैव समास्तीर्य तृणैर्महीम् । ग्रामावसथतीर्थानां क्षेत्राणां चैव वर्त्मनि ॥ ३५ ॥
न मूत्रमधितिष्ठेत न कृष्टे न च गोव्रजे । अन्तर्जलादावसथाद्वल्मीकान्मूषकस्थलात् ॥ ३६ ॥
कृतशौचावशिष्टाश्च वर्जयेत्पञ्च वै मृदः । देवार्चनादिकार्याणि तथा गुर्वभिवादनम् ॥ ३७ ॥
कुर्वीत सम्यगाचम्य तद्वदन्नभुजि क्रियाम् । अफेनशब्दगंधाभिरद्भिरच्छाभिरादरात् ॥ ३८ ॥
आचामेत्प्रयतः सम्यक्प्राङ्मुखोदङ्मुखोऽपि वा । त्रिवर्गसाधने यच्च सदा कार्यं विपश्चिता ॥ ३९ ॥
तत्सांनिध्ये गृहस्थस्य सिद्धिरत्र परत्र च । पादेन कार्यं पारत्र्यं पादं कुर्याच्च संचये ॥ ४० ॥
अर्धेनाहारचरणनित्यनैमित्तिकांतकम् । अर्थस्योपार्जने यत्नः सदा कार्यो विपश्चितैः ॥ ४१ ॥
तत्संसिद्धौ हि सिद्ध्यन्ति धर्मकामादयो नृप । केशप्रसाधनादर्शदर्शनं दंतधावनम् ॥ ४२ ॥
पूर्वाह्न एव कार्याणि देवतानां च पूजनम् । दूरादावसथान्मूत्रं दूरात्पादावसेचनम् ॥ ४३ ॥
उच्छिष्टोत्सर्जनं दूरात्सदा कार्यं हितैषिणा । लोष्टमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ॥ ४४ ॥
नित्योच्छिष्टः संकरकृन्नेहायुर्विंदते महत् । नग्नां परस्त्रियं नेक्षेन्न पश्येदात्मनः शकृत् ॥ ४५ ॥
उदक्यादर्शनस्पर्शं कुर्यात्संभाषणं न च । नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् ॥ ४६ ॥
नाधितिष्ठेच्छकृन्मूत्रे केशभस्मकपालिकान् । तुषांगारास्थिशीर्णानि रञ्जुवस्त्रादिकानि च ॥ ४७ ॥
धारिणो न नमेद्विद्वान्नासनं चापि दापयेत् । ब्राह्मणान्प्रणमेद्विद्वानासनं चापि दापयेत् ॥ ४८ ॥
कृतांजलिरुपासीत गच्छंतं पृष्ठतोन्वियात् । न चासीतासने भिन्ने भिन्नं कांस्यं च वर्जयेत् ॥ ४९ ॥
नामुक्तकेशैर्भोक्तव्यं न नग्नः स्नानमाचरेत् । स्वप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टस्तु संविशेत् ॥ ५० ॥
उच्छिष्टो न स्पृशेच्छीर्षं सर्वे प्राणास्तदाश्रयाः । केशग्रहान्प्रहारांश्च शिरस्येतानि वर्जयेत् ॥ ५१ ॥
नान्यत्र पुत्र शिष्याभ्यां शिफया ताडनं स्मृतम् । न पाणिभ्यां संहताभ्यां कंडूयेदात्मनः शिरः ॥ ५२ ॥
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नानं कार्यं निष्कारणं नरैः । अप्रशस्तं निशि स्नानं राहोरन्यत्र दर्शनात् ॥ ५३ ॥
न भुक्तोत्तरकालं च न गम्भीरजलाशये । शिरःस्नानं तु तैलेन नांगं किंचिदुपस्पृशेत् ॥ ५४ ॥
तिलपिष्टं च नाश्नीयात्तथास्यायुर्न हीयते । दुष्कृतं न गुरोर्भूयात्क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत् ॥ ५५ ॥
परीवादं न शृणुयादन्येषामपि जल्पताम् । सदानुपहतस्तिष्ठेत्प्रशस्ताश्च तथौषधीः ॥ ५६ ॥
गारुडानि च रत्नानि बिभृयात्प्रयतो नरः । सुस्निग्धामलकेशश्च सुगन्धिश्चारुवेषधृक् ॥ ५७ ॥
सिताः सुमनसो हृद्या बिभृयाच्च नरः सदा । किंचित्परस्वं न हरेन्नाल्पमप्यप्रियं वदेत् ॥ ५८ ॥
प्रियं च नानृतं ब्रूयान्नान्यदोषानुदीरयेत् । नान्याश्रितं तथा वैरं रोचयेत्पुरुषेश्वरः ॥ ५९ ॥
न दुष्टयानमारोहेत्कूलच्छाया न संश्रयेत् । विद्विष्टपतितोन्मत्तबहुवैरादिसंकरैः ॥ ६० ॥
बंधकीबंधकीभर्तृक्षुद्रानृत कथैः सह । तथातिव्ययशीलैश्च परिवादरतैः शठैः ॥ ६१ ॥
बुधो मैत्रीं न कुर्वीत नैकः पंथानमाश्रयेत् । नावगाहेज्जलौघस्य वेगमग्रे नरेश्वरा ॥ ६२ ॥
प्रदीप्तं वेश्म न विशेन्नारोहेच्छिखरं तरोः । न हुंकुर्याच्छवं चैव शवगन्धो हि सोमजः ॥ ६३ ॥
न कुर्याद्दन्तसंवर्षं न कुर्याच्चलनासिकाम् । नासंस्पृष्टमुखो ब्रूयाच्छ्वासकासौ च वर्जयेत् ॥ ६४ ॥
नोच्चैर्हसेत्सशब्दं च न मुञ्चेत्पवनं बुधः । नखान्न वादयेच्छिंद्यान्न नखैश्च महीं लिखेत् ॥ ६५ ॥
न श्मश्रु भक्षयेच्चैव न लोष्ठानि च मर्दयेत् । पादेन नाक्रमेत्पादं न पूज्याभिमुखं नयेत ॥ ६६ ॥
नोच्चासने समासीत गुरोरग्रे कदाचन । तस्मात्सदाचारपरो भवेत्कामचरो न हि ॥ ६७ ॥
लोकद्वये शुभं प्रेप्सुः प्रेत्य स्वर्गे महीयते । चतुष्पथं चैत्यतरुं श्मशानोपवनानि च ॥ ६८ ॥
दुष्टस्त्रीसंनिकर्षं च वर्जयेन्निशि सर्वदा । ग्रीष्मवर्षासु चच्छत्री मौनी रात्रौ वनेषु च ॥ ६९ ॥
केशास्थिकण्टकामेध्यबलिभस्मतुषांस्तथा । स्नानार्द्रां धरणीं चैव दूरतः परिवर्जयेत् ॥ ७० ॥
पंथा देयो ब्राह्मणेभ्यो राजभ्यः स्त्रीभ्य एव च । विद्याधिकस्य गुर्विण्या भारार्तस्य महीयसः ॥ ७१ ॥
मूकांधबधिराणां च मत्तस्योन्मत्तकस्य च । उपानद्वस्त्रमाल्यं च धृतमन्यैर्न धारयेत् ॥ ७२ ॥
न हीदृशमनायुष्यं लोके किञ्चन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम् ॥ ७३ ॥
न चेर्ष्या स्त्रीषु कर्तव्या दारा रक्ष्याः प्रयत्नतः । अनायुष्या भवेदीर्ष्या तस्मात्तां परिवर्जयेत् ॥ ७४ ॥
मूर्खोन्मत्तव्यसनिनो विरूपान्मानिनस्तथा । हीनांगानधिकांगांश्च विद्याहीनांश्च नाक्षिपेत् ॥ ७५ ॥
पानीयस्य क्रिया नक्तं तथैव दधिसक्तवः । वर्जनीया महाराज निशीथे भोजनक्रियाः ॥ ७६ ॥
नोर्ध्वजानुश्चिरं तिष्ठेन्न रहस्यपरो भवेत् । तद्वन्नोपविशेत्प्राज्ञः पादेनाक्रम्य वासनम् ॥ ७७ ॥
न चातिरक्तवासाः स्याच्चित्रासितधरोऽपि वा । न च कुर्याद्विपर्यासं वाससो न विभूषणे ॥ ७८ ॥
स्त्रीं कृशां नावजानीयाद्दीर्घमायुर्जिजीविषुः । ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्वं सर्वे ह्याशीविषोपमाः ॥ ७९ ॥
हन्यादाशीविषः क्रुद्धो यावत्स्पृशति दंष्ट्रया । क्षत्रियोऽपि दहेत्क्रुद्धो यावत्पश्यति तेजसा ॥ ८० ॥
ब्राह्मणः सकुलं हन्याद्ध्याने नावेक्षितेन च । नातिकल्यं नातिसायं न च मध्यं दिने तथा ॥ ८१ ॥
नाज्ञातैः सह गंतव्यं नैकेन बहुभिः सह । नारुंतुदः स्यान्न परोक्षवादी न सही नतः ॥ ८२ ॥
रोहते चाग्निना दग्धं वनं परशुना हतम् । वचो दुरुक्तबीभत्सं न संरोहति चाशतम् ॥ ८३ ॥
नास्तिक्यं वेदनिंदा च देवतानां च कुत्सनम् । द्वेषस्तंभादिमानस्य क्लैब्यं च परिवर्जयेत् ॥ ८४ ॥
न ब्राह्मणं परिवदेन्न नक्षत्राणि दर्शयेत् । तिथिं पक्षस्य न ब्रूयाद्ययास्यायुर्न रिष्यते ॥ ८५ ॥
तेजो निष्ठीव्य वासश्च परिधायाचमेद्बुधः । जितामित्रो नृपो यश्च बलवान्कर्मतत्परः ॥ ८६ ॥
तत्र नित्यं वसेत्प्राज्ञः कृतकृत्यः पतौ सुखम् । पौराः सुसंहता यत्र सततन्यायवर्तिनः ॥ ८७ ॥
यत्र स्त्रियोऽमत्सरिण्यस्तत्र वासः सुखोदयः । यस्मिन्कृषीवला राष्ट्रे प्रायशो नातिभाषिणः ॥ ८८ ॥
यत्रौषधान्यशेषाणि वसेत्तत्र विचक्षणः । तत्र राजन्न वस्तव्यं यत्रैतत्त्रितयं सदा ॥ ८९ ॥
जिगीषुः पूर्ववैरं च जनश्च विरतोत्सवः । तत्र राजन्न वस्तव्यं यत्र नास्ति चतुष्टयम् ॥ ९० ॥
ऋणप्रदाता वैद्यश्च श्रोत्रियः सजला नदी । अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो बुद्धिमत्तरैः ॥ ९१ ॥
न च रात्रौ महाराज दीर्घराज्यमभीप्सता । हेमकारगृहे चान्नमश्नीयान्न च विश्वसेत् ॥ ९२ ॥
न च मित्रं प्रकुर्वीत हेमकारं कदाचन । भिन्नभांडं च खट्वां च कुक्कुरं कुक्कुटं तथा ॥ ९३ ॥
अप्रशस्तानि चत्वारि ये च वृक्षाः सकंटकाः । भिन्न भांडे बलिः प्रायः खद्वायां चेह निश्चयः ॥ ९४ ॥
नाश्नंति पितरस्तस्य यत्र कुक्कुरकुक्कटौ । वृक्षमूले पिशाचानां सर्वेषामेव संस्थितिः ॥ ९५ ॥
अतस्तेषां तले भुजन्नश्नुते पूयशोणितम् । असंस्कृतान्नभुङ्मूत्रं बालादिप्रभवं स्वयम् ॥ ९६ ॥
सुवासिनीं गुर्विणीं च वृद्धां बालातुरांस्तथा । भोजयेत्संस्कृतान्नेन प्रथमं चरमं गृही ॥ ९७ ॥
अघं स केवलं भुंक्ते बद्धगोवाहनादिकम् । यो भुंक्ते च बहिर्ज्येष्ठप्रेक्षतामप्रदाय च ॥ ९८ ॥
वैश्वदेवं ततः कुर्याद्यावदाहुतयः क्रमात् । प्रथमां ब्रह्मणे दद्यात्प्रजानां पतये ततः ॥ ९९ ॥
तृतीयां चैव गुह्येभ्यः कश्यपाय तथा पराम् । ततश्चानुमते दद्याद्दत्त्वा गृहबलिं ततः ॥ १०० ॥
पूर्वाख्यातं मया यत्ते नित्यकर्मक्रियाविधौ । दद्यादथ धरित्रीणां दद्यात्तु मणिकत्रयम् ॥ १०१ ॥
प्राच्यादिक्रमयोगेन इंद्रादीनां बलिं क्षिपेत् । ब्रह्मणे चान्तरिक्षाय सूर्याय च यथाक्रमम् ॥ १०२ ॥
विश्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो विश्वभूतेभ्य एव च । कृत्वापसव्यं वायव्यं यक्ष्मैतत्ते निवेदयेत् ॥ १०३ ॥
ततश्चाग्रं समुद्धृत्य हंतकारोपकल्पितम् । यथाविधि यथान्यायं ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥ १०४ ॥
दत्त्वा विधिभ्यो देवेभ्यो गुरुभ्यः सुश्रुताय च । पुण्यगंधांबरधरो माल्यधारी नरेश्वर ॥ १०५ ॥
नैकवस्त्रधरोऽश्नीयान्नार्द्रपादो महीपते । विशुद्धवदनः प्रीतो भुंजीत न विदिड्मुखः ॥ १०६ ॥
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि न चैवान्यमना नरः । कुत्सितेन हतं चैव जुगुप्सावदसंस्कृतम् ॥ १०७ ॥
दत्त्वा तु भुंक्ते शिष्टेभ्यः क्षुधितेभ्यस्तथा गृही । प्रशस्तशुद्धपात्रेषु भुञ्जीताकुपितो नृप ॥ १०८ ॥
नासंदीसंस्थिते पात्रे नादेशे च नरेश्वर । ना काले नातिसंकीर्णे दत्त्वाग्रं च नरो मही ॥ १०९ ॥
अश्नीयात्तन्मयो भूत्वा पूर्वं तु मधुरं रसम् । लवणोग्रौ ततः पश्चात्कटुतीक्ष्णादिकं ततः ॥ ११० ॥
मार्दवं पुरुषोश्नन्वै मध्ये च कठिनाशनम् । अंते पुनर्द्रवाशी च नरो रोगेण मुच्यते ॥ १११ ॥
दिवाधानासु वसति रात्रौ च दधिसक्तुषु । अलक्ष्मीः कोविदारेषु सर्वदैव कृतालया ॥ ११२ ॥
अनिंद्यं भक्षयेन्नित्यं वाग्यतोऽन्नमकुत्सयन् । भुक्त्वा सम्यग्यथाचम्य प्राङ्मुखोदङ् मुखोऽपि वा ॥ ११३ ॥
यथावत्पुनराचामेत्पाणी प्रक्षाल्य यत्नतः । अभीष्टदेवतानां च कुर्वीत स्मरणं नरः ॥ ११४ ॥
प्राणापानसमानानामुदानव्यानयोस्तथा । अन्नपुष्टिकरं चास्तु ममाद्याव्याहतं सुखम् ॥ ११५ ॥
अगस्तिरग्निर्वडवानलश्च भुक्तं प्रपात्रं जरयत्वशेषम् । सुखं च मे तत्परिणामसंभव यच्छत्वरोगं खलु वासुदेवः ॥ ११६ ॥
इत्युच्चार्य स्वहस्तेन पीरमार्ज्य तथोदरम् । अनायासप्रदायीति कुर्यात्कर्माण्यतंद्रितः ॥ ११७ ॥
संध्यायां पथिकः कश्चित्समागच्छति भारत । पादशौचासनैः प्रह्वः स्वागतोक्त्या च पूजयेत् ॥ ११८ ॥
ततश्चान्नप्रदानेन शयनेन च पार्थिव । दिवा तिथौ च विमुखो यदैकं पातकं भवेत् ॥ ११९ ॥
तदेवाष्टगुणं पुंसां सूर्ये हंसमुखे गते । गच्छेच्छय्यामस्फुटितामपि दारुमयीं नृप ॥ १२० ॥
नाविशालां न वा भग्नां नासमां मलिनां न च । न च जंतुमयीं शय्यां समातिष्ठेदनापदि ॥ १२१ ॥
प्राच्यां दिशि शिरः शस्तं याम्यायामपि भूपते । सदैव स्वपतां पुंसां विपरीतं तु रोगदम् ॥ १२२ ॥
ऋतावुपगमः शस्तः सपत्न्यां ह्यवनीपते । पुण्यर्क्षे च शुभे काले पुत्रा युग्मासु रात्रिषु ॥ १२३ ॥
न चास्नातां स्त्रियं गच्छेद्गर्भिणीं न रजस्वलाम् । नानिष्टां वै न कुपितां नाशस्तां न च रोगिणीम् ॥ १२४ ॥
नादक्षिणां नान्यकामां नाकामां नान्ययोषितम् । सुक्षामामत्यभुक्तां च स्वयं चैभिर्गुणैर्युतः ॥ १२५ ॥
स्नातः सुगन्धधृग्धृष्टो न श्रांतः क्षुधितोऽपि वा । सकामः सानुरागश्च व्यवायं पुरुषो व्रजेत् ॥ १२६ ॥
चतुर्दश्यां तथाष्टम्यां पंचदश्यां च पर्वसु । तैलाभ्यंगं तथा भोगान्योषितश्च विवर्जयेत् ॥ १२७ ॥
क्षुर कर्मणि चांते च स्त्रीसंभोगे च भारत । स्नायीत चैलवान्प्रातः कटभूमिमुपेत्य च ॥ १२८ ॥
गुरोः पतिव्रतानां च तथा यज्ञतपस्विनाम् । परिवादं न कुर्वीत परिहासेऽपि भारत ॥ १२९ ॥
युगपज्जलमग्निं च बिभृयान्न विचक्षणः । गुरुं देवान्प्रति तथा न च पादौ प्रसारयेत् ॥ १३० ॥
नाचक्षीत धयंतीं गां जलं नांजलिना पिबेत् । वातातपौ न सेवेत अनुतापं च वर्जयेत् ॥ १३१ ॥
दासं शपेन्न वै क्रुद्धः सर्वबन्धूनमत्सरी । भीताश्वासनकृत्साधुः स्वर्गस्तस्याव्ययं फलम् ॥ १३२ ॥
नोर्ध्वं तु पत्तनद्वारं निरीक्ष्य पर्यटेन्नरः । युगमात्रं महीपृष्ठे नरो गच्छेद्विलोकयन् ॥ १३३ ॥
शेषाहे त्वपि शेषांश्च वश्यात्मा यो निरस्यति । तस्य धर्मार्थकामानां हानिर्नाल्पापि जायते ॥ १३४ ॥
वृथा मांसं न खादेत पृष्ठमांसं तथैव च । आक्रोशं च विवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत् ॥ १३५ ॥
संयावं कृशरं मांसं शष्कुलीपायसं तथा । आत्मार्थे न प्रकर्तव्यं देवतानां प्रकल्पयेत् ॥ १३६ ॥
अजाश्च नावकर्षेत ता बहिर्धारयंति च । रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच्छुक्लं धार्यं तु पंडितैः ॥ १३७ ॥
वर्जयित्वात्र कमलं तथा कुवलयं विभो । रक्तं शिरसि धार्यं च तथा पानेयमित्यपि ॥ १३८ ॥
कांचनीयापि या माला सा न दुष्यति कर्हिचित् । अन्यदेव भवेद्वासः शयनीये नरोत्तम ॥ १३९ ॥
अन्यदर्चासु देवानामन्यद्धार्यं सभासु च । पिप्पलं च वटं चैव शीर्णश्लेष्मांतकं तथा ॥ १४० ॥
उदुबरं न खादेत भवार्थी पुरुषोत्तमः । पतितैश्च कथांते च च्छेदनं च विवर्जयेत् ॥ १४१ ॥
पतितः स्यान्नरो राजन्पतितैस्तु सहाचरन् । वृद्धो ज्ञातिस्तथा मित्रं दरिद्रो यो भवेदिह ॥ १४२ ॥
गृहे वा संस्थापितास्ते गृहवृद्धिमभीप्सता । गृहे पारावता धन्याः शुकाश्च सहसारिकाः ॥ १४३ ॥
भवंत्येते तथा पापास्तथा वै तिलपायिकाः । आजोक्षा चंदनं वीणा आदर्शो मधुसर्पिषी ॥ १४४ ॥
जलाग्नी चैव बिभृयाद्गृहे नित्यमिति स्थितिः । धनुर्वेदे च सततं यत्नः कार्यो नराधिप ॥ १४५ ॥
हस्तिपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु चैव हि । यत्नवान्भव राजेन्द्र नयवान्सुखमेधते ॥ १४६ ॥
प्रजापालन युक्तश्च न क्षांतिं लभते नृप । यज्ञशास्त्रं च विज्ञाय शब्दशास्त्रं च भारत ॥ १४७ ॥
गांधर्वशास्त्रं विज्ञेयं कला ज्ञेयाश्च भारत । पुराणमितिहासं च तथाख्यानानि यानि च ॥ १४८ ॥
एष ते लक्षणोद्देश आचारस्य प्रकीर्तितः । शेषाश्च वेद्या वृद्धेभ्यः प्रत्याहार्या नराधिप ॥ १४९ ॥
आचारो भूतिजनन आचारः कीर्तिवर्धनः । आचाराद्वर्धते ह्यायुराचारो हंत्यलक्षणम् ॥ १५० ॥
आगमानां हि सर्वेषामाचारः श्रेष्ठ उच्यत । आचारः परमो धर्म आचाराद्वर्धते धनम् ॥ १५१ ॥
पुण्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् । सर्ववर्णानुकंपार्थं मयैतत्समुदाहृतम् ॥ १५२ ॥
आचार एव नरपुंगव सेव्यमानो धर्मार्थकामफलदो भवतीह पुंसाम् । तस्मात्सदैव विदुषावहितेन राजञ्छास्त्रोदितो ह्यनुदिनं परिपालनीयः ॥ १५३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे सदाचारधर्मवर्णनं नाम पञ्चाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०५ ॥
नारद उवाच । दीर्घायुरारोग्यकुलादिवृद्धियुक्तः पुमान्येन गुणान्वितः स्यात् । मुहुर्मुहुर्जन्मनि येन सम्यग्व्रतं मम ब्रूहि तदिंदुमौलेः ॥ १ ॥
श्रीभगवानुवाच । त्वया पृष्टमिदं सम्यगमुत्राक्षयकारकम् । रहस्यं ते प्रवक्ष्यामि यत्पुराणविदो विदुः ॥ २ ॥
रोहिणीचन्द्रशयनं नाम व्रतमिहोत्तमम् । तस्मिन्नारायणस्यार्च्चामर्च्चयेदिंदुनामभिः ॥ ३ ॥
यदा सोमदिनयुक्ता भवेत्पंचदशी क्वचित् । अथ वा ब्रह्मनक्षत्रं पौर्णमास्यां प्रजायते ॥ ४ ॥
तदा स्नानं नरः कुर्यात्पंचगव्यं च सर्षपैः । आप्यायस्वेति च जपेद्विद्वानष्टशतं पुनः ॥ ५ ॥
शूद्रोऽपि परया भक्त्या पाखंडालापवर्जितः । सोमाय वरदायाथ विष्णवे च नमोनमः ॥ ६ ॥
कृतजप्यः स्वभवनमागत्य मधुसूदनम् । पूजयेत्फलपुष्पैश्च सोमनामानि कीर्तयेत् ॥ ७ ॥
सोमाय शांताय नमोऽस्तु पादावनंतनाम्ने ह्यनुजानु जंघे । ऊरुद्वयं चापि वृकोदराय संपूजयेन्मेढ्रमनंगबाहवे ॥ ८ ॥
नमोनमः कामसुखप्रदाय कटिः शशांकस्य समर्चनीया । तथोदरं चाप्यमृतोदराय नाभिः सुपूज्या विधिलोचनाय ॥ ९ ॥
नमोऽस्तु चन्द्राय मुखं प्रपूज्य हनुर्द्विजानामधिपाय पूज्या । आस्यं नमश्चंद्रमसेभिपूज्यमोष्ठौ कुमुत्खंडवनप्रियाय ॥ १० ॥
नासा च नाथाय वनौषधीनां ह्यानंन्ददायाथ पुनर्भ्रुवोश्च । नेत्रद्वयं नीलकुमुत्प्रियाय चेंदीवरश्यामकराय चोरः ॥ ११ ॥
नमः समस्ताध्वरवंदिताय कर्णद्वयं दैत्यनिषूदनाय । ललाटमिंदोरुदधिप्रियाय केशा सुषुम्णाधिपतेः प्रपूज्याः ॥ १२ ॥
शिरः शशांकाय नमोऽसुरारेर्विश्वेश्वरायेति नमः किरीटम् । पद्मप्रिये रोहिणि नाम लक्ष्मि सौभाग्यसौख्यामृततारकायै ॥ १३ ॥
देवीं च संपूज्य सुगन्धधूपनेवद्यपुष्पादिभिरिंदुपत्नीम् । प्रपूज्य भूमौ पुनरुत्थितेन स्नात्वा च विप्राय हविष्ययुक्तः ॥ १४ ॥
देयः प्रभाते स हिरण्यवारिकुंभो मनःपापविनाशनाय । संप्राश्य गोमूत्रममांसमन्नमक्षारमष्टावथ विंशतिं च ॥ १५ ॥
ग्रासान्पयः सर्पियुतानुपोष्य भुक्त्वेतिहासं शृणुयान्मुहूर्तम् । कदंबनीलोत्पलकेतकानि जाती सरोजं शतपत्रिका च ॥ १६ ॥
अम्लानकुब्जानथ सिंदुवारपुष्पं पुनर्नारद मल्लिकायाः । मुक्तं च विष्णोः करवीरपुष्पं श्रीचंपकं चंद्रमसश्च देयम् ॥ १७ ॥
श्रावणादिषु मासेषु क्रमादेतानि सर्वदा । यस्मिन्मासे व्रतादिः स्यात्पुष्पैरभ्यर्चयेद्धरिम् ॥ १८ ॥
एकसंवत्सरं यावदुपोष्य विधिवन्नरः । व्रतांते शयनं दद्याद्दर्पणोपस्करान्वितम् ॥ १९ ॥
रोहिणचंद्रमिथुनं कारयित्वा तु कांचनम् । चंद्रः षडंगुलः कार्यो रोहिणी चतुरंगुला ॥ २० ॥
मुक्ताफलाष्टकयुतं सितनेत्रपटावृतम् । क्षीरकुंभोपरि पुन. कांस्यपात्राक्षतान्वितम् ॥ २१ ॥
दद्यान्मंत्रेणे पूर्वाह्ने शालीक्षुफलसंयुतम् । श्वेतामथ सुवर्णास्यां रौप्यखुरसमन्विताम् ॥ २२ ॥
सवस्त्रभाजनां धेनुं तथा शंखं च शोभनम् । भूषणैर्द्विजदांपत्यमलंकृत्य गुणान्वितम् ॥ २३ ॥
चंद्रोऽयं द्विजरूपेण सभार्य इति कल्पयेत् । यथा न रोहिणी कृष्ण शयनं त्यज्य गच्छति ॥ २४ ॥
सोमरूपस्य ते तद्वन्ममाभेदोऽस्तु मूर्तिभिः । यथा त्वमेव सर्वेषां परमानंदमुक्तिदः ॥ २५ ॥
भुक्तिर्मुक्तिस्तथा भक्तिस्त्वयि यज्ञेऽस्तु मे दृढा । इति संसारभीतस्य मुक्तिकामस्य चानघ ॥ २६ ॥
रूपारोग्यायुषामेतद्विधायकमनुत्तमम् । इदमेव पितॄणां च सर्वदा वल्लभं मुने ॥ २७ ॥
त्रैलोक्याधिपतिर्भूत्वा शतकल्पशतत्रयम् । चंद्रलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २८ ॥
नारी वा रोहिणी चंद्रशयनं वा समाचरेत् । साऽपि तत्फलमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २९ ॥
इति पठति शृणोति वा य इत्थं मधुमथनार्चनमिंदुकीर्तनेन । मतिमपि च ददाति सोऽपि शौरेर्भवनगतः परिपूज्यतेऽमरौघैः ॥ ३० ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे नारदमहेश्वरसंवादे रोहिणीचंद्रशयनव्रतविधिवर्णनं नाम पडधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । व्रतं दानमथो राजंस्तव धर्माः प्रकाशिताः । धर्ममूलं यतश्चेदं तस्माद्धर्मपरो भव ॥ १ ॥
जानताऽपि मया पार्थ कामार्थौ न प्रकाशितो । यतः स्वयं प्रवृत्तोत्र लोकः किमनुवर्ण्यते ॥ २ ॥
कामिनो वर्णयन्कामाँल्लोभं लुब्धस्य वर्णयन् । नरः किं फलमाप्नोति कूपेंऽधमिव पातयन् ॥ ३ ॥
भविष्योत्तरमेतत्ते कथितं पांडुनंदन । सदाचारवतां पुंसां व्रतदानसमुच्चयः ॥ ४ ॥
यद्दृष्टमितिहासेषु पुराणेषु च भारत । वेदवेदांगसंबद्धं तत्सर्वमिह दर्शितम् ॥ ५ ॥
लोकवेदविरुद्धं यत्कथ्यते मनुजोत्तम । न तत्रास्था प्रकर्तव्या विप्रलापो हि स स्मृतः ॥ ६ ॥
अतिस्नेहेन भवतो ममैतत्समुदाहृतम् । ऋषीणां पुरतः पार्थ कुंठा भवति भारती ॥ ७ ॥
नैतत्प्रकाशनीयं हि दांभिकाय शठाय वा । नास्तिकायान्यमनसे कुतर्कोपहताय च ॥ ८ ॥
साधुवृत्ताय दांताय सत्यार्जवरताय च । एतदाख्यायमानं हि शुभामुत्पादयेद्गतिम् ॥ ९ ॥
सामान्यमेतत्सुरसत्तमानां वर्णाश्रमाणां च नरेंद्रचन्द्र । ख्यातं भविष्योत्तरनामधेयं मया पुराणं तव सौहृदेन ॥ १० ॥
धर्मः स्वयं पार्थ भवानिह त्वं धर्मार्थविद्दृष्टपरावरश्च । पृष्टोऽस्म्यतो धर्ममहं च वच्मि श्रद्धेयमेतत्सुतरां जनस्य ॥ ११ ॥
यास्याम्यहं द्वारवतीं पुनश्च यज्ञं समेष्यामि महोत्सवे च । कालस्य सर्वं हि वशे विदित्वा नैवानुतापो भवतात्र कार्यः ॥ १२ ॥
इत्युक्तवान्यातुकामः प्रहृष्टः संपूजितः पांडुसुतैर्महात्मा । पृष्ट्वा सुहृज्ज्ज्ञातिजनं हि सर्वं जगाम विप्रान्प्रणिपत्य कृष्णः ॥ १३ ॥
यद्याज्ञवल्क्यमुनिना भगवान्वशिष्ठः पृष्टः किलोत्तरमुवाच बहुप्रकारम् । कृष्णेन पांडुतनयस्य च यत्प्रदिष्टं व्यासेन तत्कृतमहो मुनिपुंगवेन ॥ १४ ॥
जयति पराशरसूनुः सत्यवतीहृदयनंदनो व्यासः । यस्यास्यकमलगलित वाङ्मधुपुण्यं जगत्पिबति ॥ १५ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे समाप्तिवर्णनं श्रीकृष्णस्य द्वारकां प्रति गमनवर्णनं नाम सप्ताधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०७ ॥
व्यासानुगमनं पूर्वं ब्रह्मांडस्य समुद्भवः । माया च वैष्णवी यस्मात्संसारे दोषकीर्तनम् ॥ १ ॥
पापभेदस्ततस्तस्माच्छुभाशुभविनिर्णयः । शकटव्रतमाहात्म्यं तिलकव्रतकीर्तनम् ॥ २ ॥
अशोककरवीराख्यं व्रतं तस्माच्च कोकिलम् । बृहत्तपोव्रतं नाम रुद्रोपोषणमेव च ॥ ३ ॥
द्वितीयाव्रतमाहात्म्यमशून्य शयनं तथा । कामाख्या तु तृतीया च मेघपालीव्रतं तथा ॥ ४ ॥
पंचाग्निसाधना रम्या तृतीयाव्रतमुत्तमम् । त्रिरात्रं गोष्पदं नाम हरकाली व्रतं तथा ॥ ५ ॥
ललिताख्या तृतीया च योगाख्या च तथापरा । उमामहेश्वरं नाम तथा रंभातृतीयकम् ॥ ६ ॥
सौभाग्याख्या तृतीया च आर्द्रानंदकरी था । चैत्रे भाद्रपदे माघे तृतीयाव्रतमुच्यते ॥ ७ ॥
अनंतरी तृतीया च गणशांतिव्रतं तथा । सारस्वतव्रतं नाम पंचमीव्रत मुच्यते ॥ ८ ॥
तथा श्रीपंचमी नाम षष्ठी शोकप्रणाशिनी । फलषष्ठी च मंदारषष्ठीव्रतमथोच्यते ॥ ९ ॥
ललिताव्रतषष्ठी च षष्ठी कार्तिकसंज्ञिता । महत्तपः सप्तमी च विभूषा सप्तमी तथा ॥ १० ॥
आदित्यमंडपविधिस्त्रयोदशीति सप्तमी । कृकवाकुप्लवङ्गा च तथैवाभयसप्तमी ॥ ११ ॥
कल्याणसप्तमी नाम शर्करासप्तमीव्रतम् । सप्तमी कमलाख्या च तथान्या शुभसप्तमी ॥ १२ ॥
स्नपनव्रतसप्तम्यौ तथैवाचल सप्तमी । बुधाष्टमीव्रतं नाम तथा जन्माष्टमीव्रतम् ॥ १३ ॥
दूर्वाकृष्णाष्टमी प्रोक्ता अनयाव्रतमष्टमी । अष्टम्यर्काष्टमी चाथ वृक्षनवमीव्रतम् ॥ १४ ॥
ध्वजाख्या नवमी चैव उल्काख्या नवमी तथा । दशावतारव्रतकं तथाशादशमीव्रतम् ॥ १५ ॥
रोहिणींहरिशंभुब्रह्मसूर्यावियोगकम् । गोवत्सद्वादशीनाम व्रतमुक्तं ततः परम् ॥ १६ ॥
नीराजनद्वादशी च भीष्मपंचकमेव च । मल्लिकाख्या द्वादशी च भीमा द्वादशिकोत्तमा ॥ १७ ॥
श्रवणद्वादशी नाम संप्राप्तिद्वादशीव्रतम् । गोविन्दद्वादशीनाम व्रतमुक्तं ततः परम् ॥ १८ ॥
अखंडद्वादशीनाम तिलद्वादश्यतः परम् । सुकृतद्वादशी नाम धरणीव्रतमेव च ॥ १९ ॥
विशोकद्वादशी नाम विभूतिद्वादशीव्रतम् । पुष्यर्क्षद्वादशी चैव द्वादशी श्रवणर्क्षगा ॥ २० ॥
अनंगद्वादशी चैव अङ्गपादव्रतं तथा । निम्बार्ककरवीराथ यमा दर्शत्रयोदशी । अनंगद्वादशी चापि पालिरम्भाव्रते तथा ॥ २१ ॥
चतुर्दशीव्रतं प्रोक्तं ततोऽनन्तचतुर्दशी । श्रावणीव्रतनक्तं च चतुर्दश्यष्टमीदिने ॥ २२ ॥
व्रतं शिवचतुर्दश्यां फलत्यागचतुर्दशी । वैशाखी कार्तिकी माघी व्रतमेतदनंतरन् ॥ २३ ॥
कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे कृत्तिकाव्रतमीरितम् । फाल्गुने पूर्णिमायां तु व्रतं पूर्णमनोरथम् ॥ २४ ॥
अशोकपूर्णिमा नाम अनंतव्रतमेव च । व्रतं हि सांभरायिण्यं नक्षत्रपुरुषव्रतम् ॥ २५ ॥
शिवनक्षत्रपुरुषं संपूर्णं येन मुच्यते । कामदानव्रतं नाम वृन्ताकविधिरेव च ॥ २६ ॥
आदित्यस्य दिने नक्तं संक्रात्युद्यापने फलम् । भद्राव्रतमगस्त्यार्घो नवचन्द्रार्कमेव च ॥ २७ ॥
अर्घः शुक्रबृहस्पत्योः पंचाशीति व्रतानि च । माघस्नानं नित्यस्नानं रुद्रस्तानविधिस्तथा ॥ २८ ॥
चंद्रार्कग्रहणे स्नानं विधिश्चान्नाशने तथा । वापीकूपतडागानामुत्सर्गो वृक्षयाजनम् ॥ २९ ॥
देवपूजादीपदानवृषोत्सर्गविधिस्तथा । फाल्गुन्युत्सवकं नाम तथान्यः सदनोत्सवः ॥ ३० ॥
भूतमाता च श्रावण्यां रक्षाबंधविधिस्तथा । विधिस्तथा नवम्यास्तु तथा चन्द्रमहोत्सवः ॥ ३१ ॥
दीपालिकायां तु होमो लक्षहोमविधिस्तथा । कोटिहोमो महाशीतिर्गणनाथस्य शातिका ॥ ३२ ॥
तथा नक्षत्रहोमोथ गोदानविधिरेव च । गुडधेनुघृतधेनुतिलधेनुव्रतं तथा ॥ ३३ ॥
जलधेनुविधिः प्रोक्तो लवणस्य तथा परा । धेनुः कार्यासमंज्ञात्वा नवनीतस्य चापरा । सुवर्णधेनुश्च तथा देवकार्यं चिकीर्षुभिः ॥ ३४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे संक्षिप्तानुक्रमणिकाकथनं नामाष्टोत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०८ ॥