snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
धर्मे मनः समस्तस्य पार्थ लोकस्य चाभवत् । तस्य नाम पिता चक्रे तनयस्यार्जुनेति वै ॥ ५५ ॥
कृतवीर्यसुतत्वाच्च कार्तवीर्यो बभूव सः । तेनापि भगवान्विष्णुर्दत्तात्रेयस्वरूपवान् । आराधितोऽतिमहता तपसा पार्थ भूभृता ॥ ५६ ॥
तस्य तुष्टो जगन्नाथश्चक्रवर्तित्वमुत्तमम् । ददौ शौर्यधने चापि सकलान्यायुधानि च । स वव्रे च वधो देव मम त्वत्तो भवेदिति ॥ ५७ ॥
परं तु स्मरणं ज्ञानं भीतानामार्तिनाशनम् । स्मरणादुपकारित्त्वं जगतोऽस्य जगत्पते ॥ ५८ ॥
तमाह देवदेवेशः पुण्डरीकनिभेक्षणः । सर्वमेतन्महाभाग तव भूयो भविष्यति ॥ ५९ ॥
यश्च प्रभाते रात्रौ च त्वां नरः कीर्तयिष्यति । नमोऽस्तु कार्तवीर्यायेत्यभिधास्यति चैव यः । तिलप्रस्थप्रदानस्य नरः पुण्यमवाप्स्यति ॥ ६० ॥
अनष्टद्रव्यता चैव तव नामानुकीर्तने । भविष्यति महीपालेत्युक्त्वा तं प्रययौ हरिः ॥ ६१ ॥
स चापि वरमासाद्य प्रसन्नाद्गरुडध्वजात् । पालयामास भूपालः सप्तद्वीपां वसुंधराम् ॥ ६२ ॥
तेनेष्टं विविधैर्यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः । जित्वारिवर्गमखिलं धर्मतः पालिताः प्रजाः ॥ ६३ ॥
अनंतव्रतमाहात्म्यादासाद्य तनयं च तम् । पितुः पुत्रोद्भवं दुःखं नासीत्स्वल्पमपि प्रभो ॥ ६४ ॥
एवमेतत्समाख्यातमनंताख्यं व्रतं तव । यत्कृत्वा राजपत्नी सा कार्तवीर्यमसूयत ॥ ६५ ॥
यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म कार्तवीर्यस्य मानवः । स्त्री वा दुःखमपत्योत्थं सप्तजन्मसु नाश्नुते ॥ ६६ ॥
ऐश्वर्यमप्रतिहतं परमं विवेकं पुत्रानमित्रहृदयार्तिकरान्बहूंश्च । कृत्वा त्वनंत इति यद्व्रत नामधेयं प्राप्नोत्यनंतविभवस्य विभोः प्रसादात् ॥ ६७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । अप्राप्तैर्न तथा दुःखमैश्वर्याद्यैर्नरोत्तम । यथा मनोरथैः स्वैः स्वैर्नानादुःखं भवेन्नृणाम् ॥ १ ॥
यथा मनोरथैर्लब्धैर्न स्याद्दुःखभयं नृणाम् । ऐश्वर्याद्विच्युतो वापि संततेर्देवलोकतः ॥ २ ॥
अभीष्टादन्यतो वापि यदाघेन विनिष्कृतिम् । प्राप्नोति पुरुषो वाथ नारी वा पुण्यसंचयात् । तन्ममाचक्ष्व भगवन्येन नाभ्येति विच्युतिम् ॥ ३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । सत्यमेतन्महाभाग दुःखं प्राप्नोत्यसंशयः ॥ ४ ॥
ऐश्वर्योदयचित्तस्य बंधुवर्गसुखस्य च । तदेतच्छ्रूयतां पार्थ यथा नेष्टात्परिच्युतिः ॥ ५ ॥
स्वर्गादेर्जायते सम्यगुपवासवतां सताम् । द्वादशर्क्षाणि राजेन्द्र प्रतिमासं तु यानि वै ॥ ६ ॥
तन्नाम्ना चाच्युतं तेषु सम्यक्संपूजयेन्नृप । पुष्पैर्धूपैस्तथांभोभिरभीष्टैरपरैरपि ॥ ७ ॥
आदितः कृत्तिकां कृत्वा कार्त्तिके नृपसत्तम । कृशरामत्र नैवेद्यं पूर्वं मास चतुष्टयम् ॥ ८ ॥
निवेदयेत्फाल्गुनादि संयावं च ततः परम् । आषाढादिषु देवाय पायसं विनिवेदयेत् ॥ ९ ॥
तेनैवान्नेन राजेन्द्र ब्राह्मणान्भोजयेद्बुधः । पञ्चगव्यजलस्नानं तस्यैव प्राशनाच्छुचिः ॥ १० ॥
सम्यक्संपूज्य राजेन्द्र तमेव पुरुषोत्तमम् । प्रणम्य प्रार्थयेद्विष्णुं शुचिः स्नातो यथाविधि ॥ ११ ॥
नमोनमस्तेऽच्युत मे क्षयोस्तु पापस्य वृद्धिं समुपैतु पुण्यम् । ऐश्वर्यवित्तादि तथाऽक्षयं मेक्षयं च मा संततिरभ्युपैतु ॥ १२ ॥
यथाच्युतस्त्वं परतः परस्मात्स ब्रह्मभूतः परतः परात्मा । तथाच्युतं मे कुरु वांछितं त्वं हरस्व पापं च तथाप्रमेय ॥ १३ ॥
अच्युतानंत गोविन्द प्रसीद यदभीप्सितम् । तदक्षयममेयात्मन्कुरुष्व पुरुषोत्तम ॥ १४ ॥
एवमेवं समभ्यर्च्य प्रार्थयित्वा तथा शिवम् । नैवेद्यं स्वयमश्नीयान्नक्तं संपूजितेच्युते ॥ १५ ॥
ततः संवत्सरस्यांते सुखसुप्तोत्थितेऽच्युते । घृतपूर्णं ताम्रपात्रं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ १६ ॥
शक्तितो दक्षिणां दद्यादच्युतः प्रीयतामिति । ततस्तु सप्तमे वर्षे कुर्यादुद्यापनं बुधः ॥ १७ ॥
कार्या चैवाच्युतस्यार्चा शक्त्या स्वर्णमयी नृप । तदग्रे ब्राह्मणी स्थाप्या स्थविरा सांभरायणी ॥ १८ ॥
महासती रौप्यमयी समानार्हा सदेवता । ततस्तौ पूजयित्वा च माल्यवस्त्रविलेपनैः ॥ १९ ॥
मंत्रेणानेन राजेन्द्र प्रणिपत्य विधानतः । प्रतिवर्षं च दत्तं चेत्ताम्रं पात्रं द्विजातये ॥ २० ॥
तदेवहेलया दद्यात्सहिरण्याश्वसंयुतम् । गाश्च प्रदद्यात्सं पूज्य सवत्साः कांस्यदोहनाः ॥ २१ ॥
एकां वा शक्तितो दद्याद्भक्त्या तुष्यति केशवः । घटाः सत्पात्रनिर्दिष्टाः सान्नाः पूर्णजलोज्ज्वलाः ॥ २२ ॥
छत्रोपानद्युगैः सार्धमेवं दत्त्वा विसर्जयेत् । शय्यां सतूलिकां दद्याद्गृहं चोपस्करैः सह ॥ २३ ॥
श्रिया च सह विष्णुं च पूजयेद्भूषयेत्प्रभुम् । वस्त्रैराभरणैश्चैव प्रणिपत्य क्षमापयेत् ॥ २४ ॥
कृतेनानेन राजेन्द्र च्युतिं नाप्नोति मानवः । संततेः स्वर्गवित्तादेरैश्वर्यस्य तथैव च । यद्वाभिमतमन्यच्च ततो न च्यवते नरः ॥ २५ ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मासनक्षत्रपूजनैः । यजेताक्षयकामस्तु सदैव पुरुषोत्तमम् ॥ २६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अत्रापि श्रूयते काचित्सिद्धा स्वर्गे महाव्रता । नारी तपोधना भूत्वा प्रख्याता सांभरायणी । समस्तसंदेहहरा सदास्वर्गौ कसां हि सा ॥ २७ ॥
कस्यचित्त्वथ कालस्य देवराजः शतक्रतुः । पूर्वेन्द्रचरितं राजन्पप्रच्छेदं बृहस्पतिम् ॥ २८ ॥
पूर्वेन्द्रात्परतः पूर्वे ये बभूवुः सुरेश्वराः । तेषां चरितमिच्छामि श्रोतुमंगिरसां वर ॥ २९ ॥
एवमुक्तस्तदा तेन देवेन्द्रेणामलद्युतिः । प्राह धर्मभृतां श्रेष्ठः परमर्षिर्बृहस्पतिः ॥ ३० ॥
नाहं चिरंतनान्वेद्मि देवराज सुरेश्वरान् । आत्मनः समकालीनमवेहि च सुरेश्वर ॥ ३१ ॥
ततः पप्रच्छ देवेन्द्रः कोस्माभिर्मुनिपुंगवः । प्रष्टव्योऽत्र महाभाग कृतादिवसतिर्दिवि ॥ ३२ ॥
बृहस्पतिश्चिरं ध्यात्वा ततः प्राह शचीपतिम् । तपस्विनीं महाभागां पृच्छैतां सांभरायणीम् ॥ ३३ ॥
इत्युक्तस्तेन देवेन्द्रः कौतूहलसमन्वितः । ययौ यत्र महाभागा सम्यगास्ते तपस्विनी ॥ ३४ ॥
सा तौ दृष्ट्वा समायांतौ देवराजबृहस्पती । सम्यगर्घ्येण संपूज्य प्रणिपत्याह सुव्रता ॥ ३५ ॥
नमोऽस्तु देवराजाय तथैवाङ्गिरसे नमः । यद्वां कार्यं महाभागौ सकलं तदिहोच्यताम् ॥ ३६ ॥
यदि कर्तुं मया शक्यं तत्करिष्ये विमृश्य च ॥ ३७ ॥
बृहस्पतिरुवाच । आवामभ्यागतौ प्रष्टुं त्वामत्रातिविवेकिनीम् । यच्च कार्यं महाभागे पृष्टं तत्कथयस्व नः ॥ ३८ ॥
यदि स्मरसि कल्याणि पूर्वेन्द्रचरितानि वै । तदाख्याहि महाभागे देवेन्द्रस्य कुतूहलम् ॥ ३९ ॥
सांभरायण्युवाच । यो वै पूर्वं सुरेंद्रस्य ततश्च प्रथमो हि यः । तस्मात्पूर्वतरो यस्य तस्यापि प्रथमश्च यः ॥ ४० ॥
तेषां पूर्वतरा ये च वेद्मि तानखिलानहम् । तेषां च चरितं कृत्स्नं जानाम्यगिरसां वर ॥ ४१ ॥
मन्वंतराण्यनेकानि सृष्टीश्च त्रिदिवौकसाम् । सप्तर्षीन्सुबहून्वेद्मि मनूनां च सुतान्नृपान् ॥ ४२ ॥
एवमुक्त्वा ततस्ताभ्यां सुहृष्टा सांभरायणी । यथावदाचष्ट तयोः पूर्वेन्द्रचरितं महत् ॥ ४३ ॥
स्वायंभुवे यस्तु मनौ मनौ स्वारोचिषे च यः । उत्तमे तामसे चैव रैवते चाक्षुषे तथा ॥ ४४ ॥
ये बभूवुर्हि देवेन्द्रास्तस्य तस्य तपस्विनी । तदा जगाद चरितं यथावत्सांभरायणी ॥ ४५ ॥
कथयामास चाश्चर्यं तच्चापि कथयामि ते ॥ ४६ ॥
शंकुकर्णस्तदा दैत्यो बभूवात्यंतदुर्जयः । स लोकपालान्समरे विजित्य सह दैवतैः । इन्द्रस्यासाद्य भवनं प्रविवेश सुनिर्भयः ॥ ४७ ॥
तं दृष्ट्वा सहसा प्राप्तं शक्रः शय्यातलेऽलुठत् । जुगोप सहसात्मानं शंकुकर्णभयार्दितः ॥ ४८ ॥
दानवः शक्रशयने तस्मिन्नुपविवेश ह । इन्द्राण्यपि तथा भीता गता वाचस्पतेर्गृहम् ॥ ४९ ॥
अथ देवाः समाजग्मुर्भयाद्द्रष्टुं सुरद्विषम् । आसीनं शक्रशयने प्रणिपातपुरस्सराः ॥ ५० ॥
वासुदेवोऽपि तत्रागात्तं द्रष्टुं देवकंटकम् । दृष्ट्वा कृष्णमनुप्राप्तं दानवः प्राह हर्षितः ॥ ५१ ॥
धन्योऽहं कृतकृत्योहं यस्य मे गरुडध्वजः । शक्रशय्यासनस्थस्य द्रष्टुमभ्येति केशवः ॥ ५२ ॥
ततः करे समालंब्य शयनाभ्याशमानयत् । चकार कंठग्रहणं बांधवस्येव हर्षित ॥ ५३ ॥
ततः कृष्णस्तु सहसा गृह्य दोर्भ्यां शनैः शनैः । पीडयामास विहसन्नदंतं भैरवान्रवान् । ममार दानवेन्द्रोऽसौ बलाद्भग्नास्थिपञ्जरः ॥ ५४ ॥
निर्जगाम ततः शक्रः शय्यामूलादवाक्छिराः । तुष्टाव हरिमासीनं शंखचक्रगदाधरम् ॥ ५९ ॥
एतद्दृष्टं मया शक्र वसंत्या सुरसद्मनि ॥ ५६ ॥
ततः कुतूहलपरो देवराट् तां तपस्विनीम् । उवाच जानासि कथं त्वमेतान्सांभरायणि ॥ ५७ ॥
सांभरायण्युवाच । सर्व एव हि देवेन्द्राः स्वर्गस्था येमरेश्वराः । बभूवुरेते चरितमेतेषां वेद्मि तेन वै । चरितं च मया तेषां श्रुतं दृष्टं तथैव च ॥ ५८ ॥
इन्द्र उवाच । किं कृतं वद धर्मज्ञे त्वया येनेयमक्षया । स्वर्लोके वसतिः प्राप्ता यथा नान्येन केनचित् ॥ ५९ ॥
अहो सर्वव्रतानां तु ह्युपोषितमथाद्भुतम् । प्रधानतरमत्यंतं स्वर्गवासप्रदं मतम् ॥ ६० ॥
एवमुक्ता ततस्तेन देवेन्द्रेण तपस्विनीं । प्रत्युवाच महाभागा यथावत्सांभरायणी ॥ ६१ ॥
मासर्क्षे ह्यच्युतो देवः प्रतिमासं सुरेश्वर । यथोक्तव्रतया सम्यक्सप्तवर्षाणि पूजितः ॥ ६२ ॥
तस्येयं कर्मणो व्युष्टिरच्युताराधनस्य मे । देवलोकादभिमता देवराजपदच्युतिः ॥ ६३ ॥
स्वर्गेन्द्रविभवैश्वर्यं संततिं याति चाच्युतिम् । नरो वाञ्छति तेनेत्थं तोषणीयस्ततः प्रभुः ॥ ६४ ॥
एतत्ते पूर्वदेवेन्द्रचरितं सकलं मया । स्वर्गवासाक्षयत्वं च मासर्क्षाच्युतपूजनात् । यथावत्कथितं देव पृच्छतस्त्रिदशेश्वर ॥ ६५ ॥
धर्मार्थकाममोक्षाश्च वाञ्छिता विबुधाधिप । विष्णोराराधनादन्यत्परमं सिद्धिकारणम् ॥ ६६ ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवराजबृहस्पती । तत्तथेत्यूचतुः साध्वीं चेरतुश्चापि तद्व्रतम् ॥ ६७ ॥
तस्मात्पार्थ प्रयत्नेन प्रतिमासं समाहितः । मासर्क्षाच्युतपूजायां भवेथास्तन्मनाः सदा ॥ ६८ ॥
ये सांभरायणिकथाचरितव्रतेस्मिन्वर्षाणि सप्त विधिना सुधियो नयंति । ते स्वगर्लोकमभिगम्य कृताधिवासाः कल्पायुतायुतशतैरपि न च्यवंते ॥ ६९ ॥
युधिष्ठिर उवाच । सुरूपता मनुष्याणां स्त्रीणां च यदुसत्तम । कर्मणा जायते केन तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ १ ॥
सुरूपाणां सुगात्राणां सुवेषाणां तथैव च । न्यूनं तथाधिकं चापि यथा नाङ्गं प्रजायते ॥ २ ॥
समस्तैः शोभनैरंगैर्नराः केचिद्यदूत्तम । काणाः कुब्जांश्च जायंते त्रुटितश्रवणास्तथा ॥ ३ ॥
नराणां योषितां चैव समस्ताङ्गः सुरूपता । कर्मणा येन भवति तत्पूर्वं कथयामल ॥ ४ ॥
लावण्यगतिवाक्यानि सति रूपे महामते । कुर्वंत्यभ्यधिकां शोभां समस्ताः परमा गुणाः ॥ ५ ॥
वाक्यलावण्यसंस्कारविलासललिता गतिः । विडंबना कुरूपाणां केवला सा हि जायते ॥ ६ ॥
रूपकारणभूताय कर्मणा प्रयतो भवेत् । तस्मात्तन्मे समाचक्ष्व कर्म यच्चारु रूपदम् ॥ ७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । सम्यक्पृष्टं त्वया हीदमुपवासाश्रितं नृप । कथयामि यथाप्रोक्तं वरिष्ठेन महात्मना ॥ ८ ॥
वशिष्ठमृषिमासीनं सप्तर्षिप्रवरं द्विजम् । पप्रच्छारुन्धती पृष्टा यदेतद्भवता वयम् ॥ ९ ॥
तस्यास्तु परिपृच्छन्त्या जगाद मुनिसत्तमः । यत्तच्छृणुष्व कौंतेय ममेदं वदतोऽखिलम् ॥ १० ॥
वशिष्ठ उवाच । श्रूयतां यदहं पृष्टस्त्वयैतद्वरवर्णिनि । सुरूपता नृणां येन योषितां चोपजायते ॥ ११ ॥
अनभ्यर्च्य तु गोविंदमनाराध्य च केशवम् । रूपादिका गुणाः केन प्राप्यंतेऽन्येन कर्मणा ॥ १२ ॥
तस्मादाराधनीयोऽग्रे विष्णुरेव यशस्विनि । पारत्र्यं प्राप्तुकामेन रूपसंपत्सुतादिकम् ॥ १३ ॥
यस्तु वाञ्छति धर्मज्ञे रूपं सर्वांगसुन्दरम् । नक्षत्रपुरुषं भद्रे जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥ १४ ॥
सुस्नातः प्रयताहारः संपूजयति योऽच्युतम् । भक्त्या योषिन्नरो वापि सुरूपांगः प्रजायते ॥ १५ ॥
योषिता हि परं रूपमिच्छन्त्या जगतः पतिः । स एवाराधनीयोऽग्रे नक्षत्रांगो जनार्दनः ॥ १६ ॥
अरुन्धत्युवाच । नक्षत्ररूपी भगवान्पूज्यते पुरुषोत्तमः । मुने येन विधानेन तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ १७ ॥
वशिष्ठ उवाच । चैत्रमासात्समारभ्य विष्णोः पादाभिपूजनम् । यथा कुर्वीत रूपार्थं तन्निशामय तत्त्वतः ॥ १८ ॥
नक्षत्रमेकमेकं वै स्नातः सम्यगुपोषितः । नक्षत्रपुरुषस्यांगं पूजयेच्च विचक्षणः ॥ १९ ॥
मूले पादौ तथा जंघे रोहिण्यामर्चयेच्छुभे । जानुनी चाश्विनीयोगे आषाढे चोरुसंज्ञिते ॥ २० ॥
फाल्गुनीद्वितये गुह्यं कृत्तिकासु तथा कटिम् । पार्श्वे भाद्रपदा गुल्फे द्वे कुक्षी रेवतीषु च ॥ २१ ॥
अनुराधासूरः पृष्ठं धनिष्ठास्वभिपूजयेत् । भुजयुग्मं विशाखासु हस्ते चैव करद्वयम् ॥ २२ ॥
पुनर्वसावंगुलीश्च आश्लेषासु तथा नखान् । ज्येष्ठायां पूजयेद्ग्रीवां श्रवणे श्रवणे तथा ॥ २३ ॥
पुष्ये मुखं तथा स्वातौ दशनानभिपूजयेत् । आस्यं शतभिषग्योगे मघायोगे च नासिकाम् ॥ २४ ॥
मृगोत्तमांगे नयने पूजयेद्भक्तितः शुभे । चित्रायोगे ललाटं च भरणीषु तथा शिरः ॥ २५ ॥
संपूजनीया विद्वद्भिरार्द्रायां च शिरोरुहाः । उपोषितो नरो भद्रे स्नानमभ्यंगपूर्वकम् ॥ २६ ॥
वर्जनीयं प्रयत्नेन रूपघ्नं तद्विनिर्दिशेत् । पूजयेत्तच्च नक्षत्रं नक्षत्रस्य च दैवतम् ॥ २७ ॥
सोमं नक्षत्रराजानं स्वमन्त्रैरर्चयेद्बुधः । प्रतिनक्षत्रयोगे च भोजनीया द्विजोत्तमाः ॥ २८ ॥
नक्षत्रज्ञाय विप्राय दानं दद्याच्च शक्तितः । अन्तराये समुत्पन्ने सूतकाशौचकारिते ॥ २९ ॥
उपोष्य वाचोप विशेन्नक्षत्रमपरं पुनः । एवं माघावसाने तु व्रतपारः समाप्यते ॥ ३० ॥
समाप्ते तु व्रते दद्याच्छक्त्या सोपस्करान्वितम् । नक्षत्रपुरुषं हैमं पूजये त्तत्र शक्तितः ॥ ३१ ॥
ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव वस्त्रालंकारभूषणैः । शय्यायां तु समासन्नं गन्धमाल्यानुलेपनैः ॥ ३२ ॥
सप्तधान्यं यथालाभं गां सवत्सां पयस्विनीम् । छत्रोपानद्युगं चैव घृतपात्रं तथैव च ॥ ३३ ॥
मंत्रेणानेन विप्राय सुशीलाय निवेदयेत् । यथा न विष्णुभक्तानां वृजिनं जायते क्वचित । तथा सुरूपतारोग्य सुखसंपदिहास्तु मे ॥ ३४ ॥
यथा न लक्ष्म्या शयनं तव शून्यं जनार्दन । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनि जन्मनि ॥ ३५ ॥
एवं निवेद्य तत्सर्वं प्रणिपत्य क्षमापयेत् । शक्तिहीनस्तु गां दद्याद् घृतपात्रसमन्विताम् ॥ ३६ ॥
नक्षत्रपुरुषाख्योऽयं यथावत्कथितस्तव । पापापनोदं कुरुते सम्यक्छ्रद्धावतां सताम् ॥ ३७ ॥
अङ्गोपाङ्गानि चैवास्य पादादीनि यशस्विनि । सुरूपाण्यभिजायंते सदा जन्मान्तराणि वे ॥ ३८ ॥
गात्राणि चैव भद्राणि शरीरारोग्यमुत्तमम् । संततिं मनसः प्रीतिं रूपं चातीव शोभनम् ॥ ३९ ॥
वाङ्माधुर्यं तथा कांतिं यच्चान्यदपि वांछितम् । ददाति नक्षत्रपुमान्पूजितश्च जनार्दनः ॥ ४० ॥
वशिष्ठेन यथाख्यातं सर्वं तत्ते निवेदितम् । नक्षत्रपुरुषं नाम व्रतानामुत्तमोत्तमम् ॥ ४१ ॥
हृद्बाहुजानुनयनोरुनितंबभागं दक्षैः प्रकल्प्य सुतनुं पुरुषोत्तमस्य । ये पूजयंति जितकोपमनोविकाराः कौंतेय ते ननु भवंति सुरूपदेहा ॥ ४२ ॥
युधिष्ठिर उवाच । उपवासेष्वशक्तस्य तदैव फलमिच्छतः । अनभ्यासेन योगाद्वा किमिष्टं व्रतमुच्यते ॥ १ ॥
शिवस्योपरि यस्य स्याद्भक्तिः सूर्यस्य संभवेत् । नक्षत्राख्यं व्रतं तेन कथं कार्यं वदस्व मे ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । उपवासेष्वशक्तानां नक्तं भोजनमिष्यते । अस्मिन्व्रते तदप्यत्र श्रूयतामक्षयं महत् ॥ ३ ॥
शिवनक्षत्रपुरुषं शिवभक्तिप्रदायकम् । यस्मिन्नक्षत्रयोगे तु पुराणज्ञाः प्रचक्षते ॥ ४ ॥
फाल्गुनस्यामले पक्षे यदा हस्तः प्रजायते । तदा ग्राह्यं व्रतं चैव नक्तेन शिवपूजनम् ॥ ५ ॥
शिवा येति च हस्तेन पादौ पूज्यतमौ स्मृतौ । शंकराय नमो गुल्फौ पूज्यौ चित्रासु पांडव ॥ ६ ॥
भीमायेति च स्वातीषु पूजयेत्पुरुषर्षभ । ऊरु द्द्वयं विशाखासु त्रिनेत्रायति पूजयेत् ॥ ७ ॥
मेढ्रं चैवानुराधासु अनङ्गाङ्गहराय च । कटिं ज्येष्ठासु च तथा सुरज्येष्ठेति चार्चयेत् ॥ ८ ॥
दानाख्याय नमो नाभिः पूज्या मूलेन शूलिनः । पूर्वोत्तराषाढयुगे पार्श्वे वै पार्वतीपतिः ॥ ९ ॥
श्रवणेन तथा कुक्षी पूज्ये कपालिनेति च । वक्षःस्थलं धनिष्ठासु सद्योजातेति नाम च ॥ १० ॥
वामेति पूजयेत्पार्थ हृदयं शतभिषासु च । पूर्वोत्तरायुगे बाहू नमः खट्वांगधारिणे ॥ ११ ॥
पूज्यं रुद्राय च तथा रेवतीषु करद्वयम् । नखः पूज्योऽश्विनीयोगे नमः खण्डेन्दुधारिणे ॥ १२ ॥
भरणीषु ततः पृष्ठं वृषांकाय नमोऽस्तु ते । कृत्तिवासाय च तथा कृत्तिकासु कृकाटिकाम् ॥ १३ ॥
वाक्पूज्या रोहिणीयोगे नमो वाचस्पतेति च । मृगोत्तमांगे दशनान्भैरवायेति वै नमः ॥ १४ ॥
आर्द्रासु पूज्यावधरौ स्थाणवेति युधिष्ठिर । नासा पुनर्वसौ पूज्या पूषदंतविनाशिने ॥ १५ ॥
पुष्ये नेत्रत्रयं पूज्यं नमस्ते सर्वदर्शिने । आश्लेषायां ललाटं च त्र्यम्बकाय नमोनमः ॥ १६ ॥
मघासु च जटाजूटं पूजयेदंधकारये । पूर्वाफाल्गुनिकायुग्मे श्रवणे सोमधारिणे ॥ १७ ॥
नमोऽस्तु पाशांकुशपद्मशूलकपालसर्पेन्दुधनुर्द्धराय । गजासुरानंगधुरांधकादिविनाशमूलाय नमः शिवाय ॥ १८ ॥
शिरः सम्पूजयेद्दद्यात्ततो धूपविलेपनम् । ततस्तु रात्रौ भोक्तव्यं तैलक्षारविवर्जितम् ॥ १९ ॥
शालितण्डुलकप्रस्थं घृतपात्रेण संयुतम् । दद्यात्सर्वेषु नक्तेषु ब्राह्मणाय नृपोत्तम ॥ २० ॥
शक्त्यभावे न दोषः स्यादधिके चाधिकं फलम् । नक्षत्रयुगले प्राप्ते नक्तयुग्मं समाचरेत् ॥ २१ ॥
सूतकाशौचदोषे तु पुनरन्यदुपोषयेत् । एवं क्रमेण संप्राप्ते पारणे पांडवादिके ॥ २२ ॥
ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या गुडक्षीर घृतादिभिः । कांचनं कारयेद्देवमुमया सह शंकरम् ॥ २३ ॥
शय्यां सुलक्षणां कृत्वा विरुद्धग्रंथिवर्जिताम् । सोपधानकविश्रामां स्वास्तरावरणां शुभाम् ॥ २४ ॥
भाजनोपानहच्छत्रचामरासनदर्पणैः । भूषणैरपि संयुक्तां फलवस्त्रानुलेपनैः ॥ २५ ॥
तस्यां निधाय तं देवमलंकृत्य गुणान्वितम् । कपिलां वस्त्रसंवीतां शुचिशीलां पयस्विनीम् ॥ २६ ॥
सुवर्णशृंगीं रौप्यखुरां सवत्सां कांस्यदोहनाम् । दद्यान्मंत्रेण पूर्वाह्ने न कालमभिलंघयेत् ॥ २७ ॥
यथा न देवशयनं तव पर्वतजातया । शून्यं वृत्त्याथ संतत्या तथा मे संतु सिद्धयः ॥ २८ ॥
यथा देव न श्रेयोऽर्थस्त्वदन्यो विद्यते क्वचित् । तथा मामुद्धराशेषदुःखसंसारसागरात् ॥ २९ ॥
ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणिपत्य विसर्जयेत् । शय्यागवादितत्सर्वं द्विजस्य भवनं नयेत् ॥ ३० ॥
नैतद्विशीलाय न दांभिकाय कुतर्कदुष्टाय विनिंदकाय । प्रकाशनीयं व्रतमिन्दुमौलेर्यश्चापि लोभोपहतांतरात्मा ॥ ३१ ॥
भक्ताय दांताय गुणान्विताय प्रदेयमेतच्छिवभक्तियुक्तैः । इदं महापातककृन्नराणामप्यक्षयं वेदविदो वदंति ॥ ३२ ॥
या वाथ नारी कुरुतेऽतिभक्त्या भर्तारमाश्रित्य शुभं गुरुं वा । न बंधुपुत्रैर्न धनैर्वियोगमाप्नोति दुःखं न सुहृत्समुत्थम् ॥ ३३ ॥
इदं वशिष्ठेन पुराऽर्जुनेन कृतं कुबेरेण पुरंदरेण । यत्कीर्तनादप्यखिलान्यघानि विघ्नं समायांति न संशयोत्र ॥ ३४ ॥
इति पठति शृणोति वा य इत्थं शिवपुरुषं पुरुहूतवल्लभः स्यात् । अपि नरकगतान्पितॄनशेषाञ्च्छिवभवनं नयतीह यः करोति ॥ ३५ ॥
युधिष्ठिर उवाच । यदि कर्तुं न शक्नोति व्रतं नक्षत्रपौरुषम् । गृहीतं रभसा कृष्ण ह्यन्यद्वा व्रतमुत्तमम् ॥ १ ॥
संपूर्णं जायते येन यदचीर्णं पुरा स्थितम् । कुरु प्रसादं गुह्यार्थमेतन्मे वक्तुमर्हसि ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । साधुसाधु महाबाहो कुरुराज युधिष्ठिर । रहस्यानां रहस्यं ते कथयामि व्रतोत्तमम् ॥ ३ ॥
सम्पूर्णं नाम तच्चापि व्रतं सम्यक्फलप्रदम् । यच्चीर्णं नरनारीभिर्भवेत्संपूर्णकारकम् ॥ ४ ॥
अवश्यं तच्च कर्तव्यमक्षीणफलकांक्षिभिः । किञ्चिद्भग्नं प्रमादेन यद्गतं व्रतिनां स्थितम् । तत्संपूर्णं भवेत्सर्वं व्रतेनानेन पाण्डव ॥ ५ ॥
उपद्रवैर्बहुविधैर्मदान्मोहाच्च पार्थिव । यद्भग्नं किञ्चिदेव स्याद्व्रतं विप्रविनायकैः । तत्संपूर्णं भवेत्पार्थ सत्यंसत्यं न संशयः ॥ ६ ॥
कांचनं रौप्यकं रूपं शिल्पिना तद्धटापयेत् । भग्नव्रते तु यो देवस्तत्स्वरूपं सुनिर्मितम् ॥ ७ ॥
रूपं स्त्रीपुंसयोर्वापि प्रारब्धं यद्व्रते किल । नवनिष्पादितं किञ्चिद्दैवात्सर्वं तथोत्थितम् ॥ ८ ॥
द्विभुजं पङ्कजारूढं सौम्यप्रहसिताननम् । निष्पादितं शिल्पभावात्तस्मिन्नेव दिनेदिने ॥ ९ ॥
तन्मासे च पुनः प्राप्ते ब्राह्मणो विधिना गृहे । स्नापयेत्पयसा दध्ना घृतक्षीररसांबुभिः ॥ १० ॥
गंधचंदनपुष्पैश्च चर्चयेत्कुंकुमादिना । तोयपूर्णस्य कुम्भस्य पृथ्व्यां विन्यस्य चंदनैः ॥ ११ ॥
धूपदीपाक्षतैर्वस्त्रै रत्नैरप्युपहारकैः । अर्घ्यं दद्याच्च तन्नाम्ना मंत्रेणानेन पांडव ॥ १२ ॥
उपसन्नस्य दीनस्य प्रायश्चित्तकृताञ्जलेः । शरणं च प्रपन्नस्य कुरुष्वाद्य दयां प्रभो ॥ १३ ॥
परत्र भयभीतस्य भग्नखण्डव्रतस्य च । कुरु प्रसादं संपूर्णं व्रतं संपूर्णमस्तु मे ॥ १४ ॥
तपश्छिद्रं व्रतच्छिद्रं यच्छिद्रं भग्नके व्रते । तव प्रसादाद्देवेश सर्वमच्छिद्रमस्तु नः ॥ स्वाहा ॥ १५ ॥
पूर्वतो दक्षिणतः पश्चिमत उत्तरतः । विदिक्षु चोपर्य्यधस्ताद्दिक्पालेभ्यो नमोनमः ॥ १६ ॥
इदमर्घ्यमिदं पाद्यं नैवेद्यं ते नमोनमः । एवं प्रोच्य ततः पादौ जानुनी कटिशीर्षके ॥ १७ ॥
वक्षःकुक्षिदृष्टिपृष्ठबाह्वंसांकशिरोरुहान् । पूजयेत्तस्य देवस्य ततः पश्चात्क्षमापयेत् ॥ १८ ॥
पूजितस्त्वं यथाशक्त्या नमस्तेऽस्तु सुरोत्तम । ऐहिकामुष्मिकीं नाथ कार्यसिद्धिं दिशस्व मे ॥ १९ ॥
एवं क्षमापयित्वा तु देवरूपं विधानतः । ततो द्विजस्य कौन्तेय विधिज्ञस्योपपादयेत् ॥ २० ॥
स्थित्वा पूर्वमुखो विप्रो गृह्णीयाद्दर्भपाणिना । विप्रस्य हस्ते यच्छेच्च दाता वै चोत्तरामुखः । मंत्रेणानेन कौंतेय सोपवासः प्रयत्नतः ॥ २१ ॥
इदं व्रतं मया खंडं कृतमासीत्पुरा द्विज । भगवंस्त्वप्रसादेन संपूर्णं तदिहास्तु मे ॥ २२ ॥
ब्राह्मणोऽपि प्रतीच्छेत्तु मंत्रेणानेन तद्व्रतम् । वाक्संपूर्णं मनःपूर्णं पूर्णं कायव्रतेन ते । संपूर्णस्य प्रसादेन भव पूर्णमनोरथः ॥ २३ ॥
ब्राह्मणा यत्प्रभाषंते ह्यनुमोदंति देवताः । सर्वदेवमया विप्रा नैतद्वचनमन्यथा ॥ २४ ॥
जलधिः क्षारतां नीतः पावकः सर्वभक्षताम् । सहस्रनेत्रः शक्रोऽपि कृतो विप्रैर्महात्मभिः ॥ २५ ॥
ब्राह्मणानां तु वचनाद्ब्रह्महत्या प्रणश्यति । अश्वमेधफलं साग्रं प्राप्यते नात्र संशयः ॥ २६ ॥
व्यासवाल्मीकिवचनाद्ब्राह्मणवचनाच्च गर्गगौतम पराशरधौम्यांगिरसवाष्ठिनारदादिमुनिवचनात्संपूर्णं भवतु ते व्रतम् ॥ २७ ॥
एवंविधविधानेन गृहीत्वा ब्राह्मणो व्रजेत् । तद्दानं प्रेषयेत्स ब्राह्मणस्य गृहे स्वयम् । ततः पंच महायज्ञान्निर्वपेद्भोजनादि च ॥ २८ ॥
एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतमेतत्सकृत्तथा । तस्य संपूर्णतां याति तद्व्रतं यत्पुरा स्थितम् ॥ २९ ॥
खंडं संपूर्णतां याति प्रसन्ने व्रतदैवते । संपूर्णं च ततः कृत्वा संपूर्णांगो भवेद्व्रती ॥ ३० ॥
भोगी भव्यो लसत्कीर्तिः स्व संपूर्णमनोरथः । स्थित्वा वर्षशतं मर्त्ये ततः स्वर्गेऽमरो भवेत् ॥ ३१ ॥
यथेष्टचेष्टाचारी च ब्रह्मविष्ण्विन्द्रपूजितः । स्वर्गलोके चिरं स्थित्वा पुनर्मोक्षमवाप्नुयात् ॥ ३२ ॥
प्रायश्चित्तमिदं प्रोक्तं पुरा गर्गेण मे प्रभो । गोकुले गोकुलाकीर्णे मया बाल्येऽप्युपोषितम् ॥ ३३ ॥
एवं त्वमपि कौंतेय चर संपूर्णकं व्रतम् ॥ ३४ ॥
भग्नानि यानि मदमोहवशाद्गृहीत्वा जन्मान्तरेष्वपि नरेण समत्सरेण । संपूर्णपूजनपरस्य पुरो भवंति सर्वव्रतानि परिपूर्णफलप्रदानि ॥ ३५ ॥
युधिष्ठिर उवाच । वर्णाश्रमाणां प्रभवः पुराणेषु मया श्रुतः । पण्यस्त्रीणां समाचारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १ ॥
का ह्यासां देवता कृष्ण किं व्रतं किमुपोषितम् । केन धर्मेण चैवेताः स्वर्गमाप्स्यंत्यनुत्तमम् ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । मम पत्नीसहस्राणि संति पांडव षोडश । रूपौदार्यगुणोपेता मन्मथायतनाः शुभाः ॥ ३ ॥
ताभिर्वसंतसमये कोकिलालिकुलाकुले । पुष्पितोपवनोत्फुल्लकह्लारसरसस्तटे । निर्भरापानगोष्ठीषु प्रसक्ताभिरलंकृते ॥ ४ ॥
कुरंगनयनः श्रीमान्मालतीकृतशेखरः । गच्छन्समीपे मार्गेण सांबः परपुरंजयः ॥ ५ ॥
साक्षात्कंदर्परूपेण सर्वाभरणभूषितः । अनंगशरतप्ताभिः साभिलाषमवेक्षितः ॥ ६ ॥
प्रवृद्धो मन्मथस्तासां सर्वाङ्गक्षोभदायकः । निरीक्ष्य तमहं सर्वं विकारं ज्ञानचक्षुषा ॥ ७ ॥
अशेषे रुषितः सर्वा हरिष्यंतीह दस्यवः । मयि स्वर्गमनुप्राप्ते भवतीः काममोहिताः ॥ ८ ॥
एतद्वाक्यमुपश्रुत्य बाष्पर्याकुलेक्षणाः । मामूचुर्वद गोविन्द कथमेतद्भविष्यति ॥ ९ ॥
भर्तारं जगतामीशं भवंतमपरा जितम् । दिव्यानुभावां च पुरीं रत्नवंति गृहाणि च ॥ १० ॥
द्वारिकावासिनः सर्वान्देवरूपान्कुमारकान् । भगवन्सर्वलोकस्य कथं भोग्या भवामहे ॥ ११ ॥
दासभावमनुप्राप्य भविष्यामः कथं पुनः । को धर्मः कः समाचारः कथं वृत्तिर्भविष्यति ॥ १२ ॥
तथा लालप्यमानास्ता वाष्पपर्याकुलेक्षणाः । मया प्रोक्ता युवत्यस्ताः संतापस्त्यज्यतामयम् ॥ १३ ॥
जलक्रीडाविहारेषु पुरा सरसि मानसे । भवतीनां सगर्वाणां नारदोऽभ्याशमागतः ॥ १४ ॥
हुताशनसुताः सर्वा भवत्योऽप्सरसः पुरा । अप्रणम्यावलेपेन परिपृष्टः स योगवित् ॥ १५ ॥
कथं नारा यणोऽस्माकं भर्ता स्यादित्युपादिश । तस्माद्व्रतप्रदानं च शापदानमभूत्पुरा ॥ १६ ॥
शय्याद्वयप्रदानेन मधुमाधवमासयोः । सुवर्णोपस्करोत्सर्गाद्द्वादश्यां शुक्लपक्षतः । भर्ता नारायणो नूनं भविष्यत्यन्यजन्मनि ॥ १७ ॥
न कृतो यत्प्रणामो मे रूपसौभाग्यमत्सरात् । परं पृष्टोऽस्मि तेनाशु वियोगो वो भविष्यति । चौरैरपहृताः सर्वा वेश्यात्वं समवाप्स्यथ ॥ १८ ॥
एवं नारदशापेन मच्छापेन च सांप्रतम् । न कार्यः संभ्रमः कश्चिद्दासीत्वं वो भविष्यति ॥ १९ ॥
इदानीमपि यद्वक्ष्ये तच्छ्रणुध्वं वराननाः । पुरा देवासुरे युद्धे हतेषु शतशः पुनः । दानवासुरसैन्येषु राक्षसेषु ततस्ततः ॥ २० ॥
तेषां नारीसहस्राणि शतशोऽथ सहस्रशः । परिणीतानि यानि स्युर्बलाद्भुक्तानि यानि वै ॥ २१ ॥
तानि सर्वाणि देवेशः प्रोवाच वदतां वरः । वेश्याधर्मेण वर्तध्वमधुना नृपमंदिरे ॥ २२ ॥
भक्तिमत्यो वरारोहास्तदा देवकुलेषु च । राजानः स्वामिनः स्तुत्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ॥ २३ ॥
तेषां गृहेषु तिष्ठध्वं सूतकं चापि तत्समम् । भविष्यति च सौभाग्यं सर्वासामपि शक्तितः ॥ २४ ॥
न चैकस्मिन्रतिः कार्या पुरुषे धनवर्जिते । अनुमान्यः प्रसाद्यश्च शुल्कदो देववत्सदा ॥ २५ ॥
सुरूपो वा विरूपो वा द्रव्यं तत्र प्रयोजनम् । न तद्व्यतिक्रमः कार्यो ब्रह्महत्यामवाप्नुयात् । न चापि मद्यपाभिश्च भाव्यं कौटिल्यबुद्धिभिः ॥ २६ ॥
यः कश्चिच्छुल्कमादाय गृहमेष्यति वः सदा । निश्छद्मनैवापहार्यं तत्सर्वं दंभवर्जितम् ॥ २७ ॥
व्यभिचारो न कर्तव्यः स्वामिना सह कर्हिचित् । रूपयौवनदर्पेण धनलोभेन वा पुनः ॥ २८ ॥
दासी भूत्वा च या काचिद्व्यभिचारं करोति च । पतिना सह पापिष्ठा पापिष्ठां यात्यधोगतिम् ॥ २९ ॥
देवतानां पितॄणां च पुण्येऽह्नि समुपस्थिते । गोभूहिरण्यधान्यानि प्रदेयानि च शक्तितः ॥ ३० ॥
ब्राह्मणेभ्यो वरारोहाः कार्याणि वचनानि च । यच्चाप्यन्यद्व्रतं सम्यगुपदेक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ ३१ ॥
अविचारेण सर्वाभिरनुष्ठेयं च तत्पुनः । संसारोत्तारणायालमेतद्वेदविदो विदुः ॥ ३२ ॥
यदा सूर्यदिने प्राप्ते पुष्यो वा स पुनर्वसुः ॥ ३१ ॥
भवेत्सर्वौषधिस्नानं सम्यङ्नारी समाचरेत् ॥ ३३ ॥
तदा पञ्चशरस्यापि संनिधातृत्वमेष्यति । अर्चयेत्पुण्डरीकाक्षमनङ्गस्यापि कीर्तनम् ॥ ३४ ॥
कामाय पादौ संपूज्य जंघे वै मोहकारिणे । मेढ्रं कदर्पनिधये कटिं प्रीतियुजे नमः ॥ ३५ ॥
नाभिं सौख्यसमुद्राय वामनाय तथोदरम् । हृदयं हृदयेशाय स्तनावाह्लादकारिणे ॥ ३६ ॥
उत्कंठायेति वै कंठमास्यमानन्दजाय च । वामांसं पुष्पचापाय पुष्पबाणाय दक्षिणम् ॥ ३७ ॥
नमोऽनन्ताय वै मौलिं विलोलायेति च ध्वजम् । सर्वात्मने शिरस्तद्वद्देवस्य पूजयेत् ॥ ३८ ॥
नमः श्रीपतये तार्क्ष्यध्वजांकुशधराय च । गदिने पीतवस्त्राय शंखिने चक्रिणे नमः । नमो नारायणायेति कामदेवात्मने नमः ॥ ३९ ॥
नमः शांत्यै नमः प्रीत्यै नमो रत्यै नमः श्रिये । नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै नमः सर्वार्थदाय च ॥ ४० ॥
एवं संपूज्य गोविन्दमनंगात्मकमीश्वरम् । गंधैर्माल्यैस्तथा धूपैर्नैवेद्यैश्चैव भामिनी ॥ ४१ ॥
अत्र चाहूय धर्मज्ञं ब्राह्मणं वेदपारगम् । अव्यंगावयवं पूज्य गंधपुष्पादिभिस्तथा ॥ ४२ ॥
शालेयतंडुलप्रस्थं घृतपात्रेण संयुतम् । तस्मै विप्राय सा दद्यान् माधवः प्रीयतामिति ॥ ४३ ॥
यथेष्टाहारभुक्तं च तमेव द्विजसत्तमम् । रत्यर्थं कामदेवोऽयमिति चित्तेऽवधार्य च ॥ ४४ ॥
यद्यदिच्छति विप्रेन्द्रस्तत्तत्कुर्याद्विलासिनी । सर्वभावेन चात्मानमर्पयेत्स्मितभाषिणी ॥ ४५ ॥
एवमादित्यवारेण सदा तद्व्रतमाचरेत् । तंडुलप्रस्थदानं च यावन्मासांस्तु द्वादश ॥ ४६ ॥
ततस्त्रयोदशे मासि संप्राप्ते तस्य भामिनी । विप्रस्योपस्करैर्युक्तां शय्यां दद्याद्विलक्षणाम् ॥ ४७ ॥
सोपधानकविश्रामां स्वास्तरावरणां शुभाम् । दीपिकोपानहच्छत्रपादुकासनसंयुताम् ॥ ४८ ॥
सपत्नीकमलंकृत्य हेमसूत्राङ्गुलीयकैः । सूक्ष्मवस्त्रैः सकटकैर्धूपमाल्यानुलेपनैः ॥ ४९ ॥
कामदेवं सपत्नीकं गुडकुंभोपरि स्थितम् । ताम्रपात्रासनगतं हैमनेत्रपटावृतम् ॥ ५० ॥
सकांस्यभाजनोपेतमिक्षुदण्डसमन्वितम् । दद्यादेतेन मंत्रेण तथैकां गां पयस्विनीम् ॥ ५१ ॥
यथांतरं न पश्यामि कामकेशवयोः सदा । तथैव सर्वकामाप्तिरस्तु विष्णो सदा मम ॥ ५२ ॥
यथा न कामिनीदेहात्प्रयाति तव केशव । तथापि मम देवेश शरीरस्थं पतिं कुरु । तथैव काञ्चनं देवं प्रति गृह्णन्द्विजोत्तमः ॥ ५३ ॥
क इदं कोऽदात्कस्मा अदात्कामः कामायादात्कामो दाता कामः प्रतिग्रहीता कामँ समुद्रमाविशमैतत्तइति वैदिकमन्त्रमीरयेत् । कोऽदादिति पठेन्मन्त्रं ध्यायंश्चेतसि माधवम् । ततः प्रदक्षिणीकृत्य विसृजेद्द्विजपुङ्गवम् । शय्यासनादिकं सर्वं ब्राह्मणस्य गृहं नयेत् ॥ ५४ ॥
ततःप्रभृति योऽन्योपि रत्यर्थं गृहमागतः । स सम्यक्सूर्यवारेण समं पूज्यो यथेच्छया ॥ ५५ ॥
एवमेकं द्विजं शांतं पुराणज्ञं विचक्षणम् । तमर्चयेत च सदा अपरं वा तदाज्ञया ॥ ५६ ॥
न प्राप्नोति तदा विघ्नं गर्भसूतकजं क्वचित् । दैवं वा मानुषं वा स्यादुपरागेण वा ततः ॥ ५७ ॥
साधारनष्टपशुवद्यथाशक्त्या समापयेत् । एतद्वः कथितं सर्वं वेश्याधर्ममशेषतः ॥ ५८ ॥
पुरुहूतेन यत्प्रोक्तं दानुवीषु ततो मया । तदिदं च व्रतं सर्वं भवतीषु प्रकाशितम् ॥ ५९ ॥
सर्वपापप्रशमनमनंतफलदायकम् । कल्याणिनीनां कथितं कुरुध्वं तद्वराननाः ॥ ६० ॥
एतत्पार्थ मया पूर्वं गोपीनां तु प्रकाशितम् । पुराणं धर्मसर्वस्वं वेश्याजनसुखप्रदम् ॥ ६१ ॥
करोति याऽशेषमखण्डमेतत्कल्याणिनी माधवलोकसंस्था । सा पूजिता देवगणैरशेषैरानन्दकृत्स्थानमुपैति विष्णोः ॥ ६२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातो वृंताकविधिं व्याख्यास्यामः । संवत्सरं च षण्मासांस्त्रीन्मासान्वा न भक्षयेत् । अथ भरण्यां मघायां वा एकरात्रोपवासं कृत्वा स्थंडिले देवानाहूय गंधधूपपुष्पनैवेद्यदीपादिना पूजयेत् । दर्भपाणिर्गंधोदकेनावाहयेत् । यमराजानमावाहयामि ॥ कालमावाहयामि ॥ नीलमावाहयामि ॥ चित्रगुप्तमावाहयामि ॥ वैवस्वतमावाहयामि ॥ मृत्युमावाहयामि ॥ परमेष्ठिनमावाहयामीति ॥ ततोग्निमुपसमाधाय तिलाज्ये जुहुयात् । यमराजाय स्वाहा ॥ कालाय स्वाहा ॥ नीलाय स्वाहा ॥ चित्रगुप्ताय स्वाहा ॥ वैवस्वताय स्वाहा ॥ मृत्यवे स्वाहा ॥ परमेष्ठिने स्वाहेति ॥ अग्निर्मूर्धेत्याहुतीस्त्वष्टशतं हुत्वा स्विष्टकृतिं कृत्वा प्रायश्चित्तं हुत्वा ब्राह्मणः स्वयमेव करोति ॥ इतरेषामाचार्यः । अथ सौवर्णं वृंताकं ब्राह्मणाय निवेदयेत् । कृष्णवृषभं गां च दद्यात् । कर्णवेष्टांगुलीयके च्छत्रोपानहौ कृष्णयुगं कृष्णकंबलं च दद्यात् । ब्राह्मणान्भोजयित्वा आशिषो वाचयेत् । पौंडरीकाश्वमेधफलमवाप्नोति । सप्तकोटिसहस्राणि नाकपृष्ठे महीयते । सप्तजन्मांतरं यावद्यमलोकं न पश्यतीत्याह भगवान्बौधायनः । वृंताकमप्रतिहतान्तरहेमसिद्धं दद्याद्द्विजाय घृततक्रसमन्वितं यः । कृत्वा व्रतं वत्सरमासमेकं याम्यं न पश्यति पुरं पुरुषः कदाचित् ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि रहस्यं ह्येतदुत्तमम् । येन लक्ष्मीनिर्वृतिस्तु पुष्टिश्चैवोपजायते ॥ १ ॥
सर्वे ग्रहाः सदा सौम्या जायंते येन पांडव । आदित्यवारे हस्तेन पूर्वं गृह्य विचक्षणः ॥ २ ॥
नक्तोक्तविधिना सर्वं कुर्यात्पूजां तथा रवेः । प्रत्यक्षं सप्त नक्तानि कृत्वा भक्तिपरो नरः ॥ ३ ॥
ततस्तु सप्तमे प्राप्ते कुर्याद्ब्राह्मणवाचनम् । भास्करं सर्वसौवर्णं कृत्वा यत्नेन मानवः ॥ ४ ॥
ताम्रपात्रे स्थापयित्वा रक्तपुष्पैः प्रपूज्य च । रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम् ॥ ५ ॥
घृतेन स्नपनं कृत्वा लड्डुकान्विनिवेद्य च । मंत्रेणानेन विदुषे ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥ ६ ॥
आदिदेव नमस्तुभ्यं सप्तसप्ते दिवाकर । त्वं रवे तारयस्वास्मानऽस्मात्संसारसागरात् ॥ ७ ॥
कृतेनानेन राजेन्द्र भवेदारोग्यमुत्तमम् । द्रव्यसंपत्सुतप्राप्तिरिति पौराणिका विदुः ॥ ८ ॥
अविसंवादिनी चेयं शान्तिपुष्टिप्रदा नृणाम् । तद्वच्चित्रासु संगृह्य सोमवारं विचक्षणः ॥ ९ ॥
सप्तमे च ततः प्राप्ते दत्त्वा ब्राह्मणभोजनम् । कांस्यभाजनसंस्थं वा राजतं राजतेऽथ वा ॥ १० ॥
पात्रे कृत्वा सोमराजं श्वेतवस्त्रावगुंठितम् । पादुकोपानहच्छत्रभाजनासनसंयुतम् ॥ ११ ॥
दध्यन्नशिखरं दत्त्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् । मंत्रेणानेन राजेन्द्र तं शृणुष्व वदामि ते ॥ १२ ॥
श्रीमहादेवजावल्ली पुष्पगोक्षीरपांडुर । सोम सौम्यो भवास्माकं सर्वदा ह्युत्तमोत्तम ॥ १३ ॥
एवं कृते महाराज सोमस्तुष्टिप्रदो भवेत् । भवंति तुष्टेऽत्रिसुते सर्वे सानुग्रहा ग्रहाः ॥ १४ ॥
स्वात्यामंगारकं गृह्य क्षपयेन्नक्तभोजनः । सप्तमे त्वथ संप्राप्ते स्थापितं ताम्रभाजने ॥ १९ ॥
रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं कुंकुमेनानुलेपनम् । नैवेद्यं हंतकारं च पूज्य धूपाक्षतादिभिः ॥ १६ ॥
मंत्रेणानेन तं दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुंबिने । कुजन्मप्रभवोऽपि त्वं मंगलः पठ्यसे बुधैः । अमंगलं निहत्याशु सर्वदा यच्छ मंगलम् ॥ १७ ॥
विशाखासु बुधं गृह्य सप्त नक्तान्यथाचरेत् । बुधं हेममयं कृत्वा स्थापितं कांस्यभाजने ॥ १८ ॥
शुक्लवस्त्रयुगच्छन्नं शुक्लमाल्यानुलेपनैः । गुडौदनोपहारं तु ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ १९ ॥
बुधः सद्बुद्धिजननो बोधदः सर्वदा नृणाम् । तत्त्वावबोधं कुरु मे राजपुत्र नमोनमः ॥ २० ॥
अनुराधास्वथाचार्यं देवानां पूज्य भक्तितः । पूर्वोक्तक्रमयोगेन सप्त नक्तान्यथाचरेत् ॥ २१ ॥
हैमं हेममये पात्रे स्थापयित्वा बृहस्पतिम् । पीतांबरयुगच्छन्नं पीतयज्ञोपवीतिनम् ॥ २२ ॥
पादुकाच्छत्रसहितं सदंडं सकमण्डलुम् । संपूज्य पुष्पनिकरैर्दीपधूपाक्षतादिभिः ॥ २३ ॥
खण्डखाद्योपहारैश्च द्विजाय प्रतिपादयेत् । धर्मशास्त्रार्थशास्त्रज्ञ ज्ञानविज्ञानपारग । अगाधबुद्धिगांभीर्य देवाचार्य नमोऽस्तु ते ॥ २४ ॥
शुक्रं ज्येष्ठासु संगृह्य क्षपयेन्नक्तभोजनैः । पूर्वोक्तक्रमयोगेन द्विजसंतर्पणेन च ॥ २५ ॥
सप्तमे त्वथ संप्राप्ते सौवर्णं कारयेच्छुभम् । रौप्ये वा वंशपात्रे वा स्थापयित्वा भृगोः सुतम् ॥ २६ ॥
संपूज्य परया भक्त्या श्वेतवस्त्रविलेपनैः । अग्रे तस्य प्रदातव्यं पायसं घृत संयुतम् ॥ २७ ॥
दद्यादनेन मंत्रेण ब्राह्मणाय विचक्षणः । भार्गवो भृगुपुत्रोऽसि शुक्र क्रमविशारद ॥ २८ ॥
हत्वा ग्रहकृतान्दोषानायुरारोग्यदो भव । मूलेन सूर्यतनयं गृहीत्वा भरतर्षभ ॥ २९ ॥
तस्मिन्दिने पूजनीयं ग्रहत्रितयमादरात् । शनैश्चरश्च राहुश्च केतुश्चेति क्रमान्नृप ॥ ३० ॥
होमं तिलघृतैः कुर्याद्गृहनाम्ना तु मंत्रवित् । अर्कः पलाशखदिरौ ह्यपामार्गोथ पिप्पलः ॥ ३१ ॥
उदुंबरशमीदूर्वाकुशाश्च समिधः क्रमात् । एकैकस्य त्वष्टशतमष्टाविंशतिरेव वा ॥ ३२ ॥
होतव्यं मधुसर्पिभ्यां दध्ना वा पायसेन वा । सप्तमे त्वथ संप्राप्ते नक्तं सूर्यसुतस्य तु ॥ ३३ ॥
ग्रहास्त्रयोऽपि कर्तव्या राजँल्लोहमयाः शुभाः । व्रतांते सर्वतश्चैतान्सौवर्णान्वाथ कारयेत् ॥ ३४ ॥
कृष्णवस्त्रयुगं दद्यादेकैकस्य क्रमान्नृप । मृगनाभ्या समालभ्य कृशरान्विनिवेद्य च ॥ ३५ ॥
होमावसाने सर्वं तद्ब्राह्मणायोपपादयेत् । शनैश्चर नमस्तेऽस्तु नमोऽस्तु राहवे तथा ॥ ३६ ॥
केतवे च नमस्तुभ्यं सर्वशांतिप्रदो भव । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध नरेश्वर ॥ ३७ ॥
यदि भौमो रविसुतो भास्करो राहुणा सह । केतुश्च मूर्ध्नि तिष्ठंति सर्वे पीडाकरा ग्रहाः ॥ ३८ ॥
अनेन कृतमात्रेण सर्वे शाम्यंत्युपद्रवाः ॥ ३९ ॥
एवं यः कुरुते राजन्सदाभक्तिसमन्वितः । तस्य सानुग्रहा सर्वे यच्छन्ति विजयं सुखम् ॥ ४० ॥
यश्चैतच्छ्रणुयात्कल्पं ग्रहाणां पठतेऽपि वा । तस्य सानुग्रहा सर्वे शांतिं यच्छंति नान्यथा ॥ ४१ ॥
शनैश्चरं राहुकेतू लोहपात्रेषु विन्यसेत् । कृष्णागरुः स्मृतो धूपो दक्षिणा चात्मशक्तितः ॥ ४२ ॥
सूर्यं विधुं कुज बुधौ गुरुशुक्रसौरीन्हस्तादिकर्क्षसहितानुदितक्रमेण । संपूज्य हेमघटितान्द्विजपुङ्गवाय दत्त्वा पुमान्ग्रहगणेन न पीड्यतेऽत्र ॥ ४३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पुरा त्रेतायुगे पार्थ नावर्षत्पाकशासनः । कथंचिदनयाद्राज्ञस्तस्य राष्ट्रे समंततः ॥ १ ॥
ततो राष्ट्रं क्षुधाविष्टं बभूवातीव दारुणम् । पतंगमूषिकाकीर्णं चोरव्यालभयाकुलम् ॥ २ ॥
तस्मिन्घोराकुले काले सपत्नीकः सबालकः । कौशिकः स्वगृहं त्यक्त्वा परराष्ट्रमगाच्छनैः ॥ ३ ॥
मार्गेऽथ गच्छता तेन कौशिकेन महर्षिणा । त्यक्तः स बालको ह्येको दुर्भरं च कुटुम्बकम् ॥ ४ ॥
तस्मिन्काले विशेषेण क्षीणेन्नौषधि संचये । कृत्वातिनिर्घृणं कर्म गतोऽसौ कौशिको मुनिः ॥ ५ ॥
सोऽपि बालो रुदन्दीनो दिशो वीक्ष्य स्थितः पथि । उत्थाय पिप्पलस्याधः फलान्यत्तुं प्रचक्रमे ॥ ६ ॥
कूपे जलं पपौ नित्यं तत्रैवाश्रममंडले । कृत्वा सम्यक् स्थितो रौद्रं तेपे च विपुलं तपः ॥ ७ ॥
अथाजगाम भगवान्नारदो वेदपारगः । तं दृष्ट्वा दीनवदनं क्षुधार्तं द्विजपोतकम् ॥ ८ ॥
दयया तस्य संस्कारं चक्रे मौंज्यादिबंधनम् । वेदानध्यापयामास सरहस्यपदक्रमान् । ददौ च वैष्णवं मंत्रं द्वादशाक्षरमित्युत ॥ ९ ॥
वेदाभ्यासरतस्यास्य विष्णुध्यानपरस्य च । प्रत्यहं पिप्पलादस्य विष्णुः प्रत्यक्षतां ययौ ॥ १० ॥
वैनतेयसमारूढो नीलोत्पलदलच्छविः । चतुर्भुजः पीतवासाः शंखचक्रगदाधरः ॥ ११ ॥
स उवाच तदा तुष्टो वरं ब्रूहि यमि च्छसि । तच्छ्रुत्वा नारदमुखं समालोक्य शिशुस्तदा । नारदेनाप्यनुज्ञातो ज्ञानविद्यामयाचत ॥ १२ ॥
दत्त्वा ज्ञानं सोपदेशं योगाभ्यासं च निर्मलम् । नागारिगमनो विष्णुस्तत्रैवान्तर्हितोभवत् ॥ १३ ॥
ततो राजन्महाज्ञानी महर्षिः स शिशुस्तदा । नारदं परिपप्रच्छ केनाहं पीडितो मुने ॥ १४ ॥
ग्रहेणाग्रहभूतेन बालरूपोऽपि दुःखित । न मे पिता न मे माता जीवितोस्म्यतिपीडया ॥ १५ ॥
ब्राह्मण्यं भवता दत्तं दैवान्मम द्विजोत्तम । एतच्छ्रुत्वा शिशोर्वाक्यं कथयामास नारदः ॥ १६ ॥
शनैश्चरेण क्रूरेण ग्रहेण त्वं हि पीडितः । पीडितश्च समस्तोऽपि देशोयं मंदचारिणा ॥ १७ ॥
तेनैतत्ते फलं प्राप्तं सैषः सौरिः शनैश्चरः । प्रज्वलन्नतिदर्पेण स्फुरतीव नभस्तले ॥ १८ ॥
एवमुक्तः शिशुः क्रोधात्प्रजज्वालेव पावकः । आलोक्य गगनाद्भूमौ पातयामास वै शनिम् । पतमानो गिरेः शृंगाद्भग्नः खंजो बभूव ह ॥ १९ ॥
धरण्यां पतितं दृष्ट्वा भास्करात्मजमातुरम् । नरीनर्ति भुजक्षेपैर्नारदो हृष्टमानसः ॥ २० ॥
हर्षाद्देवानथाहूय दर्शयामास तं शनिम् ॥ २१ ॥
अथ देवास्तथा प्राप्ता ब्रह्मरुद्रेन्द्रपावकाः । शनैः संशमयासुरूचुश्चेदमृषिं च तम् ॥ २२ ॥
स्वस्ति तेऽस्तु महाभाग पिप्पलाद महामुने । भद्रं तेऽत्र कृतं नाम नारदेन महर्षिणा । अन्वर्थयुक्तं विप्रेन्द्र जीवितं पिप्लादनात् ॥ २३ ॥
भगवन्पिप्पलान्यत्त्वा जीवितोऽसि यतो मुने । ततश्च पिप्पलादेति ख्यातिं लोके गमिष्यसि ॥ २४ ॥
ये च त्वां पूजयिष्यंति स्नात्वा पुष्पैर्महाऋषिम् ॥ २५ ॥
इहाश्रमे समभ्येत्य रूपेस्मिन्भक्तिभाविताः । सप्तजन्मान्तरं यावत्पुत्रपौत्रानुगामिनः ॥ २६ ॥
न तेषां बाधिका सत्यं ग्रहपीडा भविष्यति । स्मरिष्यंतीह ये च त्वां पिप्पलादेति नामतः ॥ २७ ॥
तेषां शनैश्चर कृता पीडा न प्रभविष्यति । क्षमस्वास्य महाभाग निर्दोषोऽयं ग्रहाग्रणीः ॥ २८ ॥
चरन्वृक्षं शनैरेष शुभाशुभफलप्रदः । हतसाध्या ग्रहाश्चैते न भवंति कदाचन ॥ २९ ॥
बलिहोमनमस्कारैः शांतिं यच्छंति पूजिताः । अतोऽर्थमस्य दिवसे स्नानमभ्यंगपूर्वकम् ॥ ३० ॥
कार्यं देयं च विप्राणां तैलमभ्यंगहेतवे । यस्तु संवत्सरं यावत्प्राप्ते शनिदिने नरः ॥ ३१ ॥
तैलं ददाति विप्राणां स्वशक्त्यान्यजनेपि च । ततस्संवत्सरस्यांते प्राप्ते तस्य दिनं पुनः ॥ ३२ ॥
लोहैस्संघटितं सौरिं तैलमध्ये विनिक्षिपेत् । लोहभांडकमध्यस्थं कृष्णवस्त्रयुगच्छदम् ॥ ३३ ॥
कृष्णगोदक्षिणायुक्तं कृष्णकंबल शायिनम् । तिलतैलेन च स्नानं कृष्णपुष्पैः सुपूजितम् ॥ ३४ ॥
कृष्णगंधैः कृष्णधूपैः कृशरान्नैस्तिलौदनैः । पूजयित्वा सूर्यपुत्रं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ३५ ॥
मंत्रेणानेन ब्रह्मर्षे शन्नोदेवीति भक्तिमान् । इतरेषां तु वर्णानां शृणु मन्त्रं द्विजोत्तम ॥ ३६ ॥
क्रूरावलोकनवशाद्भुवनं नाशयिष्यति यो ग्रहो रुष्टः । तुष्टो धनकनकसुखं ददाति सौरिः शनैश्चरः पातु ॥ ३७ ॥
यत्पुरा नष्टराज्याय नलाय प्रददौ किल । स्वप्ने सौरिर्निजं मन्त्रं शृणु कामफलप्रदम् ॥ ३८ ॥
क्रोडं नीलाञ्जनप्रख्यं नीलवर्णसमस्रजम । छायामार्तंडसंभूतं नमस्यामि शनैश्चरम् ॥ ३९ ॥
नमोऽर्कपुत्राय शनैश्चराय नीहारवर्णांजनमेचकाय । श्रुत्वा रहस्यं भवकामदश्च फलप्रदो मे भव सूर्यपुत्र ॥ ४० ॥
नमोऽस्तु प्रेतराजाय कृष्णदेहाय वै नमः । शनैश्चराय क्रूराय शुद्धबुद्धिप्रदायिने ॥ ४१ ॥
य एभिर्नामभिः स्तौति तस्य तुष्टो भवाम्यहम् । मदीयं तु भयं तस्य स्वप्नेऽपि न भविष्यति ॥ ४२ ॥
एवमूचे शनिः पूर्वमतस्तं ब्राह्मणे ददेत् । एवमेतद्व्रतं विप्र ये चरिष्यंति मानवाः ॥ ४३ ॥
स्थावरेस्थावरे प्राप्ते वत्सरं यावदेव तु । तेषां शानैश्चरी पीडा देशेऽपि न भविष्यति ॥ ४४ ॥
एवमुक्त्वा सुराः सर्वे प्रतिजग्मुर्यथागतम् । शनैश्चरोऽपि स्वस्थाने ग्रहांते खे प्रतिष्ठितः ॥ ४५ ॥
पिप्पलादोऽपि ब्रह्मज्ञो ब्रह्माज्ञां प्रतिपालयन् । शनैश्चरं तु संपूज्य तुष्टाव रचिताञ्जलिः ॥ ४६ ॥
कोणस्थः पिङ्गलो बभ्रुः कृष्णो रौद्रोऽन्तको यमः । सौरिः शनैश्चरो मोदः प्रीयतां मे ग्रहोत्तमः ॥ ४७ ॥
शनैश्चरमिति स्तुत्वा पिप्पलादो महामुनिः । खे प्रज्वलन्विमानस्थो दृश्यतेऽद्यापि मानवैः ॥ ४८ ॥
इदं शनैश्चराख्यानं ये श्रोष्यन्ति समाहिताः । तेषां कुरुवरश्रेष्ठ शनिः पीडां न दास्यति ॥ ४९ ॥
कृष्णायसेन घटितां ग्रहराजमूर्तिं लोहे निधाय कलशे तिलतैलपूर्णे । यो ब्राह्मणाय रविजं प्रददाति भक्त्या पीडा शनैश्चरकृता न हि बाधते तम् ॥ ५० ॥
युधिष्ठिर उवाच । यदारोग्यकरं पुंसां यदनंतफलप्रदम् । व्रतं तद्ब्रूहि गोविन्द सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । यत्तद्विश्वात्मनो धाम परं ब्रह्म सनातनम् । सूर्याग्निचन्द्ररूपेण तत्त्रिधा जगति स्थितम् ॥ २ ॥
तमाराध्य पुमान्किं न प्राप्नोति कुरुनन्दन । तस्मादादित्यवारेण सदा नक्ताशनो भवेत् ॥ ३ ॥
उत्पद्यते यदा भक्तिर्भानोरुपरि शाश्वती । तदारभ्य सदा कार्यं नक्तमादित्यवासरे ॥ ४ ॥
पूर्वोक्तविधिना चैव पूजयित्वा द्विजोत्तमान् । ततोऽस्तसमये भानो रक्तचन्दनपङ्कजम् ॥ ५ ॥
विलिख्य द्वादशदलं पूज्य सूर्येति पूर्वतः । दिवाकरं तथाग्नेये विवस्वतमतः परम् ॥ ६ ॥
भगं तु नैर्ऋते देवं वरुणं पश्चिमे दले । महेन्द्रं मारुतदले आदित्यं तु तथोत्तरे ॥ ७ ॥
शांतमीशानभागे तु नमस्कारेण विन्यसेत् । कर्णिकापूर्वपत्रे तु सूर्यस्य तुरगान्न्यसेत् ॥ ८ ॥
दक्षिणे यमनामानं मार्तंडं पश्चिमे दले । उत्तरेण रविं देवं कर्णिकायां तु भास्करम् ॥ ९ ॥
अर्घ्यं दद्यात्ततः पार्थ सतिलारुणचंदनम् । फलाक्षतयुतं तद्वदिमं मंत्रमुदीरयेत् ॥ १० ॥
कालात्मा सर्वभूतात्मा वेदात्मा विश्वतोमुखः । यस्मादग्नींदुरूपस्त्वमतः पाहि प्रभाकर ॥ ११ ॥
अग्निमीले नमस्तुभ्यमिषे त्वोर्जे च भास्करे । अग्न आयाहि वरद नमस्ते ज्योतिषां पते ॥ १२ ॥
अर्घ्यं दत्त्वा विसर्ज्याथ निशि तैलविवर्जितम् । भुञ्जीत भावितमना भास्करं संस्मरन्मुहुः ॥ १३ ॥
प्राक्तनेऽह्नि शनौ चैव तैलाभ्यंगं विवर्जयेत् । वत्सरांते कारयित्वा काञ्चनं कमलोत्तमम् ॥ १४ ॥
पुरुषं च यथाशक्त्या कारयेद्द्विभुजं तथा ॥ १५ ॥
सुवर्णशृंगीं कपिलां महार्घ्यां रौप्यखुरां कांस्यदोहां सवत्साम् । पूर्णे गुडस्योपरि ताम्रपात्रे निधाय पद्मं च ततो निदध्यात् ॥ ९ ॥
गां कल्पयित्वा पुरुषं सपद्मं दद्यादनेकव्रतनायकाय । अव्यंगरूपाय जितेन्द्रियाय कुटुंबिने शुद्धमनुद्धताय ॥ १७ ॥
नमोऽस्तु ऋक्सामयजुर्विधात्रे पद्मप्रबोधाय जगत्सवित्रे । त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने च त्रिलोकनाथाय नमोनमस्ते ॥ १८ ॥
इत्यनेन विधानेन वर्षमेकं तु यो नरः । नक्तमादित्यवारेण कुर्यात्स नीरुजो भवेत् ॥ १९ ॥
धनधान्यसमायुक्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः । मर्त्ये स्थित्वा चिरं कालं सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥ २० ॥
कर्मसंक्षयमवाप्य पार्थिवः शोकदुःखभयरोगवर्जितः । स्यादमित्रकुलकालसंनिभो धर्ममूर्तिरमितौजसा युतः ॥ २१ ॥
या च भर्तृगुरुदेवतत्परा वेदमूर्तिदिननक्तमाचरत् । सापि लोकममरेशपूजिता याति कौ रव रवेर्न्न संशयः ॥ २२ ॥
यः पठेदथ शृणोति वा नरः पश्यतीत्थमथ वानुमोदयेत् । सोऽपि शक्रभवने दिवौकसैः कल्पकोटिशतमेकमीड्यते ॥ २३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथान्यदपि ते वच्मि संक्रांत्युद्यापने फलम् । यदक्षयं परं लोके पुराणकवयो विदुः ॥ १ ॥
विषुवे अयने वापि संक्रातिव्रतमारभेत् । पूर्वेद्युरेकभक्तेन दंतधावनपूर्वकम् ॥ २ ॥
संक्रांतिवासरे प्राप्ते तिलैः स्नानं विधीयते । अभिसंक्रमणं भूमौ चन्दनेनाष्टपत्रकम् ॥ ३ ॥
पद्मं सकर्णिकं कुर्यात्तस्मिन्नावाहयेद्रविम् । कर्णिकायां न्यसेत्सूर्यमादित्यं पूर्वतस्ततः ॥ ४ ॥
नमः सप्तार्चिषेऽग्नेये याम्ये रुङ्मण्डलाय च । नमः सवित्रे नैर्ऋत्ये वरुणं वारुणे यजेत् ॥ ५ ॥
सप्तसप्तिं च वायव्ये पूजयेद्भास्वतां पतिम् । मार्तंडमुत्तरे विष्णुमीशाने विन्यसेद्दले ॥ ६ ॥
गन्धमाल्यफलैर्भक्ष्यैः स्थंडिले पूजयेत्ततः । चन्दनोदकपुष्पैस्तु दत्त्वार्घं विन्यसेद्भुवि ॥ ७ ॥
नमस्ते विश्वरूपाय विश्वधात्रे स्वयंभुवे । नमोनमस्ते वरद ऋक्सामयजुषां पते ॥ ८ ॥
अनेन विधिना दत्त्वा भानवेऽर्घ्यं नरोत्तम । द्विजाय सोदकं कुम्भं घृतपात्रं हिरण्मयम् ॥ ९ ॥
कमलं च यथाशक्त्या कारयित्वा निवेदयेत । विधिनानेन कर्तव्यं मासि मासि नरोत्तम ॥ १० ॥
एकभुक्ताशनैः पुंभिः सर्वमेतद्यथाविधि । एकस्मिन्नह्नि कर्तव्यं वत्सरांतेथ वा पुनः ॥ ११ ॥
कौंतेय तस्मिन्घृतपायसेन संपूज्य वह्निं द्विजपुंगवाय । कुम्भान्पुनर्द्वादशधेनुयुक्तान्दौर्गत्ययुक्तः कुशलामथैकाम् ॥ १२ ॥
निवेदयेद्ब्राह्मणपुङ्गवाय हैमीं च दद्यात्पृथिवीं ससस्याम् । शक्त्याथ रौप्यामथ वापि ताम्रीं पैष्टीमशक्तो वसुधां विधाय ॥ १३ ॥
सौवर्णसूर्येण समं प्रदद्यान्न वित्तशाठ्यं पुरुपोऽत्र कुर्यात् । कुर्वन्नधो याति नरेन्द्रचन्द्रयावन्महेन्द्र प्रमुखाः सुरेशाः ॥ १४ ॥
पृथ्वी च यावत्सकुलाचला च यावच्च सूर्यानिलवह्निचन्द्राः । तावत्स गन्धर्वकुलैरशेषैः संपूज्यते भारत नाकपृष्ठे ॥ १५ ॥
ततस्तु कर्मक्षयमाप्य सप्तद्वीपाधिपः स्यात्सुकुलप्रसूतः । दिव्यैः मुखैर्युक्तवपुः सभार्यः प्रसूतपुत्रान्वयबन्धुवर्गः ॥ १६ ॥
इति पठति शृणोति योऽतिभक्त्या विधिमखिलं रविसंक्रमेषु पुण्यम् । मतिमपि च ददाति सोऽपि देवैरमरपतिप्रमुखैर्मृतस्तु पूज्यः ॥ १७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कृष्ण केयं जनैः सर्वैर्विष्टिर्भद्रेति चोच्यते । कस्यात्मजेयं किंरूपा पूज्यते च कथं जनैः॥ । श्रीकृष्ण उवाच । सुता मार्तंडदेवस्य छायया जनिता पुरा । शनैश्चरस्य सोदर्या भगिन्यतिभयंकरी ॥ २ ॥
सा जातमात्रा भुवनं ग्रस्तुं समुपचक्रमे । कृष्णा करालवदना सितदंष्ट्रोर्ध्वमूर्द्धजा ॥ ३ ॥
निर्याति यदि कार्येण कश्चित्तस्य पुरः स्थिता । विघ्नं करोति स्वपतो भुञ्जानस्य स्थितस्य वा ॥ ४ ॥
यज्ञविघ्नकरी रौद्रा समाजोत्सवनाशिनी । नित्योद्वेगकरी रौद्रा विनाशयति सा जगत् ॥ ५ ॥
तां तु दुर्विनयासक्तां दृष्ट्वा देवो दिवाकरः । चिंतयामास कस्यापि यच्छाम्येनां सुमध्यमाम् ॥ ६ ॥
कन्यादुर्विनयाच्चेह पिता दोषेण गृह्यते । युवत्यास्तु ततो भर्ता तस्माद्भर्तृगृहं नयेत् ॥ ७ ॥
विचिंत्यैवं सुतां भद्रां यस्ययस्य प्रयच्छति । ते नमंति क्षणेनैव सुरराक्षसकिन्नराः ॥ ८ ॥
मण्डपं मण्डपारम्भे भंक्त्वा भीषयते जनम् । विवस्वांश्चिन्तयाविष्टः कस्येयं प्रतिपाद्यताम् ॥ ९ ॥
विरूपा दुष्टहृदया स्वेच्छाचारविहारिणी । दत्ताप्येषा न दोषाय भवतीह कथंचन ॥ १० ॥
वितर्कयन्यावदेवमास्ते देवो दिवस्पतिः । तावत्तया जगत्सर्वं दुष्टया समभिद्रुतम् ॥ ११ ॥
अथाजगाम सवितुः पार्श्वे ब्रह्माऽण्डसंभवः । कार्यं निवेदयामास विष्टेर्दौष्ट्यमशेषतः ॥ १२ ॥
भास्करस्तमुवाचाथ ब्रह्माणं भुवनेश्वरम् । भवान्कर्ता च हर्ता च कस्मादेवं प्रभाषसे ॥ १३ ॥
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा भास्करेणामितद्युतिः । उवाच विष्टिमानाय्य शृषु भद्रे मयोदितुम् ॥ १४ ॥
करणैः सह वर्तस्व बवबालवकौलवैः । सप्तमेऽर्धदिने प्राप्ते यदभीष्टं कुरुष्व तत् ॥ १५ ॥
यात्राप्रवेशमांगल्यकृषिवाणिज्यकारणात् । भक्षयस्वाभिमुखगान्नरानुन्मार्गगामिनः ॥ १६ ॥
उद्वेजनीयो नो हि जनो भवत्या दिवसत्रयम् । पूज्या सुरासुराणां त्वं दिवसार्द्धे भविष्यसि ॥ १७ ॥
उल्लंघ्य ये प्रवर्तंते भद्रे त्वां निर्भया नराः । तेषां विनाशयाशु त्वं कार्यमार्ये सुखी भव ॥ १८ ॥
एवमुक्त्वा गतो ब्रह्मा भद्रापि भुवनत्रयम् । बभ्रामोद्भ्रांतहृदया भीषयन्ती सुरासुरान् ॥ १९ ॥
एवमेषा समुत्पन्ना विष्टिरिष्टविनाशिनी । निवेदिता ते कौंतेय तस्मात्तां परिवर्जयेत् ॥ २० ॥
असितजलदवर्णा दीर्घनासोग्रदंष्ट्रा विपुलहनुकपाला पिंडिकोद्बद्धजंघा । अनलशतसहस्रं चोद्गिरंती समंतात्पतति भुवनमध्ये कार्यनाशाय विष्टिः ॥ २१ ॥
भानोः सुता केतुशताग्रजाता कृष्णा कुमूर्तिः सततं कुचेला । देवैर्नियुक्ता करणार्थसंस्था विष्टिस्तु सर्वत्र विवर्जनीया ॥ २२ ॥
मुखे तु घटिकाः पञ्च द्वे कंठे तु सदा स्थिते । हृदि चैकादश प्रोक्ताश्चतस्रो नाभिमंडले ॥ २३ ॥
कट्यां पञ्चैव विज्ञेयास्तिस्रः पुच्छे जयावहाः । मुखे कार्यविनाशाय ग्रीवायां धननाशिनी ॥ २४ ॥
हदि प्राणहरा ज्ञेया नाभ्यां तु कलहावहा । कट्यामर्थपरिभ्रंशो विष्टिपुच्छे ध्रुवो जयः ॥ २५ ॥
पृथिव्यां यानि कार्याणि सुशुभान्यशुभानि च । तानि सर्वाणि सिद्ध्यंति विष्टिपुच्छे न संशयः ॥ २६ ॥
धन्या दधिमुखी भद्रा महामारी खरानना । कालरात्रिर्महारुद्रा विष्टिश्च कुलपुत्रिका ॥ २७ ॥
भैरवी च महाकाली असुराणां क्षयंकरी । द्वादशैव तु नामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत ॥ २८ ॥
न च व्याधिर्भवेत्तस्य रोगी रोगात्प्रमुच्यते । ग्रहाः सर्वेऽनुकूलाः स्युर्न च विघ्नादि जायते ॥ २९ ॥
रणे राजकुले द्यूते सर्वत्र विजयी भवेत् ॥ ३० ॥
यश्च पूजयते नित्यं शास्त्रोक्तविधिना नरः । तस्य सर्वार्थसिद्धिस्तु भवतीह न संशयः ॥ ३१ ॥
येनोपवासविधिना व्रतेन च यशस्विनी । पूजिता तुष्टिमभ्येति तदेव कथयामि ते ॥ ३२ ॥
यस्मिन्दिने भवेद्भद्रा तस्मिन्नहनि भारत । उपवासस्य नियमं कुर्या न्नारी नरोऽथ वा ॥ ३ ॥
यदि रात्रौ भवेद्विष्टिरेकभुक्तं दिनद्वयम् । कार्यं तेनोपवासः स्यादिति पौराणिकी श्रुतिः ॥ ३४ ॥
प्रहरस्योपरि यदा स्याद्विष्टिः प्रहरत्रयम् । तत्रोपवासः कर्तव्य एकभुक्तमतोन्यथा ॥ ३५ ॥
सर्वौषध्युदकस्नानं सुगंधामलकैरथ । नद्यां तडागेऽथ गृहे स्नानं सर्वत्र शस्यते ॥ ३६ ॥
देवान्पितॄन्प्रीणयित्वा ततो दर्भमयीं शुभाम् । विष्टिं कृत्वा पुष्पधूपैर्नैवेद्येन च पूजयेत् ॥ ३७ ॥
होमं कृत्वा विष्टिनामैरष्टोत्तरशतं ततः । भुञ्जीत दत्त्वा विप्राय तिलान्पायसमेव च । सतिलां कृशरां भुक्त्वा पश्चाद्भुञ्जीत कामतः ॥ ३८ ॥
छायासूर्यसुते देवि विष्टिरिष्टार्थदायिनि । पूजिताऽसि यथाशक्त्या भद्रे भद्रप्रदा भव ॥ ३९ ॥
उपोष्प विधिनानेन दश सप्त यथाक्रमम् । उद्यापनं ततः कुर्यात्पूर्वव त्पूज्य भामिनीम् ॥ ४० ॥
स्थापयित्वायसे पीठे कृशरान्नं निवेद्य च । परिधाप्य कृष्णयुगं स्तुत्वा मंत्रेण तां पुनः ॥ ४१ ॥
ब्राह्मणाय पुनर्दद्याल्लोहं तैलं तिलांस्तथा । कृष्णां सवत्सां गामेकां तथैकं कालकंबलम् । दक्षिणां च यथाशक्त्या दत्त्वा भद्रां विसर्जयेत् ॥ ४२ ॥
य एवं कुरुते पार्थ सम्यग्भद्राव्रतं नरः । विघ्नो न जायते तस्य कार्यारंभे कदाचन ॥ ४३ ॥
राक्षसाश्च पिशाचा वा पूतनाशाकिनीग्रहाः । न पीडयन्ति तं मर्त्यं यो भद्राव्रतमाचरेत् ॥ ४४ ॥
न चैवेष्टवियोगः स्यान्न हानिस्तस्य जायते । देहांते याति सदनं भास्करस्य न संशयः ॥ ४५ ॥
सूर्यात्मजातिदयिता भगिनी शनेर्या मर्त्ये भ्रमत्यतिरथा करणक्रमेण । तां कृष्णभासुरमुखीं समुपोष्य विष्टिमिष्टार्थसिद्धिमबुधोऽपि पुमानुपैति ॥ ४६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अगस्त्यव्रतमस्त्यन्यत्सर्वपापप्रणाशनम् । तच्छृणुष्व महीपाल कथ्यमानं मयानघ ॥ १ ॥
युधिष्ठिर उवाच । शृणोमि ब्रूहि मे कृष्ण देवर्षेस्तस्य चेष्टितम् । जन्म चैवार्घदानं च कालमुद्गमनस्य च ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । मित्रश्च वरुणश्चैव पूर्वमेतौ सुरोत्तमौ । मंदरस्य समीपे तु चेरतुर्विपुलं तपः ॥ ३ ॥
तयोः संक्षोभणार्थाय वासवेन वराप्सराः । उर्वशी प्रेषिता तत्र रूपोदार्यगुणान्विता ॥ ४ ॥
तस्याः संदर्शनादेव क्षुभितौ तौ सुरोत्तमौ । विकारं मनसो बुद्ध्वा कुंभे वीर्यं ससर्जतुः ॥ ५ ॥
निमेः शापात्तत्र जातो वशिष्ठो भगवानृषिः । अनंतरमगस्त्यस्तु जातो दिव्यस्तपोधनः ॥ ६ ॥
मलयस्यैकदेशे तु वैखानसविधानतः । सभार्यः संवृतो विप्रैस्तपस्तेपे सुदुश्चरम् ॥ ७ ॥
आस्तां दैत्यौ पुरा दुष्टावादौ कृतयुगस्य तु । नाम्ना इल्वलवातापी देवब्राह्मणकंटकौ ॥ ८ ॥
तयोरेकोऽभवन्मेषो द्वितीयो भोज्यदायकः । श्राद्धक्रमेण तेनैवं बहवो नाशिता द्विजाः ॥ ९ ॥
अथान्यस्मिन्दिने दैत्यो ह्यगस्त्यं संन्यमन्त्रयत् । भोज्यार्थं ब्राह्मणैः सार्द्धं भृगुगर्गकुलोद्भवैः ॥ १० ॥
अगस्त्योप्यभवच्छ्राद्धे धौरेयो रोषदर्पितः । सोऽपि हत्वापचद्वह्नौ वातापिं मेषरूपिणम् ॥ ११ ॥
परिविष्यमाणेषु तेषु स्तिमितं प्राह दानवम् । अगस्त्यो भगवान्क्रुद्धः सर्वं मे दीयतामिति ॥ १२ ॥
मैषं मांसं ततः प्रादादिल्वलः कुपितस्तदा । भक्षयित्वाऽभवत्स्वस्थो निर्विकारो महामुनिः ॥ १३ ॥
शुचिर्बभौ ततः प्राह वातापिमिल्वलः शनैः । निष्क्रमस्व मुनेर्द्देहं भित्त्वा कस्माद्विलंबसे ॥ १४ ॥
तच्छ्रुत्वागस्त्यविप्रोऽपि उद्गारं कृतवान्गुरुम् । कुतो निष्क्रमणं प्राह भक्षितः स मया पुनः ॥ १५ ॥
जीर्णोऽयं भस्मभूतोऽयं वातापिर्ब्रह्मकंटकः । इल्वलोऽपि स्फुरत्क्रोधः सोऽगस्त्येन निरीक्षितः ॥ १६ ॥
भस्मीभूतः क्षणेनैव ततः शांतं जगद्बभौ । तेन वैरेण ते दुष्टा नष्टशेषास्तु दानवाः ॥ १७ ॥
संमंत्र्य निश्चयं मेरौ ततोऽगस्त्यमुपागताः । विवर्द्धयिषवस्तेजो मुनेरस्य दिवौकसः ॥ १८ ॥
तेऽगस्त्यमाहुर्ब्रह्मर्षे समुद्रं शोषयस्व वै । तच्छ्रुत्वागस्त्यविप्रोऽपि आग्नेयीं धारणां दधत् ॥ १९ ॥
तया पीतः समुद्रोऽपि भ्रांतमीनोर्मिकच्छपः । पीते समुद्रतोयेऽपि देवैः क्रुद्धैस्तु दानवाः ॥ २० ॥
क्षयं नीताः क्षणात्सर्वे क्रन्दमानाः पुनःपुनः । क्षेमं जगत्यभूत्सर्वमगस्त्यर्षेः प्रसादतः ॥ २१ ॥
अथ गंगानदीतोयैः संपूर्णे सागरे पुनः । मंथानं मंदरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥
ममंथुः सहिताः सर्वे समुद्रं दैत्यदानवाः । अथोत्थितं रत्नसंघे सोमे श्रीकौस्तुभे गजे ॥ २३ ॥
अतिलोभान्मथ्यमाने सागरे पयसां निधौ । अथोत्थितं ज्वलद्रौद्रं कालकूटं महाविषम् ॥ २४ ॥
येनासौ सुरसंघाते आघूर्णिता इवाभवत् । सागरं संप्रविष्टास्ते रात्रौ रात्रौ विनिर्युयुः ॥ २५ ॥
निर्गम्य च वधं चक्रुर्मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । बभंजुर्यज्ञपात्राणि दिवा तोये निलिल्यिरे ॥ २६ ॥
समुद्रमध्ये न ज्ञात्वा ब्रह्मा नारायणो हरः । वायुः कुबेरो वसवः सर्वे देवाः सवासवाः ॥ २७ ॥
ततो मन्त्रैः शंकरेण किञ्चित्तत्रैव भक्षितम् । क्षणाद्दग्धः स मंत्रोपि नीलकंठीकृतो हरः ॥ २८ ॥
ब्रह्मापि चेतनां प्राप्य अब्रह्मण्यमुवाच ह । नास्ति कश्चिजगत्यस्मिन्विषमापातुमीश्वर ॥ २९ ॥
अगस्त्यो दक्षिणाशायां लङ्कामूले महामुनिः । तद्गच्छध्वं महाभागाः शरणं सर्वदा ह्यसौ ॥ ३० ॥
एवमुक्ता गता देवा अगस्त्याश्रमदक्षिणाम् । देवान्वीक्ष्य च तान्हर्षादगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥ ३१ ॥
ध्यानं चक्रे विषं येन हिमाद्रौ संप्रवेशितम् । कंठीसूत्रं निकुंजेषु हिमपर्वतसानुषु ॥ ३२ ॥
तस्मिन्काले विषं लग्नं किञ्चिच्छेषं द्रुमादिषु । उन्मत्तकरवीरार्कस्थलभूमि जलानिले ॥ ३३ ॥
तद्विषं चूर्णितं तेन क्षणात्संकोचितं तथा । हिमवातेन दुष्टेन वहमानेन पांडव ॥ ३४ ॥
मनुष्याणां तु जायंते रोगा नानाविधा भुवि । ते च मासत्रयं सार्द्धं प्रवहंति विषोल्बणाः ॥ ३५ ॥
वृषसंक्रातिमारभ्य सिंहांते शाम्यते विषम् । रोगदोषापनोदश्च भवेत्पार्थ प्रभावतः ॥ ३६ ॥
एवं कालेन महता नीरुजे व्याधिवर्जिते । जगत्यस्मिन्पुरा पार्थ घनीभूते प्रजागणे ॥ ३७ ॥
निरंतरे मर्त्यलोके ऊर्ध्वबाहु प्रसारिणि । बलवान्धूमनिर्देशान्मृत्युर्भ्राम्यति मूर्तिमान् ॥ ३८ ॥
प्रजा व्यापादयन्कालादाजगाम महामुनेः । समीपं मूर्तिमान्क्रुद्धो मृत्युस्तेन निरीक्षितः ॥ ३९ ॥
भस्मीबभूव पश्चाच्च ब्रह्मणः सुखकारणात् । व्याधिवृन्दसमोपेतो मृत्युरन्यो विनिर्मितः ॥ ४० ॥
तथान्यो दंडकारण्ये श्वेतो नाम नृपोत्तमः । स्वमांसमश्नता तेन निर्वेदात्प्रार्थितो मुनिः ॥ ४१ ॥
भगवत्सर्वमेवान्यद्दत्तं राज्यमदान्मया । अन्नं जलं वा श्राद्धं वा न दत्तं पापबुद्धिना ॥ ४२ ॥
ततोऽगस्त्यः कारुण्या रत्नैः श्राद्धमकल्पयत् । श्राद्धे निवृत्ते सहसा दिव्यदेहः श्रिया वृतः ॥ ४३ ॥
प्राप्तश्च परमं स्थानमगस्त्यर्षेः प्रसादतः । अथ विन्ध्यो महाशैलः सूर्यरोषाद्व्यवर्धत ॥ ४४ ॥
कस्मान्मेरुमिवासौ मां न करोति प्रदक्षिणम् । वर्द्धमानं तु तं दृष्ट्वा ततो देवाः सवासवाः ॥ ४५ ॥
एकीभूयाश्रमं गत्वा स्तुत्वा देवर्षिपुङ्गवम् । अगस्त्यमूचुर्भगवन्सूर्यमार्गनिरोधिनम् ॥ ४६ ॥
विंध्यं निवारय स्वैनं स्थितौ स्थापय पर्वतम् । अगस्त्योपि द्रुतं गत्वा प्राहेदं विन्ध्यपर्वतम् ॥ ४७ ॥
प्रस्थितं तीर्थयात्रायां विद्धि मामचलोत्तम । स्थितौ च स्थीयतां तावद्यावदागमनं मम ॥ ४८ ॥
एवमुक्त्वा संप्रयातो नाद्यापि विनिवर्तते । दृश्यते भ्राजयन्नाशां दक्षिणां गगने ज्वलन् ॥ ४९ ॥
त्रैलोक्यवंद्यचरणो लोपामुद्रासहायवान् । लोपामुद्रापि तं प्राह देवर्षिं देवपूजितम् ॥ ५० ॥
तत्राश्रमस्थलिकायामृतुकाले ह्युपस्थिते । भोक्तुमिच्छामि विषयांस्त्वया सह सुखेषिणी ॥ ९१ ॥
भवेद्यदि गृहं रम्यं सर्वरत्नविभूषितम् । गजै रथैश्च संपूर्णं शयनैः प्रवरासनैः ॥ ५२ ॥
दुकूलपट्टनेत्रैश्च विलासैर्ललितैर्मुने । त्वया सह समायोगं यास्येऽहं कुरु चिन्तितम् ॥ ५३ ॥
एतच्छुत्वा मुनिहृर्ष्टः प्राह्वयद्धनदं क्षणात् । कारयामास भवनं संपूर्णं रत्नराशिभिः ॥ ५४ ॥
तत्र रेमे स भगवानगस्त्यः स्वाश्रमे सुखम् । तस्यैवं चेष्टितस्यर्षेः प्रयच्छार्घ्यं युधिष्ठिर ॥ ५५ ॥
आस्तिक्यबुद्ध्या भक्त्या च धनं प्राप्स्यसि पांडव । कन्यायामागते सूर्ये अर्वाग्वै सप्तमे दिने ॥ ५६ ॥
कन्यायां समनुप्राप्ते सूर्ये यः सन्निवर्तते । प्रत्यूषसमये विद्वान्कुर्यावस्योदये निशि ॥ ५७ ॥
स्नानं शुक्लतिलैस्तद्वच्छुक्लमाल्याम्बरो गृही । स्थापयेदव्रणं कुंभं माल्यवस्त्रविभूषितम् ॥ ५८ ॥
पञ्चरत्नसमायुक्तं घृतपात्रेण संयुतम् । नानाभक्ष्यसमोपेतं सप्तधान्यसमन्वितम् ॥ ५९ ॥
काञ्चनं कारयित्वा तु यथाशक्त्या सुशोभनम् । पुरुषाकृतिं प्रशान्तं च जपमण्डलधारिणम् ॥ ६० ॥
कमण्डलुकरं शिष्यैर्मृगैश्च परिधारितम् । मृत्युघ्नं विषहन्तारं दर्भाक्षेष्टकरं मुनिम् ॥ ६१ ॥
तस्मिन्क्रमे समालग्नं चन्दनेन ततो न्यसेत् । स्नापितं चानुलिप्तं च चन्दनेन सुगंधिना ॥ ६२ ॥
पूजितं चापि कुसुमैर्हृद्यैर्धूपैस्तु धूपितम् । ततश्चार्घं प्रदातव्यो यैर्द्रव्यैस्तानि मे शृणु ॥ ६३ ॥
खर्जूरैर्नालिकेरैश्च कूष्मांडैस्त्रपुषैरपि । कर्कोटकारवेल्लैश्च कर्चूरैर्बीजपूरकैः ॥ ६४ ॥
वृंताकैर्दाडिमैश्चैव नारंगैः कदलीफलैः । दूर्वांकुरैः कुशैः काशैः पद्मैनीलोत्पलैस्तथा ॥ ६५ ॥
नानाप्रकारैर्भक्ष्यैश्च गोभिर्वस्त्रै रसैः शुभैः । विरूढैः सप्तधान्यैश्च वंशपात्रे निधापितैः ॥ ६६ ॥
सौवर्णरौप्यपात्रेण ताम्रवंशमयेन च । मूर्ध्नि स्थितेन नम्रेण जानुभ्यां पृथिवीतले ॥ ६७ ॥
दक्षिणाभिमुखो भूत्वा ह्यर्घ्यपाद्यादिकं च यत् । शीलेन चेतसा भक्त्या दद्यात्कौरवनन्दन ॥ ६८ ॥
काशपुष्पप्रतीकाश अग्निमारुतसंभव । मित्रावरुणयोः पुत्र कुंभयोने नमोऽस्तु ते ॥ ६५ ॥
विंध्यवृद्धिक्षयकर मेषतोयविषापह । रक्तो वल्लभदेवर्षे लंकावास नमोऽस्तु ते ॥ ७० ॥
वातापिर्भक्षितो येन समुद्राः शोषिताः पुरा । लोपामुद्रापतिः श्रीमान्योऽसौ तस्मै नमोऽस्तु ते ॥ ७१ ॥
येनोदितेन पापानि प्रलयं यांति व्याधयः । तस्मै नमोऽस्त्वगस्त्याय सशिष्याय सुपुत्रिणे । ब्राह्मणो वेदऋचया दद्यादर्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥ ७२ ॥
अगस्त्यः खनमानश्च नित्यं प्राजापत्यं बलिमिच्छमानः । उभौ वर्णौ वृष्ट्यनुग्रहार्थमुपोष सत्यादेष्वशिखो जगाम ॥ । दत्त्वैवमर्घ्यं कौंतेय प्रतिपूज्य च पुष्पकैः । विसर्जयित्वागस्त्यं तं विप्राय प्रतिपादयेत् ॥ ७३ ॥