snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
सत्यशीलस्तु काश्यां वै गुरुपुत्रं च केशवम् । वरित्वा तं भगिन्यर्थे ययौ गेहं मुदान्वितः ॥ १२ ॥
माघकृष्णत्रयोदश्यां भृगौ लग्नं शुभं स्मृतम् । त्रयो विप्रास्तदा प्राप्ताः कन्यार्थे रूपमोहिताः ॥ १३ ॥
तस्मिन्काले तु सा कन्या भुजगेनैव दंशिता । मृता प्रेतत्वमापन्ना पूर्वकर्मप्रभावतः ॥ १४ ॥
तदा ते ब्राह्मणा यत्नं कारयामासुरुत्तमम् । न जीवनवती बाला गरलेन विमोहिता ॥ १५ ॥
हरिशर्मा तु तत्सर्वं कृत्वा वेदविधानतः । आययौ मंदिरं राजन्त्सुतागुणविमोहितः ॥ १६ ॥
त्रिविक्रमस्तु बहुधा दुःखं कृत्वा स्मरानुगः । कंथाधारी यतिर्भूत्वा देशाद्देशातरं ययौ ॥ १७ ॥
केशवस्तु महादुःखी प्रियास्थीनि गृहीतवान् । तीर्थात्तीर्थांतरं प्राप्तः कामबाणेन पीडितः ॥ १८ ॥
भस्मग्राही वामनस्तु विरहाग्निप्रपीडितः । तस्थौ चितायां कामार्तः पत्नीध्यानपरायणः ॥ १९ ॥
एकदा सरयूतीरे लक्ष्मणाख्यपुरे शुभे । त्रिविक्रमस्तु भिक्षार्थे संप्राप्तो द्विजमंदिरे ॥ २० ॥
तस्मिन्दिने रामशर्मा शिवध्यानपरायणः । यतिनं वरयामास भोजनार्थं स्वमंदिरे ॥ २१ ॥
तस्य पत्नी विशालाक्षी रचित्वा बहुभोजनम् । आहूय यतिनं राजन्पात्रमालभमाकरोत् ॥ २२ ॥
तस्मिन्काले च तद्बालो मृतः पापवशंगतः । अरोदीत्तस्य सैरंध्री विशालाक्ष्यपि भर्त्सिता ॥ २३ ॥
न रोदनं त्यक्तवती पुत्रशोकाग्नितापिता । रामशर्मा तदा प्राप्तो मंत्रं संजीवनं शुभम् ॥ २४ ॥
जपित्वा मार्जनं कृत्वा जीवयामास बालकम् । विनयावनतो विप्रस्तं च संन्यासिनं तदा ॥ २५ ॥
भोजनं कारयित्वा तु मंत्रं संजीवनं ददौ । त्रिविक्रमस्तु तं मंत्रं पठित्वा यमुनातटे ॥ २६ ॥
प्राप्तवान्यत्र सा नारी दाहिता हरिशर्मणा । एतस्मिन्नन्तरे तत्र राजपुत्रो मृतिं गतः ॥ २७ ॥
दाहितस्तनयः पित्रा शोककर्त्रा तदामुना । जीवनं प्राप्तवान्बालस्तस्य मंत्रप्रभावतः ॥ २८ ॥
गुणाधिपस्य तनयो राज्ञो धर्मस्थलीपतेः । त्रिविक्रमं वचः प्राह वीरबाहुर्महाबलः ॥ २९ ॥
जीवनं दत्तवान्मह्यं वरयाद्य वरं मम । स विप्रः प्राह भो राजन्केशवो नाम यो द्विजः ॥ ३० ॥
गृहीत्वास्थि गतस्तीर्थे तमन्वेषय मा चिरम् । वीरबाहुस्तथा मत्वा दूतमार्गेण तं प्रति ॥ ३१ ॥
प्राप्तस्तं कथयामास यथा प्राप्तं हि जीवनम् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य केशवोऽस्थिसमन्वितः ॥ ३२ ॥
प्रगत्यास्थीनि सर्वाणि ददौ तस्मै द्विजातये । पुनः संजीविता बाला केशवादीन्वचोऽब्रवीत् ॥ ३३ ॥
योग्या धर्मेण यस्याहं तस्मै प्रायामि धर्मिणे । इति श्रुत्वा वचस्तस्या मौनवंतस्त्रयः स्थिताः ॥ ३४ ॥
अतस्त्वं विक्रमादित्य धर्मज्ञ कथयस्व मे । कस्मै योग्या च सा बाला नाम्ना मधुमती शुभा ॥ ३५ ॥
सूत उवाच । विहस्य विक्रमादित्यो वैतालं प्राह नम्रधीः । योग्या मधुमती नारी वामनाय द्विजन्मने ॥ ३६ ॥
प्राणदाता तु यो विप्रः पितेव गुणतत्परः । अस्थिदाता तु यो विप्रो भ्रातृतुल्यस्स वेदवित् ॥ ३७ ॥
सूत उवाच । विप्रवर्य महाभाग शृणु गाथां मनोरमाम् । वैतालो भूपतिश्रेष्ठं पुनर्विक्रममब्रवीत् ॥ १ ॥
वर्द्धवन्नगरे रम्ये नानाजननिषेविते । तत्राभवन्महीपालो रूपसेनो महाबलः ॥ २ ॥
विद्वन्माला प्रिया तस्य पतिसेवापरायणा । एकदा क्षत्रियः कश्चिन्नाम्ना वीरवरः स्मृतः ॥ ३ ॥
पुत्रकन्यासपत्नीको वृत्त्यर्थं समुपागतः । विनयावनतो भूत्वा रूपसेनं महीपतिम् ॥ ४ ॥
किंचिच्छ्रुत्वा ददौ स्वर्णं सहस्रं प्रत्यहं नृप । वीरसेनस्तु तल्लब्ध्वा वह्नौ तीर्थे द्विजातिषु ॥ ५ ॥
व्ययं कृत्वा तु तच्छेषं स कुल्ये भुक्तवान्स्वयम् । एवं वर्षे गते राजन्राजलक्ष्मीः शिवाज्ञया ॥ ६ ॥
परीक्षार्थं स्मशाने च रोदनं बहु कुर्वती । अर्धरात्रे तदा राजा बुद्ध्वा प्राह स्वसेवकम् ॥ ७ ॥
गच्छ वीरवर त्वं वै यतोऽसौ श्रूयते रवः । ज्ञात्वा तत्कारणं सर्वं मह्यं शीघ्रं निवेदय ॥ ८ ॥
इति श्रुत्वा वीरवरः शस्त्रास्त्रकुशलो बली । स तत्र गत्वा यत्रास्ते राजलक्ष्मीः शुभानना ॥ ९ ॥
श्लक्ष्णं वचश्च तामाह किमर्थं रोदने स्थिता । महत्कष्टं च किं प्राप्तं कारणं देवि मे वद ॥ १० ॥
इति श्रुत्वा राजलक्ष्मीर्वीरसेनं तमब्रवीत् । राजलक्ष्मीं च मां विद्धि रूपसेनस्य भूपतेः ॥ ११ ॥
मासान्ते प्रलयं यास्ये तस्माच्छोचामि भो बलिन् । स आह शृणु भो देवि त्वदल्पायुस्स मीरितम् । केन पुण्येन दीर्घायुस्त्वं भवेः कारणं वद ॥ १२ ॥
देव्युवाच । महाबाहो महाप्राज्ञ यदि ते तनयस्य वै ॥ १३ ॥
कपालमर्पय त्वं च चंडिकायै तदानघ । दीर्घायुर्भविता चाहं स्वामिकार्यं प्रसाधय ॥ १४ ॥
इति श्रुत्वा वीरवरो मंदिरं स्वयमागतः । पत्नीं प्राह प्रसन्नात्मा सुतं देव्यै निवेदय ॥ १५ ॥
तथेत्युक्त्वा तु सा साध्वी तनयं प्राह निर्भया । राज्ञोऽर्थे तव देहं वै पुत्र पासि कुरुष्व तत् ॥ १६ ॥
तथा मत्वा तु तत्पुत्रो भगिन्या मातृसंयुतः । चंडिकाभवनं प्राप्याब्रवीत्स्वपितरं तदा ॥ १७ ॥
भोस्तात मे कपालं च चंडिकायै समर्पय । दीर्घायुर्येन यत्नेन राजलक्ष्मीश्च तत्कुरु ॥ १८ ॥
इति श्रुत्वा वीरसेनः शिरश्छित्त्वा समार्पयत् । तस्यानुजा मृता तत्र तथा माता तथा पिता ॥ १९ ॥
दृष्ट्वा तद्रूप सेनस्तु कारणं सर्वमादितः । सेवकं सत्यसंधं च मत्वा तु स्वशिरोऽर्पयत् ॥ २० ॥
तदा प्रसन्ना सा देवी नृपमुजीव्य साब्रवीत् । वरं वरय भूपाल यथेष्टं शीघ्रमाप्नुयाः ॥ २१ ॥
स आह वीरसेनस्तु सकुलो जीवमाप्नुयात् । तथेत्युक्त्वा तु सा देवी तत्रैवांतर्हिताभवत् ॥ २२ ॥
रूपसेनः प्रसन्नात्मा स्वसुतां कामरूपिणीम् । ददौ सुताय वैतालो नृपतिं प्राह विस्मितः । मुख्यस्नेहं कृतं केन तेषां मध्ये वदस्व मे ॥ २३ ॥
राजोवाच । मुख्यस्नेहं कृतं राज्ञा दासार्थे स्वतनुं ददौ । स्वर्णस्नेही वीरवरो धमर्प्रीतिः पतिव्रता । बंधुप्रीतिश्च भगिनी पितृस्नेही तु पुत्रकः ॥ २४ ॥
महान्स्नेहः कृतो राज्ञा रूपसेनेन धीमता ॥ २५ ॥
सूत उवाच । इति श्रुत्वा स वैतालो राजानमिदमब्रवीत् । काचिद्भोगावती नाम्ना नगरी परमाद्भुता ॥ १ ॥
रूपवर्मा च नृपतिस्तत्र राज्यं करोति वै । चूडामणिरिति ख्यातः शुको बुद्धिविशारदः ॥ २ ॥
तस्य भूपस्य गेहे च निवसनञ्च्छुभपंजरे । कदाचिद्रूपवर्मा च त्रिंशदब्द उरूर्जितः ॥ ३ ॥
पप्रच्छ मम योग्या वै शुक काचिद्वरांगना । चेदस्ति तर्हि मे ब्रूहि श्रुत्वा तं चाब्रवीच्छुकः ॥ ४ ॥
मगधेश्वरभूपस्य कन्या चन्द्रवती शुभा । तव योग्या हि भो राजन्सांप्रतं तां गृहाण वै ॥ ५ ॥
इति श्रुत्वा स नृपतिर्गणेशं द्विजसत्तमम् । प्रेषयित्वा ददौ द्रव्यं यथोद्वाह्या तथा कुरु ॥ ६ ॥
गणेशोपि गतस्तूर्णं देशे मागधके शुभे । महादेवं च संपूज्य चकार स्तवनं मुदा ॥ ७ ॥
नमः शिवाय शांताय सर्वाभीष्टप्रदायिने । भवाय शंकरायैव रुद्राय सततं नमः ॥ ८ ॥
मृडायानंदरूपाय सर्वदुःखहराय च ॥ ९ ॥
इत्युक्तवति विप्रे च तदा चन्द्रवती शुभा । कामातुराब्रवीच्चैनां नाम्ना मदनमञ्जरीम् ॥ १० ॥
मम योग्यश्च पुरुषः कश्चिदस्ति महीतले । साह भो रूपवर्मा च योग्यो भोगापुरीपतिः ॥ ११ ॥
इति श्रुत्वा तु सा देवी दुर्गां वाञ्छितदायिनीम् । तुष्टाव मनसा सुभ्रूर्यया जातमिदं जगत् ॥ १२ ॥
नमोनमो जगन्मातर्मम कार्यप्रदायिनि । त्रिलिंगजननी त्वं वै वर्णमूर्तिः सनातनी ॥ १३ ॥
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा संध्या नमस्तस्यै नमोनमः । नृपतिं रूपवर्माणं मत्पतिं कुरु भोः शिवे ॥ १४ ॥
इति स्तुत्या प्रसन्नाभूज्जगदंबा जगन्मयी । पितरं मगधेशं च मोहयित्वा च मातरम् ॥ १५ ॥
विवाहं कारयामास मासान्ते सिद्धरूपिणी । रूपवर्मा चंद्रवती बुभुजाते परं सुखम् ॥ १६ ॥
एकस्मिन्दिवसे राजन्मेनां मदनमंजरीम् । नृपः प्राह विवाहं त्वं सुशुकेन कुरुष्व भोः ॥ १७ ॥
मेनका प्राह भो राजन्विवाहाश्चेदृशो मताः । उत्तमाधममध्याश्च पुरुषास्त्रिविधाः स्मृताः ॥ १८ ॥
तथैव त्रिविधा नारी यथा योग्यो वरो भवेत् । उत्तमा यो भवेन्नारी योग्याया चाधमाय वै ॥ १९ ॥
शृणु तत्कारणं राजन्मया दृष्टं यथाऽभवत् । इलापुरे वसत्येको वैश्यो लक्षपतिर्धनी ॥ २० ॥
अनपत्यो देवयाजी तस्य पत्नी पतिव्रता । बहुयत्नेन तनयस्तस्य जातो महाधमः ॥ २१ ॥
द्यूतक्रीडापरो नित्यं सुरापाने रतस्सदा । वेश्यागामी महाधूर्तो नित्यं मांसाशनः खलः ॥ २२ ॥
तस्य धर्मं च पितरौ समालोक्य वनं गतौ । नरं नारायणं ध्यात्वा परमं पदमापतुः ॥ २३ ॥
मदपालस्तु तनयः कृत्वा सर्वधनव्ययम् । अन्यदेशे च वृत्त्यर्थं जगाम धनवर्जितः ॥ २४ ॥
प्राप्तश्चंद्रपुरे रम्ये यत्र हेमपतिः स्थितः । वृत्तांतं कथयामास वैश्यं हेमपतिं हि सः ॥ २५ ॥
देवयाजी सुतोऽहं वै स्वल्पं वै धनमाहृतम् । देशान्तरे विक्रयार्थे सिन्धुमार्गेण प्राप्तवान् ॥ २६ ॥
महावायु प्रभावेन द्रव्यं तन्मग्नमंभसि । तल्लज्जया न यास्येऽहं पितरं प्रति मारिष ॥ २७ ॥
इति श्रुत्वा हेमपतिः स्वपत्नीं काममंजरीम् । वचः प्राह प्रसन्नात्मा संयोगो विधिना कृतः ॥ २८ ॥
चंद्रकांतिं सुतां दास्ये तद्वराय त्वदाज्ञया । संमंत्र्य दंपती राजन्ददौ कन्यां विधानतः ॥ २९ ॥
स्वगृहे वासयामास मदपालं सुतापतिम् । मासमेकमुषित्वा तं श्वशुरं प्राह नम्रधीः ॥ ३० ॥
आज्ञां देहि धनाध्यक्ष स्वगेहं यामि मा चिरम् । इति श्रुत्वा हेमपतिः स्वसुतां स्वर्णभूषिताम् ॥ ३१ ॥
चंद्रकांतिं सदासीं च तस्मै दत्त्वा गृहं ययौ । नरान्विसृज्य दुष्टात्मा शिबिकावाहकान्नृप ॥ ३२ ॥
दासीं हत्वा तदा पत्नीं विसृज्य धनवर्जिताम् । एकाकी प्राप्तवान्गेहं मदपालो महाधमः ॥ ३३ ॥
वर्षांतरे च तत्स्वर्णं व्ययं कृत्वा कुमार्गके । बुभुक्षितः पुनः शोकं चकार बहुधा नृप ॥ ३४ ॥
पुनश्च श्वशुरस्यैव गृहे संप्राप्तवान्खलः । चंद्रकांतिस्तु तं दृष्ट्वा स्वपतिं प्राह नम्रधीः ॥ ३५ ॥
मया निवेदितं पित्रे धनं चौरैश्च लुंठितम् । अतस्त्वं त्यज संतापं चिरं वस गृहे मम ॥ ३६ ॥
तथेत्युक्त्वा महाधूर्त उवास कतिचिद्दिनम् । ज्ञात्वा विमोहिता पत्नीमर्द्धरात्रे तमोवृते ॥ ३७ ॥
हत्वा तां स ययौ गेहं गृहीत्वा बहुभूषणम् । अयोग्योयमतो राजन्विवाहः शुकमेनयोः ॥ ३८ ॥
इति श्रुत्वा शुकः प्राह भूपतिं करुणानिधिम् । विवाहं न करिष्यामि नार्य्या चाधमया सह ॥ ३९ ॥
अधमा मेनका नारी श्यामांगा च कुरूपिणी । उत्तमोऽहं शुको राजन्पुरुषश्च हरेत्तनुम् ॥ ४० ॥
शृणु तत्कारणं भूप मया दृष्टं महोत्तमम् । नगरे कांचनपुरे वणिक्छंखपतिः श्रुतः ॥ ४१ ॥
तस्य पुत्रस्तु मेधावी सिन्धुगुप्तो गुणी धनी । प्रभावती प्रिया तस्य श्रीदत्तस्तत्सुतः स्मृतः ॥ ४२ ॥
विवाहमकरोत्तस्य जयश्रीपत्तने शुभे । सोमदत्तस्य सुतया जयलक्ष्म्या समन्वितम् ॥ ४३ ॥
श्रीदत्तस्तु गतो देशं वाणिज्यार्थं कुरुस्थलम् । आयाति द्वादशाब्दे तु सधनो गेहमागतः ॥ ४४ ॥
जयलक्ष्मीस्तु कामेन पीडिता पितृमंदिरे । अमात्यतनयेनैव होमदत्तेन मोहिता ॥ ४५ ॥
दूती मार्गेण तं प्राप्य व्ययं कृत्वा धनं बहु । रमयामास सा नारी तेन सार्द्धं महाधमा ॥ ४६ ॥
त्रिमासान्ते च तत्स्वामी श्रीदत्तः श्वशुरालये । संप्राप्तः सा तु तं दृष्ट्वा महद्दुःखमुपाययौ ॥ ४७ ॥
अर्धरात्रे तु तन्मात्रा प्रेषिता स्वपतिं प्रति । जयलक्ष्मीश्च संप्राप्ता क्रोधेन स्फुरिताधरा ॥ ४८ ॥
बहुमानेन स्वपतिस्नेहं कृत्वालयं ययौ । तदा तु कुलटा सा च गता दूतीगृहं प्रति ॥ ४९ ॥
शून्यालये होमदत्तो दंशितो भुजगेन वै । सुष्वाप मरणं प्राप्य तदा बाला समागता ॥ ५० ॥
वेगेन रमयामास तं जारं विषमोहितम् । पिप्पलस्थः पिशाचश्च दृष्ट्वा तां जारिणीं शुभाम् ॥ ५१ ॥
शवदेहं च संप्राप्य रमणीं तामरीरमत् । खनित्वा दशनैर्नासां पिप्पलोपरि सोऽगमत् ॥ ५२ ॥
कफल्लो नाम चौरस्तु दृष्ट्वा तत्कारणं तदा । कामिन्या अनुगो भूत्वा मंदिरं तत्प्रविष्टवान् ॥ ५३ ॥
तदा तु जयलक्ष्मीश्च स्वपतिं प्राप्य दुर्भगा । चक्रे सा रोदनं गाढं सर्वे लोकाः प्रत स्थिरे ॥ ५४ ॥
नासाहीनां सुतां दृष्ट्वा सोमदत्तो महाधनः । बद्ध्वा जामातरं शीघ्रं राजांतिकमुपाययौ ॥ ५५ ॥
नृपाज्ञया राजदूतास्तमुद्बंधनमादधुः । तदा कफल्लः संप्राप्य सर्वं राज्ञे न्यवेदयत् ॥ ५६ ॥
मत्वा तस्य वचः सत्यं जयलक्ष्मीं महाधमाम् । रासभोपरि संस्थाप्य कृत्वा दुर्गतिरूपिणीम् ॥ ५७ ॥
नगरात्प्रेषयामास वनं शार्दूलसेवितम् । अतस्त्वं शृणु भूपाल मेना मद्योग्यिका न हि ॥ ५८ ॥
इत्युक्त्वा स तु वैतालो विक्रमं प्राह नम्रधीः । नारी पापाधिका वाथ पुरुषस्तद्वद्वस्व मे ॥ ५९ ॥
विक्रम उवाच । ब्रह्मणोऽगुणरूपस्य मायावर्णस्व रूपिणी । तमो न पुंसकं ज्ञेयं त्रिलिंगैकं तदव्ययम् ॥ ६० ॥
अव्ययं ब्रह्मणो धाम माया लिंगस्वरूपिणी । तया जातमिदं विश्वं तदंबायै नमोनमः ॥ ६१ ॥
क्लीबा स्त्री सर्वदा श्रेष्ठा स्त्रियास्तु पुरुषस्तथा । अव्याधिकश्च पुरुषो नारी कर्माधिका मता ॥ ६२ ॥
क्लीबमज्ञानमधिकं कथितं पूर्वकोविदैः । कर्मैव बन्धनं पुंसां ज्ञानं निर्बंधन स्मृतम् ॥ ६३ ॥
अतः पापाधिका नारी पुरुषो हीनकिल्बिषः ॥ ६४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥
सूत उवाच । भृगुवर्य महाभाग श्रुत्वा वैताल एव सः । प्रसन्नात्मा वचः प्राह भूपतिं ज्ञानसंपदम् ॥ १ ॥
उज्जयिन्यां महाराज महाबल इति श्रुतः । चंद्रवंशी नृपः प्राज्ञो वेदशास्त्रविशारदः ॥ २ ॥
तस्य दूतो हरेर्दासः स्वामिकार्यकरः सदा । भक्तिमाला प्रिया तस्य साधुसेवापरायणा ॥ ३ ॥
तस्यां जाता रूपवती कन्या कमललोचना । महादेवीति विख्याता सर्वविद्याविशारदा ॥ ४ ॥
हरिदासं च सा प्राह शृणु तात वचो मम । मत्तोऽधिको नरो यो वै तस्मै मां तु ददस्व भोः ॥ ५ ॥
तथेत्युक्त्वा पिता राजन्राज्ञाहूतो गतः सभाम् । नत्वा तं नृपतिः प्राह हरिदास शृणुष्व भोः ॥ ६ ॥
तैलंगाधिपतिं गच्छ हरिश्चंद्रं महीपतिम् । तस्य क्षेमं तथा ज्ञात्वा मां निवेदय मा चिरम् ॥ ७ ॥
इति श्रुत्वा द्विजः प्रागाद्धरिश्चंद्रं महामतिम् । कुशलं वर्णयामास महाबलनृपस्य वै ॥ ८ ॥
श्रुत्वा प्रसन्नहृदयो हरिश्चंद्रो महीपतिः । श्वशुरस्तस्य नृपतेः स भूयो हर्षमागतः ॥ ९ ॥
हरिदासं स पप्रच्छ कलेरागमनं कदा । इत्युक्तः स तु तं प्राह न्यूहश्च भविताधिकम् ॥ १० ॥
यदा राज्यं कृतं तेन कलेरागममनं तदा । ब्रह्मणोस्य मुखाज्जात ओंकारः सत्यपूजितः ॥ ११ ॥
द्वितीयास्याच्च विविधा भाषा लोक विमोहिनी । जाता कलेर्हितार्थाय यमलोकहितैषिणी ॥ १२ ॥
यदा धर्मं च वेदोक्तं विपरीतं हि दृश्यते । कलिराज्यं तदा ज्ञेयं म्लेच्छा यस्य प्रियाः स्मृताः ॥ १३ ॥
कलिनाऽधर्ममित्रेण सर्वे देवा निराकृताः । पापस्यैव मृषा भार्या दुःखं तत्तनयः स्मृतः ॥ १४ ॥
दुर्गतिस्तस्य चार्धांगी गेहेगेहे तदा भवेत् । क्रोधवश्याः नृपाः सर्वे ब्राह्मणाः कामकिंकराः ॥ १५ ॥
लोभवश्यास्तु धनिनो महत्त्वं शूद्रका गताः । नार्यो लज्जाविहीनाश्च किंकराः स्वामिघातकाः ॥ १६ ॥
निष्फला तु मही जाता कलौ प्राप्ते हि दृश्यते । ये हरेः शरणं प्राप्तास्ते सर्वे मुदिताः कलौ ॥ १७ ॥
इति श्रुत्वा हरिश्चंद्रो दत्त्वा तस्मै सुदक्षिणाम् । स्वगेहं प्राप्तवान्राजा विप्रस्तु शिबिरं ययौ ॥ १८ ॥
एतस्मिन्नंतरे तत्र ब्राह्मणो बुद्धिकोविदः । स्वविद्यां दर्शयामास हरिदासाय धीमते ॥ १९ ॥
विमानं शीघ्रगं नाम देव्या दत्तं महोत्तमम् । मंत्रजापात्समुद्भूतं कामजं विस्मयप्रदम् ॥ २० ॥
तस्मिन्ददर्श कन्यार्थे तदा विप्रो विमोहितः । वरित्वा तं स्वकन्यार्थं ततः स्वपुरमागतः ॥ २१ ॥
हरिदासस्य तनयो मुकुंदो नाम कोविदः । पठित्वा स्वगुरुं प्राह वृणीष्व गुरुदक्षिणाम् ॥ २२ ॥
गुरुराह च शिष्यं तं शृणु वाचं मुकुंद मे । दापय स्वस्य भगिनीं मत्पुत्राय च धीमते ॥ २३ ॥
तथेत्युक्त्वा मुकुंदस्तु स्वगेहं शीघ्रमाययौ । तस्मिन्काले महादेवी द्रौणिशिष्यं द्विजं शुभम् ॥ २४ ॥
वामनं वरयामास तं विप्रं शब्दवेधिनम् । दक्षिणादिभिरभ्यर्च्य तांबूलेन विधानतः ॥ २५ ॥
त्रयस्ते ब्राह्मणाः प्राप्ताः सुतार्थे गुणकोविदाः । एतस्मिन्नन्तरे कामी राक्षसो दैवमोहितः ॥ २६ ॥
महादेवीं जहाराशु प्राप्तो विंध्याचले गिरौ । तदा ते दुःखिनो भूत्वा विलेपुः कामपीडिता ॥ २७ ॥
धीमान्नाम द्विजो विद्वांस्तान्प्राह गणकोत्तमः । विंध्याचले गिरौ बाला चास्ते क्रव्यादवश्यगा ॥ २८ ॥
स्वविमाने समारोप्य तौ द्विजौ बुद्धिकोविदः । विंध्याचले गिरौ प्राप्तः शब्दवेधी तदा धनुः ॥ २९ ॥
समारोप्य शरेणैव जघानाशु स राक्षसम् । कन्यां गृहीत्वा ते जग्मुरुज्जयिन्यां विमानगाः ॥ ३० ॥
मिथो विवादवंतस्ते दृष्ट्वा कन्यां स्मरानुगाः । कस्मै योग्या भवेत्कन्या भूप मे कृपया वद ॥ ३१ ॥
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य विक्रमो नाम भूपतिः । प्रश्रयावनतः प्राह वैतालं रुद्रकिंकरम् ॥ ३२ ॥
विदित्वा योऽवदत्कन्यां पितृतुल्यो द्विजो हि सः । येन प्राप्ता विमानेन स तु तद्भ्रातृकः स्मृतः ॥ ३३ ॥
हत्वा यो राक्षसं वीरं कन्यायोग्यो हि सोऽभवत् ॥ ३४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापर पर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये पंचमोऽध्यायः ॥ ५ ॥
सूत उवाच । पुनराह स वैतालः शृणु राजन्कथामिमाम् । ग्रामे धर्मपुरं रम्ये नानाजननिषेविते ॥ १ ॥
तत्राभवन्महीपालो धर्मशीलो महोत्तमः । लज्जादेवी च महिषी तस्य भूपस्य भूपते ॥ २ ॥
अंधको नाम तन्मंत्री न्यायशास्त्रविशारदः । कियता चैव कालेन देवीमंदिरमुत्तमम् ॥ ३ ॥
धर्मशीलेन रचितं तत्र दुर्गा प्रतिष्ठिता । अपत्यार्थे भूपतिना कृतस्तत्र महोत्सवः ॥ ४ ॥
अर्द्धरात्रे महागौरी नृपं प्राह वृणीष्व भोः । श्रुत्वामृतमयं वाक्यं धर्मशीलो नृपोत्तमः । स्तुतिं चकार नम्रात्मा येन दुर्गा प्रसीदति ॥ ५ ॥
धर्मशील उवाच । एका तु प्रकृतिर्नित्या सर्ववर्णस्वरूपिणी ॥ ६ ॥
सा त्वं भगवती साक्षात्त्वया सर्वमिदं ततम् । त्वदाज्ञया सुरश्रेष्ठो रचित्वा लोकमुत्तमम् ॥ ७ ॥
महालक्ष्म्या त्वया सार्द्धं बुभुजे निर्मलं सुखम् । त्वद्भक्त्या भगवान्विष्णुस्त्रैलोक्यं ब्रह्म निर्मितम् ॥ ८ ॥
पालयंश्च महालक्ष्म्या त्वया सार्द्धं सनातनि । त्वद्बलेन महादेवि त्रैलोक्यं विष्णुपालितम् ॥ ९ ॥
महाकाल्या त्वया सार्द्धं भस्म कृत्वा विराजते । सर्वे देवास्तथा दैत्याः पितरो मनुजाः खगाः ॥ १० ॥
त्वल्लीलया च ते जाता जगन्मातर्नमोस्तु ते । इत्युक्तवंतं नृपतिं वागुवा चाशरीरिणी ॥ ११ ॥
महाबलो महावीर्यस्तनयस्ते भविष्यति । तव स्तुत्या प्रसन्नाहं दास्यामि विविधं फलम् ॥ १२ ॥
इति श्रुत्वा स नृपतिः स्वगेहं प्राप्य निर्भयः । राज्ञ्यै निवेदयामास देवीवचनमुत्तमम् ॥ १३ ॥
ततः प्रभृति राजेन्द्र मूर्तौ जाता स्वयं किल । एकस्मिन्दिवसे राजन्रजकः कलिभोजनः ॥ १४ ॥
काशीदासेन सहितो ग्रामं धर्मपुरं गतः । तत्र दृष्ट्वा शुभां कन्यां कामांगीं नाम विश्रुताम् ॥ १५ ॥
पित्रान्वितां राजमार्गे गच्छंती श्रमपीडिताम् । मुमोह कामवेगेन रजकः कलिभोजनः ॥ १६ ॥
कामांधश्चंडिकां प्राह जगन्मातः सनातनि । यदि मे भविता सुभ्रूस्तर्हि दास्यामि ते शिरः ॥ १७ ॥
जातियोग्या ममैवास्ति रजकस्य सुता शुभा । इति श्रुत्वा तु सा देवी वचनं रजकस्य वै ॥ १८ ॥
मोहयित्वा च पितरं तस्याः पाणिग्रहः कृतः । स सुतां कामिनीं प्राप्य प्रसन्नात्मा गृहं ययौ ॥ १९ ॥
भुक्त्वा स विविधं भोगं तया सार्द्धं सुखप्रदम् । वर्षांतरे शिरो देव्यै गत्वा शीघ्रं समार्पयत् ॥ २० ॥
काशिदासस्तु तच्छ्रुत्वा स्नेहेन त्वरितोऽगमत् । स्वशिरो दत्तवान्देव्यै कामांगी पतिशोकतः ॥ २१ ॥
अर्पयित्वा शिरो देव्यै देवीरूपत्वमागता । तदा प्रसन्ना सा चण्डी त्रीनुज्जीव्याब्रवीच्च तान् ॥ २२ ॥
वरं वरयतामद्य यो यः कामो ह्यभीप्सितः । काशिदासस्तु तां प्राह कामांगीं मां समर्पय ॥ २३ ॥
कामांगी सा तु तां प्राह स्वपतिं मां समर्पय । कलिभोजन एवासौ देवीं प्राह प्रसन्नधीः ॥ २४ ॥
मित्रांगं सुन्दरं मह्यं देहि मातर्नमोनमः । तेषां वाचस्तदा श्रुत्वा सा दुर्गा मौनमास्थिता । यथाकामं दत्तवती वरं दारसुरूपिणी ॥ २५ ॥
सूत उवाच । इत्युक्त्वा स तु वैतालो नृपं प्राह विहस्य भोः ॥ २६ ॥
किं कृतं च तया देव्या तेषामर्थे वदस्व मे । इत्युक्तः स तु भूपालो वैतालमिदमब्रवीत् ॥ २७ ॥
कपालमुत्तमं देहे तया च्छिन्नं द्वयोस्तदा । विपरीतं कृतं मात्रा वरं स्वंस्वं समाप्नुयुः ॥ २८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥
सूत उवाच । तस्मिन्काले स वैतालो भृगुवर्यः प्रसन्नधीः । राजानमुत्तमां गाथां वर्णयामास विश्रुताम् ॥ १ ॥
चंपापुरी च विख्याता चम्पकेशो महीपतिः । तत्रास्ते बलवान्धन्वी महिषी तत्सुलोचना ॥ २ ॥
त्रिलोकसुंदरी नाम कन्या तस्यामजायत । वदनं चन्द्रवद्यस्या भ्रुवौ चापसमे स्मृते ॥ ३ ॥
मृगाक्षी कोकिलरवा कोमलांगी महोत्तमा । देवैर्मनोवृता बाला किमन्यैर्मानुषैर्नृप ॥ ४ ॥
तस्याः स्वयंवरो जातो नृपा बहुविधास्तदा । तस्या योगेन संप्राप्ता ये भूपा भुवि विश्रुताः ॥ ५ ॥
इन्द्रो यमः कुबेरश्च वरुणो विबुधोत्तमः । कृत्वा नरमयं रूपं तदर्थे समुपागताः ॥ ६ ॥
चंपकेशमिदं प्राह शृणु राजन्वचो मम । सर्वशास्त्रेषु निपुणं रूपवन्तं मनोरमम् । इन्द्रदत्तं च मां विद्धि स्वसुतां मे समर्पय ॥ ७ ॥
द्वितीयस्तु तदा प्राह धर्मदत्तं मनोरमम् । धनुर्वेदेषु निपुणं स्वकन्यां दातुमर्हसि ॥ ८ ॥
तृतीयश्चाह भो राजन्धनपालाय शोभिने । सर्वजीवस्य भाषाणां ज्ञायिने गुणरूपिणे । मह्यं च स्वसुतां शीघ्रं समर्पय सुखी भव ॥ ९ ॥
चतुर्थश्चाह भो राजन्सर्वकलासु कोविदः । पञ्चरत्नसमुद्योगी प्रत्यहं भूपते ह्यहम् ॥ १० ॥
पुण्यार्थमेकरत्नं च होमार्थं द्वितियं वसु । आत्मार्थं तृतियं रत्नं पत्न्यर्थे तुरियं वसु ॥ ११ ॥
शेषं सुभोजनार्थं च रत्नं नित्यं मयाहृतम् । ईदृग्विधं मां पुरुषं स्वसुतां दातुमर्हसि ॥ १२ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तेषां मोहितो नृपतिस्तदा । स्वसुतां प्राह धर्मात्मा कस्मै दास्यामि कन्यके ॥ १३ ॥
सा देवी तु वचः श्रुत्वा व्रीडिता दैवमोहिता । नोत्तरं च ददौ तस्मै स्वपित्रे धर्मशालिनी ॥ १४ ॥
इत्युक्त्वा स तु वैतालो विहस्योवाच भूपतिम् । कस्मै योग्या भवेत्कन्या रूपयौवनशालिनी ॥ १५ ॥
सूत उवाच । इत्युक्तः स तु भूपालो वचनं तं समब्रवीत् । धर्मदत्ताय सा कन्या योग्या भवति रूपिणी ॥ १६ ॥
सर्वशास्त्रेषु निपुणः स द्विजो वर्णतः स्मृतः । भाषावेत्ता तु वणिजो धनधान्य प्रसारकः ॥ १७ ॥
कलाज्ञः स तु शूद्रो हि धनुर्वेदी स भूपतिः । सवर्णाय च वैताल सदा योग्या हि कन्यका । अतो विवाहिता बाला धर्मदत्ताय शीलिने ॥ १८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥
सूत उवाच । इति श्रुत्वा स वैतालो राजानमिदमब्रवीत् । विदेहदेशे भूपाल नगरी मिथिलावती ॥ १ ॥
गुणाधिपस्तत्र राजा धनधान्यसमन्वितः । चिरंदेव इति ख्यातो राजन्यः कश्चनागतः ॥ २ ॥
वृत्त्यर्थं मिथिलादेशे तत्र वासं चकार सः । वर्षांते भूपतिः सोऽपि चतुरङ्गबलान्वितः ॥ ३ ॥
मृगयार्थे वनं प्राप्तस्तत्र शार्दूलमुत्तमम् । दृष्ट्वा तं चावधीद्राजा क्रोधताम्रेक्षणो वने ॥ ४ ॥
व्याघ्र मार्गेण भूपालो वनान्तरमुपाययौ । चिरंदेवस्तु तत्पश्चाद्गतः स गहने वने ॥ ५ ॥
क्षुत्क्षामकण्ठो नृपतिः श्रमसन्तापपीडितः । चिरंदेवमुवाचाशु भोजनं देहि मेऽद्य भोः ॥ ६ ॥
इति श्रुत्वा स राजन्यो हत्वा हरिणमुत्तमम् । संस्कृत्य प्रददौ राज्ञे तन्मांसं भूपतिप्रियम् ॥ ७ ॥
तुष्टो भूपस्तदा प्राह वरं वरय सत्तम । वांछितं ते ददाम्याशु स होवाच महीपतिम् ॥ ८ ॥
त्वया सहस्रमुद्राश्च खादिता मम भूपते । गृहमानीय भूपाल ताः समर्पय मा चिरम् ॥ ९ ॥
शतमुद्रास्तु मासान्ते मह्यं देहि कुटुंबिने । तथेत्युक्त्वा स नृपतिः स्वगेहं शीघ्रमाययौ ॥ १० ॥
एकस्मिन्दिवसे राजन्स च राजा गुणाधिपः । चिरंदेवं स्वभृत्यं च प्रेषयामास सागरे ॥ ११ ॥
स गत्वा सागरतटे देवीमूर्तिं ददर्श ह । नाम्ना कुसुमदां देवीं मार्कण्डेयस्थलस्थिताम् ॥ १२ ॥
गन्धर्वतनयां सुभ्रूं पूजयित्वा प्रसन्नधीः । प्रांजलिः पुरतस्तस्थौ तदा देवी समागता ॥ १३ ॥
वरं वरय तं प्राह चिरंदेवस्तु चाब्रवीत् । पाणिं गृहाण मे सुभ्रूस्त्वद्रूपेण विमोहितः ॥ १४ ॥
इति श्रुत्वा तु सा देवी विहस्योवाच कामिनम् । अद्य स्नानं विधेहि त्वं मत्कुण्डे देवनिर्मिते ॥ १५ ॥
तथेत्युक्त्वा गतस्तोये प्लावितो मिथिलां ययौ । स स्थितो भूपतिं प्राह कारणं विस्मयप्रदम् ॥ १६ ॥
गुणाधिपस्तु तच्छ्रुत्वा स्वभृत्येन समन्वितः । प्राप्तवान्मंदिरे देव्याः सा भूयः प्राह पुष्पदा ॥ १७ ॥
गांधर्वेण विवाहेन मां गृहाण गुणाधिप । इति श्रुत्वा नृपः प्राह यदि देवि वचो मम ॥ १८ ॥
पुण्यदे त्वं गृहाणाद्य तर्हि त्वां संभजाम्यहम् । तथेति मत्वा तं प्राह सत्वं कार्यं निवेदय ॥ १९ ॥
स होवाच शृणु त्वं भो मम भृत्यं चिरं सुरम् । भज त्वं चपलापांगि देवि सत्यं वचः कुरु ॥ २० ॥
व्रीडिता तु कथां कृत्वा भूपतिं प्राह कामिनी । मां भजस्व दयासिंधो कामिनीं शक्रचोदिताम् ॥ २१ ॥
चिरंदेवं तु संप्राप्य कामांधा त्वां समागता । पुष्पदंतरुय तनया गन्धर्वस्य शुभानना । शापिता देवदेवेन नरभोगकरी ह्यहम् ॥ २२ ॥
इति श्रुत्वा स भूपालो धर्मात्मा शीलविग्रहः । कथं भजाम्यहं सुभ्रूः स्नुषामिव सुधर्मिणीम् ॥ २३ ॥
चिरंदेवस्तु राजन्यो मत्पुत्र इव वर्तते । तस्य त्वं भोगिनी नारी शोभने भव सांप्रतम् ॥ २४ ॥
लज्जिता सा तदा देवी स्नुषेवः च ववर्त वै ॥ २५ ॥
इत्युक्त्वा भूपतिं प्राह वैतालो रुद्रकिंकरः । सत्यं धर्मश्च कस्यैव जातस्तन्मे वदस्व भोः ॥ २६ ॥
सूत उवाच ॥ । भूपतिस्तं विहस्याह चिरंदेवस्य जायते । सत्यं धर्मश्च वेताल शृणु तत्कारणं शुभम् ॥ २७ ॥
नृपाणां परमो धर्मः सर्वोपकरणं स्मृतः । कृतोपकारभृत्यस्य तेन तत्किं हि सत्यता ॥ २८ ॥
भृत्येन च कृतं कर्म तच्छृणुष्व वदाम्यहम् । विना वृत्तिं स्थितो गेहे भूपतेर्गुणशालिनः । सेवा वृत्तिः कृता सर्वा यथान्यैर्न नरैः कृता ॥ २९ ॥
पश्चाद्भूपतिना ज्ञातः संकटे बृहदागते । चिरंदेवस्तु तस्माच्च कारणादधिको मतः ॥ ३० ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चयेऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥
सूत उवाच । भो शौनक महाबुद्धे वैतालेन महीपतिः । महाप्रवीणश्च मतस्तमाह स च भूपतिम् ॥ १ ॥
राजन्कामपुरे रम्ये वीरसिंहो महीपतिः । न्यायतो धर्मतश्चैव तत्र राज्यमचीकरत् ॥ २ ॥
हिरण्यदत्तस्तत्रैव वैश्यो धनमदान्वितः । कामालसा तस्य सुता रूपयौवनशालिनी ॥ ३ ॥
अवसत्सुखतो नित्यं वसंते कुसुमप्रिया । कदाचित्कुसुमार्थं वै वनं भ्रमरनादितम् ॥ ४ ॥
गच्छन्तीं तां समालोक्य धर्मदत्तात्मजो बली । सोमदत्त इति ख्यातः पस्पर्श मदनालसाम् ॥ ५ ॥
सा तु तं निर्जने स्थाने प्रोवाच विनयान्विता । कन्यकाहं महावीर त्यज मां धर्मतोद्य भोः ॥ ६ ॥
विवाहे सति पूर्वं त्वां भजामि दशमेऽहनि । अतो दशदिनस्यैवादेशं देहि दयानिधे ॥ ७ ॥
तथेति मत्वा तां त्यक्त्वा निजगेहं समागतः । कामालसा तु तद्ग्रामे पित्रा दत्ता वराय च ॥ ८ ॥
मदपालाय वैश्याय मणिग्रीवसुताय च । श्वशुरस्य गृहं गत्वा स्वमित्रं प्रत्यचिन्तयत् ॥ ९ ॥
नवमेऽहनि तत्स्वामी गृहीत्वा कामिनीं बलात् । कामातुरः स पत्नीं तामालिलिंग मदान्वितः ॥ १० ॥
अरुदत्सा तु तत्पत्नी मित्रवाक्येन कर्षिता । तामुवाच तदा वैश्यः शांतिपूर्वमिदं वचः ॥ ११ ॥
किं रोदिषि मदापूर्णे सत्यं कथय शोभने । सा तु सत्यवती प्राह यथाजातं हि कानने ॥ १२ ॥
यदि नायामि पार्श्वे त्वां सोमदत्त धनोत्तम । तदा वैधव्यतां प्राप्य भजामि वृजिनं हि तत् ॥ १३ ॥
इति वाक्येन बद्धाहं यास्याम्यद्य तदंतिके । इति श्रुत्वा च तत्स्वामी तामाज्ञाप्य मुदान्वितः ॥ १४ ॥
सुष्वाप सा तु तत्पार्श्वे ह्यगमत्कामविह्वला । तदा चौरस्तु तां दृष्ट्वा सर्वाभरणभूषिताम् ॥ १५ ॥
वचश्चोवाच लोभात्मा कुत्र यासि च सुन्दरि । केनैवापेक्षिता रात्रौ सत्यं कथय भामिनि ॥ १६ ॥
कामालसा तु तं चौरमुवाच मदविह्वला । रक्षिता कामबाणेन स्वमित्रं प्रति यामि भोः ॥ १७ ॥
चौरस्तामाह भोः सुभ्रूर्भूषण देहि मेऽबले । चौरोऽहं ते धनग्राही सा श्रुत्वा वाक्यमब्रवीत् ॥ १८ ॥
आलिंग्योपपतिं मित्रं तुभ्यं दास्यामि भूषणम् । तथेत्युक्त्वा तु तेनैव सोमदत्तं समागता ॥ १९ ॥
दृष्ट्वा तामब्रवीद्वैश्यः कथं याता स्मरालसे । सत्यं कथय मे शीघ्रं तत्पश्चात्त्वां भजाम्यहम् ॥ २० ॥
कामालसा तु तच्छ्रुत्वा यथा जातं तथाऽब्रवीत् । श्रुत्वा स ज्ञानहृदयो विष्णुदेवेन बोधितः ॥ २१ ॥
मत्वा पतिव्रतां नारीं परिक्रम्य व्यसर्जयत् । चौरस्तु कारणं श्रुत्वा विष्णुदेवेन बोधितः ॥ २२ ॥
गेहे प्रवेशयामास तत्पतिर्यत्र तिष्ठति । सा तु कामालसा देवी स्वपातिव्रत्य धर्मिणी ॥ २३ ॥
बुभुजे विषयान्दिव्यान्देवदेवेन चोदितान् । इत्युक्त्वा स तु वैतालो नृपतिं प्राह कोविदम् । कस्य सत्यं स्मृतं श्रेष्ठं तेषां मध्ये वदस्व मे ॥ २४ ॥
सूत उवाच । इत्युक्तः स तु भूपालो वैतालमिदमब्रवीत् ॥ २५ ॥
चौरस्य सत्यता श्रेष्ठा यथा जाता तथा शृणु । नृपभीत्या स वैश्यस्तु तां नारीं न तु भुक्तवान् ॥ २६ ॥
वैधव्यभीत्या सा देवी स्वमित्रं प्रति चागता । धर्मभीत्या च तत्स्वामी स्वपत्नीं न तु भुक्तवान् ॥ २७ ॥
चौरस्तु सत्यभीत्या वै त्यक्त्वा तां मुदमागतः ॥ २८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥
सूत उवाच । वैतालस्तु महाभाग राजानमिदमब्रवीत् । गौडदेशे महाराज वर्धनं नाम वै पुरम् ॥ १ ॥
गुणशेखर आख्यातो भूपालस्तत्र धर्मवान् । तन्मन्त्री निर्भयानन्दो जैनधर्मपरा यणः ॥ २ ॥
कदाचिद्भूपतिर्यातो मन्दिरे गिरिजापतेः । पूजयामास तं देवं सर्वव्यापिनमीश्वरम् ॥ ३ ॥
वृश्चिकस्तत्र संप्राप्य ददंश नृपतिं रुषा । तत्कष्टेन स भूपालो मूर्छितः पतितो भुवि ॥ ४ ॥
तदा तु निर्भयानन्दो विषमुत्तार्य तस्य वै । भूपतिं वर्णयामास जैनधर्म परायणः ॥ ५ ॥
शृणु राजन्महाभाग शत्रून्षण्मानसाधमान् । कामः क्रोधस्तथा लोभो रतिर्हिंसा च तृष्णिका । रजोगुणाच्च ते जातास्तेषां भेदाः पृथक्पृथक् ॥ ६ ॥
मोहो दंभो मदश्चैव ममताशा च गर्हणा । तमोगुणाच्च ते जातास्तैरिदं पूरितं जगत् ॥ ७ ॥
कामी विष्णुस्तथा रुद्रः क्रोधी लोभी विधिस्तथा । दंभी शक्रो यमो मोही मदी यक्षपतिः स्वयम् ॥ ८ ॥
माया वश्याश्च ते सर्वे तर्हि तत्पूजनेन किम् । षट्शत्रुभिर्जितो यो वै स जिनो मुनिभिः स्मृतः ॥ ९ ॥
न जितः स जिनो ज्ञेयोऽद्वैतवादी निरंजनः । तस्य ध्यानेन भावेन मोक्षवंतो नराः सदा ॥ १० ॥
तत्प्रसादाय यो धर्मः शृणु मे वसुधाधिप । गोपूजनेन ते देवास्तुष्टिं यान्ति सदैव हि ॥ ११ ॥
अतो गोपूजनं शुद्धं हिंसा सर्वत्र वर्जिता । मदपानेन सर्वात्मा जिनः क्लेशं समाप्नुयात् ॥ १२ ॥
तस्मान्मांसं च पानं च वर्जितं सर्वदैव हि । न्यायेनोपार्जितं वित्तं भोजयेच्च बुभुक्षितान् ॥ १३ ॥
रविरात्मा जिनस्यैव तत्प्रकाशे हि भोजयेत् । इत्येवं वर्णयित्वैनं मंत्री गेहमुपाययौ ॥ १४ ॥
तथैव मत्वा स नृपो जिनधर्मं गृहीतवान् । कियता चैव कालेन वेदमार्गो हि लंघितः ॥ १५ ॥
तदा तु दुःखिता राज्ञी शिवस्य शरणं ययौ ॥ १६ ॥
वरदानेन रुद्रस्य पुत्रो जातो महोत्तमः । धर्मराज इति ख्यातो वेदव्रतपरायणः ॥ १७ ॥
गुणशेखर एवासौ पंचत्वे निरयं ययौ । धर्मराजस्तदा राज्यं कृतवान्धर्मतः स्वयम् ॥ १८ ॥
तस्य धर्मप्रभावेण तत्पिता स्वर्गमाप्तवान् । त्रयः पत्न्योभवंस्तस्यगुणरूपा महोत्तमा ॥ १९ ॥
वसंतसमये राजा ताभिः सह वनांतरे । संयातो रमयामास पुष्पभ्रमरनादिते ॥ २० ॥
श्रमितः स तु भूपालो राज्ञीभिः सह मोदितः । सरोवरे स्नापितवान्मदाघूर्णितलोचनः ॥ २१ ॥
गृहीत्वा कुसुमं पाद्मं करे राज्ञ्यै समार्पयत् । पदि हीनत्वमायाता पतता कुसुमेन वै ॥ २२ ॥
दुःखितः स तु भूपालो राज्ञीं तामचिकित्सयत् । रात्रौ प्राप्ते द्वितीया तु चन्द्रशीलेन मोहिता ॥ २३ ॥
अपतद्व्याकुलीभूत्वा शुद्धं पादमभूत्ततः । पतितायाश्च शब्देन तृतीया ज्वरिताऽभवत् ॥ २४ ॥
तस्या मूर्च्छा तदा क्षीणा द्वितीयाया अजायत । नृपस्पर्शेन सा सुभ्रूर्ज्वरतापं विहाय च ॥ २५ ॥
प्रभाते सुंदरे जाते स ताभिर्गृहमाययौ । इत्युक्त्वा स तु वैतालो भूपतिं प्राह नम्रधीः । आसां मध्ये महाराज का श्रेष्ठा सुकुमारिका ॥ २६ ॥
राजोवाच । तृतीया सुकुमारी च तासां मध्ये महोत्तमा । वायुप्रकृतितश्चासौ पद्मपुष्पेण खंजिता ॥ २७ ॥
शीतांशुना द्वितीया तु मूर्च्छिता कफभावतः । शब्दमात्रेण संतापो यस्यां जातो हि सोत्तमा ॥ २८ ॥
विहस्याह पुनर्देवो भवभक्तं महीपतिम् । जैनधर्मः प्रधानो हि वेदधर्मोथ वा वद ॥ २९ ॥
स होवाच प्रधानोऽसौ वेदधर्मः सनातनः । अष्टौ श्रेण्यो हि तस्यैव ब्रह्मणोव्यक्तरूपिणः ॥ ३० ॥
शूद्रो वैश्यस्तथा क्षत्री ब्राह्मणो ब्रह्मचर्यकृत् । गेही वन्यो यतिश्चैव क्रमाच्छ्रेष्ठाः प्रकीर्तिताः ॥ ३१ ॥
यः कृत्वा दारसंसर्गं यतिवद्वर्तते गृही । स पापी नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ३२ ॥
गृहेषु यतिवद्धर्मो जैनशास्त्रे प्रकीर्तितः । पाखण्डः स स्मृतः प्राज्ञैर्वर्जनीयो हि सर्वदा ॥ ३३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगी येतिहाससमुच्चये दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥
सूत उवाच । भोः शौनक महाभाग स वैतालो हि देवता॥ । राजानमब्रवीद्गाथां धर्मप्रश्नमयीं शुभाम् ॥ १ ॥
राजन्पुण्यपुरे रम्ये नानाजननिषेविते । धर्मवल्लभभूपालस्तत्र राज्यं पुराकरोत् ॥ २ ॥
सत्यप्रकाशस्तन्मंत्री लक्ष्मीश्चामात्यकामिनी । कदाचित्स तु भूपालो मंत्रिणं प्राह धर्मवित् ॥ ३ ॥
आनंदः कतिधा लोके तन्ममाचक्ष्व सत्तम । स होवाच महाराज सुखं चैव चतुर्विधम् ॥ ४ ॥
ब्रह्मचर्याश्रमे यो वै ब्रह्मानंदो महोत्तमः । गार्हस्थ्ये विषयानंदो मध्यमः कथितो बुधैः ॥ ५ ॥
वानप्रस्थे महाराज स धर्मानंदकोऽधमः । कर्मकांडेन चानंदः सत्यधर्मः स वै स्मृतः ॥ ६ ॥
संन्यस्ते तु शिवानंदस्स हि सर्वोत्तमोत्तमः । विषयानंदको राजन्स्त्रीप्रधानः प्रकीर्तितः ॥ ७ ॥
स्त्रियं विना सुखं नास्ति गृहस्थाश्रमके नृप । इति श्रुत्वा स भूपालो देशांतरमुपाययौ ॥ ८ ॥
पत्नीमन्वेषयामास स्वयोग्यां धर्मतत्पराम् । प्राप्तवान्न तु वामांगीं मनोवृत्त्यनुसारिणीम् ॥ ९ ॥
स भूपो मंत्रिणं प्राह नारीमन्वेषयाद्य भोः । नो चेत्प्राणानहं त्यक्ष्ये सत्यं वाक्यं ब्रवीम्यहम् ॥ १० ॥
इति श्रुत्वा ययौ मंत्री देशाद्देशांतरं प्रति । सिंधुदेशे च संप्राप्य समुद्रं प्रति सोऽगमत् । तुष्टाव मनसा सिंधुं सर्वतीर्थपतिं शुभम् ॥ ११ ॥
बुद्धिप्रकाश उवाच । सिंधुदेव नमस्तुभ्यं सर्वरत्नालय प्रभो ॥ १२ ॥
अहं ते शरणं प्राप्तः शरणागतवत्सल । त्वां नमामि जलाधीशं गंगादिसरितां पतिम् ॥ १३ ॥
स्त्रीरत्नं देहि राज्ञोऽर्थे नो चेत्प्राणांस्त्यजाम्यहम् । इति श्रुत्वा प्रसन्नात्मा सागरः सरितां पतिः ॥ १४ ॥
जले वृक्षं सुवर्णांगं पत्रविद्रुमकं महत् । मुक्ता फलान्वितं दिव्यं मंत्रिणे समदर्शयत् ॥ १५ ॥
तस्योपरि स्थिता बाला सुकुमारी मनोरमा । तत्रैव सा लये जाता वृक्षेण सह भूपते ॥ १६ ॥
इति दृष्ट्वा महाश्चर्यं नृपांतिकमुपाययौ । वर्णयित्वा तु तत्सर्वं राज्ञा सार्धं समाप्तवान् ॥ १७ ॥
तथाविधं नृपो दृष्ट्वा सागरांतमुपाययौ । बालया सह पातालं प्राप्तवान्भूपतिः स्वयम् ॥ १८ ॥
तां नारीं प्राह नम्रात्मा त्वदर्थेऽहं समागतः । गांधर्वेण विवाहेन मां प्रापय वरानने ॥ १९ ॥
विहस्य साऽह तं भूपं कृष्णपक्षे चतुर्दशी । तद्दिनेऽहं समागत्य त्वां भजामि नृपोत्तम ॥ २० ॥
इति श्रुत्वा स नृपतिस्तद्दिने स्मरविह्वलः । खड्गहस्तो ययौ तत्र यत्र देवीगृहोत्तमम् ॥ २१ ॥
एतस्मिन्नंतरे तत्र राक्षसो बकवाहनः । तां बालां स च पस्पर्श नृपः क्रोधातुरोऽभवत् ॥ २२ ॥
कामांधो राक्षसं हत्वा स्वपत्नीं प्राह निर्भयाम् । कोऽयं तेऽत्र समायातः कारणं वद भामिनि ॥ २३ ॥
साह भोः शृणु भूपाल विद्याधरसुता ह्यहम् । पितृप्रिया मदवती कामार्ता वनमागता ॥ २४ ॥
नागता भोजने काले पितृमात्रोश्च मंदिरे । ज्ञात्वा ध्यानेन मत्पित्रा शापिता तच्छृणुष्व भोः ॥ २५ ॥
अद्य कृष्णचतुर्दश्यां त्वां भजिष्यति राक्षसः । कृष्णपक्षचतुर्दश्यां भुंक्ष्व त्वमपराधकम् ॥ २६ ॥
तदाहं रोदनं कृत्वा ब्रवीमि पितरं प्रति । कदा मुक्तिर्भवेद्देव तत्त्वं कथय सुव्रत ॥ २७ ॥
स होवाच कुमारि त्वं वीरभुक्ता भविष्यसि । तदा शापस्य मुक्तिः स्यात्साहं तव विमोचिता ॥ २८ ॥
त्वदाज्ञयाहं यास्यामि भो राजन्पितृमंदिरे । इति श्रुत्वा नृपः प्राह मम गेहं समाव्रज ॥ २९ ॥
त्वया सार्द्धं गमिष्यामि गृहं विद्याधरस्य तत् । तथेत्युक्त्वा तु सा देवी नृपगेहं समाययौ ॥ ३० ॥
तदा तु नगरे तस्मिन्नृणां जातो महोत्सवः । मंत्री दृष्ट्वा तु तं भूपं दिव्यपत्नीसमन्वितम् । पञ्चत्वमगमत्तूर्णं कुतो हेतोर्हि तद्वद ॥ ३१ ॥
राजोवाच । मन्त्री बुद्धिप्रकाशस्तु दृष्ट्वा देवीं समागताम् ॥ ३२ ॥
नृपं स हृदि संध्यात्वा राज्यभंगभयातुरः । त्यक्त्वा प्राणान्ययौ स्वर्गं शृणु यत्कारणं शुभम् ॥ ३३ ॥
विषयी यो हि भूपालस्तस्य राज्यविनाशनम् । स्त्रीमदं प्राप्य राज्यस्य सदा हानिमवाप्नुयात् ॥ ३४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥
सूत उवाच । विहस्य स तु वैतालो राजानमिदमब्रवीत् । राजंश्चूडापुरे रम्ये भूपश्चूडामणिः स्मृतः ॥ १ ॥
देवस्वामी गुरुस्तस्य वेदवेदांगपारगः । तस्य पत्नी विशालाक्षी पतिधर्मपरायणा ॥ २ ॥
शिवमाराधयामास पुत्रार्थे वरवर्णिनी । रुद्रस्य वरदानेन कामदेवसमः सुतः ॥ ३ ॥
हरिस्वामीति विख्यातो जातो देवांशवान्बली । सर्वसंपत्समायुक्तो देवतुल्यसुखी क्षितौ ॥ ४ ॥
रूपलावण्यिका नाम्ना तत्पत्नी हि सुरांगना । जाता देवलशापेन तस्य नन्दनतो नृप ॥ ५ ॥
एकदा पतिना सार्द्धं वसन्ते कुसुमाकरे । हर्म्ये सुष्वाप संप्रीत्या शय्यामध्यास्य सुंदरी ॥ ६ ॥
सुकलो नाम गंधर्वस्तस्या रूपेण मोहितः । तां जहार विमाने स्वे संस्थाप्य स्वपुरं ययौ ॥ ७ ॥
प्रबुद्धः स तु तां नारीं मृगयामास विह्वलः । अलब्ध्वा व्याकुलो भूत्वा देशं त्यक्त्वा वनं गतः ॥ ८ ॥
संन्यस्य विषयान्सर्वान्हरिध्यानपरायणः । कदाचित्प्राप स स्नेही विप्रगेहमुपागतः ॥ ९ ॥
प्रपच्य पायसमपि वटवृक्षमुपाश्रितः । वृक्षोपरि निधायाशु नदीस्नानमथाकरोत् । भोजनं च ततो राजन्सर्पेण गरलीकृतम् ॥ १० ॥
ततो यतिः समायातो भुक्त्वा मदमुपाययौ । विषेण पीडिततनुर्दृष्ट्वा ब्राह्मणमब्रवीत् ॥ ११ ॥
त्वया प्रदत्तं मूर्खेण पायसं विषमिश्रितम् । मरणं यामि भो दुष्ट ब्रह्महत्यामवाप्स्यसि ॥ १२ ॥
इत्युक्त्वा मरणं प्राप्य शिवलोकमुपाययौ । रूपतेजोयुतां देवीं गृहीत्वा सुखमाप्तवान् ॥ १३ ॥
इत्युक्त्वा स तु वेतालो राजानमिदब्रवीत् । कस्मै प्राप्ता ब्रह्महत्या तेषां मध्ये वदस्व मे ॥ १४ ॥
राजोवाच । स्वाभाविकविषो नागो ह्यज्ञानेन विषं कृतम् । अतो दोषी हि भुजगो ब्रह्महत्यां न चाप्तवान् ॥ १५ ॥
बुभुक्षिते ददौ भिक्षां स द्विजो दैवमोहितः । ब्रह्महत्यामतो नायात्कुलधर्मपरायणम् ॥ १६ ॥
आत्मना च कृतं पापं भोक्तव्यं सर्वदा जनैः । आत्मत्यागो ब्रह्महत्या चातिथेश्चावमाननम् ॥ १७ ॥
ब्रह्महत्या तदा ज्ञेया विषदत्तेन सा तथा । आत्मत्यागः स्मृतो दैवात्तस्मात्सोपि न पापवान् ॥ १८ ॥
यैर्नरैः कथिता वार्ता ब्रह्महत्या त्वया कृता । तेषां ब्राह्मणहत्या सा न्यायभ्रष्टवतां नृणाम् ॥ १९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युग खण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥
सूत उवाच । कृतकृत्यः प्रसन्नात्मा वैतालो नृपमब्रवीत् । नगरे चन्द्रहृदये रणधीरो नृपोऽभवत् ॥ १ ॥
तत्र वैश्योऽवसद्धर्मी नाम्ना धर्मध्वजो धनी । तस्य पुत्री समायाता सुन्दरी सुखभाविनी ॥ २ ॥
एकदा नगरे तस्मिन्यातुभक्तो नरोऽभवत् । द्यूतविद्यापरो नित्यं मद्यमांसपरायणः ॥ ३ ॥
वाशरो नाम तत्रासीद्राक्षसः पुरुषादनः । तस्मै मद्यं च मांसं च प्रत्यहं स च दत्तवान् ॥ ४ ॥
प्रसन्नो राक्षसो भूत्वा यातुभक्तं तमब्रवीत् । वरं वरय यो योग्यो मत्तः सर्वमवाप्स्यसि ॥ ५ ॥
स होवाच वरो मह्यं देयस्ते पुरुषादक । गुप्तगर्तं च भूमध्ये कुरु चौरनिरूपणम् ॥ ६ ॥
इति श्रुत्वाकरोद्गर्तं नर बुद्धिविमोहनम् । स्वयं तत्र स्थितो देवः स्वभक्तेन समन्वितः ॥ ७ ॥
तेन रात्रौ तु चौर्येण नृपदासी वरांगना । हृता संस्थापिता गर्ते बहुद्रव्यं तथा हृतम् ॥ ८ ॥
सप्तपत्न्योऽभवंस्तस्य चतुर्वर्णस्य योषितः । तासां मध्ये भूपदासी तस्य चौरस्य वल्लभा ॥ ९ ॥
नृपदुर्गसमं गेहं रचितं तेन रक्षसा । भूतले गुप्तरूपं च नरबुद्धिविमोहनम् ॥ १० ॥
चोरितं बहुधा द्रव्यं गर्ते संस्थापितं बलात् । तदा ते व्याकुला राजञ्जना राजानमब्रु वन् ॥ ११ ॥
त्यजाम नगरीं भूप चौरविघ्नकरीं तव । इति श्रुत्वाथ भूपेन रक्षिणः शस्त्रसंयुताः । स्थापिता नगरे तस्मिश्चौरहिंसापराय णाः ॥ १२ ॥
आज्ञाप्य स ययौ गेहं तैस्तु श्रुत्वा तथा कृतम् ॥ १३ ॥
राक्षस्या मायया सर्वे मोहिता रक्षिणस्तदा । चौरेण बहुधा द्रव्यं हृतं च धनिनां वलात् ॥ १४ ॥
पुनस्ते प्रययुर्भूपं रणधीरं समेरयन् । श्रुत्वा तु विस्मितो राजा स्वयं नगरमागतः ॥ १५ ॥
अर्धरात्रे तमोभूते स चौरो नृपमागतम् । ज्ञात्वाब्रवीच्च राजानं को भवानत्र चाप्तवान् ॥ १६ ॥
नृपोऽब्रवीदहं चौरश्चोदितार्थः समागतः । यास्यामि धनिनां गेहे भवान्मे वचनं कुरु ॥ १७ ॥
मया सार्द्धं च बहुधा द्रव्यं हर सुखी भव । तथा मत्वा तु बहुधा चौरेण धनमाहृतम् ॥ १८ ॥
गर्तमध्ये गतो रात्रौ स्थापयित्वा नृपं बहिः । एतस्मिन्नेव तत्पत्नी नृपदासी वरांगना ॥ १९ ॥
भूपतिं प्राह भो राजन्गच्छ शीघ्रं स्वकं गृहम् । चौरोऽसौ हि त्वदर्थे च मृत्युं कुर्वन्गृहं गतः ॥ २० ॥
इत्युक्त्वा सा तु भूपाय मार्गभेदमदर्शयत् । नृपोऽपि स्वगृहं प्राप्य प्रभाते विमले रवौ ॥ २१ ॥
आययौ सेनया सार्द्धं यत्र चौरः स्वयं स्थितः । चौरोऽपि भयमासाद्य वाशरं नाम राक्षसम् ॥ २२ ॥
संपूज्य वर्णयामास यथा जातं तथाविधि । विहस्याह च रक्षस्तं त्वया मे भोजनं कृतम् ॥ २३ ॥
अद्य भक्ष्याम्यहं सर्वान्मानुषान्दैवचोदितान् । इत्युक्त्वा स ययौ घोरो राक्षसो नृपतिं प्रति ॥ २४ ॥
चखाद बहुलां सेनां तेपि याता दिशो दश । आक्रांतः स च भूपालो रक्षसा विकलीकृतः ॥ २५ ॥
तदा चौरः स्वयं प्राप्य भूपतिं प्राह रोषतः । पलायनं न भूपस्य योग्यं धर्मजनस्य वै ॥ २६ ॥
इति श्रुत्वा नृपश्चैव तूर्णमागत्य तत्र ह । ध्यात्वा देवीं महाकालीं लब्ध्वा मंत्रं महोत्तमम् ॥ २७ ॥
रक्षसा सह तद्गर्तं भस्मसादभवत्क्षणात् । निगडैस्तं बबंधाशु चौरं नगरलुंठकम् ॥ २८ ॥
तथा सर्वधनैः सार्धं स्त्रीभिस्ताभिः समाययौ । राज्यस्थानं समासाद्य दुर्गतिस्तस्य चाभवत् ॥ २९ ॥
पटहाताडितेनैव शब्देन च गृहेगृहे । ज्ञापितं करणं सर्वं तच्चौरस्य वधस्य तैः ॥ ३० ॥
तद्दिने नगरे तस्मिन्भ्रामितो गर्दभोपरि । धर्मध्वजगृहद्वारे स चौरो हि समागतः ॥ ३१ ॥
तस्य रूपं समालोक्य मुमोह सुखभाविनी । पितरं प्राह दुःखार्ता चौरं मोचय सत्वरम् ॥ ३२ ॥
स गत्वा नृपतिं प्राह पंचलक्षधनं मम । गृहाण चौरमोक्षार्थे म्रियते न हि मे सुता ॥ ३३ ॥
विहस्याह नृपस्तं वै चौरोऽयं धनलुंठकः । कर्हिचिन्न मया त्याज्यो भुवि वै पुरुषाधमः ॥ ३४ ॥
इति श्रुत्वा निराशोऽभूत्स चौरो मरणं गतः । शल्यारोपणकाले तु प्राक्प्रहस्य ततोऽरुदत् ॥ ३५ ॥
एतस्मिन्नेव तत्पुत्री देवमायाविमोहिता । गृहीत्वा चौरदेहं तु वह्निकुण्डे तु सागमत् ॥ ३६ ॥
तदा प्रसन्ना सा दुर्गा तावुजीव्य प्रसादतः । तस्यै दत्तो वरो दिव्यो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥ ३७ ॥
इत्युक्त्वा स तु भूपालं पुनः प्राह विहस्य तम् । किं कारणेन चौरोसौ प्राक्प्रहस्य ततोऽरुदत् ॥ ३८ ॥
राजोवाच । मदर्थे सुन्दरी नारी स्वप्राणान्दातुमुद्यता । तस्यै किं च प्रदातव्यं मया तत्स्नेहरूपिणा ॥ ३९ ॥
अतो रोदितवान्पश्चाद्धसने कारणं शृणु । धन्योऽयं भगवान्कृष्णो यस्य लीलेयमीदृशी ॥ ४० ॥
अधर्मिणे च नाकस्य फलं दातुं समर्हति । धर्मिणे नरकस्यैव फलं तस्मै नमोनमः ॥ ४१ ॥
अतः स हसितः पूर्वं मोहितो हरिलीलया । इति श्रुत्वाह वैतालो हरेः शरणमुत्तमम् ॥ ४२ ॥
वाक्यं तेन कृतं शूल्यामतो जीवितवाच्छुचिः ॥ ४३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥
सूत उवाच । भृगुवर्य महाभाग वैतालो नृपमब्रवीत् । राजन्पुष्पावती रम्या नगरी तत्र भूपतिः । सुविचार इति ख्यातः प्रजापालनतत्परः ॥ १ ॥
चन्द्रप्रभा तस्य पत्नी रूपयौवन शालिनी । तस्यां जाता सुता देवी नाम्ना चन्द्रावली मता ॥ २ ॥
कदाचित्स्वालिभिः सार्द्धं विपिनं कुसुमाकरम् । आययौ तत्र वै विप्रं सुदेवं सा ददर्श ह ॥ ३ ॥
मोहिता चाभवद्देवी विप्रोपि पतितः क्षितौ । कामबाणव्यथां प्राप्य गतप्राण इवाभवत् ॥ ४ ॥
तस्यां गतायां सदने द्वौ विप्रौ तत्र चागतौ । मूलदेवः शशी नाम्ना तत्र विद्याविशारदौ ॥ ५ ॥
तथागतं द्विजं दृष्ट्वा रूपयौवनशालिनम् । पप्रच्छ कारणं सर्व येन मोहत्वमागतः ॥ ६ ॥
स श्रुत्वा रोदनं कृत्वा सर्वं तस्मै न्यवेदयत् । कृपालुर्मूलदेवस्तु तं स्वगेहमवाप्तवान् ॥ ७ ॥
गृहे जप्त्वा महामंत्रं चामुण्डाबीजसंयुतम् । कृतवान्गुटिके चोभे सुदेवाय समार्पयत् ॥ ८ ॥
एकया सुंदरी कन्या द्वादशाब्दमयी शुभा । द्वितीयया महावृद्धो मूलदेवस्तदाभवत् ॥ ९ ॥
द्वौ गतौ राजसदने नृपमाशीर्भिरर्च्य तम् । हेतुं निवेदयामास तच्छुणुष्व महामते ॥ १० ॥
नगरे तांत्रिके राजन्मद्गेहं सुन्दरोपमम् । विलापध्वजनाम्ना वै राज्ञा संलुठितं बलात् ॥ ११ ॥
पलायितौ सुतः पत्नी तावन्वेष्टुं समाययौ । इयं वधूर्महाराज मम तत्पुत्रभाविनी ॥ १२ ॥
यावदहं न गच्छामि स्वगेहे रक्ष धर्मतः । इति श्रुत्वा स नृपतिश्चाहूय स्वसुतां तदा । तस्यै समर्प्य तां पश्चात्स द्विजो गेहमाययौ ॥ १३ ॥
सुदेवस्तु निशीथे वै रमणीं प्राह निर्भयः । कुतस्ते मन उद्विग्नं सत्यं कथय मे सखि ॥ १४ ॥
साह मे हृदये नित्यं सुदेवो ब्राह्मणोत्तमः । उषितस्तद्वियोगेन व्याकुलाहं सदा सखे ॥ १५ ॥
सुदेवश्चाह भोः सुभूर्यदि ते ब्राह्मणोत्तमम् । समर्पयामि तत्त्वं मे किं ददासि वदस्व भोः । साह ते सर्वदा दासी भवामि द्विजभामिनि ॥ १६ ॥
इति श्रुत्वा सुदेवस्तु मुखान्निष्कृष्य यंत्रकम् । पूर्वदेहत्वमापन्नस्तया सार्द्धं समारमत् ॥ १७ ॥
चतुर्मास्यो भवद्गर्भस्तस्मिन्काले तु भो नृप ॥ १८ ॥
अमात्यतनयो विप्रस्त्रीरूपं प्रति मोहितः । तदा मरणसम्पन्नं ज्ञात्वा तं मदनालसम् ॥ १९ ॥
मन्त्री स्नेहाच्च बहुधा सञ्चित्य हृदि पंडितैः । तस्मै समर्पयामास तां नारीं मन्त्रसम्भवाम् ॥ २० ॥
साह भोमात्यतनय त्रिमासं तीर्थमण्डले । संस्नाहि तर्हि मे योग्यो भविष्यसि तथा कुरु ॥ २१ ॥
तथा मत्वा मंत्रिसुतो नम्रात्मा मदनालसः । तीर्थांतरं गतः सोऽपि सुदेवस्तस्य योषितम् ॥ २२ ॥
भूपकांतिं कामवशां चालिलिंग स कामुकः । सा तु गर्भं दधाराशु द्विमासस्य द्विजेन वै ॥ २३ ॥
सुदेवो मानुषो भूत्वा मूलदेवगृहं ययौ । सर्वं निवेदयामास यथाजातं नृपालये ॥ २४ ॥
मूलदेवः प्रसन्नात्मा शशिनं नाम मित्रकम् । विंशद्वर्षतरं कृत्वा स्वयं वृद्धस्य रूपवान् ॥ २५ ॥
राज्ञे निवेद्य तत्सर्वं वधूं मे देहि भूपते । तदा तु स नृपो भीत्या तं प्राह श्लक्ष्णया गिरा ॥ २६ ॥
मन्त्री राजकरो नाम तत्पुत्रो मदनालसः । दृष्ट्वा तव वधूं रम्यां मुमोह मरणोन्मुखः ॥ २७ ॥
स्वपुत्रस्य वियोगेन स मन्त्री च तथेदृशः । तथाहं ब्राह्मणान्वृद्धान्पृष्ट्वा तस्मै च तामदाम् ॥ २८ ॥
यथा प्रसन्नो हि भवान्कुरु त्वं च तथाविधम् । मूलदेवस्तु नृपतिं प्रोवाच विषमुद्वमन् ॥ २९ ॥
देहि भूप सुतां मह्यं तत्पुत्रस्य सुरताय वै । तथैव मत्वा स नृपः सुतां चन्द्रावलीं शुभाम् ॥ ३० ॥
दत्त्वा च वेदविधिना बहुधा द्रव्यसंयुताम् । स्वयं चकार राज्यं वै ब्रह्मदोषविवर्जितः ॥ ३१ ॥
शशी तु भूपतेः कन्यां गृहीत्वा स्वगृहं ययौ । सुदेवस्तु तदा दुःखी मूलदेवमुवाच ह ॥ ३२ ॥
मदीयेयं नृपसुता भोगपत्नी महोत्तमा । तच्छ्रुत्वा मूलदेवस्तु विस्मितः स तथाकरोत् ॥ ३३ ॥
इत्युक्त्वा नृपतिं प्राह वैतालो रुद्रकिंकरः । कस्मै प्राप्ता नृपसुता धर्मतस्तद्वदस्व मे ॥ ३४ ॥
राजोवाच । पितामात्राज्ञया पुत्री देवानां सन्मुखे स्थिता । यस्मै निवेदिता तस्मै सा योग्या धर्मतः सदा ॥ ३५ ॥
शास्त्रेषु कथितं देव स्त्रीरत्नं सर्वदैव हि । यथाक्षेत्रं भुवि ख्यातं बीजमन्त्रेन रोपितम् ॥ ३६ ॥
तत्क्षेत्रं कृषिकारस्य बीजदातुर्न चैव ह । तस्माद्वै राजतनया शशिनं वरयिष्यति ॥ ३७ ॥
सुदेवस्य वै तनयो योग्यत्वं हि गमिष्यति ॥ ३८ ॥
इति ते कथितं देव यथाशास्त्रेषु भाषितम् । किं कृतं मन्त्रिपुत्रेण तथैव कथयस्व मे ॥ ३९ ॥
इति श्रुत्वा स होवाच स पुत्रो मदनालसः । वृन्दावनं शुभं प्राप्य राधाकुण्डे समागतः ॥ ४० ॥
स स्नात्वा बहुला ष्टम्यां तत्पुण्येन नृपोत्तम । भस्मसादभवत्पापं येन मोहत्वमागतः ॥ ४१ ॥
स्मृत्वा स हृदि गोविंदं तुष्टाव श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४२ ॥
मदनालस उवाच । नमस्ते दयासिंधवे कृष्णदेव त्वयेदं ततं विश्वमम्भोधिरूपम् । त्वयैकेन लीलार्थतो देवदेव प्रियाराधया सार्द्धमेतद्धि गुप्तम् ॥ ४३ ॥
जगत्यन्तकाले त्वया कालमूर्त्या जगत्संहृतं वै नमस्तेनमस्ते । मदीया च बुद्धिर्हृषीकेश शुद्धा यथा स्यात्तथैवेश शीघ्रं कुरु त्वम् ॥ ४४ ॥
इति स्तोत्रप्रभावेन देवदेवेन मोचिता । कामपाशात्तस्य बुद्धिः स क्षत्री गृहमाययौ ॥ ४५ ॥
रमणीं स्वां समालिंग्य ननन्द मुदितो नृप । विप्रदोषविनाशाय हृदि संचिन्त्य बुद्धिमान् । सुदेवं स समाहूय स्वां स्वसारं ददौ मुदा ॥ ४६ ॥
सुदेवस्तस्य भगिनीं क्षत्रियस्य मदातुराम् । धर्मेणोद्वाह्य स्वगेहं प्राप्तवान्कामकिंकरः ॥ ४७ ॥
इति ते कथितं भूप चरित्रं तस्य धीमतः । मूलदेवस्य विप्रस्य तथान्यत्कथयाम्यहम् ॥ ४८ ॥
सूत उवाच । प्रशस्य भूपतिं शुद्धं वेतालो रुद्रकिंकरः । पुनराख्यानकं विप्र वर्णयामास सुन्दरम् ॥ १ ॥
कान्यकुज्जे महाराज ब्राह्मणो दानशीलकः । बभूव सत्यसंधश्च देवीपूजनतत्परः । प्रतिग्रहेण यद्द्रव्यं तेन दानमचीकरत् ॥ २ ॥
कदाचित्तु शरत्काले नवदुर्गाव्रतं ह्यभूत् । न प्राप्तं दानतो द्रव्यं तदा चिंतातुरोऽभवत् ॥ ३ ॥
किं कर्तव्यं मया चाद्य येन द्रव्ययुतो ह्यहम् । कन्या निमंत्रिताश्चाद्य कथं तां भोजयाम्यहम् ॥ ४ ॥
इति शोकसमायुक्तस्तदा देवीप्रसादतः । मुद्राः पञ्च तदा प्राप्तास्ताभिर्व्रतमचीकरत् ॥ ५ ॥
निराहारव्रतं तेन कृतं तु नवमाह्निकम् । तेन व्रतप्रभावेन मृतो देवत्वमागतः ॥ ६ ॥
जीमूतकेतुरिति च सोभूद्विद्याधराधिपः । हिमाचलगिरौ रम्ये पुरे विद्याधरे शुभे ॥ ७ ॥
उवास कतिचिद्वर्षान्दिव्य भोगप्रभोगवान् । तत्र कल्पद्रुमं नित्यं पूजयामास भक्तितः ॥ ८ ॥
तेन वृक्षप्रभावेन जातः पुत्रो महोत्तमः । सर्वाकलासु निपुणो नाम्ना जीमूतवाहनः ॥ ९ ॥
स वै पूर्वभवे राजन्मध्यदेशे महोत्तमे । क्षत्रियः शूरसेनाख्यो बभूव वसुधाधिपः ॥ १० ॥
एकदा मृगयाकेलिलोलुपः स महीपतिः । प्राप्तवानुत्पलारण्यं यत्र वाल्मीकिसंस्थितिः ॥ ११ ॥
चैत्रशुक्लनवम्यां तु न कृतं जीवघातनम् । उत्सवं रामदिवसे चकार विधिवन्नृपः ॥ १२ ॥
वाल्मीकेश्च कुटीमध्ये रात्रौ जागरणं कृतम् ॥ १३ ॥
श्रुता राममयी गाथा तस्य पुण्यप्रभावतः । विद्याधरत्वमापन्नो मुमुदे तत्र शक्रवत् ॥ १४ ॥
कल्पवृक्षस्य वै पूजा कृता तेन महात्मना । वर्षांतरे द्रुमः प्राह वरं वरय सत्तम ॥ १५ ॥
स तमाह महावृक्ष मदीयं नगरं शुभम् । धनधान्यस मायुक्तं यथैव स्यात्तथा कुरु ॥ १६ ॥
इत्युक्ते सति वृक्षेण नगरं भूपतेः समम् । कृतं तदा न कोऽप्यासीद्यो मन्येत्पार्थिवाश्रयम् ॥ १७ ॥
सर्वे ते राजतुल्याश्च कल्पवृक्षप्रसादतः । तदा तौ तु पितापुत्रौ तपसोऽर्थे वनं गतौ ॥ १८ ॥
मलयाद्रौ महारम्ये तेपतुर्बहुलं तपः । एकस्मिन्दिवसे राजन्मलयध्वजभूपतेः ॥ १९ ॥
कमलाक्षीति विख्याता कन्या च शिवमंदिरे । स्वसख्या सहिता प्राप्ता शिवपूजनतत्परा ॥ २० ॥
जीमूतवाहनश्चैव पूजार्थे मंदिरं ययौ । बालां ददर्श दिव्यांगीं सर्वभूषासमन्विताम् ॥ २१ ॥
तस्या दर्शनमात्रेण कामबाणेन पीडितः । मनसा कामदेवं तं तुष्टाव श्लक्ष्णया गिरा ॥ २२ ॥
जीमूतवाहन उवाच । मदनाय नमस्तुभ्यं कृष्णपुत्राय ते नमः । शंबरप्राणहंत्रे च चतुर्व्यूहाय ते नमः ॥ २३ ॥
पंचबाणाय कामाय प्रद्युम्नाय नमोनमः । मद्योग्यां कुरु सुश्रोणीं कामिनीं कमलाननाम् ॥ २४ ॥
तदा प्रसन्नो भगवान्मकरध्वजदेवता । मोहयित्वा च पितरं तद्विवाहमकारयत् ॥ २५ ॥
विश्वावसुरिति ख्यातस्तस्य भूपस्य वै सुतः । भगिनीपतिना सार्द्धं स ययौ गंधमादनम् ॥ २६ ॥
नरं नारायणं नत्वा गरुडोत्तुंगमाययौ । तदा नागस्य वै माता शंखचूडस्य भो नृप ॥ २७ ॥
रुरोद बहुधा तत्र यत्र जीमूतवाहनः । दुःखितः स जगामाशु दयालुर्दीनवत्सलः ॥ २८ ॥
वृद्धामाश्वास्य पप्रच्छ केनेदं दुःखमागतम् । साह मे तनयो देव गरुडास्ये गमिष्यति ॥ २९ ॥
तद्वियोगेन दुःखार्ता विलपामि महाकुला । इति ज्ञात्वा स नृपतिर्गरुडोत्तुंगमाययौ ॥ ३० ॥
गरुडोऽपि गृहीत्वा तं नभोमार्गमुपागमत् । तस्यांगदोऽसृजा लिप्तो न्यधात्तत्तत्र भामिनी ॥ ३१ ॥
कमलाक्षी तु वियति स्थितं गरुडभक्षितम् । विलोक्य चारुदद्गाढं पतिदुःखेन दुःखिता ॥ ३२ ॥
तदा तु गरुडस्त्रस्तस्तत्रागत्य त्वरान्वितः । जीमूतवाहनं प्राह कस्मात्त्वं मम भक्षितः ॥ ३३ ॥
स होवाच प्रभो मेद्य वचः शृणु महामते । शंखचूडस्य जननी महादुःखेन दुःखिता ॥ ३४ ॥
तस्याः पुत्रस्य रक्षार्थं संप्राप्तोऽहं तवांतिकम् । इत्युक्ते सति भूपाल शंखचूडश्च पन्नगः ॥ ३५ ॥
तद्व्यालस्यैव दुःखेन दुःखितः शत्रुमाप्तवान् । मां प्रभक्ष कृपासिंधो त्वदाहारार्थमागतम् ॥ ३६ ॥
संत्यज्य मानुषं दिव्यं कुर्वाहारं महामते । तदा प्रसन्नो गरुडो ददौ तस्मै वरत्रयम् ॥ ३७ ॥
जीमूतवाहनायैव विद्याधरसुताय च । शंखचूडकुलं नाहं भक्षयिष्ये कदा चन ॥ ३८ ॥
त्वं तु विद्याधरपुरे प्राप्य राज्यं महोत्तमम् । सुभोजयित्वा लक्षाब्दं ततो वैकुण्ठमेष्यसि ॥ ३९ ॥
इत्युक्त्वान्तर्दधौ देवः स पित्रा राज्यमाप्तवान् । स्वपत्न्या सह राज्यांगं भुक्त्वा वैकुंठमाययौ ॥ ४० ॥
इत्युक्त्वा स तु वैतालो नृपतिं प्राह नम्रधीः । तेषां मध्ये महाराज कस्य प्राप्तं महाफलम् ॥ ४१ ॥
राजोवाच । शंखचूडस्य संप्राप्तं जीवदानमहाफलम् । नृपस्यैवोपकारं च स्वभावो विधिना कृतः ॥ ४२ ॥
पतिव्रताप्रभावेन जीवदानेन भूपतेः । सन्तुष्टो गरुडो जातस्तस्य किं तर्हि तत्फलम् ॥ ४३ ॥
निर्भयः शंखचूडस्तु स्वशत्रुं प्रति चागमत् । शरीरमर्पयित्वा तं ततः प्राप्तं महाफलम् ॥ ४४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेति हाससमुच्चये पंचदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥
सूत उवाच । पुनः प्राह स वैतालो भूपतिं ज्ञानकोविदम् । चंद्रशेखरभूपस्य नगरी दक्षिणे स्थिता ॥ १ ॥
रत्नदत्तोवसद्वैश्यो धर्मज्ञो धनधान्यवान् । कामावरूथिनी तस्य सुता जाता महोत्तमा ॥ २ ॥
तद्रूपमुत्तमं दृष्ट्वा स वैश्यो भूपतिं प्रति । उवाच भो महाराज सुता मम सुरेप्सिता ॥ ३ ॥
तां गृहाण कृपासिंधो त्वद्योग्या विधिनिर्मिता । इति श्रुत्वा तु वचनं भूपतिश्चंद्रशेखरः ॥ ४ ॥
मंत्रिणं विदुरं प्राह त्वं च गच्छ महामते । यथायोग्यं हि तद्रूपं मां निवेदय सत्वरम् ॥ ५ ॥
इत्युक्त्वा स ययौ गेहं भूपतिश्चंद्रशेखरः । श्यामला नाम तत्पत्नी ज्ञात्वा राजानमागतम् ॥ ६ ॥
धूपदीपादिभिः पुष्पैर्यथायोग्यैः समार्चयत् । एतस्मिन्नेव काले तु गौश्च शार्दूलपीडिता ॥ ७ ॥
हंभाशब्देन महता विललाप भयातुरा । तच्छ्रुत्वा स तु भूपालः खड्गहस्तः समभ्यगात् ॥ ८ ॥
शीघ्रं हत्वा तु शार्दूलं मुमोद नृपतिस्तदा । मुकुलो दानवो नाम तद्देहाद्रूपमाप्तवान् ॥ ९ ॥
भूपतिं प्राह नम्रात्मा धर्मज्ञं चंद्रशेखरम् । त्वया विमोचितो नाथ यास्यामि वरुणालयम् ॥ १० ॥
प्रह्रादस्यैव शापेन व्याघ्रदेहत्वमागतः । परिक्रम्य ययौ दैत्यः प्रह्लादं प्रति सत्वरः ॥ ११ ॥
नृपतिर्गृहमागत्य सुष्वाप परया मुदा । प्रभाते बोधितो राजा सभायां स्वयमागमत् ॥ १२ ॥
नृपोक्तः स ययौ तत्र यत्र कामावरूथिनी । दिव्यमूर्तिमयीं दृष्ट्वाचिंतयत्स स्वमानसे ॥ १३ ॥
अस्या मूर्तिप्रभावेन राजासौ मोहमाप्स्यति । इति ज्ञात्वा नृपं प्राह सैव त्वद्योग्यका न हि ॥ १४ ॥
तथा मत्वा स नृपतिर्न विवाहमथाकरोत् । रत्नदत्तस्य भूपस्य सेनायाः पतये ददौ ॥ १५ ॥
बलभद्रस्य सा पत्नी बभूव वरवर्णिनी । एकदा नृपतिस्तां वै दृष्ट्वा कामावथरूथिनीम् ॥ १६ ॥
मोहितः कामबाणेन मूर्च्छितः पतितो भुवि । तदा सेनापतिस्तूर्णं नृपमुत्थाप्य सत्वरम् ॥ १७ ॥
शिबिकां चैव संस्थाप्य सभायां च समैरयत् । तदा प्रबुद्धो नृपतिः प्राह सेनापतिं मुदा ॥ १८ ॥
कस्येयं सुन्दरी भार्या कुतो जाता महोत्तमा । बलभद्रस्तु तच्छ्रुत्वा नृपतिं प्राह नम्रधीः ॥ १९ ॥
ममेयं सुन्दरी नारी रत्नदत्तस्य सा सुता । राज्यभंगभयान्मन्त्री न रूपं त्वयि वर्णिवान् ॥ २० ॥
मम दासस्य या पत्नी त्वद्योग्या भूपते सदा । तवेच्छां पूरयिष्यामि तां गृहाण कृपानिधे ॥ २१ ॥
इत्युक्तः क्रोधताम्राक्षो भूपतिस्तमुवाच ह । तवेयं धर्मतो भार्या प्राप्ता सुन्दररूपिणी ॥ २२ ॥
गृह्णामि यदि तां देवीं नरके यमकिंकराः । पातयित्वा महादुःखं भजयिष्यन्ति तर्हि भोः ॥ २३ ॥
इत्युक्त्वा भूपतिस्तूर्णं विरहाग्निप्रपीडितः । मरणं प्राप्तवान्राजा गतो धर्मपुरांतिके ॥ २४ ॥
इत्युक्त्वा स तु वैतालो नृपं प्राह शृणुष्व भोः । मृते राजनि तत्पत्नी सती भूत्वा प्रदृश्यते ॥ २५ ॥
सेनापतिस्तु तत्रैव भस्मसादभवत्क्षणात् । कामावरूथिनी देवी भस्म कृत्वा कलेवरम् ॥ २६ ॥
स्वर्गं गतास्तु ते सर्वे कस्य पुण्याधिकं मतम् । स होवाच च वैतालं राजा धर्माधिको मतः ॥ २७ ॥
मरणं किंकरस्यैव योग्यं भूपतिहेतवे । पतिव्रताया मरणं पतिसंगेन योग्यकम् ॥ २८ ॥
दत्ता यत्किंकरेणैव सुंदरी नृपहेतवे । धर्मभीत्या न नृपतिस्तामगृह्णात्स कामुकः ॥ २९ ॥
जित्वा कामं तथा पाल्यं धर्मं तस्मान्नृपेऽधिकम् ॥ ३० ॥
सूत उवाच । पुनः प्रोवाच वेतालस्तदा ब्राह्मणरूपवान् । शृणु भूप महाभाग कथां तव मनोरमाम् ॥ १ ॥
उज्जयिन्यां महाभाग महासेनो नृपोऽभवेत् । तस्य राज्येऽवसद्विप्रो देवशर्मेति विश्रुतः ॥ २ ॥
गुणाकरस्तस्य सुतो मद्यमांसपरायणः । द्यूतेन संक्षयं वित्तं तस्य पापस्य चाभवत् ॥ ३ ॥
बांधवैः स परित्यक्तो बभ्राम वसुधातले । कदाचिद्दैवयोगेन सिद्धाश्रममुपागमत् ॥ ४ ॥
कपर्दी नाम तं योगी कपालान्नैरपूजयत् । ज्ञात्वा पैशाचमन्नं स बुभुक्षुर्न गृहीतवान् ॥ ५ ॥
तदातिथ्यं तदर्थं स यक्षिणीं समुपाह्वयत् । तया रात्रौ महानन्दं प्राप्तवान्स द्विजः शयी ॥ ६ ॥
प्रातः काले तु संप्राप्ते कैलासं यक्षिणी गता । स द्विजस्तद्वियोगेन योग्यंतिकमुपाययौ ॥ ७ ॥
कपर्दी प्रददौ तस्मै विद्यां यक्षिणिकर्षिणीम् । चत्वारिंशद्दिनान्येव निशीथे जलमध्यगः ॥ ८ ॥
स जजाप शुभं मन्त्रं न प्राप्ता कामचारिणी । तदा योग्याज्ञया विप्रः स्वयं तु ममतां त्यजन् ॥ ९ ॥
प्राप्तवान्पितरौ नत्वा स्वगेहे निवसन्निशि ॥ १० ॥
प्रतिबोधिवनं प्राप्तस्तच्छिष्यत्वमुपाययौ । पञ्चाग्निमध्ये स स्थित्वा तन्मंत्रमजपच्छुचिः ॥ ११ ॥
न प्राप्ता योगिनी देवी तदा चिन्तातुरो ऽभवत् । इत्युक्त्वा स वैतालो नृपतिं ज्ञानकोविदम् ॥ १२ ॥
पुनराह कथं देवी न प्राप्ता यक्षिणी प्रिया । श्रुत्वाह नृपतिर्विप्र वैतालं रुद्र किंकरम् ॥ १३ ॥
त्रिविधं कर्म भो विप्र सिद्ध्यर्थे साधकाय वै । मनोवाग्विहितं कर्म परलोके सुखप्रदम् ॥ १४ ॥
सुन्दरांगकृतं ज्ञेयं पुनर्वाक्कायसंभवम् । किञ्चित्सिद्धिप्रदं ज्ञेयमिह जन्मनि वीक्षितम् ॥ १५ ॥
परत्र च भुवर्लोके पिण्डदेहकृतं स्मृतम् । मनःकायेन संभूतं पर जन्मनि राज्यदम् ॥ १६ ॥
मनोवाक्कायसंभूतमिह जन्मनि सिद्धिदम् । परत्र परमां सिद्धिं तत्कर्म प्रददाति हि ॥ १७ ॥
तस्मात्कर्तव्यमेवेह त्रिविधं कर्म साधकैः । अन्यवित्त्तेन स द्विजः कृतवान्कर्म मन्त्रजम् । अतोऽन्यजन्मनि प्राप्तो यक्षत्वं तत्परो द्विजः ॥ १८ ॥
सूत उवाच । इत्युक्त्वा स तु वैतालः प्रसन्नवदनोऽभवत् ॥ १९ ॥
साधु साध्विति तं प्रोच्य सद्वाक्यैः समपूजयत् । इतिहासं पुनः प्राह परीक्षार्थे नृपाय सः ॥ २० ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये सप्तदशो ऽध्यायः ॥ १७ ॥
सूत उवाच । भोः शौनक महाप्राज्ञ वैतालस्तं हि सोऽब्रवीत् । सुदक्षो नाम नृपतिर्वसन्कंबलके पुरे ॥ १ ॥
न्यायवान्धर्मवाञ्छूरो दाता शिवपरायणः । तस्य राज्येऽवसद्वैश्यो धनाध्यक्ष इति श्रुतः ॥ २ ॥
तनया सुन्दरी तस्य नाम्ना धनवती शुभा । गौरीदत्ताय वैश्याय पित्रा दत्ता वरांगना ॥ ३ ॥
कियता चैव कालेन मोहिनी तत्सुताभवत् । द्वादशाब्दवयस्तस्याः पिता तु निधनं गतः ॥ ४ ॥
तदा धनवती रंडा निधना पितुरंतिके । कन्यया सह संप्राप्ता निशि मार्गे तमोमये ॥ ५ ॥
न्यायशर्मा द्विजः कश्चिद्ब्रह्मस्वस्यापहारकः । नामसत्यत्वभावेन शूल्यां न निधनं गतः ॥ ६ ॥