snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
एतस्मिन्नन्तरे धूर्तो महीपतिरुवाच तम् । अयोग्योऽयं विवाहोऽत्र पावकीये कुलोत्तमे ॥ ३४ ॥
शूद्रीयोऽत्र वरो राजन्वर्णसंकरकारकः । तस्मात्त्वं सैन्यसहितो जेतुं तान्गंतुमर्हसि ॥ ३५ ॥
कारागारे लोहमये बंधनं कुरु भूपतेः । मत्कीर्तिः स्वर्गगा नित्यं जगत्यंते भविष्यति ॥ ३६ ॥
जितस्तैर्जम्बुको राजा नेत्रसिंहस्तु यो नृपः । तथा गजपतिर्भूपः पृथ्वीराजो महाबलः ॥ ३७ ॥
आर्यसिंहस्तथान्ये च जितास्ते बलवत्तराः । इति श्रुत्वा वचो रम्यं लहरो नृपसत्तमः ॥ ३८ ॥
सेनां संस्थापयामास चतुरंगबलान्विताम् । चतुर्लक्षमितां श्रेष्ठां पालितां षोडशात्मजैः ॥ ३९ ॥
माघशुक्लदशम्यां च बलखानिं महाबलः । संप्राप्तः स्वकुलैस्सार्द्धं चतुर्लक्षबलान्वितम् ॥ ४० ॥
देशे पांचालके रम्ये लहरीनगरे स्थितः । द्वादशाब्दे च कृष्णांशे तत्र वासमकारयत् ॥ ४१ ॥
नृपतेराज्ञया शूरा युद्धाय समुपाययुः । बलखानिस्तु धर्मात्मा दृष्ट्वा शूरांस्तथागतान् । वीरानाज्ञापयामास स्वकीयान्संगरे पुनः ॥ ४२ ॥
तयोर्युद्धमभूद्घोरं सेनयोर्लोमहर्षणम् । पंचमेऽह्नि दिवा प्राप्ते बलखानिर्महाबलः । कृष्णांशेनैव सहितो रिपोर्वधमकारयत् ॥ ४३ ॥
पराजिताश्च ते शूरा हतशेषा भयातुराः । तान्दृष्ट्वा षोडशसुता रथं स्वंस्वं समास्थिताः । युद्धायाभिमुखं जग्मुर्धनुर्बाणविशारदाः ॥ ४४ ॥
कृष्णांशस्तांस्तथा दृष्ट्वा शरवर्षसमन्वितान् । एकाकी प्रययौ शीघ्रं खड्गचर्मधरो बली ॥ ४५ ॥
तेषां धनूंषि संछिद्य बद्ध्वा तान्युद्धदुर्मदान् । आह्लादाय ददौ वीरः कृष्णांशो रणकोविदः ॥ ४६ ॥
पुत्राणां बन्धनं श्रुत्वा लहरो नृपसत्तमः । प्लावयामास तत्सैन्यं बलखानेर्महात्मनः ॥ ४७ ॥
जलीभूते तथा सैन्ये जयन्तो बलवत्तरः । वायव्यास्त्रेण समरे शुशोष सकलं जलम् । लहरस्य ततः सेनामुवाह बहुयोजनम् ॥ ४८ ॥
तदा तु भगवान्देवो वरुणो यादसां पतिः । सुतामुद्वाहयामास लहरस्य महीपतेः ॥ ४९ ॥
लहरोऽपि प्रसन्नात्मा ज्ञात्वांशं जगतीतले । भक्तिं चकार शुद्धानामंशानां परया मुदा ॥ ५० ॥
दत्त्वा च बहुधा द्रव्यं परिक्रम्य पुनःपुनः । स्वान्ते निवेशयामास मासमात्रं प्रसन्नधीः ॥ ५१ ॥
अंशास्तेऽपि महापूजां गृहीत्वा लहरप्रदाम् । दोलामारोप्य तां देवीं स्वगेहाय ययुर्मुदा ॥ ५२ ॥
इति ते कथितं विप्र कृष्णांशचरितं शुभम् । सुखखानेर्विवाहं च श्रुत्वानंदमवाप्नुयात् ॥ ५३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये विंशोऽध्यायः ॥ २० ॥
ऋषिरुवाच । गृहं गत्वा च ते वीराः किं चक्रुश्चरितं शुभम् । तत्त्वं कथय विप्रेन्द्र सर्वज्ञोऽसि मतो हि नः ॥ १ ॥
सूत उवाच । गृहमागत्य ते सर्वे परितो भूपतेः सभाम् । गत्वा वार्तां तथा चक्रुर्यथा जातो महारणः ॥ २ ॥
श्रुत्वा परिमलो भूपो वाजिवृंदं क्षयं गतम् । आहूय स च कृष्णांशं वचनं प्राह नम्रधीः ॥ ३ ॥
सिंधुदेशे च गंतव्यं त्वया च बलशालिना । पञ्चलक्षान्हयान्कृत्वा पुनरागच्छ वै गृहम् ॥ ४ ॥
इति श्रुत्वा तु कृष्णांशो देवसिंहेन संयुतः । स्वर्णभारसहस्रोष्ट्रान्गृहीत्वा तरसा ययौ ॥ ५ ॥
शूरैश्च दशसाहस्रैस्सार्द्धं तत्र समागतः । मयूरनगरी यत्र चतुर्वर्णसमन्विता ॥ ६ ॥
प्रातःकाले तु संप्राप्ते मालाकारस्य वै सुता । पुष्पानाम समासन्ना चारंभे कुसुमार्थिनी ॥ ७ ॥
कृष्णांशस्तु तदा पूजां कृत्वा देवमयो मुदा । जगाम विपिनं रम्यं वसंते पुष्पनालिके ॥ ८ ॥
बह्वाश्चर्ययुतं पुष्प मत्तभ्रमरनादितम् । दृष्ट्वा मुमोह कृष्णांशस्तदर्थे स्वयमुद्यतः ॥ ९ ॥
एतस्मिन्नंतरे पुष्पा पुष्पार्थं समुपागता । ददर्श देवसदृशं षोडशाब्दमयं नरम् । प्रसन्नवदनं शान्तमिंद्रनीलमणिद्युतिम् ॥ १० ॥
कृष्णांशस्तु शुभां नारीं दृष्ट्वाश्चर्यमुपागतः । पप्रच्छ वचसा तां वै कस्येयं सुरसुंदरी । स्वर्गलोकादिहायाता यदि वा पन्नगी स्वयम् ॥ ११ ॥
इति श्रुत्वा च सा प्राह मालाकारस्य वै सुता । अहं शूद्री महाबाहो पुष्पार्थं समुपागता ॥ १२ ॥
पुष्पेणानेन भूपाल तुलिता भूपतेः सुता । नाम्ना पुष्पवती देवी राधेव सगुणावली ॥ १३ ॥
देवैश्च प्रार्थिता बाला रूपयौवनशालिनी । मकरंदभयाद्देवास्तस्या योग्या न वै बलात् ॥ १४ ॥
शृणु तत्कारणं भूप मकरंदो यथा भवेत् । मयूरध्वजभूपेन संप्राप्तो गुहतो वरः ॥ १५ ॥
अजेयोऽन्यैश्च कृष्णांशादृते त्वं जगतीतले । तन्मित्रं पृथिवीराजो राजराजः शिवप्रियः ॥ १६ ॥
स राज्यं कारयामास धर्ममेघं हरिप्रियम् । तदा प्रसन्नो भगवान्यज्ञेशो यज्ञमूर्तिमान् ॥ १७ ॥
मिथुनं जनयामास पावकात्सुंदराननम् । मकरंदः सुतो ज्ञेयः कन्या पुष्पवती मता ॥ १८ ॥
पञ्चमाब्दवया भूत्वा मकरंदो महाबलः । तुष्टाव तपसा धर्मं वेदधर्मपरायणः ॥ १९ ॥
द्वादशाब्दवयः प्राप्ते मकरंदे नृपप्रिये । प्रसन्नो भगवान्धर्मो ददौ तस्मै महाहयम् ॥ २० ॥
शिलामयं महावेगं शत्रुसेनाक्षयंकरम् । तमश्वं स्वयमारुह्य सर्वपूज्यो ह्यभूत्सुखी ॥ २१ ॥
तस्येदं सुंदरं दिव्यं विपिनं सुरपूजितम् । भवानर्हति वै श्रेष्ठः पुष्पवत्याः कलेवरम् ॥ २२ ॥
इति श्रुत्वा तु वचनं कृष्णांशः स्मरपीडितः । ददौ बहुधनं तस्यै मालिन्या गेहमागतः ॥ २३ ॥
देवसिंहस्तु कालज्ञो ज्ञात्वा मोहत्वमागतम् । कृष्णांशं बोधयामास पद्यैः सांख्यसमुद्भवैः ॥ २४ ॥
कृष्णांशस्तु ततस्सार्द्धं देवसिंहेन तन्मयः । सिंधुदेशं समागत्य क्रीत्वा सर्वहयांस्तदा ॥ २५ ॥
मासान्ते गृहमागत्य राज्ञे सर्वान्न्यवेदयत् । पुष्पवत्याः शुभं रूपं ध्यात्वा पुष्पेरितं बली । कृष्णांशो मोहमागत्य तुष्टाव जगदंबिकाम् ॥ २६ ॥
कृष्णांश उवाच । देवमाये महामाये नित्यशुद्धस्वरूपिणि । पाहि मां कामदेवार्तं पुष्पवत्यै प्रबोधय ॥ २७ ॥
मधुकैटभसंमोहे महिषासुरघातिनि । पाहि मां कामदेवार्तं पुष्पवत्य प्रबोधय ॥ २८ ॥
धूम्रलोचनसंदाहे चंडमुंडविनाशिनि । पाहि मां कामदेवार्त्तं पुष्पवत्यै प्रबोधय ॥ २९ ॥
रक्तबीजासृक्कपीते सर्वदैत्यभयंकरे । पाहि मां कामदेवार्त्तं पुष्पवत्यै प्रबोधय ॥ ३० ॥
निशुंभदैत्यसंहारे शुंभदैत्यविनाशिनि । पाहि मां कामदेवार्त्तं पुष्पवत्यै प्रबोधय ॥ ३१ ॥
इति स्तुत्वा च सुष्वाप स वीरः परमासने । तदा तु शारदा देवी तस्याः स्वप्नप्रदर्शनम् । चकार प्रत्यहं देवी वरदाभयकारिणी ॥ ३२ ॥
एवं गते चतुर्मासे जलवृष्टिकरे मुने । त्रिविंशाब्दवयश्चासीत्कृष्णांशस्य यशस्करम् ॥ ३३ ॥
कार्तिके कृष्णपक्षे तु गतोऽसौ देवसंयुतः । मयूरनगरे रम्ये मकरंदेन रक्षिते ॥ ३४ ॥
पुष्पागृहमुपागम्य तत्र वासमचीकरत् ॥ ३५ ॥
एकदा सुंदरं हार कृष्णांशेनैव गुंठितम् । मणिमुक्तायुतं रम्यं नानापुष्पसमन्वितम् । गृहीत्वा प्रययौ पुष्पा पुष्पवत्याश्च मंदिरे ॥ ३६ ॥
सा तु ग्रैवेयकं दृष्ट्वा त्वष्ट्रेव रचितं प्रियम् । हृदि कृत्वा मुमोहाशु कामिनी रतिरूपिणि ॥ ३७ ॥
अये सखि महामाये सत्यं कथय मेऽग्रतः । ग्रैवेयकमिदं रम्यं कुतः प्राप्तं मम प्रियम् ॥ ३८ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्या मकरंदभयातुरा । पुष्पा पुष्पांजलिं कृत्वा वचनं प्राह तां प्रति ॥ ३९ ॥
जीवदानं च मे देहि तर्हि ते कथयाम्यहम् । तथेत्युक्तवतीं कन्यां साह मे भगिनी शुभे ॥ ४० ॥
कृष्णा नाम महारम्या सर्वलोकविमोहिनी । महावत्यां गृहं तस्या मद्गृहे सा समागता । तया विरचितं सुभूर्ग्रैवेयकमनुत्तमम् ॥ ४१ ॥
इति श्रुत्वा तु वचनं देवी पुष्पवती स्वयम् । उवाच मालिनीं वाक्यं रात्रिं दर्शय तां मम ॥ ४२ ॥
मकरंदभयाद्देवास्तथान्ये पुरुषा भुवि । मत्समीपे गतिर्नास्ति तेषां सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥ ४३ ॥
इति श्रुत्वा वचो घोरं पुष्पा तु भयकातरा । नोवाच वचनं किञ्चित्पृच्छ्यमाना पुनः पुनः ॥ ४४ ॥
तदा पुष्पवती प्राह किं ते भयमुपागतम् । साह मे भगिनी रम्या यदि त्वद्गेहमागता ॥ ४५ ॥
मोहितः पुरुषः कश्चिद्बलात्तां हि भजिष्यति । तर्हि मे मरणं ज्ञेयं कुलधर्मपरायणे ॥ ४६ ॥
इति श्रुत्वा पुष्पवती पुनः प्रोवाच धर्मिणी । मयूरध्वज एवापि मत्पिता नीतितत्परः । अयोग्यं ये करिष्यंति ते यास्यंति यमालयम् ॥ ४७ ॥
अतस्त्वं शीघ्रमादाय तद्दोलां च मदंतिके । दर्शयित्वा च तां रम्यां पुनर्गच्छ गृहं स्वकम् ॥ ४८ ॥
तथेति मत्वा सा शूद्री गृहमागत्य भामिनी । कृष्णाशं वर्णयामास यथा प्रोक्तं तया मुने ॥ ४९ ॥
इति श्रुत्वा वचो रम्यं कृष्णांशो बलवत्तरः । नासावेधं स्वयं कृत्वा पुनर्नारीमयं वपुः । जगाम पुष्पया सार्द्धं दोलामारुह्य वीर्यवान् ॥ ५० ॥
तदा पुष्पवती देवी दृष्ट्वा कृष्णां मनोरमाम् । उवाच वचनं पुष्पां शृणु मे वचनं सखि ॥ ५१ ॥
यादृशीयं शुभा नारी तादृशः पुरुषो मया । स्वप्नांते प्रत्यहं दृष्टो रममाणो मया सह ॥ ५२ ॥
कृष्णांशश्च स तामाह देशराजसुतो वरः । उदयो नाम विख्यातस्तस्याहं ललिता सखी ॥ ५३ ॥
प्रत्यहं रचितं हारमथ पूजनहेतवे । स वीरस्तु गृहीत्वा तं देवीं पूज्य न्यवेदयत् ॥ ५४ ॥
एकदा प्रस्थितं वीरं पुष्पमध्ये शनैःशनैः । उदासीनं च तं दृष्ट्वा प्रोवाचाहं समागता ॥ ५५ ॥
मोहोऽयं ते कुतः प्राप्तः स त्वं कथय मा चिरम् । इत्युक्तः स तु मामाह स्वप्नांते प्रत्यहं सखि ॥ ५६ ॥
मया दृष्टा शुभा नारी रूपयौवनशालिनी । तद्वियोगेन दुःखार्तं मुखं म्लानत्वमागतम् ॥ ५७ ॥
इति श्रुत्वा पुष्पवती तामाह रुचिराननाम् । विवाहो मे यदा तेन सार्द्धं रम्यो भविष्यति ॥ ५८ ॥
तदा त्वां तर्पयिष्यामि बहुद्रव्यैः शुभानने । अतस्त्वं गच्छ तत्पार्श्वं शीघ्रं तस्मै निवेदय ॥ ५९ ॥
इति श्रुत्वा तु तद्वाचं पुष्पा प्रेमसमन्विता । दोलामारोप्य तां कृष्णां स्वगेहं गंतुमुयता ॥ ६० ॥
दुर्गद्वारे तु प्राप्तायां तद्दोलायां च भार्गव । मकरंदो महावीर्य्यो द्वादशाब्दवया बली ॥ ६१ ॥
दोलासमीपमागत्य ददर्श रुचिराननाम् । कृष्णामिन्दीवरश्यामां चारुनेत्रां मनोहराम् ॥ ६२ ॥
मुमोह बलवान्वीरो गोवर्द्धन कलांशकः ॥ गोवर्धन । प्रेम्णोवाच स चार्वंगि शृणु मे वचनं प्रिये ॥ ६३ ॥
मद्गृहं शीघ्रमागच्छ पत्नी मम भवाधुना । इति श्रुत्वा तु सा कृष्णा विहस्यो वाच भूपतिम् ॥ ६४ ॥
कुलीनस्त्वं महावीर वह्निकुण्डात्समुद्भवः । षोडशाब्दवयास्तूणी शनिभल्लसमन्वितः ॥ ६५ ॥
त्वद्योग्या भूपतेः कन्या चंद्रसूर्य्यान्वयस्य वै । अहं शूद्री हीनतमा कथं योग्या तवेह वै ॥ ६६ ॥
कन्याहं शूद्रजातेश्च बह्मचर्य्यव्रते स्थिता । इति श्रुत्वा तु वचनं मकरन्दो नृपात्मजः ॥ ६७ ॥
बलाद्गृहीत्वा तां नारीं पस्पर्श हृदये स्वयम् । कृष्णांशस्तु तदा तस्मै दत्त्वा हृदयवेदनाम् । मोहयित्वा नृपसुतं स देवः स्वगृहं ययौ ॥ ६८ ॥
मकरन्दस्तु संबुद्धो मदनाग्निप्रपीडितः । गेहमागत्य पुष्पायाः सर्वं तस्यै न्यवेदयत् ॥ ६९ ॥
तत्स्नेहकातरं भूपं मकरंदं महाबलम् । पुष्पाह श्लक्ष्णया वाचा शृणु पार्थिवसत्तम ॥ ७० ॥
महावती पुरी रम्या तत्र कृष्णागृहं शुभम् । त्वद्भयाच्च गता गेहं कृष्णांशस्य च सा सखी ॥ ७१ ॥
रोदनं कुर्वती गाढं तव निन्दनतत्परा ॥ ७२ ॥
आगमिष्यति वै वीरो बलैस्सार्द्धं महाबल । अतस्त्वं सर्वसैन्यानि सज्जीभूतानि वै कुरु ॥ ७३ ॥
जितो येन महावीरः पितृव्यो लहरस्तव । विवाहं कारयामास तद्बन्धोः सुतया सह ॥ ७४ ॥
इति श्रुत्वा वचो घोरं मकरन्दो महीपतिः । शतघ्नीः स्थापयामास दुर्गकूटेषु दारुणाः ॥ ७५ ॥
स्वसैन्यं च समाहूय त्रिलक्षं खड्गसंयुतम् । तत्रैव स्थापयामास राष्ट्ररक्षार्थमुद्यतः ॥ ७६ ॥
कृष्णांशस्तु गृहं प्राप्य बलखानिमुवाच तत् । श्रुत्वा स च महावीरो भ्रातृमित्रसमन्वितः । पञ्चलक्षबलैस्सार्द्धं मयूरनगरं ययौ ॥ ७७ ॥
शतघ्न्यः पञ्चसाहस्रा गजा दश सहस्रकाः । एकलक्षं हयाः सर्वे शेषा ज्ञेयाः पदातयः । उषित्वा पक्षमात्रं तु मार्गे पांचालके तदा ॥ ७८ ॥
मकरंदस्तु तच्छ्रुत्वा शनिभल्लकरः स्थितः । सेनामाज्ञापयामास जहि शत्रून्महाबलान् ॥ ७९ ॥
श्रुत्वा पदातयो लक्षं शतघ्नीवह्निमाददन् । ते तु वै सप्तसाहस्राश्चक्रुः शत्रुबलक्षयम् ॥ ८० ॥
ग्रामस्य दक्षिणद्वारे हयारूढास्तदा ययुः । भुशुंडीक्षेपणीशक्तिखड्गयुद्धविशारदाः ॥ ८१ ॥
एकलक्षं हयास्सर्वे मकरंदस्य भूपतेः । तयोश्चासीन्महद्युद्धं तुमुलं हयसेनयोः ॥ ८२ ॥
तदा तु पश्चिमद्वारे गजा विंशत्सहस्रकाः । तथा दशसहस्रैश्च शत्रुभिः सह संययुः ॥ ८३ ॥
उष्ट्र रक्षा महावीराश्चत्वारिंशत्सहस्रकाः । बलखान्यादिभिः सार्द्धं युयुधुर्दिशि चोत्तरे ॥ ८४ ॥
अहोरात्रमभूद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । ततः पराजितास्सर्वे बलखानेर्महाबलाः ॥ ८५ ॥
त्यक्त्वा युद्धं तु ते सर्वे दुद्रुवुश्च दिशो दश । कृष्णांशो बिंदुलारूढो बलखानिः कपोतगः ॥ ८६ ॥
मनोरथस्थितो देवश्चाह्लादस्तु गजस्थितः । पूर्वादिक्रमतो द्वारि गतास्ते रणदुर्मदाः ॥ ८७ ॥
सत्सरुं खड्गमुत्सृज्य चक्रुः शत्रुमहावधम् । पराजिताश्च ते शूरा मकरंदमुपाययुः ॥ ८८ ॥
वह्निपुत्रस्तु बलवान्वाजिनं च शिलामयम् । शनिभल्लकरग्राही तमारुह्य रणं ययौ ॥ ८९ ॥
कृष्णांशाद्याश्च ते शूरा रुरुधुस्सर्वतोदिशम् । तं च कंठे ददौ खड्गं बलखानिर्महाबलः ॥ ९० ॥
स्वभल्लं देवसिंहश्च तमंके च समाहनत् । आह्लादो वक्षसि शरं कृष्णांशः खड्गमुत्तमम् ॥ ९१ ॥
शिलावाजिप्रभावेण कश्मलं न जगाम ह । स दृष्ट्वा निष्फलान्वीराञ्जगर्ज भैरवं ध्वनिम् ॥ ९२ ॥
शनिभल्लेन ते सर्वे बभूवुर्मूर्छिता रणे । तेऽश्वाः शिलाश्ववेगेन मूर्छिताश्चाभवन्क्षणात् ॥ ९३ ॥
मकरंदस्तु बलवान्बद्ध्वा तान्युद्धदुर्मदान् । प्रसन्नात्मा ययौ गेहं स्वपित्रे तान्न्यवेदयत् ॥ ९४ ॥
दृष्ट्वा पराजितान्वीरान्रूपणो भयकातरः । महावतीं पुरीं प्राप्य भूपतिं समवर्णयत् ॥ ९५ ॥
ब्रह्मानंदस्तु तच्छ्रुत्वा लक्षसैन्यसमन्वितः । इंदुलेन सहायेन मयूरनगरं ययौ ॥ ९६ ॥
लिखित्वा निर्मलं पत्रं तद्राज्ञे त्वरितो ददौ । भूमिराजसुताकांत विद्धि मां मनुजर्षभ ॥ ९७ ॥
कृष्णांशाय सुतां देहि नाम्ना पुष्पवतीं शुभाम् । नो चेन्मत्कठिनैर्बाणैः क्षयं यास्यंति सैनिकाः ॥ ९८ ॥
निशम्येति नृपश्रेष्ठो मयूरध्वज एव सः । मकरंदेन सहितो द्विलक्षबलसंयुतः । अहोरात्रं कृतं युद्धं तेन सार्द्धं भयप्रदम् ॥ ९९ ॥
ब्रह्मानंदस्तु बलवान्बाणयुद्धमचीकरत् । मकरंदस्य भल्लेन मूर्छितः सोऽपतद्भुवि ॥ १०० ॥
तदा स्वर्णवतीपुत्रो जयन्तः शक्रसंभवः । स्वविद्यां दर्शयामास मकरंदाय धीमते ॥ १०१ ॥
वैष्णवास्त्रप्रभावेन शिलाश्वो भस्म चाभवत् । ब्रह्मास्त्रेण भृगुश्रेष्ठ शनिभल्लोऽपतद्भुवि ॥ १०२ ॥
नागपाशेन तं बद्ध्वा मकरंदं महाबलम् । विवाहं कारयामास कृष्णांशस्य महात्मनः ॥ १०३ ॥
सेनामुज्जीवयामास स्वकीयामिंदुलो बली । मंगलं कारयामास मकरंदो गृहेगृहे । ददौ कन्यां विधानेन बहुद्रव्यसमन्विताम् ॥ १०४ ॥
मयूरध्वजभूपालो महास्नेहमचीकरत् । नृपाज्ञां ते पुरस्कृत्य ययुः सार्द्धं महावतीम् ॥ १०५ ॥
सूत उवाच । महावत्यां तु संप्राप्ते कृष्णांशे बलवत्तरे । मंगलं कृतवान्राजा तदा परिमलो बली ॥ १ ॥
पुष्पवत्या तया सार्द्धं गीतनृत्यविशारदः । कृष्णांशः प्रत्यहं गेहे मुमोह सखिभिः सह ॥ २ ॥
हेमंतशिशिरे वीरो रहः क्रीडां करोति वै । यथा शक्रोऽप्सरोभिश्च तथैव ह्युदयो बली ॥ ३ ॥
ग्राम्यधर्मं न कृतवान्सर्वस्पर्शविशारदः । एकदा नृत्यक्रीडायां देवी पुष्पवती स्वयम् ॥ ४ ॥
कृष्णांशं वचनं प्राह पूर्वजन्मनि को भवान् । इति श्रुत्वोदयो वीरो विहस्योवाच वै वचः ॥ ५ ॥
नृपोहं चंद्रदासश्च पूर्वजन्मनि हे प्रिये । बाल्यात्प्रभृति मे दुःखं प्राप्तं दैवविनिर्मितम् ॥ ६ ॥
शालग्रामशिलापूजा प्रत्यहं वै मया कृता । तेन पुण्यप्रभावेन सार्वभौमो बभूव ह ॥ ७ ॥
मृतेऽहनि तु संप्राप्ते शालग्रामे मनो दधौ । सायुज्यं मे हरेश्चासीत्स्वयं ब्रह्मप्रसादतः ॥ ८ ॥
कलिना प्रार्थितो विष्णुः कालात्मा परमेश्वरः । स्वदेहान्मां तु निष्कास्य भूमौ जनिमचीकरत् ॥ ९ ॥
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति वै प्रिये । युगधर्मस्य मर्यादास्थापनाय भवाम्यहम् ॥ १० ॥
सत्ये तु मानसी पूजा देवानां तृप्तिहेतवे । त्रेतायां वह्निपूजा च यज्ञदानादिका क्रिया ॥ ११ ॥
द्वापरे मूर्तिपूजा च देवानां वै प्रियंकरी । कलौ तु दारुणे प्राप्ते ब्रह्मपूजनमुत्तमम् ॥ १२ ॥
अहं हंसः सत्ययुगे त्रेतायां यज्ञपूरुषः । हिरण्यगर्भश्च प्रिये द्वापरेऽहं सुखप्रदः । शालग्रामः कलौ प्राप्ते देवानां तृप्तये ह्यहम् ॥ १३ ॥
मुनयो देवतास्सर्वास्तथा पितृगणाः प्रिये । सर्वे ते तृप्तिमायांति शालग्रामस्य पूजनात् ॥ १४ ॥
द्विजातिभिस्त्रिवर्णैश्च पूजनं चंदनादिकैः । शूद्रैश्च स्नानमात्रेण भक्ति भावेन पूजनम् ॥ १५ ॥
म्लेच्छैश्च दर्शनं पुण्यं विनयाद्भक्तिभावतः । शालग्रामः स्वयं ब्रह्म सच्चिदानंदविग्रहः । तस्य दर्शनमात्रेण क्षयं यास्यंति वै मलाः ॥ १६ ॥
इति ते कथितं देवि युगमर्यादमुत्तमम् । पुरा त्वं कस्य तनया सत्यं कथय मेऽचिरम् ॥ १७ ॥
पुष्पवत्युवाच । पूर्वजन्मनि वेश्याहं चंद्रकांतिरिति श्रुता । गाननृत्यादिकं वाद्यं देवस्याग्रे मया कृतम् ॥ १८ ॥
तेन पुण्यप्रभावेण स्वर्गलोकमुपागता । देवैश्च प्रार्थिता तत्र रूप यौवनशालिनी ॥ १९ ॥
ब्रह्मचर्यं न तत्याज स्वर्गलोकेऽपि वै ह्यहम् । तेन पुण्यप्रभावेण चोषा बाणसुताऽभवम् । अनिरुद्धः स्वयं ब्रह्म मम पाणिं गृहीतवान् ॥ २० ॥
कलिना प्रार्थितो देवो मम स्वामी स्वहेतवे । अर्चावतारमासाद्य मार्कंडेयस्थलं गतः ॥ २१ ॥
स्वप्रसादस्य महिमा दर्शितस्तेन तत्र वै । अत्रैव स्थितिमर्यादो दारुरूपस्य मे पतेः ॥ २२ ॥
अहं तस्याज्ञया स्वामिञ्जम्बुकस्य सुताभवम् । दिव्यरूपसमायुक्ता नाम्नाहं विजयैषिणी ॥ २३ ॥
कृतं ममैव मरणं त्वद्भ्रात्रा बलखानिना । मकरंदस्य भगिनी भूत्वा त्वां पतिमागता ॥ २४ ॥
तेन दोषेण त्वद्भ्राता यातनां तीव्रमागतः । राज्ञ इन्नगठस्यैव गेहे गजपतेः स्वयम् । इत्युक्त्वा मौनमास्थाय रेमे पत्या समं मुदा ॥ २५ ॥
होलिकासमये प्राप्ते मलना स्नेहदुःखिता । सुतां चंद्रावलीं रम्यां स्वप्नांते सा ददर्श ह । रुरोद निशि दुःखेन स्वसुतास्नेहकातरा ॥ २६ ॥
तदोदयो महावीरो ज्ञात्वा रोदन कारणम् । शूरैश्च दशसाहस्रैस्सार्द्धं बहुधनैर्युतः । एकाकी प्रययौ वीरो यत्र चंद्रावलीगृहम् ॥ २७ ॥
महीपतिस्तु तच्छत्रुर्ज्ञात्वा कारणमुत्तमम् । पश्चाज्जगाम कार्यार्थी स तु दुर्योधनांशकः । बलीठाठमिति ख्यातं ग्रामं यादवपालितम् ॥ २८ ॥
वीरसेनो नृपस्तत्र त्रिलक्षबलसंयुतः । अष्टौ सुताश्च तस्यासन्रूपयौवनशालिनः ॥ २९ ॥
कामसेनः प्रसेनश्च महासेनस्तथैव च । सुखसेनो रूपसेनो विष्वक्सेनो मधुव्रतः । मधुपश्च क्रमाज्जाता यादवांशाश्च यादवाः ॥ ३० ॥
तत्र गत्वा च कृष्णांशस्सभायां नरकेसरी । दंडवत्प्रणतो भूत्वा वीरसेनं महीपतिम् ॥ ३१ ॥
मलनालिखितं पत्रं दत्त्वा राज्ञे महामनाः । दशभारं सुवर्णस्य पुनर्वासमचीकरत् ॥ ३२ ॥
व्यंजनानि विचित्राणि भुक्त्वा यादवसंयुतः । चंद्रावलीं समागत्य कुशलं च न्यवेदयत् ॥ ३३ ॥
प्रेमोत्सुका च भगिनी कृष्णांशं प्राह दुःखिता । भवान्द्व्यब्दवया वीर तदाहं च विवाहिता ॥ ३४ ॥
विंशदब्दस्ततो जातो विस्मृता पितृमातृभिः । समर्थेन त्वया वीर संस्मृता भगिनी स्वयम् ॥ ३५ ॥
अद्य मे सफलं जन्म जीवितं सफलं च मे । बंधुदर्शनमात्रेण सर्वं च सफलं मम ॥ ३६ ॥
प्रसन्नात्मोदयस्तत्र भगिनीं प्राह नम्रधीः । जम्बुकेन गृहं सर्वं लुण्ठितं बलशालिना ॥ ३७ ॥
तस्य दुःखेन भूपालो भयभीतो दिनेदिने । महाकष्टेन विजयो जम्बुकाच्चाभयोऽभवत् ॥ ३८ ॥
महीराजस्तु बलवान्रुरोध नगरीं मम । मया विवाहितो भ्राता ब्रह्मा तत्सुतया सह ॥ ३९ ॥
पुनश्च सिंहलद्वीपे जयंतार्थे वयं गताः । एवंविधानि दुःखानि बहूनि ह्यभवन्पितुः ॥ ४० ॥
अतस्त्वां प्रति सुप्रीता वयं भगिनिकिंकराः । मृदुवाक्यमिति श्रुत्वा तदा चंद्रावली मुदा ॥ ४१ ॥
गेहं निवासयामास स्वकीयं प्रेमविह्वला । एतस्मिन्नन्तरे धूर्तो महीपतिरुपाययौ ॥ ४२ ॥
सभायां वीरसेनस्य राज्ञा तेनैव सत्कृतः । वार्तांतरं समासाद्य तमुवाच महीपतिः ॥ ४३ ॥
निष्कासिताश्च ते सर्वे राज्ञाह्लादादयः खलाः । चौरितो नृपतेः कोशो हीनजात्यैर्महाबलैः ॥ ४४ ॥
तदा तु कुंठिताः सर्वे शिरीषाख्यपुरेऽवसन् । छिद्रदर्शी तु कृष्णांशो गेहं तव समागतः ॥ ४५ ॥
चंद्रावल्याश्च वै दोलां गृहीत्वा स गमिष्यति । सत्यं ब्रवीमि भूपाल नान्यथा वचनं मम ॥ ४६ ॥
इति श्रुत्वा वीरसेनो ज्ञात्वा तत्सत्यकारणम् । कामसेनं समाहूय चंद्रावल्याः पतिं सुतम् ॥ ४७ ॥
वचनं प्राह भोः पुत्र बंधनं कुरु तस्य वै । इति श्रुत्वा कामसेनो विषमादाय दारुणम् ॥ ४८ ॥
भोजनाय ददौ तस्यै ज्ञात्वा चन्द्रावली तदा । भ्रातुरंतिकमासाद्य पात्रमादाय सा ययौ ॥ ४९ ॥
कामसेनश्च कुपितो गृहीत्वा दंडवेतसम् । स्वप्रियां ताडयामास स दृष्ट्वा तं तदाकुपत् ॥ ५० ॥
गृहीत्वा भुजयोस्तं वै बंधनाय समुद्यतः । बंधनत्वं गते पुत्रे वीरसेनो महाबलः ॥ ५१ ॥
पुत्रानाज्ञापयामास तस्य बंधनहेतवे । एतस्मिन्नंतरे वीरो दोलामादाय सत्वरम् ॥ ५२ ॥
सेनामध्ये समागम्य महद्युदमचीकरत् । एकतो दशसाहस्रास्त्रिलक्षास्तु तथैकतः । अहोरात्रमभूद्युद्धं दारुणं रोमहर्षणम् ॥ ५३ ॥
हता लक्षं महाशूरा उदयेन महाबलाः । शेषाः प्रदुद्रुवुस्सर्वे यादवा भयकातराः ॥ ५४ ॥
दृष्ट्वा पराजितं सैन्यं सप्त पुत्रा महाबलाः । स्वान्गजांश्च समारुह्य कृष्णांशं रुरुधू रुषा ॥ ५५ ॥
स वीरो बिंदुलारूढो भूमौ कृत्वा गजासनान् । तेषामस्त्राणि संच्छिद्य बध्नाति बलदर्पितः ॥ ५६ ॥
इति श्रुत्वा वीरसेनः सूर्यभक्तिपरायणः । सौरमस्त्रं समादाय तस्य सैन्यमदाहयत् । तेनास्त्रेणैव कृष्णांशः सहयो मूर्च्छितो भुवि ॥ ५७ ॥
वीरसेनस्तु तं बद्ध्वा मोचयित्वा सुतान्वधूम् । स्वगेहमागतस्तृर्णं नानावाद्यान्यवादयत् ॥ ५८ ॥
हतरोषास्तदा वीराः कृष्णांशस्य ययुर्दिशः । हेतुं परिमलस्याग्रे सर्वमूचुस्तदादितः ॥ ५९ ॥
महीपतिं महाधूर्तं मत्वा राजाब्रवीदिदम् । गच्छ त्वं मलनापुत्र लक्षसैन्यसमन्वितः ॥ ६० ॥
बद्ध्वा स्वभगिनीकांतं स्वबंधुं मोचयाशु वै । इति श्रुत्वा च स सुतो लक्षसेनासमन्वितः ॥ ६१ ॥
शीघ्रं गत्वा च नगरीं रुरोध बलवान्रुषा । युद्धी भूते बले तस्मिन्वीरसेनो नृपोत्तमः । सौरमस्त्रमुपादाय दाहनार्थं समुद्यतः ॥ ६२ ॥
सज्जीभूते तदस्त्रे तु ब्रह्मानंदो महाबलः । ब्रह्मास्त्रेणैव स शरं वारयामास वै रुषा ॥ ६३ ॥
दृष्ट्वा भयान्वितो भूपस्तमेव शरणं ययौ । ब्रह्मानंदस्तु तं भूपं वचनं प्राह निर्भयः ॥ ६४ ॥
धूर्तवाक्येन हे भूप मद्बंधुर्बाधितस्त्वया । अवध्या च सदा नारी त्वत्सुतस्तामताडयत् । अतस्त्वं भगिनीयुक्तं स्वसुतं देहि मे नृप ॥ ६५ ॥
इति श्रुत्वा च नृपतिर्वचनं प्राह नम्रधीः । मत्सुता च गृहे नास्ति कामसेनं गृहाण भोः ॥ ६६ ॥
इत्युक्त्वा वीरसेनश्च सुतं चंद्रावलीं तथा । दत्त्वा तस्मै प्रसन्नात्मा तत्प्रस्थानमकारयत् ॥ ६७ ॥
ब्रह्मानन्दोऽपि बलवान्कृष्णांशेन समन्वितः । सेनयाशीतिसाहस्र्या ययौ सार्द्धं महावतीम् ॥ ६८ ॥
मलना स्वसुतं दृष्ट्वा प्रेमविह्वलकंपिता । स्नापयित्वाश्रुधाराभिर्द्विजातिभ्यो ददौ धनम् ॥ ६९ ॥
इति ते कथितं विप्र कृष्णांशचरितं शुभम् । शृण्वतां कलिपापघ्नं कथयिष्यामि वै पुनः ॥ ७० ॥
सूत उवाच । चतुर्विशाब्दकं प्राप्ते कृष्णांशे बलशालिनि । इषशुक्लदशम्यां च कृतो राज्ञा महोत्सवः ॥ १ ॥
भोजयित्वा द्विजश्रेष्ठान्दत्त्वा तेभ्यो हि दक्षिणाः । स्वभृत्येभ्यस्तथा वित्तं यथायोग्यं क्रमाद्ददौ ॥ २ ॥
कार्तिक्यां शुभयुक्तायां कृष्णांशो बलसंयुतः । इन्दुलेन च संयुक्तो देवसिंहेन संयुतः ॥ ३ ॥
अयुतैः स्वर्णद्रव्यैश्च शूरैर्दशसहस्रकैः । ययौ बर्हिष्मतीस्थाने नानाभूपसमन्विते ॥ ४ ॥
एतस्मिन्नंतरे तत्र चित्ररेखा समागता । वृता सप्तालिभिर्देवी चित्रगुप्तप्रपूजिनी ॥ ५ ॥
गंगामध्ये महारम्यं यानं मायामयं तया । कृतं कौतूहलयुतं बहुसंपत्समन्वितम् ॥ ६ ॥
आगतास्तत्र राजानो नाना तद्दर्शनोत्सुकाः । तदोदयो देवयुतो जयंतेन समन्वितः । शतशूरैश्च सहितो दर्शनार्थमुपाययौ ॥ ७ ॥
चित्ररेखा महारम्या वाहीकनृपतेः सुता । ददर्श सुदरं कान्तमिंदुलं शशिवन्मुखम् । येन स्वप्नांतरे रम्यं सार्द्धं भुक्तं तया सुखम् ॥ ८ ॥
तमाह्लादसुतं ज्ञात्वा साभिनंदनदेहजा । कृत्वा मोहमयं जालं शुकभूतं तदेंदुलम् ॥ ९ ॥
हृत्वा स्वयंवरे रम्ये परमानन्दमाययौ । पुनराहृत्य तां मायां स्वगेहाय ययौ मुदा ॥ १० ॥
कृष्णांशस्तु तदा बुद्ध्वा न ददर्श स्वकं शिशुम् । देवसिंहं बोधयित्वा पप्रच्छ क्व गतः शिशुः ॥ ११ ॥
कालज्ञो देवसिंहोऽपि मोहितश्चित्रमायया । न ज्ञातस्तेन वै बालः क्व गतः केन वा हृतः ॥ १२ ॥
विस्मितं देवसिंहं च दृष्ट्वा कृष्णांशको बली । रुरोदोच्चैस्तदा गाढं चित्रमायाविमोहितः ॥ १३ ॥
श्रुत्वा तु रोदनं तस्य खलस्तत्र महीपतिः । ययौ शीघ्रं प्रसन्नात्मा यत्राह्लादः स्वयं स्थितः । रुदित्वा तत्र वै गाढं वचनं प्राह नम्रधीः ॥ १४ ॥
उदयो नाम ते भ्राता मोहयित्वा मदेन तौ । देवमिन्दुलमेवासौ हत्वा धारास्वरोपयत् ॥ १५ ॥
प्रत्यक्षं च मया दृष्टं तेन वीरेण वै कृतम् । शतं स्वर्णं च मे दत्त्वा विनयेनावरोधितः ॥ १६ ॥
देवसिंहस्ततो बुद्ध्या न ज्ञातं तेन यत्कृतम् । इति श्रुत्वा तु वचनं निश्चयं नाधिगच्छति ॥ १७ ॥
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तौ तौ वीरौ रोदने रतौ । तद्वियोगेन कृष्णांशः स्वदेहं त्यक्तुमुद्यतः ॥ १८ ॥
आह्लादो निश्चयं ज्ञात्वा भाषितं च महीपतेः । कृष्णांशं ताडयामास वैतसैश्चर्मकर्तनैः ॥ १९ ॥
तस्य माता तथा पत्नी भगिनी प्रेमदुःखिताः । आह्लादं बोधयामासुर्धूर्तमायाविमोहितम् । न बोधितस्तदा वीरश्चित्रमायाविमोहितः ॥ २० ॥
तदा पुष्पवती देवी स्वपतिं भ्रातृपीडितम् । दृष्ट्वा तत्र गता शीघ्रं पतिदुःखेन दुःखिता ॥ २१ ॥
विनापराधं कृष्णांशो महानिंदामवाप्तवान् । तदा वेदविदो विप्रा आह्लादं प्राहुरूर्जितम् ॥ २२ ॥
वधस्त्यागः समो ज्ञेयो योग्यं बुद्ध्या विचारय । इत्युक्तः स तुरीयात्मा पुत्रशोकेन दुःखितः ॥ २३ ॥
चांडालांश्च समाहूय बद्ध्वा तं पुत्रघातिनम् । दत्त्वा तेभ्यः सपत्नीकं वधं कुरुत मा चिरम् ॥ २४ ॥
अस्य नेत्रे समुत्पाट्य मां दर्शयत संयुताः । इति श्रुत्वा गतास्ते वै गहनं व्याघ्रसेवितम् ॥ २५ ॥
देवसिंहस्ततो गत्वा दत्त्वा तेभ्यो महद्धनम् । संप्राप्य दंपती वीरश्चांडालेभ्यो वनं ययौ ॥ २६ ॥
बलखानेस्तु या पत्नी गजमुक्ता पतिव्रता । दंपती पालयामास गुह्यगेहे मुदा युता ॥ २७ ॥
चांडालास्ते तु संगत्य मृगनेत्रे च तं ददुः । देवसिंहस्तदागत्य क्रोधात्मा च तमब्रवीत् । धिक्त्वां पापं दुराचारं त्वया मे हिंसितः सखा ॥ २८ ॥
जीवितस्त्वत्सुतो भूमौ तदन्वेषणहेतवे । यास्यामि विविधान्राष्ट्रान्सत्यंसत्यं ब्रवीम्यहम् । इत्युक्त्वा प्रययौ वीरः शिरीषाख्यपुरं शुभम् ॥ २९ ॥
गजमुक्तामनुज्ञाप्य दंपती प्राप्य निर्भयः । मयूरनगरं रम्यं निशि घोरं समाययौ ॥ ३० ॥
मकरंदस्तु बलवान्ज्ञात्वा तत्सर्वकारणम् । स्वसुः पतिं च भगिनीं स्वांते प्रेम्णा न्यवासयत् ॥ ३१ ॥
धर्ममाराधयामास यज्ञैर्नानाविधैः स्तवैः । प्रसन्नो धर्मराजश्च मकरन्दमुवाच ह ॥ ३२ ॥
अभिनंदनभूपस्य सुता चित्रप्रपूजिनी । नाट्यात्मजा केसरिणी तत्सखी दंभकोविदा ॥ ३३ ॥
केसरिण्या गुरुर्ज्ञेयः कुतुको योगुरूपधृक् । तेन प्रसारिता माया शतयोजनमन्तरा ॥ ३४ ॥
शत्रुभिर्दुर्गमा भूमिः शत्रुपाषाणकारिणी । चित्रगुप्तप्रभावेण निर्भयो भूपतिः स्वयम् ॥ ३५ ॥
चित्ररेखाभूपसुता जयंतस्तु तया हृतः । नररूपधरो रात्रौ शुकरूपधरो दिने । इन्दुलश्च स्थितो दुःखी चित्रमायाविमोहितः ॥ ३६ ॥
कृष्णांशश्च भवान्देवः सहितः सूर्यवर्मणा । मया दत्तानि यंत्राणि गृहीत्वा ते मुदा युताः । चित्ररेखां समागत्य नृत्यादींस्तैः समं कुरु ॥ ३७ ॥
मोहयित्वा च तां देवीं पठित्वा तन्मतं शुभम् । पुनरागच्छ वै शीघ्रं सैन्ययोगं पुनः कुरु ॥ ३८ ॥
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्स राजा विस्मयान्वितः । कृष्णांशं वर्णयामास यथा धर्मेण भाषितम् ॥ ३९ ॥
फाल्गुने मासि संप्राप्ते त्रयस्ते योगिरूपिणः । ययुरिन्नगटं रम्यं नृत्यगीतविशारदाः ॥ ४० ॥
मृदंगांकस्तदा देवो मकरंदो विपंचिमान् । नृत्यगानकरो वीरः कृष्णांशः सर्व मोहनः ॥ ४१ ॥
मोहयित्वा च नगरं तथा गजपतिं नृपम् । सकुलं च ससैन्यं च तुष्टो राजाब्रवीदिदिदम् ॥ ४२ ॥
वांछितं ब्रूहि मे योगिन्स श्रुत्वा प्राह नम्रधीः । देहि मे सूर्यवर्माणं स्वसुतं कार्यहेतवे ॥ ४३ ॥
कृत्वा कार्यमहं शीघ्रं पुनर्दास्यमि ते सुतम् । विधिना निर्मितो धर्मो राजभिर्विश्वरक्षणम् ॥ ४४ ॥
इति श्रुत्वा गजपतिर्दत्त्वा तेभ्यः स्वकं सुतम् । स्वराज्ञीमाययौ राजा गतास्ते कार्यतत्पराः ॥ ४५ ॥
पक्षमात्रेण बाह्लीकं नगरं प्रययुर्मुदा । धर्मदत्तानि यंत्राणि गृहीत्वा शत्रुमंदिरम् ॥ ४६ ॥
आययुर्लास्यतत्त्वज्ञा नृपमोहनतत्पराः । सर्वे च नागराः प्राप्तास्तत्र क्षत्रगणा मुदा ॥ ४७ ॥
मोहितास्तैश्च ते सर्वे गीतनृत्यविशारदैः । महद्धनं ददौ तेभ्यस्तोमरान्वयसंभवाः ॥ ४८ ॥
तानादाय पुनर्भूपः स्वगेहमभिनंदनः । आययौ गेहनृत्यार्थी कारयामास वै पुनः ॥ ४९ ॥
मकरंदस्तदा वीणां मृदंगं भीष्मजो बली । मंजीरं सूर्यवर्मा च कृष्णांशो गाननृत्यकम् ॥ ५० ॥
गृहीत्वा मोदयामासुर्नारीवृन्दा महोत्तमम् । चित्ररेखा स्वयं दृष्ट्वा तेषां मोहनहेतवे ॥ ५१ ॥
मायां निर्वापयामास निष्फला साऽभवत्क्षणात् । मोहिता तैश्च सा देवी तानुवाच मुदान्विता ॥ ५२ ॥
वांछितं ब्रूहि मे वीर कृष्णांशश्चाह तां वधूम् । शुकं देहि च मे देहि नो चेच्छापं ददाम्यऽहम् ॥ ५३ ॥
इति श्रुत्वा चित्ररेखा शोकव्याकुलचेतना । कृष्णांशं योगिनं प्राह सत्यं कथय को भवान् ॥ ५४ ॥
इंद्राद्या देवतास्सर्वे मया निर्मितया यया । मोहिताः क्षणमात्रेण न भवान्मोहितो मया ॥ ५५ ॥
देवो नारायणो वापि धर्मो वापि शिवः स्वयम् । इत्युक्तस्स तु कृष्णांशो वचनं प्राह निर्भयः ॥ ५६ ॥
उदयो नाम मे राज्ञि देवसिंहोऽयमुत्तमः । मच्छ्यालो मकरंदोऽयं सूर्यवर्मा तथाविधः ॥ ५७ ॥
इन्दुलस्य वियोगेन वयं योगित्वमागताः । मद्गुरुश्च तथोन्मादी संकुलस्तद्वियोगतः ॥ ५८ ॥
शुकं देहि महामाये इंदुलं देहि वा यदि । इत्युक्त्वाशु रुरोदोच्चैर्हा इन्दुल महाबल ॥ ५९ ॥
दर्शनं देहि मे शीघ्रं नो चेत्प्राणांस्त्यजाम्यहम् । इत्येवंवादिनं वीरं चित्ररेखा महोत्तमा ॥ ६० ॥
कृत्वा लज्जां पुनः प्राह मां च पुत्रं गृहाण भोः । कृत्वा नरमयं रूपं स्वकान्तं सर्वसुंदरम् ॥ ६१ ॥
पतित्वा तच्चरणयो रुरोदोच्चैश्च दंपती । तथाविधौ च तौ दृष्ट्वा कृष्णांशो हर्षसंयुतः ॥ ६२ ॥
इंदुलेनैव लिखितं गृहीत्वा पत्रमुत्तमम् । धर्मयंत्रप्रभावेण मयूरनगरं ययौ ॥ ६३ ॥
सूर्यवर्मा गतो गेहं मकरंदेन मानितः । देवसिंहस्तु बलवान्गृहीत्वा पत्रमुत्तमम् ॥ ६४ ॥
ययौ मनोरथारूढो यत्राह्लादः शुचान्वितः । को भवानिति तं प्राह महोन्मादीव दृश्यते ॥ ६५ ॥
देवसिंहं च मां विद्धि तव पुत्रान्वेषणे रतम् । पत्रं गृहाण भो वीर लिखितं तत्सुतेन वै ॥ ६६ ॥
इति श्रुत्वा स आह्लादश्चा ह्लादं परमाप्तवान् । ज्ञात्वा तत्कारणं सर्वं यथाविधि सुतो हृतः ॥ ६७ ॥
महीपतिं समाहूय वचनं प्राह नम्रधीः । सत्यं कथय मे भूप कृष्णांशेन हतस्सुतः ॥ ६८ ॥
स होवाच श्रुतं वीर कृष्णांशेन यथा हतः । इत्युक्त्वा तु विहस्याशु कार्यसिद्धिमुपागतः ॥ ६९ ॥
अह्लादः क्रोधताम्राक्षः केशाना कृष्य तं मुदा । वेतसैस्ताडयामास स्वहस्तेन पुनः पुनः ॥ ७० ॥
श्रुत्वा परिमलो राजा सपत्नीकस्समागतः । बहुधा मोदयामास रामांशं बहुरूपिणम् ॥ ७१ ॥
अरे धूर्त महापापिन्मद्बंधुर्घातितस्त्वया । गतो यत्र मम प्राणस्सकुलं त्वां नयाम्यहम् ॥ ७२ ॥
तदा महीपतिर्दुःखी निःश्वासो मौनमास्थितः । तदघं हृदि संस्थाप्य महापीडामवाप्तवान् ॥ ७३ ॥
एतस्मिन्नंतरे वीरो बलखानिः समागतः । विमुच्य मातुलं धूर्तं ज्येष्ठबन्धुमसान्त्वयत् ॥ ७४ ॥
स चकार विवाहार्थमुद्योगं भ्रातृजस्य वै । नेत्रसिंहो नृपः प्राप्तो लक्षसैन्यसमन्वितः ॥ ७५ ॥
तारकश्च तमायातस्सार्द्धं शूरसहस्रकैः । वीरसेनः स्वयं प्राप्तः शूरैः सार्द्धं नवाऽयुतैः ॥ ७६ ॥
तालनश्च ततः प्राप्तो लक्षसैन्यसम न्वितः । सूर्यवर्मा तथा प्राप्तो लक्षसैन्यसमन्वितः ॥ ७७ ॥
ब्रह्मानंदः स्वयं प्राप्तस्त्रिलक्षबलसंयुतः । आह्लादश्च शुचाविष्टो लक्षसैन्य समन्वितः ॥ ७८ ॥
हा बंधो क्व गतस्त्वं वै मां त्यक्त्वा पुरुषाधमम् । इत्युक्त्वा प्रययौ वीरः शोकव्याकुलचेतनः ॥ ७९ ॥
बलखानिस्तु बलवाँल्लक्षसैन्यसमन्वितः । देवसिंहेन सहितो बाह्लीकं प्रति सोगमत् ॥ ८० ॥
अहोरात्रप्रमाणेन मासैकः पथि वै गतः । ज्येष्ठकृष्णस्य पंचम्यां वाह्लीकग्राममाप्तवान् । व्यूहः स्वकीयसैन्यानां रचितो बलखानिना ॥ ८१ ॥
एको रथः स्थितो युद्धे तत्पश्चात्संस्थिता गजाः । पञ्चाशच्च क्रमात्तेषां वाजिनश्च शतंशतम् ॥ ८२ ॥
तेषां पश्चात्क्रमाज्ज्ञेया पत्तयो दश संस्थिताः । एका सेना च सा ज्ञेया तत्प्रमाणं ब्रवीम्यहम् ॥ ८३ ॥
एको रथो गजास्सर्वे शतार्द्धं तु हयास्तु ये । सेनायां पञ्चसाहस्राः शतघ्न्यस्तु तथा स्मृताः ॥ ८४ ॥
पञ्चायुतानि सेनायां सर्वे पदचराः स्मृताः । एवंविधाश्च ताः सेना बलखानेश्च षोडश ॥ ८५ ॥
गजास्तु दशसाहस्रा मदमत्ताः पृथग्ययुः । युद्धे ऽस्मिन्गणितं ह्येवं शूराः शत्रुप्रहारिणः ॥ ८६ ॥
अभिनन्दनभूपस्य म्लेच्छाः पैशाचधर्मिणः । त्रिलक्षाश्च हयारूढा एकलक्षाः शतप्रिपाः ॥ ८७ ॥
एकलक्षः पदचरा भुशुण्डीपरिघायुधाः । तोमरान्वयसंयुक्ताः क्षत्रियाः प्रयुतानि वै । गजस्थास्तत्र संप्राप्ता यत्राह्लादमहा चमूः ॥ ८८ ॥
तयोश्चासीन्महद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । मदमत्ताश्च ते सर्वे निर्भया रणमाययुः ॥ ८९ ॥
सप्ताहोरात्रमभवद्युद्धं समरशालि नाम् । बाह्लीकस्यार्द्धसेना च क्षयं नीता च तैर्नृपैः ॥ ९० ॥
एकलक्षं हताः सर्वे बलखानेश्च सैन्यपैः । हाहाभूते शत्रुसैन्ये भयभीते दिशो गते । हर्षिता बलखान्याद्या जय दुर्गे वचोऽब्रुवन् ॥ ९१ ॥
दृष्ट्वा सैन्यविनाशं च राज्ञः सप्तकुमारकाः । कौरवांशाश्च ते जग्मुर्यत्र जातो महारथाः ॥ ९२ ॥
महानन्दश्च नन्दश्च परानन्दोपनन्दकौ । सुनन्दश्च सुरानन्दः प्रनन्दः क्रमतोभवाः ॥ ९३ ॥
गजस्थास्ते महावीरास्तोमरान्वयसंभवाः । सेनां जघ्नुः शरैस्तीक्ष्णैर्बलखानेर्महात्मनः ॥ ९४ ॥
भयभीताश्च ते सर्वे बलखानिमुपाययु । दृष्ट्वा सैन्यं पराभूतं बलखानिस्तदा रुषा ॥ ९५ ॥
अभ्यधावत वेगेन कपोतस्थो महाबलः । नंदं प्रति तथा देवः परानंदं च तालनः ॥ ९६ ॥
उपनन्दं सूर्यवर्मा सुनन्दं प्रति तारकः । नेत्रसिंहः सुरानन्दं प्रनन्दं प्रति यादवः ॥ ९७ ॥
युध्यमानास्तु ते सर्वे परस्परं वधैषिणः । दिनार्द्धमभवद्युद्धं बहुवीरप्रणाशनम् ॥ ९८ ॥
पराजितास्तु ते पुत्रा बाह्लीकस्य महाबलाः । त्यक्त्वा युद्धं ययुर्गेहं भीरुका बलखानिना ॥ ९९ ॥
दृष्ट्वा तेषां बलं घोरमभिनन्दनभूमिपः । कुतुकं च समाहूय नाट्यां केसीरणीं तथा । कथितं कारणं राज्ञा यथा जातः पराजयः ॥ १०० ॥
इति श्रुत्वा तु कुतुकस्तमाश्वास्य महीपतिम् । स ध्यात्वा शांबरीं मायां महादेवेन निर्मिताम् । तत्सैन्यं मोहयामास शिलाभूतमचेतनम् ॥ १०१ ॥
तदा केसरिणी नाट्या अष्टौ बद्ध्वा महाबलान् । राज्ञः पार्श्वमुपागम्य दत्त्वा तान्गेहमाययौ ॥ १०२ ॥
बाह्लीकश्च प्रसन्नात्मा बद्ध्वा तान्निगडैर्दृढैः । लुंठित्वा द्रविणं तेषां कोशमध्ये समाक्षिपत् ॥ १०३ ॥
देव्याश्च वरदानेन देवसिंहो भयातुरः । महावतीं समागम्य स्वर्णवत्यै न्यवेदयत् ॥ १०४ ॥
ज्ञात्वा स्वर्णवती देवी सर्वविद्याविशारदा । श्येनीं मूर्तिं समास्थाय ययौ पुष्पवतीं प्रति ॥ १०५ ॥
दृष्ट्वा तु दंपती तत्र मकरंदं गृहे स्थितौ । रुदित्वा कथयामास यथा प्राप्तः पराजयः ॥ १०६ ॥
कृष्णांशस्तु तदा दुःखी मकरन्दं वचोऽब्रवीत् । गच्छ वीर मया सार्द्धं मद्गुरुर्बंधनं गतः ॥ १०७ ॥
कुलक्षये महत्पापं सुप्रोक्तं पूर्व सूरिभिः । निमग्नान्दुःखजलधौ समुद्धर मम प्रिय ॥ १०८ ॥
इति श्रुत्वा तु तच्छयालः शूरायुतसमन्वितः । संन्यस्तवेषमास्थाय खड्गचर्मसमन्वितः । कृष्णांशेन हयारूढो बाह्लीकं त्वरितो ययौ ॥ १०९ ॥
तदा स्वर्णवती देवी पुष्पवत्या समन्विता । श्येनीरूपमुपास्थाय ययौ यत्र महारणः ॥ ११० ॥
स छित्त्वा शांबरीं मायां बोधयित्वा स्वसैनिकान् । रुरोध नगरीं तस्य बाह्लीकस्य महात्मनः ॥ १११ ॥
दृष्ट्वा ताञ्छत्रुसंयुक्तान्कुतुकस्तु तया सह । पुनश्च शांबरीं मायां प्रेषयामास तान्प्रति ॥ ११२ ॥
छित्त्वा सा सकलां मायां बद्ध्वा तौ दैत्यसन्निभौ । नगरं दाहयामास तस्य भूपस्य मायया ॥ ११३ ॥
न दाहो दाहमापन्नो न भस्मी भस्मवान्खलु । स्वर्णवत्या कृतं चित्रं स्वयं देव्या च मायया ॥ ११४ ॥
तदा पुष्पवती देवी हत्वा केसरिणी रुषा । तन्मांसैस्तर्पयामास गृध्रगोमायुवायसान् ॥ ११५ ॥
कुतुकं च तथाभूतं हत्वा स्वर्णवती स्वयम् । कारागारे लोहमये स्थितान्वीरानमोचयत् ॥ ११६ ॥
पुनरागम्य सा देवी तया सार्द्धं शुभानना । मकरन्दः स्थितो यत्र कृष्णांशेन समन्वितः ॥ ११७ ॥
ते सर्वे विस्मिताश्चासञ्ज्ञात्वा देव्या विमोहिताः । क्रोधवन्तो महावीरा युद्धाय समुपाययुः ॥ ११८ ॥
पुनश्चासीत्तयोर्युद्धं सेनयोरुभयोर्मृधे । बलखानिं महानन्दो नन्दश्चाह्लादमाययौ ॥ ११९ ॥
परानंदस्तथा देवं तारकं चोपनंदनः । सुनन्दो नेत्र सिंहं च सुरानंदश्च तालनम् ॥ १२० ॥
प्रनन्दो वीरसेनं च ब्रह्मानन्दं स भूपतिः । गजस्थिताश्च ते सर्वे धनुर्युद्धपरायणाः । अहोरात्रमभूद्युद्धं तेषां च तुमुलं क्रमात् ॥ १२१ ॥
एतस्मिन्नन्तरे रात्रौ चित्ररेखा समागता । स्वकीयान्व्याकुलीभूतांस्तादृशांश्च विलोक्य वै ॥ १२२ ॥
चित्रगुप्तं तदा ध्यात्वा चित्रमायामचीकरत् । तदा तद्बांधवाश्चासन्बहुधा चाभिनंदनाः ॥ १२३ ॥
तान् दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे भयभीताश्च दुद्रुवुः । त्यक्त्वा युद्धमयीं भूमिं शोकव्याकुलचेतना ॥ १२४ ॥
पंचयोजनमागत्य ततो वासमकारयन् । संध्याकाले तमोभूते निरुत्साहा महाबलाः ॥ १२५ ॥
हा कृष्णांश महाबाहो शरणागतवत्सल । इन्दुलस्ते कुमारोऽयं संहृतश्चित्ररेखया ॥ १२६ ॥
तया विमोहिता वीरा वयं ते शरणं गताः । इत्युक्त्वा रोदनं चक्रुः क्व गतोऽसि महामते ॥ १२७ ॥
तदा कोलाहलश्चासीद्रुदतां बलशालिनाम् । आह्लादं गर्हयित्वा ते मूर्छिता भुवि विह्वलाः ॥ १२८ ॥
आह्लादस्तुऽतथा श्रुत्वा वज्रपाताहतः स्वयम् । उन्मादिवत्तदा भूत्वा ताडयामास वक्षसि ॥ १२९ ॥
एतस्मिन्नंतरे योगी कृष्णांशो भगवत्कला । चंद्रोदये स्वयं प्राप्तश्चाष्टम्यां भृगुवासरे ॥ १३० ॥
शूरश्च दशसाहस्रैर्मकरंदेन संयुतः । तत्सेनां बोधयामास पालितां बलखा निना ॥ १३१ ॥
जित्वा तान्सर्वभूपालान्गृहीत्वा विपुलं धनम् । पञ्चशब्दस्थितं बंधुं प्रत्यागत्य जगर्ज वै ॥ १३२ ॥
तस्य शब्देन शेषांशो बोधितो बलशालिना । शकुनं शुभमालोक्य भुजावुत्थाप्य वीर्यवान् । स्वांके निवेशयामास कृष्णांशं योगिरूपिणम् ॥ १३३ ॥
स्नापयित्वा श्रुधाराभिः कृष्णांशं प्रेमविह्वलः । दत्त्वा द्विजातिमुख्येभ्यो वर्णयामास कारणम् ॥ १३४ ॥
कृष्णांशोऽपि प्रसन्नात्मा स्वकीयां सकलां कथाम् । वर्णयित्वा यथाभूतां पुनर्बाह्लीकमाययौ ॥ १३५ ॥
चित्रविद्यां स्वयं कृत्वा पाठितां चित्ररेखया । बद्ध्वाभिनंदनं भूपं ससुतं च समंत्रिणम् । विवाहं कारयामास जयंतस्य तया सह ॥ १३६ ॥
बाह्लीकस्तु प्रसन्नात्मा दत्त्वा च विपुलं धनम् । स्वसुतां चित्ररेखां च जयन्ताय मुदा ददौ ॥ १३७ ॥
शतं गजान्हयांस्तत्र सहस्राणि धनैर्युतान् । शतं दासांस्तथा दासीर्जयंताय स्वय ददौ ॥ १३८ ॥
प्रस्थानं कारयामास बलखानेर्महात्मनः । श्रावणे मासि संप्राप्तास्ते सर्वे च महावतीम् ॥ १३९ ॥
स्वंस्वं गेहं ययुस्सर्वे भूपाश्चाह्लादमानिताः । इति ते कथितं विप्र चरित्रं कलिनाश नम् । शृण्वतां सर्वपापघ्नं कथयिष्यामि वै पुनः ॥ १४० ॥
सूत उवाच । कृष्णांशे च गृहं प्राप्ते चेन्दुले च विवाहिते । महीपतिस्सदा दुःखी देहलीं प्रति चागमत् ॥ १ ॥
वृत्तांतं च नृपस्याग्रे कथयित्वा स तारकः । परं विस्मयमापन्नः कृष्णांशचरितं प्रति ॥ २ ॥
एतस्मिन्नंतरे मंत्री चंद्रभट्ट उदारधीः । भूमिराजं वचः प्राह शृणु पार्थिवसत्तम ॥ ३ ॥
मया चाराधिता देवी वैष्णवी विश्वकारिणी । त्रिवर्षांते च तुष्टाभूद्वरदा भयहारिणी ॥ ४ ॥
तया दत्तं शुभं ज्ञानं कुमतिध्वंसकारकम् । ततोऽहं ज्ञानवान्भूत्वा कृष्णांशं प्रति भृपते । चरित्रं वर्णयामास तस्य कल्मषनाशनम् ॥ ५ ॥
इत्युक्त्वा स च शुद्धात्मा ग्रंथं भाषामयं शुभम् । माहात्म्यं देविभक्तानां श्रावयामास वै सभाम् ॥ ६ ॥
तच्छ्रुत्वा भूमिराजस्तु विस्मितश्चाभवत्क्ष णात् । महीपतिस्तदा प्राह दिव्याश्वबलदर्पितः॥ । उदयो नाम बलवान्यस्यैवं वर्णिता कथा ॥ ७ ॥
चत्वारो वाजिनो दिव्या जलस्थलखगाश्च ते । शीघ्रं तांश्च समाहृत्य स्वयं भूप बली भव ॥ ८ ॥
इति श्रुत्वा स नृपतिः श्रुतवाक्यविशारदम् । आहूय कुंदनमलं प्रेषयामास सत्वरम् ॥ ९ ॥
महावतीं समागत्य स दूतो भूपतिं प्रति । उवाच वचनं प्रेम्णा महीराजस्य भूपतेः ॥ ४१० ॥
वाजिनस्ते हि चत्वारो दिव्यरूपाः शुभ प्रभाः । दर्शनाथें तव वधूर्वेला नाम ममात्मजा ॥ ११ ॥
तयाहूतान्हयान्भूप देहि मे विस्मयं त्यज । नो चेद्वेलाग्निना सर्वे क्षयं यास्यंति सैन्यपाः ॥ १२ ॥
इति श्रुत्वा वचो घोरं स भूपो भयकातरः । आह्लादादीन्समाहूय वचनं प्राह नम्रधीः । हयान्स्वान्स्वान्मुदा देहि मदीयं वचनं कुरु ॥ १३ ॥
इति श्रुत्वा स आह्लादो ध्यात्वा सर्वमयीं शिवाम् । उवाच मधुरं वाक्यं शृणु भूप शिवप्रिय ॥ १४ ॥
यत्र नः संस्थिताः प्राणास्तत्र ते वा जिनः स्थिताः । न दास्यामो वयं राजन्सत्यंसत्यं न चान्यथा ॥ १५ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य राजा परिमलो बली ॥ १६ ॥
शपथं कृतवान्घोरं शृण्वतां बलशालिनाम् । भोजनं ब्रह्ममांसस्य पानीयं गोऽसृजोपमम् ॥ १७ ॥
शय्या स्वमातृसदृशी ब्रह्महत्योपमा सभा । मम राष्ट्रे च युष्माभिर्वासः पापमयो महान् ॥ १८ ॥
इति श्रुत्वा तु शपथं देवकी शोकतत्परा । चकार रोदनं गाढं सगेहजनविग्रहा ॥ १९ ॥
पंचविंशाब्दके प्राप्ते कृष्णांशे योगतत्परे । भाद्रशुक्लचतुर्दश्यां तद्गेहाद्धर्मतत्पराः ॥ ४२० ॥
निर्ययुः कान्यकुब्जं ते जयचंद्रेण पालितम् । स्वर्णवत्या पुष्पवत्या सहिताश्चित्ररेखया ॥ २१ ॥
इन्दुलः प्रययौ शीघ्रमयुताश्वबलैस्सह । करालं हयमारुह्य पंचशब्दं च तत्पिता । कृष्णांशो बिंदुलारूढो देवकीमनुसंययौ ॥ २२ ॥
त्यक्त्वा ते भूपतेर्ग्रामं सर्वसंपत्समन्वितम् । पथि त्र्यहमुषित्वा ते जयचंद्रमुपाययुः ॥ २३ ॥
नत्वा तं भूपतिं प्रेम्णा गदित्वा सर्वकारणम् । उषित्वा शीतलास्थाने पूजयामासुरम्बिकाम् ॥ २४ ॥
जयचंद्रस्तु भूपालो देवसिंहेन वर्णितः । तेभ्यश्च न ददौ वृत्तिं भूमा परिमलाज्ञया ॥ २५ ॥
कुंठितो देवसिंहस्तु गत्वा कृष्णांशमुत्तमम् । उदित्वा कारणं सर्वं स श्रुत्वा रोषमादधौ ॥ २६ ॥
त्वरितं बिंदुलारूढो हयपंचशतावृतः । लुंठयामास नगरं पालितं लक्षणेन तत् ॥ २७ ॥
दृष्ट्वा तं लक्षणो वीरो हस्तिनः पृष्ठमास्थितः । शरेण ताडयामास कृष्णांशहृदयं दृढम् ॥ २८ ॥
निष्फलत्वं गतो बाणो विष्णुमंत्रेण प्रेरितः । विस्मितः स तु भूपालो वाहनाद्भूमिमागतः ॥ २९ ॥
नत्वा तच्चरणौ दिव्यौ कुलिशादिभिरन्वितौ । तुष्टाव दंडवद्भूत्वा लक्षणो गद्गदं गिरा ॥ ४३० ॥
लक्षण उवाच । वैष्णवं विद्धि मां स्वामिन्विष्णुपूजनतत्परम् । जानेऽहं त्वां महाबाहो कृष्णशक्त्यवतारकम् ॥ ३१ ॥
त्वदृते को हि मे बाणं निष्फलं कुरुते भुवि । क्षमस्व मम दौरात्म्यं नाथ ते मायया कृतम् ॥ ३२ ॥
इत्युक्त्वा तेन सहितो जयचन्द्रं महीपतिम् । गत्वा तं कथयामास यथा प्राप्तः पराजयम् ॥ ३३ ॥
नृपस्तयोः परीक्षार्थं यौ तु छायाविमोहितौ । गजौ कुवलयापीडौ त्यक्तवाच्छीतलास्थले ॥ ३४ ॥
तदाह्लादोदयौ वीरौ गृहीत्वा तौ स्वलीलया । चकृषतुर्बलात्पुच्छे क्रोशमात्रं पुनःपुनः ॥ ३५ ॥
मृतौ कुवलयापीडौ दृष्ट्वा राजा भयातुरः । ददौ राजगृहं ग्रामं तयोरर्थे प्रसन्नधीः ॥ ३६ ॥
इषशुद्धे तु संप्राप्ते लक्षणो नाम वै बली । नृपाज्ञया ययौ शीघ्रं तैश्च दिग्विजयं प्रति ॥ ३७ ॥
सप्तलक्षबलैस्सार्द्धं तालनाद्यैश्च संयुतः । वाराणसीं पुरीं प्राप्य रुरोध नगरीं तदा ॥ ३८ ॥
रुद्रवर्मा च भूपालो गौडवंशयशस्करः । पंचायुतैः स्वसैन्यैश्च सार्द्धं युद्धार्थमाप्तवान् ॥ ३९ ॥
याममात्रेण तं जित्वा षोडशाब्दस्य वै करम् । कोटिमुद्रामयं प्राप्य जयचंद्राय चार्पयत् ॥ ४४० ॥
मागधेशं पुनर्जित्वा नाम्ना विजयकारिणम् । विंशत्यब्दकरं प्राप्य स्वभूपाय समर्पयत् ॥ ४१ ॥
पंचकोटीश्च वै मुद्रा राजतस्य पुनर्ययौ । अंग वंगदेशपतिं वीरो लक्षणो वै युतश्च तैः । लक्षसैन्ययुतं भूपं कालीवर्माणमुत्तमम् । अहोरात्रेण तं जित्वा महायुद्धेन लक्षणः ॥ ४४ ॥
विंशत्यब्द करं प्राप्य कोटिं स्वर्णमयं तदा । प्रेषयामास भूपाय जयचंद्राय वै मुदा ॥ ४५ ॥
उष्ट्रदेशं ययौ वीरः पालितं तैर्महाबलैः । धोयीकविस्तत्रनृपो लक्षसैन्यसमन्वितः ॥ ४६ ॥
जगन्नाथाज्ञया प्राप्तस्तैश्च सार्द्धं रणोन्मुखे । तयोश्चासीन्महद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । अहोरात्रप्रमाणेन कृष्णांशेन जितो नृपः ॥ ४७ ॥
विंशत्यब्दकरं सर्वं कोटिस्वर्णसमन्वितम् । संप्राप्य प्रेषयामास कान्यकुब्जाधिपाय वै ॥ ४८ ॥
पुंड्रदेशं ययौ वीरो लक्षणो बलवत्तरः । नृपं नागपतिं नाम पंचायुतबलैर्युतम् । दिनमात्रेण तं जित्वा कोटिमुद्रा गृहीतवान् ॥ ४९ ॥
महेंद्रगिरिमागत्य नत्वा तं भार्गवं मुनिम् । नतो निवृत्य ते सर्वे नेत्रपालपुरं ययुः ॥ ४५० ॥
योगसिंहस्तदागत्य कृष्णांशं प्रति भार्गव । कोटिमुद्रा ददौ तस्मै सप्तरात्रम वासयत् ॥ ५१ ॥
वीरसिंहपुरं जग्मुस्ते वीरा मदवत्तराः । रुरुधुर्नगरीं सर्वां हिमतुंगोपरि स्थिताम् । पालितां गोरखाख्येन योगिना भक्तकार णात् ॥ ५२ ॥
भूपानुजः प्रवीरश्च सैन्यायुतसमन्वितः । कृतवान्दारुणं युद्धं लक्षणस्यैव सेनया ॥ ५३ ॥
प्रत्यहं बलवाञ्छूरो हत्वा शूरसहस्र कम् । सायंकाले गृहं प्राप्य योगिनं तमपूजयत् ॥ ५४ ॥
पूजनात्स प्रसन्नात्मा सैन्यमुज्जीव्य भूपतेः । दत्त्वा गजबलं तेभ्यः पुनर्योगं करोति वै ॥ ५५ ॥
सार्द्धमासो गतस्तत्र युद्ध्यतां बलशालिनाम् । तदा ते तु निरुत्साहा देवसिंहं तमब्रुववन् ॥ ५६ ॥
विजयो नः कथं भूप ब्रूहि नस्तत्त्वमग्रतः । इति श्रुत्वा स होवाच शृणु कृष्णांश मे वचः ॥ ५७ ॥
योगिनां गोरखं नाम पराजित्य स्वनृत्यतः । पुनर्युद्धं कुरु त्वं वै ततो जय मवाप्स्यसि ॥ ५८ ॥
इत्युक्तास्ते हि कृष्णाद्याः कृत्वा योगमयं वपुः । स्थापयित्वा रणे सेनां पालितां लक्षणेन वै ॥ ५९ ॥
प्रातः काले ययुस्ते वै मंदिरं तस्य योगिनः । कृष्णांशो नर्तकश्चासीद्वेणुवाद्यविशारदः ॥ ४६० ॥
देवसिंहो मृदंगाढ्यो वीणाधारी च तालनः । कांस्यधारी तदाह्लादो जगौ गीतां सनातनीम् ॥ ६१ ॥
तदर्थं हृदये कृत्वा गोरखस्सर्वयोगवान् । वरं वृणुत तानाह ते तच्छ्रुत्वाऽब्रुवन्वचः ॥ ६२ ॥
नमस्यामो वयं तुभ्यं यदि देयो वरस्त्वया । देहि संजीविनी विद्यामाह्लादाय महात्मने ॥ ६३ ॥
इति श्रुत्वा हृदि ध्यात्वा तानुवाच प्रसन्नधीः । विद्या संजीविनी तुभ्यं वर्षमात्रं भविष्यति । तत्पश्चान्निष्कलीभूयागमिष्यति मदंतिकम् ॥ ६४ ॥
अद्यप्रभृति भो वीर मया त्यक्तमिदं जगत् । यत्र भर्तृहरिः शिष्यस्तत्र गत्वा शये ह्यहम् ॥ ६५ ॥
इत्युक्त्वान्तर्हितो योगी जग्मुस्ते रणमूर्द्धनि । जित्वा प्रवीरसिंहं च वीरसिंहं तथैव च ॥ ६६ ॥
हत्वा तस्यायुतं सैन्यं लुण्ठयित्वा च तद्गृहम् । कृत्वा दासमयं भूपं लक्षणः प्रययौ मुदा ॥ ६७ ॥
कोशलं देशमागत्य जित्वा तस्य महीपतिम् । सैन्यायुतं सूर्यधरं करयोग्यमचीकरत् ॥ ६८ ॥
षोडशाब्दकरं प्राप्य मुद्राकोट्ययुतं मुदा । नैमिषारण्यमागम्य तत्रोषुः स्नानतत्पराः ॥ ६९ ॥
होलिकाया दिने रम्ये लक्षणो बलवत्तरः । दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यो महोत्सवमकारयत् ॥ ४७० ॥
तदा वयं च मुनयः समाधिस्थाश्च भूपतिः । यदा स लक्षणः प्राप्तो नैमिषारण्यमुत्तमम् ॥ ७१ ॥
स्नात्वा सर्वाणि तीर्थानि संतर्प्य द्विजदेवताः । कान्यकुब्जपुरं जग्मुश्चैत्रकृष्णाष्टमीदिने ॥ ७२ ॥
इति ते कथितं विप्र यथादिग्विजयोभवत् । शृणु विप्र कथां रम्यां बलखानिर्यथा मृतः ॥ ७३ ॥
मार्गकृष्णस्य सप्तम्यां भूमिराजो महाबलः । महीपतेश्च वाक्येन सामंतं प्राह निर्भयः ॥ ७४ ॥
मया श्रुतस्ते तनयः शारदावरदर्पितः । रक्तबीजत्वमापन्नस्तं मे देहि कृपां कुरु ॥ ७५ ॥
इत्युक्तस्स तु सामन्तस्तेन राज्ञेव सत्कृतः । चामुंडं नाम तनयं समाहूयाब्रवीदिदम् ॥ ७६ ॥
पुत्र त्वं नृपतेः कार्यं सदा कुरु रणप्रिय । इति श्रुत्वा पितुर्वाक्यं स वै राजानमब्रवीत् ॥ ७७ ॥
देह्याज्ञां भूपते मह्यं शीघ्रं जयमवाप्स्यसि । इति श्रुत्वा स होवाच बलखानिर्महाबलः ॥ ७८ ॥
मच्छिरीषवनं छित्वा गृहीत्त्वा राष्ट्रमुत्तमम् । सुस्थितो निर्भयो गेहे बाहुशाली यतेंद्रियः ॥ ७९ ॥
यदि त्वं बलखानिं च जित्वा मे ह्यर्पयिष्यसि । हत्वा वा तस्य सकलं राष्ट्रं त्वयि भविष्यति ॥ ४८० ॥
इत्युक्त्वा रक्तबीजं तं समाहूय स्वकं बलम् । सप्तलक्षं ददौ तस्मै स तत्प्राप्य मुदा ययौ ॥ ८१ ॥
उषित्वा त्रिदिनं मार्गे शिरीषाख्यमुपागतः । रुरोध नगरीं सर्वां बलखानेर्महात्मनः ॥ ८२ ॥
चामुंडागमनं श्रुत्वा बलखानिर्महाबलः । पूजयित्वा महमायां दत्त्वा दानान्यनेकशः । लक्षसैन्येन सहितः प्रययौ नगराद्बहिः ॥ ८३ ॥
तस्यानुजो महावीरस्सुखखानिर्बलैः सह । हरिणीं तां समारुह्य शत्रुसैन्यमचिक्षपत् ॥ ८४ ॥
बलखानिः कपोतस्थो नाशयित्वा रिपोर्बलम् । लक्षसैन्यं मुदा युक्तश्चामुंडं प्रति चागमत् ॥ ८५ ॥
तयोश्चासीन्महद्युद्धं स्वस्वसैन्यक्षयंकरम् । अहोरात्रप्रमाणेन निहताः क्षत्रिया रणे ॥ ८६ ॥
प्रातःकाले तु संप्राप्ते कृत्वा स्नानादिकाः क्रियाः । जग्मतुस्तौ रणे वीरौ धनुर्बाणविशारदौ ॥ ८७ ॥
रथस्थो बलखानिश्च चामुण्डो गजपृष्ठगः । चक्रतुस्तुमुलं घोरं नरविस्मयकारकम् ॥ ८८ ॥
बाणैर्बाणांश्च संछिद्य देवीभक्तौ च तौ मुदा । अन्योन्यं वाहने हत्वा भूतलत्वमुपागतौ । खड्गचर्मधरौ वीरौ युयुधाते परस्परम् ॥ ८९ ॥
यावन्तो रक्तबीजांगात्संजाता रक्तबिंदवः । तावन्तः पुरुषा जाता रक्तबीजपराक्रमाः ॥ ४९० ॥
तैश्च वीरैर्मदोन्मत्तैर्बलखानिस्समंततः । संरुद्धोऽभूद् भृगुश्रेष्ठ शारदां शरणं ययौ ॥ ९१ ॥
एतस्मिन्नंतरे वीरः सुखखानिस्ततोऽनुजः । आग्नेयं शरमादाय रक्तबीजानदाहयत् ॥ ९२ ॥
पुरा तु सुखखा निश्च हव्यैर्देवं च पावकम् । पंचाब्दान्पूजयामास तदा तुष्टस्स्वयं प्रभुः ॥ ९३ ॥
पावकीयं शरं रम्यं शत्रुसंहारकारकम् । ददौ तस्मै प्रसन्नात्मा तेनासावभवज्जयी ॥ ९४ ॥
बलखानिस्तु बलवान्दृष्ट्वा शत्रुविनाशनम् । पराजितं च चामुंडं बद्ध्वा गेहमुपागतम् ॥ ९५ ॥
कृत्वा नारीमयं वेषं स भीतो ब्रह्महत्यया । दोलामारोप्य बलवान्प्रेषयामास शत्रवे ॥ ९६ ॥
हतशेषं पंचलक्षं सैन्यं गत्वा च देहलीम् । वृत्तान्तं कथयामास यथा जातो महारणः ॥ ९७ ॥
नारीवेषं च चामुंडं स दृष्ट्वा पृथिवीपतिः । क्रोधाविष्टश्च बलवान्महीपतिमुवाच ह ॥ ९८ ॥
कथं जयो मे भविता सुखखानौ च जीविते । श्रुत्वा महीपतिः प्राह च्छद्मना कार्यमाकुरु ॥ ९९ ॥
ब्राह्मी माता तयोर्ज्ञेया शुद्धा सैव पतिव्रता । दूतीभिः कारणं ज्ञात्वा पुनर्युद्धं कुरुष्व भोः ॥ ४१०० ॥
इति श्रुत्वा महीराजो दूतीस्ताश्छलकोविदाः । आहूय प्रेषयामास बलखानिगृहं प्रति ॥ १०१ ॥
ब्राह्मण्यस्तास्तदा भूत्वा बलखानिगृहं ययुः । ससुतां तां प्रशस्याशु पप्रच्छुर्विनयान्विताः ॥ १०२ ॥
तव पुत्रौ महावीरौ दिष्ट्या शत्रुक्षयंकरौ । तयोर्मृत्युः कथं भूयाज्जीवतां शरदां शतम् ॥ १०३ ॥
तदा ब्राह्मी वचः प्राह पावकीयः शरः शुभः । सुखखानेर्जीवकरो बलखानेः पदाह्वकः ॥ १०४ ॥
इति ज्ञात्वा तु ता दूत्यः प्रययुर्देहलीं प्रति । कथयित्वा नृपस्याग्रे धनं प्राप्यं गृहं ययुः ॥ १०५ ॥
महीराजस्तु तच्छ्रुत्वा महादेवमुमापतिम् । पार्थिवैः पूजनं चक्रे सहस्रदिवसान्मुदा ॥ १०६ ॥
सूत उवाच । षड्विंशाब्दे च कृष्णांशे यथा जातं तथा शृणु । मुने बिंदुसरो नाम दक्षिणस्यां दिशि स्थितम् ॥ १ ॥
तस्य तीरेऽवसद्ग्रामो योजनायामसंयुतः । नाम्ना बिंदुगढो दुर्गो वर्णधर्मप्रवर्तकः ॥ २ ॥
तस्मिन्ग्रामेऽवसद्भूपो विष्वक्सेनान्वयोद्भवः । शारदानन्दनो नाम ब्रह्मध्यानपरायणः ॥ ३ ॥
ब्रह्मचर्यप्रभावेण तद्वीर्यं शिरसि स्थितम् । अतस्स कामपालाख्यः प्रथितोऽभून्महीतले ॥ ४ ॥
यज्ञैः संपूजयामास सुरज्येष्ठं प्रजापतिम् । यज्ञांशभुक्तमात्रेण राज्ञी गर्भमुपादधौ ॥ ५ ॥
दशमासान्तरे जाता कन्या सर्वगुणालया । पद्मिनी नाम विख्याता सर्वशोभासमन्विता ॥ ६ ॥
द्वादशाब्दवयः प्राप्तौ बभूव वरवर्णिनी । पद्माकरो भूपसुतो महीराजपदानुगः ॥ ७ ॥
पितुराज्ञानुसारेण भूपानाहूय सत्वरम् । स्वयं वरं भगिन्याश्च कारयामास वै मुदा ॥ ८ ॥
नानादेश्या ययुर्भूपा मुख्यशूरसमन्विताः । सहाह्लादैश्चतुवीरैर्लक्षणः पितुराज्ञया ॥ ९ ॥
ययौ बिंदुगढं ग्रामं स्थितो यत्र महोत्सवः । महीराजस्तु बलवान्दृष्ट्वा लक्षणमागतम् ॥ १० ॥
स्वसेनां स्थापयामास रक्षार्थे सर्वभूभुजाम् । एतस्मिन्नंतरे देवी सखीभिः सह पद्मिनी ॥ ११ ॥
सर्वभूपान्विलोक्याशु लक्षणांतमुपाययौ । श्यामांगं च युवानं च सर्वलक्षण लक्षितम् ॥ १२ ॥
चत्वारिंशत्तथा पंचाशन्मानाब्दवयोवृतम् । व्यूढोरस्कं दृढस्कंधं निर्जरं रोगवर्जितम् ॥ १३ ॥
दृष्ट्वा तमात्मसदृशमाह्लादाद्यैश्च रक्षितम् । जयमालां ददौ तस्मै पद्मिनी लक्षणाय च ॥ १४ ॥
तदा स लक्षणो वीरो गृहीत्वा पाणिमुत्तमम् । स्वरथं च समारुह्य राज्ञां मध्ये ययौ मुदा ॥ १५ ॥
पृध्वीराजस्तथा सर्वे भूमिपा बलसंयुताः । रुरुधुः सर्वतो वीरं लक्षणं बलवत्तरम् ॥ १६ ॥
तालनः सिंहिनीसंस्थो गृहीत्वा परिघं मुदा । सैन्यानि योधयामास भीमसेनांशसंभवः ॥ १७ ॥
पंचशब्दगजारूढश्चाह्लादस्तोमरायुधः । रिपून्विदारयामास बलभद्रांशसंभवः ॥ १८ ॥
कृष्णांशो बिन्दुलारूढो गृहीत्वा खड्गमुत्तमम् । भूपतीन्बहुधा छित्त्वा महावधमकारयत् ॥ १९ ॥
देवो मनोरथारूढो भैरवं भल्लमादधौ । हत्वा च बहुधा सैन्यं ननर्द च पुनःपुनः ॥ २० ॥
लक्षणो धनुरादाय वैष्णवास्त्राणि वै पुनः । संधाय च जघानाशु महीराजस्य सैन्यपान् ॥ २१ ॥
याममात्रमभूयुद्धं तेषां तैश्च समन्वितम् । त्यक्त्वा युद्धं महीराजः सर्वभूपसमन्वितः ॥ २२ ॥
ययौ स देहलीग्रामे शारदानंदनस्तदा । संस्थाप्य मण्डपशुभं कृत्वा वैवाहिकीः क्रियाः । ददौ कन्यां विधानेन धनधान्यादिसंवृताम् ॥ २३ ॥
एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो महीपतिरुवाच तम् । पद्माकरं भूपसुतं लक्षसैन्यसमन्वितम् ॥ २४ ॥
अहो मित्र महावीर कीदृशी ते मतिः स्थिता । विष्वक्सेनान्वये त्वं वै संजातः क्षत्रियोत्तमः ॥ २५ ॥
लक्षणो धर्मरहितो वर्णसंकरसंयुतः । आह्लादाद्याश्च ते शूरा आभीरमातृसंभवाः । तैर्युतश्च निवासो वै संत्याज्यो धर्मकोविदैः ॥ २६ ॥
इति पद्माकरः श्रुत्वा सर्वमायाविशारदः । स कृत्वा शाम्बरीं मायां बद्ध्वा तानेव दुर्जयान् । स्वगेहे स्थापयामास कारागारे शिलामये ॥ २७ ॥
देव्याश्च वरदानेन देवसिंहस्तदा निशि । त्यक्त्वा मायामोहमयी कान्यकुब्जमुपाययौ ॥ २८ ॥
इंदुलाग्रे च तत्सर्वे गदित्वा तेन संयुतः । प्राप्तो बिंदुगढं शीघ्रं दिव्यमायाविशारदः ॥ २९ ॥
पद्माकरस्तु तच्छुत्वा कृत्वा मायां च शाम्बरीम् । मोहनायोद्यतस्तत्र यथा मेघो रविं दिवि ॥ ३० ॥
इंदुलश्च तदा चापे संधाय शरमुत्तमम् । कामास्त्रेण तु तन्माया भस्मीभूताभवत्क्षणात् ॥ ३१ ॥
तदा ते बोधिताः सर्वे कामास्त्रेण महाबलाः । भित्त्वा लोहमयं जालं कपाटं च तथा दृढम् ॥ ३२ ॥
बहिर्भूताः समाजग्मुः शत्रुसैन्यान्यनाशयन् । क्षत्रियाः पंचसाहस्रा मृता यमपुरं ययुः ॥ ३३ ॥
शारदानंदनो भूपस्तत्रागत्य विनम्य तान् । स्वसुतां च ददौ तस्मै लक्षणाय महात्मने ॥ ३४ ॥
नानाविधानि भोज्यानि प्रशस्याभरणानि च । सर्वेभ्यश्च ददौ राजा सहस्रेभ्यस्तदा मुदा ॥ ३५ ॥
कुमारिकां स्वकीयां च बहुरोदनतत्पराम् । स मत्वा कामपालो वै स्वगेहात्तं न्यवासयत् । आगतो लक्षणो गेहं माघकृष्णाष्टमीदिने ॥ ३६ ॥
जयचंद्रस्तु तं दृष्ट्वा लक्षणं प्रेमविह्वलः । शतग्रामान्ददौ तेभ्यस्तालनादिभ्य एव च ॥ ३७ ॥
दत्त्वा ततोऽन्यदानानि गोवस्त्राभरणानि च । प्रददौ ब्राह्मणेभ्यश्च स चकार महोत्सवम् ॥ ३८ ॥
सूत उवाच । महीराजो वरं प्राप्तः शंकरात्पार्थिवार्चनात् । संयोज्य फाल्गुने मासि सेनां शत्रुभयंकराम् ॥ ३९ ॥
सप्तलक्षैश्च सहितः शिरीषाख्यपुरं ययौ । नृपाज्ञया च चांमुडो रुरोध नगरं पुनः ॥ ४० ॥
सुखखानिस्तदा क्रुद्धो लक्षसैन्यसमन्वितः । नगराद्बहिरागत्य महावधमकारयत् ॥ ४१ ॥
पावकास्त्रेण बलवान्हत्वा दशसहस्रकम् । महीराजमुपागम्य वचनं प्राह निर्भयः ॥ ४२ ॥
अद्य त्वां च हनिष्यामि त्वं वा हन्ता रणे मम । स्वविद्यां कुरु भूप त्वं नो चेद्यास्यसि वैशसम् ॥ ४३ ॥
इति श्रुत्वा महीराजो रौद्रास्त्रं चाप आदधे । तदस्त्राच्च महावह्निः प्रादुर्भूतो भयंकरः ॥ ४४ ॥
सुखखानिस्तदाग्नेयं संदधौ तस्य शांतये । रौद्राग्निना च सशरः सुखखानिर्लयं गतः ॥ ४५ ॥
तदस्त्रं शिवतूणीरे गतं कार्यं विधाय तत् । बलखानिस्तु तच्छ्रुत्वा भयभीतः समागतः ॥ ४६ ॥
भ्रातुर्वैरमुपादाय जघान च रिपोर्बलम् । ध्यात्वा च शारदां देवीं भूमिराजमुपागमत् ॥ ४७ ॥
भूमिराजस्तु तं दृष्ट्वा तद्बलाधिक्यमोहितः । उवाच वचनं प्रेम्णा बलखाने शृणुष्व भोः ॥ ४८ ॥
क्रोशमात्रान्तरे गर्ता द्वादशैव मया कृताः । रक्षिता द्वादशशतैः शूरैर्युद्धविशारदैः ॥ ४९ ॥
शूराञ्जित्वा समुल्लंघ्य गर्तान्द्वादशसम्मितान् । ममार्द्धं सकलं राष्ट्रं गृहाण बलिसत्तम ॥ ५० ॥
इति श्रुत्वा प्रियं वाक्यं तद्राज्ञा सत्यभाषितम् । कपोतं हयमारुह्य खड्गहस्तो वनं ययौ ॥ ५१ ॥
दृष्ट्वा गर्तान्महावीरो हत्वा शूराञ्छतञ्छतम् । ययौ स द्वादशान्गर्त्तान्बाहुशाली जितेंद्रियः ॥ ५२ ॥
चामुंडस्तु तदागत्य शरायुतसमन्वितः । रुरोध सर्वतो वीरं छद्मकारी द्विजाधमः ॥ ५३ ॥
बलखानिश्च महतीं सेनां तस्य जघान ह । चामुंडं तमुपागम्य ननर्द च पुनःपुनः ॥ ५४ ॥
त्रयोदशं गुप्तगर्तं तृणैराच्छादितं मृदा । विषधौतैर्महाभल्लैस्संरुद्धं विवरप्रभम् ॥ ५५ ॥
पतितः सकपोतश्च स वीरो दैवमोहितः । अंधकारे महाघोरं गंभीरं क्रोशमात्रकम् ॥ ५६ ॥
विदीर्णस्तत्र चरणस्स पद्मो वत्सजस्य वै । महाकष्टेन तद्वाजी गर्तादागत्य वै बहिः । स्वपदैस्ताडयामास महीराजस्य तद्बलम् ॥ ५७ ॥
चामुंडस्तु तदागत्य बलखानेश्च वै शिरः । छित्त्वा जघान तत्सैन्यं हाहाभूतं विनेश्वरम् ॥ ५८ ॥
गजमुक्ता च तच्छुत्वा चितामारोप्य वै पतिम् । दाहयामास चांगानि सा पत्या सह वै सती ॥ ५९ ॥
तदा ब्रह्मा स्ववध्वा च सार्द्धमागत्य तत्र वै । सुखखानिं च संहूय ददाह तत्कलेवरम् ॥ ६० ॥
शून्यभूतं च नगरं भस्म कृत्वा स वै नृपः । जगाम देहली शीघ्रं महोत्साहसमन्वितः ॥ ६१ ॥
सूत उवाच । श्रावणे मासि संप्राप्ते देहलीं च महीपतिः । नागोत्सवाय प्रययौ सदैव कलहप्रियः ॥ १ ॥
दृष्ट्वा नागोत्सवं तत्र गीतनृत्यसमन्वितम् । महीराजं नमस्कृत्य वचनं प्राह नम्रधीः ॥ २ ॥
राजन्महावतीग्रामे कीर्तिसागरमध्यगे । वामनोत्सवमत्यं तं यवव्रीहिसमन्वितः । पश्य त्वं तत्र गत्वा च ममैव वचनं कुरु ॥ ३ ॥
इति श्रुत्वा महीराजो धुंधुकारेण संयुतः । सप्तलक्षबलैर्युक्तश्चामुण्डेन समन्वितः । प्राप्तः शिरीषविपिने तत्र वासमकारयत् ॥ ४ ॥
महीपतिस्तु नृपतिं नत्वा वै चन्द्रवंशिनम् । उवाच वचनं दुःखी धूर्तो मायाविशारदः ॥ ५ ॥
राजन्प्राप्तो महीराजो युद्धार्थी त्वामुपस्थितः । चन्द्रावलीं च तनयां ब्रह्मानंदं तवात्मजम् । दिव्यलिंगं स संपूज्य बलात्काराद्ग्रहीष्यति ॥ ६ ॥
तस्मात्त्वं स्वबलैः सार्द्धं मया सह महामते । छद्मना तं पराजित्य नगरेऽस्मिन्सुखी भव ॥ ७ ॥
इति श्रुत्वा दैव वशो राजा परिमलो बली । चतुर्लक्षबलैस्सार्द्धं निशीथे च समागतः ॥ ८ ॥
शयितान्क्षत्रियाञ्छूरान्हत्वा पंचसहस्रकान् । शतघ्नीं रोषणीं चक्रे बहुशूरविनाशिनीम् ॥ ९ ॥
तदोत्थाय महीराजः कटिमाबध्य संभ्रमात् । वैरिणं परमं मत्वा महद्युद्धमचीकरत् ॥ १० ॥
युद्ध्यंत्योः सेनयो स्तत्र मलना पुत्रगृद्धिनी । शारदामादराद्गत्वा पूजयामास भक्तितः ॥ ११ ॥
देविदेवि महादेवि सर्वदुःखविनाशिनि । हर मे सकलां बाधां कृष्णांशं बोधयाशु च ॥ १२ ॥
जप्त्वायुतमिमं मंत्रं हुत्वा तर्पणमार्जने । कृत्वा सुष्वाप तद्वेश्मस्तदा तुष्टा स्वयं शिवा ॥ १३ ॥
मलने महती बाधा क्षयं यास्यति मा शुचः ॥ १४ ॥
इत्युक्त्वा शारदा देवी कृष्णांशं प्रति चागमत् । पुत्र ते जननी भूमिर्महीराजेन पीडिता । क्षयं यास्यति शीघ्रं च तस्मात्त्वं तां समुद्धर ॥ १५ ॥
इति श्रुत्वा वचो देव्यास्स वीरो विस्मयान्वितः । देवकीं प्रति संप्राप्तः कथयामास कारणम् ॥ १६ ॥
सा तु श्रुत्वा वचो घोरं स्वर्णवत्या समन्विता । रुरोद भृशमुद्विग्ना विलप्य बहुधा सती ॥ १७ ॥
कृष्णांशस्तु तदा दुःखी देवसिंहमुवाच ह । किं कर्तव्यं मया वीर देह्याज्ञां दारुणे भये ॥ १८ ॥
तच्छ्रुत्वा तेन सहितो लक्षणेन समन्वितः । ययौ दिग्विजयार्थेन व्याजेन च महावतीम् ॥ १९ ॥
तालनो भीमसेनांशः सेनापतिरुदारधीः । सप्तलक्षबलैस्सार्द्धं विनाह्लादेन संययौ ॥ २० ॥
कल्पक्ष्रेत्रमुपागम्य योगिनस्ते तदाभवन् । सेनां निवेशयामास विपिने तत्र दारुणे ॥ २१ ॥
कृष्णांशस्तालनो देवो लक्षणो बलवत्तरः । गृहीत्वा लास्यवस्तूनि युद्धभूमिमुपागमन् ॥ २२ ॥