snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
स्तनौ मदनवासिन्यै कुमुदायै च कंधरम् । भुजान्भुजाग्रं माधव्यै कमलायै ह्युपस्थकम् ॥ ४७ ॥
भ्रूललाटे च रुद्राण्यै शंकरायै तथालकान् । मुकुटं विश्ववासिन्यै पुनः कांत्यै तथालकान् ॥ ४८ ॥
नेत्रं चक्रावधारिण्यै पुष्ट्यै च वदनं पुनः । उत्कंठिन्यै नमः कंठमनंतायै तु कंधराम् ॥ ४९ ॥
रंभायै वामबाहुं च विशोकायै नमः परम् । हृदयं मन्मथादित्यै पाटलायै नमोनमः ॥ ५० ॥
एवं संपूज्य विधिवद्द्विजदांपत्यमर्चयेत् । भोजयित्वान्नदानेन मधुरेण विमत्सरः ॥ ५१ ॥
सलड्डुकं वारिकुंभं शुक्लांबरयुगं ततम् । दत्त्वा सुवर्णकलशं गंधमाल्यैरथार्चयेत् ॥ ५२ ॥
प्रीयतामत्र कुमुदा गृह्णीयाल्लवणव्रतम् । अनेन विधिना देवीं मासिमासि समर्चयेत् ॥ ५३ ॥
लवणं वर्जयेन्माघे फाल्गुने च गुडं पुनः । तवराजं तथा चैत्रे वर्ज्यं च मधु माधवे ॥ ५४ ॥
यारकं ज्येष्ठमासे तु आषाढे जीरकं तथा । श्रावणे वर्जयेत्क्षीरं दधि भाद्रपदे तथा ॥ ५५ ॥
घृतमश्वयुजे तद्वद्वर्जयेद्या च मज्जिका । धान्यकं मार्गशीर्षे तु पौषे वर्ज्या तु शर्करा ॥ ५६ ॥
व्रतांते करका पूर्णा एतेषां मासिमासि च । दयाद्विकालवेलायां भक्षपात्रेण संयुतान् ॥ ५७ ॥
तंडुलाञ्छ्वेतवर्णांश्च संयावमधुपूरिकाः । घारिका घृतपूरांश्च मंड कान्क्षीरशाककम् ॥ ५८ ॥
दध्यन्नं षड्विधं चैव भिंडयः शाकवर्तिकाः । माघादौ क्रमशो दद्यादेतानि करकोपरि ॥ ५९ ॥
कुमुदा माधवी गौरी रंभा भद्रा जया शिवा । उमा शची सती तद्वन्मंगला रतिलालसा ॥ ६० ॥
क्रमान्माघादि सर्वत्र प्रीयतामिति कीर्तयेत् । चर्वंतं पंचगव्यं च प्राशनं समुदाहृतम् ॥ ६१ ॥
उपवासी भवेन्नित्यमशक्तो दक्षिणे करे । पुनर्माघे तु संप्राप्य शर्करां करकोपरि ॥ ६२ ॥
कृत्वा तु कांचनीं गोधां पंचरत्नसमन्विताम् । उमामंगुष्ठमात्रां च सुधासूत्रे कमंडलुम् ॥ ६३ ॥
तद्वद्गोमिथुनं सर्वं सुवर्णास्यं सितं परम् । सवस्त्रभाजनं दत्त्वा भवानी प्रीयतामिति ॥ ६४ ॥
अनेन विधिना यश्च रसकल्याणिनीव्रतम् । कुर्यात्स सर्वपापेभ्यस्तत्क्षणादेव मुच्यते ॥ ६५ ॥
भवार्बुदसहस्रं तु न दुःखी जायते क्वचित् । अग्निष्टोमसहस्रेण यत्फलं तदवाप्नुयात् ॥ ६६ ॥
नारी वा कुरुते या तु कुमारी वा युधिष्ठिर । विधवा वा वराकी वा सापि तत्फलभागिनी । सौभाग्यारोग्यसंपन्ना गौरीलोके महीयते ॥ ६७ ॥
इति पठति य इत्थं यः शृणोति प्रसंगात्सकलकलुषमुक्तः पार्वतीलोकमेति ॥ मतिमपि च नराणां यो ददाति प्रियार्थं विपुलमतिजनानां नायकः स्यादमोघम् ॥ ६८ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । तथा चान्यां प्रवक्ष्यामि तृतीयां पापनाशिनीम् । लोकेषु नाम्ना विख्यातामार्द्रानंदकरीमिमाम् ॥ १ ॥
यदा शुक्लतृतीयायामाषाढर्क्षं भवेत्क्वचित् । ब्रह्मर्क्षं चाथ मार्गं वा व्रतं ग्राह्यं तदा शुभम् ॥ २ ॥
दर्भगंधोदकैः स्नानं तदा सम्यक्समाचरेत् । शुक्लमाल्यांबरधरः शुक्लगंधानुलेपनः ॥ ३ ॥
भवानीमर्चयेद्भक्त्या शुक्लपुष्पैः सुगंधिभिः । महादेवेन सहितामुपविष्टां वरासने ॥ ४ ॥
वासुदेव्यै नमः पादौ शंकराय नमो हरेः । जंघे शोकविनाशिन्यायानन्दाय नमः प्रभो ॥ ५ ॥
रंभायै पूजयेदूरू शिवाय च पिनाकिनः । आदित्यै च कटिं पूज्या शूलिनः शूलपाणये ॥ ६ ॥
माधव्यै च तथा नाभिमथ शंभोर्भवाय वै । स्तनावानंदकारिण्यै शंकरायेंदुधारिणे ॥ ७ ॥
उत्कंठिन्यै नमः कंठं नीलकंठाय वै हरेः । करावुत्पलधारिण्यै रुद्राय जगतीपतेः ॥ ८ ॥
बाहुं च परिरंभिण्यै नृत्यशीलाय वै हरेः ॥ ९ ॥
देव्या मुखं विलासिन्यै वृषेशाय पुनर्विभोः । स्मितं सस्मरशीलायै विश्ववक्त्राय वै विभोः ॥ १० ॥
नेत्रं मदनवासिन्यै विश्वधाम्ने त्रिशूलिने । भ्रुवौ रतिप्रियायै च तांडवेशाय वै विभोः ॥ ११ ॥
देव्यै ललाटमिंद्राण्यै हव्यवाहाय वै विभोः । स्वाहायै मुकुटं देव्या विभोः पञ्चशराय वै ॥ १२ ॥
विश्वकायै विश्वमुख्यै विश्वपादकरौ शिवौ । प्रसन्नवदनौ वंदे पार्वतीपरमेश्वरौ ॥ १३ ॥
एवं संपूज्य विधिवदग्रतः शिवयोः पुनः । पद्मोत्पलानि च तथा नानावर्णानि कारयेत् ॥ १४ ॥
शङ्खचक्रे सकटके स्वस्तिकं वर्द्ध मानकम् । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम् ॥ १५ ॥
शृंगोदकं बिल्वपत्रं वारि कुंभान्वितं तथा । उशीरनीरं तद्वच्च यवचूर्णोदकं ततः ॥ १६ ॥
तिलोदकं च संप्राप्य स्वप्यान्मार्गशिरादिषु । प्रतिपक्षद्वितीयायां प्राशनं समुदाहृतम् ॥ १७ ॥
सर्वत्र शुक्लपुष्पाणि प्रशस्तानि शिवार्चने । दानकालेषु सर्वेषु मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ १८ ॥
गौरी मे प्रीयतां नित्यमघनाशाय मंगला । सौभाग्यायास्तु ललिता भवानी सर्वसिद्धये ॥ १९ ॥
संवत्सरांते लवणं गुडकुंभं समर्जितम् । चन्दनं नेत्रपट्टं च सितवस्त्रयुगान्वितम् । उमामहेश्वरं हैमं तद्वदिक्षुफलैर्युतम् ॥ २० ॥
प्रस्तरावरणं शय्यां सविश्रामां निवेदयेत् । सपत्नीकाय विप्राय गौरी मे प्रीयतामिति ॥ २१ ॥
आर्द्रानन्दकरी नाम तृतीयैषा सनातनी । यामुपोष्य नरो याति शंभोस्तत्परमं पदम् ॥ २२ ॥
इह लोके यमानंदं प्राप्नोति धनसंचयात् । आयुरारोग्यसंपन्नो न किञ्चिच्छोकमाप्नुयात् ॥ २३ ॥
नारी वा कुरुते या तु कुमारी विधवा तथा । सापि तत्फलमाप्नोति देव्यनुग्रहलालिता ॥ २४ ॥
प्रतिपक्षमुपोष्यैवं मंत्रार्चनविधानतः । रुद्राणीलोकमाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥ २५ ॥
य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवः । शक्रलोके सगंधर्वैः पूज्यतेऽब्दशतत्रयम् ॥ २६ ॥
आनंददां सकलदुःखहरां तृतीयां या स्त्री करोति विधिवत्सधवाधवा च । सा स्वे गृहे सुखशतान्यनुभूय भूयो गौरीपुरं सदयिता मुदिता प्रयाति ॥ २७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । चैत्रे भाद्रपदे माघे रूपसौभाग्य पुत्रदम् । तृतीयात्रयमेतन्मे कृष्ण कस्मान्न कीर्तितम् ॥ १ ॥
किमहं भक्तिरहितस्त्रयीमार्गातिगो नरः । सुप्रसिद्धं जगत्येतद्गोपितं केन हेतुना ॥ २ ॥
भवान्सर्वार्थानुकूलः सर्वज्ञ इति मे मतिः । श्रीकृष्ण उवाच । व्रतं चैतज्जगत्ख्यातं नाख्यातं तेन ते मया ॥ ३ ॥
यद्यस्ति श्रवणे बुद्धिः श्रूयतां पाण्डुनन्दन । कोऽन्यः श्रोता जगत्यस्मिन्भवता सदृशो भुवि ॥ ४ ॥
जया च विजया चैव उमायाः परिचारिके । आगत्य मुनिकन्याभिः पृष्टेभीष्टफलेच्छया ॥ ५ ॥
भवत्यौ सर्वदा देव्याश्चित्तवृत्तिविदौ किल । केन व्रतोपचारेण कस्मिन्नहनि पार्वती । पूजिता तुष्टिमभ्येति मंत्रै कैश्च वरानने ॥ ६ ॥
तासां तद्वचनं श्रुत्वा जया प्रोवाच सादरम् । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वकामफलप्रदम् । व्रतमुत्सवसंयुक्तं नरनारी मनोरमम् ॥ ७ ॥
चैत्रे सिततृतीयायां दन्तधावनपूर्वकम् । उपवासस्य नियमं गृह्णीयाद्भक्तिभावितम् ॥ ८ ॥
सकुंकुमं सतांबूलं सिन्दूरं रक्तवाससी । विधवा सोपवासाप्यवैधव्यकरणं परम् ॥ ९ ॥
विधवा याति मार्गेण कुमारी तु यदृच्छया । कुर्यादभ्यर्चनविधिं श्रूयतां मंत्रविक्रमः ॥ १० ॥
नेत्रपट्टपटीवस्त्रैर्वस्त्रमण्डपिकां शुभाम् । कारयेत्कुसुमामोददिव्याभरणभूषिताम् ॥ ११ ॥
प्रवाललंबितव्रातामंतर्दिव्यवितानिकाम् । विन्यस्तपूर्णकलशां सत्पीठस्थापितद्विजाम् ॥ १२ ॥
पुरतः कारयेत्कुण्डं हस्तमात्रं समेखलम् । ततः स्नातानुलिप्तां च परिधाय सुवाससी ॥ १३ ॥
देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य ततो देवीगृहं व्रजेत् । नामाष्टकेन संपूज्या गौरी गोपतिवल्लभा ॥ १४ ॥
तत्कालप्रभवैः पुष्पैर्गन्धालि बकुलाकुलैः । कुंकुमेन समालभ्य कर्पूरागुरुचन्दनैः ॥ १५ ॥
एवं संपूज्य विधिवत्सद्धूपेनाधिवासयेत् । पार्वती ललिता गौरी गांधारी शाङ्करी शिवा । उमा सती समुद्दिष्टं नामाष्टकमिदं मया ॥ १६ ॥
लड्डुकैः खण्डवेष्टैश्च गुडकैः सिंहकेसरैः । सोमालकैः कोकसरैः खण्डखाद्यकरंबकैः ॥ १७ ॥
घृतपक्वैर्बहुविधैः सुपक्वफलकल्पितैः । दृष्टिप्राणहरैर्हृद्यैर्न्नैवेद्यैः प्रीणयेदुमाम् ॥ १ ॥
कटुखंडं जीरकं च कुंकुमं लवणार्द्रकम् । इक्षुदंडानैक्षवं च हरिद्रार्द्रान्पुरो न्यसेत् ॥ १९ ॥
नारिकेलानामलकान्मातुलुंगान्सदाडिमान् । कूष्माण्डकर्कटीवृंतनारङ्गपनसादिकान् ॥ २० ॥
कालोद्भवानि चान्यानि फलानि विनिवेदयेत् । गृहाद्युलूखलशिलाशूर्पान्प्रणतिभिः सह ॥ २१ ॥
नेत्रांजनशलाकाश्च नखरे चनकानि च । दर्पणं वंशपात्राणि भवान्यै विनिवेदयेत् ॥ २२ ॥
शंखतूर्यनिनादेन गीतमङ्गलनिस्वनैः । भक्त्या संपूजयेद्देवीं स्वशक्त्या शिववल्लभाम् ॥ २३ ॥
ततोऽस्तसमये भानोः कुमार्यः करकैर्नवैः । स्नानं कुर्युर्मुदा युक्ताः सौभाग्यारोग्यवृद्धये ॥ २४ ॥
यामेयामे गते स्नानं देवीपूजनमेव च । तैरेव नामभिर्होमस्तिलाज्येन प्रशस्यते ॥ २५ ॥
पद्मासनस्थिता साध्वी तेनैवार्द्रेण वाससा । गौरीमुखेक्षणपरा तां रात्रिमतिवाहयेत् ॥ २६ ॥
काश्चिद्वाद्यंति संहृष्टाः काश्चिन्नृत्यंति हर्षिताः । कथयंति कथाः काश्चिद्देव्यास्तत्र महोत्सवे ॥ २७ ॥
गीततालानु संबद्धमनुद्धतमनाकुलम् । नृत्यंति स्म पुरे देव्याः काश्चिदुल्लसितभ्रुवः ॥ २८ ॥
नृत्येन हृष्यति हरो गौरी गीतेन तुष्यति । सद्भावेनाथ वा सर्वे गच्छंति परमां मुदम् ॥ २९ ॥
सुवासिनीभ्यस्तांबूलं कुंकुमं कुसुमानि च । प्रदेयं जागरवत्या चान्येषामपि किंचन ॥ ३० ॥
नटैर्विटैर्भटैश्चैव तथा प्रेक्षणकोत्सवैः । सखिभिः सहिता रात्रिं गायनृत्यन्हितां नयेत् ॥ ३१ ॥
एवं प्रभातसमये स्नात्वा संपूज्य पार्वतीम् । ततो वै सा समारोहेद्वस्त्रालंकृततोरणम् ॥ ३२ ॥
तोलयेत्सा तथासीनं गुडेन लवणेन च । कुंकुमेनाथ वा शक्त्या कर्पूरागरुचंदनैः ॥ ३३ ॥
पर्वतानामपिच्छेदैः केचिदिच्छंति सूरयः । कुंडमंडपसंभारैर्मंत्रैस्तत्रैव शोभयेत् ॥ ३४ ॥
लवणेन सहात्मा हि तोल्यते च गुडेन वा । कयापि भक्तिपरया सौभाग्यमतुलीकृतम् ॥ ३५ ॥
एवं देवीं प्रणम्यार्यां क्षमाप्य गृहमाविशेत् । आमंत्र्य शास्त्रकुशलानाचारविधिपारगान् ॥ ३६ ॥
अन्नं च मधुरप्रायं भोजयित्वा सुवासिनीः । स्वयं भुंजीत सहसा ज्ञातीजनबुधैः स्वकैः ॥ ३७ ॥
यच्च देव्याः पुरो दत्तं नैवे द्यादि तदिच्छया । गृहं प्रतिनयेत्सर्वं विभज्याभ्रांतिमानसा ॥ ३८ ॥
ततो दद्याद्गृहस्थेभ्यः कृतकृत्या भवेत्तदा । विधिर्भाद्रपदेऽप्येष सुसौन्दर्यप्रदायकः ॥ ३९ ॥
सप्तधान्यस्वरूपां च शूर्पे संपूजयेदुमाम् । गोमूत्रप्राशनं ह्यत्र तेन गोमूत्रसंज्ञिता ॥ ४० ॥
माघमासतृतीयायां विशेषः श्रूयतामिति । पूर्वोक्तं सकलं कृत्वा प्रभाते यवसंस्तरम् । तोलयित्वा कुंदपुष्पैः पूजयेत्तत्सुतामिति ॥ ४१ ॥
एतेन कारणेनोक्ता चतुर्थी कुन्दसंज्ञया । तृतीयाख्यं मयैतत्ते कथितं सर्वकारणम् । जयया मुनिकन्यानां यत्पुरा समुदाहृतम् ॥ ४२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । आसीद्विदर्भनगरे वेश्या सर्वांगसुंदरी । तया ब्राह्मणवाक्येन सर्वमेतत्कृतं पुरा ॥ ४३ ॥
भुक्त्वा भोगान्महीपृष्ठे दत्त्वा दानं यथेप्सया ॥ ४४ ॥
कालेन समनुप्राप्ता मरणं मनुजेश्वर । अचिन्त्या राजदुहिता सा बभूवातिशोभना । अवंतिसुन्दरी नाम देवानामपि सुन्दरी ॥ ४५ ॥
यदि वक्त्रसहस्राणां सहस्रं स्यात्कथंचन । तथापि निर्वर्णयितुमशक्या सा सुलोचना ॥ ४६ ॥
चैत्रतृतीयामाहात्म्यात्सा बभूव प्रभावती । मातापित्रोरतिप्रेष्ठा शिष्टा न्यजनवल्लभा ॥ ४७ ॥
लब्धाब्धिसंभवा यद्वत्कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । ततः सा बुभुजे भोगान्भर्त्रा सार्द्धं मुदा सती ॥ ४८ ॥
यददाद्ब्राह्मणेभ्यः सा भूषणं कटकादिकम् । तत्प्रभावेण सा लेभे सौभाग्यं किं ततः परम् ॥ ४९ ॥
पुत्रांश्च जनयामास विष्णुशक्रपराक्रमान् । सर्वास्त्रशस्त्रकुशला न्वेदोक्तविधिपारगान् ॥ ५० ॥
एवं रूपं महत्प्राप्य सौभाग्यं पुत्रसंपदम् । भर्त्रा सहैव मरणमंते प्राप्य पतिव्रता ॥ ५१ ॥
शक्रादिलोकपा लानां भवनेषु यथाक्रमम् । आक्रम्य ब्रह्मलोकं च जगाम शिवसात्मताम् ॥ ५२ ॥
एवं यान्यापि कुरुते नारी व्रतमिदं शुभम् । सा रूपसौभाग्यसुतान्प्राप्य स्वर्गे महीयते ॥ ५३ ॥
न दुर्भगा कुले तस्याः काचिद्भवति कन्यका । न दुर्विनीतश्च सुतो न भृत्योऽप्रियकृद्भवेत् ॥ ५४ ॥
न दारिद्र्यं गृहे तस्मिन्न व्याधिरुपजायते । यत्र सा रमते साध्वी ध्मातचामीकरप्रभा ॥ ५५ ॥
अन्याश्च याश्चरिष्यंति ब्राह्मणानुमते व्रतम् । संपूज्य वाचकं भक्त्या भूषणाच्छादनादिभिः ॥ ५६ ॥
ताः सर्वसुखसंपन्ना अविपन्नमनोरथाः । भविष्यंति कुरुश्रेष्ठ तस्यै देवि नमोस्तु ते ॥ ५७ ॥
माघे महार्घ्यमणिमंडितपादपीठां चैत्रे विचित्रकुसुमोत्करचर्चितांगीम् । शूर्पप्ररूढनवसस्यमयीं नभस्ये संपूज्य शंभुदयितां प्रभवंति नार्यः ॥ ५८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । शुक्लपक्षतृतीयास्तु बहवः समुदाहृताः । आनन्तर्यव्रतं ब्रूहि तृतीयोभयसंयुतम् ॥ १ ॥
हिताय सर्वभूतानां ललनानां विशेषतः । नाम प्राशननैवेद्यैर्मासिमासि पृथक्पृथक ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्यथोक्तं सुरसत्तमैः । अपूर्वं सर्वमंत्राणामानंतर्यव्रतं शृणु ॥ ३ ॥
आदौ मार्गशिरे मासि व्रतमेतत्समाचरेत् । नक्तं कुर्याद्द्वितीयायां तृतीयायामुपोषिता ॥ ४ ॥
उमां देवीं समभ्यर्च्य पुष्पगंधादिभिः क्रमात् । शर्करापुत्रिकां शक्त्या प्रणिपत्य निवेदयेत् ॥ ५ ॥
संप्राश्य दधि रात्रौ च स्वप्याद्विगतमत्सरा । प्रभाते विधिवद्भक्त्या मिथुनं भोजयेत्सुधीः ॥ ६ ॥
अश्वमेधमवाप्नोति समग्रं नात्र संशयः । तथा कृष्णतृतीयायां सोपवासा जितेन्द्रिया ॥ ७ ॥
जपेत्कात्यायनीं नाम नालि केरं निवेदयेत् । स्वप्यात्प्राश्य पयो रात्रौ कामक्रोधविवर्जिता । दांपत्यं सुभगं भोज्यं गोमेधफलमाप्नुयात् ॥ ८ ॥
पौषस्यादितृतीयायां सोपवासा जितेन्द्रिया । गौरीं नाम तु संपूज्य लड्डुकान्विनिवेदयेत् ॥ ९ ॥
स्वप्यात्प्राश्य घृतं रात्रौ त्यक्त्वा कामं तदग्रतः । प्रभाते मिथुनं भोज्यं नरमेधफलं भवेत् ॥ १० ॥
एवं कृष्णतृतीयायां पार्वतीमिति पूजयेत् । निवेदयान्नं शष्कुल्यो गोमयं प्राशयेन्निशि । दांपत्यं विविधं भोज्यम श्वमेधफलं लभेत् ॥ ११ ॥
माघस्य शुक्लपक्षे तु तृतीयायामुपोषितः । सुरनायिकां च संपूज्य खण्डबिल्वं निवेदयेत् ॥ १२ ॥
ततः कुशोदकं प्राश्य स्वप्याद्भूमौ जितेन्द्रिया । प्रभाते मधुरान्नेन मिथुनं भोज्य भक्तितः । क्षमाप्यांते नमस्कृत्य इति स्वर्णफलं लभेत् ॥ १३ ॥
पुनरेतत्ततो माघे कृष्णपक्षे शुचिव्रता । आर्यां नाम्ना प्रपूज्याथ खाद्यकानि निवेदयेत् ॥ १४ ॥
मधु प्राश्य स्वपेद्रात्रौ कामक्रोधविवर्जिता । मिथुनं भोजयित्वा तु वाजपेयफलं लभेत् ॥ १५ ॥
एवं वै फाल्गुने मासि सोपवासा शुचिव्रता । भद्रीं नाम प्रपूज्याथ कासारं विनिवेदयेत् ॥ १६ ॥
सुप्राश्य शर्करां चाथ स्वप्याद्रात्रौ विमत्सरा । प्रभाते मिथुनं भोज्यं सौत्रामणिफलं लभेत ॥ १७ ॥
पुनः कृष्णतृतीयायां फाल्गुनस्यैव भारत । विशालाक्षीं समभ्यर्च्य पूरिका विनिवेदयेत् ॥ १८ ॥
सोदकांस्तंडुलान्दत्त्वा स्वप्याद्भूमौ मनस्विनी । भोजयेन्मिथुनं प्रातरग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ १९ ॥
चैत्रस्यादितृतीयायां शुचिर्भूता जितेन्द्रिया । श्रियं देवीं यजेद्भक्त्या वटकान्विनिवेदयेत् ॥ २० ॥
बिल्वपत्रं ततः प्राश्य स्वप्याद्ध्यान परायणा । प्रातरुत्थाय मद्भक्त्या मिथुनं पूजयेत्सुधीः । प्रणिपत्य क्षमाप्यैवं राजसूयफलं लभेत् ॥ २१ ॥
पुनः कृष्णतृतीयायां चैत्रे सम्यगुपोषितः । कालीं नाम समभ्यर्च्य पिष्टं प्राश्य स्वपेन्निशि ॥ २२ ॥
पूपकानि निवेद्याथ कुर्याद्रात्रौ प्रजागरम् । मिथुनानि च संभोज्य अतिरात्रफलं भवेत् ॥ २३ ॥
एवं वैशाखमासे तु सोपवासा जितेन्द्रिया । पूजयेच्चण्डिकां देवीं मधुकानि निवेदयेत् ॥ २४ ॥
श्रीखंडं चंदनं लिप्त्वा स्वप्याद्देव्यग्रतो भुवि । भोजयित्वा च दांपत्यं चांद्रायणफलं लभेत् ॥ २५ ॥
तथा कृष्णतृतीयायां सोपवासा विमत्सरा । पूजयेत्कालरात्रिं तु गन्धपुष्पैः सदीपकैः ॥ २६ ॥
सुराज्यं यावकं दत्त्वा तिलान्भुंजन्स्वपेन्निशि । प्रभाते मिथुनं भोज्यम तिकृच्छ्रफलं लभेत् ॥ २७ ॥
ज्येष्ठे सिततृतीयायां ह्युपवासकृतां वरा । शुभां देवीं समभ्यर्च्य आम्राणि विनिवेदयेत् । संप्राश्यामलकं रात्रौ गौरीं ध्यात्वा सुखं स्वपेत् ॥ २८ ॥
ततः प्रातः समुत्थाय दंपती रूपशालिनौ । भोजयित्वा विधानेन तीर्थयात्राफलं लभेत् ॥ २९ ॥
पुनः कृष्णतृतीयायां सोपवासा सुवासिनी । स्कन्दमातेति संपूज्य इडायै विनिवेदयेत् ॥ ३० ॥
प्राशयेत्पंचगव्यञ्च स्वप्याद्देव्यग्रतस्ततः । प्रभाते मिथुनं भोज्यं कन्यादानफलं लभेत् ॥ ३१ ॥
आषाढमासे संप्राप्ते पूजयेच्च यशोधनम् । करंजकं च नैवेद्यं गोशृंगांभः पिबेन्निशि । प्रभाते मिथुनं भोज्यं कन्यादानफलं लभेत् ॥ ३२ ॥
तथा कृष्णतृतीयायां कूष्मांडीं शक्तितो यजेत् । सक्तून्गुडाज्यसंमुक्तान्पुरतो विनिवेदयेत् ॥ ३३ ॥
कुशोदकं च संप्राश्य स्वप्याद्रात्रौ जितेन्द्रिया । प्रभाते मिथुनं भोज्यं गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३४ ॥
श्रावणे सोपवासा च चंडां घण्टां प्रपूजयेत् । कुल्माषास्तत्र नैवेद्यं पिबेत्पुष्पोदकं पुनः ॥ ३५ ॥
प्रभाते शक्तितो दद्याद्भोजनं मिथुनस्य तु । प्राप्नोत्यभयदानस्य फलं नैवात्र संशयः ॥ ३६ ॥
तद्वत्कृष्णतृतीयायां रुद्राणीं नामभिर्यजेत् । सिद्धपिंडानि दिव्यानि नैवेद्यं दापयेत्तथा ॥ ३७ ॥
पिण्याकं प्राश यित्वा तु स्वप्याद्रात्रौ विमत्सरा । संपूज्य द्विजदांपत्यमिष्टापूर्तफलं लभेत् ॥ ३८ ॥
भाद्रे शुक्लतृतीयायां पूजयेत हिमाद्रिजाम् । गोधूमान्नं निवेद्यैव प्राशयेच्चन्दनं सितम् ॥ ३९ ॥
गन्धोदकं ततः प्राश्य सखीभिः सहिता स्वपेत् । प्रभाते मिथुनं भोज्यं मार्गपालीशतं लभेत् ॥ ४० ॥
तद्वत्कृष्णतृतीयायां दुर्गां दैवीं समर्चयेत् । दद्यात्पिष्टफलान्दिव्यान्गुडाज्यपरिपूरितान् ॥ ४१ ॥
प्राशयित्वा तु गोमूत्रं स्वप्याच्छांतेन चेतसा । प्रातस्तु मिथुनं भोज्यं सदासत्रफलं लभेत् ॥ ४२ ॥
मासि चाश्वयुजे भक्त्या देवीं नारायणीं यजेत् । सोपवासा खण्डपूपान्नैवेद्यं परिकल्पयेत् ॥ ४३ ॥
प्राशयेच्चंदनं रक्तं स्वप्याच्च गतमत्सरा । प्रभाते भोज्यं दांपत्यमग्निहोत्रफलं लभेत् ॥ ४४ ॥
तथा कृष्णतृतीयायां स्वस्ति नाम प्रपूज येत् । शाल्योदनं गुडोपेतं नैवेद्यं निर्वपेत्ततः ॥ ४५ ॥
कुसुंभबीजान्संप्राश्य त्यक्त्वा कामं स्वपेन्निशि । संभोज्य मिथुनं प्रातर्गवाह्निकफलं लभेत् ॥ ४६ ॥
कार्तिकस्य तृतीयायां स्वाहानाम्नीं प्रपूजयेत् । क्षीरं खण्डघृतोपेतं नैवेद्यं दापयेच्च ताम् ॥ ४७ ॥
स्वप्याद्रात्रौ जितक्रोधा प्राश्य कुंकुमकेशरान् । प्रभाते मिथुनं भोज्यमेकभक्तफलं लभेत् ॥ ४८ ॥
तथा कृष्णतृतीयायां स्वधानाम्नीं प्रपूजयेत् । मुद्गौदनं निवेद्याथ घृतं प्राश्य स्वपेन्निशि ॥ ४९ ॥
प्रातः संभोज्य मिथुनं नक्तव्रतफलं लभेत् । एवं संवत्सरं कृत्वा मुक्तपापा शुचिर्भवेत् ॥ ५० ॥
शुक्लपक्षे तृतीयायां सोपवासा निरामया । विज्ञाय च द्रुतं भक्त्या उमां शास्त्रार्थबोधकैः ॥ ५१ ॥
मंडलं च ततो लिख्य नवनाभं वरप्रदम् । सौवर्णं कारयेद्देवमुमया सहितं प्रभुम् ॥ ५२ ॥
ताभ्यां नेत्रेषु दातव्यं मौक्तिकं नीलमेव च । प्रवालमोष्ठयोर्दद्यात्कर्णयो रत्नकुण्डले ॥ ५३ ॥
उपवीतं तु देवस्य देव्या हारं तथो रसि । रक्तवस्त्रधरां देवीं सितवस्त्रं महेश्वरम् ॥ ५४ ॥
चतुःसमेन वालभ्य पुष्पैर्धूपैरथार्च्चयेत् । मंडले पूजयित्वा च होमं कुर्यात्ततोऽगुरोः ॥ ५५ ॥
ततोऽपराजितां नाम देवीं तत्रैव पुजयेत् । मृत्स्नां संप्राशयित्वा च रात्रौ कुर्यात्प्रजागरम् ॥ ५६ ॥
गीतवाद्योत्सवैर्हृद्यैर्वीणामंगलपाठकैः । रात्रिमेव जपेद्भक्त्या यावदुद्गच्छते रविः ॥ ५७ ॥
तूलीगंडकसंयुक्ते पर्यंकेत्यंतशोभिते । उद्धृत्य मण्डलाद्देवं पर्यंकोपरि विन्यसेत् ॥ ५८ ॥
वितानध्वजमालालिकिंकिणीदर्प्पणान्वितम् । पुष्पमण्डपिकाच्छन्नं धूपगुग्गुलुवासितम् ॥ ५९ ॥
तस्याग्रे भोजयेद्भक्त्या स्वशक्त्या मिथुनानि च । प्रीणयेद्भक्ष्यभोज्यैश्च पक्वान्नैर्मधुरैः शुभैः ॥ ६० ॥
ततो दत्त्वाऽक्षतान्हस्ते तांबूलं विनिवेदयेत् । प्रीयतां मे उमाकांतः पार्वत्या सहितः शिवः ॥ ६१ ॥
उच्छिष्टं शोधयित्वा तु पुनः प्रोक्ष्य समन्ततः । रक्तवर्णां सुशीलां च सुरूपां सुपयस्विनीम् ॥ ६२ ॥
शृंगाभ्यां दत्तकनकां राजतखुरसंयुताम् । कांस्यदोहनकोपेतां रक्तवस्त्रावगुंठिताम् ॥ ६३ ॥
घण्टाभरणशोभाढ्यां देवदेव्यग्रसंस्थिताम् । पादुकोपानहच्छत्रभोज्यभाजनसंयुताम् । त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य गुरोः सर्वं निवेदयेत् ॥ ६४ ॥
उमामहेश्वरं देवमवियोगं सुरार्चितम् । अव्यवच्छेदभूतं च सुप्रीतं तदिहास्तु मे ॥ ६५ ॥
प्रणम्य शिरसा भूमौ क्षमस्वेति गुरुं वदेत् । एवं समाप्यते देव्यां आनंतर्यव्रतोद्यमम् । यः प्रकुर्यात्पुमान्स्त्री वा तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ ६६ ॥
गन्धर्वयक्षलोकांश्च विद्याधरमहोरगान् । ऋषिसिद्धामरं ब्राह्मं विष्णुलोकं सनातनम् ॥ ६७ ॥
भुक्त्वा भोगानशेषांश्च एकविंशत्कुलान्वितः । रत्नयाने समारूढो गुह्याप्सरससंवृतः ॥ ६८ ॥
देवविद्याधरैर्यक्षैर्वृतो याति शिवालयम् । तत्र भुक्त्वा महाभोगान्स भुंक्ते शिववद्बहून् ॥ ६९ ॥
भुक्त्वा भोगान्यदा भूतः कदाचित्तपसः क्षयात । पृथिव्यां तु समागम्य भवेत्सकलभूमिपः ॥ ७० ॥
स्त्री वा समाचरेद्या तु महादेवी तु जायते । आनंतर्यव्यवच्छिन्नान्भोगान्देवी उमा यथा । त्रैलोक्यपतिरुद्रेणसा भुंक्ते सहिता तथा ॥ ७१ ॥
मनुर्द्देव्या यथामह्या शच्या शक्रो यथासुखम् । नैरंतर्यं यथा सौख्यं सा भुंक्ते पतिना सह ॥ ७२ ॥
मुनेररुंधती यद्वद्विष्णोर्लक्ष्मीर्हृदि स्थिता । तथा तयोर्महत्सौख्यं नैरंतर्यं हि जायते ॥ १३ ॥
सावित्री ब्रह्मणो यद्वद्गंगा तोयनिधेर्यथा । अव्यवच्छिन्नयोः प्रीतिस्तथा जन्मनिजन्मनि ॥ ७४ ॥
अथ जन्मन्यहोन्यस्मिन्व्रतमेतत्कृतं भवेत् । तेनैव पतिना सार्द्धं न वियोगमुपैति सा । योजनायुतसाहस्रे सुरूपा मण्डले भवेत् । अर्घाढ्या सुभगा साध्वी पुत्रपौत्रैरलंकृता ॥ ७५ ॥
एत्तते निखिलं प्रोक्तमानंतर्यव्रतं मया । भक्ताय सुविनीताय कथितव्यं न चान्यथा ॥ ७६ ॥
एषा विशेषविहिताभिहिता तृतीया यानंतरीत्य विधवाभिरुदीरितोच्चैः । एतामुपोष्य विधिवत्प्रतिपक्षयोगान्नैवांतरं सुतसुहृत्स्वजनैरुपैति ॥ ७७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । बहुनात्र किमुक्तेन किं बह्वक्षरमालया । वैशाखस्य सितामेकां तृतीयां शृणु पाण्डव ॥ १ ॥
स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । यदस्यां क्रियते किञ्चित्सर्वं स्यात्तदिहाक्ष यम् ॥ २ ॥
आदौ कृतयुगस्येयं युगादिस्तेन कथ्यते । सर्वपापप्रशमनी सर्वसौख्यप्रदायिनी ॥ ३ ॥
शाकले नगरे कश्चिद्धर्मनामाभवद्वणिक् । प्रियंवदः सत्यरतो देवब्राह्मणपूजकः ॥ ४ ॥
तेन श्रुतं वाच्यमानं तृतीया रोहिणी पुरा । यदा स्याद्बुधसंयुक्ता तदा साच महाफला ॥ ५ ॥
तस्यां यद्दीयते किंञ्चित्तत्सर्वं चाक्षयं भवेत् । इति श्रुत्वा स गंगायां सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ ६ ॥
गृहमागत्य करकान्सान्नानुदकसंयुतान् । अंबुपूर्णान्गृहे कुंभान्क्रमान्निःशेषतस्तदा ॥ ७ ॥
यवगोधूमचणकसक्तुदध्यौदनं तथा । इक्षुक्षीरविकारांश्च सहिरण्यांश्च शक्तितः ॥ ८ ॥
शुचिः शुद्धेन मनसा ब्राह्मणेभ्यो ददौ वणिक् । भार्यया वार्यमाणोपि कुटुंबासक्तचिंतया ॥ ९ ॥
तावत्स च स्थितः सत्त्वे मत्वा सर्वं विनश्वरम् । धर्मार्थकाम शक्तस्तु कालेन बहुना ततः ॥ १० ॥
जगाम पञ्चत्वमसौ वासुदेवं स्मरन्मुहुः । ततः स क्षत्रियो जातः कुशावत्यां नरेश्वरः ॥ ११ ॥
बभूव चा क्षया तस्य समृद्धिर्धर्मनिर्जिता । इयाज स महायज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः ॥ १२ ॥
ददौ गोभूहिरण्यादि दानान्यस्यामहर्निशम् । बुभुजे कामतो भोगान्दीनार्तांस्तर्पयञ्जनान् ॥ १३ ॥
तथाप्यक्षयमेवास्य क्षयं याति न तद्धनम् । श्रद्धापूर्वं तृतीयायां यद्दत्तं विभवं विना ॥ १४ ॥
एतद्व्रतं मयाख्यातं श्रूयतामत्र यो विधिः । उदकुंभान्सकरकात्स्नानसर्वरसैर्युतान् ॥ १५ ॥
ग्रैष्मिकं सर्वमेवात्र सस्यदानं प्रशस्यते । छत्रोपानत्प्रदानं च गोभूकांचनवाससाम् ॥ १६ ॥
यद्यदिष्टतमं चान्यत्तद्देयमविशंकया । एतत्ते सर्वमाख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १७ ॥
अनाख्येयं न मे किञ्चिदस्ति स्वस्त्यस्तु तेऽनघ ॥ १८ ॥
अस्यां तिथौ क्षयमुपैति हुतं न दत्तं तेनाक्षया च मुनिभिः कथिता तृतीया । उद्दिश्य यत्सुरपितॄन्क्रियते मनुष्यैस्तच्चाक्षयं भवति भारत सर्वमेव ॥ १९ ॥
युधिष्ठिर उवाच । रूपसौभाग्यसुखदं नरनारीजनप्रियम् । पापापहं बहुफलं सुकरं सूपवासकम् ॥ १ ॥
ऋद्धिबुद्धिकरं स्वर्ग्यं यशस्यं सर्वकामदम् । तन्मे वद व्रतं किञ्चिद्यदि तुष्टोऽसि माधव ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शृणु पार्थ परं गुह्यं यन्मया कथितं न च । पुरा तव वनस्थस्य तदद्य प्रवदाम्यहम् ॥ ३ ॥
शिवयोरतिसंहर्षाद्रक्तबिंदुश्च्युतः क्षितौ । मेदिन्या स प्रयत्नेन विधृतो धृतियुक्तया ॥ ४ ॥
तस्माज्जातः कुमारोऽसौ रक्तो रक्तसमुद्भवः । अंगं प्रसिद्धमेवेहांगारको वेग उच्यते ॥ ५ ॥
शिवांगाद्रभसा जात स्तेनांगारक उच्यते । अगस्थोंऽगारकांतिश्च अंगप्रत्यङ्गसंभवः ॥ ६ ॥
सौभाग्यारोग्यकृद्यस्मात्तस्मादंगारकः स्मृतः । भक्त्या चतुर्थ्यां नक्तेन यस्तु श्रद्धासमन्वितः ॥ ७ ॥
तं पूजयति यत्नेन नारी वाऽनन्यमानसा । तस्य तुष्टः प्रयच्छेत्स यत्त्वया समुदाहृतम् । रूपं सौभाग्यसंपन्नं नरनारीमनोहरम् ॥ ८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । एतन्मे वद देवेश अंगारकविधिं शुभम् । सहोममंत्रसंस्थानं साधिवासविधानतः ॥ ९ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पूर्वं तु कृतसंकल्पः स्नानं कृत्वा बहिर्जले । स्नानार्थं मृत्तिकां मंत्रैर्गृह्णीयादंभसि स्थितः ॥ १० ॥
त्वं मृदे वंदिता पूर्वं कृष्णेनोद्धरता किल । तेन मे दह पापौघं यन्मया पूर्वसंचितम् ॥ ११ ॥
इमं मंत्रं पठन्पार्थ आदित्याय प्रदर्शयेत् । आदित्यरश्मिसंतप्तां गंगाजलकणोक्षिताम् ॥ १२ ॥
तां मृदं शिरसि प्रार्थ्य पूर्वं दत्त्वांगसंधिषु । ततः स्नानं प्रकुर्वीत मंत्रेणान्तर्जले पुनः ॥ १३ ॥
त्वमापो योनिः सर्वेषां दैत्यदानवरक्षसाम् । स्वेदजोद्भिज्जयोनीनां रसानां पतये नमः ॥ १४ ॥
स्नातोऽहं सर्वतीर्थेषु सर्वप्रस्रवणेषु च । नदीषु देवखातेषु स्नानं तेषु च मे भवेत् ॥ १५ ॥
ध्यायन्ध्वनिमिमं मंत्रं ततः स्नानं समाचरेत् । ततः स्नात्वा शुचिर्भूत्वा गृहमागत्य न स्पृशेत् । न जल्पेच्च न वीक्षेत क्वचित्पापिष्ठमेव हि ॥ १६ ॥
दूर्वाश्वत्थौ शमीं स्पृष्ट्वा मां च मंत्रेण मंत्रवित् । दूर्वामप्यस्य मंत्रेण युतेन समुपस्थिताम् ॥ १७ ॥
त्वं दूर्वेऽमृतजन्मासि सर्वदेवैश्च वंदिता । वंदिता दह तत्सर्वं यन्मया दुष्कृतं कृतम् ॥ १८ ॥
पवित्राणां पवित्रं त्वं काश्यपी पठ्यसे श्रुतौ । शमी शमय तत्पापं यन्मया दुरनुष्ठि तम् ॥ १९ ॥
अश्वत्थमंगं लभते मंत्रमेतं निबोध मे । अक्षिस्पंदं भुजस्पंदं दुःस्वप्नं दुर्विचिंतितम् । शत्रूणां च समुत्थानमश्वत्थ शमयस्व मे ॥ २० ॥
गां दद्यात्तु ततो देवीं सवत्सां सप्रदक्षिणाम् । समालभ्य तु मंत्रेण मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २१ ॥
सर्वदेवमये देवि दैवतैस्त्वं सुपूजिता । तस्मात्स्पृशामि वंदामि वंदिता पापहा भव ॥ २२ ॥
एवं मंत्रं पठन्पार्थ भक्तिभावेन भावितः । प्रदक्षिणां यः कुरुते गां दृष्ट्वा वरवर्णिनीम् ॥ २३ ॥
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः । एवं मौनेन चागत्य वंद्यान्वंद्य गृहं व्रजेत् ॥ २४ ॥
प्रक्षाल्य च मृदा पादौ आहिताऽग्निगृहं विशेत् । होमं तत्र प्रकुर्वीत एभिर्मंत्रैः पदैर्वरैः ॥ २५ ॥
शर्वाय शर्वपुत्राय पार्वत्या गोः सुताय च । कुजाय लोहितांगाय ग्रहेशांगारकाय च । भूयोभूयोयमाहुत्या हुत्वाहुत्वा जुहोति वै ॥ २६ ॥
ओंकारपूर्वकैर्मंत्रैः स्वाहाकारांतयोजितैः । अष्टोत्तर शतं पार्थ अर्द्धमर्धार्धमेव च ॥ २७ ॥
एभिमंत्रपदैर्भक्त्या शक्त्या वा काममेव वा । समिद्भिः खादिरीभिश्च घृतदुग्धैस्तिलैर्यवैः ॥ २८ ॥
भक्ष्यैर्नानाविधैरन्यैः शक्त्या वा मंत्रविद्वशी । हुत्वाहुतीस्ततः पार्थ देवं संस्थापयेत्क्षितौ ॥ २९ ॥
स्नपनं केचिदिच्छंति सगुडे ताम्रभाजने । सौवर्णं रक्तवर्णं च शक्त्या दारुमयं तथा ॥ ३० ॥
कृष्णागरुमयं चैव श्रीखण्डघटितं पुनः । सौवर्णपात्रे रौप्ये वा अर्च्यं कुंकुमकेसरैः ॥ ३१ ॥
अन्यैरालोहितैः पार्थ पुष्पैर्वस्त्रैः फलैः शुभैः । राजन्रत्नैश्च विविधैरर्थवान्भक्तितोऽर्चयेत् ॥ ३२ ॥
यावद्धि शक्यते चित्तं वित्तवान्भक्तिभावितः । तावद्धि वर्धते पुण्यं दातुः शतसहस्रिकम् ॥ ३३ ॥
किञ्चित्ताम्रमये पात्रे वंशजे मृन्मयेपि वा । पूजयंति नरा रक्तैः पुष्पैः कुंकुमकेशरैः ॥ ३४ ॥
तिलशराविकाम् । अनेन विधिना दत्त्वा यथोक्तफलभाग्भवेत् ॥ ५४ ॥
एवं चतुर्थीं यो भक्त्या कुजयुक्ता मुपोषयेत् । तस्य पुण्यफलं यच्च तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ ५५ ॥
इह स्थित्वा चिरं कालं पुत्रपौत्रश्रिया वृतः । देहावसाने दिव्यौजा दिव्यगन्धानु लेपनः ॥ ५६ ॥
दिव्यनारीगणवृतो विमानवरमास्थितः । याति देवपुरं हृष्टो देवैः सहाभिनंदितः ॥ ५७ ॥
स तत्र रमते कालं देवैः सह सुरेशवत् । चतुर्युगानि षट्त्रिंशत्ततः कालांतरे पुनः ॥ ५८ ॥
इह चागत्य राजासौ कुले महति जायते । रूपवान्धनवान्वाग्मी दानशीलो दयापरः ॥ ५९ ॥
नारी च रूपसंपन्ना सुभगा जातिसंयुता । पु्त्रपौत्रैः परिवृता भर्त्रा सह रमेच्चिरम् ॥ ६० ॥
रमित्वा सुचिरं कालं पुनः स्वर्गगतिं लभेत् । एष ते कथितो राजन्सरहस्यो विधिस्तथा । दुर्ल्लभो यो मनुष्याणां देवानां भद्रमस्तु ते ॥ ६१ ॥
अंगारकेण सहिता तु सिता चतुर्थी शस्ता सुरार्च्चनविधौ पितृपिण्डदाने । तस्यां कुजं कुरुकुलोद्वह येऽर्चयंति भूमौ भवंति बहुमंगलभाजनास्ते ॥ ६२ ॥
युधिष्ठिर उवाच । यन्न सिद्ध्यन्ति कर्माणि प्रारब्धानि नरोत्तमैः । तत्केन कारणेनैतत्पृष्टो मे ब्रूहि माधव ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । विनायकोर्थसिद्ध्यर्थं लोकस्य विनियोजितः । गणानामाधिपत्ये च रुद्रेण ब्रह्मणा तथा ॥ २ ॥
तेनोपसृष्टो यस्तस्य लक्षणानि निबोधत । स्वप्नेऽवगाहतेऽत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति ॥ ३ ॥
काषायवाससश्चैव क्रव्यादांश्चाधिरोहति । अंत्यजैर्गर्दभैरुष्ट्रैः सहैकत्रावतिष्ठते ॥ ४ ॥
व्रजमानस्तथात्मानं मन्यते तु गतं परैः । विमना विफलारंभः ससीदत्यनिमित्ततः ॥ ५ ॥
पातकी विहीनच्छायो म्लानत्वहेतुलक्षणः । करभारूढमात्मानं महिषखरगं तथा ॥ ६ ॥
यातुधानाश्रितं यानं श्मशानस्यांतिकं नृप । वीक्षेत कुरुशार्दूल स्वप्नांते नात्र संशयः । तैलार्द्रमात्रं स्वं देहं करवीरविभूषितम् ॥ ७ ॥
तेनोपसृष्टो लभते न राज्यं राजनंदनः । कुमारी न च भर्तारमपत्यं गर्भमंगना ॥ ८ ॥
आचार्यत्वं श्रोत्रियश्च न शिष्योऽध्ययनं तथा । वणिग्लाभं न चाप्नोति कृषिं चैव कृषीवलः ॥ ९ ॥
स्नपनं तस्य कर्तव्यं पुण्येऽह्नि विधिपूर्वकम् । गौरसर्षपकल्केन वस्त्रेणाच्छादितस्य तु ॥ १० ॥
सर्वौषधैः सर्वगन्धैर्विलिप्तशिरसस्तथा । शुक्लपक्षे चतुर्थ्यां तु वारे वा धिषणस्य तु ॥ ११ ॥
पुष्ये च वीरनक्षत्रे तस्यैव पुरतो नृप । भद्रासनोपविष्टस्य स्वस्तिर्वाच्या द्विजैः शुभैः ॥ १२ ॥
चत्वार ऋग्यजुः सामाथर्वणप्रवणास्ततः । व्योमकेशं तु संपूज्य पार्वतीं भूमिजं तथा ॥ १३ ॥
कृष्णस्य पितरं चाथ अवतारं सितं तथा । धिषणं क्लेदपुत्रं च कोणं लक्ष्मीं च भारत । विधुंतुदं बाहुलेयं नंदकस्य च धारिणम् ॥ १४ ॥
अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकात्संगमाद्ह्रदात् । मृत्तिकां रोचनां रत्नं गुग्गुलुं चाप्सु निक्षिपेत् ॥ १५ ॥
यदाहृतं ह्येकवर्णैश्चतुर्भिः कलशैर्ह्रदात् । चर्मण्यानडुहे रक्ते स्थाप्य भद्रासनं तथा ॥ १६ ॥
सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम् । तेन त्वामभिषिंचामि पाव मान्यः पुनंतु मे ॥ १७ ॥
ॐ भगं ते वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः । भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः ॥ १८ ॥
यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमंते यच्च मूर्द्धनि । ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नंतु सर्वदा ॥ १९ ॥
स्नातस्य सार्षपं तैलं स्रुवेणौदुंबरेण तु । जुहुयान्मूर्ध्नि शकलान्सव्येन प्रतिगृह्य च ॥ २० ॥
मितश्च सम्मितश्चैव तथा शालकटंकटो । कूष्माण्डो राजपुत्रश्चेत्यंते स्वाहासमन्वितैः ॥ २१ ॥
नामभिर्बलिमन्त्रैश्च नमस्कारसमन्वितैः । दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य सर्वतः ॥ २२ ॥
कृताकृतांस्तंडुलांश्च पल लौदनमेव च । मत्स्यान्ह्यपक्वांश्च तथा मांसमेतावदेव तु ॥ २३ ॥
पुष्पान्वितं सुगन्धं च सुरां च त्रिविधामपि । मूलकं पूरिका पूपांस्तथैवोंडेरकस्रजः ॥ २४ ॥
दध्यन्नं पायसं चैव गुडवेष्टितमोदकम् । विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततोंबिकाम् । दूर्वासर्षप पुष्पाणां दत्त्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिम् ॥ २५ ॥
रूपंदेहि जयं देहि भगं भवति देहि मे । पुत्रान्देहि धनं देहि सर्वान्कामांश्च देहि मे ॥ २६ ॥
प्रबलं कुरु मे देवि बलविख्यातिसम्भवम् । शुक्लमाल्यांबरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः । भोजयेद्ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि ॥ २७ ॥
एवं विनायकं पूज्य ग्रहांश्चैव विधानतः । कर्मणां फलमाप्नोति श्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ २८ ॥
आदित्यस्य सदा पूजां तिलकं स्वामिनस्तथा । महागणपतेश्चैव कुर्वन्सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ २९ ॥
वैनायकं विनयसत्त्ववतां नराणां स्नानं प्रशस्तमिह विघ्नविनाशकारि । कुर्वंति ये विधिवदत्र भवंति तेषां कार्याण्यभीष्टफलदानि न संशयोऽत्र ॥ ३० ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथाविघ्नकरं राजन्कथयामि व्रतं तव । येन सम्यकृतेनेह न विघ्नमुपजायते ॥ १ ॥
चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि गृहीतव्यं व्रतं त्विदम् । नक्ताहारेण राजेन्द्र तिलान्नं पारणं स्मृतम् ॥ २ ॥
तदेव वह्नौ होतव्यं ब्राह्मणाय च तद्भवेत् ॥ ३ ॥
शूराय वीराय गजाननाय लंबोदरायैकरदाय चैव । एवं तु संपूज्य पुनश्च होमं कुर्याद्व्रती विघ्नविनाशहेतोः ॥ ४ ॥
चातुर्मास्यां व्रतं चैव कृत्वेत्थं पञ्चमे तथा । सौवर्णं गजवक्त्रं तु कृत्वा विप्राय दापयेत् ॥ ५ ॥
ताम्रपात्रैः पायसभृतैश्चतुर्भिः सहितं नृप । पञ्चमेन तिलैः सार्द्धं गणेशाधिष्ठितेन च ॥ ६ ॥
मृन्मयान्यपि पात्राणि वित्तहीनस्तु कारयेत् । हेरंबं राजतं तद्वद्विधिनानेन दापयेत् । इत्थं व्रतमिदं कृत्वा सर्वविप्रैः प्रमुच्यते ॥ ७ ॥
हयमेधस्य विघ्ने तु संजाते सगरः पुरा । एतदेव व्रतं चीर्त्वा पुनरश्वं प्रलब्धवान् ॥ ८ ॥
तथा रुद्रेण देवेन त्रिपुरं निघ्नता पुरा । एतदेव कृतं यस्मात्त्रिपुरस्तेन घातितः ॥ ९ ॥
मया समुद्रं विशतां एतदेव व्रतं कृतम् । तेनाद्रिद्रुमसंयुक्ता पृथिवी पुनरुद्धृता ॥ १० ॥
अन्यैरपि महीपालैरेतदेव कृतं पुरा । तपोऽर्थिभिर्यज्ञ सिद्ध्यै निर्विघ्नं स्यात्परंतप ॥ ११ ॥
अनेन कृतमात्रेण सर्वविप्रैः प्रमुच्यते । मृतो रुद्रपुरं याति वराहवचनं यथा ॥ १२ ॥
विघ्नानि तस्य न भवंति गृहे कदाचिद्धर्मार्थकामसुखसिद्धिविघातकानि । यः सप्तमीन्दुशकलाकृतिकां तदंतं विघ्नेशमर्चयति नक्तकृती चतुर्थ्याम् ॥ १३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शांतिव्रतं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वेकमनाधुना । येन चीर्णेन शांतिः स्यात्सर्वदा गृहमेधिनाम् ॥ १ ॥
पञ्चम्यां शुक्लपक्षस्य कार्तिके मासि पार्थिव । आरभ्य वर्षमेकं तु ह्यश्नीयादम्लवर्जितम् ॥ २ ॥
नक्तं देवं च संपूज्य हरिं शेषोपरिस्थितम् । अनंतायेति पादौ तु धृतराष्ट्राय वै कटिम् ॥ ३ ॥
उदरं तक्षकायेति१ उरः कर्कोटकाय च । पद्माय कर्णौ संपूज्य महापद्माय दोर्युगम् ॥ ४ ॥
शंखपालाय वक्षस्तु कुलिकायेति वै शिरः । एवं विष्णुं सर्वगतं पृथगेव प्रपूजयेत् ॥ ५ ॥
क्षीरेण स्नपनं कुर्याद्धरिमुद्दिश्य वाग्यतः । तदग्रे होमयेत्क्षीरं तिलैः सह विचक्षणः ॥ ६ ॥
एवं संवत्सरस्यांते कुर्याद्ब्राह्मणभोजनम् । अच्युतं कांचनं कृत्वा सुवर्णं तु विचक्षणः ॥ ७ ॥
गां सवत्सां वस्त्रयुगं कांस्यपात्रं सपायसम् । हिरण्यं च यथाशक्ति ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥ ८ ॥
एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतमेतन्नराधिप । तस्य शांतिर्भवेन्नित्यं नागानामभयं तथा ॥ ९ ॥
शेषाहिभोगशयनस्थमयोगसूतिं संपूज्य यज्ञपुरुषं पतगेंद्रनाथम् । ये पूजयंति मधुरैः सितपञ्चमीषु तेषां न नागजनितं भयमभ्युपैति ॥ १० ॥
युधिष्ठिर उवाच । मधुरा भारती केन व्रतेन मधुसूदन । तथैव जनसौभाग्यमतिविद्यासु कौशलम् ॥ १ ॥
अभेदश्चापि दंपत्योस्तथा बंधुजनेन च । आयुश्च विपुलं पुंसां जायते केन केशव ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । सम्यक्पृष्टस्त्वया राजञ्छृणु सारस्वतं व्रतम् । यस्य संकीर्तनादेव तुष्यतीह सरस्वती ॥ ३ ॥
योऽयं भक्तः पुमान्कुर्यादेतद्व्रतमनुत्तमम् । तद्वत्सरादौ संपूज्य विप्रेण तं समाचरेत् ॥ ४ ॥
अथ चादित्यवारेण ग्रहताराबलेन च । पायसं भोजयित्वा च कुर्याद्ब्राह्मणवाचनम् ॥ ५ ॥
शुक्लवस्त्राणि दद्याच्च सहिरण्यानि शक्तितः । गायत्रीं पूजयेद्भक्त्या शुक्लमाल्यानुलेपनैः । एभिर्मंत्रपदैः पश्चात्पूर्वं कृत्वा कृताञ्जलिः ॥ ६ ॥
यथा तु देवि भगवान्ब्रह्मा लोकपिता महः । त्वां परित्यज्य नो तिष्ठेत्तथा भव वरप्रदा ॥ ७ ॥
वेदशास्त्राणि सर्वाणि नृत्यगीतादिकं च यत् । वाहितं यत्त्वया देवि तथा मे संतु सिद्धयः ॥ ८ ॥
लक्ष्मीर्मेधा वरारिष्टिर्गोरी तुष्टिः प्रभा मतिः । एताभिः पाहि तनुभिरष्टाभिर्मां सरस्वति ॥ ९ ॥
एवं संपूज्य गायत्रीं वीणाक्षमणिधारिणीम् । शुक्लपक्षेऽक्षतैर्भक्त्या सकमंडलुपुस्तकाम् ॥ १० ॥
मौनव्रतेन भुञ्जीत सायं प्रातश्च धर्मवित् । पञ्चम्यां प्रतिपक्षे च पूजयित्वा सुवासिनीः ॥ ११ ॥
तिलैश्च तंडुलप्रस्थं घृतपात्रेण संयुतम् । क्षीरं तथा हिरण्यं च गायत्री प्रीयतामिति ॥ १२ ॥
संध्यायां च ततो मौनं तद्व्रत तु समाचरेत् । नांतरा भोजनं कुर्याद्यावन्मासास्त्रयोदश ॥ १३ ॥
समाप्ते तु व्रते दद्याद्भोजनं शुक्लतंडुलैः । पूर्णं सुवस्त्रयुग्मं च गां च विप्राय भोजनम् ॥ १४ ॥
देव्यै वितानं घंटां च सितनेत्रं पटान्वितम् । चन्दनं वस्त्रयुग्मं च दध्यन्नं शिखरैर्युतम् ॥ १५ ॥
तथोपदेष्टारमपि भक्त्या संपूजयेद्गुरुम् । वित्तशाठ्येन रहितो वस्त्रमाल्यानुलेपनैः ॥ १६ ॥
अनेन विधिना यस्तु कुर्यात्सारस्वतं व्रतम् । विद्यावानर्थयुक्तश्च रक्तकंठश्च जायते ॥ १७ ॥
सरस्वत्याः प्रसादेन व्यासवत्तु कविर्भवेत् । नारी वा कुरुते या तु सापि तत्फलभागिनी । ब्रह्मलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पायुतत्रयम् ॥ १८ ॥
सारस्वतं व्रतं यस्तु शृणुयादपि यः पठेत् । विद्याधरपुरे सोऽपि वसेत्कल्पायुतत्रयम् ॥ १९ ॥
संवत्सरं व्रतवरेण सरस्वतीं ये संपूजयंति जगतो जननीं जनित्रीम् । मधुरस्वरास्ते रूपान्विता वहुकलाकुशला भवंति ॥ २० ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पंचमी दयिता राजन्नागानंदविवर्द्धनी । पञ्चम्यां किल नागानां भवतीत्युत्सवो महान् ॥ १ ॥
वासुकिस्तक्षकश्चैव कालिको माणिभद्रकः । धृतराष्ट्रो रैवतश्च कर्कोटकधनंजयौ । एते प्रयच्छंत्यभयं प्राणिनां प्राणजीविनाम् ॥ २ ॥
पञ्चम्यां स्नपयंतीह नागान्क्षी रेण ये नराः । तेषां कुले प्रयच्छंति अभयं प्राणिनां सदा ॥ ३ ॥
शप्ता नागा यदा मात्रा दह्यमाना दिवानिशम् । निर्वापिता गवां क्षीरैस्ततः प्रभृति वल्लभाः ॥ ४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । मात्रा शप्ताः कथं नागाः किमुद्दिश्य च कारणम् । कथं वा तस्य शापस्य विनाशोऽ भूज्जनार्दन ॥ ५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । उच्चैःश्रवाश्वराजश्च श्वेतवर्णोऽमृतोद्भवः । तं दृष्ट्वा चाब्रवीत्कद्रूर्नागानां जननी स्वसाम् ॥ ६ ॥
अश्वरत्नमिदं श्वेतं पश्यपश्यामृतोद्भवम् । कृष्णांश्च वीक्ष्यसे बालान्सर्वश्वेतानुताद्य वै ॥ ७ ॥
विनतोवाच । सर्वश्वेतो हयवरो नायं कृष्णो न लोहितः । कथं त्वं वीक्षसे कृष्णं विनतोवाच तां स्वसाम् ॥ ८ ॥
कद्रूरुवाच ॥ । वीक्षेऽहमेकनयना कृष्णबाल समन्वितम् । द्विनेत्रा च त्वं विनते न पश्यसि पणं कुरु ॥ ९ ॥
विनतोवाच । अहं दासी भवित्री ते कृष्णकेशे प्रदर्शिते । न चेद्दर्शयसे कद्रु मम दासी भविष्यसि ॥ १० ॥
एवं ते विपणं कृत्वा गते क्रोधसमन्विते । सुषुप्ते प्राज्यदोषे तु कद्रूर्जिह्ममचिंतयत् ॥ ११ ॥
आहूय पुत्रान् प्रोवाच बाला भूत्वा हयोत्तमे । तिष्ठध्वं विपणौ जेष्ये विनतां जयगृद्धिनीम् ॥ १२ ॥
प्रोचुस्ते जिह्मबुद्धिं तां नागाः कद्रूं विगृह्य च । अधर्म एष तु महान्करिष्यामो न ते वचः । अशपद्रुषिता कद्रूः पावको वः प्रधक्ष्यति ॥ १३ ॥
गते बहुतिथे काले पांडवो जनमेजयः । सर्पसत्रं स कर्ता वै भूमावन्यैः सुदुष्करम् ॥ १४ ॥
तस्मिन्सत्रे च तिग्मांशुः पावको भक्षयिष्यति । एवं शप्त्वा तदा कद्रूः प्रत्युवाच न किंचन ॥ १५ ॥
मात्रा शप्तस्तदा नागः कर्तव्यं नान्वपद्यत । वासुकिर्दुःखसंतप्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ १६ ॥
वासुकिं दुःखितं दृष्ट्वा ब्रह्मा प्रोवाच सांत्वयन् । मा शुचो वासुकेऽत्यर्थं शृणु मद्वचनं परम् ॥ १७ ॥
यायावरकुले जातो जरत्कारुरिति द्विजः । भविष्यति महातेजास्तस्मिन्काले तपोनिधिः ॥ १८ ॥
भगिनीं च जरत्कारुं तस्य त्वं प्रतिदास्यसि । भविता तस्य पुत्रोऽसावस्तीक इति विश्रुतः ॥ १९ ॥
स तत्सत्रं प्रवृद्धं वै नागानां भयदं महत् । निषेधयिष्यति मुनिर्वाग्भिः संपूज्य पार्थिवम् ॥ २० ॥
तदियं भगिनी नाग रूपौदार्यगुणान्विता । जरत्कारुर्जरत्कारोः प्रदेया ह्यवि चारतः ॥ २१ ॥
यदासौ प्रार्थ्यतेऽरण्ये यत्किञ्चित्प्रवदिष्यति । तत्कर्तव्यमशेषेण इच्छेच्छ्रेयस्तथात्मनः ॥ २२ ॥
पितामहवचः श्रुत्वा वासुकिं प्रणिपत्य च । तथाकरोद्यथा चोक्तं यत्नं परममास्थितः ॥ २३ ॥
तच्छ्रुत्वा पन्नगाः सर्वे प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः । पुनर्जातमिवात्मानं मेनिरे भुजगोत्तमाः ॥ २४ ॥
अप्लवे तु निमग्नानां घोरे यज्ञाग्निसागरे । आस्तीकस्तत्र भविता प्लवभूतोऽभयप्रदः ॥ २५ ॥
श्रुत्वा स चाग्निराजानमृत्विजस्तदनंतरम् । निवर्तयिष्यति यागं नागानां मोहनं परम् ॥ २६ ॥
पञ्चम्यां तच्च भविता ब्रह्मा प्रोवाच लेलिहान् । तस्मादियं महाराज पञ्चमी दयिता शुभा ॥ २७ ॥
नागानां हर्षजननी दत्ता वै ब्रह्मणा पुरा । दत्त्वा तु भोजनं पूर्वं ब्राह्मणानां तु कामतः ॥ २८ ॥
विसृज्य नागाः प्रीयंतां ये केचित्पृथिवीतले । हिमाचले ये वसन्ति येंऽतरिक्षे दिविस्थिताः । ये नदीषु महानागा ये सरःस्वभिगामिनः ॥ २९ ॥
ये वापीषु तडागेषु तेषु सर्वेषु वै नमः ॥ ३० ॥
नागान्विप्रांश्च संपूज्य विसृज्य च यथार्थतः । ततः पश्चाच्च भुञ्जीयात्सह भृत्यैर्न्नराधिप ॥ ३१ ॥
पूर्वं मधुरमश्नीयात्स्वेच्छया तदनंत रम् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ॥ ३२ ॥
मृतो नागपुरं याति पूज्यमानोऽप्सरोगणैः । विमानवरमारूढो रमते कालमीप्सितम् ॥ ३३ ॥
इह चागत्य राजासौ सर्वराजवरो भवेत् । सर्वरत्नसमृद्धश्च वाहनाढ्यश्च जायते ॥ ३४ ॥
पञ्चजन्मन्यसौ राजा द्वापरेद्वापरे भवेत् । आधिव्याधिविनिर्मुक्तः पत्नीपुत्रसहायवान् । तस्मात्पूज्याश्च नागाश्च घृतक्षीरादिना सदा ॥ ३५ ॥
युधिष्ठिर उवाच । दशंति यं नरं कृष्ण नागाः क्रोधसमन्विताः । भवेत्किं तस्य दष्टस्य विस्तराद्ब्रूहि मां हरे ॥ ३६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । नागदष्टो नरो राजन्प्राप्य मृत्युं व्रजत्यधः । अधो गत्वा भवेत्सर्पो निर्विषो नात्र संशयः ॥ ३७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । नागदष्टः पिता यस्य भ्राता माता सुहृत्सुतः । स्वसा वा दुहिता भार्या किं कर्तव्यं वदस्व मे ॥ ३८ ॥
मोक्षाय तस्य गोविन्द दानं व्रतमुपोषितम् । ब्रूहि मे यदुशार्दूल येन स्वर्गतिमाप्नुयात् ॥ ३९ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । उपोष्या पञ्चमी राजन्नागानां पुष्टिवर्द्धिनी । वर्षमेकं तु राजेन्द्र विधानं शृणु यादृशम् ॥ ४० ॥
मासे भाद्रपदे या तु शुक्लपक्षे महीपते । सा च पुण्यतमा प्रोक्ता ग्राह्या सद्गतिकाम्यया ॥ ४१ ॥
ज्ञेया द्वादश वर्षांते पञ्चम्यो भरतर्षभ । चतुर्थ्यामेकभक्तं तु तस्यां नक्तं प्रकीर्तितम् ॥ ४२ ॥
भूरिचन्द्रमयं नागमथवा कलधौतजम् । कृत्वा दारुमयं चापि उताहो मृन्मयं नृप ॥ ४३ ॥
पञ्चम्यामर्चयेद्भक्त्या नागं पञ्चफणं शृणु । करवीरैस्तथा पद्मैर्जातीपुष्पैः सुशोभनैः ॥ ४४ ॥
गन्धपुष्पैः सनैवेद्यैः पूज्य पन्नगसत्तमम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद् घृतपायसमोदकैः ॥ ४५ ॥
नारायणबलिः कार्यः सर्पदष्टस्य देहिनः । दाने पिंडप्रदाने च ब्राह्मणानां च तर्पयेत् ॥ ४६ ॥
वृषोत्सर्गस्तु कर्तव्यो गते संवत्सरे नृप । स्नानं कृत्वोदकं दद्यात्कृष्णोऽत्र प्रीयतामिति ॥ ४७ ॥
अनंतो वासुकिः शेषः पद्मः कम्बल एव च । तथा तक्षक नागश्च नागश्चाश्वतरो नृप ॥ ४८ ॥
धृतराष्ट्रः शंखपालः कालियस्तक्षकस्तथा । पिंगलश्च महानागो मासिमासि प्रकीर्तिताः । वत्सरांते पारणं स्यान्महाब्राह्मणभोजनम् ॥ ४९ ॥
इतिहासविदे नागः कांचनेन कृतो नृप । तथार्जुनी प्रदातव्या सवत्सा कांस्यदोहना ॥ ५० ॥
एष पारणके पार्थ विधिः प्रोक्तो विचक्षणैः । कृते व्रतवरे तस्मिन्सद्गतिं यांति बान्धवाः ॥ ५१ ॥
ये दन्दशूकरदनैर्दष्टाः प्राप्ता ह्यधोगतिम् । वर्षमेकं चरि ष्यंति भक्त्या ये व्रतमुत्तमम् । दांष्ट्रिकं मोक्ष्यते तेषां शुभं स्थानमवाप्स्यति ॥ ५२ ॥
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं पठेद्भक्त्या समन्वितः । न वै कुटुम्बे नागेभ्यो भयं भवति कुत्रचित् ॥ ५३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । तद्वद्भाद्रपदे मासि पञ्चम्यां श्रद्धयान्वितः । यस्त्वालिख्य नरो नागान्कृ ष्णवर्णादिवर्णकैः । पूजयेद्गन्धपुष्पैस्तु सर्पिर्ग्गुग्गुलुपायसैः ॥ ५४ ॥
तस्य तुष्टिं समायांति पन्नगास्तक्षकादयः । आसप्तमात्कुलात्तस्य न भयं नागतो भवेत् ॥ ५५ ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागान्संपूजयेद्बुधः । तथा चाश्वयुजे मासि पञ्चम्यां कुरुनंदन ॥ ५६ ॥
कृत्वा कुशमयान्नागानिंद्राण्या सह पूजयेत् । घृतोदकाभ्यां पयसा स्नपयित्वा विशांपते ॥ ५७ ॥
गोधूमैः पयसा स्विन्नैर्भक्ष्यैश्च विविधैस्तथा । यस्त्वस्यां विविधान्नागाञ्छुचिर्भक्त्या समन्वितः ॥ ५८ ॥
पूजयेत्कुरुशार्दूल तस्य शेषादयो नृप । नागाः प्रीता भवन्तीह शांतिं प्राप्नोति शोभनाम् । स शांतिलोकमासाद्य मोदते शाश्वतीः समाः ॥ ५९ ॥
इत्येतत्कथितं वीर पञ्चमीव्रतमुत्तमम् । तत्रायमुच्यते मंत्रः सर्वदोषनिषेधकः ॥ ६० ॥
भक्तेन भक्तिसहिताः शतपञ्चमीषु ये पूजयंति भुजगान्कुसुमोपहारैः । तेषां गृहेष्वभयदा हि सदैव सर्पाः शश्वत्प्रमोदपरमा रुचयो भवंति ॥ ६१ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कथमासाद्यते लक्ष्मीर्दुर्ल्लभा भुवनत्रये । दानेन तपसा वापि व्रतेन नियमेन वा ॥ १ ॥
जपहोमनमस्कारैः संस्कारैर्वा पृथग्विधैः । एतद्वद यदुश्रेष्ठ सर्ववित्त्वं मतो मम ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना पूर्वं श्रीः श्रूयते शुभा । वासुदेवाय सा दत्ता मुनिना मानवृद्धये ॥ ३ ॥
वासुदेवोऽपि तां प्राप्य पीनोन्नतपयोधराम् । पद्मपत्रविशालाक्षीं पूर्णचन्द्रनिभान नाम् ॥ ४ ॥
भाभासितदिगाभोगां साक्षाद्भानोः प्रभामिव । नितंबाडंबरवतीं मत्तमातंगगामिनीम् । रेमे सह तया राजन्बिभ्रमोद्भ्रांतचित्तया ॥ ५ ॥
सा च विष्णुं जगज्जिष्णुं पतिं त्रिजगतां पतिम् । प्राप्य कृतार्थमात्मानं मेने मानयशोधना ॥ ६ ॥
हृष्टं पुष्टं जगत्सर्वमभवद्भा वितं तया । लक्ष्म्या निरीक्षितं चैव सानंदं हि महीतलम् ॥ ७ ॥
क्षेमं सुभिक्षमारोग्यमनाक्रन्दमनाकुलम् । जगदासीदनुद्भ्रान्तं प्रशांतोपद्रवं तथा ॥ ८ ॥
दिवि देवा मुमुदिरे दानवा दैत्यमागताः । विस्फारितफणाभोगा नागाश्चैव रसातले ॥ ९ ॥
हृदये ब्राह्मणैर्वह्नौ भुज्यते त्रिदिवैर्हविः । चातुर्वर्ण्यमसंकीर्णं पाल्यते पार्थ पार्थिवैः ॥ १० ॥
विरोचनप्रभृतिभिर्दृष्ट्वैवं दैत्यसत्तमैः । तपस्तप्तुमथारब्धमग्निमाश्रित्य संयतैः ॥ ११ ॥
सोमसंस्थाहविःसंस्थापाकसंख्यादिभिर्मखैः । सदाचारैः समारब्धमिष्टं स्वेष्टाभिलाषिभिः ॥ १२ ॥
एवं धर्मप्रधानैस्तैर्वेदवादरतात्मभि । जगदासीत्समाक्रांतं विक्रमेण क्रमेण तु ॥ १३ ॥
लक्ष्मीविलासप्रभवो देवानामभवन्मदः । मदाच्छीलं च शौचं च सत्यं सद्यो व्यनीनशन् ॥ १४ ॥
सत्यशौचविहीनांस्तान्देवान्संत्यज्य चञ्चलान् । जगाम दानवकुलं कुलदेवानुरागतः ॥ १५ ॥
लक्ष्म्या भावितदेहैस्तैः पुनरुद्धतमानसैः । व्यवहर्तुं समारब्धमन्यायेन मदोद्धतैः ॥ १६ ॥
वयं वेदा वयं यज्ञा वयं विद्या वय जगत् । ब्रह्मविष्णुशंकराद्या वयं सर्वे दिवौकसः ॥ १७ ॥
अहंकारविमूढांस्ताञ्ज्ञात्वा दानवसत्तमान् । सागरं सा विवेशाथ भ्रांतचित्ता भृगोः सुता ॥ १८ ॥
क्षीराब्धिमध्यगतया लक्ष्म्या क्षीणार्थसंचयम् । निरानन्दगतश्रीकमभवद्भुवनत्रयम् ॥ १९ ॥
गतश्रीकमथात्मानं मत्वा शंबरसूदनः । पपच्छांगिरसं विप्रं ब्रूहि किञ्चिद्व्रतं मम ॥ २० ॥
येन संप्राप्यते लक्ष्मीर्लब्धा न चलते पुनः । निश्चलापि सुहृन्मित्रैर्भोग्या भवति सा मुने ॥ २१ ॥
न सा श्रीत्यभिमन्तव्या कन्या सा पाल्यते गृहे । परार्थं या सुहृन्मित्रभृत्यैर्नैवोपभुज्यते ॥ २२ ॥
शक्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा बृहस्पतिरुदारधीः । कथयामास संचिंत्य शुभं श्रीपञ्चमीव्रतम् ॥ २३ ॥
यत्पुरा कस्यचित्प्रोक्तं व्रतानामुत्तमं व्रतम् । तदस्मै कथयामास सरहस्यमशेषतः ॥ २४ ॥
तच्छ्रुत्वा कर्तुमारब्धं सुरेशेन सुरैस्तथा । दैत्यदानवगंधर्वैर्यक्षैः प्रक्षीणकल्मषैः ॥ २५ ॥
सिद्धैः प्रसिद्धचरितैर्विष्णुना प्रभविष्णुना । ब्राह्मणैर्ब्रह्मतत्त्वज्ञैः समर्थैः पार्थिवैः सह ॥ २६ ॥
कैश्चित्सात्त्विकभावेन राजसेनापरैरपि । तामसेन तथा कैश्चित्कृतं व्रतमिदं तथा ॥ २७ ॥
व्रते समाप्ते भूयिष्ठे निष्ठया परया प्रभो । देवानां दानवानां च युद्धमासीदथोद्धतम् ॥ २८ ॥
निर्मथ्य भुजवीर्येण सागरं सरितां पतिम् । समाहरामो ह्यमृतं हिताय त्रिदिवौकसाम् ॥ २९ ॥
इत्येवं समयं कृत्वा ममंथुर्वरुणालयम् । मंथानं मंदरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ ३० ॥
मथ्यमानजलाज्जातश्चन्द्रः शीतांशुरुज्ज्वलः । अनंतरं समुत्पन्ना लक्ष्मीः क्षीराब्धिमध्यतः ॥ ३१ ॥
तया विलोकिताः सर्वे दैत्यदानवसत्तमाः । आलोक्य सा जगामाशु विष्णोर्वक्षःस्थलं शुभम् ॥ ३२ ॥
विधिना विष्णुना चीर्णं व्रतं तेनाब्धिसंभवा । शरीरस्था बभूवास्य विभ्रमोद्भ्रांतलोचना ॥ ३३ ॥
किं च राजसभावेन शक्रेणैतत्कृतं यतः । ततस्त्रिभुवनैश्वर्यं प्राप्तं तेन महर्द्धिकम् ॥ ३४ ॥
तमसावृतचित्तैस्तु संचीर्णं दैत्यदानवैः । तेन तेषामथैश्वर्यं दृष्टनष्टमभूत्किल ॥ ३५ ॥
एवं सश्रीकमभवत्सदेवासुरमानुषम् । जरच्च जगतां श्रेष्ठ व्रतस्यास्य प्रभावतः ॥ ३६ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कथमेतद्व्रतं कृष्ण क्रियते मनुजैः कदा । प्रारभ्यते पार्यते च सर्वं वद यदूत्तम ॥ ३७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । मार्गशीर्षे सिते पक्षे पंचम्यां पतगोदये । उपवासस्य नियमं कुर्यादाशु सुहृद्धृदि ॥ ३८ ॥
स्वर्णरौप्यारकूटोत्था ताम्रमृत्काष्ठजाथ वा । चित्रपट्टगतां देवीं लक्ष्मीं क्ष्मापाल कारयेत् ॥ ३९ ॥
पद्महस्तां पद्मवर्णां पद्मां पद्मदलेक्षणाम् । दिग्गजेन्द्रैः स्नाप्यमानां कांचनैः कलशोत्तमैः ॥ ४० ॥
ततो यामत्रये जाते निम्नगायां गृहेऽथ वा । स्नानं कुर्यादसंभ्रातं शक्रवदुपचारतः ॥ ४१ ॥
देवान्पितॄंश्च संतर्प्य ततो देवगृहं व्रजेत् । तत्रस्थां पूजयेद्देवीं पुष्पै स्तत्कालसंभवैः ॥ ४२ ॥
चपलायै नमः पादौ चंचलायै च जानुनी । कटिं कमलवासिन्यै नाभिं ख्यात्यै नमोनमः ॥ ४३ ॥
स्तनौ मन्मथवासिन्यै ललितायै भुजद्वयम् । उत्कंठितायै कण्ठं च माधव्यै मुखमण्डलम् ॥ ४४ ॥
नमः श्रियै शिरः पूज्य दद्यान्नैवेद्यमादरात् । फलानि च यथालाभं विरूढान्धान्यसंचयान् ॥ ४५ ॥
ततः सुवासिनी पूज्या कुसुमैः कुंकुमेन च । भोजयेन्मधुरान्नेन प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ ४६ ॥
ततस्तु तंडुलप्रस्थं घृतपात्रेण संयुतम् । ब्राह्मणाय प्रदातव्यं श्रीशः संप्रीयतामिति ॥ ४७ ॥
निर्वर्त्य तदशेषेण ततो भुञ्जीत वाग्यतः । मासानुमासं कर्तव्यं विधिनानेन भारत ॥ ४८ ॥
श्रीर्लक्ष्मीः कमला संपदुमा नारायणी तदा । पद्मा धृतिः स्थितिः पुष्टिर्ऋद्धिः सिद्धिर्यथाक्रमम् । मासानुमास राजेन्द्र प्रीयतामिति कीर्तयेत् ॥ ४९ ॥
ततश्च द्वादशे मासि संप्राप्ते पंचमे दिने । वस्त्रमंडपिकां कृत्वा पुष्पगन्धाधिवासिताम् ॥ ५० ॥
शय्यायां स्थापयेल्लक्ष्मीं सर्वोपस्करसंयुताम् । मौक्तिकाष्टकसंयुक्तां नेत्रपट्टावृतस्तनीम् ॥ ५१ ॥
सप्तधान्यसमोपेतां रसधातुसमन्विताम् । पादुकोपानहच्छत्रभाजनासनसत्कृताम् ॥ ५२ ॥
दद्यात्संपूज्य विधिवद्ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । व्यासाय वेदविदुषे यस्य वा रोचते स्वयम् । सोपस्करां सवत्सां च धेनुं दत्त्वा क्षमापयेत् ॥ ५३ ॥
क्षीराब्धिमथनोद्भूते विष्णोर्वक्षःस्थलालये । सर्वकामप्रदे देवि ऋद्धिं यच्छ नमोऽस्तु ते ॥ ५४ ॥
ततः सुवासिनीः पूज्य वस्त्रैराभरणैः शुभैः । भोजयित्वा स्वयं पश्चाद्भुञ्जीत सह बन्धुभिः ॥ ५५ ॥
एवं यः कुरुते पार्थ भक्त्या श्रीपञ्चमीव्रतम् । तस्य श्रीर्भवने भाति कुलानामेकविंशतिः ॥ ५६ ॥
नारी वा कुरुते या तु प्राप्यानुज्ञां स्वभर्तृतः । सुभगा दर्शनीया च बहुपुत्रा च जायते ॥ ५७ ॥
श्रीपञ्चमीव्रतमिदं दयितं मुरारेर्भक्त्या समाचरति पूज्यभृगोस्तनूजाम् । राज्यं निजं स भुवि भव्यजनोपभोगान्भुक्त्वा प्रयाति भुवनं मधुसूदनस्य ॥ ५८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । षष्ठीविधानमधुना कथयस्व जनार्दन । सर्वव्याधिप्रशमनं सर्वकर्मफलप्रदम् ॥ १ ॥
श्रुतं मया पूज्यमानो भानुः सर्वं प्रयच्छति । दिवाकराराधनं मे तस्मात्कथय केशव ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । विशोक षष्ठीमतुलां वक्ष्यामि मनुजोत्तम॥ । यामुपोष्य नरः शोकं न कदाचिदिह जायते ॥ ३ ॥
माघे कृष्णतिलैः स्नातः पञ्चम्यां शुक्लपक्षतः । कृताहारः कृशस्या दंतधावनपूर्वकम् । उपवासव्रतं कृत्वा ब्रह्मचारी भवेन्निशि । ततः प्रभाते चोत्थाय कृतस्नानस्ततः शुचिः ॥ ५ ॥
कृत्वा तु काञ्चनं पद्ममर्कोऽयमिति पूजयेत् । करवीरेण रक्तेन रक्तवस्त्रयुगेन च ॥ ६ ॥
यथा विशोकं भवनं त्वयैवादित्यसर्वदा । तथा विशोकतां मे स्यात्त्वद्भक्तिर्जन्मजन्मनि ॥ ७ ॥
एवं संपूज्य षष्ठ्यां तु शक्त्या संपूजयेद्द्विजान् । सुप्त्वा संप्राश्य गोमूत्रमुत्थाय कृतनिश्चयः ॥ ८ ॥
संपूज्य विप्रमंत्रेण गुडपात्रसमन्वितः । सुसूक्ष्मवस्त्रयुगलं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ९ ॥
अतैललवणं भुक्त्वा सप्तम्यां मौनसंयुतः । ततः पुराणश्रवणं कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १० ॥
अनेन विधिना सर्वमुभयोरपि पक्षयोः । कुर्याद्यावत्पुनर्माघशुक्लपक्षस्य सप्तमी ॥ ११ ॥
व्रतांते कलशं दद्यात्सुवर्णकमलान्वितम् । शय्यां सोपस्करां तद्वत्कपिलां च पयस्विनीम् ॥ १२ ॥
अनेन विधिना यस्तु वित्तशाठ्यविवर्जितः । विशोकषष्ठीं कुरुते स याति परमां गतिम् ॥ १३ ॥
यावज्जन्मसहस्राणां साग्रकोटिशतं भवेत् । तावन्न शोकमभ्येति रोगदौर्गत्यवर्जितः ॥ १४ ॥
यंयं प्रार्थयते कामं तंतं प्राप्नोति पुष्कलम् । निष्कामं कुरुते यस्तु स परं ब्रह्म गच्छति ॥ १५ ॥
यः पठेच्छृणुयाद्वापि षष्ठीं शोकविनाशिनीम् । सोपींद्रलोकमाप्नोति न दुःखी जायते क्वचित् ॥ १६ ॥
ये भास्करं दिनकरं करवीरपुष्पैः संपूजयंत्यभिनमंति कृतोपवासा । ते दुःखशोकरहिताः सहिताः सुहृद्भिर्भूमौ विहृत्य रविलोकमवाप्नुवंति ॥ १७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अन्यामपि प्रवक्ष्यामि पद्मषष्ठी शुभां तथा । यामुपोष्य नरः पापविमुक्तः स्वर्गभाग्भवेत् ॥ १ ॥
मार्गशीर्षे शुभे मासि पञ्चम्यां नियतव्रतः । षष्ठीमुपोष्य कमलं कारयित्वा सुकाञ्चनम् ॥ २ ॥
शर्करासंयुतं दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुंबिने । रूपं च कांचनं कृत्वा फलस्यैकस्य धर्मवित् ॥ ३ ॥
दद्यात्प्रातः कृतस्नानो भानुर्मे प्रीयतामिति । भक्त्या तु विप्रान्संपूज्य सप्तम्यां क्षीरभोजनम् ॥ ४ ॥
कृत्वा कुर्यात्फलत्यागं या च स्यात्कृष्णसप्तमी । एतामुपोष्य विधिवदनेनैव क्रमेण तु ॥ ५ ॥
तद्वै हैमं फलं दत्त्वा सुवर्ण कमलान्वितम् । शर्करापात्रसंयुक्तं वस्त्रमालासमन्वितम् ॥ ६ ॥
षष्ठ्योरुभयोर्महाराज यावत्संवत्सरं ततः । उपोष्य दद्यात्क्रमशः सूर्यमंत्रानुदीरयेत् ॥ ७ ॥
भानुरर्को रविर्ब्रह्मा सूर्यः शुक्रो हरिः शिवः । श्रीमान्विभावसुस्त्वष्टा वरुणः प्रीयतामिति ॥ ८ ॥
प्रतिमासं च सप्तम्यामेकैकं नाम कीर्तयेत् । प्रतिपक्षं फलत्यागमेतत्कुर्वन्समाचरेत् ॥ ९ ॥
व्रतांते विप्रमिथुनं पूजयेद्वस्त्रभूषणैः । शर्कराकलशं दद्याद्धैमपद्मफलान्वितम् ॥ १० ॥
यथा फलकरो मासस्त्वद्भक्तानां सदा रवे । तथानंतफलावाप्तिरस्तु जन्मनिजन्मनि ॥ ११ ॥
इमामनंतफलदां फलषष्ठीं करोति यः । स सर्वपापनिर्मुक्तः सूर्यलोके महीयते ॥ १२ ॥
सुरापानादिकं किञ्चिद्यदत्रामुत्र वा कृतम् । तत्सर्वं नाशमायाति सूर्यलोकं स गच्छति ॥ १३ ॥
भूतान्भव्यांश्च पुरुषांस्तारयेदेकविंशतिम् । शृणुयाद्यः पठेद्वापि सोपि कल्याणभाग्भवेत् ॥ १४ ॥
हैमं फलं सकमलं कलशं सिताया षष्ठीमुपोष्य विधिवद्द्विजपुंगवाय । दद्यात्सुरासुरशिरोमणिघृष्टपादं भानुं प्रणम्य फलसिद्धिमुपैति मर्त्यः ॥ १५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशिनीम् । सर्वकामप्रदां पुण्यां षष्ठीं मन्दारसंज्ञिताम् ॥ १ ॥
माघस्यामलपक्षे तु पञ्चम्यां लघुभुङ्नरः । दंतकाष्ठं ततः कृत्वा षष्ठीमुपवसेद्बुधः । विप्रान्संपूज्य विधिवन्मंदारं प्राशयेन्निशि ॥ २ ॥
ततः प्रभाते चोत्थाय कृतस्नानः पुनर्द्विजान् । भोजयेच्छक्तितः कृत्वा मंदारकुसुमाष्टकम् ॥ ३ ॥
सौवर्णं पुरुषं तद्वत्पद्महस्तं सुशोभनम् । पद्मं कृष्णतिलैः कृत्वा ताम्रपात्रेऽष्टपत्रकम् ॥ ४ ॥
पूज्य मंदारकुसुमैर्भास्करायेति पूर्वतः । नमस्कारेण तद्वच्च सूर्यायेत्यनले दले ॥ ५ ॥
दक्षिणे तद्वदर्काय तथार्यम्णे च नैर्ऋते । पश्चिमे वसुधात्रे च वायव्ये चण्डभानवे ॥ ६ ॥
पूष्णे ह्युत्तरतः पूज्य आनंदायेत्यतः परम् । कर्णिकायां तु पुरुषः पूज्यः सर्वात्मनेति च ॥ ७ ॥
शुक्लवस्त्रैः समावेष्ट्य भक्ष्यैर्माल्यफलादिभिः । एवमभ्यर्च्य तत्सर्वं दद्याद्वेदविदे पुनः । भुंजीतातैललवणं वाग्यतः प्राङ्मुखो गृही ॥ ८ ॥
अनेन विधिना सर्वं सप्तम्यां मासिमासि च । कुर्यात्संवत्सरं यावद्वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ ९ ॥
एतदेव व्रतांते तु निधाय कलशोपरि । गोभिर्विभवतः सार्द्धं दातव्यं भूतिमिच्छता ॥ १० ॥
नमो मंदारनाथाय मंदारभवनाय च । त्वं च वै तारयस्वास्मानस्मात्संसारकर्दमात् ॥ ११ ॥
अनेन विधिना यस्तु कुर्यान्मंदारकं व्रतम् । विपाप्मा स सुखी मर्त्यः कल्पं च दिवि मोदते ॥ १२ ॥
इमामघौघपटलध्वांतसद्वर्तिदीपिकाम् । गच्छन्प्रगृह्य संसारशर्वर्यां न स्खलेन्नरः ॥ १३ ॥
मंदारषष्ठीं विख्यातामीप्सितार्थफलप्रदाम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि सोपि पापैः प्रमुच्यते ॥ १४ ॥
षष्ठीमुपोष्य तिलपङ्कजकर्णिकायां संपूज्य भास्करमहो सुरवृक्षपुष्पैः । यत्प्राप्नुवंति पुरुषा न हि तत्कदाचिद्गोभूहिरण्यतिलदाः पदमाप्नुवन्ति ॥ १५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । भद्र भाद्रपदे मासि शुक्लषष्ठ्यां युधिष्ठिर । योषित्सुवेषा सुभगा सर्वलोकमनोहरा ॥ १ ॥
प्रातः स्नानं महानद्यां कृत्वा संगृह्य वालुकाम् । नवे वंशमये पात्रे यायाद्गृहमतंद्रिता ॥ २ ॥
सोपवासा प्रयत्नेन देवीं तत्र प्रपूजयेत् । कृत्वा वस्त्रगृहं रम्यं दीपनेत्रपटावृतम् ॥ ३ ॥
तत्र संस्थाप्य तां देवीं पुष्पैः संपूजयेन्नवैः । ध्यात्वा ललितिकां गौरीं तपोवननिवासिनीम् ॥ ४ ॥
मंत्रेणानेन कुसुमैश्चंपकस्य सुशोभनैः । चंपकं करवीरं च नेमालिं मालतीं तथा । नीलोत्पलं केतकीं च संगृह्य तगरं तथा ॥ ५ ॥
एकैकस्य त्वष्टशतमष्टाविंशतिरेव वा । अक्षतैः कलिका ग्राह्यास्तैस्तु देवीं समर्चयेत् ॥ ६ ॥
गंगाद्वारे कुशावर्ते बिल्वके नीलपर्वते । स्नात्वा कनखले तीर्थे हरं लब्धवती व्रजेत् ॥ ७ ॥
ललिते ललिते देवि सौख्यसौभाग्यदायिनि । या सौभाग्यसमुत्पन्ना तस्यै देव्यै नमोनमः । एवमभ्यर्च्य विधिना नैवेद्यं पुरतो न्यसेत् ॥ ८ ॥
कूष्मांडैः कर्कटीवृंतैः कर्कोटैः कारवेल्लकैः । वृतांकैरक्षतैरङ्गैर्दीपधूपाद्यलक्तकैः ॥ ९ ॥
सार्द्धं सगुडकैर्धूपैः सोहालककरंबकैः । गुडपुष्पैः कर्णवेष्टैर्मोदकैर्मुखमोदकैः ॥ १० ॥
एवमभ्यर्च्य विधिवद्रात्रौ जागरणं ततः । गीतवाद्यनटच्छत्रप्रेक्षणीयैः सुशोभनैः । सखीभिः सहिता साध्वी तां रात्रीं प्रशमन्नयेत् ॥ ११ ॥
न च सम्मीलयेन्नेत्रे नारी यामचतुष्टयम् । दुर्भगा दुर्गता वंध्या नेत्रसंमीलनाद्भ वेत् ॥ १२ ॥
एवं जागरणं कृत्वा सप्तम्यां सरितं नयेत् । गन्धपुष्पैरथाभ्यर्च्य गीतवाद्यपुरःसरम् ॥ १३ ॥
तच्च दद्याद्द्विजेंद्राय नैवद्यादि नरोत्तम । स्नात्वा गृहमुपागम्य हुत्वा वैश्वानरं क्रमात् । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च पूजयित्वा सुवासिनीम् ॥ १४ ॥
कुमारिका भोजनीया ब्राह्मणा दशपंच च । भक्ष्यभोज्यैर्बहुविधैर्देया तेभ्यः सुदक्षिणा । ललिता प्रीतियुक्ताऽस्तु इत्युक्त्वा तान्विसर्जयेत् ॥ १५ ॥
यः कश्चिदाचरेदेतद्भक्त्या ललितिकाव्रतम् । नरो वा यदि वा नारी तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १६ ॥
तन्नास्ति मानुषे लोके तस्य यन्नोपपद्यते । सुखसौभाग्यसंयुक्ता गौरीलोकमवाप्नुयात् ॥ १७ ॥
षष्ठ्यां जलांतरगता वरवंशपात्रे संगृह्य पूजयति या सिकताः क्रमेण । नक्तं च जागरमनुद्धतगीतनृत्यैः कृत्वा ह्यसौ त्रिभुवने ललितेव भाति ॥ १८ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । येयं मार्गशिरे मासि षष्ठी भरतसत्तम । पुण्या पापहरा धन्या शिवा शान्ता गृहप्रिया ॥ १ ॥
निहत्य तारकं षष्ठ्यां गुहस्तारकराजवत् । रराज तेन दयिता कार्त्तिकेशस्य सा तिथिः । स्नानदानादिकं कर्म तस्यामक्षयमुच्यते ॥ २ ॥
यस्यां पश्यंति गांगेयं दक्षिणापथमाश्रितम् । ब्रह्महत्यादिपापैस्ते मुच्यंते नात्र संशय ॥ ३ ॥
तस्मादस्यां सोपवासः कुमारं स्वर्णसंभवम् । राजतं वा महाराज मृन्मयं वापि कारयेत् ॥ ४ ॥
अपराह्णे ततः स्नात्वा समाचम्य यतव्रती । पद्मासनस्थो गाङ्गेयं ध्यायंस्तिष्ठेत्समाधिना ॥ ५ ॥
ब्राह्मणस्तु ततो विद्वान्गृहीत्वा करकं नवम् । पातयेत्तस्य शिरसि धारां वै दक्षिणामुखः ॥ ६ ॥
चन्द्रमण्डलभूतानां भवभूतिपवित्रिता । गंगाकुमारधारेयं पतिता तव मस्तके ॥ ७ ॥
एवं स्नात्वा समभ्यर्च्य भास्करं भुवनाधिप । पुष्पधूपादिना पश्चात्पूजयेत्कृत्तिकासुतम् ॥ ८ ॥
देव सेनापते स्कन्द कार्त्तिकेय भवोद्भव । कुमार गुह गांगेय शक्तिहस्त नमोऽस्तु ते ॥ ९ ॥