snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
नराश्च स्वकुलैः सार्द्धं मुख्यद्रव्यसमन्विताः । विंध्याद्रेश्च गुहां प्राप्य तत्रोषुर्भयकातराः ॥ ५८ ॥
कालियस्तु गजानीके पंचशब्दगजे स्थितः । हस्तिपा दशसाहस्रा युद्धाय समुपाययुः ॥ ५९ ॥
तस्यानुजः सूर्यवर्मा त्रिलक्षैस्तुरगैर्युतः । तुंदिलश्च रथैः सार्द्धं रथस्थश्च सहस्रकैः ॥ ६० ॥
रंकणो वंकणश्चोभौ चतुर्लक्षपदातिभिः । जग्मतुस्तौ महाम्लेच्छौ म्लेच्छभूपसहस्रकैः । दाक्षिणात्यग्रामपास्ते तौ पुरस्कृत्य संययुः ॥ ६१ ॥
उभे सेने समासाद्य युद्धाय समुपस्थिते । तयोश्च तुमुलयुद्धमभवल्लोमहर्षणम् ॥ ६२ ॥
त्रियामे रुधिरैस्तेषां नदी प्रावर्तत द्रुतम् । दृष्ट्वास्रजां नदीं घोरां मांसकर्दमवाहिनीम् । बलखानिरमेयात्मा खङ्गपाणिर्नरो ययौ ॥ ६३ ॥
भल्लहस्तस्तदा देवो मनोरथहये स्थितः । बिंदुलस्थश्च कृष्णांशः खङ्गेनैव रिपूनहन् ॥ ६४ ॥
आह्लादश्च गदाहस्तः पोथयामास वाहिनीम् । रूपणो नाम शूद्रश्च शक्तिहस्तोन्यहन्रिपून् । तालनो हस्तनिस्त्रिंशो माहिष्मत्यां हनन्ययौ ॥ ६५ ॥
एवं महाभये जाते रणे तस्मिन्महाबले । दुद्रुवुः सर्वतो वीराः पाहिपाहीत्यथाब्रुवन् ॥ ६६ ॥
प्रभग्नं स्वबलं दृष्ट्वा कालियो बलखानिकम् । गजस्थस्ताडयामास स्वबाणैस्तं महाबलः ॥ ६७ ॥
हरिणी वडवा तस्य ज्ञात्वा स्वामिनमातुरम् । गजोपरि समास्थाय स्वपादैस्तमपातयत् ॥ ६८ ॥
पतिते कालिये वीरे पंचशब्दो महागजः । शृंखलैस्ताडयामास शूरांस्तान्मदमत्तकान् ॥ ६९ ॥
मूर्च्छिते पंचशूरे तु रूपणो भयकातरः । देवकीं वर्णयामास यथाजातं गजेन वै ॥ ७० ॥
तदा तु दुःखिता देवी दोलामारुह्य सत्वरा । तं गजं च समासाद्य वर्णयामास कारणम् ॥ ७१ ॥
गजराज नमस्तुभ्यं शक्रदत्त महाबल । एते पुत्रास्तु ते वीर पालनीया यथा पितुः ॥ ७२ ॥
इति श्रुत्वा दिव्यगजो देवमायाविशारदः । देवकीं शरणं प्राप्य क्षमस्वागस्कृतं मम ॥ ७३ ॥
इत्युक्ते गजराजे तु कृष्णांशो बलवत्तरः । त्यक्त्वा मूर्च्छां ययौ तत्र यत्राह्लादश्च मूर्च्छितः ॥ ७४ ॥
तमुत्थाप्य करस्पर्शैर्बलखानिसमन्वितः । पितुर्गजं महामत्तमाह्लादाय प्रदत्तवान् । कराल मन्दं स्मितं रूपणाय तदा ददौ ॥ ७५ ॥
मूर्च्छितं कालियं शत्रुं बद्ध्वा स निगडैर्दृढैः । सेनान्तं प्रेषयामास बलखानिर्महाबलः ॥ ७६ ॥
सूर्यवर्मा तदा ज्ञात्वा बद्धं बंधुं च कालियम् । प्रययौ शत्रुसेनान्तं क्रोधेन स्फुरिताधरः ॥ ७७ ॥
तमायान्तं समालोक्य ते वीरा युद्धदुर्मदाः । रथस्थं मंडलीकृत्य स्वस्वमस्त्रं समाक्षिपन् ॥ ७८ ॥
कुंठितेऽस्त्रे तदा तेषां विस्मितास्तेऽभवन्मुने । चिन्तां च महतीं प्राप्ताः कथं वध्यो भवेदयम् ॥ ७९ ॥
तस्यास्त्रैस्ते महावीरा व्रणार्तिभयपीडिताः । त्यक्त्वा युद्धं पुनर्गत्वा रणं चक्रुः पुनःपुनः ॥ ८० ॥
एवं कति दिनान्येव बभूव रण उत्तमः । आह्लादो वत्सजो देवस्तालनो भयसंयुतः । कृष्णांशं शरणं जग्मुस्तेन वीरेण मोहिताः ॥ ८१ ॥
कृष्णस्तु तं तथा दृष्ट्वा देवीं विश्वविमोहिनीम् । तुष्टाव मनसा वीरो रात्रिसूक्तं पठन्हृदि ॥ ८२ ॥
तदा तुष्टा जगद्धात्री दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । मोहयित्वा तु तं वीरं तत्रैवांतरधीयतः ॥ ८३ ॥
निद्रया मोहितं दृष्ट्वा कृष्णांशस्तु महाबलः । बबंध निगडैस्तं च देवक्यन्ते समागमत् ॥ ८४ ॥
तुंदिलश्च तथा ज्ञात्वा भातृशोकपरिप्लुतः । आजगाम हयारूढः खङ्गहस्तो महाबलः । रिपुसैन्यस्य मध्ये तु बहुशूरानताडयत् ॥ ८५ ॥
माहिष्मत्याश्च ते शूरा रंकणेन समन्विताः । तत्सैन्यं भञ्जयामासुस्तालनेन प्रपालितम् ॥ ८६ ॥
प्रद्रुतं स्वं बलं दृष्ट्वा तालनः परिघायुधः । शिरांसि पोथयामास म्लेच्छानां च पृथक्पृथक् ॥ ८७ ॥
वंकणं च तथा हत्वा खड्गेनैव च रंकणम् । तुंदिलं च तथा बद्ध्वा दिनान्ते शिबिरं ययौ ॥ ८८ ॥
कालिये च रिपौ बद्धे सुबद्धे सूर्यवर्मणि । तुंदिले च तथा बद्धे रंकणे वंकणे हते ॥ ८९ ॥
सहस्रं म्लेच्छराजानो हतशेषा बलान्विताः । पक्षमात्रमहोरात्रं युद्धं चक्रुः समंततः ॥ ९० ॥
प्रत्यहं तालनो वीरः सेनापतिरमर्षणः । षष्टिं भूपाञ्जघानाशु शत्रुसैन्यभयंकरः ॥ ९१ ॥
भयभीता रिपोः शूरा हता भूपा हतौजसः । हतशेषा ययुर्गेहमर्द्धसैन्या भयातुराः ॥ ९२ ॥
जम्बुकस्तु तथा श्रुत्वा दुःखितो गेहमाययौ । व्रतं ह्यनशनं कृत्वा रात्रौ शोचन्नशेत सः ॥ ९३ ॥
निशीथे समनुप्राप्ते तत्सुता विजयैषिणी । पूर्णा तु सा कला ज्ञेया राधाया व्रजवासिनी ॥ ९४ ॥
आश्वास्य पितरं तं च ययौ मायाविशारदा । रक्षकाञ्छिविराणां च मोहयित्वा समाययौ ॥ ९९ ॥
भ्रातरो तत्र गत्वासौ यत्र सर्वानबोधयत् । कृत्वा सा राक्षसीं मायां पंचवीरानमोहयत् ॥ ९६ ॥
निरस्त्रकवचान्बंधून्प्रतिदोलां समारुहत् । पितुरंतिकमासाद्य तस्मै भ्रातृन्ददौ मुदा ॥ ९७ ॥
प्रभाते बोधिताः सर्वे स्नानध्यानादिकाः क्रियाः । कृत्वा ययू रिपोः शालां दृष्टवन्तो न तांस्तदा ॥ ९८ ॥
बभूबुर्दुःखिताः सर्वे किमिदं कारणं कथम् । तानुवाच तदा देवः प्राप्ता ह्यत्र रिपोः सुता ॥ ९९ ॥
कृत्वा सा राक्षसीं मायां हृत्वा तान्गेहमाययौ । तस्माद्यूयं मया सार्द्धं गत्वा यत्रैव तद्गुरुः ॥ १०० ॥
विंध्योपरि महारण्ये नानासत्त्वनिषेविते । कुटीरं तस्य तत्रैव नाम्नैवैलविली हि सः ॥ इलविला । योगसिद्धियुतः कामी राक्षसेभ्यो हि निर्भयः ॥ १०१ ॥
जम्बुकस्य सुता तत्र प्रत्यहं स्वजनैर्युता । एकाकिनी च सा रात्रौ स्वं गुरुं तमरीरमत् ॥ १०२ ॥
कृतेयं चैलविलिना माया मनुजमोहिनी । कार्यसिद्धिं गमिष्यामो गत्वा तं पुरुषाधमम् । इति श्रुत्वा तु चत्वारो विनाह्रादं ययुर्वनम् ॥ १०३ ॥
गीतनृत्यप्रवाद्यैश्च मोहयित्वा च त दिने । वासं चक्रुश्च तत्रैव धूर्तं मायाविशारदम् ॥ १०४ ॥
स तु पूर्वभवे दैत्यश्चित्रो नाम महासुरः । बाणकन्यामुषां नित्यमवाञ्छच्छिव पूजकः । जात ऐलविली नाम पक्षपूजी स वेगवान् ॥ १०५ ॥
तयोर्मध्ये प्रमाणोऽयं विवाहो मे यदा भवेत् । तदाहं त्वां भजिष्यामि संत्यक्त्वोद्वाहितं पतिम् ॥ १०६ ॥
हते तस्मिन्महाधूर्ते गत्वा संग्राममूर्द्धनि । जम्बुकस्य ययुर्दुर्गं दृष्ट्वा ते तं समारुहन् । हत्वा तत्र स्थितान्वीराञ्छतघ्न्यः परिखाकृताः ॥ १०७ ॥
तदा तु जम्बुको राजा शिवदत्तवरो बली । जित्वा पञ्च महावीरान्बद्ध्वा तान्निगडैर्दृढैः । शैवं यज्ञं च कृतवांस्तेषां नाम्नोपबृंहितम् ॥ १०८ ॥
रूपणस्तु तथा ज्ञात्वा देवकीं प्रत्यवर्णयत् । तदा तु दुःखिता देवी भवानीं भयहारिणीम् । मनसा च जगामाशु शरण्यां शरणं सती ॥ १०९ ॥
तदा तुष्टा जगाद्धात्री स्वप्नांते तामवर्णयत् । अहो देवकि कल्याणि पुत्रशोकं त्यजाधुना ॥ ११० ॥
यदा तु जम्बुको राजा शिवदत्तवरो बली । होमं कर्ता स मंदात्मा तेषां च बलिहेतवे ॥ १११ ॥
मोहयित्वा तदाहं तं मोचयित्वा च ते सुतान् । विजयं ते प्रदास्यामि मा च शोके मनः कृथाः ॥ ११२ ॥
इति श्रुत्वा सती देवी नमस्कृत्य महेश्वरीम् । पूजयामास विधिवद्धूपदीपोपहारकैः ॥ ११३ ॥
एतस्मिन्नंतरे राजा देवमायाविमोहितः । सुष्वाप तत्र होमान्ते ते च जाता ह्यबंधनाः ॥ ११४ ॥
तैर्बद्धो जम्बुको राजा निगडैरायसैर्दृढैः । ते तं बद्ध्वा ययुः शीघ्रं देवकीं प्रति निर्भयाः ॥ ११५ ॥
एतस्मिन्नंतरे तत्र कालियाद्यास्त्रयः सुताः । त्रिलक्षं सैन्यमादाय युद्धाय समुपाययुः ॥ ११६ ॥
पुनर्युद्धमभूद्घोरं सेनयोरुभयोस्तदा । तालनाद्याश्च चत्वारो हत्वा तां रिपुवाहिनीम् ॥ ११७ ॥
त्रीञ्छत्रून्कोष्ठकीकृत्य स्वशस्त्रैर्जघ्नुरूर्जिताः । एवं दिनानि कतिचित्तत्र जातो महारणः ॥ ११८ ॥
कालियो दुःखितो भूत्वा सस्मार मनसा हरम् । मोहनं मंत्रमासाद्य मोहयामास तान्रिपून् ॥ ११९ ॥
एतस्मिन्नंतरे देवी देवकी पतिदेवता । पातिव्रत्यस्य पुण्येन सुतांतिकमुपागता ॥ १२० ॥
बोधयित्वा तु कृष्णांशं पञ्चशब्दगजस्थितम् । पुनस्तुष्टाव जननीं सर्वविश्वविमोहिनीम् । तदा तुष्टा स्वयं देवी बोधयामास तान्मुदा ॥ १२१ ॥
आह्लादः सूर्यवर्माणं कालियं च ततोऽनुजः । जघान बलखानिस्तं तुन्दिलं जम्बुकात्मजम् ॥ १२२ ॥
ते तु पूर्वभवे विप्र जरासंधः सकालियः । द्विविदो वानरः शूरः सूर्य्यवर्मेह चाभवत् ॥ १२३ ॥
त्रिशिरास्तुदिलो जातः शृगालः स च जम्बुकः । नित्यवैरकराः सर्वे भूपाश्चासन्महीतले ॥ १२४ ॥
हतेषु शत्रुपुत्रेषु देवकी जम्बुकं रिपुम् । खङ्गेन तर्जयामास पतिशोकपरायणा ॥ १२५ ॥
कृष्णांशः शिरसी पित्रोर्गृहीत्वा स्नेहकातरः । जम्बुकस्यैव हदये स्थापयामास विह्वलः ॥ १२६ ॥
विहस्य तौ तदा तत्र प्रोचतुर्वचनं प्रियम् । चिरं जीव हि कृष्णांश गयां कुरु महामते । इति वाणी तयोर्जाता बलिनो प्रेतदेहयोः ॥ १२७ ॥
खड्गहस्ता च सा देवी शिलायंत्रे तु तं रिपुम् । संस्थाप्य चोदयामास स्वपुत्रान्हर्षसंयुता ॥ १२८ ॥
हे पुत्राः स्वपितुः शत्रुं जम्बुकं पुरुषाधमम् । खण्डखण्डं च तिलशः कृत्वानन्दसमन्विताः ॥ १२९ ॥
संचूर्णयत तद्गात्रं तत्तैलैर्मदनिर्मितैः । स्नास्याम्यहं तथेत्युक्त्वा रुरोद जननी भृशम् ॥ १३० ॥
तथा कृत्वा तु ते पुत्रा महिषीं ससुतां तदा । बलखानियुतास्तत्राहूय चक्रुश्च तत्क्रियाम् ॥ १३१ ॥
तदा परिमलं राज्ञी दृष्ट्वा स्वामिनमातुरम् । मरणायोन्मुखं विप्र पंचत्वमगमन्मुने ॥ १३२ ॥
तत्सुता खड्गमानीय बलखानिभुजं प्रति । कृतित्वा मूर्छयित्वा तं तत्पक्षानन्वधावत ॥ १३३ ॥
तालनं देवसिंहं च रामांशं च तथाविधम् । कृत्त्वान्यांश्च तथा शत्रूनगच्छत्कुलकातरा ॥ १३४ ॥
कृष्णांशं मोहयित्वाशु मायया च समाहरत् । हते तत्र शते शूरे बलखानिरमर्षितः । तच्छिरश्च समाहृत्य चितायां च समाक्षिपत् ॥ १३५ ॥
तदा वाणी समुत्पन्ना बलखाने शृणुष्व भोः । अवध्या च सदा नारी त्वया वध्या ह्यधर्मिणः ॥ १३६ ॥
फलमस्य विवाहे स्वे भोक्तव्यं पापकर्मणः । इति श्रुत्वा तदा दुःखी बलखानिर्ययौ पुरम् ॥ १३७ ॥
ततस्तु सैनिकाः सर्वे महाहर्षसमन्विताः । शतोष्ट्रभारवाह्यानि लुंठयित्वा धनानि च ॥ १३८ ॥
महावतीं समाजग्मुः कृतकृ त्यत्वमागताः । हतशेषैश्चार्द्धसैन्यैः सहिता गेहमाययुः ॥ १३९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलि युगीयेतिहाससमुच्चये द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥
ऋषय ऊचुः । कस्मिन्मास्यभवद्युद्धं तयोः कतिदिनानि च । तत्पश्चात्स्व पुरीं प्राय तदा किमभवन्मुने ॥ १ ॥
सूत उवाच । पौषमास्यभवद्युद्धं तयोः शतदिनानि च । ज्येष्ठे मासि गृहं प्राप्ता दध्मुर्वाद्यान्यनेकशः ॥ २ ॥
श्रुत्वा परिमलो राजा स्वसुताञ्जयिनो बलीन् । ददौ दानानि विप्रेभ्यः सुखं जातं गृहेगृहे ॥ ३ ॥
इति श्रुत्वा महीराजो बलखानिं महाबलम् । तत्रागत्य नमस्कृत्य वचनं प्राह नम्रधीः ॥ ४ ॥
अर्द्धकोटिमितं द्रव्यं मत्तः प्राप्य सुखी भव । माहिष्मत्याश्च राष्ट्रं मे देहि वीर नमोस्तु ते ॥ ५ ॥
वर्षे वर्षे च तद्द्रव्यं गृहाण बलवन्प्रभो । इति श्रुत्वा तथा मत्वा बलखानिर्गृहं ययौ ॥ ६ ॥
वयस्त्रयोदशाब्दे च कृष्णांशे बलवत्तरे । यथा जाता हरेर्लीला भृगुश्रेष्ठ तथा शृणु ॥ ७ ॥
भाद्रे शुक्ले त्रयोदश्यां चाह्लादः सानुजो ययौ । गयार्थे धनमादाय हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ ८ ॥
कृष्णांशो बिन्दुलारूढो वत्सजो हरिणीस्थितः । देवः पपीहकारूढः सुखखानिः करालके ॥ ९ ॥
चत्वारो द्विदिनान्ते च गयाक्षेत्रं समाययुः । पूर्णिमांते पुरस्कृत्य षोडशश्राद्धकारिणः ॥ १० ॥
शतं शतं गजांश्चैव भूषितांश्च रथास्तथा । ददुर्हयान्सहस्रं च हेममालाविभूषि तान् ॥ ११ ॥
धेनूर्हिरण्यरत्नानि वासांसि विविधानि च । दत्त्वा ते सुफलीभूय स्वगेहाय दधुर्मनः ॥ १२ ॥
लक्षावर्तिस्तु या वेश्या ययौ बदरिकाश्रमम् । प्राणांस्तत्र परित्यज्य साप्सरस्त्वमुपागता ॥ १३ ॥
राकां चंद्रे तु संप्राप्तं राहुग्रस्ते तमोमये । काश्यां समागता भूपा नाना देश्याः कुलैः सह ॥ १४ ॥
हिमालयगिरौ रम्ये नानाधातुविचित्रिते । तत्र शार्दूलवंशीयो नेत्रसिंहो महीपतिः ॥ १५ ॥
रत्नभानो हते शूरे नेत्रसिंहो भयातुरः । नवतुंगे समासाद्य तोषयामास वासवम् ॥ १६ ॥
द्वादशाब्दान्तरे देवो ददौ ढक्कामृतं मुदा । पार्वत्या निर्मितं यत्तु वासवाय स्वसेविने ॥ १७ ॥
ददौ ढक्कामृतं राज्ञे पुनः प्राह शुभं वचः । अस्य शब्देन भूपाल त्वं सैन्यं जीवयिष्यसि ॥ १८ ॥
क्षयं शीघ्रं गमिष्यंति शत्रवस्ते महाभटाः । प्राप्ते ढक्कामृते तस्मिन्नेत्रसिंहो महाबलः ॥ १९ ॥
नगरं कारयामास तत्र सर्वजनैर्युतम् । योजनान्तं चतुर्द्वारं दुराधर्षं परैः सदा ॥ २० ॥
नेत्रसिंहगढं नाम्ना विख्यातं भारते भुवि । काश्मीरान्ते कृतं राज्ये तेन शृंगसमं ततः ॥ २१ ॥
पालितं नेत्रसिंहेन तत्पुरः पुत्रवन्मुने । नेत्रपाल इति ख्यातो ग्रामोऽसौ दुर्गमः परेः ॥ २२ ॥
सोऽपि राजा समायातो नेत्रसिंहो महाबलः । कन्या स्वर्णवती तस्य रेवत्यंशसमन्विता । कामाक्ष्या वरदानेन सर्वमायाविशारदा ॥ २३ ॥
दृष्ट्वा तां सुंदरीं कन्यां बालेन्दुसदृशाननाम् । मूर्च्छिताश्चाभवन्भूपा रूपयौवनमोहिताः ॥ २४ ॥
दृष्ट्वा तां च तथाह्रादः सर्वरत्नविभूषिताम् । षोडशाब्दवयोयुक्तां कामिनीं रतिरूपिणीम् । मूर्च्छितश्चापतद्भूमौ सा तं दृष्ट्वा मुमोह वै ॥ २५ ॥
दोलामारुह्य तत्सख्यौ नृपान्तिकमुपाययुः । आह्लादस्तु समुत्थाय महामोहत्वमागतः ॥ २६ ॥
दृष्ट्वा तथाविधं बंधुं कृष्णांशः प्राह दुःखितः । किमर्थं मोहमायातो भवाँस्तत्वविशारदः ॥ २७ ॥
रजो रागात्मकं विद्धि प्रमादं मोहजं तथा । ज्ञानासिना शिरस्तस्य छिंधि त्वमजितः सदा ॥ २८ ॥
इति श्रुत्वा वचो भ्रातुस्त्यक्त्वा मोहं ययौ गृहम् । भोजयित्वा द्विजश्रेष्ठान्सहस्रं वेदतत्परान् ॥ २९ ॥
दुर्गामाराधयामास जप्त्वा मध्यचरित्रकम् । मासान्ते च तदा देवी दत्त्वाभीष्टं हृदि स्थितम् ॥ ३० ॥
मोहयामास तां कन्यां विवाहार्थमनिन्दिता । स्वप्ने ददर्श सा बाला रामांशं देवकीसुतम् ॥ ३१ ॥
प्रातर्बुद्ध्वा तु संचिंत्य महामोहमुपाययौ । तदा ध्यात्वा च कामाक्षीं सर्वाभीष्टप्रदायिनीम् ॥ ३२ ॥
पौषमासे तु संप्राप्ते शुककंठे सुपत्रिकाम् । बद्ध्वा तं प्रेषयामास शुकं पत्रस्थितं प्रियम् ॥ ३३ ॥
स गत्वा पुष्पविपिनं महावतिपुरीस्थितम् । नरशब्देन वचनं कृष्णांशाय शुकोब्रवीत ॥ ३४ ॥
वीर तेऽवरजो बंधुर्नाम्नाह्लादो महाबलः । तस्मै हि प्रेषिता पत्री स्वर्णवत्या हितप्रदा ॥ ३५ ॥
तां ज्ञात्वा च पुनस्तस्या उत्तरं देहि मत्प्रियम् । अथ वा पत्रमालिख्य तत्त्वं मे कुरु कंठके ॥ ३६ ॥
इति श्रुत्वोदयो वीरो गृहीत्वा पत्रमुत्तमम् । ज्ञातवांस्तत्र वृत्तांतमाह्लादाय पुनर्ददौ ॥ ३७ ॥
जम्बुकश्च नृपो वीरो रुद्रदत्तवरो बली । अजेयोन्यनृपैर्वीर त्वया युधि निपातितः ॥ ३८ ॥
तथाविधं मत्पितरमिंद्रदत्तवरं रिपुम् । तमेवं जहि संग्रामे मम पाणिग्रहं कुरु ॥ ३९ ॥
इति ज्ञात्वा स आह्लादस्तामाश्वास्य हृदि स्थिताम् । शुककंठे बबंधाशु लिखित्वा पत्रमुत्तमम् ॥ ४० ॥
स शुकः पन्नगः पूर्वं पुंडरीकेन शापितः । रेवत्यंशस्य कार्यं च कृत्वा मोक्षत्वमागतः ॥ ४१ ॥
मृते तस्मिञ्छुके रम्ये देवी स्वर्णवती तदा । दाहयित्वा ददौ दानं विप्रेभ्यस्तस्य तृप्तये ॥ ४२ ॥
माघमासि च संप्राप्ते पंचम्यां कृष्णपक्षके । आह्लादः सप्तलक्षैश्च सैन्यैः सार्द्धं ययौ मुदा ॥ ४३ ॥
तालनाद्याश्च ते शूराः स्वंस्वं वाहनमाश्रिताः । आह्लादं रक्षयन्तस्ते ययुः पंचदशाहकम् ॥ ४४ ॥
वंगदेशं समुल्लंघ्य शीघ्रं प्राप्ता हिमालयम् । रूपणं पत्रकर्त्तारं बलखानिरुवाच तम् ॥ ४५ ॥
गच्छ त्वं वीर कवची करालाश्वं समास्थितः । पंचशस्त्रसमायुक्तो राजानं शीघ्रमावह ॥ ४६ ॥
युद्धचिह्नं तनौ कृत्वा मामागच्छ त्वरान्वितः । तथा मत्वा शिखंड्यंशो ययौ शीघ्रं स रूपणः ॥ ४७ ॥
स ददर्श सभां राज्ञो बहुशूरसमन्विताम् । पार्वतीयैर्नृपैः सार्द्धं सहस्रैर्बलवत्तरैः ॥ ४८ ॥
स उवाच नृपश्रेष्ठं नेत्रसिंहं महाबलम् । त्वत्सुताया विवाहाय बलखानिर्महाबलः । सप्तलक्षबलैर्गुप्तः संप्राप्तस्तव राष्ट्रके ॥ ४९ ॥
तस्मात्त्वं स्वसुतां शीघ्रमाह्लादाय समर्पय । शुल्कं मे देहि नृपते युद्धरूपं सुदारुणम् ॥ ५० ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य स राजा क्रोधमूर्छितः । पट्टनाधिपमाज्ञाय भूपं पूर्णबलं रुषा । अरुधत्स कपाटं च तस्य बंधनहेतवे ॥ ५१ ॥
पाशहस्ताञ्छूरशतं पट्टनाधिपरक्षितान् । दृष्ट्वा स रूपणो वीरः खड्गयुद्धमचीकरत् ॥ ५२ ॥
हत्वा तन्मुकुटं राज्ञो गृहीत्वाकाशगो बली । बलखानिं तु संप्राप्य चिह्नं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ५३ ॥
इति श्रुत्वा प्रसन्नात्मा सप्त लक्षदलैर्युतः । अरुधन्नगरीं सर्वां नेत्रसिंहेन रक्षिताम् ॥ ५४ ॥
नेत्रसिंहस्तु बलवान्पार्वतीयैर्नृपैः सह । हिमतुंगतलं प्राप्य युद्धार्थी तान्समाह्वयत् ॥ ५५ ॥
सहस्रं च गजास्तस्य हया लक्षं महाबलाः । सहस्रं च नृपाः शूराश्चतुर्लक्ष पदातिभिः ॥ ५६ ॥
योगसिंहो गजैः सार्द्धं बलखानिं समाह्वयत् । भोगसिंहो हयैः सार्द्धं कृष्णांशं च समाह्वयत् ॥ ५७ ॥
विजयो नृपपुत्रश्च सर्वभूपतिभिः सह । देवसिंहस्तथा म्लेच्छै रूपणं च समाह्वयत् ॥ ५८ ॥
तयोश्चासीन्महद्युद्धं सेनयोस्तत्र दारुणम् । निर्भयाश्चैव ते शूराः पार्वतीयाः समंततः । जघ्नुस्ते शात्रवीं सेनां द्विलक्षां वीरपालिताम् ॥ ५९ ॥
प्रभग्नं स्वबलं दृष्ट्वा चत्वारो मदमत्तकाः । दिव्यानश्वान्समारुह्य चक्रुः शत्रोर्महावधम् । पुनरुजीवितं सर्वं ढक्कामृतरवाद्बलम् ॥ ६० ॥
युद्धाय संमुखं प्राप भृगुश्रेष्ठ पुनः पुनः । अहोरात्रं रणश्चासीत्तेषां तत्रैव दारुणः ॥ ६१ ॥
एवं सप्ताह्नि संजाते युद्धे भीरुभयंकरे । उपायैर्बहुभिर्वीराश्चक्रुश्चैव रणं बहुम् ॥ ६२ ॥
पुनस्ते जीवमापन्ना जघ्नुस्तान्रिपुसैन्यपान् । तालनाद्यास्तु ते शूरा दुःखितास्तत्र चाभवन् । निराशां विजये प्राप्य कृष्णांशं शरणं ययुः ॥ ६३ ॥
तानाश्वास्य स कृष्णांशस्तत्र दिव्यहये स्थितः । नभोमार्गेण बलवान्स्वर्णवत्यंतिकं ययौ ॥ ६४ ॥
हर्म्योपरि स्थितां देवीं सर्वशोभासमन्विताम् । नत्वोवाच वचः श्लक्ष्णं किंकरोहमिहोदयः । शरण्यां त्वामुपागच्छं कामाक्षीमिव भामिनि ॥ ६५ ॥
वृत्तान्तं कथयामास यथासीच्च महारणः । श्रमेण कर्शिता वीरा निराशां जीवनेऽगमन् ॥ ६६ ॥
साह चोदयसिंह त्वं कामाक्ष्या मंदिरं व्रज । अहं च स्वालिभिः सार्धं नवम्यां पूजने रता ॥ ६७ ॥
ढक्कामृतस्य वाद्येन पूजये सर्वकामदाम् । इति श्रुत्वा स बलवान्स्वसैन्यं प्रति चागमत् ॥ ६८ ॥
अर्धशेषां रणात्सेनां पराजाप्य च दुद्रुवुः । पट्टनाख्यपुरे प्राप्तां जयं प्राप्य महाबलाः ॥ ६९ ॥
पराजिते रिपौ तस्मिन्नेत्रसिंहसुतैः सह । गृहमागत्य बलवान्विप्रेभ्यो गोधनं ददौ ॥ ७० ॥
नवम्यां पितरं प्राह देवी स्वर्णवती तदा । कामाक्षीसेवनेनाशु कुरु यागोत्सवं मम । यत्प्रसादाच्च विजयी दुर्जयेभ्योऽभवद्भवान् ॥ ७१ ॥
इति श्रुत्वा पिता प्राह स्वप्नो दृष्टस्तथा मया । पूजनान्मंगलं राज्ञां नो चेद्विघ्नो हि शोभने ॥ ७२ ॥
पित्रोक्तैवं निशायां तु सा सुता पितुराज्ञया । ढक्कामृतस्य वाद्येन कामाक्षीमदिरं ययौ ॥ ७३ ॥
कृष्णांशो माल्यकारस्य वधूर्भूत्वा समागतः । ढक्कामृतं च नारीभ्यो गृहीत्वा त्वरितो ययौ ॥ ७४ ॥
एतस्मिन्नन्तरे वीराः षष्टिर्वाहनसंयुताः । ढक्कार्थं प्रययुः शीघ्रं सर्वशस्त्रैः समुद्यताः ॥ ७५ ॥
तानागतान्स बलवान्दृष्ट्वा खड्गं गृहीतवान् । पंचपंचाशतः शूराननयद्यमसादनम् ॥ ७६ ॥
कृष्णांशस्त्वरितो गत्वा रूपणो यत्र तिष्ठति । ढक्कामृतं च संप्राप्य हयारूढो ययौ सभाम् ॥ ७७ ॥
हृते ढक्कामृते दिव्ये नेत्रसिंहो भयातुरः । ऐन्द्रं यज्ञं तथा कृत्वा हवनाय परोऽभवत् ॥ ७८ ॥
प्रभाते समनुप्राप्ते ते वीराः स्वबलैः सह । तरसा प्रययुः सर्वे गजोष्ट्रहयसंस्थिताः । दिनान्ते प्राप्तवंतश्च यत्राभूत्समहारणः ॥ ७९ ॥
कृष्णांशः पूजयित्वा तं दध्मौ ढक्कामृतं बली । तच्छब्देन मृता वीराः पुनरुजीवितास्तदा ॥ ८० ॥
सप्तलक्षबलं तस्य पुनः प्राप्तं मदातुरम् । रुरोध नगरीं सर्वां दध्मौ वाद्यान्यनेकशः ॥ ८१ ॥
रुद्धे तु नगरे तस्मिन्नेत्रसिंहो भयातुरः । स्वात्मानमर्पयामास वह्नौ शक्राय धीमते ॥ ८२ ॥
तदा प्रसन्नो भगवानुवाच नृपतिं प्रति । रामांशोयं च कृष्णांशो भुवि जातौ कलैकया ॥ ८३ ॥
तस्मै योग्याय सा कन्या रामांशाय यशस्विने । योगिनीयं स्वर्णवती रेवत्यंशावतारिणी ॥ ८४ ॥
इत्युक्त्वा च स्वयं देवो ढक्कामृतमुमाप्रियम् । हृत्वा वह्नौ समाक्षिप्य दुर्गायै संन्यवेदयत् ॥ ८५ ॥
गते तस्मिन्सुरपतो स राजा ब्राह्मणैः सह । महीपतिं प्रति ययौ मेलनार्थं समुद्यतः ॥ ८६ ॥
तथागतं नृपं दृष्ट्वा कृष्णांशश्च महीपतिः । आह्लादमातुलः प्राह मान्यः सर्वबलैः सदा ॥ ८७ ॥
राजन्नयं स बलवानाह्रादः सानुजैः सह । मत्पंक्तौ न स्थितो वीरः कुले हीनत्वमागतः ॥ ८८ ॥
आर्याभीरी स्मृता तेषां किं त्वया विदितं न हि । यदि देया त्वया कन्या तर्हि त्वं हीनतां व्रज ॥ ८९ ॥
अतस्त्वं वचनं चेदं कुलयोग्यं शृणुष्व भोः । चतुरो बालकान्नीचांस्तालनेन समन्वितान् ॥ ९० ॥
वञ्चयित्वा विवाहार्थे शिरांस्येषां समाहर । मंडपति मखं कृत्वा चामुण्डायै समर्पय ॥ ९१ ॥
त्वत्कन्यया समाहूता वीरा वै रेवती हि सा । पश्चात्कन्यां स्वयं हत्वा कुलकल्याणमावह ॥ ९२ ॥
नो चेद्भवान्क्षयं यायात्सकुलो जंबुको यथा । इत्युक्त्वा स ययौ सार्द्धं यत्राह्रादस्य बांधवः ॥ ९३ ॥
इति श्रुत्वा स शल्यांशः सुयोधनमुखेरितम् । तथेत्युक्त्वोत्सवं कृत्वा मंडपांते विधानतः । आह्लादस्य समीपं स गत्वैतद्वंचनाय हि । तमाह दंडवत्पादौ गृहीत्वा नृपतिस्स्वयम् ॥ ९४ ॥
भवन्तोंशावताराश्च मया ज्ञाताः सुरोत्तमात् । निरस्त्रान्पञ्च युष्मांश्च पूजयित्वा यथाविधि । रामांशाय स्वकन्यां च दास्यामि कुलरीतितः ॥ ९५ ॥
इत्याह्रादं समादिश्य स नृपश्छलमाश्रितः । दुर्गोत्सवे ययौ गेहं तद्वधाय समुद्यतः ॥ ९६ ॥
सहस्रं मंडपे भूपान्संस्थाप्य स्वबलैः सह । तालनाद्यांश्च षट् शूरान्मंडपांते समाह्वयत् ॥ ९७ ॥
विवाहप्रथमावर्ते योगसिंहोऽसिमुत्तमम् । वरमाहत्य शिरसि जगर्ज बलवान्रुषा ॥ ९८ ॥
तमाह तालनो धीमान्न योग्यं भवता कृतम् । श्रुत्वाह नेत्रसिंहस्तं कुलरीतिरियं बलिन् । निरायुधैः परैः सार्द्धं शस्त्रिणां संगरो हि नः ॥ ९९ ॥
इति श्रुत्वा योगसिंहं कृष्णांशस्तं समारुधत् । भोगसिंहं तथा कृष्य बलखानिर्गृहीतवान् ॥ १०० ॥
विजयं तृतीयावर्ते सुखखानिर्न्यरुंद्ध वै । चतुर्थावर्तके शत्रुं नृपं पूर्णबलं शठम् । रूपणस्तं गृहीत्वाशु युयुधे तद्बलैः सह ॥ १०१ ॥
पंचमे बहुराजानं तालनश्च समारुधत् । षष्ठावर्त्ते नेत्रसिंहं तथाह्लादो गृहीतवान् ॥ १०२ ॥
संप्राप्ते तुमले युद्धे बहुशूराः क्षयं गताः । निरायुधाः षड् बलिनः संक्षम्य व्रणमुत्तमम् । निरायुधान्रिपून्स्वान्स्वांश्चक्रुः शक्तिप्रपूजकाः ॥ १०३ ॥
एतस्मिन्नन्तरे देवः कालदर्शी समागतः । नभोमार्गेण तानश्वांस्तेभ्य आगत्य संददौ ॥ १०४ ॥
बिन्दुलं चैव कृष्णांशो देवस्तत्र मनोरथम् । रूपणश्च करालाश्वं चाह्लादस्तु पपीहकम् ॥ १०५ ॥
हरिणीं बलखानिश्च तद्भ्राता हरिनागरम् । सिंहिनीं तालनः शूरः समारुह्य रणोद्यतः ॥ १०६ ॥
रात्रौ तन्नृपतेः सेनां हत्वा बद्ध्वा च तत्पतिम् । दोलां गेहाच्च निष्काश्य सप्तभ्रमरकारिताम् ॥ १०७ ॥
स्वसैन्यं ते समाजग्मुर्निर्भया बलवत्तराः । तान्सर्वान्नेत्रसिंहादीन्दृष्ट्वा पाहीति जल्पितः ॥ १०८ ॥
निगडैरेकतः कृत्वा पञ्च भूपान्हि वंचकान् । कारागारे महाघोरे तत्र तान्संन्यवासयन् ॥ १०९ ॥
नेत्रसिंहो वरो भ्राता सुन्दरारण्यभूमिपः । हेतुं ज्ञात्वाययौ शीघ्रं मायावी लक्षसैन्यकः ॥ ११० ॥
तत्रागत्य हरानन्दो नाम्ना तानयुधद्बली । नेत्रसिंहस्य सैन्यं च चतुर्लक्षं तदागमत् ॥ १११ ॥
पञ्चलक्षै रणो घोरः सप्तलक्षयुतैरभूत् । पञ्चाहोरात्रमात्रं च तयोश्चासीत्स संकुलः । अर्द्धसैन्यं रिपोस्तत्र हतशेषमदुद्रुवत् ॥ ११२ ॥
विस्मितः स हरानन्दो रुद्रमायाविशारदः । बलाधिक्ययुताञ्ज्ञात्वा शिवध्यानपरोऽभवत् ॥ ११३ ॥
रचित्वा शांबरीं मायां नानारूपविधारिणीम् । पाषाणभूतान्सकलान्कृत्वा भूपान्समाययौ ॥ ११४ ॥
ससुतं भ्रातरं ज्येष्ठं नृपं पूर्णबलं ततः । मोचयित्वा ययौ गेहं कृतकृत्यो महाबली ॥ ११५ ॥
आह्लादं निगडैर्बद्ध्वा मायया जडतां गतम् । नेत्रसिंहः स बलवान्ययौ स्वं दुर्गमुद्यतः । तं प्रशंस्यानुजं वीरो विप्रेभ्यश्च ददौ धनम् ॥ ११६ ॥
तदा स्वर्णवती दीना बद्धं ज्ञात्वा पतिं निजम् । कृष्णांशाद्यान्मोहितांश्च शंभुमायावशानुगान् ॥ ११७ ॥
रुरोदोच्चैस्तदा देवीं ध्यायंती कामरूपिणीम् । तदा तुष्टा जगद्धात्री मूर्च्छितांस्तानबोधयत् ॥ ११८ ॥
ते सर्वे चेतनां प्राप्ताः प्राहुः स्वर्णवतीं मुदा । क्वास्थितो वंधुराह्लादो देवि त्वं कारणं वद ॥ ११९ ॥
यथा बद्धः स्वयं स्वामी कथयामास सा तथा । अहं शुकी भवाम्यद्य भवान्बिंदुलसंस्थितः ॥ १२० ॥
इत्युक्त्वा सा शुकी भूत्वा कृष्णांशेन समन्विता । यत्रास्ते तत्पतिर्बद्धस्तत्र सा कामिनी ययौ ॥ १२१ ॥
कृष्णांशोऽपि हयारूढो नभोमार्गेण चाप्तवान् । अभीरीं मूर्तिमासाद्य स्वामिनं प्रति सा ययौ ॥ १२२ ॥
आश्वास्य तं यथायोग्यं कृष्णांशं प्रत्यवर्णयत् । कृष्णांशस्तत्र बलवान्हत्वा दुर्ग निवासिनः ॥ १२३ ॥
रक्षकाञ्छतसाहस्रान्हत्वा भ्रातरमाययौ । पौर्णिमां मधुयुक्तां च ज्ञात्वा सर्वे त्वरान्विताः ॥ १२४ ॥
अयोध्यां शीघ्रमागम्य स्नात्वा वै सरयूं नदीम् । होलिकादाहसमये शीघ्रं वेण्यां समागताः ॥ १२५ ॥
स्नानध्यानादिका निष्ठाः कृत्वा गेहमुपाययुः । सागरस्य तटं प्राप्य कृत्वा ते च महोत्सवम् । चैत्रस्य कृष्णपञ्चम्यां स्वगेहं पुनराययुः ॥ १२६ ॥
दूता उष्ट्रसमारूढास्तत्क्षेमकरणोत्सुकाः । वैशाखे शुक्लपंचम्यां स्वगेहं पुनराययुः ॥ १२७ ॥
मलना भूपतिश्चैव गेहेगेहे महोत्सवम् । कारयित्वा विधानेन ब्राह्मणेभ्यो ददौ धनम् ॥ १२८ ॥
सूत उवाच । चतुर्दशाब्दे कृष्णांशे यथा जातं तथा शृणु । जयन्तः शक्रपुत्रश्च जानकीशापमोहितः । कलौ जन्मत्वमापन्नः स्वर्णवत्युदरेऽवसत् ॥ १ ॥
चैत्रशुक्ल नवम्यां च मध्याह्ने गुरुवासरे । स जातश्चन्द्रवदनो राजलक्षणलक्षितः ॥ २ ॥
जाते तस्मिन्सुतश्रेष्ठे देवाः सर्षिगणास्तदा । इन्दुलोयं महीं जातो जयन्तो वासवात्मजः । इत्यूचुर्वचनं तस्मादिन्दुलो नाम चाभवत् ॥ ३ ॥
आह्लादो जातकर्मादीन्कारयित्वा शिशोर्मुदा । ब्राह्मणेभ्यो ददौ स्वर्णधेनुवृन्दं हयान्गजान् ॥ ४ ॥
इन्दुले तनये जाते द्विमासांते महीतले । योगसिंहस्तदागत्य स्वर्णवत्यै ददौ धनम् । नेत्रसिंह सुतं दृष्ट्वा मलनास्नेहसंयुता । पप्रच्छ कुशलप्रश्नं भोजयित्वा विधानतः ॥ ६ ॥
शतवृन्दाश्च नर्तक्यो नानारागेण संयुताः । तत्रागत्येव ननृतुर्यत्र भूपसुतः स्थितः ॥ ७ ॥
सप्तरात्रमुषित्वा स योगसिंहो ययौ गृहम् । षण्मासे च सुते जाते देवेन्द्रः स्नेहकातरः ॥ ८ ॥
पुत्रस्नेहेन तं पुत्रं स जहार स्वमायया । संहृत्य बालकं श्रेष्ठमिन्द्राण्यै च समर्पयत् ॥ ९ ॥
स्नेहप्लुता शची देवी स्वस्तनौ तमपाययत् । देव्या दुग्धं स वै पीत्वा षोडशाब्दसमोभवत् ॥ १० ॥
इन्दुं पीयूषभवनं गृह्णाति वपुषा स्वयम् । अतः स इन्दुलो नाम जयन्तश्च प्रकीर्तितः । स बालः स्वपितुर्विद्यां पठित्वा श्रेष्ठतामगात् ॥ ११ ॥
विनष्टे बालके तस्मिन्देवी स्वर्णवती तदा । रुरोदोच्चैस्तदा दीना हा पुत्र क्व गतोऽसि भोः ॥ १२ ॥
ज्ञात्वाह्लादं तथा भूतं दशग्रामे तथाविधे । रौद्रः कोलाहलो जातो रुदतां च नृणां मुने ॥ १३ ॥
आह्लादः स्वकुलैः सार्द्धं निराहारो यतेंद्रियः । शारदां शरणं प्राप्तस्त्रिरात्रं तत्र चावसत् ॥ १४ ॥
तदा तुष्टा स्वयं देवी वागुवाचाशरीरिणी । हे पुत्र स्वकुलैः सार्द्धं मा शुचस्त्वं सुतं प्रति ॥ १५ ॥
इन्द्रपुत्रो जयन्तश्च स्वर्गलोकमुपागतः । दिव्यविद्यां पठित्वा स त्रिवर्षांते गमिष्यति ॥ १६ ॥
यावत्त्वं भूतलेऽवात्सीस्तावत्स भूतले वसेत् । तत्पश्चात्स्वर्गतिं प्राप्य जयन्तो हि भविष्यति ॥ १७ ॥
इत्युक्ते वचने देव्या निश्शोकास्ते तदाभवन् । दशग्रामपुरं प्राप्य समूषुर्ज्ञान तत्पराः ॥ १८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चय चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥
सूत उवाच । इन्दुले स्वर्गसंप्राप्ते ते वीराः शोककातराः । शारदां पूजयामासुः सर्वलोकनिवासिनीम् ॥ १ ॥
जप्त्वा सप्तशती स्तोत्रं त्रिसन्ध्यं प्रेमभक्तितः । ध्यानेनानन्दमापन्नास्तदा सप्तशतेहनि ॥ २ ॥
सामन्तद्विजपुत्रश्च चामुण्डो नाम विश्रुतः । सोऽष्टवर्षवया भूत्वा पूजयामास चण्डिकाम् ॥ ३ ॥
द्वादशाब्दे ततो जाते त्रिचरित्रस्य पाठतः । परीक्षार्थं तु भक्तानां साक्षान्मूर्तित्वमागता ॥ ४ ॥
कुंडिकेयं च भो भक्ताः पूरयामि च तामहम् । यूयं तु मनसोपायैः कुरुध्वं पूरणे मतिम् ॥ ५ ॥
सुखखानिस्तु बलवान्मधुपुष्पैस्तथा फलैः । कुण्डिकां पूरया मास न पूर्णत्वमुपागता । बलखानिस्तथा मांसैर्मूलशर्मा तु रक्तकैः ॥ ६ ॥
देवकी च तदा हव्यैश्चन्दनादिभिरर्चनैः । कुण्डिकां पूरयामास न पूर्णत्वमुपागता ॥ ७ ॥
आह्रादश्चैव सर्वांगैरुदयः शिरसा स्वयम् । कुण्डिकां पूरयामास तदा पूर्णत्वमागता ॥ ८ ॥
उवाच वचनं देवी स्वभक्तान्भक्तवत्सला । सुखाखाने भवान्वीरो भविष्यति सुरप्रियः ॥ ९ ॥
बलखानिर्महावीरो दीर्घे काले स मृत्युभाक् । मूलशर्मा तु बलवान्रक्तबीजो भविष्यति ॥ १० ॥
देवकी च भवेद्देवी चिरकालं स्वलोकगा । आह्लादश्चैव कृष्णांशस्तयोर्मध्ये द्वयं वरम् । एकस्तु देववत्प्रोक्तो बलाधिक्यो द्वितीयकः ॥ ११ ॥
निष्कामोऽयं देवसिंहो मृतो मोक्षत्वमाप्नुयात् । इत्युक्त्वान्तर्दधे माता ते सर्वे तृप्तिमागताः ॥ १२ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥
सूत उवाच । प्राप्ते सप्तदशाब्दे च कृष्णांशे तत्र चाभवत् । शृणु त्वं मुनिशार्दूल दृष्टं यद्योगदर्शनात् ॥ १ ॥
रत्नभानौ मृते राज्ञि मरुधन्वमहीपतिः । गजसेनस्तदा विप्र पृथ्वीराजभयातुरः ॥ २ ॥
आराध्य पावकं देवं यज्ञध्यानव्रतार्चनैः । द्वादशाब्दं सदाचारः प्रेमभक्त्या ह्यतोषयत् ॥ ३ ॥
तदा प्रसन्नो भगवान्पावकीयं हयं शुभम् । ददौ तस्मै सुतौ चोभौ कन्यां च गजमुक्तिकाम् ॥ ४ ॥
पावकास्ते हि चत्वारः समुद्भूता महीतले । अग्निवर्णा महावीराः सर्वलक्षणलक्षिताः ॥ ५ ॥
अष्टादशवयोभूताः सर्वे ते मुनिपुंगव । जातमात्रा देवसमाः सर्वविद्याविशारदाः ॥ ६ ॥
अष्टादशाब्दवयसा सा कन्या वरवर्णिनी । दुर्गायाश्च वरं प्राप्ता धर्मांशस्त्वां वरिष्यति ॥ ७ ॥
शार्दूलवंशी स नृपः कृतवान्वै स्वयंवरम् । नानादेश्या नृपाः प्राप्ताः सुताया रूपमोहिताः ॥ ८ ॥
मार्गशीर्षे सिते पक्षे चाष्टम्यां चंद्रवासरे । तस्याः स्वयंवरश्चासीत्सा नृपान्प्रति चाययौ ॥ ९ ॥
विद्युद्वर्णं मुखं तस्याश्चंचलायास्तथागतम् । दृष्ट्वा मुमोह धर्मांशो बलखानिर्महीपतिः ॥ १० ॥
सापि दृष्ट्वा च तं वीरं मुमोह गजमुक्तिका । बुद्ध्वा तस्मै ददौ मालां वैजयंती शुभानना ॥ ११ ॥
तारकाद्याश्च भूपालाः सर्वशस्त्रास्त्रसंयुताः । रुरुधुः सर्वतो वीरं ते बलात्कन्यकार्थिनः ॥ १२ ॥
तथाविधान्नृपान्दृष्ट्वा भूपान्पंचशतान्बली । स शीघ्रं खङ्गमुत्सृज्य शतभूपशिरांस्यहन् ॥ १३ ॥
सर्वतो वध्यमानं तं बलखानिं स तारकः । तद्भुजाभ्यां ददौ खड्गं स तदंगे द्विधाभवत् ॥ १४ ॥
महीराजसुतो ज्येष्ठो दृष्ट्वा खड्गं तथा गतम् । अपोवाह रणाच्छूरस्तत्पश्चात्ते नृपा ययुः ॥ १५ ॥
पराजिते नृपबले बलखानिर्महाबलः । तां कन्यां शिबिकारूढां स्वगेहं सोऽनयद्बली ॥ १६ ॥
तां गच्छंतीं सुतां दृष्ट्वा गजसेनो महीपतिः । महीपत्याज्ञया प्राप्तो ज्ञात्वा तं क्षत्रियाधमम् ॥ १७ ॥
जंबुकघ्नं महावीरं मायया तममोहयत् । जाते निद्रातुरे वीरे दुर्गायाः शापमोहिते ॥ १८ ॥
निगडैस्तं बबंधाशु दृढैर्लोहमयै रुषा । लोहदुर्गं च संप्राप्य ग्रामरूपं महीपतिः ॥ १९ ॥
चांडालांश्च समाहूय कठिनांस्तत्रवासिनः । वधायाज्ञापयामास तस्य दंडैरनेकशः ॥ २० ॥
ते रौद्रास्तं समाबध्य ताडयामासुरूज्जिताः । तत्ताडनात्तदा निद्रा तत्रैव विलयं गता ॥ २१ ॥
दृष्ट्वा ततस्तु चंडालान्बलखानिरताडयत् । तलमुष्टिप्रहारेण चांडाला मरणं गताः ॥ २२ ॥
मृते पंचशते रौद्रे तच्छेषा दुद्रुवुर्भयात् । कपाटं सुदृढं कृत्वा नृपांतिकमुपाययुः ॥ २३ ॥
स नृपः कारणं ज्ञात्वा हस्तबद्धो महाबली । उवाच तत्र गत्वासौ वचनं कार्यतत्परः ॥ २४ ॥
भवान्महाबलो वीर चांडालैर्बंधनं गतः । दस्युभिर्लुंठितस्तत्र निद्रावश्यो वनं गतः ॥ २५ ॥
मत्सुता भवने प्राप्ता दिष्ट्या त्वं जीवितं गतः । उद्वाह्य मत्सुतां शीघ्रं स्वगेहं यातुमर्हसि । इति श्रुत्वा प्रियं वाक्यं तं प्रशस्य तथाकरोत् ॥ २६ ॥
मंडपे वेदकर्माणि विवाहार्थं चकार सः । जातायां मंडपार्चायां पत्रमाह्लादहेतवे ॥ २७ ॥
तदाज्ञया लिखित्वासौ गजसेनोऽग्निसेवकः । उष्ट्रारूढं समाहूय शीघ्रं पत्रमचोदयत् ॥ २८ ॥
बलखानेर्विवाहोऽत्र भवान्सैन्यसमन्वितः । संप्राप्य योग्यद्रव्याणि भुक्त्वा त्वं तृप्तिमावह ॥ २९ ॥
इत्युक्ते निशि जातायां बलखानिर्महाबलः । भोजनं कृतवांस्तत्र विषजुष्टं नृपार्पितम् ॥ ३० ॥
गरलं तेन संभुक्तं न ममार वराच्छुभात् । ततः काले च संप्राप्ते दृष्ट्वा मोहत्वमागतम् । पुनर्बबंध निगडैस्ताडयामास वेतसैः ॥ ३१ ॥
विषदोषमसृक्द्वारान्निस्सृतं सर्वदेहतः । तदा बुबोध बलवान्भूपतिं प्राह नम्रधीः ॥ ३२ ॥
राजन्किमीदृशं जातं त्वत्सैन्यं ताडने रतम् । स आह भो महावीर मत्कुले रीतिरीदृशी । यातनां प्रथमं प्राप्य तदनूद्वाहितो भवेत् ॥ ३३ ॥
इत्युक्ते सति भूपाले गजमुक्ता समागता । पितरं प्राह वचनं कोऽयं तत्ताडने गतः ॥ ३४ ॥
नृपः प्राह सुते शीघ्रं याहि त्वं निजमंदिरे । कृषिकरोयमायातो द्रव्यार्थं ताडने गतः ॥ ३५ ॥
इति श्रुत्वा वचो घोरं बलखानिर्महाबलः । छित्त्वा तद्बंधनं घोरं खड्गहस्तः समाययौ ॥ ३६ ॥
शूरान्पंचशतं तं च रुद्ध्वा शस्त्रैः समंततः । प्रजघ्नतस्तु तान्सर्वान्बलखानिर्व्यनाशयत् ॥ ३७ ॥
गजसेन सुतो ज्येष्ठः सूर्यद्युतिरुपागतः । बद्ध्वा पुनस्तं बलिनं गर्तमध्ये समाक्षिपत् ॥ ३८ ॥
तथा गतं पतिं दृष्ट्वा गजमुक्ता सुदुःखिता । निशि तत्र गता देवी दत्त्वा द्रव्यं तु रक्षकान् ॥ ३९ ॥
पतिं निष्कास्य रुदती व्यजनं पतये ददौ । रात्रौरात्रौ तथा प्राप्ता व्यतीतं पक्षमात्रकम् ॥ ४० ॥
एतस्मिन्नंतरे वीरश्चाह्लादः सप्तलक्षकैः । सैन्यैः सहाययौ शीघ्रं श्रुत्वा तत्रैव कारणम् ॥ ४१ ॥
बलखानिर्गतो गर्ते रुरोध नगरीं तदा । गजैः षोडशसाहस्रैर्गजसेनो रणं ययौ ॥ ४२ ॥
त्रिलक्षैश्च हयैः सार्द्धं सूर्यद्युतिरुपाययौ । कांतामलस्तदा प्राप्तस्त्रिलक्षैश्च पदातिभिः ॥ ४३ ॥
तयोश्चासीन्महद्युद्धमहोरात्रं हि सैन्ययोः । रक्षिते तालनाद्ये च गजसेनाद्यके तदा ॥ ४४ ॥
द्वितीयेऽह्नि समायाते गजसेनो महाबलः । प्रभग्नं स्वबलं दृष्ट्वा पावकीऽयं समारुहत् । दाहयामास तत्सैन्यं तालनाद्यैश्च पालितम् ॥ ४५ ॥
भस्मीभूतं बलं दृष्ट्वा तालनः शत्रुसम्मुखे । गत्वा भल्लेन भूपालं ताडयामास वेगतः ॥ ४६ ॥
मूर्छितं नृपमाज्ञाय सूर्यद्युतिरुपाययौ । पावकीयं समारुह्य दाहयामास तालनम् ॥ ४७ ॥
एतस्मिन्नंतरे शूरौ देवौ चाह्लादकृष्णकौ । बबन्धतू रुषाविष्टौ सूर्यद्युतिमरिंदमम् ॥ ४८ ॥
सुबद्धं भ्रातरं ज्ञात्वा हयं कांतामलोऽरुहत् । देवसिंहं च संमोह्य कृष्णांशं प्रति सोऽगमत् । गृहीत्वा तं स कृष्णांशं तस्य तेजः समाहरत् ॥ ४९ ॥
सप्तलक्षबलं सर्वं वह्निभूतमभूत्तदा । अमरत्वात्स आह्लादस्तदा तु समजीवयत् ॥ ५० ॥
गजसेनस्यार्द्धसैन्यं तैश्च सर्वैर्विनाशितम् । विजयं नृपतिः प्राप्य हर्षितो गेहमाययौ ॥ ५१ ॥
वह्निभूतं च कृष्णांशं दृष्ट्वाह्लादः सुदुःखितः । दुर्गां देवीं स तुष्टाव मनसा रणमूर्द्धनि ॥ ५२ ॥
तदा देवी वचः प्राह वत्स ते पुत्र एव च । स्वर्गादागत्य सर्वाणि पुनरुज्जीवयिष्यति ॥ ५३ ॥
इत्युक्ते वचने देव्या इन्दुलो वासवाज्ञया । द्वादशाब्दसमं रूपं धृत्वा विद्याविशारदः । वडवामृतमारुह्य हयं तत्र समागतः ॥ ५४ ॥
तदङ्गादुद्धृता वाहा मेघा इव समन्ततः । पावकं शमयामासुस्त्रयस्ते देवतोपमाः ॥ ५५ ॥
शमीभूते तदा वह्नौ स्वमुखात्सहयो मुदा । लालामुद्वाहयामास तया ते जीवितास्ततः ॥ ५६ ॥
जीविते सप्तलक्षे तु शमीभूते हि पावके । गजसेनः सुताभ्यां च प्रयातः सर्वतोदिशम् ॥ ५७ ॥
लक्षं सैन्यं तु ये शिष्टास्ते सर्वेऽपि भयातुराः । दुद्रुवुर्भार्गवश्रेष्ठ दिव्यरूपत्वधारिणः ॥ ५८ ॥
केचित्संन्यासिनो भूत्वा केचिद्वै ब्रह्मचारिणः । जीवत्वं प्राप्तवन्तस्ते तथान्ये संक्षयं गताः ॥ ५९ ॥
बद्ध्वा तान्गजसेनादींस्त्रीञ्छूरान्स च तालनः । कृष्णांशेन समायुक्त इंद्रदुर्गं समाययौ ॥ ६० ॥
बलखानिं च निष्कास्य तालनस्तदनंतरम् । पृष्टवान् कारणं सर्वं श्रुत्वा तन्मुखतो वचः । तान्वीरांस्ताडयामास वेतसैः स्तंभबंधनैः ॥ ६१ ॥
गजमुक्ताज्ञया विप्र सेनापतरिरुदारधीः । तालनस्तान्समुत्सृज्य विवाहार्थं समाययौ । बलखानिर्हयारूढो गजमुक्ता च मंडपे ॥ ६२ ॥
गजसेनस्तदा दिव्यैर्भोजनैस्तानभोजयत् । निवास्य लोहदुर्गे तान्कपाटः सुदृढीकृतः । लक्षशूरान्स संस्थाप्य स्वयं रुद्रपुरं ययौ ॥ ६३ ॥
ते रात्रौ लोहदुर्गेषु ह्युषित्वा यत्नतो बलात् । प्रभाते च कपाटे न द्वारं दृष्ट्वा तदाब्रवीत् । द्वारमुद्घाटयाशु त्वं नो चेत्प्राणांस्त्यजिष्यसि ॥ ६४ ॥
इति सेनापतिः श्रुत्वा लक्षशूरान्समादिशत् । नानायत्नैश्च हंतव्याः शत्रवो भयकारिणः ॥ ६५ ॥
इति श्रुत्वा तु ते शूराः शतघ्न्यस्तैः सुरोपिताः । एकैकं क्रमशो जघ्नुर्वृंदं ते वैरतत्पराः ॥ ६६ ॥
हते दशसहस्रे तु कृष्णांशो बिंदुलं हयम् । समारुह्य जघानाशु स्वखड्गेन महद्बलम् ॥ ६७ ॥
हतशेषा भयार्ताश्च सहयाशीतिसम्मिताः । इंद्रदुर्गं प्रति प्राहुर्यथा जातो बलक्षयः ॥ ६८ ॥
श्रुत्वा भयातुरो राजा स्वसुताभ्यां समन्वितः । गजमुक्तां पुरस्कृत्य वहुद्रव्यसमन्विताम् । स्वपापं क्षालयामास दत्त्वा कन्यां विधानतः ॥ ६९ ॥
षोडशोष्ट्राणि स्वर्णानि गृहीत्वाह्लाद एव सः । ययौ स्वगेहं सहितः पुत्रभ्रातृसमन्वितः ॥ ७० ॥
संप्राप्ते गेहमाह्लादे देवी स्वर्णवती स्वयम् । इन्दुलं स्वांकमारोप्य ललाप करुणं बहु ॥ ७१ ॥
मृताहं च त्वया पुत्र पुनरुज्जीविता खलु । धन्याहं कृतकृत्यास्मि जयन्त तव दर्शनात् ॥ ७२ ॥
इति श्रुत्वेन्दुलो वीरो नत्वाह जननीं मुदा । अनृणं नाधिगच्छामि त्वत्तो मातः कदाचन ॥ ७३ ॥
संप्राप्ते गेहमाह्लादे राजा परिमलः सुधीः । वाद्यानि वादयामास विप्रेभ्यश्च ददौ धनम् ॥ ७४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापपरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥
सूत उवाच । कृष्णांशेऽष्टादशाब्दे तु यथाजातं तथा शृणु । मृते कृष्णकुमारे तु भूपतौ रत्नभानुना ॥ १ ॥
महीराजः सुदुःखार्तो लक्षचंडीमकारयत् । होमान्ते तु तदा देवी वागुवाच नृपं प्रति ॥ २ ॥
वर्षेवर्षे तु ते सप्त भविष्यंत्यंगसम्भवाः । कुमाराः कौरवांशाश्च द्रौपद्यंशा सुता नृप ॥ ३ ॥
इत्युक्ते वचने तस्मिन्राज्ञी गर्भमथो दधौ । कर्णांशश्च सुतो जातस्तारको बलवत्तरः ॥ ४ ॥
द्वितीयाब्दे तथा जाते दुश्शासनशुभांशतः । नृहरिरिति विख्यातस्तृतीयाब्दे तु चाभवत् ॥ ५ ॥
उद्धर्षांशः सरदनो दुर्मुखांशस्तु मर्दनः । विकर्णांशः सूर्य्यकर्मा भीमश्चांशो विविंशतेः ॥ ६ ॥
वर्द्धनश्चित्रबाणांशो वेला तदनु चाभवत् । यथा कृष्णा तथा सैव रूपचेष्टागुणैर्मुने ॥ ७ ॥
भुवि तस्यां च जातायां भूकम्पो दारुणोऽभवत् । अट्टाट्टहासमशिवं चामुंडा खे चकार ह । रक्तवृष्टिः पुरे चासीदस्थिशर्करया युता ॥ ८ ॥
ब्राह्मणाश्च समागत्य जातकर्मादिकां क्रियाम् । कृत्वा नाम तथा चक्रे शृणु भूमिप साक्षरम् ॥ ९ ॥ ९ ॥
इला च शशिनो माता विकल्पेनाऽभवद्भुवि । तस्माद्वेलेति विख्याता कन्येयं रूपशालिनी ॥ १० ॥
जातायां च सुतायां स पिता विप्रेभ्य उत्तमम् । ददौ दानं मुदा युक्तो वासांसि विविधानि च ॥ ११ ॥
द्वादशाब्दवयः प्राप्ते सा सुता वरवर्णिनी । उवाच पितरं नम्रा शृणु त्वं पृथिवीपते ॥ १२ ॥
मंडपे रक्तधाराभिर्यो मां संस्नापयिष्यति । द्रौपद्या भूषणं दाता स मे भर्ता भविष्यति ॥ १३ ॥
स्वर्णपत्रे तदा राजा पद्यं वेलामुखोद्भवम् । लिखित्वा तारकं प्राह त्वमन्वेषय तत्पतिम् ॥ १४ ॥
सार्द्धं लक्षत्रयं द्रव्यं गृहीत्वा लक्षसैन्यकः । नृपान्तरं ययौ शीघ्रं तारकः पितुराज्ञया ॥ १५ ॥
सिंधुस्थाने चार्यदेशे भूपं भूपं ययौ बली । न गृहीतं नृपैः केश्चित्तद्वाक्यं घोरमुल्बणम् । महीपतिं स संप्राप्य मातुलं तद्वचोऽब्रवीत् ॥ १६ ॥
श्रुत्वा स आह भो वीर ब्रह्मानन्दो महाबलः । स च वाक्यं प्रगृह्णीयादाह्लादाद्यैः सुरक्षितः ॥ १७ ॥
किं त्वया विदितं नैव चरितं तस्य विश्रुतम् । भवान्षड्बंधुसहितः कृष्णांशाद्यैर्विवाहितः ॥ १८ ॥
ते सर्वे वशगास्तस्य ब्रह्मानंदस्य धीमतः । नास्ति भूमंडले कश्चित्तद्बलेन समो नृपः ॥ १९ ॥
इति श्रुत्वा ययौ तूर्णं तारकः स्वबलैः सह । तत्पद्यं कथयित्वाग्रे हस्तबद्धस्तदाभवत् ॥ २० ॥
कृष्णांशस्तु गृहीत्वाशु पद्यं वाक्यमुवाच ह । अहं विवाहयिष्यामि ब्रह्मानंदं नृपोत्तमम् ॥ २१ ॥
तूष्णीं भूतास्तदा सर्वे तारकः स द्विजैः सह । अभिषेकं तदा कृत्वा स्वगेहं पुनराययौ ॥ २२ ॥
माघमासे सिते पक्षे त्रयोदश्यां सुवासरे । विवाहलग्नं शुभदं वरकन्यार्थयोस्तदा ॥ २३ ॥
सप्तलक्षबलैः सार्द्धं लक्षणश्च सतालनः । महावतीं पुरीं प्राप्तो बली परिमलादिभिः ॥ २४ ॥
आह्लादो लक्षसैन्याढ्यः कृष्णांशेन समन्वितः । बलखानिर्लक्षसैन्यः संयुतः सुखखानिना ॥ २५ ॥
नेत्रसिंहो लक्षसैन्यो योगभोगसमन्वितः । रणजिच्च बली बालो द्विलक्षबलसंयुतः ॥ २६ ॥
एवं द्वादशलक्षाणां सैन्यानामधिपो बली । तालनः सिंहिनीसंस्थो वडवां प्रययौ सह ॥ २७ ॥
सैन्यैर्द्वादशलक्षैश्च सहितस्तालनो बली । आययौ देहलीग्रामे महीराजानुपालिते ॥ २८ ॥
देवो मनोरथारूढो विंदुलस्थः स कृष्णकः । वडवामृतमासाद्य स्वर्णवत्याः सुतो गतः ॥ २९ ॥
रूपणश्च करालस्थ आह्लादश्च पपीहके । बलखानिः कपोतस्थो हरिणस्थोऽनुजस्ततः ॥ ३० ॥
रणजिन्मलनापुत्रः संस्थितो हरिनागरे । पञ्चशब्दगजारूढो महावत्यधिपो गतः ॥ ३१ ॥
विमानवरमारुह्य धीवरैः शतवाहिकैः । मणिमुक्तास्वर्णमयं सहस्रैर्वाद्यकैर्युतम् ॥ ३२ ॥
अयुतैश्च पताकैश्च वेत्रपाणिसहक्रकैः । सहस्रैः शिबिकाभिश्च पञ्चसाहस्रकै रथैः ॥ ३३ ॥
शकटैर्महिषोढैस्तु तथा पञ्चसहस्रकैः । सर्वतोपस्कृतं रम्यं ब्रह्मानंदं समागतः ॥ ३४ ॥
श्रुत्वा कोलाहलं तेषां महीराजो नृपोत्तमः । विस्मितः स बभूवात्र शिबिराणि मुदा ददौ ॥ ३५ ॥
दुर्गद्वारि क्रियां रम्यां कृत्वा विधिविधानतः । द्रौपद्या भूषणं देहि वेलायै स तमब्रवीत् ॥ ३६ ॥
इन्दुलस्तु ययौ स्वर्गं वासवं प्रति चाब्रवीत् । द्रौपद्या भूषणं सर्वं देहि मह्यं सुरोत्तम ॥ ३७ ॥
कुबेरात्स समानीय दिव्यमाभूषणं ददौ । इन्दुलः प्रहरान्ते च प्राप्तः पित्रे न्यवेदयत् ॥ ३८ ॥
आह्लादस्तु स्वयं गत्वा वेलाये भूषणं ददौ । प्राप्ते ब्राह्मे मुहूर्ते तु विवाहस्तत्र चाभवत् ॥ ३९ ॥
संप्राप्ते प्रथमावर्ते तारकः खड्गमाददौ । आह्लादस्तं समासाद्य युयुधे बहुलीलया ॥ ४० ॥
नृहरिस्तु द्वितीये च कृष्णांशं प्रति चारुधत् । तथा सरदनं वीरं बलखानिरुपाययौ ॥ ४१ ॥
मर्दनं सुखखानिस्तु चतुर्थावर्तकेऽरुधत् । रणजित्सूर्यवर्माणं स भीमं रूपणो बली । देवस्तु वर्धनं वीरं सप्तावर्ते क्रमाद्ययौ ॥ ४२ ॥
शतभूपान्खड्गधरान्गजसेनादिकांस्तदा । लक्षणाद्याः समाजग्मुर्मंडपे बहुविस्तते ॥ ४३ ॥
भग्नभूतं नृपबलं दृष्ट्वा राजा रुषान्वितः । महीराजो ययौ रूढो गजं चारिभयंकरम् ॥ ४४ ॥
जित्वा तान्नेत्रसिंहादीञ्छब्दवेधी नृपोत्तमः । लक्षणं प्रययौ शीघ्रं बौद्धिनीं हस्तिनीं स्थितम् ॥ ४५ ॥
शिवं मनसि संस्थाप्य जित्वा बद्ध्वा रुषान्वितः । अगमत्तमुपगृह्य दर्शयामास तं नृपम् ॥ ४६ ॥
श्रुत्वा परिमलो राजा कृष्णांशं भीरुको ययौ । वृत्तान्तं कथयामास चाह्रादादिपराजयम् ॥ ४७ ॥
अजितः स च कृष्णांशो नभोमार्गेण मंदिरम् । गत्वा जगर्ज बलवान्योगिन्यानंददायकः ॥ ४८ ॥
तदा स लक्षणो वीरस्त्यक्त्वा बंधनमुत्तमम् । विष्णुं मनसि संस्थाप्य महीराजं समाययौ ॥ ४९ ॥
गृहीत्वा चागमां दोलां स्वयं शिबिरमाप्तवान् ॥ ५० ॥
एतस्मिन्नंतरे सर्वे त्यक्त्वा मूर्च्छां समंततः । खड्गयुद्धेन ताञ्जित्वा बद्ध्वा तान्निगडैर्दृढैः ॥ ५१ ॥
सान्वयाञ्छतभूपांश्च हत्वा तद्रुधिरावहैः । द्रौपदीं स्नापयामासुर्वेलारूपां कलोत्तमाम् ॥ ५२ ॥
विवाहान्ते च ते सर्वे शिबिराणि समाययुः । समुत्सृज्य सुतान्सप्त सुभोज्यैस्ते ह्यभोजयन् ॥ ५३ ॥
भुक्तवत्सु सुवीरेषु साहस्रास्तैः सुतैः सह । रुरुधुः सर्वतो जघ्नुरस्त्रशस्त्रैः समंततः ॥ ५४ ॥
सहस्रशूरांस्तान्हत्वा पुनर्बद्ध्वा महाबलान् । शिबिराणि समाजग्मुस्तेषां हास्यविशारदाः ॥ ५५ ॥
दशलक्षसुवर्णानि गृहीत्वा नृपतिर्बली । वेलां नवोढामादाय गत्वा नत्वा तमब्रवीत् ॥ ५६ ॥
प्रद्योतसुत हे राजँल्लक्षणोऽसौ महाबलः । मम पत्नीं समादाय दासीं कर्तुं समिच्छति ॥ ५७ ॥
इति श्रुत्वा परिमलः सर्व भूपसमन्वितः । बहुधा बोधितश्चैव न बुबोध तदा नृपः ॥ ५८ ॥
तदा महासती वेला विललाप भृशं मुहुः । तच्छुत्वा स च कृष्णांशः सहितो बलखानिना । तामाश्वास्य तदा वेलां नभोमार्गेण चाययौ ॥ ५९ ॥
लक्षणं तर्जयित्वासौ गृहीत्वा चागमन्मुदा । नभोमार्गेण गेहे तं कृष्णांशः समपेषयत् ॥ ६० ॥
पुनस्त्यक्त्वा सप्त सुतान्सहितान्नृपतेस्तु ते । शपथं कारयामासुर्दंभं प्रति महाबलाः । उषित्वा दशरात्रांते दध्युर्गंतुमनो मुने ॥ ६१ ॥
महीराजस्तु बलवान्गृहीत्वा भूपतेः पदौ । स उवाचाश्रुपूर्णाक्षस्तदा परिमलं नृपम् ॥ ६२ ॥
महाराज वधूस्ते च वेलेयं द्वादशाब्दिका । पितृमातृवियोगं च न क्षमंती तु बालिका ॥ ६३ ॥
तस्मात्तां त्वं परित्यज्य गच्छ गेहं सुखी भव । पतियोग्या यदा भूयात्तदा त्वां पुनरेष्यति ॥ ६४ ॥
इत्यु्क्त्वा च वचो राजा स स्नेहादंकमस्पृशत् । चूर्णीभूते परिमले चाह्लादस्तत्र दुःखितः । महीराजं स पस्पर्श स राजा चूर्णतां गतः ॥ ६५ ॥
भग्नास्थी भूपती चोभौ पावकीयैश्चिकित्सकैः । सुखवंतौ गृहं प्राप्य कृतकृत्यत्वमागतौ ॥ ६६ ॥
मलना स्वसुतं दृष्ट्वा प्राप्तमुद्वाहितं गृहे । कृत्वोत्सवं बहुविधं विप्रेभ्यश्च ददौ धनम् । होमं वै कारयामास चंडिकायाः प्रसादतः ॥ ६७ ॥
सभायां लक्षणो वीरो यात्राकाले तमब्रवीत् । अगमा जयचन्द्राय मत्वा जित्वा हृतां तु ताम् । नभोमार्गेण संप्राप्तौ योगिनौ च शिवाज्ञया ॥ ६८ ॥
जहतुस्तौ च मां जित्वा तत्तीक्ष्णभय मोहितम् । अद्याहं धाम गच्छामि चिरं जीव नृपोत्तम । इत्युक्तवंतं तं नत्वा ययुर्भूपाः स्वमालयम् ॥ ६९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥
सूत उवाच । विंशाब्दे चैव कृष्णांशे यथा जातं तथा शृणु । सागराख्यसरस्तीरे कदाचिदिंदुलो बली । जप्त्वा सप्तशतीस्तोत्रं तत्र ध्यानान्वितोऽभवत् ॥ १ ॥
एतस्मिन्नंतरे हंसा आकाशाद्भू मिमागताः । तेषां च रुतशब्दैश्च स ध्यानादुत्थितोऽभवत् ॥ २ ॥
वक्ष्यमाणं वचः प्राहुर्धन्योऽयं दिव्यविग्रहः । पर्वतानां हिमगिरिर्वनं वृंदावनं तथा ॥ ३ ॥
महावती पुरीणां च सागरः सरसामपि । नारीणां पद्मिनी नारी नृणां श्रेष्ठस्त्वमिंदुलः ॥ ४ ॥
भो इन्दुल महाप्राज्ञ मानसे सरसि स्थिताः । वयं श्रुत्वा श्रियो वाक्यं नलिनी सागरं गताः ॥ ५ ॥
दृष्ट्वा तत्र शुभां नारीं सर्वाभरणभूषिताम् । सप्तालिभिर्युतां रम्यां गीतनाट्य विशारदाम् ॥ ६ ॥
दृष्ट्वा मोहत्वमापन्ना वयं देशान्तरं गताः । विलोकिता नराः सर्वेऽत्रास्माभिर्जगतीतले । त्वत्समो न हि कोऽप्यत्र पद्मिनी सदृशो वरः ॥ ७ ॥
तस्मात्त्वं नः समारुह्य तां देवीं द्रष्टुमर्हसि । तथेत्युक्त्वा शक्रसुतो हंसराजं समारुहत् ॥ ८ ॥
सिंहलद्वीपके रम्ये ह्यार्यसिंहो नृपः स्थितः । तत्सुता पद्मिनी नाम्ना रूपयौवनशालिनी । रागिण्यः सप्त विख्यातास्तत्सख्यः प्रमदोत्तमाः ॥ ९ ॥
नलिनीसागरे रम्ये गिरिजामंदिरं शुभम् । तत्र स्थितां च तां देवीमिन्दुलः स ददर्श ह ॥ १० ॥
सापि तं सुन्दरं दृष्ट्वा हंसदेहे समास्थितम् । संमोह्याहूय तं देवं तेन सार्द्धमरीरमत् ॥ ११ ॥
वर्षमेकं ययौ तत्र नानालीलासु मोहितः । नक्तं दिवं न बुबुधे रममाणस्तया सह ॥ १२ ॥
भक्तिगर्वत्वमापन्ने चाह्लादे जगदंबिका । दृष्ट्वा चान्तर्दधे देवी गर्वाचरणकुंठिता ॥ १३ ॥
तस्य प्राप्तं महद्दुःखमाह्लादस्य जयैषिणः । स कैश्चित्पुरुषैर्वीरः कथितोऽभूत्स्व मंदिरे ॥ १४ ॥
इन्दुलं रूपसम्पन्नं लंकापुरनिवासिनः । राक्षसास्तं समाहृत्य स्वगेहं शीघ्रमाययुः ॥ १५ ॥
इति श्रुत्वा वचो घोरं सकुलो विललाप ह । हाहाशब्दो महांश्चासीत्तेषां तु रुदतां मुने ॥ १६ ॥
कृष्णांशो रुदितं प्राहाह्लादं ज्येष्ठं शृणुष्व भोः । जित्वाहं राक्षसान्सर्वांस्तालनाद्यैः समन्वितः । इंदुलं त्वां समेष्यामि भवान्धैर्यपरो भवेत् ॥ १७ ॥
बलखानिश्च कृष्णांशो देवसिंहश्च तालनः । सप्तलक्षबलैः सार्द्धं लकां प्रति ययुर्मुदा ॥ १८ ॥
मार्गप्राप्ताश्च ये भूपा ग्रामपा राष्ट्रपास्तथा । यथायोग्य बलिं रम्यं प्राप्य तस्मै न्यवेदयन् ॥ १९ ॥
ये भूपा मदमत्ताश्च जित्वा तांस्तालनो बली । बद्ध्वा तैश्च समागच्छत्सेतुबंधं शिवस्थलम् ॥ २० ॥
पूजयित्वा च रामेशं रामेण स्थापितं शिवम् । सिंहलद्वीपमगन्षण्मासाभ्यंतरे तदा ॥ २१ ॥
नलिनीसागरं प्राप्य तत्र वासमकारयन् । पत्रं संप्रेषयामास बलखानिर्नृपाय च ॥ २२ ॥
आर्य्यसिंह महाभाग स्वपोतान्देहि तीर्णकान् । भवाँश्च स्वबलैः सार्द्धं लंकां प्रति व्रजाधुना । नो चेत्त्वां सबलं जित्वा राष्ट्रभंगं करोम्यहम् ॥ २३ ॥
इति श्रुत्वा पत्रवचो भूपतिर्बलवत्तरः । रक्षितः शक्रपुत्रेण युद्धाय समुपाययौ ॥ २४ ॥
इन्दुलः स्तंभनं मंत्रं संस्थाप्य शर उत्तमे । स्तंभयामास तत्सैन्यं तालनाद्यैः सुरक्षितम् ॥ २५ ॥
दिवसे सुखशर्मा च त्रिलक्षैः स्वदलैः सह । आर्य्यसिंहस्य तनयो महद्युद्धमचीकरत् ॥ २६ ॥
निशामुखे च संप्राप्ते शक्रपुत्रो महाबलः । शतपुत्रैः क्षत्रियाणां सार्द्धं युद्धाय चाययौ ॥ २७ ॥
तेषां हया हरिद्वर्णा योगिवेषधरा बलात् । महतीं ते सहस्रं च रिपोः सेनां व्यनाशयत् । तत्पश्चाद्गेहमासाद्य तदा तैः सुखितोऽवसत् ॥ २८ ॥
एवं जाताश्च षण्मासास्तयोर्युद्धं हि सेनयोः । क्रमेण संक्षयं प्राप्तं बलखानेर्महद्बलम् ॥ २९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चयेऽष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥
सूत उवाच । दृष्ट्वा सैन्यनिपातं च बलखानिर्महाबलः । संप्राप्य मानसीं पीडां युद्धार्थं विमुखोऽभवत् ॥ १ ॥
देवसिंहं समाहूय त्रिकालज्ञं महामतिम् । तं मंत्रं मंत्रयामास कार्यसिद्धिर्यथा भवेत् । श्रुत्वोवाच महायोगी देवसिंहो महाबलः ॥ २ ॥
महेंद्रतनयः कश्चित्सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः । त्वत्सैन्यं रोधयित्वा वै दिव्यास्त्रेण दिवामुखे । रात्रौ स्वयं समागम्य करोति बलसंक्षयम् ॥ ३ ॥
अतस्त्वं मत्सहायेन तालनेन समन्वितः । कृष्णांशेन समागम्य शक्र पुत्रं शुभाननम् । विजयी भव शीघ्रं हि नो चेद्यायां यमक्षयम् ॥ ४ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवसिंहस्य भाषितम् । यत्नं चकार बलवान्भ्रातृमित्रसमन्वितः । एकविंशाब्दकृष्णांशे संप्राप्ते युद्धकोविदे । सेनां निवेशयामास पोतेषु हयवाहनः ॥ ६ ॥
अर्द्धं सैन्यं च तत्रैव स्थापयित्वा महाबलः । अर्द्धसैन्येन कृष्णांशो दक्षिणां दिशमागमत् ॥ ७ ॥
हयारूढाश्च ते शूराः सर्वे युद्धसमन्विताः । कपाटं दृढमुद्घाट्य नगरान्तमुपाययुः ॥ ८ ॥
हत्वा ते रक्षिणः सर्वाँल्लुंठयित्वा पुरं शुभम् । रिपोर्दुर्गं समासाद्य चक्रुः शत्रोर्महाक्षयम् ॥ ९ ॥
राज्ञोऽन्तः पुरमागत्य कृष्णांशो बलवत्तरः । ददर्श सुन्दरीं बालां पद्मिनीं पद्मलोचनाम् । सप्तालिभिर्वृतां रम्यां गीतनृत्यविशारदाम् ॥ १० ॥
बलाद्दोलां समारोप्य लुंठयित्वा रिपोर्गृहम् । जगाम शिविरे तस्मिन्यत्र जातो महारणः ॥ ११ ॥
बलखानिस्तु बलवान्देवतालनसंयुतः । जघान शात्रवीं सेनामिन्दुलास्त्रेण पालिताम् ॥ १२ ॥
सुखवर्माणमागत्य सेनाध्यक्षं रिपोः सुतम् । सर्वतस्तं स्वकीयास्त्रैर्जघ्नुस्ते मदविह्वलाः ॥ १३ ॥
हते तस्मिन्महावीर्ये जयन्तः क्रोधमूर्च्छितः । सेनामुज्जीवयांचक्रे शक्रपुत्रः प्रतापवान् ॥ १४ ॥
श्यालं च सुखवर्माणं संजीव्य स्वगृहं ययौ । तत्र दृष्ट्वा जनान्सर्वान्बहुरोदनतत्परान् ॥ १५ ॥
विस्मितः स ययौ गेहं यथा पूर्वं तथाविधः । न ददर्श प्रियां तत्र सखीभिः सहितां मुने ॥ १६ ॥
आर्य्यसिंहगृहं गत्वा पृष्टवान्सर्वकारणम् । ज्ञात्वा संलुठितं गेहं शत्रुभिः शस्त्रकोविदैः ॥ १७ ॥
रुरोद सुभृशं वीरो हा प्रिये मदविह्वले । दर्शयाद्य मुखं रम्यं त्वत्पतिस्त्वां समुत्सुकः ॥ १८ ॥
इत्येवं रोदनं कृत्वा वडवोपरि संस्थितः । धनुस्तूणीरमादाय खड्गं शत्रुविमोहनम् । एकाकी स ययौ क्रुद्धो निशि यत्र स्थितो रिपुः ॥ १९ ॥
एतस्मिन्समये वीरो बलखानिर्महाबलः । दृष्ट्वा तां सुन्दरीं बालां विललाप भृशं मुहुः ॥ २० ॥
हा इन्दुल महावीर हा मद्बंधो प्रियंकर । त्वद्योग्येयं शुभा नारी रूपयौवनशालिनी ॥ २१ ॥
दर्शनं देहि मे शीघ्रं गृहाणाद्य शुभाननाम् । इत्युक्त्वा मूर्च्छितो भूत्वा मानसे पूजयञ्छिवाम् ॥ २२ ॥
तस्मिन्काले च संप्राप्तः शक्रपुत्रो महाबलः । जघान शात्रवीं सेनां कृष्णांशेनैव पालिताम् ॥ २३ ॥
दृष्ट्वा सैन्यनिपातं च तालनो वाहिनीपतिः॥ । सिंहनादं ननादोच्चैः सिंहिन्युपरि संस्थितः ॥ २४ ॥
न जयः सैन्यनाशेन तव वीर भविष्यति । मां हत्वा जहि मत्सैन्यं योगिन्बालस्वरूपक ॥ २५ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य शक्रपुत्रो भयंकरः । जघान हृदये बाणान्स तु खड्गेन चाच्छिनत् । स्वभल्लेन पुनर्वीरो दंशयामास वक्षसि ॥ २६ ॥
इंदुले मूर्छिते तस्मिन्वडवा दिव्यरूपिणी । आकाशोपरि संप्राप्य जयन्तं समबोधयत् ॥ २७ ॥
तदा स बालस्त्वरितः कालास्त्रं चाप आदधे । तेन जातो महाञ्छब्दस्तालनः स ममार ह ॥ २८ ॥
मृते सेनापतौ तस्मिन्कृष्णांशो मदविह्वलः । नभोमार्गेण संप्राप्य जगर्ज्ज च मुहुर्मुहुः ॥ २९ ॥
इन्दुलः क्रोधताम्राक्षस्त्वाग्नेयं शरमाददे । वह्निभूतं नभस्तत्र स्वयोगेन महाबलः । कृत्वा शीघ्रं ययौ शत्रुं स तु वायव्यमादधे ॥ ३० ॥
स्वयोगेनैव कृष्णांशः पीत्वा वायव्यमुत्तमम् । पुनर्जगाम तत्पार्श्वं कलैकः स हरेः स्वयम् ॥ ३१ ॥
तथाविधं रिपुं दृष्ट्वा शक्रपुत्रो महाबलः । गंधर्वास्त्रं समादाय मोहनायोपचक्रमे ॥ ३२ ॥
पुनर्योगबलेनैव तदस्त्रं संक्षयं गतम् । वारुणं शरमादाय तस्योपरि समाक्षिपत् ॥ ३३ ॥
स्वयोगेनैव कृष्णांशो जलं सर्वं मुखेऽकरोत् । एवं सर्वाणि चास्त्राणि पीत्वा पीत्वा पुनःपुनुः ॥ ३४ ॥
ययौ शीघ्रं प्रसन्नात्मा बाहुशाली यतेन्द्रियः । इंदुलस्तु तदा क्रुद्धोऽश्विनीं त्यक्त्वा भुवि स्थितः । चर्म खड्गं गृहीत्वाशु खड्गयुद्धमचीकरत् ॥ ३५ ॥
एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता देवाद्याः सर्वभूमिपाः । ददृशुस्तन्महद्युद्धं सर्वविस्मयकारणम् ॥ ३६ ॥
प्रातःकाले च संप्राप्ते बलखानिर्महाबलः । ददर्श वालकं रम्यं जटाजिनसमन्वितम् ॥ ३७ ॥
श्रमेण कर्शितो वीरः शक्रपुत्रः प्रतापवान् । बलखानेः पितुर्बन्धोः शपथं कृतवान्स्वयम् ॥ ३८ ॥
स्वखड्गेनैव कृष्णांश शिरस्तव हराम्यहम् । नो चेन्मे दूषिता माता नाम्ना स्वर्णवती सती । इत्युक्त्वा खड्गमादाय ययौ शीघ्रं रुषान्वितः ॥ ३९ ॥
बलखानिस्तु तं ज्ञात्वा त्यक्त्वास्त्रं प्रेमकातरः । पुत्रांतिकमुपागम्य वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ४० ॥
हे इन्दुल महाभाग पितृमातृयशस्कर । आह्लादप्राणसदृश स्वर्णवत्यंगमानस ॥ ४१ ॥
पूर्वं हत्वा च मां वीर स्वपितृव्यं ततः पुनः । तथैवोदयसिंहं च देवसिंहं तथा कुलम् । सुखी भव महावीर गेहे वै सुखवर्मणः ॥ ४२ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य ज्ञात्वा च स्वकुलं शिशुः । त्यक्त्वा खड्गं पतित्वा च स्वपितृव्यस्य पादयोः । कृतवान्रोदनं गाढमपराधनिवृत्तये ॥ ४३ ॥
उवाच मधुरं वाक्यं शृणु तात मम प्रिय । नारीयं दूषिता वेदैर्नृणां मोहप्रदायिनी ॥ ४४ ॥
देवो वा मानुषो वापि पन्नगो वापि दानवः । आर्य्य नारीमयैर्जालैर्बन्धनाय समुद्यतः ॥ ४५ ॥
सोहमाजन्मशुद्धस्य पितुराह्लादकस्य च । गेहे जातो जयन्तश्च शक्रपुत्रः स्वयं विभो ॥ ४६ ॥
पद्मिन्या जनितं मोहं गृहीत्वा ज्ञातवान्न हि । क्षमस्व मम मन्दस्य शेषमज्ञानजं पितुः ॥ ४७ ॥
इत्युक्त्वा स पुनर्बालो रुरोद स्नेहकातरः । सेनामुज्जीवयामास तालनं च महाबलम् ॥ ४८ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य कृष्णांशो वचनं शिशोः । परमानन्दमागम्य हृदये तमरोपयत् । उत्सवं कारयामास तत्र देशे जनेजने ॥ ४९ ॥
आर्य्यसिंहस्तु तच्छ्रुत्वा नानाद्रव्यसमन्वितः । ददौ कन्यां विधानेन पद्मिनीमिंदुलाय वै ॥ ५० ॥
शतं हयांस्तथा नागान्मुक्तामणि विभूषितान् । कन्यार्थे तान्ददौ राजा जामात्रे बहुभूषणम् ॥ ५१ ॥
प्रस्थानमकरोत्तेषां स प्रेम्णा वाक्यगद्गदः । ते तु सर्वे मुदा युक्ताः स्वगेहं शीघ्र माययुः ॥ ५२ ॥
उषित्वा मासमेकं तु तस्मिन्मार्गे भयानके । कीर्तिसागरमासाद्य चक्रुस्ते बहुधोत्सवम् ॥ ५३ ॥
आह्लादस्तु प्रसन्नात्मा सुतं पत्नीसमन्वितम् । दृष्ट्वा विप्रान्समाहूय ददौ दानान्यनेकशः ॥ ५४ ॥
दशहाराख्यनगरं संप्राप्तः स्वकुलैस्सह । कृष्णांशस्य महाकीर्तिर्जाता लोके जने जने ॥ ५९ ॥
पृथ्वीराजस्तु तच्छ्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ । सा तु वै पद्मिनी नारी दुर्वासःशापमोहिता ॥ ५६ ॥
अप्ससरस्त्वं स्वयं त्यक्त्वा भूमौ नारीत्वमागता । द्वादशाब्दप्रमाणेन सोषित्वा जगतीतले ॥ ५७ ॥
यक्ष्मणा मरणं प्राप्य स्वर्गलोकमुपाययौ । नव मासान्कृतो वासस्तया चाह्ला दमंदिरे ॥ ५८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये एकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥
सूत उवाच । मुने पांचालदेशे तु राजासीद्बलवर्द्धनः । तस्य पत्नी विशालाक्षी जलदेवीति विश्रुता ॥ १ ॥
बिसेनवंशभूपालो वेदतत्त्वविशारदः । सस्त्रीकः पूजयामास वरुणं यादसां पतिम् ॥ २ ॥
तस्य पुत्रावुभौ जातौ क्षत्रधर्मपरायणौ । लहरो ज्येष्ठतनयो मयूरध्वज एव हि ॥ ३ ॥
द्वादशाब्दवया भूत्वा मयूरध्वज एव सः । आज्ञया ज्येष्ठबंधोश्च स्कंददेवमतोषयत् ॥ ४ ॥
यतेंद्रियस्तथा मौनी वानप्रस्थ परायणः । पंचाब्दं तद्व्रती भूत्वा जपध्यानपरोभवत् ॥ ५ ॥
तदा प्रसन्नो भगवान्सेनानीरग्निभूः स्वयम् । स्वरूपं दर्शयामास सर्वाश्चर्यसमन्वि तम् ॥ ६ ॥
मयूरध्वज एवापि दृष्ट्वा सर्वमयं शिशुम् । देवसेनासहायं च तुष्टाव श्लक्ष्णया गिरा ॥ ७ ॥
मयूरध्वज उवाच । जयति ते वपुर्दिव्यविग्रहं नयति सर्वदा देवतागणान् । पिबति मात्रियं दुग्धमुत्तमं वधति सर्वदा दैत्यदानवान् ॥ ८ ॥
नमस्ते देवसेनेश महिषासुरमर्दन । षडानन महाबाहो तारकप्राणनाशक ॥ ९ ॥
प्रसन्नो भव सर्वात्मन्गुहशक्तिधराव्यय । किंकरं पाहि मां नित्यं शरणागतवत्सल ॥ १० ॥
इति श्रुत्वा स्तुतिं तस्य सेनानीस्तमुवाच वै । किं तेऽभीष्टं नृपश्रेष्ठ मत्तः सर्वमवाप्स्यसि ॥ ११ ॥
इत्युक्तस्तेन देवेन भूपतिः प्राह नम्रधीः । बलं मे देहि भगवन्सहायं कुरु सर्वदा ॥ १२ ॥
तथेत्युक्त्वा तु तं स्कंदस्तत्रैवान्तर्दधे पुनः । स नृपस्तु प्रसन्नात्मा कारयामास वै पुरम् ॥ १३ ॥
नाम्ना मयूरनगरं नरवृंदसमन्वितम् । द्वियोजनायामयुतं स्कंददेवेन रक्षितम् ॥ १४ ॥
लहरो नामा तद्बंधुर्द्विदशाब्दप्रयत्नतः । वरुणं पूजयामास नदीनदसमन्वितम् ॥ १५ ॥
तदा प्रसन्नो भगवान्वरुणो यादसां पतिः । वरं ब्रूहीति वचनं प्रेम्णोवाच महीपतिम् ॥ १६ ॥
इति श्रुत्वाऽमृतमयं वचनं लहरो नृपः । तुष्टाव श्लक्ष्णया वाचा पाशिनं पयसां पतिम् ॥ १७ ॥
लहर उवाच । यस्य चित्तं महज्ज्ञेयं तपो बलसमन्वितम् । अतः प्रचेतास्ते नाम नमस्तुभ्यं प्रचेतसे ॥ १८ ॥
रुणद्धि पयसां वेगं न केनाप्यवरोधितः । अतस्त्वं वरुणो नाम नमस्ते वरुणाय वै ॥ १९ ॥
दैत्यानां बंधनार्थाय देवानां जयहेतवे । दिव्यः पाशस्त्वयानीतः पाशिने ते नमोनमः ॥ २० ॥
इति स्तुतस्तदा देवो राज्ञा तेनैव धीमता । नगरीं कारयामास लाहरीमथ चोत्तमाम् ॥ २१ ॥
त्रियोजनायामयुतां चतुर्वर्णसमन्विताम् । स्वयं च ग्रामरक्षार्थे तत्रोवास जला धिपः ॥ २२ ॥
भूपस्तु तत्प्रसादेन प्राप राज्ञीं शुभाननाम् । रावी नाम महाश्रेष्ठा ज्ञेया देवांगनोपमा ॥ २३ ॥
तस्यां स जनयामास सुतान्षो डशसंमितान् ॥ धार्तराष्ट्रांशजान्मुख्यान्गजतुल्यबलान्वितान् ॥ २४ ॥
तत्पश्चात्कन्यका जाता नाम्ना मदनमंजरी । द्वादशाब्दवयःप्राप्ते सुतायाः स तु भूपतिः ॥ २५ ॥
देवसिंहं वरं मत्वा चंद्रवंशिनमुत्तमम् । प्राहूय ज्येष्ठतनयं प्रेषयामास भूपतिः ॥ २६ ॥
रणधीरस्तु तनयो लक्षमुद्रान्वितो बली । सहस्रशबरसहितः प्राप्तवान्स महावतीम् ॥ २७ ॥
नत्वा परिमलं भूपं तदीयात्कुलशालिनः । स्वहेतुं वर्णयामास विवाहार्थे स्वसुः स्वयम् ॥ २८ ॥
श्रुत्वा परिमलो भूपो देवसिंहं महामतिम् । आहूय वचनं प्राह विवाहार्थे मनः कुरु ॥ ३९ ॥
देवसिंहस्तु बलवान्पितृव्यं प्राह नम्रधीः । विवाहं न करिष्यामि ब्रह्मचर्यं व्रतं मम ॥ ३० ॥
बहुधा प्रार्थितस्सर्वैर्द्विजवृंदसमन्वितैः । न तत्याज व्रतं श्रेष्ठं देवसिंहो महामतिः ॥ ३१ ॥
तदा परिमलो भूपो रणधीरं वचोऽब्रवीत् । सुखखानिरयं बालो विवाहार्थे वदाम्यहम् ॥ ३२ ॥
तथेति मत्वा स नृपो रणधीरो गृहं ययौ । पितरं कथयामास सुखखानिर्महाव्रतः ॥ ३३ ॥