snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
स जगाम पुनः स्वर्गं लेभे तृप्तिं च शाश्वतीम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं महादानस्य यत्फलम् ॥ ४० ॥
ब्रह्मांडं यः प्रयच्छेत तेन दत्तं चराचरम् । सप्तावरान्सप्त परान्सप्त चैव परावरान् ॥ ४१ ॥
तारयेत्कुलजान्दत्त्वा भविष्यांश्च न संशयः । मन्वंतराणि षट्त्रिशद्ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४२ ॥
पुनर्मानुष्यमभ्येत्य धार्मिको जायते कुले । न दारिद्यं न च व्याधिं वियोगं नैव पश्यति ॥ ४३ ॥
नारी वा पुरुषो वापि दानस्यास्य प्रभावतः । यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या भक्तानां श्रावयेच्च यः ॥ ४४ ॥
सोऽपि सद्गतिमाप्नोति किं पुनर्यः प्रयच्छति ॥ ४५ ॥
ब्रह्मांडखंडयुगलं सकुलाचलं च दिग्भागसागरसरोवरसिद्धजुष्टम् । दिक्संख्यया गुणवतां द्विजसत्तमानां दत्त्वा पुमान्पदमुपैति पितामहस्य ॥ ४६ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिसंवादे ब्रह्मांडदानविधिवर्णनं नाम सप्तसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १७७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । भगवाञ्छंकरः पूर्वं कृतोद्वाहो मया सह । रममाणस्तया सार्द्धं बहुवर्षगणान्स्थितः ॥ १ ॥
ततः सुरगणाः सर्वे परं त्रासमुपागताः । तयोरपत्यस्य भयात्तमेव शरणं गताः ॥ २ ॥
वैश्वानरमुखा देवा महादेवं त्रिलोचनम् । प्रसन्नश्चाभवत्तेषां विबुधानां त्रिलोचनः ॥ ३ ॥
ईश्वर उवाच । किं भीतास्त्रिदशाः सर्वे कं वरं च ददामि वः । मयि प्रसन्ने विबुधा दुर्लभं हि न किंचन ॥ ४ ॥
देवा ऊचुः । भगवंस्तव संयोगात्पार्वत्या सह शंकर । मोघो भवतु देवेश भीताः स्म तनयस्य ते ॥ ५ ॥
अनपत्यश्च देवेश भव भूतपते सदा । अशक्ताः स्म वयं सर्वे भवदोजो विधारणे ॥ ६ ॥
श्रीभगवानुवाच । अतः प्रभृत्यहं देवा ऊर्ध्वरेता व्यवस्थितः । स्थाणुवच्च स्थितश्चास्मि नाम चैतद्भविष्यति ॥ ७ ॥
ततः क्रुद्धा उमा तेषां देवानां वाक्यमब्रवीत् । वितथं पुत्रजं सौख्यं भवद्भिर्मे कृतं सुराः ॥ ८ ॥
यस्मात्तस्माद्भवंतोऽपि न पुत्राञ्जनयिष्यथ । ततः प्रभृति वै देवाः प्रसूयंते न भूपते ॥ ९ ॥
दत्त्वा शापं ततो देवी देवानामाह शंकरम् । पुत्रजन्म मया प्राप्तं न तावज्जगतः पते ॥ १० ॥
अपुत्रस्य गतिर्नास्ति इतीयं श्रूयते श्रुतिः । तदादिश महाभाग लोकद्वयहितं प्रभो ॥ ११ ॥
भगवानुवाच । अपुत्रः पुरुषो यश्च नारी वा पर्वतात्मजे । सौवर्णस्तेन दातव्यः कल्पवृक्षो गुणान्वितः ॥ १२ ॥
कृत्रिमं वापि गृह्णीयाद्वृक्षं वा स्थावरादिकम् । जातपुत्रोऽथ वा पुत्रः पुत्रत्वे परिकल्पयेत् ॥ १३ ॥
तेन पुत्रवतां लोका देवि तस्य न संशयः । कल्पवृक्षस्तु कर्तव्यः शुद्धकांचनसंभवः ॥ १४ ॥
बहुशाखः सुवर्णांगोप्यनेककुसुमान्वितः । महास्कंधस्वरूपश्च रत्नालंकृतविग्रहः ॥ १५ ॥
फलानि तस्य दिव्यानि सौवर्णानि प्रकल्पयेत् । कुर्याविंशत्पलादूर्द्ध्वं शक्त्या वा नृपसत्तम ॥ १६ ॥
दानमेतत्प्रदातव्यं राजतं चैवमुत्तमम् । प्रवालांकुरसंछन्नं मुक्तादामावलंबितम् ॥ १७ ॥
चतुष्कोणेषु कुर्वीत चतुरः कांचनद्रुमान् । सुवर्णस्य प्रमाणं च कथयामि वरानने ॥ १८ ॥
सहस्रेण तदर्द्धेन तस्याप्यर्द्धेन वा पुनः । नद्यास्तीरे गृहे वापि देवतायतने तथा ॥ १९ ॥
प्रागुदक्प्रवणे देशे मंडपं तत्र कारयेत् । दशहस्तप्रमाणेन दशहस्ताश्च वेदिकाः ॥ २० ॥
हस्तमात्रप्रमाणेन कुंडमेकं सुशोभनम् । आग्नेय्यां कारयेद्राजन्मेखलामुपलेपनम् ॥ २१ ॥
तत्र वै ब्राह्मणा योज्या ऋग्यजुःसामपाठकाः । उपदेष्टा च तत्रैव तृतीयः पंचमोऽथ वा ॥ २२ ॥
सर्वाभरणसंपन्नास्ताम्रपत्रद्वयान्विताः । अनुलिप्ताश्चंदनेन वस्त्रमाल्यादिभूषिताः ॥ २३ ॥
गुडप्रस्थोपरिष्टाच्च स्थापयेत्कल्पपादपम् । ब्रह्मविष्णुशिवोपेतं पंचशाखं सभास्करम् ॥ २४ ॥
कामदेवमधस्ताच्च सकलत्र प्रयोजयेत् । संतानं सह गायत्र्या पूर्वतो लवणोपरि ॥ २५ ॥
मंदारं दक्षिणे पार्श्वे श्रिया सह तथा घृते । पश्चिमे पारिजातं तु उमया सह पादपम् ॥ २६ ॥
सुरभीसंयुतं तद्वत्तिलेषु हरिचंदनम् । कौशेयवस्त्रसंयुक्तानिक्षुमाल्यफलान्वितान् ॥ २७ ॥
तथाष्टौ पूर्णकलशान्समंतात्परिकल्पयेत् । अग्निप्रणयनं कृत्वा अधिवास्य च पादपान् ॥ २८ ॥
धान्यानि चैव सर्वाणि समंतात्परिकल्पयेत् । नाना भक्ष्याणि नैवेद्यं सर्वं तत्र नियोजयेत् ॥ २९ ॥
दीपमाला विचित्राश्च ज्वालयेत समंततः । मंत्रेण योजयित्वा ता मयोक्तेन वरानने ॥ ३० ॥
कामदस्त्वं हि देवानां कामवृक्षस्ततः स्मृतः । मया संपूजितो भक्त्या पूरयस्व मनोरथान् ॥ ३१ ॥
एवं संपूज्य विधिना जागरं तत्र कारयेत् । शंखवादित्रनिर्घोषैर्वेदध्वनिविमिश्रितैः ॥ ३२ ॥
होमं च ब्राह्मणाः कुर्युर्मद्गतेनांतरात्मना । आघारावाज्यभागौ तु पूर्वं हुत्वा विचक्षणः ॥ ३३ ॥
तल्लिंगैः स्थापितान्देवान्होमेनाप्याययेत्ततः । महाव्याहृतिभिश्चैव होमं कुर्युस्ततः परम् ॥ ३४ ॥
अयुतेन भवेत्सिद्धिर्यज्ञस्य वरवर्णिनि । ततः प्रभाते चोत्थाय स्नात्वा शुक्लांबरः शुचिः ॥ ३५ ॥
दद्यात्पर्वसमीपे तु कल्पवृक्षं सद क्षिणम् । त्रिःप्रदक्षिणमावृत्य मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ ३६ ॥
नमस्ते कल्पवृक्षाय विततार्थप्रदाय च । विश्वंभराय देवाय नमस्ते विश्वमूर्तये ॥ ३७ ॥
यस्मात्त्वमेव विश्वात्मा ब्रह्मस्थाणुदिवाकराः । मूर्तामूर्तपरं बीजमतः पाहि सनातन ॥ ३८ ॥
एवमामन्त्र्य तं दृष्ट्वा गुरवे कल्पपादपम् । चतुर्भ्यश्चापि ऋत्विग्भ्यः सामंतादीन्प्रकल्पयेत् ॥ ३९ ॥
अनेन विधिना यस्तु दानमेतत्प्रयच्छति । तस्य पुण्यफलं देवि शृणुष्व गदतो मम ॥ ४० ॥
विमानवरमारुह्य सूर्यतेजःसमप्रभम् । अप्सरोगणसंकीर्णं किंकिणीजालमालितम् ॥ ४१ ॥
याति लोकं सुरेशस्य सर्वबाधाविवर्जि तम् । पुनः कर्मक्षितावेत्य जायते श्रोत्रिये कुले ॥ ४२ ॥
यज्वा शूरोऽपि विद्वांश्च नरो भवति धार्मिकः । पुनरंते प्राप्नुयाद्वै लोकं देवस्य शार्ङ्गिणः ॥ ४३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे कल्पवृक्षदानविधिवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरशतत मोऽध्यायः ॥ १७८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । भगवन्सर्वभूतेश सर्वलोकनमस्कृत । अनुग्रहाय लोकानां कथयस्व ममापरम् ॥ १ ॥
निष्पापो जायते येन आयुषा यशसा श्रिया । तन्मे कथय देवेश दानं व्रतमथापि वा ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तव लोकहितेप्सया । येनोपायेन जायंते सभाग्या मानवा भुवि ॥ ३ ॥
न व्रतैर्नोपवासैश्च न तीर्थगमनैरपि । महापथादिमरणैर्न यज्ञैर्न श्रुतेन च ॥ ४ ॥
प्राप्यते मम लोकोऽयं दुष्प्राप्यस्त्रिदशैरपि । पार्थ स्नेहान्महाभाग प्रवक्ष्यामि हितं तव ॥ ५ ॥
वक्ष्ये कल्पलतादानं शोभनं विधिपूर्वकम् । सर्वं पूर्वविधानं च तत्र तन्त्रे प्रकल्पयेत् ॥ ६ ॥
दिक्पालेभ्यो बलिं तत्र क्षिपेद्वै विधिपूर्वकम् । आघारावाज्यभागौ तु पूर्वं हुत्वा विचक्षणः ॥ ७ ॥
ततो ग्रहमखं कुर्याद्धोमं व्याहृतिभिस्ततः । अयुतेनैव होमस्य समाप्तिरिह कथ्यते ॥ ८ ॥
ततः सर्वसमीपे तु स्नातः शुक्लांबरः शुचिः । पुष्पधूपैरथाभ्यर्च्य वासोभिः सफलाक्षतैः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य मंत्रानेतानुदीरयेत् ॥ ९ ॥
नमो नमः पापविनाशिनीभ्यो ब्रह्मांडलोकेश्वरपालनीभ्यः । आशाशताधिक्यफलप्रदाभ्यो दिग्भ्यस्तथा कल्पलतावधूभ्यः ॥ १० ॥
या यस्य शक्तिः परमा प्रदिष्टा वेदे पुराणे सुरसत्तमस्य । तां पूजयामीह परेण साम्ना सा मे शुभं यच्छतु तां नतोऽस्मि ॥ ११ ॥
एवमुच्चार्य ताः सर्वा ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत् । दशाशाः परया भक्त्या तास्ताः संकल्प्य चेतसि ॥ १२ ॥
ततः क्षमापयेद्विप्रान्प्रणिपत्य सदक्षिणान् । अनेन विधिना यस्तु दानमेतत्प्रयच्छति ॥ १३ ॥
तस्य पुण्यफलं राजन्कथ्यमानं निबोध मे । इह लोके स विजयी धनवान्पुत्रवान्भवेत् ॥ १४ ॥
मृतो लोकाधिपपुरे प्रतिमन्वतरं वसेत् । महाशक्तिवृतः पश्चादेत्य राजन्रसातलम् ॥ १५ ॥
जितसर्वमहीपालश्चक्रवर्ती भवेद्भुवि । या च नारी महाराज दानमेतत्प्रयच्छति ॥ १६ ॥
सा चक्रवर्तिनं पुत्रं सूते शक्तिसमन्वितम् । यश्च पश्येद्दीयमानं दत्तं यश्चानुमोदते ॥ १७ ॥
शृणोति वाच्यमानं च सोपि प्रेत्य विमुच्यते ॥ १८ ॥
याः शक्रवह्नियमनैर्ऋतपाशहस्ता वातेंदुराजशिवकेशवशंभुशक्त्यः । ता वै प्रपूज्य दशकल्पलता द्विजेभ्यो देहि त्रिलोकविजये यदि तेऽस्ति बुद्धिः ॥ १९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे कल्पलतादानविधिवर्णनं नामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽ ध्यायः ॥ १७९ ॥
युधिष्ठिर उवाच । भगवन्क्षत्रियैः शूरैः स्ववीर्योपात्तसंचयैः । कानि दानानि देयानि पवित्राणि शुभानि च ॥ १ ॥
अन्यैर्वा पुरुषैः कृष्ण अधर्मभयभीरुभिः । ग्रहपीडाङिसंतप्तैर्दुःस्वप्नाद्युपतापितैः ॥ २ ॥
इह लोके परे चैव विहितं सर्वकामदम् । विशेषविहितं दानं कथयस्व महामते ॥ ३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शृणु भूपाल भद्रं ते दानधर्ममनुत्तमम् । विशेषेण महीपानां हिताय च न संशयः ॥ ४ ॥
दानानि बहुरूपाणि नानाशास्त्रोदितानि च । गोदानादीनि राजेन्द्र प्रधानानि न संशयः ॥ ५ ॥
किं तु प्रधानमेकं ते दानं वक्ष्यामि भारत । वैरोचनाय यत्सर्वं शुक्रः प्रोवाच भारत ॥ ६ ॥
शुक्र उवाच । शृणु दैत्यपते दानं सर्वपापप्रणाशनम् । आधयो व्याधयश्चैव ग्रहपीडा सुदारुणाः ॥ ७ ॥
येन दत्तेन नश्यंति पुण्यमाप्नोति चोत्तमम् । कार्त्तिक्यामयने चैव ग्रहणे शशिसूर्ययोः ॥ ८ ॥
दानमेतत्प्रदातव्यं विषुवे सूर्यसंक्रमे । पुण्यं दिनमथासाद्य जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥ ९ ॥
संस्थाप्य दारुजं दिव्यं हेमपट्टैरलंकृतम् । रथं सुचक्राक्षधरं युगयोक्त्रसमन्वितम् ॥ १० ॥
सुवर्णध्वजसंयुक्तं सितासितपताकिनम् । पुष्पप्रकरसंकीर्णे प्रागुदक्प्रवणे शुभे ॥ ११ ॥
नद्यास्तीरेऽथ वा गोष्ठे विचित्रे वा गृहांगणे । रथस्य पूर्वभागे तु कृत्वा वेदीमनुत्तमाम् ॥ १२ ॥
पुराणवेदविद्यावान्विनयाचारसंयुतः । तस्यां संस्थापयेद्देवान्ब्रह्मादीन्कथयामि ते ॥ १३ ॥
मध्ये ब्रह्मा प्रतिष्ठाप्यः पूजयेत्प्रणवेन तम् । विष्णुरुत्तरतः स्थाप्यः पौरुषेण तमर्चयेत् ॥ १४ ॥
सूक्तेन रुद्रं रौद्रेण दक्षिणस्यां समर्चयेत् । ग्रहान्सूर्यमुखांश्चैव विधिवत्पूजयेत्तथा । पुष्पैर्गंधैः फलैर्भक्ष्यैर्दीपमालाभिरेव च ॥ १५ ॥
पूजयेद्गंधकुसुमैः श्वेतवस्त्रैः सचंदनैः । शंखभेरीमृदंगानां शब्दैः सर्वत्रगामिभिः ॥ १६ ॥
ब्रह्मघोषविमिश्रैश्च कारयेत महोत्सवम् । कुंडं कृत्वा विधानेन हस्तमात्रप्रमाणतः ॥ १७ ॥
आग्नेय्यां दिशि राजेंद्र ब्राह्मणांस्तत्र पूजयेत् । चतुश्चारणिकान्विप्रान्पूजितान्ब्रह्मभूषणैः ॥ १८ ॥
चतुरोष्टौ महाराज गुरुरेकोऽथवा भवेत् । होमोपकरणं सर्वं मेलयित्वा तिलान्घृतम् ॥ १९ ॥
अग्निकार्यं ततः कुर्याद्यथावद्विधिपूर्वकम् । आघारावाज्यभागौ तु हुत्वा प्राग्वच्च तौ ततः ॥ २० ॥
विष्णवे शितिकण्ठाय मंत्रैः पूर्वोदितैः शुभैः । ग्रहयज्ञोदितैश्चैव ग्रहाणां होम इष्यते ॥ २१ ॥
एवं यज्ञविधिं कृत्वा यजमानो द्विजैः सह । योजयेत रथे दांतौ गजौ लक्षणसंयुतौ ॥ २२ ॥
विचित्रतनुसंवीतौ शुभकक्षौ सुघंटिकी । हेमपट्टैः सुतिलकैः शोभितौ शंखचामरैः ॥ २३ ॥
दिव्यमुक्तापरिच्छन्नौ दिव्यांकुशसमन्वितौ । महामात्रान्वितौ चैव सर्वाभरणभूषितौ ॥ २४ ॥
एवं विधिं ततः कृत्वा रथं तं सगजं नरः । आरोपयेत्ततस्तस्मिन्ब्राह्मणं शंसितव्रतम् ॥ २५ ॥
भूषितं कण्ठकटकैः कर्णवेष्टांगुलीयकैः । आगुप्तचोलकच्छत्र वस्त्रायुधसमन्वितम् ॥ २६ ॥
बद्धतूणिं धनुष्पाणिं बहुचर्मविभूषितम् । खड्गधेनुकया नद्धं हारालंकृतविग्रहम् ॥ २७ ॥
यजमानस्ततः प्राज्ञः शुक्लांबरधरः शुचिः । रथं प्रदक्षिणीकृत्य गृहीतकुसुमांजलिः ॥ २८ ॥
इममुच्चारयेन्मन्त्रं सर्वपापप्रणाशनम् । कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदंतोऽथ वामनः । सुप्रतीकोंजनः सार्वभौमोऽष्टौ देवयोनयः ॥ २९ ॥
तेषां वंशप्रसूतौ तु बलरूपसमन्वितौ । तद्युक्तरथदानेन मम स्यातां वरप्रदौ ॥ ३० ॥
रथोऽयं यज्ञपुरुषो ब्राह्मणोत्र शिवः स्वयम् । ममेभरथदानेन प्रीयेतां शिवकेशवौ ॥ ३१ ॥
इत्युच्चार्य महाभागे पूजयित्वा पुनःपुनः । आरोपयेत्ततस्तस्मिन्ब्राह्मणं शंसितव्रतम् ॥ ३२ ॥
स्वदारनिरतं शांतं वेदवेदांगपारगम् । पञ्चाग्न्यभिमतं चैव अव्यंगं व्याधिवर्जितम् ॥ ३३ ॥
पुनः प्रदक्षिणीकृत्य रथस्थं द्विजसत्तमम् । आद्वारमनुगच्छेच्च प्रणिपत्य गृहं विशेत् ॥ ३४ ॥
ततो यज्ञावसाने तु दीनांधादीञ्जडान्कृशान् । पूजयेद्विविधैर्दानैर्वस्त्रगोदानभोजनैः ॥ ३५ ॥
अनेनैव विधानेन संकल्प्य रथमुत्तमम् । कुण्डमंडपसंभारभूषणाच्छादनादिकम् ॥ ३६ ॥
तदेव होमद्रव्यं च होममंत्रास्त एव हि । विशेषोऽश्वरथे राजन्कथ्यमानो निबोध्यताम् ॥ ३७ ॥
हयौ लक्षणसंयुक्तौ खलीनालंकृताननौ । विचित्रवस्तुसंवीतौ कण्ठाभरणभूषितौ ॥ ३८ ॥
सुप्रग्रहयुतौ योज्यौ दाता तस्मिन्नथोत्तमे । तं प्रदक्षिणमावृत्त्य मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ ३९ ॥
नमोस्तु ते वेदतुरंगमाय त्रयीमयाय त्रिगुणात्मकाय । सुदुर्गमार्गे सुखपानपात्रे नमोऽस्तु ते वाजिधराय नित्यम् ॥ ४० ॥
रथोऽयं सविता साक्षाद्वेदाश्चामी तुरंगमाः । अरुणो ब्राह्मणश्चायं प्रयच्छंतु सुखं मम ॥ ४१ ॥
इत्युच्चार्य ततस्तस्मिन्रथे ब्राह्मणसत्तमम् । आरोपयेद्गृहाद्द्वारं यावदेतमनुव्रजेत् ॥ ४२ ॥
अनेन विधिना यस्तु दद्याद्वाजिरथं बुधः । तस्माद्वाहरथं राज्यं तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ ४३ ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वामयविवर्जितः । मन्वंतरशतं यावत्सर्वभोगसमन्वितः ॥ ४४ ॥
अप्सरोगणसंकीर्णे विमाने सूर्यवर्चसे । दिव्यभोगान्वितः श्रीमान्कामचारी वसेद्दिवि ॥ ४५ ॥
पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः । पुत्रपौत्रान्वितश्चैव चिरंजीवी प्रियातिथिः ॥ ४६ ॥
गजेनैकेन निर्दिष्टः कश्चिद्गजरथो नृप । एकेनाश्वेनाश्वरथः कथ्यते वेदवादिभिः ॥ ४७ ॥
दानमंत्रास्त एवोक्ताः फलं तत्र निगद्यते ॥ ४८ ॥
यच्छंति ये रथवरं सुधुराक्षचक्रं विक्रांतवारणयुतं तुरगान्वितं वा । सोपस्करं कनकपट्टविचित्रितागं ते स्यंदनेन सुरराजपुरं प्रयांति ॥ ४९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे गजरथा श्वरथदानविधिवर्णनं नामाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८० ॥
युधिष्ठिर उवाच । दानान्यन्यानि मे कृष्ण कथयस्व यदूत्तम । मंगल्यानि पवित्राणि सर्वपापहराणि च ॥ १ ॥
संसारसागरोत्तारहेतुभूतोऽसि माधव । धर्माधर्मपरिज्ञाने त्वदन्यो नेह कश्चन ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । दानानि बहुरूपाणि कथितानि मया तव । पुनरेव प्रवक्ष्यामि यद्यस्ति तव कौतुकम् ॥ ३ ॥
कथितानि मया तुभ्यं कथयिष्यामि यानि च । महतार्थेन सिध्यंति प्रयच्छंति महत्फलम् ॥ ४ ॥
काम्यो दानविधिः पार्थ क्रियमाणः प्रयत्नतः । फलाय मुनिभिः प्रोक्तो विपरीतो भयाय च ॥ ५ ॥
ज्ञेयं निष्कशतं सर्वदानेषु विधिरुत्तमः । मध्यमस्तु तदर्धेन तदर्द्धेनावरः स्मृतः ॥ ६ ॥
एवं वृक्षरथेंद्राणां धेनोः कृष्णाजिनस्य च । अशक्तस्यापि कृष्टोऽयं पंचसौवर्णिको विधिः ॥ ७ ॥
अतोऽन्यूनेन यो दद्यान्महादानं नराधिप । प्रतिगृह्णाति वा तस्य दुःखशोकावहं भवेत् ॥ ८ ॥
आदौ तावत्प्रवक्ष्यामि कालाख्यं पुरुषं तव । सप्तसागरदानं च महाभूतघटन्तथा ॥ ९ ॥
अर्ध्यप्रदानमंत्रोक्त मात्मप्रतिकृतिस्तथा । सुवर्णाश्वः स्मृतः षष्ठः सुवर्णाश्वरथोऽपरः ॥ १० ॥
सर्वदानोत्तमं राजन्कृष्णाजिनमथाष्टमम् । विश्वचक्रं च नवमं हैमो गजरथस्तथा ॥ ११ ॥
एतत्ते दानदशकं वेद्मि पार्थिवसत्तम । देहि दापय सद्बुदिं दाने नृपनरोत्तम ॥ १२ ॥
दानादृते नोपकारो विद्यते धनिनोऽपरः । दीयमानो हि नापैति भूय एवाभिवर्धते ॥ १३ ॥
कूप उल्लिख्यमानोऽपि भवत्येव बहूदकः । पुण्यं दिनमथासाद्य भूमिभागे समे शुभे ॥ १४ ॥
चतुर्थ्यां वा चतुर्दश्यां विष्ट्यां वा पांडुनंदन । पुमान्कृष्णतिलैः कार्यो रौप्यदंतः सुवर्णदृक् ॥ १५ ॥
खड्गोद्यतकरो दीर्णो जपा कुसुमकुंडलः । रक्तांबरधरः स्रग्वी शंखमालाविभूषितः ॥ १६ ॥
तीक्ष्णासिपत्रधनुषा विस्फारितकटीतटः । उपानद्युगयुक्तो हि कृष्णकंबल पार्श्वगः ॥ १७ ॥
गृहीतमांसपिंडश्च वामे करतले तथा । एवं विधं नरं कृत्वा गृहीतकुसुमांजलिः ॥ १८ ॥
संपूज्य गंधकुसुमैर्नैवेद्यं विनिवेद्य च । तिलाज्यं जुहुयात्तत्र त्र्यंबकेति च मंत्रतः ॥ १९ ॥
स्वगृह्योक्तविधानेन शतमष्टोत्तरं यजेत् । यजमानः प्रसन्नात्मा इमं मंत्रमुदीरयेत् ॥ २० ॥
सर्वं कलयसे यस्मात्कालस्त्वं तेन भण्यसे । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां त्वमसाध्योऽसि सुव्रत ॥ २१ ॥
पूजितस्त्वं मया भक्त्या प्रार्थितश्च तथा सुखम् । यदुच्यते तव विभो तत्कुरुष्व नमोनमः ॥ २२ ॥
एवं संपूजयित्वा तं ब्राह्मणाय निवेदयेत् । ब्रह्माणं प्रथमं पूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा ॥ २३ ॥
दक्षिणां शक्तितो दद्यात्प्रणिपत्य विसर्जयेत् । अनेन विधिना यस्तु दानमेतत्प्रयच्छति ॥ २४ ॥
नापमृत्युभयं तस्य न च व्याधिकृतं भयम् । भवत्यव्याहतैश्वर्यः सर्वबाधाविवर्जितः ॥ २५ ॥
देहांते सूर्यभवनं भित्त्वा याति परं पदम् । पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः । संतत्या च श्रिया युक्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ २६ ॥
संपूज्य कालपुरुषं विधिवद्द्विजाय दत्त्वा शुभाशुभफलोदयहेतुभूतः । रोगांतरे सकलदोषमये च देही नो वध्यभावमुपगच्छति तत्प्रभावात् ॥ २७ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिर संवादे कालपुरुषदानविधिवर्णनं नामैकाशीत्युत्तरशततमोध्यायः ॥ १८१ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि पार्थदानमनुत्तमम् । सप्तसागरकं नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १ ॥
पुण्यं दिनमथासाद्य युगादिग्रहणादिकम् । कारयेत्सप्तकुण्डानि कांचनानि विचक्षणः ॥ २ ॥
प्रादेशमात्राणि तथा रत्निमात्राणि वा पुनः । कुर्यात्सप्तशतादूर्ध्वमासहस्राच्च शक्तितः ॥ ३ ॥
संस्थाप्यानि च सर्वाणि कृष्णाजिनतिलोपरि । प्रथमं पूरयेत्कुंडं लवणेन विचक्षणः ॥ ४ ॥
द्वितीयं पयसा तद्वत्तृतीयं सर्पिषा पुनः । चतुर्थं तु गुडेनैव दध्ना पंचममेव च ॥ ५ ॥
षष्ठं शर्करया तद्वत्सप्तमं तीर्थवारिणा । स्थापयेल्लवणस्यांते ब्रह्माणं कांचनं शुभम् ॥ ६ ॥
केशवं क्षीरमध्ये तु घृतमध्ये महेश्वरम् । भास्करं गुडमध्ये तु दधिमध्ये सुराधिपम् ॥ ७ ॥
शर्करायां न्यसेल्लक्ष्मीं जलमध्ये तु पार्वतीम् । सर्वेषु सर्वरत्नानि धान्यानि च समंततः ॥ ८ ॥
स्थापयेत्पुरुषश्रेष्ठ यथालाभं यथासुखम् । ततः पर्वसमीपे तु स्नातः शुक्लांबरो गृही ॥ ९ ॥
त्रिःप्रदक्षिणमावृत्य मंत्रानेतानुदीरयेत् । नमो वः सर्वसिंधूनामाधारेभ्यः सनातनाः ॥ १० ॥
जंतूनां प्राणदेभ्यश्च समुद्रेभ्य नमोनमः । पूर्णाः सर्वे भवंतो वै क्षार क्षीरघृतैक्षवैः ॥ ११ ॥
दध्ना शर्करया तद्वत्तीर्थवारिभिरेव च । तस्मादघौघविध्वंसं कुरुध्वं मम मानदाः ॥ १२ ॥
अलक्ष्मीः प्रशमं यातु लक्ष्मीश्चास्तु गृहे मम । एवमुच्चार्य तान्दद्याद्ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर ॥ १३ ॥
एकमेवमथाभ्यर्च्य पुष्पवस्त्रविलेपनैः । बहूनामेतदुद्दिष्टं दानमेकस्य वा पुनः ॥ १४ ॥
देयं वा सर्वसामान्यं क्रियाविप्रानुरूपतः । दानं सप्तसमुद्राख्यं यः प्रयच्छति पार्थिव ॥ १५ ॥
तस्य गृहान्न चलति लक्ष्मीर्यावत्कुलाष्टकम् । पूज्यमानः सुरगणैः सिद्धविद्याधरोरगैः ॥ १६ ॥
देवलोकान्न च्यवते सप्तमन्वतराण्यसौ । ततश्च वेदसंस्कारात्परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १७ ॥
इति ददाति रसामरसंयुताञ्छुचिरविस्मयदानिह सागरान् । अनलकांचनरत्नमयानसौ पदमुपैति हरे रमया वृतम् ॥ १६ ॥
दानं प्रधानतरमेतदतीव विप्रे प्रोक्तं युधिष्ठिर समाधिधिया विचिंत्य । हैमान्विधाय जलधीन्वितरस्व शक्त्या प्राप्नोषि येन सरसानि समीहितानि ॥ १९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे सप्तसागरदानविधिवर्णनं नाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽ ध्यायः ॥ १८२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि दानमन्यत्तवोत्तमम् । महाभूतघटं नाम महापातकनाशनम् ॥ १ ॥
पुण्यां तिथिं समासाद्य स्वनुलिप्ते गृहांगणे । कारयेत्कांचनं कुंभं महारत्नान्वितं पुनः ॥ २ ॥
प्रादेशादंगुलशतं यावत्कुर्यात्प्रमाणतः । शक्त्या पंचपलादूर्ध्वमाशताच्च नरोत्तम ॥ ३ ॥
क्षीराज्यपूरितं कृत्वा कल्पवृक्षसमन्वितम् । पद्मासनगतास्तत्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥ ४ ॥
लोकपाला महेन्द्राश्च स्ववाहनसमास्थिताः । ऋग्वेदः साक्षसूत्रश्च यजुर्वेदः सपंकजः ॥ ५ ॥
वीणाधारी सामवेदो ह्यथर्वा स्रक्छुभान्वितः । पुराणवेदो वरदः साक्षसूत्रकमंडलुः ॥ ६ ॥
सप्तधान्यानि पुरतः स्थापयेच्छक्तितो बुधः । पादुकोपानहच्छत्रं चामराग्र्यासनायुधान् ॥ ७ ॥
एवं प्रकल्प्य विधिवन्महाभूतघटं नरः । गुडसारोपरिगतं माल्यवस्त्रैरथार्चयेत् ॥ ८ ॥
अथ पर्वसमीपे तु स्नात्वा नियतमानसः । त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ ९ ॥
यस्मान्न किंचिदप्यस्ति महाभूतैर्विना कृतम् । महाभूतमयश्चायं तस्माच्छांतिं ददातु मे ॥ १० ॥
अत्र सन्निहिता देवाः स्थापिता विश्वकर्मणा । ते मे शांतिं प्रयच्छंतु भक्तिभावेन पूजिताः ॥ ११ ॥
इत्येवं पूजयित्वा तु महाभूतघटं नरः । ब्राह्मणं पूजयित्वा तु भूषणाच्छादनादिभिः ॥ १२ ॥
महाभूतघटं दद्यात्पर्वकाले यतव्रतः । पुनः प्रदक्षिणीकृत्य ब्राह्मणं तं क्षमापयेत् ॥ १३ ॥
अनेन विधिना यश्च दानमेतत्प्रयच्छति । एकविंशत्कुलोपेतः शिवलोके प्रयात्यसौ ॥ १४ ॥
पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः । अजेयः शत्रुसंघातैर्महाबल पराक्रमः ॥ १५ ॥
क्षत्रधर्मरतो विद्वान्देवब्राह्मणपूजकः ॥ १६ ॥
अष्टापदोत्तमघटं विमलं विधाय ब्रह्मेशकेशवयुतं सहलोकपालैः । क्षीराज्यपूर्णविवरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः ॥ १७ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे महाभूतघटदान विधिवर्णनं नाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शय्यादानं प्रवक्ष्यामि तव पांडुकुलोद्वह । यद्दत्त्वा सुखभागी स्यादिह लोके परत्र च ॥ १ ॥
शय्यादानं प्रयच्छंति सर्वदैव द्विजोत्तमाः । अनित्यं जीवितं यस्मात्कोन्यः पश्चात्प्रदास्यति ॥ २ ॥
तावत्स बंधुः स पिता यावज्जीवति भारत । मृतो मृत इति ज्ञात्वा क्षणात्स्नेहो निवर्तते ॥ ३ ॥
तस्मात्स्वयं प्रदातव्यं शय्याभोज्यजलादिकम् । आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरिति संचिंत्य चेतसि ॥ ४ ॥
आत्मैव यो हि नात्मानं दानभोगैः समर्चयेत् । कोऽन्यो हिततरस्तस्मात्कः पश्चात्पूजयिष्यति ॥ ५ ॥
तस्माच्छय्यां समासाद्य सारदारुमयीं दृढाम् । दंतपत्रचितां रम्यां हिमपट्टैरलंकृताम् ॥ ६ ॥
हंसतूलीप्रतिच्छन्नां सुभगां सोपधानिकाम् । प्रच्छादनपटीयुक्तां गंधधूपाधिवासिताम् ॥ ७ ॥
तस्यां संस्थापयेद्धैमं हरिं लक्ष्मीसमन्वितम् । उच्छीर्षके धृतं चैव कलशं परिकल्पयेत् ॥ ८ ॥
विज्ञेयं पांडव सदा सनिद्राकल्पकं बुधैः । तांबूलं कुंकुमक्षोदकर्पूरागरु चंदनम् ॥ ९ ॥
दीपकोपानहच्छत्रचामरासनभोजनम् । पार्श्वेषु स्थापयेच्छक्त्या सप्तधान्यानि चैव हि ॥ १० ॥
शयनस्थस्य भवति यदन्यदुपकारकम् । भृंगारकाद्यपुष्पाणि पंचवर्णवितानकम् ॥ ११ ॥
शय्यामेवंविधां कृत्वा ब्राह्मणायोपदापयेत् । सपत्नीकाय संपूज्य पुण्येऽह्नि विधिपूर्वकम् ॥ १२ ॥
नमस्ते सर्वदेवेश शय्यादानं कृतं मया । देहि तस्माच्छांतिफलं नमस्ते पुरुषोत्तम ॥ १३ ॥
यथा न कृष्ण शयनं शून्यं सागरजातया । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनिजन्मनि ॥ १४ ॥
दत्त्वैवं तल्पममलं प्रणिपत्य विसर्जयेत् । एकादशाहेऽपि तथा विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ १५ ॥
ददाति यदि धर्मार्थं मानवो बांधवे मृते । विशेषं चात्र राजेंद्र कथ्यमानं निबोध मे ॥ १६ ॥
तेनोपभुक्तं यद्वस्तु किंचित्पूर्वं गृहे सता । तद्गात्रलग्नं च तथा वस्त्रवाहनभाजनम् ॥ १७ ॥
यदिष्टं च तथास्यासीत्तत्सर्वं परिकल्पयेत् । स एव पुरुषो हैमस्तस्यांतं स्थापयेत्तथा ॥ १८ ॥
पूजयित्वा प्रदातव्यो मृतशय्या यथोदिता । स्वर्गे पुरंदरगृहे सूर्यपुत्रालयेथ वा ॥ १९ ॥
सुखं वसत्यसौ जंतुः शय्यादानप्रभावतः । पीडयंति न तं याम्याः पुरुषा भीषणाननाः ॥ २० ॥
न धर्मेण न शीतेन बाध्यते स नरः क्वचित् । अपि पापसमायुक्तः स्वर्गलोके महीयते ॥ २१ ॥
विमानवरमारूढः सेव्यमानोप्सरोगणैः । आभूतसंप्लवं यावत्तिष्ठेत्पातकवर्जितः ॥ २२ ॥
शय्याप्रदानममलं तव पांडुपुत्रसंकीर्तितं सकलसौख्यानिधानमेतत् । तयो ददाति विधिवत्स्वयमेव नाके तल्पे विकल्परहितः स विभाति सत्यम् ॥ २३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे शय्यादानविधिवर्णनं नाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८४ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । आत्मप्रतिकृतिर्नाम यथोक्तं कस्यचित्पुरा । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि दानं मानविवर्धनम् ॥ १ ॥
दानकालः सदा तस्य मुनिभिः परिकीर्तितः । पुण्यैः पुण्यदिनं पार्थ प्राप्यते जीवितैर्न च ॥ २ ॥
लोहजां प्रकृतिं भव्यां कारयित्वात्मनो नृप । अभीष्टवाहनगतामिष्टालंकारसंयुताम् ॥ ३ ॥
अभीष्टलोकसहितां सर्वोपस्करसंयुताम् । ततः पट्टपटीवस्त्रैश्छादितां रत्नभूषिताम् ॥ ४ ॥
कुंकुमेनानुलिप्तांगीं कर्पूरागुरुवासिताम् । स्त्री चेद्ददाति शयने शयितां कारयेत्स्वयम् ॥ ५ ॥
यद्यदिष्टतमं किंचित्तत्सर्वं पार्श्वतो न्यसेत् । उपकारकरं स्त्रीणां स्वशरीरे च यद्भवेत् ॥ ६ ॥
तत्सर्वं स्थापयेत्पार्श्वे स्वयं संचिंत्य चेतसि । एतत्सर्वं मेलयित्वा स्वेस्वे स्थाने निधाय च ॥ ७ ॥
पूजयित्वा लोकपालान्गृहान्देवीं विनायकम् । तत शुक्लांबरः स्नात्वा गृहीतकुसुमांजलिः ॥ ८ ॥
इममुच्चारयेन्मंत्रं विप्रस्य पुरतो बुधः । आत्मनः प्रतिमा चेयं सर्वोपकरणैर्युता ॥ ९ ॥
सर्वरत्नसमायुक्ता तव विप्र निवेदिता । आत्मा शंभुः शिवः शौरिः शक्रः सुरगणैर्वृतः ॥ १० ॥
तस्मादात्मप्रदानेन ममात्मा सुप्रसीदतु । इत्युच्चार्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय युधिष्ठिर ॥ ११ ॥
ब्राह्मणश्चापि गृह्णीयात्कोदादिति च कीर्तयन् । ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ १२ ॥
विधिनानेन राजेन्द्र दानमेतत्प्रयच्छति । यः पुमानथ वा नारी शृणुयात्फलमाप्नुयात् ॥ १३ ॥
साग्रं वर्षशतं दिव्यं स्वर्गलोके सुरैर्वृतः । अभीष्टफलदानेन ह्यभीष्टफलभाग्भवेत् ॥ १४ ॥
यत्रैवोत्पद्यते जंतुः प्राप्ते कर्मक्षये पुनः । तत्रैव सर्वकामानां फलभाग्भवते नृपः ॥ १५ ॥
इष्टबंधुजनैः सार्द्धं न वियोगं कदाचन । प्राप्नोति पुरुषो राजन्स्वर्गे चानंत्यमश्नुते ॥ १६ ॥
यश्चात्मनः प्रतिकृतिं वरवाहनस्था हैमीं विधाय धनधान्यसमाकुलां च । सोपस्करं द्विजवराय ददाति भक्त्या चंद्रार्कवत्स दिवि भाति हि राजराजः ॥ १७ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवाद आत्मप्रतिकृतिदानविधिवर्णनं नाम पञ्चाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । सांप्रतं संप्रवक्ष्यामि हिरण्याश्वविधिं परम् । यस्य प्रसादात्पुरुषः शाश्वतं फलमश्नुते ॥ १ ॥
पुण्यं दिनमथासाद्य पात्रं वापि गुणाधिकम् । शक्तितस्त्रिपलादूर्ध्वमाशताच्च नरोत्तम ॥ २ ॥
खलीनालंकृतमुखं कारयेद्धेमवाजिनम् । मुखरं सोन्नतस्कंधं दृढजानुं सवालधिम् ॥ ३ ॥
स्थापयेद्वेदिमध्ये तु कृष्णाजिनतिलोपरि । कौशेयवस्त्रसंवीतं कुंकुमेन विलेपितम् ॥ ४ ॥
संपूज्य कुसुमैः श्वेतैश्चणकान्विनिवेद्य च । ततः पर्वसमीपे तु गृहीतकुसुमांजलिः ॥ ५ ॥
इममुच्चारयेन्मंत्रं पुराणोक्तं यतव्रतः । नमस्ते सर्वदेवेश वेदाहरणलंपट ॥ ६ ॥
वाजिरूपेण मामस्मात्पाहि संसारसागरात् । त्वमेव सप्तधा भूत्वा छंदोरूपेण भास्करम् ॥ ७ ॥
यस्माद्धारयसे लोकानतः पाहि सनातन । एवमुच्चार्य तं राजन्विप्राय प्रतिपादयेत् ॥ ६ ॥
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा प्रणिपत्य विसर्जयेत् । अनेन विधिना राजन्हिरण्याश्वम लंकृतम् ॥ ९ ॥
दत्त्वा पापक्षयाद्भानोर्लोकमाप्नोति शाश्वतम् । तस्मिन्नहनि भुंजीत तैलक्षारविवर्जितम् ॥ १० ॥
पुराणश्रवणं तद्वत्कारयेद्भोजनादनु ॥ ११ ॥
इत्थं हिरण्याश्वविधिं करोति यः सुपुण्यमासाद्य दिनं नरेंद्र । विमुक्तपापः स पुरं मुरारेः प्राप्नोति सिद्धैरभिपूजितं यत् ॥ १२ ॥
इति पठति य इत्थं हैमवाजिप्रदानं सकलकलुषमुक्तः सोऽश्वयुक्तेन भूपः । कनकमयविमानेनार्कलोकं प्रयातस्त्रिदशपतिवधूभिः पूज्यते हर्म्यभोगैः ॥ १३ ॥
यो वा शृणोति पुरुषोऽप्यथ वा स्मरेद्वा हैमाश्वदानमभिनंदति दीयमानम् । सोऽपि प्रयाति हतकल्मषशुद्धदेहः स्थानं पुरंदरमहे श्वरलोकजुष्टम् ॥ १४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे हिरण्याश्वदानविधिवर्णनं नाम षडशीत्युत्तरशतत मोऽध्यायः ॥ १८६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि तव पांडुकुलोद्वह । पुण्यं हेमरथं नाम महापातकनाशनम् ॥ १ ॥
पुण्येऽह्नि विप्रकथिते स्वनुलिप्ते गृहांगणे । कृष्णाजिनतिलान्कृत्वा कांचनं स्थापयेद्रथम् ॥ २ ॥
चतुरस्रं महाभाग चतुश्चक्रं सकूबरम् । ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा गृहीतप्रग्रहं शुभम् ॥ ३ ॥
इंद्रनीलेन कुंभेन ध्वजरूपेण संयुतम् । लोकपालाष्टकोपेतं पद्मरागदलान्वितम् ॥ ४ ॥
चत्वारः पूर्णकलशा धान्यान्यष्टादशैव तु । कौशेयवस्त्रसंवीतमुपरिष्टाद्वितानकम् ॥ ५ ॥
मध्ये तु फलसंयुक्तं पुरुषेण समन्वितम् । योगयुक्तः पुमान्कार्यस्तं च तत्राधिवासयेत् ॥ ६ ॥
एवंविधं पूजयित्वा माल्यगंधानुलेपनैः । चक्ररक्षावुभौ तस्य कार्यौ विश्वकुमारकौ ॥ ७ ॥
पुण्यं कालं ततः प्राप्य स्नातः संपूज्य देवताः । त्रिःप्रदक्षिणमावृत्य गृहीतकुसुमांजलिः ॥ ६ ॥
शुक्लमाल्यांबरधर इमं मंत्रमुदीरयेत् ॥ ९ ॥
नमोनमः पापविनाशनाय विश्वात्मने देवतुरंगमाय । धात्रामधीशाय भवाभवाय रथस्य दानान्मम देहि शांतिम् ॥ १० ॥
वस्वष्टकादित्यमरुद्गणानां त्वमेव धाता परमं निधानम् । यतस्ततो मे हृदयं प्रयातु धर्मैकतानत्वमघौघनाशात् ॥ ११ ॥
इति तुरगरथप्रदानमेतद्भवभयसूदनमंत्रं यः करोति । सकलुषपटलैर्विमुक्तदेहः परममुपैति पदं पिनाकपाणेः ॥ १२ ॥
देदीप्यमानवपुषा च जितप्रभावमाक्रम्य मडलमखंडलचंडभानोः । सिद्धांगनानयनयुग्मप्रनि पीयमानवक्त्रांबुजेंऽबुजभवेन चिरं सहास्ते ॥ १३ ॥
इति पठति शृणोति वा य एतत्कनकतुरंगरथप्रदानमस्मिन् । न स नरकपुरं व्रजेत्कदाचिन्नरकरिपोर्भवनं प्रयाति भूयः ॥ १४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे हिरण्याश्वरथदानविधिवर्णनं नाम सप्ताशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कृष्णाजिनप्रदानस्य विधिकालं ममानघ । ब्राह्मणं च समाचक्ष्व तत्र मे संशयो महान् ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । युगादिषूपरागेषु संक्रांतौ दिनसंक्षये । माघ्यां वा ग्रहपीडासु दुःस्वप्नाद्भुतदर्शने ॥ २ ॥
देयमेतन्महादानं द्रव्यमात्रागमे तथा । आहिताग्निर्द्विजो यश्च वेदवेदांगपारगः ॥ ३ ॥
पुराणाभिरतो दक्षो देयं तस्मै च पार्थिव । यथा येन विधानेन तन्मे निगदतः शृणु ॥ ४ ॥
गोमयेनोपलिप्ते तु शुचौ देशे नराधिप । आदावेव समास्तीर्य शोभितं वस्त्रमाविकम् ॥ ५ ॥
कर्तव्यं रुक्मशृंगं तद्रौप्यदंतं तथैव च । मुक्तादाम्ना तु लांगूलं तिलच्छन्नं तथैव च ॥ ६ ॥
तिलैः कृत्वा शिरो राजन्वाससाच्छादयेद्बुधः । सुवर्णेनाभितः कुर्यादलंकुर्याद्विशेषतः ॥ ७ ॥
पुष्पैर्गंधैः फलैश्चैव नैवेद्येन च पूजयेत् । रत्नैरेवं यथाशक्त्या तस्य दिक्षु च विन्यसेत् ॥ ८ ॥
कांस्यपात्राणि चत्वारि तेषु दद्याद्यथाक्रमम् । घृतं क्षीरं दधि क्षौद्रमेवं दत्त्वा यथाविधि ॥ ९ ॥
ततः सर्वसमीपे तु मंत्रमेतमुदीरयेत् । कृष्णः कृष्णमलो देव कृष्णाजिनवरस्तथा ॥ १० ॥
त्वद्दानापास्तपापस्य प्रीयतां मे नमोनमः । त्रयस्त्रिंशत्सुराणां च आधारे त्वं व्यवस्थितः ॥ ११ ॥
कृष्णोऽसि मूर्तिमान्साक्षात्कृष्णाजिन नमोऽस्तु ते । एवं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणिपत्य पुनः पुनः ॥ १२ ॥
तत्प्रतिग्राहकं विप्रं वेदवेदांगपारगम् । स्नातं वस्त्रयुगाच्छन्नं स्वशक्त्या वाप्यलंकृतम् ॥ १३ ॥
प्रतिग्रहश्च तस्योक्तः पुच्छ देशे स्वयंभुवा । प्रतिग्रहप्रदग्धस्य विप्रस्य च स भारत ॥ १४ ॥
न पश्येद्वदनं पश्चान्न चैनमभिभाषयेत् । अनेन विधिना दत्त्वा यथावत्कृष्णमार्गणम् ॥ १५ ॥
समग्रं भूमिदानस्य फलं प्राप्नोति मानवः । कृष्णाजिनतिलान्कृत्वा हिरण्यं मधुसर्पिषी ॥ १६ ॥
ये प्रयच्छंति विप्राय न ते शोच्या भवंति वै । सर्वाँल्लोकांश्चरंत्येव कामचारा वियद्गताः ॥ १७ ॥
आभूतसंप्लवं यावत्स्वर्गं प्राप्ता न संशयः । कृष्णाजिनसमं दानं न चास्ति भुवनत्रये ॥ १८ ॥
प्रतिग्रहोपि पापीयानिति वेदविदो विदुः । अवस्थात्रितये यच्च त्रिधा यत्समुपार्जितम् ॥ १९ ॥
तत्सर्वं नाशमायाति दत्त्वा कृष्णाजिनं क्षणात् ॥ २० ॥
कृष्णेक्षणं कृष्णमृगस्य चर्म दत्त्वा द्विजेद्राय समाहितात्मा । यथोक्तमेतन्मरणं न शोचेत्प्राप्नोत्यभीष्टं मनसः फलं यत् ॥ २१ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे कृष्णाजिनदानविधिव्रतवर्णनं नामाष्टाशी त्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८८ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । कथयिष्ये महाराज हेमहस्तिरथं तव । यस्य प्रदानाद्भवनं वैष्णवं याति मानवः ॥ १ ॥
पर्वकालं समासाद्य संक्रांतौ ग्रहणेऽपि वा । कुर्याद्देवरथाकारं रथं मणिविभूषितम् ॥ २ ॥
वलभीभिर्विचित्राभिश्चतुश्चक्रसमन्वितम् । चतुर्भिर्हेममातंगैर्युक्तं हेमविभूषितम् ॥ ३ ॥
ध्वजे च गरुडं कुर्यात्कूबराग्रे विनायकम् । लोकपालाष्टकोपेतं ब्रह्मार्कशिवसंयुतम् ॥ ४ ॥
मध्ये नारायणोपेतं लक्ष्मीपुष्टिसमन्वितम् । कृष्णाजिनतिलद्रोणं कृत्वा तं स्थापयेद्रथम् ॥ ५ ॥
नानाफलसमायुक्तमुपरिष्टाद्वितानकम् । कौशेयवस्त्रसंवीतमम्लानकुसुमार्चितम् ॥ ६ ॥
कुर्यात्पंचपलादूर्ध्वमाशताच्च नरोत्तम । ततः स्नात्वा समभ्यर्च्य पितॄन्देवान्यथाविधि ॥ ७ ॥
त्रिःप्रदक्षिणमावृत्य गृहीतकुसुमांजलिः । इममुच्चारयेन्मंत्रं सर्वसौख्यप्रदायकम् ॥ ८ ॥
नमोनमः शंकरपद्मजार्कलोकेशविद्याधरवासुदेवैः । त्वं सेव्यसे वेदपुराणयज्ञैस्तेजो हि नः स्यंदन पाहि तस्मात् ॥ ९ ॥
यत्तत्पदं परमगुह्यतमं पुराणमानंदहेतुगणरूपविमुक्तबन्धाः । योगैकमानसदृशो मुनयः समाधौ पश्यंति तत्त्वमसि नाथ रथेति रूढः ॥ १० ॥
यस्मात्त्वमेव भवसागरसंप्लुतानामानंदभांडचितमध्यगपानपात्रम् । तस्मादघौघशमनेन कुरु प्रसादं चामीकरेभरथ माधव संप्रदानात् ॥ ११ ॥
इत्थं प्रणम्य कनकेभरथप्रदानं यः कारयेत्सकलपापविमुक्तदेहः । विद्याधरामरमुनींद्रगणाभिजुष्टं प्राप्नोत्यसौ पदमतींद्रियमिंदुमौलेः ॥ १२ ॥
कृतदुरितवितानातुष्टिसद्वह्निपालव्यतिकरकृतदेहोद्वेगभानोऽपि बंधून् । नयति च पितृपौत्रान्रौरवादप्यशेषात्कृतगजरथदानः शाश्वतं सद्म विष्णोः ॥ १३ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे हेमहस्तिरथदानविधिवर्णनं नामैकोननवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १८९ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पुनरेव प्रवक्ष्यामि दानमत्यद्भुतं तव । विश्वचक्रमिति ख्यातं सर्वपापविनाशनम् ॥ १ ॥
तपनीयस्य शुद्धस्य विशुद्धात्माथ कारयेत् । श्रेष्ठं पलसहस्रेण तदर्धेन तु मध्यमम् ॥ २ ॥
तस्याप्यर्द्धं कनिष्ठं स्याद्विश्वचक्रमुदाहृतम् । तथा विंशत्पलादूर्ध्वमशक्तोऽपि निवेदयेत् ॥ ३ ॥
षोडशारं ततश्चक्रं भ्रमन्नेम्यष्टकावृतम् । नाभिपद्मेस्थितं विष्णुं योगारूढं चतुर्भुजम् ॥ ४ ॥
शंखचक्रेऽस्य पार्श्वस्थे देव्यष्टकसमावृतम् । द्वितीयावरणे तद्वत्पूर्वतो जलशायिनम् ॥ ५ ॥
अत्रिर्भृगुर्वशिष्ठश्च ब्रह्मा कश्यप एव च । मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नारसिंहोथ वामनः ॥ ६ ॥
रामो रामश्च कृष्णश्च बुद्धः कल्की च ते दश । तृतीयावरणे गौरी मनुभिर्वसुर्भिर्युता ॥ ७ ॥
चतुर्थे द्वादशादित्या वेदाश्चत्वार एव च । पञ्चमे पञ्च भूतानि रुद्राश्चैकादशैव तु ॥ ८ ॥
लोकपालाष्टकं षष्ठे दिङ्मातंगास्तथैव च । सप्तमेऽस्त्राणि सर्वाणि मंगलानि च कारयेत् ॥ ९ ॥
अन्तरांतरतो देवान्विन्यसेदष्टमे पुनः । दशहस्तं ततः कृत्वा पताकातोरणान्वितम् ॥ १० ॥
मंडपं कुण्डमेकं च कारयेद्वस्त्रसंयुतम् । चतुर्हस्ता भवेद्वेदी मध्ये तस्यास्ततो न्यसेत् ॥ ११ ॥
कृष्णाजिनोपरिगतं विश्वचक्रं विधानतः । तथाष्टादशधान्यानि रसाश्च लवणादयः ॥ १२ ॥
पूर्णकुम्भाष्टकं तद्वद्वस्त्रमाल्यविभूषितम् । फलानि दापयेत्पार्श्वे पञ्चवर्णवितानकम् ॥ १३ ॥
अधिवास्य ततश्चक्रं पश्चाद्धोमं समाचरेत् । चातुश्चरणिकांस्तत्र ब्राह्मणांश्चतुरोथ वा ॥ १४ ॥
होमं कुर्युर्जितात्मानो वस्त्राभरणभूषिताः । होमद्रव्यसमोपेताः स्रुक्स्रुवैस्ताम्रभाजनैः ॥ १५ ॥
चक्रप्रतिष्ठितानां तु सुराणां होम इष्यते । तल्लिंगैर्जुहुयान्मन्त्रैः सर्वोपद्रवशांतये ॥ १६ ॥
ततो मंगलशब्देन स्नातः शुक्लांबरो गृही । होमाधिवासनांते तु गृहीतकुसुमांजलिः ॥ १७ ॥
इममुच्चारयन्मंत्रं कृत्वा तत्त्रिःप्रदक्षिणम् । नमो विश्वंभरायेति विश्वचक्रात्मने नमः । परमानंदरूपी त्वं पाहि नः पापकर्दमात् ॥ १८ ॥
तेजोमयमिदं यस्मात्सदा पश्यंति सूरयः । हृदि तत्र गुणातीतं विश्वचक्रं नमाम्यहम् ॥ १९ ॥
वासुदेवे स्थितं चक्रं तस्य मध्ये तु माधवः । अन्योन्याधाररूपेण प्रणमामि स्थिताविह ॥ २० ॥
विश्वचक्रमिदं यस्मात्सर्वपापहरं हरेः । आयुधं चाधिवासश्च तस्माच्छान्तिं ददातु मे ॥ २१ ॥
इत्यामंत्र्य च यो दद्याद्विश्वचक्रं विमत्सरः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोके महीयते ॥ २२ ॥
वैकुण्ठलोकमासाद्य चतुर्बाहुनरावृतम् । सेव्यतेऽप्सरसां संघैस्तिष्ठेत्कल्पशतत्रयम् ॥ २३ ॥
प्रणमेद्वाथ यः कृत्वा विश्वचक्रं दिनेदिने । तस्यायुर्वर्द्धते दीर्घं लक्ष्मीस्तु विपुला भवेत् ॥ २४ ॥
तस्माच्चक्रं सदा कार्यं धार्यं च स्वगृहे नरैः । कांचनं वाथ रौप्यं वा तदभावेऽथ ताम्रजम् ॥ २५ ॥
इति सकलजगत्सुराधिवासं वितरति यस्तपनीयषोडशारम् । हरिभुवनगतः स सिद्धसंघैश्चिरमधिगम्य नमस्यतेऽप्सरोभिः ॥ २६ ॥
अथ सुदर्शनतां प्रयाति शत्रोर्मदनसुदर्शनतां च कामिनीभ्यः । स सुदर्शनकेशवानुरूपः कनकसुदर्शनदानदग्धपापः ॥ २७ ॥
कृतगुरुदुरितोऽपि षोडशारप्रवितरणात्प्रवराकृतिर्मुरारेः । अभिभवति भवोद्भवानि भित्त्वा भवमभितो भवने भवानि भूयः ॥ २८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे विश्वचक्रदानविधिवर्णनं नाम नवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९० ॥
युधिष्ठिर उवाच । प्रतिष्ठा शाश्वती केन दानेन मधुसूदन । इह लोके परे चैव कीर्तिरत्यद्भुता तथा ॥ १ ॥
सद्गतिं च तथा यांति सर्वे पितृपितामहाः । संततिश्चाक्षया लोके विभवश्चापि पुष्कलः ॥ २ ॥
स्थापनात्सर्वदेवानां कथं स्याद्यदुनंदन । तदाचक्ष्व महाभाग दानेन नियमेन वा ॥ ३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । साधु पृष्टं त्वया राजँल्लोकानामुपकारकम् । शृणुष्वैकमना भूत्वा गुह्यं परममुत्तमम् ॥ ४ ॥
भुवनानां समासेन प्रतिष्ठां कथयामि ते । देवासुरास्तथा नागा गंधर्वा यक्षराक्षसाः ॥ ५ ॥
प्रेताः पिशाचा भूताश्च स्थापिताः स्युर्न संशयः । कारकस्यानुकूले तु मुहूर्ते विजये शुभे ॥ ६ ॥
पुण्ये तिथौ शिवक्षेत्रे दिने सौम्यग्रहान्विते । सप्त हस्तं पटं कृत्वा चतुरस्रं सुसंहतम् ॥ ७ ॥
अभिन्नांगं दृढं शुद्धं शुद्धस्फटिकवर्चसम् । तस्मिन्सर्वाणि राजेंद्र भुवनानि च लेखयेत् ॥ ८ ॥
चातुर्वर्ण्यकमानीय विचित्रं चित्रकर्मणि । युवानं व्याधिरहितं भव्यं चित्रकरं शुभम् ॥ ९ ॥
संपूजयित्वा यत्नेन दिव्यवासोविभूषणैः । तस्मिन्कर्मणि युंजीत पठ्यमानैर्द्विजोत्तमैः ॥ १० ॥
शंखभेरीनिनादैश्च गीतमंगलनिस्वनैः । पुण्याहजयघोषैश्च ब्राह्मणान्पूज्येत्ततः ॥ ११ ॥
आचार्यमपि संपूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा । प्रारंभं कारयेद्राजन्पटे तस्मिन्यथोदितम् ॥ १२ ॥
मध्ये च लेखयेद्राजञ्जंबूद्वीपं सविस्तरम् । तस्य मध्ये स्थितो मेरुर्मेरोरुपरि देवताः ॥ १३ ॥
दिशासु लोकपालानां पुरोऽष्टौ सुरसंयुताः । सप्तद्वीपवती पृथ्वी सप्त चैव कुलाचलाः ॥ १४ ॥
सागराः सप्त चात्रैव नद्यो ह्रदाः सरांसि च । पातालाः सप्त चात्रैव सप्त स्वर्गविभूतयः ॥ १५ ॥
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां भुवनानि यथाक्रमम् । ध्रुवमार्गस्तथादित्यो ग्रहतारागणैर्युतः ॥ १६ ॥
देवदानवगन्धर्वा यक्ष राक्षसपन्नगाः । ऋषयो मुनयो गावो देवमातर एव च ॥ १७ ॥
सुपर्णाद्याश्च विहगा नागाश्चैरावतादयः । दिग्गजाष्टकमत्रैव लेखयेन्मदमंडितम् ॥ १८ ॥
एवंविधं पटं राजन्कारयित्वा सुशोभनम् । दशोत्तरेण पयसा एतत्सर्वसमावृतम् ॥ १९ ॥
तत्तेजसा वृतं भूयो महतोग्रेण सर्वतः । तेजस्तद्वायुना वायुराकाशेन समावृतः ॥ २० ॥
भूतादिना तथाकाशं भूतादिर्महता तथा । अव्यक्तेन महांश्चैव व्याप्तो वै शुद्धिलक्षणः ॥ २१ ॥
अव्यक्तं तमसा व्याप्तं तमश्च रजसा तथा । रजः सत्त्वेन संव्याप्तं त्रिधा प्रकृतिरुच्यते ॥ २२ ॥
एवमावरणोपेतं ब्रह्मांडमखिलं नृप । पुरुषेणावृतं सर्वं सबाह्याभ्यंतरं तथा ॥ २३ ॥
एतत्सर्वं पटस्थं तु कृत्वा चित्रमयं सुधीः । कार्तिक्यामयने चैव विषुवे ग्रहणेऽपि वा ॥ २४ ॥
पूजयेद्येन विधिना तत्समासेन मे शृणु । पुरतो मंडपं तस्य विचित्रं कारयेद्बुधः ॥ २५ ॥
तत्र कुण्डानि चत्वारि चतुरस्राणि कारयेत् । द्वौद्वौ नियोजयेत्तेषु ब्राह्मणौ वेदपारगौ ॥ २६ ॥
यज्ञोपकरणोपेतौ वस्त्राभरणभूषितौ । होमं कुर्युर्जितात्मानो मौनिनः सर्व एव ते ॥ २७ ॥
पटे स्थितानां देवानां मंत्रैरोंकारपूर्वकैः । यजमानस्ततः स्नातः सर्वालंकारभूषितः ॥ २८ ॥
आचार्येणसमं कुर्यात्पूजामग्रे पटस्य तु । पुष्पैर्वस्त्रैः समभ्यर्च्य मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २९ ॥
ब्रह्मांडोदरवर्तीनि भुवनानि चतुर्दश । तानि संनिहितान्यत्र पूजितानि भवंतु मे ॥ ३० ॥
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो ह्यादित्या वसवस्तथा । पूजिताः सुप्रतिष्ठाश्च भवंतु सततं मम ॥ ३१ ॥
एवं पटं तं संपूज्य कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् । भक्ष्यान्नानाविधांश्चैव नैवेद्यं तत्र दापयेत् ॥ ३२ ॥
शंखतूर्यनिनादैश्च जागरं कारयेत्ततः । ब्रह्मघोषैविचित्रैश्च गीतमंगलनिस्वनैः ॥ ३३ ॥
पुनः प्रभाते विमले स्नात्वा शुचिरलंकृतः । पूर्वोक्तविधिनानेन पुनः संपूज्य तं पटम् ॥ ३४ ॥
ऋत्विक्पूजां ततः कृत्वा गोशतेन विचक्षणः । अथवा गोयुगं दद्यादेकैक स्यात्यलंकृतम् ॥ ३५ ॥
उपानहौ तथा छत्रं गृहोपकरणानि च । यद्यदिष्टतमं किंचित्सर्वं दद्याद्विचक्षणः ॥ ३६ ॥
ततः प्रकल्पयेद्यानं नागयुक्तमलंकृतम् । अलाभे वाजिसंयुक्तं पताकाध्वजशालिनम् ॥ ३७ ॥
सहस्रं दक्षिणां दत्त्वा ततस्त्वारोपयेत्पटम् । ब्राह्मणं वा रथेनाथ नयेद्देवालयं बुधः ॥ ३८ ॥
तत्रस्थं स्थापयेन्नीत्वा गन्धैः पुष्पैश्च धूपयेत् । तत्रापि ददयान्नैवेद्यं कुर्याच्चापि महोत्सवम् ॥ ३९ ॥
यस्मिन्नायतने तस्य प्रतिष्ठा क्रियते नृप । पूजा तत्रापि महती कर्तव्या भूतिमिच्छता ॥ ४० ॥
चंद्रातपत्रं घण्टां च ध्वजाद्यं दापयेत्सुधीः । यथाशक्त्या च राजेन्द्र गुरुं गौरवयंत्रितः ॥ ४१ ॥
अभ्यर्च्य दक्षिणाभिश्च ब्राह्मणांश्च विसर्जयेत् ॥ । दीनांधकृपणानां च भोजनं चाप्यवारितम् ॥ ४२ ॥
तस्मिन्नहनि दातव्यं मित्रस्वजनबंधुषु । अनेन विधिना यस्तु श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ॥ ४३ ॥
कुर्यान्नरो वा नारी वा प्रतिष्ठां सार्वलौकिकीम् । स्थापितं तु भवेत्तेन त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ४४ ॥
कुलं च तारितं तेन सत्पुत्रेण युधिष्ठिर । यावच्च देवतागारे पटस्तिष्ठति पूजितः ॥ ४५ ॥
तावदस्याक्षया कीर्तिस्त्रैलोक्ये संप्रसर्पति । दानेन कीर्तिर्यावंति मर्त्यलोकेषु गीयते ॥ ४६ ॥
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । गन्धर्वैर्गीयमानस्तु अप्सरोगणसेवितः ॥ ४७ ॥
वसेद्धृष्टमनाः स्वर्गे यावदिंद्राश्चतु र्दश । पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः ॥ ४८ ॥
पुत्रपौत्रान्वितः श्रीमान्दीर्घायुरतिधार्मिकः । दश जन्मानि राजेन्द्र जायमानः पुनः पुनः ॥ ४९ ॥
श्रूयते च पुरा राजा रजिर्नाम महाबलः । चक्रवर्ती दृढमतिर्जितारिर्विजितेंद्रियः ॥ ५० ॥
मही येन पुरा दत्ता देवराजस्य संगरे । जित्वा दैत्यबलं सर्वं दत्तवांस्त्रिदिवं पुनः ॥ ५१ ॥
महेन्द्राय महाभाग सर्वं निहतकंटकम् । स कदाचित्सभामध्ये यावदास्ते मही पतिः ॥ ५२ ॥
तावत्तत्राजगामाथ पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः । शिष्यैः परिवृतः श्रीमान्वेदवेदांगपारगैः ॥ ५३ ॥
दत्तार्घस्तु तदा तेन उपविष्टो वरासने । शुशुभे परया लक्ष्म्या पितामह इवापरः ॥ ५४ ॥
अथ तं पूजयित्वाग्रे मधुपर्केण पार्थिवः । पप्रच्छ विनयोपेतः कथामात्मोद्भवां नृपः ॥ ५५ ॥
भगवन्केन दानेन तपसा नियमेन वा । श्रीरियं मम धर्मज्ञ तेजश्चाव्याहतं भुवि ॥ ५६ ॥
बलं पुष्टिं धनं धान्यं पुत्रपौत्रं तथोत्तमम् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सर्वज्ञोऽसि द्विजोत्तम ॥ ५७ ॥
पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्कथामेतामात्मीयां सुमनोहराम् । कथ्यमानां मया सम्यक्सप्तमे तव जन्मनि ॥ ५८ ॥
कथेयमभिनिर्वृत्ता शृणुष्वैश्वर्यवर्द्धिनीम् । आसीस्त्वं वैश्यजातीयो वाराणस्यां नरोत्तम ॥ ५९ ॥
बहुभृत्यपरीवारो धनधान्यसमन्वितः । धार्मिकः सत्यनिरतो वणिग्धर्मरतः सदा ॥ ६० ॥
तत्र त्वया श्रुता धर्मा धर्माख्यानगतेन वै । दानाश्रया बहुविधा व्रतानि विविधानि च ॥ ६१ ॥
प्रसंगेन कदाचिच्च प्रतिष्ठा भौवनी त्वया । श्रुता राजेन्द्र विधिवत्कृता च बहुपुण्यदा ॥ ६२ ॥
फलेन तेन जातोऽसि सप्त जन्मानि भूपतिः । कीर्तिस्ते प्रथिता लोके वलं चापि महत्तव ॥ ६३ ॥
अपराण्यपि जन्मानि सप्त राजा भविष्यसि । पश्चाद्योगिकुले भूत्वा निर्वाणं समवाप्स्यसि ॥ ६४ ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां परिपृच्छसि । नारी वा पुरुषो वापि प्रतिष्ठां भौवनीं तु यः ॥ ६५ ॥
प्रकरोति विधानेन कृतकृत्यो भवेद्बुधः । इत्युक्त्वा स मुनिस्तत्र राजानं शंसितव्रतः ॥ ६६ ॥
ययावदर्शनं तत्र सूर्ये वैश्वानरोपमः ॥ ६७ ॥
धर्मं विवर्द्धयति कीर्तिं शतानि धत्ते कामं प्रसाधयति पापमपाकरोति । ख्याता मयेयमधुना तव दाननिष्ठा तन्नास्ति यन्न कुरुते भुवनप्रतिष्ठा ॥ ६८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे भुवनप्रतिष्ठावर्णनं नामैकनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९१ ॥
युधिष्ठिर उवाच । श्रुतो दानविधिः सर्वः प्रसादात्ते रमाधव । नक्षत्रदानस्येदानी दानकल्पं प्रचक्ष्व मे ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । देवक्याश्चैव संवादं देवर्षेर्नारदस्य च ॥ २ ॥
द्वारकामनुसंजातं नारदं देवदर्शनम् । पप्रच्छेदं तथा प्रश्नं देवकी धर्मदर्शिनी ॥ ३ ॥
तस्याः संपृच्छमानाया देवर्षिर्नारदस्ततः । आचष्ट विधिवत्सर्वं यत्तच्छृणु विशांपते ॥ ४ ॥
नक्षत्रयोगं वक्ष्यामि सर्वपातकनाशनम् । कृत्तिकासु महाभाग पायसेन ससर्पिषा ॥ ५ ॥
संतर्प्य ब्राह्मणान्साधूँल्लोकान्प्राप्नोत्यनुत्तमान् । रोहिण्यां पांडवश्रेष्ठ मांसैरन्नेन सर्पिषा ॥ ६ ॥
संतर्प्य ब्राह्मणान्साधूँल्लोकान्प्राप्नोत्यनुत्तमान् । पयोऽन्नदानं दातव्यमानृण्यार्थं द्विजातये ॥ ७ ॥
दोग्ध्नीं सवत्सां तु नरो नक्षत्रे सोमदैवते । दत्त्वा दिव्यविमानस्थः स्वर्गं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ८ ॥
आर्द्रायां कृशरां दत्त्वा तिलमिश्रा समाहितः । नरस्तरति दुर्गाणि सर्वाण्येव नरोत्तम ॥ ९ ॥
पूषान्पुनर्वसौ दत्त्वा घृतपूर्णान्सुपाचितान् । यशस्वी रूपसंपन्नः सज्जनो जायते कुले ॥ १० ॥
पुष्ये तु कांचनं दत्त्वा कृतं वाकृतमेव वा । अनालोकेषु लोकेषु सोमवत्स विराजते ॥ ११ ॥
आश्लेषासु तथा रौप्यं यः सुरूपं प्रयच्छति । सर्वभयविनिर्मुक्तः शास्त्रवानभिजायते ॥ १२ ॥
मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानवः । प्रदाय पशुमांश्चैव पुत्रवांश्च प्रजायते ॥ १३ ॥
फाल्गुनीपूर्वसमये वडवां द्विजपुंगवे । दत्त्वा पुण्यकृतांल्लोकान्प्राप्नोति सुरसेवितान् ॥ १४ ॥
उत्तराफाल्गुनीयोगे दत्त्वा सौवर्णपंकजम् । सूर्यलोकमवाप्नोति सर्वबाधाविवर्जितः ॥ १५ ॥
हस्ते तु हस्तिनं दत्त्वा कांचनं शक्तितः कृतम् । यात्यसौ शक्रसदनं वरवारणधूर्गतः ॥ १६ ॥
चित्रासु वृषभं दत्त्वा पुण्यानां पुण्यमुत्तमम् । चरत्यप्सरसां लोके मोदते नंदनेवने ॥ १७ ॥
स्वातीषु च धनं दत्त्वा यदभीष्टमिहात्मनः । प्राप्नोति च शुभांल्लोकानिह लोके महद्यशः ॥ १८ ॥
विशाखासु महाराज धुरंधरविभूषितम् । सोपस्करं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंवृतम् ॥ १९ ॥
दत्त्वा प्रीणाति स पितुः प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते । न च दुर्गाण्यवाप्नोति रौरवादीनि मानवः ॥ २० ॥
दत्त्वा यथेष्टं विप्रेभ्यो गतिमिष्टां स गच्छति । कम्बलान्यनुराधक्षें दत्त्वा प्रावरणानि च ॥ २१ ॥
स्वर्गे वर्षशतं साग्रमास्ते सुरगणैर्वृतः । कालशाकं च विप्रेभ्यो दत्त्वा मर्त्यः समूलकम् ॥ २२ ॥
ज्येष्ठानुज्येष्ठतामेति गतिमिष्टां च गच्छति । मूले मूलफलं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥ २३ ॥
पितॄन्प्रीणयते सर्वान्गतिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् । अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राणि मानवः ॥ २४ ॥
कुलवृत्तोपसम्पन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे । प्रदाय जायते प्रेत्य कुले च बहुभोगवान् ॥ २५ ॥
पुत्रपौत्रैः परिवृतः पशुमान्धनवांस्तथा । उदमंथं ससर्पिष्कं प्रभूतमधुफाणितम् ॥ २६ ॥
दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वान्कामानवाप्नुयात् । दुग्धं त्वभिजितो भागे । दत्त्वा घृतमधुप्लुतम् ॥ २७ ॥
धर्मनित्यो मनीषिभ्यः स्वर्गे वसति पुण्यभाक् । श्रवणे पुस्तकं श्रेष्ठं प्रददातीह यो नरः ॥ २८ ॥
स्वेच्छया याति यानेन सर्वांल्लोकान्न संशयः । गोयुगं च धनिष्ठासु दत्त्वा विप्राय मानवः ॥ २९ ॥
सर्वत्र मानमाप्नोति यत्र यत्रेह जायते । तथा शतभिषायोगे दत्त्वा सागरु चंदनम् ॥ ३० ॥
प्राप्नोत्यप्सरसां लोके प्रेत्य गंधांश्च शोभनान् । पूर्वभाद्रपदायोगे राजमाषान्प्रदापयेत् ॥ ३१ ॥
सर्वभक्षफलोपेतः स वै प्रेत्य सुखी भवेत् । रत्नमुत्तरयोगे तु सुवस्त्रं यः प्रयच्छति ॥ ३२ ॥
पितॄन्प्रीणाति सकलान्प्रेत्य चानंत्यमश्नुते । कांस्योपदोहनां धेनुं रेवत्यां यः प्रयच्छति ॥ ३३ ॥
स प्रेत्य कामानादाय दातारमुपगच्छति । रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाश्विन्यां नरोत्तम ॥ ३४ ॥
हस्त्यश्वरथसंपूर्णे वर्चस्वी जायते कुले । भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनुं प्रदाय वै ॥ ३५ ॥
गावः प्रभूताः प्राप्नोति नरः प्रेत्य यशस्तथा । इत्येष दक्षिणोद्देशः प्रोक्तो नक्षत्रयोगतः ॥ ३६ ॥
देवक्यै नारदेनैव मया च कथितस्तव । सर्वपापप्रशमनः सर्वोपद्रवनाशनः ॥ ३७ ॥
न चात्र कालनियमो नक्षत्रप्रकमस्तथा । वित्तं श्रद्धा च राजेन्द्र कारणं चात्र कथ्यते ॥ ३८ ॥
यद्यच्च ते भगवता कमलोद्भवस्य पुत्रेण दानमुदितं प्रसमीक्ष्य वेदान् । तद्यो ददाति विभवे सति साधुवृत्ते किं तेन पार्थ न कृतं भवतीह लोके ॥ ३९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे नक्षत्रदानविधिवर्णनंनाम द्विनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । तिथिदानमिदानीं ते कथयामि युधिष्ठिर । सर्वपापप्रशमनं सर्वविघ्नविनाशनम् ॥ १ ॥
मानसं वाचिकं चापि कर्मजं यदघं भवेत् । सर्वं प्रशममायाति दानेनानेन पांडव ॥ २ ॥
श्रावणे कार्तिके चैत्रे वैशाखे फाल्गुने तथा । सितपक्षात्प्रभृत्येव दातव्यं पुण्यवर्द्धनम् ॥ ३ ॥
वित्तं श्रद्धासहायश्च पात्रप्राप्तिस्तथैव च । दानकालः सदैवेह कथितस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ४ ॥
तीर्थे देवालये गोष्ठे गृहे वा नियतात्मवान् । यद्ददाति नरश्रेष्ठस्तदानंत्याय कल्पते ॥ ५ ॥
प्रतिपत्सु द्विजान्पूज्यप्त पूजयित्वा प्रजापतिम् । सौवर्णमरविन्दं च कारयित्वाष्टपत्रकम् ॥ ६ ॥
कृत्वा चौदुम्बरे पात्रे सुगन्धवृतपूरिते । पुष्पैर्धूपैः पूजयित्वा विप्राय प्रतिपाद येत् ॥ ७ ॥
अनेन विधिना दत्त्वा कमलं कमलालयम् । ईप्सितांल्लभते कामान्निष्कामो ब्रह्मसात्म्यताम् ॥ ८ ॥
वह्निं पूज्य द्वितीयायां भूर्भुवःस्वरिति क्रमात् । तिलाज्येन शतं हुत्वा दत्त्वा पूर्णाहुतिं ततः ॥ ९ ॥
वैश्वानरं तु सौवर्णं स्थापयेत्ताम्रभाजने । गुडाज्यपूरिते राजंस्तोयपूर्णघटोपरि ॥ १० ॥
पूजयित्वा वस्त्रमाल्यैर्भक्ष्यभोज्यैरनेकधा । ततस्तं ब्राह्मणे दद्याद्वह्निर्मे प्रीयतामिति ॥ ११ ॥
यावज्जीवकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । मृतो वह्नि पुरं याति प्राहेदं नारदो मुनिः ॥ १२ ॥
तृतीयायां महाराज राधां स्वर्णमयीं शुभाम् । स्थापयित्वा ताम्रपात्रे लवणोपरि विन्यसेत् ॥ १३ ॥
जीरकं कटुकं चैव गुडं पार्थेषु दापयेत् । रक्तवस्त्रयुगच्छन्नां कुंकुमेन विभूषिताम् ॥ १४ ॥
पुष्पधूपैः सनैवेद्यैः पूजयित्वा द्विजातये । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति पार्थ तत्केन वर्ण्यते ॥ १५ ॥
प्रासादा यत्र सौवर्णा नद्यः पायसकर्दमाः । गन्धर्वाप्सरसो यत्र तत्र ते यांति मानवाः ॥ १६ ॥
स्वर्गादिहैत्य संसारे सुरूपः सुभगो भवेत् । दाता भोक्ता बहुधनः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ १७ ॥
नारी वा तद्गुणैर्युक्ता भवतीह न संशयः । चतुर्थ्यां वारणं हैमं पलादूर्द्ध्वं सुशोभनम् ॥ १८ ॥
कामयित्वांकुशयुतं तिलद्रोणोपरि न्यसेत् । वस्त्रैः पुष्पैः पूजयित्वा नैवेयं विनिवेद्य च ॥ १९ ॥
ततस्तु ब्राह्मणे दद्याद्गणेशः प्रीयतामिति । कार्यारंभेषु सर्वेषु तस्य विघ्नं न जायते ॥ २० ॥
वारणाः सप्त जन्मानि भवंति मदविह्वलाः । वारणेन्द्रसमारूढस्त्रैलोक्यविजयी भवेत् ॥ २१ ॥
पंचम्यां पन्नगं चैव स्वर्णेनैकेन कारयेत् । क्षीराज्यपत्रमध्यस्थं पूजयित्वा प्रदापयेत् ॥ २२ ॥
द्विजं संपूज्य वासोभिः प्रणिपत्य क्षमापयेत् । इह लोके परे चैव दानमेतत्सुखावहम् ॥ २३ ॥
नागोपद्रवविद्रावि सर्वदुष्टनिबर्हणम् । प्रायश्चित्तं तथा प्रोक्तं नागदष्टस्य शंभुना ॥ २४ ॥
षष्ठ्यां शक्तिसमोपेतं कुमारं शिखिवाहनम् । कारयित्वा यथाशक्त्या हेममालाविभूषितम् ॥ २५ ॥
तंडुलेनाथ शिखरे वासोभिः पूज्य भक्तितः । षष्ठ्यां स्कंदं यथाशक्ति कृत्वा स्कंदं हिरण्मयम् ॥ २६ ॥
पूजयित्वा गंधपुष्पधूपैनैवेद्यतस्तथा । नमस्कृत्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुंबिने ॥ २७ ॥
इह भूतिं परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गे महीयते । शूद्रो ब्राह्मणतामेति ब्राह्मणो ब्रह्मलोकताम् ॥ २८ ॥
सप्तम्यां भास्करं पूज्य ब्राह्मणानश्वमुत्तमम् । दद्यादलंकृतग्रीवं सपर्याणं सदक्षिणम् ॥ २९ ॥
सूर्यलोकमवाप्नोति सूर्येण सह मोदते । गंधर्वास्तुष्टिमायांति दत्तेऽश्वे समलंकृते ॥ ३० ॥
अष्टम्यां वृषभं श्वेतमव्यंगांगं धुरंधरम् । सितवस्त्रयुगच्छन्नं घंटाभरणभूषितम् ॥ ३१ ॥
दद्यात्प्रणम्य विप्राय प्रीयतां वृषभध्वजः । प्रदक्षिणं ततः कृत्वा आद्वारांतमनुव्रजेत् ॥ ३२ ॥
दानेनानेन नृपते शिवलोको न दुर्लभः । वृषस्कंधे प्रतिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश ॥ ३३ ॥
तस्माद्वृषभदानेन दत्ता भवति भारती । नवम्यां कांचनं सिंहं कारयित्वा स्वशक्तितः ॥ ३४ ॥
मुक्ताफलाष्टकयुतं नीलवस्त्रावगुण्ठितम् । दद्याद्देवीमनुस्मृत्य दुष्टदैत्यनिबर्हणीम् ॥ ३५ ॥
द्विजातिप्रवरायेत्थं सर्वान्कामान्समश्नुते । कांतारवनदुर्गेषु चौरव्याला कुले पथि ॥ ३६ ॥
हिंसकास्तं न हिंसंति दानस्यास्य प्रभावतः । मृतो देवीपुरं याति पूज्यमानः सुरासुरैः ॥ ३७ ॥
पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः । दशम्यां नृपशार्दूल दशाशाः स्वर्णनिर्मिताः ॥ ३८ ॥
लवणे च गुडे क्षीरे निष्पावेषु तिलेषु च । गव्यत्रये तंदुलेषु माषाणा सुपरि स्थिताः ॥ ३९ ॥
संपूज्य वस्त्रपुष्पाद्यैर्द्विजाय प्रतिपादयेत् । अनेन विधिना यस्तु पुमान्स्त्री वाथ वा पुनः ॥ ४० ॥
निर्वापयति राजेंद्र तस्य पुण्यफलं शृणु । इह लोके भूपतिः स्यात्प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ ४१ ॥
सकलास्तस्य सर्वाशा याः काश्चिन्मनसेच्छिताः । ततः स्वर्गादिहाभ्येत्य कुले महति जायते ॥ ४२ ॥
एकादश्यां गरुत्मंतं कारयित्वा हिरण्मयम् । यथाशक्त्या ताम्रपात्रे घृतस्योपरि पूजितम् ॥ ४३ ॥
पंचाग्न्यभिरते विप्रे पुराणज्ञे विशेषतः । दत्त्वा किं बहुनोक्तेन विष्णुलोके महीयते ॥ ४४ ॥
गां वृषं महिषीं हेमं सप्तधान्यान्यजाविकम् । वडवां गुरडरसान्स र्वांस्तथा बहुफलद्रुमान् ॥ ४५ ॥
पुष्पाणि च विचित्राणि गंधांश्चोच्चावचान्बहून् । यथाशक्त्या मेलयित्वा वस्त्रैराच्छादयेन्नवैः ॥ ४६ ॥
द्वादश्यां द्वादशैतानि ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत् । एकस्य वा महाराज यत्फलं तन्निशामय ॥ ४७ ॥
इह कीर्तिं परां प्राप्य भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् । ततो विष्णुपुरं याति सेव्यमानोऽप्सरोणणैः ॥ ४८ ॥
कर्मक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः । यज्ञयाजी दानपतिर्जीवेच्च शरदां शतम् ॥ ४९ ॥
स्नापयेद्ब्राह्मणांश्चात्र त्रयोदश्यां त्रयोदश । तानाच्छाद्य नवैर्वस्त्रैर्गंधपुष्पैरथार्चयेत् ॥ ५० ॥
भोजयीत सुमिष्टान्नं दक्षिणां विनिवेदयेत् । यथाशक्त्या हेमखण्डान्धर्मात्मा प्रीयतामिति ॥ ५१ ॥
धर्मराजाय कालाय चित्रगुप्ताय दंडिने । मृत्यवे क्षयरूपाय अंतकाय यमाय च ॥ ५२ ॥
प्रेतनाथाय रौद्राय तथा वैवस्वताय च । महिषस्थाय देवाय नामानीह त्रयोदश ॥ ५३ ॥
उच्चार्य श्रद्धया युक्तः प्रणिपत्य विसर्जयेत् । यः करोति महाराज पूजामेतां मनोरमाम् ॥ ५४ ॥
यमाय स सुखं मर्त्ये स्थित्वा व्याधिविवर्जितः । यममार्गगतः पश्चाद्दुःखं नाप्नोत्यसौ पुमान् ॥ ९५ ॥
न पश्यति प्रेतमुखं पितृलोकं स गच्छति । पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य स सुखी नीरुजो भवेत् ॥ ५६ ॥
महिषं सुशुभं कुंभं चतुर्दश्यां पयोभृतम् । तं कर्षकेण संयुक्तं हेम्नः सद्वस्त्रसंयुतम् ॥ ५७ ॥
घंटाभरणशोभाढ्यं वृषभेण समन्वितम् । यो दद्याच्छिवभक्ताय ब्राह्मणाय कुटुंबिने ॥ ५८ ॥
वृषं दत्त्वा नरश्रेष्ठ शिवलोके महीयते । तत्र स्थित्वा चिरं कालं क्रमादेत्य महीतलम् ॥ ५९ ॥
आरोग्यधनसंयुक्ते कुले महति जायते । सर्वकामसमृद्ध्यर्थं यावजन्मशतत्रयम् ॥ ६० ॥
पौर्णमास्यां वृषोत्सर्गं कारयित्वा विधानतः । चंद्ररजतनिष्पन्नं फलेनैकेन शोभनम् ॥ ६१ ॥
पूजयेद्गंधकुसुमैर्नैवेद्यं विनिवेद्य च । दद्याद्विप्राय संकल्प्य वासोलंकारभूषणैः ॥ ६२ ॥
मंत्रेणानेन राजेन्द्र तन्निबोध यथोदितम् । क्षीरोदार्णवसंभूत त्रैलोक्यांगणदीपक ॥ ६३ ॥
उमा पतेः शिरोरत्नशिवं यच्छ नमोनमः । दानेनानेन नृपते भ्राजते चंद्रवद्दिवि ॥ ६४ ॥
अप्सरोभिः परिवृतो यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ६५ ॥
दानान्यमूनि विधिवत्प्रयतिक्रमेण यच्छंति ये द्विजवराय विशुद्धसत्त्वाः । ते ब्रह्मविष्णुभुवनेषु सुखं विहृत्य यांत्येकतां सह शिवेन न संशयो मे ॥ ६६ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे तिथिदानवर्णनं नाम त्रिनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । आदिवाराहदानं त कथयामि युधिष्ठिर । धरण्यै यत्पुरा प्रोक्तं वराहवपुषा मया ॥ १ ॥
पुण्यं पवित्रमायुष्यं सर्व दानोत्तमोत्तमम् । महापापादिदोषघ्नं पूजितं धर्मसत्तमैः ॥ २ ॥
देयं संक्रमणे भानोर्ग्रहणे द्वादशीष्वथ । यज्ञोत्सवविवाहेषु दुःस्वप्नाद्भुतदर्शने ॥ ३ ॥
यदा च जायते वित्तं चित्तं श्रद्धासमन्वितम् । तदैव दानकालः स्यादध्रुवं जीवितं यतः ॥ ४ ॥
कुरुक्षेत्रादितीर्थेषु गंगाद्यासु नदीषु च । पुरेषु च पवित्रेषु अरण्येषु वनेषु च ॥ ५ ॥
गोष्ठे देवालये वापि रथे वा स्वगृहांगणे । देयं पुराणविधिना ब्राह्मणाय कुटुंबिने ॥ ६ ॥
कुशैरास्तीर्य तां पार्थ प्रणवाक्षरमंत्रितैः । उपरिष्टात्तिलैस्तेषां वराहं परिकल्पयेत् ॥ ७ ॥
द्रौणैश्चतुर्भिः संपूर्णं तदर्धेनाथ वा पुनः । आढकेनाथ कुर्वीत वित्त शाठ्यं न कारयेत् ॥ ८ ॥
सुवर्णेन मुखं कार्यं भुजौ चक्रगदान्वितौ । राजतीं कारयेद्दंष्टां पद्मरागविभूषिताम् ॥ ९ ॥
शंखं च स्थापयेत्पार्श्वे वनमालां हिरण्मयीम् । पुष्पैर्वा कारयेद्विद्वान्पादौ रूप्यमयौ तथा ॥ १० ॥
दंष्ट्राग्रलग्नवसुधां सौवर्णीं कारयेच्छुभाम् । सर्वधान्यरसोपेतां वस्त्रालंकृतविग्रहाम् ॥ ११ ॥
प्रच्छाद्य वस्त्रैर्देवेशं वराहं सर्वकामदम् । रोमराजिं कुशैः कृत्वा गंधपुष्पैरथार्चयेत् ॥ १२ ॥
नवग्रहमखः कार्यो होम श्चात्र तिलैः स्मृतः । एवं संस्थाप्य विधिवत्ततः स्तोत्रमुदीरयेत् ॥ १३ ॥
वराहेश प्रदुष्टानि सर्वपापफलानि च । मर्द्दमर्द्द महादंष्ट्र भास्वत्कन ककुंडल ॥ १४ ॥
शंखचक्रासिहस्ताय हिरण्याक्षांतकाय च । दंष्ट्रोद्धृतधराभृते त्रयीमूर्तिमते नमः ॥ १५ ॥
इत्युच्चार्य नमस्कृत्य प्रदक्षिणमनु व्रजेत् । ततस्तं ब्राह्मणे दद्याद्वस्त्रालंकारभूषितम् ॥ १६ ॥
प्ररिग्रहस्तु तस्योक्तः पादयोः परमर्षिभिः । अनेन विधिना दत्त्वा प्रणिपत्य क्षमा पयेत् ॥ १७ ॥
एवं दत्त्वा महीनाथ वराहं सर्वकामदम् । यत्फलं समवाप्नोति पार्थ तत्केन वर्ण्यते ॥ १८ ॥
सर्वदानेषु यत्पुण्यं सर्वक्रतुषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति दत्त्वा देवं जनार्दनम् ॥ १९ ॥
यथाशक्त्या समुद्धृता वराहेण वसुंधरा । यथाकुलं समुद्धत्य विष्णुलोके महीयते ॥ २० ॥
ब्राह्मणक्षत्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च । एतत्साधारणं दानं शैववैष्णवयोगिनाम् ॥ २१ ॥
विप्राय वेदविदुषे नृवराहरूपं दत्त्वा तिलामलसुवर्णमयं सवस्त्रम् । उद्धृत्य पूर्वपुरुषान्सकलत्रमित्रः प्राप्नोति सिद्धभुवनं सुरसिद्धजुष्टम् ॥ २२ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृप्णयुधिष्ठिरसंवादे वराहदानविधिवर्णनं नाम चतुर्नवत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १९४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि दानमाहात्म्यमुत्तमम् । यदक्षयं परे लोके देवर्षिगणपूजितम् ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । रुद्रेण यत्पुरा प्रोक्तं नारदाय महात्मने । मत्स्येन मनवे तद्वत्तच्छुणुष्व कुरूद्वह ॥ २ ॥
मेरोः प्रदानं वक्ष्यामि दशधा पुनरेव ते । यत्प्रदातोत्तराँल्लोकान्प्राप्नोति सुरपूजितान् ॥ ३ ॥
पुराणेषु च वेदेषु यज्ञेष्वध्ययनेषु च । न तत्फलमधीतेषु कृतेष्विह यदश्नुते ॥ ४ ॥
तस्माद्विधानं वक्ष्यामि पर्वतानामनुक्रमात् । प्रथमो धान्यशैलः स्यद्द्वितीयो लवणाचलः ॥ ५ ॥
गुडाचलस्तृतीयस्तु चतुर्थो हेमपर्वतः । पञ्चमस्तिलशैलः स्यात्षष्ठः कार्पासपर्वतः ॥ ६ ॥
सप्तमो घृतशैलश्च रसशैलस्तथाष्टमः । राजतो नवमस्तद्वद्दशमः शर्कराचलः ॥ ७ ॥
वक्ष्ये विधानमेतेषां यथावदनुपूर्वशः । अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये ॥ ८ ॥
शुक्लपक्षे तृतीयायामुपरागे शशिक्षये । विवाहोत्सवयज्ञे वा द्वादश्यामथ वा पुनः ॥ ९ ॥