snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
वस्त्रपूतेन तोयेन यद्यर्कं स्नापयेत्सकृत् । स सर्वकामतृप्तात्मा राकाधिपपुरं व्रजेत् ॥ २१ ॥
आपो हिष्ठेति जप्येन गंगातोयेन भारत । गैरिकेण विमानेन ब्रह्मलोके महीयते ॥ २२ ॥
कर्पूरागुरुतोयेन योऽर्कं स्नापयते सकृत् । स्नाप्य भानुं सकृन्मन्त्रैः सप्तम्यां समुपोषितः । स कुलानेकविंशतिमुत्तार्य रविमाव्रजेत् ॥ २३ ॥
पितृनुद्दिश्य यो भानुं स्नापयेच्छीतवारिणा । तृप्ताः स्वर्ग व्रजंत्याशु पितरो नरकादपि ॥ २४ ॥
भानुं शीतांबुना स्नाप्य धारोष्णपयसा सह । स्नाप्य पश्चाद्व्रतेनेशमग्निलोके महीयते ॥ २५ ॥
एतत्स्नानत्रयं कृत्वा पूजयित्वा तु भारत । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ २६ ॥
मृत्कुम्भात्ताम्रकुम्भैस्तु स्नानं शतगुणं मतम् । रौप्यैः पादोत्तरं पुण्यं दर्शनात्स्पर्शनं परम् । स्पर्शनादर्चनं श्रेष्ठं घृतस्नानमतः परम् ॥ २७ ॥
इहामुत्र कृतं पापं घृतस्नानेन नश्यति । सप्तजन्म कृतं पापं पुराणश्रवणेन तु ॥ २८ ॥
दशापराधांस्तोयेन क्षीरेण तु शतं क्षमेत् । सहस्रं क्षमते दध्ना घृतेनाप्ययुतं क्षमेत् ॥ २९ ॥
नैरन्तर्येण यो मासं घृतस्नानं समाचरेत् । दशैकादश कुलानीह नयेत्सूर्यस्य मंदिरम् ॥ ३० ॥
स्नानं पलशतं ज्ञेयमभ्यंगः पञ्चविंशतिः । पलानां द्विसहस्रेण महास्नानमति श्रुतिः ॥ ३१ ॥
घृताभ्यंगं घृतस्नान भानोः कुर्य्याद्द्विजोत्तम । यश्च गोधूमचूर्णैस्तु कषायैर्दर्भसंमितैः ॥ ३२ ॥
दशधेनुसहस्राणि यद्दत्त्वा लभते फलम् । तत्फलं लभते सर्वमर्कस्योद्वर्तने कृते ॥ ३३ ॥
अर्घ्यं पुष्पफलोपेतं यस्त्वर्काय निवेदयेत् । स पूज्यः सर्वलोकेषु अर्कवन्मोदते दिवि ॥ ३४ ॥
गंधतोयेन संमिश्रमुदकाद्द्वादशोत्तरम् । पञ्चगव्यसमायुक्तमर्घ्यं शतगुणं नृप ॥ ३५ ॥
योष्टांगगर्भमापूर्य भानोर्मूर्ध्नि निवेदयेत् । दशवर्षसहस्राणि रमते चार्कमंदिरे ॥ ३६ ॥
आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं दधि तथा मधु । रक्तानि करवीराणि तथा रक्तं च चन्द नम् ॥ ३७ ॥
अष्टांग एष अर्घो वै ब्रह्मणा परिकीर्तितः । सततं प्रीतिजननो भास्करस्य नराधिप ॥ ३८ ॥
दातुर्वैणवपात्रेण दत्तेऽर्घ्ये यत्फलं भवेत् । तस्माच्छतगुणं पुण्यं मृत्पात्रेण नराधिप ॥ ३९ ॥
ताम्रार्घ्यपात्रदानेन पुण्यं शतगुणं मतम् । पालाशपद्मपत्राभ्यां ताम्रपात्रे फलं लभेत् ॥ ४० ॥
रौप्यपात्रेण विज्ञेयं लक्षार्घ्यं नात्र संशयः । सुवर्णपात्रविन्यस्तमर्घ्यं कोटिगुणं भवेत् ॥ ४१ ॥
एवं स्नानार्घ्यनैवेद्यबलिधूपादिषु क्रमात् । पात्रांतरविशेषेण तत्फलं तूत्तरोत्तरम् ॥ ४२ ॥
रौप्यपात्रप्रदानेन यत्पुण्यं वेदपारगे । ताम्रपात्रप्रदानेन तस्माच्छतगुणं रवौ ॥ ४३ ॥
फलं कोटिसुवर्णस्य यो दद्याद्वेदपारगे । सूर्याय रूप्यपात्रे तु भवेत्पुण्यं ततोऽधिकम् ॥ ४४ ॥
सुवर्णपात्रं यो दद्याद्भास्कराय महीपते । न शक्यं तस्य तद्वक्तुं पुण्यं पात्रविशेषतः ॥ ४५ ॥
तुल्यमेव फलं प्रोक्तं सर्वमाढ्यदरिद्रयोः । तयोरभ्यधिकं तस्य यस्त्वर्के भावनाधिकः ॥ ४६ ॥
विभवे सति यो मोहान्न कुर्याद्विधिविस्तरम् । नैव तत्फलमाप्नोति प्रलोभाक्रांतमानसः ॥ ४७ ॥
तस्मान्मन्त्रैः फलैस्तोयैश्चन्दनाद्यैश्च यत्नतः । तदनंतफलं ज्ञेयं भक्तिरेवात्र कारणम् ॥ ४८ ॥
वर्षकोटिशतं दिव्यं सूर्यलोके महीयते । गंधानुलेपनं पुण्यं द्विगुणं चन्दनस्य तु ॥ ४९ ॥
गंधाच्चतुर्गुणं ज्ञेयं पुष्पमष्टगुणं नृप । कृष्णागुरु विशेषेण द्विगुणं फलमादिशेत । तस्माच्छतगुणं पुण्यं कुंकुमस्य विधीयते ॥ ५० ॥
चंदनागुरुकर्पूरैः श्लक्ष्णपिष्टैः सकुंकुमैः । भानुं पर्याप्तमालिप्य कल्पकोटिं वसेद्दिवि ॥ ५१ ॥
स दीव्येत्सुरवृन्देन पुण्यगंधैः प्रलेपितः । दशवर्षसहस्राणि वीर मित्रपुरे वसेत् ॥ ५२ ॥
भक्त्या निवेद्य अर्काय तालवृंतं नराधिप । दशवर्षसहस्राणि वीरलोकं महीयते ॥ ५३ ॥
मायूरं व्यजनं दत्त्वा सूर्यायातीव शोभनम् । वर्षकोटिशतं पूर्णं प्रभंजनपुरे वसेत् ॥ ५४ ॥
पुष्पैररण्यसंभूतैः पत्रैर्वा गिरिसम्भवैः । अपर्युषितनिश्छिद्रैः प्रोषितैर्जंतुवर्जितैः ॥ ५५ ॥
आत्मारामभवैश्चैव पुष्पैः संपूजयेद्रविम् । पुष्पजातिविशेषेण भवेत्पुण्यं ततोऽधिकम् ॥ ५६ ॥
तपःशीलगुणोपेत इति हासविदि द्विजे । दत्त्वा दश सुवर्णस्य निष्कान्यल्लभते फलम् ॥ ५७ ॥
करवीरस्य कुसुममर्काय विनिवेदयेत् । लभते तत्फलं वीर यथाह भगवान्रविः । एवं पुष्पविशेषेण फलं तदधिकं भवेत् । ज्ञेयं पुण्यं रसज्ञेन यथा स्यात्तन्निबोध मे ॥ ५८ ॥
सदा पुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते । बिल्वपत्रसहस्रेभ्यः पद्ममेकं नराधिप ॥ ५९ ॥
पद्मपुष्पसहस्रेभ्यो बकपुष्पं विशिष्यते । बकपुष्पसहस्रेभ्यो मुद्गरं परमुच्यते ॥ ६० ॥
कुशपुष्पसहस्रेभ्यः शमीपत्रं विशिष्यते । शमीपुष्पसहस्रेभ्यो नृप नीलोत्पलं परम् । सर्वासां पुष्पजातीनां प्रवरं नीलमुत्पलम् ॥ ६१ ॥
रक्तोत्पलसहस्रेण नीलोत्पलशतेन च । रक्तैश्च करवीरैश्च यस्तु पूजयते रविम् ॥ ६२ ॥
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । वसेदर्कपुरे श्रीमान्सूर्यतुल्यपराक्रमः ॥ ६३ ॥
शेषाणां पुष्पजातीनां यत्फलं परिकीर्तितम् । तत्फलस्यानुसारेण सूर्यलोके महीयते ॥ ६४ ॥
शमीपुष्पं बृहत्याश्च कुसुमं तुल्यमुच्यते । करवीरसमा ज्ञेया जातीविजयपाटलाः ॥ ६५ ॥
श्वेतमंदारकुसुमं सितपुष्पं च तत्समम् । नलचंपकपुन्नागमुद्गराणां समाः स्मृताः ॥ ६६ ॥
गंधवंत्यपवित्राणि कुसुमानि विवर्जयेत् । गंधहीनमपि ग्राह्यं पवित्रं यत्कुशादिकम् ॥ ६७ ॥
सात्त्विकं तद्धि कुसुममपवित्रं च तामसम् । मुद्गराणि कदंबानि रात्रौ देयानि सूरये ॥ ६८ ॥
दिवाशेषाणि पुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च । मुकुलैर्मार्चयेद्भानुमपक्वं न निवेदयेत् ॥ ६९ ॥
फलं क्वथितविद्धं च यत्नात्पक्वमपि त्यजेत् । अलाभे बत पुष्पाणां पत्राण्यपि निवेदयेत् ॥ ७० ॥
पत्राणामप्यलाभे तु फलान्यपि निवेदयेत् । फलानामप्यलाभेन तृणगुल्मौषधीरपि ॥ ७१ ॥
ओषधीनामभावे तु भक्त्या भवति पूजितः । प्रत्येकं मुक्तपुष्पेण दशसौवर्णिकं फलम् ॥ ७२ ॥
यः सुगन्धैर्मुक्तपुष्पैः सम्यग्भानुं प्रपूजयेत् । माघासितेऽपि सुमनाः सोऽनंतफलमश्नुते ॥ ७३ ॥
करवीरैर्महाराज संयतो भानुमर्चयेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोके महीयते ॥ ७४ ॥
अगस्त्यकुसुमैर्भक्त्या यः सकृद्भानुमर्चयेत् । गवां प्रयुतदानस्य फलं प्राप्य दिवं व्रजेत् ॥ ७५ ॥
मल्लिकोत्पलपद्मैश्च जातीपुन्नागचंपकैः । अशोकश्वेतमंदारकर्णिकारांधुकैस्तथा ॥ ७६ ॥
करवीरार्ककह्लारशमीतगरकेशरैः । अगस्तिबकपुष्पैस्तु शतपत्रैर्नराधिप ॥ ७७ ॥
पुष्पैरेतैर्यथालाभं यो नरः पूजयेद्रविम् । स तत्फलमवाप्नोति तदेकाग्रमनाः शृणु ॥ ७८ ॥
सूर्यकोटिप्रतीकाशैर्विमानैः सर्वकामिभिः । पुष्पमालापरिक्षिप्तैर्गीतवादित्रनादितैः ॥ ७९ ॥
तंत्रीमधुरवाद्यैश्च स्वच्छंदगमनैर्नृप । सूर्यकन्यासमाकीर्णैर्देवानां च सुदुर्लभैः ॥ ८० ॥
दोधूयमानश्चमरैः स्तूयमानः सुरासुरैः । गच्छेदर्कपुरीं दिव्यां तत्र संपूजितो भवेत् ॥ ८१ ॥
यैस्तैश्च वापिकुसुमैर्जलजैः स्थलजैर्नृप । संपूज्य श्रद्धया भानुमर्कलोके महीयते ॥ ८२ ॥
सूर्यस्योपरि यः कुर्याच्छोभनं पुष्पमंडलम् । शोभितं पुष्पस्रग्दामैरापीठांतं प्रलंबितैः ॥ ८३ ॥
अत्याश्चर्यमहायानैर्दिव्यपुष्पोपशोभितः । सर्वेषामुपरिष्टाच्च वसेदर्कपुरे सुखी ॥ ८४ ॥
अनेकरागविन्यस्तैः सुगन्धैः कुसुमैर्गृहम् । यः कुर्यात्पर्वकाले तु विचित्रकुसुमोज्ज्वलम् ॥ ८५ ॥
स पुष्पकविमानेन पुष्पमालाकुलेन तु । पुष्पेतरपुरं दिव्यं श्रयते नात्र संशयः ॥ ८६ ॥
अक्षयं मोदते कालमतिरस्कृतशासनः । सौरादिसर्वलोकेषु यत्रेष्टं तत्र याति सः ॥ ८७ ॥
शतानीक उवाच । पुनस्त्वं देवदेवस्य भास्करस्य महौजसः । पूजने यत्फलं प्रोक्तं तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ॥ १ ॥
सुमंतुरुवाच । शृणु त्वं हि महाराज सर्वदं लोकपूजितम् । ब्रह्मेशोपेंद्रदेवानां त्रयाणामपि भारत ॥ २ ॥
सुखासीनं सुरज्येष्ठं मनोवत्यां चतुर्मुखम् । प्रणम्य शिरसा भूमौ विष्ण्वीशौ वाक्यमूचतुः ॥ ३ ॥
य एष भगवान्देवः सहस्रकिरणो रविः । अस्य यत्पूजने पुण्यं प्राप्यते तद्वदस्व नौ ॥ ४ ॥
ब्रह्मोवाच । साधु साधु जगन्नाथ साधु पृष्टोऽस्मि वामिह । तस्माच्छृणुतमेकाग्रौ गदतो निखिलं मम ॥ ५ ॥
स्वयमुत्पाद्य पुष्णाणि यः सूर्यं पूजयेत्स्वयम् । तानि साक्षात्प्रगृह्णाति तद्भक्त्या सततं रविः ॥ ६ ॥
यस्त्वारामं रवेः कुर्यादाम्रबिल्वादिशोभितम् । जातीविजयराजार्ककरवीरैः सकुंकुमैः ॥ ७ ॥
पुन्नागनागबकुलैरशोकतिलचंपकैः । अगस्तिकदलीखंडैस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ ८ ॥
यावद्धि पत्रं कुसुमं बीजं सूतफलानि च । तावद्वर्षसहस्राणि सूरलोके महीयते ॥ ९ ॥
सघृतं गुग्गुलं दद्याद्राजन्वा कंदुरुं तथा । चतुर्वेदिगृहे जन्म प्राप्नोति सततं सुखी ॥ १० ॥
कृष्णागुरुं च कर्पूरधूपं दद्याद्दिवाकरे । नैरंतर्येण यस्तस्य राजन्पुण्यफलं शृणु ॥ ११ ॥
कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुक्त्वा सूर्यपुरे भोगांस्तस्यांते क्ष्माधिपो भवेत् ॥ १२ ॥
गुग्गुलुं घृतसंयु्क्तं यक्षो गृह्णाति शब्दकृत् । यक्षाह्वयस्य दानेन तस्य लोके महीयते ॥ १३ ॥
कृष्णांशौ कृष्ण सप्तम्यां यः साज्यं गुग्गुलुं दहेत् । स चासौ सौरमासाद्य वर्षाणां च दशार्बुदम् ॥ १४ ॥
देवदारुं नमेरुं च श्रीवासं कुंदुरुं तथा । श्रीफलं चाज्यसंयुक्तं दग्ध्वाश्रयमवाप्नुयात् ॥ १५ ॥
एवं सौगधिकं रूपं षट्सहस्रगुणोत्तरम् । अगुरुं दशसाहस्रं सघृतं द्विगुणं भवेत् ॥ १६ ॥
अनंतफलदं देवं सदा कुंदुरुकामुकम् । द्विसहस्रपलानां तु महिषाक्षस्य गुग्गुलोः ॥ १७ ॥
दग्ध्वार्धमविमिश्रस्य सूर्यतुल्यः प्रजायते । शोधयेत्पापसंयुक्तं पुरुषं नात्र संशयः ॥ १८ ॥
कृष्णागुरुभवं धूपं तुषाग्निरिव कांचनम् । योंतःपुरगृहं गन्धैः सुगन्धैः प्रविलेपयेत् ॥ १९ ॥
कपाटद्वारकुड्यादितिर्यगूर्ध्वं सवेदिकम् । वासयेत्पुष्पमालाभिर्धूपैश्चापि सुगंधिभिः ॥ २० ॥
तस्य पुण्यं यथावत्तु युवयोर्वच्मि कृत्स्नशः । आपूरयन्दिशः सर्वा नानागंध समन्वितैः ॥ २१ ॥
कल्पकोटिशतं दिव्यं तेजसा वह्निसन्निभः । शक्रवत्प्रज्वलन्देवः सूर्यलोके महीयते ॥ २२ ॥
तस्यांते धर्मशेषेण त्रैलोक्या धिपतिर्भवेत् । शतावृतं तु यः कुर्यादेवं गन्धैर्भगालयम् ॥ २३ ॥
स सर्वशर्मसंयुक्तः सूर्यतुल्यपराक्रमः । सूर्यलोके वसेद्देवो युवाभ्यां संप्रपू जितः ॥ २४ ॥
तद्वच्छुक्लैश्च संवीतं पट्टसूत्रैर्विनिर्मितम् । दत्त्वोपवीतं सूर्याय भवेद्वेदांगपारगः ॥ २५ ॥
वासांसि सुविचित्राणि सूरलोके महीयते । त्रुटिमात्रं तु यो दद्यादूर्णावस्त्रं सपंकजम् ॥ २६ ॥
भास्करस्योत्तमांगेषु तस्य पुण्यं ब्रवीम्यहम् । इन्द्रस्यार्धासने तिष्ठेद्यावद्रिन्द्राश्चतुर्दश ॥ २७ ॥
एवं वित्तानुसारेण सर्वं ज्ञेयं समासतः । सर्वेषां हेमपात्राणां मुकुटानां च सर्वशः ॥ २८ ॥
अर्कपत्रपुटं चूर्णं मधुपर्णसमन्वितम् । यो निवेदयतेऽर्काय सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ २९ ॥
शालितंडुलप्रस्थस्य कुर्यादन्नं सुसंस्कतम् । सूर्याय च चरुं दत्त्वा सप्तम्यां तु विशेषतः ॥ ३० ॥
संयावं कृशरं पूपं पायसं यावकं तथा । दध्योदनरसालान्नमोदकान्गुडपूपकान् ॥ ३१ ॥
यावंतस्तण्डुलास्तस्मिन्नैवेद्ये परिसंख्यया । तावद्वर्ष सहस्राणि सूरलोके महीयते ॥ ३२ ॥
गुडखंडकृतानां च भक्ष्याणां विनिवेदने । घृतेन प्लावितानां च फलं शतगुणं लभेत् ॥ ३३ ॥
रसाल खाद्यकाद्यानां भक्ष्याणां फलमिष्यते । तदर्धं सलिलस्यापि वासितस्य निवेदयेत् ॥ ३४ ॥
यथाकालोपलब्धानि भक्ष्याणि विविधानि च । निवेद्यार्काय परमं स्थानं प्राप्नोति पूजनात् ॥ ३५ ॥
प्रज्वाल्य घृतदीपं तु भास्करस्यालये शुभम् । आग्नेयं यानमारुह्य गच्छेत्सौमनसं पुरम् ॥ ३६ ॥
यः कुर्यात्कार्तिके मासि शोभनां दीपमालिकाम् । सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वामावास्यायामथापि वा ॥ ३७ ॥
भास्करायुतसंकाशस्तेजसा भासयन्दिशः । दिव्याभरणसंपन्नः कुलमुद्धृत्य सर्वशः ॥ ३८ ॥
यावत्प्रदीपसंख्यानं घृतेनापूर्य बोधितम् । तावद्वर्षसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ ३९ ॥
दीपवृक्षमथोद्बोध्य पर्वस्वायतनेषु वै । पूर्वस्माद्द्विगुणं पुण्यं लभते नात्र संशयः ॥ ४० ॥
दीपवृक्षं समुद्बोध्य भास्करायतनेषु भोः । सर्वलोहमयं वीर रविलोके महीयते ॥ ४१ ॥
शिरसा धारयेद्दीपं भास्करस्याग्रतो निशि । ललाटे चैव हस्ताभ्यां समुद्युक्तस्तथो रसि ॥ ४२ ॥
भास्करायुतसंकाशो विमानैरर्कसन्निभैः । कल्पायुतशतं चैव सूर्यलोके महीयते ॥ ४३ ॥
अन्नदाता तु यो वीर वीरलोके मही यते । भास्करस्याग्रतो दत्त्वा दर्पणं निर्मलं शुभम् ॥ ४४ ॥
पर्यंके शोभितं कृत्वा श्वेतमाल्यैः सचन्दनैः । वृकार्कनिर्मलः श्रीमान्दिव्याभरण रूपधृक् । कल्पायुतसहस्राणि सूरलोके महीयते ॥ ४५ ॥
कृत्वा प्रदक्षिणं भक्त्या श्रद्दधानो रवेर्नरः । अश्वमेधसहस्रस्य सुखेन लभते फलम् ॥ ४६ ॥
कृत्वा प्रदक्षिणं यस्तु नमस्कारं प्रयोजयेत् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां सकलं विन्दते फलम् ॥ ४७ ॥
नमस्कारः स्मृतो यज्ञः सर्वयज्ञो त्तमोत्तमः । नमस्कृत्वा सहस्रांशुमश्वमेधफलं लभेत् ॥ ४८ ॥
प्रणम्य दंडवद्भूमौ नमस्कारेण योऽर्चयेत् । स यां गतिमवाप्नोति न तां क्रतु शतैरपि ॥ ४९ ॥
सर्वयज्ञोपवासेपु सर्वतीर्थेषु यत्फलम् । अभिज्ञाप्योपहारेण पूजया फलमश्नुते ॥ ५० ॥
श्वेतं महाध्वजं कृत्वा कृत्वा चापं च रंगकम् । किंकिणीजालनिर्घोषं मयूरच्छत्रभूषितम् । यस्त्वर्यम्णे नरो दद्याच्छ्रद्धया परयान्वितः ॥ ५१ ॥
स शतेन विमानानां सर्वदेव नमस्कृतः । मन्वन्तरशतं देव मोदते दिवि देववत् ॥ ५२ ॥
ध्वजमालाकुलं कुर्याद्यः प्रांतेषु भगालयम् । महाध्वजाष्टकं चापि दिग्विदिक्षु निवेदयेत् ॥ ५३ ॥
स विमानसहस्रेण ध्वजमालाकुलेन तु । कल्पायुतशतं दिव्यं मोदेते दिवि सूरवत् ॥ ५४ ॥
शतचन्द्रांशुविमलं मुक्तादामोपशोभितम् । मणिदंडमयं छत्रं दद्याद्वा कांचनादिकम् ॥ ५५ ॥
स धार्यमाणच्छत्रेण हेमदंडोपशोभिना । मोदते सूर्यलोके तु विमानवरमा स्थितः ॥ ५६ ॥
ततस्तस्माच्च्युतो लोकान्निसर्गाद्भुवमागतः । भुङ्क्ते समुद्रपर्यंतामेकच्छत्रां वसुन्धराम् ॥ ५७ ॥
यः शृंखलासमायुक्तां महाघण्टां महास्वनाम् । कांस्यलोहमयीं वापि निबध्नीयाद्भगालये ॥ ५८ ॥
शोभनः स्यान्नरः श्रीमान्भगस्यातीव वल्लभः । सूर्यतुल्यबलो भूत्वा सूर्यलोके महीयते ॥ ५९ ॥
भेरीमृदंगपटहझर्झरीमर्दलादिकम् । दशकांस्यादिवादित्रं यो भगाय निवेदयेत् ॥ ६० ॥
स विमानैर्महाभागेर्वंशवीणायुतस्वनैः । युगान्तकशतं दिव्यं भगलोके महीयते ॥ ६१ ॥
सुसंगीतकदानेन सवाद्येन विशेषतः । यथेष्टं भास्करे लोके मोदते कालमक्षयम् ॥ ६२ ॥
महामहास्वनं दत्त्वा शंखयुग्मं भगालये । युगकोटिशतं दिव्यं भगलोके महीयते ॥ ६३ ॥
विमानं बहुवर्णाभं मध्ये पंकजभूषितम् । विचित्रमेकवर्णं वासनवस्त्रोपकल्पितम् ॥ ६४ ॥
किंकिणीजालसंपन्नं वर्णकैश्चोपशोभितम् । पुष्पमालाप्रभं वापि घंटाचामरभूषितम् ॥ ६५ ॥
भगस्योपरि यो दद्यात्सर्वरत्नोपशोभितम् । दुकूलपट्टदेवांगैर्वस्त्रैर्वा वर्णकान्वितैः ॥ ६६ ॥
पट्टादिवस्त्रतंतूनां परिसंख्या तु या भवेत् । तावद्युगसहस्राणि सूरलोके महीयते ॥ ६७ ॥
भगाहुत्या जगत्सर्वं सृष्टिद्वारेण धार्यते । अग्निवर्त्मा वचस्युक्तो ह्यग्निरस्यात्मजः सदा ॥ ६८ ॥
यस्त्वग्निकार्यं विधिवत्कुर्यान्नित्यं भगालये । भगमुद्दिश्य राजेंद्र स याति परमां गतिम् ॥ ६९ ॥
सर्वान्नं यावकोपेतं यस्तु नित्यविधिं हरेत् । पुष्पधूपजलोपेतं कालेकाले विशेषतः ॥ ७० ॥
महाश्वेतादिमातॄणां त्रिकल्पानां च सर्वशः । यः कृत्वा सकृदप्येवं सर्वदिक्षु बलिं हरेत् । स नरश्च सहस्राणि शांडिलेयपुरे वसेत् ॥ ७१ ॥
सौरसंध्याबलिं कृत्वा दिनांते सततं रवेः । वर्षायुतशतं साग्रं भगलोके महीयते ॥ ७२ ॥
दध्योदनपयोभिर्यः पूरितं पात्रमावृतम् । पुष्पधूपार्चितं चैव वितानोपरि शोभितम् ॥ ७३ ॥
शिरसा धारयेत्पात्रं शनैर्गच्छेत्प्रदक्षिणम् । रव्यायतनपर्यंते शंखवीणादिनिस्वनैः ॥ ७४ ॥
दर्पणैर्धूपमालाभिर्गेयनृत्यादिशोभितम् । भानोर्हि स्मृतिशीलश्च तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ ७५ ॥
दिव्यं वर्षसहस्रं तु दिव्यं वर्षशतं तथा । तपस्तप्तं महत्तेन भवेदेवं न संशयः ॥ ७६ ॥
भगभक्तिप्रसन्नात्मा यद्यपि स्यात्स पापकृत् । भगलोके वसेन्नित्यं भगानुचरतां गतः ॥ ७७ ॥
कृष्णां तु षष्ठीं नक्तेन यश्च कृष्णां च सप्तमीम् । इह भोगानवाप्नोति परत्र च शुभां गतिम् ॥ ७८ ॥
योब्दमेकं तु कुर्वीत नक्तं भगदिने नरः । ब्रह्मचारी जितक्रोधो भगार्चनपरो नरः । अयाचितात्परं नक्तं तस्मन्नाक्तेन वर्तयेत् ॥ ७९ ॥
देवैस्तु भुक्तं मध्याह्ने पूर्वाह्णे ऋषिभिस्तथा । अपराह्णे तु पितृभिः संध्यायां गुह्यकादिभिः ॥ ८० ॥
सर्वा वेला ह्यतिक्रम्य सौराणां भोजनं परम् । भुंजानो नक्तकाले तु सूर्यभक्तिपरायणः ॥ ८१ ॥
भगलोकमवाप्नोति सुमनाः सुमनोव्रतः । भुक्त्वा सौमनसाँल्लोकान्रा जा भवति भूतले ॥ ८२ ॥
हविष्यभोजनं स्नानमाहारस्य च लाघवम् । अग्निकार्यमधःशय्यां नक्तभोजी समाचरेत् ॥ ८३ ॥
कृष्णषष्ठ्यां प्रयत्नेन कृत्वा नक्तं विधानतः । नरो मार्गशिरे मासि अंशुमानिति पूजयेत ॥ ८४ ॥
विधिवत्प्राश्य गोमूत्रमनाहारो निशि स्वपेत् । अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः ॥ ८५ ॥
पुष्येप्येवं सहस्रांशुं भानुमंतमुशंति च । वाजपेयफलं प्राप्य घृतं प्राश्य लभेन्नरः ॥ ८६ ॥
माघे दिवाकरं नाम कृष्णषष्ठ्यां नरोत्तम । निशि पीत्वा तु गोक्षीरं गोमेधफलमाप्नुयात् ॥ ८७ ॥
मार्तंडं फाल्गुने मासि पूजयित्वा गवां पयः । पिबेत्ततः सूर्यलोके मोदते सोऽयुतायुतम् ॥ ८८ ॥
चैत्रे मासि विवस्वंतं पूजयित्वा सुभक्तिमान् । हविष्याशी सूर्यलोकेऽप्सरोभिः सह मोदते ॥ ८९ ॥
वैशाखे चण्डकिरणं पूजयेच्च पयोव्रतः । वर्षाणामयुतं साग्रं मोदते सूर्यसंनिधौ ॥ ९० ॥
ज्येष्ठे दिवस्पतिं पूज्य गवां शृंगोदकं पिबेत् । गवां कोटिप्रदानस्य निखिलं फलमा प्नुयात् ॥ ९१ ॥
आषाढे त्वर्कनामानमिष्ट्वा प्राश्य च गोमयम् । प्रयात्यर्कसलोकं तु वर्षाणां च शतंशतम् ॥ ९२ ॥
श्रावणेऽर्यमनामानं पूजयित्वा पयः पिबेत् । वर्षाणामयुतं साग्रं मोदते भास्करालये ॥ ९३ ॥
मासि भाद्रपदे षष्ठ्यां भास्करं नाम पूजयेत् । भास्करं पंचगव्यस्य सर्वमेधफलं लभेत् ॥ ९४ ॥
मासि चाश्वयुजे षष्ठ्यां भगाख्यं नाम पूजयेत् । पलगोमूत्रभुक्चैव अश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९५ ॥
मासे तु कार्तिके षष्ठ्यां शक्राख्यं नाम पूजयेत् । दूर्वांकुरं सकृत्प्राश्य राजसूयफलं लभेत् ॥ ९६ ॥
वर्षांते भोजयेद्विप्रान्सूर्यभक्तिपरायणान् । पायसं मधुसंयुक्तं वज्रेण च परिप्लुतम् ॥ ९७ ॥
शक्त्या हिरण्यवासांसि भक्त्या तेभ्यो निवेदयेत् । निवेदयेच्च सूर्याय कृष्णां गां च पयस्विनीम् ॥ ९८ ॥
वर्षमेकं च देवे वै नैरंतर्येण यो नयेत् । कृष्णषष्ठीव्रतं भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ ९९ ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वकामसमन्वितः । मोदते सूर्यलोके तु स नरः शाश्वतीः समाः ॥ १०० ॥
पुण्येष्वहःसु सर्वेषु विषुवद्ग्रहणादिषु । दानोपवासहोमाद्यैरक्षयं खग जायते ॥ १०१ ॥
सुमंतुरुवाच । इत्युक्तवान्पुरा भानुररुणाय विशांपते । कृष्णषष्ठीव्रतं पुण्यं सर्वपापभयापहम् ॥ १०२ ॥
कृत्वेदं पुरुषो भक्त्या भास्करस्य महात्मनः । प्रयाति परमं स्थानं भानोरमिततेजसः ॥ १०३ ॥
सुमंतुरुवाच । अहं ते संप्रवक्ष्यामि सूर्यस्यव्रत्तमुत्तमम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां प्रतिपादनमुत्तमम् ॥ १ ॥
पौषमासे तु संप्राप्ते यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । जितेंद्रियः सत्यवादी शालिगोधूमगोरसैः ॥ २ ॥
पक्षयोः सप्तमीं यत्नादुपवासेन यापयेत् । त्रिसंध्यमर्चयेद्भानुं शांडिलेयं च सुव्रत ॥ ३ ॥
अधःशायी भवेन्नित्यं सर्वभोगविव र्जितः । मासि पूर्णे तु सप्तम्यां घृतादिभिररिंदम ॥ ४ ॥
कृत्वा स्नानं महापूजां सूर्यदेवस्य भास्त । नैवेद्यं मोदकप्रस्थं क्षीरं सिद्धं निवेदयेत् ॥ ५ ॥
भोजयेच्च द्विजानष्टौ भगार्चा शुभलक्षणाम् । गां च दत्त्वा महाराज कपिलां भास्कराय तु ॥ ६ ॥
य एवं कुरुते पुण्यं सूर्यस्य व्रतमुत्तमम् । तस्य पुण्य फलं वच्मि सर्वकामसमन्वितम् ॥ ७ ॥
सूर्यकोटिप्रतीकाशैर्विमानैः सार्वकामिकैः । अप्सरोगणसंकीर्णैर्महाविभवसंयुतैः ॥ ८ ॥
संगीतनृत्यवाद्याद्यैर्गंधर्वगणशोभितैः । दोधूयमानश्चमरैः स्तूयमानः सुरासुरैः ॥ ९ ॥
सहस्रकिरणाभासः सौरैः सूर्यसमन्वितैः । स याति परमं स्थानं यत्रास्ते रविरंशुमान् ॥ १० ॥
रोमसंख्या तु या तस्यास्तत्प्रसूतिः कुलेषु च । तावद्युगसहस्राणि सूरलोके महीयते ॥ ११ ॥
त्रिःसप्तकुलजैः सार्धं भोगान्भुक्त्वा यथेप्सितान् । ज्ञानयोगं समासाद्य पुनरेव प्रमुच्यते ॥ १२ ॥
योगाद्दुःखांतमाप्नोति ज्ञानयोगं प्रवर्तते । सौरधर्माद्भवेज्ज्ञानं सौरधर्मो भगार्चनात् ॥ १३ ॥
इत्येवं ते समाख्यातं भवार्णवव्यपोहनम् । सौरमोक्षक्रमोपायं सूराश्रयनिषेवणम् ॥ १४ ॥
माघमासे तु संप्राप्ते यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । पिण्याकं घृतसंयुक्तं भुंजानः स जितेन्द्रियः ॥ १५ ॥
सोपवासश्च सप्तम्यां भवेदुभयपक्षयोः । घृताभिषेकमष्टम्यां कुर्याद्भानोर्नराधिप । गां च दयाद्दिनेशाय तरुणीं नीलसंनिभाम् ॥ १६ ॥
इन्द्रनीलप्रतीकाशैर्विमानैः शिखिसंयुतैः । गत्वादित्यपुरं रम्यं भोगान्भुंक्ते यथेप्सितान् ॥ १७ ॥
राजेंद्र फाल्गुने मासि यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । श्यामाकक्षीरनीवारैर्जितक्रोधो जितेन्द्रियः ॥ १८ ॥
षष्ठ्यां वाप्यथ सप्तम्यामुपवासपरो नरः । अष्टम्यां तु महास्नानं पञ्चगव्यघृतादिभिः ॥ १९ ॥
वल्मीकजादिमृद्भिश्च गोमूत्रशकृदादिभिः । त्वग्भिश्च क्षीरवृक्षाणां स्नापयित्वा प्रमार्जयेत् ॥ २० ॥
सौरभेयीं ततो दद्याद्रक्ताभां रक्तमालिने । पद्मरागप्रतीकाशैर्विमानैर्हस्तिसंयुतैः । गत्वादित्यपुरं रम्यं मोदते शाश्वतीः समाः ॥ २१ ॥
मासि चैत्रे तु संप्राप्ते यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । शाल्यन्नं पायसैर्युक्तं भुञ्जानश्च जितेन्द्रियः । भानवे पाटलां दद्याद्वैष्णवीं तरुणीं नृप ॥ २२ ॥
पुष्पराग प्रभैर्यानैर्नानाहंसादियायिभिः । गच्छेत्सूर्यपुरं रम्यं मोदते शाश्वतीः समाः ॥ २३ ॥
वैशाखे वीरमासे तु यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । सूर्ये खंडाज्य संमिश्रं सकृद्दद्यान्निवेदनम् ॥ २४ ॥
गां च दद्यान्महाराज भास्कराय शुभानन । सामान्यं च विधिं कुर्यात्प्रयुक्तो यो मया तव ॥ २५ ॥
शुद्धस्फटिकसंकाशैर्यानैर्बर्हिणवाहनैः । अणिमादिगुणैर्युक्तः सूर्यवद्विचरेद्दिवि ॥ २६ ॥
संप्राप्ते श्रावणे मासि यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । क्षीरषष्टिकभक्तेन सर्वसत्त्वहिते रतः ॥ २७ ॥
पीतवर्णां च गां दद्याद्भास्कराय महात्मने । सामान्यमखिलं कुर्याद्विधानं यत्प्रकीर्तितम् ॥ २८ ॥
स विचित्रैर्महायानैर्हंससारसगामिभिः । गत्वादित्यपुरं श्रीमान्पूर्वोक्तं लभते फलम् ॥ २९ ॥
वीर भाद्रपदे मासि यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । हुतशेषहविष्याशी वृक्षमूलमुपाश्रितः ॥ ३० ॥
स्वप्यादायतने रात्रौ सर्वभूतानुकम्पकः । दद्याद्गां रोहिणीं श्रेष्ठां भास्कराय महात्मने ॥ ३१ ॥
निशाकरकरप्रख्यैर्वज्रवैदूर्यसन्निभैः । चक्रवाकसमायुक्तैर्विमानैः सार्वकामिकैः ॥ ३२ ॥
गत्वादित्यपुरं रम्यं सुरासुरसुवन्दितम् । मोदते स महाभागो यावदा भूतसंप्लवम् ॥ ३३ ॥
श्रीमानाश्वयुजे मासि यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । मिताशनं प्रभुञ्जानो जितक्रोधो जितेन्द्रियः ॥ ३४ ॥
दद्याद्गां पद्मवर्णाभां भानवेऽमिततेजसे । दिव्याभरणसंपन्नां तरुणीं च पयस्विनीम् ॥ ३५ ॥
स्वस्तिमौक्तिकसंकाशैरिंद्रनीलोपशोभितैः । जीवो जीवकसंयुक्तविमानैः सार्वकामिकैः । गच्छेद्भानुसलोकत्वं भुञ्जानः स जितेन्द्रियः ॥ ३६ ॥
दिवाकराय गां दद्याज्वलनार्कसमप्रभाम् । पूर्वोक्तं च विधिं कुर्यात्सूर्य तुल्यो भवेन्नरः ॥ ३७ ॥
कालानलशिखप्रख्यैर्महायानैर्नगोपमैः । महासिंहकृतारोपैः सूर्यवन्मोदते सुखी ॥ ३८ ॥
मार्गशीर्षे शुभे मासि यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । यच्चान्नं पयसा युक्तं भुञ्जानः स जितेन्द्रियः ॥ ३९ ॥
प्रयच्छेद्गां तथा रक्तां नानालंकारभूषिताम् । सूर्याय कुरुशार्दूल विधिं चापि समाचरेत् ॥ ४० ॥
सितपद्मनिभैर्यानैः श्वेताश्वरथसंयुतैः । गत्वा तत्र पुरे रम्ये प्रभया परयान्वितः ॥ ४१ ॥
अहिंसासत्यवचनमस्तेयं क्षांतिरार्जवम् । त्रिषवणाग्निहवनं भूशय्या नक्तभोजनम् ॥ ४२ ॥
पक्षयोरुभयोर्मार्गे सप्तम्यां कुरुनंदन । एतान्गुणान्समाश्रित्य कुर्वाणो व्रतमुत्त मम् ॥ ४३ ॥
सप्तम्योभयविख्यातं सर्वपापभयापहम् । सर्वरोगप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम् ॥ ४४ ॥
इत्येवमादीन्नियमांश्चरेत्सूर्यव्रती सदा । य इच्छेद्विपुलं स्थानं भानोरमिततेजसः ॥ ४५ ॥
सुमंतुरुवाच । सूर्यभक्ता तु या नारी ध्रुवं सा पुरुषो भवेत् । स्त्री पुत्रमुत्तमं सा चेत्कांक्षते शृणु तद्व्रतम् ॥ १ ॥
निक्षुभार्काख्यमाख्यातं सदा प्रीतिविवर्धनम् । अवियोगकरं वीर धर्मकामार्थसाधकम् ॥ २ ॥
सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वा संक्रांतौ च रवेर्दिने । हविषा हविर्होमं तु सोपवासः समाचरेत् ॥ ३ ॥
निक्षुभां कांस्यनिष्पन्नां कृत्वा स्वर्णमयीं शुभाम् । राजतीं वाथ वा वर्षं स्नापयेच्च घृतादिभिः ॥ ४ ॥
गंधमाल्यैरलंकृत्य वस्त्रयु ग्मैश्च शोभनैः । भक्ष्यभोज्यैरशेषैश्च वितानध्वजचामरैः ॥ ५ ॥
भोजयेत्सूर्यभक्तांश्च शुक्लवस्त्रावगुण्ठितान् । कृत्वायतनमध्ये तु प्रतिमामुपकल्पयेत् ॥ ६ ॥
कृत्वा शिरसि तत्पात्रं वितानच्छत्रशोभितम् । ध्वजशंखादिविभवैर्भगस्यायतनं नयेत् ॥ ७ ॥
निक्षुभार्कदिनेशस्य व्रतमेतन्निवेदयेत् । तत्पिंड्यां स्थापयेत्पात्रमुपशोभासमन्वितम् ॥ ८ ॥
प्रदक्षिणीकृत्य रविं प्रणिपत्य क्षमापयेत् । समाप्य तद्व्रतं पुण्यं शृणुयात्फ लमश्नुते ॥ ९ ॥
द्वादशादित्यसंकाशैर्महायानैर्नगोपमैः । यथेष्टं भानवे लोके सौरैः सार्धं प्रमोदते ॥ १० ॥
वर्षकोटिसहस्राणि वर्षकोटिशतानि च । नंदतेऽसौ महाभाग विष्णुलोके महीयते ॥ ११ ॥
ततः कर्मविशेषेण सर्वकामसमन्वितम् । ब्रह्मलोकं समासाद्य परं सुखमवाप्नुयात् ॥ १२ ॥
ब्रह्मलोकात्परिभ्रष्टः श्रीमान्त्सुरसुपूजितः । प्रजापतिमवाप्नोति सुरासुरनमस्कृतः ॥ १३ ॥
लोकानिह चिरं भुक्त्वा सोमलोके महीयते । सोमादेंद्रं पुनर्लोकमासाद्येंद्रपतिर्भवेत् ॥ १४ ॥
इंद्रलोकाच्च गंधर्वलोकं प्राप्य स मोदते । ततस्तद्धर्मशेषेण भवत्यादित्यभावितः ॥ १५ ॥
स्वकर्मभावनोद्योगात्पुनः प्रारभते शुभम् । शुभाच्च पुनरेत्येह स यात्यतिसहस्रशः ॥ १६ ॥
यावन्नाप्नोति मरणं तावद्भ्रमति कर्मणा । सुनिर्वेदात्सवैराग्यं वैराग्याज्ज्ञानसंभवः ॥ १७ ॥
ज्ञानात्प्रवर्तते योगो योगाद्दुःखांतमाप्नुयात् ॥ १८ ॥
सुमंतुरुवाच । षष्ठ्यां चाप्यथ सप्तम्यां नियता ब्रह्मचारिणी । वर्षमेकं न भुंक्ते या महाभागजिगीषया ॥ १ ॥
वर्षांति प्रतिमां कृत्वा निक्षुभांकेति विश्रुताम् । । स्नानाद्यं च विधिं कृत्वा पूर्वोक्तं लभते गुणम् ॥ २ ॥
जांबूनदमयैर्यानैश्चतुर्द्वारैरलंकृते । गत्वादित्यपुरे रम्ये अशेषं विंदते फलम् ॥ ३ ॥
सौरादिसर्वलोकेषु भोगान्भुक्त्वा यथेप्सितान् । क्रमादागत्य लोकेऽस्मिन्राजानं पतिमाप्नुयात् ॥ ४ ॥
या नार्युपवसेदेवं कृष्णामेकां तु सप्तमीम् । सा गच्छेत्परमं स्थानं भानोरमिततेजसः ॥ ५ ॥
वर्षांते प्रतिमां कृत्वा शालिपिष्टमयीं शुभाम् । पीतानुलेपनैर्माल्यैः पीतवस्त्रैश्च पूजयेत् । पूर्वोक्तमखिलं कृत्वा भास्कराय निवेदयेत् ॥ ६ ॥
सप्तभीमैर्महायानैर्दंतिचामीकरप्रभैः । वर्षकोटिशतं साग्रं सूर्यलोके महीयते ॥ ७ ॥
सौरलोकादिलोकेषु भुक्त्वा भोगान्नराधिप । क्रमादागत्य लोकेऽस्मिन्य थेष्टं विंदते पतिम् । सर्वलक्षणसंपन्नं धनधान्यसमन्वितम् ॥ ८ ॥
कृष्णपक्षे तु सप्तम्यां या नारी तु दृढव्रता । ९ ॥ वर्षांते सर्वगंधाढ्यं निक्षुभार्कं निवेदयेत् । सुवर्णमणिमुक्ताभ्यां भोजयित्वा मगांगनाम् ॥ १० ॥
सुविचित्रैर्महायानैर्दिव्यगंधर्वशोभितैः । सा वै युगसहस्राणि सूरलोके नराधिप ॥ ११ ॥
यथेष्टं भानवे लोके भोगान्भुक्त्वा तु कृत्स्नशः । क्रमादागत्य लोकेस्मिन्राजन्तं विंदते पतिम् ॥ १२ ॥
एवं या कुरुते राजन्व्रतं पापभयापहम् । निक्षुभार्कमिदं पुण्यं सा याति परमं पदम् ॥ १३ ॥
वर्षमेकं महाबाहो श्रद्धया परयान्वितः । वर्षांते वै भोजयेद्वीर दांपत्यं भोजकेषु वै ॥ १४ ॥
भोजयित्वा तु दांपत्यं भोगकानां महाबलैः । पूजयेद्गंधमाल्यैस्तु वासोभिः कुरुनंदन ॥ १५ ॥
कृत्वा ताम्रमये पात्रे वज्रपूर्णैरलंकृतम् । निक्षुभार्कं तु सौवर्णं दत्त्वा ताभ्यां तु शक्तितः ॥ १६ ॥
निक्षुभा भोजिका ज्ञेया भोजकोऽर्कः प्रकीर्तितः । तस्मात्तौ पूजयेत्सौरीश्वरवच्छ्रद्धयान्वितः ॥ १७ ॥
सुमंतुरुवाच । एकभक्तेन या नारी कार्त्तिकं क्षपयेन्नृप । क्षमाहिंसादिनियमैः संयता ब्रह्मचारिणी ॥ १ ॥
गुडाज्यमिश्रं शाल्यन्नं भास्कराय निवेदयेत् । पक्षयोरुभयोस्तात श्रदया परयान्विता ॥ २ ॥
पुष्पाणां करवीराणां गुग्गुलं साज्यमादिशेत् । सप्तम्यां तात षष्ठ्यां वै उपवासरतिर्भवेत् ॥ ३ ॥
इंद्रनीलप्रतीकाशैर्विमानैः सार्वकामिकैः । वर्षायुतशतं साग्रं सूरलोके महीयते ॥ ४ ॥
तथा च सर्वलोकेषु भोगमासाद्य यत्नतः । क्रमादागत्य लोकेऽस्मिन्यथेष्टं विंदते पतिम् ॥ ५ ॥
इत्येवं सर्वयज्ञेषु विधिस्तुल्यः प्रकीर्तितः । एकभक्तोपवासस्य फलं च सदृशं भवेत् ॥ ६ ॥
क्षमा सत्यं दया दानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । सूर्यपूजाग्निहवनं संतोषः स्तेयवर्जनम् ॥ ७ ॥
सर्वव्रतेष्वयं धर्मः सामान्यो दशधा स्मृतः । निःशेषमहं वक्ष्यामि मासान्मासव्रतं प्रति ॥ ८ ॥
मार्गशीर्षे शुभे मासि व्योमपृष्ठे विनिर्मितम् । गंधमाल्यैरलंकृत्य शुभाननमनौपमम् ॥ ९ ॥
ताम्रपात्रादिकैश्चैवाप्यप्सरोगणसेवितैः । सुमेरौ दशसाहस्रे सूर्यलोके महीयते ॥ १० ॥
सर्वदेवकदंबेषु संप्राप्य विमलां श्रियम् । क्रमादागत्य लोकेऽस्मिन्राजानं पतिमाप्नुयात् । पुष्पैरमुमलंकृत्य भानवे विनिवेदयेत् ॥ ११ ॥
गंधमाल्यैरलंकृत्य शुभाननमनौप मम् । ताम्रपात्रादिकांस्यं वा कृत्वा तत्र निवेदयेत् ॥ १२ ॥
महापुष्पकयानेन दिव्यगंधप्रवाहिना । सुमेरौ दशसाहस्रं सूर्यलोके महीयते ॥ १३ ॥
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगान्सर्वलोकेषु भारत । संप्राप्यैतं क्रमाल्लोकं यथेष्टं विदते पतिम् ॥ १४ ॥
माघे रथमश्वयुजं दीपमाल्यविभूषितम् । पिष्टसानुसमा युक्तं कृत्वायतनमानयेत् ॥ १५ ॥
महारथोपमैर्यानैः श्वेताश्ववरसंयुतैः । वर्षायुतशतं साग्रं सूर्यलोके महीयते ॥ १६ ॥
सर्वामराणां लोकेषु प्राप्य भोगान्यथेप्सितान् । क्रमादागत्य लोकेऽस्मिन्यथेष्टं पतिमाप्नुयात् ॥ १७ ॥
प्रतिमां फाल्गुने मासि कृत्वा पिष्टमयी रवेः । गंधमाल्यैरलंकृत्य स्थापयेद्भास्करा लये ॥ १८ ॥
यानैरप्रतिमैर्दिव्यैर्गीतनादसमाकुलैः । सुमेरौ दशसाहस्रं सूर्यलोके महीयते ॥ १९ ॥
सर्वाभिमतलोकेऽस्मिन्प्राप्य भोगान्यथेप्सितान् । पुनरेत्य इमं लोकं यथेष्टं विंदते पतिम् ॥ २० ॥
कृत्वारुणं तथा चैत्रे गंधमाल्योपशोभितम् । स्थाप्य पात्रे यथोक्ते तु भास्कराय निवेदयेत् ॥ २१ ॥
शरदिंदुप्रतीकाशैर्विमानैः सार्वकामिकैः । वर्षायुतशतं साग्रं सूर्यलोके महीयते ॥ २२ ॥
कर्मक्षयादिहागत्य पुत्रपौत्रसमन्वितम् । अभीष्टं पतिमासाद्य लभेद्भोगान्त्सुदुर्लभान् ॥ २३ ॥
तंडुलाढकपिष्टेन कृत्वा वै मेरुपर्वतम् । निक्षुभार्कसमायुक्तं सर्वधातुविभूषितम् ॥ २४ ॥
नानालंकारसंपन्नं नानामाल्यविभूषितम् । सर्वरत्नसमायुक्तं स्थापयेद्भास्करालये ॥ २५ ॥
महद्व्योमव्रतं ह्येतद्वैशाखे यः समाचरेत् । नानाविधैश्च यानैस्तु सूर्यलोके महीयते ॥ २६ ॥
सौरादिसर्वलोकेषु भुक्त्वा भोगानशेषतः । क्रमादागत्य लोकेऽस्मिन्राजानं पतिमाप्नुयात् ॥ २७ ॥
द्वितीयं च तथा पद्ममाषाढे पिष्टमुत्तमम् । सर्वबीजरसैः पूर्णं कृत्वा तु शुभ्रलक्षणम् । नानाकेशरगंधाढयं सर्वरत्नविभूषितम् ॥ २८ ॥
एतैर्वा हैमभिर्यानैः सर्वभोगान्वितैर्नृप । वर्षकोटिशतं साग्रं सूर्यलोके महीयते ॥ २९ ॥
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगान्सर्वलोकेष्वनुक्रमात् । प्राप्ता तु सर्वभोगाढयं तरुणं विंदते पतिम् ॥ ३० ॥
सर्वधातुसमाकीर्णं विचित्रध्वजशोभितम् । निवेदयेत सूर्याय श्रावणे तिलपर्वतम् ॥ ३१ ॥
स्वच्छंदगामिभिर्यानैर्नाना वर्णविभूषितैः । वर्षकोटिशतं साग्रं सूर्यलोके महीयते ॥ ३२ ॥
संप्राप्य विविधान्भोगान्बह्वाश्चर्यसमन्वितान् । क्रमाल्लोकमिमं प्राप्य राजानं विंदते पतिम् ॥ ३३ ॥
कृत्वा भाद्रपदे मासि व्योम शालिमयं नृप । वितानध्वजच्छत्राढ्यं नानामालाविभूषितम् ॥ ३४ ॥
तरुणार्ककरप्रख्यैर्महा यानैः सुशोभनै । वर्षकोटिसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ ३५ ॥
संप्राप्य विविधान्भोगान्त्सर्वान्निमिषसंभवान् । क्रमादागत्य लोकेऽस्मिन्राजानं विंदते पतिम् ॥ ३६ ॥
कृत्वा चाश्वयुजे मासि विपुलं धान्यपर्वतम् । सुवर्णवस्त्रगंधाढ्यं भास्कराय निवेदयेत् ॥ ३७ ॥
सावित्रैश्च महायानैर्वरभोगसमन्वितैः । वर्षकोटिसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ ३८ ॥
सूर्यलोकादिलोकेषु भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् । अस्मिँल्लोके चा संप्राप्ता राजानं विंदते पतिम् । चन्द्राग्निभास्कराणां तु कांतितेजःप्रभान्वितम् ॥ ३९ ॥
यंयं कामं समुद्दिश्य नरनारीनपुंसकाः । पूजयंति रविं भक्त्या तत्सर्वं प्राप्नुवंति हि ॥ ४० ॥
सुमंतुरुवाच । मृन्मयं दारुजं शैलं पक्वेष्टकमथापि वा । कृत्वा मठं गृहं वापि यथा विभ वसंभवात् ॥ १ ॥
सर्वोपकरणोपेतं सर्वधान्यसमन्वितम् । सूर्यायेत्थं गृहं दद्यात्सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ २ ॥
कृत्वैकभक्तं हेमंते माघमासमतं द्रितः । मासांतेन रथं कुर्याच्चित्रवस्त्रोपशोभितम् ॥ ३ ॥
श्वेतैश्चतुर्भिः संयुक्तं तुरगैः समलंकृतम् । श्वेतध्वजपताकाभिश्छत्रचामरदर्पणैः ॥ ४ ॥
तंडुलाढकपिष्टेन कृत्वा भानुं नराधिप । विन्यस्य तं रथोपस्थे संज्ञया सह भूपते ॥ ५ ॥
तं रात्रौ राजमार्गेण शंखभेर्यादिनिस्वनैः । भ्रमयित्वा शनैः पश्चात्सूर्यायतनमाविशेत् ॥ ६ ॥
तत्र जागरपूजाभिः प्रदीपावलिशोभितैः । प्रेक्षणीयैः प्रदानैश्च क्षपयित्वा शनैः क्षपाम् ॥ ७ ॥
प्रभाते स्नपनं कृत्वा मधुक्षीरघृतेन च । दीनांधकृपणेभ्योऽन्नं यथाशक्त्या च दक्षिणाम् ॥ ८ ॥
रथं संवाहनोपेतं भास्कराय निवेदयेत् । भुक्त्वा च बांधवैः सार्धं प्रणम्यार्कगृहं व्रजेत् ॥ ९ ॥
सर्वव्रतानां प्रवरं मंत्रधर्मान्वितः सदा । व्रतं सूर्यव्रतं नामसर्वकामार्थसिद्धये ॥ १० ॥
सर्वव्रतेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । सर्वं सूर्यरथेनेह तत्पुण्यं लभते नृप ॥ ११ ॥
सूर्यायुतप्रतीकाशैर्विमानैः सार्वकामिकैः । त्रिसप्तकुलजैः सार्धं सूर्यलोके महीयते ॥ १२ ॥
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगान्सर्वलोकेष्वनुक्रमात् । कल्पायुतशतं साग्रं ततो राजा भवेत्क्षितौ ॥ १३ ॥
पंचबलिसमायुक्तं मृदु षड्वास्तुकल्पितम् । सर्वोपकरणोपेतं सूर्यं संज्ञां प्रकल्पयेत् ॥ १४ ॥
संज्ञादेवीसमायुक्तं पैष्टाशाढ्यं निवेदयेत् । सौरज्ञानार्थतत्त्वज्ञमाचार्यमुदयान्वितम् ॥ १५ ॥
संपूज्य गंधपुष्पाद्यैर्वस्त्रालंकारचामरैः । भक्ष्य भोज्यैरशेषैश्च ततः शय्यां निवेदयेत् ॥ १६ ॥
तदूर्णातूलवस्त्राणां परिसंख्या तु यावती । तावद्वर्षसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ १७ ॥
सुरादिसर्वलोकेषु भुक्त्वा भोगानशेषतः । कामादागत्य लोकेऽस्मिन्राजा भवति धार्मिकः ॥ १८ ॥
दश गोभिः सह वृषं ता वृषैकादशाः स्मृताः । सूर्याय विनिवेद्येह यत्फलं लभते शृणु ॥ १९ ॥
द्वादशादित्यतुल्यात्मा अणिमादिगुणैर्युतः । सर्वत्र मोदते राजन्सूर्यस्यानुचरो भवेत् ॥ २० ॥
सुमन्तुरुवाच । सवृषं गोशतं दत्त्वा भास्कराय नराधिप । त्रिःसप्तकुलजैः सार्धं शृणु यत्फलमाप्नुयात् ॥ १ ॥
वरकोटिप्रतीकाशैः सर्वकामसमन्वितैः । महायानैरसंख्येयैरमरासुरपूजितैः ॥ २ ॥
द्वादशादित्यसंकाशो दिवाकर इवापरः । गत्वादित्यपुरं रम्यं क्रीडते सूर्यमंडपे ॥ ३ ॥
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगान्प्रलये सर्वदेहिनाम् । मोहकंचुकमुत्सृज्य विशत्यादित्यमंडले ॥ ४ ॥
सर्वज्ञः सूरपरमः शुद्धः स्वात्मन्यवस्थितः । सर्वगः परिपूर्णत्वात्सूर्यवद्दीप्तिमान्भवेत् ॥ ५ ॥
यो दद्यादुभयमुखीं सौरभेयीं दिवाकरे । सप्तद्वीपां महीं दत्त्वा यत्फलं तदवाप्नुयात् । पादद्वयं शिरोऽर्धं च सशैलवनकानना ॥ ६ ॥
शतानीक उवाच । मगानां ब्रूहि मे धर्मं समासव्यासयोगतः । फलं च किं भवेद्ब्रह्मन्मगधर्मनिषेवणात् ॥ १ ॥
सुमंतुरुवाच । य एष धर्मः सूर्येति तवाख्यातो मयानघ । मगधर्मः स एवोक्तः सर्वपापभयापहः ॥ २ ॥
सर्वेषामेव वर्णानां मगधर्मनिषेवणम् । मगधर्मश्च संप्रोक्त एतेषां भवमुक्तये ॥ ३ ॥
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्री शूद्रो वा मगाश्रमी । यः पूजयति मार्तंडं स याति परमां गतिम् ॥ ४ ॥
त्रिसंध्यमर्चयेद्भानुमग्निकार्यं च शक्तितः । कुर्यान्मगो महाबाहो मुखमावृत्य यत्नतः ॥ ५ ॥
त्रिसंध्यमेककालं वा पूजयेच्छद्धया रविम् । असंपूज्य रविं मोहान्न भुंजीत कदाचन ॥ ६ ॥
एष धर्मः परो ज्ञेयः शेषो भवति मानवः । अपूजयित्वा भुंजानो विष्ठां भुङ्क्ते च वै मगः ॥ ७ ॥
देवं समाश्रितैः पूजा कर्तव्येयं त्रिभिः सदा । मनसा पूजयेद्योगी पुष्पैश्चारण्यसंभवैः ॥ ८ ॥
देवार्थपुष्पहिंसायां न भवेत्तस्य हिंसकः । यद्यल्पमपि चात्मार्थं निहन्याद्धिंसकस्तदा ॥ ९ ॥
मगश्चाग्निपरो नित्यं तद्भक्तोऽतिथिपूजकः । मगी मैथुनवर्ज्यः स्याच्छ्रीमान्गृहमगाश्रमी ॥ १० ॥
देवाग्निस्वतिथौ भक्तं पचते चात्मकारणात् । आत्मार्थे यः पचेन्मोहात्स मगो नरकं व्रजेत् ॥ ११ ॥
देवार्थे पचनं येषां संतानार्थं तु मैथुनम् । अर्थो दानार्थं उद्दिष्टो नरकं हि विपर्ययात् ॥ १२ ॥
जीवतृतीयभागेपि न प्रकुर्वीत वार्चनम् । वित्तार्जने तदर्धेन यतो नित्यं हि जीवितम् ॥ १३ ॥
न्यायोपार्जितवित्तः स्यादन्यायं परि वर्जयेत् । अन्यायार्जितवित्तैस्तु कुर्वन्नरकमाप्नुयात् ॥ १४ ॥
वाचोर्थे ब्रह्मचारी यः सूर्यपूजाग्नितत्परः । भवेज्जितेंद्रियः शांतो नैष्ठिको भौति कोऽपि वा ॥ १५ ॥
सर्वगंधविनिर्मुक्तः कंदमूलफलाशनः । मम वैखानसो ज्ञेयः सूर्यपूजाग्नितत्परः ॥ १६ ॥
निवृत्तः संगमेभ्यस्तु सूर्यध्यान रतः सदा । ज्ञेयः सौरयतींद्राय पूजानिष्ठो जितेंद्रियः ॥ १७ ॥
मुंडोपनयनो व्यंगी शुक्लवासः समन्वितः । ज्ञेयं तदर्चनस्थानमेतत्कार्यं प्रयत्नतः ॥ १८ ॥
अथाव्यंगो महाराज धारयेद्यस्तु भोजकः । अगम्यं सर्वसत्त्वानां सूर्यलोकं स गच्छति ॥ १९ ॥
ध्वंसनं सर्वदुष्टानां सर्वपाप भयापहम् । भावशुद्धेन सततमर्चनीयो दिवाकरः ॥ २० ॥
गंधलेपविहीनोऽपि भावशुद्धो न दुष्यति । भावेषु च चरेच्छौचं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् ॥ २१ ॥
दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं सत्यपूतं वचो वदेत् । सौरध्यानरताः शांताः सौरधर्मपरायणाः ॥ २२ ॥
सर्व एवाश्रमा ज्ञेया भास्करांगसमुद्भवाः । भोजकाष्टव्रतं धार्यं रविणोक्तमनौपमम् ॥ २३ ॥
सर्वव्रतानां परमं धर्मालयमनुत्तमम् । सौरभक्ते सदा क्षांतिरहिंसा सर्वदा शमः ॥ २४ ॥
संतोषः सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं तथाष्टमम् । यथासंभवपूजाभिः कर्मणा मनसा गिरा ॥ २५ ॥
सौरभक्तिः सदा कार्या भोजकेषु विशेषतः । स्वदेहान्निर्विशेषं हि भोजकान्पालयेद्बुधः ॥ २६ ॥
भयदारिद्र्यरोगेभ्यस्तेषां कुर्यात्प्रियाणि वै । सूर्यस्य परिपूर्णस्य किं नाम क्रियते नरैः ॥ २७ ॥
यत्कृतं भोजकानां वै तत्कृतं स्याद्रवेर्नृप । सुदूरमपि गंतव्यं मगानां यत्र वै गणः ॥ २८ ॥
स च प्रयत्नाद्द्रष्टव्यस्तत्र संनिहितो रविः । भोजकस्य तु भक्तस्य सूर्यपूजारतस्य च ॥ २९ ॥
आज्ञां कृत्वा यथान्यायमश्वमेधफलं लभेत् । देवाश्रमगतो भक्त्या देवार्चां पूजयेन्नृप ॥ ३० ॥
स्वागतासनपाद्यार्घ्यमधुपर्काद्यनुक्रमात् । भोजयित्वा यथान्यायं सूर्यलोके महीयते ॥ ३१ ॥
प्रतिश्रयप्रदानेन राजा भवति भारत । दत्त्वा स्थानं तथा शौचं वारुणं लोकमाप्नुयात् ॥ ३२ ॥
श्वेतबिंदुपरीतांगं ध्यानश्रमविकर्शितम् । संवीज्य तालवृंत्तेन वायुलोके महीयते ॥ ३३ ॥
क्षुत्पिपासातुरं श्रांतं मलिनं रोगिणं तथा । पालयित्वा यथा शक्त्या सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ ३४ ॥
पतिताशस्तसंकीर्णचंडालादीनां पक्षिणाम् । कारुण्यात्सर्वभूतानां देयमन्नं स्वशक्तितः ॥ ३५ ॥
अत्यल्पमपि कारुण्याद्दत्तं भवति चाक्षयम् । तस्मात्सर्वेषु भूतेषु देवकारुण्यमुच्यते ॥ ३६ ॥
अभावे तृणभूम्यन्नं पत्रं धनफलानि च । दत्त्वाऽगताय प्रणतः स्वर्गं याति प्रियेण वा ॥ ३७ ॥
न हीदृक्स्वर्गयानाय यथा लोके प्रियं वचः । इहामुत्र सुखं तेषां वाग्येषां मधुरा भवेत् ॥ ३८ ॥
अमृतस्यंदिनी वाचं चंदनस्पर्शशीतलाम् । धर्माविरोधिनीमुक्त्वा सुखमक्षय्यमाप्नुयात् ॥ ३९ ॥
अलं दानेन राजेंद्र पूजयाध्यापनेन वा । इदं स्वर्गस्य सोपानमचलं यत्प्रियं वचः ॥ ४० ॥
पूजाभिभाषणं दृष्टिः प्रत्येकं स्वर्गहेतवः । संपृच्छेदा गतं भक्त्या कुशलं प्रश्नमादरात् ॥ ४१ ॥
गमने तस्य वक्तव्यं पंथानः संतु ते शिवाः । सुखं भवतु ते नित्यं सर्वकार्यकरं भृशम् ॥ ४२ ॥
आशीर्वादमिदं वाक्यं सर्वकालेषु सर्वदा । नमस्कारादिवाक्येषु स्वस्ति मंगलवादने ॥ ४३ ॥
शिवं भवतु ते नित्यं तं ब्रूयात्सर्वकर्मसु । एवमादि च वाचारमनुष्ठाय सदाश्रमी ॥ ४४ ॥
अशेषपाप निर्मुक्तः सूर्यलोके महीयते । सूर्यभक्ते तु या भक्तिः सद्भक्तैः क्रियते नरैः । सूर्ये भक्तिसमा नित्यं भक्ते भक्तिरनुष्ठिता ॥ ४५ ॥
आक्रुष्टे ताडिते वापि यो नाक्रोशेन्न ताडयेत् । वाक्यादधिकृतः स्वस्थः स दुःखात्परिमुच्यते ॥ ४६ ॥
सर्वेषामेव तीर्थानां क्षांतिः परमपूजिता । तस्मात्पूर्व प्रयत्नेन क्षांतिः कार्या क्रियासु वै ॥ ४७ ॥
ज्ञानयोगतपो यस्य यज्ञदानानि सत्क्रिया । क्रोधनस्य वृथा यस्मात्तस्मात्क्रोधं विवर्जयेत् ॥ ४८ ॥
मर्मास्थिप्राणहृदयं निर्दहेदप्रियंवचः । न वचो ह्यप्रियं तस्माद्भोजकेषु विशेषतः ॥ ४९ ॥
क्षमा दानं त्विषः सत्यं क्षमाहिंसार्कसंभवाः । न शक्या विस्तराद्वक्तुमपि वर्षशतैरपि ॥ ५० ॥
सुमंतुरुवाच । पुनः शृणु महाराज धर्ममादित्यसंमतम् । सौरप्रियं सदा सौरं पवित्रं पापनाशनम् ॥ १ ॥
क्वचिद्गच्छन्यदा पश्येत्सूर्यार्चासंप्रपूजनम् । यत्र पूजा ततो गच्छन्त्स सूर्यो नात्र संशयः ॥ २ ॥
स्नाननैवेद्यवस्त्रैश्च नानालंकारभूषणैः । यथाविभवमाश्रित्य नमस्कारादिसंस्तवैः ॥ ३ ॥
दृष्ट्वायतनमाक्रम्य नमस्कृत्य रविं व्रजेत् । क्वचित्पथि नदीं शैलं गच्छमानं च भोजकम् ॥ ४ ॥
उपश्रुत्यावनिं गत्वा भोजकं पूजयेद्बुधः । रथाश्वगजयानेभ्यो ह्यवतीर्य मगान्नृप । मगानां भोजनं भक्त्या शक्त्या दानं प्रकल्पयेत् ॥ ५ ॥
दशपूर्वान्दश परानात्मना सह भारत । समादाय व्रजेत्स्थानं रवेरमिततेजसः ॥ ६ ॥
दैवपर्वोत्सवे श्राद्धे पुण्येषु दिवसेषु च । भानुं संपूज्य विधिवद्भोजकान्भोजयेत्ततः ॥ ७ ॥
पितरः सर्वदेवानां सूर्यमाश्रित्य संस्थिताः । प्रीते सूर्ये तु ते सर्वे प्रीताः स्युर्नात्र संशयः ॥ ८ ॥
यदा च श्रद्धया युक्तं प्रसक्तं रविपूजनम् । भोजयेद्भोजकं भक्त्या श्राद्धेषु विधिवन्नृप ॥ ९ ॥
भोजकस्य महाराज दिवसेनापि यत्फलम् । न तच्छक्यमिदं तेन प्राप्तुं वर्षशतैरपि ॥ १० ॥
यः पश्यति प्रसन्नात्मा यो न द्वेष्टि न कांक्षति । शब्दादीनां तु संभोगं स विज्ञेयो जितेंद्रियः ॥ ११ ॥
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः सूर्यभक्त्या समन्वितः । पाषंडयोगमुक्तश्च स वै भोजक उच्यते ॥ १२ ॥
सूर्यधर्माद्भवेज्ज्ञानं ज्ञानाद्वैराग्यसंभवः । ज्ञानवैराग्ययुक्तस्य सूर्ययोगः प्रवर्तते ॥ १३ ॥
सूर्ययोगाच्च सर्वज्ञः परिपूर्णः सुनिर्वृतः । आत्मन्यवस्थितः शुद्धः सूर्यवद्दि वि मोदते ॥ १४ ॥
सर्वेषामेव भूतानामुत्तमः पुरुषः स्मृतः । पुरुषेभ्यो द्विजः श्रेष्ठो द्विजेभ्यो ग्रंथपारगः ॥ १५ ॥
ग्रन्थिभ्यो वेदविद्वांसस्तेभ्यस्त त्त्वार्थचिंतकाः । अर्थविद्भ्यश्च ज्ञानार्थप्रतिबुद्धो विशिष्यते ॥ १६ ॥
ज्ञानार्थकोटिकोटिभ्यो वरिष्ठा योगिनो मताः । योगिनां कोटिकोटिभ्यो भोजकश्चोत्तमो भवेत् ॥ १७ ॥
योगज्ञा योगनिष्ठाश्च पितरो योगसंभवाः । भोजिते भोजके सर्वे प्रीताः स्युस्ते न संशयः ॥ १८ ॥
सर्वज्ञानतपोदानैः कृतैर्दत्तैश्च यत्फलम् । तत्फलं लभते सर्वं विधिवद्भोज्यभोजकम् ॥ १९ ॥
यश्च द्रव्यकलापात्मा दक्षिणा हविर्ऋत्विजः । ऋग्यजुःसाम योगैश्च देवयज्ञः प्रकीर्तितः ॥ २० ॥
ब्रह्मचर्यं तपो मौनं क्षांतिराहारलाघवम् । इत्येतत्तपसां रूपं सुधीरं पंचलक्षणम् ॥ २१ ॥
यच्च दिष्टं विशिष्टं च न्यायप्राप्तं च यद्भवेत । तत्तद्गुणवते देयमित्येतद्दानलक्षणम् ॥ २२ ॥
विवर्धनीं सहस्राणां सर्वसस्यप्ररोहिणीम् । दद्याद्भूमिं जलोपेतां भूमिदानं तदुच्यते ॥ २३ ॥
एकच्छत्रां महीं कृत्वा द्विजेभ्यः प्रतिपादयेत् । संपूर्णां पर्वतारण्यैर्भूमिदानं तदुच्यते ॥ २४ ॥
कन्यामलंकृतां दद्यादधनाय नराधिपा । द्विजाय वेदविदुषे कन्यादानं तदुच्यते ॥ २५ ॥
सर्वदोषविनिर्मुक्तां कुलयोग्यामलंकृताम् । मध्यमोत्तमवस्त्राणां यो दद्यादहतानि च ॥ २६ ॥
एतत्समासतो ज्ञेयं वस्त्रदानस्य लक्षणम् । ब्रह्मविष्णुसमाधिक्यकांतिशीलपरायणः । अहोरात्रं न भुञ्जीत ह्युपवासस्य लक्षणम् ॥ २७ ॥
चत्वारिंशत्समायुक्तं पिंडानां हि शतद्वयम् । मासे ह्यद्यायथाकाममिदं चाद्रायणं स्मृतम् ॥ २८ ॥
ऋषिभिः सर्वशास्त्रज्ञैस्तपोनिष्ठैर्जितेंद्रियैः । देवैश्च सेवितं तोयं क्षितौ तत्तीर्थमु च्यते ॥ २९ ॥
सूर्यावांतरस्थानानि पुण्यक्षेत्राणि निर्दिशेत् । मृतानां तेषु सूर्यत्वं सौरक्षेत्रेषु देहिनाम् ॥ ३० ॥
दानान्यावसथं कुर्यादुद्यानं देव तागृहम् ॥ आवसथ । तीर्थेष्वेतानि यः कुर्यात्सोऽक्षयं लभते फलम् ॥ ३१ ॥
क्षान्तिः स्पृहा तथा सत्यं दानं शीलं तपः श्रुतम् । एतदष्टांगमुद्दिष्टं परं पात्रस्य लक्षणम् ॥ ३२ ॥
यज्ञोपवासदानानि तपस्तीर्थर्फलानि च । संपूर्णं लभते भक्त्या भोजयित्वा तु भोजकान् ॥ ३३ ॥
सूरे भक्तिः क्षमा सत्यं दशेंद्रियविनिग्रहः । सुखितेषु च मैत्री च सूर्यधर्मस्य लक्षणम् ॥ ३४ ॥
सूर्यभक्तं द्विजं भक्त्या यः श्राद्धेषु च भोजयेत् । कुलसप्तकमुद्धृत्य सूर्यलोके महीयते ॥ ३५ ॥
बहुनात्र किमुक्तेन सूर्यभक्तं तु भोजयेत् । सूर्यभक्तेन यद्भुक्तं भानुनामाश्रयं नृप ॥ ३६ ॥
न वेदविदुषां कोट्या लभ्यते चेह तत्फलम् । तत्फलं लभते राजन्भोजं भाज्य विधानतः ॥ ३७ ॥
तस्माच्छ्राद्धे विशेषेण पुण्येषु दिवसेषु च । सूर्यमुद्दिश्य विप्रेंद्र भोजं संभोजयेन्नृप ॥ ३८ ॥
असंयतः संयतो वा सर्वावस्थां गतोपि वा । यश्चासौ रविभक्तः स्यात्सूर्यवत्पूज्य एव हि ॥ ३९ ॥
संसर्गाद्वापि वा लोभाद्भोजकं यस्तु भोजयेत् । सोऽपि यां गतिमाप्नोति न तां यज्ञशतैरपि ॥ ४० ॥
तस्मान्मान्यश्च पूज्यश्च रक्षणीयश्च सर्वदा । भोजकः कुरुशार्दूल सौरेण गतिमिच्छता ॥ ४१ ॥
नाममात्रप्रयत्नोऽपि यदि स्याद्भोजको रवेः । सूर्यवत्स हि द्रष्टव्यः पूजनीयश्च भारत ॥ ४२ ॥
गृहे श्राद्धस्य यत्पुण्यमरण्ये तच्छताधिकम् । सौराश्रमेषु विज्ञेयं तत्पुण्यमयुताधिकम् ॥ ४३ ॥
दत्त्वा तु भोजके सौम्यं ह्यासनं सपरिच्छदम् । धातुदंतमयं चापि राजा भवति भूतले ॥ ४४ ॥
विमले वाससी दत्त्वा भोजकाय महीपते । उद्धृत्य शतसाहस्रं सूर्यलोके महीयते ॥ ४५ ॥
दत्त्वा तु लोमशां राजन्भोजकाय शुभां बृहत् । रोम्णिरोम्णि सुवर्णस्य दत्तस्य फलमाप्नुयात् ॥ ४६ ॥
शंखं ददाति यो भक्त्या तथा दिव्ये च पादुके । सूर्यलोकमवाप्नोति तेजसा रविसन्निभः ॥ ४७ ॥
लिखापयति यो भक्त्या पुराणेन तु पुस्तकम् । युगकोटिशतं दिव्यं सूर्यलोके महीयते ॥ ४८ ॥
भवेदिहागतः श्रीमान्सुखाढ्यो वेदपारगः । यः करोति गृहं भानोस्तत्स्थानं चोत्तमं भवेत् ॥ ४९ ॥
तत्सूर्यो भोजकः सोत्र भोजकः सूर्य एव हि । तेन भोजकविप्रेषु दानमक्षय्यमित्यपि ॥ ५० ॥
यद्यद्यस्योपयुज्येत देयं तत्तस्य यत्नतः । उपयोगपरो नित्यं सूर्यस्तदुभयोरपि ॥ ५१ ॥
व्याख्याने सौरधर्मस्य कृत्वा आमलकं महत् । शोभितं पुष्पपत्राद्यैर्न्यसेत्तत्रासने सुराः ॥ ५२ ॥
शोभितं माल्यगन्धैस्तु सूर्यस्य साधनं महत् । पुरस्तात्तस्य संस्थाप्य आचार्यं पूजयेत्सदा । सूर्यवत्सौरधर्मे च तुल्यमेतद्द्वयं वचः ॥ ५३ ॥
य एवं न्यायतो वक्ति सौरधर्मं शृणोति च । आयुर्विद्यां यशः कीर्तिमुपलभ्य रविं जपेत् । वदंत्यन्ये पिबंत्यन्ये सर्वे ते फलभागिनः ॥ ५४ ॥
तस्मादेवंविधो धर्मो वाचकैश्च विदुर्बुधाः । तस्यान्ते पूजयेद्भक्त्या य इच्छेद्विपुलं यशः ॥ ५५ ॥
शतानीक उवाच । पुनर्मे ब्रूहि विप्रेन्द्र सौरं धर्ममनुत्तमम् । समासात्कथितं ब्रह्मन्विस्तरेण प्रकीर्तय ॥ १ ॥
सुमन्तुरुवाच । साधुसाधु महाबाहो साधु पृष्टोऽस्मि भारत । त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्सौरः पार्थिवसत्तम ॥ २ ॥
कीर्तयाम्यथ तं पुण्यं संवादं पापनाशनम् । गरुडारुणयो राजन्पुरावृत्तं नराधिप ॥ ३ ॥
सुखासीनं पुरा राजन्नरुणं सूर्यसारथिम् । उपगम्य महाबाहो गरुडो वाक्यमव्रवीत् ॥ ४ ॥
धर्माणामुत्तमं धर्मं सर्वपापप्रणाशनम् । सौरधर्मं खगश्रेष्ठ ब्रूहि मे कृत्स्नशोनघ ॥ ५ ॥
अरुण उवाच । साधु वत्स महात्मासि धन्यस्त्वं पापवर्जितः । श्रोतुकामोऽसि यत्पुत्र सौरधर्ममनुत्तमम् ॥ ६ ॥
शृणु त्वं कीर्तयाम्येष सुखोपायं महत्फलम् । परमं सर्वधर्माणां सौरधर्ममनुत्तमम् ॥ ७ ॥
अज्ञानार्णवमग्नानां सर्वेषां प्राणिनामयम् । सौरधर्मो ह्ययं श्रीमान्परतीरप्रदो यतः ॥ ८ ॥
ये स्मरंति रविं भक्त्या कीर्तयंति च ये खग । पूजयन्ति च ये नित्यं ते गताः परमं पदम् ॥ ९ ॥
आत्मद्रोहः कृतस्तेन जातेनेह खगाधिप । नार्चितो येन देवेशः सहस्रकिरणो रविः ॥ १० ॥
सुचिरं संभ्रमत्यस्मिन्दुःखदे च भवार्णवे । जराभूतमहाग्राहे तृष्णावेलाकुलापरे ॥ ११ ॥
मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य येऽर्चयंति दिवाकरम् । तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थास्ते नरोत्तमाः ॥ १२ ॥
सूर्यभक्तिपरा ये च ये च तद्गतमानसाः । ये स्मरंति सदा सूर्यं न ते दुःखस्य भागिनः ॥ १३ ॥
विविधानि मनोज्ञानि विविधाभरणाः स्त्रियः । धनं वा दृष्टपर्यंतं सूर्यपूजाविधेः फलम् ॥ १४ ॥
ये वांछन्ति महाभोगान्राज्यं वा त्रिदशा लये । सौभाग्यं कांतिमतुलां भोगं त्यागं यशः श्रियम् ॥ १५ ॥
सौन्दर्यं जगतः ख्यातिः कीर्तिर्धर्मादयः स्मृताः । फलान्येतानि वै पुत्र सूर्य भक्तिविधेर्बुध ॥ १६ ॥
तस्मात्संपूजयेत्सूर्यं सर्वदेवगणार्चितम् । दुर्लभा भास्करे भक्तिर्दुर्लभं च तदर्चनम् ॥ १७ ॥
दानं च दुर्लभं तस्मै तद्धोमश्च सुदुर्लभः । दुर्लभं तस्य विज्ञानं तदभ्यासोऽपि दुर्लभः ॥ १८ ॥
सुदुर्लभतरं ज्ञेयं तदाराधनमुत्तमम् । लोभस्तेषां मनुष्याणां ये रविं शरणं गताः ॥ १९ ॥
येषामिहेश्वरे भानौ नित्यं सूर्ये गतं मनः । नमस्कारादिसंयुक्तं रविरित्यक्षरद्वयम् ॥ २० ॥
जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सकलं तस्य जीवितम् । य एवं पूजयेद्भानुं श्रद्धया परयान्वितः । मुच्यते सर्वपापेभ्यः स नरो नात्र संशयः ॥ २१ ॥
डाकिन्यो विविधाकारा राक्षसाः सपिशाचकाः । न तस्य पीडां कुर्वंति तथान्याश्च विभीषणाः ॥ २२ ॥
शत्रवो नाशमायांति संग्रामे जयमाप्नुयात् । न रोगैः पीड्यते वीर आपदो न स्पृशंति तम् ॥ २३ ॥
धनमायुर्यशो विद्या प्रभावो ह्यतुलं तथा । शुभेनोपचयं यांति नित्यं पूर्णमनोरथाः ॥ २४ ॥
अरुण उवाच । पूजयित्वा रविं भक्त्या ब्रह्मा बह्मत्वमागतः । विष्णुत्वं चापि देवेशो विष्षुराप तदर्चनात् ॥ १ ॥
शंकरोऽपि जगन्नाथः पूजयित्वा दिवाकरम् । महादेवत्वमगमत्तत्प्रसादात्खगाधिप ॥ २ ॥
सहस्राक्षोपि देवेश इन्द्रो भानुं तमोपहम् । इन्द्रत्वमगमद्देवं पूजयित्वा दिवाकरम् ॥ ३ ॥
मातरो देवगंधर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । पूजयंति सदा भानुमीशानं सुरनायकम् ॥ ४ ॥
सर्वमेतज्जगन्नित्यं भानौ देवे प्रतिष्ठितम् । तस्मात्संपूजयेद्भानुं य इच्छेत्स्वर्गमक्षयम् ॥ ५ ॥
यो न पूजयते सूर्यं भास्करं तमसूदनम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां न नरो भाजनं भवेत् ॥ ६ ॥
तस्मात्कार्यं हि तद्ध्यानं यावज्जीवं प्रतिज्ञया । अर्चयेत सदा भानुमापन्नोऽपि सदा खग ॥ ७ ॥
यस्तु संतिष्ठते नित्यं विना सूर्यस्य पूजनात् । वरं प्राणपरित्यागः शिरसो वाथ च्छेदनम् ॥ ८ ॥
सूर्यं संपूज्य भुञ्जीत त्रिदशेशं दिवाकरम् । इत्थं निर्वहते यस्य यावज्जीवं तदर्चनम् । मनुष्यचर्मणा नद्धः स रविर्नात्र संशयः ॥ ९ ॥
न हि अर्कार्चनादन्यत्पुण्यमप्यधिकं भवेत् । इति विज्ञाय यत्नेन पूजयस्व दिवाकरम् ॥ १० ॥
सूर्यभक्तागमाश्चैव सूर्यार्चनपरायणाः । संयता धर्मसंपन्ना धर्मादीन्साधयन्ति ते ॥ ११ ॥
सर्वद्वन्द्वसहा वीरा नीतिविध्युक्तचेतसः । परोपकारनिरता गुरुशुश्रूषणे रताः ॥ १२ ॥
अमानिनो बुद्धिमन्तोऽव्यक्तस्पर्धा गतस्पृहाः । शांता स्वांतगता भद्रा नित्यं स्वागतवादिनः ॥ १३ ॥
स्वल्पवाचः सुमनसः शूराः शास्त्रविशारदाः । शौचाचारसुसंपन्ना दयादाक्षिण्यगोचराः ॥ १४ ॥
दंभमत्सरनिर्मुक्तास्तृष्णालोभविवर्जिताः । संविभागपराः प्रोक्ता न शठाश्चाप्यकुत्सिताः ॥ १५ ॥
विषयेष्वपि निर्लेपाः पद्मपत्रमिवांभसा । न दीना मानिनश्चैव न च रोगवशानुगाः ॥ १६ ॥
भवंति भावितात्मानः सुस्निग्धाः साधुसेविताः । न पाणिपादवाक्चक्षुःश्रोत्रशिश्नोदरे रताः ॥ १७ ॥
चपलानि न कुर्वंति सर्वव्यासंगवर्जिताः । सूर्यासनरताः शांताः षडक्षरमनोगताः ॥ १८ ॥
इत्याचारसमायुक्ता भवंति भुवि मानवाः । एकांतभक्तिमास्थाय धर्मकामार्थसिद्धये ॥ १९ ॥
पूजनीयो रविर्नित्यं गुणेष्वेतेषु वर्तते । सर्वेषामेव पात्राणामतिपात्रं दिवाकरः । पतन्तं त्रायते यस्मादतीव नरकार्णवात् ॥ २० ॥
तस्य पात्रातिपात्रस्य माहात्म्यं दानमण्वपि । अनेन फलमादिष्टमिहलोके परत्र च ॥ २१ ॥
द्रव्येणापि हि यः कुर्यान्नरः कर्म तदालये । सोऽपि देहक्षये ज्ञानं प्राप्य शांतिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥
सर्वद्विजकदंबेषु कश्चिज्ज्ञानमवाप्नुयात् । कश्चिदेतत्तु मे दिव्यं लब्ध्वा ज्ञानं विमुञ्चति ॥ २३ ॥
तावद्भ्रमंति संसारे दुःखशोकपरिप्लुताः । न भवंति रवेर्भक्ता यावत्सर्वेपि देहिनः ॥ २४ ॥
सूर्यस्यालेपनं पुण्यं द्विगुणं चन्दनस्य तु । चन्दनादगुरौ ज्ञेयं पुण्यमष्टगुणोत्तरम् ॥ २५ ॥
कृष्णागुरौ विशेषेण द्विगुणं फलमिष्यते । तस्माच्छतगुण पुण्यं कुंकुमस्य विधीयते ॥ २६ ॥
सूर्ययज्ञोपकरणं कृत्वाल्पं यदि वा बहु । भावाद्वित्तानुसारेण सूर्यलोके महीयते ॥ २७ ॥
यदपीष्टमनिष्टं च न्यायेनोभयमागतम् । तत्सूर्याय निवेद्यं सद्भक्त्यानन्तफलार्थिना ॥ २८ ॥
कर्मशाठ्येन यः कुर्याद्दुःखेनापि तदर्चनम् । सोऽपि द्विजो दिवं याति कर्मणा पापवर्जितः ॥ २९ ॥
सर्वमन्यत्परित्यज्य सूर्ये चैकमना सदा । सूर्यपूजाविधिं कुर्याद्य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः ॥ ३० ॥
त्वरितं जीवितं याति त्वरितं यौवनं तथा । त्वरितं व्याधिरप्येति तस्मान्नित्यं रविं व्रजेत् ॥ ३१ ॥
यावन्नाभ्येति मरणं यावन्नाक्रमते जरा । यावन्नेंद्रिय वैकल्यं तावदर्चेद्दिवाकरम् ॥ ३२ ॥
न सूर्यार्चनतुल्योपि न धर्मोन्यो जगत्त्रये । इत्थं विज्ञाय देवेशं पूजयस्व दिवाकरम् ॥ ३३ ॥
ये भक्त्या देवदेवेशं सूर्यं शांतमजं प्रभुम् । इह लोके सुखं प्राप्य ते गताः परमं पदम् ॥ ३४ ॥
गोपतिं पूजयित्वा तु प्रहृष्टेनांतरात्मना । कृतांजलिपुटो भूत्वा पुरा ब्रह्माब्रवीदिदम् ॥ ३५ ॥
ब्रह्मोवाच । भगवन्तं भगकरं शांतचित्तमनुत्तमम् । देवमार्गप्रणेतारं प्रणतोऽस्मि रविं सदा ॥ ३६ ॥
शाश्वतं शोभनं शुद्धं चित्रभानुं दिवस्पतिम् । देवदेवेशमीशेशं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ ३७ ॥
सर्वदुःखहरं देवं सर्वदुःखहरं रविम् । वराननं वरांगं च वरस्थानं वरप्रदम् ॥ ३८ ॥
वरेण्यं वरदं नित्यं प्रणतोऽस्मि विभावसुम् । अर्कमर्यमणं चेन्द्रं विष्णुमीशं दिवाकरम् ॥ ३९ ॥
देवेश्वरं देवरतं प्रणतोऽस्मि विभावसुम् । य इदं शृणुयान्नित्यं ब्रह्मणोक्तं स्तवं परम् । स हि कीर्तिं परां प्राप्य पुनः सूर्यपुरं व्रजेत् ॥ ४० ॥
गरुड उवाच । सर्वरोगहता ये तु आधिव्याधिसमन्विताः । ग्रहोपघातैर्विविधैरर्दिता ये च मानवाः ॥ १ ॥
अरिभिः पीडिता ये च विनायकहताश्च ये । कर्तव्यं किं भवेत्तेषामात्मनः श्रेयसेऽनघ ॥ २ ॥
अरुण उवाच । नानारोगहतानां तु अर्दितानां तथारिभिः । आदित्याराधनं मुक्त्वा नान्यच्छ्रेयस्करं परम् ॥ ३ ॥
तस्मादाराधयेन्नित्यं सर्वरोगविनाशनम् । ग्रहोपघातहंतारं राजोपद्रवनाशनम् ॥ ४ ॥
गरुड उवाच । सर्वपत्रविहीनं मे सर्वरोगविवर्जितम् । शापेन ब्रह्मवादिन्याः पश्यांगं द्विजसत्तम ॥ ५ ॥
एवं मत्तस्य मे तात किं कार्यमवशिष्यते । येनाहं कर्मणा कल्पो भवेयं पत्रवान्पुनः ॥ ६ ॥
तन्मे ब्रूहि खगश्रेष्ठ प्रपन्नस्य खगाधिप । यत्कृत्वा कल्पतां प्राप्य पूजयामि दिवाकरम् ॥ ७ ॥
अरुण उवाच । पूजयस्व जगन्नाथं भास्करं तिमिरापहम् । सूर्याग्निकार्यं सततं शुद्धचित्तः समाचर ॥ ८ ॥
महाशांतिकरं ख्यातं सर्वोपद्रवनाशनम् । ग्रहोपघातहंतारं शुभकार्यंकरं परम् ॥ ९ ॥
गरुड उवाच । नाहं शक्तोस्मि वै कर्तुं पूजां दिनकरस्य च । न चाग्निकार्यं शक्नोमि कर्तुं विकलतां गतः ॥ १० ॥
तस्मान्मे कुरु शांत्यर्थमग्निकार्यं खगाधिप । महाशांतिरिति ख्यातं शांतये मम सुव्रत ॥ ११ ॥
अरुण उवाच ॥ । एवमेव यदात्थ त्वं वैनतेय खगाधिप । अकल्पस्त्वं न शक्नोषि महाव्याधिप्रपीडितः ॥ १२ ॥
अहं करोमि ते पुत्र शांतये पावकार्चनम् । यत्कृतं मम चार्केण पुरा शांतिदमादरात् ॥ १३ ॥
सर्वपापहरं पुण्यं महाविप्रविनाशनम् । महोदयं शातिकरं लक्षहोमविधि स्मृतम् ॥ १४ ॥
अपमृत्युहरं वीर सर्वव्याधिहरं परम् । परचक्रप्रमथनं सदाविजयवर्धनम् ॥ १५ ॥
तृप्तिदं सर्वदेवानां भास्करप्रियमुत्तम् । आग्नेय्यां दिशि लिप्याथ स्थडिलं गोमयेन तु ॥ १६ ॥
देवालयस्य विधिवत्कुर्यादग्निप्रबोधनम् । महाव्याहृतिभिर्वीर लक्षहोमं समाचरेत् ॥ १७ ॥
भूर्भुवःस्वरिति स्वाहा प्रणवेन समन्वितम् । आरक्तदेहरूपाय रक्ताक्षाय महात्मने ॥ १८ ॥
धराधराय शान्ताय सहस्राक्षिशिराय च ॥ १९ ॥
अधोमुखाय श्वेताय स्वाहा पूर्वाहुतिं सृजेत् ॥ । चतुर्मुखाय शांताय पद्मासनगताय च ॥ २० ॥
पद्मवर्णाय वेधाय कमण्डलुधराय च । द्वितीयोर्ध्वमुखायेह स्वाहाकाराहुतिं सृजेत् ॥ २१ ॥
हेमवर्णाय देहाय ऐरावतगताय च । सहस्राक्षशरीराय पूर्वदिश्युन्मुखाय च ॥ २२ ॥
देवाधिपाय चेन्द्राय विहस्ताय शुभाय च । स्वाहाकारं चोत्सृजेदेव तृतीयवदनाय च ॥ २३ ॥
दीप्ताय व्यक्तदेहाय ज्वालामालाकुलाय च । इन्द्रनीलाभदेहाय सर्वारोग्यकराय च ॥ २४ ॥
यमाय धर्मराजाय दक्षिणाशामुखाय च । कृष्णांबरधरायेह स्वाहाहुतिमनुत्सृजेत् ॥ २५ ॥
नीलजीमूतवर्णाय रक्तांबरधराय च । मुक्ताफलशरीराय पिंगाक्षाय महात्मने ॥ २६ ॥
शुक्लवस्त्राय पीताय दिव्यपाशधराय च । स्वाहाकाराय च तथा पश्चिमाभिमुखाय च ॥ २७ ॥
कृष्णपिंगलनेत्राय वायव्याभिमुखाय च । नीलध्वजाय वीराय तथा चेन्द्राय वेधसे ॥ २८ ॥
स्वाहेति पवनायेह आहुतिं चोत्सृजेद्बुधः । गदाहस्ताय सूर्याय चित्रस्रग्भूषणाय च ॥ २९ ॥
महोदराय शांताय स्वाहाधिपतये तथा । उत्तराभिमुखायेह महादेवप्रियाय च ॥ ३० ॥
श्वेताय श्वेतवर्णाय चित्राक्षाय महात्मने । शांताय शांतरूपाय पिनाकवरधारिणे ॥ ३१ ॥
ईशानाभिमुखायेह दद्यादीशाय चाहुतिम् । विसृजेत्खगशार्दूल विधिवच्छ्रेयसेनघ ॥ ३२ ॥
एवं देवं महात्मानं पावकं विधिवत्खग । अर्हेदिति तु यत्कार्यं तत्सौरं खगसत्तम ॥ ३३ ॥
लक्षहोमं च विधिवत्कृत्वा शांतिकमाचरेत् । भूर्भुवःस्वरिति स्वा हा लक्षहोमविधिः स्मृतः ॥ ३४ ॥
महाहोमे च वै सौर एष एव विधिः परः । कृत्वैवमग्निकार्यं तु भोजको भास्कराय वै ॥ ३५ ॥
शांत्यर्थं सर्वलोकानां ततः शांतिकमाचरेत् । सिन्दूरासनरक्ताभः रक्तपद्माभलोचनः ॥ ३६ ॥
सहस्रकिरणो देवः सप्ताश्वरथवाहनः । गभस्तिमाली भगवान्सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ३७ ॥
करोतु ते महाशांतिं ग्रहपीडानिवारिणीम् । त्रिचक्ररथमारूढ अपां सारमयं तु यः ॥ ३८ ॥
दशाश्ववाहनो देव आत्रेय श्चामृतस्रवः । शीतांशुरमृतात्मा च क्षयवृद्धिसमन्वितः । सोमः सौम्येन भावेन ग्रहपीडां व्यपोहतु ॥ ३९ ॥
पद्मरागनिभो भौमो मधुपिंगल लोचनः । अंगारकोऽग्निसदृशो ग्रहपीडां व्यपोहतु ॥ ४० ॥
पुष्परागनिभेनेह देहेन परिपिंगलः । पीतमाल्यांबरधरो बुधः पीडां व्यपोहतु ॥ ४१ ॥
तप्तगैरिकसंकाशः सर्वशास्त्रविशारदः । सर्वदेवगुरुर्विप्रो ह्यथर्वणवरो मुनिः ॥ ४२ ॥
बृहस्पतिरिति ख्यात अर्थशास्त्रपरश्च यः । शांतेन चेतसा सोपि परेण सुसमाहितः ॥ ४३ ॥
ग्रहपीडां विनिर्जित्य करोतु तव शांतिकम् । सूर्यार्चनपरो नित्यं प्रसादाद्भास्करस्य तु ॥ ४४ ॥
हिमकुंदेंदुवर्णाभो दैत्यदानवपूजितः । महेश्वरस्ततो धीमान्महासौरो महामतिः ॥ ४५ ॥
सूर्यार्चनपरो नित्यं शुक्रः शुक्लनिभस्तदा । नीतिशास्त्रपरो नित्यं ग्रहपीडां व्यपोहतु ॥ ४६ ॥
नानारूपधरोव्यक्त अविज्ञातगतिश्च यः । नोत्पत्तिर्जायते यस्य नोदयपीडितैरपि ॥ ४७ ॥
एकचूलो द्विचूलश्च त्रिशिखः पंचचूलकः । सहस्रशिररूपस्तु चन्द्रकेतुरिव स्थितः ॥ ४८ ॥
सूर्यपुत्रोग्निपुत्रस्तु ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः । अनेकशिखरः केतुः स ते पीडां व्यपोहतु ॥ ४९ ॥
एते ग्रहा महात्मानः सूर्यार्चनपराः सदा । शांतिं कुर्वंतु ते हृष्टाः सदा कालं हितेक्षणाः ॥ ५० ॥
सुमंतुरुवाच । पद्मासनः पद्मवर्णः पद्मपत्रनिभेक्षणः । कमण्डलुधरः श्रीमान्देवगंधर्वपूजितः ॥ १ ॥
चतुर्मुखो देवपतिः सूर्यार्चनपरः सदा । सुरज्येष्ठो महातेजाः सर्व लोकप्रजापतिः । ब्रह्मशब्देन दिव्येन ब्रह्मा शांतिं करोतु ते ॥ २ ॥
पीतांबरधरो देव आत्रेयीदयितः सदा । शंखचक्रगदापाणिः श्यामवर्णश्चतुर्भुजः ॥ ३ ॥
यज्ञदेहः क्रमो देव आत्रेयीदयितः सदा । शंखचक्रगदापाणिर्माधवो मधुसूदनः ॥ ४ ॥
सूर्यभक्तान्वितो नित्यं विगतिर्विगतत्रयः । सूर्यध्यानपरो नित्यं विष्णुः शांतिं करोतु ते ॥ ५ ॥
शशिकुंदेंदुसंकाशो विश्रुताभरणैरिह । चतुर्भुजो महातेजाः पुष्पार्धकृतशेखरः ॥ ६ ॥