snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
प्रतिमासमुपोष्यैवं प्रति पत्कार्त्तिकावधौ । पारयेत्तं हुतं पार्थ प्रारंभविधिना स्फुटम् ॥ २० ॥
द्वितीये द्वे पञ्चदश्यां कृत्वा नक्तं नराधिपः । प्रतिपत्स द्वितीया चेत्तस्यामुपवसेत्सुधीः ॥ २१ ॥
द्वितीयोपवसेच्छुक्ला ततः प्रभृति वत्सरम् । प्रारंभविधिना चैवं द्वितीयामपि पारयेत् ॥ २२ ॥
उपवासद्वयं कृत्वा तृतीयां प्रारभेत्ततः । अनेन क्रमयोगेन यावद्वर्षं समाप्यते ॥ २३ ॥
कृत्वैवं षोडशे वर्षे पूर्णमास्यां समुद्यतः । पूर्ववद्देवमभ्यर्च्य कृशानुं वाभितर्प्य च ॥ २४ ॥
हेमशृंगीं रौप्यखुरां सघंटां कांस्यदोहनाम् । महादेवाय गां दद्याद्दीक्षिताय द्विजाय वै ॥ २५ ॥
शिवभक्तिरतान्विप्रान्विशुद्धांश्चैव षोडश । वस्त्राभरणदानैश्च शक्त्या संपूजयेद्व्रती ॥ २६ ॥
ब्राह्मणांश्च यथाशक्त्या भोजयेदपरानपि । अन्येषां च क्षुधार्तानां दद्याद्दानं यथेच्छया ॥ २७ ॥
बृहत्तपोव्रतं चैव ब्रह्मघ्नाद्यघशोषणम् । भूर्भुवादिषु लोकेषु भूरिभोगप्रदं नृणाम् ॥ २८ ॥
चतुर्णामपि वर्णानां स्वर्गसोपानवत्स्थितम् । न कुर्याद्यो धनं प्राप्य स मुष्टो नष्टचेतनः ॥ २९ ॥
धन्यमायुःप्रदं पुण्यं रूपसौभाग्यवर्द्धनम् । स्त्रीपुंसयोश्च निर्दिष्टं व्रतमेतत्पुरातनम् ॥ ३० ॥
विधवयापि कर्तव्यं भूयोऽवैधव्यहेतवे । सधवयापि कर्तव्यमवियोगाय सद्व्रतम् ॥ ३१ ॥
उपोष्य प्रतिमासं तु भुंजीत ब्राह्मणैः सह । एकद्वित्रिचतुर्भिर्वा स्वशक्त्या पांडुनंदन ॥ ३२ ॥
अंते चांते सुवर्णानां प्रारंभविधिनाचरेत् । पुण्यसंभारमन्विच्छन्गमयित्वा शिवालयम् ॥ ३३ ॥
व्रतविघ्ने महाराज जाते दैवात्कथंचन । तावत्यस्तिथयश्चान्याः समुपोष्याः समाप्तये ॥ ३४ ॥
अथ शीघ्रतरं कश्चिद्व्रतं कर्तुं समुद्यतः । विधिनानेन राजेन्द्र तेन ग्राह्यं तिथिद्वयम् ॥ ३५ ॥
अंते चांते च वर्षाणां प्रारंभविधिना च रेत् । अथारब्धे व्रते कश्चिदसमाप्ते म्रियेत चेत् ॥ ३६ ॥
सोऽपि तत्फलमाप्नोति सत्यारंभप्रभावतः । वाचकाः श्रावकाश्चैव व्रतस्यास्य युधिष्ठिर । भवंति पुत्रसंश्लिष्टाः शिवध्यानानुभावतः ॥ ३७ ॥
पुण्यं बृहत्तप इदं व्रतमादराद्ये कुर्वंति षोडशसमा निरताः स्वधर्मे । ते भानुमंडलमभेद्यमचिंत्यमाद्यं भित्त्वा प्रयान्ति शशिशेखरपादमूलम् ॥ ३८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । जातिस्मरत्वं देवेश दुष्प्राप्यमिति मे मतिः । तदहं ज्ञातुमिच्छामि प्राप्यते केन कर्मणा ॥ १ ॥
वरप्रदानाद्देवानामृषीणां सेवनेन वा । तीर्थस्नानेन वा देव तपोहोमव्रतेन वा ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । चत्वारि राजन्भद्राणि समुपोष्याणि यत्नतः । तत्प्रभावाद्भवेन्नूनं राजञ्जातिस्मरो नरः ॥ ३ ॥
शुभोदयः पुरा वैश्यो बभूव यमुनातटे । तेन व्रतमिदं चीर्णं मृतः कालक्रमादसौ ॥ ४ ॥
संजयस्य सुतो जातः स्वर्णष्ठीवीति विश्रुतः । व्रतप्रभावाज्जातिज्ञः स च चौरेर्निपातितः ॥ ५ ॥
नारदस्य प्रभावेण पुनरु जीव्यतेऽप्यसौ । सस्मार पूर्ववृत्तांतं सकलं व्रतधर्मतः ॥ ६ ॥
युधिष्ठिर उवाच । संजयस्य कथं पुत्रः स्वर्णष्ठीवीति वा कथम् । दस्युभिश्च कथं नीतो मृत्युं वै जीवितः कथम् ॥ ७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच ॥ । संजयो नाम राजासीत्कुशावत्यां नराधिप । देवर्षी तस्य मित्रे च सदा नारदपर्वतौ ॥ ८ ॥
एकदा संजयगृहं संप्राप्तौ तौ यदृच्छया । स्वगतासनदानाद्यैरुपचारैरपूजयत् ॥ ९ ॥
तेषामथोपविष्टानां पूर्ववृत्तांतभाषिणौ । संजयस्य सुता प्राप्ता तरुणी पितुरंतिकम् ॥ १० ॥
पर्वतः प्राह राजानं कन्येयं वरवर्णिनी । गुप्तगुल्फा संहतोरूः पीनश्रोणिपयोधरा ॥ ११ ॥
पद्मपत्रेक्षणनखा पद्मकिंजल्कसप्रभा । आकुञ्चितमृदुस्निग्धैः केशैरविततैर्घनैः ॥ १२ ॥
सविलासा गजगतिः सुनासा कोकिलस्वरा । अहो रूपमहो धैर्यमहो लावण्यमुत्तमम् ॥ १३ ॥
तिलपुष्पस्फुटा नासा रूपं संपरिलक्ष्यते । कस्येयं भद्रिका भद्रा ममातिहृदयंगमा ॥ १४ ॥
एवं ब्रुवा णं तं विप्रं विस्मयोत्फुल्ललोचनम् । स राजा प्राह कन्येयं दुहिता मम पर्वत ॥ १५ ॥
अथोवाच नृपं धीमान्नारदः क्षुभितेन्द्रियः । राजन्निवेष्टुकामोऽहं कन्येयं मम दीयताम् ॥ १६ ॥
ईप्सितं तव दास्यामि वरं मर्त्येषु दुर्ल्लभम् । एवमुक्तो नारदेन प्रीतात्मा संजयस्तथा ॥ १७ ॥
कृताञ्जलिरुवाचेदं प्रहर्षोत्फुल्ललोचनः । पुत्रो मे दीयतां क्षिप्रमक्षीणकनकाकरः ॥ १८ ॥
यस्य मूत्रं पुरीषं वा श्लेष्माणं क्षिपति क्षितौ । जातरूपं हि तत्सर्वं सुवर्णं भवतु स्थिरम् ॥ १९ ॥
एवमस्त्विति तं राजन्नारदः प्रत्यभाषत । सुवर्णष्ठीविनं पुत्रं ददामि तव सुव्रत ॥ २० ॥
एवमुक्त्वा स तां कन्यां सालङ्कारां सुमध्यमाम् । विवाहयामास तया नारदो हृष्टमानसः ॥ २१ ॥
तत्तस्य चेष्टितं दृष्ट्वा पर्वतः क्रोधमूर्छितः । उवाच नारदं रोषाद्दीप्ताक्षः स्फुरिताधरः ॥ २२ ॥
मयेयं प्रार्थिता पूर्वं त्वया यस्माद्विवाहिता । तस्मान्मया समं स्वर्गं न गंतासि कथंचन ॥ २३ ॥
दत्तस्त्वयास्य यः पुत्रो वरदानेन नारद । सोऽपि चौरैरभिहतः पञ्चत्वमुपयास्यति ॥ २४ ॥
एवमुक्तः पर्वतेन नारदः प्राह दुर्मनाः । न त्वं धर्मं विजानासि किञ्चिन्मूढोऽसि दुर्मते ॥ २५ ॥
सामान्यं सर्वभूतानां कन्या भवति सुव्रत । न तस्या वरणे दुःखं पश्यंतीह बहुश्रुताः ॥ २६ ॥
न सेवितास्त्वया वृद्धास्तेन मां शपसे रुषा । पणिग्रहणमंत्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे ॥ २७ ॥
यस्मादेतदविज्ञाय शपसे मामनागसम् । तस्मात्त्वमप्यहो स्वर्गं न गंतासि मया विना ॥ २८ ॥
संजयस्य सुतः शापाद्यदि पञ्चत्वमेष्यति । आनयिष्ये तथाप्येनं यमलोकान्न संशयः ॥ २९ ॥
एवं शप्त्वा तदाऽ न्योन्यं देवर्षी तावुभौ पुनः । पूजितौ संजयेनाथ जग्मतुः स्वाश्रमं प्रति ॥ ३० ॥
अथास्य सप्तमे मासि जातः पुत्रो नृपस्य सः । स्वर्णष्ठीवीति नामास्य यथार्थमकरोत्पिता ॥ ३१ ॥
जातिस्मरः स्मरवपुः सुवर्णोत्पत्तिकारणम् । सर्वभूतरुतज्ञोऽभूद्भद्रव्रतफलादिह ॥ ३२ ॥
मूत्रश्लेष्मपुरीषादि यत्किञ्चित्क्षिपति क्षितौ । जायते कनकं सर्वं प्रसादान्नारदस्य च ॥ ३३ ॥
तेनासौ यजते राजा विधिवद्भूरिदक्षिणैः । राजसूयादिभिर्यज्ञैर्वि विधैर्ब्राह्मणैर्वृतः ॥ ३४ ॥
बभार भृत्याननिशं पुपोष स्वजनातिथीन् । चकार देवतागारं सरश्चारामवाटिकाः ॥ ३५ ॥
जातस्नेहं तथा पुत्रं ररक्ष रक्षि भिर्वृतः । राशयः कनकस्यास्य बभूवुर्नृपतेः सुतात् ॥ ३६ ॥
अथास्य दस्यवः केचिच्छ्रुत्वा तं कनकाकरम् । धनलोलुपया जघ्नुर्दाक्षिणात्या मदोद्ध ताः ॥ ३७ ॥
तस्मिन्विनष्टे तन्नष्टं वरदानसमुद्भवम् । कनकं तदपश्यंतो जग्मुरन्योन्यतः क्षयम् ॥ ३८ ॥
पातितं दस्युभिः पुत्रं दृष्ट्वा राजा सुदुःखितः । विललापाकुलमतिः स मुमोह पपात च ॥ ३९ ॥
विलपंतं तु तं दृष्ट्वा नारदः प्राह संजयम् । राजन्विषादं मा कार्षीः शृण्विमां भारतीं मम ॥ ४० ॥
इत्युक्त्वा स समाचख्यौ चरितानि महौजसाम् । विशिष्टानां नरेन्द्राणां यतीनां दक्षिणावताम् ॥ ४१ ॥
श्रुत्वा राजा नरेंद्राणां चरितानि महा त्मनाम् । विनष्टशोकः सहसा प्रकृतिस्थो वभूव सः ॥ ४२ ॥
नारदोऽपि नरेंद्रस्य मृतं पुत्रं यमालयात् । आनयामास तरसा तथारूपं यथा हतम् ॥ ४३ ॥
दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा स पुत्रं तं परितुष्टेन चेतसा । व्रीडितो विस्मितश्चैव कृताञ्जलिरथाव्रवीत् ॥ ४४ ॥
किमाश्चर्यं प्रसन्नेन भवता मम नारद । दत्तः पुत्रस्तथाभूतो दस्युभिर्घातितो यथा ॥ ४५ ॥
षण्मासांते पुनरसौ जीवितं सर्वमेव तत् । सस्मार पूर्वं वृत्तांतं भद्राणां पारणात्किल ॥ ४६ ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं जातिस्मरणकारकम् । व्रतं व्रताधिकं श्रेष्ठं किमन्यत्कथयामि ते ॥ ४७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । ब्राह्मणाश्चैव शूद्राश्च कुले महति जन्म च । दाता क्षमी धनी वाग्मी रूपी स्वैर्भद्रकैर्भवेत् ॥ ४८ ॥
चत्वारि राजन्भद्राणि चतुष्पादानि तानि वै । तान्येव बहुविघ्नानि दुष्प्राप्यान्यकृतात्मभिः ॥ ४९ ॥
मार्गशीर्षे तु प्रथमं द्वितीयं फाल्गुने तथा । ज्येष्ठे तृतीयं राजेन्द्र ख्यातं भाद्रपदे परम् ॥ ५० ॥
फाल्गुनामलपक्षादौ त्रीन्मासांस्तु नराधिप । तत्त्रिपुष्पमिति ख्यातं तपस्याकरणं परम् ॥ ५१ ॥
ज्येष्ठस्य शुक्लपक्षादौ त्रीन्वै मासान्युधिष्ठिर । तत्त्रिराममिति ख्यातं सत्यशौर्यप्रदायकम् ॥ ५२ ॥
शुक्ले भाद्रपदस्यादौ त्रीन्मासान्पांडुनंदन । तत्त्रिरंगमिति ख्यातं वहुविद्याप्रदायकम् ॥ ५३ ॥
शुक्लमार्गशिरस्यादौ त्रीन्मासांस्तु नराधिप । तद्विष्णुपदमित्युक्तं सर्वधर्मप्रदायकम् ॥ ५४ ॥
समासेनैव चोक्तानि भद्राण्येतानि भारत । कर्तव्यानि नरैः स्त्रीभिर्वा ब्रह्मणानुमतेन वा ॥ ५५ ॥
युधिष्ठिर उवाच । विस्तरेणैव मे ब्रूहि देवदेव जगत्पते । भद्राणां नियमाधानं प्रधाननियमांस्तथा ॥ ५६ ॥
श्रीभगवानुवाच । शृणु राजन्नवहितो भद्राणां विस्तरं परम् । कथयिष्ये न कथितं कस्यचिद्यन्मयापुरा ॥ ५७ ॥
शुक्ले मार्गशिरस्यादौ चत्वारस्तिथयो वराः । द्वितीया च तृतीया च चतुर्थी पञ्चमी तथा ॥ ५८ ॥
एकभुक्तासनस्तिष्ठेत्प्रतिपद्यां जितेन्द्रियः । प्रभाते तु द्वितीयायां कृत्वा यत्करणीयकम् ॥ ५९ ॥
प्रहरत्रये समधिके गते स्नानं समाचरेत् । मृद्गोमयं च संगृह्य मंत्रैरेभिर्विचक्षणः ॥ ६० ॥
अहं ते तु प्रदिश्यामि मंत्राणां विधिमुत्तमम् । येषां देयो न देयो वा ताञ्छृष्व वदामि ते ॥ ६१ ॥
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा ये शुचयोऽमलाः । तेषां मंत्राः प्रदेया वै न तु संकीर्णधर्मिणाम् ॥ ६२ ॥
या स्त्री भर्त्रा वियुक्तापि स्वाचारैः संयुता शुभा । सा च मन्त्रान्प्रगृह्णातु सभर्त्री तदनुज्ञया ॥ ६३ ॥
स्नानं नद्यां तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेपि वा । दशोत्तरं फलं ज्ञेयमधिकं हि समन्त्रकम् ॥ ६४ ॥
मृदं मंत्रेण संगृह्य सर्वांगेषु प्रलेपयेत् । त्वं मृत्स्ने वंदिता देवैः समलैर्द्दैत्यघातिभिः ॥ ६५ ॥
मयापि वंदिता भक्त्या मामतो विमलं कुरु ॥ ६६ ॥
इति मृन्मंत्रः । एवं जपन्मृदं दत्त्वा स्वहस्ताग्रेसमंत्रकम् । जलावगाहनं कुर्यात्कुण्डमालिख्य धर्मवित् । सिद्धार्थकैः कृष्णतिलैर्वचासर्वौषधीः क्रमात् ॥ ६७ ॥
त्वमादिः सर्वदेवानां जगतां च जगन्मये । भूतानां वीरुधांचैव रसानांपतये नमः ॥ ६८ ॥
गंगासागरजं तोयं पौष्करं नार्मदं तथा । यामुनं सांनिहत्यं च संनिधानमिहास्तु मे ॥ ६९ ॥
इति स्नानमंत्रः । शरीरालंभनं पूर्वं कृत्वा मृद्गोमयांबुभिः । एवं स्नात्वा समाप्लुत्य आचम्य तटमास्थितः ॥ ७० ॥
निवस्य वाससी शुभ्रे शुचिः प्रयतमानसः । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च तर्पयेत्सुसमाधिना ॥ ७१ ॥
एवं गृहीतनियमो गृहं गच्छेच्छुचिव्रतः । उपविश्य न संजल्पेद्यावच्चन्द्रस्य दर्शनम् ॥ ७२ ॥
स्नात्वा चैव ततो नाम तृतीयादि चतुर्दिने । नमः कृष्णाच्युतानंत हृषीकेशेति च क्रमात ॥ ७३ ॥
चतुर्दिने द्वितीयादौ देवमभ्यर्चयेऽच्युतम् । प्रथमेह्नि स्मृता पूजा पादयोश्चक्रपाणिनः ॥ ७४ ॥
नाभिपूजा द्वितीयेह्नि कर्तव्या विधिवन्नरैः । मुरद्विषस्ततीयेह्नि पूजां वक्षसिविन्यसेत् ॥ ७५ ॥
चतुर्थेह्नि जगद्धातुः पूजां शिरसि कल्पयेत् । पुष्पैर्विलेपनैर्धूपैरर्घ्यं दद्युर्वि भूषणैः ॥ ७६ ॥
घीवरैर्हरिनैवेद्यैर्दीपदानैश्च भक्तितः । पूजयित्वा विधानेन विष्णुं विश्वेश्वरं व्रती ॥ ७७ ॥
ततो दिनावसाने तु मुहूर्ते निर्गते सति । अर्घ्यं प्रदद्यात्सोमाय भक्त्यातद्भावभावितः ॥ ७८ ॥
शशिचन्द्रशशांकेन्दुनामानि क्रमशो नरः । तृतीयादिषु चन्द्रस्य संकीर्त्यार्घ्यं निवेदयेत् ॥ ७९ ॥
स चार्घ्यो यादृशो देय ऋद्धिमद्भिरथेतरैः । तत्ते सम्यक्प्रवक्ष्यामि युधिष्ठिर निबोध मे ॥ ८० ॥
चन्दनागुरुकर्पूरदधि दूर्वाक्षतादिभिः । रत्नैः समुद्रजैश्चान्यैर्वज्रवैदूर्यमौक्तिकैः ॥ ८१ ॥
पुष्पैः फलैः स्वकालोत्थैः खर्जूरैर्न्नालिकेरकैः । वस्त्राच्छादनगोवा जिभूमिहेमगजान्वितैः ॥ ८२ ॥
सत्त्वयुक्तस्य ऋद्धस्य राजन्नेष विधिः स्मृतः । इतरस्य यथाशक्ति फलपुष्पाक्षतोदकैः ॥ ८३ ॥
लवणं गुडं घृतं तैलं पयःकुंभास्तिलैः सह । अर्घेष्वेतानि शस्तानि शशिवृद्ध्या विवर्द्धयेत् ॥ ८४ ॥
प्रत्यहं वर्द्धयेदर्घ्यं शशि वृद्ध्या नरोत्तम । एवमर्घः प्रदातव्यः शृणु मंत्रविधिक्रमम् ॥ ८५ ॥
नवोनवोसि मासांते जायमानः पुनःपुनः । त्रिरग्निसमवेतो वै देवानाप्यायसे हविः ॥ ८६ ॥
गगनाङ्गणसद्दीप दुग्धाब्धिमथनोद्भव । भाभासितदिगाभोग रमानुज नमोऽस्तु ते ॥ ८७ ॥
दत्त्वार्घ्यं द्विजराजाय तद्विप्राय निवेदयेत् । निर्वर्त्यार्घ्यक्रममिमं ततो भुंजीत वाग्यतः ॥ ८८ ॥
भूमिं तु भाजनं कृत्वा पद्मपत्रसमास्तृताम् । पालाशैर्मधुपत्रैर्वा सुरूपैर्वा शिलातले ॥ ८९ ॥
समालभ्य धरां देवीं मंत्रेणानेन मंत्रवित् । त्वत्तले भोक्तुकामोऽहं देवि सर्वरसोद्भवे ॥ ९० ॥
मदनुग्रहाय सुस्वादं कुर्वन्नममृतोपमम् । एवं जप्त्वा च भुक्त्वा च शाकं पाकं गुणोत्तरम् ॥ ९१ ॥
आचम्य खान्युपालभ्य स्मृत्वा सोमं स्वपेद्भुवि । भोक्तव्यं तु द्रितीयायामक्षारलवणं हविः ॥ ९२ ॥
मुन्यन्नं तु तृतीयायां चतुर्थ्यां गोरसोत्तरम् । घृताक्ताः सगुणाः शस्ताः पञ्चम्यां कृशरास्सदा ॥ ९३ ॥
शस्ता भद्रेषु सर्वेषु सदा श्यामाकतण्डुलाः । प्रसाधिका घृतं गव्यं वन्यं फलमयाचितम् ॥ ९४ ॥
प्रातः स्नानं ततः कृत्वा संतर्ज्य पितृदेवताः । भोजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या दत्तदानान्विसर्जयेत ॥ ९५ ॥
भृत्यबन्धुजनैः सार्द्धं पश्चाद्भुञ्जीत कामतः । एवं भद्रेषु सर्वेषु त्रिमासेषु गतेषु यः ॥ ९६ ॥
करोत्येतन्नरो भक्त्या वर्षमेकममत्सरी । तस्य श्रीर्विजयश्चैव नित्यं सोमः प्रसीदति ॥ ९७ ॥
एतत्करोति या कन्या शुभं प्राप्नोति सा पतिम् । दुर्भगा सुभगा साध्वी भवत्यविधवा सदा ॥ ९८ ॥
राज्यार्थी लभते राज्यं धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रानिति प्राह प्रभाकरः ॥ ९९ ॥
योषित्कुलाकुलविवाहमनोरमाणि शय्यान्नयानशयनासनशोभितानि । भद्राण्यवाप्य धनपुत्रकलत्रजानि जातिस्मरो भवति भारत भद्रकर्ता ॥ १०० ॥
श्रीकृष्ण उवाच । संत्यन्यास्तिथयः पार्थ द्वितीयाद्याः परिश्रुताः । मासैश्चतुर्भिश्चत्वारः प्रावृट्छुक्लाः क्लमापहाः ॥ १ ॥
गोपिताश्च सदा लोके न प्रोक्ताश्च मया क्वचित् । प्रकाशयामि ताः पार्थ शृणु सर्वा मया हि ताः ॥ २ ॥
एका तु श्रावणे मासि अन्या भाद्रपदे तथा । अपराश्वयुजे मासि चतुर्थी कार्तिके भवेत् ॥ ३ ॥
श्रावणे कलुषा नाम प्रोष्ठपादे च गीर्मला । आश्विने प्रेतसंचारा कार्तिके च यमा स्मृता ॥ ४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कस्मात्सा कलुषा प्रोक्ता कस्मात्सा गीर्मला मता । कस्मात्सा प्रेतसंचारा कस्माद्याम्या प्रकीर्तिता ॥ ५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पुरा वृत्रवधे वृत्ते प्राप्तराज्ये पुरंदरे । ब्रह्महत्यापनोदार्थमश्वमेधे प्रवर्तिते ॥ ६ ॥
क्रोधादिन्द्रेण वजेण ब्रह्महत्या निषूदिता । षट्खण्डा च कृता क्षिप्ता वृक्षे तोये महीतले ॥ ७ ॥
नार्यां ब्रह्महने वह्नौ संविभज्य यथाक्रमम् । तत्पापं श्रावणे व्यूढं द्वितीयायां दिनोदये ॥ ८ ॥
नारीवृक्षनदीभूमिवह्निब्रह्महनेष्वथ । निर्मलीकरणं जातमतोर्थं कलुषा स्मृता ॥ ९ ॥
मधुकैटभयो रक्ते पुरा मग्नेति मेदिनी । अष्टांगुला पवित्रा सा नारीणां तु रजो मलम् ॥ १० ॥
नद्यः पूरमलाः सर्वा वह्नेर्धूमशिखा मलः । कलुषाणि चरंत्यस्यां तेनैषा कलुषा मता ॥ ११ ॥
गीर्गिरा भारती वाणी वाचा मेधा सरस्वती । गीर्मलं वहते यस्माद्वितीया गीर्मला मता ॥ १२ ॥
देवर्षिपितृधर्माणां निंदका नास्तिकाः शठाः । तेषां सा वाग्मलव्यूढा द्वितीया तेन गीर्मला ॥ १३ ॥
अनध्यायेषु शास्त्राणि पाठयंति पठंति च । शाब्दिकास्तार्किकाः श्रौतास्तेषां शब्दापशब्दजाः ॥ १४ ॥
मला व्यूढा द्वितीयायामतोऽर्थं गीर्मला च सा ॥ १४ ॥
प्रेतास्तु पितरः प्रोक्तास्तेषां तस्यां तु संचरः । द्वितीयायां च लोकेषु तेन सा प्रेतसंचरा ॥ १५ ॥
अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा ॥ १६ ॥
पितृपितामहप्रेतसंचरात्प्रेतसंचरा ॥ १६ ॥
पुत्रैः पौत्रैश्च दौहित्रैः स्वधामंत्रैः सुपूजिताः । श्राद्धदानमखैस्तृप्ता यात्यतः प्रेतसंचराः ॥ १७ ॥
कार्तिके शुक्लपक्षस्य द्वितीयायां युधिष्ठिर । यमो यमुनया पूर्वं भोजितः स्वगृहे तदा ॥ १८ ॥
द्वितीयायां महोत्सर्गे नारकीयाश्च तर्पिताः । पापेभ्यो विप्रमुक्तास्ते मुक्ताः सर्वे विबंधनाः । भ्रामिता नर्तितास्तुष्टाः स्थिताः सर्वे यदृच्छया ॥ १९ ॥
तेषां महोत्सवो वृत्तो यमराष्ट्रे सुखावहः । ततो यमद्वितीया सा प्रोक्ता लोके युधिष्ठिर ॥ २० ॥
अस्यां निजगृहे पार्थ न भोक्तव्यमतो बुधैः । स्नेहेन भगिनीहस्ताद्भोक्तव्यं पुष्टिवर्द्धनम् ॥ २१ ॥
दानानि च प्रदेयानि भगिनीभ्यो विधानतः । स्वर्णालंकारवस्त्राद्यैः पूजासत्कारभोजनैः ॥ २२ ॥
सर्वा भगिन्यः संपूज्या अभावे प्रतिपत्तिगाः । पितृव्यभगिनी हस्तात्प्रथमायां युधिष्ठिर ॥ २३ ॥
मातुलस्य सुताहस्ताद्वितीयायां पुनर्नृप । पितृमातृस्वसारौ ये तृतीयायां तयोः करात् ॥ २४ ॥
भोक्तव्यं सहजायाश्च भगिन्या हस्ततः परम् । सर्वासु भगिनीहस्ताद्भोक्तव्यं बलवर्द्धनम् ॥ २५ ॥
धन्यं यशस्यमायुष्यं धर्मकामार्थवर्द्धनम् । व्याख्यातं सकलं स्नेहात्सरहस्यं मया तव ॥ २६ ॥
यस्यां तिथौ यमुनया यमराजदेवः सम्भोजितो जगति सत्त्वरसौहृदेन । तस्यां स्वसुः करतलादिह यो भुनक्ति प्राप्नोति वित्तमथ भोज्यमनुत्तमं सः ॥ २७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । भगवन्भवता प्रोक्तं धर्मार्थादेः सुसाधनम् । गार्हस्थ्यं तच्च भवति दंपत्योः प्रीयमाणयोः ॥ १ ॥
पत्नीहीनः पुमान्पत्नी भर्त्रा विरहिता तथा । धर्मकामार्थसंसिद्धी न स्यातां मधुसूदन ॥ २ ॥
तद्ब्रूहि देवदेवेश विधवा स्त्री न जायते । व्रतेन येन गोविंद पत्न्याऽविरहितो नरः ॥ ३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अशून्यशयनीं नाम द्वितीयां शृणु तां मम । यामुपोष्य न वैधव्यं प्राप्नोति स्त्री युधिष्ठिर ॥ ४ ॥
पत्नीविमुक्तश्च नरो न कदाचित्प्रजायते । शेते जगत्पतिर्विष्णुः स्त्रिया सार्द्धं यदा किल ॥ ५ ॥
अशून्यशयनं नाम तदा ग्राह्या च सा तिथिः । उपवासेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ॥ ६ ॥
कृष्णपक्षे द्वितीयायां श्रावणे नृपसत्तम । स्नानं नद्यां तडागे वा गृहे वा नियतात्मवान् ॥ ७ ॥
कृत्वा पितॄन्मनुष्यांश्च देवान्सं तर्प्य भक्तिमान् । स्थंडिलं चतुरस्रं तु मृन्मयं कारयेत्ततः ॥ ८ ॥
तत्रस्थं श्रीधरं श्रीशं भक्त्याभ्यर्च्य श्रिया सह । नैवेद्यपुष्पधूपाद्यैः फलैः कालोद्भवैः शुभैः ॥ ९ ॥
इममुच्चारयेन्मंत्रं प्रणम्य जगतः पतिम् । श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकांत श्रीधामञ्छ्रीपतेऽव्यय ॥ १० ॥
गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामदम् । अग्नयो मा प्रणश्यंतु मा प्रणश्यन्तु देवताः । पितरो मा प्रणश्यंतु मत्तो दांपत्यभेदतः ॥ ११ ॥
लक्ष्म्या वियुज्यते कृष्ण न कदाचिद्यथा भवान् । तथा कलत्रसम्बन्धो देव मा मे प्रणश्यतु ॥ १२ ॥
लक्ष्म्या न शून्यं वरद यथा ते शयनं सदा । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनिजन्मनि ॥ १३ ॥
एवं प्रसाद्य पूजां च कृत्वा लक्ष्म्या हरेस्तथा । चन्द्रोदये स्नानपूर्वं पञ्चगव्येन संयुतम् । विप्राय दक्षिणां दद्यात्स्व शक्त्या फलसंयुताम् ॥ १४ ॥
अनेनविधिना राजन्यावन्मासचतुष्टयम् । कृष्णपक्षे द्वितीयायां प्रागुक्तविधिमाचरेत् ॥ १५ ॥
कार्त्तिके चाथ संप्राप्ते शय्यां श्रीकांतसंयुताम् । सोपस्करां सोदकुंभां सान्नां दद्याद्द्विजातये ॥ १६ ॥
प्रतिमासं च सोमाय अर्घ्यं दद्यात्समंत्रकम् । दध्यक्षतैर्मूल फलै रत्नैः सौवर्णभाजनैः ॥ १७ ॥
गगनांगणसद्दीप दुराब्धिमथनोद्भव । आभासितदिगाभोग रमानुज नमोस्तु ते ॥ १८ ॥
एवं करोति यः सम्यङ्नरो मासचतुष्टयम् । तस्य जन्मत्रयं यावद्गृहभङ्गो न जायते ॥ १९ ॥
अशून्यशयनश्चैव धर्मकामार्थसाधकः । भवत्यव्याहतैश्वर्यः पुरुषो नात्र संशयः ॥ २० ॥
नारी च पार्थ धर्मज्ञा व्रतमेतद्यथाविधि । या करोति न सा शोच्या बन्धुवर्गस्य जायते ॥ २१ ॥
वैधव्यं दुर्भगत्वं च भर्तृत्यागं च सत्तम । प्राप्नोति जन्मत्रितयं न सा पांडुकुलोद्वह ॥ २२ ॥
एषा ह्यशून्यशयना नृपते द्वितीया ख्याता समस्तकलुषापहराऽद्वितीया । एतां समाचरति यः पुरुषोऽथ योषित्प्राप्नोत्यसौ शयनमग्र्यमहार्हभोग्यम् ॥ २३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । फाल्गुनेऽप्यसिते पक्षे तृतीयायामुपोषिता । प्रातः स्थित्वा ब्रह्मचर्ये जटामुकुटशोभिता ॥ १ ॥
गोधारथगतां देवीं रुद्रध्यानपरायणाम् । पूजयेद्गन्धकुसुमैर्दीपालक्तकचंदनैः । केसरैर्मधुरैर्द्रव्यैः स्वर्णमाणिक्यपूजया ॥ २ ॥
ॐ भूषिका देवभूषा च भूषिका ललिता उमा । तपोवनरता गौरी सौभाग्यं मे प्रयच्छतु ॥ ३ ॥
दौर्भाग्यं मे शमयतु सुप्रसन्नमनाः सदा । अवैधव्यं कुले जन्म ददात्वपरजन्मनि ॥ ४ ॥
अङ्गेङ्गे च ममोपाङ्गे पर्वेपवे स्थितामृतम् । सुखदृष्टिस्पर्शरसं गौरी सौभाग्यं यच्छतु ॥ ५ ॥
एवमुच्चार्य मंत्रांश्च नारीज्ञानवती सती । पूजयेद्ब्राह्मणोक्तैस्तु मंत्रैर्मुखसुवासिनी ॥ ६ ॥
जीरकैः कटुहुण्डैश्च लवणैर्गुडसर्पिषा । हृद्यैरार्द्रैः फलैः स्वर्णैर्मनोज्ञैः पुष्पबन्धनैः ॥ ७ ॥
कुसुमैः. कुंकुमैर्गन्धैः कालेयागुरुचन्दनैः । सिन्दूरेणातिरक्तेन वस्त्रैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ८ ॥
नेत्रैरनेकदेशोत्थैः पूपकैस्तिलतण्डुलैः । अशोकैश्च विगुणकैर्घृतपूर्णैस्तु मोदकैः ॥ ९ ॥
इत्येवमादिनैवेद्यैः पूजयित्वा महाद्रुमम् । प्रदक्षिणं ततः कृत्वा दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् ॥ १० ॥
एतत्करोति या पुत्री तृतीयाव्रतमुत्तमम् । ततः प्राप्स्यति दुष्प्राप्यं त्रैलोक्ये श्रीधरं प्रति ॥ ११ ॥
एतद्व्रतं मया ख्यातं यास्यंति शाश्वतीः समा । व्याख्यातं कश्यपेनादौ रुक्मिण्या व्रतमुत्तमम् ॥ १२ ॥
याश्चरिष्यंति ताः सर्वा भविष्यंति निरामयाः । अङ्गप्रत्यङ्गसुभगा लोकदृष्टिमनोहराः ॥ ११ ॥
स्थित्वा वर्षशतं चान्ते ततो रुद्रपुरं शुभम् । यास्यंति हंसयानेन किंकिणीशब्दनादिना ॥ १४ ॥
तत्र त्वारमयिष्यंति स्वभर्तॄन्वत्सरान्बहून् । दिव्यभोगभुजो हृष्टाः सिद्ध्यष्टकसमन्विताः ॥ १९ ॥
अर्घं महार्घमणिकुंकुमकेसराढ्यं स्रग्गंधमुग्धमुखरालि कुलोपगीतम् । दत्त्वा फलाक्षतयुतं मधुपादपस्य गौरीव लोकमहिता भवतीह नारी ॥ १६ ॥
युधिष्ठिर उवाच । मेघपालीव्रत कृष्ण कदाचित्क्रियते नृभिः । किं पुण्यं किमनुष्ठानं कीदृग्वल्ली स्मृता तु सा ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । आश्वयुक्कृष्णपक्षे तु तृतीयायां युधिष्ठिर । मेघपाल्यै प्रदातव्यो भक्त्या स्त्रीभिर्नृभिस्तथा ॥ २ ॥
अर्घो विरूढैर्गोधूमैः सप्तधान्यसमन्वितैः । तिलतंडुलपिंडैर्वा दातव्यो धर्मलिप्सुभिः ॥ ३ ॥
तांबूलसदृशैः पर्वै रक्ता वल्ली समंजरी । वाटीषु ग्राममार्गेषु प्रोत्थिता पर्वतेऽपि च ॥ ४ ॥
मेघपाल्यां धान्यतैलगुडकुंकुमहैमनान् । पदानपि च कुर्वंति जना वाणिज्यजीवनाः ॥ ५ ॥
पापं सत्यानृतं कृत्वा द्रव्यलुब्धाः फलान्विताः । अर्घ्यं दत्त्वा मेघपाल्ये नाशयंति क्षणादिह ॥ ६ ॥
मानोन्मानैर्जन्म मध्ये यत्पापं कुत्रचित्कृतम् । सत्सर्वं नाशमायाति व्रतेनानेन पांडव ॥ ७ ॥
मेघपाली शुभे स्थाने शुभे देशे समुत्थिता । पूजनीया वरस्त्रीभिः फलैः पुष्पैस्तथाक्षतैः ॥ ८ ॥
खर्जूरैर्नालिकेरैश्च दाडिमैः करवीरकैः । गंधधूपैर्दधिदीपैर्विरूढैर्धान्यसंचयैः ॥ ९ ॥
रक्तवस्त्रैः समाच्छाद्य पिष्टातकविभूषिताम् । कृत्वार्घ्यः संप्रदातव्यो मंत्रेणानेन भारत ॥ १० ॥
वेदोक्तेन द्विजो विद्वांस्तच्च तस्यै निवेदयेत् । इत्येवं पूजयित्वा तां मेघपालीं पुमांस्ततः ॥ ११ ॥
नारी वा पुरुषव्याघ्र प्राप्नोति परमां श्रियम् । स्थित्वा वर्षशतं मर्त्ये सुखसौभाग्यगर्विते ॥ १२ ॥
विष्णुलोकमवाप्नोति देहांते यानसंस्थितः । कुलानि सप्त नयति स्वर्गं स्वानि रसातलात् । उद्धृत्य नात्र संदेहस्त्वया कार्यो युधिष्ठिर ॥ १३ ॥
नरक भीरुतया ददाति योऽर्घ्यं फलाद्यनुयुतं ननु मेघपालेः । उन्मानकूटकपटानि कृतानि यानि पापानि हंति सवितेव तमः प्ररोहान् ॥ १४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । स्त्रीणां संपद्यते येन मर्त्यलोके गृहं शुभम् । पतिप्रेम तथात्यंतं तन्मे ब्रूहि व्रतं शुभम् ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । एकदा पार्वतीशंभू स्थितौ मुनिसुरावृतौ । कैलासशिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते ॥ २ ॥
नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते । मुनिकिन्नर संघुष्टे गेयनृत्यसमाकुले ॥ ३ ॥
शंकरः पार्वतीं प्राह किं त्वया सद्व्रतं कृतम् । वामारूपेण मेत्यंतं प्रियासि वरवर्णिनि ॥ ४ ॥
आगच्छ जानुदेशं तु सुप्रसन्ना तथा प्रिये । ब्रूहि चावितथं सर्वं त्वया पार्वति यत्कृतम् ॥ ५ ॥
इत्युक्ता प्रणता भूत्वा गौरी प्राह शिवं शुभा । तृतीयायां मया चीर्णं पुरा रंभाव्रतं शुभम् ॥ ६ ॥
तेन मे त्वं मनोहारी भर्ता लब्धोसि शंकर । ईश्वरी वाप्यहं स्त्रीणां तव देहार्द्धहारिणी ॥ ७ ॥
ईश्वर उवाच । कीदृशं तद्व्रतं भद्रे सर्वसौख्यप्रदायकम् । ब्रूहि पार्वति यत्नेन यच्चीर्णं पितुरंतिके ॥ ८ ॥
गौर्युवाच । पुराहं देव तिष्ठामि कुमारी भवने पितुः । हिमवद्गह्वरे रम्ये सखीगणसमावृता ॥ ९ ॥
ततोऽहं मेनया प्रोक्ता स्वपित्रा च हिमाद्रिणा । पुत्रि रभाव्रतं चार्यं वरसौभाग्यवर्धनम् ॥ १० ॥
येन प्रारब्धमात्रेण सर्वं संपत्स्यते तव । सौभाग्यं स्त्रीगणैश्वर्यं महादेवीपदं तथा ॥ ११ ॥
एवं करोमि वै मातर्मम चोक्तं पुरस्त्वया । मनोभिलषितं येन येन प्राप्नोमि शंकरम् ॥ १२ ॥
मेनोवाच । अद्य शुक्लतृतीयायां स्नात्वा नियमतत्परा । कुरु पार्श्वेषु पञ्चाग्नीञ्ज्वालमानान्हुताशनान् ॥ १३ ॥
गार्हपत्यं दक्षिणाग्निमन्यं चाहवनीयकम् । पंचमं भास्करं तेज इत्येते पंच वह्नयः ॥ १४ ॥
एतेषां मध्यतो भूत्वा तिष्ठ पूर्वमुखा चिरम् । चतुर्भुजां ध्यानपरां पद्द्वयोपरि संस्थिताम् ॥ १५ ॥
मृगाजिनच्छन्नकुचां जटावल्कलधारिणीम् । सर्वाभरणसंयुक्तां देवीमभिमुखीं कुरु ॥ १६ ॥
महालक्ष्मीर्महाकाली महामाया महामतिः । गङ्गा च यमुना सिंधुः शतदुर्नर्मदा मही ॥ १७ ॥
सरस्वती वैतरिणी सैव प्रोक्ता महासती । तस्याश्च प्रेक्षणपरा भव तद्भावभासिता ॥ १८ ॥
होमं कुर्युर्यतात्मानो ब्राह्मणाः सर्वतोदिशम् । देव्याः पूजा प्रकर्तव्या पुष्पधूपादिना ततः ॥ १९ ॥
बहुप्रकारनैवेद्यं नैवेद्यं घृतपाचितम् । स्थापयेत्पुरतो देव्याः पृथक्सौभाग्यमेव च ॥ २० ॥
जीरकं कडुहुंडश्चाप्यपूपान्कुसुमं तथा । निपाचां पावनतरां लवणं शर्करां गुडम् ॥ २१ ॥
पुष्पमंडपिका कार्या गंधपुष्पाधिवासिता । पद्मासनेन संतिष्ठेद्यावत्परिणतो रविः । ततः प्रणम्य रुद्राणीं मंत्रमेतमुदीरयेत् ॥ २२ ॥
वेदेषु सर्वशास्त्रेषु दिवि भूमौ धरातले । दृष्टः श्रुतश्च बहुशः शंकाविरहितः स्तवः ॥ २३ ॥
त्वं शक्तिस्त्वं स्वधा स्वाहा त्वं सावित्री सरस्वती । पतिं देहि गृहं देहि वसु देहि नमोस्तु ते ॥ २४ ॥
एवं संक्षमयेद्देवीं प्रणिपत्य पुनःपुनः । देहि भक्त्या गृहं रम्यं विचित्रं बहुभूमिकम् । आच्छाद्यद्वारकेदारकपोतादिविभूषितम् ॥ २५ ॥
कुड्यस्तंभगवाक्षाढ्यं मणिमंडिततोरणम् । पद्मरागमहानीलवज्रवैडूर्यभूषितम् ॥ २६ ॥
गृहदानविधानेन ब्राह्मणाय यशस्विने । सपत्नीकाय संपूज्य सर्वोपस्करसंयुतम् ॥ २७ ॥
सुवासिनीभ्यस्तद्देयं नैवेद्यं सूर्यसंस्थितम् । निर्वर्त्य विधिनानेन तत्पश्चात्क्षमयेदघम् ॥ २८ ॥
दांपत्यानि च भोज्यानि चतुर्थ्यां मधुरै रसैः । इत्युक्तमुमया चीर्णं हर रंभाव्रतं परम् ॥ २९ ॥
व्रतांतेगस्त्यमुनये दत्तं गृहवरं शुभम् । लोपामुद्रा प्रिया पत्नी तस्य वेश्मनि पूजिता ॥ ३० ॥
तेन धर्मेण देव त्वं भर्ता लब्धोऽसि शंकरः । अर्द्धांकेऽपि स्थिता तेन याश्चरिष्यंति योषितः ॥ ३१ ॥
कौंतेय पुरुषो वापि ख्यातं रंभाव्रतं भुवि । तासां पुत्रा गृहं भोगाः कुलवृद्धिर्भविष्यति ॥ ३२ ॥
स्त्रीणां चातुर्यसौभाग्यं गार्हस्थ्यं सर्वकामिकम् । बालावृद्धासुमध्यानां रूपलावण्यबृंहणम् । सपत्नीदर्पदलनं वशीकरणमुत्तमम् ॥ ३३ ॥
हिमवद्विंध्ययोर्मध्ये आर्यावर्ते मनोहरे । उत्पत्य शोभने वासे पूर्वोत्पन्नधने कुले ॥ ३४ ॥
मृतः शक्रपुरं याति ततो विष्णुपुरं व्रजेत् । ततः शिवपुरं याति व्यासस्य वचनं यथा ॥ ३५ ॥
यद्रंभया किल भयापहरं ततश्च गौर्या हिमाद्रिभवनस्थितयापि चीर्णम् । तस्या व्रतं सुविकरोति रता च धर्मे ब्रह्मेशकेशवपतिं सुखदं लभेत ॥ ३६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पार्थ भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे दिनोदये । तृतीयायां चतुर्थ्यां च शुद्धायां प्रतिवत्सरम् ॥ १ ॥
उपवासेन गृह्णीयाद्व्रतं नाम्ना तु गोपदम् । स्नात्वा नरो वा नारी वा पुष्पधूपविलेपनैः ॥ २ ॥
दध्यक्षतैश्च मालाभिः पिष्टकैर्वनमालया । अभ्यंजयेद्गवां शृंगं खुरं पुच्छान्तमेव च ॥ ३ ॥
दद्याद्गवाह्निकं भक्त्या तासां पूर्वापराह्णयोः । अनग्निपाकं भुञ्जीत तैलक्षारविवर्जितम् ॥ ४ ॥
व्रजंतीनां गवां नित्यमायांतीनां च भारत । पुरद्वारेथ वा गोष्ठे मन्त्रेणा नेन मंत्रवित् । अर्घ्यं प्रदद्याद्गृष्ट्यां वा गवां पादेषु पांडव ॥ ५ ॥
माता रुद्राणां दुहिता वसूनां स्वसादित्यानाममृतस्य नाभिः । प्रनुवोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट ॥ ६ ॥
इति गवां मंत्रः । गावो मे अग्रतः सन्तु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे हृदये संतु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥ ७ ॥
इत्थं संपूज्य दत्त्वार्घं ततो गच्छेद्गृहाश्रमम् । पंचम्यां क्रोधरहितो भुञ्जीत गोरसं दधि ॥ ८ ॥
शालिपिष्टं फलं शाकं तिलमन्नं च शोभनम् । भुक्तावसाने राजेन्द्र संयतस्तां निशां स्वपेत् ॥ ९ ॥
प्रभाते गोपदं दत्त्वा ब्राह्मणाय हिरण्मयम् । क्षमयेच्च गवां नाथं गोविंदं गरुडध्वजम् ॥ १० ॥
अर्च्यंतेऽत्र यथा गावस्तथा गोवर्धनो गिरिः । प्रणम्याच्युतमुद्दिश्य शृणु यत्फलमाप्नुयात् ॥ ११ ॥
गोभक्तो गोव्रतं कृत्वा भक्त्या शक्त्या च गोष्पदम् । सौभाग्यं रूपलावण्यं प्राप्नोति पृथिवीतले ॥ १२ ॥
गोतर्णकाकुलं गेहं गोकुलं च समासतः । धनधान्यसमोपेत शालीक्षुरसमृद्धिमान् ॥ १३ ॥
संतानं पूजितं लब्ध्वा ततः स्वर्गेऽमरो भवेत् । दिव्यरूपधरः स्रग्वी दिव्यालंकारभूषितः ॥ १४ ॥
गन्धर्वैर्गीतवाद्येन सेव्यमानोऽप्सरोगणैः । दिव्यं युगशतं छित्त्वा ततो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ १५ ॥
यो गोपदव्रतमिदं कुरुते त्रिरात्रं गा वै प्रपूजयति गोरसपूजनाच्च । गोविंदमादिपुरुषं प्रणतः सवित्रामालोकमुत्तममुपैति गवां पवित्रम् ॥ १६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शुक्ले भाद्र पदस्यैव तृतीयायां समर्चयेत् । सर्वधान्यैस्तां विरूढां भूतां हरितशाड्वलाम् । हरकालीं देवदेवीं गौरीं शंकरवल्लभाम् ॥ १ ॥
गन्धैः पुष्पैः फलैर्धूपैर्नैवेद्यैर्मोदकादिभिः । प्रीणयित्वा समाच्छाद्य पद्मरागेन भास्वता ॥ २ ॥
घण्टावाद्यादिभिर्गीतैः शुभैर्दिव्यकथानुगैः । कृत्वा जागरणं रात्रौ प्रभाते ह्युद्गते रवौ ॥ ३ ॥
सुवासिनीभिः सा नेया मध्ये पुण्यजलाशये । तस्मिन्विसर्जयेत्पार्थ हरकालीं हरिप्रियाम् ॥ ४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । भगवन्हरकालीति का देवी प्रोच्यते भुवि । आर्द्रधान्यैः स्थिता कस्मात्पूज्यते स्त्रीजनेन सा । पूजिता किं ददातीह सर्वं मे ब्रूहि केशव ॥ ५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । सर्वपापहरां दिव्यां मत्तः शृणु कथामिमाम् । आसीद्दक्षस्य दुहिता कालीनाम्नी तु कन्यका ॥ ६ ॥
वर्णेनापि च सा कृष्णा नवनीलोत्पलप्रभा । सा च दत्ता त्र्यंबकाय महादेवाय शूलिने ॥ ७ ॥
विवाहिता विधानेन शंखतूर्यानुनादिना । यत्कुर्यादागतैर्देवैर्ब्राह्मणानां च निस्वनैः ॥ ८ ॥
निर्वर्तिते विवाहे तु तया सार्धं त्रिलोचनः । क्रीडते विविधैर्भोगैर्मनसः प्रीतिवर्धनैः ॥ ९ ॥
अथ देवसमानस्तु कदाचित्स वृषध्वजः । आस्थानमंडपे रम्ये आस्ते विष्णुसहायवान् ॥ १० ॥
तत्रस्थश्चाह्वयामास नर्मणा त्रिपुरांतकः । काली नीलोत्पलश्यामां गणमातृगणावृताम् ॥ ११ ॥
एह्येहि त्वमितः कासि कृष्णांजनसमन्विते । कालसुंदरि मत्पार्श्वे धवले त्वमुपाविश ॥ १२ ॥
एवमुत्क्षिप्तमनसा देवी संकुद्धमानसा । श्वासयामास ताम्राक्षी बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १३ ॥
रुरोद सस्वरं बाला तत्रस्था स्फुरिताधरा । किंदैवयोगात्ताम्रा गौर्गौरी चेत्यभिधीयते ॥ १४ ॥
यस्मान्ममोपमा दत्ता कृष्णवर्णेन शंकर । हरकालीति वाहूता देवर्षिगणसेविता ॥ १५ ॥
तस्माद्देहमिमं कृष्णं जुहोमि ज्वलितेऽनले । इत्युक्त्वा वार्यमाणा तु हरकाली रुषान्विता ॥ १६ ॥
मुमोच हरितच्छायाकांतिं हरितशाद्वले । चिक्षेप दोषं रागेण ज्वलिते हव्यवाहने ॥ १७ ॥
पुनः पर्वतराजस्य गृहे गौरी बभूव सा । महादेवस्य देहार्द्धे स्थिता संपूज्यते सुरैः ॥ १८ ॥
एवं सा हरकालीति गौरीशस्य व्यवस्थिता । पूजनीया महादेवी मंत्रेणानेन पांडव ॥ १९ ॥
हरकर्मसमुत्पन्ने हरकाये हरप्रिये । मां त्राहीशस्य मूर्तिस्थे प्रणतास्तु नमोनमः ॥ २० ॥
इत्थं संपूज्य नैवेद्यं दद्याद्विप्राय पांडव । तां च प्रातर्जले रम्ये मंत्रेणैव विसर्जयेत् ॥ २१ ॥
अर्चितासि मया भक्त्या गच्छ देवि सुरालयम् । हरकाले शिवे गौरि पुनरागमनाय च ॥ २२ ॥
एवं यः पांडवश्रेष्ठ हरकालीव्रतं चरेत् । वर्षेवर्षे विधानेन नारी नरपते शुभा ॥ २३ ॥
सा यत्फलमवाप्नोति तच्छृणुष्व नराधिप । मर्त्यलोके चिरं तिष्ठेत्सर्वरोगविवर्जिता ॥ २४ ॥
सर्वभोगसमायुक्ता सौ भाग्यबलगर्विता । पुत्रपौत्रसुहृन्मित्रनप्तृदौहित्रसंकुला ॥ २५ ॥
साग्रं वर्षशतं यावद्भोगान्भुक्त्वा महीतले । ततोवसाने देहस्य शिवज्ञाना महामुने ॥ २६ ॥
चिरभद्रा महाकालनंदीश्वरविनायकाः । तदाज्ञाकिंकराः सर्वे महादेवप्रसादतः ॥ २७ ॥
संपूर्णसूर्यगणसप्तविरूढशस्यां तां वै हिमाद्रितनयां हरकालिकाख्याम् । संपूज्य जागरमनुद्धतगीतवाद्यैर्यच्छंति या इह भवंति पतिप्रियास्ताः ॥ २८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । अथ पृच्छामि भगवन्व्रतं द्वादशमासिकम् । ललिताराधनं नाम मासमासक्रमेण वा ॥ १ ॥
कृष्ण उवाच । शृणु पांडव यत्नेन यथा वृत्तं पुरातनम् । शंकरस्य महादेव्याः संवादं कुरुसत्तम ॥ २ ॥
कैलासशिखरे रम्ये बहुपुष्पफलोपगे । सहकारद्रुमच्छन्ने चंपकाशोकभूषिते ॥ ३ ॥
कदंबबकुलामोद वशीकृतमधुव्रते । मयूररवसंघुष्टे राजहंसोपशोभिते ॥ ४ ॥
मृगर्क्षगजसिंहैश्च शाखामृगगणावृते । गंधर्वयक्षदेवर्षिसिद्धकिन्नरपन्नगैः ॥ ५ ॥
तपस्विभिर्महाभागैः सेवमानं समंततः । सुखासीनं महादेवं भूतसंघैः समावृतम् ॥ ६ ॥
अप्सरोभिः परिवृतमुमा नत्वाब्रवीदिदम् । उमोवाच । भगवन्देवदेवेश शूलपाणे वृषध्वज ॥ ७ ॥
कथयस्व महेशान तृतीयाव्रतमुत्तमम् । सौभाग्यं लभते येन धनं पुत्रान्पशून्सुखम् ॥ ८ ॥
नारी स्वर्गं शुभं रूपमारोग्यं श्रियमुत्तमाम् । एवमुक्तो दयितया भार्यया प्रीतिपूर्वकम् । विहस्य शंकरः प्राह किं व्रतेन तव प्रिये ॥ ९ ॥
ये कामास्त्रिषु लोकेषु दिव्या भूम्यंतीरक्षजाः । सर्वेपि तेन चायत्ता वश्यस्तेहं यतः पतिः ॥ १० ॥
उमोवाच ॥ सत्यमेतत्सुरेशान त्वयि दृष्टे न दुर्लभम् । किंचित्त्रिभुवनाभोगभूषणे शशिभूषणे ॥ ११ ॥
भक्त्या स्त्रियो हि मां देव प्रजपंति शुभाशुभम् । विरूपाः सुलभाः काश्चिदपुत्रा बहुपुत्रकाः ॥ १२ ॥
सुशीलास्तपसा काश्चिच्छ्वश्रुभिः पीडिता भृशम् । शौचाचारसमायुक्ता न रोचन्तेथ कस्यचित् ॥ १३ ॥
एवं वहुविधैर्दुःखैः पीड्यमानास्तु दारुणैः । शरणं मां प्रपन्नास्ताः कृपाविष्टा ततो ह्यहम् ॥ १४ ॥
येन ताः सुखसंभोगरूपलावण्यसंपदा । पुत्रैः सौभाग्यवित्तौघै र्युक्ताः स्युः सुरसत्तम । तन्मे कथय तत्त्वेन व्रतानामुत्तमं व्रतम् ॥ १५ ॥
ईश्वर उवाच । माघे मासि सिते पक्षे तृतीयायां यतव्रताः । मुखं प्रक्षाल्य हस्तौ च पादौ चैव समाहिताः ॥ १६ ॥
उपवासस्य नियमं दंतधावनपूर्वकम् । मध्याह्ने तु ततः स्नानं बिल्वैरामलकैः शुभैः ॥ १७ ॥
स्नात्वा तीर्थजले शुभ्रे वाससी परिधाय च । सुगंधैः सुमनोभिश्च प्रभूतैः कुंकुमादिभिः ॥ १८ ॥
अर्चयंति सदा देवि त्वां भक्त्या भक्तवत्सले । कर्पूराद्यैस्तथा धूपैर्नैवेद्यैः शर्करादिभिः ॥ १९ ॥
यदृच्छालाभसंपन्नैर्धूपदीपार्चनादिभिः । नाम्नेशानीं गृहीत्वा तु प्रतीक्षेद्धटिकां ततः ॥ २० ॥
पात्रे ताम्रमये शुद्धे जलाक्षतविमिश्रिते । सहिरण्यं द्विजं कृत्वा मंत्रपूर्वं समाधिना ॥ २१ ॥
शिरसि प्रक्षिपेत्तोयं ध्यायंती मनसेप्सितम् । ब्रह्मावर्तात्समायाता ब्रह्मयोनेर्विनिर्गता ॥ २२ ॥
भद्रेश्वरा ततो देवी ललिता शंकरप्रिया । गंगाद्वाराद्धरं प्राप्ता गङ्गाजलपवित्रिता ॥ २३ ॥
सौभाग्यारोग्यपुत्रार्थमर्थार्थं हरवल्लभे । आयाता घटिकां भद्रे प्रतीक्षस्व नमोनमः ॥ २४ ॥
दत्त्वा हिरण्यं तत्तस्मै प्राश्नीयाच्च कुशोदकम् । आचम्य प्रयतो भूत्वा भूभिस्था क्षपयेत्क्षपाम् ॥ २५ ॥
ध्यायमाना उमां दैवीं हरिते यवसंस्तरे । द्वितीयेह्नि ततः स्नात्वा तथैवाभ्यर्च्य पार्वतीम् ॥ २६ ॥
यथाशक्ति द्विजान्पूज्य ततो भुञ्जीत वाग्यता । एवं तु प्रथमे मासि पूजनीयासि कालिके ॥ २७ ॥
द्वितीये पार्वतीनाम तृतीये शंकरप्रिया । भवान्यथ चतुर्थे त्वं स्कदमाताथ पञ्चमे ॥ २८ ॥
दक्षस्य दुहिता षष्ठे मैनाकी सप्तमे स्मृता । कात्यायन्यष्टमे मासि नवमे तु हिमाद्रिजा ॥ २९ ॥
दशमे मासि विख्याता देवि सौभाग्यदायिनी । उमा त्वेकादशे मासि गौरी तु द्वादशे परा ॥ ३० ॥
कुशोदकं पयः सर्प्पिर्गोमूत्रं गोमय फलम् । निंबपत्रं कंटकारी गवां शृंगोदकं दधि ॥ ३१ ॥
पञ्चगव्यं तथा शाकः प्राशनानि क्रमादमी । मासिमासि स्थिता ह्येवमुपवासपरायणा ॥ ३२ ॥
ददाति श्रद्धयैतानि वाचके ब्राह्मणोत्तमे । कुसुंभमाज्यं लवणं जीरकं गुडमेव च ॥ ३३ ॥
दत्तैरेभिः सूर्यस्था त्वं सूर्यस्था तुष्यसि प्रिये । मासिमासि भवेन्मन्त्रो गकारो द्वादशाक्षरः ॥ ३४ ॥
ओङ्कारपूर्वको देवि नमस्कारांत ईरितः । एभिस्त्वं पूजिता मंत्रैस्तुष्यसि व्रततः प्रिये ॥ ३५ ॥
तुष्टा त्वभीप्सितान्कामान्ददासि प्रीतिपूर्वकम् । समाप्ते तु व्रते तस्मिन्ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ ३६ ॥
सहितं भार्ययाभ्यर्च्य गंधपुष्पादिभिः शुभैः । द्विजं महेश्वरं कृत्वा उमां भार्यां तथैव च ॥ ३७ ॥
अन्नं सदक्षिणं दद्यात्तथा शुक्ले च वाससी । रक्तं वासोयुगं दद्यात्त्वामुद्दिश्य हरप्रिये ॥ ३८ ॥
ब्राह्मणे श्रद्धया युक्तस्तस्यां फलमिदं शृणु । दशवर्षसहस्राणि लोकान्प्राप्य परापरान् ॥ ३९ ॥
मोदते भर्तृसहिता यथेंद्रेण शची तथा । मानुषत्वं पुनः प्राप्य स्वेन भर्त्रा सहैव सा ॥ ४० ॥
पुण्ये कुले श्रिया युक्ता नीरोगा सुखमश्नुते । सप्त जन्मानि यावच्च न वैधव्यमवाप्नुयात् ॥ ४१ ॥
पुत्रान्भोगांस्तथा रूपं सौभाग्यारोग्यमेव च । एकपत्नी तथा भर्तुः प्राणेभ्योऽप्यधिका भवेत् ॥ ४२ ॥
शृणुयाद्वाच्यमानं तु भक्त्या या ललिताव्रतम् । मया स्नेहेन कथितं सापि तत्फलभागिनी ॥ ४३ ॥
संपूज्य लक्षललितां ललितांगयष्टिं गंधोदकामृतघटीं शिरसि क्षिपेद्यः । सा स्वर्गमेत्य ललितासु ललामभूता भूपाधिपं पतिमवाप्य भुवं भुनक्ति ॥ ४४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । इहापि योगमासाद्य भर्तृबंधुजनैः सह । वद नारी नरश्रेष्ठ व्रजेद्येन शिवालयम् ॥ ५ ॥
विधवा च परे लोके भूयोऽपि न वियुज्यते । सुखसंदोहसौभाग्ययुक्ता भवति भामिनी ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । उभयाचरितं यत्नाद्भववाग्ललितामृतम् । लब्ध्वा हि भवतो जन्म दक्षकोपाद्वियुक्तया ॥ ३ ॥
महासौभाग्यसंदोहं दृष्ट्वा देव्या महात्मना । अरुंधत्या वशिष्ठेन पृष्टेन कथितं शृणु ॥ ४ ॥
मासि मार्गशिरे प्राप्ते चंद्रवृद्धौ शुचिस्मिता । द्वितीयायां समासाद्य नक्तं भुंजीत पायसम् ॥ ५ ॥
आचम्य च शुचिर्भूत्वा दंडवच्छंकरं नमेत् । मुदान्विता नमस्कृत्य विज्ञाप्य परमेश्वरम् ॥ ६ ॥
औदुम्बरमृजुं गृह्य भक्षयेद्दंतधावनम् । उत्तराशागतं साग्रं सत्वचं निर्व्रणं शुभम् ॥ ७ ॥
द्वितीयायां परे वाह्नि गौरीं शंभुं च पूजयेत् । शालिपिष्टमये कृत्वा रूपे स्त्रीपुंसयोः शुभे । पात्रे संस्थाप्य संपूज्य जागरं निशि कल्पयेत् ॥ ८ ॥
विधिवत्पूजयित्वा तु शंकरं कीर्तयत्स्वपेत् । प्रभाते ते गृहीत्वा तु आचार्याय निवेदयेत् ॥ ९ ॥
भोजयेन्मृष्टमन्नाद्यं शिवभक्त्या द्विजोत्तमान् । दांपत्यानि च तत्रैव शक्त्या तान्यपि भोजयेत् ॥ १० ॥
प्रतिमासं प्रकुर्वीत विधिना तेन संयता । कार्तिकांते ततो मासि मार्गशीर्षे समुद्यमेत् ॥ ११ ॥
नामानि च प्रवक्ष्यामि प्रतिमासं क्रमाच्छणु । पूजाजाप्यनिमित्तं च सिद्ध्यर्थं चेति तस्य च ॥ १२ ॥
एवं पौषे तु संप्राप्ते गिरिशं पार्वतीं तथा । समभ्यर्च्य चतुर्थ्यां तु पंचगव्यं पिबेत्सुधीः ॥ १३ ॥
एतत्पारणमुद्दिष्टं मार्गादौ मार्गगोचरम् । न चान्यत्पञ्चगव्यादि पावनं परमं स्मृतम् ॥ १४ ॥
भवं चैव भवानीं च मासि माघे प्रपूजयेत् । फाल्गुने तु महादेवमुमया सहितं मतम् ॥ १५ ॥
ललितां शंकरं देवं चैत्रे संपूजयेत्ततः । स्थाणुं वैशाखमासे तु लोलनेत्रायुतं यजेत् ॥ १६ ॥
ज्येष्ठे वीरेश्वरं देवमेकवीरासमन्वितम् । आषाढे पशुनाथं च शक्त्या सार्द्धं त्रिलोचनम् ॥ १७ ॥
श्रीकंठं श्रावणे देवं सुतान्वितमथार्चयेत् । भीमं भाद्रपदे मासि दुर्गया सहितं यजेत् । ईशानं कार्त्तिके मासि शिवादेवीयुतं यजेत् ॥ १८ ॥
जप्यध्यानार्चनायैव नामान्येतानि सुव्रत । स्मृतानि विधिना राजन्व्रतसिद्धिर्भवेद् धुवम् ॥ १९ ॥
प्रतिमासं तु पुष्पाणि यानि पूजासु योजयेत् । तानि क्रमात्प्रवक्ष्यामि सद्यः प्रीतिकराणि वै ॥ २० ॥
आदौ नीलोत्पलं योज्यं तदभावेऽपराण्यपि । पवित्राणि सुगंधीनि योजयेद्भक्तितोऽर्चने ॥ २१ ॥
करवीरं बिल्वपत्रं किंशुकं कुब्जमल्लिका । पाटलाब्जकदंबं च तगरं द्रोणमालती ॥ २२ ॥
एतान्युक्तक्रमेणैव मासेषु द्वादशस्वपि । भक्त्या योज्यानि राजेन्द्र शिवयोस्तुष्टिहेतवे ॥ २३ ॥
वत्सरांते वितानं च धूपोत्क्षेपं सघंटिकम् । ध्वजं दीपं वस्त्रयुगं शङ्कराय निवेदयेत् ॥ २४ ॥
स्नापयित्वा च लिप्त्वा च सौवर्णं मूर्ध्नि पङ्कजम् । पूपयुग्मं च पुरतः शालिपिष्टमयं न्यसेत् ॥ २५ ॥
नैवेद्यं शक्तितो दत्वा नत्त्वा च विधिवच्छिवम् । कुर्यान्नीराजनं शम्भोस्ततो गच्छेत्स्वकं गृहम् ॥ २६ ॥
तत्र गत्वा त्रिकोणश्च चतुरस्रं च कारयेत् । त्रिकोणे ब्राह्मणी भोज्या चतुरस्रे द्विजोत्तमाः ॥ २७ ॥
व्रतिनो भोजयेत्पश्चाद्वादशैव द्विजोत्तमान् । मिथुनानि च तावंति शक्त्या भक्त्या च पाण्डव ॥ २८ ॥
उमामहेश्वरं हैमं कारयित्वा सुशोभनम् । मौक्तिकानि चतुःषष्टिस्तावतोऽपि प्रवालकाः । तावंति पुष्परागाणि ताम्रपात्रोपरि न्यसेत् ॥ २५ ॥
वस्त्रेण वेष्टयित्वा च गन्धैर्धूपैस्तथार्चयेत् । एतत्संभारसंयुक्तमाचार्याय निवेदयेत् ॥ ३० ॥
व्रतिनां ब्राह्मणानां च दम्पतीनां च भारत । दत्त्वा हिरण्यवासांसि क्षमयेत्प्रणिपत्य च ॥ ३१ ॥
चत्वारिंशत्तथाष्टौ च कुम्भांच्छत्रमुपानहौ । सहिरण्याक्षतान्सर्वान्दद्यात्पुष्पोदकान्वितान् ॥ ३२ ॥
दीनान्धदुःखितानां च तद्दिने वा निवारितम् । कल्पयेदन्नदानं चालोचयञ्छक्तिमात्मनः ॥ ३३ ॥
न्यूनाधिकं च कर्तव्यं स्ववित्तपरि माणतः । संपूरयेत्कल्पनया वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥ ३४ ॥
अवियोगकरं चैतद्रूपसौभाग्यवित्तदम् । आयुःपुत्रप्रदं स्वर्ग्यं शिवलोकप्रदायकम् ॥ ३५ ॥
सम्यक्पुराणपतितं व्रतचर्यमेतत्तत्त्वं चराचरगुरोर्हृदयंगमायाः । पूजां विधाय विधिवन्न वियोगमेति साध्वीस्वभर्तृसुतबन्धुजनैर्धनैश्च ॥ ३६ ॥
युधिष्ठिर उवाच । केन धर्मेण नारीणां व्रतेन नियमेन च । सौभाग्यं जायतेऽतीव पुत्राश्च बहवः शुभाः ॥ १ ॥
धनं धान्यं सुवर्णं च वस्त्राणि विविधानि च । अवियोगं च सततं लभते पुत्रपौत्रयोः ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शृणु पार्थ प्रवक्ष्यामि व्रतानामुत्तमं व्रतम् । यत्कृत्वा सुभगा नारी बह्वपत्या च जायते ॥ ३ ॥
धनं धान्यं हिरण्यं च दासीदासादिकं वहु । उत्पद्यते गृहे येन तद्वत कथयामि ते ॥ ४ ॥
उमामहेश्वरं नाम अप्सरोभिः पुरा कृतम् । विद्याधरैः किन्नरैश्च ऋषिकन्याभिरेव च ॥ ५ ॥
रूपिण्या रंभया चैव सीतयाऽहल्यया तथा । रोहिण्या दमयंत्या च तप्तया चानसूयया ॥ ६ ॥
एताभिश्चरितं पार्थ व्रतं सर्वव्रतोत्तमम् । सौभाग्यारोग्यफलदं दारिद्र्यव्याधिनाशनम् ॥ ७ ॥
मर्त्यलोके स्त्रियो याश्च दुर्भगारूपवर्जिताः । अपुत्रा निर्धनाश्चैव सर्वभोगविवर्जिताः ॥ ८ ॥
तासां हितार्थं पार्वत्या उमामहेश्वरं व्रतम् । अवतारितं पुरा पार्थ न जानंत्यधमाः स्त्रियः ॥ ९ ॥
पूर्वं मार्गशिरे मासि नारी धर्मपरायणा । शुक्लपक्षे तृतीयायां सोपवासा जितेन्द्रिया ॥ १० ॥
स्नात्वा संपूज्य ललितां हरकायार्धवासिनीम् । पुनः प्रभातसमये स्नानं चाकृत्रिमे जले । कृत्वा देवीस्तर्पयित्वा इदं वाक्यमुदीरयेत् ॥ ११ ॥
नमो नमस्ते देवेश उमादेहार्द्धधारक । महादेवि नमस्तेऽस्तु हरकायार्द्धवासिनि ॥ १२ ॥
हृदि कृत्वा शिवं देवीं जपेद्यावद्गृहं गता । पूजयेद्देवमीशानं पुष्पैः कालोद्भवैस्ततः ॥ १३ ॥
वामपार्श्वे उमां देवीं दक्षिणे तु महेश्वरम् । धूपं वा गुग्गुलुं वापि दहेत्पश्चात्सुभाविता । नैवेद्यं तु यथाशक्ति घृतपक्वं निवेदयेत् ॥ १४ ॥
कारयेद्वैश्वदेवं तु तिलाज्येन सुसंस्कृतम् । पञ्चगव्यं ततः प्राश्य आत्मकायविशोधनम् ॥ १५ ॥
एवं द्वादशमासांस्तु पूजयित्वा महेश्वरम् । उद्यापनं ततः कुर्यात्प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ १६ ॥
शिवं रूप्यमयं कृत्वा उमां हैममयीं तथा । आरूढौ वृषभे रौप्ये सर्वालंकारभूषितौ ॥ १७ ॥
चन्दनेन शिवं चर्च्य कुंकुमेन च पार्वतीम् । अर्चयेत्कुसुमैः पश्चात्सुगन्धैः सुमनोहरैः ॥ १८ ॥
वेष्टयेच्छुक्लवस्त्रेण शिवं रक्तेन पार्वतीम् । पश्चाद्धूपं दहेन्नारी भक्तिभावेन भाविता ॥ १९ ॥
भोजयेच्छिवभक्तांश्च ब्राह्मणान्वेदपारगान् । भक्तेभ्यो दक्षिणा देया भक्त्या शाठ्यविवर्जिता ॥ २० ॥
ततः प्रदक्षिणीकृत्य इदमुच्चारयेद्बुधः । उमामहेश्वरौ देवौ सर्वलोकपितामहौ । व्रतेनानेन सुप्रीतौ भवेतां मम सर्वदा ॥ २१ ॥
एवमुक्त्वा जितक्रोधे ब्राह्मणे वेदपारगे । व्रतं निवेदयेद्भक्त्या वाचके वा गुणान्विते ॥ २२ ॥
इदं कृत्वा व्रतं नारी महेशार्पितमानसा । प्रयाति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः ॥ २३ ॥
शिवलोके वसेत्तावद्यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश । अप्सरोभिः परिवृता किन्नरीभिस्तथैव च ॥ २४ ॥
यदा मानुष्यमायाति जायते विमले कुले । रूपयौवनसंपन्ना बहुपुत्रा पतिव्रता ॥ २५ ॥
धनधान्यसमायुक्ते सुवर्णमणिमंडिते । यावज्जीवं गृहे रम्ये तिष्ठत्यव्याहतेन्द्रिया ॥ २६ ॥
वियोगं नैव सा पश्येद्भर्तृमित्रसुतादिकैः । मृता शिवपुरं याति शिवगौरीप्रसादतः ॥ २७ ॥
हैमीमुमां रजतपिण्डमयं महेशं रौप्ये सुरूपवृषभे च समास्थितौ तौ । सम्पूज्य रक्तसितवस्त्रयुगावगूढौ नारी भवत्यविधवा सुतसौख्ययुक्ता ॥ २८ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । रंभातृतीयां वक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशिनीम् । पुत्रसौभाग्यफलदां सर्वामयनिवारिणीम् ॥ १ ॥
सर्वदुष्टहरां पुण्यां सर्वसौख्यप्रदां तथा । सपत्नीदर्पदलनां तथैश्वर्यं करीं शिवाम् ॥ २ ॥
शंकरेण पुरा प्रोक्ता पार्वत्याः प्रियकाम्यया । तामिमां शृणु भूपाल सर्वभूतहिताय वै ॥ ३ ॥
मार्गशीर्षे शुभे मासि तृती यायां नराधिप । शुक्लायां प्रातरुत्थाय दंतधावनपूर्वकम् । उपवासस्य नियमं गृह्णीयाद्भक्तिभाविता ॥ ४ ॥
देवि संवत्सरं यावत्तृतीयायामुपो षिता । प्रतिमासं करिष्यामि पारणं चापरेऽहनि । तदविघ्नेन मे यातु प्रसादात्तव पार्वति ॥ ५ ॥
एवं संकल्प्य विधिवत्कौंतेय कृतनिश्चयः । भक्त्या नरो वा नारी वा स्नानं कुर्यादतंद्रितः ॥ ६ ॥
नद्यां तडागे वाप्यां वा गृहे वा नियतात्मवान् । पूजयेत्पार्वतीं नाम रात्रौ प्राश्य कुशोदकम् ॥ ७ ॥
प्रभाते भोजयेद्विद्वाञ्छिवभक्तान्विशेषतः । हिरण्यं लवणं चैव तेषां दद्यात्तु दक्षिणाम् । गौरीश्वरं यथाशक्ति भोजयेत्प्रयता सती ॥ ८ ॥
अनेन विधिना राजन्यः कुर्यान्मासि पौषके । गोमूत्रं प्राशयेद्रात्रौ प्रभाते भोजयेद्द्विजान् ॥ ९ ॥
हिरण्यं जीरकं चैव स्वशक्त्या दापयेत्ततः । कडुहुंडं च कनकं तेभ्यो दत्त्वा विसर्जयेत् ॥ १० ॥
वाजपेयातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोत्यसंशयः । शक्रलोके वसेत्कल्पं ततः शिवपुरं व्रजेत् ॥ ११ ॥
माघे मासि तृतीयायां सुदेवीं नाम पूजयेत् । गोमयं प्राशयेद्रात्रौ ततश्चैकाकिनी स्वपेत् ॥ १२ ॥
प्रातः कुसुंभं कनकं दद्या च्छक्त्या द्विजातिषु । विष्णुलोके चिरं स्थित्वा प्राप्नोति शिवसाम्यताम् ॥ १३ ॥
गौरीति फाल्गुने नाम गोक्षीरं प्राशयेन्निशि । प्रभाते भोजयेद्विद्वाञ्छिवभक्तान्सुवासिनीः ॥ १४ ॥
कडुहुंडं सकनकं तेभ्यो दत्त्वा विसर्जयेत् । वाजपेयातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोत्यसंशयः ॥ १५ ॥
चैत्रे मासि विशालाक्षीं पूजयेद्भक्तितत्परा । दधि प्राश्य स्वपेत्प्रातर्दद्याद्धेम सकुंकुमम् । सौभाग्यं महदाप्नोति विशालाक्ष्याः प्रसादतः ॥ १६ ॥
वैशाखस्य तृतीयायां श्रीमुखीं नाम पूजयेत् । घृतं च प्राशयेद्रात्रौ ततश्चैकाकिनी स्वपेत् ॥ १७ ॥
शिवभक्तान्द्विजान्प्रातर्भोजयित्वा यथेप्सितम् । तांबूल लवणं दत्त्वा प्रणिपत्य विसर्जयेत् । अनेन विधिना दत्त्वा पुत्रानाप्नोति शोभनान् ॥ १८ ॥
आषाढे माधवीं नत्वा प्राश्नीयाच्च तिलोदकम् । प्रभाते भोजयेद्विप्रान्दक्षिणायां गुडः स्मृतः । सकांचनः शुभांल्लोकान्प्राप्नोति हि न संशयः ॥ १९ ॥
श्रावणे तु श्रियं पूज्य पिबेद्गोशृंगजं जलम् । शिवभक्तांश्च संपूज्य दयाद्धेमफलैः सह । सर्वलोकेश्वरो भूत्वा सर्वकामानवाप्नुयात् ॥ २० ॥
भाद्रे चैव तृतीयायां हरतालीति पूज येत् । माहिषं च पिबेद्दुग्धं सौभाग्यमतुलं लभेत् । इह लोके सुखं भुक्त्वा चांते शिवपुरं ब्रजेत् ॥ २१ ॥
आश्विने तु तृतीयायां गिरिपुत्रीति पूजयेत् । संप्राश्य तण्डुलजलं प्रातर्विप्रांश्च पूजयेत् ॥ २२ ॥
दक्षिणा चापि निर्दिष्टा कनकं च सचन्दनम् । सर्वयज्ञफलं प्राप्य गौरीलोके मही यते ॥ २३ ॥
पद्मोद्भवा कार्तिके च पञ्चगव्यं पिबेत्ततः । रात्रौ प्रजागरं कुर्यात्प्रभाते भोजयेद्द्विजान् ॥ २४ ॥
सपत्नीकाञ्छुभाचारान्माल्यवस्त्र विभूषणैः । पूजयेच्छिवभक्तांश्च कुमारीश्चैव भोजयेत् ॥ २५ ॥
उमामहेश्वरं हैमं समाप्ते कारयेन्नृप । यथाविभवसारेण वितानं पञ्चवर्णकम् ॥ २६ ॥
अशनं च शुभं दद्याच्छ्वेतच्छत्रं कमंडलुम् । पादुकोपानहौ दिव्यैर्वस्त्रयुग्मैश्च पांडव ॥ २७ ॥
पीतयज्ञोपवीतैश्च दीपनेत्रैः समुज्ज्वलैः । शंखशुक्तिसमोपेतैर्द्दर्पणैश्च सुशोभितैः ॥ २८ ॥
उमामहेश्वरं स्थाप्य पूजयित्वा यथाविधि । नानाविधैः सुगन्धैश्च पत्रैः पुष्पैः फलैस्तथा ॥ २९ ॥
घृतपक्वैश्च नैवेद्यैर्दीपमालाभिरेव च । शर्करानालिकेरैश्च दाडिमैर्बीजपूरकैः ॥ ३० ॥
जीरकैर्लवणैश्चैव कुसुम्भैः कुंकुमैस्तथा । सताम्रभाजनैर्दिव्योदकै रससंयुतैः । पूजयेद्देवदेवेशं क्षमयेत्तदनंतरम् ॥ ३१ ॥
शंखवादित्रनिर्घोषैर्वेदध्वनिसमन्वितैः । एवं कृते फलं यत्स्यात्तन्न शक्यं मयोदितुम् ॥ ३२ ॥
पूर्वोक्तफलभागी स्यात्सर्वदेवैश्च पूज्यते । कल्पकोटिशतं यावत्सर्वकामानवाप्नुयात् ॥ ३३ ॥
तदंते शिवसायुज्यं प्राप्नोतीह न संशयः । पुरैतद्रंभया चीर्णं तेन रंभाव्रतं स्मृतम् ॥ ३४ ॥
योऽहं सा च स्मृता गौरी या गौरी स महेश्वरः । इति मत्वा महाराज शरणं व्रज पार्वतीम् ॥ ३५ ॥
एषा हिमाद्रिदुहितुर्दयिता तृतीया रंभाविधानमलभद्भुवि तत्कृतेति॥ सत्प्राशितैरुदितनामयुतामुपोष्य प्राप्नोति वांछितफलान्यबला बहूनि ॥ ३६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । तथैवान्यत्प्रवक्ष्यामि सर्वकामफलप्रदम् । सौभाग्यशयनं नाम यत्पुराणविदो विदुः ॥ १ ॥
पुरा दग्धेषु लोकेषु भूर्भुवःस्वर्महादिषु । सौभाग्यं सर्वलोकानामेकस्थमभवत्तदा ॥ २ ॥
तच्च वैकुण्ठमासाद्य विष्णोर्वक्षस्थले स्थितम् । ततः कालेन महता पुनः सर्गविधौ नृप ॥ ३ ॥
अहंकारावृते लोके प्रधानपुरुषान्विते । स्पर्द्धायां च प्रवृत्तायां कमलासनकृष्णयोः ॥ ४ ॥
पिंगाकारा समुद्भूता ज्वाला वक्षस्थली तदा । तयाभितप्तस्य हरेर्वक्षसस्तद्विनिःसृतम् ॥ ५ ॥
यद्वक्षस्थलमाश्रित्य विष्णोः सौभाग्यमास्थितम् । रसरूपतया तावत्प्राप्नोति वसुधातलम् ॥ ६ ॥
उत्क्षिप्तमन्तरिक्षस्थं ब्रह्मपुत्रेण धीमता । दक्षेण पीतमात्रं तु रूपलावण्यकारणम् ॥ ७ ॥
बलं तेजो महज्जातं दक्षस्य परमेष्ठिनः । शेषं यदपतद्भूमावष्टधा तदजायत ॥ ८ ॥
इक्षवस्तवराजं च निष्पावाजाजिधान्यकम् । विकारवच्च गोक्षीरं कुसुम्भं कुंकुमं तथा । लवणं चाष्टमं तत्र सौभाग्याष्टकमुच्यते ॥ ९ ॥
पीतं यद्ब्रह्मपुत्रेण योगज्ञानविदा तथा । दुहितास्याभवत्तस्माद्या सतीत्यभिधीयते । लोकानतीत्य लालित्याल्ललिता तेन चोच्यते ॥ १० ॥
त्रैलोक्यसुंदरीमेनामुपयेमे पिनाकधृक् । त्रिविश्वसौभाग्यमयी भुक्ति मुक्तिफलप्रदा ॥ ११ ॥
आराध्य तामुमां भक्त्या स्त्री राजन्किन्न विन्दति ॥ १२ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कथमाराधनं तस्या जगद्धात्र्या जनार्दन । यद्विधानं च तत्सर्वं जगन्नाथ वदस्व मे ॥ १३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । वसंतमासमासाद्य तृतीयायां युधिष्ठिर । शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्ने तिलैः स्नानं समाचरेत् ॥ १४ ॥
तस्मिन्नहनि सा देवी किल विश्वात्मना सती । पाणिग्रहणकैर्मन्त्रैरुद्वाह्या वरवर्णिनी ॥ १५ ॥
तथा सहैव देवेशं तृतीयायामथार्चयेत् । फलैर्नानाविधैर्धूपदीपनैवेद्यसंयुतैः ॥ १६ ॥
पञ्चगव्येनानुमासं तथा गंधोदकेन च । स्नपयित्वा र्चयेद्गौरीमिन्दुशेखरसंयुताम् ॥ १७ ॥
पाटलां शंभुसहितां पादयोस्तु प्रपूजयेत् । त्रियुगां शिवसंयुक्तां गुल्फयोरुभयोरपि ॥ १८ ॥
भद्रेश्वरेण सहितां विजयां जानुनोर्युगे । ईशानीं हरिकेशं च कट्यां संपूजयेद्बुधः ॥ १९ ॥
कोटनीं शूलिनं कुक्षौ मंगलां शर्वसंयुताम् । उदरे पूजयेद्राज न्नुमां रुद्रं कुचद्वये ॥ २० ॥
अनंतां त्रिपुरघ्रं च पूजयेत्करसंपुटे । कंठे भवं भवानीं च मुखे गौरीं हरं तथा ॥ २१ ॥
सर्वात्मना च सहितां ललितां मस्तकोपरि । ओंकारपूर्वकैरेतैर्न्नमस्कारांतयोजितैः । पूजयेद्भक्तिसहितो गन्धमाल्यानुलेपनैः ॥ २२ ॥
एवमभ्यर्च्य विधिवत्सौभाग्याष्टकमग्रतः । स्थापयेत्स्विन्ननिष्पावान्कुसुंभं क्षीरजीरकम् ॥ २३ ॥
तवराजेक्षुलवणं कुंकुमं च तथाष्टमम् । दत्तं सौभाग्यकं यस्मात्सौभाग्याष्ट कमुच्यते ॥ २४ ॥
एवं निवेद्य तत्सर्वं शिवयोः प्रीयतामिति । चैत्रे शृंगोदकं प्राश्य स्वप्याद्भूमावरिंदम ॥ २५ ॥
ततः प्रातः समुत्थाय कृतप्राण जयः शुचिः । संपूज्य द्विजदांपत्यं माल्यवस्त्रविभूषणैः । सौभाग्याष्टकसंयुक्तं सौवर्णचरणद्वयम् ॥ २६ ॥
प्रीयतामत्र ललिता ब्राह्मणाय निवे दयेत् । एवं संवत्सरं यावत्तृतीयायां सदा नृप ॥ २७ ॥
प्राशने नाममंत्रे च विशेषोऽयं निबोध मे । गोशृंगोदकमाद्ये स्याद्वैशाखे गोमयं पुनः ॥ २८ ॥
ज्येष्ठे मंदारपुष्पं च बिल्वपत्रं शुचौ स्मृंतम् । श्रावणे दधि संप्राश्यं नभस्ये च कुशोदकम् ॥ २९ ॥
क्षीरमाश्वयुजे तद्वत्कार्तिके पृष दाज्यकम् । मृगोत्तमांगे गोमूत्रं पौषे संप्राशयेद्घृतम् ॥ ३० ॥
माघे कृष्णतिलांस्तद्वत्पञ्चगव्यं च फाल्गुने । ललिता विजया भद्रा भवानी कुमुदा श्रिता ॥ ३१ ॥
वासुदेवी तथा गौरी मङ्गला कमला सती । उमा च दानकाले तु प्रीयतामिति कीर्तयेत् ॥ ३२ ॥
मल्लिकाशोककमलकदंबोत्पलमालति । कुड्मलं करवीरं च बाणमम्लानकुंकुमम् । सिंदुवारं च मासेषु सर्वेषु क्रमशः स्मृतम् ॥ ३३ ॥
जपाकुसुंभकुसुमं मालती शतपत्रिका । यथालाभं प्रदेयानि करवीरं च सर्वदा ॥ ३४ ॥
एवं संवत्सरं यावदुपोष्य विधिवन्नरः । स्त्री नक्ते तु कुमारी वा शिवामभ्यर्च्य शक्तितः । व्रतांते शयनं दद्यात्सर्वोपस्करसंयुतम् ॥ ३५ ॥
उमामहेश्वरं हैमं वृषभं च गवा सह । स्थापयित्वा तु शयने ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ३६ ॥
अन्यान्यपि यथाशक्ति मिधुनान्यंबरादिभिः । धान्यालंकरणैर्दानैरन्यैश्च धनसंचयैः । वित्तशाठ्येन रहितः पूजयेद्गतविस्मयः ॥ ३७ ॥
एवं करोति यः सम्यक्सौभाम्यशयनव्रतम् । सर्वान्कामानवाप्नोति पदं चानन्त्यमश्नुते ॥ ३८ ॥
सौभाग्यारोग्यरूपायुर्वस्त्रालंकारभूषणैः । न वियुक्तो भवेद्राजन्वर्षायुतशतत्रयम् ॥ ३९ ॥
यस्तु द्वादश वर्षाणि सौभाग्यशयनं व्रतम् । करोति सप्त चाष्टौ वा श्रीकण्ठभुवनेश्वरैः । पूज्यमानो भवेत्सम्य ग्यावत्कल्पायुतत्रयम् ॥ ४० ॥
नारी वा कुरुते या तु कुमारी वा नरेश्वर । सापि तत्फलमाप्नोति देव्यनुग्रहलालिता ॥ ४१ ॥
शृणुयादपि यश्चैतत्प्रदद्यादथ वा मतिम् । सोऽपि विद्याधरो भूत्वा स्वर्गलोके चिरं वसेत् ॥ ४२ ॥
इदमिह मदनेन पूर्वमिष्टं चरितमिदं शशबिंदुना व्रतं वै । सुरपतिधनदेशवायुसोमैश्चरितदिदं करुणेन बंदिना च ॥ ४३ ॥
यानीह दत्तानि पुरा नरेंद्रैर्दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । निर्माल्यवंति प्रतिमानि तानि स नाम साधुः पुनराददानः ॥ ४४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । सौभाग्यारोग्यफलदं विपक्षक्षयकारकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं किञ्चिद्व्रतं ब्रूहि जनार्दन ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । यदुमायै पुरा देव उवाचासुरसूदनः । कथासु संप्रवृत्तासु ललिताराधनं प्रति ॥ २ ॥
तदिदानीं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्ति फलप्रदम् । नराणामथ नारीणामाराधनमनुत्तमम् ॥ ३ ॥
शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वपापप्रणाशनम् । नभस्ये वाथ वैशाखे पुनर्मार्गशिरेऽथ वा ॥ ४ ॥
शुक्लपक्षतृतीयायां स्नातः सद्गौरसर्षपैः । गोरोचनसुगोमूत्रमुस्तागोशकृतं तथा । दधिचंदनसंमिश्रं ललाटे तिलकं न्यसेत् ॥ ५ ॥
सौभाग्यारोग्यकृद्यत्स्यात्सदा च ललिताप्रियम् । प्रतिपक्षं तृतीयायां बद्ध्वा वा पीतवाससी ॥ ६ ॥
धारयेदथ वा रक्तपीतानि कुसुमानि च । विधवाप्यनुरक्तानि कुमारी शुक्लवाससी ॥ ७ ॥
देव्यर्चां पंचगव्येन ततः क्षीरेण केवलम् । स्नपयेन्मधुना तद्वत्पुष्पगन्धोदकेन च ॥ ८ ॥
पूजयेच्छुक्लपुष्पैश्च फलैर्नानाविधैरपि । धान्यकाजाजिलवणगुडक्षीरघृतादिभिः ॥ ९ ॥
शुक्लाक्षतैस्तिलैरर्च्यां ललितां यः सदार्चयेत् । आपादाद्यर्चनं कुर्याद्गौर्याः सम्यक्समासतः ॥ १० ॥
वरदायै नमः पादौ तथा गुल्फौ श्रिये नमः । अशोकायै नमो जंघे भवान्यै जानुनी तथा ॥ ११ ॥
ऊरू मांगल्यकारिण्यै कामदेव्यै तथा कटिम् । पद्मोद्भवायै जठरमुरः कामप्रिये नमः ॥ १२ ॥
करौ सौभाग्यवासिन्यै बाहू शशिमुखश्रियै । मुखं कंदर्पवासिन्यै पार्वत्यै तु स्मितं तथा ॥ १३ ॥
गौर्य्यै नमस्तथा नासां सुनेत्रायै च लोचने । तुष्ट्यै ललाटफलकं कात्यायन्यै शिरस्तथा ॥ १४ ॥
नमो गौर्यै नमः सृष्ट्यै नमः कांत्यै नमः श्रियै । रंभायै ललितायै च वासुदेव्यै नमोनमः ॥ १५ ॥
एवं संपूज्य विधिवदग्रतः पद्म मालिखेत् । पत्रैर्द्वादशभिर्युक्तं कुंकुमेन सकर्णिकम् ॥ १६ ॥
पूर्वेण विन्यसेद्गौरीमपर्णां च ततः परम् । भवानीं दक्षिणे तद्वद्रुद्राणीं च ततः परम् ॥ १७ ॥
विन्यसेत्पश्चिमे सौम्यां ततो मदनवासिनीम् । वायव्यां पाटलावासामुत्तरेण ततो ह्युमाम् ॥ १८ ॥
लक्ष्मीं स्वाहां स्वधां तुष्टिं मंगलां कुमुदां सतीम् । रुद्राणीं मध्यतः स्थाप्य ललितां कर्णिकोपरि । कुसुमैरक्षतैः शुभ्रैर्नमस्कारेण विन्यसेत् ॥ १९ ॥
गीतमंगलघोषं च कारयित्वा सुवासिनीः । पूजयेद्रक्तवासोभी रक्तमाल्यानुलेपनैः ॥ २० ॥
सिंदूरं स्नानचूर्णं च तासां शिरसि पातयेत् । सिंदूरं कुंकुमं स्नानमिष्टं सत्याः सदा यतः ॥ २१ ॥
नभस्ये पूजयेद्गौरीमुत्पलैरसितैस्तथा । बन्धुजीवैराश्वयुजे कार्तिके शतपत्रकैः ॥ २२ ॥
कुन्दपुष्पैर्मार्गशिरे पौषे वै कुंकुमेन च । माघे तु पूजयेद्देवीं सिंदुवारेण भक्तितः ॥ २३ ॥
जात्या तु फाल्गुने पूज्या पार्वती पांडुनंदन । चैत्रे च मल्लिकाशोकैर्वैशाखे गंध पाटलैः ॥ २४ ॥
ज्येष्ठे कमलमंदारैराषाढे चंपकांबुजैः । कदंबैरथ मालत्या श्रावणे पूजयेदुमाम् ॥ २५ ॥
गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशो दकम् । बिल्वपत्रार्कपुष्पं च गवां शृंगोदक तथा । पंचगव्यं तथा बिल्वं प्राशयेत्क्रमशः सदा ॥ २६ ॥
एतद्भाद्रपदाद्यं तु प्राशनं समुदाहृतम् । प्रतिपक्षं द्वितीयायां मया प्रोक्तं वरानने ॥ २७ ॥
ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव शिवं गौरीं प्रकल्प्य च । भोजयित्वार्चयेद्भक्त्या वस्त्रमाल्यानुलेपनैः । पुंसे पीतांबरे दत्त्वा स्त्रियै कौसुंभवाससी ॥ २८ ॥
निष्पावाजाजिलवणमिक्षुदंडं गुणान्वितम् । स्त्रियै दद्यात्फलं पुंसे सुवर्णोत्पलसंयुतम् ॥ २९ ॥
यथा न देवदेवेशस्त्वां परित्यज्य गच्छति । तथा मां संपरित्यज्य पतिर्नान्यत्र गच्छतु ॥ ३० ॥
कुमुदा विमलानंता भवानी वसुधा शिवा । ललिता कमला गौरी सती रंभाथ पार्वती ॥ ३१ ॥
नभस्यादिषु मासेषु प्रीयतामित्युदीरयेत् । व्रतांते शयनं दद्यात्सुवर्णं कमलान्वितम् ॥ ३२ ॥
मिथुनानि चतुर्विंशत्तदर्द्धं सकृदर्च्चयेत् । अष्टावष्टावथ पुनश्चातुर्मास्ये समर्चयेत् ॥ ३३ ॥
तथोपदेष्टारमपि पूजयेद्यत्नतो गुरुम् । न पूज्यते गुरुर्यत्र सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः ॥ ३४ ॥
उक्तानंततृतीयैषा सदानंतफलप्रदा । सर्वपापहरा देवी सौभाग्यारोग्य वर्धिनी ॥ ३५ ॥
न चैनां वित्तशाठ्येन कदाचिदपि लंघयेत् । नरो वा यदि वा नारी वित्तशाठ्यात्पतत्यधः ॥ ३६ ॥
गर्भिणी सूतिका नक्तं कुमारी चाथ रोगयुक् । यदा श्रद्धा तदान्येन क्रियमाणं तु कारयेत् ॥ ३७ ॥
इमामनंतफलदां तृतीयां यः समाचरेत् । कल्पकोटि शतं साग्रं शिवलोके स पूज्यते ॥ ३८ ॥
वित्तहीनोऽपि कुर्वीत वर्षत्रयमुपोषणैः । पुष्पपत्रविधानेन सोपि तत्फलमाप्नुयात् ॥ ३९ ॥
नारी वा कुरुते या तु कुमारी विधवा तथा । साऽपि तत्फलमाप्नोति गौर्यनुग्रहभाविता ॥ ४० ॥
इति पठति शृणोति वा य इत्थं गिरितनयाव्रतमिंदुलोकसंस्थः । मतिमपि च ददाति सोऽपि देवैरमरवधूजनकिंनरैश्च पूज्यः ॥ ४१ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अन्यामपि प्रवक्ष्यामि तृतीयां पापनाशिनीम् । रसकल्याणिनीं नाम पुरा कल्पविदो विदुः ॥ ४२ ॥
माघमासे तु संप्राप्य तृतीयां शुक्लपाक्षिकीम् । प्रातर्गव्येन पयसा तिलैः स्नानं समाचरेत् ॥ ४३ ॥
स्नापयेन्मधुना देवीं तथैवेक्षुरसेन च । पुनः पूजा प्रकर्तव्या जात्या वा कुंकुमेन वा ॥ ४४ ॥
दक्षिणांगानि संपूज्य ततो वामानि पूजयेत् । ललितायै नमः पादौ गुल्फं तद्वदथार्चयेत् ॥ ४५ ॥
जंघे जानू तथा सत्यै तथोरश्च श्रियै नमः । मदनालसायै तु कटिं मदनायै तथोदरम् ॥ ४६ ॥