snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
सूत उवाच । नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ ३ ॥
भविष्याख्ये महाकल्पे प्राप्ते वैवस्वतेन्तरे । अष्टाविंशद्द्वापरान्ते कुरुक्षेत्रे रणोऽभवत् ॥ ४ ॥
पांडवैर्निर्जिताः सर्वे कौरवाः युद्धदुर्मदाः । अष्टादशे च दिवसे पांडवानां जयोऽभवत् ॥ ५ ॥
दिनान्ते भग वान्कृष्णो ज्ञात्वा कालस्य दुर्गतिम् । शिवं तुष्टाव मनसा योगरूपं सनातनम् ॥ ६ ॥
कृष्ण उवाच । नमः शांताय रुद्राय भूते शाय कपर्दिने । कालकर्त्रे जगद्भर्त्रे पापहर्त्रे नमोनमः ॥ ७ ॥
पांडवान्रक्ष भगवन्मद्भक्तान्भूतभीरुकान् । इति श्रुत्वा स्तवं रुद्रो नंदियानोपरिस्थितः । रक्षार्थं शिबिराणां च प्राप्तवाञ्छूलहस्तधृक् ॥ ८ ॥
तदा नृपाज्ञया कृष्णः स गतो गजसाह्वयम् । पांडवाः पंच निर्गत्य सरस्वत्या स्तटेऽवसन् ॥ ९ ॥
निशीथे द्रौणिभोजौ च कृपस्तत्र समाययुः । तुष्टुवुर्मनसा रुद्रं तेभ्यो मार्गं शिवोददात् ॥ १० ॥
अश्वत्थामा तु बलवाञ्छिवदत्तमसिं तदा । गृहीत्वा स जघानाशु धृष्टद्युम्नपुरःसरान् ॥ ११ ॥
हत्वा यथेष्टमगमद्द्रौणिस्ताभ्यां समन्वितः ॥ १२ ॥
पार्षतस्यैव सूतश्च हतशेषो भयातुरः । पांडवान्वर्णयामास यथा जातो जनक्षयः ॥ १३ ॥
आगस्कृतं शिवं ज्ञात्वा भीमाद्याः क्रोधमूर्च्छिताः । स्वायुधैस्ता डयामास देवदेवं पिनाकिनम् ॥ १४ ॥
अस्त्रशस्त्राणि तेषां तु शिवदेहे समाविशन् । दृष्ट्वा ते विस्मिताः सर्वे प्रजघ्नुस्तलमुष्टिभिः ॥ १५ ॥
ताञ्छशाप तदा रुद्रो यूयं कृष्णप्रपूजकाः । अतोऽस्माभी रक्षिणीया वधयोग्याश्च वै भुवि ॥ १६ ॥
पुनर्जन्म कलौ प्राप्य भोक्ष्यते चापराधकम् । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवः पांडवा दुःखितास्तदा ॥ १७ ॥
हरिं शरणमाजग्मुरपराधनिवृत्तये । तदा कृष्णयुताः सर्वे पांडवाः शस्त्रवर्जिताः ॥ १८ ॥
तुष्टुवुर्मनसा रुद्रं तदा प्रादुरभूच्छिवः । वरं वरयत प्राह कृष्णः श्रुत्वाब्रवीदिदम् ॥ १९ ॥
शस्त्राण्यस्त्राणि यान्येव त्वदंगे क्षपितानि वै । पांडवेभ्यश्च देहि त्वं शापस्यानुग्रहं कुरु ॥ २० ॥
इति श्रुत्वा शिवः प्राह कृष्णदेव नमोऽस्तु ते । अपराधो न मे स्वामिन्मोहितोऽहं तवाज्ञया ॥ २१ ॥
तद्वशेन मया स्वामिन्दत्तः शापो भयंकरः । नान्यथा वचनं मे स्यादंशावतरणं भवेत् ॥ २२ ॥
वत्सराजस्य पुत्रत्वं गमिष्यति युधिष्ठिरः । बलखानिरिति ख्यातः शिरीषाख्यपुराधिपः ॥ २३ ॥
भीमो दुर्वचनाद्दुष्टो म्लेच्छयोनौ भविष्यति । वीरणो नाम विख्यातः स वै वनरसाधिपः ॥ २४ ॥
अर्जुनांशश्च मद्भक्तो जनिष्यति महामतिः । पुत्रः परिमलस्यैव ब्रह्मानन्द इति स्मृतः ॥ २५ ॥
कान्यकुब्जे हि नकुलो भविष्यति महाबलः । रत्नभानुसुतो सौ वै लक्ष्मणो नाम विश्रुतः ॥ २६ ॥
सहदेवस्तु वलवाञ्जनिष्यति महामतिः । भीष्मसिंह सुतो जातो देवसिंह इति स्मृतः ॥ २७ ॥
धृतराष्ट्रांश एवासौ जनिष्यत्यजमेरके । पृथिवीराज इति स द्रोपदी तत्सुता स्मृता ॥ २८ ॥
वेला नाम्ना च विख्याता तारकः कर्ण एव हि । रक्तबीजस्तथा रुद्रो भविष्यति महीतले ॥ २९ ॥
कौरवाश्च भविष्यन्ति मायायुद्धविशारदाः । पांडुपक्षाश्च ते सर्वे धर्मिणो बलशालिनः ॥ ३० ॥
सूत उवाच । इति श्रुत्वा हरिः प्राह विहस्य परमेश्वरम् । मया शक्त्यवतारेण रक्षणीया हि पांडवाः ॥ ३१ ॥
महावती पुरी रम्या मायादेवीविनिर्मिता । देशराजसुतस्तत्र ममांशो हि जनिष्यते ॥ ३२ ॥
देवकीजठरे जन्मोदयसिंह इति स्मृतः । आह्लादो मम धामांशो जनिष्यति गुरुर्मम ॥ ३३ ॥
हत्वाग्निवंशजान्भूपान्स्थापयिष्यामि वै कलिम् । इति श्रुत्वा शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत ॥ ३४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये विक्रमाख्यानकाले प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥
सूत उवाच । प्रातः काले च संप्राप्ते पांडवाः पुत्रशोकिनः । प्रेतकार्याणि ते कृत्वा भीष्मान्तिकमुपाययुः ॥ १ ॥
राजधर्मान्मोक्षधर्मान्दानधर्मान्विभागशः । श्रुत्वायजन्नश्वमेधैस्त्रिभिरुत्तमकर्मभिः ॥ २ ॥
षट्त्रिंशदब्दराज्यं हि कृत्वा स्वर्गपुरं ययुः । जनिष्यन्ते तदंशा वै कलिधर्म विवृद्धये ॥ ३ ॥
व्यास उवाच । इत्युक्त्वा स मुनिः सर्वान्पुनः सूतो वदिष्यति । गच्छध्वं मुनयः सर्वे योगनिद्रावशो ह्यहम् । चक्रतीर्थे समाधिस्थो ध्यायेऽहं त्रिगुणात्परम् ॥ ४ ॥
इति श्रुत्वा तु मुनयो नैमिषारण्यवासिनः । योगसिद्धिं समास्थाय गमिष्यंत्यात्मनोन्तिके ॥ ५ ॥
द्वादशाब्दशते कालेऽतीते ते शौनकादयः ॥ ६ ॥
उत्थाय देवखाते च स्नानध्यानादिकाः क्रियाः । कृत्वा सूतान्तिकं गत्वा वदिष्यंति पुनर्वचः ॥ ७ ॥
ऋषय ऊचुः । विक्रमाख्यानकालोऽयं द्वापरे च शिवाज्ञया । विनीतान्भगवन्भूमौ तदा तान्नृपतीन्वद ॥ ८ ॥
सूत उवाच । स्वर्गते विक्रमादित्ये राजानो बहुधाऽभवन् । तथाष्टादश राज्यानि तेषां नामानि मे शृणु ॥ ९ ॥
पश्चिमे सिंधुनद्यंते सेतुबन्धे हि दक्षिणे । उत्तरे बदरीस्थाने पूर्वे च कपिलान्तिके ॥ १० ॥
अष्टादशैव राष्ट्राणि तेषां मध्ये बभूविरे । इंद्रप्रस्थं च पांचालं कुरु क्षेत्रं च कापिलम् ॥ ११ ॥
अन्तर्वेदी व्रजथ्यैवाजमेरं मरुधन्व च । गौर्ज्जरं च महाराष्ट्रं द्राविडं च कलिंगकम् ॥ १२ ॥
आवंत्यं चोडुपं वंगं गौडं मागधमेव च । कौशल्यं च तथा ज्ञेयं तेषां राजा पृथक्पृक् ॥ १३ ॥
नानाभाषाः स्थितास्तत्र बहुधर्मप्रवर्तकाः । एवमब्दशतं जातं ततस्ते वै शकादयः ॥ १४ ॥
श्रुत्वा धर्मविनाशं च बहुवृंदैः समन्विताः । केचित्तीर्त्वा सिंधुनदीमार्य्यदेशं समागताः ॥ १५ ॥
हिमपर्वतमार्गेण सिंधुमार्गेण चागमन् । जित्वार्य्याल्लाँठयित्वा तान्स्वदेशं पुनराययुः ॥ १६ ॥
गृहीत्वा योषितस्तेषां परं हर्षमुपाययुः । एतस्मिन्नन्तरे तत्र शालिवाहनभूपतिः ॥ १७ ॥
विक्रमादित्यपौत्रश्च पितृराज्यं गृहीतवान् । जित्वा शकान्दुराधर्षांश्चीनतैत्तिरिदेशजान् ॥ १८ ॥
बाह्लीकान्कामरूपांश्च रोमजान्खुरजा च्छठान् । तेषां कोशान्गृहीत्वा च दंडयोग्यानकारयत् ॥ १९ ॥
स्थापिता तेन मर्य्यादा म्लेच्छार्याणां पृथक्पृथक् । सिंधुस्थानमिति ज्ञेयं राष्ट्र मार्य्यस्य चोत्तमम् ॥ २० ॥
म्लेच्छस्थानं परं सिन्धोः कृतं तेन महात्मना । एकदा तु शकाधीशो हिमतुंगं समाययौ ॥ २१ ॥
हूणदेशस्य मध्ये वै गिरिस्थं पुरुषं शुभम् । ददर्श बलवान्राजा गौरांगं श्वेतवस्त्रकम् ॥ २२ ॥
को भवानिति तं प्राह स होवाच मुदान्वितः । ईशपुत्रं च मां विद्धि कुमारीगर्भसंभवम् ॥ २३ ॥
म्लेच्छधर्मस्य वक्तारं सत्यव्रतपरायणम् । इति श्रुत्वा नृपः प्राह धर्मः को भवतो मतः ॥ २४ ॥
श्रुत्वोवाच महाराज प्राप्ते सत्यस्य संक्षये । निर्मर्यादे म्लेच्छदेशे मसीहोऽहं समागतः ॥ २५ ॥
ईशामसी च दस्यूनां प्रादुर्भूता भयंकरी । तामहं म्लेच्छतः प्राप्य मसीहत्वमुपागतः ॥ २६ ॥
म्लेच्छेषु स्थापितो धर्मो मया तच्छृणु भूपते । मानसं निर्मलं कृत्वा मलं देहे शुभाशुभम् ॥ २७ ॥
नैगमं जपमास्थाय जपेत निर्मलं परम् । न्यायेन सत्यवचसा मनसैक्येन मानवः ॥ २८ ॥
ध्यानेन पूजयेदीशं सूर्यमंडलसंस्थितम् । अचलोऽयं प्रभुः साक्षात्तथा सूर्योचलः सदा ॥ २९ ॥
तत्त्वानां चलभूतानां कर्षणः स समंततः । इति कृत्येन भूपाल मसीहा विलयं गता ॥ ३० ॥
ईशमूर्तिर्हृदि प्राप्ता नित्यशुद्धा शिवंकरी । ईशामसीह इति च मम नाम प्रतिष्ठितम् ॥ ३१ ॥
इति श्रुत्वा स भूपालो नत्वा तं म्लेच्छपूजकम् । स्थापयामास त तत्र म्लेच्छस्थाने हि दारुणे ॥ ३२ ॥
स्वराज्यं प्राप्तवान्राजा हयमेधमचीकरत् । राज्यं कृत्वा स षष्ट्यब्दं स्वर्गलोकमुपाययौ । स्वर्गते नृपतौ तस्मिन्यथा चासीत्तथा शृणु ॥ ३४ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये शालिवाहनकाले द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥
श्रीसूत उवाच । शालिवाहनवंशे च राजानो दश चाभवन् । राज्यं पंचशताब्दं च कृत्वा लोकान्तरं ययुः ॥ १ ॥
मर्य्यादा क्रमतो लीना जाता भूमंडले तदा । भूपतिर्दशमो यो वै भोजराज इति स्मृतः । दृष्ट्वा प्रक्षीणमर्य्यादां बली दिग्विजयं ययौ ॥ २ ॥
सेनया दशसाहस्र्या कालिदासेन संयुतः । तथान्यैर्ब्राह्मणैः सार्द्धं सिंधुपारमुपाययौ ॥ ३ ॥
जित्वा गांधारजान्म्लेच्छान्काश्मीरान्नारवाञ्छठान् । तेषां प्राप्य महाकोशं दंडयोग्यानकारयत् ॥ ४ ॥
एतस्मिन्नन्तरे म्लेच्छ आचार्य्येण समन्वितः । महामद इति ख्यातः शिष्यशाखासमन्वितः ॥ ५ ॥
नृपश्चैव महादेवं मरुस्थलनिवासिनम् । गंगाजलैश्च संस्नाप्य पंचगव्यसमन्वितैः । चंदनादिभिरभ्यर्च्य तुष्टाव मनसा हरम् ॥ ६ ॥
भोजराज उवाच । नमस्ते गिरिजानाथ मरुस्थलनिवासिने । त्रिपुरासुरनाशाय वहुमायाप्रवर्त्तिने ॥ ७ ॥
म्लेच्छैर्गुप्ताय शुद्धाय सच्चिदानन्दरूपिणे । त्वं मां हि किंकरं विद्धि शरणार्थमुपागतम् ॥ ८ ॥
सूत उवाच । इति श्रुत्वा स्तवं देवः शब्दमाह नृपाय तम् । गंतव्यं भोजराजेन महाकालेश्वरस्थले ॥ ९ ॥
म्लेच्छैस्सुदूषिता भूमिर्वाहीका नाम विश्रुता । आर्य्यधर्मो हि नैवात्र वाहीके देशदारुणे ॥ १० ॥
बभूवात्र महामायी योऽसौ दग्धो मया पुरा । त्रिपुरो बलिदैत्येन प्रेषितः पुनरागतः ॥ ११ ॥
अयोनिः स वरो मत्तः प्राप्तवान्दैत्यवर्द्धनः । महामद इति ख्यातः पैशाचकृतितत्परः ॥ १२ ॥
नागन्तव्यं त्वया भूप पैशाचे देशधूर्तके । मत्प्रसादेन भूपाल तव शुद्धिः प्रजायते ॥ १३ ॥
इति श्रुत्वा नृपश्चैव स्वदेशान्पुनरागमत् । महामदश्च तैः सार्द्धं सिंधुतीरमुपाययौ ॥ १४ ॥
उवाच भूपतिं प्रेम्णा मायामदविशारदः । तव देवो महाराज मम दासत्वमागतः ॥ १५ ॥
ममोच्छिष्ठं सभुंजीयाद्यथा तत्पश्य भो नृप । इति श्रुत्वा तथा दृष्ट्वा परं विस्मयमागतः ॥ १६ ॥
म्लेच्छधर्मे मतिश्चासीत्तस्य भूपस्य दारुणे ॥ १७ ॥
तच्छ्रुत्वा कालिदासस्तु रुषा प्राह महामदम् । माया ते निर्मिता धूर्त नृपमोहनहेतवे ॥ १८ ॥
हनिष्यामि दुराचारं वाहीकं पुरुषाधमम् ॥ । इत्युक्त्वा स द्विजः श्रीमान्नवार्णजपतत्परः ॥ १९ ॥
जप्त्वा दशसहस्रं च तद्दशांशं जुहाव सः । भस्म भूत्वा स मायावी म्लेच्छदेवत्वमागतः ॥ २० ॥
भयभीतास्तु तच्छिष्या देशं वाहीकमाययुः । गृहीत्वा स्वगुरोर्भस्म मदहीनत्वमागतम् ॥ २१ ॥
स्थापितं तैश्च भूमध्ये तत्रोषुर्मदतत्पराः ॥ । मदहीनं पुरं जातं तेषां तीर्थं समं स्मृतम् ॥ २२ ॥
रात्रौ स देवरूपश्च बहुमायाविशारदः । पैशाचं देहमास्थाय भोजराजं हि सोऽब्रवीत् ॥ २३ ॥
आर्य्यधर्मो हि ते राजन्सर्वधर्मोत्तमः स्मृतः । ईशाज्ञया करिष्यामि पैशाचं धर्मदारुणम् ॥ २४ ॥
लिंगच्छेदी शिखाहीनः श्मश्रुधारी स दूषकः । उच्चालापी सर्वभक्षी भविष्यति जनो मम ॥ २५ ॥
विना कौलं च पशवस्तेषां भक्ष्या मता मम । मुसलेनैव संस्कारः कुशैरिव भविष्यति ॥ २६ ॥
तस्मान्मुसलवन्तो हि जातयो धर्मदूषकाः । इति पैशाचधर्मश्च भविष्यति मया कृतः ॥ २७ ॥
इत्युक्त्वा प्रययौ देवः स राजा गेहमाययौ । त्रिवर्णे स्थापिता वाणी सांस्कृती स्वर्गदायिनी ॥ २८ ॥
शूद्रेषु प्राकृती भाषा स्थापिता तेन धीमता । पंचाशदब्दकालं तु राज्यं कृत्वा दिवं गतः ॥ २९ ॥
स्थापिता तेन मर्य्यादा सर्वदेवोपमानिनी । आर्य्यावर्तः पुण्यभूमिर्मध्यं विंध्यहिमालयोः ॥ ३० ॥
आर्य्य वर्णाः स्थितास्तत्र विंध्यान्ते वर्णसंकराः । नरा मुसलवन्तश्च स्थापिताः सिंधुपारजाः ॥ ३१ ॥
बर्बरे तुषदेशे च द्वीपे नानाविधे तथा । ईशामसीहधर्म्माश्च सुरै राज्ञैव संस्थिताः ॥ ३२ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये तृती योऽध्यायः ॥ ३ ॥
सूत उवाच । स्वर्गते भोजराजे तु सप्तभूपास्तदन्वये । जाताश्चाल्पायुषो मन्दास्त्रिशताब्दान्तरे मृताः ॥ १ ॥
बहुभूपवती भूमिस्तेषां राज्ये बभूव ह । वीरसिंहश्च यो भूपः सप्तमः संप्रकीर्तितः ॥ २ ॥
तदन्वये त्रिभूपाश्च द्विशताब्दान्तरे मृताः । गंगासिंहश्च यो भूपो दशमः स प्रकीर्तितः ॥ ३ ॥
कल्पक्षेत्रे च राज्यं स्वं कृतवान्धर्मतो नृपः । अन्तर्वेद्यां कान्यकुब्जे जयचन्द्रो महीपतिः ॥ ४ ॥
इंद्रप्रस्थेनंगपालस्तोमरान्वयसंभवः । अन्ये च बहवो भूपा बभूवुर्ग्रामराष्ट्रपाः ॥ ५ ॥
अग्निवंशस्य विस्तारो बभूव बलवत्तरः । पूर्वे तु कपिल स्थाने वाहीकान्ते तु पश्चिमे ॥ ६ ॥
उत्तरे चीनदेशान्ते सेतुबंधे तु दक्षिणे । षष्टिलक्षाश्च भूपाला ग्रामपा बलवत्तराः ॥ ७ ॥
अग्निहोत्रस्य कर्तारो गोब्राह्मणहितैषिणः । बभूवुर्द्वापरसमा धर्मकृत्यविशारदाः ॥ ८ ॥
द्वापराख्यसमः कालः सर्वत्र परिवर्तते । गेहेगेहे स्थितं द्रव्यं धर्मश्चैव जनेजने ॥ ९ ॥
ग्रामेग्रामे स्थितो देवो देशेदेशे स्थितो मखः । आर्यधर्मकरा म्लेच्छा बभूवुः सर्वतोमुखाः ॥ १० ॥
इति दृष्ट्वा कलिर्घोरो म्लेच्छया सह भीरुकः । नीलाद्रौ प्राप्य मतिमान्हरिं शरणमाययौ ॥ ११ ॥
द्वादशाब्दमिते काले ध्यानयोगपरोऽभवत् । ध्यानेन सच्चिदानंदं दृष्ट्वा कृष्णं सनातनम् ॥ १२ ॥
तुष्टाव मनसा तत्र राधया सहितं हरिम् । पुराणमजरं नित्यं वृंदावननिवासिनम् ॥ १३ ॥
कलिरुवाच । साष्टांगं दंडवत्स्वामिन्गृहाण मम चेश्वर । . पाहि मां शरणं प्राप्तं चरणे ते कृपानिधे ॥ १४ ॥
सर्वपापहरस्त्वं वै सर्वकालकरो हरिः । भवान्गौरः सत्ययुगे त्रेतायां रक्तरूपकः ॥ १५ ॥
द्वापरे पीतरूपश्च कृष्णत्वं मम दिष्टके । मत्पुत्राश्च स्मृता म्लेच्छा आर्य्यधर्मत्वमागताः ॥ १६ ॥
चतुर्गेहं च मे स्वामिन्द्यूतं मद्यं सुवर्ण कम् । स्त्री हास्यं चाग्निवंश्यैश्च क्षत्रियैश्च विनाशितम् ॥ १७ ॥
त्यक्तदेहस्त्यक्तकुलस्त्यक्तराष्ट्रो जनार्दन । त्वत्पादांबुजमाधाय स्थितोऽहं शरणं त्वयि ॥ १८ ॥
इति श्रुत्वा स भगवान्कृष्णः प्राह विहस्य तम् । भो कले तव रक्षार्थं जनिष्येहं महावतीम् ॥ १९ ॥
ममांशो भूमिमासाद्य क्षयिष्यति महाबलान् । म्लेच्छवंशस्य भूपालान्स्थापयिष्यति भूतले ॥ २० ॥
इत्युक्त्वा भगवान्साक्षात्तत्रैवान्तरधीयत । कलिस्तु म्लेच्छया सार्धं परमा नंदमाप्तवान् ॥ २१ ॥
एतस्मिन्नन्तरे विप्र यथा जातं शृणुष्व तत् । आभीरी वाक्सरे ग्रामे व्रतपा नाम विश्रुता ॥ २२ ॥
नवदुर्गाव्रतं श्रेष्ठं नववर्षं चकार ह । प्रसन्ना चंडिका प्राह वरं वरय शोभने ॥ २३ ॥
साह तां यदि मे मातर्वरो देयस्त्वयेश्वरि । रामकृष्णसमौ बालौ भवेयाः ममान्वये ॥ २४ ॥
तथेत्युक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत । वसुमान्नाम नृपतिस्तस्या रूपेण मोहितः ॥ २५ ॥
उद्वाह्य धर्मतो भूपः स्वगेहे तामवासयत् । तस्यां जातौ नृपात्पुत्रौ देशराजस्तु तद्वरः ॥ २६ ॥
आवार्यो वत्सराजश्च शतहस्तिसमो बले । जित्वा तौ मागधान्देशान्राज्य वंतौ बभूवतुः ॥ २७ ॥
शतयत्तः स्मृतो म्लेच्छः शूरो वनरसाधिपः । तत्पुत्रो भीमसेनांशो वीरणोभूच्छिवाज्ञया ॥ २८ ॥
तालवृक्षप्रमाणेन . चोर्ध्ववेगो हि तस्य वै । तालनो नाम विख्यातः शतयत्तेन वै कृतः ॥ २९ ॥
ताभ्यां नृपाभ्यां तद्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । युद्धेन हीनतां प्राप्तस्तालनो बलवत्तरः ॥ ३० ॥
तदा मैत्री कृता ताभ्यां तालनेन समन्विता । जयचंद्रपरीक्षार्थे त्रयः शूराः समाययुः ॥ ३१ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहासमुच्चये चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥
सूत उवाच । इंद्रप्रस्थेऽनंगपालोनपत्यश्च महीपतिः । पुत्रार्थं कारयामास शैवं यज्ञं विधानतः ॥ १ ॥
कन्यके च तदा जाते शिवभागप्रसादतः । चंद्रकांतिश्च ज्येष्ठा वै द्वितीया कीर्तिमालिनी ॥ २ ॥
कान्यकुब्जाधिपायैव चंद्रकान्तिं पिताददत् । देवपालाय शुद्धाय राष्ट्रपालान्वयाय च ॥ ३ ॥
सोमेश्वराय भूपाय चपहानिकुलाय तु । अजमेराधिपायैव तथा वै कीर्तिमालिनीम् ॥ ४ ॥
जयशर्मा द्विजः कश्चित्समाधिस्थो हिमालये । दृष्ट्वा भूपोत्सवं रम्यं राज्यार्थे स्वमनोऽदधत् ॥ ५ ॥
त्यक्त्वा देहं स शुद्धात्मा चंद्रकांत्याः सुतोभवत् । जयचंद्र इति ख्यातो बाहुशाली जितेन्द्रियः । रत्नभानुश्च संजज्ञे शूरस्तस्यानुजो बली ॥ ६ ॥
स जित्वा गौडवंगादीन्मरुदेशान्मदोत्कटान् । दंड्यान्कृत्वा गृहं प्राप्य भ्रात्राज्ञा तत्परोऽभवत् ॥ ७ ॥
गंगासिंहस्य भगिनी नाम्ना वीरवती शुभा । रत्नभानोश्च महिषी बभूव वरवर्णिनी ॥ ८ ॥
नकुलांशस्तदा भूमौ तस्यां जातः शिवाज्ञया । लक्षणो नाम बलवान्खड्गयुद्धविशारदः । स सप्ताब्दान्तरे प्राप्ते पितुस्तुल्यो बभूव ह ॥ ९ ॥
त्रयश्च कीर्तिमालिन्यां पुत्रा जाता मदोत्कटाः । धुंधकारश्च प्रथमस्ततः कृष्णकुमारकः । पृथिवीराज एवासौ ततोनुज इति स्मृतः ॥ १० ॥
द्वादशाब्दवयः प्राप्तः सिंहखेलस्ततोऽभवत् । श्रुत्वा चानंगपालश्च तस्मै राज्यं स्वयं ददौ । गत्वा हिमेगिरिं रम्यं योगध्यानपरोभवत् ॥ ११ ॥
मथुरायां धुंधकारोऽजमेरे च ततोनुजः । राजा बभूव नीतिज्ञस्तौ सुतौ पितुराज्ञया ॥ १२ ॥
प्रद्योतश्चैव विद्योतः क्षत्रियौ चद्रवंशजौ । मंत्रिणौ तस्य भूपस्य बलवंतौ मदोत्कटौ ॥ १३ ॥
प्रद्योततनयो जातो नाम्ना परिमलो बली । लक्षसेनाधिपः सो हि तेन राज्ञैव संस्कृतः ॥ १४ ॥
विद्योताद्भीष्मसिंहश्च गजसेनाधिपोऽभवत् । स्वर्गतेऽनंगपाले तु भूमिराजो महीपतिः ॥ १५ ॥
दृष्ट्वा तान्विप्रियान्सर्वान्निजराज्यान्निराकरोत् । प्रद्योताद्याश्च चत्वारः स्वशूरैर्द्विशतैर्युताः ॥ १६ ॥
कान्यकुब्जपुरं प्राप्य जयचंद्रमवर्णयन् । जयचंद्र महीपाल त्वन्मातृष्वसृजो नृपः ॥ १७ ॥
मातामहस्य ते राज्यं प्राप्तवान्निर्भयो बली । न्यायेन कथितोऽस्माभिरर्द्धराज्यं हि ते स्मृतम् ॥ १८ ॥
सर्वराज्यं कथं भुंक्षे श्रुत्वा तेन निराकृताः । भवन्तं शरणं प्राप्ता यथायोग्यं तथा कुरु ॥ १९ ॥
इति श्रुत्वा महीपालो जयचंद्र उवाच तान् । अश्वसैन्ये मदीये चाधिकारी ते सुतो भवेत् ॥ २० ॥
नाम्ना परिमलः शूरस्त्वं मन्मंत्री भवाधुना । विद्योतश्च तथा मंत्री गजसैन्ये हि भीमकः ॥ २१ ॥
वृत्त्यर्थे च मया वो वै पुरी दत्ता महावती । महीपतेश्च भूपस्य नगरी सा प्रियंकरी ॥ २२ ॥
इति श्रुत्वा तु ते सर्वे तथा मत्वा मुमोदिरे । महीपतिस्तु बलवान्दुःखात्संत्यज्य तां पुरीम् ॥ २३ ॥
कृत्वौर्वीयां पुरीमन्यां तत्र वासमकारयत् । अगमा मलना चैव भगिन्यौ तस्य चोत्तमे ॥ २४ ॥
अगमा भूमिराजाय चान्या परिमलाय सा । दत्ता भ्रात्रा विधानेन परमानंदमापतुः ॥ २५ ॥
विवाहांते च भूराजा दुर्गमन्यमकारयत् । कृत्वा च नगरीं रम्यां चतुर्वर्णनिवासिनीम् ॥ २६ ॥
देहली सुमूहूर्तेन दुर्ग द्वारे सुरोपिता । गता सा योजनान्ते वै वृद्धिरूपा सुकालतः ॥ २७ ॥
विस्मितः स नृपो भूत्वा देहली नाम चाकरोत् । देहलीग्राम इति च प्रसिद्धोऽभून्नृपाज्ञया ॥ २८ ॥
त्रिवर्षांते च भो विप्रा जयचन्द्रो महीपतिः । लक्षषोडशसैन्याढ्यस्तत्र पत्रमचोदयत् ॥ २९ ॥
किमर्थं पृथिवीराज मद्दायं मे न दत्तवान् । मातामहस्य वै दायं चार्द्धं मे च समर्पय ॥ ३० ॥
नो चेन्मच्छस्त्रकठिनैः क्षयं यास्यंति सैनिकाः । इति ज्ञात्वा महीराजो विंशल्लक्षाधिपो बली ॥ ३१ ॥
दूतं वै प्रेषयामास राजराजो मदोत्कटः । जयचंद्र महीपाल सावधानं शृणुष्व तत् ॥ ३२ ॥
यदा निराकृता धूर्ता मया ते चंद्रवंशिनः । ततः प्रभृति सेनाङ्गं विंशल्लक्षं समाहृतम् ॥ ३३ ॥
त्वया षोडशलक्षं च युद्धसैन्यं समाहृतम् । सर्वे वै भारते भूपा दंडयोग्याश्च मे सदा ॥ ३४ ॥
भवान्न दंड्यो बलवान्करं मे दातुमर्हति । नो चेन्मत्कठिनैर्बाणैः क्षयं यास्यंति सैनिकाः ॥ ३५ ॥
इति ज्ञात्वा तयोर्घोरं वैरं चासीन्महीतले । भूमिराजश्च वलवाञ्जयचन्द्रभयार्दितः ॥ ३६ ॥
जयचंद्रश्च बलवान्पृथिवीराजभीरुकः । जयचन्द्रश्चार्यदेशमर्द्धराष्ट्रममकल्पयत् ॥ ३७ ॥
पृथिवीराज एवासौ तथार्द्धं राष्ट्रमानयत् । एवं जातं तयोर्वैरमग्निवंशप्रणाशनम् ॥ ३८ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युग खंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये पंचमोऽध्यायः ॥ ५ ॥
सूत उवाच । एकदा रत्नभानुर्हि महीराजेन पालिताम् । दिशं याम्यां स वै जित्वा तेषां कोशानुपाहरत् ॥ १ ॥
महीराजस्तु तच्छुत्वा परं विस्मयमागतः । रत्नभानोश्च तिलको बभूव बहुविस्तरः ॥ २ ॥
तिलका नाम विख्याता या तु वीरवती शुभा । श्रेष्ठा द्वादशराज्ञीनां जननी लक्षणस्य वै ॥ ३ ॥
जयचंद्रस्य भूपस्य योषितः षोडशाभवन् । तासां न तनयो ह्यासीत्पूर्वकर्मविपाकतः ॥ ४ ॥
गौडभूपस्य दुहिता नाम्ना दिव्यविभावरी । जयचंद्रस्य महिषी तद्दासी सुरभानवी ॥ ५ ॥
रूपयौवन संयुक्ता रतिकेलिविशारदा । दृष्ट्वा तां स नृपः कामी बुभुजे स्मरपीडितः ॥ ६ ॥
तस्यां जाता सुता देवी नाम्ना संयोगिनी शुभा । द्वादशाब्दवयः प्राप्ता सा बभूव वरांगना ॥ ७ ॥
तस्याः स्वयंवरे राजाह्वयद्भूपान्महाशुभान् । भूमिराजस्तु बलवाञ्छ्रुत्वा तद्रूपमुत्तमम् । विवाहार्थे मनश्चासीच्चंद्रभट्टमचोदयत् । मंत्रिप्रवर भो मित्र चंद्रभट्ट मम प्रिय ॥ ९ ॥
कान्यकुब्जपुरीं प्राप्य मन्मूर्तिं स्वर्णनिर्मिताम् । स्थापय त्वं सभामध्ये यद्वृत्तांतं तु मे वद ॥ १० ॥
इति श्रुत्वा चंद्रभट्टो भवानीभक्तितत्परः । गत्वा तत्र भृगुश्रेष्ठ यथा प्रोक्तस्तथाकरोत् ॥ ११ ॥
स्वयंवरे च भूपाश्च नानादेश्याः समागताः । त्यक्त्वा संयोगिनी तान्वै नृपमूर्तिविमोहिता ॥ १२ ॥
पितरं प्राह कामाक्षी यस्य मूर्तिरियं नृप । भविष्यति स मे भर्ता सर्वलक्षणलक्षितः ॥ १३ ॥
जयचंद्रस्तु तच्छ्रुत्वा चंद्रभद्रमुवाच तम् । यदि ते भूपतिश्चैव सर्वसैन्यसमन्वितः ॥ १४ ॥
सञ्जयेद्योगिनीमेतां तर्हि मेऽतिप्रियो भवेत् । चंद्रभट्टस्तु तच्छ्रुत्वा तत्तु सर्वमवर्णयत् ॥ १५ ॥
पृथिवीराज एवासौ श्रुत्वा सैन्यमचोदयत् । एकलक्षा गजास्तस्य सप्तलक्षास्तुरंगमाः ॥ १६ ॥
रथाः पंचसहस्राश्च धनुर्बाणविशारदाः । लक्षाः पदातयो ज्ञेया द्वादशैव महाबलाः ॥ १७ ॥
राजानस्त्रिशतान्येव महीराजपदानुगाः । सार्द्धं द्वाभ्यां च बन्धुभ्यां कान्यकुब्जे नृपोऽगमत् ॥ १८ ॥
धुन्धुकारश्च तद्बन्धुर्गजानीकपतिस्सदा । हयानीकपतिः कृष्ण कुमारो बलवत्तरः ॥ १९ ॥
पदातीनां नृपतयः पतयस्तत्र चाभवन् । महान्कोलाहलो जातः स्थलीं शून्यामकारयन् ॥ २० ॥
विंशत्कोशप्रमाणेन स्थितं तस्य महाबलम् । जयचंद्रस्तु संज्ञाय महीराजस्य चागमम् ॥ २१ ॥
स्वसैन्यं कल्पयामास लक्षषोडशसंमितम् । एकलक्षा गजास्तस्य सप्तलक्षाः पदातयः ॥ २२ ॥
वाजिनश्चाष्टलक्षाश्च सर्वयुद्धविशारदाः । द्विशतान्येव राजानः प्राप्तास्तत्र समागमे ॥ २३ ॥
आगस्कृतं महीराजं मत्वा ते शुक्लवंशिनः । युद्धार्थिनः स्थितास्तत्र पुरमागस्कृतं ह्यभूत् ॥ २४ ॥
ईशनद्याः परे कूले तद्दोला स्थपिता तदा । नाना वाद्यानि रम्याणि तत्र चक्रुर्महारवम् ॥ २५ ॥
रत्नभानुर्गजानीके रूपानीके हि लक्षणः । तस्यां सेनापतिभ्यां तौ संगुप्तौ बलवत्तरौ ॥ २६ ॥
प्रद्योतश्चैव विद्योतो रत्नभानुं ररक्षतुः । भीष्मः परिमलश्चैव लक्षणं चंद्रवंशजः ॥ २७ ॥
भूपाः पदातिसैन्ये च संस्थिता मदविह्वलाः । तयोश्चासीन्महद्युद्धं दारुणं सैन्यसंक्षयम् ॥ २८ ॥
हया हयैर्मृता जाता गजाश्चैव गजैस्तथा । पदातयः पदातैश्च मृताश्चान्ये क्रमाद्रणे ॥ २९ ॥
भूपैश्च रक्षिताः सर्वे निर्भया रणमाययुः । यावत्सूर्यः स्थितो व्योम्नि तावद्युद्धमवर्तत ॥ ३० ॥
एवं पंचदिनं जातं युद्धं वीरजनक्षयम् । गजा दशसहस्रणि हया लक्षाणि संक्षिताः ॥ ३१ ॥
पंचलक्षं महीभर्तुर्हतास्तत्र पदातयः । राजानो द्वे शते तत्र रथाश्च त्रिशतं तथा ॥ ३२ ॥
कान्यकुब्जाधिपस्यैव गजा नवसहस्रकाः । सहस्रैकं रथा ज्ञेयास्त्रिलक्षं च पदातयः ॥ ३३ ॥
एकलक्षं हयास्तत्र मृताः स्वर्गपुरं ययुः । षष्ठाहे समनुप्राप्ते पृथिवीराज एव सः ॥ ३४ ॥
दुःखितो मनसा देवं रुद्रं तुष्टाव भक्तिमान् । संतुष्टस्तु महादेवो मोहयामास तद्बलम् ॥ ३५ ॥
प्रसन्नस्तु महीराजो गतः संयोगिनीं प्रति । दृष्ट्वा तत्सुन्दरं रूपं मुमोह वसुधाधिपः ॥ ३६ ॥
संयोगिनी नृपं दृष्ट्वा मूर्च्छिता चाभवत्क्षणात् । एतस्मिन्नंतरे राजा तद्दोलामनयद्बलात् ॥ ३७ ॥
जगाम देहलीं भूपः सर्वसैन्यसमन्वितः । योजनान्ते गते तस्मिन्बोधितास्ते मदोद्भटाः ॥ ३८ ॥
दृष्ट्वा नैव तदा दोलां प्रजग्मुर्वेगवत्तराः । श्रुत्वा कोलाहलं तेषां महीराजो नृपोत्तमः ॥ ३९ ॥
अर्द्धसैन्यं च संस्थाप्य स्वयं गेहमुपागमत् । उभौ तद्भ्रातरौ वीरौ चार्द्धसैन्यसमन्वितौ ॥ ४० ॥
सूकरक्षेत्रमासाद्य युद्धाय समुपस्थितौ । एतस्मिन्नन्तरे सर्वे प्रद्योतादिमहाबलाः ॥ ४१ ॥
स्वसैन्यैः सह संप्राप्य महद्युद्धमकारयन् । हया हयैश्च संजग्मुर्गजा अथ गजैः सह ॥ ४२ ॥
संकुलश्च महानासीद्दारुणो लोमहर्षणः । दिनान्ते संक्षयं यातं तयोश्चैव महद्बलम् ॥ ४३ ॥
भयभीता परे तत्र ज्ञात्वा रात्रिं तमोवृताम् । प्रदुद्रुवुर्भयाद्वीरा हतशेषास्तु देहलीम् ॥ ४४ ॥
प्रद्योताद्याश्च ते वीरा देहलीं प्रति संययुः । पुनस्तयोर्महद्युद्धं ह्यभवल्लोमहर्षणम् ॥ ४५ ॥
धुंधुकारश्च प्रद्योतं हृदि बाणैरताडयत् । त्रिभिश्च विषनिर्धूतैर्मूछितः स ममार च ॥ ४६ ॥
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा विद्योतश्च महावलः । आजगाम गजारूढो धुंधुकारमताडयत् ॥ ४७ ॥
त्रिभिश्च तोमरैः सोऽपि मूर्छितो भूमिमागमत् । मूर्छितं भ्रातरं दृष्ट्वा धुंधुकारं महाबलम् ॥ ४८ ॥
तदा कृष्णकुमारोऽसौ गजस्थस्त्वरितो ययौ । रूपाविष्टश्च तं वीरं भल्लेनैवमताड यत् ॥ ४९ ॥
भल्लेन तेन संभिन्नो मृतः स्वर्गपुरं ययौ । विद्योते निहते तस्मित्सर्वसैन्यचमूपतौ ॥ ५० ॥
रत्नाभानुर्महावीरोऽयुध्यत्तेन समन्वितः । एतस्मिन्नंतरे राजा सहस्रगजसंयुतः ॥ ५१ ॥
लक्षणं सहितं ताभ्यां क्रुद्धं तं समयुध्यत । शिवदत्तवरो राजा भीष्मं परिमलं रुषा ॥ ५२ ॥
रुद्रास्त्रैर्मोहयामास लक्षणं बलवत्तरम् । मूर्छितांस्तान्समालोक्य रत्नभानुः शरैर्निजैः ॥ ५३ ॥
धुंधुकारं महीराजं वैष्णवैः सममोजयन् । कृष्णको रत्नभानुश्च युयुधाते परस्परम् ॥ ५४ ॥
उभौ समबलौ वीरौ गजपृष्ठस्थितौ रणे । अन्योन्यनिहतौ नागौ खङ्गहस्तौ मही तले ॥ ५५ ॥
युयुधाते बहून्मार्गान्कृतवंतौ सुदुर्जयौ । प्रहरान्तं रणं कृत्वा मरणायोपजग्मतुः ॥ ५६ ॥
हते तस्मिन्महावीर्ये कान्यकुब्जा भयातुराः । मूर्छितांस्त्रीन्समादाय पंचलक्षबलैर्युताः ॥ ५७ ॥
रणं त्यक्त्वा गृहं जग्मुर्नृपशोकपरायणाः । रत्नभानौ च निहते हतोत्साहाश्च भूमिपाः ॥ ५८ ॥
स्वंस्वं निवेशनं जग्मुर्महीराजभयातुराः । देवानाराधयामासुर्यथेष्टं ते गृहे गृहे ॥ ५९ ॥
महीराजस्तु बलवान्सप्तलक्षबलान्वितः । धुंधुकारेण सहितो वंधुकृत्योर्ध्वमाचरत् ॥ ६० ॥
तथा भीष्मः परिमलो लक्षणः पितरं स्वकम् । गंगाकूले समागम्य चौर्ध्वदैहिकमाचरन् ॥ ६१ ॥
भूमिराजस्य विजयो जयचंदयशो रणे । प्रसिद्धमभवद्भूमौ गेहेगेहे जनेजने ॥ ६२ ॥
जयचंद्रः कान्यकुब्जे देहल्यां पृथिवीपतिः । उत्सवं कारयित्वा तु परमानन्दमाययौ ॥ ६३ ॥
सूत उवाच । भीष्मः सिंहस्थिते गंगाकूले शक्रप्रपूजकः । शक्रं सूर्यमयं ज्ञात्वा तपसा समतोषयत् ॥ १ ॥
मासांते भगवानिंद्रो ज्ञात्वा तद्भक्तिमुत्तमाम् । वरं वरय च प्राह श्रुत्वा शूरोब्रवीदिदम् ॥ २ ॥
देहि मे वडवां दिव्यां यदि तुष्टो भवान्प्रभुः । इति श्रुत्वा तदा तस्मै वडवां हरिणीं शुभाम् ॥ ३ ॥
ददौ स भगवानिंद्रस्तत्रैवान्तर्हितोभवत् ॥ ४ ॥
तस्मिन्काले परिमलः पितृशोकपरायणः । पार्थिवैः पूजयामास महादेवमुमापतिम् । परीक्षार्थं शिवः साक्षात्सर्परोगेण तं ग्रसत् ॥ ५ ॥
व्यतीते पंचमे मासे नृपः शक्तिविवर्जितः । न तत्याज महापूजां महाक्लेशसमन्वितः ॥ ६ ॥
मरणाय ययौ काशीं स्वपत्न्या सहितो नृपः । उवास वटमूलांते रात्रौ रोगप्रपीडितः ॥ ७ ॥
एतस्मिन्नन्तरे कश्चित्पन्नगो मूलसंस्थितः । शब्दं चकार मधुरं श्रुत्वा रुद्राहिराययौ ॥ ८ ॥
रुद्राहिं पन्नगः प्राह भवान्निर्दय मन्दधीः । शिवभक्तं नृपमिमं पीडयेत्प्रत्यहं खलः ॥ ९ ॥
मूर्खोऽयं भूपतिः साक्षादारनालं पिबेन्नहि । इति श्रुत्वा स रुद्राहिराह रे पन्नगाधम ॥ १० ॥
राज्ञो देहे परं हर्षं प्रत्यहं प्राप्तवानहम् । स्वगेहं दुःखतस्त्याज्यं कथं त्याज्यं मया शठ ॥ ११ ॥
मूर्खोत्र भूपतिर्यो वै तैलोष्णं यन्न दत्तवान् । इत्युक्त्वान्तर्गतो देहे श्रुत्वा सा मलना सती ॥ १२ ॥
चकार पन्नगोक्तं तद्गतरोगो नृपोऽभवत् । तैलोष्णैर्बिलमापूर्य चखान च सती स्वयम् ॥ १३ ॥
ततो जातं स्वयं लिंगमंगुष्ठाभं सनातनम् । ज्योतीरूपं चिदानंदं सर्वलक्ष्मसमन्वितम् ॥ १४ ॥
निशीथे तम उद्भूते दिक्षु सूर्यत्वमागतम् । दृष्ट्वा स विस्मितो राजा पूजयामास शंकरम् ॥ १५ ॥
महिम्नस्तवपाठैश्च तुष्टाव गिरिजापतिम् । तदा प्रसन्नो भगवान्वरं ब्रूहि तमब्रवीत् ॥ १६ ॥
श्रुत्वाह नृपतिर्देवं यदि तुष्टो महेश्वर । श्रीपतिर्मे गृहं प्राप्य वसेन्मत्प्रियकारकः ॥ १७ ॥
तथेत्युक्त्वा महादेवो लिंगरूपत्वमागतः । प्रत्यहं भारमेकं च सुवर्णं सुषुवे तनोः ॥ १८ ॥
तदा मलस्तु संतुष्टः प्राप्तो गेहं महावतीम् । भीमसिंहेन सहितः परमानंदमाययौ ॥ १९ ॥
ततःप्रभृति वर्षांते जयचंद्रपुरीं ययौ । दृष्ट्वा परिमलं राजा कृतकृत्यत्वमागतः ॥ २० ॥
दिष्ट्या ते संक्षितो रोगो दिष्ट्या ते दर्शितं मुखम् । भवान्निजपुरीं प्राप्य सुखी भवतु मा चिरम् ॥ २१ ॥
यदा मे विघ्न आभूयात्तदा त्वं मां समाचर । इति श्रुत्वा परिमलो गत्वा स्थानमवासयत् ॥ २२ ॥
तदा तु लक्षणो वीरो भगवन्तमुषापतिम् । जगन्नाथमुपागम्य समभ्यर्च्चापरोऽभवत् ॥ २३ ॥
पक्षमात्रांतरे विष्णुर्जगन्नाथ उषापतिः । वरं ब्रूहि वचश्चेति लक्षणं प्राह हर्षतः ॥ २४ ॥
इत्युक्तः स तु तं देवं नत्वोवाच विनम्रधीः । देहि मे वाहनं दिव्यं सर्वशत्रुविनाशनम् ॥ २५ ॥
इति श्रुत्वा जगन्नाथः शक्तिमैरावताद्गजात् । समुत्पाद्य ददौ तस्मै दिव्यामैरावतीं मुदा ॥ २६ ॥
आरुह्यैरावतीं राजा लक्षणो गेहमाययौ । स वै परिमलो राजा जगाम च महावतीम् ॥ २७ ॥
एतस्मिन्नंतरे वीरास्तालनाद्या मदोत्कटाः । महावतीं पुरीं प्राप्य ददृशुस्तं महीपतिम् ॥ २८ ॥
तेन सार्द्धं च महतीं प्रीतिं कृत्वा न्यवासयन् । मासान्ते च पुनस्ते वै राजानो विनयान्विताः ॥ २९ ॥
ऊचुस्तं शृणु भूपाल वयं गच्छामहे पुरीः । तदा राजापि तान्प्राह सर्वान्क्षितिपती नथ । दत्त्वाधिकारं पुत्रेभ्यस्तदाऽयास्यामि वोऽन्तिकम् ॥ ३० ॥
तथेत्युक्तास्तु ते राज्ञा स्वगेहं पुनराययुः । सानुजो देशराजस्तु द्विजेभ्यः स्वपुरं ददौ ॥ ३१ ॥
पुत्रेभ्यस्तालनो वीरो ददौ वाराणसीं पुरीम् । अलिकोल्लामतिः कालः पत्र पुष्पोदरी वरी ॥ ३२ ॥
करीनरी सुललितस्तेषां नामानि वै क्रमात् । द्वौ द्वौ पुत्रौ स्मृतौ तेषां पितुस्तुल्यपराक्रमौ ॥ ३३ ॥
स वै पुत्राज्ञया शूरस्तालनो राक्षसप्रियः । यातुधानमयं देवं तुष्टाव म्लेच्छपूजनैः ॥ ३४ ॥
तथा वसुमतः पुत्रौ भूपतीदेशवत्सजौ । शक्रं सूर्य्यं समाराध्य कृतकृत्यौ बभूवतुः ॥ ३५ ॥
सिंहिनीनाम वडवां या तु दत्ता भयानका । आरुह्य बलवाञ्छूरो गमनाय मनो दधौ ॥ ३६ ॥
पंचशब्दं महानागमिन्द्रदत्तं मनोरमम् । देशराजस्तमारुह्य गमनाय मनो दधे ॥ ३७ ॥
हयं पपीहकं नाम सूर्यदत्तं नरस्वरम् । वत्सराजस्तमारुह्य गमनाय मनो दधे ॥ ३८ ॥
त्रयः शूराः समागम्य नगरीं ते महावतीम् । ऊषुस्तत्र महात्मानो बहुमानेन सत्कृताः ॥ ३९ ॥
सेना षष्टिसहस्रं तत्तेषां स्वामी स तालनः । मंत्रिणौ भ्रातरौ तौ च नृपतेश्चन्द्रवंशिनः ॥ ४० ॥
तैर्वीरै रक्षितो राजा कृतकृत्यत्वमागतः ॥ ४१ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापर पर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥
सूत उवाच । जम्बुको नाम भूपालो महीराजो भयातुरः । कालियेन युतः प्राप्तो नर्मदायास्तटे शुभे ॥ १ ॥
पार्थिवैः पूजयामास देवदेवं पिनाकिनम् । षण्मासान्ते महादेवो जम्बुकं प्राह भूपतिम् ॥ २ ॥
वरं वरय तेऽभीष्टं भूप आह कृतांजलिः । अजितत्वं नृपैः सर्वैर्देहि मे करुणानिधे ॥ ३ ॥
तथेत्युक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तर्हितोभवत् । कालियस्त त्सुतो लब्ध्वा वीरो माहेश्वरं वरम् ॥ ४ ॥
मोहनं सर्वसैन्यानां पितुरंतिकमाययौ । पितरं प्राह नम्रात्मा देह्याज्ञां तात मत्प्रियाम् ॥ ५ ॥
गमिष्यामि बलैः सार्द्धं गंगां शुद्धजलां शुभाम् । तथेत्युक्त्वा पिता तस्मै ययौ तु स्वं निवेशनम् ॥ ६ ॥
भगिनीं प्राह बलवान्विजयैषिणि शोभने । किमिच्छसि शुभं वस्तु तदाज्ञां देहि मा चिरम् ॥ ७ ॥
साह ग्रैवेयकं हारं मणिमुक्ताविभूषितम् । मत्प्रियं देहि मे वीर तथेत्युक्त्वा ययौ गृहात् ॥ ८ ॥
कालियो लक्षतुरगैः संयुतस्त्वरितोऽगमत् । प्राप्य गंगां सागरगां कृत्वा स्नानं विधानतः ॥ ९ ॥
दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यो जयचन्द्रपुरीं ययौ । निर्धनः समभूद्राजा बाहुशाली महाबलः ॥ १० ॥
कान्यकुब्जे महाहारौ न प्राप्तो बहुमूल्यकः । तदोर्वीयाधिपेनैव महीशेन प्रबोधितः ॥ ११ ॥
ययौ महावतीं रम्यां शिवदत्तवरो बली । रुरोध नगरीं सर्वां श्रुत्वा राजा भयातुरः ॥ १२ ॥
रुद्रं कपर्दिनं शंभुं शरण्यं शरणं ययौ । शिवाज्ञया नृपो धीमान्बलैः षष्टिसहस्रकैः ॥ १३ ॥
सार्द्धं पुराद्बहिर्यातस्त्रिभिः शूरैः सुरक्षितः । तस्य नागाः सहस्रं च देशराजश्च तत्पतिः ॥ १४ ॥
हयाः षोडशसाहस्रा वत्सराजस्तु तत्पतिः । शेषाः पदातयस्तस्य तालनेनैव रक्षिताः ॥ १५ ॥
प्रनष्टो मुलं युद्धं तेषां वीरवरक्षयम् ॥ ७ ॥
अहोरात्रप्रमाणेन महद्घोरमवर्तत ॥ १६ ॥
ते हत्वा शात्रवीं सेनां चक्रुर्जयरवान्मुहुः । भयार्ता नार्मदेयाश्च माहिष्मतिनिवासिनः ॥ १७ ॥
दुद्रुवुः सर्वतो विप्र दृष्ट्वा तान्कालियो नृपः । आश्वास्य प्रययौ युद्धमर्द्धसैन्यसमन्वितः ॥ १८ ॥
हृदि कृत्वा महादेवं मोहनं बाणमादधत् । सिद्धमन्त्रप्रभावेण मोहितास्ते बभूविरे ॥ १९ ॥
शेषास्ते शत्रवः सर्वे रिपुघाताय संययुः । अलसांस्तान्कपालेषु जघ्नुस्ते भयवर्जिताः ॥ २० ॥
भीष्मसिंहस्तथा दृष्ट्वा बोधयामास सैनिकान् । सूर्यदत्तेन बाणेन संज्ञाख्यानेन तत्र वै ॥ २१ ॥
भैरवाख्येन भल्लेन शत्रुदेहमताडयत् । मूर्च्छितः सोऽपतद्वीरो गजपृष्ठे शरार्दितः ॥ २२ ॥
तदा माहिष्मती सेना निर्ययौ सा दिशौ दश । मुहूर्तं कश्मलं प्राप्य पुनरुत्थाय कालियः ॥ २३ ॥
भल्लेन तच्छिरः कायादपाहरत भूमिपः । हते तस्मिन्महावीर्ये तालनाद्या महा बलाः ॥ २४ ॥
कालियं ते पराजित्य तं शत्रुं प्रत्यषेधयन् । महाकष्टान्वितो भूपो ध्यात्वा मनसि शंकरम् ॥ २५ ॥
मोहयित्वा रिपून्सर्वान् ययौ स्वं निवेशनम् । अर्द्धसैन्येन सहिता हतशेषास्त्रयस्तथा ॥ २६ ॥
तदा परिमलो राजा दृष्ट्वा शत्रुपराजयम् । परिष्वज्य महावीरान्स्व गेहं पुनराययौ ॥ २७ ॥
जयचन्द्रस्तु तच्छुत्वा परं विस्मयमागतः । तालनं च समाहूय सेनाधीशमकरायत् ॥ २८ ॥
भीष्मसिंहे गते लोके पंचमासान्तरे नृपे । तत्पत्नी जनयामास पुत्ररत्नं शुभाननम् ॥ २९ ॥
सा तु गुर्जरभूपस्य तनयाख्या मदालसा । दिव्यं पुत्रं समालोक्य मुमुदे सगणा भृशम् ॥ ३० ॥
श्रुत्वा तज्जन्म नृपतिर्विततार धनं बहु । आहूय गणकान्प्राज्ञाञ्जातकर्म ह्यकारयत् ॥ ३१ ॥
सहदेवांश एवासौ भुवि जातः शिवाज्ञया । देवसिंहः कृतो नाम गणकैः शास्त्रचिंतकैः ॥ ३२ ॥
सूत उवाच । कालियं तौ पराजित्य भ्रातरौ नृपसेवकौ । गतौ गोपालके राष्ट्रे भूपतिर्दलवाहनः ॥ १ ॥
सहस्रचंडिकाहोमे नानाभूपसमागमे । गृहीतौ महिषौ ताभ्यां भूपैरन्यैश्च दुर्जयौ ॥ २ ॥
पूर्वं हि नृपकन्याभ्यां प्रत्यहं बंधनं गतौ । तौ संपूज्य विधानेन ददौ ताभ्यां च कन्यके ॥ ३ ॥
देवकीं देशराजाय ब्राह्मीं तस्यानुजाय वै । ददौ दुर्गाज्ञया राजा रूपयौवनशालि नीम् ॥ ४ ॥
लक्षावृत्तिं तथा वेश्यां गीतनृत्यविशारदाम् । कन्ययोश्च सखीं रम्यां मेघमल्लाररागिणीम् ॥ ५ ॥
शतं गजान्रथान्पंच हयांश्चैव सहस्रकान् । चत्वारिंशच्च शिबिकाः प्रददौ दलवाहनः ॥ ६ ॥
बहुद्रव्ययुतां कन्यां दासदासीसमन्विताम् । उदूह्य वेदविधिना प्रापतुश्च महावतीम् ॥ ७ ॥
मलना तां वधूं दृष्ट्वा तस्यै ग्रैवेयकं ददौ । ब्राह्म्यै षोडशशृंगारं तथा द्वादशभूषणम् ॥ ८ ॥
राजा च परमानन्दी देशराजाय शूरिणे । ददौ दशपुरं रम्यं नानाजननिषेवितम् ॥ ९ ॥
ऊषतुस्तत्र तौ वीरौ राजमान्यौ महाबलौ । एतस्मिन्नन्तरे जातो देवसिंहो हराज्ञया ॥ १० ॥
जाते तस्मिन्कुमारे तु देवकी गर्भमादधौ । दासश्रुता पतेर्देवी सुषुवे पुत्रमूर्जितम् ॥ ११ ॥
गौरांगं कमलाक्षं च दीप्यमानं स्वतेजसा । तदानंदमयो देवः शक्रः सुरगणैः सह ॥ १२ ॥
शंखशब्दं चकारोच्चैर्जयशब्दं पुनःपुनः । दिशः प्रफुल्लिताश्चासन्ग्रहाः सर्वे तथा दिवि ॥ १३ ॥
आयाता बहवो विप्रा वेदशास्त्रपरायणाः । चक्रुस्ते जातकर्मास्य नामकर्म तथाविधम् ॥ १४ ॥
रामांशं तं शिशुं ज्ञात्वा प्रसन्नवदनं शुभम् । भाद्रकृष्णतिथौ षष्ठ्यां चन्द्रवारेऽरुणोदये ॥ १५ ॥
संजातः कृत्तिकाभे च पितृवंशयशस्करः । आह्लादनाम्ना ह्यभवत्प्रश्रितश्च महीतले ॥ १६ ॥
मासान्ते च सुते जाते ब्राह्मी पुत्रमजीजनत् । धर्मजांशं तथा गौरं महाबाहुं सुवक्षसम् ॥ १७ ॥
तदा च ब्राह्मणाः सर्वे दृष्ट्वा बालं शुभाननम् । प्रसन्नवदनं चारुं पद्मचिह्नपदस्थितम् ॥ १८ ॥
तैर्द्विजैश्च कृतो नाम्ना बलखानिर्महाबलः । वर्षान्ते वत्सजे जातं मूलगंडान्तसंभवः ॥ १९ ॥
चामुण्डो देवकिसुतो निजवंशभयंकरः । जनितारं ततस्त्याज्य इत्यूचुर्द्विजसत्तमाः । न तत्याज सुतं राजा बालत्वेऽपि दयापरः ॥ २० ॥
त्रिवर्षांते गते तस्मिन्बलखानौ सुते शुभे । शूद्र्यां जातः शिखंडयंशो रूपणो नाम विश्रुतः ॥ २१ ॥
वत्सराजो ययौ देशे गुर्जरे च मदालसाम् । स सुतां च समादाय दिने तस्मिन्समागतः ॥ २२ ॥
प्राप्ते तस्मिन्वत्सराजे जम्बुकः स्वबलैर्वृतः । सप्तलक्षैश्च संप्राप्तो बाहुशाली यतेंद्रियः ॥ २३ ॥
रुरोध नगरीं सर्वां राज्ञः परिमलस्य वै । त्रिलक्षैश्च माहावत्यै सार्द्धं तौ जग्मतुः पुरात् ॥ २४ ॥
माहिष्मतैः सप्तलक्षैः सार्द्धं युद्धमभून्महत् । त्रिरात्रं दारुणं घोरं यमराष्ट्रविवर्द्धनम् ॥ २५ ॥
शिवस्य वरदानेन भ्रात्रोर्जातः पराजयः । बद्ध्वा तौ जम्बुको राजा लुंठयित्वा महावतीम् ॥ २६ ॥
वेश्यां लक्षारतिं तस्य तं हतं तद्गजं तथा । ग्रैवेयकं तथा हारं मणिरत्नविभूषितम् ॥ २७ ॥
गृहीत्वा नगरीं सर्वां भस्मयित्वा गृहं ययौ । ये गुप्ता भूतले शूरास्ते शेषाश्च तदाऽभवन् ॥ २८ ॥
दुर्गेषु यानि रत्नानि तानि प्राप्य मुदा ययौ । लुंठिते नगरे तस्मिन्देवकी गर्भमुत्तमम् ॥ २९ ॥
कृष्णांशं सप्तमास्यं हि चादधाद्दैवतप्रिया । ज्ञात्वा कुलाधमं पुत्रं चामुंडं देवकी सती ॥ ३० ॥
कल्पक्षेत्रं समागम्य कालिंद्यां तमपातयत् । योजनान्ते गते तस्मित्महीराजपुरोहितः ॥ ३१ ॥
सामन्तो नाम तं गृह्य श्वशुरालयमाययौ । जातस्तु दशमासान्ते रात्रौ घोरतमोवृते ॥ ३२ ॥
भाद्रकृष्णाष्टमीसौम्ये ब्राह्मनक्षत्रसंयुते । प्रादुरासीज्जगन्नाथो देवक्यां च महोत्तमः ॥ ३३ ॥
श्यामांगः स च पद्माक्ष इंद्रनीलमणिद्युतिः । विमानानां सहस्राणां प्रकाशः समजायत ॥ ३४ ॥
विस्मिता जननी तत्र दृष्ट्वा बालं तमद्भुतम् । नगरे च महाश्चर्यं जातं सर्वे समाययुः ॥ ३५ ॥
उदयः किमहो जातो देवानां सूर्यरूपकः । इत्याश्चर्य्यजुजां तेषां वागुवाचाशरीरिणी ॥ ३६ ॥
कृष्णांशो भूतले जातः सर्वानन्दप्रदायकः । स नाम्नोदयसिंहो हि सर्वशत्रुप्रकाशहा ॥ ३७ ॥
इत्याकाशवचः श्रुत्वा ते परं हर्ष माययुः । यस्मिन्काले सुतो जातस्तदा च मलना सती ॥ ३८ ॥
श्यामांगं सुन्दरं बालं सर्वलक्षणलक्षितम् । सुषुवे परमोदारं फाल्गुनांशं शिवाज्ञया ॥ ३९ ॥
तदा तु नगरी सर्वा हर्षभूता बभूव ह । षष्ठाहनि सुते जाते ब्रह्मानन्दगुणाकरे ॥ ४० ॥
ब्राह्मी तु सुषुवे पुत्रं पार्षदांशं महाबलम् । श्यामांगं कमलाक्षं च दृढस्कन्धं महाभुजम् ॥ ४१ ॥
ब्राह्मणाश्च तदागत्य जातकर्म ह्यकारयन् । सुखखानिर्द्विजैर्नाम्ना कृतस्तु गणकोत्तमैः ॥ ४२ ॥
क्रमेण वर्द्धिता बालाः सर्वलोकशिवंकराः । तेषां काली महच्छ्रेष्ठा पितृमातृप्रियंकरी ॥ ४३ ॥
तृतीयाब्दे वयः प्राप्ते कृष्णांशे बलवत्तरे । शक्रस्तद्दर्शनकांक्षी हयारूढो जगाम ह ॥ ४४ ॥
क्रीडन्स चन्दनारण्ये कृष्णांशो भ्रातृभिः सह । नभस्थं पुरुषं दृष्ट्वा सहस्राक्षं जहास वै ॥ ४५ ॥
अश्विनी हरिणी दिव्या उच्चैःश्रवसमन्तिके । गत्वा गर्भमुपादाय स्वगेहं पुनराययौ ॥ ४६ ॥
वर्षांतरे च सुषुवे कपोतं तनयं शुभम् । पञ्चाब्दं च समायाते विद्याध्यनमास्थिताः ॥ ४७ ॥
ब्राह्मणं शिवशर्माणं सर्वविद्याविशारदम् । स्वभक्त्या सेवनं कृत्वा ते चक्रुर्वेदपाठिकाम् ॥ ४८ ॥
अष्टाब्दे चैव कृष्णांशो नामपत्रादिकां क्रियाम् । लिखतां बालकानां च कृष्णांशः श्रेष्ठतामगात् ॥ ४९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये कृष्णांशावतारो नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥
सूत उवाच । नवमाब्दं वयः प्राप्ते कृष्णांशो बलवत्तरः । पठित्वान्वीक्षिकीं विद्यां चतुःषष्टिकलास्तथा ॥ १ ॥
धर्मशास्त्रं तथैवापि सर्वश्रेष्ठं बभूव ह । तस्मिन्काले भृगुश्रेष्ठ महीराजो नृपोत्तमः ॥ २ ॥
करार्थं प्रेषयामास स्वसैन्यं च महावतीम् । ते वै लक्षं महाशूराः सर्वशस्त्रास्त्रधारिणः ॥ ३ ॥
ऊचुः परिमलं भूपं शृणु चंद्रकुलोद्भव । सर्वे च भारते वर्षे ये राजानो महाबलाः ॥ ४ ॥
षडंशं करमादायास्मद्राजाय ददंति वै । भवान्करे हि तस्यैव योग्यो भवति सांप्रतम् ॥ ५ ॥
अद्यप्रभृति चेद्राज्ञे तस्मै दद्यात्करं न हि । महीराजस्य रौद्रास्त्रैः क्षयं यास्यति सैनिकैः ॥ ६ ॥
ये भूपा जयचंद्रस्य पक्षगास्ते हि तद्भयात् । ददंते भूमिराजाय दंडं तन्मानसत्कृताः ॥ ७ ॥
इति श्रुत्वा स नृपतिस्तस्मै राज्ञे महात्मने । करं षडंशमादाय ददौ प्रीतिसमन्वितः ॥ ८ ॥
दशलक्षमितं द्रव्यं गृहीत्वा ते समाययुः । महीराजः प्रसन्नात्मा पूर्ववैरमपाहरत् ॥ ९ ॥
तदा ते लक्षशूराश्च कान्यकुब्जमुपाययुः । जयचंद्रं तु नत्वोचुः शृणु लक्षणकोविद ॥ १० ॥
पृथ्वीराजो महाराजो दंडं त्वत्तः समिच्छति । इत्युक्तस्तैर्वैष्णवास्त्री लक्षणस्तानुवाच ह ॥ ११ ॥
मद्देशे मंडलीकाश्च बहवः संति सांप्रतम् । भूमिराजो मांडलिको मयि जीवति मा भवेत् ॥ १२ ॥
इत्युक्त्वा वैष्णवास्त्रं तान्क्रुद्धः स च समादधत् । तदस्त्रज्वालतः सर्वे भयभीता प्रदुद्रुवुः ॥ १३ ॥
महीराजस्तु तच्छ्रुत्वा महद्भयमुपागमत् । दशाब्दं च वयः प्राप्ते कृष्णांशे मल्लकोविदे ॥ १४ ॥
नानामल्लाः समाजग्मुस्तेन राज्ञैव सत्कृताः । तेषां मध्ये स कृष्णांशो बाहुशाली बभूव ह ॥ १५ ॥
उर्वीयाधिपतेः पुत्रः षोडशाब्दवया बली । शतमल्लैश्च सहितः कदाचित्स समागतः ॥ १६ ॥
पितृष्वसृपतिं भूपं नत्वा नाम्नाऽभयो बली । उवाच शृणु भूपाल कृष्णोऽयं मदमत्तरः ॥ १७ ॥
तेन सार्द्धं भवेन्मल्लयुद्धं मम नृपोत्तम । इति वज्रसमं वाक्यं श्रुत्वा राजा भयातुरः ॥ १० ॥
उवाच श्यालजं प्रेम्णा भवान्युद्धविशारदः । अष्टाब्दोऽयं सुतः स्निग्धो मम प्राणसमो भुवि ॥ १९ ॥
क्व भवान्वज्रसदृशः क्व सुतोऽयं सुकोमलः । अन्यैर्मल्लैर्मदीयैश्च सार्द्धं योग्यो भवान्रणे ॥ २० ॥
इति श्रुत्वा नृपः स्यालो महीपतिरिति स्मृतः । स तमाह रुषाविष्टो बालोऽयं बलवत्तरः ॥ २१ ॥
शृणु तत्कारणं भूप यथा ज्ञातो मया शिशुः । आगस्कृतं महीराजं मत्वा सतिलकः सुतम् ॥ २२ ॥
पंडितांश्च समाहूय मुहूर्तं पृष्टवान्मुदा । गणेशो नाम मतिमाञ्ज्योतिश्शास्त्रविशारदः ॥ २३ ॥
लक्षणं वचनं प्राह महीराजमनुत्तमम् । शिवदत्तवरो राजन्कुबेर इव सांप्रतम् ॥ २४ ॥
कृष्णांशस्तस्य योग्योऽयं देशराजसुतोऽवरः । नान्योऽस्ति भूतले राजन्सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥ २५ ॥
तच्छ्रुत्वा लक्षणो वीरः पूर्वे बर्हिष्मतीं प्रति । कल्पक्षेत्रं दक्षिणे च भूमिग्रामं तु पश्चिमे ॥ २६ ॥
उत्तरे नैमिषारण्यं स्वकीयं राष्ट्रमादधत् । अतः श्रेष्ठः कुमारोऽयं कान्यकुब्जे मया श्रुतः ॥ २७ ॥
नागोत्सवे च भूपाल पंचम्यां च नभस्सिते । दृश्यमात्रं कुमारांगं तस्माद्योग्यो ह्ययं सुतः ॥ २८ ॥
इति श्रुत्वा स कृष्णांशो वाक्छरेण प्रपीडितः । अभयं भुजयोः शीघ्रं गृहीत्वा सोऽयुधद्बली ॥ २९ ॥
क्षणमात्रं रणं कृत्वा भूमिमध्ये तमक्षिपत् । अभयस्य भुजो भग्नस्तत्र जातो बलेन वै ॥ ३० ॥
मूर्च्छितं स्वसुतं ज्ञात्वा खड्गहस्तो महीपतिः । प्रेषयामास तान्मल्लान्कृष्णांशस्य प्रहारणे ॥ ३१ ॥
रुषाविष्टांश्च ताञ्ज्ञात्वा कृष्णांशो बलवत्तरः । तानेकैकं समाक्षिप्य विजयी स बभूव ह ॥ ३२ ॥
पराजिते मल्लबले खड्गहस्तो महीपतिः । मरणाय मतिं चक्रे कृष्णांशस्य प्रभावतः ॥ ३३ ॥
ज्ञात्वा तमीदृशं भूपं वारयामास भूपतिः । अभयं नीरुजं कृत्वा प्रेम्णा गेहमवासयत् ॥ ३४ ॥
नवाब्दांगे च कृष्णांशे चाह्लादाद्याः कुमारकाः । मृगयार्थे दधुश्चित्तं तमूचुर्भूपतिं प्रियम् ॥ ३५ ॥
नमस्ते तात भूपाग्र्य सर्वानंदप्रदायक । अस्मभ्यं त्वं हयान्देहि मत्प्रियान्करुणाकर ॥ ३६ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तेषां तथेत्युक्त्वा महीपतिः । भूतले वासिनोऽश्वान्वै दिव्यान्राट् चतुरो वरान् ॥ ३७ ॥
ददौ तेभ्यो मुदा युक्तो हरिणीगर्भसंभवान् । ऋषय ऊचुः । त्वन्मुखेन श्रुतं सूत हरिणी वडवा यथा ॥ ३८ ॥
भीष्मसिंहाय संप्राप्ता शक्राद्देवेशतो मुने । इदानीं श्रोतुमिच्छामः कुतो जातास्तुरंगमाः ॥ ३९ ॥
दिव्यांगा भूषणापन्ना नभस्सलिलगामिनः । सूत उवाच । देशराजेन भूपेन पुरा धर्मयुतेन वै ॥ ४० ॥
सेवनं भास्करस्यैव कृतं च द्वादशाब्दिकम् । सेवान्ते भगवान्सूर्यो वरं ब्रूहि तमब्रवीत् ॥ ४१ ॥
प्राह देव नमस्तुभ्यं यदि देयो वरस्त्वया । हयं दिव्यमयं देहि नभस्थलजलातिगम् ॥ ४२ ॥
तथेत्युक्त्वा रविः साक्षाद्ददौ तस्मै पपिहकम् । लोकान्पाति पपीर्ज्ञेयस्तस्येदं नाम चोत्तमम् ॥ ४३ ॥
अतः पपीहको नाम लोकपालनकर्मवान् । स हयो मदमत्तश्च हरिणीं दिव्यरूपिणीम् ॥ ४४ ॥
बुभुजे स्मरवेगेन तस्यां जातास्तुरंगमाः । मनोरथश्च पीतांगः करालः कृष्णरूपकः ॥ ४५ ॥
एकगर्भे समुद्भूतौ शैब्यसुग्रीवकांशकौ । यस्मिन्दिने समुद्भूतौ जिष्णुविष्णुकलांशतः ॥ ६ ॥
तदा जातौ हरिण्याश्च मेघपुष्पबलाहकौ । बिन्दुलश्च सुवर्णांगः श्वेतांगो हरिनागरः ॥ ४७ ॥
दिव्यांगास्ते हि चत्वारः पूर्वं जाता महाबलाः । पश्चादंशावताराश्च जातास्तेषां महात्मनाम् ॥ ४८ ॥
इति ते कथितं विप्र शृणु तत्र कथां शुभाम् । भूतले ते हयाः सर्वे प्राप्ताश्चोपरिभूमिगाः ॥ ४९ ॥
देवसिंहाय बलिने ददौ चाश्वं मनोरथम् । आह्लादाय करालं च कृष्णांशायैव बिन्दुलम् ॥ ५० ॥
ब्रह्मानंदाय पुत्राय प्रददौ हरिनागरम् । ते चत्वारो हयारूढा मृगयार्थं वनं ययुः ॥ ५१ ॥
हरिणीं वडवां शुभ्रां बलखानिः समारुहत् । तदनु प्रययौ वीरो वनं सिंहनिषेवितम् ॥ ५२ ॥
आह्लादेनैव शार्दूलो हतः प्राणिभयंकरः । देवसिंहेन सिंहश्च सूकरो बलखानिना ॥ ५३ ॥
ब्रह्मानंदेन हरिणो हतस्तत्र महावने । मृगाः शतं हतास्तैश्च तान्गृहीत्वा गृहं ययुः ॥ ५४ ॥
एतस्मिन्नंतरे देवी शारदा च शुभानना । मृगी स्वर्णमयी भूत्वा तेषामग्रे प्रधाविता ॥ ५५ ॥
दृष्ट्वा तां मोहिताः सर्वे स्वैः स्वैर्बाणैरताडयन् । शरास्तु संक्षयं जग्मुर्मृग्यंगे बलवत्तराः ॥ ५६ ॥
आह्लादाद्याश्च ते शूरा विस्मिताश्च बभूविरे । तस्मिन्काले स कृ्ष्णांगो बाणेनैव ह्यताडयत् ॥ ५७ ॥
तदा च पीडिता देवी भयभीता ययौ वनम् । कृष्णांशः क्रोधताम्राक्षस्तत्पश्चात्प्रययौ बली ॥ ५८ ॥
वनांतरं च संप्राप्य देवी धृत्वा स्वकं वपुः । तमुवाच प्रसन्नाक्षी परीक्षा ते मया कृता ॥ ५९ ॥
यदा ते च भयं भूयात्तदा त्वं मां सदा स्मर । साधयिष्यामि ते कार्यं कृष्णांशो हि भवान्विभुः ॥ ६० ॥
इत्युक्त्वान्तर्हिता देवी शारदा सर्वमंगला । कृष्णांशस्तु ययौ गेहं तैश्च सार्द्धं मुदा युतः ॥ ६१ ॥
तदा पराक्रमं तेषां दृष्ट्वा राजा सुखोऽभवत् । गृहे गृहे च सर्वेषां लक्ष्मीर्देवी समाविशत् ॥ ६२ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥
सूत उवाच । दशाब्दे च वयः प्राप्ते विष्णोः शक्त्यवतारके । वसंतसमये रम्ये ययुस्ते प्रमदावनम् ॥ १ ॥
ऊषुस्तत्र व्रताचारे माधवे कृष्णवल्लभे । स्नात्वा च सागरे प्रातः पूजयामासुरंबिकाम् ॥ २ ॥
ऋतुकालोद्भवैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैर्विधानतः । जप्त्वा सप्तशतीस्तोत्रं दध्युः सर्वकरीं शिवाम् ॥ ३ ॥
कंदमूलफलाहारा जीवहिंसाविवर्जिताः । तेषां भक्तिं समालोक्य मासांते जगदंबिका ॥ ४ ॥
ददौ तेभ्यो वरं रम्यं तच्छृणुध्वं समाहिताः । आह्लादाय सुरत्वं च बलत्वं बलखानये ॥ ५ ॥
कालज्ञत्वं च देवाय ब्रह्मज्ञत्वं नृपाय च॥ । कृष्णांशायैव योगत्वं दत्त्वा चांतर्दधे शिवा ॥ ६ ॥
कृतकृत्यास्तदा ते वै स्वगेहं पुनराययुः । तेषां प्राप्ते वरे रम्ये मलना पुत्रमूर्जितम् ॥ ७ ॥
श्यामांगं सात्यकेरंशं सुषुवे शुभलक्षणम् । स ज्ञेयो रणजिच्छूरो राजन्यप्रियकारकः ॥ ८ ॥
आषाढे मासि संप्राप्ते कृष्णांशो हयवाहनः । उर्वीयां नगरीं प्राप्त एकाकी निर्भयो वली ॥ ९ ॥
दृष्ट्वा स नगरीं रम्यां चतुर्वर्णनिषेविताम् । द्विजशालां ययौ शूरो द्विजधेनुप्रपूजकः ॥ १० ॥
दत्त्वा स्वर्णं द्विजातिभ्यः संतर्प्य द्विजदेवताः । महीपतिगृहं रम्यं जगाम बलवत्तरः ॥ ११ ॥
नत्वा स मातुलं धीमांस्तथान्याँश्च सभासदः ॥ १२ ॥
तदा नृपाज्ञया शूरा बंधनाय समुद्यताः । खङ्गहस्ताः समाजग्मुर्यथा सिंहं गजाः शशाः ॥ १३ ॥
मोहितं तं नृपं कृत्वा दुष्टबुद्धिर्महीपतिः । कृत्वा लोहमयं जालं तस्योपरि समादधेः ॥ १४ ॥
एतस्मिन्नंतरे वीरो बोधितो देवमायया । आगस्कृतान्रिपूञ्ज्ञात्वा खङ्गहस्तः समावधीत् ॥ १५ ॥
हत्वा पंचशतं शूरो हयारूढो महाबली । उर्वीयां नगरीं प्राप्य जलपाने मनो दधौ ॥ १६ ॥
कूपे दृष्ट्वा शुभा नार्यो घटपूर्तिकरीस्तदा । उवाच मधुरो वाक्यं देहि सुंदरि मे जलम् ॥ १७ ॥
दृष्ट्वा ताः सुंदरं रूपं मोहनायोपचक्रिरे । भित्त्वा तासां तु वै कुम्भान्पाययित्वा हयं जलम् ॥ १८ ॥
वनं गत्वा रिपुं जित्वा बद्ध्वा तमुभयं बली । चण्डिकापार्श्वमागम्य तद्वधाय मनो दधे ॥ १९ ॥
श्रुत्वा स करुणं वाक्यं त्यक्त्वा स्वनगरं ययौ । नृपांतिकमुपागम्य वर्णयामास कारणम् ॥ २० ॥
श्रुत्वा परिमलो राजा द्विजातिभ्यो ददौ धनम् । समाघ्राय स कृष्णांशं कृतकृत्योऽभवन्नृपः ॥ २१ ॥
संप्राप्तैकादशदाब्दे तु कृष्णांशे युद्धदुर्मदे । महीपतिर्निरुत्साहः प्रययौ देहलीं प्रति ॥ २२ ॥
बलिं यथोचितं दत्त्वा भगिन्यै भयकातरः । रुरोद वहुधा दुःखं देशराजात्मजप्रजम् ॥ २३ ॥
अगमा भगिनी तस्य दृष्ट्वा भ्रातरमातुरम् । स्वपतिं वर्णयामास श्रुत्वा राजाब्रवीदिदम् ॥ २४ ॥
अद्याहं स्वबलैः सार्द्धं गत्वा तत्र महावतीम् । हनिष्यामि महादुष्टं देशराजसुतं रिपुम् ॥ २५ ॥
इत्युक्त्वा धुंधुकारं च समाहूय महाबलम् । सैन्यमाज्ञापयामास सप्तलक्षं तनुत्यजम् ॥ २६ ॥
केचिच्छूरा हयारूढा उष्ट्रारूढा महाबलाः । गजारूढा रथारूढाः संययुश्च पदातयः ॥ २७ ॥
देवसिंहस्तु कालज्ञः श्रुत्वा चागमनं रिपोः । नृपपार्श्वं समागम्य सर्वं राज्ञे न्यवेदयत् ॥ २८ ॥
श्रुत्वा परिमलो राजा विह्वलोऽभूद्भयातुरः । बलखानिस्तमुत्थाय हर्षयुक्त इवाह च ॥ २९ ॥
अद्याहं च महीराजं धुंधुकारं ससैन्यकम् । जित्वा दंड्यं च भवतः करिष्यामि तवाज्ञया ॥ ३० ॥
इत्युक्त्वा तं नमस्कृत्य सेनापतिरभून्मुने । तदा तु निर्भया वीरा दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ३१ ॥
चतुर्लक्षबलैः सार्द्धं ते युद्धाय समाययुः । शिंशपाख्यं वनं घोरं छेदयित्वा रिपोस्तदा ॥ ३२ ॥
ऊषुस्तत्र रणे मत्ताः सर्वशत्रुभयंकराः । एतस्मिन्नन्तरे तत्र धुंधुकारादयो बला ॥ ३३ ॥
कृत्वा कोलाहलं शब्दं युद्धाय समुपाययुः । पूर्वाह्णे तु भृगुश्रेष्ठ सन्नद्धास्ते शतघ्निपाः ॥ ३४ ॥
शतघ्नीभिस्त्रिसाहस्रैः पञ्चसाहस्रका ययुः । द्विसहस्रशतघ्नीभिः सहिता श्चन्द्रवंशिनः ॥ ३५ ॥
सैन्यं षष्टिसहस्रं च स्वगर्लोकमुपाययौ । तदर्द्धं च तथा सैन्यं महीराजस्य संक्षितम् ॥ ३६ ॥
दुद्रुवुर्भीरुकाः शूरा वलखानेर्दिशो दश । रथा रथै रणे हन्युर्गजाश्चैव गजैस्तथा ॥ ३७ ॥
हया हयैस्तथा उष्ट्रा उष्ट्रपैश्च समाहनन् । एवं सुतुमुले जाते दारुणे रोम हर्षणे ॥ ३८ ॥
हाहाभूतान्स्वकीयांश्च सैन्यान्दृष्ट्वा महाबलान् । अपराह्णे भृगुश्रेष्ठ पञ्च शूराः समाययुः ॥ ३९ ॥
ब्रह्मानंदः शरैः शत्रूननयद्यमसादनम् । देवसिंहस्तथा भल्लैराह्रादस्तत्र तोमरैः ॥ ४० ॥
बलखानिः स्वखड्गेन कृष्णांशस्तु तथैव च । द्विलक्षान्क्षत्रियाञ्जघ्नुः सर्वसैन्यैः समं ततः ॥ ४१ ॥
दृष्ट्वा पराजितं सैन्यं धुंधुकारो महाबलः । आह्लादं च स्वभल्लेन गजारूढः समावधीत् ॥ ४२ ॥
आह्लादे मूर्च्छिते तत्र देवसिंहो महाबलः । भल्लेन भ्रातरं तस्य दंशयामास वेगतः ॥ ४३ ॥
स तीक्ष्णव्रणमासाद्य गजस्थः संमुमोह वै । आगताः शतराजानो नानादेश्या महाबलाः ॥ ४४ ॥
शस्त्राण्यस्त्राणि तेषां तु छित्त्वा खङ्गेन वत्सजः । स्वखड्गेन शिरांस्येषां पातयामास भूतले ॥ ४५ ॥
हते शत्रुसमूहे तु तच्छेषास्तु प्रदुद्रुवुः । महीराजस्तु बलवान्दृष्ट्वा भग्नं स्वसैन्यकम् ॥ ४६ ॥
आजगाम गजारूढः शिवदत्तवरो बली । रौद्रेणास्त्रेण हृदये चावधीद्वत्सजं रिपुम् ॥ ४७ ॥
आह्लादं च तथा वीरं देवं परिमलात्मजम् । मूर्च्छयित्वा महावीराञ्छत्रुसैन्यमुपागमत् ॥ ४८ ॥
पूजयित्वा शतघ्नीश्च महावधमकारयत् । रोपणस्त्वरितो गत्वा राज्ञे सर्वमवर्णयत् ॥ ४९ ॥
एतस्मिन्नंतरे वीरः सुखखानिर्महाबलः । कपोतं हयमारुह्य नभोमार्गेण चागमत् ॥ ५० ॥
मूर्च्छयित्वा महीराजं स्वबंधूंश्च सवाहनान् । कृत्वा नृपांतमागम्य बंधनाय समुद्यतः ॥ ५१ ॥
तदोत्थाय महीराजो महादेवेन बोधितः । पुनस्तान्स्वशरै रौद्रैर्मूर्च्छयामास कोपवान् ॥ ५२ ॥
सुखखान्यादिकाञ्छूरान्संबध्य निगडैर्दृढैः । नृपं परिमलं प्राप्य पुनर्युद्धमचीकरत् ॥ ५३ ॥
हाहाभूतं स्वसैन्यं च दृष्ट्वा स उदयो हरिः । नभोमार्गे हयं कृत्वा ताः शतध्नीरनाशयत् ॥ ५४ ॥
महीराजगजं प्राप्य बद्ध्वा तं निगडैर्बलो । आह्लादपार्श्वमागम्य भ्रात्रे भूपं समर्पयत् ॥ ५५ ॥
तदा तु पृथिवीराजो लज्जितस्तेन निर्जितः । पञ्चकोटिधनं दत्त्वा स्वगेहं पुनराययौ ॥ ५६ ॥
देवसिंहाज्ञया शूरो बलखानिर्हि वत्सजः । तैर्द्रव्यैर्नगरीं रम्यां कारयामास सुन्दरीम् ॥ ५७ ॥
शिरीषाख्यं पुरं नाम तेन वीरेण वै कृतम् । सर्ववर्णसमायुक्तं द्विक्रोशायामसंमितम् ॥ ५८ ॥
तत्रैव न्यवसद्वीरो वत्सजः स्वकुलैः सह । त्रिंशत्कोशे कृतं राष्ट्रं तत्रैव बलखानिना ॥ ५९ ॥
श्रुत्वा परिमलो राजा तत्रागत्य मुदान्वितः । आघ्राय वत्सजं शूरं देशराजसुतं तथा ॥ ६० ॥
ब्रह्मानंदेन सहितः स्वगेहं पुनराययौ ॥ ६१ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये एकादशो ऽध्यायः ॥ ११ ॥
सूत उवाच । द्वादशाब्दे हि कृष्णांशे यथाजातं तथा शृणु । इषशुक्लदशम्यां च राज्ञां जातः समागमः ॥ १ ॥
कान्यकुब्जे महारम्ये नानाभूपाः समाययुः । श्रुत्वा पराजयं राज्ञो महीराजस्य लक्षणः ॥ २ ॥
कृष्णांशदर्शने वांछा तस्य चासीत्तदा मुने । पितृव्यं भूपतिं प्राह द्रष्टुं यास्यामि तं शुभम् ॥ ३ ॥
जितो येन महीराजः सर्वलोकप्रपूजितः । इति श्रुत्वा वचस्तस्य जयचंद्रो महीपतिः । भ्रातृजं प्रणतं प्राह शृणु शुक्लयशस्कर ॥ ४ ॥
राजराजपदं ते हि कथं संहर्तुमिच्छसि । इत्युक्त्वा जयचंद्रस्तु तदाज्ञां नैव दत्तवान् ॥ ५ ॥
राजानस्ते च सहिताः स्वसैन्यैः परिवारिताः । कृष्णांशं द्रष्टुमिच्छन्तः संययुश्च महीपतिम् ॥ ६ ॥
शिरीषाख्यपुरस्थं च ज्ञात्वा कृष्णांशमुत्तमम् । महीपतिं पुरस्कृत्य समाजग्मुर्नृपास्तदा ॥ ७ ॥
ददृशुस्तं महात्मानं पुंडरीकनिभाननम् । प्रसन्नवदनाः सर्वे प्रशशंसुः समंततः ॥ ८ ॥
तदा महीपतिः क्रुद्धो वचनं प्राह भूपतीन् । यस्येयं च कृता श्लाघा युष्माभिर्दूरवासिभिः । पितरौ तस्य बलिनौ माहिष्मत्यां मृतिं गतौ ॥ ९ ॥
जम्बुको नाम भूपालो नार्मदीयैः समन्वितः । बद्ध्वा तौ प्रययौ गेहं लुंठयित्वा धनं बहु । शिलापत्रे समारोप्य तयोर्गात्रमचूर्णयत् । शिरसी च तयोश्छित्त्वा वटवृक्षे समारुहत् ॥ १० ॥
अद्यापि तौ स्थितौ वीरौ हा पुत्रेति प्रभाषिणौ । प्रेतदेहे च पितरौ यस्य प्राप्तो महाबलो । तस्योदयो वृथा ज्ञेयो वृथाकीर्तिः प्रियंकरी ॥ ११ ॥
इति श्रुत्वा स कृष्णांशो भूपतीन्प्राह नम्रधीः । गतौ मत्पितरौ सार्द्धं गुर्जरे यत्र वै रणः ॥ १२ ॥
म्लेच्छैर्नराशनैः सार्द्धं तन्नृपेण रणोऽभवत् । देशराजो वत्सराजो युद्धं कृत्वा भयंकरम् । म्लेच्छैस्तैश्च हतौ तत्र श्रुतेयं विश्रुता कथा ॥ १३ ॥
मातुलेनाद्य कथितं नवीनं मरणं तयोः । चेत्सत्यं वचनं तस्य पौरुषं मम पश्यत ॥ १४ ॥
इत्युक्त्वा तान्स कृष्णांशो मातरं प्राह सत्वरम् । हेतुं च वर्णयामास भाषितं च महीपतेः ॥ १५ ॥
श्रुत्वा वज्रसमं वाक्यं रुरोद जननी तदा । नोत्तरं प्रददौ माता पति दुःखेन दुःखिता ॥ १६ ॥
ज्ञात्वा पितृवधं श्रुत्वा जम्बुकं शिवकिंकरम् । मनसा स च कृष्णांशस्तुष्टाव परमेश्वरीम् ॥ १७ ॥
जय जय जय जगदम्ब भवानि ह्यखिललोकसुरपितृमुनिखानि । त्वया ततं सचराचरमेव विश्वं पातमिदं हृतमेव ॥ १८ ॥
इति ध्यात्वा स कृष्णांशः सुष्वाप निजस द्मनि । तदा भगवती तुष्टा तालनं बलवत्तरम् । मोहयित्वाशु तत्पार्श्वे प्रेषयामास सर्वगा ॥ १९ ॥
चतुर्लक्षबलैः सार्द्धं तालनः शीघ्रमागतः । स्वसैन्यं चोदयामास चैकलक्षं महाबलम् ॥ २० ॥
बलखानिस्तदा प्राप्तश्चैकलक्षबलान्वितः । अनुजं तत्र संस्थाप्य शिरीषाख्ये महाबलः ॥ २१ ॥
सज्जीभूतान्समालोक्य तानुद्याने ससैन्यकान् । भीतः परिमलो राजा कृष्णांशं प्रति चाययौ ॥ २२ ॥
विह्वलं नृपमालोक्य कृष्णांशोऽश्वासयन्मुदा ॥ २३ ॥
लक्षसैन्यं तदीयं च गृहीत्वा चाधिपोऽभवत् । शतघ्न्यः पंचसाहस्रा नानावर्णाः सुवाहनाः ॥ २४ ॥
पताकाः पञ्चसाहस्राः साहस्रं काष्ठकारिणः । गजा दशसहस्राश्च रथाः पंचसहस्रकाः ॥ २५ ॥
त्रिलक्षाश्च हयाः सर्वे उष्ट्रा दशसहस्रकाः । शेषाः पदातयो ज्ञेयास्त स्मिन्सैन्ये भयानके ॥ २६ ॥
तालनश्च समायातः सर्वसेनाधिपोऽभवत् । देवसिंहो रथानां च सर्वेषामीश्वरोऽभवत् ॥ २७ ॥
बलखानिर्हयानां च सर्वेषामधिपोऽभवत् । आह्लादश्च गजानां च सर्वेषामधिपोऽभवत् । पत्तीनां चैव सर्वेषां कृष्णांशश्चाधिपोऽभवत् ॥ २८ ॥
नत्वा ते मलनां भूपो दत्त्वा दानान्यनेकशः । समाययुश्च ते सर्वे दक्षिणाशां बलान्विताः ॥ २९ ॥
पक्षमात्रगतः कालो मार्गे तस्मिन्रणैषिणाम् । छित्त्वा तत्र वनं घोरं नानाकंटकसंयुतम् । सेनां निवासयामासुर्निर्भयास्ते महाबलाः ॥ ३० ॥
देवसिंहमतेनैव योगिनस्ते तदाभवन् । नर्तकश्चैव कृष्णांशश्चाह्लादो डमरुप्रियः ॥ ३१ ॥
मड्डुधारी तदा देवो वीणाधारी च तालनः । वत्सजः कांस्यधारी च बलखानिर्महाबलः ॥ ३२ ॥
मातुरग्रे स्थितास्ते वै ननृतुः प्रेमविह्वलाः । मोहिता देवकी चासीन्न ज्ञातं तत्र कारणम् ॥ ३३ ॥
मोहितां मातरं दृष्ट्वा परं हर्षमुपाययुः । तदा तां कथयामासुर्वयं ते तनया हि भोः ॥ ३४ ॥
नत्वा तां प्रययुः सर्वे पुरीं माहिष्मतीं शुभाम् । नगरं मोहयामासुर्वाद्यगानविशारदाः ॥ ३५ ॥
दूत्या सार्द्धं रिपोर्गेहं ययुस्ते कार्यतत्पराः । नृत्यगानसुवाद्यैश्च राज्ञस्ते मोहने रताः ॥ ३६ ॥
विसंज्ञां महिषीं कृत्वा कृष्णांशः सर्वमोहनः । प्राप्तवांस्तत्र यत्रासौ तत्सुता विजयैषिणी ॥ ३७ ॥
दृष्ट्वा सा सुंदरं रूपं श्यामांगं पुरुषोत्तमम् । मुमोह वशमापन्ना मैथुनार्थं समुद्यता ॥ ३८ ॥
दृष्ट्वा तथा गतां नारीं कृष्णांशः श्लक्ष्णया गिरा । शत्रोर्भेदं च पप्रच्छ कामिनीं मदविह्वलाम् ॥ ३९ ॥
साह भो देवकीपुत्र यदि पाणिं ग्रहीष्यसि । तर्हि ते कथयिष्यामि पितुर्भेदं हि दारुणम् ॥ ४० ॥
तथेत्युक्त्वा स बलवाँस्तस्याः पाणिं गृहीतवान् । ज्ञात्वा भेदं रिपोः सर्वं तामाश्वास्य ययौ मुदा ॥ ४१ ॥
एतस्मिन्नन्तरे राज्ञी बाधिता प्राह योगिनम् । देशराजप्रियाहारं नवलक्षस्य मूल्यकम् । तुभ्यं दास्यामि संतुष्टा नृत्यगानविमोहिता ॥ ४२ ॥
इति श्रुत्वा वत्ससुतस्तां प्रशस्य गृहीतवान् । प्रययौ बंधुभिः सार्द्धं जम्बूको यत्र तिष्ठति ॥ ४३ ॥
ननर्त तत्र कृष्णांशो बलखानिरगायत । आह्लादस्तालनो देवो दध्मुर्वाद्यगतीर्मुदा ॥ ४४ ॥
मोहितोऽभून्नृपस्तत्र कालियः स्वजनैः सह । कामं वरय कृष्णांग यच्च ते हृदये स्थितम् ॥ ४५ ॥
इति श्रुत्वा वचः शत्रोर्बलखानिर्महाबलः । तमाह भो महीपाल लक्षावर्तिर्वरांगना । स्वविद्यां दर्शयेन्मह्यं तदा तृप्तिं व्रजाम्यहम् ॥ ४६ ॥
इति श्रुत्वा तथा मत्वा लक्षावर्तिं नृपोत्तमः । सभायां नर्तयामास देशराजप्रियां तथा ॥ ४७ ॥
सा वेश्या सुतमाह्लादं ज्ञात्वा योगित्वमागतम् । रुरोद तत्र दुःखार्ता नेत्रादश्रूणि मुंचती ॥ ४८ ॥
रुदितां तां समालोक्य रुदन्नाह्लाद एव सः । स्वभुजौ ताडयामास तत्प्रियार्थे महाबलः ॥ ४९ ॥
कृष्णांशस्तत्र तं हारं तस्याः कंठे प्रदत्तवान् । उवाच क्रोधताम्राक्षस्तामाश्वास्य पुनःपुनः ॥ ५० ॥
अहं चोदयसिंहोऽयं पितुर्वैरार्थमागतः । हनिष्यामि रिपुं भूपं सात्मजं सबलं तथा ॥ ५१ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य कालियो बलवत्तरः । पितुराज्ञां पुरस्कृत्य शतव्यूहसमन्वितः ॥ ५२ ॥
तेषां च बंधनायैव कपाटं समरुद्ध सः । ताञ्छत्रून्समनुज्ञाय पाशहस्तान्सशस्त्रगान् ॥ ५३ ॥
स्वंस्वं खड्गं समाकृष्य क्षत्रियास्ते समाघ्नत । शतशूरे हते तैश्च कालियो भयकातरः ॥ ५४ ॥
त्यक्त्वा तातं प्रदुद्राव ते तु गेहाद्बहिर्ययुः । स्वसैन्यं शीघ्रमासाद्य युद्धाय समुपस्थितः । शिबिराणि कृतान्येव नर्मदाकूलमास्थितैः ॥ ५५ ॥
कृत्वा तु नर्मदासेतुं नल्वमात्रं सुपुष्टिदम् । स्वसैन्यं तारयामास चतुरंगसमन्वितम् ॥ ५६ ॥
रुरोध नगरीं सर्वां बलखानिर्बलैर्युतः । शतघ्नीरग्रतः कृत्वा महाशब्दकरीस्तदा । माहिष्मत्याश्च हर्म्याणि पातयामास भूतले ॥ ५७ ॥