snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
हयमारं त्रिमध्वक्तं जुहुयादिष्टसिद्धये । देवपुस्तकरत्नानि मणिकांचनमेव च ॥ १३८ ॥
लोहितस्याद्भुतं विद्यात्सहस्रं च विशोधनम् । देवागारे तथा गोधा शंखिनी प्रविशेत्क्वचित् ॥ १३९ ॥
द्रोणकाको बकश्चैव उलूकद्वयमेव च । रक्तकंठः कपोतश्च व्याघ्र एणश्च वा विशेत् ॥ १४० ॥
यस्य देवगृहं पश्येत्तस्य तस्यायुतं हुनेत् । न चात्र गृहवैकृत्यं हसनं यदि दृश्यते । संपत्तिसूचकं गेहे मरणं दुःखदर्शनम् ॥ १४१ ॥
क्रंदने हतराज्येन गजाश्ववाहने क्वचित् । सूर्यमुद्दिश्य जुहुयादयुतं सर्वसिद्धये ॥ १४२ ॥
प्रमादात्कंपने हानिः स्वेदे जाते विपद्भवेत् । क्षीरस्रावे च रुधिरे तत्र राज्ये महद्भयम् ॥ १४३ ॥
गोच्छागौ वाथ गोमायुर्गृहोपरि प्रनृत्यति । यदा रौति दिवा फेरुस्तदा नाशो भवेद्ध्रुवम् ॥ १४४ ॥
श्वजंबुकावथ व्याघ्रो यथाशक्ति च धावति । ईशाने महिषस्तद्वत्तदा देशे च विप्लवः ॥ १४५ ॥
राहोरद्भुतमुदिश्य सहस्रं जुहुयाच्चरुम् । वृक्षाद्भुतं यदा पश्येत्तत्र तस्यां परित्यजेत् । यद्गृहेषु हुतं याति देशविप्लवमादिशेत् ॥ १४६ ॥
देशे वा नगरे ग्रामे आरण्यपशुबन्धनम् । सर्पे वा विपरीतं च मांसपिंडमथापि वा । तद्गृहे मरणं चैव देश विप्लवमादिशेत् ॥ १४७ ॥
दिवाद्भुतेऽयुतं रात्रौ द्विगुणं च भवेद्ध्रुवम् । द्विगुणं चापि संध्यायामर्धरात्रे चतुर्गुणम् ॥ १४८ ॥
अकाले तत्र मरणमकाले गृहिणीमृतिः । सौराद्भुतं विजानीयादशुभे वा विशोधनम् ॥ १४९ ॥
एकैकस्यायुतं यत्र कुर्यात्तत्रैव होमयेत् । सांगोपांगेन सहित मष्टावष्टौ हुतं च वा ॥ १५० ॥
अधिप्रत्यधिसहितं गृहपक्षेऽपि सत्तमाः । तन्मानेन हुतं विप्रा कुर्यात्तत्रैव भूषणम् ॥ १५१ ॥
एकैकस्याहुतं विप्रा अष्टावष्टौ हुतं च वा । अधिप्रत्यधिदेवानां याश्चान्याश्चांगदेवताः ॥ १५२ ॥
मानांतं च ददेत्पूर्णां दत्त्वा पूर्णां न होमयेत् । वक्ष्ये ग्रहमखे मानं येन मानेन सिध्यति ॥ १५३ ॥
अमानकरणे दोषस्तस्मान्मानं न हापयेत् । पंक्तिचत्वारिंशदाद्यैश्चतुर्धा विभजेन्नरः ॥ १५४ ॥
अनिष्टाय ततो दद्याच्चरुहोमं विभागशः । अधिप्रत्यधिदेवानामष्टावष्ट ह्युदाहृतम् ॥ १५५ ॥
५ त्र्यंबकादिषु मंत्रेषु होमत्रयमुदाहृतम् । धनंजये तथा दद्याच्चरुहोमं विभागतः ॥ १५६ ॥
आदित्यायाष्टावष्टावधिककल्पयेत्सुधीः । शतहोमे तु सर्वत्र दशांगं कल्पयेन्नरः ॥ १५७ ॥
अनिष्टाय युगांगं तु ग्रहेभ्यो ह्यंगनाय च । अधिप्रत्यधिदेवानां तथैवांगं प्रकल्पयेत् ॥ १५८ ॥
द्वौ तु दद्यात्त्र्यंबकाय तथा धनंजयाय च । तत्र होमो नायकाय सर्वत्रैव विचक्षणः ॥ १५९ ॥
सहस्रे चैव विंशांगे अनिष्टाय दशांशकम् । पञ्चांशेन ग्रहाणां च पञ्चांशेन यवानपि ॥ १६० ॥
तत्रानिष्टे पंचशतं तस्यार्धं ग्रहवाग्यतः । एकत्रिंशद्भवेन्मानम् अन्येषां तु चतुर्दश ॥ १६१ ॥
ग्रहाधिकं होमयुगं तत्र भागे प्रकल्पयेत् । अधातये च तिथ्यंगं पञ्चांगं यस्य चाद्भुतम् ॥ १६२ ॥
ग्रहेभ्यश्चैव पंचांगं तत्र वांगं परानपि । एकैकांगे भवेन्मानं षट्शतं षष्टिरेव च ॥ १६३ ॥
अधिकं च भवेत्षष्टिर्दशमे भागशेषतः । अनिष्टांशे त्रिसहस्रं त्रिशतं त्रिंशतं तथा ॥ १६४ ॥
चतुःशतं ग्रहाणां च तथा सप्तशताधिकम् । उपग्रहेभ्यो दद्याच्च पंचाशीत्यधिकं शतम् ॥ १६५ ॥
तिथ्यंगभागः शेषेण ग्रहे सप्तशताधिकम् । एकैकं तु ग्रहस्यैवमादित्याय युगं भवेत् ॥ १६६ ॥
ग्रहांगे यः स्थितो भागो युगलं भागशेषतः । त्र्यंबकाय च तद्दद्यात्तथा धनंजयाय च ॥ १६७ ॥
शांतिके पौष्टिके काम्ये यदीच्छेत्सुखमात्मनः । ग्रहाणां चायुतं होमं त्र्यहसाध्येन होमयेत् ॥ १६८ ॥
त्र्यहसाध्ये विधानं यत्पुरैवोदीरितं द्विजाः । इदानीं प्रक्रमेणैव यो भागः स निगद्यते ॥ १६९ ॥
पूर्वस्मिन्दिवसेऽनिष्टे सहस्रं त्रिशतोत्तरम् । इतरेषां ग्रहाणां च प्रत्येकं तु शतं शतम् ॥ १७० ॥
अधिप्रत्यधिदेवानां पंचाशद्धोम उच्यते । प्रथमेह्नि प्रदद्याच्च मिलित्वा त्रिसहस्रकम् ॥ १७१ ॥
द्वितीयदिवसेऽनिष्टे द्विसहस्रमुदाहृतम् । प्रति ग्रहेभ्यस्त्रिशतं दद्यादष्ट शताधिकम् ॥ १७२ ॥
उपग्रहेभ्यो दद्याच्च षोडशभ्यो यथाक्रमम् । एकाशीतिं ददौ यत्नादशीतिं चांत्ययोर्द्वयोः ॥ १७३ ॥
एवं द्वितीयदिवसे मिलित्वा षट्सहस्रकम् । अनिष्टाय त्रिशतं तु तृतीयदिवसे मतम् ॥ १७४ ॥
तत्प्रत्येकं ग्रहाणां च द्वाचत्वारिंशदुच्यते । अधिप्रत्यधिदेवानां प्रत्येकं पंचत्रिंशकम् ॥ १७५ ॥
तृतीयदिवसे दद्यान्मिलित्वैकसहस्रकम् । आदित्याय युगं दद्यादेकं तु त्र्यंबकाय च ॥ १७६ ॥
धनंजयाय होमैकमेकं चायुतमुच्यते । तदर्धकं ग्रहेभ्यश्च इतरेभ्यस्तदर्धकम् ॥ १७७ ॥
ग्रहाणां त्रिसहस्रं तु पंचानां च सहस्रकम् । त्रिसहस्रभागशेषमादित्याय सहस्रकम् ॥ १७८ ॥
त्र्यंबकाय तथा दद्यात्तथा धनंजयाय च । षट्पादाधिक षटषट्कसहस्रपरिसंख्यया । नवश्लोकशतोद्भूतं संपूर्णं स्याद्भविष्यकम् ॥ १७९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे मध्यमपर्वणि तृतीयभागे विंशोऽध्यायः ॥ २० ॥
श्रीगणेशाय नमः । नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ १ ॥
शौनक उवाच । भविष्याख्ये महाकल्पे ब्रह्मायुषि परार्द्धके । प्रथमेऽब्देह्नि तृतीये प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे ॥ १ ॥
अष्टाविंशे सत्ययुगे के राजानोऽभवन्मुने । तेषां राज्यस्य वर्षाणि तन्मे वद विचक्षण ॥ २ ॥
सूत उवाच । कल्पाख्ये श्वेतवाराहे ब्रह्माब्दस्य दिनत्रये । प्राप्ते सप्तमुहूर्ते च मनुर्वैवस्व तोऽभवत ॥ ३ ॥
स तप्त्वा सरयूतीरे तपो दिव्यं शतं समाः । तच्छिक्कातोऽभवत्पुत्र इक्ष्वाकुः स महीपतिः ॥ ४ ॥
ब्रह्मणो वरदानेन दिव्यं यानं स आप्तवान् । नारायणं पूजयित्वा हरौ राज्यं निवेद्य च ॥ ५ ॥
षट्त्रिंशच्च सहस्राणामब्दं राज्यं तदाऽकरोत् । तस्माज्जातो विकुक्षिश्च शतहीनं तदब्दकम् ॥ ६ ॥
राज्यं कृत्वा दिवं यातस्तस्माज्जातो रिपुंजयः । शतहीनं कृतं राज्यं तत्ककुत्स्थसुतः स्मृतः ॥ ७ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं ततोऽनेनांस आत्मजः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्माज्जातो नृपः पृथुः ॥ ८ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं विष्वगश्वश्च तत्सुतः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्मादार्द्रो नृपोऽभवत् ॥ ९ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं भद्राश्वस्तत्सुतोऽभवत् । शतहीनं कृतं राज्यं युवनाश्वस्तु तत्सुतः ॥ १० ॥
शतहीनं कृतं राज्यं श्रवस्थस्तत्सुतोऽभवत् । सत्यपादश्च संजातः प्रथमो भारतेऽन्तरे ॥ ११ ॥
उदयादस्तपर्यंतं तैर्नृपैर्भूमिमंडलम् । भुक्तं नीतिपरैर्देवैः श्रवस्थेन तु भूतले । शतहीनं कृतं राज्यं बृहदश्वस्ततोऽभवत् ॥ १२ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं तस्मात्कुवलयाश्वकः । शतहीनं कृत राज्यं दृढाश्वस्तत्सुतोऽभवत् ॥ १३ ॥
सहस्रहीनं राज्यं तत्तस्मात्पुत्रो निकुंभकः । सहस्रहीनं राज्यं तत्संकटाश्वस्तु तत्सुतः ॥ १४ ॥
सहस्रहीनं राज्यं तत्तस्माज्जातः प्रसेनजित् । सहस्रहीनं राज्यं तद्रवणाश्वस्तु तत्सुतः ॥ १५ ॥
सहस्रहीनं राज्यं तन्मांधाता तत्सुतोऽभवत् । शतहीनं कृतं राज्यं पुरुकुत्सस्तु तत्सुतः ॥ १६ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं त्रिंशदश्वस्तु तत्सुतः । रथे यस्य स्मृता वाहा वाजिनस्त्रिंशतो वराः ॥ १७ ॥
अनरण्यस्ततो जातो ह्यष्टाविंशत्सहस्रकम् । राज्यं द्वितीयचरणे स्मृतं सत्ययुगस्य वै ॥ १८ ॥
पृषदश्वस्ततो जातो राज्यं षष्ठसहस्रकम् । तदब्दं भूतले कृत्वा पितृलोकमुपाययौ ॥ १९ ॥
हर्यश्वस्तु ततो जातो विष्णुभक्तकुले नृपः । सहस्रहीनं राज्यं तत्तत्सुतो वसुमान्स्मृतः ॥ २० ॥
सहस्रहीनं राज्यं तत्त्रिधन्वा तनयस्ततः । सहस्रहीनं राज्यं तत्तेन राज्ञा च सत्कृतम् ॥ २१ ॥
सत्यपादः समाप्तोऽयं द्वितीयो भारतेऽन्तरे । त्रिधन्वनश्च नृपतेस्त्रपारण्यस्तु वै सुतः ॥ २२ ॥
सहस्रहीनं राज्यं तत्कृत्वा स्वर्गमुपाययौ । तस्माज्जातस्त्रिशंकुश्च राज्यं वर्षसहस्रकम् ॥ २३ ॥
छद्मना हीनतां जातो हरिश्चंद्रस्तु तत्सुतः । राज्यं विंशत्सहस्रं च रोहितो नाम तत्सुतः ॥ २४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं हारीतस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं चंचुभूपश्च तत्सुतः ॥ २५ ॥
पितुस्तुल्यं हि राज्यं तद्विजयो नाम तत्सुतः । पितुस्तुल्यं हि राज्यं तद्रुरूकस्तनयस्ततः ॥ २६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सगरस्तनयोऽभवत् । भूपाश्च बाहुसेनान्ता वैष्णवाः परिकीर्तिताः ॥ २७ ॥
राज्यमानं कृतं सम्यग्भूपैर्वैवस्वतादिभिः । मणिस्वर्णसमृद्धिश्च बह्वन्नं बहुदुग्धकम् ॥ २८ ॥
पूर्णो धर्मस्तदा भूम्यां मुने सत्ययुगस्य वै । तृतीयचरणे मध्ये सगरो नाम भूपतिः ॥ २९ ॥
शिवभक्तः सदाचारस्तत्पुत्राः सागराः स्मृताः । त्रिंशत्सहस्रवर्षं तद्राज्यं वै मुनिभिः स्मृतम् ॥ ३० ॥
नष्टेषु सागरेष्वेवमसमञ्जस आत्मजः । शतहीनं कृतं राज्यमंशुमांस्तत्सुतोऽभवत् ॥ ३१ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं दिलीपस्तत्सुतोऽभवत् । शतहीनं कृतं राज्यं तस्माज्जातो भगीरथः ॥ ३२ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं श्रुतसेनस्ततोऽभवत् । शतहीनं कृतं राज्यं नाभागस्तनयस्ततः ॥ ३३ ॥
शतहीनं कृतं राज्यमम्बरीषस्ततोऽभवत् । शैवाः षट्श्रुतसेनान्ता नाभागो वैष्णवो नृपः ॥ ३४ ॥
सत्यपादः समाप्तोऽयं तृतीयो भारतेंतरे । अंवरीषेण भूपेन शतहीनं कृतं पदम् ॥ ३५ ॥
चतुर्थे चरणे तस्य चाष्टादश सहस्रकम् । अब्दं राज्यं शुभं ज्ञातं कर्मभूम्यां च भारते ॥ ३६ ॥
एकोनत्रिंशद्वर्षाणि राज्यं तत्त्रिंशतानि च । शतहीनं कृतं राज्यं सिंधुद्वीपोऽम्बरीषजः ॥ ३७ ॥
शतहीनं कृतं राज्यमयुताश्वस्ततोऽभवत् । शतहीनं कृतं राज्यमृतुपर्णस्तु तत्सुतः ॥ ३८ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं सर्वकामो नृपस्ततः । शतहीनं कृतं राज्यं नृपः कल्माषपादकः ॥ ३९ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं सुदासस्तनयोऽभवत् । तस्मादशमकश्चैव मदयन्त्या वशिष्ठजः ॥ ४० ॥
शतहीनं कृतं राज्यं हरिवर्मा ततोऽभवत् । सप्त भूपाः सुदासान्ता वैष्णवाः परिकीर्तिताः ॥ ४१ ॥
गुरुशापात्तु सौदासो राज्याङ्गं गुरवेऽर्पयत् । गोकर्णलिंगभक्तश्च शैवः समय उच्यते ॥ ४२ ॥
हरिवर्मा शमकजो वैश्यवत्साधुपूजकः । ऊनत्रिंशत्सहस्राणि तथा सप्तशतानि वै ॥ ४३ ॥
हरिवर्माऽकरोद्राज्यं तस्माद्दशरथोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्दिल्लीवयस्सुतः ॥ ४४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं भृपो विश्वासहस्ततः । राज्यं दशसहस्रं तन्नियज्ञः प्राकृतो नृपः ॥ ४५ ॥
तदधर्मप्रतापेन ह्यनावृष्टिस्तदाऽभवत् । शतवर्षमना वृष्टिस्सर्वराज्यं व्यनाशयत् ॥ ४६ ॥
यज्ञं कृत्वा वशिष्ठस्तु राज्ञीवचनतत्परः । यज्ञात्खट्वांग उत्पन्नः खट्वांगं शस्त्रमुद्वहन् ॥ ४७ ॥
इन्द्रसाहाय्यमगमद्राज्यं त्रिंशत्सहस्रकम् । कृत्वा . तत्र वरं लब्ध्वा देवेभ्यो मुक्तितां गतः ॥ ४८ ॥
खट्टांगाद्दीर्घबाहुश्च राज्यं विंशत्स हस्रकम् । तस्मात्सुदर्शनो जातो देवीपूजनतत्परः ॥ ४९ ॥
वैष्णवा दाशरथ्यं तास्त्रयो विख्यातसद्बलाः । खट्वांगो दीर्घबाहुश्च वैष्णवौ परिकीर्तितौ ॥ ५० ॥
सुदर्शनो महाप्राज्ञः काशीराजसुतां नृपः । उदूह्य भूपतीञ्जित्वा देवीसेवाप्रसादतः । राज्यं भरतखण्डान्तमदधद्धर्मतो नृपः । वर्षपञ्चसहस्राणि राज्यं चक्रे स भूपतिः ॥ ५२ ॥
स्वप्नमध्ये वचः प्रोक्तं महाकाल्या नृपाय वै । वत्स त्वं प्रियया सार्द्धं वशिष्ठादिभिरन्वितः ॥ ५३ ॥
हिमालयं गिरिं प्राप्य वासं कुरु महामते । महावायुप्रभावेन क्षयो भरतखंडके ॥ ५४ ॥
रत्नाकरः पश्चिमोऽब्धिस्तस्य द्वीपाः क्षयं गताः । महोदधिः पूर्वतोऽब्धिस्तस्य द्वीपाः क्षयं गताः ॥ ५५ ॥
वाडवोऽब्धिर्दक्षिणे च तस्य द्वीपाः क्षयं गताः । हिमाब्धिरुत्तरे तस्य सगरैः खनितो हि सः ॥ ५६ ॥
ये द्वीपास्तु सुविख्यातास्तेऽपि सर्वे लयं गताः । भारतो वर्ष एवासौ वत्सरे सप्तमेऽहनि ॥ ५७ ॥
सजीवः प्रलयं यायात्तस्मात्त्वं जीवितो भव । तथेति मत्वा स नृपः पर्वतं वै हिमालयम् ॥ ५८ ॥
प्राप्तवान्मुख्यभूपैश्च मुख्यवैश्यैर्द्विजैः सह । पञ्चवर्षप्रमाणेन वायुस्तेजःक्रमाज्जलम् ॥ ५९ ॥
शर्करा च महीं प्राप्तास्ततो जीवाः क्षयं गताः । पंचवर्षमिते काले जलं जाता वसुंधरा ॥ ६० ॥
शांतो भूत्वा पुनर्वायुर्जलं सर्वमशोषयत् । दशवर्षांतरे भूमिः स्थली भूत्वा प्रदृश्यते ॥ ६१ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कृतयुगभूपाख्यानं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥
सूत उवाच । वैशाखशुक्लपक्षे तु तृतीयागुरुवासरे । सुदर्शनो जनैः सार्द्धमयोध्यामगमत्पुनः ॥ १ ॥
मायादेवीप्रभावेण पुरं सर्वं मनोहरम् । महावृद्धियुतं प्राप्तं बह्वन्नं सर्वरत्नकम् ॥ २ ॥
दशवर्ष सहस्राणि राज्यं कृत्वा सुदर्शनः । प्राप्तवाञ्छाश्वतं लोकं दिलीपस्तत्सुतोऽभवत् ॥ ३ ॥
नन्दिनीवरदानेन तत्पुत्रो रघुरुत्तमः । दशवर्षसहस्राणि दिलीपो राज्यसत्कृतः ॥ ४ ॥
राज्यं कृतं च रघुणा दिलीपान्ते पितुस्समम् । रघुवंशस्ततः ख्यातस्त्रेतायां भृगुनन्दन ॥ ५ ॥
विप्रस्य वरदानेन तत्पुत्रोऽज इति स्मृतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्दशरथोऽभवत् ॥ ६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्रामो हरिः स्वयम् । एकादश सहस्राणि रामराज्यं प्रकीर्तितम् ॥ ७ ॥
तस्य पुत्रः कुशो नाम राज्यं दशसहस्रकम् । अतिथिर्नाम तत्पुत्रः कृतं राज्यं पितुः समम् ॥ ८ ॥
निबन्धो नाम तत्पुत्रः कृतं राज्यं पितुस्समम् । तस्माज्जातो नलो नाम त्रेतायां शक्तिपूजकः ॥ ९ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्मान्नाभः सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं पुंडरीकः सुतोऽभवत् ॥ १० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं क्षेमधन्वा तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं द्वारको नाम तत्सुतः ॥ ११ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माज्जातो ह्यहीनजः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कुरुर्नाम सुतस्ततः ॥ १२ ॥
कुरुक्षेत्रं कृतं तेन त्रेतायां शतयो जनम् । त्रेतापादस्समाप्तोऽयं प्रथमो भारतेऽन्तरे ॥ १३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं पारियात्रः सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं दलपालस्सुतस्ततः ॥ १४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं छद्मकारी तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्मादुक्थः सुतोऽभवत् ॥ १५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वज्रनाभिस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शंखनाभिस्ततोऽभवत् ॥ १६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं व्युत्थनाभिस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं विश्वपालस्ततोऽभवत् ॥ १७ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं स्वर्णनाभिस्तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं पुष्पसेनस्तु तत्सुतः ॥ १८ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं ध्रुवसंधिस्तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमपवर्मा तु तत्सुतः ॥ १९ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शीघ्रगन्ता तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मरुपालस्तु तत्सुतः ॥ २० ॥
पितुस्तुल्यं कृत राज्यं प्रसूवश्रुत उच्यते । पितुस्तुज्यं कृतं राज्यं सुसंधिस्तनयोऽभवत् । त्रेतापादः समाप्तोऽयं प्रथमो भारतेंतरे ॥ २१ ॥
उदयादुदयं यावद्राज्ञा तत्र सुसंधिना । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मामर्बस्तनयस्ततः ॥ २२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं महाऽश्वस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं बृहद्बालः सुतस्ततः ॥ २३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं बृहदैशान एव तत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमुरुक्षेपस्ततोऽभवत् ॥ २४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वत्सपालस्तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्य वत्सव्यूहस्ततोऽभवत् ॥ २५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं प्रतिव्योमा ततो नृपः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुतो देवकरस्ततः ॥ २६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सहदेवस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं बृहदश्वस्ततो नृपः ॥ २७ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं भानुरत्नस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुप्रतीकस्ततोऽभवत् ॥ २८ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मरुदेवस्सुतस्ततः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुनक्षत्रस्ततोऽभवत् ॥ २९ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुतः केशीनरस्ततः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमन्तरिक्षस्ततो नृपः ॥ ३० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुवर्णांगो नृपोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्य पुत्रो ह्यमित्रजित् ॥ ३१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं बृहद्राजस्ततोऽभवत् ॥ ३२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं धर्मराजस्ततो नृपः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माज्जातः कृतञ्जयः ॥ ३३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माज्जातो रणञ्जयः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सञ्जयस्तत्सुतः स्मृतः ॥ ३४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तत्पुत्रः शाक्यवर्धनः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं क्रोधदानस्तु तत्सुतः ॥ ३५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्मादतुलविक्रमः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माज्जातः प्रसेनजित् ॥ ३६ ॥
पितुस्तल्यं कृतं राज्यं तत्पुत्रः शूद्रकः स्मृतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुरथस्तत्सुतोऽभवत् ॥ ३७ ॥
पितुरर्द्धं कृतं राज्यं सर्वे तु रघुवंशजाः । पञ्चषष्टिमिता भूपा देवीपूजनतत्पराः ॥ ३८ ॥
हिंसायज्ञपराः सर्वे स्वर्गलोकमितो गताः । बुद्धा जाताश्च ये पुत्रास्ते सर्वै वर्णसंकराः ॥ ३९ ॥
त्रेतातृतीयचरणप्रारम्भेन नवतां गताः । इन्द्रेण प्रेषितो भूमौ चन्द्रमा रोहिणीपतिः ॥ ४० ॥
प्रयागनगरे रम्ये भूमिराजयमचीकरत् । विष्णुभक्तश्चन्द्रमाश्च शिवपूजनतत्परः ॥ ४१ ॥
मायादेवीप्रसन्नार्थे शतं यज्ञमचीकरत् । अष्टादशसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गतः ॥ ४२ ॥
तस्य पुत्रो बुधो नाम मेरुदेवस्य वै सुतः । इलामुद्वाह्य धर्मेण तस्माज्जातः पुरूरवाः ॥ ४३ ॥
चतुर्दशसहस्राणि भूमिराज्यमचीकरत् । उर्वशीं सोऽपि स्वर्वेश्यां समयेनैव भोग्यवान् ॥ ४४ ॥
आयुर्नाम सुतो जातो धर्मात्मा विष्णुतत्परः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि राज्यं कृत्वा पुरूरवाः ॥ ४५ ॥
गंधर्वलोकं संप्राप्य मोदते दिवि देववत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमायुषो नहुषस्सुतः ॥ ४६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं ततः शक्रत्वमागतः । त्रिलोकीं स्ववशं चक्रे वर्षमेकसहस्रकम् ॥ ४७ ॥
मुनेर्दुवाससः शापान्नृपोऽजगरतां गतः । पञ्च पुत्रा ययातेश्च त्रयो म्लेच्छत्वमागताः ॥ ४८ ॥
द्वौ तथार्यत्वमापन्नौ यदुज्येष्ठः पुरुर्लघुः । तपोबलप्रभावेण राज्यं लक्षाब्दसंमितम् ॥ ४९ ॥
कृत्वा विष्णुप्रसादेन ततो वैकुण्ठमागतः । यदोः पुत्रः स्मृतः क्रोष्टा राज्यं षष्टिसहस्रकम् ॥ ५० ॥
वृजिनघ्नस्सुतस्तस्माद्राज्यं विंशत्सहस्रकम् । तस्मात्स्वाहार्चनः पुत्रः कृतं राज्यं पितुस्समम् ॥ ५१ ॥
तस्माच्चित्ररथः पुत्रः कृतं राज्यं पितुस्समम् । अरविंदस्सुतस्तस्मात्कृतं राज्यं पितुः समम् ॥ ५२ ॥
अथ श्रवास्ततो जातस्तेजस्वी विष्णुतत्परः । पितुरर्थं कृतं राज्यं तत्पुत्रस्तामसः स्मृतः ॥ ५३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्मादुशनस्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शीतांशुकनृपोऽभवत् ॥ ५४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कमलांशुस्ततोऽभवत् ॥ ५५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं पारावतसुतस्ततः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं जामघस्त त्सुतोऽभवत् ॥ ५६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं विदर्भस्तत्सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं क्राथो नाम सुतस्ततः ॥ ५७ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कुन्तिभोजस्तु तत्सुतः । पुरुर्देत्यसुतापुत्रः पाताले वृषपर्वणः ॥ ५८ ॥
उषित्वा नगरे तस्मिन्मायाविद्यस्ततोऽभवत् । प्रयागस्य प्रतिष्ठाने पुरे राज्यमथाकरोत् ॥ ५९ ॥
दशवर्षसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गतः । देवीभक्तः स नृपतिस्तत्पुत्रो जनमेजयः ॥ ६० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं प्रचिन्वांस्तत्सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं प्रवीरस्तनयोऽभवत् ॥ ६१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं नभस्यस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं भवदस्तत्सुतस्स्मृतः ॥ ६२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुद्युम्नस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं पुत्रो बाहुगरः स्मृतः ॥ ६३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं संयातिस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं धनयातिस्ततोऽभवत् ॥ ६४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमैन्द्राश्वस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्रंतिनरः सुतः ॥ ६५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तत्पुत्रः सुतपाः स्मृतः । पितुस्तुस्यं कृतं राज्यं संवरणस्तनयस्ततः ॥ ६६ ॥
हिमालयगिरौ प्राप्ते तपः कर्तुं मनो दधत् । शतवर्षं ततः सूर्यस्तपतीं नाम कन्यकाम् ॥ ६७ ॥
संवरणाय ददौ तुष्टो रविलोकं नृपो गतः । ततो मायाप्रभावेन युगं प्रलयमागतम् ॥ ६८ ॥
चत्वारः सागरा वृद्धा भारतं क्षयतां गतम् । द्विवर्षे सागरे भूमिरुषित्वा भूधरैस्सह ॥ ६९ ॥
महावायुप्रभावेन सागराः शुष्कतां गताः । अगस्त्यतेजसा भूमिः स्थली भूत्वा प्रदृश्यते ॥ ७० ॥
पञ्चवर्षांतरे भूमिर्वृक्षदूर्वादिसंयुता । सूर्याज्ञया च संवर्णस्तपत्या मुनिना सह ॥ ७१ ॥
वशिष्ठेन त्रिवर्णैश्च मुख्यैः सार्द्धं समागतः ॥ ७२ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये त्रेतायुगभूपाख्यानं नाम द्वितीयोध्यायः ॥ २ ॥
शौनक उवाच । संवर्णश्च महीपालः कस्मिन्काले समागतः । लोमहर्षण मे ब्रूहि द्वापरस्य नृपांस्तथा ॥ १ ॥
सूत उवाच । भाद्रस्य कृष्णपक्षे तु त्रयोदश्यां भृगौ दिने । संवर्णो मुनिभिः सार्द्धं प्रतिष्ठाने समागतः ॥ २ ॥
प्रतिष्ठानं कृतं रम्यं पञ्चयोजनमायतम् । अर्द्धक्रोशोन्नतं हर्म्यं रचितं विश्वकर्मणा ॥ ३ ॥
बुद्धिवंशे प्रसेनस्य सक्ताया भूपतिः कृतः । यदुवंशे सात्वतश्च मधुराभूपतिः कृतः ॥ ४ ॥
म्लेच्छवंशे श्मश्रुपालो मरुदेशस्य भूपतिः । क्रमेण वर्द्धिता भूपाः प्रजाभिः सहिता भुवि ॥ ५ ॥
दशवर्षसहस्राणि संवर्णो भूपतिः स्मृतः । तस्यात्मजोऽयमर्चाज्ञः कृतं राज्यं पितुस्समम् ॥ ६ ॥
तस्य पुत्रः सूरिजापी पितुरर्द्धं च राज्यकृत् । सूर्ययज्ञस्तस्य पुत्रः सौरयज्ञपरायणः ॥ ७ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं तस्मादातिथ्यवर्धनः । शतहीनं कृतं राज्यं द्वादशात्मा तु तत्सुतः ॥ ८ ॥
शतहीनं कृत राज्यं तस्माज्जातो दिवाकरः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्माज्जातः प्रभाकरः ॥ ९ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं भास्वदात्मा च तत्सुतः । शतहीनं कृतं राज्यं विवस्वज्ज्ञस्तदात्मजः ॥ १० ॥
शतहीनं कृतं राज्यं हरिदश्वार्चनस्ततः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्माद्वैकर्तनः सुतः ॥ ११ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं स्तस्मादर्केष्टिमान्सुतः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्मान्मार्तंडवत्सलः ॥ १२ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं मिहिरार्थस्तु तत्सुतः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्मादरुणपोषणः ॥ १३ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं तस्माद्द्युमणिवत्सलः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्मात्तरणियज्ञकः ॥ १४ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं तस्मान्मैत्रेष्टिवर्धनः । शतहीनं कृतं राज्यं चित्रभानूर्जकस्ततः ॥ ॥ १५ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं तस्माद्वैरोचनः स्मृतः । शतहीनं कृतं राज्यं हंसन्यायी तु तत्सुतः ॥ १६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्वेदप्रवर्धनः । शतहीनं कृतं राज्यं तस्मात्सावित्र उच्यते ॥ १७ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं धनपालस्ततोऽभवत् । शतहीनं कृत राज्यं म्लेच्छहन्ता सुतः स्मृतः ॥ १८ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं तस्मादानंदवर्द्धनः । शतहीनं कृतं राज्यं धर्मपालसुतस्ततः ॥ १९ ॥
शतहीनं कृतं राज्यं ब्रह्मभक्त सुतस्ततः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्ब्रह्मेष्टिवर्द्धनः ॥ २० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्मादात्मप्रपूजकः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं परमेष्ठी सुतस्ततः ॥ २१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्धैरण्यवर्द्धनः । शतहीनं कृतं राज्यं धातृयाजी तु तत्सुतः ॥ २२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तद्विधातृप्रपूजकः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्वै द्रुहिणः क्रतुः ॥ २३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्वैरञ्च्य उच्यते । शतहीनं कृतं राज्यं तत्पुत्रः कमलासनः ॥ २४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शमवर्ती तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्य श्राद्धदेवस्तु तत्सुतः ॥ २५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्वै पितृवर्द्धनः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सोमदत्तस्तु तत्सुतः ॥ २६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सौमदत्तिस्तदात्मजः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माद्वै सोमवर्द्धनः ॥ २७ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमवतंसः सुतस्ततः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं प्रतंसस्तनयस्ततः ॥ २८ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं परातंसस्तदात्मजः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमयतंसस्ततोऽभवत् ॥ २९ ॥
पितुस्तुल्यं कृत राज्यं समातंसस्तु तत्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमनुतंसस्तदात्मजः ॥ ३० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमधितंसस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमभितंसस्तदात्मजः ॥ ३१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं समुत्तंसस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तंसोनाम सुतोऽभवत् ॥ ३२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं दुष्यंतस्तनयस्ततः । शकुंतलायां तस्माच्च भरतो नाम भूपतिः ॥ ३३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं दुष्यंतः स्वर्गतिं गतः । भरतोनाम तत्पुत्रो देवपूजन तत्परः ॥ ३४ ॥
महामायाप्रभावेन षट्त्रिंशद्वर्षजीवनम् । षट्त्रिंशाब्दसहस्राणि नृपायुर्वर्द्धितं तथा ॥ ३५ ॥
तस्य नाम्ना स्मृतः खंडो भारतो नाम विश्रुतः । तेन भूमेर्विभागश्च कृतं राज्यं पृथक् चिरम् ॥ ३६ ॥
दिव्यं वर्षशतं राज्यं तस्माज्जातो महाबलः । दिव्यं वर्षशतं राज्यं भरद्वाजस्ततोऽभवत् ॥ ३७ ॥
दिव्यं वर्षशतं राज्यं तस्माद्भवनमन्युमान् । अष्टादशसहस्राणि समा राज्यं प्रकीर्तितम् ॥ ३८ ॥
बृहत्क्षेत्रस्ततो ह्यासीत्पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । सुहोत्रस्तनयस्तस्य पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ३९ ॥
वीतिहोत्रस्तस्य सुतो राज्यं दशसहस्रकम् । यज्ञहोत्रस्ततोऽप्यासीत्पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ४० ॥
शक्रहोत्रस्ततो जातः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । प्रसन्नो भगवानिंद्रस्तं नृपं स्वर्गमाप्तवान् ॥ ४१ ॥
तदायोध्यापतिः श्रीमान्प्रतापेंद्रो महाबलः । भारतं वर्षमदधद्वर्षं दशसहस्रकम् ॥ ४२ ॥
मंडलीकस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । विजयेंद्रस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ४३ ॥
धनुर्दीप्तस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । इंद्राज्ञया शक्रहोत्रो घृताच्या सह भूतले ॥ ४४ ॥
प्राप्तावान्सधनुर्दीप्तं जित्वा राज्यमचीकरत् । हस्तीनाम सुतो जात ऐरावतसुतं गजम् ॥ ४५ ॥
आरुह्य पश्चिमे देशे हस्तिनानगरी कृता । दशयोजनविस्तीर्णा स्वर्गंगायास्तटे शुभा ॥ ४६ ॥
राज्यं दशसहस्रं च तत्र वासं चकार सः । तत्पुत्रस्त्वजमीढाख्यः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ४७ ॥
तस्माजातो रक्षपालः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । सुशम्यर्णस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ४८ ॥
तस्य पुत्रः कुरुर्नाम पितुरर्द्धं कृतं पदम् । इंद्रस्य वरदानेन सदेहः स्वर्गमागतः ॥ ४९ ॥
तदा सात्त्वतवंशेऽस्मिन्वृष्णिर्नाम महाबलः । मथुरायां स्थितो राज्यं सर्वं स्ववशमाप्तवान् ॥ ५० ॥
भगवतो वरदानेन हरेरद्भुतकर्मणः । पंचवर्षसहस्रं च सर्वं राज्यं वशीकृतम् ॥ ५१ ॥
निरावृत्तिस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । दशारी तस्य तनयः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५२ ॥
वियामुनस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । जीमूतस्तस्य तनयः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५३ ॥
विकृतिस्तस्य तनयः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । तस्माज्जातो भीमरथः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५४ ॥
तस्माज्जातो नवरथः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । तस्माज्जातो दशरथः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५५ ॥
तस्माज्जातश्च शकुनिः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । तस्माज्जातः कुशुंभश्च पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५६ ॥
तस्माज्जातो देवरथः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । देवक्षेत्रस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५७ ॥
तस्य पुत्रो मधुर्नाम पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । ततो नवरथः पुत्रः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५८ ॥
कुरुवत्सस्त स्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । तस्मादनुरथः पुत्रः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ५९ ॥
पुरुहोत्रः सुतस्तस्य पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । विचित्राङ्गस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६० ॥
तस्मात्सात्वतवान्पुत्रः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । भजमानस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६१ ॥
विदूरथस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । सुरभक्तस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६२ ॥
तस्माच्च सुमनाः पुत्रः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । ततिक्षेत्रस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६३ ॥
स्वायंभुवस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृंतं पदम् । हरिदीपक एवासौ तस्य राज्यं पितुस्स मम ॥ ६४ ॥
देवमेधास्सुतस्तस्य पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । सुरपालस्तदा जातः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६५ ॥
शक्राज्ञया कुरुश्चैव द्वापर त्रितये पदे । व्यतीते च सुकेश्यास्स स्वर्वेश्यायाः पतिः प्रभुः ॥ ६६ ॥
आगतो भारते खंडे कुरुक्षेत्रं तदा कृतम् । विंशद्योजनविस्तीर्णं पुण्य क्षेत्रं स्मृतं बुधैः ॥ ६७ ॥
द्वादशाब्दसहस्रं च कुरुणा राज्यसात्कृतम् । तस्माज्जह्नुस्सुतो जातः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६८ ॥
तस्माच्च सुरथो जातः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । विदूरथस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६९ ॥
सार्वभौमस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । जयसेनस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ७० ॥
तस्मादर्णव एवासौ पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । चतुस्सागरगामी च पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ७१ ॥
अयुतायुस्तस्य सुतो राज्यं दशसहस्रकम् । अक्रोधनस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ७२ ॥
तस्मादृक्षस्सुतो जातः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । भीमसेनस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ७३ ॥
दिलीपस्तस्य तनयः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । प्रतीपस्तस्य तनयो राज्यं पंचसहस्रकम् ॥ ७४ ॥
शंतनुस्तस्य पुत्रश्च राज्यमेकसहस्रकम् । विचित्रवीर्यस्तत्पुत्रो राज्यं वै द्विशतं समाः ॥ ७५ ॥
पांडुश्च तनयो यस्मिन्राज्यं पंचशतं कृतम् । युधिष्ठिरस्तस्य सुतो राज्यं पंचाशदब्दकम् ॥ ७६ ॥
सुयोधनेन षष्ट्यब्दं कृतं राज्यं ततः परम् । युधिष्ठिरेण निधनं तस्य प्राप्तं कुरुस्थले ॥ ७७ ॥
पूर्वं देवासुरे युद्धे ये दैत्याश्च सुरैर्हताः । ते सर्वे शंतनो राज्ये जन्मवंतः प्रतस्थिरे ॥ ७८ ॥
लक्षमक्षौहिणी तेषां तद्भारेण वसुन्धरा । शक्रस्य शरणं प्राप्तावतारं च ततो हरेः ॥ ७९ ॥
स शौरेर्वसुदेवस्य देवक्यां जन्मनाविशत् । एवं कृष्णो महावीर्यो रोहिणीनिलयं गतः ॥ ८० ॥
पंचत्रिंशदुत्तरं च शतं वर्षं च भूतले । उषित्वा कृष्णचन्द्रश्च ततो गोलोकमागतः ॥ ८१ ॥
चतुर्थचरणान्ते च हरेर्जन्म स्मृतं बुधैः । हस्तिनापुरमध्यस्याभिमन्योस्तनयस्ततः ॥ ८२ ॥
राज्यमेकसहस्रं च ततोऽभूज्जनमेजयः । त्रिसहस्रं कृतं राज्यं शतानीकस्ततोऽभवत् ॥ ८३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं यज्ञदत्तस्ततः सुतः । राज्यं पंचसहस्रं च निश्चक्रस्तनयोऽभवत् ॥ ८४ ॥
सहस्रमेकं राज्यं तदुष्ट्रपालस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माच्चित्ररथस्सुतः ॥ ८५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं धृतिमांस्तनयस्ततः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुषेणस्तनयोऽभवत् ॥ ८६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुनीथस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मखपालः सुतोऽभवत् ॥ ८७ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं न चक्षुस्तनयस्ततः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुखवंतस्ततोऽभवत् ॥ ८८ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्मात्पारिप्लवस्सुतः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुनयस्तत्सुतोऽभवत् ॥ ८९ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मेधावी तत्सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माज्जातो नृपंजयः ॥ ९० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मृदुस्तत्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तिग्मज्योतिस्तु तत्सुतः ॥ ९१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माज्जातो बृहद्रथः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वसुदानस्ततोऽभवत् ॥ ९२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शतानीकस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्मादुद्यान उच्यते ॥ ९३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्माज्जातो ह्यहीनरः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं निर्मित्रस्तनयोऽभवत् ॥ ९४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं क्षेमकस्तत्सुतोऽभवत् । राज्यं त्यक्त्वा स मेधावी कलापग्राममाश्रितः ॥ ९५ ॥
म्लेच्छैश्च मरणं प्राप्तो यमलोकमतो गतः । नारदस्योपदेशेन प्रद्योतस्तनयस्ततः ॥ ९६ ॥
म्लेच्छयज्ञः कृतस्तेन म्लेच्छा हननमागताः ॥ ९७ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये द्वापरनृपोपाख्याने तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥
शौनक उवाच । कथं यज्ञः कृतस्तेन प्रद्योतेन विचक्षण । सर्वं कथय मे तात त्रिकालज्ञ महामुने ॥ १ ॥
सूत उवाच । एकदा हस्तिनगरे प्रद्योतः क्षेमकात्मजः । आस्थितः स कथामध्ये नारदोऽभ्यागमत्तदा ॥ २ ॥
तं दृष्ट्वा हर्षितो राजा पूजयामास धर्मवित् । सुखोपविष्टः स मुनिः प्रद्योतं नृपमब्रवीत् ॥ ३ ॥
म्लेच्छैर्हतस्तव पिता यमलोकमतो गतः । म्लेच्छयज्ञप्रभावेण स्वर्गतिर्भविता हि सः ॥ ४ ॥
तच्छ्रुत्वा क्रोधताम्राक्षो ब्राह्मणान्वेदवित्तमान् । आहूय स कुरुक्षेत्रे म्लेच्छयज्ञं समारभत् ॥ ५ ॥
यज्ञकुंडं चतुष्कोणं योजनान्येव षोडश । रचित्वा देवता ध्यात्वा म्लेच्छांश्च जुहुयान्नृपः ॥ ६ ॥
हारहूणान्बर्बरांश्च गुरुंडांश्च शकान्खसान् । यवनान्पल्लवांश्चैव रोमजान्खरसंभवान् ॥ ७ ॥
द्वीप स्थितान्कामरूश्च चीनान्सागरमध्यगान् । प्राहूय भस्मसात्कुर्वन्वेदमंत्रप्रभावतः ॥ ८ ॥
ब्राह्मणान्दक्षिणां दत्त्वा अभिषेकमकारयत् । क्षेमको नाम नृपतिः स्वर्गलोकं ततो गतः ॥ ९ ॥
म्लेच्छहंता नाम तस्य विख्यातं भुवि सर्वतः । राज्यं दशसहस्राब्दं कृतं तेन महात्मना ॥ १० ॥
स्वर्गलोकं गतो राजा तत्पुत्रो वेदवान्स्मृतः । द्विसहस्रं कृतं राज्यं तदा म्लेच्छः कलिः स्वयम् । नारायणं पूजयित्वा दिव्यां स्तुतिमथाकरोत् ॥ ११ ॥
कलिरुवाच । नमोऽनंताय महते सर्वकालप्रवर्तिने ॥ १२ ॥
चतुर्युगकृते तुभ्यं वासुदेवाय साक्षिणे । दशावताराय हरे नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥ १३ ॥
नमः शक्त्यवताराय रामकृष्णाय ते नमः । नमो मत्स्यावताराय महते गौरवासिने ॥ १४ ॥
नमो भक्तावताराय कल्पक्षेत्रनिवासिने । राज्ञा वेदवता नाथ मम स्थानं विनाशितम् । मम प्रियस्य म्लेच्छस्य तत्पित्रा वंशनाशनम् ॥ १५ ॥
सूत उवाच । इति स्तुतस्तु कलिना म्लेच्छस्य सह भार्यया ॥ १६ ॥
प्राप्तवान्स हरिः साक्षाद्भगवान्भक्तवत्सलः । कलिं प्रोवाच स हरिर्युष्मदर्थे युगोत्तमम् ॥ १७ ॥
बहुरूपमहं कृत्वा तवेच्छां पूरयाम्यहम् । आदमो नाम पुरुषः पत्नी हव्यवती तथा ॥ १८ ॥
विष्णुकर्दमतो जातौ . म्लेच्छवंशप्रवर्धनौ । हरिस्त्वन्तर्दधे तत्र कलिरानंदसंकुलः ॥ १९ ॥
गिरिं नीलाचलं प्राप्य किंचित्कालमवासयत् । पुत्रो वेदवतो जातः सुनंदो नाम भूपतिः ॥ २० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमनपत्यो मृतिं गतः । आर्यदेशाः क्षीणवंतो म्लेच्छवंशा बलान्विताः ॥ २१ ॥
भविष्यंति भृगुश्रेष्ठ तस्माच्च तुहिनाचलम् । गत्वा विष्णुं समाराध्य गमिष्यामो हरेः पदम् ॥ २२ ॥
इति श्रुत्वा द्विजाः सर्वे नैमिषारण्यवासिनः । अष्टाशीतिसहस्राणि गतास्ते तुहिनाचलम् ॥ २३ ॥
विशालायां समासाद्य विष्णुगाथां प्रचक्षिरे । इति व्यासेन कथितं वाक्यं कलिविशारदम् । श्रोतारं स मनः कृत्वा भविष्यं समुदीरयत् ॥ २४ ॥
व्यास उवाच । मनः शृणु ततो गाथां भावी सूतेन वर्णिताम् । कलेर्युगस्य पूर्णां तां तच्छ्रुत्वा तृप्तिमावह ॥ २५ ॥
सूत उवाच । षोडशाब्दसहस्रे च शेषे तद्द्वापरे युगे । बहुकीर्तिमती भूमिरार्यदेशस्य कीर्तिता ॥ २६ ॥
क्वचिद्विप्राः स्मृता भूपाः क्वचिद्राजन्यवंशजाः । क्वचिद्वैश्याः क्वचिच्छूद्राः कुत्रचिद्वर्णसंकराः ॥ २७ ॥
द्विशताष्टसहस्रे द्वे शेषे तु द्वापरे युगे । म्लेच्छदेशस्य याभूमिर्भविता कीर्तिमालिनी ॥ २८ ॥
इंद्रियाणि दमित्वा यो ह्यात्मध्यानपरायणः । तस्मादादमनामासौ पत्नी हव्यवती स्मृता ॥ २९ ॥
प्रदाननगरस्यैव पूर्वभागे महावनम् । ईश्वरेण कृतं रम्यं चतुःक्रोशायतं स्मृतम् ॥ ३० ॥
पापवृक्षतले गत्वा पत्नीदर्शनतत्परः । कलिस्तत्रागतस्तूर्णं सर्परूपं हि तत्कृतम् ॥ ३१ ॥
वंचिता तेन धूर्तेन विष्ण्वाज्ञा भंगतां गता । खादित्वा तत्फलं रम्यं लोकमार्गप्रदं पतिः ॥ ३२ ॥
उदुंबरस्य पत्रैश्च ताभ्यां वाय्वशनं कृतम् । सुताः पुत्रास्ततो जाताः सर्वे म्लेच्छा बभूविरे ॥ ३३ ॥
त्रिंशोत्तरं नवशतं तस्यायुः परिकीर्तितम् । फलानां हवनं कुर्वन्पत्न्या सह दिवं गतः ॥ ३४ ॥
तस्माज्जातः सुतः श्रेष्ठः श्वेतनामेति विश्रुतः । द्वादशोत्तरवर्षं च तस्यायुः परिकीर्तितम् ॥ ३५ ॥
अनुहस्तस्य तनयः शतहीनं कृतं पदम् । कीनाशस्तस्य तनयः पितामहसमं पदम् ॥ ३६ ॥
महल्ललस्तस्य सुतः पंचहीनं शतं नव । तेन राज्यं कृतं तत्र तस्मान्मानगरं स्मृतम् ॥ ३७ ॥
तस्माच्च विरदो जातो राज्यं षष्ट्युत्तरं समाः । ज्ञेयं नवशतं तस्य स्वनाम्ना नगरं कृतम् ॥ ३८ ॥
हनूकस्तस्य तनयो विष्णु भक्तिपरायणः । फलानां हवनं कुर्वंस्तत्त्वं ह्यसि जयन्सदा ॥ ३९ ॥
त्रिशतं पंचषष्टिश्च राज्यं वर्षाणि तत्स्मृतम् । सदेहः स्वर्गमायातो म्लेच्छधर्मपरायणः ॥ ४० ॥
आचारश्च विवेकश्च द्विजता देवपूजनम् । कृतान्येतानि तेनैव तस्मान्म्लेच्छः स्मृतो बुधैः ॥ ४१ ॥
विष्णुभक्त्यग्निपूजा च ह्यहिंसा च तपो दमः । धर्माण्येतानि मुनिभिर्म्लेच्छानां हि स्मृतानि वै ॥ ४२ ॥
मतोच्छिलस्तस्य सुतो हनुकस्यैव भार्गव । राज्यं नवशतं तस्य सप्ततिश्च स्मृताः समाः ॥ ४३ ॥
लोमकस्तस्य तनयो राज्यं सप्तशतं समाः । सप्तसप्ततिरेवास्य तत्पश्चात्स्वर्गतिं गतः ॥ ४४ ॥
तस्माज्जातः सुतो न्यूहो निर्गतस्तूह एव सः । तस्मान्न्यूहः स्मृतः प्राज्ञै राज्यं पंचशतं कृतम् ॥ ४५ ॥
सीमः शमश्च भावश्च त्रयः पुत्रा बभूविरे । न्यूहः स्मृतो विष्णुभक्तस्सोऽहं ध्यानपरायणः ॥ ४६ ॥
एकदा भगवान्विष्णुस्तत्स्वप्ने तु समागतः ॥ ४७ ॥
वत्स न्यूह शृणुष्वेदं प्रलयः सप्तमेऽहनि । भविता त्वं जनैस्सार्धं नावमारुह्य सत्वरम् ॥ ४८ ॥
जीवनं कुरु भक्तेषु सर्वश्रेष्ठो भविष्यसि । तथेति मत्वा स मुनिर्नावं कृत्वा सुपुष्टिताम् ॥ ४९ ॥
हस्तत्रिशतलम्बां च पंचाशद्धस्तविस्तृताम् । त्रिंशद्धस्तोच्छ्रितां रम्यां सर्वजीवसमन्विताम् ॥ ५० ॥
आरुह्य स्वकुलैस्सार्द्धं विष्णुध्यानपरोऽभवत् । सांवर्तको मेघगणो महेंद्रेण समन्वितः ॥ ५१ ॥
चत्वारिंशद्दिनान्येव महावृष्टिमकारयत् । सर्वं तु भारतं वर्षं जलैः प्लाव्य तु सिंधवः ॥ ५२ ॥
चत्वारो मिलिताः सर्वे विशालायां न चागताः । अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयो ब्रह्मवादिनः ॥ ५३ ॥
न्यूहश्च स्वकुलैस्सार्धं शेषास्सर्वे विनाशिताः । तदा च मुनयस्सर्वे विष्णुमायां प्रतुष्टुवुः ॥ ५४ ॥
मुनय ऊचुः । नमो देव्यै महाकाल्यै देवक्यै च नमोनमः । महालक्ष्म्यै विष्णुमात्रे राधा देव्यै नमोनमः ॥ ५५ ॥
रेवत्यै पुष्पवत्यै च स्वर्णवत्यै नमोनमः । कामाक्षायै च मायायै नमो मात्रे नमोनमः ॥ ५६ ॥
महावातप्रभावेन महा मेघरवेण च । जलधाराभिरुग्राभिर्भयं जातं हि दारुणम् ॥ ५७ ॥
तस्माद्भयाद्भैरवि त्वमस्मान्संरक्ष किंकरान् । तदा प्रसन्ना सा देवी जलं शांत तया कृतम् ॥ ५८ ॥
अब्दांतरे मही सर्वा स्थली भूत्वा प्रदृश्यते । आराच्च शिषिणा नाम हिमाद्रेस्तटभूमयः ॥ ५९ ॥
न्यूहस्तत्र स्थितो नावमारुह्य स्वकुलैस्सह । जलांते भूमिमागत्य तत्र वासं करोति सः ॥ ६० ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये द्वापरनृपोपाख्यानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥
शौनक उवाच । सांप्रतं वर्तते यो वै प्रलयांते मुनीश्वर । दिव्यदृष्टिप्रभावेन ज्ञातं ब्रूहि ततः परम् ॥ १ ॥
सूत उवाच । न्यूहो नाम स्मृतो म्लेच्छो विष्णुमोहं तदाकरोत् । तदा प्रसन्नो भगवांस्तस्य वंशः प्रवर्द्धितः ॥ २ ॥
म्लेच्छभाषा कृता तेन वेदवाक्यपराङ्मुखा । कलेश्च वृद्धये ब्राह्मीं भाषां कृत्वाऽपशब्दगाम् ॥ ३ ॥
न्यूहाय दत्तवान्देवो बुद्धीशो बुद्धिगः स्वयम् । विलोमं च कृतं नाम न्यूहेन त्रिसुतस्य वै ॥ ४ ॥
सिमश्च हामश्च तथा याकूतो नाम विश्रुतः । याकूतः सप्तपुत्रश्च जुम्रो माजूज एव सः ॥ ५ ॥
मादी तथा च यूनानस्तूवलोमसकस्तथा । तीरासश्च तथा तेषां नामभिर्देश उच्यते ॥ ६ ॥
जुम्रा दश कनाब्जश्च रिफतश्च तजर्रुमः । तन्नाम्ना च स्मृता देशा यूनाद्या ये सुताः स्मृताः ॥ ७ ॥
इलीशस्तरलीशश्च कित्तीहूदानिरुच्यते । चतुर्भिर्नामभिर्देशास्तेषां तेषां प्रचक्रिरे ॥ ८ ॥
द्वितीयतनयाद्धामात्सुताश्चत्वार एव ते । कुशो मिश्रश्च कूजश्च कनआंस्तत्र नामभिः ॥ ९ ॥
देशाः प्रसिद्धा म्लेच्छानां कुशात्षट्तनयाः स्मृताः । स वा चैव हवीलश्च सर्वतोरगमस्तथा ॥ १० ॥
तथा सवतिका नाम निमरूहो महाबलः । तेषां पुत्राश्च कलनः सिंनारोरक उच्यते ॥ ११ ॥
अक्कदो वावुनश्चैव रसनादेशकाश्च ते । श्रावयित्वा मुनीन्सूतो योगनिद्रावशं गतः ॥ १२ ॥
द्विसहस्रे शताब्दान्ते बुद्ध्वा पुनरथाब्रवीत । सिमवंशं प्रवक्ष्यामि सिमो ज्येष्ठः स भूपतिः ॥ १३ ॥
राज्यं पंचशतं वर्षं तेन म्लेच्छेन सत्कृतम् । अर्कन्सदस्तस्य सुतश्चतुस्त्रिंशच्च राज्यकम् ॥ १४ ॥
चतुश्शतं पुनर्ज्ञेयं सिंहस्तत्तनयोऽभवत् । राज्यं तस्य स्मृतं तत्र षष्ट्युत्तर चतुः शतम् ॥ १५ ॥
इव्रतस्य सुतो ज्ञेयः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । फलजस्तस्य तनयश्चत्वारिंशद्द्वयं शतम् ॥ १६ ॥
राज्यं कृतं तु तस्माच्च रऊ नाम सुतः स्मृतः । सप्तत्रिंशच्च द्विशतं तस्य राज्यं प्रकीर्तितम् ॥ १७ ॥
तस्माच्च जूज उत्पन्नः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । नहूरस्तस्य तनयो वयः षष्ट्युत्तरं शतम् । राज्यं चकार नृपतिर्बहुशत्रून्विहिंसयन् ॥ १८ ॥
ताहरस्तस्य तनयः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । तस्मात्पुत्रोऽविरामश्च नहूरो हारनस्त्रयः ॥ १९ ॥
एवं तेषां स्मृता वंशा नाममात्रेण कीर्तिताः । सरस्वत्याश्च शापेन म्लेच्छभाषा महाधमाः ॥ २० ॥
तेषां वृद्धिः कलौ चासीत्संक्षेपेण प्रकीर्तिता । संस्कृतस्यैव वाणी तु भारतं वर्षमूह्यताम् ॥ २१ ॥
अन्यखंडे गता सैव म्लेच्छा ह्यानंदिनोऽभवन् । एवं ते विप्र कथितं विष्णुभक्तद्विजैस्सह ॥ २२ ॥
व्यास उवाच । तच्छ्रुत्वा मुनयस्सर्वे विशालायां निवासिनः । नरं नारायणं देवं संपूज्य विनयान्विताः ॥ २३ ॥
ध्यानं चक्रुर्मुदा युक्ता द्विशतं परिवत्सरान् । तत्पश्चाद्बोधितास्सर्वे शौनकाद्या मुनीश्वराः ॥ २४ ॥
संध्यातर्पणदेवार्चाः कृत्वा ध्यात्वा जनार्द्दनम् । लोमहर्षणमासीनं पप्रच्छुर्विनयान्विताः ॥ २५ ॥
व्यासशिष्य महाभाग चिरं जीव महामते । सांप्रतं वर्तते यो वै राजा तन्मे वद प्रभो ॥ २६ ॥
सूत उवाच । त्रिसहस्राब्दसंप्राप्ते कलौ भार्गवनंदन । आवन्ते शंखनामाऽसौ सांप्रतं वर्तते नृपः ॥ २७ ॥
म्लेच्छदेशे शकपतिरथ राज्यं करोति वै । शृणु तत्कारणं सर्वे यथा यस्य विवर्धनम् ॥ २८ ॥
द्विसहस्रे कलौ प्राप्ते म्लेच्छवंशविवर्द्धिता । भूमिर्म्लेच्छमयी सर्वा नानापथविवर्द्धिता ॥ २९ ॥
ब्रह्मावर्तमृते तत्र सरस्वत्यास्तटं शुभम् । म्लेच्छाचार्यश्च मूशाख्यस्तन्मतैः पूरितं जगत् ॥ ३० ॥
देवार्चनं वेदभाषा नष्टा प्राप्ते कलौ युगे । तल्लक्षणं शृणु मुने म्लेच्छभाषाश्चतुर्विधाः ॥ ३१ ॥
व्रजभाषा महाराष्ट्री यावनी च गुरुंडिका । तासां चतुर्लक्षविधा भाषाश्चान्यास्तथैव च ॥ ३२ ॥
पानीयं च स्मृतं पानी बुभुक्षा भूख उच्यते । पानीयं पापडी भाषा भोजनं कक्कनं स्मृतम् ॥ ३३ ॥
इष्टिशुद्धरवः प्रोक्त इस्तिनी मसपावनी । आहुतिर्वै आजु इति ददाति च दधाति च ॥ ३४ ॥
पितृपैतरभ्राता च बादरः पतिरेव च । सेति सा यावनी भाषा ह्यश्वश्चास्पस्तथा पुनः ॥ ३५ ॥
जानुस्थाने जैनुशब्दः सप्तसिंधुस्तथैव च । सप्तहिन्दुर्यावनी च पुनर्ज्ञेया गुरुंडिका ॥ ३६ ॥
रविवारे च संडे च फाल्गुने चैव फर्वरी । षष्टिश्च सिक्सटी ज्ञेया तदुदाहारमीदृशम् ॥ ३७ ॥
या पवित्रा सप्तपुरी तासु हिंसा प्रवर्तते । दस्यवः शबरा भिल्ला मूर्खा आर्ये स्थिता नराः ॥ ३८ ॥
म्लेच्छदेशे बुद्धिमतो नरा वै म्लेच्छधर्मिणः । म्लेच्छाधीना गुणाः सर्वेऽवगुणा आर्यदेशके ॥ ३९ ॥
म्लेच्छराज्यं भारते च तद्द्वीपेषु स्मृतं तथा । एवं ज्ञात्वा मुनिश्रेष्ठ हरिं भज महामते ॥ ४० ॥
तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे रोदनं चक्रिरे बहु ॥ ४१ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गं पर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगभूपवर्णनंनाम पंचमोऽध्यायः ॥ ५ ॥
शौनक उवाच । ब्रह्मावर्ते कथं म्लेच्छा न प्राप्ताः कारणं वद । सूतः प्राह शृणुष्वेदं सरस्वत्याः प्रभावतः ॥ १ ॥
म्लेच्छाः प्राप्ता न तत्स्थाने काश्यपो नाम वै द्विजः । कलौ प्राप्ते सहस्राब्दे स्वर्गात्प्राप्तः सुराज्ञया ॥ २ ॥
आर्यावती च तत्पत्नी दश पुत्रानकल्मषान् । काश्यपात्सा लब्धवती तेषां नामानि मे शृणु ॥ ३ ॥
उपाध्यायो दीक्षितश्च पाठकः शुक्लमिश्रकौ । अग्निहोत्री द्विवेदी च त्रिवेदी पाण्ड्य एव च ॥ ४ ॥
चतुर्वेदीति कथिता नामतुल्यगुणाः स्मृताः । तेषां मध्ये काश्यपश्च सर्वज्ञानमसमन्वितः ॥ ५ ॥
काश्मीरे प्राप्तवान्सोऽपि जगदम्बां सरस्वतीम् । तुष्टाव पूजनं कृत्वा रक्तपुष्पैस्त्वथाक्षतैः ॥ ६ ॥
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः पुष्पांजलिसमन्वितः ॥ ७ ॥
काश्यप उवाच । मातः शंकरदयिते मयि ते करुणा कुतो नास्ति । भोऽसि त्वं जगदंबा जगतः किं मां बहिर्न यसि ॥ ८ ॥
देवि त्वं सुरहेतोर्धर्मद्रोहिणमाशु हंसि मातः । उत्तमसंस्कृतभाषां त्वं कुरु म्लेच्छांश्च मोहयेः शीघ्रम् ॥ ९ ॥
अंब त्वं बहुरूपा हुंकारा द्धूम्रलोचनं हसि । भीमं दुर्गा दैत्यं हत्वा जगतां सुखं नयसि ॥ १० ॥
दंभं मोहं घोरं गर्वं हत्वा सदा सुखं शेषे । बोधय मातर्जगतो दुष्टान्नष्टा न्कुरु त्वं वै । तदा प्रसन्ना सा देवी भो मुनेस्तस्य मानसे ॥ ११ ॥
वासं कृत्वा ददौ ज्ञानं मिश्रदेशे मुनिर्गतः । सर्वान्म्लेच्छान्मोहयित्वा कृत्वाथ तान्द्विजन्मनः ॥ १२ ॥
संख्यादशसहस्रं च नरवृन्दं द्विजन्मनाम् । द्विसहस्रं स्मृता वैश्याः शेषाः शूद्रसुताः स्मृताः ॥ १३ ॥
तैः सार्द्धमार्यदेशे स सरस्वत्याः प्रसादतः । अवसद्वै मुनिश्रेष्ठो मुनिकार्यरतः सदा ॥ १४ ॥
तेषामार्यसमूहानां देव्याश्च वरदानतः । वृद्धिर्भवति बहुला चतुष्कोटिनराः स्त्रियः ॥ १५ ॥
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च तद्भूपः काश्यपो मुनिः । विंशोत्तरशतं वर्षं तस्य राज्यं प्रकीर्तितम् ॥ १६ ॥
राज्यपुत्राख्यदेशे च शूद्राश्चाष्टसहस्रकाः । तेषां भूपश्चार्यपृथुस्तस्माज्जातस्स मागधः ॥ १७ ॥
मागधं नाम तत्पुत्रमभिषिच्य ययौ मुनिः । इति श्रुत्वा भृगुश्रेष्ठः शौनको हर्षमागतः ॥ १८ ॥
सूतं पौराणिकं नत्वा विष्णुध्यानपरोऽभवत् । पुनश्च श्रुतिवर्षान्ते बोधिता मुनयस्तथा ॥ १९ ॥
नित्यनैमित्तिकं कृत्वा पप्रच्छुरिदमादरात् । लोमहर्षण मे ब्रूहि के राजानश्च मागधात् । कलौ राज्यं कृतं यैस्तु व्यासशिष्य वदस्व नः ॥ २० ॥
सूत उवाच ॥ । मागधो मागधे देशे प्राप्तवान्काश्यपात्मजः ॥ २१ ॥
पितृराज्यं स्मृतं तेन त्वार्यदेशः पृथक्कृतः । पाञ्चालात्पूर्वतो देशो मागधः परिकीर्तितः ॥ २२ ॥
आग्नेय्यां च कलिंगश्च तथावन्तस्तु दक्षिणे । आनर्तदेशा नैर्ऋत्यां सिंधुदेशस्तु पश्चिमे ॥ २१ ॥
वायव्यां कैकयो देशो मद्रदेशस्तथोत्तरे । ईशाने चैव कोणिन्दश्चार्यदेशश्च तत्कृतः ॥ २४ ॥
देशनाम्ना तस्य सुता मगधस्य महात्मनः । तेभ्योंशानि प्रदत्तानि तत्पश्चात्क्रतुमुद्वहन् ॥ २५ ॥
बलभद्रस्तदा तुष्टो यज्ञभावेन भावितः । शिशुनागः क्रतोर्जातो बलभद्रांशसंभवः ॥ २६ ॥
शतवर्षं कृतं राज्यं काकवर्मा सुतोऽभवत् । तद्राज्यं नवतिवर्षं क्षेमधर्मा ततोऽभवत् ॥ २७ ॥
अशीतिवर्षं राज्यं तत्क्षेत्रौजास्तत्सुतोऽभवत् । दशहीनं कृतं राज्यं वेदमिश्रस्ततोऽभवत् ॥ २८ ॥
दशहीनं कृतं राज्यं ततोऽजातरिपुस्सुतः । दशहीनं कृतं राज्यं दर्भकस्तनयोऽभवत् ॥ २९ ॥
दशहीनं कृतं राज्यमुदयाश्वस्ततोऽभवत् । दशहीनं कृतं राज्यं नंदवर्धन एव तत् ॥ ३० ॥
दशहीनं कृतं राज्यं तस्मान्नंदसुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शूद्रीगर्भसमुद्भवः ॥ ३१ ॥
नन्दाज्जातः प्रनन्दश्च दशवर्षं कृतं पदम् । तस्माजातः परानन्दः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ३२ ॥
तस्माज्जातस्समानंदो विंशद्वर्षं कृतं पदम् । तस्माजातः प्रियानंदः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ३३ ॥
देवानंदस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । यज्ञभंगः सुतस्तस्मात्पितुरर्द्धं कृतं पदम् ॥ ३४ ॥
मौर्यानंदस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । महानन्दस्ततो जातः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ३५ ॥
एतस्मिन्नेव काले तु कलिना संस्मृतो हरिः । काश्यपादुद्भवो देवो गौतमो नाम विश्रुतः ॥ ३६ ॥
बौद्धधर्मं च संस्कत्य पट्टणे प्राप्तवान्हरिः । दशवर्षं कृतं राज्यं तस्माच्छाक्यमुनिः स्मृतः ॥ ३७ ॥
विंशद्वर्षं कृतं राज्यं तस्माच्छुद्धोदनोऽभवत् । त्रिंशद्वर्षं कृतं राज्यं शाक्य सिंहस्ततोऽभवत् ॥ ३८ ॥
शताद्रौ द्विसहस्रेऽब्दे व्यतीते सोऽभवन्नृपः । कलेः प्रथमचरणे वेदमार्गो विनाशितः ॥ ३९ ॥
षष्टिवर्षं कृतं राज्यं सर्वबौद्धा नराः स्मृताः । नरेषु विष्णुर्नृपतिर्यथा राजा तथा प्रजाः ॥ ४० ॥
विष्णोर्वीर्यानुसारेण जगद्धर्मः प्रवर्त्तते । तस्मिन्हरौ ये शरणं प्राप्ता मायापतौ नराः ॥ ४१ ॥
अपि पापसमाचारा मोक्षवंतः प्रकीर्तिताः । शक्यसिंहाद्बुद्धसिंहः पितुरर्थं कृतं पदम् ॥ ४२ ॥
चंद्रगुप्तस्तस्य सुतः पौरसा धिपतेः सुताम् । सुलूवस्य तथोद्वाह्य यावनीबौद्धतत्परः ॥ ४३ ॥
षष्टिवर्षं कृतं राज्यं बिंदुसारस्ततोऽभवत् । पितृस्तुल्य कृतं राज्यमशोकस्तनयोऽभवत् ॥ ४४ ॥
एतस्मिन्नेव काले तु कान्यकुब्जो द्विजोत्तमः । अर्बुदं शिखरं प्राप्य ब्रह्महोममथाकरोत् ॥ ४५ ॥
वेदमंत्रप्रभावाच्च जाताश्चत्वारि क्षत्रियाः । प्रमरस्सामवेदी च चपहानिर्यजुर्विदः ॥ ४६ ॥
त्रिवेदी च तथा शुक्लोथर्वा स परिहारकः । ऐरावतकुले जातान्गजानारुह्य ते पृथक् ॥ ४७ ॥
अशोकं स्ववशं चकुस्सर्वे बौद्धा विनाशिताः । चतुर्लक्षाः स्मृता बौद्धाः दिव्यशस्त्रैः प्रहारिताः ॥ ४८ ॥
अवन्ते प्रमरो भूपश्चतुर्योजनविस्तृताम् । अम्बावतीं नाम पुरीमध्यास्य सुखितोऽभवत् ॥ ४९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगभूपवर्णनो पाख्याने षष्ठोध्यायः ॥ ६ ॥
सूत उवाच । चित्रकूटगिरेर्देशे परिहारो महीपतिः । कलिंजरपुरं रम्यमक्रोशायतनं स्मृतम् ॥ १ ॥
अध्यास्य बौद्धहंता स सुखितोभवदूर्जितः । राजपुत्राख्यदेशे च चपहानिर्महीपतिः ॥ २ ॥
अजमेरपुरं रम्यं विधिशोभासमन्वितम् । चातुर्वर्ण्ययुतं दिव्यमध्यास्य सुखितोऽभवत् ॥ ३ ॥
शुक्लो नाम महीपालो गत आनर्तऽमंडले । द्वारकां नाम नगरीमध्यास्य सुखितोऽभवत् ॥ ४ ॥
शौनक उवाच । तेषामग्न्युद्भवानां च ये भूपा राज्यसत्कृताः । तान्मे ब्रूहि महाभाग सूतो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ५ ॥
गच्छध्वं ब्राह्मणाः सर्वे योगनिद्रावशो ह्यहम् । तच्छुत्वा मुनयः सर्वे विष्णोर्ध्यानं प्रचक्रिरे ॥ ६ ॥
पूर्णे द्वे च सहस्रान्ते सूतो वचनमब्रवीत् । सप्तत्रिंशशते वर्षे दशाब्दे चाधिके कलौ ॥ ७ ॥
प्रमरो नाम भूपालः कृतं राज्यं च षट्समाः । महामदस्ततो जातः पितुरर्धं कृतं पदम् ॥ ८ ॥
देवापिस्तनयस्तस्य पितु स्तुल्यं कृतं पदम् । देवदूतस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं स्मृतं पदम् ॥ ९ ॥
तस्माद्गंधर्वसेनश्च पंचाशदब्दभूपदम् । कृत्वा च स्वसुतं शंखमभिषिच्य वनं गतः ॥ १० ॥
शंखेन तत्पदं प्राप्तं राज्यं त्रिंशत्समाः कृतम् । देवांगना वीरमती शक्रेण प्रेषिता तदा ॥ ११ ॥
गंधर्वसेनं संप्राप्य पुत्ररत्नमजीजनत् । सुतस्य जन्मकाले तु नभसः पुष्पवृष्टयः ॥ १२ ॥
पेतुर्दुंदुभयो नेदुर्वांति वाताः सुखप्रदाः । शिवदृष्टिर्द्विजो नाम शिष्यैस्सार्द्धं वनं गतः ॥ १३ ॥
विंशद्भिः कर्मयोगं च समाराध्य शिवोऽभवत् । पूर्णे त्रिंशच्छते वर्षे कलौ प्राप्ते भयंकरे ॥ १४ ॥
शकानां च विनाशार्थमार्यधर्मविवृद्धये । जातश्शिवाज्ञया सोऽपि कैलासाद्गुह्यकालयात् ॥ १५ ॥
विक्रमादित्यनामानं पिता कृत्वा मुमोद ह । स बालोऽपि महाप्राज्ञः पितृ मातृप्रियंकरः ॥ १६ ॥
पञ्चवर्षे वयःप्राप्ते तपसोऽर्थे वनं गतः । द्वादशाब्दं प्रयत्नेन विक्रमेण कृतं तपः ॥ १७ ॥
पश्चादम्बावतीं दिव्यां पुरीं यातः श्रियान्वितः । दिव्यं सिंहासनं रम्यं द्वात्रिंशन्मूर्तिसंयुतम् ॥ १८ ॥
शिवेन प्रेषितं तस्मै सोपि तत्पदमग्रहीत् । वैतालस्तस्य रक्षार्थं पार्वत्या निर्मितो गतः ॥ १९ ॥
एकदा स नृपो वीरो महाकालेशश्वरस्थलम् । गत्वा सम्पूजयामास देवदेवं पिनाकिनम् ॥ २० ॥
सभा धर्ममयी तत्र निर्मिता व्यूहविस्तरा । नानाधातुकृतस्तम्भा नानामणिविभूषिता ॥ २१ ॥
नानाद्रुमलताकीर्णा पुष्पवल्लीभिरन्विता । तत्र सिंहासनं दिव्यं स्था पितं तेन शौनक ॥ २२ ॥
आहूय ब्राह्मणान्मुख्यान्वेदवेदांगपारगान् । पूजयित्वा विधानेन धर्मगाथामथाऽशृणोत् ॥ २३ ॥
एतस्मिन्नन्तरे तत्र वैतालो नाम देवता । स कृत्वा ब्राह्मणं रूप जयाशीर्भिः प्रशस्य तम् ॥ २४ ॥
उपविश्यासने विप्रो राजानमिदमब्रवीत् । यदि ते श्रवणे श्रद्धा विक्रमादित्यभूपते ॥ २५ ॥
वर्णयामि महाख्यानमितिहाससमुच्चयम् ॥ २६ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापर पर्याये कलियुगसंभूतरविशशिवंशभूपवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥
इति प्रथमखंडः संपूर्णः ॥ १ ॥
सूत उवाच । इत्युक्तस्स तु वैतालो महाकालेश्वरस्थितः । शिवं मनसि संस्थाप्य राज्ञानमिदमब्रवीत् । विक्रमादित्यभूपाल शृणु गाथां मनोरमाम् । वाराणसी पुरी रम्या महेशो यत्र तिष्ठति ॥ २ ॥
चातुर्वर्ण्यप्रजा यत्र प्रतापमुकुटो नृपः । महादेवी च महिषी धर्मज्ञस्य महीपतेः ॥ ३ ॥
तत्पुत्रो वज्रमुकुटो मंत्रिणः सुतवल्लभाः । षोडशाब्देऽथ संप्राप्ते हयारूढो वनं गतः ॥ ४ ॥
अमात्यतनयश्चैव बुद्धिदक्ष इति श्रुतः । हयारूढो गतः सार्धं समानवयसा वने ॥ ५ ॥
स दृष्ट्वा विपिनं रम्यं मृगपक्षिसमन्वितम् । मुमोद वजमुकुटः कामाशयवशं गतः ॥ ६ ॥
तत्र दिव्यं सरो रम्यं नानापक्षिनिनादितम् । तस्य कूले शिवस्थानं मुनिवृंदैः प्रपूजितम् ॥ ७ ॥
दृष्ट्वा तत्र गतौ वीरौ परमानंदमापतुः । एतस्मिन्नंतरे भूप करणाटकभूपतेः ॥ ८ ॥
दंतवक्त्रस्य तनया नाम्ना पद्मावती मता । कामदेवं नमस्कृत्य कामिनी कामरूपिणी ॥ ९ ॥
चिक्रीड सखिभिः क्रीडां सरोमध्ये मनोहरा । तदा तु वज्रमुकुटो मन्दिरादागतो बहिः ॥ १० ॥
दृष्ट्वा पद्मावतीं बालां तुल्यरूपगुणान्विताम् । मूर्च्छितः पतितो भूमौ सा दृष्ट्वा तु मुमोह वै ॥ ११ ॥
प्रबुद्धो वज्रमुकुटो मां पाहि शिवशंकर । इत्युक्त्वा भूपतनयः पुनर्बालां ददर्श ह ॥ १२ ॥
शिरसः पद्मकुसुमं सा गृहीत्वा तु कर्णयोः । कृत्वा चखान दशनैः पादयोर्दधती पुनः ॥ १३ ॥
पुनर्गृहीत्वा तत्पुष्पं हृदये संप्रवेशितम् । इति भावं च सा कृत्वाऽलिभिः सार्धं ययौ गृहम् ॥ १४ ॥
तीर्थार्थं च समं पित्रा संप्राप्ता गिरिजावने । तस्यां गतायां स नृपो मारबाणेन पीडितः ॥ १५ ॥
महतीं मानसीं पीडां प्राप्तवान्मोहमागतः । उन्मादीव ततो भूत्वा खाद्यपानविवर्जितः ॥ १६ ॥
ध्यात्वा पद्मावतीं बालां मौनव्रतमचीकरत् । तदा कोलाहलो जातः प्रतापमुकुटांतिके ॥ १७ ॥
कुमारः कां दशां प्राप्त इति हाहेति सर्वतः । त्रिदिनांते मंत्रिसुतो बुद्धि दक्षो विशारदः ॥ १८ ॥
अब्रवीद्वज्रमुकुटं सत्यं कथय भूपते । स आह कारणं सर्वं यथा जातं सरोवरे ॥ १९ ॥
तच्छ्रुत्वा बुद्धिदक्षश्च विहस्याह महीपतिम् । महाकष्टेन सा देवी मित्रत्वं हि गमिष्यति ॥ २० ॥
करणाटकभूपस्य दंतवक्त्रस्य सा सुता । पद्मावतीति विख्याता दधती त्वां स्वमानसे ॥ २१ ॥
पुष्पभावेन ज्ञात्वाहं त्वां नयामि तदंतिके । इत्युक्त्वा तस्य पितरं प्रतापमुकुटं प्रति ॥ २२ ॥
आहाज्ञां देहि भूपाल यास्येहं कारणाटके । त्वत्सुतस्य चिकित्सार्थं स वज्रमुकुटोऽचिरम् ॥ २३ ॥
आयामि नाऽत्र सन्देहो यदि जीवयसे सुतम् । तथेति मत्वा स नृपः प्रादात्पुत्रं च मन्त्रिणे ॥ २४ ॥
हयारूढौ गतौ शीघ्रं दंतवक्त्रस्य पत्तने । काचिद्वृद्धा स्थिता तत्र तस्या गेहं च तौ गतौ ॥ २५ ॥
बहुद्रव्यं ददौ तस्यै बुद्धिदक्षो विशारदः । ऊषतुर्मंदिरे तस्मिन्रात्रिं घोरतमोवृताम् ॥ २६ ॥
प्रातःकाले तु सा वृद्धा गच्छती राजमन्दिरम् । तामाह मन्त्रितनयः शृणु मातर्वचो मम ॥ २७ ॥
पद्मावतीं च संप्राप्यैकांते मद्वचनं वद । ज्येष्ठशुक्लस्य पञ्चम्यामिंदुवारे सरोवरे ॥ २८ ॥
यो दृष्टः पुरुषो रम्यस्त्वदर्थे समुपागतः । इति श्रुत्वा ययौ वृद्धा पद्मं तस्यै न्यवेदयत् ॥ २९ ॥
रुष्टा पद्मावती प्राह चंदनार्द्रांगुलीयिका । गच्छ गच्छ महादुष्टे तलेनोरस्यताडयत् ॥ ३० ॥
अंगुलीभिः कपोलौ च तस्याः स्पृष्ट्वा ययौ गृहम् । सा तु वृद्धा बुद्धिदक्षं सर्वं भावं न्यवेदयत् ॥ ३१ ॥
स मित्रं दुःखितं प्राह शृणु मित्र शुचं त्यज । त्वामाह भूपतेः कन्या प्राणप्रिय वचः शृणु ॥ ३२ ॥
त्वदर्थे ताडितं वक्षः कदा मित्रं भविष्यसि । श्रुत्वा तन्मधुरं वाक्यं रजो देहे समागतम् ॥ ३३ ॥
रजस्वलांते भो मित्र तवास्यं चुंबितास्म्यहम् । इति श्रुत्वा भूपसुतः परमानन्दमाययौ ॥ ३४ ॥
त्रिदिनांते तु सा वृद्धा पद्मावत्यै न्यवेदयेत् । त्वामुत्सुकः स भूपालस्तव दर्शनलालसः ॥ ३५ ॥
तं भजस्वाद्य सुश्रोणि सफलं जीवनं कुरु । इति श्रुत्वा महाहृष्टा सा मस्यार्द्रांगुलीयकम् ॥ ३६ ॥
गवाक्षद्वारि निष्कास्य तले पृष्ठे च ताडिता । तथैव वृद्धा तं प्राप्य मन्त्रिणं चाब्रवीद्वचः ॥ ३७ ॥
प्रसन्नो बुद्धिदक्षश्च मित्रं प्राह शृणुष्व भोः । पश्चिमे दिशि भोः स्वामिन्गवाक्षं तव निर्मितम् ॥ ३८ ॥
अर्द्धरात्रे तु संप्राप्य भज मां कामविह्वलाम् । श्रुत्वा तद्वज्रमुकुटः प्रियादर्शनलालसः ॥ ३९ ॥
ययौ शीघ्रं महाकामी रमणीं तामरामयत् । मासांते कामशिथिलो मित्रदर्शनलालसः ॥ ४० ॥
पद्मावतीं प्रियां प्राह शृणु वाक्यं वरानने । येन प्राप्तवती मह्यं त्वं सुभ्रूः सुरदुर्लभा ॥ ४१ ॥
तन्मित्रं बुद्धिदक्षश्च किं नु तिष्ठति सांप्रतम् । आज्ञां देहि प्रिये मह्यं दृष्ट्वायास्यामि तेंऽतिकम् ॥ ४२ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य निष्ठुरं कुलिशोपमम् । मिष्टान्नं सविषं कृत्वा मंत्रिणे सा न्यवेदयत् ॥ ४३ ॥
तदा तु बुद्धिदक्षश्च चित्रगुप्तप्रपूजकः । ज्ञात्वा तत्कारणं सर्वं न तु भक्षितवान्स्वयम् ॥ ४४ ॥
एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो भूपतिस्त्वरयान्वितः । विवेकवन्तं मित्रं तं दृष्ट्वा प्राह रुषान्वितः ॥ ४५ ॥
कस्मान्न खादितं मित्र भोजनं मत्प्रियाकृतम् । विहस्य बुद्धिदक्षस्तु सारमेये ददौ हि तत् ॥ ४६ ॥
भुक्त्वा स मरणं प्राप्तः स दृष्ट्वा विस्मितो नृपः । स्त्रीचरित्रं च विज्ञाय स्नेहं त्यक्त्वाऽब्रवीत्तु तम् ॥ ४७ ॥
मित्र गच्छ गृहं शीघ्रं मया त्यक्ता च पापिनी । स आह शृणु भूपाल गच्छ शीघ्रं प्रियांतिकम् ॥ ४८ ॥
तदलंकारमाहृत्य त्रिशूलं कुरु जानुनि । प्रसुप्तां त्यज भो मित्र याहि त्वं मा विचारय ॥ ४९ ॥
इति श्रुत्वा ययौ भूपस्तथा कृत्वा समागतः । स्वमित्रेण ययौ सार्धं स्मशाने रुद्रमण्डपे ॥ ५० ॥
शिष्यं कृत्वा नृपं तं स योगिरूपो हि भूषणम् । विक्रयार्थं ददौ तस्मै स्वमित्राय स बुद्धिमान् ॥ ५१ ॥
स वज्रमुकुटो मत्वा तदाज्ञां नगरं गतः । चोरोयमिति तं मत्वा बद्ध्वा राज्ञो हि रक्षिणः ॥ ५२ ॥
शीघ्रं निवेदयामासुर्दन्तवक्त्रस्तमब्रवीत् । क्व प्राप्तं भूषणं रम्यं सर्वं कथय पूरुष ॥ ५३ ॥
जटिलः प्राह भो राजन्श्मशाने मद्गुरुः स्थितः । तेन दत्तं विक्रयार्थं भूषणं स्वर्णगुंठितम् ॥ ५४ ॥
इति श्रुत्वा स नृपतिस्तूर्णमाहूय तद्गुरुम् । भूषणं पृष्टवान्राजा योगी प्राह शृणुष्व भोः ॥ ५५ ॥
स्मशाने संधितं मंत्रं मया योगिस्वरूपिणा । पिशाची प्रापिता काचित्तस्याश्चिह्नं मया कृतम् ॥ ५६ ॥
वामजानुनि शूलेन तया दत्तं हि भूषणम् । ज्ञात्वा तत्कारणं राजा सुता निष्कासिता गृहात् ॥ ५७ ॥
स वज्रमुकुटस्तां तु गृहीत्वा गृहमाययौ । विहस्य प्राह वैतालः शृणु विक्रमभूपते ॥ ५८ ॥
कस्मै पापं महत्प्राप्तं चतुर्णा मे वदाधुना । सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य विक्रमो नाम भूपतिः ॥ ५९ ॥
विहस्य भार्गवं प्राह प्राप्तं पापं हि भूपतेः । मित्रकार्यममात्येन स्वामिकार्यं च रक्षिभिः ॥ ६० ॥
भूप पुत्रेणार्थसिद्धं कृतं तस्माच्च भूपतेः । महत्पापं च संप्राप्तं तेनासौ नरकं गतः ॥ ६१ ॥
रजोवतीं सुतां दृष्ट्वा न विवाहेत यो नरः । स पापी नरकं याति षष्टिवर्षसहस्रकम् ॥ ६२ ॥
गांधर्वं च विवाहं वै कामिन्या च कृतं यया । तस्या विघ्नकरो यो वै स पापी यमपीडितः ॥ ६३ ॥
अदृष्टदोषां यः कन्यां विवेकेन विना त्यजेत् । स पापी नरकं याति लक्षवर्षप्रमाणकम् ॥ ६४ ॥
इति श्रुत्वा स वैतालो धर्मगाथां नृपेरिताम् । प्रसन्नहृदयः प्राह भूपतिं धर्मतत्परम् ॥ ६५ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखण्डापरपर्याये नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥
सूत उवाच । प्रसन्नमनसं भूपं महासिंहासने स्थितम् । द्विजवर्यः स वैतालो वचः प्राह प्रसन्नधीः ॥ १ ॥
एकदा यमुनातीरे धर्मस्थलपुरी शुभा । धनधान्यसमायुक्ता चतुर्वर्णसमन्विता ॥ २ ॥
गुणाधिपो महीपालस्तत्र राज्यं चकार वै । हरिशर्मा पुरोधास्तु स्नानपूजनतत्परः ॥ ३ ॥
तस्य पत्नी सुशीला च पतिव्रतपरायणा । सत्यशीलः सुतो जातो विद्याध्ययनतत्परः ॥ ४ ॥
तस्यानुजा मधुमती शीलरूपगुणान्विता । द्वादशाब्दवयःप्राप्ते विवाहार्थं पिता यदा ॥ ५ ॥
भ्राता बभ्राम तौ सर्वं चिनुतश्च सुतावरम् । कदाचिद्राजपुत्रस्य विवाहे समतो द्विजः ॥ ६ ॥
पठनार्थे तु काश्यां वै सत्त्वशीलः स्वयं गतः । एतस्मिन्नंतरे राजन्द्विजः कश्चित्समागतः ॥ ७ ॥
वामनो नाम विख्यातो रूपशीलवयोवृतः । सुता मधुमती तं च दृष्ट्वा कामातुराऽभवत् ॥ ८ ॥
भोजनं छादनं पानं स्वप्नं त्यक्त्वा च विह्वला । चकोरीव विना चंद्रं कामबाणप्रपीडिता ॥ ९ ॥
दृष्ट्वा सुशीला तं बाला वामनं ब्राह्मणं तथा । वारयामास तांबूलैः स्वर्णद्रव्यसमन्वितैः ॥ १० ॥
हरिशर्मा प्रयोगे च द्विजं दृष्ट्वा त्रिविक्रमम् । वेदवेदांतत्त्वज्ञं सुतार्थेऽवरयत्तदा ॥ ११ ॥