snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
अघं पापं स्मृतं लोके तच्चापि त्रिविधं भवेत् । यस्मादघं नाशयति तेनासावनघा स्मृता ॥ ५५ ॥
तस्याष्टगुणमैश्वर्यं विनोदार्थं विभाव्यते । अणिमा महिमा प्राप्तिः प्राकाम्ये लघिमा तथा ॥ ५६ ॥
ईशित्वं च वशित्वं च सर्वकामावसायिता । इत्यष्टौ योगसिद्धस्य सिद्धयो मोक्षलक्षणाः ॥ ५७ ॥
समुत्पन्ना दत्तकस्य लोके प्रत्ययकारकाः । यात्रासमाप्तौ संगृह्य यदघानि तथैव वा ॥ ५८ ॥
जगत्समस्तमनघं कुर्यादस्मादतोऽनघा । मदंशो मद्गतप्राणो लोके स्मिन्नृतको द्विजः ॥ ५९ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं पुण्डरीकाक्ष स वै राजार्जुनो व्रतम् । चक्रे वा त्रिषु लोकेषु कैर्मन्त्रैः समयैश्च कैः । कस्मिन्काले तिथौ कस्यामेतन्मे वद केशव ॥ ६० ॥
श्रीकृष्ण उवाच । कृष्णाष्टम्यां मार्गशीर्षे दंपती दर्भनिर्मितौ । अनघं चानघां चैव बहुपुत्रैः समन्विताम् ॥ ६१ ॥
पुरा कृतीकृतौ शांतौ भूमिभागे स्थितौ शुभौ । स्नात्वैवमर्चयेत्पुष्पैः ससुगन्धैर्युधिष्ठिर ॥ ६२ ॥
ऋग्वेदोक्तऋचा विप्रो विष्णुं ध्यात्वा ममांशजम् । अनघं वासुदेवेनानघां लक्ष्मीं व्रजां तनुम् । प्रद्युम्नादिपुत्रवर्गं हरिवंशे यथोदितम् ॥ ६३ ॥
ॐ अतो देवा अवंतु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे । पृथिव्याः सप्तधामभिः । इदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् । समूळ्हमस्यपांसुरे । त्रीणि पदा विचक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतो धर्माणि धारयन् । विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इंद्रस्य युज्यः सखा । तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यंति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् । तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिंधते । विष्णोर्यत्परमं पदम् । लोकोद्भवैः फलैः कन्दैः शृंगारैर्बदरैः शुभैः । वित्तैश्च धान्यैः पुष्पैश्च गंधधूपैः सदीपकैः ॥ ६४ ॥
यः पूजयेद्भक्तियुक्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो द्विजान्भोजयेच्च सुहृत्संबंधिबांधवान् ॥ ६५ ॥
व्रतावसाने गृह्णीयात्कश्चिदेको नरो व्रतम् । तेषां मध्ये दृढाश्चक्रुरनघव्रतपारगाः ॥ ६६ ॥
इदं जीवनघाती चेत्सत्यं तु समयोषितम् । वर्षमेकं ततः स्वेच्छा इदं तवानघव्रतम् ॥ ६७ ॥
तत्रोपेक्षणकं कार्यं नटनर्तकगायकैः । प्रभाते तु नवम्यां तं तोयमध्ये विसर्जयेत् ॥ ६८ ॥
एवं यः कुरुते यात्रां वर्षेवर्षे च हर्षितः । भक्तियुक्तः श्रद्धया च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६९ ॥
कुटुंबं वर्द्धते तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति । आरोग्यं सप्त जन्मानि ततो यांति परां गतिम् ॥ ७० ॥
एतामघौघशमनामनघाष्टमीं च कौंतेय संप्रति मया कथिता हिताय । कुर्वंत्यनन्यमनसः स्वयशोभिवृद्ध्यै ऋद्धिं प्रयांति कृतवीर्यसुतानुरूपाम् ॥ ७१ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि व्रतं श्रेयस्करं परम् । शिवलोकप्रदं पुण्यं विधिवन्मे निबोधताम् ॥ १ ॥
वारे सोमे सिताष्टम्यां पक्षे सोमं समर्चयेत् । विधिना चन्द्रचूडालं प्राप्यमेतत्स चन्द्रकम् ॥ २ ॥
दक्षिणार्धे हरिं ध्यात्वा मध्ये तु परितः प्रभुम् । पञ्चामृतादिना देवं स्थापयित्वा यतव्रती ॥ ३ ॥
चन्दनेनेन्दुयुक्तेन दक्षिणार्धं विलेपयेत् । हरभागं नीलरक्तं शिवस्योपरि मौक्तिकम् ॥ ४ ॥
पश्चात्पुष्पैः समभ्यर्च्य सितं रक्तैरनुत्तमैः । नीराजनं पुनः कुर्यात्पञ्चविंशतिदीपकैः । अथ सिद्धैः शुभैर्भक्ष्यैनेवद्यं विनिवेदयेत् ॥ ५ ॥
एवंकृतोपवासस्तु प्रभाते पूर्ववच्छिवम् । सम्पूज्याज्यं तिलैर्मिश्रं जुहुयाज्जातवेदसि ॥ ६ ॥
व्रतिनो ब्राह्मणान्पश्चाद्भोजयित्वा विधानतः । मिथुनानि तु सम्भोज्य यथाशक्त्यनुपूजयेत् ॥ ७ ॥
आवर्त्य पितरावर्च्य विधिना तेन सुव्रत । संवत्सरांते कर्तव्यं यत्तत्सर्वं निबोध मे ॥ ८ ॥
प्रागुक्वविधिना पूज्या सितपीतयुगद्वयम् । दद्याद्वितानकं चैव पताकां घटकीं तथा ॥ ९ ॥
धूपगंधारसी चापि दीपवृक्षं सुशोभनम् । एवमादीनि योज्यानि पूर्ववद्भोज्यमाचरेत् ॥ १० ॥
चतुरस्रं त्रिकोणं च मण्डलं कारयेत्ततः । त्रिकोणे पार्वतीं ध्यायेच्चतुरस्रे महेश्वरम् ॥ ११ ॥
संकल्प्य द्विजदांपत्यं वासोभिर्भूषणैस्तथा । पूजयित्वा यथाशक्त्या कुर्यान्नीराजनं शुभैः । दीपकैः पञ्चविंशद्भिर्भोजयित्वा विसर्जयेत् ॥ १२ ॥
अब्दपञ्चकमेकं वा एवं यः कुरुते नरः । उभाभ्यां लोकमासाद्य पदं यास्यत्यनामयम् ॥ १३ ॥
आ देहपतनाद्यस्तु नित्यमेतत्समाचरेत् । इहैव स हरिः साक्षान्नररूपो विभाव्यते ॥ १४ ॥
न स्पृशंत्यापदस्तस्य न दुःखी भवति क्वचित् । ज्वरग्रहादिभिर्नैव पीड्यतेऽसौ कदाचन ॥ १५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । अथ वा तेन मार्गेण तामवेहि सिताष्टमीम् । संप्राप्यादित्ययोगेन प्राग्विधानेन चाभ्यसेत् ॥ १६ ॥
किंतु दक्षिणतंत्रस्थं भास्करं वार्चयेद्बुधः । पद्मरागेण दिव्येन सुवर्णेन च पार्वतीम् ॥ १७ ॥
कुंकुमेन समालभ्य चन्दनेन शिवं तथा । अभावे सर्वरत्नानां हेम सर्वत्र योजयेत् ॥ १८ ॥
रुद्रबीजं परं पूतं प्रियं रुद्रस्य सर्वदा । रक्तमाल्यांबरधरं नैवेद्यं घृतपाचितम् ॥ १९ ॥
शेषः पूर्वविधानेन कर्तव्यो विधिविस्तरः । तिथौ पूर्णे च कुर्वीत गव्येनानघ पारणम् ॥ २० ॥
एतत्प्राक्च विधायाब्दं पञ्चाब्दानेवमेव च । कृत्वा सूर्यादिलोकेषु भुक्त्वा भोगान्व्रजेत्परम् ॥ २१ ॥
पतंगवत्प्रतापी स्याददीनश्च जन प्रियः । अस्मिन्रोगो न बाधेत धनवान्पुत्रवान्भवेत् ॥ २२ ॥
यद्यष्टमी भवति सोमयुता कदाचिदर्केण वा कुरुकुलोद्वह तामुपोष्य । पूज्यो मया सह हरं हरिणांकचिह्नं भक्त्यायुषां पदमुपैति पदं पुरारेः ॥ २३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । समुत्पन्नेषु रत्नेषु क्षीरोदमथने पुरा । दैत्यानां मोहनार्थाय योषिद्भूते जनार्दने ॥ १ ॥
बिल्वे वृक्षे क्षणं श्रांता विश्रांता कमलालया । यामेवमिति वान्योन्यं युयुधुर्देवदानवाः ॥ २ ॥
जिताः सर्वे पुरा पार्थ युद्धे कृष्णेन चक्रिणा । पातालं गमिता दैत्याः सश्रीकः स्वयमाययौ ॥ ३ ॥
श्रीः समावासिता यस्माच्छ्रीवृक्षस्तु ततः स्मृतः । तस्माद्भाद्रपदस्यैव शुक्लपक्षे कुरूत्तम ॥ ४ ॥
नवम्यामर्चयेद्भक्त्या ईषत्सूर्योदये नगम् । श्रीवृक्षं विविधैः पुष्पैरनग्निपाचितैः फलैः ॥ ५ ॥
तिलपिष्टान्नगोधूमैर्धूपगन्धस्रगंबरैः । ईषद्भानुकराताम्रताम्रीकृतनभस्तले ॥ ६ ॥
मंत्रेणानेन राजेन्द्र कृत्वा ब्राह्मणभोजनम् । ततो भुञ्जीत मौनेन तैलक्षारविवर्जितः । अनग्निपाकं भूपात्रे दधिपुष्पफलैः शुभम् ॥ ७ ॥
एवं यः कुरुते पार्थ श्रीवृक्षस्यार्चनं नरः । नारी वा दुःखशोकाभ्यां मुच्यते नात्र संशयः ॥ ८ ॥
सप्तजन्मांतरं यावत्सुखसौभाग्यसंयुता । श्रीमती फलिनी धन्या मर्त्यलोके महीयते ॥ ९ ॥
श्रीवृक्षमक्षतफलं वसितं नवम्यां नैवेद्यपुष्पफलवस्त्रविचित्रधान्यैः । पूज्यः प्रभातसमये पुरुषोत्तमेष्टः संप्राप्नुवंति पुरुषाः पुरुषेन्द्रवन्द्याम् ॥ १० ॥
श्रीकृष्ण उवाच । महिषासुरे विनिहते भगवत्या महासुरैः । पूर्ववैरमनुस्मृत्य संग्रामा बहवः कृताः ॥ १ ॥
नानारूपधरा देवी अवतीर्य पुनःपुनः । धर्मसंस्थापनार्थाय निजघ्ने दैत्यसत्तमान् ॥ २ ॥
अथ रक्तासुरो नाम महिषस्य सुतो महान् । आसीत्तेन तपस्तप्तं वर्षाणां नियुतानि षट् । तस्मै ददौ चतुर्वक्त्रो राज्यं त्रैलोक्यमण्डले ॥ ३ ॥
तेन लब्धं वरेणाथ मेलयित्वा दनोः सुतान् । प्रारब्धं सह शक्रेण युद्धं गत्वाऽमरावतीम् ॥ ४ ॥
तद्दृष्ट्वा दानवबलं सन्नद्धात्युद्धतध्वजम् । युयुधे दानवैः सार्द्धं सुरैः शक्रपुरस्सरैः ॥ ५ ॥
तत्र प्रावर्तत नदी शोणितौघतरंगिणी । खड्गमत्स्यगदाग्राहवसुनंदककच्छपा । वहंती पितृलोकाय सुरासुरभयानका ॥ ६ ॥
अथ रक्तासुरो रोषाद्युयुधे विबुधैः सह । ते हन्यमाना विबुधा रक्ताक्षेण महारणे ॥ ७ ॥
भ्रष्टाः स्वर्गं परित्यज्य त्यक्तप्रहरणा द्रुतम् । करच्छत्रां पुरीं प्राप्ता यत्रास्ते भववल्लभा ॥ ८ ॥
दुर्गा चामुण्डया सार्धं नवदुर्गासमन्विता । आद्या तावन्महालक्ष्मीर्नंदा क्षेमकरी तथा ॥ ९ ॥
शिवदूती महारुण्डा भ्रामरी रुद्रमंगला । रेवती हरसिद्धिस्तु नवैताः परिकीर्तिताः । एतासां ते स्तुतिं चक्रुस्त्रिदशाः प्रणताननाः ॥ १० ॥
अमरपतिमुकुटचुम्बितचरणांबुजसकलभुवनसुखजननी । जयति जगदीशवंदिता सकलामलनिष्कला दुर्गा ॥ ११ ॥
विकृतनखदशनभूषणरुधिरवशाच्छुरितक्षतखड्गहस्ता । जयति नरमुंडमुंडितपिशित सुराहारकृच्चण्डी ॥ १२ ॥
प्रच्छादितशिखिगणोद्बलविकटजटाबद्धचन्द्रमणिशोभा । जयति दिगंबरभूषा सिद्धवटेशा महालक्ष्मीः ॥ १३ ॥
करकमलजनितशोभा पद्मासनबद्धपद्मवदना च । जयति कमण्डलुहस्ता नंदा देवी नतार्तिहरा ॥ १४ ॥
दिग्वसना विकृतमुखा फेत्कारोद्दाम पूरितदिशौघा । जयति विकरालदेहा क्षेमंकरी रौद्रभावस्था ॥ १५ ॥
क्रोशितब्रह्मांडोदरसुरवरमुखरहुंकृतनिनादा । जयति मदातिमिहस्ता शिवदूती प्रथमशिवशक्तिः ॥ १६ ॥
मुक्ताट्टहासभैरवदुःसहतरचकितसकलदिक्चक्रा । जयति भुजगेन्द्रमणिशोभितकर्णा महातुण्डा ॥ १७ ॥
पटुपटहमुरजमर्दलझल्लरिझङ्कारनर्तितावयवा । जयति मधुव्रतरूपा दैत्यहरी भ्रामरी देवी ॥ १८ ॥
शांता प्रशांतवदना सिंहवरा ध्यानयोगत न्निष्ठा । जयति चतुर्भुजदेहा चन्द्रकला चन्द्रमण्डला देवी ॥ १९ ॥
पक्षपुटचंचुघातैः संचूर्णितविविधशत्रुसंघाता । जयति शितशूलहस्ता बहुरूपा रेवती भद्रा ॥ २० ॥
पर्यटति जगति हष्टा पितृवननिलयेषु योगिनीसहिता । जयति हरसिद्धिनाम्नी हरसिद्धिर्वंदिता सिद्धैः ॥ २१ ॥
इति नवदुर्गासंस्तवमनुपममार्याभिरपरराट् कृत्वा । इदमूचे सह देवैस्त्राह्यस्मान्सर्वभीतिभ्यः ॥ २२ ॥
पुनःपुनः प्रणम्योचुर्भवानीं सिंहवाहिनीम् । अस्माकं भयभीतानां शरण्ये शरणं भव ॥ २३ ॥
देवानां तद्वचः श्रुत्वा दत्त्वा तेभ्योऽभयं ततः । सिंहारूढा विनिर्गत्य दुर्गाभिः सहिता पुरा ॥ २४ ॥
युयुधे दानवैस्सार्धं महासमरदुर्दिनम् । कुमारी विंशतिभुजा घनविद्युल्लतोपमा ॥ २५ ॥
तेऽपि तत्रासुराः प्राप्ताः प्रचंडा रुद्ररूपिणः । सर्वे लब्धवराः शूराः सुतप्ततपसस्तथा ॥ २६ ॥
महाग्राहपराक्रांता दुष्टमायाविनष्टये । अब्राह्मण्याद्धृद्यमिषा नामतश्च निजोद्यतात् ॥ २७ ॥
इन्द्रमारी असत्क्लेशः प्रलंबो नरकः सुतः । कुष्ठः पुलोमा शरभ शंबरो दुंदुभिः खरः ॥ २८ ॥
इल्वलो नमुचिर्भौमो वातापि धेनुकः कलिः । मायावृतौ बलौ बन्धुर्मधुकैटभकालजित् ॥ २९ ॥
रहः पौंडूादिदैत्येन्द्राः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः । फनगोभिर्जनाः सर्वे सन्नद्धाः स्वाग्रतो ध्वजः ॥ ३० ॥
रूपतो वर्णिताश्चैव ध्वजास्तेषां पृथक्पृथक् । प्रत्यदृश्यंत राजेन्द्र ज्वलिता इव पावकाः ॥ ३१ ॥
काञ्चनाः काञ्चना पीडाः काञ्चनस्रगलंकृताः । पताका विविधैर्वालैरुच्छ्रिता लक्षणान्विताः ॥ ३२ ॥
नील्यः पीताः सिता रक्ताः कृष्णास्राः पञ्चवर्णकाः । तत्र पट्टपटीसौत्राः कृतबुद्बुदकर्बुराः ॥ ३३ ॥
पताकाकान्तिरनला नर्तक्य इव शोभनाः ॥ ३४ ॥
ततो हलहलारावं चक्रुस्ते दानवोत्तमाः । प्रास्फालयंत पणवभेरीझर्झरगोमुखान् । न्यवादयंतानकान्ये शंखाडंबरडिंडिमान् ॥ ३५ ॥
एवं ते समयुध्यंत भवानीं दैत्यदानवाः । समाजघ्नुः शरैः शूलैः परिघैः शक्तितोमरैः । कर्णकैरीषणैः कुन्तैः शतघ्नीकूटमुद्गरैः ॥ ३६ ॥
आहत्य मानरोषेण जज्वलुः समरेऽधिकम् । सिंहारूढा द्रुतं देवी रणमध्ये प्रधाविता ॥ ३७ ॥
आच्छिद्याच्छिद्य चिह्नानि ध्वजान्नानाविधांस्तथा । बलात्कारेण दैत्यानामनाथसमरे रुषा ॥ ३८ ॥
चिह्नकानि ददौ तुष्टा देवेभ्यः शीघ्रचारिणी । सुरैरपि गृहीतानि जय देवीति वादिभिः ॥ ३९ ॥
अंबिका तु भृशं तुष्टा तेषां चक्रे क्षणात्क्षयम् । कालरात्री दानवानां मारीव निपपात सा । जीवितानि च जग्राह दैत्यानां देवनंदिनी ॥ ४० ॥
अथ रक्तासुरं कंठे गृहीत्वापात्य भूतले । देवी जघान तीक्ष्णेन त्रिशूलेन भृशं दिवि ॥ ४१ ॥
स भिन्नहृदयः पश्चाद्भूमौ तत्र प्रपोथितः । तथापि देव्या निहतः पपात च ममार च ॥ ४२ ॥
देवास्तानसुराञ्जित्वा गत्वा शत्रुपुरं जितम् । ददृशुस्ते रणप्रांते लंबमानान्महाध्वजान् । यात्रां चक्रुः संप्रहृष्टा नवम्यां ध्वजचिह्निताम् ॥ ४३ ॥
अतोद्यापीह भूपालैर्जयलब्धीच्छयादृतैः । उपोष्यते नरैर्भक्तैर्नारीभिश्चैव पांडव ॥ ४४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कीदृग्विधानं तस्यास्तु नवम्या ब्रूहि मे प्रभो । सरहस्यं समंत्रं च येन तुष्यति चंडिका ॥ ४५ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पौषस्य शुक्लपक्षे या नवमी संपरिश्रुता । तस्यां स्नात्वा शुभैः पुष्पैरर्चनीया हरेः स्वसा ॥ ४६ ॥
कुमारी सुभगा देवी सिंहस्यंन्दनगामिनी । ध्वजान्नानाविधान्कृत्वा पुरस्तस्याश्च पूजयेत् । मालतीकुसुमैर्द्दीपैर्गन्धधूपविलेपनैः ॥ ४७ ॥
बलिभिः पशुभिर्मेध्यैः सुरामांसासृगम्बरैः । दधिचन्दनचूर्णैश्च भग्नैश्चानग्निपाचितैः । मंत्रेणानेन कौंतेय ब्रह्मणोप्यथवा ननु ॥ ४८ ॥
भद्रां भगवतीं कृष्णां विश्वस्य जगतो हिताम् । संवेशिनीं संयमनीं ग्रहनक्षत्र मालिनीम् ॥ ४९ ॥
प्रपन्नोहं शिवां रात्री भद्रे पारय मे व्रतम् । सर्वभूतपिशाचेभ्यः सर्वसत्वसरीसृपैः । देवेभ्यो मानुषेभ्यश्च भयेभ्यो रक्ष मां सदा ॥ ५० ॥
ततश्चारोपयेद्राजा देवीनां भवने तथा । भोजयेत कुमारीं च प्रणिपत्य क्षमापयेत् ॥ ५१ ॥
उपवासेन कुर्वीत एकभक्तेन वा पुनः । भक्त्या भूपालपञ्चास्य भक्तिस्तस्या गरीयसी ॥ ५२ ॥
एवं ये पूजयिष्यंति ध्वजैर्भगवतीं नराः । तेषां दुर्गा दुर्गमार्गे चोरव्यालाग्नि संकटे ॥ ५३ ॥
रणे राजकुले गेहे युद्धमध्ये जले स्थिते । रक्षां करोति सततं भवानी सर्वमंगला ॥ ५४ ॥
अस्यां बभूव विजयो नवम्यां पांडुनंदन । भगवत्यास्तु तेनैषा नवमी सततं प्रिया ॥ ५५ ॥
धन्या पुण्या पापहरा सर्वोपद्रवनाशनी । अनुष्ठेया प्रयत्नेन सर्वान्कामानभीप्सुभिः ॥ ५६ ॥
देव्यर्चनाहितमतिर्मनुजो नवम्यां हेमस्रजं ध्वजवरं स हि रोपयेद्यः । भोगानवाप्य मनसोभिमतान्प्रकामं देहं विहाय समुपैति स वीरलोकम् ॥ ५७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच ॥ । उल्काख्यं नवमीं राजन्कथयामि निबोध ताम् । या काश्यपेन कथिता तारकस्यार्तिनाशिनी ॥ १ ॥
अश्वयुक्छुक्लपक्षे या नवमी लोकविश्रुता । नद्यां स्नात्वा समभ्यर्च्य पितृदेवीं यथाविधि ॥ २ ॥
पश्चात्संपूजयेद्देवीं चामुण्डां भैरवप्रियाम् । पुष्पैर्धूपैस्सनैवेद्यैर्मांसमत्स्यसुरासवैः ॥ ३ ॥
पूजयित्वा स्तवं कुर्यान्मन्त्रेणानेन मानवः । समारोप्याञ्जलिं मूर्ध्नि जानुभ्यामवनीं गतः ॥ ४ ॥
महिषघ्नि महामाये चामुण्डे मुण्डमालिनि । द्रव्यमारोग्यविजयौ देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥ ५ ॥
कुमारीर्भोजयेत्पश्चान्नवनीलसुकंचुकैः । परिधानैर्भूषणैश्च भूषयित्वा क्षमापयेत् ॥ ६ ॥
सप्त पञ्चाप्यथैकां वा चित्तवित्तानुरूपतः । श्रद्धया तुष्यते देवी इति वीरानुशासनम् ॥ ७ ॥
अभ्युक्ष्य मण्डलं कृत्वा गोमयेन शुचिस्मितः । दत्तासने चोपविशेत्पात्रं च पुरतो न्यसेत् ॥ ८ ॥
ततः सुसिद्धमन्नं यत्तत्सर्वं परिवेषयेत् । सघृतं पायसं चापि स्थापयेत्पात्रस न्निधौ ॥ ९ ॥
तृणानि षष्टिमादाय चादाय धमनीं तथा । प्रज्वालयेत्तत्तो भोज्यं यावज्ज्वलति पावकः ॥ १० ॥
प्रशांते भोजनं त्यक्त्वा समाचम्य प्रसन्नधीः । चामुंडां हृदये ध्यात्वा गृहकृत्यपरो भवेत् ॥ ११ ॥
अनेन विधिना सर्वं मासिमासि समाचरेत् । ततः संवत्सरस्यांते भोज यित्वा कुमारिकाः ॥ १२ ॥
वस्त्रैराभरणैः पूज्य प्रणिपत्य क्षमापयेत् । सुवर्णं शक्तितो दद्याद्गां च विप्राय शोभनाम् ॥ १३ ॥
य एवं कुरुते पार्थ पुरुषो नवमीव्रतम् । न तस्य शत्रवो नार्तिः स राजा नष्टतस्करः ॥ १४ ॥
भूताः प्रेताः पिशाचा नो जनयंति भयं गृहे । समुद्यतेषु शस्त्रेषु हंता तस्य न विद्यते ॥ १५ ॥
तं रक्षति सदोद्युक्ता सर्वास्वापत्सु चंडिका । नरो वा यदि वा नारी व्रतमेतत्समाचरेत् । उल्कावत्स सपत्नानां ज्वलन्नास्ते सदा हृदि ॥ १६ ॥
तां शुष्ककोहरमुखीं प्रकटोरुदंष्ट्रां कापालिनीं समवलंबितमुण्डमालाम् । उक्तव्रतेषु पुरुषो नवमीषु चण्डीं संपूज्य कस्य हृदये न च शं करोति ॥ १७ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पूर्वं कृतयुगस्यादौ भृगोर्भार्या महासती । दिव्यारामाश्रमे रम्या गृहकार्यैकतत्परा ॥ १ ॥
बभूव सा भृगोर्नित्यं हृदयेप्सितकारिणी । तस्यां मुनिर्महातेजा अग्निहोत्रं निधाय च ॥ २ ॥
विष्णोस्त्रासाद्दानवानां कुलत्राणसमाकुलम् । मुक्त्वा युद्धस्थितं पार्श्वे समर्प्य मुनिपुङ्गवः ॥ ३ ॥
दत्त्वा निक्षेपकं सर्वं दिव्यायै सुमहातपाः ॥ । जगाम हिमवत्पार्श्वे हरं तोषयितुं रहः ॥ ४ ॥
संजीवनीकृते नित्यं कणैर्धूममधोमुखः । पपौ दानवराजस्य विजयाय पुरोहितः ॥ ५ ॥
आजगाम गते तस्मिन्गरुडेनाश्रितो हरिः । अभ्येत्य जल्पनं चक्रे चक्रणोत्कृत्तकंधरम् ॥ ६ ॥
गलद्रुधिरसंपन्नं लोहितार्णववसंनिभम् । दृष्ट्वासुरबलं सर्वं निहतं विष्णुना तदा । दिव्या संशप्तुकामाभूद्विष्णुं सास्राविलेक्षणा ॥ ७ ॥
यावन्नोच्चरते वाचं चक्रेण कृत्तकंधरम् । तावन्निपातयामास शिरस्तस्याः सकुण्डलम् ॥ ८ ॥
प्राप्य संजीवनीं विद्यां यावदायात्यसौ मुनिः । तावत्स दैत्यान्नापश्यत्पश्यति स्म निपातितम् ॥ ९ ॥
रोषाच्छशाप च हरिं भ्रुकुटीकुटिलाननः । अवश्यभावभावित्वाद्विश्वस्य हितकारणात् ॥ १० ॥
यस्मात्त्वया हता दैत्या ब्रह्मणो मत्परिग्रहाः । तस्मात्त्वं मानुषे लोके दश वारान्गमिष्यसि ॥ ११ ॥
अतोऽर्थं मानुषे लोके रक्षार्थं च महीक्षिताम् । अवतारं चकाराहं भूयोभूयः पृथग्विधम् ॥ १२ ॥
पूर्वोक्तैः कारणैः पार्थ अवतीर्णं महीतले । मां नरा येऽर्चयिष्यंति तेषां वासस्त्रिविष्टपे ॥ १३ ॥
युधिष्ठिर उवाच । व्रतं दशावताराख्यं कृष्ण ब्रूहि सविस्तरम् । समंत्रं सरहस्यं च सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १४ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । प्रोष्ठपदे सिते पक्षे दशम्यां नियतः शुचिः । स्नात्वा जलाशये स्वच्छे पितृदेवादितर्पणम् ॥ १५ ॥
कृत्वा कुरुकुलश्रेष्ठ गृहमागत्य मानवः । गृह्णीयाद्धान्यचूर्णस्य द्विहस्तप्रसृति त्रयम् ॥ १६ ॥
क्रमेण पावयेत्तां तु पुंसंज्ञं घृतसंश्रितम् । वर्षे वर्षे दिने तस्मिन्यावद्वर्षाणि वै दश ॥ १७ ॥
प्रथमे पूरिकान्वर्षे द्वितीये घृतपूरकान् । तृतीये शुक्लकासारं चतुर्थे मोदकाञ्छुभान् ॥ १८ ॥
सोहालकान्पञ्चमेऽब्दे षष्ठेऽब्दे खण्डवेष्टकान् । सप्तमेऽब्दे कोकरसानपूपांश्च तथाष्टमे ॥ १९ ॥
नवमे कर्णवेष्टांस्तु दशमे खण्डकाञ्छुभान् । दश धेनूर्दशहरे दशविप्राय दापयेत् ॥ २० ॥
क्रमेण भक्षयित्वा च यथोक्तं भरतर्षभ । अर्द्धार्द्धं पिष्टयेदेवमर्द्धार्द्धं वा द्विजातये । स्वत एवार्धमश्नीयाद्गत्वा रम्ये जलाशये ॥ २१ ॥
दशावतारानभ्यर्च्य पुष्पधूपविलेपनैः । मंत्रेणानेन मेधावी हरिमभ्युक्ष्य वारिणा ॥ २२ ॥
मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं त्रिविक्रमम् । श्रीरामं राम कृष्णौ च बुद्धं चैव सकल्किनम् ॥ २३ ॥
गतोऽस्मि शरणं देवं हरिं नारायणं प्रभुम् । प्रणतोऽस्मि जगन्नाथं स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ २४ ॥
छिनत्तु वैष्णवीं मायां भक्त्या जातो जनर्दनः । श्वेतद्वीपं नयस्यस्मान्समात्मनि निवेदयेत् ॥ २५ ॥
एवं यः कुरुते पार्थ विधिनानेन सुव्रत । दशावतारनामाख्यं तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ २६ ॥
श्रूयते यास्त्विमालोच्य पुरुषाणां दशा दश । ताश्छिनत्ति न संदेहः शक्रप्रहरणैर्हरिः ॥ २७ ॥
संसारसागरे घोरे मज्जत तत्र मां हरिः । श्वेतद्वीपं नयत्वाशु व्रतेनानेन तोषितः ॥ २८ ॥
किं तस्य न भवेल्लोके यस्य तुष्टो जनार्दनः । सोऽहं जनार्दनो राजन्कालरूपी धरासुतः । मर्त्यलोके स्वयं पार्थ भूभारोत्तारकारणम् ॥ २९ ॥
या स्त्री व्रतमिदं पार्थ चरिष्यति मयोदितम् । सा लक्ष्म्याऽचलया युक्ता भर्तृपुत्रसमन्विता ॥ ३० ॥
मर्त्यलोके चिरं स्थित्वा विष्णुलोके महीयते । विष्णुलोकाद्रुद्रलोकं ततो याति परं पदम् ॥ ३१ ॥
ये पूजयंति पुरुषाः पुरुषोत्तमस्य मत्स्यादिकांस्तु दशमीषु दशावतारान् । मर्त्या दशस्वपि दशासु सुखं विहृत्य ते यांति यानमधिरुह्य सुरेशलोकान् ॥ ३२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पार्थ पार्थिववृन्दानां मुखपङ्कजसद्रवे । शृणुष्वावहितो वच्मि तवाशादशमीव्रतम् ॥ १ ॥
नलनामाभवत्पूर्वं निषधेषु महीपते । स भ्रात्रा निर्जितो राज्ये पुष्करेणेति नः श्रुतम् ॥ २ ॥
अक्षैर्द्यूतेन राजेन्द्र निर्ययौ भार्यया सह । वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लीकगणनादितम् ॥ ३ ॥
स गत्वा प्रत्यहोरात्रं जलमात्रेण वर्तयन् । ददर्श वनमध्यस्थाञ्छकुनीन्कांचनच्छवीन् ॥ ४ ॥
ग्रहीतुमिच्छंस्तान्राजन्समाच्छाद्य स्ववाससा । खमापेतुः खगास्तूर्णं गृहीत्वा वसनं शुभम् ॥ ५ ॥
आससाद समाः काश्चिद्धृतवासाः सुदुःखितः । दमयंतीं समाप्राप्य निद्रयापहृतां तदा । दुःखादुत्सृज्य गतवान्भाग्यतः प्राग्धनेश्वरम् ॥ ५ ॥
गते तु नैषधे भैमी प्रबुद्धै वाञ्चितानना । अपश्यंती नलं वीरं वीर भीमसुता वने । इतश्चेतश्च बभ्राम हाहेति रुदती मुहुः ॥ ७ ॥
दुःखशोकसमाक्रांता नलदर्शनलालसा । आससाद दिने कैश्चित्सा चैद्यपुरमंजसा ॥ ८ ॥
उन्मत्तवत्परिवृता शिशुभिः कौतुकाकुलैः । सा दृष्टा चेदिराजस्य जनन्या जनवेष्टिता ॥ ९ ॥
चन्द्रलेखेव पतिता भूमौ भासितदिङ्मुखा । आरोप्य सा स्वभवनं पृष्टा का त्वं वरानने ॥ १० ॥
उवाच भैमी सव्रीडं सैरंध्रीं मां निबोधताम् । न धावयेयं चरणौ नोच्छिष्टं भक्षयाम्यहम् ॥ ११ ॥
यदि प्रार्थयते कश्चिद्दंड्यस्ते सांप्रतं भवेत् । प्रतिज्ञयानया देवि तिष्ठेयं तव वेश्मनि । एवमस्त्वनवद्यांगि राज माताप्युवाच ताम् ॥ १२ ॥
एवंविधा तद्भवने कंचित्कालमनिंदिता । उवास वसनार्द्धेन प्रवृत्तांते किल द्विजः । आनयामास मुदितो दमयंतीं गृहं पितुः ॥ १३ ॥
मात्रा पित्रा समायुक्ता सुतैर्भ्रातृभिरेव च । दमयंती तथाप्यास्ते दुःखं नैषधवर्जिता ॥ १४ ॥
प्रोवाच विमनाहूय व्रतं दानमथापि वा । कथयध्वं यथा मे स्यादिष्टेन सह संगमः ॥ १५ ॥
तत्रेतिहासकुशलो विप्रः प्रोवाच बुद्धिमान् । भद्रे त्वमाशादशमीं कुरुष्वेप्सितसिद्धिदाम् ॥ १६ ॥
चकार सर्वं तन्वंगी यत्पुराणविदा तदा । ख्यातमाख्यानविदुषा दमनेन पुरोधसा ॥ १७ ॥
व्रतस्यास्य प्रभावेण दमयंत्या नरोत्तम । संजातः सुखदोऽत्यर्थं भर्त्त्रा सह समागमः ॥ १८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कथमाशादशम्येषा गोविन्द क्रियते कदा । सर्वमेतत्समाचक्ष्व मां सर्वज्ञोसि यादव ॥ १९ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । राज्याशया राजपुत्रः कृष्यर्थं तु कृषीवलः । भार्यार्थं तु वणिक्पुत्रः पुत्रार्थे गुर्विणी तथा ॥ २० ॥
धर्मार्थकामसंसिद्धयै लोककन्या वरार्थिनी । यष्टुकामो द्विजवरो रोगी रोगापनुत्तये ॥ २१ ॥
चिरप्रवासिते कांते कालेन धृतिपंडिता । एतेष्वन्येषु कर्तव्यमाशाव्रतमिदं सदा ॥ २२ ॥
यदा यस्य भवेदार्तं कार्यते हि तदा व्रतम् । शुक्लपक्षे दशम्यां तु स्नात्वा संपूज्य देवताः ॥ २३ ॥
नक्तं तदाशाः संपूज्याः पुष्पालक्तकचन्दनैः । गृहाङ्गणे लेखयित्वा यवैः पिष्टातकेन वा । दत्त्वा घृताक्तं नैवेद्यं पुनः कार्यं निवेदयेत् ॥ २४ ॥
आशाश्चाशाः सदा संतु विद्यंतां च मनोरथाः । भवतीनां प्रसादेन सदा कल्याणमस्त्विति ॥ २५ ॥
एवं संपूज्य भुञ्जीत दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । अनेन क्रमयोगेन मासिमासि समाचरेत् ॥ २६ ॥
यावन्मनोरथः पूर्णस्ततः पश्चात्समुद्यमात् । मासि पूर्णे च षण्मासे वर्षे वर्षद्वये गते ॥ २७ ॥
सौवर्णाः कारयेदाशा रौप्यपिष्टातकेन वा । ज्ञातिबंधुजनैः सार्द्धं स्नातः सम्यगलंकृतः ॥ २८ ॥
पूजयेन्मंत्रसंदर्भैरेभिर्ध्यात्वा गृहांगणे॥ । तव संनिहितः शक्रः सुरासुरनमस्कृतः । पूर्वा चन्द्रेण सहिता ऐन्द्रीदिग्देवते नमः ॥ २९ ॥
अग्नेः परिग्रहादार्ये त्वमाग्नेयीति पठ्यसे । तेजोमयी परा शक्तिराग्नेयी वरदा भव ॥ ३० ॥
देवराजं समासाद्य लोकः संयमयत्यसौ । तेन संयमनी यासि याम्ये कामप्रदा भव ॥ ३१ ॥
खड्गंसहातिविकृता नैर्ऋतिस्त्वमुपाभृता । तेन नैर्ऋतनाम्नीत्वं कृतवान्मघवा सदा ॥ ३२ ॥
त्वय्यास्ते भवनाधारवरुणो यादसां पतिः । इष्टकामार्थसिद्ध्यर्थं वारुणिप्रभवा भव ॥ ३३ ॥
अधिश्रितासि यस्मात्त्वं वायुना जगदायुना । वायव्ये त्वमतः शान्तिं नित्यं यच्छ नमोनमः ॥ ३४ ॥
कुबेरवासतः सौम्या प्रख्याता त्वमथोत्तरा । ऐशानी जगदीशेन शंभुना त्वमलंकृता । अतस्त्वं शिवसान्निध्यं देवि देहि शिवे नमः ॥ ३५ ॥
सर्पाष्टककुलेन त्वं सेवितासि तथाप्यधः । नागांगनाभिः सहिता हिता नः सर्वदा भव ॥ ३६ ॥
सप्तलोकैः परिगता सर्वदा त्वं शिवा यतः । सनकाद्यैः परिवृता ब्राह्मी जिह्मानपाकुरु ॥ ३७ ॥
नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहास्ताराग्रहास्तथा । नक्षत्रमातरो ये च भूतप्रेतविनायकाः । सर्वे ममेष्टसिद्ध्यर्थे भवंतु प्रणताः सदा ॥ ३८ ॥
एभिर्मंत्रैः समभ्यर्च्य पुष्पधूपादिना ततः । वासोभिरभिसंस्थाप्य फलानि विनिवेदयेत् ॥ ३९ ॥
तत्तूर्यध्वनिघोषेण गतिमङ्गलनिःस्वनैः । नृत्यतीभिर्वरस्त्रीभिस्तां रात्रिमतिवाहयेत् ॥ ४० ॥
कुंकुमक्षोदतीव्रेण दानमानादिभिः सुखम् । प्रभाते वेदविदुषे सर्वं तत्प्रतिपादयेत् ॥ ४१ ॥
अनेन विधिना सर्वं क्षमयन्प्रणिपत्य च । भुञ्जीत मित्रसहितः सुहृद्बंधुजनैरपि ॥ ४२ ॥
य एवं कुरुते पार्थ दशमीव्रतमादरात् । स सर्वकाममाप्नोति मनसाभीप्सितं नरः ॥ ४३ ॥
स्त्रीभिर्विशेषतः कार्यं व्रतमेतद्युधिष्ठिर । लघुचित्ता यतो नार्यः सदा कामपरायणाः ॥ ४४ ॥
धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम् । कथितं ते महाराज मया व्रतमनुत्तमम् ॥ ४५ ॥
ये मानवा मनुजपुङ्गव कामकामाः संपूजयंति दशमीषु सदा दशाशाः । तेषां विशेषनिहिता हृदये प्रकाममाशाः फलंत्यलमलं बहुनोदितेन ॥ ४६ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवाद आशादशमीव्रतं नाम चतुष्पष्टितमोऽध्यायः ॥ ६४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । अहं त्वागस्करः पापः पृथिवीक्षयकारकः । परिपृच्छामि गोविन्द त्वां नमस्कृत्य पादयोः ॥ १ ॥
गुह्याद्गुह्यतरं ब्रूहि व्रतं किंचिदनुत्तमम् । तरामि येन पापौघं भीष्मद्रोणवधार्णवम् ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । आसीत्पुरोत्तरो नाम्ना विदर्भायां कुशध्वजः । सांतःपुरसुतो यश्च चक्रे राज्यमतंद्रितः ॥ ३ ॥
जघान तापसं सोऽथ प्रमादान्मृगयां गतः । मृगं मत्वा महारण्ये ब्राह्मणं दैवमोहितः ॥ ४ ॥
तेन कर्मविपाकेन देहांते नरकं गतः । तत्रासौ यातना घोरा अनुभूयातिपीडितः ॥ ५ ॥
तस्मादिहागतो मर्त्ये रौद्रो विषधरोऽभवत् । अदशत्सोऽपि राजेन्द्र ब्राह्मणं चरणे रुषा ॥ ६ ॥
लब्ध्वा सह च पंचत्वं जगाम द्विजसंयुतः । विपन्नस्तु ततः सिंहो द्वितीयेऽभूत्सुदारुणः ॥ ७ ॥
विदारितमुखो हिंस्रो नानासत्त्वभयंकरः । जघानासौ पुनः श्रेष्ठं राजन्यं मृगया गतम् ॥ ८ ॥
ततोऽपि बहुभिः शस्त्रै राजलोकैर्निपातितः । पुनर्व्याघ्रो बभूवासौ तृतीयेऽपि भवांतरे ॥ ९ ॥
तीक्ष्णपादनखाघातव्यापादितमृगान्वयः । तेनापि वैश्यो निधनं नीतः किञ्चिद्वनांतरम् ॥ १० ॥
स नीतः कृमिराशित्वं लोकैः खातनिपातनात् । संजातस्तु महानृक्षो नखराहतजंतुरुक् ॥ ११ ॥
जघान बालं चण्डालादसौ मृत्युमवाप्नुयात् । पञ्चमे मकरो जातः समुद्रेऽ तिभयंकरः ॥ १२ ॥
स्त्रियं जघान तरुणीं स्नातुकामामथागताम् । प्रभाते शङ्करस्याग्रे शशाङ्कग्रहणे निशि ॥ १३ ॥
तत्रापि बडिशं दत्त्वा जनैः प्राणैर्वियोजितः । पुनः षष्ठे भवे जातः पिशाचः पिशिताशनः ॥ १४ ॥
क्रूरश्छिद्रपरः क्षुद्रो नरप्राणवियोजकः । सोऽवतीर्णो नरस्यांगं कर्षयामास कस्यचित् ॥ १५ ॥
मंत्रेणाहूय सिद्धेन वातिकेन व्यसुः कृतः । सप्तमे स पुनर्जातो दुर्निरीक्ष्यवपुर्भृशम् ॥ १६ ॥
क्रूरदंष्द्रः करालास्यो मांसशोणितभोजनः । दिग्वासा मरुभूमीषु वाशिष्ठो ब्रह्मराक्षसः ॥ १७ ॥
स राष्ट्रं जर्जरं शून्यं सर्वं चक्रे विषादिषु । आक्रम्य भीमदासेन राज्ञा राक्षसशत्रुणा ॥ १८ ॥
समारोप्य धनुः संख्ये ब्रह्मास्त्रेण निपातितः । भूयोऽभवद्व्याघ्रसमः स्वजन्मन्यष्टमे भुवि ॥ १९ ॥
वनेचराणां क्रुद्धाङ्गो ब्राह्मणान्निधनं गतः । ततो हस्ती च भल्लूको मातंगेन धनुष्मता ॥ २० ॥
एकादशेऽपि पाञ्चालो भवमध्येऽपि भीषणः । ऊर्ध्वकेशोति रक्ताक्षो जातो ह्रस्वतनुर्दृढः ॥ २१ ॥
पापो धर्मध्वजो रक्षो देवतोज्झितमाल्यधृक । स दण्डपाशिकेनैव वृक्षाग्रे ह्यवलंबितः ॥ २२ ॥
द्वादशे स पुनर्जातः पुष्कलक्लेशभाजनः । भक्ष्यलोभाद्बिलगतो व्याधेन विनिपातितः ॥ २३ ॥
तेन चासीत्कृतं पूर्वं तारकद्वादशीव्रतम् । तस्य प्रभावाजातोऽपि दुष्टयोनौ पुनःपुनः ॥ २४ ॥
अवाप शीघ्रं पंचत्वं संसारभवसागरे । पुनरेवाभवद्राजा विदर्भायां सुधार्मिकः ॥ २५ ॥
भूयश्चोपोषिता तेन तारकद्वादशी शुभा । दृश्यतां व्रतमाहात्म्यं जातोजातः पुनःपुनः ॥ २६ ॥
व्रतप्रभावाद्भुवने भुक्त्वा राज्यमकण्टकम् । प्राप विष्णुपुरे स्थानं यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कथमेतद्व्रतं कृष्ण कर्तव्यं पुरुषोत्तमैः । स्त्रीभिर्वा भर्तृवाक्येन स्नानदानजपादिकम् ॥ २८ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । मार्गशीर्षे सिते पक्षे गृहीत्वा द्वादशीव्रतम् । अकृत्रिमे जले स्नानमपराह्णे समाचरेत् ॥ २९ ॥
प्रणम्य भास्करायाथ कृत्वा देवार्चनं तथा । होमश्च तावत्स्थातव्यो यावदस्तमितो रविः ॥ ३० ॥
ततो भुक्त्वा फलैः पुष्पैर्गन्धधूप विलेपनैः । सजलं साक्षतं कृत्वा सहिरण्यं शुभैः फलैः ॥ ३१ ॥
रम्ये ताम्रमये पात्रे जानुभ्यां धरणीं गतः । पूर्वामुखः प्रदोषाग्रे मूर्ध्नि कृत्वार्घ्यभाजनम् ॥ ३२ ॥
भूमौ तु मंडलं कृत्वा गोमयेन सतारकम् । चंदनेन समालिख्य ध्रुवं हि गगनोन्मुखः ॥ ३३ ॥
सहस्रशीर्षामंत्रेण भूमौ शक्त्या शनैः स्वयम् । तारकाणां कुरुश्रेष्ठ दद्यादर्घ्यमतंद्रितः ॥ ३४ ॥
पर्युक्ष्य धूममुत्क्षिप्य दद्याद्विप्राय दक्षिणाम् । क्रमेण सर्वं निर्वर्त्य भोज्यं भोज्यं निशागमे ॥ ३५ ॥
मार्गशीर्षे खंडखाद्यं पौषे सोहालकं तथा । तिलतंडुलकं माघे गुडापूपं च फाल्गुने ॥ ३६ ॥
मोदकांश्चैत्रमासे तु वैशाखे खंडवेष्टकम् । ज्येष्ठे सक्तुभृतैः पात्रैराषाढे गुडपूरिकैः ॥ ३७ ॥
श्रावणे मधुशीर्षेण नभस्ये पायसेन च । घृतपर्णैश्चाश्वयुजे कांसारैः कार्त्तिके क्रमान् ॥ ३८ ॥
एभिर्द्वादशभिर्वर्षैर्भोजयित्वा द्विजान्स्वयम् । भुञ्जीत भक्त्या राजेन्द्र पश्चाद्देवं क्षमापयेत् ॥ ३९ ॥
समाप्ते तु व्रते कृत्वा राजतं तारकागणम् । दृष्ट्वा वा पूर्वविधिना पूजयित्वा क्षमापयेत् ॥ ४० ॥
कुम्भा द्वादश दातव्याः सोदका मोदकाश्रिताः । ब्राह्मण्यां परिधानं च पद्मरागः सकुंचकः ॥ ४१ ॥
ब्राह्मणे वल्गुलल्लाटं लक्षपुष्पोपशोभितम् । चालकेनोपवीतं च पुष्पं दत्त्वा क्षमापयेत् ॥ ४२ ॥
अनेन विधिना राजन्यः करोति व्रतं नरः । नारी वा भरतश्रेष्ठ भक्तिभावपुरःसरा ॥ ४३ ॥
नक्षत्रलोकं व्रजति विमानेनार्कवर्चसा । अप्सरोगणगन्धर्वयक्षविद्याधरामरैः ॥ ४४ ॥
सहस्रभर्त्ता स्वर्लोके पूज्यमानो दिवाकरैः । वसेत्कल्पायुतं यावत्पुनर्विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ४५ ॥
एतद्व्रतं पुरा चीर्णं शच्या राज्ञ्या श्रियोमया । सीतया दमयंत्या च रुक्मिण्या सत्यभामया ॥ ४६ ॥
मेनया रंभया स्वर्गे उर्वश्या देवदत्तया । अन्याभिरपि नारीभिः पुरुषैश्च पृथग्विधैः ॥ ४७ ॥
चीर्णमेतद्व्रतं पार्थ सर्वपापभयापहम् ॥ ४८ ॥
जन्मांतरेष्वपि कृतानि हरत्यघानि या संदहत्यहरहः सुकृतोपयोगात् । सा द्वादशी जगति तारकनामधेया तन्नास्ति यन्न विदधाति कृता मनुष्यैः ॥ ४९ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे तारकद्वादशीव्रतं नाम पञ्चषष्ठितमोऽध्यायः ॥ ६५ ॥
युधिष्ठिर उवाच । भगवन्ब्रूहि मे सम्यगरण्यद्वादशीव्रतम् । सप्राशनं सोपवासं सरहस्यं समन्त्रकम् ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । कौंतेय यत्पुरा चीर्णं सीतया वनसंस्थया । व्रतं राघववाक्येन प्रशस्तं दोषवर्जितम् ॥ २ ॥
लोपामु्द्रालये साध्व्यो मुनिपत्न्यो बहुप्रजाः । भोजितास्तर्पिताः सर्वैराहारैः सर्वकामिकैः ॥ ३ ॥
पद्मिनीपत्रविस्तीर्णे सोपदंशै र्यथा नवैः । भक्ष्यभोज्यैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैश्चापि यदृच्छया ॥ ४ ॥
तामिहैकमनाः पार्थः शृणुष्वारण्यद्वादशीम् । मार्गशीर्षे सिते पक्षे एकादश्यां दिनोदये ॥ ५ ॥
स्नात्वा नरः सोपवासः कृत्वा पूजां जनार्दने । गंधपुष्पाक्षतैर्धूपैर्दीपैर्जागरणैर्निशाम् ॥ ६ ॥
नीत्वा प्रभाते गत्वा च वने वेदाङ्गपारगान् । भोजयित्वा फलप्रायं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ७ ॥
पञ्चगव्यं प्राशयित्वा पूर्वमेवाथ तद्दिने । वर्षमेकं शुभं पूर्ण पारयित्वा युधिष्ठिर ॥ ८ ॥
श्रावणे कार्त्तिके माघे चैत्रे वाथ समर्चिते । सोपदंशैः पत्रशाकैस्तिलशष्कुलिकादिभिः ॥ ९ ॥
अपूपैः खण्डवेष्टैश्च मरीचैः सिंहकेसरैः । धूलीमुखै रमृतफलैः स्वादुकोकरसैः शुभैः ॥ १० ॥
शीतलैस्तर्पयेद्विद्वानर्कपुष्पैः सुमालकैः । दधिक्षीराज्यपाणिज्यैश्चातुर्जातकरंजितैः ॥ ११ ॥
कर्पूरनख विद्धैश्च मधुरैः पनसोत्तमैः । बहुवृक्षं वनं गत्वा सुस्वादुसलिलं शिवम् ॥ १२ ॥
सुखासनोपविष्टांश्च प्रागुदङ्मुखवच्छुचीन् । भोजयेद्दश च द्वौ वा मुनीनारण्यवासिनः ॥ १३ ॥
एकदंडीस्त्रिदंडीश्च गृहस्थांश्चापि सुव्रतान् । ब्राह्मणीर्विविधाः सप्त एकपत्नीः पतिव्रताः ॥ १४ ॥
चार्वंग्यश्चार्चिताः स्नाताः सर्वावयमशोभनाः । सुवस्त्राः कुकुमाक्ताङ्गाः सुगंधकुसुमांचिताः ॥ १५ ॥
अंगैर्वा भोजनीयास्तास्ताश्चादित्यस्य देवताः । वासुदेवजनार्दनदामोदरमधुसूदनाः ॥ १६ ॥
पद्मनाभकृष्णविष्णुगोवर्द्धनत्रिविक्रमाः । श्रीधरश्च हृषीकेशः पुण्डरीकाक्ष आदिवाराहाः ॥ १७ ॥
एभिर्द्वादशभिर्मन्त्रैर्नमस्कारांतयोजितैः । गंधचन्दनसंवस्त्रं धूपं दत्त्वा पृथक्पृथक् ॥ १८ ॥
भोजयित्वा शुभान्नानि दद्यात्ताभ्यः सुदक्षिणाम् । प्रणम्य प्रार्थयेद्भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति ॥ १९ ॥
ततो भुञ्जीत सहितो भृत्यैः प्रेष्यजनेन च । आगताभ्यागतैर्लोकैः सुहृत्संबंधिबंधुभिः ॥ २० ॥
एवं कौंतेय कुरुते योऽरण्यद्वादशीं नरः । स देहांते विमानस्थो दिव्यकन्यासमावृतः । याति ज्ञातिसमायुक्तः श्वेतद्वीपं हरेः पुरम् ॥ २१ ॥
यत्र लोकाः पीतवस्त्राः श्यामदेहाश्चतुर्भुजाः । शंखचक्रगदापद्मचारुहस्ताः सकौस्तुभाः ॥ २२ ॥
गरुडासनाः साभरणा मुकुटोत्कट कुंडलाः । नीलोत्पलोद्दामपद्ममालयालंकृतोरसः ॥ २३ ॥
लक्ष्मीधरा मेघवर्णाः कूर्पराङ्गदभूषणाः । तिष्ठंति विष्णुसामान्ये यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २४ ॥
तस्मादेत्य महातेजाः पृथिव्यां नृपपूजिताः । मर्त्यलोके कीर्तिमंतः संभवंति नरोत्तमाः ॥ २५ ॥
ततो यांति परं स्थानं मोक्षमार्गं शिवं शुभम् । यत्र गत्वा न शोचंति न संसारे भ्रमंति च ॥ २६ ॥
ये द्वादशीमुपवसंति सितामरण्यनाम्नीं वने द्विजवरानथ भोजयंति । साध्व्यः स्त्रियः सुचरिताभरणाश्च तासां विष्णुः प्रसादमुपयाति ददाति मोक्षम् ॥ २७ ॥
युधिष्ठिर उवाच । घनावृते वरे देवे वर्षाकाले ह्युपस्थिते । मयूरकेकाकुलिते दर्दुरारावपूरिते ॥ १ ॥
कुलस्त्रियः प्रयच्छंति कस्यान्नं काऽत्र देवता । किं व्रतं कृष्ण विख्यातमन्नं कस्यां तिथौ भवेत् ॥ २ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । प्रवृत्ते श्रावणे मासि कृष्णपक्षे ह्युपस्थिते । एकादश्यां शुचिर्भूत्वा सर्वौषधिजलैः शुभैः ॥ ३ ॥
माषचूर्णेन राजेन्द्र कुर्यादिंदुरिकाशनम् । मोदकांश्च तथा पंच घृतपक्वान्सुनिर्मलान् ॥ ४ ॥
नरमेकैकमुद्दिश्य ततो गत्वा जलाशयम् । दुष्टयादोविरहितं सतोयं जलजैर्युतम् ॥ ५ ॥
तस्यैव पुलिने रम्ये जुष्टान्ने गोमयादिना । कृत्वा मंडलकं वृत्तं पिष्टकादिभिरर्चितम् ॥ ६ ॥
चर्चितं गंधकुसुमैर्धूप दीपाक्षतोज्ज्वलम् । तत्र चंद्रं लिखेदेव रोहिण्या सहितं विभुम् । अर्चयेच्च सभार्यो वै मन्त्रेणानेन भावितः ॥ ७ ॥
सोमराज नमस्तुभ्यं रोहिण्यै ते नमोनमः । महासति महादेवि संपादय ममेप्सितम् ॥ ८ ॥
एवं संपूज्य तस्याग्रे नैवेद्यं देयमर्चितम् । तत्रैव ब्राह्मणे दद्यात्सोमो मे प्रीयता मिति । प्रीयतामिति मे देवी रोहिणी सहितप्रिया ॥ ९ ॥
एवमुच्चार्य दत्त्वा च ततोंऽतर्जलमाविशेत् । कंठांतं कटिमात्रं वा गुल्फांतं वा जला शये ॥ १० ॥
ध्यायेच्च मनसा सोमं रोहिणीसहितं तदा । यावत्समस्तं तद्भुक्तं भुक्त्वा चांतस्तटे स्थितः ॥ ११ ॥
नियम्य वसतां चान्ये ततो विप्राय भोजनम् । दक्षिणासहितं देयं निश्चयं वाचि कल्पयेत् । भक्त्या शक्त्या यथाचित्तं यथावित्तं तथा तथा ॥ १२ ॥
यः करोति नरो राजन्नारी वाथ कुमारिका । वर्षेवर्षे विधानेन पार्थेदं रोहिणीव्रतम् ॥ १३ ॥
इह लोके चिरं स्थित्वा धनधान्यसमाकुले । गृहाश्रमे शुभां लब्ध्वा पुत्रपौत्रादिसंततिम् ॥ १४ ॥
ततः सुतीर्थे मरणं ततो ब्रह्मपुरं व्रजेत् । तस्माद्विष्णुपुरं पार्थ ततो रुद्रपुरं शुभम् ॥ १५ ॥
खे रोहिणी शशधराभिमता हिता च किं कारणं शृणु नरेन्द्र निवेदयामि । संपिष्टमाषरचितेंदुरिकाशितुं यद्भुक्तं जले गुडघृतेन फलं तदेतत् ॥ १६ ॥
युधिष्ठिर उवाच । अवियोगव्रतं ब्रूहि मम यादवनंदन । विधानं तस्य कीदृक्च किं पुण्यं काऽत्र देवता ॥ १ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शृणु पांडव यत्नेन कथ्यमानं यथाखिलम् । अवियोगव्रतं नाम व्रतानामुत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥
प्रौष्ठपदे शुक्लपक्षे द्वादश्यां प्रातरुत्थितः । यस्तु शुक्लांबरधरः स्नात्वा पूर्वं जलाशये ॥ ३ ॥
हृद्ये रम्ये सौधतटे हरिं लिख्येत मण्डले । गोधूमचूर्णपिष्टेन लक्ष्मी तत्पार्श्ववर्तिनीम् ॥ ४ ॥
तत्रैव च हरं गौरीं सावित्रीं ब्रह्मणा सह । राज्ञीसहितं च रविं त्रैलोक्योद्योतकारकम् ॥ ५ ॥
गंधैः पुष्पैश्च धूपैर्नैवेद्यैरर्चयेद्यथाशक्त्या । अवियोगव्रतचारी मंत्रेणानेन राजेन्द्र ॥ ६ ॥
नारी वा पुरुषो वा अवियोगमतिं दृढां कृत्वा । भक्त्या ध्यानी मौनी दांपत्यं पूजयेद्देवम् ॥ ७ ॥
सहस्रमूर्द्धा पुरुषः पद्मनाभो जनार्दनः । व्यासोऽपि कपिलाचार्यो भगवान्पुरुषोत्तमः ॥ ८ ॥
नारायणो मधुलिहो विष्णुर्दामोहरो हरिः । महावराहो गोविंदः केशवो गरुडध्वजः ॥ ९ ॥
श्रीधरः पुंडरीकाक्षो विश्वरूपस्त्रिविक्रमः । उपेन्द्रो वामनो रामो वैकुंठो माधवो ध्रुवः ॥ १० ॥
वासुदेवो हृषीकेशः कृष्णः सकर्षणोऽच्युतः । अनिरुद्धो महायोगी प्रद्युम्नो नंद एव च ॥ ११ ॥
नित्यं स मे शुभः प्रीतः सश्रीकः केशशूलिनः । उमापतिनीलकंठः स्थाणुः शंभुर्भगाक्षिहा ॥ १२ ॥
ईशानो भैरवः शूली त्र्यंबकस्त्रिपुरांतकः । कपर्दीशो महालिंगी महाकालो वृषध्वजः ॥ १३ ॥
शिवः शर्वो महादेवो रुद्रो भूतमहेश्वरः । ममास्तु सह पार्वत्या शंकरः शंकरश्चिरम् ॥ १४ ॥
ब्रह्मा शंभुः प्रभुः स्रष्टा पुष्करी प्रपितामहः । हिरण्यगर्भो वेदज्ञः परमेष्ठी प्रजापतिः ॥ १५ ॥
चतुर्मुखः सृष्टिकर्ता स्वयंभूः कमलासनः । विरञ्चिः पद्मयोनिश्च ममास्तु वरदः सदा ॥ १६ ॥
आदित्यो भास्करो भानुः सूर्योर्कः सविता रविः । मार्तंडो मंडलज्येतिरग्निरश्मिर्जनेश्वरः ॥ १७ ॥
प्रभाकरः सप्तसप्तिस्तरणिः सरणिः खगः । दिवाकरो दिनकरः सहस्रांशुर्मरीचिमान् ॥ १८ ॥
पद्मप्रबोधनः पूषा किरणी मेरुभूषणः । निकुंभोः वर्णभो देवः सुप्रीतोऽस्तु सदा मम ॥ १९ ॥
लक्ष्मीः श्रीः संपदा पद्मा मा विभूतिर्हरिप्रिया । पार्वती ललिता गौरी उमा शंकरवल्लभा ॥ २० ॥
गायत्री प्रकृतिः सृष्टिः सावित्री वेधसो मता । राज्ञी भानुमती संज्ञा नित्यभा भास्करप्रिया ॥ २१ ॥
इति पद्मनाभशंकरपितामहार्क्कादीन्सप्रियान्पूज्य । दत्त्वादत्त्वा दानं भुक्त्वा चांते व्रजेद्वेश्म ॥ २२ ॥
द्वादश्यां चरति नरो व्रतमेतद्भक्तिभावितो लोके । भवति यशोधनभागी संततिमान्विगतसंतापः ॥ २३ ॥
हरिहरहिरण्यगर्भप्रभाकराणां क्रमेण लोकेषु । भुक्त्वा भोगान्विपुलानथ योगी निर्वृतो भवति ॥ २४ ॥
स्त्रीपुंसोर्यदि युग्मं पुरुषो वा यदि समाचरति कश्चित् । नारी वा व्रतमेतच्चीर्त्वा यात्यालयं विष्णोः ॥ २५ ॥
युधिष्ठिर उवाच । अक्षौहिण्यो दशाष्टौ च मद्राज्यार्थे क्षयं गताः । तेन पापेन मे चित्ते जुगुप्सातीव वर्तते ॥ १ ॥
तत्र ब्राह्मणराजन्यवैश्यशूद्रादयो हताः । भीष्मद्रोणकलिंगादिकर्णशल्यसुयोधनाः ॥ २ ॥
तेषां वधेन यत्पापं तन्मे मर्माणि कृंतति । पापप्रक्षालनं कञ्चिद्धर्मं ब्रूहि जगत्पते ॥ ३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । सुमहत्पुण्यजननं गोवत्सद्वादशीव्रतम् । अस्ति पार्थ महाबाहो पांडवानां धुरंधर ॥ ४ ॥
युधिष्ठिर उवाच । केयं गोद्वादशी नाम विधानं तत्र कीदृशम् । कथमेषा समुत्पन्ना कस्मिन्काले जनार्दन ॥ ५ ॥
एतत्सर्वं हरे ब्रूहि पाहि मां नरकार्णवात् ॥ ६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पुरा कृतयुगे पार्थ मुनिकोटिः समागता । तपश्चचार विपुलं नामव्रतधरा गिरौ ॥ ७ ॥
हर्षेण महताविष्टा दैवदर्शनकांक्षया । जंबूमार्गे महापुण्ये नामतीर्थविभूषिते ॥ ८ ॥
पारियात्रे सिद्धपात्रे रम्ये तंदुलिकाश्रमे । टंटाविरिति विख्याते उत्तमे शिखरे नृप ॥ ९ ॥
तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननमंडितम् । वशिष्ठशुक्रांगिरसक्रतुदक्षादिभिर्वृतम् ॥ १० ॥
वल्कलाजिनसंवीतेर्भृगोराश्रममंडलम् । नानामृगगणैर्जुष्टं शाखामृगगणैर्युतम् ॥ ११ ॥
प्रशांतसिंहहरिणं सर्ववस्तुगतद्रुमम् । गहनं निर्ऋतं रम्यं लतासंतानसंकुलम् ॥ १२ ॥
सिंहव्याघ्रगजैर्भिन्नं हरिणैः शबरैः शशैः । वराहैरुरुभिश्चित्रैः समंतादुपशोभितम् ॥ १३ ॥
तपस्यता तत्र तेषां मुनीनां दर्शनार्थिनाम् । व्याजं चक्रे महीनाथ द्वादशार्धार्धलोचनः ॥ १४ ॥
बभूव ब्राह्मणो वृद्धो जरापांडुरमूर्द्धजः । श्लथच्चर्मतनुः कुब्जो यष्टिपाणिः सवेपथुः । उमापि चक्रे गोरूपं शृणु तत्पार्थ यादृशम् ॥ १५ ॥
क्षीरोदतोयसंभूता याः पुरामृतमंथने । पञ्च गावः शुभाः पार्थ पञ्चलोकस्य मातरः ॥ १६ ॥
नन्दा सुभद्रा सुरभी सुशीला बहुला इति । एता लोकोपकाराय देवानां तर्पणाय च ॥ १७ ॥
जमदग्निभारद्वाजवशिष्ठासितगौतमाः । जगृहुः कामदाः पञ्च गावो दत्ताः सुरैस्ततः ॥ १८ ॥
गोमयं रोचना मूत्रं क्षीरं दधि घृतं गवाम् । षडंगानि पवित्राणि संशुद्धिकरणानि च ॥ १९ ॥
गोमयादुत्थितः श्रीमान्बिल्ववृक्षः शिवप्रियः । तत्रास्ते पद्महस्ता श्रीः श्रीवृक्षस्तेन स स्मृतः । बीजान्युत्पलपद्मानां पुनर्जातानि गोमयात् ॥ २० ॥
गोरोचना च मांगल्या पवित्रा सर्वसाधिका । गोमूत्राद्गुग्गुलुर्जातः सुगंधिः प्रियदर्शनः । आहारः सर्वदेवानां शिवस्य च विशेषतः ॥ २१ ॥
यद्बीजं जगतः किञ्चित्तज्ज्ञेयं क्षीरसंभवम् । दधुः सर्वाणि जातानि मङ्गलान्यर्थसिद्धये । घृतादमृतमुत्पन्नं देवानां तृप्तिकारणम् ॥ २२ ॥
ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधा कृतम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरन्यत्र तिष्ठति ॥ २३ ॥
गोषु यज्ञाः प्रवर्तंते गोषु देवाः प्रतिष्ठिताः । गोषु वेदाः समुत्कीर्णाः सष डंगपदक्रमाः ॥ २४ ॥
शृङ्गमूले गवां नित्यं ब्रह्मा विष्णुश्च संस्थितौ । शृङ्गाग्रे सर्वतीर्थानि स्थावराणि चराणि च ॥ २५ ॥
शिवो मध्ये महादेवः सर्वकारणकारणम् । सलाटे संस्थिता गौरी नासावंशे च षण्मुखः ॥ २६ ॥
कंबलाश्वतरौ नागौ नासापुटसमाश्रितौ । कर्णयोरश्विनौ देवौ चक्षुर्भ्यां शशिभास्करौ ॥ २७ ॥
दंतेषु वसवः सर्वे जिह्वायां वरुणः स्थितः । सरस्वती च कुहरे यमयक्षौ च गण्डयोः ॥ २८ ॥
संध्याद्वयं तथेष्टाभ्यां ग्रीवायां च पुरंदरः । रक्षांसि ककुदे द्यौश्च पार्ष्णिकाये व्यवस्थिता ॥ २९ ॥
चतुष्पात्सकलो धर्मो नित्यं जंघासु तिष्ठति । खुरमध्येषु गन्धर्वाः खुराग्रेषु च पन्नगाः ॥ ३० ॥
खुराणां पश्चिमे भागे राक्षसाः संप्रतिष्ठिताः । रुद्रा एकादश पृष्ठे वरुणः सर्वसन्धिषु ॥ ३१ ॥
श्रोणीतटस्थाः पितरः कपोलेषु च मानवाः । श्रीरपाने गवां नित्यं स्वाहालंकारमाश्रिताः ॥ ३२ ॥
आदित्या रश्मयो वालाः पिण्डीभूता व्यवस्थिताः । साक्षाद्गंगा च गोमूत्रे गोमये यमुना स्थिता ॥ ३३ ॥
त्रयस्त्रिंशद्देवकोट्यो रोमकूपे व्यवस्थिताः । उदरे पृथिवी सर्वा सशैलवनकानना ॥ ३४ ॥
चत्वारः सागराः प्रोक्ता गवां ये तु पयोधराः । पर्जन्यः क्षीरधारासु मेघा बिंदुव्यवस्थिताः ॥ ३५ ॥
जठरे गार्हपत्योऽग्निर्दक्षिणाग्निर्हृदिस्थितः ॥ । कण्ठे आहवनीयोऽग्निः सभ्योऽग्निस्तालुनि स्थितः ॥ ३६ ॥
अस्थिव्यवस्थिताः शैला मज्जासु क्रतवः स्थिताः । ऋग्वेदोऽथर्ववेदश्च सामवेदो यजु स्तथा ॥ ३७ ॥
सुरक्तपीतकृष्णादौ गवां वर्णे व्यवस्थिताः । तासां रूपमुमा स्मृत्वा सुरभीणां युधिष्ठिर ॥ ३८ ॥
संस्मृत्य तत्क्षणाद्गौरी इयेष सदृशीं तनुम् । आत्मानं विदधे देवी धर्मराज शृणुष्व ताम् ॥ ३९ ॥
षडुन्नतां पञ्चनिम्नां मंडूकाक्षीं सुवालधिम् । ताम्रस्तनीं रौप्यकटिं सुखुरीं सुमुखी सिताम् ॥ ४० ॥
सुशीलां च सुतस्नेहां सुक्षीरां सुपयोधराम् । गोरूपिणीमुमां स्पृष्ट्वा स्वामिनीं तां सवत्सिकाम् ॥ ४१ ॥
चर्यया प्रतरन्हृष्टो महादेवः स्वचेतसि । शनैःशनैर्ययौ पार्थ विप्ररूपी महाश्रमम् ॥ ४२ ॥
दत्त्वा कुलपतेः पार्श्वं भृगोस्तां गां न्यवेदयत् । तपस्विनां महातेजास्तां च सर्वेषु पांडव ॥ ४३ ॥
न्यासरूपां ददौ धेनुं रक्षित्वा तां दिनद्वयम् । यावत्स्नात्वा इतस्तीर्त्वा जंबूमार्गं वियाम्यहम् ॥ ४४ ॥
रक्षिष्यामः प्रतिज्ञाते मुनिभिः सुरभीमिमाम् । अन्तर्द्धिमगमद्देवः पुनर्व्याघ्रो बभूव ह ॥ ४५ ॥
वज्रचक्रनखो देवीं ज्वलत्पिंगललोचनः । जिह्वा करालवदनो जिह्वालांगूलदारुणः ॥ ४६ ॥
संप्रायादाश्रमपदं तां च धेनुं सवत्सिकाम् । त्रासयामास तां देव मुनीनां दिक्ष्ववस्थितः ॥ ४७ ॥
ऋषयोऽपि समाक्रांता आर्तनादं प्रचक्रिरे । हाहेत्युच्चैः केचिदूचुर्हुंहुंकारैस्तथापरे ॥ ४८ ॥
तालास्फोटान्ददुः केचिद्व्याघ्रं दृष्ट्वातिभैरवम् । सापि हंभारवांश्चक्रे गौरुत्प्लुत्य सवत्सिका ॥ ४९ ॥
तस्या व्याघ्रभयार्तायाः कपिलाया युधिष्ठिर । पलायंत्या शिलामध्ये क्षणं खुरचतुष्टयम् ॥ ५० ॥
व्याघ्रवत्सकयोस्तत्र वंदितं सुरकिन्नरैः । दृश्यतेऽतीव सुव्यक्तं तदद्यापि चतुष्टयम् ॥ ५१ ॥
सजलं शिवलिंगं च शम्भोस्तीर्थं तदुत्तमम् । यस्संस्पृशति राजेन्द्र स गोवध्यां व्यपोहति ॥ ५२ ॥
तत्र स्नात्वा महातीर्थे जंबूमार्गे नराधिप । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः ॥ ५३ ॥
ततस्ते मुनयः क्रुद्धा ब्रह्मदत्तां महास्वनाम् । जघ्नुर्घंटां सुरैर्दत्तां गिरिकन्दरपूरणीम् ॥ ५४ ॥
शब्देन तेन व्याघ्रोऽपि मुक्त्वा गावं सव त्सिकाम् । विप्रैस्तत्र कृतं नाम ढुण्ढागिरिरिति श्रुतिः । तं प्रपश्यंति ये पार्थ ते रुद्रा नात्र संशयः ॥ ५५ ॥
अथ प्रत्यक्षतां श्रेष्ठस्तेषां देवो महेश्वरः । शूलपाणिस्त्रिपुरहा कामघ्नो वृषभे स्थितः ॥ ५६ ॥
उमासहायो वरदः सस्वामी सविनायकः । सनंदिः समहाकालः सशृङ्गी समनो हरः ॥ ५७ ॥
वीरभद्रा च चामुंडा घंटाकर्णादिभिर्वृता । मातृभिर्भूतसंघातैर्यक्षराक्षसगुह्यकैः । देवदानवगन्धर्वमुनिविद्याधरोरगैः ॥ ५८ ॥
प्रणम्य देवदेवाय पत्नीभिः सहितैरुमा । गोरूपिणी सवत्सा च पूजिता ब्रह्मचारिभिः ॥ ५९ ॥
कार्तिके शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां नंदिनीव्रतम् । ततः प्रभृति राजेन्द्र अवतीर्णं महीतले ॥ ६० ॥
उत्तानपादेन तथा व्रतं चीर्णमिदं शृणु । उत्तानपादनामासीत्क्षत्रियः पृथिवीपते ॥ ६१ ॥
तस्य भार्या द्वयं चासीद्रुचिशुघ्नीति विश्रुतम् । शुघ्नीजातो ध्रुवः पुत्रो वामपादधरोऽलसः ॥ ६२ ॥
रुच्याः समर्पितः शुघ्न्या ध्रुवोऽयं रक्ष्यतां सखि । अहं करिष्ये शुश्रूषां भर्तुस्तावत्सदा स्वयम् ॥ ६३ ॥
रुची रसवतीं नित्यं प्रत्यहं कुरुते गृहे । अकरोद्भर्तृशुश्रूषां शुघ्नी नित्यं पतिव्रता ॥ ६४ ॥
कदाचित्क्रोधमात्सर्यात्सापत्न्यं दर्शितं तया । स्वयं रुच्या निहत्यासौ शिशुः खंडलशः कृतः ॥ ६५ ॥
तापिकायां तथा स्थाल्यां पक्वसिद्धः सुसं स्कृतः । अन्नभोजनवेलायां ददाति नृपभाजने ॥ ६६ ॥
तं वै भक्षयितुं दुष्टा सामिषं भोजनं किल । अथ भोजनवेलायां वव्रे जीवितमाप्तवान् ॥ ६७ ॥
तथैव प्रहसन्बालो मातुरुत्संगजोऽभवत् । तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुची पप्रच्छ विस्मिता ॥ ६८ ॥
किमेतद्ब्रूहि वृत्तांतं कस्येयं व्युष्टिरुत्तमा । किं त्वयाचरितं किञ्चिद्व्रतं दत्तं हुतं तथा ॥ ६९ ॥
सत्यंसत्यं पुनः सत्यं येन जीवति ते सुतः । ममायं सप्त वारांस्तु विशल्यशकली कृतः ॥ ७० ॥
पक्वः स्वयं कृतः स्थाल्यां व्यञ्जनैः सह भोजनैः । परिविष्यमाणः स पुनः कथं जीवितमाप्तवान् ॥ ७१ ॥
किं ते सिद्धा महाविद्या मृतसञ्जीवनी शुभा । रत्नं मणिर्महारत्नं योगाञ्जनमहौषधम् ॥ ७२ ॥
कथयस्व महाभागे सत्यंसत्यं भगिन्यसि । एवमुक्ते रुचिस्तस्यै व्याचख्यौ वत्सगोव्रतम् ॥ ७३ ॥
कार्त्तिके चैव द्वादश्यां यथा चानुष्ठितं पुरा । व्रतस्यास्य प्रभावेण पुनर्जीवति मे सुतः ॥ ७४ ॥
वत्सो मे वत्सवेलायां मृतोऽर्थं लभते पुनः । समागमश्च भवति व्रतैः प्रवसितैरपि ॥ ७५ ॥
यथार्थमेतद्व्याख्यातं ते च गोद्वादशीव्रतम् । तवापि रुचि तत्सर्वं भविष्यति शुभं प्रियम् ॥ ७६ ॥
एवमुक्तं व्रतं चीर्णं रुच्या पुत्राः सुखं धनम् । संप्राप्ता जीवितांते च ध्रुवस्थाने निवेशिताः ॥ ७७ ॥
ब्रह्मणा सृष्टिकारेण रुचिर्भर्त्रा सहासिता । दशनक्षत्रसंयुक्तो ध्रुवः सोद्यापि दृश्यते । धुवर्क्षे च यदा दृष्टे लोकः पापैः प्रमुच्यते ॥ ७८ ॥
युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं तद्विधानं च तन्मे ब्रूहि जनार्दन । यत्कृतं शुघ्निवचनाद्रुच्या यदुकुलोद्भव ॥ ७९ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । संप्राप्ते कार्तिके मासि शुक्लपक्षे कुरूत्तम । द्वादश्यां स्नात्वा पुण्ये जलाशये । नरो वा यदि वा नारी एकभक्तं प्रकल्पयेत् ॥ ८० ॥
ततो मध्याह्नसमये दृष्ट्वा धेनुं सवत्सिकाम् । सुशीलां वत्सलां श्वेतां कपिलां रक्तरूपिणीम् ॥ ८१ ॥
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां स्त्रीजनेश्वर । यथाक्रमेण पूज्यैनां गंधपुप्पजलाक्षतैः ॥ ८२ ॥
कुंकुमालक्तकैर्दीपैर्माषान्नवटकैः शुभैः । कुसुमैर्वत्सकं चापि मंत्रेणानेन पांडव ॥ ८३ ॥
ॐ माता रुद्राणां दुहिता वसूनां स्वसादित्यानाममृतस्य नाभिः । प्रनुवोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट नमो नमः स्वाहा ॥ ८४ ॥
इत्थं संपूज्य गां पृष्ट्वा पश्चात्तां च क्षमापयेत् । ॐ सर्वदेवमये देवि लोकानां शुभनंदिनि । मातर्ममाभिलषितं सफलं कुरु नंदिनि ॥ ८५ ॥
एवमभ्यर्चयेदेकां गामेतद्धि गवाह्निकम् । पर्युक्ष्य वारिणा भक्त्या प्रणम्य सुरभीं ततः ॥ ८६ ॥
तद्दिने तापिकापक्वं स्थालीपाकं च वर्जयेत् । भूमौ स्वयं ब्रह्मचारी शयीत फलमाप्नुयात् ॥ ८७ ॥
यावंति गात्रे रोमाणि गवां कौरवनंदन । तावत्कालं स वसति गोलोके नात्र संशयः ॥ ८८ ॥
मेरोः पुर्यष्टकं रम्यमिंद्राग्नियमरक्षसाम् । वरुणानिलयक्षाणां रुद्रस्य च युधिष्ठिर । तासामुपरि गोलोकस्तत्र याति स गोव्रती ॥ ८९ ॥
ऊर्जे सिते द्विदशमेऽहनि गां सवत्सां याः पूजयंति कुसुमैर्वटकैश्च हृद्यैः । ताः सर्वकामसुखभोगविभूतिभाजो मर्त्ये वसंति सुचिरं बहुजीववत्साः ॥ ९० ॥
श्रीकृष्ण उवाच । शृणु पार्थ प्रवक्ष्यामि गोविन्दशयनं व्रतम् । कटदानं समुत्थानं चातुर्मास्यव्रतक्रमम् ॥ १ ॥
युधिष्ठिर उवाच । किं देवशयनं नाम देवस्स्वपिति चाप्यसौ । देवः किमर्थं स्वपिति किं विधानं सदा वद ॥ २ ॥
के मंत्राः के च नियमा व्रतान्यथ क्रिया च का । किं ग्राह्यं किं च भोक्तव्यं सुप्ते देवे जनार्दने ॥ ३ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । मिथुनस्थे सहस्रांशौ स्थापयेन्मधुसूदनम् । तुलाराशिगते तस्मिन्पुनरुत्थापयेद्व्रतम् ॥ ४ ॥
अधिमासे च पतिते एष एव विधिक्रमः । नान्यथा स्थापयेद्देवं न चैवोत्थापयेद्धरिम् ॥ ५ ॥
आषाढस्य सिते पक्षे एकादश्यामुपोषितः । स्थापयेद्भक्तिमान्विष्णुं शंखचक्रगदाधरम् ॥ ६ ॥
पीतांबरधरं सौम्यं पर्यंके स्वास्तृते शुभे । शुक्लवस्त्रसमाच्छन्ने सोपधाने युधिष्ठिर ॥ ७ ॥
इतिहासपुराणज्ञो विष्णुभक्तोपि यः पुमान् । स्नापयित्वा दधिक्षीरघृतक्षौद्रजलैस्तथा ॥ ८ ॥
समालभ्य शुभैर्गंधैर्धूपैर्व स्त्रैरलंकृतम् । पूजयित्वा कुंकुमाद्यैर्मंत्रेणानेन पाण्डव ॥ ९ ॥
सुप्ते त्वयि जगन्नाथ जगत्सुप्तं भवेदिदम् । विबुद्धे त्वयि बुध्येत जगत्सर्वं चराचरम् ॥ १० ॥
एवं तां प्रतिमां विष्णोः स्थापयित्वा युधिष्ठिर । तस्यैवाग्रे स्वयं वाचं गृह्णीयान्नियमांस्ततः ॥ ११ ॥
चतुरो वार्षिकान्मासान्देवस्योत्थापनावधि । स्त्री वा नरो वा मद्भक्तो धर्मार्थं सुदृढव्रतः ॥ १२ ॥
गृह्णीयान्नियमानेतान्दंतधावनपूर्वकम् । तेषां फलानि वक्ष्यामि तत्कर्तॄणां पृथक्पृथक् ॥ १३ ॥
मधुरस्वरो भवेद्राजा पुरुषो गुडवर्जनात् । तैलस्य वर्जनात्पार्थ सुन्दरांगः प्रजायते ॥ १४ ॥
कटुतैलपरित्यागाच्छत्रुक्षयमवाप्नुयात् । मधूकतैलत्यागेन सौभाग्यमतुलं भवेत् ॥ १५ ॥
पुष्पादिभोगत्यागेन स्वर्गे विद्याधरो भवेत् । योगाभ्यासी भवेद्यस्तु स ब्रह्मपदमाप्नुयात् ॥ १६ ॥
कटुकाम्लतिक्तमधुरक्षारकाषायमेव च । यो वर्जयेत्स वैरूप्यं दौर्गत्यं नाप्नुयात्क्वचित् ॥ १७ ॥
तांबूलवर्जनाद्भोगी रक्तकण्ठश्च जायते । घृतत्यागात्सुलावण्यं सर्वसिद्धिः पुनर्भवेत् ॥ १८ ॥
फलत्यागाच्च मतिमान्बहुपुत्रश्च जायते । शाकपत्राशनाद्रोगी अपक्वादोऽमलो भवेत् ॥ १९ ॥
पादाभ्यंगपरित्यागाच्छिरोभ्यंगाच्च पार्थिव । दीप्तिमान् दीप्तकरणो यक्षो द्रव्यपतिर्भवेत् ॥ २० ॥
दधिदुग्ध तक्रनियमाद्गोलोकं लभते नरः । इन्द्रातिथित्वमाप्नोति स्थालीपाकविवर्जितात् ॥ २१ ॥
लभेत संततिं दीर्घां तापपक्वस्य भक्षणात् । भूमावस्तरशायी च विष्णोरनुचरो भवेत् ॥ २२ ॥
सदा मुनिः सदा योगी मधुमांसस्य वर्जनात् । निर्व्याधिर्नीरुजौजस्वी सुरामद्यविवर्जनात् ॥ २३ ॥
एवमादिपरित्यागाद्धर्मः स्याद्धर्मनन्दन । एकांतरोपवासेन ब्रह्मलोके महीयते ॥ २४ ॥
धारणं नखरोमाणां गंगास्नानं दिनेदिने । मौनव्रती भवेद्यस्तु तस्याज्ञाऽस्खलिता भवेत् ॥ २५ ॥
भूमौ भुंक्ते सदा यस्तु स पृथिव्याः पतिर्भवेत् । नमो नारायणायेति जपतोनशनं फलम् ॥ २६ ॥
पादाभिवंदनाद्विष्णोर्लभेद्गोदानजं फलम् । विष्णुपादांबुसंस्पर्शात्कृतकृत्यो भवेन्नरः ॥ २७ ॥
विष्णुदेवकुले कुर्यादुपलेपनमर्चनम् । कल्पस्थायी भवेद्राजा स नरो नात्र संशयः ॥ २८ ॥
प्रदक्षिणाशतं यस्तु करोति स्तुतिपाठकः । हंसयुक्तविमानेन स च विष्णु पुरं व्रजेत् ॥ २९ ॥
गीतवाद्यकरो विष्णोर्गांधर्वं लोकमाप्नुयात् । नित्यं शास्त्रविनोदेन लोकान्यस्तु प्रबोधति ॥ ३० ॥
स व्यासरूपी भगवानंते विष्णुपुरं व्रजेत् । पुष्पमालादिभिः पूजां कृत्वा विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ३१ ॥
नित्यस्नायी नरो यस्तु नरकं स न पश्यति । भोजनं च जयेद्यस्तु स स्नानं पौष्करं लभेत् ॥ ३२ ॥
कृत्वा प्रेक्षणकं दिव्यं राज्यं सोऽप्सरसां लभेत् । अयाचितेन प्राप्नोति वापीकूपे यथा फलम् ॥ ३३ ॥
षष्ठकालेन्नभोज्येन स्थायी स्वर्गे नरो भवेत् । पर्णेषु यो नरो भुंक्ते कुरुक्षेत्रफलं लभेत् ॥ ३४ ॥
शिलायां भोजनान्नित्यं स्नानं प्रयागजं भवेत् । यामद्वये जलत्यागान्न रोगैः परिभूयते ॥ ३५ ॥
एवमादिव्रते पार्थ तुष्टिमायाति हेतुतः । सुप्ते सति जगन्नाथे केशवे गरुडध्वजे ॥ ३६ ॥
निवर्तते क्रियाः सर्वाश्चातुर्वण्यस्य भारत । विवाहव्रतबंधादिभूतसंस्कारदीक्षणम् ॥ ३७ ॥
यज्ञाश्च गृहवेशादि गोदानाच्च प्रतिष्ठितम् । पूज्यानि यानि कर्माणि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥ ३८ ॥
असंक्रांतं तु मासं वै दैवे पित्र्ये च वर्जयेत् । मलिम्लुचमशौचं च सूर्यसंक्रांतिवर्जितम् ॥ ३९ ॥
प्राप्ते भाद्रपदे मासि एकादश्यां दिने हरेः । कटदानं भवेद्विष्णोर्महापूजा प्रवर्तयेत् ॥ ४० ॥
य एतदेव शयनं तत्रेदं कारणं शृणु । पुरा तपःप्रभावेन तोषयित्वा हरिं विभुम् ॥ ४१ ॥
ममापि मानयत्यङ्गं प्रार्थितो योगनिद्रया । निरीक्ष्य चात्मनो देवा रुद्धं लक्ष्म्या उरःस्थलम् ॥ ४२ ॥
शंखचक्रासिमार्गाद्यैर्बाहवोप्यथ वक्षसा । अधो नाभेर्विरुद्धं मे वैनतेयेन पक्षिणा ॥ ४३ ॥
मुकटेन शिरो रुद्धं कुंडलाभ्यां च कर्णकौ । ततो ददावहं तुष्टो नेत्रयोः स्थानमादरात् ॥ ४४ ॥
चतुरो वार्षिकान्मासान्माऽश्रिता सा भविष्यति । योगनिद्रापि माहात्म्यं श्रुत्वा पौरातनं शुभम् ॥ ४५ ॥
चकार लोचनावासमतोऽर्थं मे युधिष्ठिर । अहं च तां भावयित्वा मानयामि मनस्विनीम् ॥ ४६ ॥
योगनिद्रा महानिद्रा शेषाभिशयने स्थितः । क्षीरोदधौ च विंध्यग्रे धौतपादः समाहितः ॥ ४७ ॥
लक्ष्मीकरांबुजैरच्छैर्मृद्यमानपदद्वयः । तस्मिन्कालेऽपि मद्भक्तौ यो मासांश्चतुरः क्षिपेत् ॥ ४८ ॥
व्रतैरनेकैनियमैः पांडवश्रेष्ठ मानवः । कल्पस्थायी विष्णुलोकं स व्रजेन्नात्र संशयः ॥ ४९ ॥
ततोऽवबुध्यते देवः श्रीमाञ्छङ्खगदाधरः । कार्तिके शुक्लपक्षस्य एकादश्यां पृथक्छृणु ॥ ५० ॥
मन्त्रेणानेन राजेन्द्र देवमुत्थापयेद्द्विजः । इदं विष्णुर्विचक्रमे स्वासने च तदा नृप ॥ ५१ ॥
समुत्थिते तदा विष्णो क्रियाः सर्वाः प्रवर्तयेत् । महातूर्यरवे रात्रौ भ्रामयेत्स्यंदने स्थितम् ॥ ५२ ॥
उत्थिते देवदेवेशे नगरे पार्थिवः स्वयम् । दीपोद्रेककरे मार्गे नृत्यगीतजनाकुले ॥ ५३ ॥
यंयं दामोदरः पश्येदुत्थितो धरणीधरः । तंतं प्रदेयं राजेन्द्र सर्वं स्वर्गाय कल्पते ॥ ५४ ॥
रात्रौ प्रजागरे देवमेकादश्यां सुरालये । प्रभाते विमले स्नात्वा द्वादश्यां विष्णुमर्चयेत् ॥ ५५ ॥
होमयेद्धव्यवाहं च हव्यद्रव्यैर्घृतादिभिः । ततो विप्राञ्छुभान्स्नात्वा भोजयेदन्नविस्तरैः ॥ ५६ ॥
घृतदधिक्षौद्रकाद्यैर्गुडधूपैः समोदकैः । यजमानोऽपि संतुष्टस्त्वरा हास्यविवर्जितः ॥ ५७ ॥
एकादश दशाष्टौ वा पंच द्वौ वा कुरूत्तम । अर्चयेच्चन्दनैर्धूपैः पुष्पैर्गन्धैर्द्विजोत्तमान् ॥ ५८ ॥
श्रद्धोक्तविधिना पार्थ भोजयेद्भाग्यवान्यतीन् । आचांतेभ्यस्ततो दद्यात्त्यागं यत्किञ्चिदेव हि ॥ ५९ ॥
स्ववाचा स्वमनोभीष्टपत्रपुष्पफलादिकम् । चतुरो वार्षिकान्मासान्नियमो यस्य यः कृतः ॥ ६० ॥
कथयित्वा द्विजेभ्यस्तं दद्याद्भक्त्या सदक्षिणाम् । दत्त्वा विसर्जयेद्विप्रांस्ततो भुञ्जीत च स्वयम् ॥ ६१ ॥
यत्त्यक्तं चतुरो मासान्प्रवृत्तिन्तस्य चाचरेत् । एवं य आचरेत्पार्थ सोऽनन्तं धर्ममाप्नुयात् ॥ ६२ ॥
अवसाने तु राजेन्द्र वासुदेवपुरीं व्रजेत् । यस्याविघ्नैः समाप्येत चातुर्मास्यव्रतं नृप ॥ ६३ ॥
स भवेत्कृतकृत्यस्तु न पुनर्मातृको भवेत् । यो देवशयनं पार्थ मासंमासं समाचरेत ॥ ६४ ॥
उत्थानं चापि कृष्णस्य स हरेर्लोकमाप्नुयात् । शृणोति ध्यायति स्तौति जुहोत्याख्याति यो नरः । विष्णोर्भक्तिं परां पार्थ स गच्छेद्वैष्णवं पदम् ॥ ६५ ॥
दुग्धाब्धिभोगशयने भगवाननन्तो यस्मिन्दिने स्वपिति यत्र विबुध्यते वा । तस्मिन्ननन्यमनसामुपवासभाजां पुंसां ददाति सुगतिं गरुडांगसंगी ॥ ६६ ॥
श्रीकृष्ण उवाच । पुरा बभूव राजर्षिरजपाल इति श्रुतः । प्रार्थितः स प्रजाभिस्तु सर्वदुःखापनुत्तये ॥ १ ॥
दुःखापनोदं कुरु भो व्याधितानां नरेश्वर । एवमुक्तश्चिरं ध्यात्वा कृत्वा व्याधीन्प्रजागणान् ॥ २ ॥
पालयामास हृष्टोऽसावजपालस्ततोऽभवत् । तेनैषा निर्मिता शांतिर्नाम्ना नीराजता जने ॥ ३ ॥
तस्यास्तु पांडवश्रेष्ठ लक्षणं वच्मि ते शृणु । राज्ञा पुरोहितैः सार्द्धमनुष्ठेया विधानतः ॥ ४ ॥
तस्मिन्काले वभूवाथ रावणो राक्षसेश्वरः । लंकास्थितः सुरगणान्नियुनक्ति स्वकर्मसु ॥ ५ ॥
अखण्डमण्डलं चन्द्रमातपत्रं चकार ह । इन्द्रं सेनापतिं चक्रे वायुं पांसुप्रमार्जकम् ॥ ६ ॥
वरुणं बद्धकर्मस्थं धनदं धनरक्षकम् । यमं संयमनेऽरीणां युयुजे मंत्रणे मनुम् ॥ ७ ॥
मेघाश्छादन्ति नृपतिं द्रुमपुष्पादिपंक्तिषु । सप्तर्षयः शांतिपरा ब्रह्मणा सह संस्थिताः ॥ ८ ॥
यामिका मध्यकक्षायां गन्धर्वा गीततत्पराः । प्रेक्षणीयेऽप्सरोवृंदं बाह्ये विद्याधरा वृताः ॥ ९ ॥
गंगाद्याः सरितः पाने गार्हपत्ये हुताशनः । विश्वकर्मान्नसंस्कारे यमः शिल्पिप्रयोजने ॥ १० ॥
तिष्ठंति पार्थिवाः सर्वे पुरःसेवाविधायिनः । दृश्यंते भासुरै रत्नैः प्रभावंतो विभूषणैः ॥ ११ ॥
संदृश्य रावणः प्राह प्रशस्तं प्रतिहारकम् । सेवां कर्तुं मम स्थाने ब्रूहि कोऽत्र समागतः ॥ १२ ॥
स उवाच प्रणम्याग्रे दंडपाणिर्निशाचरः । एष ककुत्स्थो मांधाता धुंधुमारो नलोर्जुनः ॥ १३ ॥
ययातिर्नहुषो भीमो राघवोयं विदूरथः । एते चान्ये च बहवो राजान इति आसते ॥ १४ ॥
मेघाकारास्तव स्थाने नाजपाल इहागतः । रावणः कुपितः प्राह शीघ्रं दूतं व्यसर्जयत् ॥ १५ ॥
इत्युक्ते प्रहितो दूतो धूम्राक्षो नाम राक्षसः । धूम्राक्ष गच्छ ब्रूहि त्वमजपालं ममाज्ञया ॥ १६ ॥
सेवां कुरु समागच्छ कबन्धो यस्य पार्थिवः । अन्यथा चन्द्रहासेन त्वां करिष्ये विकंधरम् ॥ ७७ ॥
रावणेनैवमुक्तस्तु धूम्राक्षो गरुडो यथा । संप्राप्य तां पुरीं रम्यां तच्च राजकुलं गतः ॥ १८ ॥
ददर्श यं तमेकं स अजपालमजावृतम् । मुक्तकेशं मुक्तकक्षं नैकमुक्तक्रमद्वयम् ॥ १९ ॥
यष्टिस्कन्धं रेणुभृतं व्याधिभिः परिवारितम् । निहतामित्रशार्दूलं सर्वोपद्रवनाशनम् ॥ २० ॥
मह्यामालिख्य नामानि विनिघ्नितं द्विषां गणम् । स्नातं भुक्तं शुभे स्थाने कृतकृत्यं मुनिं यथा ॥ २१ ॥
दृष्ट्वा हृष्टमनाः प्राह धूम्राक्षो रावणोदितम् । साक्षेपमजपालोऽपि प्रत्युक्त्वा कारणांतरम् ॥ २२ ॥
प्रेषयामास धूम्राक्षं ततः कृत्यं समादधे । ज्वरमाकारयित्वा तु प्रोवाचेदं महीपतिः ॥ २३ ॥
गच्छ लंकाधिपस्थानमाचरस्व यथोचितम् । नियुक्तस्त्वजपालेन ज्वरो राजञ्जगाम ह ॥ २४ ॥
गत्वा च कंपयामास सगणं राक्षसेश्वरम् । रावणस्तं विदित्वा तु ज्वरं परमदारुणम् ॥ २५ ॥
प्रोवाच तिष्ठतु नृपस्तेन मे न प्रयोजनम् । ततः सविज्वरो राजा बभूव धनदानुजः ॥ २६ ॥
तेनैषा निर्मिता शांतिरजपालेन धीमता । सर्वरोगप्रशमनी सर्वोपद्रवनाशिनी ॥ २७ ॥
कार्तिके शुक्लपक्षस्य द्वादश्यां रजनीमुखे । समुत्थिते विनिद्रे तु देवे दामोदरे तदा ॥ २८ ॥
वेद्यंते रत्नमालाभी रम्ये मालानुरंजिते । जनयित्वा नवं विष्णुं हुत्वा मंत्रैर्द्विजोत्तमैः ॥ २९ ॥
वर्द्धमानतरूत्थाभिर्दीपिकाभिर्हुताशनम् । कृत्वा महाजनः सर्वैर्हरिं नीराजयेच्छनैः ॥ ३० ॥
पुष्पैरभ्यर्चितं देवं समालब्धं च चन्दनैः । बदरैः कर्बुरैश्चैव त्रपुसैरिक्षुभिस्तथा ॥ ३१ ॥
गन्धैः पुष्पैरंलकारैर्वस्त्रै रत्नैश्च पूजितैः । तस्यैवानुमता लक्ष्मीं ब्रह्माणं चंडिकां तथा ॥ ३२ ॥
आदित्यं शंकरं गौरीं यक्षं गणपतिं ग्रहान् । मातरं पितरं नागान्सर्वान्नीराजयेत्ततः ॥ ३३ ॥
गवां नीराजनं कुर्यान्महिष्यादेश्च मंडलम् । भ्रामयेत्त्रासयेच्छर्दिघंटावादनछादनैः ॥ ३४ ॥