snskrt/Bhavishya_Puran huggingface dataset:
नवोढां तु तदा पत्नीं सूर्यवर्मा गृहीतवान् । स्वगेहाय ययौ शीघ्रं महीराजो बलैस्सह ॥ १२४ ॥
कर्बुरोनाम मायावी विभीषणसुतो बली । राक्षसस्तत्र संप्राप्तो दृष्ट्वा कांतिमतीं शुभाम् ॥ १२५ ॥
मद्रकेशस्य तनयां दिव्यशोभासमन्वि ताम् । जहार पश्यतां तेषां सह्याद्रिगिरिमाययौ ॥ १२६ ॥
महीराजस्तदा दुःखी विललाप भृशं मुहुः । देहलीगेहमागम्य दूतमाहूय सत्व रम् ॥ १२७ ॥
कृष्णांशं प्रेषयामास स गत्वा समवर्णयत् । ज्ञात्वा ते तु हयारूढाः शूराः पंचशतावृताः ॥ १२८ ॥
सह्याद्रिगिरिमागम्य कृष्णां शः कर्बुरं प्रति । निर्भयो वचनं प्राह शृणु राक्षससत्तम ॥ १२९ ॥
विभीषणो भक्तराजस्तस्य त्वं दयितः सुतः । तस्मात्त्वया न कर्तव्यं पापं वंश विनाशनम् । रावणेन पुरा सीता संहृता विदितं तव ॥ १३० ॥
इति श्रुत्वा स होवाच पुरेयं दयिता प्रिया । मम गंधर्वतनया मुनिशापान्महीं गता ॥ १३१ ॥
अतोऽहं तद्वियोगेन त्यक्त्वा लंकां महापुरीम् । मद्रकेशमहं प्राप्य मद्रकेशभयादहम् । न जहार प्रियां रम्यां तत्रोषित्वा दिनं बहु ॥ १३२ ॥
अद्य मे वशगा साभून्नाम्ना कांतिमती शुभा । जित्वा मां च गृहाणाशु समर्थाश्च वयं सदा ॥ १३३ ॥
इति श्रुत्वा स कृष्णांशः खड्गयुद्धमचीकरत् । सप्तरात्रेण तं जित्वा लब्ध्वा कांतिमतीं शुभाम् । तदा च देहलीं प्राप्य महीराजान्तमाययौ ॥ १३४ ॥
कोटिस्वर्णं ददौ राजा कृष्णांशाय महात्मने । स वीरो बंधुभिः सार्धं प्रमदावनमाययौ ॥ १३५ ॥
सूत उवाच । पट्टनाख्यपुरे राजा नाम्ना पूर्णामलो बली । वसूनाराधायामास पंचवर्षान्तरे मुदा । तदा प्रसन्नास्ते देवा ददुस्तस्मै वरं शुभम् ॥ १३६ ॥
वरदानाच्च सञ्जाता दश पुत्रा महीपतेः । विद्युन्माला सुता जाता रूपयौवनशालिनी ॥ १३७ ॥
तद्विवाहार्थमाहूय महीराजं महाबलम् । सप्तलक्षबलैः सार्द्धं तत्पुत्राय सुतां ददौ ॥ १३८ ॥
महीराजसुतो भीमः पत्नीं प्राप्य मनोरमाम् । गेहमागम्य तैः सार्द्धं देहलीं हर्षमाप्तवान् ॥ १३९ ॥
तदा पैशाचदेशस्थः सहोदश्च महीपतिः । म्लेच्छैश्च दशसाहस्रैर्विद्युन्मालार्थमुद्यतः ॥ १४० ॥
बलिदैत्याज्ञया प्राप्तः कुरुक्षेत्रं शुभस्थलम् । भित्त्वा मूर्तीः सुराणां गोरक्तैस्तीर्थजलं कृतम् ॥ १४१ ॥
पत्रमालिख्य बलवान्महीराजाय धर्मिणे । स्वदूतः प्रेषितस्तेन श्रुत्वा भूपोऽब्रवीदिदम् ॥ १४२ ॥
भवान्म्लेच्छपती राजा विद्युन्मालार्थमुद्यतः । मां शब्दवेधिनं विद्धि चौर्यदेशधुरंधरम् ॥ १४३ ॥
इत्युक्त्वा स त्रिलक्षैश्च कुरुक्षेत्रमुपागतः । तयोश्चासीन्महद्युद्धमहोरात्रं भयानकम् ॥ १४४ ॥
निशीथे समनुप्राप्ते ज्येष्ठे मासि तमोमये । पातालाद्बलिरागत्य दैत्यायुतसमन्वितः ॥ १४५ ॥
नृपसैन्यं जघानाशु भक्षयित्वा पुनः पुनः । भयभीतस्तदा राजा शारदां शरणं ययौ ॥ १४६ ॥
एतस्मिन्नंतरे देवाः कृष्णांशाद्या महाबलाः । क्षणमात्रेण संप्राप्तास्तदा पदचरा मुने ॥ १४७ ॥
हत्वा दैत्यसहस्राणि बलिदैत्यमुपाययुः । देशजौ वत्सजौ वीरौ देवसिंहस्तथैव च । स्वखड्गैस्तर्पयामास दैत्यराजं महाबलम् ॥ १४८ ॥
तदा प्रसन्नो बलवान्दैत्यराजो बलिः स्वयम् । वरं वृणुत तानाह ते तु श्रुत्वाब्रुवन्वचः ॥ १४९ ॥
आर्यदेशं च ते दैत्या नागच्छन्तु त्वया सह । म्लेच्छदेशं सदा प्राप्य भक्षध्वं म्लेच्छधर्मगान् ॥ १५० ॥
इति श्रुत्वा वचो घोरं विप्रियं च बलिः स्वयम् । कृष्णांशमुदयं गत्वा तुष्टाव परया गिरा ॥ १५१ ॥
तदा प्रसन्नः कृष्णांशो वचनं प्राह निर्भयः । यावदहं भूमिवासी तावत्त्वं गेहमावस । तत्पश्चाद्भूमिमागत्य यथायोग्यं कुरुष्व भोः ॥ १५२ ॥
इति तद्वचनं श्रुत्वा सहोदो नीलसंयुतः । पैशाचं देशमगमत्पुनः प्राप्तो रसातलम् ॥ १५३ ॥
भूमिराजः प्रसन्नात्मा कोटिस्वर्णं ददौ तदा । गजारूढाश्च ते पंच संययुश्च महावतीम् ॥ १५४ ॥
सूत उवाच । वर्द्धनो भूमिराजस्य सुतः सर्वेभ्य उत्तमः । पंचमाब्दवया भूत्वा श्रीदं तुष्टाव भक्तितः । वर्षांतरे च भगवान्ददौ सर्वं शुभं निधिम् ॥ १५५ ॥
तत्सर्वनिधिभावेन नृपकोशः समन्ततः । पूर्णो बभूव कनकै राजराजप्रभावतः ॥ १५६ ॥
किंनरी नाम या कन्या मंकणस्य प्रकीर्तिता । कुबेरश्च ददौ तस्मै वर्द्धनाय प्रियाय च । इति ते कथितं सर्वं विवाहचरितं मुने ॥ १५७ ॥
धुन्धुकारो महाशूरो लक्षसैन्यसमन्वितः । ब्रह्मानंदमुपागम्य युद्धार्थाय तमाह्वयत् ॥ १५८ ॥
एकत्रिंशाब्दके प्राप्ते कृष्णांशे बलवत्तरे । एकाकी मलनापुत्रो दृष्ट्वा सैन्यमुपस्थितम् । ब्रह्मास्त्रं चाप आधाय चार्धसैन्यमदाहयत् ॥ १५९ ॥
पंचायुताश्च ते शूरा भयभीता दिशो गताः । धुन्धुकारो रणं त्वक्त्वा भूमिराजमुपागमत् ॥ १६० ॥
महीराजस्तदा दुःखी भयभीतः समंततः । महीपतिं समाहूय चन्द्रभट्टं च सोऽब्रवीत् ॥ १६१ ॥
कथं जयो मे भविता तत्सर्वं मंत्रयाशु वै । महीपतिस्तदा प्राह शृणु भूपशिरोमणे ॥ १६२ ॥
कृत्वा नारीमयं वेषं चामुण्डं बलशालिनम् । वेलां मत्वा च तद्दोलां ब्रह्मानंदाय चार्पय ॥ १६३ ॥
चत्वारस्ते सुताः शूरा धुंधुकारेण संयुता । छद्मना च स्वशस्त्रैश्च घातयेयुस्तमूर्जिताः ॥ १६४ ॥
इति श्रुत्वा महीराजो ब्रह्मानंदाय हर्षितः । तथा कृत्वा ददौ दोलां पंचशूरैश्च पालिताम् ॥ १६५ ॥
सायंकाले तु संप्राप्ते माघशुक्लाष्टमीदिने । वेलावंशश्च चामुण्डो ब्रह्मानंदमुपाययौ ॥ १६६ ॥
छद्मना च त्रिशूलं च बलात्कृत्वा रिपूदरे । रुरोद बलवाञ्छूरस्ते तु शूराः समागताः ॥ १६७ ॥
तारको हृदि तं बाणैः सूर्यवर्मा च तोमरैः । भीमश्च गदया चात्र वर्द्धनश्च तदासिना । धुंधुकारश्च भल्लेन जघान रिपुमूर्द्धनि ॥ १६८ ॥
मूर्छितः पतितो भूमौ बह्मानंदो महाबलः । महद्व्रणयुतस्तत्र स्वखङ्गं च समाददत् ॥ १६९ ॥
भीमस्य च शिरः कायाद्वर्द्धनस्य तथैव च । छित्त्वा तथैव भूमध्ये सूर्यवर्माणमागतंः ॥ १७० ॥
तारको धुंधुकारश्च चामु ण्डश्च तथैव च । ब्रह्मानंदं तदा त्यक्त्वा महीराजान्तमाययौ ॥ १७१ ॥
हतेषु तेषु पुत्रेषु महीराजो भयातुरः । वेलापार्श्वमुपागम्य रुरोद बहु दुःखितः ॥ १७२ ॥
इति श्रुत्वा तदा वेला दोलामारुह्य सत्वरम् । ब्रह्मानंदं ययौ शीघ्रं मूर्च्छितं तं ददर्श ह ॥ १७३ ॥
कनिष्ठामृतभावेन वेलाया बलवांस्तदा । उत्थाय रुदतीं नारीं ददर्श रुचिरान्विताम् ॥ १७४ ॥
का त्वं कस्य सुता रम्या संग्रामे मामुपस्थिता । जलं देहि महा सुभूर्वचनं कुरु सुप्रियम् ॥ १७५ ॥
इति श्रुत्वा तदा वेला जलं दत्त्वा शुचान्विता । वचनं प्राह वै रात्रौ शृणु त्वं मलनासुत ॥ १७६ ॥
वेला नाम महीभर्तुः सुताहं त्वामुपस्थिता । मत्पतिश्च भवान्धीरश्छद्मना वंचकैर्हतः । जीवनं कुरु राजेंद्र भुंक्ष्व भोगान्मया सह ॥ १७७ ॥
इत्युक्तः स तु तामाह कलिकाले समागते । जीवनान्मरणं श्रेष्ठं तस्मान्मद्वचनं कुरु ॥ १७८ ॥
हरिनागरमारुह्य मया सार्द्धं शुभानने । गत्वा तीर्थानि रम्याणि संत्यजामि कलेवरम् ॥ १७९ ॥
इत्पुक्त्वा तौ समारुह्य पूर्वे च कपिलान्तिकम् । गत्वा स्नात्वा च विधिवत्ततोध्ये जग्मतुर्मुदा ॥ १८० ॥
पृथक्पृथक्सुतार्थानि स्नात्वा दत्त्वा च . जग्मतुः । दक्षिणे सेतुबंधान्ते पश्चिमे द्वारिकामनु ॥ १८१ ॥
उत्तरे बदरीस्थाने स्नात्वा तीर्थानि जग्मतुः । गंधमादनमागत्य ब्रह्मानंदो महाबलः ॥ १८२ ॥
वेलामुवाच वचनं भाद्रशुक्लाष्टमीदिने । देहं त्यजामि भो राज्ञि तारकं जहि भूतले ॥ १८३ ॥
इति श्रुत्वा तु सा प्राह स्वामिन्मद्वचनं कुरु । कुरुक्षेत्रं मया सार्द्धं भवान्वै गंतुमर्हति ॥ १८४ ॥
स्थित्वा तत्र समस्वान्तो भज त्वं सर्वमंगलाम् । अहं महावतीं प्राप्य पुनर्वै देहलीं प्रति ॥ १८५ ॥
तारकं च तथा हत्वा त्वत्समीपं व्रजाम्यहम् । इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा ब्रह्मध्यानपरोऽभवत् ॥ १८६ ॥
इति श्रीभविष्ये महापुराणे प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्युगखंडापरपर्याये कलियुगीयेतिहाससमुच्चये एकत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३१ ॥
सूत उवाच । द्वात्रिंशाब्दे च कृष्णांशे संप्राप्ते योगरूपिणी । वेला नाम शुभा नारी हरिनागरसंस्थिता । महावतीं समागम्य सभायां तत्र चाविशत् ॥ १ ॥
एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः कृष्णांशाद्या महाबलाः । नत्वा परिमलं भूपं वेला वचनमब्रवीत् ॥ २ ॥
महीपतिं प्रियं मत्वा कृष्णांशं नृप दुष्प्रियम् । त्वया मे घातितो भर्ता ब्रह्मानंदो महाबलः ॥ ३ ॥
महीराजसुतैर्धूर्तैस्तारकाद्यैर्महाबलैः । नारीवेषं च चामुण्डो धुंधुकारेण कारितः ॥ ४ ॥
स्वामिनं प्रति चागम्य ते जग्मुश्छद्मना प्रियम् । कुरुक्षेत्रं स्थितः स्वामी महत्या मूर्छयान्वितः । तस्माद्यूयं मया सार्द्धं गंतुमर्हथ तं प्रति ॥ ५ ॥
इति घोरतमं वाक्यं श्रुत्वा सर्वे शुचान्विताः । धिग्भूपतिं च मलनां ताभ्यां नो घातितः सखा ॥ ६ ॥
इत्युक्त्वोच्चैश्च रुरुदुः कृष्णांशाद्या महाबलाः । पत्राणि प्रेषयामासुः स्वकीयान्भूपती न्प्रति ॥ ७ ॥
क्रोधयुक्ता तदा वेला लिखित्वा पत्रमुल्बणम् । महीराजाय संप्रेष्य मलनागेहमागमत् ॥ ८ ॥
तत्पत्रं च महीराजो वाचयित्वा विधानतः । ज्ञात्वा तत्कारणं सर्वं तन्निशम्य विशाम्पतिः ॥ ९ ॥
चिन्ताकलेवरं प्राप्य सुखनिद्रां व्यनाशयत् । आहूय भूपतीन्सर्वान्घोरयुद्धोन्मुखोऽभवत् ॥ १० ॥
चतुर्विंशतिलक्षैश्च शूरैर्भूपसमन्वितैः । कुरुक्षेत्रं ययौ शीघ्रं धृतराष्ट्रांशसंभवः ॥ ११ ॥
तथा परिमलो भूपो लक्षषोडशसैन्यपः । द्रुपदांशो ययौ शीघ्रं वेलया स्वकुलैः सह ॥ १२ ॥
स्यमन्तपंचके तीर्थे शिबिराणि चकार ह । ब्रह्मानंदः स्थितो यत्र समाधिध्यानतत्परः ॥ १३ ॥
गंगाकूले च ते सर्वे कौरवांशा महाबलाः । शिबिराणि विचित्राणि चक्रुस्ते विजयैषिणः ॥ १४ ॥
कृत्वा ते कार्तिकीस्नानं दत्त्वा दानान्यनेकशः । मार्गकृष्णद्वितीयायां युद्धभूमिमुपाययुः ॥ १५ ॥
विष्वक्सेनीयभूपालो लहरस्तत्र चागतः । कौरवांशाश्च तत्पुत्राः षोडशैव महाबलाः । पूर्वजन्मनि यन्नाम तन्नाम्ना प्रश्रिता इह ॥ १६ ॥
दुस्सहो दुश्शलश्चैव जलसंधः समः सहः । विंदस्तथानुविंदश्च सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः ॥ १७ ॥
दुर्मर्षणश्च दुष्कर्णः सोमकीर्तिरनूदरः । शलः सत्त्वो विवित्सुश्च क्रमाज्ज्ञेया महाबलाः ॥ १८ ॥
तोमरान्वयभूपालो बाह्लीकपतिरागतः । त्रिलक्षैश्च तथा सैन्यैः सप्तपुत्रैश्च भूपतिः ॥ १९ ॥
चित्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुश्चित्रः शरासनः । सुलोचनः सवर्णश्च पूर्वजन्मनि कौरवाः ॥ २० ॥
तेषामंशाः क्रमाज्जाता अभिनंदनदेहजाः । महानंदश्च नंदश्च परानंदोपनंदकौ । सुनंदश्च सुरानन्दः प्रनंदः कौरवांशकः ॥ २१ ॥
नृपः परिहरवंशीयो मायावर्मा महाबली । लक्ष सैन्ययुतः प्राप्तो दशपुत्रसमन्वितः ॥ २२ ॥
दुर्मदो दुर्विगाहश्च नंदश्च विकटाननः । चित्रवर्मा सुवर्मा च सुदुर्मोचन एव च ॥ २३ ॥
ऊर्णनाभः सुनाभश्च चोपनंदश्च कौरवाः । तेषामंशाः क्रमाज्जाताः सुता अंगपतेः स्मृताः ॥ २४ ॥
मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः सुमत्तो दुर्मदस्तथा । दुर्मुखो दुर्दरो वायुः सुरथो विरथः क्रमात् ॥ २५ ॥
शुक्लवंशीयभूपालो मूलवर्मा समागतः । लक्षसैन्यैश्च बलवान्दशपुत्रसमन्वितः ॥ २६ ॥
अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्रांगश्चित्रकुण्डलः । चित्रायुधो निषंगी च पाशी वृन्दारकस्तथा ॥ २७ ॥
दृढवर्मा दृढक्षत्रः पूर्वजन्मनि कौरवाः । तेषामंशा महीं जाता गृहे ते मूलवर्मणः ॥ २८ ॥
बलश्च प्रबलश्चैव सुबलो बलवान्बली । सुमूलश्च महामूलो दुर्गो भीमो भयंकरः ॥ २९ ॥
कैकयश्चंद्रवंशीयो लक्षसैन्यसमन्वितः । दशपुत्रान्वितः प्राप्तः कुरुक्षेत्रे महा रणे ॥ ३० ॥
भीमवेगो भीमबलो बलाकी बलवर्द्धनः । उग्रायुधो दंडधरो दृढसंधो महीधरः ॥ ३१ ॥
जरासंधः सत्यसंधः पूर्वजन्मनि कौरवाः । तेषामंशाः समुद्भूताः कैकयस्य गृहे शुभे ॥ ३२ ॥
कामः प्रकामः संकामो निष्कामो निरपत्रपः । जयश्च विजयश्चैव जयंतो जयवाञ्जयः ॥ ३३ ॥
नागवंशीयभूपालो नागवर्मा समागतः । लक्षसेनान्वितः प्राप्तो दशपुत्रसमन्वितः ॥ ३४ ॥
पूर्वजन्मनि यन्नाम्ना तन्नाम्ना कौरवा भुवि । पुंड्रदेशपतेः पुत्रा जाता दश शिवाज्ञया ॥ ३५ ॥
उग्रश्रवा उग्रसेनः सेनानीर्दुष्परायणः । अपराजितः कुण्डशायी विशालाक्षो दुराधरः ॥ ३६ ॥
दृढहस्तः सुहस्तश्च सुतास्ते नागवर्मणः ॥ ३७ ॥
मद्रकेशः समायातस्तोमरान्वयसंभवः । लक्षसैन्यैर्युतो राजा दशपुत्रसमन्वितः ॥ ३८ ॥
वातवेगः सुवर्चाश्च नागदंतोग्रयाजकः । आदिकेतुश्च वक्शी च कवची क्राथ एव च ॥ ३९ ॥
कुण्डश्च कुण्डधारश्च कौरवाः पूर्वजन्मनि । तन्नाम्ना भुवि वै जाता मद्र केशस्य मंदिरे ॥ ४० ॥
नृपः शार्दूलवंशीयौ लक्षसैन्यसमन्वितः । पूर्णामलो मागधेशो दशपुत्रान्वितो ययौ ॥ ४१ ॥
वीरबाहुर्भीमरथश्चोग्रश्चैव धनुर्धरः । रौद्रकर्मा दृढरथोऽलोलुपश्चाभयस्तथा ॥ ४२ ॥
अनाधृष्टः कुण्डभेदी कौरवाः पूर्वजन्मनि । पूर्णामलस्य वै गेहे तन्नाम्ना भुवि संभव ॥ ४३ ॥
मंकणः किंनरो नाम रूपदेशे महीपतिः । चीनदेशात्परे पारे रूमदेशः स्मृतो बुधैः । नरः किन्नरजातीयो वसति प्रियदर्शनः ॥ ४४ ॥
मंकणश्च तदा प्राप्तः किन्नरायुतसंयुतः । अष्टपुत्रान्वितः प्राप्तो यत्र सर्वनृपाः स्थिताः ॥ ४५ ॥
विरावी प्रथमश्चैव प्रमाथी दीर्घरोमकः । दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूढोराः कनकध्वजः ॥ ४६ ॥
पूर्वजन्मनि यन्नाम्ना तन्नाम्ना किन्नरा भुवि । विरजोंशश्च यो जातो मंकणो नाम किन्नरः ॥ ४७ ॥
नेत्रसिंहः समायातो लक्षसैन्यसमन्वितः । शल्यांशः स तु विज्ञेयः शार्दूलान्वयसंभवः ॥ ४८ ॥
तदा गजपती राजा लक्षसैन्यसमन्वितः । संप्राप्तः शकुनेरंशस्त्यक्त्वा गेहे स्वपुत्रकान् ॥ ४९ ॥
मयूरध्वज एवापि लक्षसैन्यसमन्वितः । मकरंदं गृहे त्यक्त्वा विराटांशः समागतः ॥ ५० ॥
वीरसेनः समायातः कामसेनसमन्वितः । लक्षसेनान्वितस्तत्र चोग्रसेनांशसंभवः ॥ ५१ ॥
लक्षणश्च समायातः सप्तलक्षबलैर्युतः । संत्यज्य पद्मिनीं नारीं महा कष्टेन भूपतिः ॥ ५२ ॥
तालनो धान्यपालश्च लल्लसिंहस्तथैव च । भीमस्यांशो युयुत्सोश्च कुंतिभोजस्य वै क्रमात् ॥ ५३ ॥
आह्लादश्च समायातः कृष्णांशेन समन्वितः । जयन्तेन च वै वीरो लक्षसैन्यान्वितो बली ॥ ५४ ॥
जगन्नायक एवापि शूरायुतसमन्वितः । संप्राप्तो भगदत्तांशो गौतमान्वयसंभवः ॥ ५५ ॥
अन्ये च क्षुद्रभूपाश्च सहस्राढ्याः पृथक्पृथक् । कुरुक्षेत्रं परं स्थानं संययुर्मदविह्वलाः ॥ ५६ ॥
मूलवर्मा च नृपतिः सपुत्रो लक्षसैन्यपः । नृपं परिमलं प्राप्य संयुक्तो देहलीपतेः ॥ ५७ ॥
कैकयो लक्षसेनाढ्यः सपुत्रो नृपतिः स्वयम् । नृपं परिमलं प्राप्य स युद्धार्थमुपस्थितः ॥ ५८ ॥
नेत्रसिंहश्च नृपतिः स वीरो लक्षसैन्यपः । मयूरध्वज एवापि लक्षपः शशिवंशिनम् ॥ ५९ ॥
वीरसेनश्च लक्षाढ्यः सपुत्रश्चांद्रिपक्षगः । लक्षणः सप्तलक्षाढ्यो युद्धार्थं समुपस्थितः ॥ ६० ॥
आह्लादो लक्षसैन्याढ्यः पक्षगश्चंद्रवंशिनः । द्विलक्षसंयुतो राजा चन्द्रवंशो रणोन्मुखः । एवं षोडशलक्षाढ्यः स्थितः परिमलो रणे ॥ ६१ ॥
लहरो भूपतिश्रेष्ठो लक्षपः पुत्रसंयुतः । महीराजमुपागम्य युद्धार्थं समुपस्थितः ॥ ६२ ॥
अभिनन्दन एवापि सपुत्रो लक्षसैन्यपः । मायावर्मा च नृपतिः सपुत्रो लक्षसैन्यपः ॥ ६३ ॥
नागवर्मा समायातः सपुत्रो लक्षसैन्यपः । मद्रकेशः सपुत्रश्च लक्षसैन्यो रणोन्मुखः ॥ ६४ ॥
पूर्णामलः सपुत्रश्च लक्षपश्चैव पक्षगः । मंकणः किन्नरो नाम सपुत्रस्तत्र संस्थितः ॥ ६५ ॥
गजराजः समायातो महीराजं हि लक्षपः । धुंधुकारः समायातः पञ्चलक्षपतिः स्वयम् ॥ ६६ ॥
पुत्रः कृष्णकुमारस्य भगदत्तः समागतः । त्रिलक्षबलसंयुक्तो महीराजं महीपतिम् ॥ ६७ ॥
बलवाहनपुत्रश्च दशगोपालसंस्थितः । अंगदस्तत्र संप्राप्तः सायुतो देवकी प्रियः । महीराजमुपागम्य युद्धार्थं समुपस्थितः ॥ ६८ ॥
कलिंगश्च नृपः प्राप्तस्त्रिकोणश्च तथैव च । श्रीपतिश्च तथा राजा श्रीतारश्च तथा गतः ॥ ६९ ॥
मुकुन्दश्च सुकेतुश्च रुहिलो गुहिलस्तथा । इन्दुवारश्च वलवाञ्जयंतश्च तथाविधः । सर्वे दशसहस्राढ्या महीराजमुपस्थिताः ॥ ७० ॥
महीराजस्य पक्षे तु सहस्रं क्षुद्रभूमिपाः । ते तु साहस्रसेनाढ्या महीराजमुपस्थिताः ॥ ७१ ॥
तेषां मध्ये च वै भूपान्द्विशतान्देहलीं प्रति । ससैन्यान्प्रेषयामास राष्ट्ररक्षणहेतवे । एवं स देहलीराजश्चतुर्विंशतिलक्षपः ॥ ७२ ॥
युद्धमष्टादशाहानि सञ्जातं सर्वसंक्षयम् । शृणु युद्धकथां रम्यां भृगुवर्य सुविस्तरात् ॥ ७३ ॥
मार्गकृष्णद्वितीयायां महीराजो महाबलः । आहूय लहरं भूपं वचनं प्राह निर्भयः ॥ ९ ॥
भवान्सपुत्रः सेनाढ्यो धुंधुकारेण रक्षितः । चामुण्डेन युतो युद्धे गन्तुमर्हति सत्तम । इति श्रुत्वा ययौ शीघ्रं कुरुक्षेत्रे महारणे ॥ ७५ ॥
तदा परिमलो राजा मयूरध्वजमेव हि । समाहूय वचः प्राह शृणु पार्थिवसत्तम ॥ ७६ ॥
कृष्णांशेन जयंतेन देवसिंहेन रक्षितः । स भवाँल्लक्षसैन्याढ्यो गंतुमर्हति वै रणे ॥ ७७ ॥
इति श्रुत्वा तु वचनं मयूरध्वज एव हि । लक्षसैन्यान्वितः प्राप्तो लहरं नृपतिं प्रति ॥ ७८ ॥
तयोश्चासीन्महद्युद्धं सेनयोरुभयो रणे । सेना तु लक्षवीरस्य तत्र युद्धे प्रकीर्तिता ॥ ७९ ॥
एको रथो गजास्तत्र ज्ञेयाः पञ्चशतं रणे । हयाश्च पञ्चसाहस्रा पत्तयस्तद्गणा दश । एते सैन्या नरा ज्ञेया सैन्यपांश्च शृणुष्व भोः ॥ ८० ॥
दशानां पच्चराणां च पतिर्नाम्ना स पत्तिपः । पंचानां च हयानां च पतिर्नाम्ना स गुल्मपः ॥ ८१ ॥
पंचानां च गजानां च पतिर्नाम्ना गजाधिपः । एतैः सार्द्धं रथी ज्ञेयो रणेऽस्मिन्दारुणे कलौ ॥ ८२ ॥
उष्ट्रारूढाः स्मृता दूताश्चत्वारिंशच्च तद्बले । शतघ्न्यस्तत्र साहस्रास्तेषां मध्ये पृथक्पृथक् । षड्त्रिंशद्वै पदचरास्तेषां कर्माणि मे शृणु ॥ ८३ ॥
दश गोलकदातारो दशतत्पुष्टिकारकाः । दश चार्द्रकरास्तां वै त्रयस्ते वह्निदायिनः । त्रयो दृष्टिकरा ज्ञेयास्त्रियामेषु पृथक्पृथक् ॥ ८४ ॥
शेषाः शूद्रास्तु सेनानां शूरकृत्यपरायणाः । एवं च लक्षवीराणां सेना तत्र प्रकीर्तिता ॥ ८५ ॥
तत्रासीत्तुमुलं युद्धं धर्मेण च समन्ततः । प्रातःकालात्समारभ्य मध्याह्नं सैन्ययोर्द्वयोः ॥ ८६ ॥
तत्पश्चाद्याममात्रेण सैन्यपा युद्धमागताः । तत्पश्चाच्च महाशूरा धुंधुकारादयो बलाः ॥ ८७ ॥
याममात्रं च युद्धाय संस्थिता रणमूर्धनि । चामुण्डेन च कृष्णांशो धुंधुकारेण चेन्दुलः ॥ ८८ ॥
भगदत्तेन वै देवः कृतवान्युद्धमुत्तमम् । सायंकाले तु संप्राप्ते सर्वे शूराः क्षयं गताः ॥ ८९ ॥
कृष्णांशस्तत्र चामुण्डं जित्वा तु लहरात्मजान् । षोडशैव जघानाशु घटीमात्रेण वीर्यवान् । दध्मौ शंखं प्रसन्नात्मा लक्षणान्तमुपाययौ ॥ ९० ॥
चामुंडो धुंधुकारश्च भगदत्तो युतः शतैः । महीराजमुपागम्य सुषुपुर्निशि निर्भयाः ॥ ९१ ॥
इंदुलो देवसिंहश्च सहस्रैः संयुतौ मुदा । गत्वा परिमलं भूपं रात्रौ सुषुपतुस्तदा ॥ ९२ ॥
प्रातःकाले तु संप्राप्ते तृतीयायां भयंकरे । महीराजस्तदाहूय नृपं गजपतिं बली ॥ ९३ ॥
वचनं प्राह भो राजँस्त्वं त्रिवीरैः सुरक्षितः । स्वकीयैर्लक्षसैन्यैश्च गंतुमर्हसि वै रणे ॥ ९४ ॥
तदा परिमलो भूपो नेत्रसिंहं महीपतिम् । युद्धायाज्ञापयामास कृष्णांशाद्यैः सुरक्षितम् ॥ ९५ ॥
तयोश्चासीन्महयुद्धं सेनयोरुभयोः क्रमात् । हया हयैः क्षयं जग्मुर्गजाश्चैव तथा गजैः । पच्चराः पच्चरैः सार्द्धं शतघ्न्यश्च शतघ्निभिः ॥ ९६ ॥
अपराह्ने मुनिश्रेष्ठ नेत्रसिंहो महाबलः । महागजं गजपतिं गत्वा युद्धमचीकरत् ॥ ९७ ॥
परस्परं च विरथौ संछिन्नधनुषौ तदा । खड्गहस्तौ महीं प्राप्य चक्रतू रणमुल्बणम् । अन्योन्येन वधं कृत्वा स्वर्गलोकमुपागतौ ॥ ९८ ॥
इन्दुलस्तं तु चामुंडं देवो वै धुंधुकं तथा । कृष्णांशो भगदत्तं च जित्वा राजानमाययुः ॥ ९९ ॥
शेषैः पंचशतैः शूरैस्तैः सार्द्धं लक्षणं प्रति । पराजिताश्च ते सर्वे सहस्रैः सहिता ययुः ॥ १०० ॥
प्रातःकाले तु संप्राप्ते महीराजो महाबलः । मायावर्माणमाहूय वचनं प्राह निर्भयः ॥ १०१ ॥
भवान्दशसुतैर्वीरैर्लक्षसैन्यैश्च संयुतः । सर्वशत्रुविनाशाय गंतुमर्हति सत्तम । इति श्रुत्वा स नृपतिर्वाद्यान्संवाद्य चाययौ ॥ १०२ ॥
दृष्ट्वा परिमलो भूपो मायावर्माणमागतम् । जगन्नायकमाहूय वचनं प्राह निर्भयः ॥ १०३ ॥
भवान्दशसहस्रैश्च सार्द्धं तैस्त्रिभिरन्वितः । गन्तुमर्हति युद्धाय शीघ्रं मद्विजयं कुरु ॥ १०४ ॥
इति श्रुत्वा ययौ शीघ्रं सेनयोरुभयोर्महत् । युद्धं चासीन्मुनिश्रेष्ठ याममात्रं भयानकम् ॥ १०५ ॥
हतास्ते दशसाहस्रा कृष्णांशाद्यैः सुरक्षिताः ॥ शं । खान्दध्मुश्च ते सर्वे चांगदेशनिवासिनः ॥ १०६ ॥
एतस्मिन्नंतरे धीराः कृष्णांशाद्यास्तुरीयकाः । याममात्रेण संजघ्नुर्लक्षसैन्यं रिपोस्तदा ॥ १०७ ॥
अपराह्णे महाराजो मायावर्मा सुतैः सह । कृष्णांशं देवसिंहं च संप्राप्तो जगनायकम् ॥ १०८ ॥
अथाङ्गभूपं दशपुत्रयुक्तं कृष्णांश एवाशु जगाम शीघ्रम् । हयस्थितो वीरवरः प्रमाथी कलैकजातो मधुसूदनस्य ॥ १०९ ॥
ततोंगभूपस्त्रिभिरेव बाणैरताडयन्मूर्ध्नि च पार्श्वयोर्वै । अमर्ष माणो बलवान्महीपतिर्दंडैर्हतः काल इवाशु सर्पः ॥ ११० ॥
हयं समुड्डीय सु पुष्करान्तं ततोभ्यगात्तं नृपतिं रथस्थम् । हयस्य पातैर्विरथी चकार स एव भूपोऽसिमुपादधानः ॥ १११ ॥
स्वेनासिना बिंदुलमंगशल्यं कृत्वा स कृष्णांशमुवाच वाक्यम् । कल्लोलमायात्तव नाशनाय त्वया जिता भूपतयः प्रधानाः ॥ ११२ ॥
तदैव कीर्तिर्भविता ममाशु हत्वा भवंतं च सुखी भवामि । इत्युक्तवन्तं नृपतिं महान्तं स्वेनासिना तस्य शिरो जहार ॥ ११३ ॥
हतेऽङ्गभूपे दश तस्य पुत्रास्तमेव जग्मुर्युधि कौरवांशाः । तानागतानिंदुल एव पंच जघान बाणैस्तु तदा समन्युः ॥ ११४ ॥
उभौ च देवस्तु जघान तत्र भल्लेन सिद्धेन नृपात्मजौ च । ज्येष्ठं सुतं गौतम एव हत्वा द्वौ यौ स कृष्णांश उपाजघान ॥ ११५ ॥
शंखान्प्रदध्मू रुचिराननास्ते प्रदोषकाले शिबिराणि जग्मुः । श्रमान्वितास्ते सुषुपुर्निशायां प्रातः समुत्थाय स्वकर्म कृत्वा ॥ ११६ ॥
गत्वा सभायां नृपतिं प्रणम्य वाक्यं समूचुः शृणु चंद्रवंशिन् । अद्यैव सेनापतिरस्ति को वै चाज्ञापयास्मान्नृप तस्य गुप्त्यै ॥ ११७ ॥
श्रुत्वाह भूपोद्य तु वीरसेनः सकामसेनः स्वबलैः समेतः । रणं करिष्यत्यचिरेण वीरास्तस्मात्सुरक्षध्वमरिभ्य एव ॥ ११८ ॥
स वीरसेनो नृपतिं प्रणम्य लक्षैः स्वसैन्यैर्युधि संजगाम । तदा महीराजनृपः प्रतापी स नागवर्माणमुवाच तापी ॥ ११९ ॥
रणाय गच्छाशु सुतैः समेतो लक्षैः स्वसैन्यैरुत भूपवर्य । हत्वा रिपुं घोरतमं हि वीरं पतिं महान्तं युधि वीरसेनम् ॥ १२० ॥
इत्युक्तवंतं नृपतिं प्रणम्य सुवादयामास तदा हि वीरः । तयोर्बभूवाशु रणो महान्वै सुसेनयोः संकुलयुद्धकर्त्रोः ॥ १२१ ॥
त्रियाममात्रेण हताश्च सर्वे विमानमारुह्य ययुश्च नाकम् । हतेषु सर्वेषु च नागवर्मा सुतेषु वै यादवभूपमाह ॥ १२२ ॥
भवान्विसैन्यश्च तथैव चाहं भवान्सपुत्रश्च तथाहमेव । संस्मृत्य धर्मं कुरु युद्धमाशु ततो रथस्थः सुधनुर्गृहीत्वा ॥ १२३ ॥
बाणैश्च बाणान्भुवि तौ च छित्त्वा बभूवस्तुस्तौ विरथौ नृपाग्र्यौ । खड्गेन खड्गं च तथैव छित्त्वा विमानमारुह्य गतौ हि नाकम् ॥ १२४ ॥
स कामसेनः स्वरिपोश्च पुत्राञ्जघान बाणैश्च तदाष्टसंख्यान् । ज्येष्ठौ तदा कोपसमन्वितौ तं गृहीतखड्गौ च समीयतुश्च ॥ १२५ ॥
रिपोः शिरो जह्रतुरुग्रवेगी स कामसेनश्च कबंध एव । हत्वा रिपू तौ च तदा मिलित्वा स्वर्गं ययुस्ते च विमानरूढाः ॥ १२६ ॥
हतेषु सर्वेषु तदा त्रयस्ते चामुंडकाद्या जगनायकं ते । रुद्धा समेताः स्वशरैः कठोरैर्जघ्नुस्तमश्वं हरिनागरं च ॥ १२७ ॥
स दिव्यवाजी च तदा स्वपक्षौ प्रसार्य्य खेनाशु रिपुं जगाम । स पुंधुकारस्य गजं विहत्य चामुंडकस्यैव गजं विमर्द्य ॥ १२८ ॥
रथं च भूमौ भगदत्तकस्य विचूर्ण्य शीघ्रं च नभो जगाम । प्रवाद्य शंखं जगनायकश्च कृष्णांशमागम्य कथां चकार ॥ १२९ ॥
निशामुषित्वा जगनायकाद्याः प्रातः समुत्थाय रणं प्रजग्मुः । तदा महीराज उताशुका री स किन्नरेशं कणकं सपुत्रम् ॥ १३० ॥
उवाच राजञ्छृणु किन्नराणां महाबलास्ते रिपवो ममैते । विनाशयाशु प्रबलारिघातान्देवैर्न सार्द्धं युधि वै मनुष्याः ॥ १३१ ॥
इत्युक्तवान्मंकणभूपतिस्तु ययौ सपुत्रोऽयुतसैन्यपश्च । तमागतं तत्र विलोक्य राजा वीरान्स्वकीयांश्च समादिदेश ॥ १३२ ॥
मनोरथस्थो जगनायकश्च स तालनो वै वडवां विगृह्य । करालसंस्थश्च तदा जयन्तो विगृह्य चापं तरसा जगाम ॥ १३३ ॥
पपीहकस्थश्च स रूपणो वै जगाम कृष्णांशसमन्वितश्च । स लल्लसिंहो गजमत्तसंस्थः स धान्यपालो हयमारुरोह ॥ १३४ ॥
समंततः किन्नरसैन्यघोरं विनाशयामासुरुपांशुखड्गैः । विनश्यमाने त्रिसहस्रसैन्ये स किन्नरेशस्तरसा जगाम ॥ १३५ ॥
ध्यात्वा कुबेरं च गृहीतचापो नभोगतस्तत्र बभूव सूक्ष्मः ॥ १३६ ॥
अदृश्यमानः स्वशरैः कठोरैर्विनर्द्य सर्वान्हि ननर्द घोरम् । विलप्यमाने च समस्तशूरे जयन्त एवाशु जगाम शत्रुम ॥ १३७ ॥
ध्यात्वा महेंद्रं कणकं च बद्ध्वा कृष्णांशमागम्य पदौ ननाम । तदा तु ते शत्रुसहस्रसैन्ये निशम्य बद्धं कणकं निजेंद्रम् ॥ १३८ ॥
विनर्घ घोरं रुरुधुश्च सर्वान्माया विनो गुह्यकमस्त्रमूहुः । दिनेषु सप्तेषु तथा निशासु बभूव युद्धं च समंततस्तैः ॥ १३९ ॥
श्रमान्विताः सप्त महाप्रवीरा हतेषु सर्वेषु सुषुपुश्च वै यदा । तदा कुबेरं कणकश्च ध्यात्वा लब्ध्वा वरं बंधनमाशु छित्त्वा ॥ १४० ॥
सुप्तान्समुत्थाय च सप्त शूरान्निशीथकाले स चकार युद्धम् । जित्वा च तान्षट् स वरप्रभावात्तदेंदुलेनैव रणं चकार ॥ १४१ ॥
गृहीतखड्गौ रणघोरमत्तौ हत्वा ततो वै भुवि चेयतुश्च । प्रजग्मतुर्नाकमुपान्तदेवौ संस्तूयमानौ सुरसत्तमैश्च ॥ १४२ ॥
ततः प्रभाते विमले विजाते रुरोद रामांश उताललाप । पापैः कलापैः परीपीड्यमानः कुलान्वितः सर्व युतो मुनींद्र ॥ १४३ ॥
स पंचशब्दं गजमारुरोह त्रिलक्षसैन्यैस्तरसा जगाम । तदा महीराज उताह शृण्वन्गच्छध्वमद्यैव मया समेताः ॥ १४४ ॥
स्वपंचलक्षैः प्रबलैश्च शूरैः सार्द्धं रुरोधाशु रिपोश्च सेनाम् । तयोर्बभूवाशु रणः प्रघोरो विनर्दतोर्युदनिमित्तमाशु ॥ १४५ ॥
त्रियाम मात्रेण हताश्च सर्वे द्वयोश्च पक्षा बलशालिनश्च । तदा महीराज उताययौ वै समंडलीकश्च धनुर्विगृह्य ॥ १४६ ॥
स धुंधुकारश्च तदाजगाम रथ स्थितं लक्षणमुग्रवीरम् । तदोदयो वै भगदत्तमेव चामुंडकं भीष्मकराजसूनुः ॥ १४७ ॥
स पंचशब्दं गजमास्थितो वै गतः स एवाशु जगाम भूपम् । धनुर्विगृह्याशुगमुल्बणं च नृपस्थितश्चाथ भयंकरं च ॥ १४८ ॥
गजं प्रमत्तं शिवदत्तमुग्रमाह्लादहन्तारमुवाच वाक्यम् । अये प्रमत्ताग्रगजेंद्र शूर जयं च मे देहि शिवप्रदत्त ॥ १४९ ॥
स मंडलीको रणदुर्मदश्च रामांश आह्लाद इति प्रसिद्धः । तस्माच्च मां रक्ष जवेन हस्तिन्महाबलात्काल रसाच्च वीरात् ॥ १५० ॥
इत्येवमुक्तो नृपतिं स हस्ती वचस्तमाहाशु शृणुष्व राजन् । यावदहं वै तनुजीवधारी तावद्भवाञ्छत्रुभयंकरश्च ॥ १५१ ॥
इत्युक्तवंतं च गजं प्रमत्तं स पंचशब्दश्च तदा स्वदंतैः । मुखं चतुर्भिश्च विदार्य शत्रोर्ननर्द घोरं स महेंद्रदत्तः ॥ १५२ ॥
स रुद्रदत्तश्च गजः प्रमत्तो रुषान्वधावत्तरसा गजेंद्रम् । रिपुं स्वपद्भ्यां च चखान कुंभैः स्वतुंडदंडेन तुदं प्रकुर्वन् ॥ १५३ ॥
अवाप मूर्छां च स पंचशब्दस्तदाशु भूपं प्रति मंडलीकः । स्वतोमरेणांगव्रणं प्रदाय खड्गेन हत्वा गजराजमुग्रम् । जगाम पद्भ्यां स रिपुप्रमाथी यत्र स्थितश्चेन्दुल उग्रधन्वा ॥ १५४ ॥
उत्थाप्य पुत्रं च विलप्यमानां पत्नीं स्वकीयां प्रति चाजगाम । तदा प्रमत्तौ च गजौ समूर्छां त्यक्त्वा पुनश्चक्रतुरेव युद्धम् ॥ १५५ ॥
स लक्षणः खड्गवरेण बाणान्रिपोश्च छित्त्वा निजवैष्णवास्त्रम् । दधार चापे च सुमंत्रयित्वा सधुंधुकारं च गजं ददाह ॥ १५६ ॥
हते च तस्मिन्निजमुख्यबंधौ सभूमिराजश्च गृहीतचापः । शरेण रौद्रेण च लक्षणं तं जघान तत्रादिभयंकरस्थः ॥ १५७ ॥
स मूर्छितः शुक्ल कुलेषु सूर्यस्तदोदयो वै भगदत्तमेव । सुमूर्छयित्वा च जगाम शीघ्रं यत्र स्थितो लक्षण एकवीरः ॥ १५८ ॥
भयान्वितस्तं च विलोक्य राजा जवेन दुद्राव च रक्तबीजम् । तदा सुदेवं च स रक्तबीजो जित्वा तु कृष्णांशयुतं जगाम ॥ १५९ ॥
बाणेन शीघ्रं स च मूर्च्छयित्वा पुनश्च देवं च स मूर्छयित्वा । तद्बंधनायोद्यत आशुकारी स लक्षणस्तत्र तदा जगाम ॥ १६० ॥
प्रधाय चापे च स वैष्णवास्त्रं प्रचोदयामास च रक्तबीजे । तदा स सामन्तसुतो बलीयान्रणं विहायाशु विलोक्य संध्याम् । भयान्वितः स्वैश्च युतो ययौ वै यत्र स्थिता भूपतयः सकोपाः ॥ १६१ ॥
विलोक्य शत्रुं च स रत्नभानोः सुतो ययौ वै शिबिराणि युक्तः । निशाम्य भूपः स च चंद्रवंशी जयं स्वकीयं सुषुपुस्तु ते वै । प्रातश्च काले स च चंद्रवंशी विलोक्य शुक्लान्वयमाह भूपम् ॥ १६२ ॥
अये गु्र्जरदेशीय मूलवर्मन्सुतैः सह । लक्षसैन्यान्वितो भूत्वा गन्तुमर्हतु वै भवान् ॥ १६३ ॥
इत्युक्तः स तु भूपालो युद्धभूमिमुपाययौ । महीराजाज्ञया प्राप्तो नाम्ना पूर्णामलो बली ॥ १६४ ॥
दशपुत्रान्वितो युद्धे सैन्य लक्षेण संयुत्ः । तयोश्चासीन्महद्युद्धं यामद्वयमुपस्थितम् ॥ १६५ ॥
हतेषु तेषु सर्वेषु तौ नृपौ ससुतैर्बलौ । अनोन्येन रणं कृत्वा यमलोक मुपागतौ ॥ १६६ ॥
मार्गकृष्णचतुर्दश्यां प्रभाते विमले रवौ । कैकयो लक्षसेनाढ्यो दयापुत्रसमन्वितः । लक्षणानुज्ञया प्राप्तस्तस्मिन्युधि भयानके ॥ १६७ ॥
मद्रकेशस्तदा राजा दशपुत्रसमन्वितः । लक्षसैन्यान्वितस्तत्र यत्र युद्धं समन्वभूत् । परस्परं हताः सर्वे दिनान्ते क्षत्रिया रणे ॥ १६८ ॥
पुनः प्रभाते विमले भगदत्तो महाबली । त्रिलक्षबलसंयुक्तो जगर्ज्ज रणमूर्द्धनि ॥ १६९ ॥
दृष्ट्वा तं लक्षणो वीरस्त्रिलक्षबलसंयुतः । चकार तुमुलं घोरं सेनया च स्वकीयया ॥ १७० ॥
अपराह्णे हताः सर्वे सैनिका नृपयोस्तदा । भगदत्तः स्वयं क्रुद्धो रथस्थो लक्षणं ययौ ॥ १७१ ॥
लक्षणो रथमारुह्य स्वपितुः शत्रुजं नृपम् । त्रिभिर्बाणैश्च संतोद्य भल्लेन समताडयत् ॥ १७२ ॥
भगदत्तस्तदा क्रुद्धो विरथं तं चकार ह । क्रुद्धवंतं रिपुं घोरं लक्षणः खङ्गपाणिकः । हत्वा हयांस्तथा सूतं भगदत्तमुपाययौ ॥ १७३ ॥
मर्दयित्वा च तच्चर्म च्छित्त्वा वर्म तदुद्भवम् । त्रिधा चकार बलवान्भगदत्तं रिपोस्सुतम् ॥ १७४ ॥
संध्याकाले हते तस्मिँल्लक्षणस्त्वरयान्वितः । एकाकी शिविरं प्राप्तो हस्तिन्युपरि संस्थितः ॥ १७५ ॥
भगदत्ते हते तस्मिन्स राजा क्रोधमूर्छितः । स्वकीयान्सर्वभूपांश्च चामुंडेन समन्वितान् । प्रेषयामास युद्धाय मार्गे च प्रतिपद्दिने ॥ १७६ ॥
अंगदश्च कलिंगश्च त्रिकोणः श्रीपतिस्तथा । श्रीतारश्च मुकुंदञ्च रुहिलो गुहिलस्तथा ॥ १७७ ॥
सुकेतुर्नव भूपास्ते नवायुतबलैर्युताः । वाद्यानि वादयामासुस्तस्मिन्युद्धमहोत्सवे ॥ १७८ ॥
दृष्ट्वा ताँल्लक्षणो वीरो राजभिश्च स्वकीयकैः । सार्द्धं जगाम युद्धाय तथा व्यूह्यायुधद्रिपून् ॥ १७९ ॥
रुद्रवर्मा च नृपतिः शूरैर्दशसहस्रकैः । अंगदं वैरिणं मत्वा तेन सार्द्धमयुध्यत ॥ १८० ॥
कालीवर्माऽयुतैस्सार्धं कलिंगं प्रत्यबुध्यत । वीरसिंहोऽयुतैस्सार्द्धं त्रिकोणं प्रत्ययुध्यत ॥ १८१ ॥
ततोनुजः प्रवीरश्च श्रीपतिं सोऽयुतैस्सह । नृपः सूर्यो धरो वीरोऽयुताढयो बलवान्रणे । श्रीतारं नृपमासाद्य महद्युद्धमचीकरत् ॥ १८२ ॥
वामनोयुतसंयुक्तो मुकुंदं प्रति सोऽगमत् । गंगासिंहश्च बलवान्महिलं प्रति सायुतः ॥ १८३ ॥
लल्लसिंहोयुतैस्सार्द्धं गुहिलं प्रति सोऽगमत् । त्रिशतानि ततो भूपाः सहस्राढ्याः पृथक्पृथक् ॥ १८४ ॥
क्षुद्रभूपाः क्षुद्रभूपांस्त्रिशतानि समाययुः । अन्योन्येन हताः सर्वे कृत्वा युद्धं भयानकम् ॥ १८५ ॥
चामुंडस्तु तदा दृष्ट्वा मृतकान्सर्वभूपतीन् । लक्षणान्तमुपागम्य महद्युद्धं चकार ह ॥ १८६ ॥
लक्षणो रक्तबीजं तं ज्ञात्वा ब्राह्मणसंमतम् । वैष्णवास्त्रं तदा तस्मै न ददौ तेन पीडित ॥ १८७ ॥
सायंकाले तु संप्राप्ते लक्षणो हस्तिनीस्थितः । एकाकी शिविरं प्राप्तश्चामुंडं नृपमाययौ ॥ १८८ ॥
द्वितीयायां प्रभाते च कृष्णांशो देवसंयुतः । शूरैर्दशसहस्रैश्च युद्धभूमिमुपाययौ ॥ १८९ ॥
तारकश्च सचामुंडो द्विलक्षबलसंयुतः । द्विशतैश्च तथा भूपैः सार्द्धं युद्धमुपस्थितौ ॥ १९० ॥
पुरस्कृत्य नृपान्सर्वान्ससैन्यौ बलवत्तरौ । तेषामनु स्थितौ युद्धे तत्र जातो महारणः ॥ १९१ ॥
याममात्रेण तौ वीरौ हत्वा सर्वमहीपतीन् । लक्षसैन्यांस्तथा हत्वा संस्थितौ श्रमकर्षितौ ॥ १९२ ॥
चामुंडस्तारको धूर्तः संप्राप्तौ छिद्रदर्शिनौ । ताभ्यां श्रमान्विताभ्यां च चक्रतुस्तौ समं रणम् ॥ १९३ ॥
तेषां त्रियाममात्रेण संबभूव महान्रणः । सायंकाले तु संप्राप्ते कृष्णांशश्च निरायुधः । तलप्रहारेण रिपुं मूर्च्छयामास वीर्यवान् ॥ १९४ ॥
एतस्मिन्नंतरे वीरस्तारको देवसिंहकम् । हयं मनोरथं हत्वा शंखशब्दमथाकरोत् ॥ १९५ ॥
तच्छब्दात्स च चामुंडस्त्यक्त्वा मूर्छां महाबलः । कृष्णांशस्य शिरः कायादपहृत्य च वेगवान् । तयोर्गृहीत्वा शिरसी महीराजमुपाययौ ॥ १९६ ॥
महीराजस्तु ते दृष्ट्वा परमानंदनिर्भरः । दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो महोत्सवमकारयत् ॥ १९७ ॥
लक्षणस्य तदा सैन्ये हाहाशब्दो महानभूत् । श्रुत्वा कोलाहलं तेषां ज्ञात्वा तौ च हतौ नृपः । ब्रह्मानंदस्तदा मूर्च्छां त्यक्त्वा वेलामुवाच ह ॥ १९८ ॥
प्रिये गच्छ रणं शीघ्रं हरिनागरमास्थिता । मम वेषं शुभं कृत्वा तारकं जहि मा चिरम् ॥ १९९ ॥
इति श्रुत्वा तु सा वेला रामांशेन समन्विता । सहस्रशूरसहिता युद्धभूमिमुपाययौ ॥ २०० ॥
श्रुत्वा स लक्षणो वीरस्तालनेन समन्वितः । सैन्यैश्च दशसाहस्रैर्महीराजमुपाययौ ॥ २०१ ॥
तृतीयायां प्रभाते च तारको बलवत्तरः । ब्रह्मानंदं च तं मत्वा महद्युद्धमची करत् ॥ २०२ ॥
रक्तबीजश्च चामुंडो रामांशो बलवत्तरः । चकार दारुणं युद्धं तस्मिन्वीरसमागमे ॥ २०३ ॥
याममात्रेण रामांशो हत्वा तस्य महागजम् । तच्छस्त्राणि तथा च्छित्वा मल्लयुद्धमचीकरत् ॥ २०४ ॥
त्रियाममात्रेण तदा सायंकाले समागते । ममंथ भ्रातृहन्तारं स च वीरो ममार ह ॥ २०५ ॥
तदा वेला महाशत्रुं तारकं बलवत्तरम् । छित्त्वास्त्राणि स्वखड्गेन शिरः कायादपाहरत् ॥ २०६ ॥
चितां कृत्वा विधानेन सा देवी द्रुपदात्मजा । ब्रह्मानंदं नमस्कृत्य तच्चितायां समारुहत् ॥ २०७ ॥
तेन सार्द्धं च सा शुद्धा श्वशुरस्याज्ञया मुदा । सप्तजन्मकथां कृत्वा स्वपतेस्तु ददाह वै ॥ २०८ ॥
तच्चितायां च भर्तारमिंदुलं बलवत्तरम् । संस्थाप्य दाहयामास तेन सार्द्धं कलेवरम् ॥ २०९ ॥
रात्रौ परिमलो राजा लक्षणेन समन्वितः । महीराजमुपागम्य महद्युद्धमकारयत् ॥ २१० ॥
सपादलक्षाश्च तदा हतशेषा महाबलाः । त्रिलक्षैर्हतशेषैश्च सार्द्धं योद्धुमुपस्थिताः ॥ २११ ॥
धान्यपालः शतं भूपाँल्लक्षणश्च तथा शतम् । तालनश्च शतं भूपान्हत्वा राजानमाययौ ॥ २१२ ॥
महीराजस्तदा दुःखी ध्यात्वा रुद्रं महेश्वरम् । निशीथे समनुप्राप्ते हतशेषैस्समागतः । एकाकी गजमारुह्य ययौ चादिभयंकरम् ॥ २१३ ॥
रुद्रदत्तेन बाणेन हत्वा परिमलं नृपम् । धान्यपालं तथा हत्वा तालनं बलवत्तरम् । लक्षणान्तमुपागम्य महद्युद्धमचीकरत् ॥ २१४ ॥
महीराजस्य रौद्रास्त्रैस्सैन्यास्सर्वे क्षयं गताः । लक्षणं प्रति रौद्रास्त्रं महीराजः समादधे ॥ २१५ ॥
तदा तु लक्षणो वीरो वैष्णवास्त्रं समादधे । तेनास्त्रेण क्षयं जातो महीराजस्य सायकः । तेनास्त्रतेजसा राजा महासंतापमाप्तवान् ॥ २१६ ॥
ध्यात्वा रुद्रं महादेवं त्यक्त्वा विद्यां च वैष्णवीम् । स्वभल्लेन शिरः कायादपाहरत भूमिपः ॥ २१७ ॥
हस्तिनी च तदा रुष्टा गजमादिभयंकरम् । गत्वा युद्धं मुहूर्तेन कृत्वा स्वर्गमुपाययौ ॥ २१८ ॥
उषःकाले च संप्राप्ते मलना पतिमुत्तमम् । तच्चितायां समारोप्य ददाह स्वं कलेवरम् ॥ २१९ ॥
तदा तु देवकी शुद्धं लक्षणं बलवत्तरम् । तालनादींस्तथा हुत्वा ददाह स्वं कलेवरम् ॥ २२० ॥
प्रभाते विमले जाते चतुर्थे भौमवासरे । तथा हुत्वा स्वर्णवती कृत्वा तेषां तिलांजलिम् । ध्यात्वा सर्वमयीं देवीं स्थिरीभूय स्वयं स्थितः ॥ २२१ ॥
एतस्मिन्नंतरे तत्र कलिर्भार्यासमन्वितः । वांछितं फलमागम्य तुष्टाव श्लक्ष्णया गिरा ॥ २२२ ॥
कलिरुवाच । नम आह्लाद महते सर्वानंदप्रदायिने । योगेश्वराय शुद्धाय महावतीनिवासिने ॥ २२३ ॥
रामांशस्त्वं महाबाहो मम पालनतत्परः । कलैकया समागम्य भुवो भारस्त्वया हृतः ॥ २२४ ॥
राजानः पावकीयाश्च तपोबलसमन्विताः । हत्वा तान्पञ्चसाहस्रान्क्षुद्रभूपाननेकशः । योगमध्ये समासीनो नमस्तस्मै महात्मने ॥ २२५ ॥
तेषां सैन्याः षष्टिलक्षाः क्रमाद्वीर त्वया हताः । वरं ब्रूहि महा भाग यत्ते मनसि वर्तते ॥ २२६ ॥
इति श्रुत्वा स आह्लादो वचनं प्राह निर्भयः । मम कीर्तिस्त्वया देव कर्तव्या च जने जने ॥ २२७ ॥
पुनस्ते कार्यमतुलं करिष्यामि शृणुष्व भोः । महीराजश्च धर्मात्मा शिवभक्तिपरायणः । तस्य नेत्रे मया शुद्धे कर्तव्ये नीलरूपके ॥ २२८ ॥
तव प्रियः सदा नीलस्तथैव च मम प्रियः । देवानां दुःखदो देव दैत्यानां हर्षवर्द्धनः ॥ २२९ ॥
इत्युक्त्वा स तु रामांशो गजमारुह्य वेगतः । महीराजमुपागम्य महद्युद्धं चकार ह ॥ २३० ॥
रुद्रदत्तो गजस्तूर्णं पंचशब्दमुपस्थितः । पद्मदंतान्समारुह्य युयुधाते परस्परम् ॥ २३१ ॥
अन्योन्येन तथा हत्वा गजौ स्वर्गमुपेयतुः ॥ २३२ ॥
तदा भयातुरो राजा त्यक्त्वा युद्धं भयंकरम् । स तु दुद्राव वेगेन रामांशोऽनुययौ ततः ॥ २३३ ॥
केशेषु च महीराजं गृहीत्वा तरसा बली । कलिदत्तं महानीलं नेत्रयोस्तेन तत्कृतम् ॥ २३४ ॥
तदाप्रभृति वै शम्भुरशुद्धं नृपतिं प्रियम् । मत्वा त्यक्त्वा ययौ स्थाने कैलासे गुह्यकालये ॥ २३५ ॥
आह्लादः कलिना सार्द्धं कदलीवनमुत्तमम् । गत्वा योगं चकाराशु पर्वते गंधमादने ॥ २३६ ॥
तथाभूतं च रामांशं कलिर्दृष्ट्वा मुदान्वितः । बलिपार्श्वमुपागम्य वर्णयामास सर्वशः ॥ २३७ ॥
स वै बलिर्दैत्यराजोऽयुतैः सह विनिर्गतः । गौर देशमुपागम्य सहोड्डीनमुवाच ह ॥ २३८ ॥
गच्छ वीर बलैस्सार्द्धं निशायां रक्षितो मया । हत्वा भूपं महीराजं विद्युन्मालां गृहाण भोः ॥ २३९ ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य षोडशाब्दांतरे गते । सपादलक्षैश्च बलैः कुरुक्षेत्रमुपाययौ ॥ २४० ॥
महीराजसुताञ्जित्वा समाहूय महावतीम् । महीपतिं प्रेषयित्वा लुण्ठयित्वा च तद्वसु ॥ २४१ ॥
लिंगार्थं कृतवान्यत्नं स नृपः कीर्तिसागरे । न प्राप्तस्स नृपस्तं वै स्वगेहाय तदा ययौ ॥ २४२ ॥
लक्षचंडीं कारयित्वा परमानंदमाप्तवान् । जयचंद्रस्तु तच्छ्रुत्वा पुत्रशोकसमन्वितः ॥ २४३ ॥
निराहारो यतिर्भूत्वा मृतः स्वर्गपुरं ययौ । सहोड्डीनेन स नृपः कृत्वा युद्धं भयंकरम् ॥ २४४ ॥
सप्ताहोरात्रमात्रेण म्लेच्छराजवशं गतः । मारितो बहुयत्नेन महीराजो न वै मृतः ॥ २४५ ॥
तदा म्लेच्छस्सहोड्डीनो निर्बंधनमथाकरोत् । ज्योतिरूपस्थितं तत्र चंद्रभट्टो नृपाज्ञया । क्षुरप्रेण च बाणेन हत्वा वह्नौ ददाह वै ॥ २४६ ॥
विद्युन्मालां स च म्लेच्छो गृहीत्वा च धनं बहु । तत्रास्थाप्य स्वदासं च कुतुकोड्डीनमागतः ॥ २४७ ॥
वेदव्यास उवाच । एवं द्वापरसंध्याया अन्ते सूतेन वर्णितम् । सूर्यचंद्रान्वयाख्यानं तन्मया कथितं तव ॥ १ ॥
विशालायां पुनर्गत्वा वैतालेन विनिर्मितम् । कथयिष्यति सूतस्तमितिहाससमुच्चयम् ॥ २ ॥
तन्मया कथितं सर्वं हृषीकोत्तमपुण्यदम् । पुनर्विक्रमभूपेन भविष्यति समाह्वयः ॥ ३ ॥
नैमिषारण्यमासाद्य श्रावयिष्यति वै कथाम् । पुनरुक्तानि यान्येव पुराणाष्टादशानि वै ॥ ४ ॥
तानि चोपपुराणानि भविष्यंति कलौ युगे । तेषां चोपपुराणानां द्वादशाध्यायमुत्तमम् ॥ ५ ॥
सारभूतश्च कथितं इतिहाससमुच्चयः । यस्ते मया च कथितो हृषीकोत्तम ते मुदा ॥ ६ ॥
विक्रमाख्यानकालांतेऽवतारः कलया हरेः । स च शक्त्यावतारो हि राधाकृष्णस्य भूतले ॥ ७ ॥
तत्कथां भगवान्सूतो नैमिषारण्यमास्थितः । अष्टाशीतिसहस्राणि श्रावयिष्यति वै मुनीम् ॥ ८ ॥
यत्तन्मया च कथितं हषीकोत्तम ते मुदा । पुनस्ते शौनकाद्याश्च कृत्वा स्नानादिकाः क्रियाः ॥ ९ ॥
सूतपार्श्वं गमिष्यंति नैमिषारण्यवासिनः । तत्पृष्टेनैव सूतेन यदुक्तं तच्छृणुष्व भोः ॥ १० ॥
ऋषय ऊचुः । श्रुतं कृष्णस्य चरितं भगवन्भवतोदितम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामि राज्ञां तेषां क्रमात्कुलम् ॥ ११ ॥
चतुर्णां वह्निजातानां परं कौतूहलं हि नः । स हरिस्त्रियुगी प्रोक्तः कथं जातः कलौ युगे ॥ १२ ॥
सूत उवाच । कथयामि मुनिश्रेष्ठा युष्माकं प्रश्नमुत्तमम् । अग्निवंशनृपाणां च चरित्रं शृणु विस्तरात् ॥ १३ ॥
प्रमरश्च महीपालो दक्षिणां दिशमास्थितः । अम्बया रचितां दिव्यां प्रमराय पुरीं शुभाम् ॥ १४ ॥
निवासं कृतवान्राजा सामवेदपरो बली । षड्वर्षाणि कृतं राज्यं तस्माज्जातो महामरः ॥ १५ ॥
त्रिवर्षं च कृतं राज्यं देवापिस्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं देवदूतस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शृणु तत्कारणं मुने ॥ १६ ॥
अशोके निहते तस्मिन्बौद्धभूपे महाबले । कलिर्भास्करमाराध्य तपसा ध्यानतत्परः ॥ १७ ॥
पंचवर्षान्तरे सूर्यस्तस्मै च कलये मुदा । शकाख्यं नाम पुरुषं ददौ तद्भक्तितोषितः ॥ १८ ॥
तदा प्रसन्नः स कलिः शकाय च महात्मने । तैत्तिरं नगरं प्रेम्णा ददौ हर्षितमानसः ॥ १९ ॥
तत्र गोपान्दस्युगणान्वशीकृत्य महाबली । आर्यदेशविनाशाय कृत्वोवोद्योगं पुनःपुनः । हतवान्भूपतीन्बाणैस्तस्मात्ते स्वल्पजीविनः ॥ २० ॥
गंधर्वसेनश्च नृपो देवदूतात्मजो बली । शतार्द्धाब्दं पदं कृत्वा तपसे पुनरागतः ॥ २१ ॥
शिवाज्ञया च नृपतिर्विक्रमस्तनयस्ततः । शतवर्षकृतं राज्यं देवभक्तस्ततोऽभवत् । दशवर्षं कृतं राज्यं शकैर्दुष्टैर्लयं गतः ॥ २२ ॥
शालिवाहन एवापि देवभक्तस्य चात्मजः । जित्वा शकान्स षष्ट्यब्दं राज्यं कृत्वा दिवं गतः ॥ २३ ॥
शालिहोत्रस्तस्य सुतो राज्यं कृत्वा शतार्द्धकम् । स्वर्गलोकं ततः प्राप्तस्तत्सुतः शालिवर्द्धनः ॥ २४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शकहन्ता ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुहोत्रस्तनयोऽभवत् ॥ २५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं हविर्होत्रस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमिंद्रपालस्ततोऽभवत् ॥ २६ ॥
पुरीमिंद्रावतीं कृत्वा तत्र राज्यमकारयत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं माल्यवान्नाम तत्सुतः । पुरीं माल्यवतीं कृत्वा पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ २७ ॥
अनावृष्टिस्ततश्चासीन्महती चतुरब्दिका । ततः क्षुधातुरो राजा श्वविष्ठाधान्यगर्हितम् ॥ २८ ॥
संस्कृत्य मंदिरे राजा शालग्रामाय चार्पयत् । तदा प्रसन्नो भगवान्वचनं नभसेरितम् ॥ २९ ॥
कृत्वा ददौ वरं तस्मै शृणु तन्मुनिसत्तम । कुले यावन्नृपा भाव्यास्तव भूपतिसत्तम । अनावृष्टिर्न भविता तावत्ते राष्ट्र उत्तमे ॥ ३० ॥
सुतो माल्यवतश्चासीच्छंभुदत्तो हरप्रियः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं भौमराजस्ततोऽभवत् ॥ ३१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वत्सराजस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं भोजराजस्ततोऽभवत् ॥ ३२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शंभुदत्तस्ततोऽभवत् । दशहीनं कृतं राज्यं भोजराजपितुस्समम् ॥ ३३ ॥
शंभुदत्तस्य तनयो बिंदुपालस्ततोऽभवत् । बिंदुखण्डं च राष्ट्रं वै कृत्वा स सुखितोऽभवत् । तेन राज्यं पितुस्तुल्यं कृतं वेदविदा मुने ॥ ३४ ॥
बिंदुपालस्य तनयो राजपालस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यकृतं राज्यं तस्माज्जातो महीनरः ॥ ३५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सोमवर्मा नृपोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कामवर्मा सुतोऽभवत् ॥ ३६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं भूमिपालस्ततोऽभवत् । भूसरस्तेन खनितं पुरं तत्र शुभं कृतम् ॥ ३७ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं रंगपालस्ततोऽभवत् । भूमिपालस्तु नृपतिर्जित्वा भूपाननेकशः ॥ ३८ ॥
वीरसिंहस्ततो नाम्ना विख्यातोऽभून्महीतले । स्वराज्ये रंगपालं स चाभिषिच्य वनं ययौ । तपः कृत्वा दिवं यातो देवदेवप्रसादतः ॥ ३९ ॥
कल्पसिंहस्ततो जातो रंगपालान्नृपोत्तमात् । अनपत्यो हि नृपतिः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ४० ॥
एकदा जाह्नवीतोये स्नानार्थं मुदितो ययौ । दानं दत्त्वा द्विजातिभ्यः कल्पक्षेत्रमवाप्तवान् ॥ ४१ ॥
पुण्यभूमिं समालोक्य शून्यभूतां स्थलीमपि । नगरं कारयामास तत्र स्थाने मुदान्वितः ॥ ४२ ॥
कलापनगरं नाम्ना प्रसिद्धमभवद्भुवि । तत्र राज्यं कृतं तेन गंगासिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४३ ॥
नवत्यब्दवपुर्भूत्वा सोऽनपत्यो रणं गतः । त्यक्त्वा प्राणान्कुरुक्षेत्रे स्वर्गलोकमवाप्तवान् । समाप्तिमगमद्विप्र प्रमरस्य कुलं शुभम् ॥ ४४ ॥
तदन्वये च ये शेषाः क्षत्रियास्तदनंतरम् । तन्नारीष्वमितोविप्र बभूव वर्णसंकरः ॥ ४५ ॥
वैश्यवृत्तिकराः सर्वे म्लेच्छतुल्या महीतले । इति ते कथितं विप्र कुलं दक्षिणभूपतेः ॥ ४६ ॥
सूत उवाच । वयहानिर्महीपालो मध्यदेशे स्वकं पदम् । गृहीत्वा ब्रह्मरचितमजमेरमवासयत् ॥ १ ॥
अजस्य ब्रह्मणो मा च लक्ष्मीस्तत्र रमा गता । तया च नगरं रम्यमजमेरमजं स्मृतम् ॥ २ ॥
दशवर्षं कृतं राज्यं तोमरस्तत्सुतोऽभवत् । पार्थिवैः पूजयामास वर्षमात्रं महेश्वरम् ॥ ३ ॥
इंद्रप्रस्थं ददौ तस्मै प्रसन्नो नगरं शिवः । तदन्वये च ये जातास्तोमराः क्षत्रियाः स्मृताः ॥ ४ ॥
तोमरावरजश्चैव चयहानिसुतः शुभः । नाम्ना सामलदेवश्च प्रश्रितोऽभून्महीतले ॥ ५ ॥
सप्तवर्षं कृतं राज्यं महादेवस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमजयश्च ततो भवत् ॥ ६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वीरसिंहस्ततोऽभवत् । शतार्द्धाब्दं कृतं राज्यं ततो बिंदुसुरोऽभवत् ॥ ७ ॥
पितुरर्द्धं कृतं राज्यं मध्यदेशे महात्मना । तस्माच्च मिथुनं जातं वीरा वीरविहात्तकः ॥ ८ ॥
विक्रमाय ददौ वीरां पिता वेदविधानतः । स्वपुत्राय स्वकं राज्यं मध्यदेशान्तरं मुदा ॥ ९ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं माणिक्यस्तत्सुतोभवत् । शतार्द्धाब्दं कृतं राज्यं महासिंहस्ततोऽभवत् ॥ १० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं चंद्रगुप्तस्ततोऽभवत् । पितुर्द्धं कृतं राज्यं तत्सुतश्च प्रतापवान् ॥ ११ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मोहनस्तत्सुतोऽभवत् । त्रिंशदब्दं कृतं राज्यं श्वेतरायस्ततोऽभवत् ॥ १२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं नागवाहस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं लोहधारऽस्ततोभवत् ॥ १३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वीरसिंहस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं विबुधस्तत्सुतोऽभवत् ॥ १४ ॥
शतार्द्धाब्दं कृतं राज्यं चंद्रराय स्ततोभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं ततो हरिहरोऽभवत् ॥ १५ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वसंतस्तस्य चात्मजः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं बलांग स्तनयोऽभवत् ॥ १६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं प्रमथस्तत्सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमंगरायस्ततोऽभवत् ॥ १७ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं विशालस्तस्य चात्मजः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शार्ङ्गदेवस्ततोऽभवत् ॥ १८ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं मंत्रदेवस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं जयसिंहस्ततोऽभवत् ॥ १९ ॥
आर्यदेशाश्च सकला जितास्तेन महात्मना । तद्धनैः कारयामास यज्ञं बहुफलप्रदम् ॥ २० ॥
ततश्चानंद देवो हि जातः पुत्रः शुभाननः । शतार्द्धाब्दं कृतं राज्यं जयसिंहेन धीमता ॥ २१ ॥
तत्सुतेन पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं महीतले । सोमेश्वरस्तस्य सुतो महाशूरो बभूव ह ॥ २२ ॥
अनंगपालस्य सुतो ज्येष्ठां वै कीर्तिमालिनीम् । तामुद्वाह्य विधानेन तस्यां पुत्रानजीजनत् ॥ २३ ॥
धुंधुकारश्च वै ज्येष्ठो मथुराराष्ट्रसंस्थितः । मध्यः कुमाराख्यसुतः पितुः पदसमास्थितः ॥ २४ ॥
महीराजस्तु बलवांस्तृतीयो देहलीपतिः । सहोद्दीनस्य नृपतेर्वशमाप्य मृतिं गतः ॥ २५ ॥
चपहानेश्च स कुलं छाययित्वा दिवं ययौ । तस्य वंशे तु राजन्यास्तेषां पत्न्यः पिशाचकैः ॥ २६ ॥
म्लेच्छैश्च भुक्तवत्यस्ता बभूबुर्वर्णसंकराः । न वै आर्या न वै म्लेच्छा जट्टा जात्या च मेहनाः ॥ २७ ॥
मेहना म्लेच्छजातीया जट्टा आर्यमयाः स्मृताः । क्वचित्कचिच्च ये शेषाः क्षत्रियाश्चपहानिजाः ॥ २८ ॥
सूत उवाच । शुक्लवंशं प्रवक्ष्यामि शृणु विप्रवरादितः । यदा कृष्णः स्वयं ब्रह्म त्यक्त्वा भूमिं स्वकं पदम् ॥ १ ॥
दिव्यं वृन्दावनं रम्यं प्रययौ भूतले तदा । कलेरागमनं ज्ञात्वा म्लेच्छपा द्वीपमध्यगे ॥ २ ॥
स्थिता द्वीपेषु वै नाना मनुजा वेदतत्पराः । कलिना मित्रधर्मेण दूषितास्ते बभूविरे ॥ ३ ॥
अष्टषष्टिसहस्राणां वर्षाणां मुनिसत्तम । अद्यप्रभृति वै जातः कालः कलिसमागमे ॥ ४ ॥
षष्टिवर्षसहस्राणि द्वीपराज्यमचीकरत् । स कलिर्म्लेच्छया सार्धं सूर्यपूजनतत्परः ॥ ५ ॥
तत्पश्चाद्भारते वर्षे म्लेच्छया कलिराययौ । दृष्ट्वा तद्भारतं वर्षं लोकपालैश्च पालितम् ॥ ६ ॥
भयभीतस्त्वराविष्टो गन्धर्वाणां यशस्करः । स कलिः सूर्यमाराध्य समाधिस्थो बभूव ह ॥ ७ ॥
ततो वर्षशताब्दांते संतुष्टो रविरागतः । सोंशुभिर्लोकमातप्य महावृष्टिमकारयत् ॥ ८ ॥
चतुर्वर्षसहस्राणि चतुर्वर्षशतानि च । व्यतीतानि मुनिश्रेष्ठ चाद्य प्रभृति संलपे ॥ ९ ॥
संपन्नं भारतं वर्षं तदा जातं समंततः । न्यूहाख्यो यवनो नाम तेन वै पूरितं जगत् ॥ १० ॥
सहस्राब्दकलौ प्राप्ते महेन्द्रो देवराट् स्वयम् । काश्यपं प्रेषयामास ब्रह्मावर्ते महोत्तमे ॥ ११ ॥
आर्यावती देवशक्तिस्तत्करं चाग्रहीन्मुदा । दशपुत्रान्समुत्पाद्य स द्विजो मिश्रमागमत् ॥ १२ ॥
मिश्रदेशोद्भवान्म्लेच्छान्वशीकृत्यायुतं मुदा । स्वदेशं पुनरागत्य शिष्यांस्तान्स चकार ह ॥ १३ ॥
नष्टायां सप्तपुर्यां च ब्रह्मावर्तं महोत्तमम् । सरस्वतीदृषद्वत्योर्मध्यगं तत्र चावसत् ॥ १४ ॥
स्वपुत्रं शुक्लमाहूय द्विजश्रेष्ठं तपोधनम् । आज्ञाय रैवतं शृंगं तपसे तु पुनः स्वयम् ॥ १५ ॥
नवपुत्राँस्तथा शिष्यान्मनुधर्मं सनातनम् । श्रावयामास धर्मात्मा स राजा मनुधर्मगः ॥ १६ ॥
शुक्लोपि रैवतं प्राप्य सच्चिदानंदविग्रहम् । वासुदेवं जगन्नाथं तपसा समतोषयत् ॥ १७ ॥
तदा प्रसन्नो भगवान्द्वार कानायको बली । करे गृहीत्वा तं विप्रं समुद्रांतमुपाययौ ॥ १८ ॥
द्वारकां दर्शयामास दिव्यशोभासमन्विताम् । व्यतीते द्विसहस्राब्दे किञ्चिज्जाते भृगूत्तम ॥ १९ ॥
अग्निद्वारेण प्रययौ स शुक्लोऽर्बुदपर्वते । जित्वा बौद्धान्द्विजैः सार्धं त्रिभिरन्यैश्च बंधुभिः ॥ २० ॥
द्वारकां कारयामास हरेश्च कृपया हि सः । तत्रोष्य मुदितो राजा कृष्णध्यानपरोभवत् ॥ २१ ॥
पश्चिमे भारते वर्षे दशाब्दं कृतवान्पदम् । नारायणस्य कृपया विष्वक्सेनः सुतोऽभवत् ॥ २२ ॥
विंशदब्दं कृतं राज्यं जयसेनस्ततोऽभवत् । त्रिंशदब्दं कृतं राज्यं विसेनस्तस्य चात्मजः ॥ २३ ॥
शतार्धाब्दं कृतं राज्यं मिथुनं तस्य चाभवत् । प्रमोदो मोदसिंहश्च विक्रमाय निजां सुताम् ॥ २४ ॥
विसेनश्च ददौ प्रीत्या राष्ट्रं पुत्राय चोत्तमम् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सिंधुवर्मा सुतोऽभवत् ॥ २५ ॥
सिंधुकूले कृतं राज्यं त्यक्त्वा तत्पैतृकं पदम् । सिंधुदेशस्ततो नाम्ना प्रसिद्धोभून्महीतले ॥ २६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं राज्ञा वै सिंधुवर्मणा । सिंधुद्वीपस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ २७ ॥
श्रीपतिस्तस्य तनयो गौतमान्वयसंभवाम् । काच्छपीं महिषीं प्राप्य कच्छदेशमुपाययौ ॥ २८ ॥
पुलिन्दान्यवनाञ्जित्वा तत्र देशमकारयत् । देशो वै श्रीपतिर्नाम्ना सिंधुकूले बभूव ह ॥ २९ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं भुजवर्मा ततोऽभवत् । जित्वा स शबरान्भिल्लांस्तत्र राष्ट्रमकारयत् ॥ ३० ॥
भुजदेशस्ततो जातः प्रसिद्धोऽभून्महीतले । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं रणवर्मा सुतोऽभवत् ॥ ३१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं चित्रवर्मा सुतोऽभवत् । कृत्वा स चित्रनगरीं वनमध्ये नृपोत्तमः ॥ ३२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं धर्मवर्मा सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कृष्ण वर्मा सुतोऽभवत् ॥ ३३ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यमुदयस्तत्सुतोऽभवत् । कृत्वोदयपुरं रम्यं वनमध्ये नृपोत्तमः ॥ ३४ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वाप्यकर्मा सुतोऽभवत् । वापीकूपतडागानि नानाहर्म्याणि तेन वै ॥ ३५ ॥
धर्मार्थे कारयामास धर्मात्मा स च वै पुरम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो बलदो नाम भूपतिः ॥ ३६ ॥
लक्षसैन्ययुतो वीरो महामदमते स्थितः । तेन सार्धमभूयुद्धं राज्ञो वै वाप्यकर्मणः ॥ ३७ ॥
जित्वा पैशाचकान्म्लेच्छान्कृष्णोत्सवमकारयत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं गुहिलस्तत्सुतोऽभवत् ॥ ३८ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कालभोजः सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं राष्ट्रपालस्ततोऽभवत् ॥ ३९ ॥
स त्यक्त्वा पैतृकं स्थानं वैष्णवीं शक्तिमागमत् । तपसाराधयामास शारदां सर्वमंगलाम् ॥ ४० ॥
प्रसन्ना सा तदा देवी कारयामास वै पुरीम् । महावतीं महारम्यां मणिदेवेन रक्षिताम् ॥ ४१ ॥
तत्रोष्य नृपतिर्धीमान्दशाब्दं राज्यमाप्तवान् । तस्योभौ तनयौ जातौ विजयः प्रजयस्तथा ॥ ४२ ॥
प्रजयः पितरौ त्यक्त्वा गंगाकूलमुपाययौ । द्वादशाब्दं च तपसा पूजयामास शारदाम् ॥ ४३ ॥
कन्या मूर्तिमयी देवी वेणुवादनतत्परा । हयमारुह्य संप्राप्ता विहस्याह महीपतिम् ॥ ४४ ॥
किन्निमित्तं भूपसुत त्वया चाराधिता शिवा । तत्फलं त्वं हि तपसा मत्तः शीघ्रमवाप्स्यसि ॥ ४५ ॥
इति श्रुत्वा स होवाच कुमारि मधुरस्वरे । नवीनं नगरं मह्यं कुरु देवि नमोस्तु ते ॥ ४६ ॥
इति श्रुत्वा तु सा देवी ददौ तस्मै हयं शुभम् । पुरो भूत्वा वाद्यकरी दक्षिणां दिशमागता ॥ ४७ ॥
स भूपो हयमारुह्य नेत्र आच्छाद्य चाययौ । पुनः स भूपतिः पश्चात्पश्चिमां दिशमागता ॥ ४८ ॥
ततोनुप्रययौ पूर्वमर्कणो यत्र पक्षिराट् । भयभीतो नृपस्तेन समुन्मील्य स चक्षुषी ॥ ४९ ॥
ददर्श नगरं रम्यं कन्याया रचितं शुभम् । उत्तरे तस्य वै गंगा दक्षिणेनास पाण्डुरा ॥ ५० ॥
पश्चिमे ईशसरिता पूर्वे पक्षी स मर्कणः । कुब्जभूतमभूद्ग्रामं कान्यकुब्ज इति स्मृतः ॥ ५१ ॥
दशवर्षं च तेनैव जयपालेन वै पदम् । कृतं तस्य सुतो जातो वेणुवाद्याच्च वेणुकः ॥ ५२ ॥
स वेणुश्च महीपालो देवीदत्तां मनोहराम् । पत्नीं कन्यावतीं नाम्ना समुद्वाह्य रराज ह ॥ ५३ ॥
तस्यां सप्त सुता जाता मातॄणां मंगलाः कलाः । शीतला पार्वती कन्या तथा पुष्पवती स्मृता ॥ ५४ ॥
गोवर्धनी च सिंदूरा काली नाम्ना प्रकीर्तिता । ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ॥ ५५ ॥
वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डाः क्रमतोऽभवन् । एकदा भूपतेः पत्नी तंतुना मृत्तिकाघटम् ॥ ५६ ॥
कूपे कृतवती प्रेम्णा यथा पूर्वं तथाद्य सा । ददर्श बहुला नारीर्नानाभूषणभूषिताः ॥ ५७ ॥
स्वयमेकैव वसना मनोग्लानिमुपाययौ । तदैव स घटो भूमौ न प्राप्तः सप्रवृत्तिकाम् ॥ ५८ ॥
दृष्ट्वा कन्यावती देवी घटहीना गृहं ययौ । तदा तु सप्तकन्याश्च शिलाभूता गृहे स्थिताः ॥ ५९ ॥
श्रुत्वा वेणुस्तदागत्य भर्त्सयित्वा स्वकां प्रियाम् । ब्रह्मचर्यव्रतं त्यक्त्वा रमयामास योषितम् ॥ ६० ॥
नृपाद्वै वीरवत्यां च यशोविग्रह आत्मजः । बभूव बलवान्धर्मी चार्यदेशपतिः स्वयम् ॥ ६१ ॥
विंशद्वर्षं कृतं राज्यं तेन राज्ञा महीतले । महीचंद्रस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ ६२ ॥
चंद्रदेवस्तस्य सुतो राज्यं तेन पितुः समम् । कृतं तस्मात्सुतो जातो मंदपालो महीपतिः ॥ ६३ ॥
तस्य भूपस्य समये सर्वे भूपाः समन्ततः । त्यक्त्वा तं मंदपालं च तद्दत्ते संस्थिता गृहे ॥ ६४ ॥
पितुरर्द्धं कृतं राज्यं कुम्भपालस्ततो ऽभवत् । राजनीया च नगरी पिशाचविषये स्थिता ॥ ६५ ॥
तत्पतिश्च महामोदो म्लेच्छपैशाचधर्मगः । स जित्वा बहुधा देशाँल्लुंठयित्वा धनं बहु ॥ ६६ ॥
म्लेच्छधर्मकरः प्राप्तः कुम्भपालो यतः स्थितः । कुम्भपालस्तु तं दृष्ट्वा कलिना निर्मितं नृप ॥ ६७ ॥
महामोदं समागम्य प्रणनाम स बुद्धिमान् । तदा म्लेच्छपतिः शूरो दत्त्वा तस्मै धनं बहु ॥ ६८ ॥
राजनीयां च नगरीं प्राप्तवान्मूर्तिखंडकम् । विंशदब्दं कृतं राज्यं कुंभपालेन धीमता ॥ ६९ ॥
तत्पुत्रो देवपालश्चानंगभूपस्य कन्यकाम् । समुद्वाह्य विधानेन चंद्रकांतिं तया सह ॥ ७० ॥
कान्यकुब्जगृहं प्राप्य जित्वा भूपाननेकशः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्योभौ तनयौ स्मृतौ ॥ ७१ ॥
जयचंद्रो रत्नभानुर्दिशं पूर्वां तथोत्तराम् । आर्यदेशस्य वै जित्वा वैष्णवो राज्यमाप्तवान् ॥ ७२ ॥
रत्नभानोश्च तनयो लक्षणो नाम विश्रुतः । कुरुक्षेत्रे रणं प्राप्य त्यक्त्वा प्राणान्दिवं गतः ॥ ७३ ॥
समाप्तिमगमद्वंशो वैश्यपालस्य धीमतः । कुंभपालस्य शौक्लस्य वैश्यानां रक्षकस्य च ॥ ७४ ॥
विष्वक्सेनान्वये जाता विष्वक्सेना नृपाः स्मृताः । विसेनस्य कुले जाता विसेनाः क्षत्रियाः स्मृताः ॥ ७५ ॥
गुहिलस्य कुले जाता गौहिलाः क्षत्रिया हि ते । राष्ट्रपालान्वये जाता राष्ट्रपाला नृपाः स्मृताः ॥ ७६ ॥
वैश्यपालस्य वै वंशे कुंभपालस्य धीमतः । वैश्यपालाश्च राजन्या बभूबुर्बहुधा हि ते ॥ ७७ ॥
लक्षणे मरणं प्राप्ते शुक्ल वंशधुरंधुरे । सर्वे ते क्षत्रिया मुख्याः कुरुक्षेत्रे लयं गताः ॥ ७८ ॥
शेषास्तु क्षुद्रभूपाला वर्णसंकरसंभवाः । म्लेच्छैश्च दूषिता जाता म्लेच्छराज्ये भयानके ॥ ७९ ॥
सूत उवाच । भृगुवर्य शृणु त्वं वै वंशं परिहरस्य च । जित्वा बौद्धान्परिहरोऽथर्ववेदपरायणः ॥ १ ॥
शक्तिं सर्वमयीं नित्यां ध्यात्वा प्रेमपरोऽभवत् । प्रसन्ना सा तदा देवी सार्धयोजनमायतम् ॥ २ ॥
नगरं चित्रकूटाद्रौ चकार कलिनिर्जरम् । कलिर्यत्र भवेद्बद्धो नगरेऽस्मिन्सुरप्रिये ॥ ३ ॥
अतः कलिंजरो नाम्ना प्रसिद्धोऽभून्महीतले । द्वादशाब्दं कृतं राज्यं तेन पूर्वप्रदेशके ॥ ४ ॥
गौरवर्मा तस्य सुतः कृतं राज्यं पितुः समम् । स्वानुजं घोरवर्माणं तत्रास्थाप्य मुदान्वितः ॥ ५ ॥
गौडदेशं समागम्य तत्र राज्यमकारयत् । सुपर्णो नाम नृपतिस्ततोऽभूद्गौरवर्मणः ॥ ६ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं रूपणस्तत्सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कारवर्मा सुतोऽभवत् ॥ ७ ॥
शको नाम ततो राजा महालक्ष्मीं सनातनीम् । त्रिवर्षांते च सा देवी कामाक्षीरूपधारिणी ॥ ८ ॥
स्वभक्तपालना चैव तत्र वासमकारयत् । शतार्द्धाब्दं कृतं राज्यं तेन वै कामवर्मणा ॥ ९ ॥
मिथुनं जनयामास भोगो भोगवती हि सा । विक्रमायैव नृपतिः सुतां भोगवतीं ददौ ॥ १० ॥
स्वराज्यं च स्वपुत्राय प्रददौ भोगवर्मणे । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कालिवर्मा सुतोऽवत् ॥ ११ ॥
महोत्सवं महाकाल्याः कृतवान्स च भूपतिः । तस्मै प्रसन्ना वरदा काली भूत्वा स्वयं स्थिता ॥ १२ ॥
कलिका बहुपुष्पाणां सा चकार स्वहर्षतः । ताभिर्भवं च नगरं संजातं च मनोहरम् ॥ १३ ॥
कलिकाता पुरी नाम्ना प्रसिद्धाभून्महीतले । कौशिकस्तस्य तनयः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ १४ ॥
कात्यायनस्तस्य सुतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । तस्य पुत्रो हेमवतः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ १५ ॥
शिववर्मा च तत्पुत्रः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् । भववर्मा च तत्पुत्रः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ १६ ॥
रुद्रवर्मा च तत्पुत्रः कृतं राज्यं पितुः समम् । भोजवर्मा च तत्पुत्रस्त्यक्त्वा वै पैतृकं पदम् ॥ १७ ॥
भोजराष्ट्रं वनोद्देशे कारयामास वीर्यवान् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं गववर्मा नृपोभवत् ॥ १८ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं विंध्यवर्मा नृपोऽभवत् । स्वानुजाय स्वकं राज्यं दत्त्वा वंगमुपाययौ ॥ १९ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुखसेनस्ततोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं बलाकस्तस्य चात्मजः ॥ २० ॥
दशवर्षं कृतं राज्यं लक्ष्मणस्तत्सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं माधवस्तत्सुतोऽभवत् ॥ २१ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं वेशवस्तत्सुतोऽ भवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं सुरसेनस्ततोऽभवत् ॥ २२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं ततो नारायणोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं शांतिवर्मा सुतोभवत् ॥ २३ ॥
गंगाकूले शांतिपुरं रचितं तेन धीमता । निवासं कृतवान्भूपः पितुस्तुल्यं कृतं पदम् ॥ २४ ॥
नदीवर्मा तस्य सुतो गंगादत्तवरो बली । चकार नगरीं रम्यां नदीहां गौडराष्ट्रगाम् ॥ २५ ॥
गंगया च तदाहूतोभिज्ञो विद्याधरः स्वयम् । तेनैव रक्षिता चासीत्पुरी वेदपरायणा ॥ २६ ॥
विंशद्वर्षं कृतं राज्यं तेन राज्ञा महात्मना । गंगावंशस्ततो जातो विश्रुतोऽभून्महीतले ॥ २७ ॥
शार्ङ्गदेवस्तस्य सुतो बलवान्हरिपूजकः । गौडदेशमुपागम्य हरिध्यानपरोभवत् ॥ २८ ॥
दशवर्षं कृतं राज्यं गंगादेवस्तु तत्सुतः । विंशद्वर्षं कृतं राज्यं चानंगस्तस्य भूपतिः ॥ २९ ॥
तनयो बलवांश्चासीद्गौडदेशमहीपतिः । पितुस्तुल्यं कृतं राज्य ततो राजेश्वरोऽभवत् ॥ ३० ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं नृसिंह स्तनयोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं कलिवर्मा सुतोऽभवत् ॥ ३१ ॥
राष्ट्रदेशमुपागम्य जित्वा तस्य नृपं बली । महावतीं पुरीं रम्यामध्यास्य सुखितोऽभवत् ॥ ३२ ॥
पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं धृतिवर्मा सुतोऽभवत् । पितुस्तुल्यं कृतं राज्यं तस्य पुत्रो महीपतिः ॥ ३३ ॥
जयचंद्राज्ञया भूप उर्वीमायामिति स्मृताम् । नगरीं कारयामास तत्र वासमकारयत् ॥ ३४ ॥
कुरुक्षेत्रे हताः सर्वे क्षत्रियाश्चंद्रवंशिनः । तदा महीपती राजा महावत्यधिपोऽभवत् ॥ ३५ ॥
विंशद्वर्षं कृतं राज्यं सहोद्दीनेन वै ततः । कुरुक्षेत्रे मृतिं प्राप्ताः सुयोधनकलांशकाः ॥ ३६ ॥
घोरवर्मा तु नृपतिः सुतः परिहरस्य वै । कलिंजरे कृतं राज्यं शार्दूलस्तत्सुतोऽभवत् ॥ ३७ ॥
तदन्वये च ये भूपाः शार्दूलीयाः प्रकीर्तिताः । भूपानां बहुधा राष्ट्रं शार्दूलान्वयसंभवम् ॥ ३८ ॥
बभूव सर्वतो भूमौ महामायाप्रसादतः । इति ते कथितं विप्र पावकीयमहीभुजाम् ॥ ३९ ॥
कुलं सकलपापघ्नं यथैव शशिसूर्ययोः । पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यथा जातः स्वयं हरिः ॥ ४० ॥
सूत उवाच । मध्याह्नकाले संप्राप्ते ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । चाक्षुषांतरमेवापि महावायुर्बभूव ह ॥ १ ॥
तत्प्रभावेन हेमाद्रिः कंपमानः पुनःपुनः । यथा वृक्षस्तथैवासौ तत्कंपादेव मंडलः ॥ २ ॥
नभसो भूतले प्राप्तस्तदा भूमिः प्रकंपिता । बभूव मुनिशार्दूल सर्वलोकविनाशिनी ॥ ३ ॥
सप्तद्वीपाः समुद्राश्च जलभूता बभूविरे । लोकालोकस्तदा शेषोऽभवत्सोत्तरपर्वतः ॥ ४ ॥
शेषा भूमिर्लयं प्राप्ता मन्वंतरे लये । सहस्राब्दांतरे भूमिर्बभूव जलमध्यगा ॥ ५ ॥