smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
—— (1992) ‘The grammaticalization of responsibility and evidence: the interactional potential of evidential categories in Newari’, in J. Hill and J.T. Irvine (eds) Responsibility and Evidence in Oral Discourse, Cambridge: Cambridge University Press.
Driem, G. van (1993) ‘The Newar verb in Tibeto-Burman perspective’, Acta Linguistica Hafniensia 26: 23–43.
Genetti, C. (1988) ‘A syntactic correlate of topicality in Newari narrative’, in S. Thompson and J. Haiman (eds) Clause Combining in Grammar and Discourse, Philadelphia: John Benjamins.
—— (1994) ‘A descriptive and historical account of the Dolakha Newari dialect’, Monumenta Serindica 24, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo: Tokyo University of Foreign Studies.
Hale, A. (1973) ‘On the form of the verbal basis in Newari’, in Braj Kachru et al. (eds) Issues in Linguistics: Papers in Honor of Henry and Renee Kahane, Urbana, IL: University of Illinois Press.
—— (1980) ‘Person markers: finite conjunct and disjunct forms in Newari’, in R. Trail (ed.) Papers in Southeast Asian Linguistics 7 (Pacific Linguistics Series A, no. 53), Canberra: Australian National University.
—— (1985) ‘Noun phrase form and cohesive function in Newari’, in U. Piepel and G. Stickel (eds.) Studia Linguistica Diachronica et Synchronica, Berlin: Mouton de Gruyter.
—— (1986) ‘Users’ guide to the Newari dictionary’, in T. Manandhar (ed.) Newari–English Dictionary, Delhi: Agam Kala Prakashan.
—— (1994) ‘Entailed kin reference and Newari -mha’, paper presented to the 27th International Conference on Sino-Tibetan Languages and Linguistics, Paris, France.
Hale, A. and Mahandhar, T. (1980) ‘Case and role in Newari’, in R. Trail (ed.) Papers in Southeast Asian Linguistics 7 (Pacific Linguistics Series A, no. 53), Canberra: Australian National University.
Hargreaves, D. (1986) ‘Independent verbs and auxiliary functions in Newari’ Proceedings of the Twelfth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society 12: 401–12.
—— (1991) ‘The conceptual structure of intentional action: data from Kathmandu Newari’, Proceedings of the Seventeenth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society 17: 379–89.
—— (1996) ‘From interrogation to topicalization: PTB *la in Kathmandu Newar’, Linguistics of the Tibeto-Burman Area 19.2: 31–44.
Jørgenson, H. (1931) ‘A dictionary of the Classical Newari’, Det. Kgl.
Danske Videnskabernes Selskab, Historisk-filologiske Meddelelser 23.1.
—— (1941) ‘A grammar of the Classical Newari’, Det. Kgl.
Danske Videnskabernes Selskab, Historisk-filologiske Meddelelser 27.3.
Jos, L. K. (1992) [NS 1112] ‘Nep%l bh%M%y% bh%M%vaijñ%nika vyakaraNa’ (A linguistic grammar of nep%l bh%Ma (Newar)), Kathmandu: Lacoul Publications.
Kansakar, T. R. (1982) ‘Morphophonemics of the Newari verb’, in T.R. Kansakar (ed.) Occasional Papers in Nepalese Linguistics 12–29.
Linguistic Society of Nepal Publication No.1, Lalitpur, Nepal.
—— (1997) ‘The Newar language: a profile’, New%h Vijñ%na: Journal of Newar Studies 1.1: 11–28.
Kölver, U. (1976) ‘Satztypen und verbsubcategorisierung der Newari’, Structura 10, Munich: Fink Verlag.
—— (1977) ‘Nominalization and lexicalization in Newari’, Arbeiten des Kölner Universalen-Projekts 30.
Kölver, U. and Shresthacarya, I. (1994) A Dictionary of Contemporary Newari, Bonn: VGH Wissenschaftsverlag.
Manandhar, T. (1986) Newari-English Dictionary, Delhi: Agam Kala Prakashan.
Malla, K. P. (1982) Classical Newari Literature: A Sketch, Kathmandu: Educational Enterprise Pvt. Ltd. —— (1985) ‘The Newari language: a working outline’, Monumenta Serindica No. 14.
, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo: Tokyo University of Foreign Studies.
Shakya, D. R. (1992) ‘Nominal and verbal morphology in six dialects of Newari’, unpublished masters thesis, University of Oregon.
Shrestha, Uma (1990) ‘Social networks and code-switching in the Newar community of Kathmandu City’, unpublished PhD dissertation, Ball State University.
Shresthacharya, I. (1976) ‘Some types of reduplication in the Newari verb phrase’, Contributions to Nepalese Studies 3.1: 117–27.
—— (1981) ‘Newari root verbs’, Bibliotheca Himalayica 2.1, Kathmandu: Ratna Pustak Bhandar .
ഫലകം:Wikitionary List of Newar words at Wiktionary , the free dictionary Michael Noonan, Recent Language Contact in the Nepal Himalaya (PDF) Archived 2006-05-03 at the Wayback Machine .
Newari/Ranjana script page on Omniglot Online Nepalbhasa Dictionary and Learning Tools nepalbhasa.org Online Nepal Bhasa dictionary type in Nepali Unicode and Nepal bhasha Archived 2011-11-14 at the Wayback Machine .
നേവിയർ-സ്റ്റോക്സ് സമവാക്യങ്ങൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Navier-Stokes_Equations
ദ്രവപദാർത്ഥങ്ങളുടെ ചലനത്തെ വിശദീകരിക്കുന്ന  ആംശിക അവകലന( Partial differential equations ) സമവാക്യങ്ങളാന്നു നേവിയർ-സ്റ്റോക്സ് സമവാക്യങ്ങൾ .
ഒരു ചലിക്കുന്ന ദ്രവത്തിന്റെ പ്രവേഗം , മർദ്ദം , സാന്ദ്രത , താപനില എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഈ സമവാക്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ശ്യാന ദ്രവങ്ങളുടെ ചലനപഠനത്തിനാണ് നേവിയർ-സ്റ്റോക്സ് സമവാക്യങ്ങൾ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഒരു സമയാശ്രിത  ദ്രവ്യസംരക്ഷണസമവാക്യം, മൂന്ന് സമയാശ്രിത ആക്കസംരക്ഷണസമവാക്യം, ഒരു  സമയാശ്രിത ഊർജസംരക്ഷണസമവാക്യം എന്നിവ അടങ്ങിയതാണു നേവിയർ-സ്റ്റോക്സ് സമവാക്യങ്ങൾ.
1822ൽ ക്ലോദേ ലൂയിസ് നേവിയരും 1845ൽ ജോൺ ഗബ്രിയേൽ സ്റ്റോക്ക്സും ഇവ സ്വതന്ത്രമായി കണ്ടു പിടിച്ചു.
പ്രയോഗിക തലത്തിൽ ഒരുപാട് ദ്രവപ്രവാഹങ്ങളെ പഠിക്കാൻ നേവിയർ-സ്റ്റോക്സ് സമവാക്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
കൂടാതെ കാലാവസ്ഥ പഠനത്തിനും, മാക്സ്‌വെൽ സമവാക്യങ്ങലോടെ ചേർത്ത് മാഗ്നെറ്റോഹൈഡ്രോഡയനമിക്സ് പഠനത്തിനും ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഇവയുടെ നിർദ്ധാരണം പ്രയാസമേറിയതാണ്.
നേറ്റലി ഇമ്മാനുവൽ
നേറ്റലി ജോവാൻ ഇമ്മാനുവൽ (ജനനം: മാർച്ച് 2, 1989) ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് നടിയാണ്.1990 കളുടെ അവസാനത്തിൽ തിയേറ്ററിലൂടെ അഭിനയ രംഗത്ത് വന്നു.
2006-ൽ, ഹോളിയോക്‌സ് എന്ന സോപ്പ് ഓപ്പറയിൽ സാഷ വാലന്റൈൻ എന്ന കഥാപാത്രം അവതരിപ്പിച്ചു സ്ക്രീനിൽ അരങ്ങേറി.
പിന്നീട്, തന്റെ ആദ്യ ചിത്രമായ ട്വന്റി8കെയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതുവരെ, പല ബ്രിട്ടീഷ് ടെലിവിഷൻ സീരിയലുകളിലും മുഖം കാണിച്ചു.
എച്ച്ബിഒ അവതരിപ്പിച്ച ഗെയിം ഓഫ് ത്രോൺസ് എന്ന ഫാന്റസി പരമ്പരയിൽ മിസ്സാൻഡെയ് എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെ ഇമ്മാനുവൽ പ്രശസ്തയായി.
മേസ് റണ്ണർ: സ്കോച്ച് ട്രയൽസ് (2015), ഫ്യൂരിയസ് 7 (2015), ദ ഫേറ്റ് ഓഫ് ദ ഫ്യൂറിയസ് (2017) തുടങ്ങിയ ആക്ഷൻ ചിത്രങ്ങളിലും ശ്രദ്ധേയമായ പ്രകടനം കാഴ്ച വെച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തി നേടി.
ഇംഗ്ലണ്ടിലെ എസെക്സിലെ ഒരു കടൽത്തീര റിസോർട്ട് നഗരമായ സൗത്ത്ഹെഡ്-ഓൺ-സീയിൽ 1989 മാർച്ച് 2-ന് ഇമ്മാനുവൽ ജനിച്ചു.
ഒരു ഡൊമിനിക്കൻ മാതാവിന്റെയും അർദ്ധ സെന്റ് ലൂഷ്യൻ അർദ്ധ ഇംഗ്ലീഷ് പിതാവിന്റെയും രണ്ടാമത്തെ കുഞ്ഞാണ് ഇമ്മാനുവൽ.
ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇമ്മാനുവൽ കാലയോടുള്ള തന്റെ അഭിനിവേശം പ്രകടമാക്കി.
2006-ൽ, ഹോളിയോക്‌സ് എന്ന സോപ്പ് ഓപ്പറയിൽ സാഷ വാലന്റൈൻ എന്ന കഥാപാത്രം അവതരിപ്പിച്ചു.
2010 ൽ,കഥാപാത്രത്തിന്റെ കഥാചിത്രങ്ങളിൽ വേശ്യാവൃത്തിയും ഹെറോയിൻ ആസക്തി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് വരെ, പരമ്പരയുടെ ഭാഗമായി ഇമ്മാനുവൽ തുടർന്നു.
2012 ജനുവരിയിൽ ഇമ്മാനുവൽ ബിബിസി ത്രീയിൽ വെബ്സെക്സ്: വാട്സ് ദ ഹാം?
പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചു.
യു.കെയിലെ 16-24 നുമിടയിൽ വയസ്സുള്ളവരുടെ ഓൺലൈൻ ലൈംഗിക ശീലങ്ങളെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കുന്ന ഒരു പരിപാടി ആയിരുന്നു ഇത്.
അതേ വർഷം തന്നെ ട്രിസെൻ 8 ത്തിലെ ട്വെൻറ്റി8കെ എന്ന
ത്രില്ലർ ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.
തുടർന്നുള്ള വർഷം, എച്ച്ബിഒയുടെ ഫാന്റസി പരമ്പര ഗെയിം ഓഫ് ത്രോൺസിൽ ഡനേറിസ് ടാർഗേറിയന്റെ പരിഭാഷകയായ മിസ്സാൻഡെയായി അഭിനയിച്ചു.
2015 ൽ, ഇമ്മാനുവൽ പരിപാടിയിൽ സ്ഥിരം അംഗമായി ഉയർത്തി.
അതേ വർഷം, ആക്ഷൻ ചിത്രം ഫ്യൂറിയസ് 7 ൽ കമ്പ്യൂട്ടർ ഹാക്കർ റാംസെയെയും , സയൻസ് ഫിക്ഷൻ സാഹസിക ചിത്രം മേസ് റണ്ണർ: ദ സ്കോച്ച് ട്രയൽസിൽ ഹാരിയറ്റ് എന്ന കഥാപാത്രത്തെയും അവതരിപ്പിച്ചു.
എഫ് എച്ച് എം മാസികയുടെ 100 സെക്സിയസ്റ്റ് വുമൺ ഓഫ് 2013 ൽ 99 ാം സ്ഥാനം നേടി.
2015 ലെ ഇതേ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 75 ാം സ്ഥാനം നേടി.
2015 ൽ ഇൻസ്റ്റൈൽ, ജിക്യു എന്നെ മാസികയുടെ ഏപ്രിൽ പതിപ്പിലും അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അഭിനയജീവിതം ചലച്ചിത്രം Year Title Role Notes 2012 Twenty8k Carla 2015 Furious 7 Ramsey 2015 Maze Runner: The Scorch Trials Harriet 2017 The Fate of the Furious Ramsey 2018 Maze Runner: The Death Cure Harriet In post-production ടെലിവിഷൻ Year(s) Title Role Notes 2006–2010 Hollyoaks Sasha Valentine 191 episodes 2008 Hollyoaks Later Sasha Valentine Series 1 (4 episodes) 2009 Hollyoaks: The Morning After the Night Before Sasha Valentine 2011 Casualty Cheryl Hallows Episode: "Only Human" 2011 Misfits Charlie Episode 3.1 2012 Websex: What's the Harm?
Presenter 2013–present Game of Thrones Missandei Seasons 3 4: recurring (15 episodes)
Season 5-present: main role (19 episodes) അവലംബം പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ഇന്റർനെറ്റ് മൂവി ഡാറ്റാബേസിൽ നിന്ന് Nathalie Emmanuel
ദുലാദേവ ക്ഷേത്രം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Duladeo_Temple
മധ്യപ്രദേശിലെ ഖജുരാഹോയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രമാണ് ദുലാദേവ ക്ഷേത്രം അഥവാ ദുലാദിയോ ക്ഷേത്രം ( ദേവനാഗരി : दुलादेव मंदिर).
ലിംഗരൂപത്തിലുള്ള ശിവനെയാണ് ഇവിടെ ആരാധിക്കുന്നത്.
ദുലോഡിയോ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം 'വിശുദ്ധനായ വരൻ' എന്നാണ്.
ഈ ക്ഷേത്രം 'കുൻവർ മഠ്' എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.
കിഴക്കു ദിക്കിനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഒരു രഥത്തിന്റെ ആകൃതിയിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.
എ.ഡി. 1000-നും 1150-നുമിടയിൽ ചന്ദേലവംശത്തിലെ രാജാക്കൻമാരാണ് ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത്.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുവരുകളിൽ മനോഹരമായ ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്.
അപ്സരസ്സുകൾ മൈഥുനത്തിലേർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള ശില്പങ്ങളാണ് പ്രധാന ആകർഷണം.
1986-ൽ യുനെസ്കോ ഖജുരാഹോയിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ലോക പൈതൃക സ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.
ഖജുരാഹോയിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തോടൊപ്പം നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്.
ഇവയെ പശ്ചിമ മേഖല, കിഴക്കൻ മേഖല, ദക്ഷിണ മേഖല എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് മേഖലകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ദുലാദേവ ക്ഷേത്രവും ചതുർഭുജ ക്ഷേത്രവും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ദക്ഷിണ മേഖല.
ഖജുരാഹോ ഗ്രാമത്തിന്റെ സമീപത്തുകൂടി ഒഴുകുന്ന ഖോഡാർ (Khodar) നദിയുടെ തീരത്താണ് ദുലാദേവ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നും അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഖോഡാർ നദി ഈ പ്രദേശത്ത് ആറു കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ ഒഴുകുന്നു.
യാത്ര ചെയ്യാൻ പ്രയാസമേറിയ പരുക്കൻ റോഡുകളാണ് നദീ തീരത്തുള്ളത്.
ചരിത്രം പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കീർത്തിവർമ്മൻ ചന്ദേല മഹാരാജാവിന്റെ ക്ഷേത്ര സന്ദർശനം ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനുമിടയ്ക്ക് മധ്യഭാരതം ഭരിച്ചിരുന്ന   രാജവംശമാണ് ചന്ദേല രാജവംശം .
എ.ഡി. 1202-ലെ മുസ്ലീം ആക്രമണത്തോടെയാണ് ഈ രാജവംശത്തിന് അന്ത്യം സംഭവിച്ചത് .
ചന്ദേല രാജാക്കൻമാരുടെ കാലത്താണ് ഖജുരാഹോയിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്.
ഖജുരാഹോയിൽ ചന്ദേലൻമാർ പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള 87 ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ 22 എണ്ണവും ശിവക്ഷേത്രങ്ങളാണ്.
ഈ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ദുലാദേവ ക്ഷേത്രം.
എ.ഡി. 950-നും 1050-നും ഇടയ്ക്കുള്ള കാലഘട്ടത്തിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം മികച്ച രീതിയിൽ നടന്നതെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
ചന്ദേല മഹാരാജാവായ മദനവർമ്മന്റെ (1128-1165) ഭരണകാലത്താണ് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതെന്നും അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.
1335-ൽ ക്ഷേത്രം നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന് ലോക പ്രശസ്ത മൊറോക്കൻ സഞ്ചാരി ഇബുനു ബത്തൂത്ത സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.
ഉത്തർപ്രദേശിലെ കാൺപൂരിനടുത്തുള്ള ജേംസറിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ള ക്ഷേത്രാവശിഷ്ടങ്ങളിൽ ധാരാളം ശില്പങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു.
ഈ ശില്പങ്ങൾക്ക് ദുലാദേവ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശില്പങ്ങളുമായി ഏറെ സമാനതകളുണ്ടായിരുന്നു.
രണ്ടു സ്ഥലത്തെയും ശില്പങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചത് ഒരേ ശില്പികൾ തന്നെയാകാം എന്നാണ് ഇതു സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അങ്ങനെയെങ്കിൽ ചന്ദേല മഹാരാജാവായ കീർത്തിവർമ്മന്റെ ഭരണകാലത്താകാം (1060-1100) ഇവ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്.
എന്നാൽ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ പഠനങ്ങൾ പ്രകാരം എ.ഡി. 950-നും 1150-നും മധ്യേയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടന്നത്.
ദുലാദേവ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ പലയിടത്തും 'വാസല' എന്ന പേര് ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ശില്പങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച പ്രധാന ശില്പിയുടെ പേരായിരിക്കാം ഇത്.
നിർമ്മാണവും വാസ്തുവിദ്യയും ക്ഷേത്രത്തിനു പുറത്തെ ശിവന്റെ ശില്പം.
നന്ദിയുടെയും ദേവൻമാരുടെയും ശില്പങ്ങൾ.
(പുറത്തെ ചുവരുകളിലുള്ളത്)
ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യാശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഹൈന്ദവ ദേവനായ ശിവനാണ് ഇവിടുത്തെ ആരാധനാ മൂർത്തി.
ശിവന്റെ വാസസ്ഥാനമായ കൈലാസ പർവ്വതത്തെ അനുകരിച്ചുകൊണ്ടാണ് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ശിവലിംഗത്തെയാണ് ഇവിടെ ആരാധിക്കുന്നത്.
ശിവലിംഗത്തിന്റെ പുറത്ത് 999 ചെറു ലിംഗങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിരിക്കുന്നു.
അതിനാൽ തന്നെ ഇവിടുത്തെ ശിവലിംഗത്തെ ഒരു തവണ വലം വയ്ക്കുന്നത്  ആയിരം ശിവലിംഗങ്ങളെ വലം വയ്ക്കുന്നതിനു തുല്യമാണ്.
'നിരന്തര' എന്ന വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ദുലാദേവ ക്ഷേത്രം.
സ്ഥിരമായ ഒരു പ്രവേശന കവാടമോ പ്രധാന മണ്ഡപമോ ഇല്ലാത്ത ക്ഷേത്രങ്ങളെയാണ് പൊതുവെ 'നിരന്തര ക്ഷേത്രങ്ങൾ' എന്നുപറയുന്നത്.
ചന്ദേല രാജവംശത്തിന്റെ അന്ത്യനാളുകളിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതിനാലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന് ഒരു പ്രവേശന കവാടമോ പ്രധാന മണ്ഡപമോ  ലഭിക്കാതിരുന്നത്.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ളതും വിശാലവുമാണ്.
ഇതിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്ത് നിരവധി ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്.
അപ്സരസ്സുകൾ, സുന്ദരിമാർ, ദേവൻമാർ, ത്രിമൂർത്തികൾ , അമാനുഷികർ എന്നിവരുടെ ശില്പങ്ങളാണ് കൂടുതലായും കാണപ്പെടുന്നത്.
ഖജുരാഹോയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഇതുപോലുള്ള നിരവധി ശില്പങ്ങൾ കാണാൻ സാധിക്കും.
ക്ഷേത്രത്തിലെ പല ഭാഗങ്ങൾക്കും നാശം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ചില ഭാഗങ്ങൾ പുതുക്കിപ്പണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ധാരാളം ആളുകൾ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാൻ എത്തുന്നുണ്ട്‌.
നിലവിൽ യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.
ചിത്രശാല പുതുക്കിപ്പണിഞ്ഞ ചുവരുകളും മേൽത്തട്ടും.
ശിവന്റെയും നന്ദിയുടെയും ശില്പങ്ങൾ.
ശിവന്റെയും പാർവ്വതിയുടെയും ശില്പങ്ങൾ.
കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് {{ cite book }} : | work= ignored ( help ) ; Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : | work= ignored ( help ) ; Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) {{ cite book }} : Invalid | ref=harv ( help ) ഇതും കാണുക ഖജുരാഹോ കന്ദരിയമഹാദേവക്ഷേത്രം, ഖജുരാഹോ അവലംബം പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ DulhaDeo Temple Khajuraho എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധമുള്ള കൂടുതൽ പ്രമാണങ്ങൾ ( വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ ) Site Plan.
The Temples of Khajuraho.
Southern Group; Temple of Duladeo, http://whc.unesco.org
ദുറാനി സാമ്രാജ്യം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Durrani_Empire
ഇന്നത്തെ അഫ്ഗാനിസ്താനും പാകിസ്താനും ആസ്ഥാനമാക്കി പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഉടലെടുത്ത ഒരു പഷ്തൂൺ സാമ്രാജ്യമാണ് ദുറാനി സാമ്രാജ്യം ( പഷ്തു : د درانیانو واکمني ) അഥവാ അഫ്ഗാൻ സാമ്രാജ്യം.
അബ്ദാലി പഷ്തൂണുകളിലെ പോപൽ‌സായ് വിഭാഗത്തിലെ സാദോസായ് വംശത്തിൽപ്പെട്ടവരുടെ സാമ്രാജ്യമായതിനാൽ സാദോസായ് സാമ്രാജ്യമെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
സാമ്രാജ്യവികാസത്തിന്റെ പരമോന്നതിയിൽ, വടക്കുകിഴക്കൻ ഇറാൻ , ഇന്ത്യയിലെ പടിഞ്ഞാറൻ പഞ്ചാബ് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളും ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിൽ വന്നിരുന്നു.
പഷ്തൂൺ സൈനികനേതാവായിരുന്ന അഹമ്മദ് ഖാൻ അബ്ദാലിയാണ് 1747-ൽ ഈ സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചത്.
പിൽക്കാലത്ത് ഇദ്ദേഹം അഹമ്മദ് ഷാ അബ്ദാലി എന്നും അഹമ്മദ് ഷാ ദുറാനി എന്നും പേര് സ്വീകരിച്ചു.
ഘിൽജികൾക്കു (ഹോതകി സാമ്രാജ്യം) ശേഷം കന്ദഹാറിൽ അധികാരത്തിലേറിയ രണ്ടാമത്തെ പഷ്തൂൺ രാജവംശമാണ് ദുറാനി രാജവംശം.
ആദ്യം കന്ദഹാറിലും പിൽക്കാലത്ത് കാബൂൾ , പെഷവാർ എന്നിവിടങ്ങളുമായിരുന്നു ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം.
പതിനെട്ടം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ, ഒട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിനു ശേഷമുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മുസ്ലീം സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു ദുറാനി സാമ്രാജ്യം.
വൈദേശികാധിപത്യത്തിൽ നിന്നും മുക്തമായി, ഇന്നത്തെ അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ അഫ്ഗാനിസ്താൻ എന്ന ഐക്യരാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനം അഹമ്മദ് ഷായിലൂടെ അതായത് ദുറാനി സാമ്രാജ്യത്തിലൂടെയാണെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
അഹമ്മദ് ഷാ അബ്ദാലിക്കു ശേഷം (ഭരണകാലം:1747 - 1772) അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായിരുന്ന തിമൂർ ഷാ 1793 വരെ സാമ്രാജ്യം ഭരിച്ചു.
തിമൂറിനു ശേഷം വിവിധ ഭരണാധികാരികൾ ഈ വംശത്തിലുണ്ടായെങ്കിലും അധികാരവടംവലി മൂലം 1823-ഓടെ സാദോസായ് വംശത്തിന്റെ ഭരണം പൂർണ്ണമായി അവസാനിക്കുകയും തൽ‌സ്ഥാനത്ത് പഷ്തൂണുകളിലെ മറ്റൊരു പ്രബലവിഭാഗമായ ബാരക്സായ് വിഭാഗത്തിലെ മുഹമ്മദ്സായ് വംശജർ ഭരണത്തിലേറി.
സാദോസായ് കുടുംബത്തിന്റെ പൂർവ്വചരിത്രം സാദോ
ബാബറുടെ കാലം മുതലേ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്ന കന്ദഹാർ , അക്ബറുടെ ഭരണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലെ അന്തർസ്പർദ്ധകൾ മുതലെടുത്ത് ഇറാനിലെ സഫവി ഷായായിരുന്ന താഹ്മാസ്പ്, 1558-ൽ കൈയടക്കി.
ഇക്കാലത്ത് സഫവികൾ, അവർ പിടിച്ചടക്കുന്ന മേഖലകളിലെ തദ്ദേശീയവംശജരുടെ നേതാക്കന്മാരെ കലാന്തർ എന്ന പേരിൽ അവരുടെ പ്രതിനിധിയായി നിയമിച്ചിരുന്നു.
ദക്ഷിണ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ അബ്ദാലി വംശഗണത്തിലെ പോപത്സായ് വംശത്തിന്റെ നേതാവായിരുന്ന സാദോ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു.
1587 മുതൽ 1629 വരെ ഭരണത്തിലിരുന്ന സഫവി ഷാ അബാസിന്റെ വിശ്വസ്തനായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം, ഹെറാത്തിനും കന്ദഹാറിനുമിടയിലുള്ള പാതയിൽ ഷായുടെ അംഗരക്ഷച്ചുമതല വഹിച്ചിരുന്നു.
മിർ ഇ അഫാഘിന എന്ന ഒരു സ്ഥാനപ്പേര് കൂടി ഷാ ഇദ്ദേഹത്തിന് നൽകിയിരുന്നു.
1597/98 കാലത്ത് അബ്ദാലി വംശഗണത്തിന്റെ മുഴുവൻ ചുമതലയും ഷാ അബ്ബാസ് സാദോക്ക് നൽകി.
അബ്ദാലികളുടെ/ദുറാനികളുടെ സാദോസായ് വംശത്തിന്റെ പൊതുപൂർവികനാണ് സാദോ.
സാദോയുടെ പാരമ്പര്യം, അബ്ദാലി പഷ്തൂണുകളുടെ നേതൃസ്ഥാനത്തെത്തുന്നതിൽ അഹമ്മദ് ഷാ അബ്ദാലിക്ക് തുണയായ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഘടകമാണ് .
അബ്ദ് അള്ളാ ഖാൻ സാദോസായ്
1627-ൽ സഫവി ഷാ അബ്ബാസ് കന്ദഹാർ പിടിച്ചടക്കിയതിനെത്തുടർന്ന്, സഫവികളുടെ ആശിർവാദത്തോടെ അബ്ദാലി പഷ്തൂണുകൾ വൻ‌തോതിൽ ഹെറാത്തിലേക്ക് മാറിത്താമസിച്ചു.
ഹെറാത്തിൽ സഫവികളുടെ ആധിപത്യം ഉറപ്പിക്കുന്നതിനായിരുന്നു ഈ നടപടി.
പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം വരെയും അബ്ദാലികൾ, സഫവി സാമ്രാജ്യത്തിന് കരുത്തുറ്റ പിന്തുണയുമായി ഹെറാത്തിൽ അധിവസിച്ചു.
1709-ൽ കന്ദഹാറിലെ ഹോതകി ഘൽജികൾ , സഫവികളെ തോൽപ്പിച്ച് കന്ദഹാറിൽ സ്വയംഭരണം പ്രഖ്യാപിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, ഘൽജി പഷ്തൂണുകൾക്കെതിരെയുള്ള സഫവി ആക്രമണത്തിൽ അബ്ദാലികളും പങ്കെടുത്തിരുന്നു.
കേയ് ഖുസ്രോ എന്ന ഒരു ജോർജിയന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഫവി സേനയിൽ അബ്ദ് അള്ളാ ഖാൻ സാദോസായ് എന്ന അബ്ദാലി പഷ്തൂൺ നേതാവിന്റെ കീഴിലുള്ള അബ്ദാലി സൈന്യവും പങ്കെടുത്തിരുന്നു.
എന്നാൽ 1716-ൽ ഹെറാത്തിൽ, അബ്ദാലികൾ സഫവികളിൽ നിന്നും സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ച് സ്വയംഭരണം ആരംഭിച്ചു.
അബ്ദ് അള്ളാഖാൻ പഞ്ചാബിലെ മുൾത്താനിൽ നിന്നുമുള്ളയാളാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കന്ദഹാർ പിടിക്കുന്നതിനായുള്ള മുഗളരുടെ (1653 ലെ) വിഫലശ്രമത്തിൽ സഹായിച്ച കുറേ അബ്ദാലികളെ, പഞ്ചാബിലെ മുൾത്താനിൽ മുഗളർ അധിവസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.
ഇക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ളയാളാണ് അബ്ദ് അള്ളാ ഖാൻ എന്നു കരുതുന്നു.
ഹെറാത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം കരസ്ഥമാക്കിയ അബ്ദാലികൾക്ക്, പേർഷ്യക്കാരിൽ നിന്ന് നിരവധി ആക്രമണങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു.
എങ്കിലും ഒടുവിൽ ഹെറാത്ത് പിടിക്കനുള്ള ശ്രമം പേർഷ്യക്കാർ ഉപേക്ഷിച്ചു.
അതോടെ അബ്ദാലികൾ കന്ദഹാറിലെ ഘൽജികളുമായി മത്സരമാരംഭിച്ചു.
അബ്ദ് അള്ളാ ഖാന്റെ പുത്രനും സിസ്താനിലെ ഫറായുടെ ഭരണകർത്താവുമായിരുന്ന അസാദ് അള്ളാ, കന്ദഹാറിലെ ഘൽജികൾക്കെതിരെ പടനീക്കം നടത്തി.
എന്നാൽ 1719/20 കാലത്ത് ഘൽജികൾ മീർ മഹ്മൂദിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഹെറാത്തിനും കന്ദഹാറിനും മദ്ധ്യേയുള്ള ദിലാറാമിൽ വച്ച് അസാദ് അള്ളായെ പരാജയപ്പെടുത്തി .
മുഹമ്മദ് സമാൻ ഖാൻ സാദോസായ്
ഏതാണ്ട് 1720 കാലഘട്ടത്തിൽ ഹെറാത്തിൽ അബ്ദ് അള്ളാ ഖാൻ സാദോസായെ വധിച്ച് ഒരു ബന്ധുവായ മുഹമ്മദ് സമാൻ ഖാൻ സാദോസായ് അധികാരത്തിലെത്തി.
ദുറാനികളുടെ പൂർവികനാണ് ഇദ്ദേഹം.
ഇതിനു ശേഷം അബ്ദാലികൾ മുഹമ്മദ് സമാൻ ഖാന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സഫവികൾക്കെതിരെ ഒരു യുദ്ധവിജയം കരസ്ഥമാക്കുകയും ഹെറാത്തിന് പടിഞ്ഞാറുള്ള ഇസ്ലാം ഖാല കൈയടക്കുകയും ചെയ്തു.
അങ്ങനെ ഘൽജികൾക്കൊപ്പം അബ്ദാലികളും ഏതാണ്ട് പൂർണമായും സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രാപിക്കുകയും മുഗളർക്കും സഫവികൾക്കും ഇവരുടെ മേൽ യാതൊരുനിയന്ത്രണവും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്തു.
മുഹമ്മദ് ഖാൻ അഫ്ഗാൻ സാദോസായ്
മുഹമ്മദ് സമാൻ ഖാൻ സാദോസായെ പുറത്താക്കി അബ്ദാലികളുടെ നേതൃസ്ഥാനത്തെത്തിയ മറ്റൊരു സാദോസായ് വംശജനാണ് മുഹമ്മദ് ഖാൻ അഫ്ഗാൻ സാദോസായ്.
1722-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അബ്ദാലികൾ ഹെറാത്തിന് പ്ടിഞ്ഞാറുള്ള മശ്‌ഹദ് നഗരം പിടിച്ചെങ്കിലും നാലുവർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ഇവിടെ നിന്നും തുരത്തപ്പെട്ടു.
ഇതിനെത്തുടർന്ന് മുഹമ്മദ് ഖാൻ അഫ്ഗാനും സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ടു.
പകരം, മുഹമ്മദ് സമാൻ ഖാന്റെ പുത്രനായ സുൾഫിക്കർ ഖാൻ അധികാരത്തിലേറി .
അള്ളാ യാർ ഖാൻ, സുൾഫിക്കർ ഖാൻ
1726 കാലമായപ്പോഴേക്കും അബ്ദാലികൾ ചിരന്തരവൈരികളായ രണ്ടു നേതാക്കളുടെ കീഴിലായി വ്യത്യസ്ത കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഭരണം നടത്തിയിരുന്നത്.
1726- നവംബറിൽ ഷാ താഹ്മാസ്പ് രണ്ടാമന്റെ കീഴിൽ മശ്‌ഹദ് പിടീച്ച നാദിർ ഖാൻ (നാദിർ ഷാ) തുടർന്ന് 1729-ൽ അബ്ദാലികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.
ഇതിനു ശേഷം ഇതേ വർഷം തന്നെ അഷ്രഫിനെത്തോൽപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം ഇസ്ഫാഹാനിലെ ഹോതകി ഘൽജികളുടെ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇതേ സമയം 1730-ൽ ഫറായിലെ മുൻ അബ്ദാലി നേതാവ് സുൾഫിക്കർ ഖാൻ തങ്ങളുടെ മുൻ ശത്രുവും ഹോതകി ഘൽജികളുടെ കന്ദഹാറിലെ നേതാവുമായിരുന്ന ഹുസൈൻ സുൽത്താനുമായി സഖ്യമുണ്ടാക്കി.
ഇവർ ഹെറാത്തിലെ അള്ളാ യാർ ഖാനെ തോൽപ്പിക്കുകയും മശ്‌ഹദിലേക്കെത്തുകയും ചെയ്തു.
ഇതോടെ നാദിർ ഖാൻ പടനയിച്ച് മശ്‌ഹദിലെത്തി ഇവരെ പരാജയപ്പെടുത്തി.
1732-ൽ പത്തുമാസക്കാലത്തെ യുദ്ധത്തിനുശേഷം നാദിർഖാൻ, സുൾഫിക്കർ ഖാനെ ഹെറാത്തിൽ നിന്നും തുരത്തുകയും ചെയ്തു.
ഇതോടെ ഹെറാത്ത് പൂർണ്ണമായും സഫവി നിയന്ത്രണത്തിലാകുകയും സുൾഫിക്കറിന് കന്ദഹാറിലേക്ക് പിൻ‌വാങ്ങേണ്ടതായും വന്നു.
എന്നാൽ തിരിച്ചെത്തിയ സുൾഫിക്കറേയും അയാളുടെ ഇളയ സഹോദരൻ അഹ്മദിനേയും സുൽത്താൻ ഹുസൈൻ കന്ദഹാറിൽ തടവുകാരനാക്കി .
അബ്ദാലികളുടെ കന്ദഹാറിലേക്കുള്ള മടക്കം
1736-ൽ നാദിർ ഖാൻ, നാദിർ ഷാ എന്ന പേരിൽ ഇറാനിൽ അധികാരത്തിലെത്തിയതിനു ശേഷം നിരവധി അബ്ദാലികളെ നാദിർ ഷാ തന്റെ സൈന്യത്തിലുൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.
കന്ദഹാറിന്റെ പതനം, തെക്കുകിഴക്കൻ അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ ഘൽജികളുടെ ആധിപത്യത്തിനും വിരാമമായി.
അങ്ങനെ അബ്ദാലി പഷ്തൂണുകൾ വീണ്ടും കന്ദഹാറിലെ പ്രബലവിഭാഗമായി.
എന്നാൽ സുൾഫിക്കർ ഖാനേയും സഹോദരൻ അഹ്മദിനേയും സുൽത്താൻ ഹുസൈനൊപ്പം നാദിർ ഷാ മസന്ദരാനിലേക്ക് നാടുകടത്തി.
അഹമ്മദ് ഷാ അബ്ദാലി അഹ്മദ് ഷാ ദുറാനി - ദുറാനി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ
സാദോസായ് വംശത്തിലെ മുഹമ്മദ് സമാൻ ഖാന്റെ പുത്രനും സുൾഫിക്കർ ഖാന്റെ ഇളയ സഹോദരനുമായിരുന്നു അഹ്മദ് ഖാൻ എന്ന അഹ്മദ് ഷാ അബ്ദാലി.
1722-ൽ ഹെറാത്തിൽ ജനിച്ച അഹമ്മ്ദ് ഖാൻ ആണ് ദുറാനി സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചത്.
നാദിർ ഷാ , കന്ദഹാർ പിടിച്ചതിനു ശേഷം സുൾഫിക്കർ ഖാനോടൊപ്പം മസന്ദരാനിലെത്തിയ സഹോദരൻ അഹ്മദ് ഖാനെ പിൽക്കാലത്ത് നാദിർ ഷാ അവിടത്തെ ഭരണാധികാരിയായി നിയമിച്ചിരുന്നു.
1747-ൽ നാദിർ ഷാ കൊല്ലപ്പെടുന്ന സമയത്ത് പേർഷ്യൻ സൈന്യത്തിലെ അബ്ദാലി പഷ്തൂൺ വിഭാഗത്തിന്റെ സേനാനായകനുമായിരുന്നു അഹമ്മദ് ഖാൻ.
നാദിർ ഷായുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പേർഷ്യൻ സൈന്യത്തിൽ ഒറ്റപ്പെട്ട അഹ്മദ് ഖാൻ, തന്റെ 4000-ത്തോളം വരുന്ന സൈനികരുമായി കന്ദഹാറിലേക്ക് രക്ഷപ്പെട്ടു.
തന്റെ സൈന്യബലം കൊണ്ടും പാരമ്പര്യം കൊണ്ടും അഹ്മദ് ഖാൻ, നാദിർഷായുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് സ്വതന്ത്രരായ പഷ്തൂൺ ജനതയുടെ നേതൃസ്ഥാനത്തെത്തി.
1747 ഒക്ടോബറിൽ, കന്ദഹാർ മേഖലയിലെ അബ്ദാലി പഷ്തൂണുകൾ യോഗം ചേർന്ന് അഹ്മദ് ഖാനെ നേതാവായി തെരഞ്ഞെടുത്തു.
നാദിർഷായുടെ പിൻ‌ഗാമിയായി സ്വയം കരുതിയ അഹ്മദ് ഷാ, അദ്ദേഹത്തെപ്പോലെത്തന്നെ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക്ക് അധികാരം വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.
അധികാരമേറ്റ അതേ വർഷം (1747) ഡിസംബറിൽത്തന്നെ ഇദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ആദ്യ ആക്രമണം നടത്തി.
തുടർന്ന് ഏതാണ്ടോരോ വർഷവും ഈ ആക്രമണപരമ്പര ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു.
ഇതിനു പുറമേ ഹെറാത്തും മ‌ശ്‌ഹദുമടങ്ങുന്ന ഖുറാസാൻ മേഖലയിൽ അധികാരത്തിലിരുന്ന നാദിർ ഷായുടെ പൗത്രൻ ഷാ രൂഖിനെ , അഹ്മദ് ഷാ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ സാമന്തനായി മശ്‌ഹദിൽ ഭരണം തുടരാനനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു.
വടക്കൻ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ ഉസ്‌ബെക്കുകളേയും , മദ്ധ്യ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ ഹസാരകളേയും പരാജയപ്പെടുത്തി, കിഴക്ക് സിന്ധു മുതൽ പടിഞ്ഞാറ്‌ മശ്‌ഹദ് വരെയും വടക്ക് അമു ദര്യ നദി മുതൽ തെക്ക് അറബിക്കടൽ വരെയും ഉള്ള പ്രദേശങ്ങൾ അഹമ്മദ് ഷാ, ദുറാനി സാമ്രാജ്യത്തിന് കീഴിലാക്കി .
തിമൂർ ഷാ തിമൂർ ഷാ
1773 ജൂൺ മാസം കന്ദഹാറിൽ വച്ച് അഹ്മദ് ഷാ മരണമടഞ്ഞതിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ തിമൂർ ഷാ അധികാരത്തിലേറി.
അഹമ്മദ് ഷായുടെ ഭരണകാലത്ത്, തിമൂർ പഞ്ചാബിൽ വസിച്ച് ഇവിടത്തെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കിനടത്തി.
മറാഠകളും സിഖുകാരുടേയും ആക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് തിമൂറിന് പഞ്ചാബ് ഉപേക്ഷിച്ച് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്നു.
പിന്നീട് ഇദ്ദേഹം ഹെറാത്തിലെ ഭരണച്ചുമതലയിലെത്തി.
തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണശേഷം രാജാവായെങ്കിലും തലസ്ഥാനമായ കന്ദഹാറിലേക്ക് മാറാതെ, ഹെറാത്തിൽ നിന്നുതന്നെ തിമൂർ ഭരണം തുടർന്നു.
ഈ അവസരത്തിൽ തിമൂറിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ സുലൈമാൻ മിർസ, ഭരണം പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും തിമൂർ ഇതിനെ അതിജീവിച്ചു.
കൂടുതലായും വിദേശത്ത് പ്രവർത്തിച്ചതിനാൽ, തിമൂറിന് ദുറാനി തലസ്ഥാനമായ കന്ദഹാറിൽ മതിപ്പ് സൃഷ്ടിക്കാനായില്ല.
തിമൂറിന്റെ കാലത്താണ് ദുറാനി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം കാബൂളിലേക്ക് മാറ്റിയത്.
താജിക് , ഖ്വിസിൽബാഷ് വിഭാഗക്കാരെ കൂടുതലായി ഭരണത്തിലും സൈന്യത്തിലും ഉൾപ്പെടുത്തിയതു മൂലം, പ്രജകളായ പഷ്തൂണുകൾ തിമൂറിൽ നിന്ന് അകലുകയും സാമ്രാജ്യത്തിൽ പലയിടത്തും കലാപങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് പഞ്ചാബും വടക്കൻ അഫ്ഗാനിസ്താനും ദുറാനി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ നിന്നും വേർപെട്ടു.
1793 മേയ് 20-ന് കാബൂളിൽ വച്ച് തിമൂർ മരണമടഞ്ഞു.
ശത്രുക്കൾ ഇദ്ദേഹത്തിന് വിഷം നൽകി വധിച്ചതാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു .
സമാൻ ഷാ സമാൻ ഷാ ദുറാനി
ആരെയും അദ്ദേഹം തന്റെ പിൻ‌ഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുമില്ല.
പ്രബലരായ ഈ മക്കളാരും തിമൂറിന്റെ മരണസമയത്ത് കാബൂളിലുണ്ടായിരുന്നില്ല.
യൂസഫ്സായ് വംശത്തിൽപ്പെട്ട സ്ത്രീയിൽ തിമൂറിനുണ്ടായ സമാൻ, ഷൂജ അൽ മുൾക് എന്നീ രണ്ടു സഹോദരന്മാരാണ് ഈ സമയത്ത് കാബൂളിലുണ്ടായിരുന്നത്.
ഇതിൽ മൂത്തവനായ സമാൻ, തിമൂറിന്റെ മരണശേഷം സമാൻ ഷാ എന്ന പേരിൽ അധികാരമേറ്റു.
തിമൂറിന്റെ മൂത്തമകനായിരുന്ന ഹുമായൂണിനെ, അന്ധനാക്കിയതിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ തടവിലാക്കിയത്.
തന്റെ സ്ഥാനം നിലനിർത്തുന്നതിനുള്ള പരാക്രമങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വന്തം വംശക്കാരായ ദുറാനികൾക്കിടയിൽ സമാൻ ഷായുടെ മതിപ്പ് കുറഞ്ഞു വരുകയും തന്റെ അംഗരക്ഷകരായ ഷിയാ ഖ്വിസിൽബാഷ് സൈനികരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഇക്കാലത്ത് തന്നെ ഇറാനിൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ ഖ്വാജറുകളുടെ രാജവംശം അതിന്റെ സ്ഥാപകനായിരുന്ന ആഘാ മുഹമ്മദ് ഷായുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മശ്‌ഹദ് നഗരം കൈയടക്കുകയും ഇറാനിലെ ദുറാനി ആധിപത്യത്തിന് അന്ത്യം വരുത്തുകയും ചെയ്തു.
എങ്കിലും സിഖുകാർക്കെതിരെ ചില നിർണായകവിജയങ്ങൾ കൈയടക്കാൻ സമാൻഷാക്ക് സാധിച്ചു.
ലാഹോർ കൈയടക്കുകയും അവിടെ അഫ്ഗാനികളുടെ പ്രതിനിധിയായി രഞ്ജിത് സിങ്ങിനെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.
1800-ൽ സഹോദരൻ, മഹ്മൂദും, ദുറാനികളിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വംശമായ ബാരക്സായ് വംശത്തിലെ മുഹമ്മദ്സായ് വിഭാഗത്തിലെ ഫത് ഖാനും ചേർന്ന് കന്ദഹാറിലും പരിസരത്തുമുള്ള നിരവധി ദുറാനികളുടെ സഹായത്തോടെ സമാൻ ഷായെ പരാജയപ്പെടുത്തി.
മഹ്മൂദ് ഷാ, ഷാ ഷൂജ
സമാൻ ഷായെ പുറത്താക്കി, 1800-ആമാണ്ടിൽ മഹ്മൂദ് ഷാ , കാബൂളിൽ അധികാരത്തിലെത്തി.
ഫത് ഖാന്റെ ശക്തമായ പിന്തുണയിൽ ഇദ്ദേഹം ഭരണം നടത്തിയെങ്കിലും മൂന്നു വർഷമേ ഈ ഭരണം നീണ്ടുള്ളൂ.