smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
ഔദ്യോഗികജീവതം
ഒരു സിഖ് കുടുംബത്തിൽ 1972ൽ ചണ്ഡീഗഡിൽ ജനിച്ചു.
ശേഷം അവർ ഷോർട്ട് സർവീസ് കമ്മീഷൻ (എസ്എസ്സ്സി) വഴി പ്രവേശനം എയർ ഫോഴ്സ് ഫെയിമിലേക്ക് ആദ്യ ഏഴു സ്ത്രീ കേഡറ്റുകളിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
ഇത് ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകളുടെ ട്രാൻസ്പോർട്ട് പൈലറ്റുമാരുടെ പരിശീലനം എന്ന നിലയിലും ഒരു നിർണ്ണായക ഘട്ടമായി മാറി.
ഡുങ്കിഗൾ എയർ ഫോഴ്സ് അക്കാദമിയിലെ പ്രാഥമിക പരിശീലനം ശേഷം പിന്നീടുള്ള പരിശീലനം ഹൈദ്രബാദിലെ യെലഹങ്ക എയർഫോഴ്സ് സ്റ്റേഷനിലെ എയർ ലിഫ്റ്റ്‌ ഫോഴ്സസ് ട്രെയിനിംഗ് എസ്റ്റാബ്ലിഷ്മെന്റിലും (ALFTE) പൂർത്തിയാക്കി.
1996 ഡിസംബർ 25ന് നെല്ലോരിനു സമീപം ഉണ്ടായ വിമാനാപകടത്തിൽ മരിച്ചു.
ആന്ധ്രയിലെ പ്രകാശം ജില്ലയിൽ ബുക്കാപുരം ഗ്രാമത്തിൽ തകർന്ന ഇന്ത്യൻ വായുസേനയുടെ  ആവ്റോ വിമാനപകടത്തിൽ  മരിക്കുന്ന 24 എയർഫോഴ്സ് ഉദ്യോഗസ്ഥരിൽ  ഒരാളായിരുന്നു ഫ്ലൈറ്റ് ലഫ്.
ഹരിത കൌർ ദിയോൾ, അവലംബം
ഹരികെ തടാകം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Harike_Wetland ഹരികെ
ഹരികെ തടാകം അഥവാ ഹരി-കെ-പട്ടൻ (Harike Wetland and Harike Lake) എന്നത് പഞ്ചാബിലെ തരൻ താരൻ സാഹിബ്  ജില്ലയുടെയും ഫിറോസ്‌പൂർ ജില്ലയുടെയും അതിരിലുള്ളതും  ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയതുമായ ഒരു നീർത്തടമാണ് .
ഒരേ സമയം വന്യ‍ജീവി സങ്കേതവും, റാംസർ സൈറ്റുമായ ഹരികെ തടാകം ദേശാടനനീർപക്ഷികളുടെ ശൈത്യകാലവസതിയാണ്.
ഈ തടാകത്തിൽ പൊന്തികിടക്കുന്ന ധാരാളം പൊന്തക്കാടുകളുണ്ട്.
തടാകത്തിൽ ആകെ 33 ദ്വീപുകളുണ്ട്.
ദേശിയപക്ഷികൾ ​എത്തുന്ന കാലങ്ങളിൽ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന വൈറ്റ് ഹെഡഡ് ഡക്ക് വരാറുണ്ട്.
അഡ്ജുറ്റൻഡ് , വർണ്ണക്കൊക്ക് , ബ്ലാക്ക് നെക്കഡ് സ്റ്റോർക്ക് , വിവിധയിനം ഇരണ്ടകൾ, പരുന്തുകൾ, മേടുതപ്പി തുടങ്ങിയ പക്ഷികളെ ഇവിടെ കാണാം.
അതീവ ഗുരുതര വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഒാറിയന്റൽ വൈറ്റ് ബാക്കഡ് വൾച്ചർ തുടങ്ങിയവയും ഇവിടെയുണ്ട് ഗ്യാലറി Pygmy goose Yellow-crowned woodpecker Brown-headed gull Blackheaded gull Hen harrier Cetti's warbler Nelumbo nucifera –Lotus Prosopis juliflora അവലംബം പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ Harike Wetland എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ട്.
ഹരിചരൺ ഹരിചരൺ
തമിഴ് ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകനും കർണാടക സംഗീതജ്ഞനുമാണ് ഹരിചരൺ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഹരിചരൺ ശേഷാദ്രി .
നിരവധി തമിഴ് തെലുഗു ചിത്രങ്ങളിൽ പിന്നണി ആലപിച്ചിട്ടുള്ള അദ്ദേഹം ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലെ "വാതിലിൽ ആ വാതിലിൽ...
എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനാലാപനത്തിലൂടെ മലയാള ഗാനാസ്വാദകർക്കിടയിലും സുപരിചിതനായി.
ഇതിനോടകം പതിനേഴിലധികം മലയാളചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം പിന്നണി പാടി.
1987 മാർച്ച് 20 ന് ചെന്നൈയിലെ ഒരു സംഗീതപാരമ്പര്യമുള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനനം.
2004 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ  കാതൽ എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിലാണ് ആദ്യമായി പിന്നണി ആലപിക്കുന്നത്.
മലയാളത്തിലെ ഹരിചരനന്റെ ആദ്യ ഗാനം പത്മശ്രീ ഭരത് ഡോ.സരോജ്കുമാർ എന്ന ചിത്രത്തിലെ 'മൊഴികളും മൗനങ്ങളും മിഴികളും വാചാലമായ് തിരകളും തീരവും ഹൃദയവും വാചാലമായ്'എന്ന ഗാനമാണ്.
ഹരിജൻ (പത്രം) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Harijan_Newspaper
1933-ൽ മഹാത്മാഗാന്ധി ആരംഭിച്ച പത്രമാണ് ഹരിജൻ .
ആഴ്ചയിൽ ഒന്ന് വീതമാണ് ഇത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നത്.
ഇംഗ്ലീഷ് , ഹിന്ദി , ഗുജറാത്തി ഭാഷകളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു.
ഇംഗ്ലീഷിൽ ഹരിജൻ എന്നും, ഹിന്ദിയിൽ ഹരിജൻ സേവ്ക് എന്ന പേരിലും, ഗുജറാത്തിയിൽ ഹരിജൻ ബന്ധു എന്ന പേരിലുമായിരുന്നു ഇത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നത്.
സാമൂഹികവും സമ്പത്തികവുമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്കാണ് ഹരിജൻ പ്രാധാന്യം നൽകിയിരുന്നത്.
അഹമ്മദാബാദിൽ രൂപീകരിച്ചിരുന്ന നവജീവൻ ട്രസ്റ്റിനു കീഴിലാണ് ഇത് നടത്തിയിരുന്നത്.
1948-ൽ പ്രവർത്തനം നിലച്ചു.
അവലംബം ↑ http://www.deshabhimani.com/periodicalContent3.php?id=208%5Bപ്രവർത്തിക്കാത്ത+കണ്ണി%5D ↑ http://www.jstor.org/pss/1959708 ↑ പുറമേനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ Mahatma Gandhi And Mass Media Archives - Harijan Archived 2012-02-13 at the Wayback Machine .
ഹരിണി
എ.ആർ. രാജരാജവർമ്മയുടെ വൃത്തമഞ്ജരിയിൽ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള വൃത്തമാണ് ഹരിണി .
അത്യഷ്ടി ഛന്ദസ്സിൽ പെടുന്നു.
ലക്ഷണം “ നസമ ഹരിണിക്കാറും പത്തും മുറിഞ്ഞു രസം ലഗം ”
ആറിലും പത്തിലും ഒടുവിലും യതി; ആറ്,നാല്, ഏഴ് എന്ന് മുറിയണം.
പരിഭവഭയാദ്യേനായുക്തം ഗൃഹീതമതായി നീ- യൊരുെപാഴുതിലും യന്മാഹാത്മ്യാൽ പിഴച്ചതുമില്ല നീ പരിഹൃതമതായ്നാ തേനാദ്യ ത്വം സുതവ്യസനത്തിനാൽ പരിചിതമഥാപി ത്വാം ശസ്ത്ര!
ത്യജിച്ചിടുമിന്നു ഞാൻ.
” അവലംബം ↑ വൃത്തമ‍‍ഞ്ജരി ഏ.
ഹരിണി രവി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Harini_Ravi
തമിഴ് ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായികയും, ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റുമാണ് ഹരിണി രവി (ജനനം: ഡിസംബർ 20 , 1994 , ചെന്നൈ ) .
ആറു വയസുള്ളപ്പോൾ 
മുതൽ വിവിധ ഇന്ത്യൻ പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ ഡബ്ബിംഗ് ചെയ്തു തുടങ്ങിയ ഹരിണി രവി പിന്നീട് ജനശ്രദ്ധയാകർഷിച്ച നിരവധി തമിഴ് സിനിമാ 
ഗാനങ്ങളാലപിച്ച്‌ കഴിവു തെളിയിച്ചു.
പ്രശസ്ത വലയിൻ കലാകാരൻ വി.വി. രവിയുടേയും, സീനിയർ ഡബ്ബിംഗ് ആർട്ടിസ്റ്റ് വിശാലം രവിയുടേയും മകളായി 1994 ഡിസംബർ 20-നു ചെന്നൈയിലാണ് ഹരിണി രവി ജനിച്ചത്.
സംഗീത പാരമ്പര്യമുള്ള അച്ഛനമ്മമാർക്കു പുറമേ കർണ്ണാടക സംഗീതത്തിൽ കഴിവു തെളിയച്ച സഹോദരൻ  രാഘവ കൃഷ്ണയും ഹരിണിയുടെ സംഗീത പഠനത്തിനു കരുത്തേകി.
സ്‌കൂളിൽ പഠിക്കുന്ന കാലത്തു തന്നെ സംഗീതം, സ്‌പോർട്‌സ്, ചിത്രകല, ഭഗവദ് ഗീതാ പാരായണം എന്നിങ്ങനെ വിവിധ ഇനങ്ങളിൽ സമ്മാനങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായിക
ഇളയരാജ, ഏ.
ആർ.റഹ്മാൻ, വിദ്യാസാഗർ, ഡി.ഇമാൻ, കെ. ഭാഗ്യരാജ്, ദീന, വിജയ് ആന്റണി, കവി പെരിയ തമ്പി തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത സംഗീതസംവിധായരുടെ
സംഗീതസംവിധാനത്തിൽ ചലച്ചിത്രഗാനങ്ങളും, കോറസുകളും ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
യുവൻ ശങ്കർ രാജയുടെ സംഗീതസംവിധാനത്തിൽ കണ്ട നാൾ മുതൽ എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ടൈറ്റിൽ സോങ്ങ് ആലപിച്ചത് ഹരിണി രവിയായിരുന്നു.
ഹരിണി രവി പാടിയ തമിഴ് സിനിമാ ഗാനങ്ങൾ ഗാനം ചിത്രം വർഷം ചിക്കു പുക്കു ബൂം ബൂം മാസിലാമണി 2009 കിച്ചു കിച്ചു താംബൂലം മൈന 2010 കൊത്തവരങ്കാ ഐവർ 2011 മൺവാസം മുത്തുക്കു മുത്താക 2011 ചുട്ടിപ്പെണ്ണേ ഉച്ചിതനൈ മുകർന്താൽ 2011 നാൻ ചാർളി ചാപ്ലിൻ പൊണ്ണു ചാപ്ലിൻ സാമന്തി 2012 അവലംബം ഹരിണി രവി പാടിയ തമിഴ് ചലച്ചിത്രഗാനങ്ങൾ Archived 2012-06-30 at the Wayback Machine .
ഹരിത പ്രസ്ഥാനം
ഹരിത പ്രസ്ഥാനം ( Green Movement) എന്ന ഉയർന്നു വരുന്ന പ്രസ്ഥാനം ഗതാഗതം.
നിർമ്മാണം, നിയമം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ പരിസ്ഥിതി സൗഹാർദ്ദ ശീലങ്ങൾക്കും തുടക്കങ്ങക്കും സമ്മർദ്ദം കൊടുക്കന്ന പ്രസ്ഥാനമാണ്.
ഹരിത കെട്ടിടങ്ങൾ
ഭാരതത്തിന് കാലാവസ്ഥ സൗഹൃദ നിർമ്മിതിയ്ക്ക് സമ്പുഷ്ടമായ ആധികാരികമായ ചരിത്രമുണ്ട്.
ഹരാൾഡ് ഷൂമാക്കർ
പശ്ചിമജർമ്മൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരനും 1982,1986 ലോകകപ്പുകളിൽ ജർമ്മൻ ടീമിൽ അംഗവുമായിരുന്നു.
ഹരാൾഡ്  ആന്റൺ ഷൂമാക്കർ എന്ന ടോണി ഷൂമാക്കർ.
(ജ: മാർച്ച് 6  -1954 )
ഷൂമാക്കർ  ഗോൾ കീപ്പർ എന്ന നിലയിൽ 1979 മുതൽ 1986 വരെ 76 അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങളിൽ ജർമ്മനിയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇതിൽ  15 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരങ്ങളും 14 ലോകകപ്പ് മത്സരങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.
പുറംകണ്ണികൾ Harald Schumacher എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ട്.
Detail of international matches, by RSSSF Leverkusen who's who Interview with the German magazine "STERN" അവലംബം
ഹരി സുഖ്മണി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Hari_%26_Sukhmani
ബുല്ലേ ഷാ , ബാബ ഫരീദ് , കബീർ , ഷാ ഹുസൈൻ എന്നിവരുടെ സൂഫി കവിതകളിൽ നിന്നുള്ള ഘടകങ്ങൾ രചനകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി പരമ്പരാഗത നാടോടി സംഗീതം ഇലക്ട്രോണിക് സംഗീതവുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രശസ്തരായ ഹരി സിംഗ് ജാജ്, സുഖ്മണി മാലിക് എന്നിവരടങ്ങുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ഫോക്ട്രോണിക് ജോഡിയാണ് ഹരി സുഖ്മണി.
പശ്ചാത്തലം ഹരി സിംഗ്
ചണ്ഡിഗഢിൽ ജനിച്ച ഹരി സിംഗ് ജാജ് ഡെറാഡൂണിലെ ദൂൺ സ്കൂളിൽ ചേർന്നു.
മുംബൈ സെന്റ് സേവ്യേഴ്‌സ് കോളേജിൽ നിന്ന് ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി.
തുടർന്ന് ചെന്നൈയിൽ ഓഡിയോ എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠിക്കുകയും പിന്നീട് യുകെയിലെ മാഞ്ചസ്റ്ററിൽ ഇലക്ട്രോണിക് സംഗീത നിർമ്മാണത്തിൽ വൈദഗ്ദ്ധ്യം നേടുകയും ചെയ്തു.
ഒരു പശ്ചാത്തല ഗായകനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അദ്ദേഹം നിർമ്മാതാവും ഓഡിയോ എഞ്ചിനീയറുമാണ്.
സുഖ്മണി മാലിക്
ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ ജനിച്ച സുഖ്മണി മാലിക് നാടൻ പാട്ടുകളും സൂഫി സംഗീതവും കേട്ട് ചണ്ഡിഗഢിലാണ് വളർന്നത്.
മനഃശാസ്ത്രത്തിലും സംഗീതത്തിലും ബിരുദം നേടിയ അവർ ചണ്ഡിഗഢിൽ നിന്ന് ഹിന്ദുസ്ഥാനി ക്ലാസിക്കൽ വോക്കൽ സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി.
2003 നും 2007 നും ഇടയിൽ, രാംപൂർ ഘരാനയിൽ ഒരു ക്ലാസിക്കൽ ഗായകനോടൊപ്പം പരിശീലനം നേടി.
ഹരി (വൃത്തം) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Hari_(metre)
എ.ആർ. രാജരാജവർമ്മയുടെ വൃത്തമഞ്ജരിയിൽ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള വൃത്തമാണ് ഹരി .
അത്യഷ്ടി ഛന്ദസ്സിൽ പെടുന്ന വൃത്തമാണിത്.
ലക്ഷണം “ നനമര ഹരിയാറും പത്തും നിറുത്തി സലം ഗുരൂ ”
ന,ന, മ, ര, സ എന്ന ക്രമത്തിൽ ഗണങ്ങളും പിന്നെ ലഘുവും ഗുരുവും ഉണ്ടായിരിക്കണം.
ആറാമത്തെ അക്ഷരത്തിലും പത്താമത്തെ അക്ഷരത്തിലും യതി ഉണ്ടാവണം.
ഹരപ്പൻ ശ്മശാനസംസ്കാരം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Cemetery_H_culture Geography of the Rigveda, with river names ; the extent of the Swat and Cemetery H cultures are  indicated.
1900-മുതൽ സിന്ധൂ നദീതട നാഗരികതയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ഇന്നത്തെ പാകിസ്താനിലുള്ള പഞ്ചാബ് പ്രദേശത്തിലും ചുറ്റിലുമായി വികസിച്ച സംസ്കാ‍രമാണ് ശ്മശാന എച്ച് സംസ്കാരം .
ഹാരപ്പയുടെ "ഏരിയ എച്ച്"-എന്നയിടത്ത് ഒരു ശ്മശാനം കണ്ടെത്തിയതുകൊണ്ടാണ് സംസ്കാരത്തിന് ഈ പേരുനൽകിയത്.
സിന്ധൂ നദീതട സമയരേഖയിലെ മൂന്ന് സാംസ്കാരിക ഘട്ടങ്ങളിൽ ഒന്നായ പഞ്ചാബ് ഘട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ശ്മശാന എച്ച് സംസ്കാരം.
ഈ സംസ്കാരത്തിന്റെ സവിശേഷതകളിൽ ചിലത് താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്: മൃതശരീരങ്ങളുടെ ശവദാഹം .
എല്ലുകൾ ചായം പൂശിയ കുടങ്ങളിലാക്കി കുഴിച്ചുമൂടിയിരുന്നു.
ശവശരീരങ്ങൾ മരപ്പെട്ടികളിൽ അടക്കം ചെയ്യുന്ന സിന്ധൂ നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നും ഇത് തൂലോം വിഭിന്നമാണ്.
കുടങ്ങളിലെ അസ്ഥികലശങ്ങളും "കല്ലറകളിലെ അസ്ഥികൂടങ്ങളും" ഏകദേശം ഒരേ കാലത്തുള്ളവയാണ്.
മുൻകാലങ്ങളിൽ നിന്നും വിഭിന്നമായി ഉപരിതലം നിർമ്മിച്ച, ചുവന്ന പാത്രങ്ങൾ, ഇവയിൽ കറുത്ത നിറം കൊണ്ട് മാൻ വർഗ്ഗങ്ങൾ, മയിൽ , തുടങ്ങിയവയെയും, സൂര്യൻ , നക്ഷത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ചിഹ്നങ്ങളും വരച്ചിരുന്നു.
കിഴക്കോട്ട് വാസസ്ഥലങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിച്ചത്.
അരി പ്രധാന ധാന്യവിള ആയത്.
സിന്ധൂനദീതട നാഗരികതയിലെ വിപുലമായ വ്യാപാര വ്യവസ്ഥ തകർന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു, സമുദ്ര ചിപ്പികൾ മുതലായ വസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗം നിലച്ചു.
കെട്ടിടനിർമൃതിയ്ക്ക് ചുടുകട്ടകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് തുടർന്നത്.
ശ്മശാന എച്ച് സംസ്കാരം ഹാരപ്പയിലെ മുൻകാല ജനതയുമായി "വ്യക്തമായ ജൈവശാസ്ത്ര സാദൃശ്യങ്ങൾ" കാണിക്കുന്നു.
പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ കെനോയറിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ സംസ്കാരം "മുൻപ് പലരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടതുപോലെ ഹാരപ്പൻ സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള സാംസ്കാരിക വേർപെടലോ, നഗര ക്ഷയമോ, ആക്രമിച്ചുകയറുന്ന വിദേശികളോ, വാസസ്ഥലം ഉപേക്ഷിക്കലോ അല്ല, മറിച്ച് മുൻപത്തെ ഹാരപ്പൻ ഘട്ടത്തിലെ വാസ ക്രമത്തിൽ നിന്നും ഒരു ദിശാമാറ്റം ആണ്"
ഇവിടെനിന്നുള്ള പുരാവസ്തു അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് ക്രി.
1900 മുതൽ ക്രി.
1300 വരെ പഴക്കം നിർണ്ണയിച്ചിട്ടുണ്ട്.
അവലംബം {{ cite book }} : | editor= has generic name ( help ) ഹാരപ്പ .
കോം http://pubweb.cc.u-tokai.ac.jp/indus/english/3_1_01.html Archived 2006-09-08 at the Wayback Machine .
ഇതും കാണുക സിന്ധൂ നദീതട സമയരേഖ ചായം പൂശിയ ചാരപ്പാത്ര സംസ്കാരം
ഹരാരെ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Harare
ഹരാരെ (1982 മുതൽ ഔദ്യോഗികമായി സാലിസ്ബറി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു ) സിംബാബ്‌വെ-യുടെ തലസ്ഥാന നഗരവും എറ്റവും  ജനനിബിഢമായ പ്രദേശവുമാണ്.2009-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് 1,606,000 ആളുകൾ ഹരാരെ-യിൽ താമസിക്കുന്നു.
ഹരാരെ സിംബാബ്‌വെയുടെ ഒരു മെട്രൊപ്പൊളിറ്റൻ പ്രൊവിൻസ് ആണ്.1,483 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരം സിംബാബ്‌വെയുടെ ഭരണസിരാകേന്ദ്രമാണ്.1890-ൽ പയണീർ കോളം എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ കമ്പനിയുടെ  സേനയാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഈ നഗരം,ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന സാലിസ്ബറി പ്രഭു-വിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി സാലിസ്ബറി ഫോർട്ട് എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.
പിൽക്കാലത്ത് സതേൺ റൊഡേഷ്യൻ ഗവണ്മെന്റിന്റെ കീഴിലായ ഈ പ്രദേശം 1953-നും 1963-നും ഇടയിൽ മദ്ധ്യ ആഫ്രിക്കൻ ഫെഡറേഷന്റെ തലസ്ഥാനമായി.
സിംബാബ്‌വെ-യുടെ രണ്ടാം സ്വാന്തത്ര്യ വർഷത്തിൽ "ഹരാരെ" എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്ത നഗരത്തിനു 1982-ൽ വീണ്ടും "സാലിസ്ബറി" എന്ന് നാമം നൽകി.
രാജ്യത്തെ പഴക്കമേറിയ സർവ്വകലാശാലയായ സിംബാബ്‌വെ സർവ്വകലാശാലയും( സ്ഥാപിതം-1952) പ്രധാന ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയമായ ഹരാരെ സ്പോർറ്റ്സ് ക്ലബ് സ്റ്റേഡിയവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതിവിടെയാണ്.
ഹരപ്പ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Harappa സിന്ധൂ നദീതടത്തിൽ ഹരപ്പയുടെ സ്ഥാനവും സിന്ധൂ നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും (പച്ചനിറത്തിൽ).
വടക്കുകിഴക്കൻ പാകിസ്താനിലെ പഞ്ചാബിലുള്ള ഒരു നഗരമാണ് ഹരപ്പ ( ഉർദ്ദു : ہڑپہ ‬ , ഹിന്ദി : हड़प्पा ).
സാഹിവാലിന് ഏകദേശം 35 കിലോമീറ്റർ (22 മൈൽ) തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ആണ് ഹരപ്പയുടെ സ്ഥാനം.
റാവി നദിയുടെ മുൻകാല പ്രവാഹവഴിയുടെ തീരത്താണ് ഇന്നത്തെ ഹരപ്പ നഗരം.
ഇതിനു വശത്തായി, ശ്മശാന എച്ച് സംസ്കാരത്തിന്റെയും സിന്ധൂ നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെയും ഭാഗമായിരുന്ന, പുരാതന സം‌രക്ഷിത നഗരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കിടക്കുന്നു.
പുരാതന ജനവാസം ഇവിടെ  നിലനിന്നത് ഏകദേശം ക്രി.
3300 മുതൽ ആണ്.
23,500 വരെ ജനങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.
അക്കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഹരപ്പ.
ഹരപ്പ സംസ്കൃതി ഇന്നത്തെ പാകിസ്താൻ അതിർത്തികൾക്കും പുറത്തേയ്ക്ക് വ്യാപിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അതിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങൾ സിന്ധ് , പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ എന്നിവയായിരുന്നു.
2005-ൽ ഇവിടെ വിവാദമുയർത്തിക്കൊണ്ട് ഒരു ഉല്ലാസോദ്യാനം നിർമ്മിക്കാനുള്ള ശ്രമം തുടങ്ങി എങ്കിലും നിർമ്മിതാക്കൾ നിർമ്മിതിയുടെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ പല പുരാവസ്തു അവശിഷ്ടങ്ങളും കണ്ടെത്തിയതിനെ തുടർന്ന് ഈ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിച്ചു.
പ്രശസ്ത പാകിസ്താനി പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ അഹ്മദ് ഹസൻ ദാനി പാകിസ്താനിലെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിനു നൽകിയ ഹർജ്ജിയെത്തുടർന്ന് ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പുന:സ്ഥാപിച്ചു.
പുരാതന ലോകത്തിലെ പ്രധാനവും എന്നാൽ ഇന്നും ദുർഗ്രാഹ്യവുമായ സംസ്കൃതികളിലൊന്നാണ് ഹരപ്പൻ നാഗരികത.
ഹരപ്പ നഗരത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് വികസിച്ചതുകൊണ്ട് ഇത് ഹരപ്പൻ സംസ്കാരം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ഹരപ്പയും മോഹൻജൊ-ദാരോയും അവയുടെ ക്രമീകൃതവും ചിട്ടയുമായ നഗരാസൂത്രണത്തിന് പ്രശസ്തമാണ്.
ഈ പ്രദേശത്ത് നൂറിൽ കൂടുതൽ ഗ്രാമങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും സ്ഥിതിചെയ്തു.
ഇന്നും ഈ സംസ്കൃതിയുടെ ഭാഷ പൂർണ്ണമായി കുരുക്കഴിക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
ഹരപ്പൻ സംസ്കൃതി എന്നും അറിയപ്പെട്ട സിന്ധൂ നദീതട നാഗരികതയുടെ തുടക്കം ഏകദേശം ക്രി.
6000 വർഷം പഴക്കമുള്ള മേർഗഢ് തുടങ്ങിയ സംസ്കാരങ്ങളിലാണ്.
സിന്ധൂ നദീതട സംസ്കാരത്തിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളായ ഹരപ്പയും മോഹൻജൊ-ദാരോയും സിന്ധൂ നദീതീരത്ത് പഞ്ചാബ് , സിന്ധ് പ്രദേശങ്ങളുടെ താഴ്വരയിൽ ഏകദേശം ക്രി.
2600-ൽ നിലവിൽ വന്നു.
ഒരു ലിഖിത ലിപിയും, നഗര കേന്ദ്രങ്ങളും, നാനാമുഖമായ സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക ക്രമങ്ങളും ഉൺറ്റായിരുന്ന ഈ സംസ്കൃതിയെ വീൺറ്റും കണ്ടെത്തിയത് 1920-കളിൽ സിന്ധിലെ സുക്കൂറിന് അടുത്തുള്ള മോഹൻജൊ-ദാരോ ( മരിച്ചവരുടെ കുന്ന് എന്നാന് മോഹൻജൊ-ദാരോ എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം), ലാഹോറിനു തെക്ക് iപടിഞ്ഞാറേ പഞ്ചാബിലെ ഹരപ്പ, എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഖനനങ്ങളിൽ ആയിരുന്നു.
ഇതോട് അനുബന്ധിച്ച് വടക്ക് ഹിമാലയത്തിന്റെ മലയടിവാരങ്ങൾ മുതൽ (കിഴക്കേ പഞ്ചാബ് ) തെക്കുകിഴക്ക് ഗുജറാത്ത് വരെയും, പടിഞ്ഞാറ് ബലൂചിസ്ഥാൻ വരെയും പല പുരാവസ്തുസ്ഥലങ്ങളും കണ്ടെത്തുകയും പഠനവിധേയമാക്കുകയും ചെയ്തു.
ലാഹോർ - മുൾത്താൻ റെയിൽ പാത നിർമ്മിക്കുന എഞ്ജിനിയർമാർ 1857-ൽ ഹരപ്പൻ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ചുടുകട്ടകൾ റെയിൽ പാളങ്ങളെ താങ്ങിനിറുത്താൻ ഉപയോഗിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ഹരപ്പയിലെ പുരാവസ്തു സ്ഥലം ഭാഗികമായി നശിച്ചു, എങ്കിലും ഹരപ്പയിൽ നിന്നും ധാരാളം പുരാവസ്തു അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടുകിട്ടിയിട്ടുണ്ട്.
സംസ്കാരവും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും
പ്രധാനമായും ഒരു നാഗരിക സംസ്കാരമായിരുന്നു സിന്ധൂ നദീതട നാഗരികത.
ഇതിനെ നിലനിറുത്തിയിരുന്നത് മിച്ചമായി ഉല്പാദിപ്പിച്ച കാർഷിക ഉല്പ്പാദനവും വാണിജ്യവുമാണ്.
ഇതിൽ തെക്കേ മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയിലെ സുമേറുമായി ഉള്ള വ്യാപാരവും ഉൾപ്പെടും.
മോഹൻജൊ-ദാരോയും ഹരപ്പയും ഒരേപോലെയുള്ള നഗര പ്ലാനുകൾ അനുസരിച്ച്, വ്യക്തമായി തിരിച്ച തെരുവുകൾ, വേർതിരിച്ച വാസഗൃഹങ്ങൾ, പരന്ന മേൽക്കൂരയുള്ള ചുടുകൽ വീടുകൾ, ശക്തിപ്പെടുത്തിയ ഭരണകേന്ദ്രങ്ങളോ മത കേന്ദ്രങ്ങളോ, എന്നിവയോടുകൂടി നിർമ്മിച്ചവയാണ്.
" അളവുകളും തൂക്കങ്ങളും ഏകദേശം ഒരേപോലെയായിരുന്നു (ഇവ പൂർണ്ണമായി നിർണ്ണയിച്ച് ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ലെങ്കിലും). ഈ പ്രദേശത്ത് ആകെ വ്യതിരിക്തമായ (അച്ചുകൾ) സീലുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. മറ്റ് ഉപയോഗങ്ങൾക്കു പുറമേ ഇവ, വസ്തുവകകളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും വസ്തുക്കൾ കയറ്റിയയയ്ക്കുന്നതിനും ഇവ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ചെമ്പ് , വെങ്കലം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, ഇരുമ്പ് ഇവർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല. "
പരുത്തി നെയ്യുകയും, നിറംപിടിപ്പിച്ച് (ഡൈ ചെയ്ത്) വസ്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു; അരി, ഗോതമ്പ്, പലതരം പച്ചക്കറികൾ, പഴവർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവയെ കൃഷി ചെയ്തിരുന്നു; പൂഞ്ഞ ഉള്ള കാള ഉൾപ്പെടെ പല മൃഗങ്ങളെയും ഇവർ ഇണക്കി വളർത്തിയിരുന്നു".
കുശവന്റെ ചക്രം കറക്കി ഉണ്ടാക്കിയ പാത്രങ്ങൾ - അവയിൽ ചിലത് മൃഗങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങളും ജ്യാമിതീയ രൂപങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവ - മിക്ക സിന്ധൂനദീതട സ്ഥലങ്ങളിലും നിന്ന് ധാരാളമായി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മുഴുവൻ സംസ്കൃതിയ്ക്കും കേന്ദ്രികൃതമായ ഒരു ഭരണസംവിധാനം ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിലും, ഓരോ നഗരത്തിഉം കേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു ഭരണസം‌വിധാനം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് സാംസ്കാരികമായ ഏകതയിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാം.
എന്നാൽ, ഇത്തരം ഒരു അധികാരം ആരിൽ നിക്ഷേപിതമായിരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമല്ല.
മറ്റ് നാഗരികതകളിൽ പൊതുവായി കാണപ്പെടുന്ന പൗരോഹിത്യത്തിന്റെ ധാരാളിത്തമോ പ്രദർശന പരതയോ ഈ സംസ്കാരത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കാണപ്പെടുന്നില്ല.
ഇന്നുവരെ ഖനനം ചെയ്ത് എടുത്തതിൽ ഏറ്റവും വിശിഷ്ടവും, എന്നാൽ ദുർഗ്രാഹ്യവുമായ വസ്തുക്കൾ ചെറുതും, ചതുരത്തിലുള്ളതുമായ, മനുഷ്യന്റെയോ മൃഗങ്ങളുടെയോ ചിത്രങ്ങൾ മുദ്രണം ചെയ്ത സ്റ്റീറ്റൈറ്റ് അച്ചുകൾ (seals) ആണ്.
ഇത്തരത്തിലുള്ള അനേകം അച്ചുകൾ മോഹൻജൊ-ദാരോയിൽ നിന്നും കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്, ഇവയിൽ പലതിലും ചിത്രങ്ങൾ പോലെ തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ലിഖിതങ്ങളും ഉണ്ട് - ഒരു ലിപിയായി ഇവയെ പൊതുവെ കരുതുന്നു.
ഈ ലിഖിതങ്ങളെ ഇതുവരെ കുരുക്കഴിക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
ഇവ പ്രോട്ടോ ദ്രവീഡിയൻ ആണോ, പ്രോട്ടോ-ശ്രമണിക്ക് ആണോ, അതോ ബ്രഹ്മിയുമായി ബന്ധമുള്ള വൈദികേതര ഭാഷയാണോ എന്ന് ഇപ്പോഴും അജ്ഞേയമാണ്.
പ്രധാനപ്പെട്ട പതന കാരണങ്ങൾ (ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ) ആര്യനാക്രമണം പ്രകൃതി ക്ഷോഭങ്ങൾ- വെള്ളപ്പൊക്കവും ഭൂകമ്പവും സിന്ധു നദിയുടെ ഗതി മാറ്റം വരൾച്ചയും വന നശീകരണവും പാരിസ്ഥിതിക അസന്തുലനം കൃഷിനാശം ഖഗ്ഗ്ർ -ഹക്ര നദികൾ വഴി മാറി ഒഴുകിയതും അവയിലെ വരൾച്ചയും
അവലംബം.
ചിത്രശാല പുരാതന ഹാരപ്പൻ സമൂഹം ഗ്രാനെറിയുടെ കാഴ്ച കുളിക്കുന്ന സ്ഥലം ഹാരപ്പ പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങൾ ഖനനം നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ ഹാരപ്പയിലെ ശേഷിപ്പുകൾ ഹാരപ്പയിലെ ഭരണി.
റോയൽ ഒണ്ടാരിയോ മ്യൂസിയത്തിൽ നിന്ന് കളിമൺ വസ്തുക്കൾ ചുടുഇഷ്ടിക ഉത്ഖനനം നടന്ന സ്ഥലം അവലംബം ഇതും കാണുക ധോളവിര ലോഥൽ ഹരപ്പൻ വാസ്തുവിദ്യ മേർഘഡ് മോഹൻജൊ-ദാരോ സോഖ്ത കോഹ് പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ഹരപ്പ .
ഹരാകിരി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Harakiri ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Seppuku സമുറായികൾ സെപ്പുകു അവതരിപ്പിക്കാൻ പോകുന്നു
ജപ്പാനിലെ യോദ്ധൃവംശമായ സമുറായികൾ അനുഷ്ഠിക്കാറുള്ള ഒരുതരം ആത്മബലിയാണ് ഹരാകിരി .
സ്വയം വയറു കുത്തിക്കീറി മരിക്കലാണ് ഇത്.
ഇത് അനുഷ്ഠിക്കുന്നയാൾ ഏകദേശം 25 സെ.
നീളമുള്ള ഒരു വാൾ സ്വന്തം വയറിന്റെ ഇടതുഭാഗത്ത് കുത്തിയിറക്കി അത് ഇടതുഭാഗത്തേക്കും മുകളിലേക്കും വലിച്ചശേഷം ഊരിയെടുത്ത് നെഞ്ചിൽ കുത്തിയിറക്കി ആദ്യമുറിവിനെ ഛേദിച്ചുകൊണ്ട് താഴേക്കു വലിക്കും .
അതിവേദനയുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു ക്രിയയായതിനാൽ സാമുറായികളുടെ ധീരതയുടെയും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും നിശ്ചയദാർഢ്യത്തിന്റെയും നിദർശനമായാണിതു പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഹരാസ് നദി
ഹരാസ് നദി ( പേർഷ്യൻ : رودخانه هراز ) വടക്കൻ ഇറാനിലെ മസാന്ദരാൻ പ്രവിശ്യയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഒരു പ്രധാന നദിയാണ്.
ഇത് വടക്കോട്ട് അൽബോർസ് പർവതനിരയിൽ നിന്ന് കാസ്പിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു.
ഹരാസ് പാത, താഴ്‌വര എന്നിവയ്ക്ക് സമാന്തരമായി ഏകദേശം 100 കിലോമീറ്റർ ഒഴുകുന്ന ഹരാസ് നദി  ശേഷം അമോൽ നഗരത്തിന് മദ്ധ്യഭാഗത്തുവച്ച് വക്രഗതിയിൽ തിരിഞ്ഞ് അവിടെ നിന്ന് കാസ്പിയൻ കടലിൽ പതിക്കുന്നു.
ദാമവന്ത് പർവതത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഹരാസ് നദി വടക്കോട്ട് ഒഴുകി രണ്ട് വടക്കൻ നഗരങ്ങളായ മ ഹമൂദാബാദിനും ഫെറിഡുങ്കെനാറിനും ഇടയിലെ പ്രദേശത്തുകൂടി കാസ്പിയൻ കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു.
വിവിധ വ്യാവസായിക ശാലകളിൽനിന്നുള്ള മാലിന്യം പുറന്തള്ളുന്നതിനാൽ ഹരാസ് നദി നിലവിൽ മലിനമായിരിക്കുന്നു.
ഹരി കുമാർ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Chandrashekharan_Hari_Kumar
ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ എയർ കമാൻഡ് ഓഫീസർ(AOC-in-C) ആണ് ചന്ദ്രശേഖരൻ ഹരികുമാർ .
2017 ജനുവരി ഒന്നിന് എയർ മാർഷൽ ശിരിഷ് ബാബൻ ഡീയോ (Air Marshal Shirish Baban Deo) ആയി സ്ഥാനമേറ്റു.
ചെങ്ങന്നൂർ പാണ്ടനാട് വന്മഴിയിൽ കുടുംബാംഗമാണ് എയർ മാർഷൽ സി. ഹരികുമാർ.
ശ്രീമതി ദേവികയെയാണ് ഹരികുമാർ  വിവാഹം  ചെയ്തത് അവർക്ക് രണ്ട് മക്കളുണ്ട്.
ഹരികുമാർ രാഷ്ട്രീയ ഇന്ത്യൻ മിലിറ്ററി കോളേജ് ( Rashtriya Indian Military College), ഡിഫൻസ് സർവീസ് സ്റ്റാഫ് കോളേജ് (Defense Service Staff College), വെല്ലിംഗ്ടൺ, ന്യൂ ഡിഫൻസ് കോളെജ് (National Defence College) എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു.
1979 ഡിസംബർ 14 നാണ് ഹരികുമാർ  ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയിലേ ചേർന്നത്.
പുരസ്കാരങ്ങൾ 2018 ജനുവരിയിൽ പത്മവിശിഷ് സർവീസ് മെഡൽ (Param Vishisht Seva Medal) 2016 ജനുവരിയിൽ ആദി വിശിഷ്ട് സേവന മെഡൽ (the Ati Vishisht Seva Medal), 2015 ജനുവരിയിൽ വിശിഷ്ട് സർവീസ് മെഡൽ (the Vishisht Seva Medal), 2011 ജനുവരിയിൽ വായു സെന്ന മെഡൽ (the Vayu Sena Medal), 1997 ഇൽ CAS അഭിനന്ദനങ്ങൾ എന്നിവ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഹരി നദി ഈ ലേഖനം ഏതെങ്കിലും സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള വേണ്ടത്ര തെളിവുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല.
ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Hari_River ഹരി നദി - ഹെറാത്തിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം
മദ്ധ്യ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ പർവതങ്ങളിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ച് തുർക്ക്മെനിസ്താനിലേക്കൊഴുകി കാറ-കും മരുഭൂമിയിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ഒരു നദിയാണ് ഹരി അഥവാ ഹരി റുദ് .
ഇതിന് 1100 കി.
ഹിന്ദുക്കുഷ് പർവതനിരയുടെ ഭാഗമായ ബാബ പർവതനിരയാണ്‌ (കുഹ്-ഇ ബാബ) ഹരിയുടെ ഉത്ഭവകേന്ദ്രം.
ഫലഭൂയിഷ്ഠതയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഹെറാത്ത് താഴ്വരയെ നനയ്ക്കുന്നത് ഹരി നദിയാണ്‌.
ഹെറാത്തിലേക്കെത്താൻ തെക്കോട്ടൊഴുകുന്ന നദി പിന്നെ പടിഞ്ഞാറോട്ടാണൊഴുകുന്നത്.
ഈ നദി, ചിലയിടത്ത് അഫ്ഗാൻ - ഇറാൻ അതിർത്തിയാവുന്നു.
ഹൈരാപ്പൊലിസിലെ പപ്പിയാസ് ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Papias_of_Hierapolis
ആദ്യകാല ക്രിസ്തീയസഭയിൽ അപ്പസ്തോലിക യുഗത്തിനു തൊട്ടു പിന്നാലെ വന്ന നേതാക്കന്മാരിൽ ഒരാളും ക്രിസ്തീയലേഖകനും ആയിരുന്നു പപ്പിയാസ് (Papias of Hierapolis) (ജനനം: ക്രി.വ.70-നടുത്ത്; മരണം ക്രി.വ. 155-നടുത്ത്).
സഭാചരിത്രകാരനായ യൂസീബിയസിന്റെ സാക്ഷ്യം പിന്തുടർന്നാൽ, ആധുനിക തുർക്കിയിലെ പാമുക്കലെയുടെ സ്ഥാനത്തുണ്ടായിരുന്ന പുരാതന ഹൈരാപ്പൊലിസിലെ മെത്രാനായിരുന്നു പപ്പിയാസ്.
ഏഷ്യമൈനറിൽ ഫ്രിജിയായിലെ ലൈക്കസ് നദീതടത്തിലുള്ള ഹൈരാപ്പൊലിസ്, ലവുദിക്യായിൽ നിന്ന് 22 മൈൽ അകലെയും കൊളോസോസിനടുത്തും ആയിരുന്നു.
'ലോഗിയാ' എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ട വിശുദ്ധ വചനങ്ങൾക്ക് അഞ്ചു വാല്യങ്ങളായി പേപ്പിയസ് എഴുതിയ വ്യഖ്യാനം ലഭ്യമായിരുന്നെങ്കിൽ, യേശുവചനങ്ങളുടെ ആദിമവ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ മൗലികസ്രോതസ്സാകുമായിരുന്നു.
ഇന്ന്, സഭാപിതാവായ ഐറേനിയസിന്റേയും ആദിമസഭയുടെ ചരിത്രകാരനായ കേസറിയായിലെ യൂസീബിയസിന്റെ സഭാചരിത്രത്തിലേയും ഉദ്ധരണികളിലുള്ള ശകലങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് പേപ്പിയസിന്റെ കൃതി അവശേഷിക്കുന്നത്.
പേപ്പിയസിന്റെ രചനയ്ക്കു വിഷയമായ യേശുവചനങ്ങളിൽ ചിലതൊക്കെ മത്തായിയുടേയും ലൂക്കായുടേയും സുവിശേഷങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. 'ലോഗിയാ' സമാഹരണം
എഴുത്തുകാരനെന്ന നിലയിൽ പേപ്പിയസ് പിന്തുടർന്ന വിവരസമാഹരണ രീതി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയുടെ ആമുഖത്തിൽ നിന്നു യൂസീബിയസിന്റെ സഭാചരിത്രത്തിൽ ഉദ്ധരിച്ചു ചേർത്തിട്ടുള്ള ഈ ശകലത്തിൽ നിന്നു മനസ്സിലാക്കാം: മൂപ്പന്മാരിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ പഠിച്ച് ഓർമ്മയിൽ സുക്ഷിച്ച കാര്യങ്ങൾ കൂടി നിങ്ങളുടെ പ്രയോജനത്തിനായി എന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തോടു ചേർക്കാനും അവയുടെ പരമാർത്ഥം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്താനും എനിക്കു മടിയില്ല.
എന്തെന്നാൽ, മറ്റു പലരും ചെയ്യാറുള്ളതുപോലെ ഏറെ കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നവരുമായോ വിശ്വാസബാഹ്യമായ കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നവരുമായൊ അല്ല, വിശ്വാസത്തിനു കർത്താവിൽ നിന്നു ലഭിച്ചവയും സാക്ഷാൽ സത്യത്തിൽ നിന്നു തന്നെ വന്നവയുമായുള്ള കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നവരുമായുള്ള സംസർഗത്തിലാണ് ഞാൻ ആനന്ദിച്ചിരുന്നത്.
മൂപ്പന്മാരിൽ ആരുടേയെങ്കിലും അനുയായികളെ കാണാൻ ഇടയായാൽ മൂപ്പന്മാരുടെ വാക്കുകളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അവരോട് അന്വേഷിച്ചിരുന്നു:  അന്ത്രയോസ് എന്തു പറഞ്ഞു, പത്രോസ് എന്തു പറഞ്ഞു, പീലിപ്പൊസോ തോമായോ യാക്കോബോ യോഹന്നാനോ മത്തായിയോ കർത്താവിന്റെ മറ്റു ശിഷ്യന്മാരിൽ ആരെങ്കിലുമോ എന്തു പറഞ്ഞു എന്നും അരിസ്റ്റനോ യോഹന്നാൻ മൂപ്പനോ മറ്റു ക്രിസ്തു ശിഷ്യന്മാരോ ഇപ്പോഴും എന്തു പറയുന്നുവെന്നും ഞാൻ അന്വേഷിച്ചിരുന്നു.
ഇന്നും ജീവിക്കുകയും നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരുടെ മൊഴികളിൽ നിന്നു കേൾക്കുന്നവയോളം ഗുണപ്രദമായവ പുസ്തകങ്ങളിൽ കണ്ടെത്താനാവില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതി.
മൂപ്പന്മാരിൽ നിന്ന് വാമോഴിയായി കിട്ടിയ അലിഖിതമായ യേശുവചനങ്ങളുടെ ഒരു 'ലോഗിയാ' പാരമ്പര്യമാണ് താൻ രേഖപ്പെടുത്തിയതെന്നാണ് മേലുദ്ധരിച്ച ശകലത്തിൽ പേപ്പിയസ് പറയുന്നത്.
ഈ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ നിലവിലുള്ളതിൽ ഏറ്റവും പഴയ സാക്ഷിയെന്ന് പണ്ഡിതനായ ഹെൽമുറ്റ് കോസ്റ്റർ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
സുവിശേഷങ്ങളെക്കുറിച്ച്
പുതിയനിയമത്തിലെ ആദ്യത്തെ രണ്ടു സുവിശേഷങ്ങളുടെ ഉത്പത്തിയെക്കുറിച്ച് പേപ്പിയസ് ഈ വിധം രേഖപ്പെടുത്തിയതായി യൂസീബിയസ് പറയുന്നു: മൂപ്പൻ ഇങ്ങനേയും പറഞ്ഞു:  "പത്രോസിന്റെ ദ്വിഭാഷി ആയി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന മർക്കോസ് തന്റെ ഓർമ്മയിൽ നിന്നതെല്ലാം കൃത്യമായി കുറിച്ചു വച്ചു. എന്നാൽ യേശുവിന്റെ വചനങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും കൃത്യമായ ക്രമത്തിലല്ല അദ്ദേഹം എഴുതിയത്. കാരണം അദ്ദേഹം കർത്താവിനെ ശ്രവിക്കുകയോ അനുഗമിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല.  ഞാൻ നേരത്തേ പറഞ്ഞതു പൊലെ, അദ്ദേഹം പിന്നീട് പത്രോസിനെ അനുഗമിച്ചു; പത്രോസ് കർത്താവിന്റെ വചനങ്ങൾ ക്രമായി പറയുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയല്ലാതെ, തന്റെ ശ്രോതാക്കളുടെ ആവശ്യാനുസരണം വിവരിച്ചു. അതിനാൽ, താൻ ഓർമ്മിച്ചവിധം അവയെ മർക്കോസ് രേഖപ്പെടുത്തിയതിൽ തെറ്റില്ല.  താൻ കേട്ടതൊന്നും വിട്ടുകളയാതിരിക്കാനും അവയോട് ഒന്നും കൂട്ടിച്ചേർക്കാതിരിക്കാനും മർക്കോസ് പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചു. കർത്താവിന്റെ അരുളപ്പാടുകൾ മത്തായി എബ്രായഭാഷയിൽ സമാഹരിച്ചു. ഓരോരുത്തരും അവയെ തനിക്കാവും വിധം വ്യാഖ്യാനിച്ചു".
മത്തായിയുടെ സുവിശേഷത്തിന്റെ മൂലം എബ്രായഭാഷയിലാണ് എഴുതപ്പെട്ടതെന്നാണോ പേപ്പിയസ് പറയുന്നതെന്നു വ്യക്തമല്ല.
"എബ്രായഭാഷയിൽ" എന്നതിന് ഗ്രീക്കു ഭാഷയുടെ തന്നെ എബ്രായർക്കിടയിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന കൊയ്നേ വകഭേദം എന്ന അർത്ഥമാണുള്ളതെന്നു വാദിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
മർക്കോസിന്റേയും മത്തായിയുടേയും സുവിശേഷങ്ങളായി പേപ്പിയസ് അറിഞ്ഞിരുന്ന ലിഖിതങ്ങൾ ആ പേരുകളിൽ ഇന്നറിയപ്പെടുന്ന കാനോനികസുവിശേഷങ്ങൾ തന്നെയോ എന്നും വ്യക്തമല്ല:  ഇപ്പോഴുള്ള മത്തായിയുടെ സുവിശേഷം വ്യാഖ്യാനത്തോടു കൂടിയ ഒരു വചനഗ്രന്ഥമല്ല, ജീവിതാഖ്യാനമാണ്.
പേപ്പിയസിന്റെ ധിഷണയിൽ യൂസീബിയസിന് വലിയ മതിപ്പൊന്നുമില്ലായിരുന്നു.
ഐറേനിയസിനെപ്പോലുള്ളവരെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ച തന്റെ രചന വഴി, ഭൂമിയിൽ യേശുവിന്റെ സഹസ്രാബ്ധവാഴ്ചയുടെ സുവർണ്ണയുഗം ആസന്നമാണെന്ന വിശ്വാസം പരത്തുന്നതിൽ പേപ്പിയസ് വഹിച്ച പങ്ക് യൂസീബിയസിന്റെ വിമർശനത്തിനു വിഷയമായി.
അപ്പസ്തോലികപാരമ്പര്യത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകഭാഷ മനസ്സിലാക്കാനാവാതെ അതിനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിലെടുത്ത അല്പബുദ്ധിയെന്നു യൂസീബിയസ് പേപ്പിയസിനെ വിളിച്ചു.
യൂസീബിയസിന്റെ ഈ വിലയിരുത്തലിന്റെ പരമാർത്ഥം അറിയാൻ, പേപ്പിയസിന്റെ കൃതിയുടെ ലഭ്യമായ ശകലങ്ങൾ അപര്യാപ്തമാണ്.
ഏതായാലും പേപ്പിയസ് പിന്തുടർന്ന സഹസ്രാബ്ധവാഴ്ചാവാദത്തിന് (millennialism) അപ്പസ്തോലാനന്തരകാലത്ത് പടിഞ്ഞാറൻ അനാതോലിയായിലേയും മറ്റും സഭകളിൽ അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ ചൈതന്യവുമായി യൂസീബിയസ് കരുതിയിരുന്നതിലും അധികം  യോജിപ്പുണ്ടായിരുന്നെന്നു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
അപ്പസ്തോലിക പാരമ്പര്യത്തെ സ്പർശിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഈ സഭാപിതാവിന്റെ വിലപ്പെട്ട രചന പരിരക്ഷിക്കപ്പെടാതിരിക്കാൻ ഇടവരുത്തിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബോധനത്തിന്റെ ഭാഗമായി കരുതപ്പെടുന്ന സഹസ്രാബ്ധവാഴ്ചാവീക്ഷണമാണെന്ന്  (chiliastic view; millennialism) കത്തോലിക്കാവിജ്ഞാനകോശം പറയുന്നു.
ക പേപ്പിയസ് ഈ ശകലത്തിൽ രണ്ടു യോഹന്നാന്മാരുടെ കാര്യം പറയുന്നത്, യോഹന്നാന്റെ സുവിശേഷവും വെളിപാടു പുസ്തകവും വ്യത്യസ്തവ്യക്തികളുടെ രചനകളാണെന്ന വാദത്തിനു ബലം നൽകുന്നതായി യൂസെബിയസ് കരുതി.
ഖ "ബുദ്ധികുറഞ്ഞ മനുഷ്യനായിരുന്നു അദ്ദേഹമെന്നാണ് പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നു മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നത്.  ഏതായാലും (സഹസ്രാബ്ധവാഴ്ചയുടെ കാര്യത്തിൽ) ഇതേ നിലപാടു പിന്തുടർന്ന ഐറേനിയസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള സഭാംഗങ്ങളെ സ്വാധീനിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു."