smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
നിഴലിന് പന്ത്രണ്ടടി നീളം വരുമ്പോൾ നടക്കുന്ന പൂജ എന്നാണ് പന്തീരടിപൂജയുടെ അർത്ഥം.
ഇതും ആദ്യം ശിവന്റെ നടയിലാണ് നടത്തുന്നത്.
ഇതിനുശേഷം പത്തുമണിയ്ക്ക് ഉച്ചപ്പൂജയും പത്തരയ്ക്ക് ഉച്ചശീവേലിയും നടത്തി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് നടയടയ്ക്കുന്നു.
വൈകീട്ടുള്ള പൂജകൾ
വൈകീട്ട് അഞ്ചുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട വീണ്ടും തുറക്കുന്നു.
ശ്രീലകത്ത് കർപ്പൂരം കത്തിച്ച് ആരാധന നടത്തുന്നത് ഈ സമയത്താണ്.
മഹാദേവനെയും ശ്രീകൃഷ്ണനെയും കൂടാതെ നരസിംഹമൂർത്തിയ്ക്കും ദീപാരാധന നടത്താറുണ്ട്.
ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള വിളക്കുകളെല്ലാം കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും.
ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ ഉമാമഹേശ്വരപൂജയും ഭഗവതിസേവയും നടത്തുന്നു.
അതിനുശേഷം ഏഴരമണിയോടെ അത്താഴപ്പൂജ തുടങ്ങുന്നു.
ഇതും ആദ്യം ശിവന്റെ നടയിലാണ് നടത്തുക.
തുടർന്ന് എട്ടുമണിയോടെ അത്താഴശീവേലി നടത്തുന്നു.
രാവിലെയും ഉച്ചയ്ക്കുമുള്ള ശീവേലികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി അത്താഴശീവേലിയ്ക്ക് ഇരുഭഗവാന്മാർക്കും ഒന്നിച്ചാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്.
തന്മൂലം, ഈ സമയത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു.
വിശേഷാൽ വാദ്യങ്ങളോടെയുള്ള ഈ എഴുന്നള്ളത്തിനുശേഷം എട്ടേ ഇരുപതോടെ തൃപ്പുക തുടങ്ങുകയായി.
പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ശ്രീലകത്ത് അഷ്ടഗന്ധം പുകയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്.
ഭഗവാന്മാരെ ഉറക്കുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.
തളിയിൽ തൃപ്പുക തൊഴുന്നത് അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു.
ആദ്യം ശിവന്റെയും പിന്നീട് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെയും നടകളിൽ തൃപ്പുക നടത്തിയശേഷം രാത്രി എട്ടരയ്ക്ക് വീണ്ടും നടയടയ്ക്കുന്നതോടെ ഒരു ദിവസത്തെ ചടങ്ങുകൾക്ക് പരിസമാപ്തിയാകുന്നു.
വിശേഷദിവസങ്ങളിലും (ഉദാ: കൊടിയേറ്റുത്സവം, ശിവരാത്രി, തിരുവാതിര, അഷ്ടമിരോഹിണി, രേവതി പട്ടത്താനം) ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസങ്ങളിലും ഗ്രഹണം നടക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിലും ഇവയ്ക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകും.
ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളം താന്ത്രികക്രിയകൾ നടക്കുന്നതിനാൽ സമയമാറ്റം സ്വാഭാവികമാണ്.
കൊടിയേറ്റദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം മുളപൂജയും പിന്നീട് ആചാര്യവരണം എന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും.
മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ ശ്രീഭൂതബലി ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പതിവാണ്.
ഉത്സവബലി ദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണിയ്ക്കാകും നടയടയ്ക്കുക.
പള്ളിവേട്ടയ്ക്കും ആറാട്ടിനും നടയടയ്ക്കുമ്പോൾ അർദ്ധരാത്രിയാകും.
ശിവരാത്രിനാളിൽ ശിവക്ഷേത്രവും അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രവും രാത്രി അടയ്ക്കാറില്ല.
ശിവരാത്രിയ്ക്ക് രാത്രിയിലെ ഓരോ യാമത്തിലും യാമപൂജയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് കലശാഭിഷേകവുമുണ്ടാകുമ്പോൾ അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് അവതാരസമയം കണക്കിലെടുത്തുള്ള വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകാറുണ്ട്.
തിരുവാതിരനാളിൽ ശിവന്റെ നടയിൽ അഖണ്ഡമായ ഭസ്മാഭിഷേകം പതിവാണ്.
രേവതി പട്ടത്താനത്തിന്റെ സമയത്ത് പണ്ഡിതന്മാർക്ക് പണക്കിഴി കൊടുക്കുന്ന ചടങ്ങുള്ളതിനാൽ അതുകഴിഞ്ഞേ പൂജകളുണ്ടാകാറുള്ളൂ.
തന്ത്രി, മേൽശാന്തി, കീഴ്ശാന്തി
ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം അടക്കം സാമൂതിരിയുടെ കീഴിലുള്ള പല പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും താന്ത്രികാവകാശം വഹിയ്ക്കുന്ന പൊന്നാനി പെരുമ്പടപ്പ് ചേന്നാസ് മനയ്ക്കാണ് തളി ക്ഷേത്രത്തിലെയും താന്ത്രികാവകാശം നൽകിയിരിയ്ക്കുന്നത്.
ഈ കുടുംബത്തിലെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ചേന്നാസ് രവിനാരായണൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ് ഇന്ന് കേരളത്തിലെ ഒട്ടുമിയ്ക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും ആരാധനാക്രമങ്ങൾ വിവരിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രസമുച്ചയം എന്ന കൃതി രചിച്ചത്.
സാമൂതിരിയുടെ സദസ്സിലെ പതിനെട്ടരക്കവികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്ന ചേന്നാസിനെ, ചാക്യാർക്കൂത്തിനെഴുതിയ പ്രഹസനത്തിൽ തന്നെ വിമർശിച്ചെന്ന പേരിൽ അന്നത്തെ സാമൂതിരി തടവിൽ വയ്ക്കുകയും, ശിക്ഷയായി ഒരു വിശേഷാൽ താന്ത്രികഗ്രന്ഥം തയ്യാറാക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയുമായിരുന്നു എന്ന കഥയുണ്ട്.
ശിവൻ, വിഷ്ണു, ശങ്കരനാരായണൻ, ദുർഗ്ഗ, ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ശാസ്താവ് എന്നീ ഏഴുദേവതകളുടെ ആരാധനാക്രമങ്ങളാണ് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ളത്.
തുടർന്ന്, തന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ തന്ത്രസമുച്ചയം നിർബന്ധമാക്കിക്കൊണ്ട് സാമൂതിരി വിളംബരം പുറപ്പെടുവിച്ചു.
പിന്നീട് രവിനാരായണൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ മകനായിരുന്ന ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായി ശേഷസമുച്ചയം എന്ന കൃതിയും രചിച്ചു.
തന്ത്രസമുച്ചയത്തിൽ പറയാത്ത ചില ദേവീദേവന്മാരെയാണ് ഇതിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ളത്.
വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമേ ഇവിടെ തന്ത്രിപൂജ നടത്താറുള്ളൂ.
മേടമാസത്തിൽ വിഷുത്തലേന്ന് കൊടികയറി കണികണ്ട് എട്ടാം ദിവസം ആറാട്ടോടെ സമാപിയ്ക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് തളി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം.
അങ്കുരാദിമുറയനുസരിച്ച് (മുളയിട്ടുതുടങ്ങുന്ന മുറ) നടക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നിരവധി വിശേഷാൽ പൂജകളും കലാപരിപാടികളും ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും.
കോഴിക്കോട് നഗരത്തിന്റെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങളിലൊന്നാണ് തളിയിലെ ഉത്സവം.
എല്ലാ ദിവസവും തിരക്കുള്ള തളി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ വൻ തിരക്കുണ്ടാകും.
മലബാർ മേഖലയിൽ കൊടികയറി കണികാണൽ നടക്കുന്ന മൂന്ന് പ്രധാനക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് തളി ക്ഷേത്രം.
തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം , തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം എന്നിവയാണ് മറ്റുള്ളവ.
ഉത്സവത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഇരു ഭഗവാന്മാർക്കും വിശേഷപ്പെട്ട ശുദ്ധിക്രിയകൾ തുടങ്ങും.
പ്രാസാദശുദ്ധി, ബിംബശുദ്ധി തുടങ്ങി പ്രധാനപ്പെട്ട എല്ലാ ശുദ്ധിക്രിയകൾക്കും ശേഷമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്സവത്തിനുള്ള ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുക.
കൊടിയേറ്റദിവസമായ വിഷുത്തലേന്ന് രാവിലെ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു.
പതിനാറ് വെള്ളിക്കുടങ്ങളിൽ മണ്ണിട്ടുനിരത്തി അവയിൽ നവധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ നട്ടുപിടിപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്.
ആറാട്ടിന്റെ ദിവസമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ഇവ മുളച്ചിട്ടുണ്ടാകും.
തുടർന്ന് അവ പ്രസാദമായി ഭക്തർക്ക് വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യും.
ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മുളയറ എന്ന മുറിയിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്.
അന്ന് വൈകീട്ട് കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി ആചാര്യവരണം എന്ന ചടങ്ങുമുണ്ട്.
ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ സാമൂതിരിപ്പാട്, ഉത്സവസമയത്ത് ധരിയ്ക്കാനുള്ള പവിത്രമോതിരവും കൊടിക്കൂറയും തന്ത്രിയായ ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് നൽകുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്.
ഇതിനുശേഷമാണ് കൊടിയേറ്റത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തുന്നത്.
ഒരേ സമയം ഇരുനടകളിലും ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തുന്നുണ്ടാകും.
ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ തീർത്ത, ഏഴുനിറങ്ങൾ പിടിപ്പിച്ച് ഇരു കൊടിക്കൂറകളും സ്വീകരിച്ചശേഷം അവയിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും നാമജപത്തിന്റെയും വെടിക്കെട്ടിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിമരത്തിൽ കയറ്റുന്നു.
രണ്ടുനടകളിലും ഒരേ സമയം കൊടിയേറ്റം നടക്കും.
തുടർന്നുള്ള എട്ടുദിവസം ക്ഷേത്രപരിസരം മുഴുവനും ഉത്സവലഹരിയിലമരും.
ഇതിനുശേഷം നടക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
അഞ്ച് ആനകളുടെ അകമ്പടിയോടെയാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്.
അകമ്പടിയായി പഞ്ചാരിമേളവുമുണ്ടാകും .
അഞ്ച് പ്രദക്ഷിണങ്ങളോടുകൂടിയ അതിവിശേഷമായ ഈ വിളക്കിനുശേഷമാണ് ഇരുനടകളിലെയും മേൽശാന്തിമാർ കണിയൊരുക്കാൻ പുറപ്പെടുന്നത്.
അന്നേ ദിവസം പതിവിന് വിപരീതമായി ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിച്ചുകൂട്ടാൻ സൗകര്യമൊരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും.
വിഷുനാളിൽ ക്ഷേത്രനട ഒരുമണിക്കൂർ നേരത്തേ (3:30) തന്നെ തുറക്കുന്നു.
ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ് പതിവുപോലെ കണിദർശനമാണ്.
ശ്രീകോവിലിനകത്തെ മുഖമണ്ഡപത്തിലാണ് കണിയൊരുക്കിവച്ചിട്ടുണ്ടാകുക.
കണിവെള്ളരി , കണിക്കൊന്ന , വാൽക്കണ്ണാടി , കോടിവസ്ത്രം , ഗ്രന്ഥം തുടങ്ങിയ വസ്തുക്കൾക്കൊപ്പം വിളങ്ങുന്ന ശിവലിംഗവും കൃഷ്ണവിഗ്രഹവും കണ്ട് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു.
ഇരു ഭഗവാന്മാരെയും കണികണ്ടുതൊഴുത്, ഗണപതിമാരെയും ഭഗവതിമാരെയും തൊഴുത് ആദ്യം മുന്നിലെത്തുന്നവർക്ക് മേൽശാന്തിമാരുടെ വക വിഷുക്കൈനീട്ടമുണ്ടാകും.
പിന്നീട് പുറത്തുകടന്ന് നരസിംഹമൂർത്തിയെയും ശാസ്താവിനെയും ഭഗവതിയെയും നാഗദൈവങ്ങളെയും എരിഞ്ഞപുരാനെയും കൂടിത്തൊഴുതാൽ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.
അന്നുരാവിലെത്തന്നെയാണ് ദിക്കുകൊടി സ്ഥാപിയ്ക്കൽ ചടങ്ങും നടക്കുന്നത്.
ഉത്സവച്ചുമതലകൾ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.
വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ്, കറുപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങൾ ചേർത്ത, സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ച കൊടികൾ എട്ടുദിക്കുകളിലും പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുന്നു.
കൂടാതെ ശാസ്താവിനെയും ഭഗവതിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ച് വേറെയും രണ്ട് കൊടികളുണ്ട്.
തന്ത്രി തന്നെയാണ് ഇതും ചെയ്യുന്നത്.
അന്നുമുതൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രീഭൂതബലിയുമുണ്ടാകും.
സാധാരണ ശീവേലിയുടെ വിസ്തരിച്ചുള്ള രൂപമാണ് ശ്രീഭൂതബലി.
ശീവേലിയ്ക്ക് തൂകുന്നതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ് ഈയവസരത്തിൽ തൂകുന്നത്.
ശ്രീഭൂതബലി കൂടാതെ അതിവിശേഷമായ കാഴ്ചശീവേലികളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയാണ്.
ഒരേ വലുപ്പമുള്ള ആനകളുടെ പുറത്താണ് ഇരു ഭഗവാന്മാരെയും എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്.
മൂന്നുനേരമാണ് ഇതുപോലുള്ള ശീവേലികളുണ്ടാകുന്നത്.
മൂന്നാം ദിവസം മുതൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ തായമ്പകയുമുണ്ടാകും .
രണ്ടിനും വിദഗ്ദ്ധരായ കലാകാരന്മാരുണ്ടാകും.
മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി തളിക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ട് ഉത്സവബലികളുണ്ടാകും.
ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ അഞ്ചാം ദിവസവും, ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിൽ ആറാം ദിവസവുമാണ് ഉത്സവബലി നടക്കുന്നത്.
സാധാരണ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിസ്തരിച്ച രൂപമാണ് ഉത്സവബലി.
സാധാരണ ശീവേലിയുടെ നാലുമടങ്ങും, ശ്രീഭൂതബലിയുടെ ഇരട്ടിയുമാണ് ഈയവസരത്തിൽ തൂകുന്നത്.
സാധാരണ തൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ഈയവസരത്തിൽ ബലിതൂകും.
രാവിലെ എട്ടുമണിയ്ക്ക് പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ഉത്സവബലി തൂകാൻ തുടങ്ങുക.
ക്ഷേത്രം തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും ചേർന്നാണ് ബലിതൂകൽ നടത്തുന്നത്.
ഇതിന് മുന്നോടിയായി തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്.
ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും.
അതിനുശേഷം ഹവിസ്സുപൂജ നടത്തുന്നു.
ഈ സമയത്ത് ആദ്യം മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖും ചേങ്ങിലയും ഉപയോഗിച്ചുള്ള പാണികൊട്ടലുണ്ടാകും.
ദേവതകളെ ഉണർത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്.
അതിനുശേഷമാണ് ബലിതൂകൽ തുടങ്ങുന്നത്.
മൂന്നുഘട്ടങ്ങളിലായി ബലിതൂകലുണ്ടാകും.
ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ശിവന്ന് നന്ദിയും ശ്രീകൃഷ്ണന്ന് ഗരുഡനും), അഷ്ടദിക്പാലകർ, സപ്തമാതൃക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ ശിവന്ന് ചണ്ഡികേശ്വരനും ശ്രീകൃഷ്ണന്ന് വിഷ്വക്സേനനും) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകലുണ്ടാകും.
രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകലുണ്ടാകും.
തളിയിലമ്പലത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിനാളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന മഹാശിവരാത്രി.
അഷ്ടമിരോഹിണി വഴിപാടുകൾ
എത്തിചേരാൻ,
കോഴിക്കോട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും ലിങ്ക് റോഡ്, കണ്ടംകുളം റോഡ് വഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുകിഴക്കുമാറിയാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
മൊഫ്യൂസൽ ബസ് സ്റ്റാന്റിൽ നിന്നും ചിന്താവളപ്പ് ജംഗ്ഷൻ വഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ തെക്കുപടിഞ്ഞാട്ട് വന്നാലും തളിമഹാക്ഷേത്രത്തിൽ എത്താം.
കോഴിക്കോട് മിശ്കാൽ പള്ളിയുടെയും തളി ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും നവീകരണം പൂർത്തിയായ പ്രഖ്യാപനം  11/11/11 ന് കോഴിക്കോട് ഉപരാഷ്ട്രപതി ഡോ. ഹാമിദ് അൻസാരി പങ്കെടുക്കുന്ന സ്നേഹസംഗമം പരിപാടിയിൽ വെച്ച് നടത്തി.
അവലംബം ↑ ↑ ↑ കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ↑
മയാസുരൻ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mayasura
കശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രനും ദാനവ രാജാവുമായിരുന്നു മയൻ .
ഇദ്ദേഹം മഹാനായ ശില്പിയും, തച്ചു ശാസ്ത്രജനും, ദേവന്മാരുടെയും അസുരൻമാരുടെയും ശില്പിയുമാണ്.
മയന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ ത്രിപുരങ്ങൾ, രാജ്യസഭകൾ, വിമാനങ്ങൾ, പൂന്തോട്ടങ്ങൾ, ശക്തിയേറിയ ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ ചിലത് മാത്രം.
ഇദ്ദേഹം അസുരന്മാരുടെ വിശ്വകർമ്മാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
മയ സൃഷ്ടികൾ
മയന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന സൃഷ്ടിയാണ് മയസഭ.
യുധിഷ്ഠിരന് വേണ്ടിയാണ് അത് ഉണ്ടാക്കിയത്.
പ്രശസ്തമായ "വൃഷപർവ്വ സഭ" നിർമ്മിച്ച ശേഷം ബാക്കി വന്നവ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതാണ്‌ മയ സഭ.
ഒരിക്കൽ ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ വെച്ച് തന്നെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ശ്രീ കൃഷ്ണനിൽ നിന്നും രക്ഷിച്ച അർജുനന്‌ ഈ സഭ മയൻ "ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥം" എന്ന പേരിൽ സമ്മാനമായി നൽകി.
മയൻ സൃഷ്ടിച്ച പ്രശസ്തങ്ങളായ പൂന്തോട്ടങ്ങൾ ആണ് നന്ദാവനം, ചൈത്രരഥം (അളകപുരി), ഖാണ്ഡവവനം, വൃന്ദാവനം മുതലായവ.
മയന് നിർമ്മിച്ച പ്രശസ്ത വിമാനങ്ങൾ ആണ് ത്രിപുര വിമാനം, സൌഭാഗ വിമാനം.
ഇതിൽ ത്രിപുര വിമാനം, അസുരന്മാരായ വിദ്യുന്മണിക്കും താരകാക്ഷനും വേണ്ടിയാണ് നിർമ്മിച്ചത്.
സൌഭാഗ വിമാനം മറ്റൊരസുരനായ സാലവന് (ശിശുപാലന്റെ അനുജൻ) വേണ്ടിയാണ് ഇരുമ്പിൽ നിർമ്മിച്ചത്.
മയന്റെ ഭാര്യയാണ് ഹേമ.
മണ്ഡോദരി , മായാവി, ദുന്ദുഭി എന്നിവരാണ് മക്കൾ.
മണ്ഡോദരിയെ രാക്ഷസ മഹാരാജാവ് രാവണൻ ആണ് വിവാഹം ചെയ്തത്.
ദുന്ദുഭിയെ വാനരരാജൻ ബാലി വധിച്ചു.
മയന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യയിൽ വ്യോമന് എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശിബി മഹാരാജവിന്റെ മകളായ ചന്ദ്രമതിയെ വളർത്തിയതും രാജാ ഹരിചന്ദ്രന് വിവാഹം കഴിച്ചുകൊടുത്തതും മയനാണ്.
കുറിപ്പുകൾ വിഷ്ണു പുരാണത്തിൽ മയൻ വിപ്രചിത്തിന്റെ മകൻ ആണ്‌.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ചെറു മകനായ കശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യമാരിൽ അദിതി, ദിതി, ദനു എന്നിവരിൽ ദനുവിന്റെ മകനാണ്‌ മയൻ.
(ദനുവിന്റെ മക്കൾ ദാനവർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. അവരിൽ പ്രമുഖനാണ്‌ മയൻ).
കുട്ടിക്കാലത്തു തന്നെ തപസിരുന്ന് മയൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നും പ്രശസ്തനായ ശില്പി ആകുവാനുള്ള വരം നേടിയിരുന്നു.
ചിലയിടങ്ങളിൽ വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ അവതാരമാണ്‌ മയൻ.
ശിവ ഭക്തനായിരുന്ന മയനും ഹേമയും ഒരു പെൺകുട്ടിക്കു വേണ്ടി വ്രതം നോക്കിയപ്പോൾ മനസ്സലിഞ്ഞ പരമശിവൻ നൽകിയതാണ്‌ മണ്ഡോദരിയെ.
അവലംബം Puranic Encyclopedia,Vettam Mani, Indological Publishers Booksellers, Delhi, 1975.
പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ http://www.pantheon.org/articles/m/maya.html Archived 2008-09-05 at the Wayback Machine http://mythfolklore.net/india/encyclopedia/maya.htm http://members.cox.net/apamnapat/entities/Maya.html Archived 2007-01-08 at the Wayback Machine https://web.archive.org/web/20041201114902/http://members.cox.net/apamnapat/articles/Mahabharata017.html
പത്തനംതിട്ട ജില്ല ഈ ലേഖനം ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണ പ്രക്രിയയിലാണ്.
( Purge ) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Pathanamthitta_district പത്തനംതിട്ട ജില്ല അപരനാമം: 11°15′N 75°46′E ﻿ / ﻿ 11.25°N 75.77°E ﻿ / 11.25; 75.77 {{{ബാഹ്യ ഭൂപടം}}} ഭൂമിശാസ്ത്ര പ്രാധാന്യം ജില്ല രാജ്യം ഇന്ത്യ സംസ്ഥാനം കേരളം ആസ്ഥാനം പത്തനംതിട്ട ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്‌ ജില്ലാ കലക്ടറേറ്റ്‌ ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്‌ പ്രസിഡന്റ്‌ ജില്ലാ കലക്ടർ ദിവ്യാ എസ് അയ്യർ വിസ്തീർണ്ണം 2642 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ ജനസംഖ്യ ( 2011 ) പുരുഷൻ‌മാർ സ്ത്രീകൾ സ്ത്രീ പുരുഷ അനുപാതം 11,95,537 5,61,620 6,33,917 1129 ജനസാന്ദ്രത 453/ ച.
മീ സാക്ഷരത 96.93 % കോഡുകൾ • തപാൽ • ടെലിഫോൺ 689xxx +(91) 468 സമയമേഖല UTC +5:30 പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ ശബരിമല , മാരാമൺ കൺവൻഷൻ ചെറുകോൽപ്പുഴ കൺവെൻഷൻ, കടമ്മനിട്ട പടയണി, ആറന്മുള ഉത്രട്ടാതി ജലോത്സവം, കോട്ടങ്ങൽ പടയണി
കേരളത്തിലെ തെക്കൻ ജില്ലകളിലൊന്നാണ് പത്തനംതിട്ട .
പത്തനംതിട്ട പട്ടണമാണ് ഈ ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനം.
തിരുവല്ല , അടൂർ , പത്തനംതിട്ട , പന്തളം എന്നിവയാണ് പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ നഗരസഭകൾ.
1982 നവംബർ മാസം 1-ആം തീയതി ആണ് പത്തനംതിട്ട ജില്ല രൂപീകൃതമായത്.
2011-ലെ കാനേഷുമാരി കണക്കുകൾ പ്രകാരം പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ജനസംഖ്യ 1,197,412 ആണ്.
വയനാടിനും ഇടുക്കിക്കും ശേഷം കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യ കുറഞ്ഞ മൂന്നാമത്തെ ജില്ലയാണിത്.
രാജ്യത്തെ ആദ്യ പോളിയോ വിമുക്ത ജില്ലയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട പത്തനംതിട്ട 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും സാക്ഷരതയുള്ള ജില്ലയാണ്.
2013-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 1.17% മാത്രം ദാരിദ്രമുള്ള പത്തനംതിട്ട ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ദാരിദ്ര്യമുള്ള 5 ജില്ലകളിലൊന്നാണ്.
സമുദ്രതീരങ്ങളില്ലാത്ത ഈ ജില്ലയിലെ ഏക റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ തിരുവല്ലയിലാണ് .
അഞ്ച് സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആയുർവേദ ആശുപത്രികളും മറ്റ് 43 സർക്കാർ ആയുർവേദ ആശുപത്രികളടക്കം വലിയ ആശുപത്രി ശൃംഖലയുണ്ട് ജില്ലയ്ക്കുണ്ട്.
അതോടൊപ്പം തീർത്ഥാടന സമയങ്ങളിൽ പ്രത്യേകം സജ്ജീകരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളുമുണ്ട്.
751 സ്കൂളുകൾ അടങ്ങുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ ശൃംഖലയും ജില്ലയ്ക്കുള്ളത് .
പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളാണ് കേരളത്തിന്റെ ഊർജാവശ്യങ്ങളുടെ മൂന്നിലൊരു ഭാഗം നിറവേറ്റുന്നതു്.
ശബരിഗിരി (300 MW), കക്കട്  (50 MW), മണിയാർ (Pvt) (7 M) എന്നിവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ.
രണ്ട് റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ ചേർന്നാണ് പത്തനംതിട്ട: തിരുവല്ലയും അടൂരും .
6 താലൂക്കുകളും,  9 ബ്ലോക്കുകളും, 54 ഗ്രാമപ്പഞ്ചായത്തുകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് പത്തനംതിട്ട.
68 ഗ്രാമങ്ങൾ ചേരുമ്പോൾ പൂർണമാകുന്നു.
അടൂർ പന്തളം തിരുവല്ല പത്തനംതിട്ട എന്നിവയാണ് നഗരസഭകൾ.
താലൂക്കുകളും ബ്ലോക്കുകളും താലൂക്കുകൾ ബ്ലോക്കുകൾ റാന്നി പറക്കോട് കോഴഞ്ചേരി പന്തളം അടൂർ കുളനട തിരുവല്ല ഇലന്തൂർ മല്ലപ്പള്ളി കോന്നി കോന്നി മല്ലപ്പള്ളി റാന്നി കോയിപ്പുറം പുളിക്കിഴ്‌ ജില്ലാ രൂപവത്കരണം
1982 നവംബർ മാസം ഒന്നാം തീയതി കേരളത്തിലെ 13-ആമത്തെ ജില്ലയായി പത്തനംതിട്ട ജില്ല രൂപീകൃതമായി.
രൂപവത്കരണ സമയത്ത് പത്തനംതിട്ട , അടൂർ റാന്നി , കോന്നി , കോഴഞ്ചേരി എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ കൊല്ലം ജില്ലയിൽ നിന്നും , തിരുവല്ലയും , മല്ലപ്പള്ളിയും ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ നിന്നും എടുത്താണ് ഈ ജില്ല രൂപവത്കരിച്ചത്.
അന്നത്തെ പത്തനംതിട്ട നിയമസഭാസാമാജികൻ കെ.കെ. നായരുടെ പ്രയത്നങ്ങൾ ജില്ലാരൂപികരണത്തിനു വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിട്ടുണ്ട്.
സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥിയായി പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നു വിജയിച്ച ഇദ്ദേഹത്തിനു ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്‌ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ കെ.കരുണാകരന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മന്ത്രിസഭയെ സഹായിക്കുവാനായി.
ഇതിനുള്ള പ്രത്യുപകാരം എന്ന പത്തനംതിട്ട ജില്ല എന്ന ചിരകാല ആവശ്യം അദ്ദേഹം കെ.കരുണാകരനോട് ഉന്നയിക്കുകയും അത് സാധ്യമാക്കിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു.
ചരിത്ര  പ്രാധാന്യം
ഒരുകാലത്ത്, പന്തളം രാജവംശത്തിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്ന പ്രദേശങ്ങളാണ് പത്തനംതിട്ട ജില്ലയുടെ പരിധിയിൽ ഏറെയും എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഭാരത സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ ബൃഹത്തായ സംഭാവനകൾ നൽകിയ നാടാണ് പഴയ കൊല്ലം ജില്ലയിൽ പെട്ട ഇന്നത്തെ പത്തനംതിട്ട.
സ്വദേശാഭിമാനി രാമകൃഷ്ണപിള്ളയുടെ സ്വദേശാഭിമാനി പത്രം പുനരുദ്ധരിച്ചു തിരുവന്തപുരത്തുനിന്നും പ്രസാധനം ചെയ്തു സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ തീജ്വാല ആളിക്കത്തിച്ച ഇലന്തൂർ കുമാർജി , സമരഗാനങ്ങൾ  രചിച്ചു ജനങ്ങളെ ഉത്സാഹഭരിതരാക്കിയിരുന്ന പന്തളം കെ.പി, പിൽക്കാലത്തു സാമാജികനായിരുന്ന എൻ ജി ചാക്കോ, ഗാന്ധിജിയുടെ ആശ്രമത്തിലെ അന്തേവാസിയും കേരളത്തിലെ ആദ്യകാല ബിരുദധാരിയും ആയിരുന്ന കെ എ ടൈറ്റ്‌സ്, പുളിന്തിട്ട പിസി ജോർജ് തുടങ്ങിയവരുടെ പേരുകൾ പ്രത്ത്യേകം സ്മരണീയങ്ങളാണ്.
ഇതിൽ ദേശീയ നവോത്ഥാനത്തിന്റെയും ഖാദിയുടെയും ഗാന്ധിജിയുടെയും സന്ദേശങ്ങൾ 1920 മുതൽ പഴയ തിരുവിതാംകൂർ സംസ്ഥാനത്തും, പിന്നീട് കേരളത്തിലുടനീളവും പ്രചരിപ്പിച്ച ആദ്യകാല കോൺഗ്രസ് നേതാവുകൂടെയായിരുന്ന കെ കുമാറെന്ന കുമാർജി ഗാന്ധിജിയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രഭാഷണങ്ങളുടെ മുഖ്യ പരിഭാഷകനും, സുപ്രസിദ്ധ വാഗ്മിയും ഹരിജനോദ്ധാരകനും ആയിരുന്നു.
ഭാരതസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടി കേരളത്തിൽ നടന്ന മിക്കവാറും എല്ലാ സമരങ്ങളിലും അദ്ദേഹം നേതൃസ്ഥാനത്തു ഉണ്ടായിരുന്നതായി രേഖകൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു.
1937 - ൽ മഹാത്മാഗാന്ധി തിരുവതാംകൂറിൽ വന്നപ്പോൾ, ഖാദിയെക്കുറിച്ചും ചർക്കയെക്കുറിച്ചുമുള്ള പ്രചാരണത്തിനെക്കുറിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായിയായ ഖാദർ ദാസ് , റ്റി പി ഗോപാലപിള്ളയോടും ചോദിക്കുകയുണ്ടായി.
ഇതിൽ നിന്നും പ്രചോദിതനായ ഇദ്ദേഹം 1941 -ൽ മഹാത്മാ ഖാദി ആശ്രമം (Mahatma Khadi Ashram) ഇലന്തൂരിൽ സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി.
ഖാദി പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി ധനശേഖരണാർത്ഥം ഒരു പദ്ധതി ആവിഷ്കരിക്കുകയും ഏക് പൈസാ ഫണ്ട് (ek paise fund), അങ്ങനെ എല്ലാവരുടെയും പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പുവെരുത്തുകയും ചെയ്തു.
ഖാദി മൂവ്മെന്റ് , ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂറിൽ നടന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ മാറ്റൊലി.
1921 - ൽ നടന്ന ഈ സംഭവം പ്രിൺസ് ഓഫ് വേൽസിൽ സന്ദർശനത്തിന്റെ അനുബന്ദം ആയിരുന്നു.
1922 - ൽ നടന്ന വിദ്യാർത്ഥി സമരം സ്വാതന്ത്യസമരക്കാർക്ക് ഒരു പുതു ഉണർവ്വേകി.
ഇതേസമയം, കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ളാ കോൺഗ്രസ്സ് നേതാക്കന്മാരായ പൊന്നാറ ശ്രീധർ , കെ. കുമാർ ‍, നാഗ്പൂറിൽ നടന്ന പതാകാ സത്യാഗ്രഹത്തിൽ അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും മർദ്ദനത്തിനിരയാവുകയും ചെയ്തു.
ഇലന്തൂർ കെ.കുമാർ (കുമാർജി) , തടിയിൽ രാഘവൻ പിള്ള , പന്തളം കെപി പിന്നെ എൻ.ജി. ചാക്കോ എന്നിവരുടെ സംഭാവനകൾ ദേശീയ സ്വാതന്ത്യസമരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു മുതൽക്കൂട്ടാണ്.
പ്രമുഖ സ്ഥലങ്ങൾ
പത്തനംതിട്ട , പന്തളം , റാന്നി , അടൂർ , തിരുവല്ല , കോന്നി'ആനവളർത്തൽ കേന്ദ്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോന്നി , അതിപ്രസിദ്ധമായ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളായ ശ്രീ ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശബരിമല , ഏഷ്യാ ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്രിസ്തീയ കൂട്ടായ്മ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന മാരാമൺ കൺവൻഷൻ നടക്കുന്ന കോഴഞ്ചേരി , ആകാമാന സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് (യാക്കോബായ ) സഭയുടെ തലവൻ ആയിരുന്ന പരിശുദ്ധ ഏലിയാസ് തൃതീയൻ പാത്രിയർക്കീസ് ബാവയുടെ കബറിടവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കാൽനട തീർത്ഥാടനം കേന്ദ്രവും ആയ മഞ്ഞിനിക്കര ദയറാ പള്ളി, പരുമല പള്ളിയും, മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായ മലയാലപ്പുഴ ദേവീ ക്ഷേത്രം , കടമ്മനിട്ട പടയണി ഗ്രാമം , ആറന്മുളക്കണ്ണാടിയാലും , ആറന്മുള വള്ളം‌കളിയാലും , ആറന്മുള കോട്ടാരത്താലും പ്രസിദ്ധമായ ആറന്മുള , വള്ളസദ്യയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം, വയൽ വാണിഭം കൊണ്ട് പ്രസിദ്ധമായ ഓമല്ലൂർ , സരസകവി മുലൂർ ജനിച്ച ഇലവുംതിട്ട , വേലുത്തമ്പി ദളവയുടെ അന്ത്യം സംഭവിച്ച മണ്ണടി , തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ മഹാക്ഷേത്രം എന്നിവ പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലാണ്.
വിനോദസഞ്ചാര, തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ
ശബരിമല ക്ഷേത്രം ലോക പ്രസിദ്ധമായ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥടന കേന്ദ്രമാണ്.
മറ്റൊന്നാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം.
ഗവി ഇക്കോ ടൂറിസം മേഖലയാണ് മറ്റൊന്ന്.
ആനവളർത്താൽ കേന്ദ്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കോന്നി ധാരാളം സന്ദർശകർ വരുന്ന ഇടമാണ്.
പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ പ്രധാന ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം പമ്പാ ഗണപതി ക്ഷേത്രം പെരിനാട് ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം (ഉത്രട്ടാതി വള്ളംകളി ക്ഷേത്രവുമായി അഭേദ്യമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നു) തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭ മഹാക്ഷേത്രം മല്ലപ്പള്ളി തിരുമാലിട മഹാദേവക്ഷേത്രം കടമ്മനിട്ട ഭഗവതി ക്ഷേത്രം പന്തളം വലിയ കോയിക്കൽ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം വലിയ പനയന്നാർക്കാവ് ദേവി ക്ഷേത്രം, പരുമല കോന്നി കല്ലേലി ഊരാളി അപ്പൂപ്പൻകാവ് പ്രമാടം മഹാദേവർ ക്ഷേത്രം പാട്ടുപുരക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പന്തളം പാട്ടുപുരക്കാവ് സരസ്വതി ദേവി ക്ഷേത്രം, പന്തളം (നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം) ഉളനാട് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പന്തളം ഇലന്തൂർ പരിയാരം ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം തിരുവല്ല മുത്തൂർ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം ആനിക്കാട്ടിലമ്മക്ഷേത്രം കവിയൂർ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം (ജില്ലയിലെ ഏക ആഞ്ജനേയ ക്ഷേത്രം) കല്ലൂപ്പാറ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കുന്നന്താനം മഠത്തിൽകാവ് ദേവീക്ഷേത്രം കവിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം (ഗുഹ ക്ഷേത്രം) തൃചേന്ദമംഗലം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, അടൂർ വലംചുഴി ദേവിക്ഷേത്രം കൊടുന്തറ ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം കൊടുമൺ ചിലന്തിയമ്പലം ആനിക്കാട്ടിലമ്മ ക്ഷേത്രം താഴൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ഓമല്ലൂർ രക്തകണ്ഠസ്വാമി ക്ഷേത്രം തട്ടയിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ഏഴംകുളം ഭഗവതി ക്ഷേത്രം അടൂർ പാർഥസാരഥി ക്ഷേത്രം കടമ്പനാട് ശ്രീ ഭഗവതി ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം മണ്ണടി ദേവി ക്ഷേത്രം മുത്താർ സരസ്വതി ക്ഷേത്രം, തിരുവല്ല പ്രയാർ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം മാടമൺ ഹൃഷികേശ ക്ഷേത്രം പ്രധാന ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾ ക്രിസ്തുവിൻറെ ശിഷ്യനായ സെന്റ്.
തോമസിനാൽ ക്രിസ്തുവർഷം 54-ൽ സ്ഥാപിതമായത് എന്ന് കരുതുന്ന നിരണം പള്ളി നിലക്കൽ പളളി പത്തനംതിട്ട ജില്ലയുടെ പടിഞ്ഞാറ് പമ്പനദിയുടെ തീരത്താണ് പ്രസിദ്ധമായ പരുമല പള്ളി.
ഏറ്റവും പടിഞ്ഞാറ് പ്രസിദ്ധമായ ഇരതോട്  സെന്റ് ജോർജ് ഓർത്തഡോക്സ് പള്ളിയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ഓർമ്മ പെരുന്നാളിന് പ്രസിദ്ധമായ പരുമല പള്ളി , ചന്ദനപ്പള്ളി മഞ്ഞിനിക്കര തീര്ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ക്രിസ്തു വർഷം  325-ൽ കടമ്പനാട് സ്ഥാപിതമായ സെന്റ്‌ തോമസ്‌ ഓർത്തഡോൿസ്‌ കത്തീഡ്രൽ തിരുവല്ല കൂടാരപ്പള്ളി കല്ലൂപ്പാറ വലിയപള്ളി മല്ലപ്പള്ളി പാതിക്കാട് സെയ്ന്റ്സ് പീറ്റർ പോൾസ് കത്തീഡ്രൽ പ്രധാന മസ്ജിദുകൾ വായ്പൂര് മുസ്ലിം പഴയ പള്ളി, കൊട്ടാങ്ങാൽ ആയിരത്തൊളം വർഷം പഴക്ക്മുള്ള ഒരു മസ്ജിദ് ആണ് മാലിക് ദിനാർ സ്ഥാപിച്ച നിരണം മാലിക് ദിനാർ ഭൂപ്രകൃതി
2642 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ് പത്തനംതിട്ടയുടെ വിസ്തീർണ്ണം , ഇതിൽ 1300.73 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ സ്ഥലം വനപ്രദേശമാണ്.
പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലിയ താലൂക്ക് കോന്നി ആണ് ' അതിരുകൾ വടക്ക് കോട്ടയം ജില്ല തെക്ക് കൊല്ലം ജില്ല കിഴക്ക് ഇടുക്കി ജില്ലയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളും തമിഴ്നാടും പടിഞ്ഞാറു ആലപ്പുഴ ജില്ല കൃഷി
പത്തനം തിട്ട ജില്ലയിലെ 80% ജനങ്ങളും നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ കൃഷിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
വ്യാവസായികവിളയിൽ റബ്ബർ ഒരു പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നു.
1992-93 കണക്ക് പ്രകാരം, തെങ്ങ് 212851 ഹെക്.
, നെല്ല് 5645, 6438, 4848 ഹെക്.
, കുരുമുളക് 4820 ഹെക്.
, ഇഞ്ചി 1137 ഹെക്.
, കൊക്കോ 671 ഹെക്.
, മരച്ചീനി 2616 ഹെക്.
, വാഴ 6108 ഹെക്.
, കശുവണ്ടി 1671 ഹെക്.
, റബ്ബർ 61016 ഹെക്.
, പച്ചക്കറി 1411 ഹെക്.
, കൈത 161 ഹെക്.
, കൃഷി ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
മൂന്ന് വിത്തുൽപ്പാദന കേന്ദ്രങ്ങളും അനുബന്ധ പരിശീലന കേന്ദ്രങ്ങളും കൃഷിക്കാരെ സഹായിക്കുന്നു.
62 കൃഷി ഭവനുകളും കൃഷിക്കാർക്കുവേണ്ടി ജില്ലയിലുടനീളം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
കൂടാതെ പശു , ആട് , പന്നി , താറാവ് , കോഴി എന്നീ ജീവജാലങ്ങളെയും വളർത്തുന്നു.
കുരുമുളക്‌ , തേങ്ങ , ഇഞ്ചി , മഞ്ഞൾ , റബ്ബർ , വെറ്റില , അടയ്ക്ക , നെല്ല് , ഏത്തക്ക , കപ്പ , വാഴക്ക , ഏലക്ക , പച്ചക്കറികൾ , ചേന പ്രമുഖ നദികൾ അച്ചൻ‌കോവിലാർ-നിരണത്തിനടുത്തു നിന്നുള്ള ദൃശ്യം അച്ചൻ‌കോവിലാർ
ഋഷിമല, പശുക്കിടാമേട്, രാമക്കൽതേരി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ചെറിയ അരുവികൾ ചേർന്നൊഴുകുന്നതാണ് അച്ചൻ‌കോവിലാർ ആലപ്പുഴയിലെ വീയപുരത്ത് ഈ നദി പമ്പയുമായി ചേരുന്നു.
അങ്ങനെ പമ്പയുടെ ഒരു പ്രധാന പോഷകനദിയായി മാറുന്നു.
പമ്പാ നദി
പമ്പയാറും, ആർതിയാറും, കക്കടയാറും, കക്കാറും പിന്നെ കല്ലാറും ചേർന്നൊഴുകുന്നതാണ് പമ്പാനദി.
ശബരിമലയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന പമ്പ, റാന്നി താലൂക്കിന്റെ മിക്കഭാഗങ്ങളിലൂടെയുമൊഴുകി ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലൂടെ വേമ്പനാട്ട്കായലി‌ൽ ചേരുന്നു.
മണിമലയാർ
പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ കാർഷികമേഖലയിൽ ഈ നദി ഒരു പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നു.
മണിമലയാറിനു കുറുകെയുള്ള ഒരു തൂക്കുപാലം കക്കാട്ടാർ
മൂഴിയാർ നിന്നും ആരംഭിച്ച് പെരുനാട് പമ്പാ നദിയിൽ ലയിക്കുന്നു.
കക്കാട് പവ്വർ ഹൌസ് കക്കാട്ടാറിൽ ആണ് പ്രത്യേകതകൾ പത്തനംതിട്ട ജില്ലക്ക് കടലുമായി ബന്ധമില്ല.
ഭാരതത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ ശബരിമല പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ റാന്നി താലുക്കിൽ പെരുനാട്‌ പഞ്ചായത്തിലാണ്.
പമ്പ നദിയും മണിമലയാർ,അച്ഛൻകൊവിലാർ എന്നിവ ജില്ലയെ ജലസമൃദ്മാക്കുന്നു ജില്ലയുടെ ഏതാണ്ട് പകുതിയോളം വനപ്രദേശങ്ങളാണ്.
155214 ഹെക്ടർ.
ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററിന് 453 പേർ എന്നതാണ് ജനസാന്ദ്രത.
റബ്ബർ,മരച്ചീനി,കുരുമുളക്,വഴ,നെല്ല് എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിളകൾ.
ജലത്തിലെ പൂരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആറന്മുള വള്ളംകളിയും ആറന്മുള കണ്ണാടിയും പ്രസിദ്ധമാണ്.
1000 പുരുഷന്മാർക്ക് 1129 സ്ത്രീകൾ എന്നതാണ് ജനസംഖ്യാനുപാതം.
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശുദ്ധവായു ലഭിക്കുന്ന ജില്ല ആദ്യ പോളിയോ വിമുക്ത ജില്ല ആദ്യമായി ഷുഗർ ഫാക്ടറി വന്ന ജില്ല നിരണം കവികളുടെ ജന്മനാട് ജനസംഖ്യാ വർധന നിരക്ക് കുറവുള്ള ജില്ല പടയണി
കേരളത്തിന്റെ പ്രാചീന സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളിലൊന്നായി ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാനകലയാണ് പടയണി.
പടേനി എന്നും ഇതിനു വിളിപ്പേരുണ്ട്.
വിളവെടുപ്പിനോടനുബന്ധിച്ച് ആണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്.
ഒരു ഗ്രാമത്തിലെ മൊത്തം ജനങ്ങളെയും വസൂരിയിൽ നിന്നും മറ്റും രക്ഷിക്കുന്നതിനായാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത് എന്നതിനാൽ നാനാജാതിമതസ്ഥരുടേയും പങ്കാളിത്തം പടയണിയിൽ കാണുവാനാകും.
കവുങ്ങിൻ‌പാളകളിൽ നിർ‌മ്മിച്ച ചെറുതും വലുതുമായ അനേകം കോലങ്ങളേന്തി തപ്പ്, കൈമണി, ചെണ്ട തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദമേളങ്ങൾ‌ക്കിടയിൽ തീച്ചൂട്ടുകളുടേയും പന്തങ്ങളുടേയും വെളിച്ചത്തിൽ തുള്ളിയുറയുന്നതാണ് ഇതിന്റെ അവതരണരീതി.
ആലപ്പുഴ,പത്തനംതിട്ട, കോട്ടയം എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്സവക്കാലത്ത് മാത്രമാണിപ്പോൾ പടയണി അരങ്ങേറുന്നത്.
പടയണിക്കു വടക്കൻ മലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളുമായി സാമ്യം ഉണ്ട് .
കവി കടമ്മനിട്ട രാമകൃഷ്ണൻ തന്റെ കവിതകളിലൂടെ പടയണിയെ ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിനാൽ കടമ്മനിട്ട ക്കാരുടെ ഒരു കലാരൂപമായിട്ടാണ് ഇന്ന് പടയണി കൂടുതലും അറിയപ്പെടുന്നത്.
വസൂപോലെയുള്ള സാംക്രമികരോഗങ്ങളിൽ നിന്നു രക്ഷിക്കാൻ ദേവീപ്രീതിക്കായി മറുതക്കോലവും ഇഷ്ടസന്താനലാഭത്തിനു ദേവീപ്രസാദത്തിനായി കാലാരിക്കോലവും രാത്രികാലങ്ങളിലെ ഭയംമൂലമുണ്ടായിത്തീരുന്ന രോഗങ്ങളുടെ ശമനത്തിനായി മാടൻകോലവും കെട്ടുന്നു.
യുദ്ധവിന്യാസത്തെക്കുറിയ്ക്കുന്ന പടശ്രേണി എന്ന പദത്തിൽ നിന്നും ഉത്‌ഭവിച്ചതാണ് പടയണി അഥവാ പടേനി
.
പത്തനംതിട്ടയുടെ സാംസ്‌കാരിക കലാരൂപമായ പടയണിയെ ആസ്പദമാക്കി ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ച ചലച്ചിത്രമാണ് " പച്ചത്തപ്പ് ".2020- ലെ മികച്ച കലാമൂല്യസിനിമയ്ക്കുള്ള കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്ടസ് പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു.
ഇതിന്റെ സംവിധായാകൻ അനു പുരുഷോത്ത് ഇലന്തൂർ സ്വദേശിയാണ്.
പത്തനംതിട്ട ജില്ലക്കാരായ പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾ അലക്സാണ്ടർ ജേക്കബ് ഐ പി എസ് കെ.ഇ.