smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
വെയിറ്റഡ് ക്വിക്ക് യൂണിയൻ അൽഗരിതത്തിൽ രണ്ട് ട്രീകൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടുത്തുംബോൾ രണ്ട് ട്രീകളുടെയും ആഴം പരിശോധിച്ച്, അവയിലെ ചെറിയ ട്രീയുടെ മൂലമായി വലിയ ട്രീയുടെ മൂലത്തെ പ്രതിഷ്ടിയ്ക്കുന്നു.
ക്വിക്ക് യൂണിയൻ അൽഗരിതത്തിലുണ്ടാക്കിയ ഈയൊരു ചെറിയ മാറ്റം വഴി ഉണ്ടാക്കുന്ന നേട്ടം ചില്ലറയല്ല!
(മേൽപ്പറഞ്ഞതുപോലെ രണ്ട് വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഉണ്ടാക്കുംബോൾ, ട്രീ സ്ട്രക്ച്ചറിന്റെ ആഴം ഒരുപാട് വർദ്ധിയ്ക്കാതെ നോക്കുന്നതിനാൽ ഈ അൽഗരിതത്തിനെ  “പെട്ടെന്ന് ചെറിയ പാലം പണിയഡോ അൽഗരിതം” എന്നു വേണേൽ വിളിയ്ക്കാം) അൽഗരിതം class WeightedQuickUnion { int [] Id ; int [] depth ; public WeightedQuickUnion ( int n ) { Id = new int [ n ]; depth = new int [ n ]; for ( int i = 0 ; i Id . Length ; i ++ ) { Id [ i ] = i ; depth [ i ] = 1 ; } } public bool Find ( int p , int q ) { return GetRoot ( p ) == GetRoot ( q ); } public void Union ( int p , int q ) { int pRoot = GetRoot ( p ); int qRoot = GetRoot ( q ); if ( depth [ pRoot ] depth [ qRoot ]) { Id [ pRoot ] = qRoot ; depth [ qRoot ] += pRoot ; } else if ( depth [ pRoot ] depth [ qRoot ]) { Id [ qRoot ] = pRoot ; depth [ pRoot ] += qRoot ; } else if ( depth [ pRoot ] == depth [ qRoot ]) { Id [ pRoot ] = qRoot ; depth [ qRoot ] ++ ; } } public int GetRoot ( int p ) { while ( p != Id [ p ]) { p = Id [ p ]; } return p ; } } വിശദീകരണം
Connected ഫണക്ഷൻ ക്വിക്ക് യൂണിയൻ അൽഗരിതത്തിലുള്ളതു പോലെ തന്നെയാണു.
ബന്ധം നിലവിലുണ്ടോയെന്ന് പരിശോധിയ്ക്കണ്ട രണ്ട് വസ്തുക്കളുടെ പരമമായ മൂലം/റൂട്ട് കണ്ട് പിടിച്ച് അവ രണ്ടും തുല്യമാണോയെന്ന് പരിശോധിച്ചാണിത് നടപ്പിലാക്കുന്നത്.
രണ്ടിന്റെയും ആഴം മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ആഴം കുറവുള്ള മൂലത്തിന്റെ റൂട്ടായി ആഴം കൂടിയ മൂലത്തെ പ്രതിഷ്ടിച്ച്, ട്രീ സ്റ്റ്രക്ച്ചറിനെ പുന:ക്രമീകരിയ്ക്കുന്നു.
ഇവയിൽ r ന്റെ ആഴം കുറവാണെന്നിരിയ്ക്കട്ടെ, 
ഇനി r ന്റെ റൂട്ട് വാല്യു ആയി s നിശ്ചയിക്കുന്നു(അറേയിലെ r ഇന്ദെക്സിലെ വാല്യു ആയി, s നെ നിശ്ചയിക്കുന്നുവെന്നർഥം).
മറിച്ചാണെങ്കിൽ s ന്റെ റൂട്ട് വാല്യു ആയി rനെ നിശ്ചയിക്കുന്നു
രണ്ടിന്റെയും ആഴം തുല്യമാണെങ്കിൽ, ഏതെങ്കിലുമൊരു ട്രീയുടെ മൂലത്തിന്റെ റൂട്ടായി,  മറ്റേ ട്രീയുടെ മൂലത്തെ പ്രതിഷ്ടിക്കുകയും, രണ്ടാമത്തെ ട്രീയുടെ ആഴം ഒന്ന് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ക്വിക്ക് യൂണീയൻ അൽഗരിതത്തിലുണ്ടാക്കിയ ഈ ചെറിയ മാറ്റം കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന നേട്ടം അത്ഭുതകരമാണു.
കുറേകൂടെ ഫ്ലാറ്റ് ആയ/നിരപ്പായ ഒരു ട്രീ സ്റ്റ്രക്ച്ചറാണീ അൽഗരിതം വഴി ഉണ്ടാകുന്നത്.
അതിനാൽ മൂലം കണ്ട് പിടിയ്ക്കാനും, പുതിയ വസ്തുക്കൾ കൂട്ടിചേർക്കാനും, വളരെ കുറച്ച് യാത്ര(iteration) മാത്രം മതിയാകും.
ഈ അൽഗരിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത 
N+ lgN ആണു.
പാത്ത് കംപ്രസ്ഡ് വെയിറ്റഡ് ക്വിക്ക് യൂണിയൻ അൽഗരിതം
വെയിറ്റഡ് ക്വിക്ക് യൂണിയൻ അൽഗരിതത്തിൽ ഒരു വസ്തുവിന്റെ പരമമായ റൂട്ട് കണ്ട് പിടിയ്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ, വഴിക്ക് കാണുന്ന എല്ലാ വസ്തുവിന്റെയും തൊട്ട് മേളിലുള്ള മൂലത്തെ ഈ പരമമായ മൂലമാക്കി പ്രതിഷ്ടിച്ചാൽ പാത്ത് കംബ്രസിഡ് ക്വിക്ക് യൂണീയൻ അൽഗരിതമായി.
ഇപ്രകാരം ഓരോ വസ്തുവുന്റെയും മൂലമായി, പരമമായ റൂട്ടിനെ ക്രമീകരിച്ചാൽ നമുക്ക് വളരെ ഫ്ലാറ്റ് ആയ ഒരു ട്രീ സ്റ്റ്രക്ച്ചറാണൂ ലഭിയ്ക്കുന്നത്.
അതോടെ അൽഗരിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത അവിശ്വസിനീയമായി കുറയുന്നു.
ഹോപ്പ്മാൻ -ഉൾമാൻ, ടർജൻ അനാലിസിസ് പ്രകാരം, ഒരു ശൂന്യമായ അറേയിൽ നിന്നും തുടങ്ങി, M യൂണീയൻ/ഫൈൻഡ് ഓപ്പറേഷൻ ഒരു N വസ്തുക്കളിൽ നടത്താൻ N + Mlg*N തവണ അറേയിലൂടെ യാത്ര(iterate) ചെയ്യേണ്ടി വരുമത്രേ .
lg* N എന്നു പറഞ്ഞാൽ N നെ എത്രത്തോളം ലൊഗരിതമിക്കായിട്ട്(ബേയ്സ് 2) iterate ചെയ്താൽ, 1 ലഭിയ്ക്കും എന്നത്രെ.
N lg*N 1 0 2 1 4 2 16 3 65536 4 2^65536 5
അതായത് ഈ അൽഗരിതം ഏകദേശം ലീനിയറായ സങ്കീർണത നൽകുന്നു.
(ഫ്രഡ്മാൻ , സാക്സ് തുടങ്ങിയവർ ലീനിയർ ആയ സങ്കീർണതയുള്ള അൽഗരിതം ഈ പ്രശ്നത്തിൽ ഉണ്ടാവില്ലയെന്ന് തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്) അൽഗരിതം class CompressedPathWithWeightedQuickUnion { int [] Id ; int [] depth ; public CompressedPathWithWeightedQuickUnion ( int n ) { Id = new int [ n ]; depth = new int [ n ]; for ( int i = 0 ; i Id . Length ; i ++ ) { Id [ i ] = i ; depth [ i ] = 1 ; } } public bool Find ( int p , int q ) { return GetRoot ( p ) == GetRoot ( q ); } public void Union ( int p , int q ) { int pRoot = GetRoot ( p ); int qRoot = GetRoot ( q ); if ( depth [ pRoot ] depth [ qRoot ]) { Id [ pRoot ] = qRoot ; } else if ( depth [ pRoot ] depth [ qRoot ]) { Id [ qRoot ] = pRoot ; } else if ( depth [ pRoot ] == depth [ qRoot ]) { Id [ pRoot ] = qRoot ; depth [ qRoot ] ++ ; } } public int GetRoot ( int p ) { while ( p != Id [ p ]) { //assigns root of root as the root of P. This does the magic! Id [ p ] = Id [ Id [ p ]]; p = Id [ p ]; } return p ; } } വിശദീകരണം
ഒരു വസ്തുവിന്റെ പരമമായ റൂട്ട് കണ്ട് പിടിയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിനിടയിൽ, ആ വസ്തുവിന്റെ റൂട്ടായി തന്റെ തൊട്ടടുത്ത(ഇപ്പോഴത്തെ) റൂട്ടിന്റെ റൂട്ടിനെ പ്രതിഷ്ടിയ്ക്കുന്നു.
( Id[p] = Id[Id[p]] എന്ന സ്റ്റെപ്പ് ശ്രദ്ധിയ്ക്കുക)
ഈയൊരറ്റ വിദ്യ വഴിയാണൂ ഈ അൽഗരിതം അവിശ്വസിനീയമായ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്നത്!
Ref: Algorithms: session given by Robert Sedgewick and Kevin Wayne
ഡൈനാമിക് റാൻഡം-ആക്സസ് മെമ്മറി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/DRAM A die photograph of the Micron Technology MT4C1024 DRAM integrated circuit .
It has a capacity of 1 megabit equivalent of 2 20 {\displaystyle 2^{20}} bits or 128 KB.
ഡൈനാമിക് റാൻഡം-ആക്സസ് മെമ്മറി (DRAM) എന്നത് ഒരു തരം റാൻഡം ആക്സസ് അർദ്ധചാലക മെമ്മറിയാണ്, ഇത് ഓരോ ബിറ്റ് ഡാറ്റയും ഒരു ചെറിയ കപ്പാസിറ്ററിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു.
കപ്പാസിറ്റർ ചാർജ് ചെയ്യാനോ ഡിസ്ചാർജ് ചെയ്യാനോ കഴിയും; പരമ്പരാഗതമായി 0, 1 എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഒരു ബിറ്റിന്റെ രണ്ട് മൂല്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിനാണ് ഈ രണ്ട് അവസ്ഥകൾ (states) എടുക്കുന്നത്.
കപ്പാസിറ്ററുകളിലെ വൈദ്യുത ചാർജ് പതുക്കെ ചോർന്നുപോകുന്നു, അതിനാൽ ചിപ്പിലെ ഡാറ്റ ഉടൻ തന്നെ നഷ്‌ടപ്പെടും.
ഇത് തടയാൻ, ഡിറാമിന് ഒരു ബാഹ്യ മെമ്മറി പുതുക്കൽ സർക്യൂട്ട് ആവശ്യമാണ്, അത് കപ്പാസിറ്ററുകളിലെ ഡാറ്റ ഇടയ്ക്കിടെ മാറ്റിയെഴുതുകയും അവയുടെ യഥാർത്ഥ ചാർജിലേക്ക് പുന:സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഡാറ്റ പുതുക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലാത്ത സ്റ്റാറ്റിക് റാൻഡം-ആക്സസ് മെമ്മറിക്ക് (SRAM) വിപരീതമായി, ഡൈനാമിക് റാൻഡം-ആക്സസ് മെമ്മറിയുടെ നിർവചിക്കുന്ന സ്വഭാവമാണ് ഈ പുതുക്കൽ പ്രക്രിയ.
ഫ്ലാഷ് മെമ്മറിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഡിറാം(DRAM) അസ്ഥിര മെമ്മറിയാണ് (വേഴ്സസ് നോൺ-വോളാറ്റെയിൽ മെമ്മറി ), കാരണം പവർ നീക്കംചെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ ഡാറ്റ വേഗത്തിൽ നഷ്ടപ്പെടും.
എന്നിരുന്നാലും, ഡിറാം പരിമിതമായ ഡാറ്റ റീമാൻസ് പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു.
കുറഞ്ഞ ചെലവും ഉയർന്ന ശേഷിയുള്ള മെമ്മറിയും ആവശ്യമുള്ള ഡിജിറ്റൽ ഇലക്ട്രോണിക്സിൽ ഡിറാം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ആധുനിക കമ്പ്യൂട്ടറുകളിലെയും ഗ്രാഫിക്സ് കാർഡുകളിലെയും പ്രധാന മെമ്മറിയാണ് ("റാം" എന്ന് വിളിക്കുന്നത്) ഇത് ഡിറാമിനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ആപ്ലിക്കേഷനുകളിലൊന്നാണിത് (ഇവിടെ "പ്രധാന മെമ്മറിയെ" ഗ്രാഫിക്സ് മെമ്മറി എന്ന് വിളിക്കുന്നു).
നിരവധി പോർട്ടബിൾ ഉപകരണങ്ങളിലും വീഡിയോ ഗെയിം കൺസോളുകളിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
നേരെമറിച്ച്, എസ്റാം(SRAM), ഇത് ഡിറാമിനേക്കാൾ വേഗതയേറിയതും ചെലവേറിയതുമാണ്, വിലയേക്കാളും വലിപ്പത്തേക്കാളും വേഗതയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം കൂടുതലുള്ളിടത്ത് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന് പ്രോസസറുകളിലെ കാഷെ മെമ്മറികൾ പോലുള്ളവ.
റീഫ്രഷ് ഒരു സിസ്റ്റത്തിന് റീഫ്രഷ് ആവശ്യമുള്ളത് കാരണം, എസ്റാമിനെക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമായ സർക്യൂട്ടും സമയ ആവശ്യകതകളും ഡിറാമിന് ഉണ്ട്, പക്ഷേ ഇത് കൂടുതൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
അതിന്റെ മെമ്മറി സെല്ലുകളുടെ ഘടനാപരമായ ലാളിത്യമാണ് ഡിറാമിന്റെ പ്രയോജനം: എസ്റാമിന്റെ നാലോ ആറോ ട്രാൻസിസ്റ്ററുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഒരു ബിറ്റിന് ഒരു ട്രാൻസിസ്റ്ററും കപ്പാസിറ്ററും മാത്രമേ ആവശ്യമുള്ളൂ.
ഇത് വളരെ ഉയർന്ന സാന്ദ്രതയിലെത്താൻ ഡിറാമിനെ അനുവദിക്കുന്നു, ഇത് ഡിറാമിന്റെ ഒരു ബിറ്റിന് വളരെ വിലകുറഞ്ഞതാക്കുന്നു.
ഉപയോഗിക്കുന്ന ട്രാൻസിസ്റ്ററുകളും കപ്പാസിറ്ററുകളും വളരെ ചെറുതാണ്; ഒരൊറ്റ മെമ്മറി ചിപ്പിൽ കോടിക്കണക്കിന് എണ്ണത്തെ യോജിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
2017 ൽ ഡിറാമിന്റെ ഓരോ ബിറ്റിന്റെയും വില, 47 ശതമാനം വർധനയുണ്ടായി, 1988 ലെ 45% ശതമാനം കുതിപ്പിന് ശേഷം 30 വർഷത്തിനിടയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കുതിപ്പ്, അടുത്ത കാലത്തായി വില കുറയുന്നു.
അവലംബം ↑ ↑ S. Mittal, " A Survey of Architectural Techniques For DRAM Power Management Archived 2018-05-08 at the Wayback Machine . "
, IJHPSA, 4(2), 110-119, 2012.
ദിനോബാസ്ടിസ് ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Dinobastis
മൺ മറഞ്ഞു പോയ ഒരു വാൾപല്ലൻ പൂച്ച ആണ് ദിനോബാസ്ടിസ് .
യൂറോപ്പ്‌ , വടക്കേ അമേരിക്ക , എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും ആണ് ഇവയുടെ ഫോസ്സിൽ കണ്ടുകിട്ടിയിടുള്ളത്   .
മച്ചിരോടോന്റിനെ എന്ന ഉപകുടുംബത്തിൽ പെടുത്തിയിട്ടുളള ഇവ പ്ലീസ്റ്റോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ ആണ് ജീവിച്ചിരുന്നത് .
ദിനോസർ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Dinosaur
ദിനോസൌറിയ എന്ന ജീവശാഖയിലെ പലതരത്തിലുള്ള ഒരു കൂട്ടം ജീവികളാണു് ഡൈനസോറുകൾ അഥവാ ദിനോസറുകൾ .
243 മുതൽ 233.23 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ട്രയാസിക് കാലഘട്ടത്തിലാണ് അവ ഭൂമിയിൽ ആദ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.
എന്നിരുന്നാലും ദിനോസറുകളുടെ പരിണാമത്തിന്റെ കൃത്യമായ ഉത്ഭവവും സമയവും സജീവ ഗവേഷണ വിഷയമാണ്.
201.3 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ട്രയാസിക്-ജുറാസിക് വംശനാശം സംഭവിച്ചതിന് ശേഷം അവ ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രധാന കശേരുകികളായി .
ജുറാസിക് , ക്രിറ്റേഷ്യസ് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ അവയുടെ ആധിപത്യം തുടർന്നു.
പിൽക്കാല ജുറാസിക് കാലഘട്ടത്തിൽ പക്ഷികൾ ആധുനിക തൂവലുകൾ ഉള്ള ദിനോസറുകളാണെന്ന് ഫോസിൽ രേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഏതാണ്ട് 66 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ക്രിറ്റേഷ്യസ് - പാലിയോജീൻ വംശനാശത്തെ അതിജീവിച്ച ഒരേയൊരു ദിനോസർ വംശമാണ് പക്ഷികൾ.
ടാക്സോണമിക് , മോർഫോളജിക്കൽ , പാരിസ്ഥിതിക നിലപാടുകളിൽ നിന്നുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന മൃഗങ്ങളാണ് ദിനോസറുകൾ.
പതിനായിരത്തിലധികം ജീവജാലങ്ങളിൽ പക്ഷികൾ എന്നത് പെർസിഫോം മത്സ്യത്തിന് പുറമെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്ന കശേരുക്കളാണ്.
ഫോസിൽ തെളിവുകൾ ഉപയോഗിച്ച്, പാലിയന്റോളജിസ്റ്റുകൾ 500 വ്യത്യസ്ത ഇനങ്ങളെയും ആയിരത്തിലധികം വ്യത്യസ്ത ജീവജാലങ്ങളല്ലാത്ത ദിനോസറുകളെയും കണ്ടെത്തി.
ഫോസിൽ തെളിവുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പാലിയന്റോളജിസ്റ്റുകൾ അഞ്ഞൂറിലധികം വ്യത്യസ്ത ഇനങ്ങളെ കണ്ടെത്തി.
കൂടാതെ നോൺ-ഏവിയൻ ദിനോസറുകളുടെ ആയിരത്തിലധികം ഇനങ്ങളെയും കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.
എല്ലാ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലും ദിനോസറുകളെ, നിലവിലുള്ള ജീവജാലങ്ങളും (പക്ഷികളും) ഫോസിൽ അവശിഷ്ടങ്ങളും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ പക്ഷികളെ ദിനോസറുകളായി തിരിച്ചറിയുന്നതിനുമുമ്പ് ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ദിനോസറുകൾ അലസതയുള്ളതും ശീതരക്തമുള്ളതുമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും 1970-കൾക്കുശേഷം നടത്തിയ മിക്ക ഗവേഷണങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് എല്ലാ ദിനോസറുകളും സജീവമായ മൃഗങ്ങളാണെന്നും ഉയർന്ന മെറ്റബോളിസവും സാമൂഹിക ഇടപെടലിനായി നിരവധി പൊരുത്തപ്പെടുത്തലുകളും ഉള്ളവരുമാണ്.
ചില ദിനോസറുകൾ സസ്യഭുക്കുകളും മറ്റുള്ളവ മാംസഭോജികളുമായിരുന്നു .
തെളിവുകൾ അനുസരിച്ച് എല്ലാ ദിനോസറുകളും മുട്ടയിടുന്നതായി വ്യക്തമായിരിക്കുന്നു.
ഏവിയൻ, നോൺ ഏവിയൻ എന്നീ പല ദിനോസറുകളും പങ്കിട്ട സ്വഭാവമാണ് നെസ്റ്റ് -ബിൽഡിംഗ്.
ദിനോസറുകളുടെ പൂർവ്വികർ ഇരുകാലികളായിരുന്നുവെങ്കിലും വംശനാശം സംഭവിച്ച പല ഗ്രൂപ്പുകളിലും നാൽക്കാലികളും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ചിലയിനങ്ങൾക്ക് ഇതിനിടയിൽ ഈ അവസ്ഥയ്ക്ക് മാറ്റം വരുത്തുവാൻ കഴിഞ്ഞു.
പറക്കുന്നതിനുള്ള പരിമിതികൾ കാരണം ദിനോസറുകളുടെ ഇന്നത്തെ അവശേഷിക്കുന്ന ഏവിയൻ വംശങ്ങൾ (പക്ഷികൾ) പൊതുവെ ചെറുതാണെങ്കിലും ചരിത്രാതീത ദിനോസറുകൾ (ഏവിയൻ-നോൺ ഏവിയൻ) വലിയ ശരീരമുള്ളവയാണ്.
ഏറ്റവും വലിയ സൊറോപോഡ ദിനോസറുകൾ 39.7മീറ്റർ നീളത്തിൽ എത്തിയതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
18 മീറ്റർ വരെ ഉയരമുണ്ടായിരുന്ന ഇവ കരയിലെ എക്കാലത്തെയും വലിയ മൃഗങ്ങളായിരുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും നോൺ‌-ഏവിയൻ ദിനോസറുകൾ ഒരേപോലെ ഭീമാകാരമായിരുന്നു എന്ന ആശയം ഒരു തെറ്റിദ്ധാരണയാണ്.
കാരണം വലിയതും ശക്തവുമായ അസ്ഥികൾ ഫോസിലുകൾ ആകുന്നതുവരെ നിലനിൽക്കും.
പല ദിനോസറുകളും വളരെ ചെറുതാണ്, ഉദാഹരണത്തിന് സിക്സിയാനികസിന് 50 സെന്റിമീറ്റർ മാത്രമേ നീളം ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ആദ്യത്തെ ദിനോസർ ഫോസിലുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞതുമുതൽ ദിനോസർ അസ്ഥികൂടങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മ്യൂസിയങ്ങളിൽ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളാണ്.
കൂടാതെ ദിനോസറുകൾ ലോക സംസ്കാരത്തിന്റെ നിലനിൽക്കുന്ന ഭാഗമായി മാറി.
ചില ദിനോസർ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ വലിയ വലുപ്പങ്ങളും അവയുടെ ഭീകരവും അതിശയകരവുമായ സ്വഭാവം, ജുറാസിക് പാർക്ക് പോലുള്ള മികച്ച വിൽപ്പനയുള്ള പുസ്തകങ്ങളിലും സിനിമകളിലും ദിനോസറുകളുടെ പതിവ് രൂപം മനുഷ്യരിൽ ഉറപ്പാക്കി.
മൃഗങ്ങളോടുള്ള നിരന്തരമായ പൊതു ഉത്സാഹം ദിനോസർ ശാസ്ത്രത്തിന് ഗണ്യമായ ധനസഹായം നൽകുന്നതിനും കാരണമായി.
പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾ പതിവായി മാധ്യമങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു.
തുടക്ക ജുറാസ്സിക് കാലം തൊട്ടു് അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ് വരെ ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും പ്രാതിനിധ്യമുള്ള ജീവിയും ദിനോസറുകളായിരുന്നു.
എന്നാൽ, അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ് കാലത്ത് സംഭവിച്ച, ഭൂമിയുടെ ചരിത്രം കണ്ട ഒരു വലിയ വംശനാശത്തിൽ (കേ-ടി വംശനാശം) അന്ന് ജീവിച്ചിരുന്ന മിക്ക ദിനോസർ വർഗ്ഗങ്ങളും നശിച്ചു.
ഫോസ്സിൽ തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ജുറാസ്സിക്‌ കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന തെറാപ്പോഡ എന്ന വിഭാഗം ദിനോസറുകളിൽ നിന്നുമാണ് പക്ഷികൾ പരിണാമം പ്രാപിച്ചത് എന്നാണ്.
ഇന്ന് പക്ഷികളെ ദിനോസറുകളുടെ പിൻ‌ഗാമികളായ ഏകവംശമായി തരം തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
66 ദശലക്ഷം വർഷം മുൻപ് നടന്ന വംശനാശത്തിൽ നിന്നും കുറച്ച് പക്ഷികൾ രക്ഷപ്പെട്ടു, അവ ഇന്നും ദിനോസറുകളുടെ പരമ്പരയിലെ കണ്ണികളായി ജീവിക്കുന്നു.
ഇവ നാമാവശേഷമായതിനെക്കുറിച്ചു പല സിദ്ധാന്തങ്ങളും നിലവിലുണ്ട്‌ - ഉൽക്കകൾ പതിച്ചതുകൊണ്ടോ അഗ്നിപർവതസ്ഫോടനത്താലോ ഭൂമിയിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങളാണു ഡൈനസോറുകളുടെ നാശത്തിനു കാരണമെന്നാണു കരുതപ്പെടുന്നത്.
ഇന്ന് ഭൂമിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന പക്ഷികളുടെ മുൻഗാമികളാണു ഡൈനസോറുകൾ.
വർഗ്ഗം, രൂപം, ആകൃതി, ജീവിച്ചിരുന്ന പരിതഃസ്ഥിതി എല്ലാം കൊണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ ജീവികൾ ആയിരുന്നു ദിനോസറുകൾ.
ഫോസ്സിൽ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പാലിയെന്റോളോജിസ്റ്റ്‌മാർ ഇവയെ അഞ്ഞൂറിൽ പരം ജെനുസുകൾ ആയും, ആയിരത്തിൽ പരം  ഉപവർഗ്ഗം ആയും തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
എല്ലാ വൻകരകളിൽ നിന്നും ദിനോസറുകളുടെ ഫോസ്സിൽ കിട്ടിയിടുണ്ട്.
ഭീകരനായ പല്ലി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ദിനോസർ എന്ന പേര് തെറ്റിധാരണ ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ് കാരണം ദിനോസറുകൾ പല്ലികൾ അല്ല മറിച്ചു അവ ഉരഗങ്ങളുടെ ഒരു വ്യത്യസ്ത വർഗ്ഗം ആയിരുന്നു, ഉരഗങ്ങളിൽ കാണുന്ന സ്വാഭാവികമായ സവിശേഷങ്ങൾ പല ദിനോസറുകളിലും കാണാൻ സാധിക്കില്ല, ഉരഗങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് മിക്ക ദിനോസറുകൾക്കും നിവർന്നു നിൽക്കാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നു.
ഇത് കൂടാതെ പല പുരാതന ജീവികളെയും പ്രത്യേകിച്ച്  മോസസോറുകൾ, ഇക്തിയോസർ , ടെറാസോറസ് , പ്ലിസിയോസോറിയാ , ഡൈമെട്രോഡോൺ എന്നിവയെയും ദിനോസറുകളായി  തെറ്റിദ്ധരിച്ചിരുന്നു.
ഇംഗ്ലീഷ്‌ പാലിയെന്റോളോജിസ്റ്റായ റിച്ചാർഡ്‌ ഒവൻ 1840 -ലാണു ഗ്രീക്ക്‌ ഭാഷയിലെ ഭീകരനായ എന്നർത്ഥമുള്ള ദെയ്നോസ് എന്ന പദവും പല്ലി (ഉരഗം) എന്നർത്ഥമുള്ള സൗറോസ് എന്ന പദവും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഡൈനസോർ എന്ന പേരുണ്ടാക്കിയത്.
പേര് ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിലും ദിനോസറുകൾ പല്ലികൾ അല്ല മറിച്ച് ഒരു വ്യത്യസ്ത ഇനം ഉരഗങ്ങൾ ആയിരുന്നു അവ എന്നാൽ സാധാരണ ഉരഗങ്ങളിൽ കാണുന്ന പല സവിശേഷതകളും ദിനോസറുകളിൽ ഇല്ലായിരുന്നു.
ഉൽപത്തി
ദിനോസാറുകൾ ആർക്കോസാറുകളിൽ നിന്നും ആവിർഭവിച്ചത് ഏകദേശം 230 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പേ, മദ്ധ്യ-അന്തിമ ട്രയാസ്സിക്‌ കാലഘട്ടത്തിലാണ്.
ഭുമിയിലെ 96% ജീവികളും നശിച്ച പെർമിയൻ-ട്രയാസ്സിക് വംശനാശത്തിനു ശേഷം ഏകദേശം 20 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാണിത്.
റേഡിയോ പഴക്കനിർണ്ണയം വഴി മനസ്സിലാക്കുന്നത്‌ ഇയോറാപ്റ്റർ ഫോസ്സിലുകൾ ഈ കാലയളവിൽ നിന്നും ആണ് എന്നാണ്.
പാലിയെന്റോളോജിസ്റ്റ്‌കൾ അനുമാനിക്കുനത് എല്ലാ ദിനോസറുകളുടെയും പൂർവികർ ഇയോറാപ്റ്റർകളെ പോലെ ആയിരിക്കും എന്നാണ്, ഇത് ശരിയാണെങ്കിൽ ആദ്യ ദിനോസറുകൾ ചെറിയ ഇരുകാലികൾ ആയ  മാംസഭോജികൾ ആയിരുന്നിരിക്കണം.
ട്രയാസ്സിക്, ജുറാസ്സിക്‌, കൃറ്റേഷ്യസ്‌ എന്നീ മൂന്നു പ്രധാന കാലഘട്ടങ്ങളിലാണു ഡൈനസോറുകൾ നിലനിന്നിരുന്നത്.
ട്രയാസ്സിക് (25 കോടി വർഷം മുമ്പേ മുതൽ 20 കോടി വർഷം വരെ) ജുറാസ്സിക്‌ (20 കോടി വർഷം മുമ്പേ മുതൽ 14.5 കോടി വർഷം വരെ) കൃറ്റേഷ്യസ്‌ (14.5 കോടി വർഷം മുമ്പേ മുതൽ 6.5 കോടി വർഷം വരെ)
ദിനോസാറുകളുടെ പരിണാമം പരിണാമം
ദിനോസറുകളുടെ പരിണാമം ട്രയാസ്സിക് കാലത്ത് സസ്യങ്ങളിലും ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലും സംഭവിച്ച മാറ്റങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് തുടങ്ങുന്നത്.
അവസാന ട്രയാസ്സിക്-തുടക്ക ജുറാസ്സിക് കാലത്ത് ഭൂഖണ്ഡങ്ങളെല്ലാം കൂടിച്ചേർന്ന അവസ്ഥയിൽ ആയിരുന്നു (പാൻ‌ജിയ).
ലോകം മുഴുവനും.
ദിനോസറുകൾ വ്യാപിച്ചു കഴിഞ്ഞിരുന്നു ഈ കാലയളവിൽ മുഖ്യമായും സെലോഫ്സോയഡ് ഗണത്തിൽപ്പെട്ട മാംസഭോജികളും, തുടക്ക സോറാപോഡമോർഫകൾ ആയ സസ്യഭോജികളും ആയിരുന്നു.
സസ്യങ്ങൾ അനാവൃതബീജി വിഭാഗത്തിൽ പെട്ടവയായിരുന്നു കോണിഫെർ ഇവയിൽ മിക്കവയും, ഈ സസ്യങ്ങൾ തന്നെ ആയിരുന്നു ഇവയുടെ മുഖ്യ ഭോജന സസ്യം.
(ഇന്നത്തെ മൃഗങ്ങളുടെ മുഖ്യ ഭക്ഷണം ആയ പുല്ല് ഉരുത്തിരിയുന്നത് ഏകദേശം 5 5  - 6 5 ദശ ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് മാത്രമാണ് ) മദ്ധ്യ-അന്ത്യ ജുറാസ്സിക് കാലയളവിൽ കുറച്ചു കൂടെ വികാസം പ്രാപിച്ചു ദിനോസറുകൾ ceratosaurians , സ്പൈനോസോറോയിഡ്സ് , പിന്നെ carnosaurians എന്നി വിഭാഗങ്ങളിൽ മാംസഭോജികളും, stegosaurian , ornithischians പിന്നെ സോറാപോഡ് എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിൽ സസ്യഭോജികളും ഉരുത്തിരിഞ്ഞു.
എന്നാൽ പൊതുവായി ചൈനയിൽ നിന്നുമുള്ള ദിനോസറുകളിൽ ചില പ്രത്യേക പരിണാമ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു പറക്കുന്ന ഇനത്തിൽപ്പെട്ട തെറാപ്പോഡകൾ, അസ്വാഭാവികമായി കഴുത്തിന്‌ നീളമുള്ള ചില സോറാപോഡകൾ എന്നിവയായിരുന്നു അവ.
ഇത് കഴിഞ്ഞുള്ള കാലങ്ങളിൽ അങ്കയ്ലോസൗർ ഓർനിത്തോപോഡ് എന്നീ ഇനങ്ങളിൽപ്പെട്ട ദിനോസറുകൾ കുടുതൽ സാധാരണമായി കാണാൻ തുടങ്ങി എന്നാൽ ഇതേ കാലത്ത് പ്രോസോറാപോഡക്കൾക്ക് വംശനാശവും സംഭവിച്ചു.
സോറാപോഡകൾ പുരാതന പ്രോസോറാപോഡകളെ പോലെ തന്നെ ഭക്ഷണം വായിൽ വെച്ച് ചവച്ച് അരയ്ക്കുന്ന പ്രക്രിയ നടത്തിയിരുന്നില്ല, എന്നാൽ ഓർനിതിഷ്യൻ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവ ഭക്ഷണം വായിൽ വെച്ച് തന്നെ അരയ്ക്കാൻ പാകത്തിലുള്ള സവിശേഷതകൾ ഈ കാലയളവിൽ കൈവരിച്ചിരുന്നു ഉദാഹരണത്തിന് കവിൾ, സ്വതന്ത്രമായി ചലിപ്പിക്കാവുന്ന താടി എന്നിവ.
അന്ത്യ ജുറാസ്സിക് കാലത്ത് നടന്ന മറ്റൊരു സവിശേഷ പരിണാമ പ്രക്രിയ ആണ് തെറാപ്പോഡ ദിനോസറുകളിൽ നിന്നും യഥാർത്ഥ പക്ഷികൾ ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
വംശനാശം
എന്നാൽ, അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ് കാലത്ത് സംഭവിച്ച, ഭൂമിയുടെ ചരിത്രം കണ്ട ഒരു വലിയ വംശനാശത്തിൽ കേ-ടി വംശനാശം അന്ന് ജീവിച്ചിരുന്ന മിക്ക ദിനോസർ വർഗ്ഗങ്ങളും നശിച്ചു.
ഉൽക്ക പതിച്ചതു കൊണ്ട് മാത്രം അല്ല പരിണത ഫലമായി ഇന്ത്യയിലെ ഡെക്കാനിൽ ഉണ്ടായ അഗ്നിപർവതസ്ഫോടനങ്ങളുടെ കൂടെ ഫലമാണ് ഡൈനസോറുകളുടെ നാശത്തിനു കാരണമായ കേ-ടി വംശനാശം എന്ന് പുതിയ പഠന റിപ്പോർട്ടുക്കൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
മുതലകളെ പോലെ തന്നെ ദിനോസറുകളും ആർക്കോസാറുകളിൽ നിന്നും പരിണാമം പ്രാപിച്ചവയാണ്.
എന്നാൽ, ഈ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നും ദിനോസറുകൾക്ക്‌ ഉണ്ടായിരുന്ന പ്രധാന വ്യത്യാസം ഇവയുടെ നടത്തത്തിലായിരുന്നു.
ദിനോസറുകളുടെ കാലുകൾ ശരീരത്തിന് താഴെ ലംബമായി യിരുന്നു  എന്നാൽ മറ്റു ഉരഗങ്ങളിലും മുതല വർഗ്ഗങ്ങളിലും ഇത് വശങ്ങളിലേക്കാണ്.
ആദ്യമായി ദിനോസറുകളുടെ  ജീവശാഖ രണ്ടായി ഉരുത്തിരുഞ്ഞു.
ഓർനിതിഷ്യൻ സൌരിച്ച്യൻ എന്നിവയാണത്.
ഓർനിതിഷ്യൻ എന്ന ടാക്സയിലാണ് ഇന്നുള്ള പക്ഷികളടക്കം പല പ്രധാന ദിനോസറുകളും പെട്ടിരുന്നത്, സൌരിച്ച്യൻ ആകട്ടെ ട്രൈസെറാടോപ്സ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് ദിനോസറുകളും ഈ ടാക്സയിൽ തന്നെ .
വർഗ്ഗവിഭജനവിജ്ഞാനീയം ഭക്ഷണം
ഡൈനസോറുകളിൽ സസ്യഭോജികൾ,മാംസഭോജികൾ,മിശ്രഭോജികൾ എന്നിവയുണ്ടായിരുന്നു.
ദിനോസറുകളുടെ പരിണാമ കാലഘട്ടമായ അന്ത്യ ട്രയാസ്സിക് കാലത്ത് സസ്യങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റം സംഭവിച്ചിരുന്നു, ഭൂഖണ്ഡങ്ങളെല്ലാം കൂടിച്ചേർന്ന അവസ്ഥയിൽ ബൃഹദ്ഭൂഖണ്ഡമായ പാൻ‌ജിയ നിലനിന്നിരുന്ന സമയം കൂടിയായയിരുന്നു അത്.
സസ്യങ്ങളിൽ അനാവൃതബീജി വിഭാഗത്തിൽ പെട്ടവയായിരുന്നു മിക്കവയും,
ഇവ തന്നെ ആയിരുന്നു, സസ്യഭോജികളായ ആദ്യ ദിനോസറുകളുടെ മുഖ്യ ഭക്ഷണം.
ഈ കാലയളവിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ദിനോസർ വർഗങ്ങൾ മാംസഭോജികളും  മിശ്രഭോജികളും ഉൾപ്പെട്ട സെലോഫ്യസോയിഡുകളും, സസ്യഭോജികളായ സോറാപോഡമോർഫകളുംആയിരുന്നു .
എല്ലാ ദിനോസറുകളും സം‌രക്ഷണ കവചമുള്ള മുട്ടയിട്ട് (അനമ്നിയോട്ട) ആണ് പ്രത്യുൽപ്പാദനം നടത്തിയിരുന്നത്.
കാൽസ്യം കാർബണേറ്റായിരുന്നു ഈ മുട്ട തോടുകളിലെ മൂലകം.
സസ്തനികളുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ മുട്ട വിരിഞ്ഞു പുറത്തുവന്നിരുന്ന ദിനോസറുകൾ തീരെ ചെറുതായിരുന്നു.
ഇവയുടെ വംശനാശത്തിന് ഇതും കാരണമായെന്നാണ് കണ്ടെത്തൽ.
വലിപ്പം Scale diagram comparing the largest known dinosaurs in five major clades and a human
രേഖപ്പെടുത്തിവെച്ചവയിൽ ഏറ്റവും ഭാരമുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവ ആംഫിസെലിയസും (122.4 ടൺ), ആർജെന്റീനോസോറസും (73 - 88 ടൺ)ആണ്‌.
ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ ആംഫിസെലിയസ് : 40 - 60 മീറ്ററും  (131–198 ft), സൂപ്പർസോറസ്‌ : 33 മീറ്ററുമാണ് ഉയരം.
ഏറ്റവും ഭാരം കുറഞ്ഞവയിൽ ആങ്കിയോർനിസ് (110 ഗ്രാം), എപിഡെക്സിപ്റ്റെറിക്സ് (164 ഗ്രാം) എന്നിവയും ഏറ്റവും നീളം കുറഞ്ഞവയിൽ എപിഡെക്സിപ്റ്റെറിക്സ് 25 സെന്റിമീറ്റർ, ആങ്കിയോർനിസ് 34 സെന്റിമീറ്റർ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
പറക്കുന്ന ഡൈനസോറുകൾ
ടെറാസോറസ് ,
ദിനോസർ വർഗ്ഗമാണെന്ന് ചില രേഖകളിൽ ‍കാണാം.
എന്നാൽ ഇവ പറക്കുന്ന ഉരഗവർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട ജീവികളാണ്.
പറക്കുന്ന ഒരു ഇനം ദിനോസർ ആർക്കിയോപ്റ്റെറിക്സ് ആണ്.
സാംസ്ക്കാരികം
സർ ആർതർ കൊനാൻ ഡോയലിന്റെ 1912-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ദ്‌ ലോസ്റ്റ്‌ വേൾഡ്‌, മൈക്കൽ ക്രൈറ്റൺന്റെ 1990-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ജുറാസ്സിക്‌ പാർക്ക്‌ എന്നീ കൃതികളിലും ജുറാസ്സിക്‌ പാർക്ക്‌ ( യൂണിവേഴ്സൽ സ്റ്റുഡിയോസ്‌ ), ഡൈനസോർ ( ഡിസ്നി ) എന്നീ സിനിമകളിലും ബാർണി തുടങ്ങിയ റ്റീവീ സീരിയലുകളിലും ഡൈനസോറുകൾ കഥാപാത്രങ്ങളാണ്‌.
ഇതും കാണുക ഏഷ്യൻ_ദിനോസറുകളുടെ_പട്ടിക ഇന്ത്യൻ ദിനോസറുകളുടെ പട്ടിക മഡഗാസ്കർ ദിനോസറുകളുടെ പട്ടിക അന്റാർട്ടിക്കൻ ദിനോസറുകളുടെ പട്ടിക ഓസ്ട്രേലിയൻ ദിനോസറുകളുടെ പട്ടിക പാലിയെന്റോളോജിസ്റ്റ്‌ പാലിയെന്റോളോജി അവലംബം ↑ ↑ {{ cite book }} : | access-date= requires | url= ( help ) ; | format= requires | url= ( help ) ; External link in | chapterurl= ( help ) ; More than one of | author= and | last1= specified ( help ) ; Unknown parameter | chapterurl= ignored ( | chapter-url= suggested) ( help ) ↑ {{ cite journal }} :  CS1 maint: multiple names: authors list ( link ) ↑ ↑ ↑ Fastovsky, David E.; and Smith, Joshua B. (2004).
"Dinosaur paleoecology".
In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka.
The Dinosauria (2nd ed.).
pp. 614–626.
ISBN 0-520-24209-2 .
↑ Padian K (2004).
"Basal avialae".
In Weishampel DB, Dodson P, Osmólska H. The Dinosauria (2d edition).
pp. 210–231.
↑ Holtz, Thomas R., Jr.; Chapman, Ralph E.; and Lamanna, Matthew C. (2004).
"Mesozoic biogeography of Dinosauria".
In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.).
pp. 627–642.
↑ Currie, Philip J and Kevin Padian, ed.
Encyclopedia of Dinosaurs.
p. 206.
↑ world- chechnya-claims-worlds-larges-dinosaur-eggs- ↑ {{ cite book }} : | access-date= requires | url= ( help ) ; | format= requires | url= ( help ) ; External link in | chapterurl= ( help ) ; More than one of | author= and | last1= specified ( help ) ; Unknown parameter | chapterurl= ignored ( | chapter-url= suggested) ( help ) കൂടുതൽ വായനക്ക് Bakker, Robert T. (1986).
The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and Their Extinction .
ISBN 0-688-04287-2 .
Holtz, Thomas R. Jr. (2007).
Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages .
ISBN 978-0-375-82419-7 .
Paul, Gregory S. (2000).
The Scientific American Book of Dinosaurs .
ISBN 0-312-26226-4 .
Paul, Gregory S. (2002).
Dinosaurs of the Air: The Evolution and Loss of Flight in Dinosaurs and Birds .
ISBN 0-8018-6763-0 .
General DinoDatabase.com | Hundreds of dinosaurs and dinosaur related topics.
Images The Science and Art of Gregory S. Paul Influential paleontologist's anatomy art and paintings Skeletal Drawing Professional restorations of numerous dinosaurs, and discussions of dinosaur anatomy.
Video BBC Nature: Watch dinosaurs brought to life and get experts' interpretations with videos from BBC programmes including Walking with Dinosaurs Popular Dinosaurs other extinct creatures : From the Natural History Museum , a well illustrated dinosaur directory.
Dinosaurnews Archived 2005-03-23 at the Wayback Machine .
( www.dinosaurnews.org ) The dinosaur-related headlines from around the world.
Recent news on dinosaurs, including finds and discoveries, and many links.
Dinosauria From UC Berkeley Museum of Paleontology Detailed information – scroll down for menu.
LiveScience.com All about dinosaurs, with current featured articles.
Zoom Dinosaurs ( www.enchantedlearning.com ) From Enchanted Learning.
Kids' site, info pages and stats, theories, history.
Dinosaur genus list contains data tables on nearly every published dinosaur genus.
LiveScience.com Giant Dinosaurs Get Downsized by LiveScience , June 21, 2009 Technical Palaeontologia Electronica From Coquina Press.
Online technical journal.
Dinobase Archived 2008-02-25 at the Wayback Machine .
A searchable dinosaur database, from the University of Bristol, with dinosaur lists, classification, pictures, and more.
DinoData Archived 2007-02-20 at the Wayback Machine .
( www.dinodata.org ) Technical site, essays, classification, anatomy.
Dinosauria On-Line Archived 2008-01-25 at the Wayback Machine .
( www.dinosauria.com ) Technical site, essays, pronunciation, dictionary.
Thescelosaurus!
Archived 2009-07-31 at the Wayback Machine .
By Justin Tweet.
Includes a cladogram and small essays on each relevant genera and species.
Dinosauromorpha Cladogram Archived 2008-02-18 at the Wayback Machine .
From Palaeos .
A detailed amateur site about all things paleo.
ദിനോ സോഫ്
മുൻ ഇറ്റാലിയൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരനും ഗോൾകീപ്പറുമാണ് ദിനോ സോഫ് .
( ജ:28 ഫെബ്രുവരി  1942).
ലെവ് യാഷിനും , ഗോർഡൻ ബാങ്ക്സിനും ശേഷം ദിനോ സോഫിനെ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഗോൾകീപ്പർമാരിൽ ഒരാളായി കരുതുന്നുണ്ട്.
ഇറ്റലിയ്ക്കുവേണ്ടി 112 തവണ കുപ്പായം അണിയുകയും ഇറ്റലിയെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രാവശ്യം  പ്രതിനിധീകരിച്ച നാലാമത്തെ കളിക്കാരനുമാണ് ദിനോ സോഫ്.
ലോകകപ്പ്
1982 ലെ ഫുട്ബാൾ ലോകകപ്പിൽ 40 വയസ്സുകാരനായ ദിനോ സോഫ് ഇറ്റലിയെ നയിച്ച് ലോകകപ്പ് നേടി.
ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയ  ലോകകപ്പ് ജേതാവ് എന്ന റെക്കോർഡിന്റെ ഉടമയും ദിനോസോഫ് ആണ്.
മറ്റുവിവരങ്ങൾ
1972 മുതൽ 1974 വരെയുള്ള കാലത്ത് വിവിധ അന്താരാഷ്ട്രമത്സരങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായ 1142 മിനുട്ട് ഗോൾ വഴങ്ങാതെ നിന്നതിന്റെ റെക്കോർഡിനുടമ കൂടിയാണ് ദിനോ സോഫ് പുറംകണ്ണികൾ Dino Zoff the Legend Archived 2012-02-04 at the Wayback Machine .
– a lot of useful information Dino Zoff @ Goalkeeping Greats Archived 2008-11-12 at the Wayback Machine .
ദിനോകാരിഡിഡാ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Dinocaridida
തുടക്ക കാംബ്രിയാൻ കാലത്ത് ജീവിച്ചിരുന്ന ഇപ്പോൾ മൺ മറഞ്ഞതുമായ ഒരു പുരാതന ജീവി വർഗം ആണ് ദിനോകാരിഡിഡാ .
ഇവ കടൽ ജീവികൾ ആയിരുന്നു .
കണവ സഞ്ചരിക്കുന്ന അതെ മാതൃകയിൽ ആയിരിക്കണം വെള്ളത്തിൽ ചലിച്ചിരുന്നത് എന്ന് ഇവയുടെ ശരീരത്തിന്റെ ഫോസിൽ പഠനത്തിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി.
ദിനോ മോറിയ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Dino_Morea
ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രമേഖലയിലെ ഒരു നടനാണ് ദിനോ മോറിയ ( ഹിന്ദി : दीनो मोरिया ; (ജനനം: 9 ഡിസംബർ 1975 ).
സീ സിനി അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു നടനാണ് ഇദ്ദേഹം.
ദിനോയുടെ പിതാവ് ഒരു ഇറ്റാലിയന്നും , മാതാവ് ഒരു പഞ്ചാബിയുമാണ് .
സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം കഴിഞ്ഞത് ബാംഗ്ലൂരിൽ നിന്നാണ്.
കോളെജ് കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ഒരു ഫാഷൻ കമ്പനിയിൽ മോഡലിംഗ് ആയി ജോലി ലഭിച്ചു.
പിന്നീട് മോഡലിംഗിൽ തന്നെ ചലച്ചിത്രത്തിലേക്കും അവസരം ലഭിക്കുകയായിരുന്നു.
ആദ്യ ചിത്രം റിങ്കി ഖന്ന നായികയായിട്ടുള്ള പ്യാർ മേം കഭി കഭി എന്ന ചിത്രമാണ്.
രാജീവ് മേനോൻ സംവിധാനം ചെയ്ത കണ്ടുകൊണ്ടേൻ കണ്ടുകൊണ്ടേൻ എന്ന ചിത്രവും, രാസ് എന്ന ചിത്രവും ശ്രദ്ധേയമായി.
രാ‍സ് എന്ന ചിത്രത്തിൽ ബിപാഷ ബസു ആയിരുന്നു നായിക.
ദിനോക്ക് ഹിന്ദി , ഇറ്റാലിയൻ , ഇംഗ്ലീഷ് എന്നീ ഭാഷകൾ സംസാരിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്.