smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
വസിഷ്ഠിപുത്ര ശതകർണിയുടെ നാണയം യജ്ഞ ശ്രീ ശതകർണി
യജ്ഞ ശ്രീ ശതകർണി , ശതവാഹനസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപം കുറച്ചുകാലത്തേക്കെങ്കിലും വീണ്ടെടുത്തു.
അദ്ദേഹം ശതവാഹനന്മാരുടെ മുഖ്യതാവഴിയിലെ അവസാന രാജാക്കന്മാരിലൊരാളായിരുന്നു.
ശൈലേന്ദ്ര നാഥ് സെനിന്റെ അഭിപ്രായമനുസരിച്ച് യജ്ഞ ശതകർണിയുടെ ഭരണകാലം 170-199 സി.ഇ ആണ്.
ചാൾസ് ഹിഗാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാനം 181 സി.ഇ എന്ന് ഗണിച്ചിരിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാണയങ്ങളിൽ കപ്പലുകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നതു സമുദ്രമാർഗ്ഗമായ വാണിജ്യത്തിലുള്ള ശതവാഹനന്മാരുടെ പാരമ്പര്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
യജ്ഞ ശതകർണിയുടെ നാണയങ്ങളുടെ വിശാലമായ വിതരണവും നാസിക്, കൻഹേരി, ഗുന്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ലിഖിതങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ  ഭരണം ഡക്കാണിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി മുതൽ കിഴക്കൻ അതിർത്തി വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ്.
പടിഞ്ഞാറൻ സത്രപന്മാർ പിടിച്ചെടുത്ത പ്രദേശങ്ങൾ യജ്ഞ ശതകർണി വീണ്ടെടുക്കുകയും അവരെ അനുകരിച്ച് വെള്ളിനാണയങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്തു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാനകാലങ്ങളിൽ ആഭിരന്മാർ നാസിക് ഉൾപ്പെടുന്ന ശതവാഹനസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ കൈക്കലാക്കി.
യജ്ഞ ശ്രീ ശതകർണിയുടെ ഭരണത്തിനുശേഷം ശതവാഹനന്മാരുടെ ശക്തി ക്ഷയിക്കുകയും സാമന്തന്മാർ ശക്തി പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു.
യജ്ഞ ശ്രീക്കു ശേഷം മാധരീപുത്ര സ്വാമി ഈശ്വരസേന അധികാരത്തിലെത്തി.
അദ്ദേഹത്തിനു ശേഷം വന്ന വിജയ 6 വർഷവും അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ വസിഷ്ഠിപുത്ര ശ്രീ ചധ ശതകർണി 10 വർഷവും ഭരിച്ചു.
ശതവാഹനന്മാരുടെ മുഖ്യതാവഴിയിലെ അവസാനത്തെ രാജാവായ പുലമാവി നാലാമൻ 225 സി.ഇ വരെ ഭരിച്ചു.
പുലമാവി നാലാമന്റെ ഭരണകാലത്ത് നാഗാർജ്ജുനകൊണ്ടയിലും അമരാവതിയിലും ധാരാളം ബുദ്ധസ്മാരകങ്ങൾ പണി കഴിക്കപ്പെട്ടു.
പുലമാവി നാലാമന്റെ മരണശേഷം, ശതവാഹനസാമ്രാജ്യം അഞ്ചു ചെറിയരാജ്യങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
വടക്കൻ ഭാഗം, ശതവാഹന്മാരുടെ തന്നെ ഒരു സമാന്തരശാഖ ഭരിച്ചു.
(ഈ ഭരണം നാലാം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി അവസാനിച്ചു) നാസികിനോടു ചേർന്ന പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം ആഭിരന്മാർ ഭരിച്ചു.
കിഴക്കൻ ഭാഗം (കൃഷ്ണ-ഗുന്തൂർ പ്രദേശങ്ങൾ), ആന്ധ്ര ഇക്ഷ്വാകുക്കൾ ഭരിച്ചു.
തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം (ഇന്നത്തെ വടക്കൻ കർണാടകം) ബനവാസിയിലെ ചുടു രാജവംശം ഭരിച്ചു.
തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗം പല്ലവർ ഭരിച്ചു.
ഭരണപ്രദേശത്തിന്റെ വ്യാപ്തി അശോകൻ തന്റെ രാജ്ഞിമാരോടൊത്ത്, സന്നതി ( കണഗനഹള്ളി സ്തൂപം ), സി.ഇ ഒന്നാം ശതകത്തിനും മൂന്നാം ശതകത്തിനുമിടയിൽ.
"റായോ അശോകോ" ( 𑀭𑀸𑀬 𑀅𑀲𑁄𑀓𑁄 , "അശോക രാജാവ്") എന്നു ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ കൊത്തിവച്ചിരിക്കുന്നു.
ശതവാഹനസാമ്രാജ്യം പ്രധാനമായും ഡെക്കാൺ പീഠഭൂമിയുടെ വടക്കൻഭാഗങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും  പലപ്പോഴും സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ഇന്നത്തെ ഗുജറാത്ത്, കർണാടകം, മധ്യപ്രദേശ് വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്നു.
ഗൗതമിപുത്ര ശതകർണിയുടെ അമ്മ ഗൗതമി ബാലശ്രീ തന്റെ നാസിക് പ്രശസ്തി ലിഖിതത്തിൽ, മകൻ ഗൗതമിപുത്ര ശതകർണി വടക്ക് ഗുജറാത്ത് മുതൽ തെക്ക് കർണാടക വരെയുള്ള ദേശങ്ങൾക്ക് അധിപനായിരുന്നു എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ ഗൗതമിപുത്രയുടെ യഥാർത്ഥമായ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നുവെന്നോ എന്നു വ്യക്തമല്ല.
മാത്രമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അധികാരമണ്ഡലം ലിഖിതത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ അതിർത്തികൾക്കുള്ളിൽത്തന്നെ തുടർച്ചയായുള്ള പ്രദേശങ്ങളായിരുന്നില്ല.
വ്യത്യസ്തരായ പല ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരുടേയും കീഴിലായിരുന്നു ഈ അധികാരമണ്ഡലത്തിലെ പല പ്രദേശങ്ങളും.
ശതവാഹനസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം പലപ്പോഴും മാറിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
നാസിക് ലിഖിതം ഗൗതമിപുത്ര ശതകർണിയെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ബെനകാടകയുടെ അധിപൻ എന്നാണ്.
ഇതു ആധാരമാക്കി ബെനകാടകയായിരുന്നു ഗൗതമിപുത്ര ശതകർണിയുടെ തലസ്ഥാനം എന്നു ഗണിക്കുന്നു.
ടോളമി പ്രതിഷ്ഠാനമാണ് പുലമാവിയുടെ തലസ്ഥാനമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
മറ്റു സമയങ്ങളിൽ ധരണീകോടയും ജുന്നാറും ശതവാഹനസാമ്രാജ്യങ്ങളായിരിന്നിട്ടുണ്ട്.
എം.കെ. ധവാലികറിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ശതവാഹനരുടെ ആദ്യകാലതലസ്ഥാനം ജുന്നാറായിരുന്നു.
എന്നാൽ കുശാനന്മാരുടേയും പടിഞ്ഞാറൻ സത്രപരുടേയും ആക്രമണങ്ങളെത്തുടർന്നു അവർ തലസ്ഥാനം പ്രതിഷ്ഠാനത്തിലേക്കു മാറ്റുകയാണുണ്ടായത്.
ശതവാഹനന്മാരുടെ ഭരണസംവിധാനം വ്യത്യസ്തതലങ്ങളിലുള്ള നാടുവാഴി സമ്പ്രദായങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു.
രാജൻ, പാരമ്പര്യഭരണാധികാരികൾ സ്വന്തമായി നാണയം അടിച്ചിറക്കിയിരുന്ന ചെറിയ രാജാക്കന്മാർ മഹാരഥി, രാജവംശവുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങൾ പുലർത്തിയിരുന്ന പാരമ്പര്യപ്രഭുക്കന്മാർ മഹാഭോജർ മഹാസേനാപതി മഹാതലവർ
രാജകുമാരന്മാരെ പ്രവിശ്യകളിലെ രാജപ്രതിനിധികളായി നിയമിക്കുമായിരുന്നു.
ശതവാഹന ഭരണത്തിനു കീഴിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഭൂപ്രദേശ വിഭാഗമായിരുന്നു ആഹാര .
ശതവാഹന ലിഖിതങ്ങളിൽ പലതും ഈ ആഹാരങ്ങളെ അവ ഭരിച്ചിരുന്ന പ്രതിനിധികളുടെ പേരിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
(ഉദാ: ഗോവർധാനാഹാര, മമാലാഹാര, കപുരാഹാര എന്നിങ്ങനെ).
ശതവാഹന സാമ്രാജ്യത്തിൽ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥ ഭരണസംവിധാനം നിലനിന്നിരുന്നുവെന്ന് ഗൗതമിപുത്രശതകർണിയുടെ ലിഖിതങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി കരുതപ്പെടുന്നു.
നാസിക് ഗുഹകളിലെ ലിഖിതത്തിൽ സന്യാസ സമൂഹത്തിനുള്ള സംഭാവനകൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നിടത്ത് സന്യാസ സമൂഹത്തിനു നികുതിയിൽ നിന്നു ഇളവു നൽകുന്നതും രാജകീയ ഉദ്യോഗസ്ഥമാരിൽനിന്നുള്ള അനാവശ്യ ഇടപെടൽ ഒഴിവാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശതവാഹനലിഖിതങ്ങൾ മൂന്നുതരം അധിവാസമേഖലകളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
നഗരം , നിഗമ (വ്യാപാരകേന്ദ്രങ്ങൾ), ഗമ (ഗ്രാമങ്ങൾ) എന്നിവയാണവ.
സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ വസിഷ്ഠിപുത്ര പുലമാവിയുടെ കപ്പൽ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുള്ള നാണയം.
ഇത് ശതവാഹനന്മാരുടെ സമുദ്രമാർഗ്ഗമായുള്ള വാണിജ്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
കൃഷിയിലും ഉൽപ്പാദനത്തിലുമുള്ള വർദ്ധനവും ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിനും പുറത്തുമായുള്ള വാണിജ്യവുമായിരുന്നു ശതവാഹനസാമ്രാജ്യ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ വളർച്ചയുടെ ആധാരം.
ജലസേചന സംഭരണികളുടെ നിർമ്മാണവും കാടു വെട്ടിത്തളിക്കലും മൂലം ശതവാഹന കാലഘട്ടത്തിൽ കൃഷിഭൂമിയുടെ അളവിൽ വലിയ വർദ്ധനവുണ്ടായി.
കോടി ലിംഗളയിൽ നിന്നുള്ള പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളും കലാകാരന്മാരേയും വ്യാപാരസമിതികളെക്കുറിച്ചുള്ള ലിഖിതരേഖകളും ശതവാഹനകാലഘട്ടത്തിലെ കരകൗശലവസ്തുക്കളുടെ ഉൽപ്പാദനത്തിലുള്ള വർദ്ധനവ് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഇന്ത്യൻ തീരദേശങ്ങൾ ശതവാഹനന്മാരുടെ ആധിപത്യത്തിലായിരുന്നതുകൊണ്ടു റോമാസാമ്രാജ്യവും ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡവും തമ്മിലുള്ള വാണിജ്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ശതവാഹനർക്കായിരുന്നു.
പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ടു ശതവവാഹന വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളായ പ്രതിഷ്ഠാനത്തേയും തഗരയേയും കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു.
ശതവാഹനതലസ്ഥാനമായ പ്രതിഷ്ഠാനത്തെ കടലുമായി ബന്ധിച്ചിരുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ചുരമായിരുന്നു നാനാഘട്ട്.
മതങ്ങൾ "പോംപെയി ലക്ഷ്മി", പോംപെയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽനിന്നു ലഭിച്ച ആനക്കൊമ്പിലുണ്ടാക്കിയ ലക്ഷ്മിയുടേതന്ന് (അല്ലെങ്കിൽ ഒരു യക്ഷിയുടെ) വിശ്വസിക്കുന്ന പ്രതിമ, ശതവാഹനസാമ്രാജ്യത്തിലെ ഭൊകാർധനിൽ നിർമ്മിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു (ഒന്നാം ശതകം ബി.സി.ഇ).
ശതവാഹനർ ഹിന്ദുവിശ്വാസം പുലർത്തിയിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.
അവർ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങൾക്ക് ഉദാരമായി സംഭാവന ചെയ്തിരുന്നു.
ശതകർണി ഒന്നാമന്റെ പത്നി നായനികയുടെ നാനേഘട്ട് ലിഖിതത്തിൽ ശതകർണി ഒന്നാമൻ അശ്വമേധയാഗം , രാജസൂയയാഗം , അഗ്ന്യാധേയയാഗം എന്നിവ നടത്തിയതിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.
ഗൗതമി ബാലശ്രീയുടെ നാസിക് ലിഖിതത്തിൽ മകൻ ഗൗതമിപുത്ര ശതകർണിയെ "ഏകബംഹന" എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ശതവാഹനർ ബ്രാഹ്മണരാണെന്നു ഗണിക്കുന്നെങ്കിലും ആർ.ജി. ഭണ്ഡാർക്കറിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ആ പദത്തിന്റെ അർത്ഥം "ബ്രാഹ്മണരുടെ ഒരേയൊരു സംരക്ഷകൻ" എന്നാണെന്നാണ്.
ശതവാഹന കാലഘട്ടത്തിൽ ഡെക്കാൻ പ്രദേശത്ത് നിരവധി ബുദ്ധസന്യാസമഠങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു.
എന്നാലും, ബുദ്ധമതമഠങ്ങളും ശതവാഹനഭരണവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമല്ല.
കണ്ഹയുടെ ഭരണകാലത്ത് പുറപ്പെടുവിച്ച പാണ്ഡവ്ലേനി ഗുഹകളിലെ ലിഖിതത്തിൽ പറയുന്നതനുസരിച്ച്  ശ്രമണരുടെ ചുമതലയുള്ള മഹാമാത്രനാണ് ഗുഹ കുഴിക്കാൻ നേതൃത്വം നൽകിയതെന്നാണ്.
ഇതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, കണ്ഹ ബുദ്ധമതത്തോടാഭിമുഖ്യം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിൽ ബുദ്ധസന്യാസിമാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ഒരു ഭരണവകുപ്പുണ്ടെന്നും സുധാകർ ചതോപാധ്യായ നിഗമനം നടത്തുന്നു.
ശതവാഹന രാജാക്കന്മാർ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളിലേക്ക് സംഭാവന നൽകിയതായി ചില രേഖകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, സംഭാവനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും രാജകുടുംബവുമായി ബന്ധമില്ലാത്തവരാണ് നൽകിയതെന്ന് കാർല എം. സിനോപോളി അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
വ്യാപാരികളായിരുന്നു ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളിലേക്ക് പ്രാധാനമായി സംഭാവന ചെയ്തിരുന്നത്.
മിക്ക ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളും പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യാപാരമാർഗങ്ങൾക്കടുത്തു സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ, അവ വ്യാപാരികൾക്കു വിശ്രമകേന്ദ്രങ്ങളായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുകയും ചിലപ്പോൾ വ്യാപാരത്തിൽ നേരിട്ട് പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തതതാണ് ഇതിനു കാരണമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
മിക്ക ശതവാഹന ലിഖിതങ്ങളും നാണയങ്ങളും മദ്ധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയിലാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്.
ചില ആധുനിക പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ഭാഷയെ "പ്രാകൃത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
എന്നാൽ സംസ്കൃതമെന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത എല്ലാ മദ്ധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളേയും "പ്രാകൃത്" എന്ന പദം കൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ഈ നിർവ്വചനം പൂർണ്ണമായും ശരിയല്ല.
ശതവാഹനർ ലിഖിതങ്ങളിൽ അപൂർവ്വമായി സംസ്കൃതം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
മാത്രം.
സന്നതിയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഒരു സംസ്കൃതലിഖിതം ഗൗതമിപുത്ര ശ്രീ സതകർണ്ണിയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാണയങ്ങളിലൊന്നിൽ സംസ്കൃതത്തിൽ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഒരു വശത്ത് മദ്ധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയും മറുവശത്ത് തമിഴ് ഭാഷയും ആലേഖനം ചെയ്തിരുന്ന ദ്വിഭാഷാ നാണയങ്ങളും ശതവാഹനന്മാർ പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.
സാംസ്കാരികനേട്ടങ്ങൾ കാർലാഗുഹകളിലെ മഹാചൈത്യം, ഇതിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനു ശതവാഹനന്മാർ സംഭാവനകൾ നൽകി
ശതവഹാനന്മാർ സംസ്കൃതത്തിനുപകരം പ്രാകൃത ഭാഷയെ പരിപോഷിപ്പിച്ചു.
ഗാഹാ സത്തസൈ (സംസ്കൃതം: ഗാഥാ സപ്തശതീ) എന്നറിയപ്പെടുന്ന മഹാരാഷ്ട്രി പ്രാകൃതത്തിലുള്ള കവിതാസമാഹാരങ്ങൾ സമാഹരിച്ചത് ശതവാഹന രാജാവ് ഹാലനാണ്.
ഭാഷാപരമായ തെളിവുകളിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ, ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ള കൃതി തുടർന്നുള്ള ഒന്നോ രണ്ടോ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ തിരുത്തപ്പെട്ടിരിക്കാമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
മദുകർ കേശവ് ധവാലിക്കറിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, "ശതവാഹന ശില്പങ്ങൾക്ക് അതിന്റേതായ സവിശേഷതകളുണ്ടായിട്ടും നിർഭാഗ്യവശാൽ അത് ഒരു സ്വതന്ത്ര സമ്പ്രദായമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ശതവാഹനശില്പകലയുടെ ആദ്യത്തെ ഉദാഹരണം 200 ബി.സി.ഇ യോടടുത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഭജാ വിഹാര ഗുഹയിലെ ശില്പങ്ങളാണ്. ഈ ശില്പങ്ങൾ താമരസ്തംഭങ്ങളാലും പൗരാണികമൃഗസങ്കല്പങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു".
സാഞ്ചിയിലെ ശില്പങ്ങൾ ശതവാഹനശില്പകലയുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
വെങ്കലവാസ്തുവിദ്യ ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ നിന്നു ലഭിച്ച രാജകീയ കമ്മൽ (ഒന്നാം ശതകം ബി.സി.ഇ)
ശതവാഹനകാലത്തേതെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന, അതുല്യമായ വെങ്കലവസ്തുക്കളുടെ ഒരു ശേഖരം ബ്രഹ്മപുരിയിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
അവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ച വസ്തുക്കളിൽ ശതവാഹനപാരമ്പര്യം കൂടാതെ റോമൻ സ്വാധീനവും പ്രതിഫലിച്ചിരുന്നു.
പൊസൈഡണിന്റെ ഒരു ചെറിയ പ്രതിമ, വൈൻ ജഗ്ഗുകൾ, പെർസിയസിനെയും ആൻഡ്രോമിഡയെയും ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഒരു ഫലകം എന്നിവയും വെങ്കലവസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തിയ വീട്ടിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചു.
അമരാവതി സ്തൂപത്തിലെ ശില്പങ്ങൾ ശതവാഹന കാലഘട്ടത്തിലെ വാസ്തുവിദ്യയുടെ വികാസത്തിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
അമരാവതി, ഗോലി, ജഗ്ഗയപേട്ട, ഗന്തസാല, അമരാവതി ഭട്ടിപ്രോലു, ശ്രീ പാർവ്വതം എന്നിവിടങ്ങളിൽ അവർ ബുദ്ധസ്തൂപങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.
ശതവാഹനരുടെ രക്ഷാകർതൃത്വത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട അജന്തയിലെ ഗുഹകളായ IX, X  എന്നിവ ശതവാഹനചിത്രകലയുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
അവർ അശോകസ്തൂപങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുകയും, ഇഷ്ടികയിലും മരത്തിലുമുള്ള പണികൾ കല്ലുകൊണ്ടുള്ള പണിയിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.
ഈ സ്മാരകങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായത് അമരാവതിസ്തൂപവും നാഗാർജുനക്കൊണ്ടസ്തൂപവുമാണ്.
പ്രാചീനശിലാചിത്രങ്ങൾ ഒഴിച്ചുനിർത്തിയാൽ അജന്ത ഗുഹകളിലെ ശതവാഹനകാലഘട്ടത്തിലെ ചിത്രങ്ങളാണ് പുരാതനേന്ത്യയിലെ ചിത്രകലയുടെ ആദ്യകാല ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്ന്.
ശതവാഹന കാലഘട്ടത്തിലെ ചിത്രകലയുടെ ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണം അജന്തയിലെ 10-ാം നമ്പർ ഗുഹയിലെ ഛദാന്ത ജാതകമാണ്.
പുരാണകഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആറ് കൊമ്പുകളുള്ള ബോധിസത്വ എന്ന ആനയുടെ ചിത്രമാണിത്.
ചിത്രത്തിലുള്ള മനുഷ്യരൂപങ്ങൾ സാഞ്ചിയിലെ കവാടത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യരൂപങ്ങളുമായി ശരീരം, വസ്ത്രം, ആഭരണങ്ങൾ  എന്നിവയിൽ സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നു.
അമരാവതി സ്തൂപം
ശതവാഹനർ ബുദ്ധമത വാസ്തുവിദ്യയ്ക്കും കലകൾക്കും ധാരാളം സംഭാവനകൾ നൽകി.
ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ അമരാവതിയിലെ സ്തൂപമുൾപ്പെടെ കൃഷ്ണ നദീതടത്തിൽ അവർ നിരവധി സ്തൂപങ്ങൾ പണിതു.
മാർബിൾ സ്ലാബുകളിൽ അലങ്കരിച്ച സ്തൂപങ്ങൾ ബുദ്ധന്റെ ജീവിതത്തിലെ രംഗങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ ശില്പകലയെ അമരാവതി ശൈലി സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു.
അമരാവതിയിലെ സ്തൂപത്തിലെ മാർബിൾ കൊത്തുപണികൾ മാരൻ ബുദ്ധനെ ആക്രമിക്കുന്നു, അമരാവതി യക്ഷൻ, അമരാവതി.
ശതവാഹന കാലഘട്ടത്തിൽനിന്നുള്ള ബ്രാഹ്മിലിപിയിലുള്ള നിരവധി ലിഖിതങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
എന്നാൽ ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ബുദ്ധമത സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് വ്യക്തികൾ നൽകിയ സംഭാവനകളാണ്.
അവ ശതവാഹനരെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നില്ല.
ശതവാഹനരാജാക്കന്മാരും അവരുടെ കുടുംബാംഗങ്ങളും പുറപ്പെടുവിച്ച ലിഖിതങ്ങൾ പ്രധാനമായും മതപരമായ സംഭാവനകളെക്കുറിച്ചാണ്, എന്നിരുന്നാലും അവയിൽ ചിലത് ഭരണാധികാരികളെയും സാമ്രാജ്യത്വഘടനയെയും കുറിച്ച് വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.
ശതവാഹനരാജാവ് കണ്ഹയുടെ ഭരണസമയത്ത് നാസികിലെ മഹാമാത്രനായിരുന്ന സമന പുറപ്പെടുവിച്ച നാസിക് ഗുഹ 19-ലെ ലിഖിതമാണ് ശതവാഹന കാലഘട്ടത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ആദ്യത്തെ ലിഖിതം.
നാനേഘട്ടിൽ നിന്നു ലഭിച്ച, ശതകർണി ഒന്നാമന്റെ വിധവ ' നയനിക' പുറപ്പെടുവിച്ച ലിഖിതത്തിൽ നയനികയുടെ വംശാവലിയെക്കുറിച്ചും ശതവാഹനർ ചെയ്ത യാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും പരാമർശിക്കുന്നു.
നാണയങ്ങൾ പ്രാകൃതത്തിലും ദ്രാവിഡത്തിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ശതവാഹന ദ്വിഭാഷാനാണയം (150 സി.ഇ) പ്രാകൃതത്തിലും ദ്രാവിഡത്തിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള വസിഷ്ഠിപുത്ര പുലമാവിയുടെ നാണയം
സ്വന്തം ഛായാചിത്രങ്ങളുൾക്കൊള്ളുന്ന നാണയങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ച ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ ഭരണാധികാരികളായിരുന്നു ശതവാഹനന്മാർ.
പടിഞ്ഞാറൻ സത്രപരുടെ നാണയങ്ങളിൽ നിന്നു പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഗൗതമിപുത്ര ശതകർണിയാണ് ഈ രീതിയിൽ നാണയങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കാൻ ആരംഭിച്ചത്.
ഡെക്കാൻ മേഖലയിൽ നിന്ന് ഈയം കൊണ്ടും, ചെമ്പ് കൊണ്ടും, പോട്ടിൻ (വെള്ളിയെപ്പോലിരിക്കുന്ന ഒരു ലോഹസങ്കരം) കൊണ്ടുമുള്ള  ആയിരക്കണക്കിന് ശതവാഹന നാണയങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്; ഇവ കൂടാതെ കുറച്ച് സ്വർണ്ണ, വെള്ളി ശതവാഹനനാണയങ്ങളും കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഈ നാണയങ്ങളുടെ രൂപകൽപ്പനയോ വലിപ്പമോ ഐക്യരൂപമല്ല.
ഈ തെളിവുകളിൽ നിന്ന് ശതവാഹന ഭരണത്തിൽ ഒന്നിലധികം നാണയക്കമ്മട്ടങ്ങൾ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ഇത് നാണയങ്ങളിലുള്ള പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നുവെന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ശതവാഹനരുടെ നാണയങ്ങളിൽ കാലഘട്ട, പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങളില്ലാതെ പ്രാകൃതത്തിന്റെ ഒരു ഭാഷാഭേദമാണ് ഉപയോഗിച്ചു കാണുന്നത്.
കൂടാതെ, ചില നാണയങ്ങളിൽ നാണയത്തിന്റെ മറുവശത്ത് തമിഴിനോടും തെലുങ്കിനോടും സാദൃശ്യമുള്ള ഒരു ദ്രാവിഡഭാഷയും ഉപയോഗിച്ചു കാണുന്നു.
ബ്രാഹ്മി ലിപിക്ക് സമാനമായ ഒരു ദ്രാവിഡ ലിപിയിലാണ് ദ്രാവിഡഭാഷ മുദ്രണം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
പല നാണയങ്ങളിലും കാണുന്ന സ്ഥാനപ്പേരുകളും പ്രത്യേകിച്ച് അമ്മയുടെ പേരിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കുടുംബപ്പേരുകളും ഒന്നിലധികം ഭരണാധികാരികൾക്ക് പോതുവായുള്ളതിനാൽ (ഉദാ. ശതവാഹന, ശതക‍ർണി, പുലമാവി എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ) നാണയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ശതവാഹന ഭരണാധികാരികളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കുക അസാധ്യമാണ്.
16 മുതൽ 20 വരെ ഭരണാധികാരികളുടെ പേരുകൾ നാണയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർണ്ണയിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഈ ഭരണാധികാരികളിൽ ചിലർ പ്രാദേശിക പ്രമാണിമാരാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ശതവാഹന നാണയങ്ങൾ ശതവാഹനസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കാലഗണന, ഭാഷ, ശതവാഹനരാജാക്കന്മാരുടെ മുഖത്തിന്റെ സവിശേഷതകൾ (ചുരുണ്ട മുടി, നീളമുള്ള ചെവികൾ, തടിച്ച ചുണ്ടുകൾ) എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സവിശേഷമായ സൂചനകൾ നൽകുന്നു.
പ്രധാനമായും ഈയം, ചെമ്പ് എന്നിവയിലാണ് ശതവാഹനർ നാണയങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചത്.
ആന, സിംഹം, കുതിര, ചൈത്യം (സ്തൂപങ്ങൾ) തുടങ്ങി വിവിധ പരമ്പരാഗത ചിഹ്നങ്ങളും, "ഉജ്ജൈൻ ചിഹ്നവും"(നാലു അറ്റങ്ങളും ഓരോ വൃത്തത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന കുരിശുരൂപത്തിലുള്ള ചിഹ്നം) സാധാരണയായി ശതവാഹനനാണയങ്ങളിൽ മുദ്രണം ചെയ്തു കാണപ്പെടുന്നു.
ശതകർണി ഒന്നാമൻ പുറപ്പെടുവിച്ച ആദ്യകാലശതവാഹനനാണയങ്ങളിലൊന്ന്, ബി.സി.ഇ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ട്.
ബ്രാഹ്മിയിൽ ആലേഖനം ചെയ്യപ്പെട്ട ശതവാഹനനാണയം, ബി.സി.ഇ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ട്, ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിലെ ശേഖരത്തിൽനിന്ന്.
യജ്ഞ ശതകർണി പുറപ്പെടുവിച്ച നാണയം.
പല പുരാണങ്ങളിലും ശതവാഹനരാജാക്കന്മാരുടെ കാലഗണന അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
എന്നാൽ രാജാക്കന്മാരുടെ എണ്ണം, രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ, അവരുടെ ഭരണത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ പുരാണങ്ങൾ തമ്മിൽ പൊരുത്തക്കേടുകളുണ്ട്.
കൂടാതെ, പുരാണങ്ങളിലെ പട്ടികയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ചില രാജാക്കന്മാർ പുരാവസ്തുക്കളിൽ നിന്നും നാണയങ്ങൾ വഴിയുമുള്ള തെളിവുകൾ വഴി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.
അതുപോലെ, നാണയങ്ങളിൽ നിന്നും ലിഖിതങ്ങളിൽ നിന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ചില രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ പുരാണങ്ങളിലെ പട്ടികകളിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല.
ശതവാഹന രാജാക്കന്മാരുടെ ഭരണത്തിന്റെ കാലക്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു.
ഒന്നാമത്തെ വിഭാഗം പഠനങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, സിമുകയുടെ ഭരണം മുതൽ 30 ശതവാഹന രാജാക്കന്മാർ 450 വർഷത്തോളം ഭരിച്ചു.
ഈ പഠനങ്ങൾ പുരാണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചുള്ളതാണ്.
എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഇവ ആധികാരകമാണെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നില്ല.
കൂടുതൽ‌ വ്യാപകമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗം പഠനങ്ങളനുസരിച്ച് ബി.സി.ഇ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ശതവാഹന ഭരണം ആരംഭിച്ചത്.
ഈ വിഭാഗം പഠനങ്ങൾ പുരാണ രേഖകളെ പുരാവസ്തു, നാണയശാസ്ത്ര തെളിവുകളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു.
ശതവാഹനസാമ്രാജ്യസ്ഥാപനത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തെ സംബന്ധിച്ച അനിശ്ചിതത്വം കാരണം, ശതവാഹന രാജാക്കന്മാരുടെ ഭരണത്തിന്റെ കാലയളവുകൾ കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
അതിനാൽ ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ ശതവാഹന രാജാക്കന്മാരുടെ ഭരണകാലഘട്ടങ്ങൾ കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല.
പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിന്റേയും നാണയശാസ്ത്രത്തിന്റേയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഹിമാംശു പ്രഭ റേ ശതവാഹന ഭരണാധികാരികളുടെ കാലഘട്ടം ഇങ്ങനെ കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നു: സിമുക (100 ബി.സി.ഇ ക്കു മുമ്പ്) കണ്ഹ (100 - 70 ബി.സി.ഇ) ശതകർണി ഒന്നാമൻ (70 - 60 ബി.സി.ഇ) ശതകർണി രണ്ടാമൻ (50 - 25 ബി.സി.ഇ) പടിഞ്ഞാറൻ സത്രപന്മാരുടെ ഭരണം നഹപാന (54 - 100 സി.ഇ) ഗൗതമിപുത്ര ശതകർണി (86 - 110 സി.ഇ) വസിഷ്ഠിപുത്ര പുലമാവി (110 - 138 സി.ഇ) വസിഷ്ഠിപുത്ര ശതകർണി (138 - 145 സി.ഇ) ശിവ ശ്രീ പുലമാവി (145 - 152 സി.ഇ) ശിവ സ്കന്ദ ശതകർണി (145 - 152 സി.ഇ) യജ്ഞ ശ്രീ ശതകർണി (152 - 181 സി.ഇ) വിജയ ശതകർണി അവലംബം
ശങ്കർസിങ് വഗേല
ഗുജറാത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനാണ് ശങ്കർസിങ് വഗേല (ജനനം: 21 ജൂലൈ 1940).
പതിമൂന്നാമത് ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്നു.
6 , 9 , 10 , 13, 14 ലോക്‌സഭകളിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം പാർലമെന്റ് അംഗമായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.
1984 മുതൽ 1989 വരെ രാജ്യസഭാംഗമായിരുന്നു .
ആദ്യത്തെ മൻ‌മോഹൻ സിംഗ് മന്ത്രിസഭയിൽ 2004 മുതൽ 2009 വരെ കേന്ദ്ര തുണി മന്ത്രിയായി പ്രവർത്തിച്ചു .
2012 മുതൽ 2017 വരെ ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിൽ കപദ്വഞ്ച് മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
വഗേല തന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത് ജനസംഘത്തിലൂടെയാണ് , പിന്നീട് അത് ജനതാ പാർട്ടിയായി പരിണമിച്ചു.
ജനതാ പാർട്ടി വിവിധ വിഭാഗങ്ങളായി പിരിഞ്ഞതിനുശേഷം വാഗേല ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ (ബിജെപി) മുതിർന്ന നേതാവായി.
1996 ൽ ബിജെപിയിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞ് രാഷ്ട്രീയ ജനതാ പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു.
1996 മുതൽ 1997 വരെ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.
പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാർട്ടി ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി (കോൺഗ്രസ്) ലയിച്ചു.
2017 ജൂലൈ 21 ന് അദ്ദേഹം കോൺഗ്രസ് വിട്ട് പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
2017 ലെ ഗുജറാത്ത് ലെജിസ്ലേറ്റീവ് നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ചെങ്കിലും ഒരു സീറ്റിലും വിജയിച്ചില്ല .
ഗുജറാത്തിലെ ഗാന്ധിനഗർ ജില്ലയിലെ വാസനിൽ ഒരു രജപുത്ര കുടുംബത്തിലാണ് വാഗേല ജനിച്ചത്.
ഗുജറാത്ത് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് മാസ്റ്റർ ഓഫ് ആർട്സ് പഠിച്ചു.
മകൻ മഹേന്ദ്രസിങ് 2012 മുതൽ 2017 വരെ ബയാദിൽ നിന്ന് എം‌എൽ‌എ ആയിരുന്നു.
ജനസംഘത്തിൽ ചേരുന്നതിന് മുമ്പ് രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘത്തിലെ (ആർ‌എസ്‌എസ്) സജീവ അംഗമായിരുന്നു വഘേല .
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെട്ടു.
ജനതാ പാർട്ടിയും ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടിയും
അടിയന്തരാവസ്ഥ നീക്കിയ ശേഷം കപദ്വഞ്ചിൽ നിന്ന് ജനതാ പാർട്ടി ടിക്കറ്റിൽ ആറാമത്തെ ലോക്സഭയിലേക്ക് (1977-1979) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും 1980 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഗുജറാത്തിലെ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായിരുന്നു.
1980 മുതൽ 1991 വരെ ഗുജറാത്തിലെ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (ബിജെപി) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയും പ്രസിഡന്റുമായിരുന്നു.
1989 ൽ ഗാന്ധിനഗറിൽ നിന്ന് ഒമ്പതാമത്തെ ലോക്സഭയിലേക്ക് (1989–91) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു .
1991 ൽ ഗോധ്രയിൽ നിന്ന് പത്താമത്തെ ലോക്സഭയിലേക്ക് (1991–96) വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
1995 ൽ 182 അംഗ നിയമസഭയിൽ 121 എം‌എൽ‌എമാരുടെ ഭൂരിപക്ഷം ബിജെപി നേടി, തങ്ങളുടെ നേതാവായി വാഗേലയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകി.
എന്നിരുന്നാലും, ബിജെപി നേതൃത്വം കേശുഭായ് പട്ടേലിനെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി നിയമിച്ചു,  വാഗേലയ്ക്കുള്ള പിന്തുണ ക്രമേണ ഇല്ലാതായി.
1995 സെപ്റ്റംബറിൽ 47 എം‌എൽ‌എമാരുടെ പിന്തുണയോടെ വാഗേല ബിജെപി നേതൃത്വത്തിനെതിരെ മത്സരിച്ചു.
നേതൃത്വത്തിന്റെ തുടർന്നുള്ള ഒത്തുതീർപ്പിൽ, കേശുഭായ് പട്ടേലിന് പകരം വഗേല വിശ്വസ്തനായ സുരേഷ് മേത്തയെ മുഖ്യമന്ത്രിയാക്കി.
മോദിയെ ഗുജറാത്തിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി നാടുകടത്തി.
1996 മെയ് ലോക്സഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വാഗേലയ്ക്ക് ഗോധ്ര സീറ്റ് നഷ്ടപ്പെട്ടു, താമസിയാതെ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് അനുയായികളോടൊപ്പം പോയി, സുരേഷ് മേത്തയുടെ സർക്കാരിനെ താഴെയിറക്കി.
രാഷ്ട്രീയ ജനതാ പാർട്ടിയും മുഖ്യമന്ത്രിയും
രാഷ്ട്രീയ ജനതാ പാർട്ടി എന്ന് പേരിട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം സ്വന്തം പാർട്ടിയെ 1996 ഒക്ടോബറിൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ പിന്തുണയോടെ മുഖ്യമന്ത്രിയാക്കി.
1997 ന്റെ തുടക്കത്തിൽ രാധൻപൂർ സീറ്റിൽ നിന്ന് ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലേക്ക് നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം വിജയിച്ചു.
1997 ഒക്ടോബറിൽ ഗുജറാത്തിൽ നടന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷുബ്ധാവസ്ഥയിൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവയ്‌ക്കേണ്ടി വന്നു.
സഹ വിമത മുൻ ബിജെപി എം‌എൽ‌എ ദിലീപ് പരീഖ് മുഖ്യമന്ത്രിയായി.
പരീഖിന്റെ സർക്കാർ പോലും ദീർഘനേരം നീണ്ടുനിന്നില്ല, ഗുജറാത്ത് വിധിസഭയിലേക്കുള്ള പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 1998 ൽ വിളിക്കേണ്ടി വന്നു.
ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ വാഗേല മത്സരിച്ചില്ല.
അദ്ദേഹം തന്റെ പുതിയ പാർട്ടിയെ കോൺഗ്രസുമായി ലയിപ്പിച്ചു.
1998 ൽ ഗുജറാത്തിൽ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ബിജെപി വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി, കേശുഭായ് പട്ടേൽ വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായി.
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 2004 മെയ് 24 ന് ന്യൂഡൽഹിയിൽ കേന്ദ്ര ടെക്സ്റ്റൈൽസ് മന്ത്രിയായി വാഗേല ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിലെ ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയക്കാരനായി വാഗേല ഇപ്പോൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
1999 ലും 2004 ലും കപദ്വഞ്ചിൽ നിന്ന് കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർത്ഥിയായി ലോക്സഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു .
2004 മെയ് മാസത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് ടെക്സ്റ്റൈൽസ് മന്ത്രിയാക്കിയത് .
കപദ്വഞ്ച് സീറ്റ് പിന്നീട് പഞ്ചമഹൽ സീറ്റായി പുനർനിർമിച്ചു.
2009 ലെ ലോക്‌സഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വാഗേലയ്ക്ക് ബിജെപിയോട് പഞ്ചമഹൽ സീറ്റ് നഷ്ടമായി.
2012 ലെ ഗുജറാത്ത് നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹത്തെ പ്രചാരണ സമിതിയുടെ ചെയർമാനായി നിയമിച്ചു.
കപദ്വഞ്ച് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് മത്സരിച്ച് വിജയിച്ചു.
ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു .
ഗുജറാത്ത് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഗുജറാത്തിലെ സബർകന്ത നിയോജകമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് 2014 ലെ ലോക്‌സഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥി ദിപ്‌സിങ് ശങ്കർസിങ് റാത്തോഡിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു .
അശോക ഗ്രൂപ്പ് ഓഫ് ഹോട്ടലുകൾ നടത്തുന്ന ഇന്ത്യാ ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷന്റെ (ഐടിഡിസി) ചെയർമാനായി വാഗേലയെ നിയമിച്ചിരുന്നു.
ബിജെപി അധ്യക്ഷൻ അമിത് ഷായ്‌ക്കെതിരെ മുദ്രാവാക്യം വിളിച്ചതിന് സസ്‌പെൻഷനിലായ 57 കോൺഗ്രസ് എം‌എൽ‌എമാരിൽ ഒരാളാണ് വാഗേല.
2017 ജൂലൈയിൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് വിട്ട് ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് മാറി.
ജാൻ വികാൽപ് മോർച്ച / എ.ഐ.എച്ച്.സി.പി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയ ഉടൻ, 2017 ഗുജറാത്ത് നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി അദ്ദേഹം ജാൻ വികാൽപ് മോർച്ച എന്ന പുതിയ സംഘടന ആരംഭിച്ചു.
ജാൻ വികാൽപ് മോർച്ചയെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിനുള്ള അപേക്ഷ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ അംഗീകരിച്ചില്ല.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘടന 95 സ്ഥാനാർത്ഥികളെ ജയ്പൂർ ആസ്ഥാനമായുള്ള ഓൾ ഇന്ത്യ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ ചിഹ്നത്തിലും ബാനറിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിപ്പിച്ചു.
എ.ഐ.എച്ച്.സി.പി മൊത്തം വോട്ടുകളിൽ 0.3 ശതമാനം (83,922) മാത്രമാണ് നേടിയത്, ഒരു സീറ്റും നേടിയില്ല.
ശതകം (ക്രിക്കറ്റ്) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Century_(Cricket) ഏകദിനക്രിക്കറ്റിലും ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശതകം തികച്ച ബാറ്റ്സ്മാൻ എന്ന റെക്കോർഡ് ഇന്ത്യയുടെ സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർക്കാണ് .
ക്രിക്കറ്റിലെ ഒരു ഇന്നിംഗ്സിൽ ഒരു ബാറ്റ്സ്മാൻ നൂറോ അതിലധികമോ റണ്ണുകൾ നേടുമ്പോഴാണ് ശതകം നേടി എന്ന് പറയുന്നത്.
രണ്ട് ബാറ്റ്സ്മാന്മാർ ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകെട്ട് നൂറ് റണ്ണുകൾ പിന്നിടുമ്പോഴും സെഞ്ച്വറി പാർട്ട്‌ണർഷിപ്പ് (Century Partnership) എന്ന് പറയും.
ശതകം എന്ന് പറയുന്നത് ഒരു കളിക്കാരന്റെ കളിജീവിതത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കളിജീവിതത്തിന്റെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളിലെ പ്രധാന ഒരു ഘടകമാണ് ശതകങ്ങളുടെ എണ്ണം എന്നത്.
ഒരു ഇന്നിംഗ്സിൽ ഒരു ബൗളർ 5 വിക്കറ്റുകൾ നേടുന്നതിനോട് ബാറ്റിംഗിലെ ശതകനേട്ടത്തെ താരതമ്യപ്പെടുത്താം.
ശതകം നേടുന്നതിനെ ടൺ (Ton) എന്നും പരാമർശിക്കുന്നു.
പഴയകാല ശതകങ്ങൾ
19 ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന കാലം വരെ ശതകം എന്നത് വളരെ അപൂർവ്വമായിരുന്നു.
അതിനു കാരണം മോശമായ പിച്ചുകളായിരുന്നു.
ആ കാലത്ത് പിച്ചുകൾ കളികൾക്കായി നല്ലപോലെ ഒരുക്കിയിരുന്നില്ല.
ആദ്യത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന ശതകത്തെപ്പറ്റി ഇപ്പോഴും സംശയങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.
എന്നാൽ 1769 ആഗസ്റ്റ് 31 ന് സെവെനോക്സ് വൈനിൽ വെച്ച് റോത്താമിനെതിരെ ഡ്യൂക്ക് ഒഫ് ഡോർസെറ്റ്സ് XI ന് വേണ്ടി ജോൺ മിൻഷൽ നേടിയ 107 റണ്ണുകളാണ് ആദ്യത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന ശതകം എന്ന വാദത്തിലേക്കാണ് കൂടുതൽ സൂചനകളും വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്.
എന്നാൽ അതൊരു പ്രാധാന്യമില്ലാത്ത മത്സരമായിരുന്നു.
പ്രധാന ക്രിക്കറ്റിലെ ആദ്യ ശതകം, 1775 ജൂലൈയിൽ ബ്രോഡ്‌ഹാഫ്പെന്നി ഡൗണിൽ വെച്ച് സറേക്കെതിരായ മത്സരത്തിൽ ഹാം‌പ്‌ഷെയറിനു വേണ്ടി ജോൺ സ്മോൾ നേടിയ 136 റണ്ണുകളാണ്.
1767 ൽ രണ്ട് ഹാംബിൾഡൺ ബാറ്റ്സ്മാന്മാർ കാറ്റർഹാമിനെതിരായ മത്സരത്തിൽ ഒന്നാം വിക്കറ്റിൽ ചേർത്ത 192 റണ്ണുകളാണ് ആദ്യത്തെ ശതകകൂട്ടുകെട്ട്.
ആ രണ്ട് ബാറ്റ്സ്മാന്മാർ ടോം സുയീറ്ററും എഡ്വേർഡ് അബുറോയും ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.
ആ രണ്ട് പേരിൽ ആരെങ്കിലുമൊരാൾ ശതകം തികച്ചിരിക്കുമെന്ന് ഏകദേശം ഉറപ്പാണെങ്കിലും സ്രോതസ്സുകൾക്ക് ഒരു ഉറപ്പുമില്ല.
ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ് ക്രിക്കറ്റിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശതകങ്ങൾ
ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ് ക്രിക്കറ്റിൽ 100 ശതകങ്ങൾ നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരൻ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഡബ്ല്യു. ജി. ഗ്രേസ് ആണ്.
1895 ൽ ആണ് അദ്ദേഹം ആ നാഴികക്കല്ല് പിന്നിട്ടത്.
അദ്ദേഹം ആകെ 124 ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ് ശതകങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ് ശതകങ്ങളുടെ റെക്കോർഡ് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ തന്നെ ജാക്ക് ഹോബ്സിന്റെ കൈയിലാണ്.
അദ്ദേഹം ആകെ 199 ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്സ് ശതകങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലെ ശതകങ്ങൾ
ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലെ ആദ്യ ശതകം നേടിയത് ഓസ്ട്രേലിയയുടെ ചാൾസ് ബാനർമാനാണ് .
1877 മാർച്ച് 15 മുതൽ 19 വരെ മെൽബൺ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് നടന്ന മത്സരത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ 165 റണ്ണുകൾ നേടിയാണ് അദ്ദേഹം ഈ നേട്ടം സ്വന്തമാക്കിയത്.
(അദ്ദേഹം പരിക്ക് പറ്റി പുറത്തു പോവുകയായിരുന്നു).
ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിലെ ആദ്യ സെഞ്ച്വറി കൂട്ടുകെട്ട് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഡബ്ല്യു. ജി. ഗ്രേസും എ. പി. ലൂക്കാസും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ചതാണ്.
ഓസ്ട്രേലിയയുടെ 1880 ലെ ഇംഗ്ലണ്ട് പര്യടനത്തിലെ ആദ്യ മത്സരത്തിലെ ആദ്യ ഇന്നിംഗ്സിലായിരുന്നു ഇത്.
1880 സെപ്റ്റംബർ 6 മുതൽ 8 വരെ നീണ്ടുനിന്ന ആ മത്സരം നടന്നത് കെന്നിംഗ്ടൺ ഓവലിലാണ് .
ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശതകങ്ങൾ നേടുന്ന ബാറ്റ്സ്മാൻ എന്ന റെക്കോർഡ് നിലവിൽ ഇന്ത്യയുടെ സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കറുടെ പേരിലാണ്.
അദ്ദേഹം ആകെ 51 ടെസ്റ്റ് ശതകങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
അന്താരാഷ്ട്ര ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിലെ ശതകങ്ങൾ
അന്താരാഷ്ട്ര ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിലെ ആദ്യ ശതകം നേടിയത് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഡെന്നിസ് അമിസ് ആണ്.
1972 ൽ ഓൾഡ് ട്രാഫോർഡിൽ ഓസ്ട്രേലിയക്കെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ 103 റണ്ണുകളാണ് അദ്ദേഹം നേടിയത്.
(അത് രണ്ടാമത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ഏകദിന മത്സരമായിരുന്നു).
അന്താരാഷ്ട്ര ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശതകങ്ങൾ നേടുന്ന ബാറ്റ്സ്മാൻ എന്ന റെക്കോർഡ് നിലവിൽ ഇന്ത്യയുടെ സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കറുടെ പേരിലാണ്.
അദ്ദേഹം ആകെ 48 ഏകദിന ശതകങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സെഞ്ച്വറി ശേഖരത്തിൽ ഒരു ഡബ്‌ൾ സെഞ്ച്വറിയും (ദക്ഷിണാഫ്രിക്കക്കെതിരെ നേടിയ 200 * ) ഉൾപ്പെടുന്നു.