smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
ഇവ തന്നെ പരസ്പര വൈരുദ്ധ്യമുള്ള കാര്യങ്ങളായി ലോക ബാങ്ക് അവരുടെ ഒരു റിപ്പോർട്ടിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു .
119 രാജ്യങ്ങളുടെ ഗ്ലോബൽ ഹംഗർ ഇൻഡക്സിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം 94 ആണ് .
നാഷണൽ കമ്മീഷൻ ഫോർ എന്റർപ്രൈസസ് ഇൻ ദ അൺഓർഗനൈസ്ഡ് സെക്ടർ എന്ന സംഘടയുടെ കണക്കു പ്രകാരം, ഇന്ത്യയിൽ മൊത്തം ജനസംഖ്യയുടെ 77% ആളുകൾ അല്ലെങ്കിൽ 836 ദശലക്ഷം ജനങ്ങളുടെ ദൈനീക വരുമാനം ഏതാണ്ട് 20 ഇന്ത്യൻ രൂപയാണ്.
യാതൊരു സാമൂഹ്യ സുരക്ഷയോ, തൊഴിലുറപ്പോ ഇല്ലാതെ തീരെ തീരെ ദാരിദ്ര്യത്തിലാണ് ഇത്രയും ജനങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നത് സ്ഥിരത
ഇന്ത്യയിലെ 42.5 ശതമാനത്തോളം കുട്ടികൾ പോഷകാഹാരക്കുറവു കൊണ്ടുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അനുഭവിക്കുന്നവരാണ് .
ലോകത്തിലെ ഭാരക്കുറവ് അനുഭവപ്പെടുന്ന കുട്ടികളിൽ 49 ശതമാനവും, വളർച്ച മുരടിച്ച കുട്ടികളിൽ 34 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണെന്ന് ലോക ബാങ്ക് പുറത്തിറക്കിയ ഒരു പഠനറിപ്പോർട്ടിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.
ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ തോത് ഉയർന്നതു തന്നെയാണ് ഈ പോഷകാഹാരക്കുറവിനും, ഭാരക്കുറവിനും  കാരണമെന്നും റിപ്പോർട്ട് തുടർന്നു പറയുന്നു .
എന്നാൽ യൂനിസെഫിന്റെ ഒരു റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം ദാരിദ്ര്യം മാത്രമല്ല ഇതിനു കാരണം എന്നാണ്, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളില്ലായ്മ, ആരോഗ്യസൗകര്യങ്ങളുടെ ലഭ്യതക്കുറവ് എന്നിവയും മേൽ പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങൾക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട് .
ചിത്രശാല ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ചില നേർക്കാഴ്ചകൾ ഭക്ഷണത്തിനായി യാചിക്കുന്ന ഒരു ബാലൻ, പൂനെയിൽ നിന്നുള്ള ചിത്രം ഒരു യാചകൻ തിരുച്ചിറപ്പിള്ളിയിൽ നിന്നും വാരണാസി ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ബാലവേല ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ദരിദ്രഗ്രാമം ബാലവേല, ബംഗ്ലൂരുവിൽ നിന്നും വീട്ടുജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു പെൺകുട്ടി ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു ബാലൻ അവലംബം കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് ദാരിദ്ര്യം ഇന്ത്യയിൽ, ലോക ബാങ്ക് "ഇന്ത്യയിലെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും, ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനവും" Archived 2013-06-05 at the Wayback Machine ഇന്ത്യയിലെ ദാരിദ്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ -  വേൾഡ് ബാങ്ക് റിസർച്ച് ഒബ്സർവർ, പതിപ്പ്.
20 "വേൾഡ് ഹംഗർ - ഇന്ത്യ" Archived 2009-02-11 at the Wayback Machine ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം, വാർട്ടൺ ബിസിനസ്സ് സ്ക്കൂൾ ദാരിദ്ര്യവും സാമ്പത്തിക ഉയർച്ചയും - ഇന്ത്യയിൽ ജെൻഡർ ആന്റ് പോവർട്ടി ഇൻ ഇന്ത്യ - ലോക ബാങ്ക് പഠനങ്ങൾ ISBN-10: 0821318969.
പോവർട്ടി ഇൻ ഇന്ത്യ - കെ.ആർ.ഗുപ്ത ISBN-10: 8126909005 ദാരിദ്ര്യം ഇന്ത്യയിൽ ഇന്ത്യയിലെ ദാരിദ്ര്യം - ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ റിപ്പോർട്ട് ഇന്റർനാഷണൽ ഫുഡ് പോളിസി റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് - ദാരിദ്ര്യം ഇന്ത്യയിൽ കാരണങ്ങൾ ഐക്യരാഷ്ട്ര സംഘടനയുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ Archived 2012-09-13 at the Wayback Machine പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ഗ്രാമീണമേഖലയിലെ ദാരിദ്ര്യം - ഇന്ത്യ ഇന്ത്യയിലെ ദാരിദ്ര്യം 2 Archived 2011-07-24 at the Wayback Machine Archived 2012-05-11 at the Wayback Machine നാഷണൽ ക്രൈം റെക്കോർഡ്സ് ബ്യൂറോ Archived 2014-06-20 at the Wayback Machine കേന്ദ്ര ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ ലോക ബാങ്ക് Archived 2018-03-13 at the Wayback Machine
മലയാളത്തിലെ ആഴ്ചപ്പതിപ്പുകൾ
ഏഴു ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ‌ പുറത്തുവരുന്ന പ്രസിദ്ധീകരണമാണ് വാരിക അഥവാ ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്.
പത്രങ്ങളുടെ കൂടെ സൗജന്യമായോ ചുരുങ്ങിയ അധികനിരക്കിലോ ഏഴു ദിവസത്തിലൊരിക്കൽ‌ നൽ‌കുന്ന പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളെ ഈ ഗണത്തിൽ പെടുത്താറില്ല.
രജിസ്ട്രാർ‌ ഓഫ് ന്യൂസ്പേപ്പേഴ്സ് ഇന്ത്യയുടെ നിബന്ധനകൾ‌ക്കും അനുമതിക്കും വിധേയമായാണ് അച്ചടിച്ച വാരികകൾ‌ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്.
മലയാളത്തിൽ‌  ഇപ്പോൾ‌ പ്രചാരത്തിലുള്ള ആഴ്ചപ്പതിപ്പുകൾ മനോരമ ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് കലാകൗമുദി സമകാലിക മലയാളം ദേശാഭിമാനി വാരിക മംഗളം വാരിക ചന്ദ്രിക ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് കൗമുദി വാരിക ഇന്ത്യാ റ്റുഡേ ജനശക്തി കേരളശബ്ദം ചിന്ത സത്യധാര പ്രബോധനം മാതൃഭൂമി തൊഴിൽവാർത്ത തൊഴിൽ‌വീഥി സുന്നി അഫ്കാർ തെളിച്ചം രിസാല വാരിക സത്യദീപം കേസരി ബിസിനസ് ദീപിക ശബാബ് വിചിന്തനം ധനം
ഗൃഹശോഭ
കഥ കുട്ടികളുടെ വാരികകൾ‌ ബാലരമ ബാലഭൂമി ബാലരമ ഡൈജസ്റ്റ് ബാലരമ അമർചിത്രകഥ ( ദ്വൈവാരിക ) കളിക്കുടുക്ക പൂമ്പാറ്റ സിനിമാ വാരികകൾ‌ നാന സിനിമാ മംഗളം വെള്ളിനക്ഷത്രം ചിത്രഭൂമി ചലച്ചിത്രം പ്രസിദ്ധീകരണം നിലച്ചുപോയ ആഴ്ചപ്പതിപ്പുകൾ മലയാളനാട് മനോരാജ്യം സഖി വാരിക പൗരധ്വനി കരിയർ ചെമ്പകം ജനനി പശ്ചിമ താരക മാമാങ്കം ചിത്രകാർത്തിക
(ലിസ്റ്റ് അപൂർ‌ണ്ണമാണ്)
കോട്ടയം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Kottayam കോട്ടയം അപരനാമം: അക്ഷരനഗരി കോട്ടയം 9°35′N 76°31′E ﻿ / ﻿ 9.58°N 76.52°E ﻿ / 9.58; 76.52 ഭൂമിശാസ്ത്ര പ്രാധാന്യം നഗരം രാജ്യം ഇന്ത്യ സംസ്ഥാനം കേരളം ജില്ല കോട്ടയം ഭരണസ്ഥാപനം(ങ്ങൾ) നഗരസഭ ചെയർപേർസൺ ബിൻസി സെബാസ്റ്റ്യൻ ' ' വിസ്തീർണ്ണം ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ ജനസംഖ്യ ജനസാന്ദ്രത / ച.
മീ കോഡുകൾ • തപാൽ • ടെലിഫോൺ 686013 +91 481 സമയമേഖല UTC +5:30 പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ കുമരകം
മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം.
കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനമാണ് ഈ നഗരം.
നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദുവാണ് തിരുനക്കര .
കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്ന അപരനാമത്തിലും അറിയപ്പെടുന്നു .
ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം .
കേരളത്തിലെയും, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെയും പ്രഥമ കലാലയമായ സി.എം.എസ്.കോളേജ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് കോട്ടയം നഗരത്തിലാണ്.
മലയാളമനോരമ , ദീപിക , മംഗളം മുതലായ പ്രധാന പത്രങ്ങൾ ആരംഭിച്ചതും അവയുടെ ആസ്ഥാനവും കോട്ടയം നഗരത്തിലാണ്.
പ്രമുഖ പുസ്തക പ്രസാധകരായ ഡി.സി ബുക്സിന്റെയും , നാഷണൽ ബൂക്സ്റ്റാൾ (NBS) മുതലായ മറ്റു പല പുസ്തക പ്രസാധക സംഘങ്ങളുടേയും ആസ്ഥാനവും കോട്ടയമാണ്.
കോട്ടയം നഗരസഭ 1924-ൽസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
1989 ൽ, ഭാരതത്തിൽ 100 % സാക്ഷരത നേടിയ ആദ്യ നഗരമായി കോട്ടയം മാറി.
ഇപ്പോൾ കോട്ടയം ഒരു പുകയില വിമുക്ത  നഗരം കൂടിയാണ്.
കോട്ടയം റെയിൽ നിലയം, കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി, സ്വകാര്യ ബസ്സ്റ്റാന്റുകൾ എന്നിവ നഗരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
കോട്ടയം തുറമുഖം നഗരത്തിൽ നിന്നും 6 കി.
മി ദൂരത്തിൽ നാട്ടകം എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
കോടിമതയിൽ നിന്ന് ബോട്ട് സർവീസ്സും ലഭ്യമാണ്.
ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം 80 കി.
മി ദൂരത്തിൽ നെടുമ്പാശ്ശേരി യിലാണ് (കൊച്ചി).
കോട്ടയം മെഡിക്കൽ കോളേജ് നഗരത്തിൽ നിന്നും 10 കി.
മി മാറി ഗാന്ധിനഗർ (ആർപ്പൂക്കര) യിൽ ആണു.
മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലാ (MG University) ആസ്ഥാനം നഗരത്തിൽ നിന്ന് 12 കി.
മി മാറി പ്രിയദർശിനി ഹിൽസിൽ ( അതിരമ്പുഴ ) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഒട്ടേറെ  പ്രമുഖ വ്യക്തികൾ ജനിച്ച  നാടാണ്  കോട്ടയം.
മുൻ  ഇന്ത്യൻ  രാഷ്ട്രപതി കെ. ആ ർ  നാരായണൻ , മുൻ  സുപ്രീം  കോടതി  ചീഫ്  ജസ്റ്റിസ് കെ  ജി  ബാലകൃഷ്ണൻ , മുൻ  കേരള  മുഖ്യമന്ത്രിമാരായ പി. കെ. വാസുദേവൻ നായർ , ഉമ്മൻ  ചാണ്ടി , സിനിമാ താരം മമ്മൂട്ടി , സാഹിത്യകാരി അരുന്ധതി  റോയ് ,  എന്നിങ്ങനെ  അനേകം  വ്യക്തികൾ എടുത്തു പറയാവുന്നവരാണ്.
ആധുനിക കോട്ടയത്തിന്റെ ശില്പി
തിരുവിതാംകൂറിന്റെ വടക്കൻ ഡിവിഷന്റെ ആസ്ഥാനം 1880-ൽ ചേർത്തലയിൽ നിന്ന് കോട്ടയത്തേയ്ക്ക് മാറ്റിയതും ആധുനിക കോട്ടയം പടുത്തുയർത്തിയതും ടി. മാധവറാവു ദിവാൻ പേഷ്കാരായിരുന്ന കാലത്താണ്.
ആധുനിക കോട്ടയത്തിന്റെ ശി‌ൽപ്പിയി അറിയപ്പെടുന്നത് ടി. മാധവറാവുവാണ് .
കോട്ടയം സി.എം.എസ്. കോളേജിൽ സമർത്ഥരായ കുട്ടികൾക്ക് അക്കാലത്ത് 25 രൂപ സ്കോളർഷിപ്പ് ഇദ്ദേഹം ഏർപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.
കച്ചേരിക്കടവ് ബോട്ട് ജെട്ടി നിർമിച്ചതും ഇക്കാലത്തുതന്നെ നഗരത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ തിരുനക്കര ശ്രീ മഹാദേവക്ഷേത്രം തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം പുതിയ തൃക്കോവിൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം കുമാരനല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം നാഗമ്പടം മഹാദേവക്ഷേത്രം തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം CSI കത്തിഡ്രൽ പള്ളി കോട്ടയം പുതുപ്പള്ളി പൌരസ്ത്യ ജോർജിയൻ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രം, പുതുപ്പള്ളി പള്ളി സെന്റ് മേരീസ് യാക്കോബായ  സിറിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്  കോട്ടയം താഴത്തങ്ങാടി ജുമാ മസ്ജിദ് കുറ്റിക്കാട്ട് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, മൂലവട്ടം വേളൂർ പാറപ്പാടം ദേവീക്ഷത്രം ചിത്രങ്ങൾ Kottayam എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ട്.
കോട്ടയത്തിന്റെ ഭരണ സിരാ കേന്ദ്രമായ കലക്റ്ററേറ്റ് തിരുനക്കരയിലുള്ള, മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ പ്രതിമ കോട്ടയം സെൻട്രൽ ജംഗ്ഷന്റെ ഒരു ദൃശ്യം വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം കോട്ടയം കലക്ടറേറ്റ് വളപ്പിലെ യുദ്ധ സ്മാരകം കോട്ടയം മുനിസിപ്പൽ പാർക്ക്-പ്രവേശന കവാടം കോട്ടയം പബ്ലിക് ലൈബ്രറിയിൽ കാനായി കുഞ്ഞുരാമൻ നിർമ്മിക്ച അക്ഷരശിൽപം അവലംബം ↑ http://kottayam.nic.in/ ↑ ↑ ↑ 1 2 ↑
കോട്ടയം ജില്ലയുടെ പടിഞ്ഞാറു വശം സഞ്ചരിച്ചാൽ പുരാതന വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായ താഴത്തങ്ങാടിയിൽ എത്താം.
അവിടെ അതിപുരാതന മസ്ജിദ് കാണാൻ കഴിയും.
ദോഡാ നദി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Doda_River
ഇന്ത്യയുടെ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ ലഡാക്കിലെ ലേ ജില്ലയിലെ സാൻസ്കർ താഴ്‌വരയിലെ 79 കിലോമീറ്റർ (259,000 അടി) നീളമുള്ള നദിയാണ് ദോഡാ നദി അല്ലെങ്കിൽ സ്റ്റോഡ് നദി .
ഇതിന്റെ തീരമാണ്  സ്റ്റോഡ് വാലി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
സാൻസ്കർ-കാർഗിൽ റോഡിൽ നിന്ന് പർവതനിരയായ പെൻസി ലായ്ക്ക് സമീപമുള്ള ഡ്രാങ്-ഡ്രംഗ് ഹിമാനിയിൽ നിന്നാണ് ദോഡ നദി ഉണ്ടാകുന്നത്.
കാരകോറം പർവതത്തിന് പുറത്തുള്ള ലഡാക്കിലെ സിയാച്ചിൻ ഹിമാനിയൊഴികെ ഏറ്റവും വലിയ ഹിമാനിയാണ് ഡ്രാങ്-ഡ്രംഗ് ഹിമാനി .
അത് 21,490 അടി (6,550 മീറ്റർ) ഉയരമുള്ള "ദോഡ കൊടുമുടി" എന്ന, പർവ്വത ശിഖരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
, ഹിമാനിയുടെ മറുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദോഡ ജില്ലയുടെ പേരാണ് ഇത്.
ദോഡ നദി സ്റ്റോഡ് റിവർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചതിനുശേഷം ദോഡ നദി തെക്ക് കിഴക്ക് പ്രധാന സാൻസ്കർ താഴ്‌വരയിലെ കാർഗിൽ - സാൻസ്കർ വശിയിൽ, അക്ഷു, അബ്രാൻ, കുഷോൾ, ഫേ എന്നീ പട്ടണങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
പിന്നീട്, സംസ്കാർ മേഖലയുടെ തലസ്ഥാനമായ  പാദം എന്ന ഇടത്ത് ത്സാരാപ് നദി യുമായി ചേരുന്നു.
ഈ രണ്ട് നദികളും ചേർന്ന് സിന്ധു നദിയുടെ കൈവഴിയായ സാൻസ്കർ നദി രൂപപ്പെടുന്നു.
കുർഷ മഠത്തിലെ നദി
ബാർലി, ഗോതമ്പ്, താനിന്നു, കടല എന്നിവയ്ക്ക് ജലസേചനം നൽകിക്കൊണ്ട് ദോഡാ നദി സാൻസ്കർ താഴ്വരയിലെ  കാർഷിക ഉൽപാദനത്തിന് സംഭാവന നൽകുന്നു.
നദിയുടെ ഉറവിടത്തിലുള്ള പെൻസി ലാ പർവത പാത വേനൽക്കാലത്ത് യാത്രയ്ക്ക് അനുകൂലമെങ്കിലും  ശൈത്യകാലത്ത് സോജിലയും ദോഡ നദിയും കനത്ത മഞ്ഞുവീഴ്ചയിൽ  രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെടുന്നു.
ഈ സീസണിൽ നദി മരവിക്കുന്നു.
പെൻസില യിലെ നദിയുടെ ഉറവിടം ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ശ്രീനഗറിൽ നിന്ന് 350 കിലോമീറ്റർ (1,150,000 അടി) കിഴക്കാണ്.
സാഹസിക കായിക വിനോദങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തമാണ് ദോഡാ നദി.
ദോഡയിലും സാൻസ്കറിലും   റാഫ്റ്റിംഗ് ഇവന്റുകൾ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്.
1 2 {{ cite book }} : Unknown parameter | authors= ignored ( help ) 1 2 ↑ {{ cite book }} : Unknown parameter | authors= ignored ( help ) 1 2 ↑ 1 2 ↑ ↑ {{ cite book }} : Unknown parameter | authors= ignored ( help ) ↑ {{ cite book }} : Unknown parameter | authors= ignored ( help )
ശ്രീനഗർ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Srinagar
34°05′N 74°47′E ﻿ / ﻿ 34.09°N 74.79°E ﻿ / 34.09; 74.79 ഇന്ത്യയുടെ വടക്കേ അതിർത്തി സംസ്ഥാനമായ ജമ്മു-കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാന നഗരമാണ് ശ്രീനഗർ ഉച്ചാരണം ⓘ ( ഉർദ്ദു : سرینگر, കശ്മീരി : سِرېنَگَر सिरीनगर).
കാശ്മീർ താഴ്വരയിലാണ് ശ്രീനഗർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
സിന്ധു നദിയുടെ ഒരു പോഷകനദിയായ ഝലം നദിയുടെ ഇരുകരകളിലുമായി ആണ് ശ്രീനഗർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
ശ്രീനഗർ നഗരം തടാകങ്ങൾക്കും തടാകങ്ങളിലെ ഹൗസ്‌ബോട്ടുകൾക്കും പ്രശസ്തമാണ്.
പരമ്പരാഗത കശ്മീരി കരകൗശല വസ്തുക്കൾക്കും ഉണങ്ങിയ ഫലങ്ങൾക്കും ശ്രീനഗർ പ്രശസ്തമാണ്.
ശ്രീനഗർ ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനമാണ് ശ്രീനഗർ നഗരം.
ഡെൽഹിയിൽ നിന്ന് 876 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ശ്രീനഗർ.
ഗുൽമാർഗ്, ഒരു പ്രശസ്ത വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം, ശ്രീനഗർ നഗരത്തിൽ നിന്നും 50 കിലോമീറ്റർ മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ദാൽ തടാകത്തിന്റേയും ശ്രീനഗർ നഗരത്തിന്റേയും വിശാലദൃശ്യം
സാൻസ്കർ നദി
സിന്ധു നദിയുടെ പ്രധാന പോഷകനദിയാണ് സാൻസ്കർ നദി.
പ്രധാന നദിയ്ക്കു തുല്യമോ അല്ലെങ്കില് വലുതോ ആയ ഈ നദി ഇന്ത്യയിലെ ലഡാക്കിനുള്ളിലൂടെ പൂർണ്ണമായി ഒഴുകുന്നു.
ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ശ്രേണിയുടെ വടക്കുകിഴക്കുനിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇത് സാൻസ്കർ പ്രദേശത്തിനുള്ളിൽ ഹിമാലയ നിരകളിലൂടെയും സാൻസ്കർ നിരയിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്നു.
നിമോ ഗ്രാമത്തിനു സമീപത്തുവച്ച് വടക്കുകിഴക്കായി ഒഴുകി ഇത് സിന്ധു നദിയുമായി ചേരുന്നു.
സാൻസ്കർ  ( Zangs-kar ) എന്നാൽ "വെളുത്ത ചെമ്പ്" അല്ലെങ്കിൽ പിത്തള എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്.
നദിയുടെ മുകൾ ഭാഗങ്ങളിൽ, ഇതിന് രണ്ട് പ്രധാന ശാഖകളുണ്ട്.
ഇതിൽ ആദ്യത്തെ ശാഖയായ ദോഡാ നദിയുടെ ഉത്ഭവം  4,400 മീറ്റർ (14,400 അടി) ഉയരമുള്ള പർവത പാതയായ പെൻസി-ലയ്ക്ക്  സമീപമാണ്, കൂടാതെ സാൻസ്‌കർ മേഖലയുടെ തലസ്ഥാനമായ പദുമിലേക്ക് നയിക്കുന്ന പ്രധാന സാൻസ്‌കാർ താഴ്‌വരയിലൂടെ ഇത് തെക്ക്-കിഴക്ക് ദിശയിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു.
നദിയുടെ രണ്ടാമത്തെ ശാഖ 5,091 മീറ്റർ (16,703 അടി) ഉയരമുള്ള ഷിംഗോ ലാ ചുരത്തിനു സമീപത്തുനിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന കാർഗ്യാഗ്, ബറലാച്ച-ലായ്ക്ക് സമീപത്തുനിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന സരാപ് എന്നീ രണ്ട് പ്രധാന പോഷകനദികൾ ചേർന്നതാണ്.
ഈ രണ്ട് നദികളും പുർനെ ഗ്രാമത്തിന് താഴെയായി സംയോജിച്ച് ലുങ്‌നാക് നദി (ലിങ്‌ടി അല്ലെങ്കിൽ സരാപ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) രൂപപ്പെടുന്നു.
പിന്നീട് ലുങ്‌നാക് നദി വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിലേക്ക് ഒഴുകി ഒരു ഇടുങ്ങിയ മലയിടുക്കിലൂടെ കടന്ന് സാൻസ്കറിന്റെ മധ്യ താഴ്‌വരയിലേക്ക് (പ്രാദേശികമായി ഗുങ് ഖോർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു) ഒഴുകുകയും അവിടെ ദോഡാ നദിയുമായി ലയിച്ച് പ്രധാന സാൻസ്കർ നദിയായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.
നദി പിന്നീട് വശ്യസുന്ദരമായ സാൻസ്കർ മലയിടുക്കിലൂടെ കടന്ന് വടക്കുകിഴക്കൻ ദിശയിലേക്ക് ഒഴുകി ലഡാക്കിലെ നിമോ ഗ്രാമത്തിന് സമീപം സിന്ധുനദിയിൽ ചേരുന്നു.
ഈ പ്രദേശത്ത് ഹോംസ്റ്റേകൾ, ബുദ്ധ വിഹാരം, താഴ്‌വരയിലെ വിനോദ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്.
അവലംബം ↑ Cunningham, Ladak (1854) , p. 88.
sfnp error: no target: CITEREFCunningham,_Ladak1854 ( help ) ↑ Cunningham, Ladak (1854) , p. 22.
sfnp error: no target: CITEREFCunningham,_Ladak1854 ( help ) ↑
ലഡാക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B2%E0%B4%A1%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D
ഇന്ത്യയുടെ വടക്കേ അതിർത്തിയിൽ ഉള്ള ഒരു കേന്ദ്ര ഭരണപ്രദേശമാണ് ലഡാക്ക് .
ലേ , കാർഗിൽ എന്നീ രണ്ട് ജില്ലകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രദേശമാണു ലഡാക്ക്.
വടക്ക് കുൺലൂൻ മലനിരകൾക്കും തെക്ക് ഹിമാലയപർവ്വതനിരകൾക്കും ഇടയിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശമാണിത്.
ഇൻഡോ-ആര്യൻ , ടിബെറ്റൻ വംശജരാണ്‌ ഇവിടത്തെ നിവാസികൾ.
ലിറ്റ്ൽ ടിബറ്റ് (ചെറിയ ടിബറ്റ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇവിടെ ടിബറ്റൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ സ്വാധീനം പ്രകടമായി കാണാം.
1947 മുതൽ ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും തമ്മിലും 1959 മുതൽ ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിലും തർക്കം നിലനിൽക്കുന്ന വലിയ കശ്മീർ മേഖലയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗമാണിത്.
കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് ടിബറ്റ് സ്വയംഭരണ പ്രദേശവും, തെക്ക് ഭാഗത്ത് ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ ഹിമാചൽ പ്രദേശും , പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഭരണത്തിലുള്ള ജമ്മു-കാശ്മീർ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശവും പാകിസ്ഥാൻ ഭരണത്തിലുള്ള ഇന്ത്യൻ പ്രദേശമായ ഗിൽഗിറ്റ്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും, വടക്ക് ഭാഗത്ത് കാരക്കോറം ചുരത്തിന് കുറുകെ സിൻജിയാങ്ങിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൂലയും ഇതിന്റെ അതിർത്തികളാണ്.
കാരക്കോറം പർവതനിരയിലെ സിയാച്ചിൻ ഹിമാനികൾ മുതൽ തെക്ക് പ്രധാന ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയം വരെ ഇത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു.
ജനവാസമില്ലാത്ത അക്സായി ചിൻ സമതലങ്ങൾ അടങ്ങുന്ന കിഴക്കേയറ്റം ലഡാക്കിന്റെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്നുവെങ്രിലും നിലവിൽ ഈ പ്രദേശം ചൈനീസ് നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.
ഇൻഡ്യയിൽ പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമാണ്‌ ലഡാക്ക്‌.
2019 ഓഗസ്റ്റ് അഞ്ചു വരെ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ പ്രത്യേക പദവിയുള്ള സംസ്ഥാനമായിരുന്ന ജമ്മു കശ്മീരിൽ ആയിരുന്നു ലഡാക്ക്.
ജമ്മു കശ്മീരിനു പ്രത്യേക പദവി നൽകുന്ന ഭരണഘടനയുടെ 370ാം അനുച്ഛേദം, 35A എന്നിവ റദ്ദാക്കി.
ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ സംസ്ഥാന പദവി ഒഴിവാക്കി പകരം ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാക്ക് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായി വിഭജിച്ചു.
അതോടെ ലഡാക്ക് മറ്റൊരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി മാറി.
അവലംബം ↑ ↑ ↑ "divided between India and CHINA" ↑ {{ cite book }} :  CS1 maint: location missing publisher ( link ) ↑ ↑
ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Indian_Space_Research_Organisation
ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സ്ഥാപനമാണ് ഐ.എസ്.ആർ.ഒ (ISRO) എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ ( ആംഗലേയം :Indian Space Research Organisation).
1969 ആഗസ്റ്റ് 15ന് നിലവിൽ വന്നു.
2012 സെപ്റ്റംബർ 9 രാവിലെ 9:51ന് ഇസ്രോയുടെ 'നൂറാമത്തെ ദൗത്യമായ, പി.എസ്.എൽ.വി - സി 21 ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ സതീശ് ധവൻ ബഹിരാകാശ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് വിജയകരമായി വിക്ഷേപിച്ചു.
ബാംഗ്ലൂർ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇസ്രോയിൽ ഏകദേശം 20,000 ജോലിക്കാർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഇപ്പോഴത്തെ നിരക്കുകൾ പ്രകാരം 815 ദശലക്ഷം യു.എസ്. ഡോളറിന്റെ ബജറ്റുള്ള ഇസ്രോയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ പദ്ധതികൾക്ക് ചുക്കാൻ പിടിക്കുന്നത്.
തദ്ദേശീയമായ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് പുറമേ അന്താരാഷ്ട്ര റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപണ സേവനങ്ങളും ഈ സ്ഥാപനം നൽകുന്നുണ്ട്.
V നാരായണൻ ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ ചെയർമാൻ.
ഇസ്രോയുടെ(ISRO) ഉദയം
ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഇന്ത്യയിൽ അടിത്തറ പാകിയത് വിക്രം സാരാഭായിയെന്ന അതുല്യ പ്രതിഭയായിരുന്നു.
പഠനത്തിനു ശേഷം 1960-കളോടെ സാരഭായി ബഹിരാകാശ ഗവേഷണരംഗത്തേക്കു രംഗപ്രവേശം ചെയ്തു.
അതു അന്നത്തെ പ്രധാന മന്ത്രി ആയിരുന്ന ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്റെ ദീർഘവീക്ഷണ ഫലമായിരുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണം ഔപചാരികമായി തുടക്കം കുറിച്ചത് 1961-നാണ്.
അന്നാണ് നെഹ്‌റു സർക്കാർ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാനായി ആണവോർജവകുപ്പിനെ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്.
1962-ൽ ഇതിന്റെ ഫലമായി ഇൻകോസ്പാർ(INCOSPAR) രൂപം കൊണ്ടു.
1963 നവംബർ 21 ന് തുമ്പയിലെ INCOSPAR കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്നും ആദ്യ റോക്കറ്റ് കുതിച്ചുയർന്നു.
പിന്നീട് തിരുവനന്തപുരം വിക്രം സാരാഭായിയുടെ കർമ്മ മണ്ഡലമായി തീർന്നു.
1969-ൽ INCOSPAR ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിക്ക് കീഴിലുള്ള ഒരു ഉപദേശക സമിതിയാക്കി മാറ്റി.
കൂടാതെ ISRO-ക്ക് തുടക്കം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു.
ബഹിരാകാശവകുപ്പിന് കേന്ദ്രസർക്കർ രൂപം നൽകുകയും ISRO-യെ ഈ കുടക്കീഴിൽ കൊണ്ടു വരികയും ചെയ്തു.
ഡോ.എ.പി.ജെ. അബ്ദുൾ കലാം, യു.ആർ. റാവു, കസ്തൂരിരംഗൻ, ജി. മാധവൻ നായർ എന്നിവരെ ഇക്കാലത്താണ് വിക്രം സാരാഭായിക്ക് ശിഷ്യരായി ലഭിക്കുന്നത്.
ഈ കൂട്ടായ്മ ISRO -യെ ഉന്നതങ്ങളിലും, ഇന്ത്യയെ ബഹിരകാശ ഗവേഷണ ശക്തിയായും ഉയർത്തി.
ചരിത്ര രേഖ
ഇന്ത്യയുടെ റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപണ രംഗത്തുള്ള അനുഭവസമ്പത്ത് പ്രാചീനകാലത്തു ചൈനയിൽ നിന്നും വന്ന വെടിക്കോപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണകാലത്തുതന്നെ തുടങ്ങിയതാണ്.
വളരെ പണ്ടുമുതൽക്കേ സിൽക്ക് റോഡു വഴി ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിൽ ആശയങ്ങൾ പരസ്പരം കൈമാറിയിരുന്നു.
പതിനെട്ടാം  നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ തന്നെ ഇന്ത്യൻ ഭരണാധികാരികൾ റോക്കറ്റ് ഒരു സൈനിക ഉപകരണമാക്കുന്നതിൽ പ്രാഗല്ഭ്യം നേടിയെടുത്തിരുന്നു.
ഇതു  പിന്നീടു യൂറോപ്പിലും പ്രചാരം നേടി.
ചൈനക്കാർ കണ്ടുപിടിച്ച ‍വെടിക്കോപ്പുകളുടെ പ്രചാരം തന്നെയാണ്  ആധുനിക റോക്കറ്റ് സാങ്കേതികവിദ്യക്കു വഴിമരുന്നിട്ടത്.
1947 ൽ ഇന്ത്യക്കു സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിനു ശേഷം ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ‌മാരും ഭരണാധികാരികളും,പ്രതിരോധ മേഖലയിലും, ഗവേഷണങ്ങൾക്കുമെല്ലാം  റോക്കറ്റ് സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ ആവശ്യകത മനസ്സിലാക്കി.
ഇന്ത്യയെപ്പോലെ ഒരു വലിയ രാജ്യത്തിനു അതിന്റേതായ സ്വന്തം ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യാപാടവം വേണ്ടിവരും എന്ന തിരിച്ചറിവും; കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തിനും, ആശയവിനിമയരംഗത്തും കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിയും എന്ന ദീർഘ വീക്ഷണവുമാണ് സ്വന്തമായ ഒരു  ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ഇന്ത്യൻ ഭരണാധികാരികളെ മുന്നോട്ടു നയിച്ചത് ഡോ. വിക്രം സാരാഭായ് 1960-1970
ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണപദ്ധതിയുടെ പിതാവായി കണക്കാക്കുന്നത് ഡോക്ടർ വിക്രം സാരാഭായിയേയാണ് .
സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ 1957ൽ സ്പുട്നിക് വിക്ഷേപണം നടത്തിയ നാൾ മുതൽ ഒരു കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗുണഗണങ്ങളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ബോധവാനായിരുന്നു.
ഭാരതത്തിന്റെ പുരോഗതിയ്ക്ക് ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യകളുടെ വികാസം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്,എന്ന കാഴ്ചപ്പാടുണ്ടായിരുന്ന  പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്രു 1961 ൽ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തെ ആണവോർജ്ജ വിഭാഗത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി.
ഇന്ത്യൻ ആണവ സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ പിതാവും, ഇന്ത്യൻ ആണവോർജ്ജ വിഭാഗത്തിന്റെ അന്നത്തെ തലവനുമായിരുന്ന, ഹോമി ഭാഭ 1962 ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കമ്മറ്റി ഫോർ സ്പേസ് റിസർച്ച് (Indian National Committee for Space Research (INCOSPAR) ) എന്ന സമിതി സ്ഥാപിക്കുകയും സാരാഭായിയെ അതിന്റെ ഡയറക്ടറായി ചുമതലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
മറ്റു പല രാഷ്ട്രങ്ങളുടേയും ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളും അവർ നേരത്തെ തന്നെ സ്വായത്തമാക്കിയിരുന്ന സൈനിക ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ചുവടു പിടിച്ചാണ് വളർന്നു വന്നിരുന്നത്.
പക്ഷേ ഇന്ത്യയുടെ ഈ ബഹിരാകാശ പദ്ധതി കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളെ വിക്ഷേപിക്കുക എന്ന പ്രാവർത്തിക ലക്ഷ്യം മാത്രം മുന്നിൽകണ്ട് രൂപവത്കരിച്ചതായിരുന്നു.
1962 ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതു മുതൽ ഈ സംഘം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു.
പരീക്ഷണങ്ങൾക്കായുള്ള സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകളുടെ വിക്ഷേപണവും മറ്റും ഈ സമിതി വിജയകരമായി നടത്തിയിരുന്നു.
ഭൂമദ്ധ്യരേഖയുമായി ഇന്ത്യക്കുള്ള ഭൌമശാസ്ത്രപരമായ അടുപ്പവും ഇവർക്കൊരനുഗ്രഹമായിരുന്നു.
സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകളുടെ വിക്ഷേപണം കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്ത് തുമ്പയിൽ പുതുതായി സ്ഥാപിച്ച തുമ്പ ഇക്വറ്റോറിയൽ റോക്കറ്റ് ലോഞ്ചിംഗ് സ്റ്റേഷനിൽ (ആംഗലേയം: Thumba Equatorial Rocket Launching Station (TERLS)) നിന്നുമായിരുന്നു നടന്നിരുന്നത്.
തുമ്പയിൽ നിന്ന് 1963 നവംബർ 21നാണ് ആദ്യത്തെ സൗണ്ടിങ്ങ് റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപിച്ചത്.
തുടക്കത്തിൽ ഇവിടെനിന്നും വിക്ഷേപിച്ചിരുന്നത് അമേരിക്കൻ നിർമ്മിത നൈക്ക് അപ്പാച്ചെ (Nike-Apache) റോക്കറ്റുകളും ഫ്രെഞ്ച് നിർമ്മിത സെന്റോർ (Centaure) റോക്കറ്റുകളുമായിരുന്നു.
ഈ റോക്കറ്റുകൾ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് അന്തരീക്ഷ പഠനങ്ങളും മറ്റും നടത്താനായിരുന്നു.
അതിനു ശേഷം ബ്രിട്ടീഷ് , റഷ്യൻ റോക്കറ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ചും പരീക്ഷണങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു.
എങ്ങനെയായാലും ഒന്നാം ദിവസം മുതൽക്കുതന്നെ ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ പദ്ധതിക്ക് തദ്ദേശീയമായ സാങ്കേതിക വിദ്യ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുക എന്ന മഹത്തായ ലക്ഷ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.
അധികം താമസമില്ലാതെ  തന്നെ ഈ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ അവർക്കു സാധിച്ചു; ഖര ഇന്ധനമുപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന രോഹിണി കുടുംബത്തിൽ പെട്ട സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകൾ ഇന്ത്യ സ്വന്തമായി വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുക തന്നെ ചെയ്തു.
തദ്ദേശീയമായ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ആവശ്യകത തിരിച്ചറിയുകയും, ഭാവിയിൽ വേണ്ടി വന്നേയ്ക്കാവുന്ന സാങ്കേതിക ഘടകങ്ങളുടെ ലഭ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകളും ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ പദ്ധതിയെ; ഘടകങ്ങളും, സാങ്കേതികവിദ്യയും,യന്ത്രഘടനകളും എല്ലാം തന്നെ തദ്ദേശീയമായി വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നതിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
രോഹിണി റോക്കറ്റുകളുടെ ഭാരം കൂടിയതും, സങ്കീർണ്ണവുമായ പതിപ്പുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നതിൽ അവർ വിജയിച്ചു.
അതോടെ ഈ പദ്ധതിയെ കൂടുതൽ  വിപുലീകരിക്കുകയും അവസാനം ഈ ബഹിരാകാശ പദ്ധതിയെ ആണവോർജ്ജ വകുപ്പിനു കീഴിൽ നിന്നു മാറ്റി ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിന് മാത്രമായി ഒരു വകുപ്പ് രൂപവത്കരിക്കുന്നതിൽ വരെയെത്തിച്ചു.
1969 ൽ INCOSPAR പദ്ധതിയിൽനിന്നും ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ എന്ന സംഘടനരൂപവത്കരിക്കുകയും അവസാനം 1972ൽ ബഹിരാകാശ വകുപ്പ് രൂപവത്കരിയ്ക്കുകയും ഇസ്രോയെ അതിനു കീഴിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.
1971-1980
1960 കളിൽ സാരാഭായി നാസയുടെ കൂടെ ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണത്തിനായി കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ സാദ്ധ്യതയെപ്പറ്റിയുള്ള ഒരു പഠനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
ആ അനുഭവത്തിൽ നിന്നും ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾക്കായി അതു തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഫലവത്തായതും,ചെലവു കുറഞ്ഞതുമായ രീതി എന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി.
ഇന്ത്യയുടെ പുരോഗതിയിലേയ്ക്കായി കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ചേർക്കാൻ പറ്റുന്ന നേട്ടങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ സാരാഭായിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇസ്രോ സംഘവും ഉപഗ്രഹങ്ങളെ ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഉപഗ്രഹ വാഹിനികളുടെ രൂപകല്പനയിലേക്കു തിരിഞ്ഞു.
അതുവഴി ഭാവിയിൽ വേണ്ടി വന്നേയ്ക്കാവുന്ന പടുകൂറ്റൻ വിക്ഷേപണ വാഹനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള അനുഭവ സമ്പത്ത് ഇസ്രോയ്ക്ക് ലഭിക്കും എന്ന് അദ്ദേഹത്തിനുറപ്പായിരുന്നു.
രോഹിണി പരമ്പരയിൽ പെട്ട ഖര ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്ന റോക്കറ്റ് മോട്ടോറുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രാഗൽഭ്യവും, മറ്റു രാഷ്ട്രങ്ങൾ അത്തരം പദ്ധതികൾക്കായി ഖര ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്ന മോട്ടോറുകളെ ആശ്രയിച്ചു തുടങ്ങിയതും ഇസ്രോയെ ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണ വാഹനം (Satellite Launch Vehicle (SLV)) നിർമ്മിക്കുന്നതിലേക്ക് ആകർഷിച്ചു.
അമേരിക്കൻ നിർമ്മിത സ്കൌട്ട് റോക്കറ്റിൽ നിന്നും പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട് ആ വാഹനം നാലു ഘട്ടങ്ങളുള്ളതും പൂർണ്ണമായും ഖര ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്നതും ആകുമെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
ഇതേസമയം തന്നെ ഇന്ത്യ ഭാവിയിലെ വാർത്താവിനിമയ, കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന ആവശ്യങ്ങൾ മുന്നിൽ കണ്ട് കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളും വികസിപ്പിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങിയിരുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണങ്ങളുടെ ആദ്യ ചുവടുവെയ്പ്പ് "ആര്യഭട്ട" എന്ന കൃത്രിമോപഗ്രഹം 1975 ഏപ്രിൽ 19ന് ഒരു സോവിയറ്റ് റോക്കറ്റ് ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിച്ചതാണ്.
1979 ഓടു കൂടി പുതുതായി നിർമ്മിച്ച രണ്ടാമത്തെ വിക്ഷേപണ കേന്ദ്രമായ ശ്രീഹരിക്കോട്ട റോക്കറ്റ് ലോഞ്ചിംഗ് സ്റ്റേഷനിൽ ( Shriharikota Rocket Launching Station (SRLS)) നിന്നും SLV വിക്ഷേപണത്തിനു തയ്യാറായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
പക്ഷേ 1979ലെ അതിന്റെ ആദ്യ വിക്ഷേപണം രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലെ നിയന്ത്രണ സംവിധാനത്തിൽ വന്ന പിഴവുകൾ മൂലം പരാജയപ്പെട്ടു.
1980 ഓടെ ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഇന്ത്യ ആദ്യമായി വിക്ഷേപിച്ച സ്വദേശീയമായ ഉപഗ്രഹം രോഹിണി-1 എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
1980 ജൂലായ് 18ന് എസ്.എൽ.വി.-3 വിക്ഷേപിച്ചൂ.
ആദ്യ പരീക്ഷണ വാർത്താവിനിമയ ഉപഗ്രഹം ആപ്പിൾ 1981 ജൂൺ 19ന് വിക്ഷേപിച്ചു.
ഇൻസാറ്റ് എ.യു. 1982 ഏപ്രിൽ 10 ന് വിക്ഷേപിച്ച് ഇൻസാറ്റ് പരമ്പരയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടു.
ഐ.ആർ.എസ്-1എ എന്ന ആദ്യ വിദൂര സംവേദന ഉപഗ്രഹം 1988 മാർച്ച് 17 ഭ്രമണ പദത്തിൽ എത്തിച്ചു 1991-2000
പോളാർ സാറ്റലൈറ്റ് ലോഞ്ച് വെഹിക്കിൾ - പി എസ് എൽ വി - വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.
20 സെപ്റ്റംബർ 2004 ൽ ജി.എസ്.എൽ.വി. വിജയകരമായി വിക്ഷേപിച്ചു.
2007 ജനുവരി 22ന് പേടകം ബഹിരാകാശത്തുനിന്നും ഭൂമിയിലേക്ക് മടക്കിക്കൊണ്ടുവരുവാനുള്ള ശ്രീ1 പരീക്ഷണം വിജയിച്ചു.
2008 ഏപ്രിൽ 28നു ഒരു പി.എസ്.എൽ.വി വിക്ഷേപണവാഹനം ഉപയോഗിച്ച് പത്ത് ഉപഗ്രഹങ്ങളെ ഇസ്രോ വിജയകരമായി ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിച്ചു
2008 ഒക്ടോബർ 22ന് ചന്ദ്രയാൻ-1 വിക്ഷേപിച്ചു.
ഈ പദ്ധതിയ്ക്കായി ഭാരത സർക്കാർ 360 കോടി രൂപ 2005ൽ തന്നെ അനുവദിച്ചിരുന്നു.
ഇസ്രോയുടെ ഉപകരണങ്ങൾക്കു പുറമേ ഈ പദ്ധതിയുടെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ യൂറോപ്യൻ സ്പേസ് ഏജൻസിയുടേയും നാസയുടേയും ഉപകരണങ്ങളെ ഇസ്രോ ചന്ദ്രനിലെത്തിച്ചിരുന്നുവെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌.
ഈ ഉപകരണങ്ങളെ ചന്ദ്രോപരിതലത്തിലെത്തിയ്ക്കാൻ ഇസ്രോ നാസയിൽ നിന്നും മറ്റും പണം പറ്റുന്നില്ല; അതിനു പകരം ഈ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിവരങ്ങൾ ഇസ്രോയ്ക്ക് കൂടി നൽകാം എന്ന വ്യവസ്ഥയിലാണ്‌ അവയെ ഇസ്രോ ചാന്ദ്രയാൻ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.
ഏറെ പ്രതീക്ഷിച്ചപോലെ ചാന്ദ്ര പര്യവേക്ഷണത്തിനായി ഉപകരണങ്ങൾ വിക്ഷേപിച്ച് വിജയിക്കുന്ന ആറാമതു സംഘടനയായി ഇസ്രോ മാറി.
9 സെപ്റ്റംബർ 2012 ഇന്ത്യൻ സമയം രാവിലെ 9.53 ന് പി.എസ്.എൽ.വി. സി-21 ന് വിക്ഷേപിച്ചതോടെ ഐ.എസ്.ആർ.ഒ യുടെ ചരിത്രത്തിലെ നൂറാമത്തെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായി.
സതീഷ് ധവാൻ ബഹിരാകാശ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് വിക്ഷേപിച്ച ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണ വാഹിനി, 1199 സെക്കന്റുകൊണ്ട് ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തി.
ഫ്രാൻസിന്റെ 'സ്പോട് 6' (712 കി.ഗ്രാം ഭാരം), ജപ്പാന്റെ 'പ്രോയിറ്റേഴ്സ്' (17 കി.ഗ്രം ഭാരം) എന്ന ഉപഗ്രഹങ്ങളാണ് പി.എസ്.എൽ.വി. സി-21 വഹിച്ചിരുന്നത്.
ഈ ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണ വാഹിനിയുടെ 20-താമത്തെ വിജയകരമായ വിക്ഷേപണമായിരുന്നു ഇത്.
2012 സെപ്റ്റംബർ 29ന് ഇന്ത്യൻ സമയം പുലർച്ച രണ്ടരയ്ക്ക് 101 ആം ദൗത്യമായ ജി സാറ്റ് -10 ഫ്രഞ്ച് ഗയാനയിലെ ഖോറോയിൽ നിന്ന് വിക്ഷേപിച്ചു.
750 കോടി രൂപ ചെലവുള്ള ജി സാറ്റ് 10 വാർത്താ വിതരണ ഉപഗ്രഹമാണ്.
15 വർഷത്തെ കാലാവധിയാണ് ഈ ഉപഗ്രഹത്തിന് അവകാശപ്പെടുന്നത്.
കടലിലെ മാറ്റങ്ങൾ പഠിക്കുകയാണ് ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.
ഐ.എസ്. ആർ.ഒ. യുടെ മൂന്നാമത്തെ വാർത്താവിനിമയ ഉപഗ്രഹമാണിത്.
ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ സതീഷ് ധവാൻ സ്പേസ് സെന്ററിൽ നിന്ന് 104 ഉപഗ്രങ്ങളുമായി ഇന്ത്യയുടെ പിഎസ്എൽവി–സി 37 റോക്കറ്റ് 2017 ഫെബ്രുവരി പതിനെഞ്ചിനു വിക്ഷേപിച്ചു.
ഇസ്രോ കേന്ദ്രങ്ങൾ