smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
ഇവയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങൾ മങ്ങിയ നിറത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
കുളങ്ങളുടെയും വയലുകളുടെയും സമീപം ഇവ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നു.
ഇടനാട് മേഖലയിലും വനപ്രദേശങ്ങളിലുമാണ് ഇവ കൂടുതലായി കാണുന്നത്.
ഇന്ത്യയടക്കമുള്ള മിക്ക ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളും ഇവയുടെ ആവാസമേഖലകളാണ് .
ഉപവർഗങ്ങൾ O. p. neglectum (ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഘണ്ടം) O. p. schneideri ( മലേഷ്യ ) O. p. clelia ( ഫിലിപ്പീൻസ് , തായ്‌വാൻ ) ഇതും കാണുക ഇന്ത്യയിലെ തുമ്പികളുടെ പട്ടിക കേരളത്തിലെ തുമ്പികൾ അവലംബം പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ വിക്കിസ്പീഷിസിൽ Orthetrum pruinosum എന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്.
Orthetrum pruinosum എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ട്.
പവോള ബ്രാക്ക്റ്റൺ
പവോള ബ്രാക്ക്റ്റൺ ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് നോവലിസ്റ്റായിരുന്നു.
ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിൻറെ മികച്ച പുസ്തകങ്ങളുടെ ലിസ്റ്റിൽ കയറിപ്പറ്റിയ “ The Witch's Daughter ” എന്ന ഫാൻറസി നോവലിൻറെയും മറ്റ് അനവധി ചരിത്രപരമായ ഫാൻറസി നോവലുകളുടേയും രചയിതാവായിരുന്നു അവർ.
കുറ്റാന്വേഷണ ഫാൻറസി നോവൽ പരമ്പരയായ  “ Brothers Grimm ” രചിച്ചത് പി.ജെ. ബ്രാക്ക്സ്റ്റൺ എന്ന തൂലികാനാമത്തിലായിരുന്നു.
ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ പട്ടിക As Paula Brackston
The Witch’s Daughter The Witch’s Daughter (Jan 2011) The Return of the Witch (March 2016)
Short Story The Witches of the Blue Well (December 2012, prelude to The Winter Witch )
Novels The Winter Witch (February 2013) The Midnight Witch (March 2014, originally titled The Last Witch of Fitzroy Square ) The Silver Witch (April 2015) Lamp Black, Wolf Grey (August 2015, first published by Snowbooks in March 2010) The Little Shop of Found Things (August 2017)
Nonfiction The Dragon's Trail: Wales on Horseback (April 1999)
Anthologies In Her Element: Women and the Landscape (2008) Front Porch: American Athenaeum (2013) As P.J. Brackston
Brothers Grimm Mysteries Gretel and the Case of the Missing Frog Prints (January 2015) Once Upon a Crime (July 2015) The Case of the Fickle Mermaid (January 2016) The Sorcerer’s Appendix (TBD) As P.J. Davy Nutters (2009, Snowbooks) Village Fate: A Country Tale of Cooks, Crooks and Chickens (November 2010, Hookline Books) അവലംബം ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑
പവൻ കല്യാൺ
ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടനും, രാഷ്ട്രീയ നേതാവും, സംവിധായകനും , തിരക്കഥകൃത്തും, സ്റ്റണ്ട് കോർഡിനേറ്റരും, പരോപകാരിയുമാണ് പവൻ കല്യാൺ .
ഇദ്ദേഹം തെലുങ്ക് ചലച്ചിത്ര മേഖലയിൽ പവർ സ്റ്റാർ എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
നടനും രാഷ്ട്രീയക്കാരനുമായ ചിരഞ്ജീവിയുടെ ഇളയ സഹോദരനാണ് കല്യാൺ, 1996-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അക്കട അമ്മായി ഇക്കട അബ്ബായി എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്.
1998-ൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ച തോളി പ്രേമം , ആ വർഷം തെലുങ്കിലെ മികച്ച ഫീച്ചർ ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് നേടി.
മറായ കേറി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mariah_Carey
ഒരു അമേരിക്കൻ ഗായികയും ഗാനരചയിതാവും സംഗീതസംവിധായകയും നടിയുമാണ് മറായ കേറി (ജനനം: 1969 മാർച്ച് 27 ) .
1990 - ൽ സ്വന്തം പേരിലുള്ള ആൽബം പുറത്തിറക്കി പ്രശസ്തി ആർജ്ജിച്ച മറായ പിന്നീടു അമേരിക്കയിലെ മാത്രമല്ല ലോകത്തിലെ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന ഗായികമാരിൽ ഒരാളായി മാറി.
ലോകമെമ്പാടുമായി 20 കോടിയിലേറെ ആൽബം വിറ്റഴിച്ചിട്ടുള്ള ഇവർ എക്കാലത്തെയും മികച്ച കലാകാരികളിൽ ഒരാളാണ്.5 ഗ്രാമി അവാർഡുകളും 11 അമേരിക്കൻ സംഗീത പുരസ്കാരംവും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കൊളുംബിയ റിക്കോർട്സിന്റെ ടോമി മോട്ടോള യുടെ അധീനതയിൽ 1990ൽ മറായ സ്വന്തം പേരിലുള്ള ആൽബം പുറത്തിറക്കി.
മറാത്താ ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Maratha_Light_Infantry ഈ ലേഖനം പ്രതിപാദ്യവിഷയത്തെക്കുറിച്ച് പ്രാഥമികവിവരങ്ങൾ പോലും നൽകാത്ത ഒറ്റവരിലേഖനമായി  2015 മാർച്ച് മുതൽ തുടരുന്നു.
ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിലെ ചെറിയ കാലാൾപ്പട ആണ് മറാത്താ ലൈറ്റ് ഇൻഫൻട്രി .
പുറം കണ്ണികൾ Maratha Light Infantry - DefenceIndia.com
മറിച്ചു ചൊല്ലൽ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Spoonerism
അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ രണ്ടു വാക്കുകളിലെ ഒരേ സ്ഥാനത്തുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ തമ്മിൽ മാറിപ്പോകുന്നതിനെയാണ് മറിച്ചു ചൊല്ലൽ (ചൊറിച്ചു മല്ലൽ) എന്ന് പറയുന്നത്.
ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ ഇതിനെ സ്പൂണറിസം (Spoonerism) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
ഓക്സ്ഫോർഡിലെ ന്യൂ കോളേജ് വാർഡനായിരുന്ന റെവറന്റ് വില്യം ആർച്ചിബാൾഡ് സ്പൂണർ (1844–1930), എന്നയാൾ അറിയാതെ ഇത്തരത്തിൽ സംസാരിക്കുമായിരുന്നുവത്രേ.
അതിനാലാണ് സ്പൂണറിസം എന്ന പേരുവന്നത്.
ഇതേ പ്രശ്നമുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പോളിഷ് പ്രഭുവിന്റെ പേരിൽ മാരോവ്സ്കി (marrowsky) എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.
ഫലിതം എന്ന നിലയിൽ മനപൂർവ്വം ചൊറിച്ചു മല്ലൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടാറുണ്ട്.
കേരളത്തിൽ ഒരു രഹസ്യ സംഭാഷണരീതി എന്ന നിലയിൽ അശ്ലീലവാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് മറ്റാൾക്കാരറിയാതെ പരസ്യമായി സംസാരിക്കാൻ സുഹൃത്തുക്കൾ ഈ രീതി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ സംഭവിക്കുന്ന മറിച്ചു ചൊല്ലലുകളുടെ ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ.
കഞ്ഞിയും പയറും = പഞ്ഞിയും കയറും പണ്ട് ഒരു കഴുതയുണ്ടായിരുന്നു = കണ്ട് ഒരു പഴുതയുണ്ടായിരുന്നു.
നീലക്കുറിഞ്ഞി പൂത്തപ്പോൾ എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലെ കാവാലം നാരായണപ്പണിക്കർ രചിച്ച താഴെ വീണു മാനം എന്ന ഗാനത്തിൽ "ചൊറിച്ചു മല്ലൽ" , "മറിച്ചു ചൊല്ലൽ" എന്നീ പ്രയോഗങ്ങളുണ്ട് പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ ഒരു ചൊറിച്ചുമല്ലിക്കഥ സർപ്പഗന്ധി ബ്ലോഗ് അവലംബം
മറിമായം
2011 നവംബർ 5 മുതൽ മഴവിൽ മനോരമയിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ മലയാളം ഭാഷാ സിറ്റ്‌കോം ടെലിവിഷൻ സീരിയലാണ് മറിമായം .
സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ കാണുന്ന സാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളും, സാധാരണക്കാർ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന സാമൂഹിക പരീക്ഷണങ്ങളും വിവരിക്കുന്ന ആക്ഷേപഹാസ്യ സ്കെച്ചുകൾ മറിമായം ഹാസ്യനടന്മാർ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
മണികണ്ഠൻ പട്ടാമ്പി , വിനോദ് കോവൂർ , സ്നേഹ ശ്രീകുമാർ, നിയാസ് ബക്കർ, റിയാസ് നർമ്മകല, മണി ഷൊർണൂർ, സലീം ഹസൻ എന്നിവരാണ് ഷോയിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന സാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളും സാധാരണക്കാർ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന സാമൂഹിക പരീക്ഷണങ്ങളും വിവരിക്കുന്ന ആക്ഷേപഹാസ്യ സ്കെച്ചുകൾ മറിമായം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു.
അഭിനേതാക്കൾ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ മണികണ്ഠൻ പട്ടാമ്പി - സത്യശീലൻ നിയാസ് ബക്കർ - കോയ /ശീതളൻ റിയാസ് നർമ്മകല - മന്മഥൻ വിനോദ് കോവൂർ - മൊയ്ദു സ്നേഹ ശ്രീകുമാർ - മണ്ഡോദരി /സുഹറ മണി ഷൊർണൂർ - സുഗതൻ സലീം ഹസൻ - പ്യാരിജാതൻ ഉണ്ണി രാജ - ഉണ്ണി ആവർത്തിക കഥാപാത്രങ്ങൾ മീനാക്ഷി രവീന്ദ്രൻ - മീര /കിങ്ങിണി മിന്റു മരിയ വിൻസെന്റ് - സുഗന്ധി അനഘ മരിയ വർഗീസ് പാർവതി രവീന്ദ്രൻ സനൂജ മുൻ അഭിനേതാക്കൾ രചന നാരായണൻകുട്ടി - വത്സല മഞ്ജു പത്രോസ് - ശ്യാമള എസ് പി ശ്രീകുമാർ - ലോലിതൻ സിദ്ധാർത്ഥ് ശിവ - സ്വയംവരൻ അനൂപ് ചന്ദ്രൻ - നാരായണ പിഷാരടി വി പി ഖാലിദ് - സുമേഷ് (മരിച്ചു) മഞ്ജു വിനീഷ് ഷിബില ഹരീഷ് കണാരൻ അവലംബം
മറാലിക്
മറാലിക് ( അർമേനിയൻ : Մարալիկ) അർമേനിയയുടെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്തെ ഷിരാക് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ട ഒരു പട്ടണവും അനി നഗരസമൂഹത്തിന്റെ കേന്ദ്രവുമാണ്.
2001 ലെ സെൻസസിലുണ്ടായിരുന്ന 5,782 എന്ന ജനസംഖ്യയിൽനിന്ന് 2011 ലെ സെൻസസിൽ ജനസംഖ്യ 5,398 ആയി കുറഞ്ഞിരുന്നു.
2016 ലെ ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം മറാലിക് പട്ടണത്തിൽ 5,500 ആയിരുന്നു ജനസംഖ്യ.
ചരിത്രപരമായി, ഗ്രേറ്റർ അർമേനിയയിലെ പുരാതന അയ്റാറത്ത് പ്രവിശ്യയിലെ ഷിരാക്ക് കന്റോണിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു മറാലിക്.
അർസാസിഡ് രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തും (52-428 എ.ഡി.) പിന്നീട് സസാനിഡ് പേർഷ്യയുടെ (428 – 651) കാലത്തും കംസാരകൻ അർമേനിയൻ കുലീന കുടുംബമാണ് ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചിരുന്നത്.
654 ലെ അർമേനിയയ്ക്കു മേലുള്ള അറബികളുടെ അധിനിവേശത്തോടെ ഈ മേഖല ബഗ്രാറ്റിഡ് രാജവംശത്തിനു നൽകുകയും പിന്നീട് 885 ൽ അവർ അർമീനിയയിലെ ബഗ്രാറ്റിഡ് രാജ്യം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.
9, 11 നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ മധ്യകാല അർമേനിയൻ ദേവാലയങ്ങളുടേയും ഖച്ച്കാറുകളുടെയും അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കിടയിൽനിന്നു കണ്ടെടുത്ത ലിഖിതങ്ങൾ പ്രകാരം ബഗ്രാറ്റിഡ് ഭരണത്തിനുകീഴിൽ ഇന്നത്തെ മറാലിക് പ്രദേശത്ത് അനവധി മത, വിദ്യാഭ്യാസ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.
1045 ൽ അർമേനിയ ബൈസന്റൈൻ സാമ്രാജ്യത്തിലേയ്ക്കും പിന്നീട് 1064 ൽ സെൽജുക് ആക്രമണകാരികളുടെ കൈവശത്തിലേയ്ക്കും എത്തിയതിനുശേഷം ഷിറാക്കിന്റെ മുഴുവൻ പ്രദേശങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണമായി തകർച്ചയുടെ ഒരു യുഗത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
1201 ൽ ജോർജിയൻ സംരക്ഷണത്തിനുകീഴി‍ൽ അർമേനിയയിലെ സക്കാരിദ് രാജവംശം സ്ഥാപിതമായതോടെ ഷിറാക്ക് പ്രദേശം വളർച്ചയുടേയും സുസ്ഥിരതയുടേയും ഒരു പുതുയുഗത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
1236 ൽ മംഗോളിയൻ ആക്രമണകാരികൾ അനി പിടിച്ചടക്കിയതിനുശേഷം സക്കാരിദ് അർമേനിയ ഇൽഖാനേറ്റിനു കീഴിൽ ഒരു മംഗോളിയൻ സംരക്ഷക പ്രദേശമായി മാറി.
14 ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഇൽഖാനേറ്റ് ക്ഷയിക്കുകയും 1360  ൽ രണോത്സുക തുർക്കി ഗോത്രങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതുവരെ ഷിരാക്ക് സക്കാരിദ് രാജകുമാരന്മാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു.
14 ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പാദത്തിൽ സുന്നി ഒഘുസ് തുർക്കി ഗോത്രത്തിലെ അഖ് ഖ്വോയുൻലു  ഷിരാക്ക് ഉൾപ്പെടെയുള്ള അർമേനിയയുടെ നിയന്ത്രണം കൈക്കലാക്കി.
1400 ൽ അർമേനിയയെയും ജോർജിയയെയും അക്രമിച്ച തിമൂർ യുദ്ധത്തിന്റെ കെടുതികളെ അതിജീവിച്ച 60,000 ത്തിലധികം  നാട്ടുകാരെ അടിമകളായി പിടികൂടി.
ഷിരാക്ക് ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി ജില്ലകളിൽ ജനവാസമില്ലാതായി.
1410 അർമേനിയ ഷിയ ഒഘുസ് തുർക്കി ഗോത്രത്തിലെ കാര കൊയിൻലുവിന്റെ അധീനതയിലായി.
അർമേനിയൻ ചരിത്രകാരനായിരുന്ന തോമസ് മെറ്റ്സോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ കാര കൊയിൻലും അർമേനിയക്കാർക്കുമേൽ കനത്ത നികുതി ചമത്തിയിരുന്നെങ്കിലും അവരുടെ ഭരണത്തിന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങൾ താരമ്യേന സമാധാനപരമായിരുന്നു.
1501 ൽ യെറിവാൻ , ഷിറാക്ക് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭൂരിഭാഗം കിഴക്കൻ അർമേനിയ പ്രദേശങ്ങളും ഇറാനിൽ ഉദിച്ചുയർന്ന സഫാവിദ് രാജവംശം കീഴടക്കി.
ഇറാനിയൻ അധിനിവേശത്തിനുകീഴിൽ ഇന്നത്തെ മറാലിക്കിന് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ എരിവാൻ ഖാനേറ്റിനുള്ളിലെ മൊല്ല ഗോക്ച്ചെ എന്ന ഗ്രാമം കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.
1804 ജൂണിൽ, 1804-1813 ലെ റുസ്സോ-പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം ഷിറാക്ക് പ്രദേശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു.
1813 ജനുവരി 1-ന് ഒപ്പുവച്ച ഗുലിസ്ഥാൻ ഉടമ്പടി പ്രകാരം ഈ പ്രദേശം ഔദ്യോഗികമായി റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി.
ബാസിയാൻ, മുഷ്, കരിൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 59 പടിഞ്ഞാറൻ അർമേനിയൻ കുടുംബങ്ങൾ (371 വ്യക്തികൾ) ഇവിടെ പുനരധിവസിപ്പിക്കപ്പെടുകയും അവർ 1828-ൽ എത്തിയപ്പോൾ മൊല്ല ഗോക്ചെ സെറ്റിൽമെന്റിന് സമീപം ഒരു അർമേനിയൻ ഗ്രാമം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
1840-ൽ, പുതുതായി രൂപീകരിച്ച അലക്സാണ്ട്രോപോൾ ഉയസ്ഡിന്റെ ഭാഗമായ ഈ ഗ്രാമം  പിന്നീട് 1849-ൽ എറിവാൻ ഗവർണറേറ്റിന്റെ ഭാഗമായി.
1903-ൽ, അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പള്ളിയുടെ അടിത്തറയിൽ പണിത ഹോളി മദർ ഓഫ് ഗോഡ് ചർച്ചിന്റെ സമർപ്പണം നടന്നു.
ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധാനന്തരം പുതുതായി സ്ഥാപിതമായതും 1918 മെയ് മുതൽ 1920 ഡിസംബർ വരെയുള്ള ഹ്രസ്വകാലം സ്വാതന്ത്ര്യം ആസ്വദിച്ചതുമായ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അർമേനിയയുടെ അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ഈ വാസസ്ഥലം, അധിനിവേശ സോവിയറ്റ് റെഡ് ആർമിയുടെ കീഴിലായി.
സോവിയറ്റ് ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ, 1927 ഒക്ടോബറിൽ ഈ ഗ്രാമം കപുതാൻ എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
1931-ൽ ഇത് പുതുതായി രൂപീകൃതമായ ആനി റയോണിന്റെ (1961 വരെ അഘിൻ റയോൺ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) കേന്ദ്രമായി മാറി.
1935 ജൂലൈ 26 ന്, കപുട്ടാൻ ഗ്രാമം അന്തിമമായി മറാലിക്ക് എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും 1962-ൽ ഒരു പട്ടണത്തിന്റെ പദവി ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.
1991-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ പിരിച്ചുവിട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, സ്വതന്ത്ര അർമേനിയയുടെ 1995-ലെ ഭരണപരിഷ്കാരമനുസരിച്ച് പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ഷിറാക്ക് പ്രവിശ്യയ്ക്കുള്ളിൽ മറാലിക്ക് ഒരു നഗര സമൂഹമായി മാറി.
പ്രവിശ്യാ കേന്ദ്രമായ ഗ്യുമ്രിയിൽ നിന്ന് 24 കിലോമീറ്റർ റോഡ് ദൂരത്തിൽ തെക്കുദിക്കിൽ, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 1,720 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ, ഷിറാക്ക് സമതലത്തിനുള്ളിലായി, അരാഗാറ്റ്സ് പർവതത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ താഴ്വരയിലാണ്  മരാലിക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
തലസ്ഥാനമായ യെറിവാൻ മാറാലിക്കിൽ നിന്ന് 98 കിലോമീറ്റർ തെക്കുകിഴക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
വരണ്ട സ്റ്റെപ്പികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ഈർപ്പമുള്ള ഒരു ഭൂഖണ്ഡാന്തര കാലാവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്ന മറാലികിൽ സൗമ്യവും തണുത്തതുമായ വേനൽക്കാലവും അത്യധികം തണുപ്പുള്ളതും മഞ്ഞുവീഴ്ചയുള്ളതുമായ ശൈത്യകാലമാണുള്ളത്.
ഇവിടുത്തെ ശരാശരി വാർഷിക മഴ 450 മില്ലിമീറ്ററാണ്.
ഡ്സൊറകാപ്പ് ഗ്രാമം നഗരത്തിന്റെ തെക്കൻ അതിർത്തിയായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അവലംബം ↑ 2011 Armenia census, Shirak Province ↑ 2016 official estimate of the population in Armenia ↑ About the community of Maralik ↑ ↑ Kouymjian, Dickran (1997), "Armenia from the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Migration under Shah Abbas (1604)" in The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century , ed.
Richard G. Hovannisian , New York: St. Martin's Press, p. 4.
ISBN 1-4039-6422-X .
മറി മറി നിന്നേ
ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ കാംബോജിരാഗത്തിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഒരു കൃതിയാണ് മറി മറി നിന്നേ മൊരലിഡ നീ വരികളും അർത്ഥവും വരികൾ അർത്ഥം പല്ലവി മറി മറി നിന്നേ മൊരലിഡ നീ മനസുന ദയ രാദു ഞാൻ നിരന്തരം കേണപേക്ഷിച്ചിട്ടും നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്നോടൊരു കരുണയും ഇല്ലേ അനുപല്ലവി കരി മൊര വിനി സരഗുന ചന നീകു കാരണമേമി സർവന്തര്യാമി ഏവരുടെയും ചിന്തകളെപ്പോലും നിയന്ത്രിക്കുന്നവനായ അങ്ങ് ഗജേന്ദ്രന്റെ അപേക്ഷ കേട്ടപ്പോൾത്തന്നെ അങ്ങോട്ടുപോവാനുണ്ടായ കാരണമെന്താണ്?
ചരണം കരുണതോ ധ്രുവുനികെദുട നിൽചിന കഥ വിന്നാനയ്യ സുരരിപു തനയുനികൈ നര മൃഗമൌ സൂചനലേമയ്യ മരചിയുന്ന വന ചരുനി ബ്രോചിന മഹിമ തെലുപവയ്യ ധരനു വെലയു ത്യാഗരാജ സന്നുത തരമു കാദിക നേ വിനനയ്യ ധ്രുവന്റെ മുന്നിൽ കരുണയുമായി  നിന്ന അങ്ങയുടെ കഥ ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ദേവന്മാരുടെ ശത്രുവിന്റെ മകനെ സഹായിക്കാൻ അങ്ങ് നരസിംഹമായതിന്റെ രഹസ്യമെന്താണ്?
നന്ദിയില്ലാതെ കാട്ടിലലഞ്ഞ കുരങ്ങനെ സഹായിക്കാൻ അങ്ങെന്തിനാണ് ചെന്നതെന്ന് എന്നോടുപറയൂ.
അതിനൊപ്പം ത്യാഗരാജന്റെ സന്തോഷത്തിനു കാരണമാകാത്തത് അത്രനല്ലതല്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിക്കോളൂ.
മറാഠി ഭാഷ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Marathi_language
മറാഠി ഒരു ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്, ഇത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലെ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ 8.3 കോടി മറാഠി ജനങ്ങളാണ്.
പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിലെ യഥാക്രമം മഹാരാഷ്ട്ര , ഗോവ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയും സഹ- ഔദ്യോഗിക ഭാഷയുമാണ് ഇത്.
ഇന്ത്യയിലെ പട്ടിക ചെയ്ത 22 ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്.
2011 ലെ 8.3 കോടി ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന മറാഠി ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷകളുടെ പട്ടികയിൽ പത്താം സ്ഥാനത്താണ്.
ഹിന്ദിക്കും ബംഗാളിക്കും ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രാദേശികമായ സംസാരിക്കുന്നവരിൽ മൂന്നാമതാണ് മറാഠി.
600 ക്രി.
മുതൽ ആരംഭിച്ച എല്ലാ ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെയും ഏറ്റവും പഴയ സാഹിത്യം ഈ ഭാഷയിലുണ്ട്.
മാനദണ്ഡ മറാഠിയും വർഹാദി ഉപഭാഷയുമാണ് മറാഠിയിലെ പ്രധാന ഭാഷതരങ്ങൾ.
കോളി, അഗ്രി, മാൽവാനി കൊങ്കണി ഭാഷകളെ മറാഠി വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മറാഠി പ്രധാനമായും മഹാരാഷ്ട്രയിലും അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ ഗുജറാത്തിലും ( വഡോദരയിൽ ), മധ്യപ്രദേശ് , ഗോവ , ഛത്തീസ്‌ഗഢ് , കർണാടക ( ബെൽഗാം , ബിദാർ , ഗുൽബർഗ , ഉത്തര കന്നഡ ജില്ലകളിൽ), തെലങ്കാന , കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായ ദാമൻ, ഡിയു , ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്നു.
മുൻ മറാഠ ഭരിച്ചിരുന്ന നഗരങ്ങളായ ബറോഡ , ഇൻഡോർ , ഗ്വാളിയർ , ജബൽപൂർ , തഞ്ചാവൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി മറാഠി സംസാരിക്കുന്ന ജനസംഖ്യയുണ്ട്.
ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലേക്കും വിദേശത്തിലേക്കും മറാഠി കുടിയേറ്റക്കാരും മറാഠി സംസാരിക്കുന്നു.
ഉദാഹരണത്തിന്, പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മൗറീഷ്യസിലേക്ക് കുടിയേറിയ പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ളവരും മറാഠി സംസാരിക്കുന്നു.
2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ 8.3 കോടി സ്വദേശികളായ മറാഠി സംസാരിക്കുന്നവർ ഹിന്ദിക്കും ബംഗാളിക്കും ശേഷം ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ മാതൃഭാഷയായി മാറി.
ഇന്ത്യയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 6.86% പ്രാദേശികമായി മറാഠി സംസാരിക്കുന്നവരാണ്.
മറാഠി ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവർ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ 70.34%, ഗോവയിൽ 10.89%, ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലിയിൽ 7.01%, ദാമൻ, ഡിയു എന്നിവിടങ്ങളിൽ 4.53%, കർണാടകയിൽ 3.38%, മധ്യപ്രദേശിൽ 1.7%, ഗുജറാത്തിൽ 1.52% എന്നിങ്ങനെയാണ് ജനസംഖ്യ.
മറാഠി മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളായ ദാമൻ, ഡിയു , ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലി എന്നിവിടങ്ങളിലെ സഹഭാഷയും ആണ്.
ഗോവയിൽ , കൊങ്കണി ഏക ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ്; എന്നിരുന്നാലും, മറാഠി ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാം.
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയുടെ ഭാഗമായ ഭാഷകളിൽ മറാഠി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, അതിനാൽ അതിന് ഒരു “പട്ടിക ഭാഷ” പദവി നൽകുന്നു.
മറാഠിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി നൽകുന്നതിന് മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന് അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു.
മഹാരാഷ്ട്ര സാഹിത്യ പരിഷദ് വിവരിച്ചതും മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ അംഗീകരിച്ചതുമായ സമകാലിക വ്യാകരണ നിയമങ്ങൾ മാനദണ്ഡ ലിഖിത മറാഠിയിൽ മുൻഗണന നൽകേണ്ടതാണ്.
മറാഠി ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പാരമ്പര്യങ്ങളും മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച നിയമങ്ങളും സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്ന് സ്വീകരിച്ച പദങ്ങളായ തത്സമകൾക്ക് പ്രത്യേക പദവി നൽകുന്നു.
സംസ്കൃതത്തിലെന്നപോലെ തത്സമകളുടെ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഈ പ്രത്യേക പദവി പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.
ആവശ്യമുള്ളപ്പോഴെല്ലാം പുതിയ സാങ്കേതിക പദങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളെ നേരിടാൻ ഈ പരിശീലനം മറാഠിക്ക് സംസ്കൃത പദങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ സമാഹാരം നൽകുന്നു.
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ എല്ലാ സർവകലാശാലകൾക്കും പുറമേ, വഡോദരയിലെ മഹാരാജ സയജിറാവു സർവകലാശാല , ഹൈദരാബാദിലെ ഉസ്മാനിയ സർവകലാശാല , ധാർവാഡിലെ കർണാടക സർവകലാശാല, കലബുരാഗിയിലെ ഗുൽബർഗ സർവകലാശാല, ഇൻഡോറിലെ ദേവി അഹില്യ സർവകലാശാല, ഗോവ സർവകലാശാല എന്നിവയ്ക്ക് മറാഠി ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിൽ ഉന്നത പഠനത്തിനായി പ്രത്യേക വകുപ്പുകളുണ്ട്.
മറാഠിക്കായി പ്രത്യേക വകുപ്പ് സ്ഥാപിക്കാനുള്ള പദ്ധതി ദില്ലി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർവകലാശാല പ്രഖ്യാപിച്ചു.
കവി കുസുമാഗ്രാജിന്റെ (വിഷ്ണു വാമൻ ശിർവദ്കർ) ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 27 നാണ് മറാഠി ദിനം ആഘോഷിക്കുന്നത്.
ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട മറാഠി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യൻ ഭാഷകൾ പ്രാകൃതത്തിന്റെ ആദ്യകാല രൂപങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
മഹാരാഷ്ട്രി പ്രാകൃതത്തിൽ നിന്ന് വരുന്ന ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണ് മറാഠി.
കൂടുതൽ മാറ്റം പഴയ മറാഠി പോലുള്ള അപഭ്രംശ ഭാഷകളിലേക്ക് നയിച്ചു, എന്നിരുന്നാലും, ബ്ലോച്ച് (1970) ഇതിനെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു, മറാഠി ഇതിനകം തന്നെ മധ്യ ഇന്ത്യൻ ഉപഭാഷയിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയ ശേഷമാണ് അപഭ്രംശ രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു.
മഹാരാഷ്ട്രി പ്രത്യേക ഭാഷയായി ക്രി.
3-ആം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്: പുണെ ജില്ലയിലെ ജുന്നാറിലെ നനേഘാട്ടിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ ശിലാ ലിഖിതം മഹാരാഷ്ട്രിയിൽ ബ്രാഹ്മി ലിപി ഉപയോഗിച്ച് എഴുതിയിരുന്നു.
മറാഠിക്ക് ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി ലഭിക്കാൻ മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയോഗിച്ച ഒരു സമിതി, ചുരുങ്ങിയത് 2300 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് സംസ്കൃതത്തോടൊപ്പം ഒരു സഹോദരഭാഷയായി മറാഠി നിലവിലുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു.
മഹാരാഷ്ട്രിയുടെ ഒരു വ്യുൽപ്പന്നമായ മറാഠി, സതാരയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ ക്രി.
വ.739 ലെ ചെമ്പ്-പാത്രം ലിഖിതത്തിൽ ആദ്യമായി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിരിക്കാം.
പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ എഴുതിയ നിരവധി ലിഖിതങ്ങളിൽ മറാഠി ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് സാധാരണയായി ഈ ലിഖിതങ്ങളിൽ സംസ്കൃതത്തിലോ കന്നഡയിലോ കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെടുന്നു.
ആദ്യകാല മറാഠി മാത്രം ലിഖിതങ്ങൾ സിൽഹാരാ ഭരണകാലത്ത് പുറത്തിറക്കിയവയാണ്.
1012 ക്രി.
യിൽ നിന്നുള്ള റായ്ഗഡ് ജില്ലയിലെ അക്ഷി താലൂക്കിലെ ശിലാ ലിഖിതം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
1012 1060/1086 ക്രി.
യിൽ നിന്നുള്ള ഡിവെയിൽ നിന്ന് ഒരു ചെമ്പ് പാത്ര ലിഖിതവും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു, അത് ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ഭൂമി ദാനം (' അഗ്രഹാര ') രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
1118-ൽ ശ്രാവണബെലഗോളയിലെ 2 വരി മറാഠി ലിഖിതത്തിൽ ഹൊയ്‌സളക്കാർ നൽകിയ ദാനം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ മറാഠി ഒരു മാനദണ്ഡ ലിഖിത ഭാഷയായിരുന്നുവെന്ന് ഈ ലിഖിതങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും, പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെ ഒരു സാഹിത്യവും മറാഠിയിൽ നിർമ്മിച്ചതായി രേഖകളില്ല.
യാദവ കാലയളവ്
1187 ക്രി.
നു ശേഷം മറാഠിയുടെ ഉപയോഗം സ്യൂന (യാദവ) രാജാക്കന്മാരുടെ ലിഖിതങ്ങളിൽ ഗണ്യമായി വളർന്നു, മുമ്പ് കന്നഡയും സംസ്കൃതവും അവരുടെ ലിഖിതങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ഈ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാന അരനൂറ്റാണ്ടിൽ (പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ട്) മറാഠി ശിലാലേഖയുടെ പ്രബലമായ ഭാഷയായി മാറി, അവരുടെ മറാഠി സംസാരിക്കുന്ന പ്രജകളുമായി ബന്ധപ്പെടാനും കന്നഡ സംസാരിക്കുന്ന ഹൊയ്‌സളകളിൽ നിന്ന് സ്വയം വേർതിരിച്ചറിയാനുമുള്ള യാദവ ശ്രമങ്ങളുടെ ഫലമായിരിക്കാം ഇത്.
ഭാഷയുടെ കൂടുതൽ വളർച്ചയുടെയും ഉപയോഗത്തിന്റെയും കാരണം രണ്ട് മതവിഭാഗങ്ങളായ മഹാനുഭവ, വർക്കരി പന്ഥങ്ങൾ - മറാഠിയെ അവരുടെ ഭക്തി ഉപദേശങ്ങൾ പ്രസംഗിക്കാനുള്ള മാധ്യമമായി സ്വീകരിച്ചു.
സ്യൂന രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്ത് മറാഠി രാജസദസ്സിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
അവസാനത്തെ മൂന്ന് സ്യൂണ രാജാക്കന്മാരുടെ ഭരണകാലത്ത്, ജ്യോതിഷം , വൈദ്യം, പുരാണങ്ങൾ , വേദാന്തം , രാജാക്കന്മാർ, പ്രമാണിമാർ എന്നിവരെക്കുറിച്ചുള്ള ശ്ലോകത്തിലും ഗദ്യത്തിലും ധാരാളം സാഹിത്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
നലോപഖ്യാൻ , രുക്മിണി സ്വയംവർ , ശ്രീപതിയുടെ ജ്യോതിശ്രത്നമല (1039) എന്നിവ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
മറാഠിയിലെ ഗദ്യരൂപത്തിലുള്ള ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പുസ്തകം വിവകസിന്ധു ( विवेकसिंधु ) എഴുതിയത് നാഥ് യോഗിയും മറാഠിയിലെ മഹാകവിയുമായ മുകുന്ദരാജയാണ്.
മുകുന്ദരാജൻ ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളും യോഗ മാർഗവും ശങ്കരാചാര്യരുടെ പഠിപ്പിക്കലുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
മുകുന്ദരാജന്റെ മറ്റൊരു കൃതിയായ പരമമൃത വേദാന്തത്തെ മറാഠി ഭാഷയിൽ വിശദീകരിക്കാനുള്ള ആദ്യത്തെ ആസൂത്രിത ശ്രമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മറാഠി ഗദ്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ഉദാഹരണമാണ് ലീളാചരീത്ര ( लीळाचरीत्र ), 1238-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത ശിഷ്യനായ മഹിംഭട്ട സമാഹരിച്ച മഹാനുഭവ വിഭാഗത്തിലെ ചക്രധർ സ്വാമിയുടെ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ ജീവിതത്തിലെ സംഭവങ്ങളും സംഭവവികാസങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
മറാഠി ഭാഷയിൽ എഴുതിയ ആദ്യത്തെ ജീവചരിത്രമാണ് ലീളാചരീത്ര എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
മഹിംഭട്ടയുടെ രണ്ടാമത്തെ പ്രധാന സാഹിത്യസൃഷ്ടി ശ്രീ ചക്രവർധർ സ്വാമിയുടെ ഗുരു ശ്രീ ഗോവിന്ദ് പ്രഭുവിന്റെ ജീവചരിത്രമായ ശ്രീ ഗോവിന്ദപ്രഭുചരിത്ര അല്ലെങ്കിൽ രുധിപുർചരിത്ര ആണ്.
ഇത് 1288-ൽ എഴുതിയതാകാം.
മതത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും പ്രചാരണത്തിനുള്ള ഒരു വാഹനമായി മഹാനുഭവ വിഭാഗം മറാഠിയെ മാറ്റി.
ദേവന്മാരുടെ അവതാരങ്ങൾ, വിഭാഗത്തിന്റെ ചരിത്രം, ഭഗവദ്ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ, കൃഷ്ണന്റെ ജീവിത കഥകൾ വിവരിക്കുന്ന കാവ്യാത്മക കൃതികൾ, വിഭാഗത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത വിശദീകരിക്കാൻ ഉപയോഗപ്രദമെന്ന് കരുതുന്ന വ്യാകരണ, പദശാസ്ത്ര കൃതികൾ എന്നിവ മഹാനുഭവ സാഹിത്യത്തിൽ പൊതുവെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
മധ്യകാല, ഡെക്കാൻ സുൽത്താനത്ത് കാലഘട്ടം
പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വർക്കരി സന്യാസി ജ്ഞാനേശ്വർ (1275–1296) ഭഗവദ്ഗീതയെക്കുറിച്ച് മറാഠിയിൽ ഒരു പ്രബന്ധം എഴുതി.
ജ്ഞാനേശ്വരി, അമൃതാനുഭവ് എന്നീ പേരുകളിൽ ഇത് പ്രസിദ്ധമാണ്.
പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന കവിയായിരുന്നു മുകുന്ദ് രാജ്.
മറാഠിയിൽ രചിച്ച ആദ്യത്തെ കവിയാണിത്.
യാഥാസ്ഥിതിക അദ്വൈത വേദാന്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആദ്ധ്യാത്മികമായ, അദ്വൈതവാദി കൃതികളായ വിവേക-സിദ്ധി, പരമമൃത എന്നിവയ്ക്ക് അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനാണ്.
പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിശുദ്ധ-കവി ഏകനാഥ് (1528–1599) ഭഗവത് പുരാണ, ഭരൂദ് ഭക്തിഗാനങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനമായ ഏകനാഥ ഭഗവത് രചിക്കുന്നതിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
മുക്തേശ്വർ മഹാഭാരതത്തെ മറാഠിയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തു; തുക്കാറാം (1608–1649) മറാഠിയെ സമ്പന്നമായ ഒരു സാഹിത്യ ഭാഷയാക്കി മാറ്റി.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രചോദനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
3000 ലധികം അഭാംഗുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ഭക്തിഗാനങ്ങൾ തുക്കാറം എഴുതി.
സുൽത്താനത്ത് കാലഘട്ടത്തിൽ മറാഠി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ഭരണാധികാരികൾ മുസ്ലീങ്ങളാണെങ്കിലും പ്രാദേശിക ഫ്യൂഡൽ ഭൂവുടമകളും റവന്യൂ ശേഖരിക്കുന്നവരും ജനസംഖ്യയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഹിന്ദുക്കളായിരുന്നു.
ഭരണവും വരുമാന ശേഖരണവും ലളിതമാക്കാൻ സുൽത്താന്മാർ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ മറാഠിയുടെ ഉപയോഗം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.
എന്നിരുന്നാലും, അക്കാലത്തെ മറാഠി ഭാഷ അതിന്റെ പദാവലിയിൽ വളരെയധികം പെർഷ്യൻ ശൈലിയിലാക്കുക്കപ്പെട്ടു.
പേർഷ്യൻ സ്വാധീനം ഇന്നും തുടരുന്നു, ബാഗ് (തോട്ടം), കാർഖാന (തൊഴില്ശാല), ശഹർ (നഗരം) എന്നിങ്ങനെയുള്ള നിരവധി പേർഷ്യൻ വാക്കുകൾ ദൈനംദിന പ്രസംഗത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
അഹ്മദ്‌നഗർ സുൽത്താനാത്തിന്റെ കാലത്തും മറാഠി ഭരണത്തിന്റെ ഭാഷയായി.
ഭരണത്തിനും രെഖ സൂക്ഷിക്കലിനും ബിജാപൂരിലെ ആദിൽഷാഹി മറാഠി ഉപയോഗിച്ചു.
മറാഠ സാമ്രാജ്യം
മറാഠ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയത്തോടെ ശിവാജിയുടെ ഭരണത്തോടെ (1630–1680) മറാഠിക്ക് പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു.
അദ്ദേഹത്തിന് കീഴിൽ, ഭരണാധികാരപരമായ രേഖകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഷയുടെ പെർഷ്യൻ സ്വഭാവം കുറഞ്ഞു.
1630-ൽ 80% പദാവലി പേർഷ്യൻ ആണെങ്കിലും 1677 ആയപ്പോഴേക്കും ഇത് 37 ശതമാനമായി കുറഞ്ഞു.
ശിവാജി മഹാരാജിന്റെ സമകാലികനായിരുന്നു സമർത്ഥ രാംദാസ്.
മഹാരാഷ്ട്ര ധർമ്മം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ മറാഠക്കാരുടെ ഐക്യത്തെ അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
വർക്കറി വിശുദ്ധരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനയ്ക്ക് ശക്തമായ കലഹമനോഭാവം പ്രകടനമുണ്ട്.
തുടർന്നുള്ള മറാഠ ഭരണാധികാരികൾ സാമ്രാജ്യം വടക്കോട്ട് അറ്റോക്കിലേക്കും കിഴക്ക് ഒഡീഷയിലേക്കും തെക്ക് തമിഴ്‌നാട്ടിലെ തഞ്ചാവൂരിലേക്കും വ്യാപിപ്പിച്ചു.
മറാഠക്കാരുടെ ഈ ഉല്ലാസയാത്രകൾ വിശാലമായ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ മറാഠി വ്യാപിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചു.
ഭൂമിയും മറ്റ് വാണിജ്യകളും ഉൾപ്പെടുന്ന ഇടപാടുകളിൽ മറാഠിയുടെ ഉപയോഗവും ഈ കാലയളവിൽ കണ്ടു.
അതിനാൽ, ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ രേഖകൾ സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് മികച്ച ചിത്രം നൽകുന്നു.
ഈ കാലഘട്ടം മുതൽ മറാഠിയിലും മോദി ലിപിയിലും ധാരാളം ബഖാരികൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
എന്നാൽ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ രാജ്യത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗത്ത് മറാഠ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്വാധീനം കുറഞ്ഞുവരികയായിരുന്നു.
തഞ്ചാവൂരിലെ ബൃഹദിശ്വര ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ മറാഠി ലിഖിതം
പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പേഷ്വ ഭരണകാലത്ത്, വാമൻ പണ്ഡിതിന്റെ യതാർത്ഥദീപിക , രഘുനാഥ് പണ്ഡിതിന്റെ നളദമയന്തി സ്വയംവര , ശ്രീധർ പണ്ഡിതിന്റെ പാണ്ഡവ പ്രതാപ് , ഹരിവിജയ് , രാംവിജയ് ; മൊറോപന്തിന്റെ മഹാഭാരതം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടൂ.
പേഷ്വ കാലഘട്ടത്തിൽ കൃഷ്ണദയാർണവയും ശ്രീധറും കവികളായിരുന്നു.
ഈ കാലയളവിൽ പുതിയ സാഹിത്യരൂപങ്ങൾ വിജയകരമായി പരീക്ഷിക്കുകയും ശാസ്ത്രീയ ശൈലികൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു, പ്രത്യേകിച്ച് മഹാകാവ്യ, പ്രബന്ധ രൂപങ്ങൾ.
പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വർക്കരി ഭക്തി വിശുദ്ധരുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജീവചരിത്രങ്ങൾ മഹിപതി എഴുതി.
പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അറിയപ്പെടുന്ന മറ്റ് സാഹിത്യ പണ്ഡിതന്മാർ മുക്തേശ്വർ, ശ്രീധർ എന്നിവരായിരുന്നു.
ഏക്നാഥിന്റെ ചെറുമകനും 'ഓവി' വൃത്തത്തിലെ ഏറ്റവും വിശിഷ്ട കവിയുമാണ് മുക്തേശ്വർ.
മഹാഭാരതവും രാമായണവും മറാഠിയിൽ വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിൽ അദ്ദേഹം ഏറെ പ്രശസ്തനാണ്, എന്നാൽ മഹാഭാരത വിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമേ ലഭ്യമാണ്, കൂടാതെ മുഴുവൻ രാമായണ പരിഭാഷയും നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ശ്രീധർ കുൽക്കർണി പാണ്ഡാർപൂർ പ്രദേശത്ത് നിന്നാണ് വന്നത്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ സംസ്‌കൃത ഇതിഹാസങ്ങളെ ഒരു പരിധിവരെ മറികടന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.
ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പവാഡ (യോദ്ധാക്കളുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം ആലപിച്ച വീരഗാഥകൾ), ലവാനി (നൃത്തവും തബല പോലുള്ള ഉപകരണങ്ങളും അവതരിപ്പിച്ച പ്രണയ ഗാനങ്ങൾ) എന്നിവയും വികസിച്ചു.
പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലും പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലുമുള്ള പവാഡ, ലവാനി ഗാനങ്ങളുടെ പ്രധാന കവി സംഗീതജ്ഞർ അനന്ത് ഫാൻഡി, രാം ജോശി, ഹോനാജി ബാല എന്നിവരായിരുന്നു.
ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യകാലം
1800 കളിൽ ആരംഭിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് , ക്രിസ്ത്യൻ പാതിരിയായ വില്യം കാരിയുടെ ശ്രമങ്ങളിലൂടെ മറാഠി വ്യാകരണത്തിന്റെ മാനദണ്ഡീകരണം കണ്ടു.
കാരിയുടെ നിഘണ്ടുവിൽ കുറച്ച് കുറിപ്പുകളുണ്ടായിരുന്നു, മറാഠി വാക്കുകൾ ദേവനാഗരിയിലായിരുന്നു .
മറാഠിയിൽ ആദ്യമായി അച്ചടിച്ച പുസ്തകങ്ങളായിരുന്നു ബൈബിളിന്റെ വിവർത്തനങ്ങൾ.
വില്യം കാരിയുടെ ഈ വിവർത്തനങ്ങൾ
അമേരിക്കൻ മറാഠി മിഷനും സ്കോട്ടിഷ് പാതിരിമാരും 1800 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ "മിഷനറി മറാഠി" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന വിചിത്രമായ മറാഠി വികസിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു.
1831 ൽ ക്യാപ്റ്റൻ ജെയിംസ് തോമസ് മോൾസ്‌വർത്തും മേജർ തോമസ് കാൻഡിയും ചേർന്നാണ് ഏറ്റവും സമഗ്രമായ മറാഠി-ഇംഗ്ലീഷ് നിഘണ്ടു സമാഹരിച്ചത്.
പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഏകദേശം രണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടിട്ടും അച്ചടിയിലാണ്.
മോളസ്വർത്തിന്റെയും കാൻഡിയുടെയും നേതൃത്വത്തിൽ മറാഠിയെ മാനദണ്ഡമാക്കുന്നതിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ പ്രവർത്തിച്ചു.
പുണെയിലെ ബ്രാഹ്മണരെ അവർ ഈ ദൗത്യത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചു.
നഗരത്തിലെ വരേണ്യവർഗങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്ന സംസ്‌കൃത ആധിപത്യ ഭാഷയെ മറാഠിയുടെ അടിസ്ഥാന ഭാഷയായി സ്വീകരിച്ചു.
പുതിയ നിയമത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ മറാഠി വിവർത്തനം 1811 ൽ വില്യം കാരിയുടെ സെറാംപൂർ മിഷൻ പ്രസ്സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
ദർപൺ എന്ന ആദ്യത്തെ മറാഠി പത്രം 1832 ൽ ബാൽശാസ്ത്രി ജംഭേക്കർ ആരംഭിച്ചു.