smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
ഈ വിദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ അറിവുള്ളതാണ്‌.
1694 ലെ ബ്രിട്ടീഷ് ക്രൗൺ പേറ്റന്റ് നമ്പർ 330 ഇതിന്‌ പേറ്റന്റ് നൽകിയതും കാണാം.
എണ്ണ ചാലുകൾ ലോകത്തിൽ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ കണ്ട് വരുന്നുണ്ട്.
അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലാണ്‌ ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപം ഉള്ളത്.
അജൈവ ഉറവിടം
റഷ്യയിലെ ഒരു പറ്റം ഭൂമിശാസ്ത്രകാരന്മാർ ഇവയുടെ ജൈവീകമല്ലാത്ത ഉറവിടത്തെ പിന്താങ്ങുന്നുണ്ട്.
ഇവരുടെ വാദപ്രകാരം ഹൈഡ്രോകാർബണുകൾ ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായവയല്ല മറിച്ച് അവ ഭൗമാന്തർഭാഗത്ത പ്രകൃത്യാ ഉള്ളവയാണ്‌ എന്നായിരുന്നു.
1950 കളിൽ നികോളായ് കുഡ്റിയത്സെവിനെ പിൻപറ്റി തോമസ് ഗോൾഡ് പാശ്ചാത്യലോകത്ത് വാദങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു.
ഇവയുടെ ഉറവിടം അജൈവീകമാണ്‌ എന്ന വാദത്തിന്‌ ശാസ്ത്രീയമായ അടിത്തറ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്ന് മാത്രമല്ല ഇന്ന് നിലവിലുള്ള എല്ലാ നിക്ഷേപങ്ങളും ജൈവീകമായ ഉറവിടമുള്ളവയുമാണ്‌.
ഇങ്ങനെയുള്ള വാദത്തെ പിന്തുണക്കുന്ന എന്തെങ്കിലും ഭൗമശാസ്ത്രകാരന്മാർക്ക് കണ്ടുപിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുമില്ല.
വർഗ്ഗീകരണം ഇടത്തരം ഘനത്വമുള്ള സ്വാഭാവിക എണ്ണ
ഇന്നത്തെ പെട്രോളിയം വ്യവസായം സ്വാഭാവിക എണ്ണയെ ഭൂമേഖലക്കനുസരിച്ചും (ഉദാ: പശ്ചിമ ടെക്സാസ്, ബ്രെന്റ്, ഒമാൻ ), എ.പി.ഐ ഗുരുത്വാകർഷണം (സാന്ദ്രത അളക്കാനുള്ള വ്യാവസായിക ഏകകം), അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന സൾഫറിന്റെ അളവ് തുടങ്ങിയവയനുസരിച്ചും തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഉയർന്ന സാന്ദ്രതയാണെങ്കിൽ ഘന എണ്ണ എന്നും കുറഞ്ഞ സാന്ദ്രതയാണെങ്കിൽ ലഘു എണ്ണയുമാണ്‌, അത് പോലെ കുറഞ്ഞ സൾഫറിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം മാധുര്യം എന്നും കൂടിയ അളവ് അമ്ലത്വമുള്ളത് എന്നു വീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പെട്രോളിയം ലഭിക്കുന്ന സ്ഥലം പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്‌ കാരണം അത് ഇതിന്റെ കൊണ്ട്പോകാനുള്ള ചെലവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ലഘു സ്വാഭാവിക എണ്ണയ്ക്കാണ്‌ കൂടുതൽ പ്രാമുഖ്യം എന്തെന്നാൽ ഇവ കൂടുതൽ ഗാസോലീൻ അടങ്ങിയതായിരിക്കും.
അപ്രകാരം തന്നെ മാധുര്യ എണ്ണയാണ്‌ അമ്ല എണ്ണയേക്കാൾ നല്ലത്, അമ്ല എണ്ണയിൽ സൾഫറിന്റെ അളവ് കൂടുതലായിരിക്കും, സൾഫർ പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണത്തിന്‌ കാരണമാകുന്നതിനാൽ കൂടുതൽ സംസ്കരണം വേണ്ടി വരുന്നു.
ഒരോ സ്വാഭാവിക എണ്ണയ്ക്കും അതിന്റേതായ തന്മാത്രാ ഗുണവിശേഷണങ്ങളായിരിക്കും ഇത്  പെട്രോളിയം പരീക്ഷണശാലകളിൽ നടത്തുന്ന സ്വാഭാവിക എണ്ണ ഗുണമേന്മാ അപഗ്രഥനം വഴി മനസ്സിലാക്കുന്നു.
പ്രത്യേക മേഖലകളിൽ നിന്നുള്ള സ്വാഭാവിക എണ്ണയുടെ തന്മാത്രാ ഗുണവിശേഷങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ഇത് പ്രകാരം എണ്ണയുടെ വില നിശ്ചയിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഇതാണ്‌ ലോകമെമ്പാടും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
അവയിൽ ചിലതാണ്‌: പശ്ചിമ ടെക്സാസ് ഇടത്തരം, മധുരമയമുള്ള, ലഘു എണ്ണ.
ബ്രെന്റ് മിശ്രിതം, കിഴക്കൻ ഷെട്‌ലാൻഡ് ബേസിനിലുള്ള  ബ്രെന്റ്, നിനിയൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളത്.
ദുബൈ-ഒമാൻ, മധ്യപൗരസ്ത്യനാടുകളിൽ നിന്നുള്ളവ.
ടാപിസ്, മലേഷ്യ മിനാസ്, ഇന്തോനേഷ്യ ഒപെക് ആധാരം, ഒപെക് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പെട്രോളിയം മിശ്രിതത്തിന്റെ പിണ്ഡത്തിന്റെ ശരാശരി.
ഒരോ വർഷം കഴിയുന്തോറും ഇത്തരം മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ നിലവാരം താഴ്ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്‌.
വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണകൾ സമിശ്രമാക്കപ്പെടുകയും, വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
പെട്രോളിയം വ്യവസായം
പെട്രോളിയം വ്യവസായം എന്നാൽ അവയുടെ പര്യവേഷണം, ഉൽഖനനം, സംസ്കരണം, കൈമാറ്റം (എണ്ണ സംഭരണി ട്രക്കുകൾ, കുഴൽ ശൃംഖല തുടങ്ങിയവ വഴി), പെട്രോളിയം ഉല്പന്നങ്ങളുടെ വിപണനം എന്നിവയാണ്‌.
ഈ മേഖലയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉല്പന്നം ഗാസോലീൻ അഥവാ പെട്രോൾ ആണ്‌.
മറ്റു പല രാസ ഉല്പന്നങ്ങളുടെയും അസംസ്കൃതവസ്തുവാണ്‌ പെട്രോൾ ‍, ഔഷധങ്ങൾ, ലായകങ്ങൾ, രാസവളങ്ങൾ, കീടനാശിനികൾ, പ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾ മുതലായവ.
പല വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഒഴിച്ച് കൂടാനാവത്തതാണ്‌ പെട്രോളിയം, വ്യവസായിക ജനപദങ്ങളുടെ നിലനില്പിനും ഇത് വളരെ ആവശ്യമാണ്‌, അത് കൊണ്ട് തന്നെ പല രാജ്യങ്ങളെയും ഇത് വളരെയധികം ബാധിക്കുന്ന കാര്യവുമാണ്‌.
ലോകത്തിന്റെ ഊർജ്ജാവശ്യങ്ങളുടെ വലിയൊരു പങ്ക് എണ്ണ വഹിക്കുന്നു.
ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ 32% യൂറോപ്പ് , ഏഷ്യ തുടങ്ങി, 53% വരെ ഉപയോഗിക്കുന്ന മധ്യപൗരസ്ത്യരാജ്യങ്ങൾ വരെ.
മറ്റുള്ള മേഖലകളുടെ പങ്ക് ഇപ്രകാരമാണ്‌.
ദക്ഷിണ-മധ്യ അമേരിക്ക (44%), ആഫ്രിക്ക (41%), ഉത്തര അമേരിക്ക (40%) .
ലോകം മൊത്തത്തിൽ 30 ബില്യൺ വീപ്പകൾ (4.8 ക്യുബിക് കി.മീറ്റർ) ഒരു വർഷം ഉപയോഗിക്കുന്നു, വികസിത രാജ്യങ്ങളിലാണ്‌ ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപഭോഗം നടക്കുന്നത്.
2004 ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ട എണ്ണയുടെ 24% അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളാണ്‌.
മൂല്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പെട്രോളിയം വ്യവസായം ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും വലുതാണ്‌.
പെട്രോളിയം പര്യവേഷണം ഉൽഖനനം
എണ്ണപ്പാടങ്ങളിലുള്ള എണ്ണക്കിണറുകൾ വഴിയുള്ള ഉൽഖനനമാണ്‌ സാധാരണമായ രീതി.
സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ മുന്നേറ്റത്തോടെയും ഹൈഡ്രോകാർബണുകളുടെ വർദ്ധിച്ച ആവശ്യവും എണ്ണയുടെയും വാതകത്തിന്റെയും ഫലപ്രദമായ തരത്തിലുള്ള പര്യവേഷണത്തിന് ഹേതുവായിട്ടുണ്ട്.
ഭൗമാന്തർഭാഗത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന മർദ്ദത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ഉൽഖനനം ചെയ്തെടുക്കുന്നതാണ്‌ പ്രാഥമിക രീതി, ഇതുവഴി ഏകദേശം നിലവിലുള്ള 20% എണ്ണയും പുറത്തെടുക്കാം.
മർദ്ദത്തിന്റെ ഉറവിടം വിവധങ്ങളാകാം, എണ്ണയുടെ അടിയിൽ കിടക്കുന്നു ജലത്തിന്റെ മർദ്ദം ഇങ്ങനെയുള്ളതിനെ ജലനിയത്രിത നിക്ഷേപം എന്നും, എണ്ണയുടെ മുകളിൽ കാണപ്പെടുന്ന വാതകം ചെലുത്തുന്ന മർദ്ദമാണെങ്കിൽ വാതകനിയന്ത്രിതം എന്നും പറയുന്നു.
ഇങ്ങനെയുള്ള മർദ്ദത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ എണ്ണ ഖനനം നടത്തുമ്പോൾ മർദ്ദം കുറഞ്ഞ് ഒരു ഘട്ടം കഴിഞ്ഞാൽ മർദ്ദത്തിന്‌ എണ്ണയെ ഉപരിതലത്തിൽ എത്തിക്കാൻ കഴിയാതെ വരുന്നു, ശേഷമുള്ള രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ 5 മുതൽ 10 % വരെ എണ്ണ പുറത്തെടുക്കാം.
ജലനിയന്ത്രിത നിക്ഷേപങ്ങളിൽ ജലം എണ്ണക്കടിയിലേക്ക് കടത്തിവിട്ടും, വാതകനിയന്ത്രിത നിക്ഷേപങ്ങളിൽ മുകളിലുള്ള വാതക പാളിയിലേക്ക് വാതകം കടത്തിവിട്ടും വീണ്ടും മർർദ്ദം നിലനിർത്താൻ സാധിക്കും.
ഇങ്ങനെ രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലൂടെയുള്ള ഉൽഖനനവും ഫലപ്രദമാകാതെ വരുമ്പോൾ എണ്ണയുടെ വിസ്കോസിറ്റി കുറച്ചുകൊണ്ട് കൂടുതൽ എണ്ണ പുറത്തെത്തിക്കാനുള്ള മൂന്നാം ഘട്ടത്തിലേക്ക് നടക്കുന്നു, താപം പ്രവഹിപ്പിക്കുക, എണ്ണയുടെ പ്രതലബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള വസ്തുക്കൾ പ്രയോഗിക്കുക, കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ് പോലെയുള്ള വാതകങ്ങൾ ശക്തിയായി പ്രവഹിപ്പിക്കുക എന്നിവ ഈ ഘട്ടത്തിൽ നടത്തുന്നു.
മറ്റ് മാർഗ്ഗങ്ങൾ
2003 മുതൽ എണ്ണ വിലയിലുണ്ടായ വർദ്ധനവ് മറ്റു എണ്ണയുല്പാദനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ ആരായുന്നതിന്‌ പ്രാധാന്യം നൽകി.
പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റ് മാർഗ്ഗങ്ങൾ എണ്ണ ചാലുകൾ, എണ്ണ മണലുകൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണ ഉല്പാദനമാണ്‌.
ഇവ വലിയ അളവിൽ ഭൂമിയിൽ കാണപ്പെടുന്നുമുണ്ട്, ഇവയിൽ നിന്ന് ചെലവ് കുറഞ്ഞരീതിയിൽ പരിസ്ഥിതിയെ കളങ്കപ്പെടുത്താതെയുള്ള ഉല്പാദനം വെല്ലുവിളിയുയർത്തുന്നതാണ്‌.
രാസപക്രിയയിലൂടെ മീഥെയ്നിനേയൊ കൽക്കരിയേയൊ എണ്ണയിൽ കണ്ടുവരുന്ന ഹൈഡ്രോകാർബണുകള്ളാക്കി മാറ്റാം.
ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായത് ഫിഷർ-ട്രോപ്ഷ് പ്രക്രിയയാണ്‌.
1920 കളിൽ ജർമ്മനിയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വിദ്യയാണിത്, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധ സമയത്ത് പെട്രോളിയം ഇറക്കുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ട സമയത്ത് ജർമ്മനിയിലെ നാസി സർക്കാർ ഈ വിദ്യ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ഇത് അറിയപ്പെട്ടത് ബദൽ എണ്ണ (ജർമ്മൻ: Ersatz, ഇംഗ്ലീഷ്: substitute) എന്നായിരുന്നു.
രണ്ടാം  ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്  ഈ വിദ്യയുപയോഗിച്ച് ആവശ്യമുള്ള എണ്ണയുടെ ഏതാണ്ട് പകുതിയോളം ജർമ്മനിക്ക് ലഭിച്ചിരുന്നു.
പക്ഷെ താരതമ്യേന സുലഭമായി എണ്ണ ലഭിക്കുമായിരുന്ന അക്കാലത്ത് ഈ വിദ്യ ഒരു അറ്റകൈ പ്രയോഗമായാണ്‌ ജർമ്മനി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.
എണ്ണവില വർദ്ധിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന  ഇക്കാലത്ത് ഈ പ്രക്രിയക്ക് വേണ്ടി വരുന്ന ചെലവ് താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ് വരുകയാണ്‌.
നിലവിൽ ലോകത്ത് രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ ഈ വിദ്യ വാണിജ്യപരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്, മലേഷ്യയിലെ ബിന്റുലുവിലുള്ള ഷെൽ ഓയിൽ എന്ന കമ്പനി പ്രകൃതിവാതകം ഉപയോഗിച്ചു കുറഞ്ഞ സൾഫർ അടങ്ങിയ ഡീസൽ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു.
ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ സാസോൾ കൽക്കരി ഉപയോഗിച്ച് കൃത്രിമമായി വിവിധതരത്തിലുള്ള പെട്രോളിയം ഉല്പന്നങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു.
ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ സാസോൾ കമ്പനി ഇങ്ങനെ രാജ്യത്തിന്‌ ആവശ്യമുള്ള ഡീസലിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗം ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു.
ഈ പ്രക്രിയ കുറഞ്ഞ സൾഫറുള്ള ഡീസൽ നൽകുന്നുവെങ്കിലും ഇത് വലിയ അളവിൽ ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങൾ പുറത്ത് വിടുന്നുണ്ട്.
1930 കളിൽ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന മറ്റൊരു രീതിയാണ്‌ കാരിക്ക് പ്രക്രിയ.
ഇതിൽ വായുവിന്റെ അഭാവത്തിൽ കൽക്കരിയിൽ കുറഞ്ഞ കണ്ണികളുള്ള ഹൈഡ്രോകാർബണുകളെ സ്വേദീകരിച്ചെടുക്കുകയാണ്‌ ചെയ്യുന്നത്.
എണ്ണ ചാലുകളിൽ ഖനനം നടത്തി നൂതന മാർഗങ്ങളിലൂടെയുള്ള സംസ്കരണം വഴിയും എണ്ണ ഉല്പാദനം സാധ്യമാണ്‌.
ബെക്കൻ രൂപവൽക്കരണം പോലെയുള്ള പാരമ്പര്യേതര നിക്ഷേപങ്ങളിൽ നിന്നും എണ്ണ ഖനനം ചെയ്തെടുക്കാവുന്നതാണ്‌.
ഇത്തരം രൂപവൽക്കരണങ്ങൾ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 2 മൈലുകളോളം (3 കി.മീറ്റർ) താഴെയായിരിക്കും, ഏതാനും മീറ്ററുകൾ മാത്രമായിരിക്കും ഇവയുടെ കനം, ആയിരക്കണക്കിന് ചതുരശ്രമൈലുകളോളം ഇവ വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്നുണ്ടാകും.
ഇവയിൽ വളരെ പരിമിതമായ ഖനന സാധ്യതകൾ മാത്രമേ ഇവയിൽ ഉണ്ടാവുകയുള്ളു.
എൽമ് കോലീ എണ്ണപ്പാടത്തിൽ ഇങ്ങനെ വിലങ്ങനെ ഒരുപാട് തുരക്കൽ വേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്.
അടുത്തകാലത്ത് നിലവിൽ വന്ന തെർമൽ ഡീപോളിമറൈസേഷൻ (TDP) എന്ന പ്രക്രിയ സങ്കീർണ്ണ ജൈവവസ്തുക്കളെ ലഘു സ്വാഭാവിക എണ്ണയായുള്ള രൂപാന്തരണത്തിന്‌ സഹായിക്കുന്നു.
താപത്തിന്റെയും മർദ്ദത്തിന്റെയും സഹായത്താൽ ഹൈഡ്രജന്റെയും ഓക്സിജന്റെയും കാർബണിന്റെയും നീണ്ട കണ്ണികൾ ഹ്രസ്വ കണ്ണികളായുള്ള ഹൈഡ്രോകാർബണുകളായി വിഘടിപ്പിക്കുന്നു.
ഇത് അശ്മക ഇന്ധനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്ന  ഭൗമ പ്രക്രിയകൾക്ക് സമാനമാണ്‌.
സൈദ്ധാന്തികമായി ഏത് ജൈവാവശിഷ്ടങ്ങളെയും ഇതുവഴി പെട്രോളിയത്തിന്‌ സമാനമാക്കി മാറ്റാം.
ലോക ചരിത്രപ്രകാരം പെട്രോളിയം  ആധുനിക ലോകത്തിന്‌ മാത്രം അറിയുന്ന വസ്തുവല്ല.
ഹെറോദോതസിന്റെ വിവരണം ദൊയൊദൊറസ് സിസലസ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതനുസരിച്ച് ബാബിലോണിലെ മതിലുകളും ഗോപുരങ്ങളും നിർമ്മിക്കാൻ അസ്ഫാൾട്ട് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു; ബാബിലോണിന്‌ സമീപമുള്ള അർദേരിക്കക്ക് സമീപം എണ്ണ കുഴികളുണ്ടായിരുന്നു.
ഉയർന്ന അളവിൽ ഇവ നദീതീരങ്ങളിലും മറ്റും ഇവ കാണപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
പുരാതന പേർഷ്യയിലെ സമൂഹത്തിലെ മുകൾതട്ടുകാർ ഔഷധങ്ങൾക്കും വിളക്ക് കൊളുത്താനും പെട്രോളിയം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ഉപയോഗങ്ങൾ ഇന്ധനം
പെട്രോളിയത്തിന്റെ എല്ലാ ഡിസ്റ്റിലേഷനകളും ഇന്ധനമാണ്.
കിട്ടുന്ന ഇന്ധനങ്ങൾ ഇവയാണ് എഥെയ്ൻ and other short-chain alkanes ഡീസൽ ഇന്ധനം (പെട്രോഡീസൽ) ഇന്ധനം എണ്ണs ഗ്യാസോലിൻ (പെട്രോൾ) ജെറ്റ് ഇന്ധനം മണ്ണെണ്ണ ദ്രവീകൃത പെട്രോളിയം വാതകം (LPG) പ്രകൃതി വാതകം പെട്രോളിയം-രാജ്യം ഉപഭോഗം ലോക രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ എണ്ണ ഉപഭോഗം (കൂടുതൽ കടുത്ത നിറം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് കൂടുതൽ ഉപഭോഗം).
2006 ലെ എണ്ണ ഉപഭോഗം പ്രതിദിനം ആയിരം വീപ്പ, ആയിരം ക്യുബിക്ക് മീറ്റർ എന്നീ അളവുകളിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
എണ്ണ ഉപഭോഗ രാജ്യങ്ങൾ  2006 (1000 bbl/day) (1000 m 3 /day) ജനസംഖ്യ ദശലക്ഷത്തിൽ bbl/year per capita അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ 1 20,687.42 3,289.0 304 24.8 ചൈന 7,201.28 1,144.9 1369 1.9 ജപ്പാൻ 2 5,197.70 826.4 128 14.8 റഷ്യ 1 2,810.76 446.9 142 7.2 ജർമനി 2 2,691.81 428.0 82 12.0 ഇന്ത്യ 2 2,571.90 408.9 1201 0.8 കാനഡ 2,296.66 365.1 32 26.5 ബ്രസീൽ 2,216.84 352.4 187 4.3 ദക്ഷിണ കൊറിയ 2 2,179.90 346.6 49 16.3 സൌദി അറേബ്യ ( OPEC ) 2,139.42 340.1 27 28.9 മെക്സിക്കോ 1 2,077.51 330.3 107 7.1 ഫ്രാൻസ് 2 1,981.18 315.0 61 11.9 യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം 1 1,812.01 288.1 61 10.9 ഇറ്റലി 2 1,742.58 277.0 58 10.9 ഇറാൻ ( OPEC ) 1,679.20 267.0 68 8.9
ഉറവിടം: US Energy Information Administration ഉല്പാദനം എണ്ണയുൽപാദക രാജ്യങ്ങൾ Graph of Top Oil Producing Countries 1960-2006, including Soviet Union # എണ്ണയുൽപാദക രാജ്യങ്ങൾ 10 3 bbl/d (2006) 10 3 bbl/d (2007) 1 സൗദി അറേബ്യ ( ഒപെക് ) 10,665 10,234 2 റഷ്യ 1 9,677 9,876 3 അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ 1 8,331 8,481 4 ഇറാൻ (OPEC) 4,148 4,043 5 ചൈന 3,845 3,901 6 മെക്സിക്കൊ 1 3,707 3,501 7 കാനഡ 2 3,288 3,358 8 ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ (OPEC) 2,945 2,948 9 വെനിസ്വേല (OPEC) 1 2,803 2,667 10 കുവൈത്ത് (OPEC) 2,675 2,613 11 നോർവെ 1 2,786 2,565 12 നൈജീരിയ (OPEC) 2,443 2,352 13 ബ്രസീൽ 2,166 2,279 14 അൾജീരിയ (OPEC) 2,122 2,173 15 ഇറാഖ് (OPEC) 3 2,008 2,094 16 ലിബിയ (OPEC) 1,809 1,845 17 അംഗോള (OPEC) 1,435 1,769 18 യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം 1,689 1,690 19 കസാഖിസ്ഥാൻ 1,388 1,445 20 ഖത്തർ (OPEC) 1,141 1,136 21 ഇന്തോനേഷ്യ 1,102 1,044 22 ഇന്ത്യ 854 881 23 അസെർബൈജാൻ 648 850 24 അർജന്റീന 802 791 25 ഒമാൻ 743 714 26 മലേഷ്യ 729 703 27 ഈജിപ്ത് 667 664 28 ഓസ്ട്രേലിയ 552 595 29 കൊളംബിയ 544 543 30 ഇക്വഡോർ (OPEC) 536 512 31 സുഡാൻ 380 466 32 സിറിയ 449 446 33 ഇക്വറ്റോറിയൽ ഗിനി 386 400 34 യമൻ 377 361 35 വിയറ്റ്നാം 362 352 36 തായ്‌ലാന്റ് 334 349 37 ഡെന്മാർക്ക് 344 314 38 റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ 247 250 39 ഗാബോൺ 237 244 40 ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക 204 199
ഉറവിടം: U.S. Energy Information Administration Archived 2008-07-10 at the Wayback Machine .
കയറ്റുമതി Oil exports by country in 2022
In order of net exports in 2006 in thousand bbl / d and thousand m³ /d: # കയറ്റുമതി  രാഷ്ട്രങ്ങൾ(2006) (10 3 bbl/d) (10 3 m 3 /d) 1 സൗദി അറേബ്യ ( OPEC ) 8,651 1,376 2 റഷ്യ 1 6,565 1,044 3 നോർവെ 1 2,542 404 4 ഇറാൻ (OPEC) 2,519 401 5 ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ (OPEC) 2,515 400 6 വെനിസ്വേല (OPEC) 1 2,203 350 7 കുവൈറ്റ്‌ (OPEC) 2,150 342 8 നൈജീരിയ (OPEC) 2,146 341 9 അൾജീറിയ (OPEC) 1 1,847 297 10 മെക്സിക്കോ 1 1,676 266 11 ലിബിയ (OPEC) 1 1,525 242 12 ഇറാഖ്‌ (OPEC) 1,438 229 13 അംഗോള (OPEC) 1,363 217 14 ഖസാഖ്‌സ്ഥാൻ 1,114 177 15 കാനഡ 2 1,071 170
ഉറവിടം: US Energy Information Administration അവലംബം പുറം കണ്ണികൾ Wikimedia Commons has media related to Petroleum .
US Energy Information Administration US Department of Energy EIA - World supply and consumption American Petroleum Institute - the trade association of the US oil industry.
Oil survey - OECD International Energy Agency Archived 2009-06-17 at the Wayback Machine .
ഘരാന ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Gharana ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം Concepts Shruti · Swara · Alankar · രാഗം Tala · ഘരാന · Thaat Instruments Indian musical instruments Genres Dhrupad · Dhamar · ഖയാൽ · Tarana Thumri · Dadra · Qawwali · ഗസൽ ഥാട്ടുകൾ Bilaval · Khamaj · Kafi · Asavari · Bhairav Bhairavi · Todi · Purvi · Marwa · Kalyan
ഒരു സം‌ഗീത പാരമ്പര്യത്തെ അഥവാ കുടും‌ബപാരമ്പര്യത്തെയാണ് ഘരാന എന്നതുകൊണ്ട് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നത്.
വീട് എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഘർ എന്ന ഹിന്ദുസ്ഥാനി പദത്തിൽ നിന്നുമാണ് ഘരാന എന്ന വാക്കുത്‌ഭവിച്ചത്.
ഏതെങ്കിലും ഒരു സംഗീത വിഭാഗത്തിലോ നൃത്തരൂപത്തിലോ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു വിഭാഗം കലാകാരൻമാരെ/കലാകാരികളെ ഒരുമിപ്പിക്കുന്ന ഒരിടം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഘരാന എന്ന പദം ഉത്തരേന്ത്യയിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
വിവിധതരം ഘരാനകൾ ഖയാൽ ഘരാന
മനോധർ‌മ്മത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകി 4 മുതൽ 8 വരെ വരികളും കൃത്യമായ ഈണവും ഉള്ള വായ്പ്പാട്ടാണ് ഖയാൽ.
അടിസ്ഥാനവരികൾ മുൻ‌നിർത്തി ഗായകർ മനോധർ‌മ്മം നടത്തുന്നു.
ഗ്വാളിയോർ ഘരാന
ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഘരാനയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആരം‌ഭത്തോടു കൂടിയാണ് ഇത് കീർ‌ത്തി പ്രാപിച്ചത്.
ഈ ശൈലി പിന്തുടർ‌ന്നവരിൽ പ്രമുഖൻ താൻ‌സെൻ ആണ്.
രാഗവിസ്താരവും  രാഗാലങ്കാരവും ഈ ഘരാനയുടെ സവിശേഷതകളാണ്.
പ്രധാനമായും യമൻ, ഭൈരവ്, സാരം‌ഗ്, ശ്രീ, ഹാമിർ തുടങ്ങിയ രാഗങ്ങളാണ് ആലപിച്ചുവരുന്നത്.
കൃഷ്ണറാവു ശങ്കർ പണ്ഡിറ്റ് ആണ് ഇതിൽ പ്രശസ്തൻ.
അലാവുദ്ദീൻ ഖിൽ‌ജിയുടെ ഭരണകാലത്താണ് ഈ ഘരാന ഉത്‌ഭവിച്ചത്.
ഈ ശൈലിയിൽ നായക് ഗോപാൽ പ്രശസ്തനാണ്.
അക്കാലത്ത് സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് ധ്രുപദ്-ധമാർ എന്ന രീതിയായിരുന്നു.
ശേഷം ഗ്വാളിയോർ ഘരാനയുടെ ശൈലി ഇതിലേയ്ക്ക് ചേർ‌ക്കപ്പെട്ടു.
ഉസ്താദ് ഫയാസ് ഹുസൈൻ ഖാൻ ഇതിൽ പ്രമുഖനാണ്.
ജയ്പൂർ-അത്രൌലി ഘരാന
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ അല്ലാദിയാ ഖാനും കുടുംബവും സ്ഥാപിച്ച ഘരാനയാണ് ഇത്.
അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടുംബം ഉത്തർപ്രദേശിലെ അലിഗഢിന് അടുത്തുള്ള അത്രൌലിയിൽ നിന്നും രാജസ്ഥാനിലെ ജയ്‌പൂരിലേക്ക് കുടിയേറിയവരാണ്.
അത് കൊണ്ടാണ് അവർ സ്ഥാപിച്ച ഘരാനയ്ക്ക് ജയ്‌പൂർ-അത്രൌലി ഘരാന എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
കേസർബായ് കേർകർ , മല്ലികാർജുൻ മൻസൂർ , കിഷോരി അമോൻകർ , ശ്രുതി സദോലിഖർ.
, പത്മ തൽവാൽക്കർ, അശ്വിനി ഭിഡെ-ദേശ്പാണ്ഡെ എന്നിവർ ഈ ഘരാനയിലെ പ്രമുഖരാണ്.
കിരാന ഘരാന
ഈ ശൈലിലെ പ്രമുഖനെന്ന് വിശേഷിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഉസ്താദ് അബ്ദുൾ കരിം ഖാന്റെ ജന്മസ്ഥലമാണ് ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഷംലി ജില്ലയിലെ കൈരാന.
ഈ പേരിൽ നിന്നും കിരാന എന്ന് ഘരാനയ്ക്ക് പേർ നൽകി.
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ ആചാര്യന്മാരായ ഗുലാം അലി , ഗുലാം മൗല എന്നിവരാണ് ഈ ശൈലിയുടെ തുടക്കക്കാർ.
കർ‌ണാടക സംഗീതത്തിൽനിന്നും പ്രചോദനമുൾ‌ക്കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്.
രാംപൂർ-സഹസ്വാൻ  ഘരാന
ഇനായത്ത് ഹുസൈൻ ഖാൻ (1849-1919) തുടക്കമിട്ട ഇതിൽ പ്രശസ്തരാണ്‌ ഉസ്താദ് നിസ്സാർ ഹുസൈൻ ഖാൻ , ഗുലാം മുസ്തഫ ഖാൻ , ഗുലാം സാദിക് ഖാൻ , ഉസ്താദ് റഷീദ് ഖാൻ , ഗുലാം അബ്ബാസ് ഖാൻ എന്നിവർ മേവാതി ഘരാന
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഇൻഡോറിലെ ഹോൾക്കാർ രാജധാനിയിൽ വെച്ച് ഘാഗ്ഗെ നസീർ ഖാനും വഹീദ് ഖാനും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ് മേവാതി ഘരാന.
ജയ്പൂർ , ഇൻഡോർ , ഡെൽഹി എന്നീ    സ്ഥലങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മേവാത് എന്ന പ്രദേശത്തിൻറെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഈ ഘരാനയുടെ പേര് ഉദ്ഭവിച്ചത്.
ഒട്ടേറെ പ്രശസ്തരായ സംഗീതജ്ഞർ ഈ ഘരാനയിലുണ്ടായിട്ടുണ്ട്.
ചിമൻ ലാൽ പണ്ഡിറ്റ്, നാഥുലാൽ പണ്ഡിറ്റ്, മുനാവ്വർ ഖാൻ, ലത്തീഫ് ഖാൻ, മജീദ് ഖാൻ, പണ്ഡിറ്റ് മോതിറാം, പണ്ഡിറ്റ് മണിറാം, പണ്ഡിറ്റ് പ്രതാപ് നാരായൺ, പണ്ഡിറ്റ് ജസ്‌രാജ് , ജതിൻ പണ്ഡിറ്റ്, ലളിത് പണ്ഡിറ്റ്, രമേഷ് നാരായൺ , മധുപ് മുദ്ഗൽ, സഞ്ജീവ് അഭയാങ്കർ , ദുർഗ ജസ്‌രാജ് എന്നിവർ അവരിൽ ചിലരാണ്.
ഠുമ്രി ഘരാന
1847-1856 കാലത്ത് നാടുവാണിരുന്ന നവാബ് വാജിദ് അലിഷായുടെ സദസ്സിൽ തുടങ്ങിയെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന അനൗപചാരികവും ലളിതവുമായ ഗാനരൂപം.
ബ്രജ്‌ഭാഷയിൽ കാൽ‌പനികതയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകുന്ന വരികളാവും ഇതിലുണ്ടാവുക.
ഈ ശൈലിയിൽ പ്രധാനം ബനാറസ് ഘരാന, ലഖ്‌നൗ ഘരാന, പട്യാല ഘരാന ഇവയാണ്.
തബലയിലെ ഘരാനകൾ ഡൽ‌ഹി ഘരാന
സിത്താറിലെ ഘരാനകൾ ജയ്പൂർ ഘരാന
പ്രഗൽ‌ഭൻ ഉസ്താദ് അല്ലാദിയാഖാൻ മഹിയാർ ഘരാന
പ്രശസ്തൻ പണ്ഡിറ്റ് രവിശങ്കർ ഇംദാദ് ഖാൻ ഘരാന
പ്രശസ്തൻ ഉസ്താദ് വിലായത്ത് ഖാൻ അവലംബം ↑ Think IAS Think Drishti Hindustani Music ↑ {{ cite web }} : Cite has empty unknown parameters: | month= and | coauthors= ( help )
ഗ്വാളിയോർ ഘരാന ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Gwalior_gharana
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിലെ ആദ്യത്തേതും  പുരാതനവുമായ ഘരാനകളിലൊന്നാണ് ഗ്വാളിയോർ ഘരാന .
ഉസ്താദ് നഥൻ പീർ ബക്ഷ് എന്ന സംഗീതജ്ഞനാണ് ഇതിന്റെ പ്രണേതാവ് എന്നു കരുതുന്നു.
മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ അക്ബറിന്റെ കാലം മുതൽ ഈ ഘരാന നിലവിലുണ്ട്.
(1542–1605).
ഗ്വാളിയോറിൽ താമസമാക്കിയ പീർബക്ഷിന്റെ പൗത്രന്മാരാണ് ഈ ഘരാനയെ അതിന്റെ  പൂർണ്ണപ്രഭാവത്തിലെത്തിച്ചത്.
അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ഘരാനയ്ക്ക് ഈ പേരു നൽകപ്പെട്ടത്.
ആലാപന ശൈലി
അത്യന്തം ലളിതവും ,രാഗാലാപനത്തിലുള്ള  വ്യക്തതയും, ഭാവസാന്ദ്രതയുമാണ് ഈ ഘരാനയുടെ പ്രത്യേകത.
ജയ്പൂർ ഘരാനയുടെ സങ്കീർണ്ണതകൾ താരതമ്യത്തിൽ ഈ ഘരാനയിൽ തുലോം കുറവാണ്.
ഗായകർ
കുമാർ ഗന്ധർവ്വ , വിഷ്ണു ദിഗംബർ പലുസ്കർ , ഇചൽ രജ്ഞികർ, വീണാ സഹസ്രബുദ്ധെ, മാലിനി രജുർകർ എന്നിവരാണ് പ്രധാന കലാകാരന്മാർ.
ഉസ്താദ് റഷീദ് ഖാൻ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Rashid_Khan
ഉസ്താദ് റഷീദ് ഖാൻ , ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിലെ പ്രശസ്ത വായ്പ്പാട്ടുകാരിൽ ഒരാൾ ആണ്, (1 July 1968 – 9 January 2024).
1968 ജൂലൈ 1 ന് ഉത്തർപ്രദേശിലെ ബദായൂൻ പട്ടണത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.
സഹസ്വാൻ ഘരാന പിന്തുടരുന്ന അദ്ദേഹം ഈ ഘരാന സ്ഥാപിച്ച ഇനായത് ഹുസ്സൈൻ ഖാന്റെ പേരമകനുമാണ്.
സോമ ഖാൻ ആണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി.
പ്രായം കൊണ്ടു ചെറുപ്പമെങ്കിലും, ശ്രുതി മാധുര്യവും, ശബ്ദ നിയന്ത്രണവും കൊണ്ട് ധാരാളം ആരാധകരെ അദ്ദേഹം ആകർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
വിളംബിത കാലത്തിൽ ഖയാൽ പാടുന്നതിൽ അഗ്രഗണ്യമായ പ്രാവീണ്യമാണ് അദ്ദേഹത്തിനുള്ളത്.
"ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റ വായ്പാട്ട് മേഖലയ്ക്ക് ഒരു ഭാവി വാഗ്‌ദാനമാണ് ഇദ്ദേഹം" എന്ന്  1988-ൽ റഷീദ് ഖാന്റെ കച്ചേരി കണ്ടു നിന്ന പണ്ഡിറ്റ് ഭീംസെൻ ജോഷി പറയുകയുണ്ടായി 1987 -ൽ ആകാശവാണി അദ്ദേഹത്തിന് “A" ഗ്രേഡ് നൽകി.
1988 -ൽ ആദ്യത്തെ റെക്കോർഡ് പുറത്തിറക്കി.
ധാരാളം വിദേശപര്യടനങ്ങളും പരിപാടികളും അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ശാസ്ത്രീയ സംഗീതമെന്ന പോലെ അർധശാസ്ത്രീയ ഗാനങ്ങളായ ഠുമ്രികൾ പാടുന്നതിലും അഗണ്യമായ പാടവം റഷീദ് ഖാനുണ്ട്.
അമ്മയുടെ അമ്മാവൻ ആയ നിസാർ ഹുസ്സൈൻ ഖാനിൽ നിന്നും സ്വന്തം വീട്ടിൽ താമസിച്ചു തന്നെ സംഗീതത്തിന്റെ ബാലപാഠങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.
ഉസ്താദ് ഗുലാം മുസ്‌തഫ ഖാന്റെ അനന്തരവൻ ആണ് ഇദ്ദേഹം.
കുട്ടിക്കാലത്തു ഇദ്ദേഹം ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ അഭിരുചി ഒന്നും കാണിച്ചിരുന്നില്ല.
ഗുലാം മുസ്‌തഫ ഖാൻ സംഗീതത്തിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റ കഴിവ് ആദ്യമായി തിരിച്ചറിയുകയും കുറച്ചു കാലം മുംബൈയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തെ സംഗീതം പഠിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
എന്നിരുന്നാലും നിസാർ ഹുസ്സൈൻ ഖാൻ തന്നെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റ പ്രധാന ഗുരു.
ബദായൂനിലെ റഷീദ് ഖാന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വെച്ച് തന്നെയാണ് നിസാർ ഹുസ്സൈൻ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിച്ചിരുന്നത്.
കർക്കശക്കാരനായ നിസാർ ഹുസ്സൈൻ ഖാന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ അതിരാവിലെ നാല് മണിയ്ക്ക് എണീറ്റ് അദ്ദേഹത്തിന് സാധകം ചെയ്യേണ്ടി വന്നിരുന്നു.
അതിനു ശേഷം ഓരോ ദിവസവും മണിക്കൂറുകളോളം അദ്ദേഹത്തിന് സ്വരസ്ഥാനങ്ങൾ അഭ്യസിയ്ക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്.
ചിലപ്പോൾ ഒരു ദിവസം മുഴുവൻ ഒരു സ്വരസ്ഥാനം തന്നെ ആവർത്തിച്ചു പഠിയ്ക്കേണ്ടി വരും.
കുട്ടിയായിരുന്ന റഷീദ് ഖാന് അക്കാലത്ത് ഇത്തരത്തിലുള്ള പഠനം ബുദ്ധിമുട്ടായി തോന്നിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പിൽക്കാലത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റ സംഗീതശൈലിയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇത് വളരെ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഏതാണ്ട് പതിനെട്ട് വയസിന് ശേഷമാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ഇതിൽ കുറച്ചു താല്പര്യം തോന്നിത്തുടങ്ങിയത്.
പതിനൊന്ന് വയസ്സിൽ റഷീദ് ഖാൻ തന്റെ ആദ്യത്തെ സംഗീതകച്ചേരി നടത്തി.
1978 ൽ അദ്ദേഹം ഡൽഹിയിലെ ഐ.ടി.സി യിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു.
1980 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ നിസാർ ഹുസ്സൈൻ ഖാൻ കൽക്കട്ടയിലെ ഐ.ടി.സി റിസർച്ച് അക്കാഡമിയിൽ ചേർന്നതോടെ റഷീദ് ഖാനും അവിടെ വിദ്യാർത്ഥിയായി ചേർന്നു.
1994 ആയപ്പോഴേയ്ക്കും അദ്ദേഹം ഔദ്യാഗികമായി അക്കാദമിയിലെ ഒരു സംഗീതകാരൻ എന്ന പദവിയിൽ എത്തി.
സംഗീതശൈലി
രാംപൂർ-സഹസ്വാൻ ഗായകി (സംഗീതശൈലി), ഗ്വാളിയോർ ഘരാനയുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതാണ്.
വിളംബിത-മധ്യ കാലങ്ങളിൽ, ഗാംഭീര്യസ്വരത്തിൽ, സങ്കീർണമായ താളഘടനയോടെ അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്ന കൃതികളാണ് ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത.
നിസാർ ഹുസ്സൈൻ ഖാന്റെ ശൈലിയിൽ വിളംബിതകാലത്തിലുള്ള തന്റെ ഖയാൽ ആലാപനങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം വളരെ പതിഞ്ഞ വിസ്താരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു.
മറ്റു പ്രസിദ്ധ ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതജ്ഞരായ അമീർ ഖാൻ , ഭീംസെൻ ജോഷി എന്നിവരുടെ ശൈലികളും അദ്ദേഹത്തെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുള്ളതായി കാണാം.
തന്റെ ഗുരുവിനെ പോലെ തന്നെ തരാനകൾ പാടുന്നതിലും അദ്ദേഹത്തിന് പ്രാഗൽഭ്യം ഉണ്ട്.
എന്നാൽ ഉപകരണ-സംഗീതശൈലിയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ള തന്റെ ഗുരുവിന്റെ ശൈലിയിൽ നിന്നും വിഭിന്നമായി ഖയാൽ രീതിയിൽ തരാനകൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാനാണ് റഷീദ് ഖാൻ ശ്രമിയ്ക്കാറ്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഗവിസ്താരങ്ങളിൽ വൈകാരികതയുടെ പല തലങ്ങൾ ഉള്ളതായി കാണാം.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ : "ചിലപ്പോൾ ആലാപനത്തിൽ ആയിരിയ്ക്കും വൈകാരികതയുടെ അതിസ്പർശം കടന്നു വരുന്നത്, ചിലപ്പോൾ ബന്ദിഷ് പാടുമ്പോൾ ആയിരിയ്ക്കും, ചിലപ്പോൾ കവിതയുടെ വരികൾക്ക് അർത്ഥം നൽകാനായിട്ടായിരിയ്ക്കാം".
ഈ വൈകാരികത അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതത്തിന് ഒരു ആധുനികമാനം നൽകുന്നു.
സാങ്കേതികതയ്ക്കും സങ്കീർണമായ സ്വരഘടനകളുടെ കൃത്യമായ  ആവിഷ്കാരത്തിനും ഊന്നൽ കൊടുത്തുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുക്കന്മാരുടെ ശൈലിയിൽ നിന്നും ഏറെ വിഭിന്നമാണ് ഇത്.
ശുദ്ധ ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തെ ജനപ്രിയസംഗീതവുമായി ചേർത്തുള്ള ഫ്യൂഷൻ സംഗീതരംഗത്തും റഷീദ് ഖാൻ ചില ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.
അവാർഡുകൾ പദ്മശ്രീ (2006) സംഗീത നാടക അക്കാദമി അവാർഡ് (2006) ഗ്ലോബൽ ഇന്ത്യൻ മ്യൂസിക് അക്കാഡമി അവാർഡ്‌സ് (GIMA) (2010) മഹാ സംഗീത് സമ്മാൻ അവാർഡ് (2012) മിർച്ചി മ്യൂസിക് അവാർഡ്‌സ് ( 2013 ) അവലംബം പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ
പ്രേയർ ഹാൻഡ്സ് (ഡ്യൂറർ) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Praying_Hands_(D%C3%BCrer)
ജർമ്മൻ അച്ചടി നിർമ്മാതാവും ചിത്രകാരനും സൈദ്ധാന്തികനുമായ ആൽബ്രെച്റ്റ് ഡ്യുറർ ചിത്രീകരിച്ച പെൻ ആന്റ് ഇങ്ക് ചിത്രം ആണ് സ്റ്റഡി ഓഫ് ഹാൻഡ്സ് ഓഫ് ആൻ അപ്പോസ്തലൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന (സ്റ്റഡി സൂ ഡെൻ ഹാണ്ടൻ അപ്പോസ്തെൽസ്), * പ്രേയർ ഹാൻഡ്സ് (ജർമ്മൻ: ബെറ്റെൻഡെ ഹാൻഡെ).
ഓസ്ട്രിയയിലെ വിയന്നയിലെ ആൽബർട്ടിന മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഇന്ന് ഈ ചിത്രം സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്.
നീല നിറമുള്ള പേപ്പറിൽ വെളുപ്പും കറുപ്പും മഷിയുടെ (സ്വയം നിർമ്മിച്ച) സാങ്കേതികത ഉപയോഗിച്ചാണ് ഡ്യൂറർ ഡ്രോയിംഗ് സൃഷ്ടിച്ചത്.
രണ്ട് പുരുഷ കൈകളും ഒരുമിച്ച് ചേർത്തുപിടിച്ച് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതായി ഡ്രോയിംഗ് കാണിക്കുന്നു.
കൂടാതെ, ഭാഗികമായി ചുരുട്ടിയ സ്ലീവ് കാണാം.
ഒരു അപ്പോസ്തലന്റെ കൈകകളുടെ രേഖാചിത്രമാണ് ഡ്രോയിംഗ്.
ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ടിൽ 1729-ൽ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ നശിച്ച ഹെല്ലർ അൾത്താർപീസ് എന്ന പേരിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്ന മടക്കുപലകയുടെ മധ്യപാനലിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രം പൂർത്തീകരിക്കാൻ ആസൂത്രണം ചെയ്തിരുന്നു.
സ്കെച്ച് ചെയ്ത കൈകൾ മധ്യപാനലിന്റെ വലതുവശത്തുള്ള മടക്കുപലകയിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വിശദാംശങ്ങൾ വളരെ സാമ്യമുള്ളതായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും മടക്കുപലകയിൽ അതിന്റെ വലിപ്പം ചെറുതാണ്.
ഡ്രോയിംഗിൽ ഒരിക്കൽ അപ്പോസ്തലന്റെ തലയുടെ ഒരു രേഖാചിത്രവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
എന്നാൽ തലയുടെ ചിത്രമുള്ള ഷീറ്റ് അതിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
മൊത്തത്തിൽ, ബലിപീഠത്തിനായി ഡ്യൂറർ 18 സ്കെച്ചുകൾ ഉണ്ടാക്കി.
കലാസൃഷ്ടിയുടെ ആദ്യത്തെ പൊതു അംഗീകാരം 1871-ൽ വിയന്നയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചപ്പോളായിരുന്നു.
ഈ ചിത്രം ഡ്യൂററുടെ സ്വന്തം കൈകളെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതായും കരുതുന്നു.
അവലംബം Betende Hände (Dürer) എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ട്.
പ്ലെത്തിസ്മോഗ്രാഫ്
ശരീരത്തിലോ ഏതെങ്കിലും ഒരു അവയവത്തിലോ മാറ്റങ്ങളുടെ അനുപാതം അളക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഉപകരണമാണ് പ്ലെത്തിസ്മോഗ്രാഫ് .
സാധാരണയായി അവയവത്തിലെ രക്തത്തിന്റെയോ വായുവിന്റെയോ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളുടെ വ്യതിയാനമാണ് പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കുന്നത്. 'വർദ്ധിക്കുന്നു' എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന ഗ്രീക്ക് വാക്കായ  "പ്ലെത്തിസ്മോസ്", 'എഴുതുക' എന്നർത്ഥമുള്ള "ഗ്രാഫോസ്" എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഈ വാക്ക് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
ലൈംഗിക കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്ത വ്യക്തികളുടെ ലൈംഗിക താൽപ്പര്യം വിലയിരുത്തുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗമായി പ്ലെത്തിസ്മോഗ്രാഫ് വളരെക്കാലമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.
ശരീരം മുഴുവനും പ്ലെത്തിസ്മോഗ്രാഫിക്ക് വിധേയനായ ഒരാൾ.
അൾട്രാസൗണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ആധുനിക ബോഡി പ്ലെത്തിസ്മോഗ്രാഫ് അവലംബം
പ്ലേനോ (ടെക്സസ്) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Plano,_Texas
അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ കോളിൻ കൗണ്ടിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ടെക്സസ് നഗരമാണ് പ്ലേനോ ( / ˈ p l eɪ n oʊ / PLAY -noh ).
2010ലെ യു.എസ്. സെൻസസ് പ്രകാരം പ്ലേനോയിൽ 269,776 പേർ അധിവസിക്കുന്നു.
ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തെ ഒൻപതാമത്തെ ഏറ്റവും ജനവാസമുള്ള നഗരവും അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ എഴുപതാമത്തെ ഏറ്റവും ജനവാസമുള്ള നഗരവുമാണ് പ്ലേനോ.
അലയൻസ് ഡേറ്റ , സിനിമാർക്ക് തിയേറ്റേഴ്സ് , ഡെൽ സർവീസസ് , ഡോക്ടർ പെപ്പർ സ്നാപ്പിൾ ഗ്രൂപ്പ് , എറിക്സൺ , ഫ്രിറ്റോ-ലേയ് , എച്ച്. പി. എന്റർപ്രൈസ് സർവീസസ് , ഹുവാവെയ് യു.എസ്. , ജെ. സി. പെന്നി , പിസാ ഹട്ട് , റെന്റ്-എ-സെന്റർ , ട്രാക്സസ് , സീമൻസ് പി.എൽ.എം. സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എന്നീ കമ്പനികളുടെ കോർപ്പറേറ്റ് ആസ്ഥാനങ്ങൾ പ്ലേനോയിലാണ്.
അവലംബം പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ Plano, Texas എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ട്.
ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് Plano Economic Development Plano Convention and Visitors Bureau Living in Plano Collin County, TX Archived 2013-05-28 at the Wayback Machine .
Plano from the Handbook of Texas Online പ്ലേനോ (ടെക്സസ്) ഓപ്പൺ ഡയറക്റ്ററി പ്രൊജക്റ്റിൽ Tourism Guide to Plano, Texas Archived 2012-03-21 at the Wayback Machine .
ഫോബോസ് (ഉപഗ്രഹം) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Phobos
ചൊവ്വയുടെ രണ്ടു പ്രകൃതിദത്ത ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും വലുതും ചൊവ്വയോട് ഏറ്റവും അടുത്തുകിടക്കുന്നതുമായ ഉപഗ്രഹമാണ് ഫോബോസ്.
രണ്ടു ഉപഗ്രഹങ്ങളും 1877ൽ ആണ് കണ്ടെത്തിയത്.
11.1 കിലോമീറ്റർ ആരം ഉള്ള ഫോബോസിന്, ഡീമോസിനെക്കാൾ 7.24 ഇരട്ടി പിണ്ഡം ഉണ്ട്.
ഗ്രീക്ക്‌ ഐതിഹ്യത്തിലെ ഏറീസിൻറെ (മാർസ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) മക്കളിൽ ഒരാളായ ഫോബോസ് ('ഭയം' എന്ന് അർത്ഥം) എന്ന ദൈവത്തിൻറെ പേരാണ് ഈ ഉപഗ്രഹത്തിന് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
ചെറുതും വികൃതരൂപിയുമായ ഫോബോസ്, ചൊവ്വയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്നും 9,377 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഭ്രമണപഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സൗരയൂഥത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രതിഫലനം കുറഞ്ഞ വസ്തുക്കളിൽ ഒന്നാണ് ഫോബോസ്.
കൂടാതെ സ്റ്റിക്നി ക്രേറ്റർ എന്ന ഒരു വലിയ ഉൽക്കാപതന ഗർത്തവും ഫോബോസിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ചൊവ്വയോടു വളരെ അടുത്തുള്ള ഭ്രമണപഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ, ചൊവ്വ, സ്വന്തം അച്ചുതണ്ടിൽ ഒരു തവണ തിരിയുന്നതിനെക്കാൾ വേഗത്തിൽ ഫോബോസ് ചൊവ്വയെ ചുറ്റുന്നു.