smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
"മഹേല ജയവർധനയ്ക്ക് ശേഷം റിക്കി പോണ്ടിംഗ് മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് കോച്ച്" .
ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്.
18 നവംബർ 2016 .
ശേഖരിച്ചത് 18 നവംബർ 2016 .
"ഐ‌പി‌എൽ 2019: സീസൺ 12 ൽ കളത്തിലിറങ്ങുന്ന 8 ടീമുകളുടെ ഉടമകളെ കണ്ടുമുട്ടുക" .
ലഗേറ്റ്, ഗ aura രവ് (24 ഓഗസ്റ്റ് 2017).
"ബ്രാൻഡ് ഐ‌പി‌എൽ കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു, മൂല്യനിർണ്ണയം 5.3 ബില്യൺ ഡോളറായി ഉയരുന്നു" .
ദി ഇക്കണോമിക് ടൈംസ് .
ശേഖരിച്ചത് 11 ഏപ്രിൽ 2018 .
ലഗേറ്റ്, ഗ aura രവ് (20 സെപ്റ്റംബർ 2019).
"ഐ‌പി‌എൽ ബ്രാൻഡ് മൂല്യനിർണ്ണയം 13.5 ശതമാനം ഉയർന്ന് 47,500 കോടി രൂപയായി: ഡഫ് ഫെൽ‌പ്സ്" .
ശേഖരിച്ചത് 22 സെപ്റ്റംബർ 2019 .
"മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് രാജസ്ഥാൻ റോയൽസിനെ തോൽപ്പിച്ച് രണ്ടാമത്തെ സി‌എൽ‌ടി 20 കിരീടം നേടി" .
ശേഖരിച്ചത് 6 ഒക്ടോബർ 2013 .
"രാംപന്ത് മുംബൈ സീൽ ടൈറ്റിൽ ഇൻ സ്റ്റൈൽ" .
വിസ്ഡൻ ഇന്ത്യ.
നിന്നും 26 മെയ് 2013 ആർക്കൈവുചെയ്ത യഥാർത്ഥ 19 ജൂൺ 2013 .
ശേഖരിച്ചത് 26 മെയ് 2013 .
"മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് കിരീടം ഐപി‌എൽ 2017 ചാമ്പ്യന്മാർ" .
ദി ജെൻഎക്സ് ടൈംസ് .
ശേഖരിച്ചത് 21 മെയ് 2017 .
"എം‌ഐ വേഴ്സസ് ഡി‌സി, ഐ‌പി‌എൽ 2020 ഫൈനൽ ലൈവ് സ്കോർ: മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് out ട്ട് ടു ഷാറ്റർ ദില്ലി ക്യാപിറ്റൽസ് കന്നി ഐ‌പി‌എൽ സ്വപ്നം" .
ശേഖരിച്ചത് 11 നവംബർ 2020 .
"ജയവർധന മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് കോച്ചായി നിയമിച്ചു" .
ക്രിസിൻഫോ.
18 നവംബർ 2016.
"ഐപിഎല്ലിൽ വൻകിട ബിസിനസുകാരും ബോളിവുഡ് ഗ്രാബ് പഠനവുമായി" .
24 ജനുവരി 2008 .
"ഐ‌പി‌എൽ ലേലം: കളിക്കാരുടെ മൂല്യം" .
rediff.com .
ശേഖരിച്ചത് 4 ജൂൺ 2013 .
"ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്, 2007/08 / പോയിന്റ്" .
പി‌ടി‌ഐ (17 ജനുവരി 2009).
"ദില്ലി ഡെയർ‌ഡെവിൾസിന്റെ ധവാനിനായി മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് നെഹ്‌റയെ സ്വാപ്പ് ചെയ്യുന്നു" .
ഇന്ത്യ ടുഡേ .
ശേഖരിച്ചത് 3 സെപ്റ്റംബർ 2020 .
"ലസിത് മലിംഗ 150 ഐ‌പി‌എൽ വിക്കറ്റിലെത്തുന്നു" .
ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് .
7 മെയ് 2017.
"രാജസ്ഥാൻ റോയൽസ് 169 vs മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് 202/6 | ഫൈനൽ | ഐസിസി" .
www.icc-cricket.com .
"ആർ‌പി‌എസ് vs എം‌ഐ: ബെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ഫൈനൽ, സുരേഷ് റെയ്‌ന പറയുന്നു" .
2018 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്
"മുംബൈ ഇന്ത്യൻ വോൺ വിവോ ഐപിഎൽ 2019 | INDToday" .
12 മെയ് 2019.
"എം‌ഐ പ്ലേയേഴ്സ് 2020: ഐ‌പി‌എൽ 2020 നായുള്ള മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് കളിക്കാരുടെ സമ്പൂർണ്ണ പട്ടിക - ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ" .
ശേഖരിച്ചത് 28 ഡിസംബർ 2019 .
"ടീമുകൾ" .
IPLT20.com .
ശേഖരിച്ചത് 20 മാർച്ച് 2012 .
"ക്രിക്കറ്റിന്റെ പുതിയ സർജറുകൾ പണം സമ്പാദിക്കുമോ?" .
ഇന്ന് ബിസിനസ്സ്.
14 മെയ് 2008.
"ഐ‌പി‌എൽ 6 ഫൈനലുകൾ‌: മുംബൈ ഇൻ‌ഡ്യൻ‌സ് സ്റ്റേ ട്രൂ അവരുടെ മുദ്രാവാക്യം ദുനിയ ഹില ഡെംഗെ ഹം, ഐ‌പി‌എൽ കിരീടം ഉയർത്തുക" .
ഡിഎൻ‌എ ഇന്ത്യ .
കൊൽക്കത്ത.
26 മെയ് 2013 .
ശേഖരിച്ചത് 31 മെയ് 2013 .
"മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് റോപ്പ് ഇൻ r ത്വിക് റോഷൻ ബ്രാൻഡ് അംബാസഡറായി" .
മുംബൈ.
പ്രസ്സ് ട്രസ്റ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ .
14 ഏപ്രിൽ 2009 .
"Yahoo ക്രിക്കറ്റ്" .
cricket.yahoo.net .
ശേഖരിച്ചത് 6 സെപ്റ്റംബർ 2020 .
"ഐ‌പി‌എൽ 2018: ഐ‌പി‌എൽ 11 നായി മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് അവരുടെ പുതിയ നീല, സ്വർണ്ണ ജേഴ്സി അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു" .
സർക്കിൾ ഓഫ് ക്രിക്കറ്റ് .
"ഐപി‌എൽ 2020: യു‌എഇയിൽ ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിനായി മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് പുതിയ കിറ്റ് അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു" .
30 ഓഗസ്റ്റ് 2020 .
"മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ പ്രിയങ്കരങ്ങളാണ്" .
7 ഏപ്രിൽ 2011 .
ശേഖരിച്ചത് 13 മെയ് 2014 .
എസ്‌പി ച oud ഡറി, ലാഭകരമായ പുതിയ ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ബിഡ്ഡിംഗിൽ സൈമണ്ട്സിന് ഉയർന്ന വില ലഭിക്കുന്നു - ഇന്റർനാഷണൽ ഹെറാൾഡ് ട്രിബ്യൂൺ
"ഐ‌പി‌എൽ: രഹാനെ മുംബൈയിൽ ചേരുന്നു" .
നിന്ന് 26 ഫെബ്രുവരി 2008 ആർക്കൈവുചെയ്ത യഥാർത്ഥ 29 ഫെബ്രുവരി 2008.
"ക്രിസിൻ‌ഫോ - ഐ‌പി‌എല്ലിനായി നെൽ എസെക്സിനെ നേരത്തേ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു" .
ഉള്ളടക്കം- ind.cricinfo.com.
17 മെയ് 2008 .
"നെഹ്‌റയ്‌ക്കായി ഡെയർഡെവിൾസ് സ്വാക് ശിഖർ ധവാൻ - ന്യൂസ് - ക്രിക്കറ്റ് നെക്സ്റ്റ്" .
Cricketnext.in.com.
17 ജനുവരി 2009 .
"സഹീർ സ്വാപ്പ്ഡ് ഫോർ ഉത്തപ്പ" .
ടെലിഗ്രാഫ് .
കൊൽക്കത്ത, ഇന്ത്യ.
22 ജനുവരി 2009.
"ദിനേശ് കാർത്തിക് ട്രാൻസ്ഫർ ടു മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്" .
"പ്രഗ്യാൻ ഓജ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിലേക്ക് ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സിൽ നിന്ന് കൈമാറുന്നു" .
നിന്നും ആർക്കൈവ് യഥാർത്ഥ 22 മാർച്ച് 2012 .
ശേഖരിച്ചത് 15 ജനുവരി 2012 .
"ഉന്മുക്ത് ചന്ദ്, പരേഖ് അപുര്വ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് ചേരാൻ" .
IPLT20.
4 നവംബർ 2014.
യഥാർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ചത് 7 നവംബർ 2014 .
ശേഖരിച്ചത് 7 നവംബർ 2014 .
MI ക്യാപ്റ്റൻമാർ
"Www.indiantelevision.com" .
indiantelevision.com.
16 ഏപ്രിൽ 2008 .
"ഇൻഡിയാ ടൈംസ് - ദി ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്, മാർച്ച് 2, 2011" .
Articles.economictimes.indiatimes.com.
2 മാർച്ച് 2011 .
"മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് വെബ്സൈറ്റ് - സ്പോൺസർമാർ" .
മുംബൈന്ത്യൻസ്.
നിന്നും ആർക്കൈവ് യഥാർത്ഥ 14 ജൂലൈ 2011 .
[ സ്വയം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഉറവിടം ] പെർമാക്സ് ആർക്കൈവുചെയ്‌തത് 8 മാർച്ച് 2016 വേബാക്ക് മെഷീനിൽ
ഇൻസൈഡ്സ്പോർട്ട്, രാജേന്ദർ ശർമ്മ (8 ഫെബ്രുവരി 2018).
"ടൈറ്റിൽ സ്പോൺസർഷിപ്പ് അവകാശങ്ങൾക്കായി സാംസങ് മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ ഡയൽ ചെയ്യുന്നു! - InsideSport.co" .
ഇൻസൈഡ്സ്പോർട്ട് .
ശേഖരിച്ചത് 9 ഫെബ്രുവരി 2018 .
"ഐ‌പി‌എൽ: പരിചിതമായ ശത്രുക്കൾ, മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്, ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ്, ഫെയ്‌സ് ഓഫ് ഇൻ വെർച്വൽ ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ" .
ഡിഎൻ‌എ ഇന്ത്യ.
28 മെയ് 2014 .
ശേഖരിച്ചത് 17 സെപ്റ്റംബർ 2014 .
"ഐപി‌എൽ 2014: ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ടീം പ്രൊഫൈൽ" .
"ബിഗ് ഇപ്പോഴും റിട്ടേണുകൾ തിരയുന്ന സ്പെൻഡറുകൾ" .
2 ഏപ്രിൽ 2013 .
"വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി 6 -! ടൈംസ് ഇന്ത്യൻ" .
Articles.timesofindia.indiatimes.com.
5 ജൂലൈ 2010 .
"ക്രിക്കറ്റ് ജ്വരം: മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് റിവ്യൂ - ഈ നെറ്റ്ഫിക്സ് ഡോക്യു-സീരീസ് കുറവൊന്നുമില്ല നീതിയും ഇവനോട് ഉണ്ട്" .
1 മാർച്ച് 2019.
ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ 
ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mumbai_Indians
ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ മുംബൈ നഗരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ടീമാണ് മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് .
നായകനും ഐക്കൺ പ്ലെയറും സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കറാണ് .
ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം മുൻ കളിക്കാരൻ മഹേള ജയവർധന ആണ് പരിശീലകൻ.
ബോളിവുഡ് നടനായ ഹൃതിക് റോഷൻ ടീമിന്റെ ബ്രാന്റ് അംബാസഡറാണ്.
ടീം റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസ് ലിമിറ്റഡിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്.
111.9 മില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളറിനാണ് റിലയൻസ് മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ സ്വന്തമാക്കിയത്.
ഐപിഎല്ലിലെ ഏറ്റവും വിലയേറിയ ഫ്രാഞ്ചൈസിയാണിത്.
പ്രഥമ ഐപിൽ ടൂർണമെന്റിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിന്റെ തുടക്കം വളരെ മോശമായിരുന്നു.
എന്നാൽ ക്രമേണ ഇവർ ഫോം കണ്ടെത്തുകയു സെമി സാദ്ധ്യത നിലനിർത്തുകയും ചെയ്തു.
എന്നാൽ ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിലെ അവസാന നാല് മത്സരങ്ങളിൽ മൂന്നിലും പരാജയപ്പെട്ട ഇവർ സെമി കാണാതെ പുറത്തായി.
ആ മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിലും വളരെ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളിലാണ് മുംബൈ പരാജയപ്പെട്ടത്.
പോയിന്റ് നിലയിൽ ഇവർ അഞ്ചാം സ്ഥാനം നേടി.
പ്രഥമ ഐപിഎല്ലിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രേക്ഷകരുണ്ടായിരുന്നത് മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിന്റെ മത്സരങ്ങൾക്കാണ്, ആകെ 239 ദശലക്ഷം.
16 കോടി രൂപ നഷ്ടത്തിലായിരുന്നു മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് ആദ്യ ഐപിഎൽ സീസൺ അവസാനിക്കുമ്പോൾ.
ഐപിഎൽ 2009
ഐപിഎൽ 2009 സീസണിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് ടീമിൽ വന്ന പ്രധാന മാറ്റങ്ങൾ സഹീർ ഖാന്റെയും ശിഖർ ധവാന്റെയും വരവാണ്.
ആശിഷ് നെഹ്റയും റോബിൻ ഉത്തപ്പയും ഇവർക്ക് പകരം മറ്റ് ടീമുകളിലേക്ക് മാറി.
ഷോൺ പൊള്ളോക്ക് ടീമിൽ കളിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും ടീം മെന്റർ എന്ന സ്ഥാനത്ത് തുടർന്നു.
പ്രവീൺ ആമ്രെയെ പുതിയ കോച്ച് ആയി നിയമിച്ചു.
6 ഫെബ്രുവരി 2009നു നടന്ന കളിക്കാരുടെ ലേലത്തിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് ജെ പി ഡുമിനിയെ 950,000 ഡോളറിനും കൈൽ മില്ലറിനെ 150,000 ഡോളറിനും മുഹമ്മദ് അഷറഫുളിനെ 75,000 ഡോളറിനും സ്വന്തമാക്കി.
ഐപിഎൽ 2009 സീസണിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിന്റെ പ്രകടനം ആദ്യ സീസണിലേക്കാളും മോശമായിരുന്നു.
കളിച്ച 14 മത്സരങ്ങളിൽ 5 എണ്ണം ജയിച്ച അവർ 8 കളികളിൽ പരാജയപ്പെട്ടു 1 മത്സരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
എഴാം സ്ഥാനമാണ് 2009 ഐപിഎൽ സീസണിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് നേടിയത്.
ഐപിഎൽ 2010
2010 ഐപിഎൽ സീസണിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് കളിക്കാരൻ കീറൺ പൊള്ളാർഡിനെ വാശിയേറിയ ലേലത്തിൽ വാങ്ങി.
ലേലത്തുക 750,000 ഡോളറായിരുന്നു.
2010 സീസണിൽ 13 മത്സരം കഴിഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസാണ് പോയിന്റ് നിലയിൽ മുന്നിൽ.
മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് ക്യാപ്റ്റൻ സച്ചിൻ തെൻഡുൽക്കറാണ് ഐപിഎൽ 2010 സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺ എടുത്ത കളിക്കാരൻ.
ടീമിന്റെ കോച്ച് ആയി മുൻ ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് താരം റോബിൻ സിങ്ങ് നിയമിതനായി.
2011-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ റോയൽ ചാലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂരിനോട് 43 റൺസുകൾക്ക് പരാജയപ്പെട്ട് മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാരായി.
2012-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ 20 പോയന്റുകളുമായി മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാരായി.
2013-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സിനെ 23 റൺസിനു പരാജയപ്പെടുത്തി ജേതാക്കളായി.
2014-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ നാലാം സ്ഥാനക്കാരായി.
ഐ.പി.എൽ. 2015
2015-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സിനെ 41 റൺസിനു പരാജയപ്പെടുത്തി ജേതാക്കളായി.
ഐപിഎൽ 2016 അവലംബം ↑ http://businesstoday.intoday.in/index.php?option=com_content task=view id=5206 issueid=28 , ↑ ↑ ↑ http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2012/engine/series/520932.html?view=pointstable ↑ http://eastcoastdaily.com/new/news/sports/item/2739-ipl-6-final-mumbai-won-by-23-runs%5Bപ്രവർത്തിക്കാത്ത+കണ്ണി%5D ↑ http://www.rediff.com/cricket/report/points-table-indian-premier-league-2014-ipl-7-standings/20140416.htm സ്റ്റേഡിയങ്ങൾ
വാങ്കഡെ സ്റ്റേഡിയമാണു മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് ടീമിന്റെ ഹോം സ്റ്റേഡിയം.
മുംതഹന ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mumtahana
മുസ്ലീങ്ങളുടെ വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥമായ ഖുർആനിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമാണ്‌ മുംതഹന (പരീക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവൾ).
സൂക്തങ്ങൾ : 13 മുൻപുള്ള സൂറ: ഹഷ്‌ർ ഖുർആൻ അടുത്ത സൂറ: സ്വഫ്ഫ് ‍ സൂറത്ത്
(അദ്ധ്യായം) 60
മുംബൈ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mumbai മുംബൈ അപരനാമം: ഇന്ത്യയുടെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനം മുംബൈ 18°58′N 72°49′E ﻿ / ﻿ 18.96°N 72.82°E ﻿ / 18.96; 72.82 ഭൂമിശാസ്ത്ര പ്രാധാന്യം മഹാനഗരം രാജ്യം ഇന്ത്യ സംസ്ഥാനം മഹാരാഷ്ട്ര ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ മേയർ കമ്മീഷണർ വിശ്വനാഥ് മഹാദേശ്വർ അജോയ് മേത്ത വിസ്തീർണ്ണം 437.71 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ ജനസംഖ്യ 11,914,398 ജനസാന്ദ്രത 27,220/ ച.
മീ കോഡുകൾ • തപാൽ • ടെലിഫോൺ 400 xxx +022 സമയമേഖല UTC +5:30 പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ സർക്കാർ വെബ് സൈറ്റ് ‍
മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമാണ് മുംബൈ , മുൻപ് ബോംബെ എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.
1 കോടി 30 ലക്ഷം ആളുകൾ വസിക്കുന്ന മുംബൈ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവുമധികം ജനസംഖ്യയുള്ളതും ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ളതുമായ നഗരമാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ വ്യാവസായിക തലസ്ഥാനം എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഒരിക്കലും ഉറങ്ങാത്ത  ഈ നഗരം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനം കൂടിയാണ്‌.
നഗരപ്രാന്തം കൂടി ഉൾപ്പെടുന്ന മുംബൈ മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശം 25 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയോടുകൂടെ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ആറാമത്തെ മെട്രോ നഗരമാണ്‌.
മുംബൈയിലെ ആഴക്കടൽ തുറമുഖത്തിലൂടെയാണ്‌ ഭാരതത്തിലെ 50 ശതമാനത്തോളം ചരക്കുഗതാഗതവും നടക്കുന്നത്‌.
മുംബൈ ഇന്ത്യയുടെ വ്യാപാര വിനോദ തലസ്ഥാനം കൂടിയാണ്‌.
റിസർവ്‌ ബാങ്ക്‌ ഓഫ് ഇന്ത്യ , ബോംബേ സ്റ്റോക്ക്‌ എക്സ്ചേഞ്ച്‌ , നാഷണൽ സ്റ്റോക്ക്‌ എക്സ്ചേഞ്ച്‌ എന്നിവയും, പലരാജ്യങ്ങളുടെ എംബസി മന്ദിരങ്ങളും, പല ഇന്ത്യൻ കമ്പനികളുടെയും കോർപ്പറേറ്റ്‌ ആസ്ഥാന മന്ദിരങ്ങളും മുംബൈയിലാണുള്ളത്‌.
മുംബൈയിലെ അദമ്യമായ തൊഴിൽ-വ്യവസായ സാധ്യതകൾ കാരണം ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും അനേകം പ്രവാസികളെ ആകർഷിക്കാൻ മുംബൈക്കു കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌.
അതുകൊണ്ടു തന്നെ മുംബൈ വളരെ ഉയർന്ന ജീവിത നിലവാരം പുലർത്തുന്ന നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌.
നഗരത്തിലെ സംസ്കാരം ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ മതങ്ങളുടെയും പ്രദേശങ്ങളുടെയും സംസ്കാരങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നു രൂപപ്പെട്ട ഒരു സങ്കര സംസ്കാരമത്രെ.
ഹിന്ദി ടെലിവിഷൻ- ചലച്ചിത്ര വ്യവസായം മുംബൈയിൽ അടിസ്ഥാനമിട്ടിരിക്കുന്നു.
നഗരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുള്ള സഞ്ജയ് ഗാന്ധി നാഷണൽ പാർക്ക്‌ , മുംബൈക്ക്‌, നഗരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഒരു ദേശീയ ഉദ്യാനമുള്ള ചുരുക്കം ചില നഗരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നൽകുന്നു.
സ്ഥലനാമവിശേഷം മുബൈ ഗേറ്റ്-ഒരു രാത്രികാഴ്ച്
മുംബൈ എന്ന പേര്‌ ഹിന്ദു ദേവതയായ മുംബാദേവിയുടെ പേരിൽ നിന്നും , ആയി എന്നറിയപ്പെറ്റുന്ന മറാത്തികളുടെ ദേവതയുടെ പേരിൽ നിന്നും ആവിർഭവിച്ചതാണെന്നാണ്‌ വിശ്വാസം.
16-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ മുംബൈ കൈവശപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ അവർ മുംബൈയെ പല പേരുകളിലും വിളിച്ചെങ്കിലും 'ബോംബൈം' എന്ന പേരാണ്‌ അവർ രേഖകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്‌.
17-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ആഗമനത്തോടെ അവർ ആംഗ്ലേയവത്കരിച്ച്‌ ബോംബൈം -നെ ബോംബെ എന്നു വിളിച്ചു.
എന്നിരുന്നാലും മറാത്തികൾ മുംബൈ എന്നും ഗുജറാത്തികൾ മംബൈ എന്നും ഹിന്ദിയിൽ ബംബൈ എന്നുമാണ്‌ ഈ നഗരം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്‌.
1995-ഇൽ ഔദ്യോഗികമായി നഗരത്തിന്റെ പേര്‌ വീണ്ടും മുംബൈ എന്നാക്കിത്തീർത്തു.
എന്നിരുന്നാലും പല നഗരവാസികളും നഗരത്തിലെ പല പ്രസിദ്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും നഗരത്തെ ഇന്നും ബോംബെ എന്നു തന്നെ വിളിച്ചു വരുന്നു.
ബൊംബ എന്ന വാക്കിന്റെ പോർച്ചുഗീസ്‌ ഭാഷയിലെ അർത്ഥം നല്ല ഉൾക്കടൽ (ബോം ബാഹിയ ) എന്നാണ്‌.
ചരിത്രം ബോംബേയുടെ സഹോദര നഗരമായ അമേരിക്കയിലെ ലോസ് എഞ്ചൽസിലെ സിസ്റ്റർ സിറ്റിയുടെ ദിശാസ്തംഭം
കാന്തിവ്‌ലിക്കു സമീപം കണ്ടെത്തിയ ശിലാഫലകങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്‌, മുംബൈ ജനനിബിഡമായിരുന്നു എന്നാണ്‌.
ബി.സി.250-ഇൽ തന്നെ ഇവിടെ മനുഷ്യർ ജീവിച്ചിരുന്നു എന്നതിനേ രേഖാമൂലമായ തെളിവുണ്ട്‌.
അന്ന് ഹെപ്തനേഷ്യ (പുരാതന ഗ്രീക്ക്‌ ഭാഷയിൽ ഏഴു ദ്വീപുകളുടെ സമുച്ചയം എന്നർത്ഥം) എന്നാണ് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്‌.
ബി.സി മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബുദ്ധ ചക്രവർത്തിയായ അശോകന്റെ കീഴിലുള്ള മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തീർന്നു.
ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ മുംബൈയുടെ നിയന്ത്രണം ഭാരതീയരുടെയും, ഇറാനിയരുടെയും, സാതവാഹനരുടെയും കൈകളിൽ മാറിമറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
പിൽക്കാലത്ത്‌ സിൽഹാര എന്ന ഹിന്ദു രാജവംശം 1343 വരെ മുംബൈ ഭരിച്ചു.
അന്ന് മുംബൈ ഗുജറാത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.
എലിഫന്റാ ഗുഹകൾ , വാൾകേശ്വർ ക്ഷേത്രം എന്നിവ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ രൂപീകൃതമായതാണ്‌.
പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ തീരദേശപ്രദേശത്തിന്റെ പ്രാധാന്യവും പ്രത്യേകതയും മനസ്സിലാക്കിയ പോർച്ചുഗീസുകാർ 1534-ഇൽ ഗുജറാത്തിന്റെ ബഹദൂർ ഷായിൽ നിന്നും മുംബൈ കൈപ്പറ്റി ഇവിടെ ഒരു നഗരം പണിതുയർത്തി.
നല്ല ഉൾക്കടൽ എന്നർത്ഥത്തിൽ ബോം ബാഹിയ എന്ന പോർച്ചുഗീസ് നാമം ഈ നഗരത്തിനു നൽകുകയും ചെയ്തു.
പോർച്ചുഗീസ് രാജാവിന്റെ പുത്രി ബ്രാഗൻസായിലെ കാതറീനിനെ ബ്രിട്ടണിലെ ചാൾസ് രണ്ടാമൻ രാജാവ് വിവാഹം ചെയ്തപ്പോൾ സ്ത്രീധനമായി ബോംബെ നഗരം 1661-ൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ ബ്രിട്ടനു കൈമാറി.
കിഴക്കുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ഒരു ബാദ്ധ്യതയാകുമെന്നു തോന്നിയ ചാൾസ് രണ്ടാമൻ രാജാവ് 1668-ൽ ഈ നഗരം ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിക്ക് പാട്ടത്തിനു നൽകി (ഇതിനു പുറമേ 50,000 പൗണ്ട് വായ്പയായും വാങ്ങി) .
അവർ ദ്വീപുകളുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത്‌, ഇന്ത്യയിലെ കമ്പനിയുടെ ആദ്യത്തെ തുറമുഖം സ്ഥാപിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം കണ്ടെത്തി.
ഇവിടുത്തെ ജനസംഖ്യ 1661-ഇൽ 10000 ആയിരുന്നത്‌ 1675-ഇൽ 60000 ആയി പെട്ടെന്ന് ഉയർന്നു.
1687-ഇൽ ബ്രിട്ടീഷ്‌ ഈസ്റ്റിൻഡ്യാ കമ്പനിയുടെ ആസ്ഥാനം സൂറത്തിൽ നിന്നും ബോംബേയിലേക്ക്‌ മാറ്റി.
ബോംബേ പ്രസിഡൻസിയുടെ ആസ്ഥാനം എന്ന സ്ഥാനവും ഈ നഗരത്തിനു ലഭിച്ചു.
1817 മുതൽ ഏഴു ദ്വീപുകളെയും കൂട്ടിയൊജിപ്പിക്കുന്ന വൻ പ്രൊജക്ടുകൾക്ക്‌ നഗരം സാക്ഷിയായി.
ഹോർൻബി വെല്ലാർഡ്‌ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ പ്രോജക്ട്‌ 1845-ഇ പൂർത്തിയായതോടെ നഗരത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം 438 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററായി ഉയർന്നു.
1853-ഇൽ യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഭാരതത്തിലെ പ്രഥമ റെയിൽവേ ലൈൻ ബോംബെയിൽ നിന്നും താനെയിലേക്ക്‌ സ്ഥാപിച്ചു.
പരുത്തിയും പരുത്തിവസ്ത്രങ്ങളുടേയും കയറ്റുമതിയായിരുന്നു ബോംബേയെ വാണീജ്യകേന്ദ്രമാക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ച ഘടകം.
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബോംബേയിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട കയറ്റുമതിയായിരുന്നു കറുപ്പ് .
1861 മുതൽ 1865 കാലത്തെ അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന് അമേരിക്കയിലെ തെക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടണിലേക്ക്കുള്ള പരുത്തിയുടെ വരവ് തടയപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ബോംബേയുടെ വാണിജ്യമേഖലയിൽ കാര്യമായ ഉണർവുണ്ടായി.
ഇതിനു മുമ്പ് ബോംബേയിൽ നിന്നും അസംസ്കൃത പരുത്തിയായിരുന്നു കയറ്റുമതി ചെയ്തിരുന്നത്.
എന്നാൽ ഇക്കാലയളവിൽ പരുത്തിയെ തുണിയാക്കിയും കയറ്റുമതി ചെയ്യാനാരംഭിച്ചു.
1854-ൽ ഒരേ ഒരു പരുത്തിനെയ്ത്തുശാല മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥാനത്ത് 30 വർഷത്തിനു ശേഷം അമ്പത് നെയ്ത്തുശാലകളും അവയിൽ 30,000-ഓളം ജോലിക്കാരുമായി.
ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളും (അതായത് ഇന്ത്യയിലെ പരുത്തിമേഖലയായ ഡെക്കാനോട് തൊട്ടുകിടക്കുക, യുറോപ്പിനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന തുറമുഖം) മേഖലയിൽ വളരേ നേരത്തേ തന്നെ ആവിർഭവിച്ച സാമ്പത്തികസ്ഥാപനങ്ങളും, വായ്പാവ്യവസ്ഥിതികളും ബോംബേയെ പ്രധാനപ്പെട്ട വാണിജ്യകേന്ദ്രമാക്കുന്നതിൽ നല്ല പങ്കുവഹിച്ചു .
1869-ഇൽ സൂയസ്‌ കനാൽ തുറന്നതോടു കൂടെ, ബോംബേ അറബിക്കടലിലെ ഏറ്റവും വലിയ തുറമുഖങ്ങളിൽ ഒന്നായി മാറി.
തുടർന്നുള്ള 30 വർഷങ്ങളിൽ നഗരം ഒരു പ്രധാന നഗര കേന്ദ്രമായി വളർന്നു.
നഗരത്തിലെ പല വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്‌ സ്ഥാപിതമായത്‌.
1906-ഇൽ തന്നെ നഗരത്തിന്റെ ജനസംഖ്യ 10 ലക്ഷം കടന്ന് കൽക്കട്ട കഴിഞ്ഞ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരമായി ബോംബെ മാറി.
ബോംബേ പ്രസിഡൻസിയുടെ ആസ്ഥാനം എന്ന നിലയിൽ 1942-ഇൽ മഹാത്മാ ഗാന്ധി നയിച്ച ക്വിറ്റ്‌-ഇന്ത്യാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്‌ സാക്ഷിയാകാൻ നഗരത്തിന്‌ കഴിഞ്ഞു..
ഫോർട്ട് പഴയ കോട്ടമതിലിൽ
ബോംബേയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട വാണിജ്യകേന്ദ്രം ഫോർട്ട് മേഖലയാണ്‌.
പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ കോട്ടയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി രൂപമെടുത്ത മേഖലയാണിത്.
താജ് മഹൽ ഹോട്ടൽ പോലെയുള്ള വൻകിട ഹോട്ടലുകളും റിസർവ്‌ ബാങ്ക്‌ ഓഫ് ഇന്ത്യ , ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച് എന്നിങ്ങനെയുള്ള വൻ സാമ്പത്തികസ്ഥാപനങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്ന ഇവിടം ബോംബെയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക വാണിജ്യകേന്ദ്രമാണ്‌ ‌.
ഇതു കൂടി കാണുക ദക്ഷിണ മുംബൈ ബൃഹന്മുംബൈ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സാൽസെറ്റ് ദ്വീപ് അവലംബം Geographic data related to മുംബൈ at OpenStreetMap
Mumbai എന്ന വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലുണ്ട്.
മുംബി മൈന ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mumbi_Maina
ഒരു കെനിയൻ അഭിനേത്രിയാണ് മുംബി മൈന (ജനനം: 14 ജനുവരി 1985).
മാലി എന്ന സോപ്പ് ഓപ്പറയിലെ അഭിനയത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്നു.
2009 മുതൽ പ്രാദേശിക, അന്തർദേശീയ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ച അഭിനേതാവും നർത്തകിയുമാണ്.
നെറ്റ്ഫ്ലിക്സ് സയൻസ് ഫിക്ഷൻ ഷോ സെൻസ് 8 ലെ സാകിയ എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെയാണ് മുംബി അറിയപ്പെടുന്നത്.
2009-ൽ തന്റെ ആദ്യ നാടകം നേടിയ ശേഷം, "അൺസീൻ അൺസംഗ് അൺഫോർഗട്ടൺ" എന്ന സിനിമയിൽ റിസിക്കിയായി അഭിനയിച്ചു.
കൂടാതെ മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള ആദ്യ കലാശ അവാർഡ് നേടി.
അവാർഡ് നേടിയ എൻടിവി ഷോ മാലി (2011-2013) വഴി മുംബി ഒരു വീട്ടുപേരായി മാറുകയും മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള കലാഷ നോമിനേഷനുകൾ നേടുകയും ചെയ്തു.
DSTVs ആഫ്രിക്ക മാജിക് ഒറിജിനൽ സിനിമകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് സിനിമകളിൽ അവർ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.
29, ടെറ ഫിർമ, ബീയിംഗ് ഓട്ടി, ലവേഴ്സ് റാൻസം, റൺവേ ഗ്രൂം എന്നിവ.
2008ൽ അൺസീൻ, അൺസങ്, അൺഫോർഗട്ടൺ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ റിസിക്കിയായി അഭിനയിച്ചതോടെയാണ് മുംബി മൈന വിനോദലോകത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്.
ബെന്റ ഒച്ചെങ്, നൈസ് ഗിതിൻജി എന്നിവർക്കൊപ്പമാണ് അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.
കഥ പ്രധാനമായും HIV/AIDS-നെ കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നു.
2011-ൽ, കെനിയൻ സോപ്പ് ഓപ്പറയായ മാലിയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ഒരാളായി അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
2011 നവംബറിൽ, ഷട്ടേർഡ് എന്ന സിനിമയിൽ റീത്ത ഡൊമിനിക്, റോബർട്ട് ബുറാലെ എന്നിവരുമായി അവർ ക്രെഡിറ്റുകൾ പങ്കിട്ടു.
2015-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ഹൗ ടു ഫൈൻഡ് എ ഹസ്ബൻഡ് എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.
അബിഗെയ്‌ലിനും കരോളിനുമൊപ്പം ചങ്ങാതിയായ ജാക്കിയായി അവർ അഭിനയിക്കുന്നു.
അവർ ലിസ് നജാഗ, സാറാ ഹസ്സൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നു അവലംബം
Kati Kati’: Film Review | AFI Fest 2016 പുറംകണ്ണികൾ
ഇന്റർനെറ്റ് മൂവി ഡാറ്റാബേസിൽ നിന്ന് മുംബി മൈന
മുംതാസ് ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mumtaz
ബോളിവുഡ് ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ഒരു നടിയാണ് മുംതാസ് (ജനനം: ജൂലൈ 31, 1947).
1947 ൽ അബ്ദുൾ സമീദ് അസ്കാരിക്കും, സർദാർ ബേഗം ഹബീബക്കും മകളായി മുംതാസ് പിറന്നു.
തന്റെ 12 മത്തെ വയസ്സിൽ ബോളിവുഡ് ചലച്ചിത്ര രംഗത്തേക്ക് വന്നു.
1960 കളുടെ ആദ്യത്തിൽ ചെറിയ വേഷങ്ങൾ ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് മുംതാസ് ആദ്യമായി അഭിഅയിച്ചത്.
ചെറിയ ബജറ്റ് ചിത്രങ്ങളിൽ ആദ്യ കാലത്ത് അഭിനയിച്ചു.
1965 ൽ ഒരു സഹ നടിയായി മേരെ സനം എന്ന ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചത് ശ്രദ്ധേയമായി.
ഇതിലെ ഒരു ഗാനരംഗത്തിലും മുംതാസ് അഭിനയിച്ചു.
1967 ലെ ദിലീപ് കുമാർ നായകനായി അഭിനയിച്ച രാം ഓർ ശ്യാം എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാര നിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു.
പിന്നീട് മുംതാസിന് ധാരാളം വേഷങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അവസരം ലഭിച്ചു.
ഇതിനു ശേഷം ധാരാളം വിജയ ചിത്രങ്ങളിൽ മുംതാസ് അഭിനയിച്ചു.
1969 ലെ രാജേഷ് ഖന്നയൊടൊപ്പം അഭിനയിച്ച ദോ രാസ്തെ എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയം ഒരു മികച്ച ഒന്നാം കിട നടി എന്ന പേര് മുംതാസിന് നേടികൊടുത്തു.
1970 ൽ ഖിലോന എന്ന ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.
പിന്നീടും ബോളിവുഡിലെ അക്കാലത്തെ മുൻ നിര നായകന്മരോടൊത്ത് ധാരാളം ചിത്രങ്ങളിൽ മുംതാസ് അഭിനയിച്ചു.
1977 ലെ ആഹിന എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പരാജയത്തിനു ശേഷം മുംതാസ് അഭിനയത്തോട് തൽക്കാലം വിട പറഞ്ഞു.
പിന്നീട് വിവാ‍ഹം കഴിക്കുകയും, 12 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അഭിനയ രംഗത്തേക്ക്ക് 1989 ൽ തിരിച്ചു  വരികയും ചെയ്തു.
1996 ൽ ഫിലിംഫെയർ ജീവിതകാല പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.
ഒരു ലക്ഷാധിപതിയായ മയൂർ മാധ്വാനിയെയാണ് മുംതാസ് വിവാഹം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
1974, മേയ് 29 ന് ഇവരുടെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞു.
ഇവർക്ക് നതാഷ, തന്യ എന്നീ രണ്ട് മക്കളുണ്ട്.
മകൾ, നതാഷ ബോളിവുഡ് നടനായ ഫർദീൻ ഖാനിനെ വിവാഹം ചെയ്തു.
അവലംബം പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ Mumtaz Site Archived 2014-05-17 at the Wayback Machine .
Mumtaz Fan Club Archived 2008-12-23 at the Wayback Machine .
ഇന്റർനെറ്റ് മൂവി ഡാറ്റാബേസിൽ നിന്ന് Mumtaz Profile of Mumtaz's career by Dinesh Raheja
മുംതാസ് (തമിഴ് നടി) ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mumtaj
ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടിയും മോഡലുമാണ് മുംതാസ് .
ഇവരുടെ യഥാർത്ഥ നാമം നഗ്മ ഖാൻ എന്നാണ്.
ആദ്യകാലത്ത് മോഡലിംഗ് രംഗത്തു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ഇവർ മോനിഷ എൻ മോണാലിസ എന്ന തമിഴ് ചലച്ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അഭിനയരംഗത്തേക്കു കടന്നുവന്നത്.
നായികാവേഷങ്ങളിലും സഹനായികാവേഷങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചുവെങ്കിലും ഐറ്റം ഡാൻസുകളിലൂടെയാണ് ഇവർ പ്രശസ്തയായത്.
വിജയ് നായകനായ ഖുഷി എന്ന തമിഴ് ചലച്ചിത്രത്തിലെ 'കട്ടിപ്പുടി കട്ടിപ്പുടി ഡാ...'
എന്ന ഗാനരംഗത്തിലെ നൃത്തമാണ് മുംതാസിനെ പ്രശസ്തയാക്കിയത്.
മോഹൻലാൽ നായകനായ താണ്ഡവം എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിലെ 'പാലും കുടമെടുത്ത്' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിലും മുംതാസിന്റെ നൃത്തമുണ്ടായിരുന്നു.
ഖുശി , രാജാധി രാജ , ബഡ്ജറ്റ് പത്മനാഭൻ എന്നിങ്ങനെ തമിഴിലും തെലുങ്കിലുമായി നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കലൈഞ്ചർ ടി.വി.യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തിരുന്ന മാനാടാ മയിലാടാ , സ്റ്റാർ വിജയിലെ ബോയ്സ് Vs ഗേൾസ് എന്നീ റിയാലിറ്റി ഷോകളിൽ വിധികർത്താവായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
1980 ജൂലൈ 5-ന് മുംബൈയിലാണ് നഗ്മ ഖാൻ ജനിച്ചത്.
കസൗളിയിലെ സെന്റ് മേരീസ് കോൺവെന്റ് സ്കൂളിലെ പഠനത്തിനു ശേഷം മോഡലിംഗ് രംഗത്തു സജീവമായി. 'മോനിഷ' എന്ന പേരിൽ അഭിനയജീവിതം ആരംഭിച്ചുവെങ്കിലും പിൽക്കാലത്ത് 'മുംതാസ്' (മുംതാജ്) എന്ന പേരിലാണ് ചലച്ചിത്രരംഗത്തു പ്രശസ്തയായത്.
ചലച്ചിത്രങ്ങൾ വർഷം സിനിമ കഥാപാത്രം ഭാഷ കുറിപ്പുകൾ 1999 മോനിഷ എൻ മോണാലിസ മോനിഷ തമിഴ് മലബാർ പോലീസ് ജൂലി തമിഴ് Chala Bagundi item girl Telugu Special appearance in the song "Entha Bagundhi Brotheru" Jananayakan Nancy Parera Malayalam Unakkaga Ellam Unakkaga item girl Tamil 2000 Kushi Anitha Tamil Budget Padmanabhan Omana Tamil 2001 Boond Neelam Hindi Kushi Anitha Telugu Looty Tamil Sonnal Thaan Kathala Tamil Star Tamil Cameo appearance Vedham Pooja Tamil Chocolate Tamil Mitta Miraasu Vijaya Tamil Yeh Teraa Ghar Yeh Meraa Ghar Anupam Verma Hindi Azhagana Naatkal Tamil 2002 Vivaramana Aalu Tamil Roja Koottam Tamil Item number Ezhumalai Sandhya Tamil Thandavam Malayalam 2003 Three Roses Roma Tamil Thathi Thavadhu Manasu Aarthi Tamil Also producer 2004 Maha Nadigan Nandini Tamil Kuthu Dancer Tamil Item number Kanti Kannada Item number Aai Tamil Item number Chellame Herself Tamil Cameo appearance 2005 Devathayai Kanden Tamil Item number London Aishwarya Tamil 2006 Jerry Janani Tamil 2007 Veerasamy Sarasu Tamil 2009 Rajadhi Raja Shyla Tamil 2012 Preview Malayalam Delayed 2013 Atharintiki Daaredi Telugu Special appearance 2014 Aagadu Sukanya Telugu അവലംബം
മുംബാദേവി ക്ഷേത്രം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mumba_Devi_Temple
മുംബൈയിലെ ഒരു പുരാതന ക്ഷേത്രമാണ് മുംബാദേവി ക്ഷേത്രം .
ദക്ഷിണ മുംബൈയിൽ ഭുലേശ്വർ എന്ന സ്ഥലത്താണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
നഗരത്തിന് ഇന്നത്തെ പേര് ലഭിച്ചത് ഈ ദേവതയുടെ പേരിൽ നിന്നാണ്.
ഈ ദേവതയെ മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ രക്ഷാദേവതയായി വിശ്വാസികൾ കരുതിപ്പോരുന്നു.
ബോംബേയിലെ സപ്തദ്വീപുകളിലെ ആദിമനിവാസികളായിരുന്ന അഗ്രി, കോളി എന്നെ ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായിരുന്നു മുംബാദേവി.
15-ആം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽക്കേ മുംബാദേവി എന്ന മൂർത്തി ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും 1675-ൽ മുംബാ എന്നുപേരുള്ള ഒരു സ്ത്രീയാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെ നിലനിന്നിരുന്ന സെന്റ്.
ജോർജ്ജ് കോട്ടയുടെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള കോട്ടമതിലിനോട് ചേർന്നായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം.
1739-നും 1770നുമിടക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
പിന്നീട് ഭുലേശ്വർ ഭാഗത്ത് പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു.
ഹിന്ദു വിശാസത്തിലെ അമ്മദൈവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന  ‘മഹാ അംബ’ ലോപിച്ചാണ് മുംബ എന്ന പേര് വന്നതെന്നാണ് നിഗമനം.
വെള്ളിക്കിരീടവും മൂക്കുത്തിയും സ്വർണമാലയും ധരിച്ച രൂപത്തിലാണ് ഇന്നത്തെ പ്രതിഷ്ഠ.
ഇടതുഭാഗത്തായി മയിലിനു മുകളിൽ ഇരിക്കുന്ന അന്നപൂർണ്ണേശ്വരിയുടെ കൽപ്രതിമയുണ്ട്.
മുന്നിൽ ദേവിയുടെ വാഹനമായ കടുവയേയും കാണാം .
ഇതു കൂടാതെ ഹനുമാന്റെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട് .
മുരുകേഷ് ഈ ലേഖനത്തിന്റെ വിഷയം വിക്കിപീഡിയയുടെ ശ്രദ്ധേയതനയം അനുസരിച്ച് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു .
മലയാള സിനിമാ രംഗത്ത് എഫെക്റ്റ്സ് , ശബ്ദമിശ്രണം , ഡബ്ബിങ് എന്നീ രംഗത്ത് പ്രശസ്തനായ വ്യക്തിയാണ് മുരുകേഷ്' .
1985ൽ സാജൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ഉപഹാരം എന്ന സിനിമയിൽ എഫക്റ്റ്സ് കൈകാര്യം ചെയ്തിട്ടുള്ളത്   മുരുകേഷ്  ആണ്.
പിന്നീട് കെ മധു പ്രിയദർശൻ സിബി മലയിൽ സത്യൻ അന്തിക്കാട് തുടങ്ങിയവരുടെ സിനിമകളിൽ ശബ്ദമിശ്രണം ചെയ്തു.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം മുരുകേഷ് ഓഡിയോ ലാബ്   സ്ഥാപിച്ചു .
പിന്നീട് 400ലധികം ചിത്രങ്ങൾക്ക് ഇദ്ദേഹം ഇഫക്റ്റ്സ് കൈകാര്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ചില ചിത്രങ്ങൾ ഉപഹാരം - 	1985 എന്നു നാഥന്റെ നിമ്മി - 	1986 ഗീതം - 	1986 മലരും കിളിയും - 	1986 ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട് -	1987 മൂന്നാംമുറ - 	1988 ആഗസ്റ്റ് 1- 1988 മൂക്കില്ലാ രാജ്യത്ത് - 	1991 അവലംബം
മുരുകൻ കാട്ടാക്കട ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Murukan_Kattakada
ഒരു മലയാളകവിയാണ് മുരുകൻ കാട്ടാക്കട.
മുരുകൻ കാട്ടാക്കടയുടെ കവിതാലാപനം
തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ കാട്ടാക്കടയിൽ കുച്ചപ്പുറം എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ബി. രാമൻ പിള്ളയുടേയും ജി. കാർത്യായനിയുടേയും മകനായി ജനിച്ചു.
കണ്ണട എന്ന കവിതയിലൂടെ ശ്രദ്ധേയനായി.
ദീർഘകാലം തിരുവനന്തപുരം എസ് എം വി ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂളിൽ അധ്യാപകനായിരുന്നു.
തുടർന്ന് എസ് എം വി സ്കൂൾ,ഗവണ്മെന്റ് എച് എസ് എസ് ആര്യനാട് തുടങ്ങിയ സ്കൂളുകളിൽ പ്രിൻസിപ്പലായിരുന്നു.
കേരളം സർക്കാർ വിക്‌ടേഴ്‌സ് വിദ്യാഭ്യാസ ചാനലിന്റെ മേധാവിയായി പ്രവർത്തിച്ചു.
പൊതു വിദ്യാഭ്യാസ സംരക്ഷണ യജ്‌ഞത്തിന്റെ സംസ്ഥാന അക്കാദമിക് കോർഡിനേറ്റർ ആയിരുന്നു.
ദൂരദർശൻ ചാനലിൽ എല്ലാരും ചൊല്ലണ്  എന്ന പരിപാടിയുടെ അവതാരകനായും കൈരളി ചാനൽ മാമ്പഴം കവിത റിയാലിറ്റി ഷോയുടെ വിധികർത്താവായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.
കവിതയുടെ ദൃശ്യ-ശ്രാവ്യ സാധ്യതകളെ കണ്ടെത്തി രണ്ടര മണിക്കൂർ ദൈർഖ്യമുള്ള മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ  "മെഗാ പോയട്രി സ്റ്റേജ്ഷോ " അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു.
മുല്ലനേഴി പുരസ്​കാരം, കുവൈറ്റ് കലാ പുരസ്കാരം, വയലാർ സാംസ്കാരികവേദി  പുരസ്കാരം,ഇ വി കൃഷ്ണപിള്ള പുരസ്കാരം തുടങ്ങിയവ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മികച്ച ഗാനരചയിതാവിനുള്ള ഏഷ്യാനെറ്റ് അവാർഡ്,സൂര്യ ടി വി അവാർഡ്, ബ്രഹ്മാനന്ദൻ പുരസ്കാരം , ജെ സി പുരസ്കാരം എന്നിവയും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കവിതയുടെ ജനകീയ പ്രചാരണത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനയെ മാനിച്ച് യു എ ഇ ഗവണ്മെന്റ് ഗോൾഡൻ വിസ നൽകി ആദരിച്ചു.
മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ആദ്യ ഗോൾഡൻ വിസ ആണ് ഇത്.
ഇപ്പോൾ സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പ് മലയാളം മിഷൻ ഡയറക്ടർ ആയി സേവനം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
കവിത അവതരിപ്പിക്കുന്നു കുടുംബം
ഭാര്യ:ലേഖ മകൻ:അദ്വൈത്.