smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
ഇത്തരം ഗ്രൂമിംഗും, ഇൻഡോക്ടറിനേഷനും കാരണം 2010കളുടെ പകുതിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതിലും 20 ശതമാനം അധികം കുട്ടികൾ അമേരിക്കയിൽ LGBTQ ഗണത്തിൽ പെടുന്നു എന്ന് 2010കളുടെ അവസാന കാലയളവിൽ പ്രസ്ഥാപിക്കുന്നു.
ഇത്തരക്കാർക് ലഭിക്കുന്ന പ്രതിയെക പരിഗണനയും, പരമ്പരാഗതമായ രീതിയിൽ എണ്ണചേരുവാൻ സാധിക്കാത്തത് മൂലവും അമേരിക്കയിൽ 50 ശതമാനത്തിന് മുകളിൽ പ്രായപൂർത്തിയായവർ LGBTQ ഗണത്തിൽ പെടുന്നു എന്ന് മുന്കാലങ്ങളെക്കാളും കൂടുതൽ പ്രസ്ഥാപിക്കുന്നു.
പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ, ജനസംഖ്യയിലെ വർദ്ധനവ് സാമൂഹിക-ക്ഷേമത്തിന് വേണ്ടുന്ന ചെലവ് വർധിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് മറ്റ് പരിപാടികൾക്കും, പദ്ധതികൾക്കും ചെലവഴിക്കാനുള്ള  ആ രാജ്യങ്ങളിലെ കഴിവിനെ ബാധിക്കുന്നു.
അവരുടെ വ്യക്തിഗത അവകാശങ്ങളും സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളും കാരണം, പണ്ട് ചൈനയെപ്പോലെ ഒരു കുടുംബത്തിന് ഒരു കുട്ടി മാത്രം എന്ന നിയമം ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ നടപ്പിലാക്കുന്നത് നിയമപരമായി സാധ്യവുമല്ല.
ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ, മുൻകാലങ്ങളിൽ, വംശീയതയുടെ ഭാഗമായി, യൂജെനിക്‌സ് പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ , വെളുത്ത ജനതയുടെ ആധിപത്യമുള്ള ക്ലിനിക്കുകളിൽ ശ്രുശൂഷ തേടിവരുന്ന വെളുത്തവരല്ലാത്തവർ അല്ലാതുതായ ആളുകളെ അവരുടെ ശരിയായി സമ്മതം വാങ്ങുകയോ, അറിയിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ വന്ധ്യംകരണ നടപടിക്രമങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കിയിരുന്നു.
ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യാ വളർച്ചയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നത് വിവിധ പാരമ്പര്യേതര ലൈംഗിക ബന്ധങ്ങളെയും കുട്ടികളുണ്ടാകാത്ത കുടുംബ ഘടനകളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിലൂടെയാണ്.
അപരലിംഗത്വം, എന്നത് ഭിന്നലിംഗർ എന്ന ഉപവിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രകൃതിവിരുദ്ധതത ആണ്.
ആര്ഷഭാരതിയ തനിമയിൽ വലിയ സ്വികാരിത ഉള്ളതുമായിരുന്നില്ല, എന്നാൽ ഇപ്രകാരമുള്ള മനസികമായാവസ്ഥയെ   നിയമപരമായ നീതി ലഭിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി അംഗീകരിക്കുകയും ചെയുന്നു.
മറ്റു പ്രയാസങ്ങൾ കൂടാതെ ജീവിക്കുവാൻ സാധിക്കുന്ന അപരലിംഗരെ ആവശ്യമെങ്കിൽ വിശദമായ വിശകലന പഠനം, ഹോർമോൺ റീപ്ലേസ്‌മെന്റ് മറ്റും നടത്തി ലിംഗ നീതിക്കുള്ള വഴി തുറന്നു കൊടുകുവർ ഉണ്ട്.
ഭിന്നസംഖ്യ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Fraction ഈ ലേഖനം ഏതെങ്കിലും സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള വേണ്ടത്ര തെളിവുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല.
ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ രണ്ട് പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അംശബന്ധമായി സൂചിപ്പിക്കാവുന്ന സംഖ്യകളാണ് ഭിന്നസംഖ്യകൾ .
അപൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ ഭിന്നരൂപത്തെ ഭിന്നകം എന്ന് പറയുന്നു.
ഭിന്നസംഖ്യകളെ അനന്തരീതികളിൽ ,അതായത് 3 6 = 2 4 = 1 2 {\displaystyle {\frac {3}{6}}={\frac {2}{4}}={\frac {1}{2}}} ,ഇപ്രകാരം സൂചിപ്പിക്കാമെങ്കിലും പൊതുവായി അംശവും ഛേദവും സഹ‌അഭാജ്യങ്ങൾ എന്നനിലയിലാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് .
ഭിന്നസംഖ്യാഗണത്തെ ഇപ്രകാരം സൂചിപ്പിക്കാം.
Q = { m n : m ∈ Z , n ∈ Z , n ≠ 0 } , {\displaystyle \mathbb {Q} =\left\{{\frac {m}{n}}:m\in \mathbb {Z} ,n\in \mathbb {Z} ,n\neq 0\right\},}
Z {\displaystyle \mathbb {Z} } എന്നത് പൂർണ്ണസംഖ്യാഗണം ആണ്.
രണ്ട് പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അംശബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനാണ് ഭിന്നം എന്നപദം ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഭിന്നസംഖ്യാബഹുപദം ഭിന്നസംഖ്യകൾ ഗൂണോത്തരങ്ങളായി വരുന്നരീതിയിലാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അതായത് ഒരു പൂർണ വസ്തുവും അതിന്റെ ഒരു അംശവും തമ്മിലുള്ള ബൻഡത്തെക്കുറിക്കുന്ന ഒരു സൂചികയാണു ഭിന്നസംഖ്യ.
⅔ എന്നു പറഞ്ഞാൽ ഒരു പൂർണ്ണ വസ്തുവിനെ മൂന്നായി സമഛേദം ചെയ്തതിൽ രണ്ടുഭാഗം എന്നാണർഥം.
ഉദാഹരണത്തിന് 1/2x 2 +2/3x-9 ഇവിടെ 1/2,2/3/9 ഇവ ഭിന്നസംഖ്യകളാണ്.
അംശം
ഒരു ഭാഗം എന്നോ, ഒരുവസ്തുവിന്റെ ഗുണങ്ങളടങ്ങിയ ചെറിയ ഭാഗമെന്നോ അംശം എന്ന പദം കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കാം.
സമാന അർത്ഥത്തിൽ ഒരു സംഖ്യയെ അംശവും ഛേദവുമായി പ്രതിനിധീകരിക്കാം.
ഹരണത്തിലെ ഹാര്യത്തിന് അംശം എന്നു പറയാറുണ്ട്.
സംഭാവ്യതയിൽ അംശം എന്നു ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
ഭിലാർ
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സത്താറ ജില്ലയിലെ ഒരു ഗ്രാമമാണ് ഭിലാർ .
വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രമായ മഹാബലേശ്വറിനും പഞ്ച്ഗനിക്കും സമീപമാണ് ഈ സ്ഥലം.
സ്ട്രോബെറി പഴങ്ങൾക്ക് പേരു കേട്ട ഇവിടം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ  പുസ്തകഗ്രാമമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ബ്രിട്ടനിലെ ഹൈ
ഓൺ വൈ പട്ടണത്തിന്റെ മാതൃകയിലാണ് പുസ്തകങ്ങളുടെ ഗ്രാമമാക്കിയിരിക്കുന്നത്..
രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് യുദ്ധം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Second_Anglo-Dutch_War
വ്യാപാര വഴികൾക്കുവേണ്ടി സമുദ്രങ്ങളുടെ മേൽ നിയന്ത്രണത്തിനായി ഇംഗ്ലണ്ടിനും ഡച്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിനും ഇടയിൽ നടന്ന ഏറ്റുമുട്ടലായിരുന്നു രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് യുദ്ധം (4 മാർച്ച് 1665 - 31 ജൂലൈ 1667), അഥവാ രണ്ടാം ഡച്ച് യുദ്ധം (Dutch: Tweede Engelse Oorlog "Second English War").
ശക്തമായ യൂറോപ്യൻ വാണിജ്യ എതിരാളികളുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ലോക വ്യാപാരത്തിന്റെ ഡച്ച് മേൽക്കോയ്മ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഇംഗ്ലണ്ട് ശ്രമിച്ചു.
ആദ്യകാല ഇംഗ്ലീഷുകാരുടെ വിജയത്തിനു ശേഷം യുദ്ധം ഒരു ഡച്ച് വിജയത്തിലാണ് അവസാനിച്ചത്.
17-ഉം 18-ഉം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഇംഗ്ലീഷുകാരും (പിൽക്കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷുകാർ) ഡച്ചുകാരും തമ്മിലുളള ഒരു നാവിക യുദ്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം ഘട്ടമായിരുന്നു ഇത്.
ഇതും കാണുക Anglo-Dutch Wars British military history Coenraad van Beuningen Third Anglo-Dutch War History of England History of the Netherlands Holmes' Bonfire അവലംബം കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് Hainsworth, David Roger, and Christine Churches.
The Anglo-Dutch Naval Wars 1652-1674 (Sutton Pub Limited, 1998).
Jones, James Rees.
The Anglo-Dutch wars of the seventeenth century (Routledge, 2013).
Levy, Jack S. "The rise and decline of the Anglo-Dutch rivalry, 1609-1689." in William R. Thompson, ed.
, Great power rivalries (1999): 172-200.
Ogg, David.
England in the Reign of Charles II (1936) pp 283–321.
Palmer, M. A. J. "The 'Military Revolution' Afloat: The Era of the Anglo-Dutch Wars and the Transition to Modern Warfare at Sea."
War in history 4.2 (1997): 123-149.
Pincus, Steven C.A. "Popery, Trade and Universal Monarchy: the ideological context of the outbreak of the Second Anglo-Dutch War."
English Historical Review (1992): 1-29.
in JSTOR Rommelse, Gijs.
The Second Anglo-Dutch War (1665-1667): Raison D'état, Mercantilism and Maritime Strife (Uitgeverij Verloren, 2006).
ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ De Ruyters' flagship 'The Seven Provinces' is being rebuilt in Dutch town Lelystad .
രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Second_Anglo-Afghan_War രണ്ടാം ആംഗ്ലോ അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിലെ ആദ്യപോരാട്ടങ്ങളിലൊന്നായ പെയ്‌വാർ കോട്ടൽ യുദ്ധം
1878 മുതൽ 1880 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ബ്രിട്ടണും , അമീർ ഷേർ അലി ഖാന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള അഫ്ഗാനിസ്താനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധവും അനുബന്ധപോരാട്ടങ്ങളുമാണ് രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
ഒന്നാം ആംഗ്ലോ-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധം പോലെത്തന്നെ റഷ്യയുടേയും ബ്രിട്ടന്റേയും മദ്ധ്യേഷ്യയിലെ ആധിപത്യത്തിനായുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ( വൻ‌കളി ) തന്നെയാണ് ഈ യുദ്ധത്തിനും കാരണമായത്.
മദ്ധ്യേഷ്യയിലെ റഷ്യൻ മുന്നേറ്റങ്ങളും, റഷ്യയുടെ അഫ്ഗാനിസ്താനുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളും കണ്ട് പരിഭ്രാന്തരായ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അതുവരെ തുടർന്നുപോന്ന നിഷ്ക്രിയത്വനയം ഉപേക്ഷിച്ച് അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ ശ്രമമാരംഭിച്ചു.
1878-ൽ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് സംഘത്തിന് അഫ്ഗാനിസ്താനിലേക്ക് പ്രവേശനം നിഷേധിച്ചതോടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അഫ്ഗാനിസ്താൻ ആക്രമിക്കുകയും 1879 തുടക്കത്തിൽ കാബൂൾ പിടിച്ചടക്കുകയും ചെയ്തു.
തുടർന്ന് അഫ്ഗാൻ അമീർ ഷേർ അലി ഖാൻ കാബൂളിൽ നിന്ന് പലായനം ചെയ്യുകയും മരണമടയുകയും ചെയ്തു.
ഷേർ അലിയുടെ പുത്രൻ യാക്കൂബ് ഖാനെ തങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ കാബൂളിലെ അമീർ ആയി വാഴിക്കാനും ഗന്ദാമാക് സന്ധിയിലൂടെ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ ആഭ്യന്തരകാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടാനും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിന് ഈ യുദ്ധത്തിലൂടെ സാധിച്ചു.
എങ്കിലും തദ്ദേശീയരുടെ ശക്തമായ എതിർപ്പിനെത്തുടർന്ന് 1880/81-ഓടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ നിന്നും പിൻ‌വാങ്ങേണ്ടിവന്നു.
കാബൂളിലെ ഭരണം അബ്ദ് അൽ റഹ്മാൻ ഖാനെ ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
പശ്ചാത്തലം ബെഞ്ചമിൻ ഡിസ്രയേലി
ഒന്നാം ആംഗ്ലോ-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ 1841-42 കാലയളവിൽ സംഭവിച്ച പരാജയങ്ങളും, 1857-ലെ ഇന്ത്യൻ ലഹളയും മൂലം അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ കാര്യങ്ങളിൽ തുടർന്ന് ഇടപെടാതിരിക്കുന്ന നയമാണ് ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ സ്വീകരിച്ചുവന്നിരുന്നത്.
1864-ൽ ഗവർണർ ജനറലായെത്തിയ ജോൺ ലോറൻസ് സ്വീകരിച്ച കരുതിക്കൂട്ടിയുള്ള നിഷ്ക്രിയത്വം (Masterly inactivity) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ നയം അദ്ദേഹത്തിനു പിന്നാലെ വന്ന ഗവർണർ ജനറൽമാരും അതുപോലെ തുടർന്നു.
മദ്ധ്യേഷ്യയിൽ റഷ്യൻ മുന്നേറ്റങ്ങളുണ്ടായിട്ടും, അഫ്ഗാനിസ്താൻ അമീർ ഷേർ അലിയുടെ അഭ്യർത്ഥനകളുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ബ്രിട്ടീഷുകാർ നിഷ്ക്രിയത്വം നിലനിർത്തി.
1874-ൽ ബെഞ്ചമിൻ ഡിസ്രയേലി , ഇംഗ്ലണ്ടിൽ പ്രധാനമന്ത്രിയാകുകയും സാലിസ്ബറി പ്രഭു ഇന്ത്യയുടെ കാര്യങ്ങൾക്കായുള്ള വിദേശകാര്യസെക്രട്ടറിയാകുകയും ചെയ്ത അവസരത്തിൽ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ കരുതിക്കൂട്ടിയുള്ള നിഷ്ക്രിയത്വനയം ബ്രിട്ടൺ ഉപേക്ഷിച്ചു.
1873-ൽ റഷ്യക്കാർ , ഖീവയും 76-ൽ ഖോകന്ദ് എമിറേറ്റും അധീനതയിലാക്കിയതിലുള്ള പരിഭ്രാന്തിയിലായിരുന്നു ഇത്.
അഫ്ഗാൻ അമീർ ഷേർ അലിയുടെ റഷ്യക്കാരുമായുള്ള പ്രത്യക്ഷബന്ധങ്ങളും ഈ നിലപാടുമാറ്റത്തിന് കാരണമായി.
എന്നാൽ ഷേർ അലി, റഷ്യക്കാരുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളെ ഒഴിവാക്കാനും ശ്രമിച്ചിരുന്നു.
ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഹെറാത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നിരീക്ഷകരെ വിന്യസിക്കുന്നതിന് അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ അമീർ ആയ ഷേർ അലിയോട് ആവശ്യപ്പെടാൻ ഇന്ത്യയിലെ അന്നത്തെ ഗവർണർ ജനറലായ നോർത്ത് ബ്രൂക്ക് പ്രഭുവിനോട് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം ആവശ്യപ്പെട്ടു.
ഇതിനു വൈമനസ്യം കാണിച്ച അദ്ദേഹത്തെ ഗവർണർ ജനറൽ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് മാറ്റി, മുന്നേറ്റനയത്തിന്റെ വക്താവായ ലിട്ടൺ പ്രഭുവിനെ 1876-ൽ തൽസ്ഥാനത്ത് നിയമിച്ചു.
1876 ഡിസംബർ 8-ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ കന്ദഹാറിനടുത്തുള്ള ക്വെത്തയിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ച് അതിനെ ഒരു സൈനികത്താവളമാക്കി.
1878-ൽ സ്ഥിതിഗതികൾ കൂടുതൽ രൂക്ഷമായി.
റഷ്യൻ സേന ഇസ്താംബൂളിനടുത്തെത്തുകയും , ബ്രിട്ടീഷ് സേന മർമോറ കടലിൽ തയ്യാറായി സ്ഥാനമുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇതോടൊപ്പം മദ്ധ്യേഷ്യയിലെ റഷ്യൻ സേന അഫ്ഗാനിസ്താനിലേക്കും ഇന്ത്യയിലേക്കും മുന്നേറാൻ തയ്യാറായി.
എന്നാൽ ബെർലിൻ സമ്മേളനം വഴി (Congrets of Berlin) ഒരു ലോകയുദ്ധം ഒഴിവാകുകയും അഫ്ഗാനിസ്താനെ ഇരു ശക്തികളും തങ്ങൾക്കിടയിലെ ഇടപ്രദേശം ആയി അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
എന്നാൽ ഈ കരാർ നിലവിൽ വരുന്നതിനു മുൻപേ, യുദ്ധത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ഇരുകൂട്ടരും നടത്തിയിരുന്നു.
യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം അഫ്ഗാൻ അമീർ, ഷേർ അലിയും സുഹൃത്തുക്കളും (റഷ്യൻ കരടിയും ബ്രിട്ടീഷ് സിംഹവും) - വൻ‌കളിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 1878-ലെ രാഷ്ട്രീയകാർട്ടൂൺ
1878 ജൂലൈ 22-ന് താഷ്കെന്റിലെ റഷ്യൻ ജനറൽ കോഫ്മാൻ അയച്ച സ്റ്റോലിയെറ്റോവ് എന്ന ഒരു ദൂതൻ കാബൂളിലെത്തി .
മനസ്സില്ലാമനസോടെയാണ് അമീർ ഷേർ അലി ഇയാളെ സ്വീകരിച്ചത്.
ഷേർ അലി റഷ്യക്കാരുടെ കീശയിലായെന്ന് വിലയിരുത്തിയ ഇന്ത്യയിലെ ഗവർണർ ജനറൽ ലിട്ടൻ പ്രഭു , ഉടൻതന്നെ ഒരു നയതന്ത്രസംഘത്തെ കാബൂളിലേക്കയക്കാൻ തീരുമാനിച്ച് ഷേർ അലിയോട് അനുവാദമാരാഞ്ഞു.
ചർച്ചക്കു മുമ്പ് റഷ്യക്കാരെ പുറത്താക്കണമെന്നും ലിട്ടൻ ഷേർ അലിക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകിയിരുന്നു.
ബ്രിട്ടീഷ് സംഘത്തിന് വ്യവസ്ഥകളോടെയുള്ള അനുവാദമാണ് ഷേർ അലി നൽകിയത്.
ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെയുള്ള വഴി ഒഴിവാക്കി, കന്ദഹാർ വഴി കാബൂളിലേക്ക് വരണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.
നടപടിക്ക് ഇംഗ്ലണ്ടിൽ നിന്നുള്ള അനുവാദത്തിന് കാക്കാതെയും, ഷേർ അലിയുടെ സമ്മതം ലഭിക്കുന്നതിനു മുമ്പായിത്തന്നെയും ലിട്ടൻ, ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ അഫ്ഗാനിസ്താനിലേക്ക് സംഘത്തെ അയച്ചിരുന്നു.
ജനറൽ നെവില്ലെ ചാമ്പർലൈന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു സംഘത്തേയും അവരുടെ അകമ്പടിക്ക് 1000 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു സൈന്യവുമാണ് അഫ്ഗാനിസ്താനിലേക്ക് നീങ്ങിയത്.
ഖൈബർ ചുരത്തിനടുത്തുള്ള അലി മസ്ജിദിൽ വച്ച് ഈ സംഘം തടയപ്പെട്ടു.
ഒരു യുദ്ധത്തിനുള്ള സാഹചര്യം സംജാതമായി.
നവംബർ 20-നകം പ്രതികരണം ആവശ്യപ്പെട്ട് ഷേർ അലിക്ക് അന്ത്യശാസനം നൽകുകയും തുടർന്ന് യുദ്ധമാരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.
യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭവേളയിൽത്തന്നെ ഇതിനെതിരെയുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഇംഗ്ലണ്ടിലുടലെടുത്തിരുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ മുൻ വൈസ്രോയിയായിരുന്ന ജോൺ ലോറൻസ് യുദ്ധവിരുദ്ധരിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.
എങ്കിലും ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളെ വകവക്കാതെ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രി ഡിസ്രയേലി യുദ്ധത്തെ അനുകൂലിച്ചു.
ഡിസ്രയേലിയുടെ വീക്ഷണത്തിൽ പ്രധാനയൂറോപ്യൻ ശക്തി എന്ന നിലയിലുള്ള ബ്രിട്ടന്റെ സ്ഥാനം അപകടത്തിലായിരുന്നു.
ഇത് തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നതിന് അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ ആധിപത്യം ആവശ്യമാണെന്നും അദ്ദേഹം കരുതി.
ജനറൽ റോബർട്ട്സിനെ അഫ്ഗാനിസ്താനിലേക്ക് യുദ്ധത്തിനയച്ച അദ്ദേഹം 1878 ഡിസംബറിൽ യുദ്ധനടപടിയെ പാർലമെന്റിൽ നീതീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
1878 നവംബർ 21-ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ കടക്കുകയും 1879 ജനുവരി 8-ന് കാബൂൾ പിടിച്ചടക്കുകയും ചെയ്തു.
റഷ്യക്കാരിൽ നിന്നും പ്രതീക്ഷിച്ച സഹായം ലഭിക്കാതെ വന്നതിനാൽ ഷേർ അലി വടക്കോട്ട് പലായനം ചെയ്തു.
1879 ഫെബ്രുവരി 21-ന് ബൽഖിനടുത്ത് മസാർ-ഇ ശരീഫിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം മരണമടയുകയും ചെയ്തു.
ഗന്ദാമാക് സന്ധി മുഹമ്മദ് യാക്കൂബ് ഖാൻ (മദ്ധ്യത്തിൽ) - ഗന്ധാമാക്കിലെ ചർച്ചകൾക്കിടെ - 1879 മേയ് മാസത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ച് ചിത്രം.
ചിത്രത്തിൽ ഇടതുവശത്തു നിന്ന് രണ്ടാമതായി മേജർ ലൂയി കാവനാരിയെയും കാണാം
ഷേർ അലി മുൻപ് കാബൂളിൽ തടവിലിട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ യാക്കൂബ് ഖാനെ മോചിപ്പിച്ച് ബ്രിട്ടീഷുകാർ അദ്ദേഹത്തെ രാജാവാക്കി.
യാക്കൂബ് ഖാന്റെ സൈന്യാധിപൻ ഗന്ധാമാക്കിലെ ബ്രിട്ടീഷ് പാളയത്തിലെത്തുകയും അവിടെ ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി ഒരു സന്ധിയിലൊപ്പുവക്കുകയും ചെയ്തു.
ഗന്ദാമാക്ക് സന്ധി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സമാധാന സൗഹൃദസന്ധി, 1879 മേയ് 26-നാണ് ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്.
ഈ സന്ധിയിലൂടെ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ വിദേശനയം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ മേൽക്കോയ്മക്ക് കീഴിലായി.
ഉടമ്പടിയിലൂടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കാബൂളിൽ ഒരു സ്ഥിരം സൈനികത്താവളം ലഭിക്കുകയും വിദേശാക്രമണങ്ങളിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്താനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഉറപ്പ് തിരിച്ച് അമീറിനും ലഭിച്ചു.
ഇതിനു പുറമേ ഇന്ന് പാകിസ്താനിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന തെക്കുഭാഗത്തെ കുറേ പ്രവിശ്യകൾ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ ഭാഗമായി അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് ഭരണത്തിന് വിട്ടുനൽകി.
ക്വെത്തക്ക് വടക്കുപടിഞ്ഞാറുള്ള പിശിൻ , ക്വെത്തക്ക് തെക്കുകിഴക്കുള്ള സിബി , പെഷവാറിന് തെക്കുള്ള കുറാം താഴ്വര എന്നിവയായിരുന്നു ഈ പ്രദേശങ്ങൾ‍.
സിബിയും പിശിനും 1887-ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഔദ്യോഗികമായി സ്വന്തമാക്കി.
ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് നേരിട്ട തിരിച്ചടികൾ അബ്ദ് അൽ റഹ്മാൻ ഖാൻ
ഗന്ദാമാക് സന്ധിയിലൂടെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രവിദേശനയം അടിയറ വെച്ചത്, തദ്ദേശീയരിൽ വൻ പ്രതിഷേധം ഉടലെടുക്കാൻ കാരണമായി.
സന്ധിയിലെ വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് 1879 ജൂലൈ 24-ന് മേജർ ലൂയി കാവനാരി , ബ്രിട്ടീഷ് പ്രതിനിധിയായി കാബൂളിലെത്തി.
ബാലാ ഹിസാറിലെ കെട്ടിടങ്ങളിൽ വാസമുറപ്പിച്ച ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് ഉടൻ തന്നെ തിരിച്ചടി നേരിട്ടു.
സെപ്റ്റംബർ 3-ന് കാവനാരിയേയും സംഘത്തേയും ഒരു അഫ്ഗാൻ ജനക്കൂട്ടം കൊലപ്പെടുത്തു.
ഇതിനെത്തുടർന്ന് കർക്കശക്കാരനായിരുന്ന ജനറൽ ഫ്രെഡറിക് റോബർട്ട്സ് കാബൂളിലെത്തി.
കാബൂളിലെ ബാലാ ഹിസാർ, റോബർട്ട് നശിപ്പിച്ചു.
ഭരണം പൂർണ്ണമായും ബിട്ടീഷുകാർ ഏറ്റെടുത്തതോടെ യാക്കൂബ് ഖാൻ ഇന്ത്യയിലേക്ക് കടന്നു.
ഷേർപൂർ സൈനികത്താവളത്തിലെ ഡർബാർ മൈതാനം
1879-ലെ തണുപ്പുകാലമായപ്പോഴേക്കും കാബൂളിലെ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നില പരുങ്ങലിലായി.
അതോടെ അവർക്ക് ഷേർപൂറിലെ സൈനികത്താവളത്തിൽ ഒതുങ്ങേണ്ടിവന്നു.
ഡിസംബർ 23-ന് തദ്ദേശീയരുടെ ഒരു വൻ ആക്രമണത്തേയ്യും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു.
അഫ്ഗാനിസ്താനെ റഷ്യക്കാരുടെ കൈയിലകപ്പെടാതെ ഒരു തദ്ദേശീയനേതാവിന്റെ കൈയിലേൽപ്പിക്കാനായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ തുടർന്ന് ശ്രമമാരംഭിച്ചു.
1880-ൽ മുൻ അമീർ അഫ്സൽ ഖാന്റെ പുത്രനായിരുന്ന അബ്ദ് അൽ റഹ്മാൻ ഖാൻ റഷ്യയിൽ നിന്നും അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ തിരിച്ചെത്തി.
1880 ജൂലൈ മാസം ബ്രിട്ടീഷുകാർ കാബൂളിന്റെ ഭരണം അബ്ദ് അൽ റഹ്മാന്റെ കൈയിലേൽപ്പിച്ചു.
മുഹമ്മദ് അയൂബ് ഖാൻ
1880 ജൂലൈ 27-ന് ഷേർ അലിയുടെ പേർഷ്യയിലായിരുന്ന മറ്റൊരു പുത്രൻ മുഹമ്മദ് അയൂബ് ഖാൻ ഹെറാത്തിലെ അമീർ ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും മേഖലയിൽ ജനറൽ ബറോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വിന്യസിച്ചിരുന്ന 2500-പേരടങ്ങുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തെ കന്ദഹാറിനടുത്തുള്ള മായ്‌വന്ദിൽ വച്ച് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
ആയിരത്തോളം ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികർ ഈ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഇതിനു പിന്നാലെ അയൂബ് ഖാൻ കന്ദഹാറും ആക്രമിച്ചതോടെ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കന്ദഹാറിലെ നിലയും പരിതാപകരമായി.
ഇതോടെ ഇവർ കാബൂളിൽ നിന്നും സഹായമഭ്യർത്ഥിച്ചു.
ജനറൽ റോബർട്ട്സിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സേന കന്ദഹാറിലേക്ക്ക് നീങ്ങി.
അങ്ങനെ സെപ്റ്റംബർ 1-ന് ബ്രിട്ടീഷ് സേന കന്ദഹാറിൽ വച്ച് അഫ്ഗാനികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി.
ബ്രിട്ടീഷ് പിന്മാറ്റം
കന്ദഹാറിൽ അയൂബ് ഖാനെതിരെ വിജയിക്കാനായെങ്കിലും ബ്രിട്ടണിൽ ഡിസ്രയേലിക്കു പകരം ഗ്ലേഡ്സ്റ്റോൺ അധികാരത്തിലെത്തിയതോടെ 1880 ഓഗസ്റ്റിൽ കാബൂളിൽ നിന്നും 1881 ഏപ്രിലിൽ കന്ദഹാറിൽ നിന്നും ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറി.
ഗന്ദാമാക് ഉടമ്പടിപ്രകാരം കാബൂളിലും മറ്റു നഗരങ്ങളിലും പ്രതിനിധികളെ നിയമിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് അവകാശമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും പിൽക്കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് വംശജർക്കു പകരം ഇന്ത്യക്കാരായിരുന്നു ബ്രിട്ടീഷ് പ്രതിനിധികളായി അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ എത്തിയിരുന്നത്.
ഇതിനോടൊപ്പം ബ്രിട്ടീഷുകാർ അഫ്ഗാനികൾക്ക് സൈനികസാമ്പത്തികസഹായവും നൽകിപ്പോന്നു.
റഷ്യക്കാരിൽ നിന്നും ആക്രമണമുണ്ടായാൽ സഹായിക്കാമെന്ന വാഗ്ദാനവും ബ്രിട്ടീഷുകാർ അവർക്ക് നൽകി.
കുറിപ്പുകൾ ക.
ഷെർലക് ഹോംസ് കഥയിലെ ഡോക്ടർ വാട്ട്സൺ , മായ്‌വന്ദ് യുദ്ധത്തിൽ പരിക്കേറ്റ് മടങ്ങിയെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന എ സ്റ്റഡി ഇൻ സ്കാർലറ്റ് എന്ന നോവലിൽ പരാമർശിക്കുന്നത്.
രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-മറാത്ത യുദ്ധം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Second_Anglo-Maratha_War
ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാക്കമ്പനിയും മഹാരാഷ്ട്രരും തമ്മിൽ നടന്ന മൂന്നു യുദ്ധങ്ങളിൽ രണ്ടാമത്തെ യുദ്ധമാണ് രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-മറാത്ത യുദ്ധം .
ബസ്സീൻ ഉടമ്പടി മഹാരാഷ്ട്രർക്ക് അനുകൂലമല്ലായിരുന്നു.
മഹാരാഷ്ട്രം അക്കാലത്തൊരു ശിഥിലശക്തിയായിതീർന്നിരുന്നു.
ബ്രിട്ടീഷ് ശക്തിയെ എതിരിടാൻ വേണ്ട ഐക്യം അവരിലുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഹോൾക്കറോ ഗെയ്ക്ക്വാഡോ ഇംഗ്ലീഷുകാർക്കെതിരായി യുദ്ധത്തിനൊരുമ്പെട്ടില്ല; അതേസമയം സിന്ധ്യയുടെയും പേഷ്വയുടെയും ദുർഭരണം ജനങ്ങളെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇടപെടലിന് അനുകൂലമായി ചിന്തിപ്പിച്ചു.
രണ്ടാം യുദ്ധം
ആർതർ വെല്ലസ്ലിയായിരുന്നു രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-മറാഠാ യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തെ നയിച്ചത്.
അഹമ്മദ്നഗറും ഡക്കാനും അദ്ദേഹം പെട്ടെന്നു കീഴടക്കി.
അസ്സേയിൽവച്ചുണ്ടായ യുദ്ധത്തിൽ സിന്ധ്യയും ആർഗോൺ യുദ്ധത്തിൽ ഭോൺ​സ്ലേയും പരാജിതരായി; കട്ടക്കും ബുറഹാൻപൂറും ഇംഗ്ലീഷ് സൈന്യത്തിനധീനമായി.
ജനറൽ ലേക്ക് (Lake) ഡൽഹിയും ആഗ്രയും കീഴ്പ്പെടുത്തിയശേഷം സിന്ധ്യയുടെ സൈന്യത്തെ ഡൽഹി യുദ്ധത്തിലും (1803 സെപ്റ്റംബർ ) ലാസ്വാരി യുദ്ധത്തിലും (1803 നവംബർ ) തോല്പിച്ചു.
ഒറീസ , ഗുജറാത്ത് , ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളും ഇംഗ്ലീഷുകാർക്കു കീഴടങ്ങി.
അഞ്ചു മാസത്തെ നിരന്തര യുദ്ധം മൂലം സിന്ധ്യയും ഭോൺ​സ്ലേയും തകർന്നു.
അവർക്ക് ഇംഗ്ലീഷുകാരുമായി രണ്ടു വ്യത്യസ്തസന്ധികളിൽ ഒപ്പുവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.
1803 ഡിസംബർ 17-ലെ ഡിയോഗോൺ സന്ധിയനുസരിച്ച്, ഭോൺ​സ്ലേ, കട്ടക്ക് പ്രവിശ്യ ഇംഗ്ലീഷുകാർക്കു വിട്ടുകൊടുത്തു.
എം.എൽഫിൻസ്റ്റനെ നാഗ്പൂരിലെ ബ്രിട്ടീഷ് റസിഡണ്ടായി സ്വീകരിച്ചു.
സിന്ധ്യയുമായി 1803 ഡിസംബർ 30-ന് ഉണ്ടാക്കിയ സുർജി അർജൻഗോൺ സന്ധിയനുസരിച്ച്, ഗംഗയ്ക്കും യമുനയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള സിന്ധ്യയുടെ സ്ഥലങ്ങളും, ഉത്തരഭാഗത്തെ കോട്ടകളും അടിയറവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.
1804 ഫെബ്രുവരി 27-ന് മറ്റൊരു സന്ധിപ്രകാരം ഇംഗ്ലീഷുകാരുമായി സബ്സിഡിയറി വ്യവസ്ഥയിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു.
ഈ യുദ്ധം മൂലം ഇംഗ്ലീഷുകാർ ഇന്ത്യയിലെ പ്രബലശക്തിയായി വളർന്നു.
പുറംകണ്ണികൾ http://www.historytuition.com/anglo_maratha_wars/war_with_marathas/second_anglo_maratha_war%281803-1806%29.html http://wiki.answers.com/Q/What_are_the_causes_of_the_second_Anglo-_Maratha_war http://www.indianetzone.com/37/second_maratha_war_1803-1805_british_india.htm Archived 2013-04-05 at the Wayback Machine .
http://www.indhistory.com/anglo-maratha-war-2.html Archived 2012-05-12 at the Wayback Machine .
http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Anglo-Maratha_Wars കടപ്പാട്: കേരള സർക്കാർ ഗ്നൂ സ്വതന്ത്ര പ്രസിദ്ധീകരണാനുമതി പ്രകാരം ഓൺലൈനിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച മലയാളം സർ‌വ്വവിജ്ഞാനകോശത്തിലെ ആംഗ്ലോ-മറാഠായുദ്ധങ്ങൾ എന്ന ലേഖനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം ഈ ലേഖനത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.
രണ്ടാം ഇ.
എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് മന്ത്രിസഭ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Second_EMS_ministry
1967 മാർച്ച് 6 മുതൽ 1969 നവംബർ 1വരെ ഇ എം എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കേരളത്തിൽ അധികാരത്തിലുരുന്ന മന്ത്രിസഭയാണ് രണ്ടാം ഇ.
എ.എസ്. മന്ത്രിസഭ.
മുഖ്യമന്തിയുൾപ്പടെ പതിമൂന്ന് മന്ത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) നേതൃതത്തിലെ കേരളത്തിലെ ആദ്യമന്ത്രിസഭയുമിതാണ്.
മന്ത്രിമാരും വകുപ്പുകളും # മന്ത്രി വകുപ്പുകൾ കുറിപ്പുകൾ 1.
എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട് മുഖ്യമന്ത്രി 2.
കെ.ആർ. ഗൗരിയമ്മ റവന്യൂ, ഭക്ഷ്യ, സിവിൽ സപ്ലൈസ് മന്ത്രി 3.
കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ ഗതാഗത വാർത്താവിനിമയ മന്ത്രി 4.
എം.കെ. കൃഷ്ണൻ വനം, ഹരിജൻ ക്ഷേമ വകുപ്പ് മന്ത്രി 5.
പി.ആർ. കുറുപ്പ് ജലസേചന സഹകരണ വകുപ്പ് മന്ത്രി 1969 ഒക്ടോബർ 21-ന് രാജിവച്ചു 6.
പി.കെ. കുഞ്ഞ് ധനകാര്യ മന്ത്രി 1969 മെയ് 13-ന് രാജിവച്ചു 7.
സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി 1969 ഒക്ടോബർ 21-ന് രാജിവച്ചു 8.
എംപിഎം അഹമ്മദ് കുരിക്കൾ പഞ്ചായത്ത്, സാമൂഹിക വികസന വകുപ്പ് മന്ത്രി 1968 ഒക്ടോബർ 24-ന് അന്തരിച്ചു (8) കെ. അവുക്കാദർകുട്ടി നഹ 1968 നവംബർ 9-ന് അധികാരമേറ്റെടുത്തു, 1969 ഒക്ടോബർ 21-ന് രാജിവച്ചു.
എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ കൃഷി, വൈദ്യുതി മന്ത്രി 1969 ഒക്ടോബർ 21-ന് രാജിവച്ചു 10.
ടി.വി. തോമസ് വ്യവസായ മന്ത്രി 1969 ഒക്ടോബർ 21-ന് രാജിവച്ചു 11.
ബി. വെല്ലിംഗ്ടൺ ആരോഗ്യ മന്ത്രി 1969 ഒക്ടോബർ 21-ന് രാജിവച്ചു 12.
ടി.കെ. ദിവാകരൻ പൊതുമരാമത്ത് മന്ത്രി 1969 ഒക്ടോബർ 21-ന് രാജിവച്ചു 13.
മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ തൊഴിൽ മന്ത്രി ഇതും കാണുക സപ്തകക്ഷി മുന്നണി അവലംബം ↑ https://web.archive.org/web/20160708185932/http://www.prd.kerala.gov.in/ministers49_main.htm
രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-സിഖ് യുദ്ധം ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Second_Anglo-Sikh_War
1848-1849 കാലയളവിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിയും സിഖ് സാമ്രാജ്യവും നടത്തിയ യുദ്ധമാണ് രണ്ടാം ആഗ്ലോ-സിക്ക് യുദ്ധം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
ഈ യുദ്ധം മൂലം സിഖ് സാമ്രാജ്യത്തിന് അന്ത്യമാകുകയും പഞ്ചാബ്, ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു.
1845-1846 കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന ഒന്നാം ആംഗ്ലോ-സിഖ് യുദ്ധത്തിലൂടെ സിഖ് തലസ്ഥാനമായ ലാഹോറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡന്റ് നിയമിക്കപ്പെട്ടു.
1846 ഡിസംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സിഖുകാർ ഏർപ്പെട്ട ഭൈരോവൽ കരാറിലൂടെ റെസിഡന്റിന് ഭരണത്തിൽ പരിപൂർണ്ണാധികാരം കൈവന്നു.
തുടർന്ന് സിഖ് ഭരണാധികാരികളുടെ താത്പര്യങ്ങൾക്കു വിരുദ്ധമായി ഒട്ടേറെ പുനഃക്രമീകരണങ്ങൾ പഞ്ചാബിൽ നടന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഒരു പ്രവിശ്യയായ മുൽത്താനിലെ ഒരു അധികാരക്കൈമാറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സൈനികകലാപം പഞ്ചാബ് മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുകയും യുദ്ധത്തിൽ കലാശിക്കുകയും ചെയ്തു.
മുൽത്താനു പുറമേ ലാഹോറിനു വടക്കുള്ള രാംനഗർ , ചില്ലിയൻവാല , ഗുജറാത്ത് എന്നിവിടങ്ങളിലും ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ ഭാഗമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ നടന്നു.
1849 മാർച്ചിൽ സിഖുകാർ പരാജയം സമ്മതിച്ചു.
പശ്ചാത്തലം ദലീപ് സിങ്
ഒന്നാം ആംഗ്ലോ-സിഖ് യുദ്ധത്തിലൂടെത്തന്നെ പഞ്ചാബിന്റെ നിയന്ത്രണം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കൈക്കലായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ഇക്കാലത്ത്, പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത രാജാവ് ദലീപ് സിങ്ങിനുവേണ്ടി , അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ ജിന്ദൻ കൗർ ഭരണം നടത്തുകയായിരുന്നു.
ഭരണം സിഖുകാരുടെ കൈവശമായിരുന്നെങ്കിലും തീരുമാനങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സ്വാധീനത്തിന് വഴങ്ങിക്കൊണ്ടായിരുന്നു.
ബ്രിട്ടീഷ് താൽപര്യങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രവർത്തിചതിന്റെ പേരിൽ മന്ത്രിയായിരുന്ന ലാൽ സിങ്ങിനെ വിചാരണനടത്തി നാടുകടത്താൻവരെ ഇക്കാലയളവിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കായി.
1846 ഡിസംബറിൽ നിലവിൽ വന്ന ഭൈരോവൽ കരാറിലൂടെ ഭരണരംഗത്ത് പൂർണ്ണമായും ഇടപെടാൻ ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡന്റിന് ഔദ്യോഗികാവകാശം സിദ്ധിച്ചു.
ഈ കാലയളവിൽ റീജന്റ് ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന റാണി ജിന്ദൻ കൗറിനെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ നാടുകടത്തുകയും ഭരണം നടത്തുന്നതിന് തദ്ദേശീയരുടെ ഒരു ഭരണസമിതിയെ റെസിഡന്റിന്റെ കീഴിൽ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.
1847 ഓഗസ്റ്റിൽ അധികാരമേറ്റ റെസിഡന്റ് ജോൺ ലോറൻസിന്റെ കാലയളവിൽ കാര്യങ്ങൾ നേരിട്ടുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന് തുല്യമായി.
മുൻകാലരീതികളെല്ലാം നിർത്തലാക്കി, നികുതി-സാമ്പത്തിക-നിയമകാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സ്വന്തം പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കി.
പഞ്ചാബിനെ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തോട് ചേർക്കുക എന്ന ഒരു ഔപചാരികനടപടി മാത്രമേ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
മുൽത്താൻ കലാപം അതിനൊരു കാരണമാകുകയും ചെയ്തു.
മുൽത്താൻ കലാപം
സിഖ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ പ്രവിശ്യയായിരുന്ന മുൽത്താനിലെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ദിവാൻ മൂൽരാജ് , സിഖ് ദർബാറിന് നൽകാനുള്ള പണം കൊടുക്കാനാവാത്തതിനാൽ തന്റെ ഭരണാധികാരം ഒഴിയാൻ നിർബന്ധിതനായിരുന്നു.
നദീമാർഗ്ഗമുള്ള ചരക്കുനീക്കത്തിന് ചുങ്കം നിർത്തലാക്കിയതിലൂലെയുള്ള വരുമാനനഷ്ടവും റെസിഡന്റ് ഭരണത്തിനുകീഴിൽ തുടരാനുള്ള മൂൽരാജിന്റെ താൽപര്യമില്ലായ്മയുമായിരുന്നു ഇതിനു കാരണം.
മുൽത്താൻ പ്രവിശ്യയുടെ ഭരണം ജനറൽ കഹാങ് സിങ് മാനിന് കൈമാറുന്നതിനുമുള്ള കരാർ റെസിഡന്റായിരുന്ന ജോൺ ലോറൻസുമായി 1847 ഡിസംബറിൽ മൂൽരാജ് ഒപ്പുവച്ചിരുന്നു.
1848 വസന്തകാലം വരെ മൂൽരാജ് സ്ഥാനത്തുതുടരാനും ധാരണയായിരുന്നു.
1848 ഏപ്രിലിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കാൻ കഹാങ് സിങ് മാനും സംഘവും മുൽത്താനിലേക്ക് തിരിച്ചു.
ഫ്രെഡറിക് ക്യൂറിയായിരുന്നു ഇക്കാലത്ത് ലാഹോറിൽ റെസിഡന്റായിരുന്നത്.
അധികാരക്കൈമാറ്റം നിരീക്ഷിക്കുന്നതിന് പൊളിറ്റിക്കൽ ഏജന്റായ പി.എ. വാൻസ് ആഗ്ന്യൂവിനെയും സഹായിയായി ലെഫ്റ്റനന്റ് ഡബ്ല്യു.എ. ആൻഡേഴ്സണും  ഈ സംഘത്തോടൊപ്പം നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
സംഘം ഏപ്രിൽ 18-ന് മുൽത്താനിലെത്തി കോട്ടക്ക് ഒരു കിലോമീറ്റർ അരികിലുള്ള ഈദ്ഗാഹിൽ താവളമടിച്ചു.
1848 ഏപ്രിൽ 19-ന് അധികാരക്കൈമാറ്റത്തിന് ഒരുക്കം നടന്നു.
എന്നാൽ മുൽത്താനിലെ സൈന്യത്തിലെ ഒരു വിഭാഗം കലാപമുയർത്തുകയും സംഘർഷത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഓഫീസർമാർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.
സൈനികരുടെ ഈ വിമതപ്രവർത്തനത്തിൽ മൂൽരാജിന് തുടക്കത്തിൽ പങ്കുണ്ടായിരുന്നില്ല.
എന്നാൽ തൊട്ടടുത്ത ദിവസംതന്നെ മൂൽരാജ് വിമതരുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി.
അധികാരക്കൈമാറ്റത്തിനായി ലാഹോറിൽ നിന്നെത്തിയ ദർബാർ സൈന്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും വിമതരോടൊപ്പം ചേർന്നു.
1848 ഏപ്രിൽ 20-ന് ഒരു കൂട്ടം സൈനികർ ഈദ്ഗാഹിലെത്തി വാൻസ് ആഗ്ന്യൂവിനെയും ആൻഡേഴ്സണെയും കൊലപ്പെടുത്തി.
മുൽത്താൻ സിഖി ഗേറ്റിലെ ഈ ആക്രമണം കലാപത്തെ പഞ്ചാബ് മുഴുവൻ വ്യാപിക്കാനുള്ള വഴിമരുന്നായി.
രാജാവ് ദലീപ് സിങ്ങിനെയും നാടുകടത്തപ്പെട്ട റാണി ജിന്ദനെയും പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് പഞ്ചാബിലെ മുഴുവൻ ഖൽസ സൈന്യവും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ തിരിയാനാരംഭിച്ചു.
ബ്രിട്ടീഷ് നടപടികൾ യുദ്ധകാലത്ത് ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണർ ജനറലായിരുന്ന ഡൽഹൗസി പ്രഭു
മുൽത്താനിലെ കലാപം തുടങ്ങിയ വേളയിൽത്തന്നെ അത് അടിച്ചമർത്താൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ കാര്യമായ ശ്രമം നടത്തിയില്ല.
വിമതപ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് 1848 ഏപ്രിൽ 19-ന് വാൻസ് ആഗ്ന്യു അയച്ച സന്ദേശം ലഭിച്ചപ്പോൾ, ലാഹോറിലുള്ള സിഖ് സൈന്യത്തെയും അതിനുപിന്നാലെ ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികഘടകങ്ങളെയും മുൽത്താനിലേക്കയക്കാനാണ് റെസിഡന്റായിരുന്ന ഫ്രെഡറിക് ക്യൂറി ആദ്യം തീരുമാനിച്ചത്.
എന്നാൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഓഫീസർമാരുടെ മരണവും ദർബാർ സൈനികരുടെ വിമതചേരിയിലേക്കുള്ള കൂറുമാറ്റവും കണ്ടതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഈ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിച്ചു.
ദർബാർ സമിതി വിളിച്ചുകൂട്ടി, ദർബാർ സേന മുൽത്താനിലെത്തി പ്രക്ഷോഭം അടിച്ചമർത്തണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടു.
യൂറോപ്യൻ സേന വേനൽക്കാലത്ത് സമതലപ്രദേശങ്ങളിൽ പോരാട്ടം നടത്തരുതെന്നായിരുന്നു ബ്രിട്ടീഷ് സേനാനായകനായ ഗഫ് പ്രഭുവിന്റെ ഉപദേശം.
ഗവർണർ ജനറൽ ഡൽഹൗസിയുടെ താൽപര്യപ്രകാരം ലാഹോറിലെയും സിംലയിലെയും ബ്രിട്ടീഷ് നേതൃത്വം, പ്രക്ഷോഭം വളരാൻ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു എന്നും അതിന്റെ പേരിൽ പഞ്ചാബിനെ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുകയുമായിരുന്നു അവർ ലക്ഷ്യമാക്കിയിരുന്നത് എന്ന വാദവുമുണ്ട്.
കലാപത്തിൽ പങ്കാരോപിച്ച്, ഇക്കാലത്ത് ഷേഖ്പുര കോട്ടയിൽ വീട്ടുതടങ്കലിലായിരുന്ന റാണി ജിന്ദൻ കൗറിനെ ബനാറസിലേക്ക് നാടുകടത്താനും അവർക്ക് നൽകിവന്നിരുന്ന ബത്ത പ്രതിമാസം 1000 രൂപയായി കുറക്കാനും ഫ്രെഡറിക് ക്യൂറി ഉത്തരവിട്ടു.
ഇത് തദ്ദേശീയസൈനികരിൽ കൂടുതൽ അതൃപ്തിയുണ്ടാക്കാനും ദർബാർ അംഗങ്ങൾക്കുതന്നെ ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് കൂറുകാണിക്കുന്നതിൽ ശങ്കയുണർത്തുകയും ചെയ്തു.
സിഖ് ദർബാറിലെ ഒരു പ്രമുഖശക്തിയായിരുന്നു ഹസാരയിലെ നാസിം ആയിരുന്ന ഛത്തർ സിങ് അട്ടാരിവാലയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ദർബാർ സമിതി അംഗവുമായിരുന്ന ഷേർസിങ്ങ് അട്ടാരിവാലയും .
ഇക്കാലത്ത് ഛത്തർ സിങ്ങിന്റെ പുത്രിയെ രാജാവ് ദലീപ് സിങ്ങുമായി വിവാഹം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയുമായിരുന്നു.
പ്രായപൂർത്തിയായാലും, ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് ദലീപ് സിങ്ങിനെ അധികാരത്തിലേറ്റാനുള്ള പദ്ധതിയൊന്നുമില്ലെന്ന് ഛത്തർസിങ് സംശയിച്ചു.
അങ്ങനെ ദർബാറുമായുള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ദുർബലധാരണകൾ താറുമാറാവാൻ തുടങ്ങി.
യുദ്ധം ആരംഭം ഹെർബെർട്ട് എഡ്വേഡ്സ്