smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
ഇരുപത് അറബ് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രതിനിധികൾ ഇതിൽ പങ്കെടുത്ത ഈ ജാഥയിൽ വൻ ജനപ്രാതിനിത്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.
മറ്റു പല പ്രഖ്യാപനങ്ങൾക്കുമൊപ്പം, തുർക്കിയിൽ ഒരു ഇസ്ലാമികഭരണകൂടം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും ഈ റാലിയിൽ പ്രഖ്യാപനമുണ്ടായി.
ഈ സംഭവം വെറൂം ആറൂ ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഒരു സൈനികാട്ടിമറിയിലേക്കു നയിക്കുകയും 1980 സെപ്റ്റംബർ 12-ന് ദെമിറേൽ സർക്കാർ പുറത്താവുകയും ചെയ്തു.
"ഫാസിസ്റ്റ്-കമ്മ്യൂണീസ്റ്റ് പ്രവർത്തകരേയും മതഭാന്തരേയും നിയന്ത്രിക്കുക"  എന്നതായിരുന്നു ഈ അധികാരമേറ്റെടുക്കലിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്ന് ജനറൽ കെനാൻ എവ്രൻ നേതൃത്വം നൽകിയ സൈനികനേതൃത്വം പുറത്തിറക്കിയ വാർത്താക്കുറീപ്പിൽ പറഞ്ഞു.
സൈന്യം ദെമിറേൽ, എർബകാൻ തുടങ്ങിയ രാഷ്ട്രീയനേതാക്കളെ തടവിലാക്കുകയും എല്ലാ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളേയും നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജനറൽ എവ്‌റന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള അഞ്ച് അംഗങ്ങൾ അടങ്ങിയതായിരുന്നു നാഷണൽ സെക്യൊരിറ്റി കൗൺസിൽ എന്ന സൈനികഭരണകൂടം.
ഒരു ആഭ്യന്തരയുദ്ധം ഒഴിവാക്കുക എന്നതും മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളേയും കക്ഷികളേയ്യും സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് പിഴുതുമാറ്റുക എന്നതുമായിരുന്നു സനികഭരണകൂടത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ.
ഇസ്ലാമിക ആശയങ്ങളും വിദ്യാഭ്യാസവും മാർക്സിസത്തിന്‌വിരുദ്ധമായിക്കരുതി, ഭരണകൂടം, 1967 മുതൽ ഇത് ഐഛികമായിരുന്ന ഇസ്ലാമികപഠനം, ദ്വിതീയവിദ്യാലയങ്ങളിൽ നിർബന്ധിതമാക്കി.
മൂന്നുവർഷത്തെ സൈനികഭരണകാലത്ത്, സര്വകലാശാലകളിലെ ഇസ്ലാമികപഠനവിഭാഗങ്ങളുടെ എണ്ണം 2-ൽ നിന്ന് 8 ആയി ഉയർന്നു.
1959-ൽ ആരംഭിച്ച ദ് ഹൈയർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് സ്റ്റഡിസ് എന്ന സ്ഥാപനം, ഫാക്കൽറ്റി ഓഫ് ഡിവൈനിറ്റി ഓഫ് മർമാറ യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഇൻ ഇസ്താംബൂൾ ആക്കി ഉയർത്തി.
സർക്കാർ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള റേഡിയോയും ടെലിവിഷനും ഇസ്ലാമികപരിപാടികൾ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യാനുമാരംഭിച്ചു.
1982-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുതിയ ഭരണഘടനയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയമവും നിർമ്മിക്കുന്നതിന് 160 അംഗ പ്രതിനിധിസഭയെ നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി കൗൺസിൽ നിയമിച്ചു.
വക്കീലന്മാർ, സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധർ, വിരമിച്ച് സൈനികർ, വിദ്യാഭ്യാസവിചക്ഷകർ, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, സാമ്പത്തികവിദഗ്ദ്ധർ തുടങ്ങിയവർ അടങ്ങിയ പ്രതിനിധിസഭ, തികച്ചും വലതുപക്ഷവും, പ്രാതിനിത്യസ്വഭാവവുമില്ലാത്തതാണെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു.
മുൻപത്തെ ഭരണഘടനയുടെ ആമുഖമടക്കം നിരവധി വകുപ്പുകൾ അതേപടി നിലനിർത്തിയപ്പോൾ, ചില അടിസ്ഥാനസ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ ഭരണഘടനയിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തു.
തൊഴിലാളിസംഘടനകളുടെ സംഘടിതവിലപേശലിനുള്ള അവകാശവും അവയെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിലക്കുകയും ചെയ്തു എന്നത് ഇതിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമാണ്.
ഇത് നിയമങ്ങളെ വീറ്റോ ചെയ്യാനും ഭരണഘടനക്കോടതികളിലെ ന്യാധിപന്മാരെ നിയമിക്കാനുള്ള അധികാരം പ്രസിഡണ്ടീന് നൽകി.
ഈ ഭരണഘടന സെനറ്റിനെ ഒഴിവാക്കി.
ആവശ്യമായ ഭേദഗതികൾ വരുത്തിയതിനു ശേഷം, 1982 നവംബറിൽ എൻ.എസ്.സി. ഈ ഭരണഘടന വോട്ടിനിട്ട് അംഗീകരിച്ചു.
ഇതിനകം സൈനികസ്ഥാനം രാജിവച്ച കെനാൻ എവ്രനെ ഏഴുവർഷത്തെ കാലാവധിയിൽ പ്രസിഡണ്ടായും തിരഞ്ഞെടുത്തു.
1980-ലെ സൈനിക അട്ടിമറീ, തുർക്കിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും രക്തരൂഷിതമായ സൈനിക ഇടപെടലായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
പട്ടാളഭരണകാലത്ത് നാൽപ്പതിലധികം പേരെ വധശീക്ഷക്ക് വിധേയരാക്കി.
നൂറുകണക്കിനു പേരെ കാണാതാവുകയും, ആയിരക്കണക്കിനു പേർക്ക് പീഠനങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുകയും നിരവധി പേർ തടവറയിൽ മരണമടയുകയും ചെയ്തു.
ഓസലിന്റെ ഉയർച്ച തുർഗുത് ഓസൽ
പ്രമുഖ നേതാക്കളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തതും രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികളെ നിരോധിച്ചതുമായ കൗൺസിലിന്റെ നടപടികൾ പാശ്ചാത്യ സർക്കാരുകളുടെ വിമർശനത്തിനിടയാക്കി.
ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥിതിയിലേക്കു മടങ്ങുവാനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മർദം ഏറിയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1983-ൽ രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികളുടെമേലുള്ള നിരോധനം നീക്കുവാനും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുവാനും നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി കൗൺസിൽ തീരുമാനിച്ചു.
എങ്കിലും സൈന്യം അഗീകരിച്ച കക്ഷികൾക്ക് മാത്രമേ പ്രവർത്തനാനുമതി ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
വലതുപക്ഷരാഷ്ട്രീയക്കാരെ സൈനികഭരണകൂടം തടവിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ചെങ്കിലും ഇടതുപക്ഷത്തിന് പ്രവർത്തനാനുമതി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
സൈനിക അട്ടിമറിക്കു മുൻപ് ഇടതുപക്ഷക്കാർക്ക് പ്രാമുഖ്യമുണ്ടായിരുന്ന പൊതുഭരണ, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളിൽ വലതുപക്ഷക്കാരെ നിയമിച്ചു.
ഇതോടെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പ്രതിരോധം നാമമാത്രമായി.
മുൻപ് ദെമിറേലിന്റെ കീഴിൽ ഉന്നതോദ്യോഗസ്ഥനും സൈനികഭരണത്തിനു കീഴിൽ ഉപപ്രധാനമന്ത്രിയായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന തുർഗുത് ഓസൽ 1983-ൽ സ്ഥാപിച്ച മദ്ധ്യവലതുപക്ഷകക്ഷിയായിരുന്ന മദർലാൻഡ് കക്ഷി ഇക്കാലത്ത് വൻ മുന്നേറ്റം നടത്തി.
നിരോധിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന തീവ്രവലതുപക്ഷകക്ഷികളായിരുന്ന എൻ.എസ്.പി., എൻ.എ.പി. തുടങ്ങിയവയിലെ അംഗങ്ങൾ ഓസലിന്റെ കക്ഷിയിൽ അണിചേർന്നു.
1983 നവംബറിലെ പാർലമെന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ 7 ശതമാനം കുറഞ്ഞ ജനസമ്മതി എന്ന നിയമം, ചെറിയ കക്ഷികൾക്ക് തിരിച്ചടീയായി.
മദർലാൻഡ് കക്ഷി, ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ചെറിയ ഭൂരിപക്ഷം നേടുകയും ഓസൽ പ്രധാനമന്ത്രിയാകുകയും ചെയ്തു.
തുടർന്നു  മാർച്ചിൽ നടന്ന തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടൂപ്പിൽ 40 ശതമാനം ജനപിന്തുണനേടീ, മദർലാൻഡ് പ്രകടനം തുടർന്നു.
തികഞ്ഞ ഇസ്ലാം മതവിശ്വാസിയായിരുന്ന ഓസലിന്റെ കാലത്ത് രാജ്യത്തെ ഇസ്ലാമികവൽക്കരണം തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു.
1945-ൽ തുർക്കിയിൽ 20,000 മോസ്കുകളുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥാനത്ത് 1985-ലായപ്പോൾ 72000 ആയി.
ടെലിവിഷനിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കുള്ള ഇസ്ലാമികപരിപാടിയിൽ നിന്നും മറ്റും ആർജ്ജവമുൾക്കൊണ്ട്, രാജ്യത്തെ കൂടുതൽ സ്ത്രീകൾ ഇസ്ലാമികരീതിയിലുള്ള വസ്ത്രധാരണം ആരംഭിച്ചു.
സൂഫികളടക്കമുള്ള ഇസ്ലാമികപ്രസ്ഥാനങ്ങളോട് ഓസൽ അനുഭാവപൂർണ്ണമായ നിലപാടിലായിരുന്നു.
നക്ഷ്ബന്ദി , നൂർജു , സുലൈമാൻജി തുടങ്ങിയ സൂഫി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഇക്കാലത്ത് കൂടുതൽ ജനകീയമായി.
സൂഫികളിൽ ഏറ്റവും വലിയ വിഭാഗമായ നക്ഷ്ബന്ദികൾ, പ്രധാന രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾക്ക് പിന്തുണ നൽകിയും പിൻവലിച്ചും തിരഞ്ഞെടുപ്പുരാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രമുഖസ്ഥാനം വഹിച്ചു.
മദർലാൻഡ് കക്ഷി, 1991 വരെ തുർക്കിയിൽ അധികാരത്തിലിരുന്നു.
പട്ടാളഭരണകാലത്ത് നിരോധിക്കപ്പെട്ട കക്ഷികളെല്ലാം പുതിയ പേരുകളിൽ പുനർരൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.
ദെമിറേലിന്റെ ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി, ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടി എന്ന പേരിൽ സംഘടീപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
എർബകാന്റെ എൻ.എസ്.പി., വെൽഫെയർ പാർട്ടി എന്ന പേരിലും എൻ.എ.പി., നാഷണലിസ്റ്റ് ലേബർ പാർട്ടി എന്ന പേരിലും പുനർജനിച്ചു.
തുർക്കിയിലെ ആദ്യത്തെ കക്ഷിയായിരുന്ന റിപ്പബ്ലിക്കൻ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി, സോഷ്യൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പോപ്പുലർ പാർട്ടി എന്ന പേരിലായിരുന്നു പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.
എർദാൽ ഇനോനു ആയിരുന്നു ഇതിന്റെ നേതാവ്.
ഊർജ്ജിത ഇസ്ലാമികവൽക്കരണവും തട്ടം വിവാദവും
തുർക്കിയിൽ നിലവിലിരുന്ന നിയമമനുസരിച്ച് പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ തട്ടം ധരിക്കുന്നത് വിലക്കിയിരുന്നു.
1989-ൽ ചില സർവ്വകലാശാലാവിദ്യാർത്ഥിനികൾ തട്ടം ധരിക്കുന്നതിനെതിരെ റെക്റ്റർ പുറപ്പെടുവിച്ച ഉത്തരവിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ പ്രശ്നസംഭവങ്ങളും വിവാദങ്ങളും രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടോളമായി തുടരുന്നു.
1989 മാർച്ചിൽ നടക്കാനിരുന്ന തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ മുന്നിൽക്കണ്ട്, പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് തട്ടം ധരിക്കുന്നതിലുള്ള വിലക്ക് ഒഴിവാക്കാനായി തുർഗുത് ഓസൽ നിയമം പാസാക്കി.
എന്നാൽ പ്രസിഡണ്ട് കെനാൻ എവ്രൻ ഇതിനെ എതിർക്കുകയും, ഭരണഘടനക്ക് വിരുദ്ധമാണെന്ന് വിലയിരുത്തി ഭരണഘടനാകോടതി, ഈ നിയമം റദ്ദാക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇസ്ലാമികവാദികൾ രാജ്യവ്യാപകമായി പ്രതിഷേധപ്രകടനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും പോലീസുമായി ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു.
എവ്രനെ കുറ്റപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് തുർക്കിഷ് ഭാഷയിൽ വാർത്താപ്രക്ഷേപണം നടത്തി ഇറാനും ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ പങ്കു ചേർന്നു.
തുർക്കിയുടെ ആന്തരികകാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് തെഹ്രാനിലെ സ്ഥാനപതിയെ തുർക്കി തിരിച്ചുവിളീച്ചു.
1990-ന്റെ തുടക്കത്തിലും ഈ വിവാദം ആളിക്കത്തി.
ഇതിനെത്തുടർന്ന് കാമ്പസുകളീൽ തട്ടം ധരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനം ഓരോ സർവകലാശാലക്കും സ്വന്തമായി നടപ്പാക്കാമെന്ന് ഓസൽ സർക്കാർ നിയമമിറക്കി.
ആ വർഷം തന്നെ തട്ടം നിരോധിച്ച ഒരു സർവകലാശാലക്കെതിരെ ഒരു കൂട്ടം വിദ്യാർത്ഥിനികൾ‌ ഒരു കീഴ്‌ക്കോടതിയിൽ പരാതി നൽകി.
മനുഷ്യാവകാശലംഘനമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, കോടതി ഈ നിരോധനം നീക്കി.
വിദ്യാർത്ഥികളും അദ്ധ്യാപകരും പഠനം ബഹിഷ്കരിച്ച് പ്രതിഷേധപ്രകടനങ്ങൾ നടത്തിയെങ്കിലും പ്രസിഡണ്ട് എവ്രൻ ഇത്തവണ ഇടപെടാതെനിന്നു.
കമാലിസ്റ്റ് നയങ്ങളെ കാറ്റിൽപറത്തി, ഓസൽ സർക്കാർ ഇസ്ലാമികധനകാര്യസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകി.
നക്ഷ്ബന്ദി വിഭാഗക്കാരായിരുന്നു, ഇവയിൽ കൂടുതലും നടത്തിയിരുന്നത്.
ഇതിനകം സർക്കാർ വകുപ്പുകളിലും വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളിലും ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ച ഇസ്ലാമികപ്രവർത്തകർക്ക് ധനസഹായമെത്തിക്കാൻ ഇതിലൂടെ സർക്കാരിന് സാധിച്ചു.
1990 ആയപ്പോഴേക്കും രാജ്യത്തെ പൊതുസേവനരംഗത്തും സൈന്യത്തിലും ഇസ്ലാമികവാദികളുടെ പ്രത്യേകിച്ച് മൗലികവാദികളുടെ എണ്ണം വളരെയേറെ വർദ്ധിച്ചു.
1990 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഇസ്ലാമികമൗലികവാദം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നുവെന്നാരോപിച്ച് 40 ഉദ്യോഗസ്ഥരെ വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രാലയത്തിൽ നിന്നും 15 വ്യോമസേന ഉദ്യോഗസ്ഥരേയും സർക്കാർ പുറത്താക്കുന്നതിലേക്കു വരെ കാര്യങ്ങൾ നീങ്ങി.
മദ്ധ്യേഷ്യൻ ബന്ധങ്ങൾ
1991 ഒക്ടോബറീൽ നടന്ന പൊതുതിരഞ്ഞെടൂപ്പിൽ ഓസലിന്റെ മദർലാൻഡ് കക്ഷി 115 സീറ്റിലേക്കൊതുങ്ങി.
ദെമിറേലിന്റെ ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിയും എർദാൽ ഇനോനുവിന്റെ സോഷ്യൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പോപ്പുലിസ്റ്റ് പാർട്ടിയും ചേർന്ന സഖ്യം 1991 നവംബറിൽ അധികാരത്തിലേറി.
ദെമിറേലായിരുന്നു പ്രധാനമന്ത്രി.
ഇസ്ലാമികവാദി വെൽഫെയർ പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഖ്യം, 17 ശതമാനം വോട്ടും 62 സീറ്റുകളും കരസ്ഥമാക്കി മെച്ചപ്പെട്ട പ്രകടനം കാഴ്ചവച്ചു.
ഗൾഫ് യുദ്ധം നടന്ന 1991 കാലത്തെ ദയനീയമായ സാമ്പത്തികവളർച്ചയും (1.9 ശതമാനം), ഓസൽ പ്രസിഡണ്ടായതിനു ശേഷം സജീവരാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നും വിട്ടുനിന്നതു മൂലമുള്ള നേതൃത്വത്തിന്റെ അഭാവവുമാണ് മദർലാൻഡ്‌ കക്ഷിക്ക് തിരിച്ചടിയായത്.
വാർഷികനാണയപ്പെരുപ്പം 74 ശതമാനമായപ്പോൾ പലിശനിരക്ക് 100 ശതമാനവും കടന്നു.
ഇതോടെ വെൽഫെയർ പാർട്ടി നേതാക്കാൾ കൂടുതൽ പലിശരഹിതസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി മുറവിളി കൂട്ടാനാരംഭിച്ചു.
പുതിയതായി അധികാരത്തിലെത്തിയ സർക്കാരിനും സാമ്പത്തികപ്രശ്നത്തിൽ കാര്യമായൊന്നും ചെയ്യാനുണ്ടായിരുന്നില്ല.
എന്നാൽ 1991 ഡിസംബറിൽ സോവിയറ്റ് യൂനിയന്റെ ശിഥിലീകരണത്തെത്തുടർന്ന് നിലവിൽ വന്ന പുതിയ മദ്ധ്യേഷ്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ, വൻ സാമ്പത്തിക-നയതന്ത്ര-സാംസ്കാരികസാധ്യതകൾ തുർക്കിക്ക് മുൻപിൽ തുറന്നു.
ഈ റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ നിലവിൽ വന്ന് ഒരു മാസത്തിനകം തന്നെ അസർബൈജാനിലേയും, താജികിസ്താൻ ഒഴികെയുള്ള നാല് മദ്ധ്യേഷ്യൻ പ്രസിഡണ്ടുമാരേയും 1991 ഡിസംബറിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഓസൽ അങ്കാറയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു.
പിന്നാലെ ഓസലും ഈ രാജ്യങ്ങളുടെ തലസ്ഥാനങ്ങളിൽ സന്ദർശനം നടത്തി.
തുർക്കി പത്രങ്ങൾ‌ മദ്ധ്യേഷ്യയിൽ പ്രചാരത്തിലായി, തുർക്കിഷ് ടെലിവിഷന്റെ അവ്രാസ്യ ചാനൽ അസർബൈജാനിൽ പ്രക്ഷേപണമാരംഭിച്ചു.
മദ്ധ്യേഷ്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കുകളുമായി തുർക്കിയുടെ വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടു.
പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യങ്ങളും മദ്ധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ തുർക്കിക്ക് ഒരു മദ്ധ്യസ്ഥന്റെ സ്ഥാനം കൈവന്നു.
എന്നാൽ അസർബൈജാനും അർമേനിയയും തമ്മിലുണ്ടായ അതിർത്തിത്തർക്കവും അർമേനിയ അസർബൈജാന്റെ ഒരു ഭാഗം കൈയേറിയതുമായ നടപടീ, സൈനികമായി അസർബൈജാനെ സഹായിക്കാൻ തുർക്കിയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
എന്നാൽ മറ്റു നാറ്റോ അംഗരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ വികാരം അർമേനിയക്ക് അനുകൂലമായിരുന്നു.
നാറ്റോയിൽ ഒറ്റപ്പെടുമെന്ന ഭയത്തിൽ 1993-ൽ ജനുവരിയിൽ പ്രശ്നത്തിലിടപെടാൻ ദെമിറേൽ വിസമ്മതിച്ചു.
1993 ഏപ്രിലിൽ ബാകുവിലേക്കുള്ള ഒരു സന്ദർശനത്തിനിടെ, അസർബൈജാനുമായി ഒരു പ്രതിരോധക്കരാറിന് ഓസൽ സമ്മതമറിയിച്ചു.
അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ അധികാരപരിധിക്കു പുറത്തായിരുന്നതിനാൽ പ്രാവർത്തികമായില്ല.
തുർക്കിയുടെ ഈ നടപടി, മദ്ധ്യേഷ്യയുമായി തുടർന്നുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിള്ളൽ വീഴ്ത്തി.
1993 ഏപ്രിൽ 17-ന് ഹൃദയാഘാതം മൂലം പ്രസിഡണ്ട് ഓസൽ മരണമടഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 1993 ജൂണിൽ, ദെമിറേൽ പ്രസിഡണ്ട് സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
ഇതോടെ ദെമിറേലിന്റെ കീഴിൽ ധനമന്ത്രിയായിരുന്ന താൻസു ചില്ലർ ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിയുടെ നേതാവും പ്രധാനമന്ത്രിയുമായി.
തുർക്കിയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാപ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്നു ചില്ലർ.
ഇതിനു പുറമേ‌ ഒരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയിൽ ചേർന്ന് മൂന്നുവർഷത്തിനകം പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്തെത്തി എന്ന പ്രത്യേകതയും അവർക്കുണ്ട്.
ഇസ്ലാമികകക്ഷിയുടെ ഉയർച്ച
ഓസലിന്റെ മരണത്തോടെ മദർലാൻഡ് പാർട്ടിയും, പുതുമുഖമായ ചില്ലറിന്റെ നേതൃത്വം മൂലം ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിയും വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നതിനിടയിൽ എർബകാന്റെ വെൽഫെയർ പാർട്ടി കൂടുതൽ ശക്തി പ്രാപിച്ചു.
1994 മാർച്ചിൽ നടന്ന തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടൂപ്പിൽ മുൻപത്തെ തവണത്തേതിന്റെ ഇരട്ടി (19 ശതമാനം) വോട്ട് നേടി, വെൽഫെയർ പാർട്ടി ട്രൂ പാത്ത് (21.5%) മദർലാൻഡ് (21%) കക്ഷികളുടെ ഒപ്പത്തോളമെത്തി.
തുർക്കിയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട നഗരങ്ങളായ ഇസ്താംബൂളും അങ്കാറക്കും പുറമേ‌ 24 നഗരങ്ങൾ വെൽഫെയർ പാർട്ടിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായി.
വെൽഫെയർ പാർട്ടിയിലെ റെജെപ് തയിപ് എർദ്വാൻ , മെലി ഗോക്ജെക് എന്നിവരായിരുന്നു യഥാക്രമം ഇസ്താംബൂളിലേയും അങ്കാറയിലേയും മേയർമാരായി സ്ഥാനമേറ്റത്.
1995 ഓഗസ്റ്റിൽ കുറേ ഭരണഘടനാവകുപ്പുകളിൽ ഭേദഗതി വരുത്താനായി എന്നതാണ് താൻസു ചില്ലറിന്റെ ഭരണത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ നേട്ടം.
ഈ ഭേദഗതികൾ മൂലം, ഉദ്യോഗസ്ഥ-തൊഴിലാളിസംഘടനകൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായി രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനും അദ്ധ്യാപകർക്ക് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെടാനും കഴിഞ്ഞു.
വോട്ടുചെയ്യാനുള്ള പ്രായം 21-ൽ നിന്നും 18 ആക്കുകയും ഗ്രാൻഡ് നാഷണൽ അസംബ്ലിയിലെ എണ്ണം 450-ൽ നിന്നും 550 ആക്കി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
തൊട്ടടുത്ത മാസം മൂന്നരലക്ഷം പൊതുമേഖലാജീവനക്കാർ, ശമ്പളവർദ്ധനവ് ആവശ്യപ്പെട്ട് സമരമാരംഭിച്ചു.
ഇത് ചില്ലറുടെ കൂട്ടുകക്ഷിസർക്കാരിനെ ഉലച്ചു.
ഇരുപതോളം പാർലമെന്റംഗങ്ങൾ ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിയിൽ നിന്നുതന്നെ രാജിവച്ചു.
ഇത് സർക്കാരിനെ ന്യൂനപക്ഷമാക്കി.
തൊഴിലാളികളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചതോടെ സമരം ഒക്ടോബർ അവസാനം അവസാനിച്ചെങ്കിലും പൊതുതിരഞ്ഞെട്പ്പ് നേരത്തേ‌നടത്താൻ നിർബന്ധിതമായി.
1995-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 21.4 ശതമാനം വോട്ടും, 158 സീറ്റുകളും നേടി വെൽഫെയർ പാർട്ടി, പാർലമെന്റിലെ ഏറ്റവും വലിയ കക്ഷിയായി.
ചില്ലറുടെ ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിക്ക് 135-ഉം മദർലാൻഡിന് 131 സീറ്റുകളും ലഭിച്ചു.
മെസൂത് യിൽമാസായിരുന്നു മദർലാൻഡ് കക്ഷിയെ ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നയിച്ചത്.
ബുലന്ത് എജവിത് നയിച്ച ഡെമോക്രാറ്റിക് ലെഫ്റ്റ് പാർട്ടിക്ക് 76 സീറ്റും ലഭിച്ചു.
ഡെമോക്രാറ്റിക് ലെഫ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ പുറത്തു നിന്നുള്ള പിന്തുണയിൽ മദർലാൻഡ് കക്ഷിയും ട്രൂ പാത്ത് കക്ഷിയും ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകെട്ടാണ് ആദ്യം സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചത്.
യിൽമാസ് പ്രധാനമന്ത്രിയും ചില്ലർ ഉപപ്രധാനമന്ത്രിയുമായി.
80 അംഗങ്ങളുടെ അസാന്നിധ്യത്തിൽ 206-നെതിരെ 257 പേരുടെ പിന്തുണ നേടി 1996 മാർച്ച് 12-ന് ഈ സർക്കാർ വിശ്വാസവോട്ട് നേടി.
എന്നാൽ 543 അംഗങ്ങളുഌഅ പാർലമെന്റിൽ കുറഞ്ഞത് 272 പേരുടെ പിന്തുണയെങ്കിലും ആവശ്യമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, വെൽഫെയർ പാർട്ടി ഈ വിശ്വാസവോട്ടെടുപ്പിനെതിരെ പരാതി നൽകുകയും മേയ് 14-ന് ഈ വോട്ടെടുപ്പ് അസാധുവായി ഭരണഘടനാകോടതി വിധിക്കുകയും ചെയ്തു.
നെജ്മത്തിൻ എർബകാൻ
ഇക്കാലയളവിൽ വെൽഫെയർ പാർട്ടി ചില്ലർക്കെതിരെ പാർലമെന്റിൽ നിരന്തരം അഴിമതിയാരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചുപോന്നു.
യിൽമാസ് സർക്കാർ പുറത്തായതോടെ, തനിക്കെതിരെയുള്ള ആരോപണങ്ങളെ ഒഴിവാക്കാനെന്നവണ്ണം ചില്ലർ, വെൽഫെയർ പാർട്ടിയോടടുത്തു.
തിരഞ്ഞെടുപ്പുവേളയിൽ ഇസ്ലാമികവാദികളെ നിശിതമായി എതിർത്ത ചില്ലറുടെ മലക്കംമറിച്ചിലായിരുന്നു ഇത്.
രാജ്യത്തെ 80 ശതമാനം നാണയപ്പെരുപ്പത്തെ കുറക്കുന്നതിന് ചില്ലറൂം എർബക്കാനും ചേർന്ന് പൊതു മിനിമം പരിപാടിയുണ്ടാക്കി.
സർക്കാരിന്റെ കാലാവധിയിൽ ആദ്യത്തെ 2 വർഷം എർബകാനും തുടർന്നുള്ള രണ്ടുവർഷം ചില്ലറൂം പ്രധാനമന്ത്രിയായിരിക്കാൻ ധാരണയായി.
അങ്ങനെ 1996 ജൂൺ 28-ന് മതേതരഭരണഘടനയുള്ള തുർക്കി റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഇസ്ലാമികവാദി പ്രധാനമന്ത്രിയായി നെജ്മത്തിൻ എർബകാൻ സ്ഥാനമേറ്റു.
എന്നാൽ എർബകാന്റെ നയപരിപാടികളെ, മതേതരവാദികളായ തുർക്കിഷ് മാദ്ധ്യമങ്ങളും അഞ്ചു ജനറൽമാരടങ്ങിയ സൈനികനേതൃത്വവും നിരന്തരം എതിർത്തുപോന്നു.
മുൻ കാലങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ഇറാനുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ച അദ്ദേഹം അമേരിക്കൻ താൽപര്യങ്ങൾക്കു വിരുദ്ധമായി ഇറാനുമാതി പ്രകൃതിവാതകക്കരാറീലും ഏർപ്പെട്ടു.
ഇസ്ലാമിക് കോമൺ മാർക്കറ്റ് എന്ന തന്റെ പഴയ ആശയം സജീവമാക്കുന്നതിനായി എർബകാൻ നിരവധി ഇസ്ലാമികരാജ്യങ്ങളിൽ സന്ദർശനം നടത്തി.
1997 ജൂണീൽ ഇസ്താംബൂളീൽ എട്ട് മുസ്ലീം രാജ്യങ്ങളുടെ ഉച്ചകോടി സംഘടിപ്പിക്കുകയും, ഡി. 8 എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടനയും രൂപീകരിച്ചു.
എന്നാൽ എർബകാനു ശേഷം നിലവിൽ വന്ന സർക്കാർ ഈ സംഘടനക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യ്ം കൽപ്പിച്ചില്ല.
നാലാമത്തെ സൈനിക ഇടപെടൽ
1997 ജനുവരി ആദ്യം (റംസാൻ സമയത്ത്), പൊതുകാര്യാലയങ്ങളിലെ തട്ടം നിരോധനം പിൻവലിക്കും, ഇസ്താംബൂളിലെ പ്രശസ്തമായ താക്സിം ചത്വരത്തിലും അങ്കാറയിലെ ചാങ്കയ ജില്ലയിലും പള്ളികൾ നിർമ്മിക്കും എന്നിങ്ങനെയുള്ള തന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുവാഗ്ദാനങ്ങൽ എർബകാൻ ആവർത്തിച്ചു.
നടപടിയെടുക്കാൻ സൈനികനേതാക്കൾ പ്രസിഡണ്ട് ദെമിറേലിനോടാവശ്യപ്പെട്ടു.
തൊഴിലാളിസംഘടനകളും സ്ത്രീപക്ഷവാദികളും പ്രകടനങ്ങളും ശക്തമാക്കി.
റംസാനിലെ അവസാന വെള്ളിയാഴ്ച, ജെറുസലേം വിമോചനദിവസം എന്ന പേരിൽ ചില മുസ്ലീം രാജ്യങ്ങൾ ആഘോഷിക്കുന്നു.
1997 ജനുവരി 31-ന് അവസാൻ റംസാൻ വെള്ളിയാഴ്ച അങ്കാറയുടെ പ്രാന്തത്തിലുള്ള സിൻജാൻ പട്ടണത്തിലെ വെൽഫെയർ പാർട്ടി മേയർ എർഗിൻ യിൽദിസ് ഈ ദിനം ആചരിക്കുകയും ഹിസ്ബുള്ളയുടെ പോസ്റ്ററുകളുമേന്തി, ഇസ്രയേൽ വിരുദ്ധ പ്രതീകാത്മക കല്ലേറും മറ്റും നടത്തി.
തുർക്കിയിലെ ഇറാൻ സ്ഥാനപതിയും ഈ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുത്തു സംസാരിച്ചിരുന്നു.
മതമൗലികവാദി എന്നുവിളിക്കപ്പെടുന്നതിൽ അഭിമാനിക്കണമെന്നും അമേരിക്കയുമായും ഇസ്രയേലുമായും കൂട്ടുചേരുന്നവരെ എതിർക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം പ്രസംഗിച്ചു.
ഫെബ്രുവരി 4-ന് സിൻജാൻ പ്രദേശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം പട്ടാളം ഏറ്റെടുക്കുകയും.
മേയർ യിൽദിസിനെ പിരിച്ചുവിടൂകയും ചെയ്തു.
ഫെബ്രുവരി 28-ന് സൈന്യത്തിന് പ്രാമുഖ്യമുള്ള നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റ് കൗൺസിൽ യോഗത്തിൽ വച്ച് ഇസ്ലാമികരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഉയർച്ചയെ തടയുന്നതിന് 18 ആവശ്യങ്ങൾ സൈനികനേതൃത്വം പ്രധാനമന്ത്രി എർബകാനു മുൻപിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.
എന്നാൽ എർബകാൻ ഇവ അംഗീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു.
പട്ടാളം തന്റെ ഭരണകൂടത്തെ അട്ടിമറിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സഹതാപതരംഗം അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് എർബകാൻ കരുതിയിരുന്നെങ്കിലും എർബകാന്റെ നിലപാട്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിയിൽ വിള്ളലുണ്ടാക്കി.
ഇത് സൈനികനേതൃത്വത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കാൻ എർബകാനെ നിർബന്ധിതനാക്കി.
പ്രാഥമികവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കാലയളവ് അഞ്ചിൽ നിന്നും എട്ടാക്കി ഉയർത്തുക എന്നത് സൈനികനേതൃത്വത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നായിരുന്നു.
ഇതുവഴി, കുട്ടികൾ കൂടുതൽ കാര്യപ്രാപ്തി നേടുകയും ദ്വിതീയതലത്തിൽ മതവിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നതിൽ നിന്നും തടയിടാനാകുമെന്നും കരുതി.
സൈനികനേതൃത്വത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് പാർലമെന്റ് ഇസ്രായേലുമായി ഒരു സ്വതന്ത്രവ്യാപാരക്കരാറും ഒപ്പുവച്ചു.
1997 ഏപ്രിലിൽ ഇസ്ലയേൽ വിദേശകാര്യമന്ത്രി ഡേവിഡ് ലെവിയെ സ്വീകരിച്ചതിനു ശേഷം, എർബകാൻ, തന്റെ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം മക്ക തീർത്ഥാടനത്തിനു പുറപ്പെട്ടു.
തന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളോടൊപ്പം അമ്പത് വെൽഫെയർ പാർട്ടി പാർലമെന്റംഗങ്ങളും സൗഅദിയിലെ ഫഹദ് രാജാവിന്റെ ഔദ്യോഗികാതിഥ്യത്തിൽ എർബകാനെ അനുഗമിച്ചിരുന്നു.
എർബകാന്റെ ഈ നീക്കം മതേതരവാദികളായ സൈനികനേതൃത്വത്തെ ചൊടിപ്പിച്ചു.
പരമോന്നതസൈന്യാധിപൻ, ജനറൽ ഇസ്മയിൽ ഹക്കി കരദായി എർബകാന്റെ നടപടിയെ എതിർത്ത് പ്രസ്താവനയിറക്കി.
ജനാധിപത്യസംവിധാനത്തിൽ പട്ടാളത്തിന്റെ ഇടപെടലിനെ എതിർത്തും പല കോണുകളിൽ നിന്നും പ്രതിഷേധമുയർന്നു.
ജൂൺ 14-ന് അമേരിക്കയുടെ വിദേശകാര്യസെക്രട്ടറിയായിരുന്ന മാഡെലിൻ ഓൾബ്രൈറ്റ് പരസ്യമായി പട്ടാളത്തെ വിമർശിച്ചു.
എർബകാനും സൈന്യവും തമ്മിലുള്ള സ്പർദ്ധ, ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിയിലും വിമതനീക്കത്തിന് വഴിയൊരുക്കി.
പാർലമെന്റിൽ ട്രൂ പാത്ത് പാർട്ടിയുടെ അംഗസംഖ്യ, 102 ആയി കുറയുകയും എർബകാന് ഭൂരിപക്ഷം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
1997 ജൂൺ 18-ന് എർബകാൻ പ്രധാനമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
പാർലമെന്റിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ വിഭാഗത്തിന്റെ നേതാവും മദർലാൻഡ് കക്ഷിയുടെ തലവനുമായിരുന്ന മെസൂത് യിൽമാസിനെ മന്ത്രിസഭ രൂപീകരിക്കാൻ പ്രസിഡണ്ട് ദെമിറേൽ ക്ഷണിച്ചു.
എജവിത്തിന്റെ ഡെമോക്രാറ്റിക് ലെഫ്റ്റ് പാർട്ടിയെക്കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു ന്യൂനപക്ഷ കൂട്ടുകക്ഷിസർക്കാർ, രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.
രാജ്യത്തിന്റെ മതേതരമൂല്യങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രവർത്തിച്ചു എന്ന് വിലയിരുത്തി, 1998 ജനുവരിയിൽ ഭരണഘടനാക്കോടതി, എർബകാന്റെ വെൽഫെയർ കക്ഷിയെ നിരോധിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ അഞ്ചുവർഷത്തേക്ക് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനം നടത്തുന്നതിൽ നിന്നും തടയുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
എന്നാൽ മിക്ക വെൽഫെയർ പാർട്ടി അംഗങ്ങളും, പുതുതായി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട വെർച്യൂ പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു.
1998 ഡിസംബറിൽ  മെസൂത് യിൽമാസ് സർക്കാരിനെതിരെയുള്ള അവിശ്വാസപ്രമേയം വിജയിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 1999-ൽ ഒരു പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിന് വീണ്ടും കളമൊരുങ്ങി.
22 ശതമാനം വോട്ടും 128 സീറ്റുകളുമായി എജവിത്തിന്റെ ഡെമോക്രാറ്റിക് ലെഫ്റ്റ് പാർട്ടി മുന്നിലെത്തി.
രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ വെർച്യൂ പാർട്ടിക്ക് 101 എം.പിമാരായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്.
10 ശതമാനം കുറഞ്ഞ ജനപിന്തുണ ലഭിക്കാതെ, തുർക്കിയിലെ ആദ്യ പാർട്ടിയായിരുന്ന റിപ്പബ്ലിക്കൻ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി ആദ്യമായി പാർലമെന്റിൽ നിന്നും അപ്രത്യക്ഷമായി.
1999 മേയ് 2-ന് പാർലമെന്റംഗങ്ങളുടെ സത്യപ്രതിജ്ഞാചടങ്ങിൽ വെർച്യൂ പാർട്ടിയുടെ പ്രതിനിധിയായ മെർവി കവാക്ജി എന്ന 31 വയസുകാരി തട്ടം ധരിച്ചെത്തിയതിനെ ഡെമോക്രാറ്റിക് ലെഫ്റ്റ് പാർട്ടി അംഗങ്ങൾ എതിർക്കുകയും അവർക്ക് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യാനാവാതെ പുറത്തു പോകേണ്ടതായി വരുകയും ചെയ്തത് വൻ വാർത്താപ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു.
ദെവ്ലത് ബചേലിയുടെ നാഷ്ണൽ ആക്ഷൻ പാർട്ടി, മദർലാൻഡ് പാർട്ടി എന്നിവയെ ഉൾപ്പെടുത്തി 351 അംഗങ്ങളുടെ പിന്തുണയിൽ ബുലന്ത് എജവിത് 1999 ജൂണിൽ ഒരു കൂട്ടുകക്ഷി സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചു.
സാമ്പത്തികമാന്ദ്യം
1999 തുർക്കിയുടെ ജി.ഡി.പി. 6.4 ശതമാനം കുറവുണ്ടായി നാണ്യപ്പെരുപ്പം 66 ശതമാനവുമായിരുന്നു.
ബാങ്കിങ് മേഖല കടൂത്ത പ്രതിസന്ധി നേരിട്ടു.
അഹ്മെത് നെജ്ദെത് സെസർ - തുർക്കിയുടെ പത്താമത്തെ പ്രസിഡണ്ട്
ദെമിറേലിന്റെ പ്രസിഡണ്ട് കാലാവധി തീർന്നതിനെത്തുടർന്ന്, 2000 മേയ് മാസത്തിൽ ഭരണഘടനാക്കോടതിയുടെ തലവനായിരുന്ന അഹ്മെത് നെജ്ദെത് സെസർ, പ്രസിഡണ്ട് സ്ഥാനത്തേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
5 വോട്ടുകളുടെ ചെറിയ ഭൂരിപക്ഷത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം മറ്റു രണ്ടു പേരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയത്.
1988-ൽ പ്രസിഡണ്ട് കെനാൻ എവ്രൻ ആയിരുന്നു സെസറീനെ ഭരണഘടനാക്കോടതിയുടെ തലവനായി നിയമിച്ചത്.
മതേതരത്വത്തിന്റെ ശക്തമായ വക്താവായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് സൈന്യത്തിന്റെ പിന്തുണയുമുണ്ടായിരുന്നു.
സൈന്യത്തിന്റെ തലവനേയും ജഡ്ജിമാരേയും നിയമിക്കനുള്ളതും, നിയമങ്ങളെ വീറ്റോ ചെയ്യാനുമുള്ള വിവേചനാധികാരങ്ങൾ പ്രസിഡണ്ടിനുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, സെസർ ഏകാധിപത്യപ്രവണത പ്രകടീപ്പിക്കാത്ത ഒരു പരിഷ്കരണവാദിയായിരുന്നു.
രാജ്യാന്തരനിലവാരത്തിൽ മനുഷ്യാവകാശങ്ങളും, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിയമങ്ങൾ തുർക്കിയിൽ നടപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു.
അഴിമതിയാണ് തുർക്കിയിലെ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയസ്ഥിരതക്കെതിരെയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഭീഷണീ എന്നദ്ദേഹം വിലയിരുത്തി.
അഴിമതിക്കെതിരെ നടപടികളെടുക്കുന്നതിൽ പ്രധാനമന്ത്രി എജവിത് പരാജയപ്പെട്ടെന്ന് 2001 ഫെബ്രുവരിയിൽ നടന്ന ഒരു നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി കൗൺസിലിന്റെ യോഗത്തിൽ പ്രസിഡണ്ട് സെസർ വിമർശിച്ചു.
ക്ഷുഭിതനായ എജവിത്, പ്രസിഡണ്ടിന്റെ മോശം പെരുമാറ്റത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ഇറങ്ങിപ്പോക്ക് നടത്തുകയും ചെയ്തു.
മന്ത്രിസഭ ഇതിൽ എജവിതിന് പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്തു.
പ്രസിഡണ്ടും മന്ത്രിസഭയും തമ്മിലുള്ള തുറന്ന പോര് സാമ്പത്തികരംഗം വീണ്ടും വഷളാവുന്നതിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ നയിച്ചു.
സാമ്പത്തികമാന്ദ്യം രണ്ടൂ മാസം കൊണ്ട് 5 ലക്ഷം പേരെ തൊഴിൽരഹിതരാക്കി.
രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ, വെർച്യൂ പാർട്ടിയുടെ ഉയർച്ചക്ക് ഗുണം ചെയ്തു.
മതേതരകക്ഷികളുടെ ഭരണത്തിലും, സാമ്പത്തികനോട്ടത്തിലുമുള്ള വീഴ്ചകളിൽ നിന്നും വെർച്യൂ പാർട്ടി നേട്ടമുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനിടയിൽ അതിന് ഒരു വൻ തിരിച്ചടീ നേരിട്ടു.
വെർച്യൂ പാർട്ടി, മതേതരത്വത്തിനെതിരെയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമാണെന്നും, അതിന്റെ എല്ലാ സ്വത്തുവകകളും കണ്ടുകെട്ടാനും 2001 ജൂണീൽ ഭരണഘടനാകോടതി വിധിച്ചു.
വെർച്യൂ പാർട്ടിയുടെ വനിതാപാർലമെന്റംഗങ്ങളായിരുന്ന ബെകീർ സോബാജി, നസ്ലി ഇലിജാക് എന്നിവർ തട്ടം ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെയാണ് ഇതിന്റെ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണീക്കപ്പെട്ടത്.
ഈ രണ്ടു പേരെയും പാർലമെന്റംഗത്വത്തിൽ നിന്നും പുറത്താക്കുകയും അഞ്ചുവർഷത്തേക്ക് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നും വിലക്കുകയും ചെയ്തു.
ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്ന വെർച്യൂ പാർട്ടി അംഗങ്ങൾ രണ്ടായി വിഘടീക്കപ്പെട്ടു.
എർബകാനെ അനുകൂലിച്ചിരുന്ന 48 അംഗങ്ങൾ ഫെലിസിറ്റി പാർട്ടി (സാദെത് പാർട്ടിസി) എന്ന കക്ഷി രൂപീകരിക്കുകയും എർദോഗാൻ, ഗുൽ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള 51 പേർ ജസ്റ്റിസ് ആൻഡ് ഡെവലപ്മെന്റ് പാർട്ടി (എ.കെ. പാർട്ടി) എന്ന മിതവാദകക്ഷി രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
മറ്റു രാജ്യങ്ങളെപ്പോലെ, 2001-ലെ അമേരിക്കയിലെ തീവ്രവാദി ആക്രമണത്തിൽ നടുക്കം പ്രകടിപ്പിച്ച തുർക്കി, തങ്ങളുടെ വ്യോമമേഖലയും വ്യോമത്താവളങ്ങളും തുറന്നുകൊടുത്ത് അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ താലിബാനെതിരെയുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമേരിക്കക്ക് സഹായവും നൽകി.
9/11-നു ശേഷമുള്ള അന്താരാഷ്ട്രപരിതഃസ്ഥിതി, രാജ്യത്തെ ഇസ്ലാമികതയുടെ എല്ലാ ചിഹ്നങ്ങളേയും ഉന്മൂലനം ചെയ്യാനുള്ള അവസരമായി സൈനികനേതൃത്വം കരുതി.
ഉസ്ബെകിസ്താനും കിർഗിസ്താനുമായി അമേരിക്ക നേരിട്ട് പ്രതിരോധബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചതോടെ തുർക്കിക്ക് ഒരു ഇടനിലക്കാരൻ എന്ന സ്ഥാനം ഇല്ലാതായി.
യൂറോപ്യൻ യൂണീയനിലെ അംഗത്വത്തിനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ‌ പാലിക്കുന്നതിന് പാർലമെന്റംഗങ്ങളുടെ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ, ഭരണഘടനയിലെ 34 വകുപ്പുകൾ ഭേദഗതി ചെയ്തു.
2001-ൽ രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്ത ആഭ്യന്തരോൽപ്പാദനം വീണ്ടൂം 9.4 ശതമാനം കുറഞ്ഞു.
ഇത് എജവിത്തിന്റെ മുന്നണിയിലെ എല്ലാ സഖ്യകക്ഷികളുടേയും നിലനിൽപ്പിനെത്തന്നെ ബാധിച്ചു.
പാർലമെന്റിൽ പ്രാതിനിത്യമില്ലാതിരുന്നതിനാൽ മതേതരപക്ഷത്തുള്ള റിപ്പബ്ലിക്ക പീപ്പിൾസ് പാർട്ടിയും, അഴിമതി വിമുകതമായിരുന്ന മുൻ ഇസ്ലാമികകളികളുടെ പിൻഗാമിയായിരുന്ന എ.കെ. പാർട്ടിയും മാത്രം ഈ ആരോപണങ്ങളിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെട്ടു.
യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ ജനാധിപത്യനിലവാരത്തിലെത്തുന്നതിന്‌ വേണ്ടി പാർലമെന്റിലവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട രണ്ടാമത്തെ പരിഷ്കരണപാക്കേജിനെ എ.കെ. പാർട്ടി പിന്താങ്ങി.
പുതിയ നിയമം, രാഷ്ട്രീയപാർട്ടികളെ നിരോധിക്കൽ അത്ര എളുപ്പമല്ലാതാക്കി.
പീഠിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുന്നതിനും ഇതിൽ വ്യ്വസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു.
2002 ഓഗസ്റ്റിൽ നടപ്പാക്കിയ മൂന്നാം പരിഷ്കരണനടപടികൾ പ്രകാരം വധശിക്ഷ ഒഴിവാക്കുകയും ന്യൂനപക്ഷമായ കുർദുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും വാർത്താവിനിമയത്തിനുമുള്ള അവകാശങ്ങളും നൽകി.
എ.കെ. പാർട്ടി യുഗം റെജപ് തയിപ് എർദ്വാൻ
ഡെമോക്രാറ്റിക് ലെഫ്റ്റ് പാർട്ടി പിളർന്ന് ഭൂരിപക്ഷം നഷ്ടപ്പെട്ട ബുലന്ത് എജവിത് സർക്കാർ രാജിവച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 2002 നവംബറിൽ തുർക്കിയിൽ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടന്നു.
മൊത്തം 18 പാർട്ടികൾ മൽസരിച്ച ഈ തിരഞ്ഞെടൂപ്പിൽ വെറൂം രണ്ടു കക്ഷികൾക്കു മാത്രമേ 10 ശതമാനം എന്ന കടമ്പ കടക്കാനായുള്ളൂ.
വൻ മുന്നേറ്റം നടത്തിയ എ.കെ. പാർട്ടിക്ക് 34.3 ശതമാനവും, റീപ്പബ്ലിക്കൻ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടിക്ക് 19.4 ശതമാനവുമായിരുന്നു ലഭിച്ചത്.
മറ്റു കക്ഷികളുടെ വോട്ട് ആനുപാതികമായി ഇരുകക്ഷികൾക്കും വീതിച്ചു നൽകിയതോടെ എ.കെ.പിക്ക് 364-ഉം , ആർ.പി.പി.ക്ക് 178 സീറ്റുകളും പാർലമെന്റിൽ ലഭിച്ചു.
ബാക്കിയുള്ള 9 സീറ്റ് സ്വതന്ത്രർക്കായിരുന്നു.
അരനൂറ്റാണ്ടുകാലത്തെ കൂട്ടുകക്ഷിഭരണങ്ങൾക്ക് വിരാമമിട്ട് എ.കെ. പാർട്ടി അധികാരത്തിലെത്തി.
എ.കെ. പാർട്ടി നേതാവായ റെജപ് തയിപ് എർദ്വാന് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മൽസരിക്കുന്നതിൽ നിന്നും വിലക്ക് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, തുടക്കത്തിൽ അബ്ദുള്ള ഗുല്ലാണ് പ്രധാനമന്ത്രിയായത്.
രാഷ്ട്രീയവിലക്ക് നീങ്ങിയതിനു ശേഷം 2003 മാർച്ചിൽ നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എർദ്വാൻ ജയിക്കുകയും പ്രധാനമന്ത്രിസ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.
2003-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇറാഖ് ആക്രമണകാലത്ത്, ഇറാഖിലേക്കുള്ള അമേരിക്കൻ കപ്പലുകൾക്ക് നങ്കൂരമിടുന്നതിനും, സേനക്ക് താവളമൊരുക്കുന്നതിനും, വ്യോമമേഖല ഉപയോഗിക്കുന്നതിനും അമേരിക്ക തുർക്കിയോട് അനുവാദമാരാഞ്ഞു.
ആർ.പി.പി. അംഗങ്ങളും, എ.കെ. പാർട്ടിയിലെ നൂറോളം അംഗങ്ങളും എതിർത്തതോടെ, തുർക്കി പാർലമെന്റിൽ ഇതിനായി കൊണ്ടുവന്ന പ്രമേയം പരാജയപ്പെട്ടു.
ഇതിനെത്തുടർന്ന് അമേരിക്കയുടെ ആവശ്യം നിരസിക്കപ്പെട്ടു.
മാർച്ചിൽ എർദ്വാൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായതിനു ശേഷം പെന്റഗണിന് തുർക്കി വ്യോമമേഖല ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവാദം നൽകണമെന്ന് പാർലമെന്റിനോടാവശ്യപ്പെടുകയും ഇത് അനുവദിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
തുർക്കിയുടെ യൂറോപ്യൻ യൂനിയനിലുള്ള സ്ഥിരാംഗത്വത്തിനു വേണ്ടി എർദ്വാനും ശ്രമം തുടർന്നു.
സൈന്യത്തിനും ഇക്കാര്യത്തിൽ അനുകൂലനിലപാടായിരുന്നു.
2003 ജൂലൈയിൽ നടപ്പാക്കിയ പരിഷ്കരണനടപടീ ഏറെ പ്രധാനപ്പെട്ടതായിരുന്നു.
എർദ്വാന്റെ ഒരു വർഷത്തെ ഭരണകാലയളവിൽ മതേതരവാദികളുമായുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ ഒഴിവാക്കി ഉദാരമായ നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കി.
2004 മാർച്ചിലെ തദ്ദേശതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇത് പ്രതിഫലിക്കുകയും ചെയ്തു.
രാഷ്ട്രീയത്തടവുകാരെ വിചാരണ ചെയ്യുന്നതിന്‌സൈന്യം ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന രാജ്യസുരക്ഷാക്കോടതി (സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റി കോർട്ട്) നിർത്തലാക്കുന്നതിനും, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡുകളിൽ നിന്നും റേഡിയോ ടെലിവിഷൻ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നും സൈന്യത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയെ ഒഴിവാക്കുന്നതിനും ഉള്ള ഭരണഘടനാഭേദഗതി ഇക്കാലത്ത് പ്രസിഡണ്ട് അംഗീകരിച്ചു.
അത് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.