smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതൻ ആൻഡ്രൂ ഒലെറ്റിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പുരാതന ഇന്ത്യയിൽ "പ്രാകൃത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാത്ത താഴെപ്പറയുന്ന ഭാഷകൾ, ഈ നിർവചനം മൂലം പ്രാകൃത് എന്ന് വിവക്ഷിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു.
അശോകന്റെ ശിലാശാസനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഷ, അശോകൻ പ്രാകൃതമെന്നറിയപ്പെടുന്നു അശോകനുശേഷമുള്ള ഇന്ത്യൻ സ്തൂപങ്ങളിലുപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഷ ശ്രീലങ്കയിലെ ലിഖിതങ്ങളുടെ ഭാഷ, എളു (സിംഹളീസ് പ്രാകൃതം) പാലി ബുദ്ധമതമിശ്രണഭാഷ ഗാന്ധാരി ഭാഷ.
വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്താൻ മുതൽ പടിഞ്ഞാറൻ ചൈന വരെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്ന് കണ്ടെടുത്തിട്ടുള്ള കൈയുഴുത്തുപ്രതികളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഷയാണ് ഗാന്ധാരി ഭാഷ.
ജർമ്മൻ ഇൻഡോളജിസ്റ്റുകളായ റിച്ചാർഡ് പിഷെൽ, ഓസ്കാർ വോൺ ഹിനബെർ എന്നിവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ "പ്രാകൃത്" എന്ന പദം സാഹിത്യത്തിൽ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കുറച്ച് ഭാഷകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഉദാഹരണമായി: നാടകങ്ങളിലെ പ്രാകൃത് ഈ ഭാഷകൾ ദ്വിതീയഭാഷകളായി നാടകങ്ങളിൽ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചു കാണുന്നു ഭാഷകളുടെ പേരുകൾ പ്രാദേശികബന്ധങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
(ശൗരസേനി, മാഗധി, അവന്തി എന്നിങ്ങനെ).
എന്നാൽ ഈ ബന്ധങ്ങൾ പലതും സാങ്കൽപ്പികങ്ങളാണ്.
പ്രാഥമിക പ്രാകൃതങ്ങൾ ഈ ഭാഷകൾ സാഹിത്യ ക്ലാസിക്കുകളിൽ പ്രാഥമിക ഭാഷകളായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന് സത്തസായി മഹാരാഷ്ട്ര പ്രാകൃത് .
ദണ്ഡിയുടെ കാവ്യദർശനമനുസരിച്ച് മഹാരാഷ്ട്ര പ്രദേശത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നതും രാവണ-വഹോ ( സേതുബന്ധ എന്നുമറിയപ്പെടുന്നു) തുടങ്ങിയ കവിതകൾ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഭാഷ
സംസ്കൃതത്തിലും പ്രാകൃതത്തിലും പണ്ഡിതനായ ശ്രേയാൻഷ് കുമാർ ജെയിൻ ശാസ്ത്രിയുടെയും എ.സി. വൂൾനറിന്റെയും അഭിപ്രായത്തിൽ ജൈനമതത്തിന്റെ വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ എഴുതാൻ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന അർദ്ധമഗാദി  പ്രാകൃതത്തെ ആധികാരിക പ്രാകൃതരൂപമായി കണക്കാക്കുന്നു മറ്റുള്ള പ്രാകൃതങ്ങൾ അർദ്ധമാഗധിയുടെ വകഭേദങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ പ്രാകൃത വ്യാകരണക്കാർ ആദ്യം അർദ്ധമാഗധിയുടെ മുഴുവൻ വ്യാകരണവും വിശദീകരിച്ചതിനുശേഷം മറ്റ് പ്രാകൃതവ്യാകരണങ്ങളെ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിർവ്വചിക്കുന്നു.
വ്യാകരണം
മാർക്കണ്ഡേയൻ (16 -ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം) തുടങ്ങിയ മധ്യകാല വൈയ്യാകരണന്മാർ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയെടുത്ത പ്രാകൃതവ്യാകരണത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു.
എന്നാൽ നിലവിൽ ലഭിച്ചിട്ടുള്ള പ്രാകൃതഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഈ വ്യാകരണനിയമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നില്ല.
ഉദാഹരണത്തിന്, വിശ്വനാഥന്റെ (14 -ആം നൂറ്റാണ്ട്) അഭിപ്രായമനുസരിച്ച് സംസ്കൃതനാടകത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ പദ്യത്തിൽ മഹാരാഷ്ട്രീ പ്രാകൃതവും ഗദ്യത്തിൽ ശൗരസേനി പ്രാകൃതവും സംസാരിക്കണം.
എന്നാൽ പത്താം നൂറ്റാണ്ടിലെ സംസ്കൃതനാടകകൃത്തായ രാജശേഖരൻ ഈ നിയമങ്ങളെ അനുസരിക്കുന്നില്ല.
മാർക്കണ്ഡേയനും സ്റ്റെൻ കോനോവിനെപ്പോലുള്ള പിൽക്കാലപണ്ഡിതരും രാജശേഖരന്റെ രചനകളിൽ പ്രാകൃതത്തിലുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്തി.
എന്നാൽ വിശ്വനാഥൻ ഉദ്ധരിച്ച നിയമങ്ങൾ രാജശേഖരന്റെ കാലത്തുണ്ടായിരുന്നോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല.
രാജശേഖരൻ തന്നെ സംസ്കൃതം, അപഭ്രംശ, പൈശാചി എന്നീ ഭാഷകളോടൊപ്പം പ്രാകൃതത്തെ ഒറ്റ ഭാഷയായി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു.
ജർമ്മൻ ഇൻഡോളജിസ്റ്റായ തിയോഡർ ബ്ലോച്ച് (1894) മധ്യകാല പ്രാകൃതവൈയ്യാകരണന്മാരെ വിശ്വസനീയരല്ലെന്ന് തള്ളിപ്പറഞ്ഞു.
അവർക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് രചിച്ച പാഠങ്ങളുടെ ഭാഷ വിവരിക്കാനുള്ള യോഗ്യതയില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.
എന്നാൽ സ്റ്റെൻ കോനോവ്, റിച്ചാർഡ് പിഷൽ, ആൽഫ്രഡ് ഹില്ലെബ്രാന്റ് എന്നീ മറ്റ് ചില പണ്ഡിതർ ബ്ലോച്ചിനോട് വിയോജിക്കുന്നു. 'ഗാഹ സത്തസായി' പോലുള്ള പ്രാകൃതസാഹിത്യത്തിലെ ആദ്യകാല ക്ലാസിക്കുകളുടെ ഭാഷ മാത്രം ക്രോഡീകരിക്കാൻ വൈയ്യാകരണന്മാർ ശ്രമിച്ചതുകൊണ്ടാണ് പ്രാകൃതഗ്രന്ഥങ്ങൾ വ്യാകരണനിയമങ്ങളെ അനുസരിക്കാത്തതെന്നു കരുതുന്നു.
ലഭ്യമായ പ്രാകൃതകയ്യെഴുത്തുപ്രതികളിൽ തെറ്റുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു വിശദീകരണം.
അവശേഷിക്കുന്ന മിക്ക പ്രാകൃതകയ്യെഴുത്തുപ്രതികളും 1300-1800 സി.ഇ കാലഘട്ടത്തിൽ  വിവിധ പ്രാദേശികലിപികളിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ്.
മുമ്പത്തെ കയ്യെഴുത്തുപ്രതികളിൽ നിന്ന് ഈ പകർപ്പുകൾ നിർമ്മിച്ച എഴുത്തുകാർക്ക് പാഠങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഭാഷയിൽ നല്ല ജ്ഞാനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ലഭ്യമായ നിരവധി പ്രാകൃതഗ്രന്ഥങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതോ തെറ്റുകളുൾക്കൊള്ളുന്നതോ ആണ്.
വരരുചി രചിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്ന പ്രാകൃത പ്രകാശ എന്ന ഗ്രന്ഥം പ്രാകൃതഭാഷകളുടെ സംഗ്രഹമാണ്.
പ്രചാരം
വടക്ക് കാശ്മീർ മുതൽ തെക്ക് തമിഴ്നാട് വരെയും പടിഞ്ഞാറ് സിന്ധ് മുതൽ കിഴക്ക് ബംഗാൾ വരെയും ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ വിശാലമായ പ്രദേശത്തിലുടനീളം പ്രാകൃതസാഹിത്യം രചിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ഇന്ത്യക്ക് പുറത്ത്, കംബോഡിയയിലും ജാവയിലും പ്രാകൃതം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.
പ്രാകൃതം സാധാരണക്കാർ സംസാരിച്ചിരുന്ന ഒരു ഭാഷ ആണെന്ന് തെറ്റായി അനുമാനിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
കാരണം അത് പുരാതന ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന ഭാഷയായ സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായതുകൊണ്ടാണ്.
എന്നാൽ ജോർജ്ജ് എബ്രഹാം ഗ്രിയേഴ്സണും റിച്ചാർഡ് പിഷേലും പോലുള്ള നിരവധി ആധുനിക പണ്ഡിതന്മാർ, പ്രാകൃതം പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണ ജനങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ ഭാഷകളെ പ്രതിനിധീകരിച്ചിരുന്നില്ലെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
ഉദ്ദ്യോതനന്റെ കുവലയ-മാലയിൽ (സി.ഇ. 779) ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ചന്തയിലെ ഒരു രംഗം ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.
അതിൽ ആഖ്യാതാവ് 18 വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളിൽ കുറച്ച് വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു.
ഈ ഭാഷകളിൽ ചിലത് ആധുനിക ഇന്ത്യയിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷകൾക്ക് സമാനമാണ്; എന്നാൽ അവയൊന്നും ഉദ്യോതനൻ "പ്രാകൃതം" എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നതും കൃതിയിലുടനീളം ആഖ്യാനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നതുമായ ഭാഷയോട് സാമ്യമുള്ളതല്ല.
ക്ലാസിക്കൽ ഇന്ത്യൻ സംസ്‌കാരത്തിലെ പ്രധാനഭാഷകളിലൊന്നായിരുന്നു പ്രാകൃതം.
ദണ്ഡിയുടെ കാവ്യാദർശം(700 സി.ഇ യോടടുത്ത്) എന്ന കൃതിയിൽ സംസ്‌കൃതം, പ്രാകൃതം, അപഭ്രംശം , സമ്മിശ്രം എന്നിങ്ങനെ നാല് തരം സാഹിത്യ ഭാഷകളെ പരാമർശിക്കുന്നു.
ഭോജന്റെ സരസ്വതി-കാന്തഭരണം (11-ാം നൂറ്റാണ്ട്) സാഹിത്യരചനയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ചുരുക്കം ചില ഭാഷകളിൽ പ്രാകൃതത്തെ പെടുത്തുന്നു.
കാളിദാസന്റെ അഭിജ്ഞാനശാകുന്തളം സംസ്കൃതത്തിനു പുറമേ പ്രാകൃതത്തിന്റെ ഭേദങ്ങളായ മഗധി , ശൗരസേനി എന്നീ ഭാഷകളിലാണ്‌ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് .
കാളിദാസന്റെ നാടകങ്ങളിൽ രാജാവും ബ്രാഹ്മണരും സംസ്കൃതം സംസാരിക്കുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവർ പ്രാകൃതഭാഷയാണ്‌ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് ‌.
ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശതവാഹനസാമ്രാജ്യത്തിലെ ഹാലൻ എന്ന രാജാവ് പ്രാകൃതഭാഷയിലെ 700 പദ്യങ്ങൾ സമാഹരിച്ചു.
സത്തസായി എന്നാണ്‌ ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത് (സംസ്കൃതത്തിൽ സപ്തശതി).
വള്ളത്തോൾ ഇതിനെ മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്തി.
ഗ്രാമസൗഭാഗ്യം എന്നാണ്‌ വള്ളത്തോളിന്റെ പരിഭാഷയുടെ പേര്‌.
മിർസ ഖാന്റെ തുഹ്ഫത് അൽ-ഹിന്ദ് (1676) ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള മൂന്ന് തരം സാഹിത്യ ഭാഷകളായി പ്രാകൃതം, സംസ്കൃതം, പ്രാദേശികഭാഷകൾ എന്നിവയെ വിവരിക്കുന്നു.
ഈ കൃതി പ്രാകൃതത്തെ സംസ്കൃതത്തിന്റെയും പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെയും മിശ്രിതമാണെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു, കൂടാതെ പ്രാകൃതം "രാജാക്കന്മാരുടെയും മന്ത്രിമാരുടെയും പ്രമാണിമാരുടെയും പ്രശംസക്കായാണ് കൂടുതലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു" എന്നും കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന്റെ വലിയൊരു സമയത്ത് സാഹിത്യകാരന്മാർക്ക് സാങ്കൽപ്പിക പ്രണയത്തിന് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഭാഷ പ്രാകൃതമായിരുന്നു.
എന്നാൽ അതേ സമയം സംസ്കൃതത്തിന്റെ ആധിപത്യം കാരണം ചിട്ടയായ അറിവിന്റെ ഭാഷ എന്ന നിലയിൽ അതിന്റെ ഉപയോഗം പരിമിതമായിരുന്നു.
എങ്കിലും വ്യാകരണം, നിഘണ്ടുശാസ്ത്രം, അളവുകൾ, ആൽക്കെമി, വൈദ്യശാസ്ത്രം, ഭാവികഥനം, രത്നശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രാകൃത ഗ്രന്ഥങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.
ജൈനന്മാർ സാഹിത്യം, വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ, ധാർമ്മികകഥകൾ, ശ്ലോകങ്ങൾ, ജൈനസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വിശദീകരണങ്ങൾ എന്നിവക്കായി പ്രാകൃതം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ചില ശൈവതന്ത്രങ്ങളും വൈഷ്ണവശ്ലോകങ്ങളും പ്രാകൃതത്തിലുണ്ട്.
നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ട ഭാഷ എന്നതിലുപരി, സംസ്‌കൃത നാടകങ്ങളിൽ ഉന്നതകുലജാതരേതര ജനങ്ങളുടെ ഭാഷയായും പ്രാകൃതത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതനായ ആൻഡ്രൂ ഓലെറ്റ് സംസ്‌കൃത കാവ്യത്തിന്റെ ഉത്ഭവം പ്രാകൃതകാവ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണെന്നാണ് അനുമാനിക്കുന്നു.
19-20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന യൂറോപ്യൻ പണ്ഡിതരായ ഹെർമൻ ജേക്കബി, ഏണസ്റ്റ് ല്യൂമാൻ എന്നിവർ പ്രാകൃതസാഹിത്യത്തെ ജൈന, ജൈനേതര എന്നിങ്ങനെ വേർതിരിക്കുന്നു.
പഴയ പ്രാകൃതകവിതയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, താരതമ്യേന വൈകി രചിക്കപ്പെട്ടതും താരതമ്യേന കൂടുതൽ സംസ്‌കൃതത്താൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആഖ്യാന സാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഷയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ജാക്കോബി "ജൈനപ്രകൃതം" (അല്ലെങ്കിൽ "ജൈന മഹാരാഷ്ട്രി") എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചു.
സാഹിത്യരചനക്കായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പ്രാകൃതഭാഷയാണ് പാലി .
ഔദ്യോഗികപദവി
മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിൽ വിവിധ പ്രാകൃതഭാഷകൾ രാജഭാഷയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ബുദ്ധമതരക്ഷാധികാരിയായിരുന്ന അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ ഭാഷയായിരുന്നു പാലി.
ഇന്ത്യയിൽ ക്ലാസിക്കൽ കാലഘട്ടത്തിൽ സംസ്‌കൃതത്തേക്കാൾ താഴ്ന്ന സാമൂഹിക പദവിയാണ് പ്രാകൃത ഭാഷകൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കരുതുന്നു.
കാളിദാസന്റെ ശാകുന്തളം പോലെയുള്ള സംസ്‌കൃത നാടകങ്ങളിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ സംസ്‌കൃതവും അപ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളും മിക്ക സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളും സാധാരണയായി പ്രാകൃതവുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.
അവലംബം പുസ്തകസൂചിക
മൗലവി ഗുലാം റസൂൽ ആലംപൂരി
പാകിസ്താനിലെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിൽ ജനിച്ച പ്രമുഖ സൂഫി പണ്ഡിതനുെ ഉറുദു കവിയുമായിരുന്നു മൗലവി ഗുലാം റസൂൽ ആലംപൂരി .
(1849 ജനുവരി 29- 1892 മാർച്ച് 7).
) ജീവിതം
ഹൊഷിശാപൂർ ജില്ലയിലെ ആലംപൂർ ഗ്രാമത്തിലായിരുന്നു ജനനം.
പിതാവ് മുറാദ് ബക്ഷി.
ആറാം വയസ്സിൽ മാതാവും പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ പിതാവും മരണപ്പെട്ടു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രാമത്തിൽ ജീവിച്ച മൗലവി ഹാമിദ് സാഹിബിൽ നിന്നാണ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത്.
1864 മുതൽ 1878വരെ ഇന്നത്തെ ഹരിയാനയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മീർപൂരിൽ സ്‌കൂൾ അധ്യാപകനായി ജോലിചെയ്തു.
1882ൽ മഹേഷർ എന്ന സ്‌കൂളിൽ നിന്നും ജോലി രാജിവെച്ചു.
ഹൊഷിയാപൂരിലെ മറ്റൊരു സൂഫി പണ്ഡിതനായിരുന്ന ഹുസൈൻ ബക്ഷയുടെ മാതാവിന്റ അധ്യാപകൻ കൂടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
വിവിധ മേഖലകളിലെ സംഭവാനകളെ പരിഗണിച്ച് പാട്യാല, പഞ്ചാബ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് രണ്ട് പിഎച്ച്ഡി അവാർഡുകൾ ഇദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്..
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ 119-ാമത് ആണ്ടിന്റെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യയിലെയും പാകിസ്താനിലെയും പഞ്ചാബിൽ വിവിധ സെമിനാറുകൾ നടന്നിരുന്നു.
പാകിസ്താൻ അക്കാദമി ഓഫ് ലെറ്റേഴ്‌സിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിലാണ് പാകിസ്താനിൽ പരിപാടികൾ നടത്തിയത്.
2014ൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്ബറ( മൃതദേഹം അടക്കം ചെയ്ത കുടീരം)ക്ക് ചേർന്നുള്ള ഭൂമി വഖഫ് ബോഡിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ വ്യക്തി പാട്ടത്തിനെടുത്തതോടെ സംഭവം മാധ്യമശ്രദ്ധയിൽ വന്നിരുന്നു.
കൃതികൾ ദസ്താൻ ഇ അമീർ ഹംസ അഹ്സനുൽ ഖസസ സസ്സി പുന്നു ബന്ധനാമ ചൗപത്നാമ റൂഹുൽ തർത്തീൽ ചിത്തിയൻ അവലംബം
മൗലാന റഹ്മത്തുള്ള കൈർനവി
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഡെൽഹിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമികപണ്ഡിതനാണ് മൗലാന റഹ്മത്തുള്ള കൈർനവി (ജീവിതകാലം: 1818-1891).
ക്രിസ്തുമതത്തിനും ക്രിസ്ത്യൻ മിഷണറി പ്രവർത്തനത്തിനെതിരെയുമുള്ള വിമർശനത്തിന്റെ പേരിലാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തി.
1852-ൽ കൈർനവി, ഇസ്ലാം മതത്തെ ന്യായീകരിച്ചുകൊണ്ടും ജർമൻ ബൈബിൾ പണ്ഡിതരുടെ പുതിയ കണ്ടെത്തലുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ക്രിസ്ത്യൻ സുവിശേഷങ്ങളിലെ തെറ്റുകളും പൊരുത്തക്കേടുകളും വിമർശിച്ചുകൊണ്ടുമുള്ള ഇജാലത് അൽ അവ്ഹാം (സംശയദുരീകാരി) എന്ന ഒരു ലഘുലേഖയിറക്കുകയും ഇത് വ്യാപകമായി പ്രചരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഡെൽഹിയിലെ ക്രിസ്ത്യൻ മിഷണറിപ്രവർത്തനത്തിനെതിരെയുള്ള ആദ്യത്തെ പ്രതികരണങ്ങളിലൊന്നാണിത്.
മൗലവി സർഫറാസ് അലി
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ദില്ലിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു മുസ്ലീം വഹാബി പണ്ഡിതനാണ് മൗലവി സർഫറാസ് അലി .
1857-ലെ ലഹളക്കാലത്തെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പേരിലാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധി.
മുജാഹിദ്ദീന്റെ ഇമാം എന്ന വിളിപ്പേരിലാണ് ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.
ലഹളയിലെ വിമതശിപായികളുടെ മുഖ്യസേനാധിപനായിരുന്നു ബഖ്ത് ഖാന്റെ ആത്മീയ നേതാവായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം.
ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ വിശുദ്ധയുദ്ധത്തിന് ( ജിഹാദ് ) ആഹ്വാനം ചെയ്ത ആദ്യത്തെ മതനേതാക്കളിലൊരാളായിരുന്നു.
ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള പോരാട്ടം പുരോഗമിക്കുന്നതിനിടയിൽ ജിഹാദികളുടെ സാന്നിദ്ധ്യം വർദ്ധിക്കുകയും വിമതനേതാവ് എന്ന നിലയിലുള്ള ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം വളരെ വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
മൗലാന വഹീദുദ്ദീൻ ഖാൻ ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Maulana_Wahiduddin_Khan
ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനാണ്‌ മൗലാന വഹീദുദ്ദീൻ ഖാൻ .
പത്മഭൂഷൺ അവാർഡ് ഉൾപ്പെടെ ദേശീയ, അന്തർദേശീയ അംഗീകാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുള്ള വഹീദുദ്ദീൻ ഖാൻ ഒരു മികച്ച ഗ്രന്ഥകാരൻ കൂടിയാണ്‌.
ഖുർ‌ആന്റെ ലളിതവും സമകാലികവുമായ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനം രചിചിട്ടുണ്ട് അദ്ദേഹം.
ടി.വി ഉർദു, ബ്രിഡ്ജസ് ടി.വി. ,ഐ.
ടി.വി , ക്യു ടി.വി., ആജ് ടി.വി., തുടങ്ങിയ ടി.വി ചാനലുകൾക്ക് വേണ്ടി പ്രഭാഷണങ്ങൾ നടത്തിവരുന്നു ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം.
മില്ലിഗസറ്റ് പത്രാധിപരും പ്രമുഖ പണ്ഡിതനുമായ സഫറുൽ ഇസ്ലാം ഖാൻ , വഹീദുദ്ദീൻ ഖാന്റെ പുത്രനാണ്‌.
കോവിഡ് -19 ബാധിതനായി 2021 ഏപ്രിൽ 21 ന് അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു.
1925 ൽ ഉത്തർപ്രദേശിലെ അസംഗഡിലാണ്‌ വഹീദുദ്ദീൻ ഖാൻ ജനിച്ചത്.
പരമ്പരാഗത ഇസ്ലാമിക പാഠശാലയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ അദ്ദേഹം മാഗസിനുകളിലും മറ്റും ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുമായിരുന്നു.
1970 ൽ ഡൽഹിയിൽ ഒരു ഇസ്ലാമിക് സെന്റർ സ്ഥാപിച്ചു.
1976 അർ‌-രിസാല എന്നൊരു ഉർദു മാഗസിൻ പ്രസിദ്ധീകരണം ആരംഭിച്ചു.
പ്രധാനമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ രചനകളായിരുന്നു ഇവയിൽ കൂടുതലായും വെളിച്ചം കണ്ടത്.
ഇതേ മാഗസിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പതിപ്പ് 1984 ഫെബ്രുവരിയിലും ഹിന്ദി പതിപ്പ് 1990 ഡിസംബറിലും തുടങ്ങുകയുണ്ടായി.
"ഹൈജാക്കിംഗ്-എ ക്രൈം" , "റൈറ്റ്സ് ഓഫ് വുമൺ ഇൻ ഇസ്ലാം", "ദ കൺസപ്റ്റ് ഓഫ് ചാരിറ്റി ഇൻ ഇസ്ലാം" , ദ കൺസപ്റ്റ് ഓഫ് ജിഹാദ്".
എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയങ്ങളായ ലേഖനങ്ങളാണ്‌.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല പുസ്തകങ്ങളും ലേഖനങ്ങളും മലയാളത്തിലും പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് കാഴ്ചപ്പാട്
മുസ്ലിംകൾ തങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളെ അസുഖകരവും അനാവശ്യവുമായ സാഹചര്യങ്ങളായി പരിഗണിക്കാതെ അവയെ ഭാവാത്മകമായി കാണുകയും ഒരു വെല്ലുവിളിയായി സ്വീകരിച്ച് അതിനെ മറികടക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയുമാണ്‌ വേണ്ടത്.
വഹീദുദ്ദീൻ ഖാന്റെ തിരഞെടുത്ത ഏതാനും  കൃതികൾ : ദ പ്രൊഫറ്റ് ഓഫ് പീസ് ദ ഖുർ‌ആൻ എ ന്യൂ ട്രാൻസ്ലേഷൻ എ ട്രഷറി ഓഫ് ദ ഖുർ‌ആൻ തഥ്കിറുൽ ഖുർ‌ആൻ ഇന്ത്യൻ മുസ്ലിംസ്: ദി നീഡ് ഫോർ എ പോസിറ്റീവ് ഔട്ട്‌ലുക് ഇൻ‌ട്രഡ്യൂസിംഗ് ഇസ്ലാം:എ സിമ്പിൾ ഇൻ‌ട്രോടക്ഷൻ ടു ഇസ്ലാം ഇസ്ലാം റീഡിസ്കവേർഡ്: ഡിസ്കവറിംഗ് ഇസ്ലാം ഫ്രം ഇറ്റ്സ് ഒറിജിനൽ സോർസ് ഇസ്ലാം ആന്റ് പീസ് ഇസ്ലാം:ക്രീയേറ്റർ ഓഫ് ദ മോഡേൺ ഏജ് വേർഡ്സ് ഓഫ് പ്രൊഫറ്റ് മുഹമ്മദ് പുരസ്കാരങ്ങൾ പതിനെട്ടാമത് രാജീവ് ഗാന്ധി സദ്ഭാവന പുരസ്കാരം (2010) പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ഡെമിർഗസ് പീസ് ഇന്റർ നാഷണൽ അവാർഡ്- മുൻ റഷ്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി മിഖായേൽ  ഗോർബച്ചേവിന്റെ  അംഗീകാരത്തോടെയുള്ള പുരസ്‌കാരം നാഷണൽ സിറ്റിസൺ അവാർഡ്-മദർ തെരേസ സമ്മാനിച്ചത് അവലംബം അധിക വായനക്ക് യൂറ്റ്യൂബിലെ വഹീദുദ്ദിൻ ഖാന്റെ പ്രഭാഷണം:ദ ക്രിയേഷൻ പ്ലാൻ ഓഫ് ഗോഡ് കുഫ്ർ,കാഫിർ,ദാറുൽ കുഫ്ർ പ്രയോഗങ്ങളിലെ ശരിയും തെറ്റും Archived 2012-04-12 at the Wayback Machine .
-വഹീദുദ്ദീൻ ഖാൻ, പ്രബോധനം വാരിക 2009 ഫെബ്രുവരി 14 ഇസ്ലാമും ആഗോള താപനവും:വഹീദുദ്ദീൻ ഖാന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രഭാഷണം യൂറ്റ്യൂബിൽ
മൗലവി മുഹമ്മദ് നബി മുഹമ്മദി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Nabi_Mohammadi മൗലവി മുഹമ്മദ് നബി മുഹമ്മദി 1990-കളിലെ ചിത്രം
അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ ഒരു പരമ്പരാഗത ഇസ്ലാമിക പ്രതിരോധകക്ഷിയായ ഹർക്കത്ത് ഇ ഇങ്കിലാബ്-ഇ ഇസ്ലാമി-യി അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ (ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി മൂവ്മെന്റ് ഓഫ് അഫ്ഗാനിസ്താൻ) നേതാവാണ് മൗലവി മുഹമ്മദ് നബി മുഹമ്മദി (Maulvi Muhammad Nabi Muhammadi).
കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകൾക്ക് ശേഷം അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ മുജാഹിദീനുകളുടെ ഇടക്കാല സർക്കാരിൽ 1992 മുതൽ 1996 വരെ ഇദ്ദേഹം വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായിരുന്നു.
1980-കളുടെ ആരംഭത്തിൽ സോവിയറ്റ് സൈന്യവുമായുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കം മൗലവി മുഹമ്മദ് നബി മുഹമ്മദിയുടെ കക്ഷിയായിരുന്നു പ്രതിരോധകക്ഷികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്.
പഷ്തൂൺ വംശജരായ മതനേതാക്കളുടേയും മദ്രസ വിദ്യാർത്ഥികളുടേയ്യും പിന്തുണ ഈ കക്ഷിക്കുണ്ടായിരുന്നു.
പാകിസ്താൻ അതിർത്തിയിലെ പഷ്തൂൺ വംശജരുടെ പിന്തുണയും ഇതിനു ലഭിച്ചിരുന്നു.
ജീവിതരേഖ മൗലവി മുഹമ്മദ് നബി മുഹമ്മദി 1980-കളിലെ ചിത്രം
1921-ൽ കാബൂളിന് തെക്കുള്ള ലോഗറിലാണ് നബി മുഹമ്മദി ജനിച്ചത്.
വിവിധ മതപഠനശാലകളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ഇദ്ദേഹം 1965-ൽ പാർലമെന്റിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
രാജ്യത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സ്വാധീനത്തിന് എന്നും എതിരായി ഇദ്ദേഹംനിലകൊണ്ടു.
1978-ൽ സോർ വിപ്ലവത്തിലൂടെ നൂർ മുഹമ്മദ് താരക്കിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകൾ ഭരണത്തിലെത്തിയതോടെ നബി മുഹമ്മദി, പാകിസ്താനിലേക്ക് കടന്നു.
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിൽ രൂപമെടുത്ത ഹർക്കത്-ഇ ഇങ്ക്വിലാബ്-ഇ ഇസ്ലാമി-യി അഫ്ഗാനിസ്താൻ എന്ന പ്രതിരോധകക്ഷി, അയഞ്ഞ രൂപഘടനയുള്ളതും കൂടുതലും യാഥാസ്ഥിതിക ഇസ്ലാമികവാദികൾ അടങ്ങിയതുമായിരുന്നു.
സോവിയറ്റ് സൈന്യവുമായുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കം നബി മുഹമ്മദിയുടെ കക്ഷി വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ള ഒന്നായിരുന്നു.
താലിബാന്റെ നേതാവായ മുല്ല മുഹമ്മദ് ഒമർ ഈ കക്ഷിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.
എന്നാൽ കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കകം മുഹമ്മദിയുടെ കക്ഷിയുടെ പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞു.
1980-കളോടെ സോവിയറ്റ് മാർക്സിസ്റ്റ് ഭരനത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കുവഹിച്ചത്, ഗുൾബുദ്ദീൻ ഹെക്മത്യാറിന്റേയും ബുർഹനുദ്ദീൻ റബ്ബാനിയുടേയും നേതൃത്വത്തിലുള്ള കക്ഷികളായിരുന്നു.
2002 ഏപ്രിൽ 22-ന് പാകിസ്റ്റാനിൽ വച്ച് ക്ഷയരോഗം മൂലം മൗലവി മുഹമ്മദ് നബി മുഹമ്മദി മരണമടഞ്ഞു.
മൗലവി മുഹമ്മദ് ബഖർ
ഡെൽഹിയിൽനിന്ന് ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ തദ്ദേശീയഭാഷാപത്രമായിരുന്ന ദെഹ്ലി ഉർദു അഖ്ബാറിന്റെ പത്രാധിപരായിരുന്നു മൗലവി മുഹമ്മദ് ബഖർ .
(ജനനം: ഉദ്ദേശം 1810, മരണം: 1857).
പ്രശസ്ത ഉർദു കവിയും നിരൂപകനുമായിരുന്ന മുഹമ്മദ് ഹുസൈൻ ആസാദിന്റെ പിതാവുമാണ്.
ഒരു ശിയാ നേതാവായിരുന്ന ബഖറിന്റെ പത്രം ഡെൽഹിയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധചേരിയിലായിരുന്നു നിലകൊണ്ടിരുന്നത്.
മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ ബഹാദൂർഷാ സഫറിനോട് ഏറെ വിധേയത്വം പുലർത്തുകയും ചെയ്തു.
ശിപായിലഹളക്കാലത്തെ റിപ്പോർട്ടുകളുടെ പേരിലാണ് ബഖർ കൂടുതലായും അറിയപ്പെടുന്നത്.
ലഹള പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ അതിനോടുള്ള ഡെൽഹിയിലെ ജനങ്ങളുടെ മനോഭാവം, ബഖറിന്റെ പത്രറിപ്പോർട്ടുകളിൽനിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.
തുടക്കത്തിൽ ലഹളയെയും ശിപായികളെയും അനുകൂലിച്ചിരുന്ന ബഖർ പിന്നീടവരെ എതിർത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് അനുകൂലിയായി മാറുകയായിരുന്നു.
പൊതുജീവിതം
ഡെൽഹി കോളേജിലെ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന ബഖർ അവിടെത്തന്നെ കുറച്ചുനാൾ അദ്ധ്യാപകനുമായും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.
ശമ്പളം കുറവാണെന്നതിന്റെ പേരിൽ അവിടെനിന്നും പിരിഞ്ഞു.
കുറച്ചുകാലം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു കീഴിലും ജോലി ചെയ്തു.
പിന്നീട് വിദേശവ്യാപാരികൾക്കായി ഡെൽഹിയിൽ ഒരു ബാസാർ സ്ഥാപിച്ചു.
ഇതിൽ അദ്ദേഹത്തിന് നല്ല ലാഭമുണ്ടാക്കിയ അദ്ദേഹം ഇമാംബര എന്ന ഒരു ഷിയാ മതമണ്ഡപം നിർമ്മിച്ചു.
ഇവിടെ അദ്ദേഹം ഇടക്കിടെ പ്രഭാഷണങ്ങളും നടത്തുമായിരുന്നു.
1836-ലാണ് ഡെൽഹി ഉർദു അഖ്ബാർ ആരംഭിക്കുന്നത്.
ശിപായിലഹളക്കാലത്ത്
ശിപായികളോടുള്ള മനോഭാവത്തിൽ ബഖറിനുണ്ടായ  മാറ്റം ലഹള തുടങ്ങുന്നതുമുതൽ അവസാനിക്കുംവരെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തുകളിലെ മാറ്റങ്ങളിലൂടെ വീക്ഷിക്കാനനാകും.
മേയ് മാസത്തിൽ ലഹളയാരംഭിച്ചയുടനെ അദ്ദേഹം വളരെ താൽപര്യത്തോടെ അതിനെ അനുകൂലിച്ചെഴുതി.
ഇന്ത്യയിലെ മതങ്ങളെ തുടച്ചുനീക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ട കാഫിറുകളെ ശിക്ഷിക്കാൻ ദൈവമയച്ചതാണ് ഈ ലഹള എന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതി.
ലഹള തുടങ്ങി ശിപായിമാർ നഗരത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചതിനുശേഷം, ഒരു വരുമാനവുമില്ലാതിരുന്ന അവർ ദില്ലിയിലെ മിക്ക ബാസാറുകളും കൊള്ളയടിക്കുകയും ഡെൽഹി കോളേജിന്റെ ലൈബ്രറി നശിപ്പിക്കുകയും, ബഖറിന്റെ തന്നെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഹവേലികൾ ആക്രമിക്കുകയും, നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വേണ്ടപ്പെട്ട വേശ്യകളെ അവർക്കുമാത്രം സ്വന്തമാക്കിവക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ബഖറിന്റെ ഭാവം മാറി.
ശിപായിമാരുടെ കൊള്ളയടി മൂലം ദില്ലി നിവാസികൾ പൊറുതിമുട്ടിയിരിക്കുകയാണെന്നും നഗരം വലിയൊരു അപകടത്തെയാണ് നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതെന്നും നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം ലഹളതുടങ്ങി വെറും രണ്ടാഴ്ചക്കുശേഷം മേയ് 24-ന് എഴുതി.
ദില്ലിയിലെ സുഖസൌകര്യങ്ങളും ജീവിതരീതികളിലും മതിമറന്ന് അലസൻമാരായി മാറിയ ബിഹാറി ശിപായിമാരുടെ വിവരണങ്ങൾകൊണ്ട് നിറക്കുകയായിരുന്നു ഓഗസ്റ്റിൽ അദ്ദേഹം.
ദില്ലിയിലെ സുഖലോലുപതയിൽ ലയിച്ച അവർക്ക് ശത്രുവിനെതിരെ പോരാടാനുള്ള മനോഭാവവും ശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നദ്ദേഹം എഴുതി.
വേശ്യകളോടൊപ്പം രാത്രി ചെലവഴിച്ചതിനു ശേഷം കുളിക്കാതെയാണ് ശിപായിമാർ യുദ്ധത്തിനുപോകുന്നതെന്ന് നിരവധിയാൾക്കാർക്ക് പരാതിയുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം എഴുതി.
ശിപായിമാർക്ക് ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന തിരിച്ചടികൾക്കും പൊതുവിലുള്ള അസ്വാരസ്യത്തിനും കാരണം ഇത്തരത്തിലുള്ള നിന്ദാപരമായ നടപടികൾ കാരണമാണെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
ഈ സമയത്തോടെ ബഖർ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് അനുഭാവിയായും ചാരനായും മാറിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ദില്ലി റിഡ്ജിലെ ബ്രിട്ടീഷ് യുദ്ധക്യാമ്പിലേക്ക് ഒളിച്ചുകടത്തിയിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടുകൾ ദില്ലിയിലെ മെഹ്റോളിയിലുള്ള കമ്മീഷണർ ഓഫീസ് ആർക്കൈവിലുണ്ട്.
അവലംബം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ൧ {{ cite book }} : Check date values in: | accessdate= ( help )
മൗലവി ലിയാഖത്ത് അലി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Maulvi_Liaquat_Ali
മൗലവി ലിയാഖത്ത് അലി ഇൻഡ്യയിലെ ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ അലഹബാദിലെ ഒരു മുസ്ലീം മത നേതാവായിരുന്നു..
ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരായ കലാപത്തിൽ 1857-ലും ഇദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യൻ ലഹള അല്ലെങ്കിൽ ശിപായി ലഹള എന്നോ ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു .
ഈ യുദ്ധം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ആദ്യ യുദ്ധം എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
ഒരു പ്രമുഖ നേതാവായ മൗലവി ലിയാഖത്ത് അലി.
അലഹാബാദിലെ പർഗാന ഛായിലെ ഗ്രാമമായ മാഹ്ഗോൺ സ്വദേശിയാണ്.
അദ്ദേഹം ഒരു മത അധ്യാപകനും, സത്യസന്ധനും, ആദരണീയനുമായ ഒരു മുസ്ലിം, ധീരനും ആയിരുന്നു.
അവരുടെ കുടുംബം ജുൻപൂരിലും മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലും നിന്നുമുള്ള ഹഷ്മിസിലെ സെയിനാബി ജാഫ്രി ശാഖയിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു.
അയാൾ താഴ്മയുള്ള ഒരു സാധാരണക്കാരനായിരുന്നു.
പക്ഷേ, സ്വാതന്ത്ര്യസമര പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ഭീകരനായ ശത്രുവായിത്തീർന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധുക്കളും അനുയായികളുമാണ് ഛെയിൽ സുമിന്ദർമാർ.
തൽഫലമായി അവർ മൗലവിയുടെ കൂട്ടത്തിലെ പുരുഷന്മാരെയും വെടിക്കോപ്പുകളെയും പിന്തുണച്ചു.
മൗലവി ഖുസ്രോ ബാഗ് പിടിച്ചെടുക്കുകയും ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷം മൗലവി ലിയാഖത്ത് അലിയുടെ കീഴിലുള്ള ശിപായികളുടെ ആസ്ഥാനമായിത്തീർന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന അലഹബാദിന്റെ നിയന്ത്രണം പിടിച്ചെടുത്തു.
വിമോചിത അലഹബാദ് ഗവർണർ.
എന്നാൽ മുതിൻ അടിയന്തരമായി ഇറക്കി, ഖുസ്റോ ബാഗ് ബ്രിട്ടീഷുകാർ രണ്ടു ആഴ്ചകൊണ്ട് തിരിച്ചുപിടിച്ചു.
ഖുസ്റോ ബാഗ് , ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം പ്രഖ്യാപിച്ചത് മൗലവി ലിയാഖത്ത് അലിയുടെ കീഴിലുള്ള ശിപായികളുടെ ആസ്ഥാനമായിത്തീർന്നു.
പിന്നീട് അലഹാബാദിലെ ഗവർണറായി ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു.
എന്നാൽ, കലാപം അടിയന്തരമായി മാറ്റിമറിച്ചുകൊണ്ട് ഖുസ്റോ ബാഗ് ബ്രിട്ടീഷുകാർ രണ്ടു ആഴ്ചകൊണ്ട് തിരിച്ചുപിടിച്ചു.
മൗലാനാ ഷൗകത്ത് അലി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Maulana_Shaukat_Ali മൗലാനാ ഷൗകത്ത് അലി.
ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൻറെ മുന്നണി പോരാളി, ഇന്ത്യൻ സ്വതന്ത്ര്യസമര നേതാക്കളിൽ പ്രമുഖൻ, മൗലാനാ മുഹമ്മദ് അലിയുടെസഹോദരൻ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനാണ് മൗലാനാ ഷൗകത്ത് അലി .
1873 ൽ ഇപ്പോഴത്തെ ഉത്തർ പ്രദേശ് സംസ്ഥാനത്തിലെ റാം‌പുർ എന്ന സ്ഥലത്ത് ജനിച്ചു.
അലിഗഢ് മുസ്ലിം സർവകലാശാലയിൽ നിന്നും വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ അലി ക്രിക്കറ്റിൽ അതീവ തത്പരനായിരുന്നു.
സർവകലാശാലയിലെ ക്രിക്കറ്റ് ക്യാപ്റ്റൻ സ്ഥാനം അലിക്കായിരുന്നു.
1896 മുതൽ 1913 വരെ ആഗ്രയിലും അവ്ദിലും സിവിൽ സർവീസിൽ സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിരുന്നു.
തന്റെ സഹോദരനായ മുഹമ്മദലിയെ വാരികകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിൽ സഹായിക്കുകയും ഖിലാഫത്ത് സമ്മേളനത്തിന്റെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഗാന്ധിജി ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ധാരാളം പ്രക്ഷേഭങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു.
പിന്നീട് ഗാന്ധിജിയെയും കോൺഗ്രസ്സിനെയും തദ്ദേഹം എതിർത്തു.
നെഹ്റു വിന്റെ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചില്ല.
1936ൽ മുസ്ലിം ലീഗിൽ ചേരുകയും 1939 ൽ മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
്ദേ
മൗലാനാ മുഹമ്മദ് അലി ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം https://ml.wikipedia.org/wiki/Maulana_Mohammad_Ali മുഹമ്മദ് അലി ജൗഹർ
ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രവർത്തകനായിരുന്നു മുഹമ്മദ് അലി ജൌഹർ (10 ഡിസംബർ 1878-4 ജനുവരി 1931).
പത്രപ്രവർത്തകനും കവിയുമായിരുന്ന മുഹമ്മദലി, ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയയുടെ സ്ഥാപകരിലൊരാളായിരുന്നു.
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം , അഖിലേന്ത്യാ മുസ്‌ലിം ലീഗ് എന്നിവയിൽ നേതൃപരമായ പങ്ക് വഹിച്ചു .
അലിഗഡ് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ അംഗമായിരുന്നു ജൌഹർ.
1923ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം, നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഗാന്ധിയുമായി ഉടലെടുത്ത അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെത്തുടർന്ന് സ്ഥാനമൊഴിയുകയായിരുന്നു.
കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം മുസ്‌ലിം അവകാശങ്ങളെ കണക്കിലെടുക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം അതോടെ മുസ്‌ലിം ലീഗിലേക്ക് ചായുകയായിരുന്നു.
ലീഗിന്റെ അധ്യക്ഷനായി ചുമതലയേറ്റ അദ്ദേഹം ആദ്യ വട്ടമേശ സമ്മേളനത്തിൽ സംഘടനയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു .
ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യകളിൽ പെട്ട റാംപൂരിൽ 1878-ലാണ് മുഹമ്മദ് അലിയുടെ ജനനം .
പത്താൻ വിഭാഗത്തിലെ യൂസഫ്സായ് ഗോത്രത്തിൽ റോഹില്ല കുടുംബത്തിൽ പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൽ അലി ഖാൻ, മുഹമ്മദ് അലിയുടെ അഞ്ചാം വയസ്സിൽ തന്നെ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു .
മാതാവ് ആബാദി ബാനു ബീഗം (1852-1924), ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ സമരത്തിൽ ആകൃഷ്ടയായിരുന്നു.
മക്കളായ ഷൌക്കത്ത് അലി , സുൽഫിക്കർ, മുഹമ്മദ് അലി എന്നിവർക്കെല്ലാം നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിൽ മാതാവ് വിജയിച്ചു.
മഹാത്മജിയും മുഹമ്മദലിയും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു മുസ്ലിം മൈത്രിയുടെ അറ്റുപോകാത്ത കണ്ണിയാണ്.
തൊള്ളായിരത്തി ഇരുപതുകളിൽ വെള്ളക്കാരുടെ അടിമത്തത്തിനെതിരെ നടന്ന ബഹുജന മുന്നേറ്റമായിരുന്നു ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം.
ബ്രിട്ടീഷ് ബയണറ്റുകൾക്ക് ഭേദിക്കാനാവാത്ത വിധം ശക്തമായിരുന്നു ആ പടയണി.
ഗാന്ധിജി മുഹമ്മദലി ബന്ധം ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾക്കും ഇന്ത്യയിലെ വർഗ്ഗീയ വാദികൾക്കും ഒരുപോലെ ഭീഷണിയായി.
ജയിലിലടക്കപ്പെട്ട അലി സഹോദരന്മാരെ മോചിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി ഗാന്ധിജി വൈസ്രോയിക്കെഴുതി.
" അലി സഹോദരന്മാരെ ജയിലിലടച്ചതും വിഷമങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കിയതും യാതൊരു ന്യായീകരണവുമില്ലാതെയാണ്... അവർ ധൈര്യമുള്ളവരാണ്. വ്യക്തമായും വക്രതയില്ലാത്തവരാണ്. ദൈവഭയമുള്ളവരും കഴിവുള്ളവരുമാണ്. മുഹമ്മദീയരുടെയും ഹിന്ദുക്കളുടെയും ആദരവിനാർഹരാണ്. അവരോട് നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറേണ്ടതാണ്. അവരെ സ്വതന്ത്രാക്കിയില്ലെങ്കിൽ ഒരു സത്യാഗ്രഹ സമരത്തിന് ഇന്ത്യ നിർബന്ധിതരാകും.".
ജയിൽ മോചിതനായ മുഹമ്മദലിക്ക് മഹാത്മജിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നാടൊട്ടുക്കും സ്വീകരണം ഒരുക്കി.
“സ്വാതന്ത്ര്യം കയ്യിൽ തരാതെ ഞാനെന്റെ രാജ്യത്തേക്കില്ല. ഒരു അടിമ രാജ്യത്ത് മരിക്കാൻ ഞാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. അടിമ രാജ്യത്തെക്കാളും നല്ലത് സ്വതന്ത്രമായ ഈ വിദേശ രാജ്യമാണ്. എന്റെ നാടിന് മോചനം നൽകാൻ നിങ്ങൾ തയ്യാറല്ലെങ്കിൽ ഈ രാജ്യത്ത് എനിക്ക് ആറടി മണ്ണ് തരൂ. .......”
മൌലാനാ മുഹമ്മദലി ജൌഹർ(ലണ്ടൻ വട്ടമേശസമ്മേളനത്തിൽ നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ നിന്ന്) അവലംബം
ലയൺ എയർ
പി.എൽ ലയൺഅമേരികൻ  എയർലൈൻസ് എന്ന  പേരിൽ ഇന്തോനേഷ്യയി  സ്ഥാപിതമായിട്ടുള്ള സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമാണ്‌ ലയൺഎയർലൈൻസ്.
എയർഏഷ്യക്ക് ശേഷം ലയൺ  എയർലൈൻസ് ആണ് ദക്ഷിണ ഏഷ്യയിലെ രേണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും ചെലവ് കുറഞ്ഞ എയർലൈൻസ്.
ഈ എയർലൈൻസ് ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ഉദ്ധിഷ്ട സ്ഥലങ്ങളും,അതിനു പുറമേയുള്ള മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളായ ചൈന,മലേഷ്യ,സൌദിഅറേബ്യ എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും പറക്കുന്നു.
1999 ലാണ് ലയൺ എയർലൈൻസ് എന്ന സ്ഥാപനം സ്ഥാപിതമായത്.
ചുരിങ്ങിയകാലം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ സ്ഥാപനത്തിൻറെ വളർച്ച റെക്കോർഡ്‌ ഭേദിച്ചാണ്.
22.4 ബില്ലിയൻ ഡോളർ ആയ ഓർഡർ 234 എയർ ബസ്സിൻറെയും,320 ജെറ്റ്എയർൻറെയും നൽകിയത്.
ലയൺ എയർലൈൻ സ്ഥാപനത്തിൻറെ സുരക്ഷാ നടത്തിപ്പിനെകുറിച്ച്
വിമർശനങ്ങൾ ഉയർനെങ്കിലും പെട്ടെന്നുതന്നെ സുരക്ഷാ മെച്ചപ്പെടുത്താൻവേണ്ട നടപടികൾ കൈകൊള്ളുകയും, 16 ജൂൺ 2016 ൽ ഈസ്ഥാപനത്തിൻറെ പേരിലുള്ള യൂറേഷ്യൻ യൂണിയൻറെ നിരോധനം എടുത്തുകളയുകയും ചെയ്തു.
ലയൺ എയർലൈൻസിൽ 100 ബോയിംഗ് 737-800/900 ER എന്നിവയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ലയൺ എയർലൈൻസിൻറെ പെട്ടെന്നുള്ള വികസനവും ചെലവ് കുറഞ്ഞ വാണിജ്യ മാതൃകയും,വിജയവുമാണ് ഈസ്ഥാപനത്തിൻറെ പ്രധാന സ്വഭാവഗുണം.
ലയൺ എയറിൻറെ ചരിത്രം
ഒക്ടോബർ 1999 ലാണ് ലയൺ എയർ എന്ന സ്ഥാപനം  സഹോദരങ്ങളായ റുസേയിൽ,കുസ്നാൻകിരാന എന്നിവരാലാണ് സ്ഥാപിക്കപെട്ടത്‌.
ആദ്യമായി ജക്കാട്ട, ടെന്സ്പരാർ എന്നീസ്ഥലങ്ങളിലേക്കാണ്‌ സേവനം ആരംഭിച്ചത്.
ലീസിന്‌ ഏടുത്ത വിമാനത്തിലയിരുന്നു ആദ്യത്തെസേവനം.
ഇതായിരുന്നു ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ ചെലവ്കുറഞ്ഞ വിമാനം.
ലയൺ എയർ ടാറ്റായുമായി ലയിക്കാനുള്ളതീരുമാനം ഉള്ളതിനാൽ ഈ എയർലൈൻ ഗുആർട ഇന്തോനേഷ്യക്ക് ശേഷം 2011 ലെ രേണ്ടാമത്തെ IATA ഇന്തോനേഷ്യ മെമ്പർ  കാരിയർ ആവാൻ ശ്രമിച്ചു.
പക്ഷെ  സുരക്ഷാ വിഴ്ച്ചയിൽ തോൽവിയടഞ്ഞാലും ഈ കുറവ് പെട്ടെന്ന് തന്നെ നികത്തുകയും ചെയ്തു.
ഇന്തോനേഷ്യയിലെ തന്നെ രണ്ടു പ്രധാന എയർ പോര്ട്ടുകളായ ആമ്ബോൻ, മാണ്ടോ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിജയകരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.