smcproject/ml-wiki-sentences huggingface dataset:
കല്ലേക്കുളങ്ങര ഹേമാംബികാക്ഷേത്രം ഈ ലേഖനം ഏതെങ്കിലും സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള വേണ്ടത്ര തെളിവുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല.
കേരളത്തിൽ പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കല്ലേക്കുളങ്ങര ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു പരാശക്തി ക്ഷേത്രമാണ് പാലക്കാട്‌ ശ്രീ ഹേമാംബികാ ക്ഷേത്രം .
പാലക്കാട്‌ നഗര പരിസരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രം കൂടിയാണിത്.
പാലക്കാട്‌ നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്നും അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ മാത്രമാണ് ഈ ഭഗവതി  ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള ദൂരം.
പുരാതന കേരളത്തിന്റെ രക്ഷക്കായി പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച നാല് അംബികാലയങ്ങളിലൊന്നാണിത്.
ഭഗവതി ആദിപരാശക്തിയുടെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ഭാവത്തിലുള്ള രണ്ട് കൈപ്പത്തികളാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രതിഷ്ഠ.
മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഇത്തരം പ്രതിഷ്ഠയില്ല എന്നതുതന്നെ ഇതിനെ ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്നു.
നൃത്തം, സംഗീതം, സിനിമ, സാഹിത്യം തുടങ്ങിയ മേഖലയിൽ ഉള്ള കലോപാസകരുടെ ഒരു കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് ഈ പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രം.
തീരാത്ത ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്നും, മാറാ രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തി തേടിയും, വിദ്യാഭ്യാസ ഉയർച്ചക്കായും ഭക്തർ ഇങ്ങോട്ടേക്കു എത്തുന്നു.
കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക, കോഴിക്കോട് ലോകനാർക്കാവ് ലോകാംബിക, കന്യാകുമാരി ബാലാംബിക എന്നിവയാണ് മറ്റു 3 ക്ഷേത്രങ്ങൾ.
ഏമൂർ ഹേമാംബിക ക്ഷേത്രം എന്നുമറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുവാൻ ധാരാളം ഭക്തജനങ്ങളെത്തുന്നു.
രാവിലെ മഹാസരസ്വതിയായും ഉച്ചയ്ക്ക് മഹാലക്ഷ്മിയായും വൈകീട്ട് മഹാകാളിയായുമാണ് ഹേമാംബികാദേവി പൂജിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്.
ക്ഷേത്രത്തിലെ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിവിശേഷമാണ്.
ദേവിയുടേതെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് കൈപ്പത്തികളാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ആരാധിക്കുന്നത്
കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ പിളർപ്പിനുശേഷം ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിച്ചിരുന്നു.
ഇവിടുത്തെ കൈപ്പത്തി പ്രതിഷ്ഠയിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിക്ക് 'കൈപ്പത്തി' ചിഹ്നം നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചതെന്നുള്ള ഒരു കഥ കേരളത്തിൽ പ്രചരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്.
ഹേമാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തായി ചേന്ദമംഗലം , ഈശ്വരമംഗലം എന്നീ പേരുകളിൽ രണ്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുമുണ്ട് .
ഭഗവതി ദർശനം നടത്തുന്നവർ ഇവിടെ ദർശനം നടത്തുന്നത് വിശേഷമാണ്.
ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ കാലത്ത് നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഒരു സംഭവമാണ് ഹേമാംബികാ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിനു പിന്നിൽ.
ഇന്ന് ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് ഏകദേശം 15 കിലോമീറ്റർ മാറി ഇന്നത്തെ മലമ്പുഴ ഡാമിന്റെ എതിർവശത്തായി ഘോരവനത്തിൽ മലമുകളിൽ ഒരു ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രമുണ്ടായിരുന്നു.
ഭക്തരായ കുറൂർ, കൈമുക്ക് നമ്പൂതിരിമാർ എല്ലാ ബുദ്ധിമുട്ടുകളും സഹിച്ച് ദിവസവും അവിടം വരെ പോയി ദർശനം നടത്തുമായിരുന്നു.
വർഷങ്ങളോളം അവരുടെ ഈ ചിട്ടയിൽ മാറ്റമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഒരുദിവസം, യാത്രയുടെ വിഷമവും പ്രായാധിക്യവും മൂലം അവർ വഴിയിൽ ഒരു മരച്ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ആ സമയത്ത് ദുർഗാഭഗവതി അവർക്കു മുന്നിൽ ഒരു വൃദ്ധയുടെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് ഏതാനും പഴങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.
അവ കഴിച്ചതും അവർക്ക് സന്തോഷമായി.
പിറ്റേന്ന് രാവിലെ കുറൂരും കൈമുക്കും കൂടി ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പോകും വഴി തലേന്ന് വിശ്രമിച്ച സ്ഥലത്ത് ഒരു ആന നിൽക്കുന്നത് കാണാനിടയായി; ആ ആനയുടെ അടുത്ത് സ്വർണ്ണപ്രഭയോടെ ജഗദംബികയും!
അന്നുമുതൽ അവരുടെ യാത്ര ആ മരച്ചുവട്ടിലേയ്ക്കായി.
എന്നാൽ, പ്രായം വീണ്ടും അതിക്രമിച്ചപ്പോൾ അവിടം വരെയും പോകാൻ അവർക്ക് കഴിയാതായി.
ഒരു ദിവസം രാത്രി ഉറങ്ങുന്നതിനിടയിൽ ഭഗവതി കുറൂരിന് സ്വപ്നദർശനം നൽകുകയും താൻ അടുത്തുള്ള തടാകത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതായിരിയ്ക്കും എന്ന് അരുളുകയും ചെയ്തു.
പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ കുറൂർ സുഹൃത്തായ കൈമുക്കിനോടൊപ്പം കുളിയ്ക്കാനായി തടാകത്തിൽ ചെന്നു.
ആ സമയത്താണ് തടാകത്തിൽ നിന്ന് അതിസുന്ദരമായ രണ്ട് കൈകൾ പൊന്തിവരുന്നതായി കണ്ടത്.
അവ ദേവിയുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരും കൈമുക്കും പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെ ആ ഭാഗം വരെ നീന്തിച്ചെന്ന് കൈകൾ പിടിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
എന്നാൽ, ആ നിമിഷം തന്നെ കൈകൾ രണ്ടും കല്ലായി! 'കല്ലേക്കുളങ്ങര' എന്ന പേര് ഈ സംഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു.
തുടർന്ന്, ആ ഭക്തർ കൈകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭാഗത്തിനടുത്തുള്ള തടാകഭാഗങ്ങൾ നികത്തി ക്ഷേത്രം പണിയിയ്ക്കുകയും ശിഷ്ടകാലം ഭഗവതിയെ ഉപാസിച്ച് ജീവിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
രോഗശാന്തി, സന്താനലബ്ദി, വിദ്യാപുരോഗതി തുടങ്ങിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്കായി വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിശ്വാസികൾ ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്.
കുട്ടികളില്ലാത്ത ദമ്പതിമാർ ഇവിടെ എത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ കുഞ്ഞുണ്ടാകുമെന്നും കുഞ്ഞുണ്ടായി ആറു മാസത്തിനു ശേഷം ഇവിടെ എത്തി അടിമ കിടത്തണമെന്നും കൂടാതെ തൊട്ടിൽ സമർപ്പിക്കണമെന്നുമാണ് വിശ്വാസം.
കുട്ടിയും തൊട്ടിയും എന്നാണ് ഈ വഴിപാട് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദേവി മാഹാത്മ്യ പാരായണം ഇവിടെ വിശേഷാൽ വഴിപാടാണ്.
രോഗനാശത്തിനും ദുരിതശാന്തിക്കുമായി ഐശ്വര്യത്തിനുമായി ദേവി മഹാത്മ്യം പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായമാണ് ഇവിടെ പാരായണം ചെയ്യേണ്ടത്.
വിദ്യാഭ്യാസ ഉയർച്ചക്ക് നാലാം അദ്ധ്യായം പാരായണം ചെയ്യുക എന്നതാണ് വഴിപാട്.
നവരാത്രി ഉത്സവം
ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉത്സവം നവരാത്രി ആഘോഷമാണ്.
കേരളത്തിലെ മിക്ക ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഇത് പ്രധാനമാണെങ്കിലും ഇവിടെ അതി വിശേഷമായ മഹോത്സവമാണ്.
മറ്റു കോടിയേറ്റ് ഉത്സവങ്ങൾ ഇല്ല.
നവരാത്രി ദിവസങ്ങളിൽ കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ധാരാളം ഭക്തർ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നു.
നവരാത്രിയിൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ദർശനം സർവ്വ അനുഗ്രഹദായകമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.
സരസ്വതി ഭാവം ഉള്ളതിനാൽ വിജയദശമി നാളിലെ വിദ്യാരംഭം ഇവിടെ അതി വിശേഷമാണ്.
ഭഗവതിയുടെ മൂന്ന് ഭാവങ്ങൾ
ദുർഗാ സ്വരൂപിണിയായ ഹേമാംബിക ദേവി പ്രധാനമായും മൂന്ന് ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
മഹാസരസ്വതി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാകാളി എന്നിവയാണ് അത്‌.
അതിനാൽ രാവിലെ പണപ്പായസം, ഉച്ചക്ക് പാല്പായസം, വൈകിട്ട് കടുംപായസം എന്നിവയാണ് നിവേദ്യം.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും ഹേമാംബിക ക്ഷേത്രവും
1982 ൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ പിളർപ്പിനു ശേഷം ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിച്ചിരുന്നുവത്രെ.
ലീഡർ കെ കരുണാകൻരെ ഒപ്പമായിരുന്നു അന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഇവിടം സന്ദർശിച്ചത്.
അനുഗ്രഹിക്കുന്ന കൈപ്പത്തി
ഇവിടെ എത്തിയ ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയെ ഏറ്റവും ആകർഷിച്ചത് അനുഗ്രഹിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള കൈപ്പത്തിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ തന്നെയാണ്.
കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ പിളർപ്പിനു ശേഷം ഇവിടുത്തെ പ്രതിഷ്ഠയിൽ നിന്നുമാണ് കൈപ്പത്തി ചിഹ്നം കോൺഗ്രസിനു നല്കുവാൻ ഇവർ തീരുമാനിച്ചത് എന്നൊരു കഥ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
ഇന്ദിരാഗാന്ധി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിച്ചതിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ഇവിടെ ഇപ്പോഴും സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഭഗവതി സ്തുതികൾ
ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി ദേവീ ഭഗവതി ഹി സാ ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ മഹാമായാ പ്രയച്ഛതി (1)
ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ (2)
സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ (3)
ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ (4)
സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോ ദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ (5)
ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ (6)
രോഗാന ശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി (7)
സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം (8)
ദേവി മാഹാത്മ്യം
ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാം ദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.
ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:
അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത
ദുർഗ്ഗായൈ ദുർഗ്ഗപാരായൈ സാരായൈ സർവ്വകാരിണ്യൈ ഖ്യാത്യൈ തഥൈവ കൃഷ്ണായൈ ധൂമ്രായൈ സതതം നമഃ
യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമസ്തസ്യൈ നമസ്തസ്യൈ നമസ്തസ്യൈ നമോ നമ:
കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.
പാലക്കാട് അകത്തേത്തറ എന്ന ഗ്രാമത്തിലെ കല്ലേക്കുളങ്ങര എന്ന സ്ഥലത്താണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
പാലക്കാട്‌ നഗര പ്രദേശത്തോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്.
പാലക്കാട്‌ നഗരത്തിൽ നിന്നും മലമ്പുഴ റോഡിൽ 8 കി.
മി ഇങ്ങോട്ടേക്കുള്ളത്.
പാലക്കാട്‌ നിന്നും മലമ്പുഴയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുന്നവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം.
ബസ് സർവീസുകളും ലഭ്യമാണ്.
പാലക്കാട്ടെ പ്രധാന റയിൽവേ സ്റ്റേഷനായ ഒലവക്കോട് നിന്നും ഒന്നര കിലോമീറ്റർ വടക്കു ഭാഗത്തേക്ക്‌  സഞ്ചരിച്ചാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്താം.
ധാരാളം ട്രെയിനുകൾ ഇവിടെ നിർത്താറുണ്ട്.
കുമാരനല്ലൂർ ഭഗവതീക്ഷേത്രം ഈ  ലേഖനം വിക്കിപീഡിയ ശൈലി അനുസരിച്ച് വിക്കിവൽക്കരിക്കേണ്ടതുണ്ട് .
കേരളത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ലയിലെ കുമാരനല്ലൂരിൽ മീനച്ചിലാറിന്റെ പടിഞ്ഞാറേക്കരയിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ ഒരു പരാശക്തിക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കുമാരനല്ലൂർ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം .
കോട്ടയം നഗര പ്രദേശത്തിന് ഉള്ളിൽ തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.
അതിനാൽ കോട്ടയം  സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാനും എളുപ്പമാണ്.
ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ജഗദീശ്വരിയും ആദിപരാശക്തിയുമായ ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതിയാണ് .
മധുര മീനാക്ഷീ ചൈതന്യമാണ് ഭഗവതി എന്നാണ് ഐതീഹ്യം.
"കുമാരനല്ലൂരമ്മ" എന്ന് ഇവിടത്തെ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു.
മഹാകാളി , മഹാലക്ഷ്മി , മഹാസരസ്വതി , പാർവ്വതി , ഭുവനേശ്വരി തുടങ്ങിയ ആദിപരാശക്തിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ 108 ദുർഗ്ഗാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ഭഗവതിമാർ ഒന്നിച്ചു വന്നു താമസിക്കുന്ന ഇടമാണ് കുമാരനല്ലൂർ എന്ന്‌ വിശ്വാസം.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ പരമശിവന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.
ഉപദേവതകളായി ഗണപതി , ശാസ്താവ് (അയ്യപ്പൻ) , ഭദ്രകാളി (ആലിങ്കൽ ഭഗവതി) , നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്.
കേരളത്തിലെ 108 ദുർഗ്ഗാലയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രം .
ഈ ക്ഷേത്രത്തിനു 2400 വർഷത്തിൽ പരം പഴക്കമുണ്ടെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
എന്നാൽ ക്ഷേത്രം ചേരമാൻ പെരുമാളുടെ കാലത്തേ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളൂവെന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പഴക്കവും, ചുവർചിത്രങ്ങളും, ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ ഉള്ള പരാമർശങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്.
വൃശ്ചികമാസത്തിൽ രോഹിണിനാളിൽ ആറാട്ട് വരത്തക്ക വിധത്തിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവവും, ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന തൃക്കാർത്തികയുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ.
ഭഗവതിയുടെ തിരുനാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തൃക്കാർത്തികയ്ക്കാണ് ആറാട്ടിനെക്കാൾ പ്രാധാന്യം.
കൂടാതെ കന്നിമാസത്തിലെ നവരാത്രി , മീനമാസത്തിലെ പൂരം നാൾ, ദീപാവലി എന്നിവയും വിശേഷങ്ങളാണ്.
ചൊവ്വ, വെള്ളി, അമാവാസി, പൗർണമി, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങൾ പ്രധാനം.
കുമാരനല്ലൂർ ഊരാണ്മ ദേവസ്വം ആണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്.
കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ ഐതിഹ്യമാലയിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായി പറയപ്പെടുന്നത്.
ഒരിയ്ക്കൽ, മധുര മീനാക്ഷി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് ചാർത്തിയിരുന്ന മൂക്കുത്തി മോഷണം പോയി.
എങ്ങനെയാണ് അത് പോയതെന്ന് ആർക്കും മനസ്സിലായില്ല.
വിവരം അന്ന് മധുര ഭരിച്ചിരുന്ന പാണ്ഡ്യരാജാവിന് വിവരം കിട്ടിയപ്പോൾ അദ്ദേഹം അന്വേഷണത്തിന് ഉത്തരവിട്ടു.
പല സ്ഥലങ്ങളിലായി അന്വേഷിച്ചിട്ടും മൂക്കുത്തി തിരിച്ചുകിട്ടിയില്ല.
ഒടുവിൽ, ക്ഷേത്രത്തിലെ ശാന്തിക്കാരനറിയാതെ മൂക്കുത്തി പോകില്ലെന്ന് രാജാവ് തീർച്ചപ്പെടുത്തി.
യഥാർത്ഥത്തിൽ ശാന്തിക്കാരൻ നിരപരാധിയായിരുന്നു.
എങ്ങനെ മൂക്കുത്തി പോയെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനും വിവരമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
എന്നാൽ, ഇതൊന്നും മനസ്സിലാക്കാതെ രാജാവ് ശാന്തിക്കാരനെ വിളിച്ചുവരുത്തി ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
മണിക്കൂറുകളോളം ചോദ്യം ചെയ്യൽ തുടർന്നെങ്കിലും എങ്ങനെ പോയെന്ന് പറയാൻ ശാന്തിക്കാരന് കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല.
അവസാനം നാല്പതുദിവസത്തിനകം മൂക്കുത്തിയുമായി തിരിച്ചുവരണമെന്നും അല്ലാത്തപക്ഷം ശാന്തിക്കാരനെ തലയറുത്തു കൊല്ലുമെന്നും രാജാവ് ഉത്തരവിട്ടു.
വ്യസനത്തോടെ ശാന്തിക്കാരൻ കൊട്ടാരം വിട്ടു.
മൂക്കുത്തിയ്ക്കായി അദ്ദേഹം പല സ്ഥലത്തായി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു നടന്നെങ്കിലും എവിടെയും കണ്ടെത്താനായില്ല.
ഒടുവിൽ മുപ്പത്തൊമ്പതാം ദിവസമായി.
പിറ്റേദിവസം തന്റെ തലപോകുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച ശാന്തിക്കാരൻ, അതീവദുഃഖിതനായി അന്നത്തെ ദിവസം കഴിച്ചുകൂട്ടി.
അന്നുരാത്രി അദ്ദേഹം ഉറങ്ങുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായി.
അതീവസുന്ദരിയായ ഒരു യുവതി തന്റെയടുത്തുവന്ന് ഇനിയവിടെ താമസിച്ചാൽ ആപത്താണെന്നും അപ്പോൾ കാവൽക്കാരെല്ലാം ഉറക്കമായതിനാൽ വല്ല ദിക്കിലും പോയി രക്ഷപ്പെടാമെന്നും പറയുന്നതായിട്ടായിരുന്നു സ്വപ്നദർശനം.
കണ്ണുതുറന്നു നോക്കിയപ്പോൾ ശാന്തിക്കാരൻ ആരെയും കണ്ടില്ല.
ഇത് സാക്ഷാൽ ജഗദംബികയുടെ അരുളപ്പാടാണെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം ഉടനെ അവിടെനിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി ഓടാൻ തുടങ്ങി.
ആ സമയത്ത്, സ്വപ്നത്തിൽ വന്ന യുവതി വീണ്ടും അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുകയും, താനും കൂടെ വരികയാണെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
തുടർന്ന് അവർ ശാന്തിക്കാരന്റെ മുന്നിലായി ഓടിത്തുടങ്ങി.
അന്ന് അമാവാസിയായിരുന്നെങ്കിലും അവരുടെ ശരീരശോഭയും ധരിച്ചിരുന്ന ആഭരണങ്ങളുടെ പ്രകാശവും കാരണം ശാന്തിക്കാരന് വഴി വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയുമായിരുന്നു.
കുറച്ചുദൂരം ചെന്നപ്പോൾ ആ സ്ത്രീ അപ്രത്യക്ഷയായി.
അപ്പോൾ വഴി പൂർണ്ണമായും ഇരുട്ടിലായി.
ശാന്തിക്കാരൻ എങ്ങനെയൊക്കെയോ തപ്പിത്തടഞ്ഞ് വഴിയിലൊരിടത്തെത്തി.
രാജാവിന്റെ ഭടന്മാർ വന്ന് തന്നെ പിന്തുടർന്ന് വരാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നതിനാൽ ഭയമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും വിശ്രമിയ്ക്കാതെ നിവൃത്തിയില്ലെന്ന് തോന്നിയ അദ്ദേഹം ആ സമയത്ത് പെട്ടെന്നുണ്ടായ ഇടിമിന്നലിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഒരു വഴിയമ്പലം കണ്ടെത്തുകയും തോളത്തുണ്ടായിരുന്ന രണ്ടാം മുണ്ട് വിരിച്ചശേഷം അവിടെ കിടന്നുറങ്ങുകയും ചെയ്തു.
അക്കാലത്ത് ചേരദേശം വാണിരുന്ന ചേരമാൻ പെരുമാൾ, ഇന്നത്തെ കോട്ടയം ജില്ലയിൽ വൈക്കത്തിനടുത്തുള്ള ഉദയനാപുരത്ത് ഭഗവതിയ്ക്കും കുമാരനല്ലൂർ എന്ന് ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്ത് (അന്ന് കുമാരപുരം) സുബ്രഹ്മണ്യന്നും ക്ഷേത്രങ്ങൾ പണിയിച്ചു കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു.
നേരത്തെ പറഞ്ഞ വഴിയമ്പലത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങിയ ശാന്തിക്കാരൻ പിറ്റേന്ന് ഉണർന്നത് കുമാരപുരത്ത് പണി നടന്നുകൊണ്ടിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലാണ്!
അത്ഭുതത്തോടെ അദ്ദേഹം ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ ശ്രീകോവിലിലെ പീഠത്തിൽ താൻ പൂജിച്ചിരുന്ന സാക്ഷാൽ മധുര മീനാക്ഷിയെ അദ്ദേഹത്തിന് കാണാനിടയായി.
തന്നെ പിന്തുടർന്നുവന്ന സുന്ദരി, സാക്ഷാൽ ജഗന്മാതാവാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം അമ്മയെ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു.
തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അവിടെക്കൂടിയിരുന്നവരോടെല്ലാം മധുര മീനാക്ഷി ശ്രീലകത്ത് കുടികൊണ്ടെന്നും കുമാരനല്ല ഊരിലെന്നും വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.
നാട്ടുകാർ ഒന്നൊന്നായി ഓടിക്കൂടി നോക്കിയപ്പോൾ അവർക്ക് ശ്രീലകത്ത് ആരെയും കാണാനുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഭക്തോത്തമനും ശുദ്ധഹൃദയനുമായ ആ ശാന്തിക്കാരന് മാത്രമാണ് ഭഗവതിയെ കാണാനുണ്ടായിരുന്നത്.
ശാന്തിക്കാരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട നാട്ടുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഭ്രാന്താണെന്ന് സംശയിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ മർദ്ദിച്ചു.
വിവരമറിഞ്ഞ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയ ചേരമാൻ പെരുമാൾക്കും ശ്രീലകത്ത് ആരെയും കാണാനുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ശാന്തിക്കാരൻ തന്നെ തൊട്ടുകൊണ്ട് നോക്കാൻ പെരുമാളോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും അദ്ദേഹം തൻപ്രകാരം ചെയ്യുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിനും ശ്രീലകത്ത് ഭഗവതിയെ കാണാനിടയായി.
ഇതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചെന്ന് പെരുമാൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് നേരിട്ട അനുഭവങ്ങളെല്ലാം ശാന്തിക്കാരൻ അദ്ദേഹത്തെ അറിയിച്ചു.
സംഭവങ്ങൾ കേട്ട പെരുമാൾ അത്ഭുതാവഹനായെങ്കിലും ഭഗവതിയ്ക്ക് താൻ യാതൊന്നും കൊടുക്കില്ലെന്നും ദേവീപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് നിർദ്ദേശിച്ച ഉദയനാപുരത്ത് താൻ സുബ്രഹ്മണ്യനെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ പോകുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം അറിയിച്ചു.
ഉടനെ പെരുമാൾ ഉദയനാപുരത്തേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഉദയനാപുരത്തേയ്ക്ക് പോകുന്ന വഴിയിൽ ഒരു സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ അതികഠിനമായ മൂടൽമഞ്ഞുണ്ടാകുകയും പെരുമാൾക്കും സേവകർക്കും കണ്ണുകാണാതാകുകയും അവർ വഴിതെറ്റി അലയാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.
അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു സേവകൻ, ഇത് ദേവീകോപം മൂലമാണെന്നും അതിനാൽ ദേവിയെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ആരാധനാകർമ്മം നടത്തണമെന്നും അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവതിയ്ക്ക് ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അവിടെ കൂടിയിരിയ്ക്കുന്ന മഞ്ഞു മുഴുവൻ മാറിപ്പോകട്ടെ എന്നായിരുന്നു പെരുമാളുടെ മറുപടി.
ഉടനെ മഞ്ഞു മുഴുവൻ മാറിപ്പോയി.
ആ സ്ഥലം തന്മൂലം 'മഞ്ഞൂർ' എന്നും പിന്നീട് അത് ലോപിച്ച് 'മാഞ്ഞൂർ' എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
ഒരുപാടുകാലം മാഞ്ഞൂർ ദേശം കുമാരനല്ലൂർ ദേവസ്വം വകയായിരുന്നു.
തുടർന്ന് ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, അവിടെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് വച്ചിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യവിഗ്രഹം ഉദയനാപുരത്തേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ഉത്തരവിടുകയും, നിശ്ചിതമുഹൂർത്തത്തിൽ തന്നെ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന്, ഉദയനാപുരത്ത് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്ന ദേവീവിഗ്രഹം അപ്പോഴേയ്ക്കും 'കുമാരനല്ലൂർ' എന്ന  സ്ഥലത്തെത്തിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
എന്നാൽ, ആ ദേവീവിഗ്രഹം ഉടനെ വന്നുചേരില്ലെന്ന് അധികം കഴിയും മുമ്പേ പെരുമാൾക്ക് ഒരു അറിവു കിട്ടുകയുണ്ടായി.
പുതിയ വിഗ്രഹം ഉണ്ടാക്കാൻ ദിവസങ്ങൾ തികയില്ല.
പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് ഉചിതമായ ഒരു മുഹൂർത്തം ഇനിയുണ്ടാകാനും പാട്.
ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം, താൻ മഞ്ഞുകൊണ്ടതെല്ലാം വെറുതെയായല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് കിടന്നുറങ്ങി.
ആ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവതിയുടെ ഒരു സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായി.
നിലവിൽ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ച വിഗ്രഹത്തെക്കാൾ ഉചിതമായ ഒരു വിഗ്രഹം, കുമാരനല്ലൂരിൽ നിന്ന് അല്പം വടക്കുകിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 'വേദഗിരി' എന്ന സ്ഥലത്തെ ഒരു മലയിൽ ഒരു കിണറ്റിൽ കിടപ്പുണ്ടെന്നും അതുകൊണ്ടുവന്ന് പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയാൽ മതിയെന്നും പരാശക്തി സ്വപ്നത്തിൽ അരുളി.
കണ്ണുതുറന്നുനോക്കിയപ്പോൾ പെരുമാൾ ആരെയും കണ്ടില്ല.
എങ്കിലും, ഇത് സത്യമാണോ എന്നറിയാൻ പെരുമാൾ ഏതാനും സേവകരോടൊപ്പം വേദഗിരിയിലെത്തി.
അവിടം മുഴുവൻ കാടുപിടിച്ചു കിടക്കുകയായിരുന്നു.
ആ കാടെല്ലാം വെട്ടിത്തെളിച്ചുനോക്കിയപ്പോൾ അവിടെ ഒരു കിണർ കാണാനിടയായി.
പെരുമാളുടെ സേവകരിലൊരാൾ അതിലിറങ്ങിത്തപ്പിയപ്പോൾ അഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്തതും ലക്ഷണമൊത്തതും കേടുപാടുകളൊന്നുമില്ലാത്തതുമായ ഒരു ഭഗവതി വിഗ്രഹം കണ്ടുകിട്ടി.
ചതുർബാഹുക്കളോടുകൂടി, കൈകളിൽ ശംഖും ചക്രവും വരദകടീബദ്ധ മുദ്രകളും ധരിച്ച രൂപത്തിലുള്ളതായിരുന്നു ആ വിഗ്രഹം.
തുടർന്ന് ആഘോഷപൂർവ്വം വിഗ്രഹം കുമാരനല്ലൂരിലെത്തിയ്ക്കുകയും നിശ്ചിത മുഹൂർത്തത്തിൽ തന്നെ ശ്രീലകത്ത് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
തുടർന്ന് അവിടത്തെ നിത്യനിദാനം, ആട്ടവിശേഷങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും നിശ്ചയിച്ച പെരുമാൾ, മധുരയിൽ നിന്നുവന്ന ശാന്തിക്കാരനെ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശാന്തിക്കാരനാക്കുകയും ചെയ്തു.
ആ ശാന്തിക്കാരന്റെ കുടുംബത്തിനാണ് ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജാധികാരം.
മധുരയിൽ നിന്ന് വന്ന ശാന്തിക്കാരന്റെ പിന്മുറക്കാരായതിനാൽ ആ കുടുംബം 'മധുര ഇല്ലം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സർവൈശ്വര്യദായിനിയായ ആ ആദിപരാശക്തി  കുമാരനല്ലൂരമ്മ എന്നു വിശ്വാസികൾക്കിടയിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ഭുവനേശ്വരി, മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി, ശ്രീ പാർവതി സ്വരൂപിണിയാണ്  ശ്രീചക്രധാരിണിയായ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി.
ദേവിയുടെ കാളീഭാവമാണ് ആലിങ്കൽ ഭഗവതി.
പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച 108 ദുർഗ്ഗമ്മാരെ തനിക്കു ഒന്നിച്ചു കാണണം എന്ന് ആഗ്രഹത്താൽ 107 സ്ഥലത്തു ഇരിക്കുന്ന സ്ഥല നാമങ്ങളിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിമാരെ ഒന്നിച്ചു ഒറ്റ കേന്ദ്രത്തിലാക്കി.
അതാണ്‌ കുമാരനല്ലൂർ എന്ന്‌ മറ്റൊരു സങ്കല്പം.
കുമാരിയുടെ ഊരു എന്നും, കുമാരനല്ലാത്ത (മുരുകൻ ഇല്ലാത്ത) ഊരു എന്നും, കുമാരന്റെ അതായതു ഭഗവാൻ കാർത്തികേയന്റെ (മുരുകൻ) അമ്മ കാർത്യായനി എന്ന  ഭാവത്തിലും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തി ഇവിടെ വസിക്കുന്നു.
പരശുരാമൻ ഈ കുമാരനെല്ലൂർ അമ്മയുടെ അടുത്ത് വന്നപ്പോൾ 107 സ്ഥലത്തും ഇരിക്കുന്ന സ്ഥല നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിമാരെ പരശുരാമന് ഒന്നിച്ചു കാണാൻ സാധിച്ചുവെന്നാണ് ഐതീഹ്യം.
പരശുരാമൻ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ 108 ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ഭഗവതിമാർ ഒന്നിച്ചു വന്നു താമസിക്കുന്ന ഇടമാണ് കുമാരനല്ലൂർ.
ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിയും , കന്യാകുമാരി , കൊല്ലൂർ മൂകാംബികയും , തൃചെങ്ങന്നൂർ ഉള്ള പാർവതി ദേവിയും അങ്ങനെ 107 സ്ഥലത്തു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നവരും കുമാരനല്ലൂർ അമ്മയുടെ അരികിലേക്ക് ഓടി എത്തുന്നവർ ആണെന്ന് വിശ്വാസം.
കോട്ടയം പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്നര കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറിയാണ് കുമാരനല്ലൂർ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
തിരുവനന്തപുരം - അങ്കമാലി മെയിൻ സെൻട്രൽ റോഡിൽ (എം.സി. റോഡ്) കുമാരനല്ലൂർ ജംക്ഷനിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ പടിഞ്ഞാറോട്ട് സഞ്ചരിച്ചാൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്താം.
കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള അതിമനോഹരമായ രണ്ടുനില ഗോപുരം ആരെയും ആകർഷിയ്ക്കും.
മനോഹരമായ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലംകൃതമാണ് ഈ ഗോപുരം.
ഭഗവതിയെ വണങ്ങുന്ന ഭക്തോത്തമരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും രൂപങ്ങളും മറ്റു ദേവീ-ദേവരൂപങ്ങളും ഗോപുരത്തെ മനോഹരമാക്കുന്നു.
ഗോപുരത്തിന് നേരെ മുന്നിൽ വലിയൊരു നടപ്പുര പണിതിട്ടുണ്ട്.
മഴയും വെയിലുമേൽക്കാതെ ഭക്തർക്ക് ദർശനം നടത്താൻ ഇത് സഹായിയ്ക്കുന്നു.
കടന്നുചെല്ലുന്ന സ്ഥലത്ത് വലിയ ആൽമരങ്ങൾ കാണാം.
തെക്കുഭാഗത്ത് ശ്രീദേവീവിലാസം ഹൈസ്കൂൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
കുമാരനല്ലൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള സ്കൂളാണിത്.
ആദ്യകാലത്ത് ഒരു സംസ്കൃത വിദ്യാലയമായിരുന്ന ഈ സ്കൂൾ പിന്നീട് സാധാരണ സ്കൂളാക്കുകയായിരുന്നു.
ക്ഷേത്രക്കുളം വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്താണ്.
കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്നാൽ ആദ്യം എത്തുന്നത് വലിയ ആനക്കൊട്ടിലിലാണ്.
ഇവിടെ മൂന്നാനകളെ മാത്രമേ എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനാകൂ.
എങ്കിലും, സ്വതേത്തന്നെ ഒരു മനോഹാരിത ഇതിനുണ്ട്.
വിവാഹം , ചോറൂൺ , തുലാഭാരം , ഭജന തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് ഈ ആനക്കൊട്ടിലാണ്.
ക്ഷേത്രത്തിലെ വഴിപാട് കൗണ്ടറുകൾ ഇതിനടുത്താണ്.
മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നതാണ് കുമാരനല്ലൂരമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്.
ആനക്കൊട്ടിലിനപ്പുറത്ത് ദുർഗ്ഗാവാഹനമായ സിംഹത്തെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന ഉത്തുംഗമായ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം കാണാം.
50 അടിയോളം ഉയരം ഈ കൊടിമരത്തിനുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
കൊടിമരം കടന്നാൽ ബലിക്കൽപ്പുരയിലെത്താം.
പത്തടിയിലധികം വലിപ്പമുള്ള ഭീമൻ ബലിക്കല്ലാണ് ഇവിടെയുള്ളത്.
ഇത് പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശി വച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.
ശീവേലിസമയത്ത് ഇവിടെയാണ് അവസാനമായി ബലിതൂകുന്നത്.
ബലിക്കൽപ്പുരയുടെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തെ തൂണിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതി ഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.
ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന ഭക്തർ ആദ്യം വന്ദിയ്ക്കുന്നത് ഈ ഗണപതിയെയാണ്.
ബലിക്കൽപ്പുരയുടെ മച്ചിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അഷ്ടദിക്പാലകരുടെയും പ്രതിഷ്ഠകൾ കാണാം.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി മഹാദേവ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.
ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപപ്രതിഷ്ഠ ഈ മഹാദേവനാണ്.
നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ വരുന്ന അമ്പിളിക്കാട് കുമാരനല്ലൂരിലെ ഈ ശിവസന്നിധിയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു.
ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ മഹാദേവൻ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
അതിന്റെ തെളിവായി ശിവന് പ്രത്യേകം നാലമ്പലം തീർത്തിട്ടുള്ളത് കാണാം.
ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ പിന്നീടാണ് ഉണ്ടായത്.
ഭഗവാന്റെ വാമാംഗത്തിൽ വാഴുന്ന ഭഗവതി, തന്മൂലം ശ്രീ പാർവ്വതിയായി സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
സാമാന്യം വലിപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെ.
സാധാരണ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലേതുപോലെ ഇവിടെയും ഓവുവരെയേ പ്രദക്ഷിണം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളൂ.
ശിവന്റെ നടയിൽത്തന്നെ ഗണപതിയുടെ ഒരു രൂപവും കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രദക്ഷിണവഴിയുടെ പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശ്രീഭദ്രകാളിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.
ആൽമരച്ചുവട്ടിലുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതിനാൽ ആലിങ്കൽ ഭഗവതി എന്ന പേരിൽ ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇത് കുമാരനല്ലൂരമ്മയുടെ ഉഗ്രരൂപത്തിലുള്ള കാളീഭാവമായി സങ്കൽപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ചെറിയൊരു കണ്ണാടി വിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്.
പ്രകൃതിയുടെ പഞ്ചമോപചാരങ്ങളുമേറ്റുവാങ്ങുന്ന ശ്രീ ആലിങ്കൽ ഭദ്രകാളിയുടെ മുന്നിൽ ഭക്തർക്ക് ദർശനത്തിനായി ഒരു മുഖപ്പ് പണിതിട്ടുണ്ട്.
ഗുരുതിയും രക്തപുഷ്പാഞ്ജലിയുമാണ് ഇവിടത്തെ വഴിപാടുകൾ.
കടുത്ത ദുരിതങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നവർ ഇവിടെ പ്രാർഥിക്കുന്നത് നല്ലതാണെന്നു വിശ്വാസമുണ്ട്.
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ ഗോപുരത്തിന് പുറത്ത് പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തായി നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.
നാഗരാജാവായി അനന്തനും കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ.
എല്ലാമാസവും ആയില്യം നാളിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യത്തിന് സർപ്പബലിയും ഇവർക്കുണ്ടാകാറുണ്ട്.
രണ്ടുനിലകളോടുകൂടിയ ഭീമാകാരമായ വട്ടശ്രീകോവിലാണ് കുമാരനല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്.
ദേവി ആദിപരാശക്തിയുടെ വാസസ്ഥലമായ ശ്രീചക്രത്തിന്റെ രൂപമാണ് ഇതിനുള്ളതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
സാധാരണയായി ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വട്ടശ്രീകോവിൽ അപൂർവ്വമാണ്.
കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ശ്രീകോവിലിന് ഇരുന്നൂറടി ചുറ്റളവുണ്ടാകും.
ഇരുനിലകളും ചെമ്പുമേഞ്ഞ് മനോഹരമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
അവയിൽ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ളതാണ് ഭഗവതിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഗർഭഗൃഹം.
മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന ചതുർബാഹുവായ ദേവീവിഗ്രഹം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു.
അതിവിശിഷ്ടമായ അഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്തതാണ് ഈ മനോഹരവിഗ്രഹം.
വാസ്തവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമെങ്കിലും ആടയാഭരണങ്ങളും മറ്റും ചാർത്തിക്കാണുമ്പോൾ ഇരിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിയ്ക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.
ചതുർബാഹുവായ ഭഗവതിയുടെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ ശ്രീചക്രവും പുറകിലെ ഇടതു കയ്യിൽ ശംഖും കാണാം.
മുന്നിലെ വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന ഭഗവതി, മുന്നിലെ ഇടതുകൈ അരയിൽ കുത്തി നിൽക്കുകയാണ്.
ത്രിമൂർത്തികൾ ജഗദീശ്വരിയായ  ആദിപരാശക്തിയെ സ്തുതിയ്ക്കുന്ന സമയത്തുള്ള ഭാവമാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
അതിനാൽ പരാശക്തിയെ ഇവിടെ മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ മൂന്ന് ഭാവങ്ങളിലും ആരാധിച്ചു വരുന്നു.
ശ്രീകോവിൽ, അതിമനോഹരമായ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ദാരുശില്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലംകൃതമാണ്.
കുമാരനല്ലൂരമ്മയുടെ തന്നെ ഒരു ചുവർച്ചിത്രം അവയിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
കൂടാതെ ഗണപതി, സരസ്വതി , ദക്ഷിണാമൂർത്തി, നടരാജൻ , ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണൻ , പുലിപ്പുറത്ത് പോകുന്ന അയ്യപ്പൻ ശ്രീരാമ പട്ടാഭിഷേകം , രാമ - രാവണ യുദ്ധം, രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലിരിയ്ക്കുന്ന ഹനുമാൻ , ഗജേന്ദ്രമോക്ഷം , സപ്തർഷികൾ , ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരി (ശിവൻ കുടുംബസമേതനായുള്ള സങ്കല്പം), ശങ്കരനാരായണൻ , അർദ്ധനാരീശ്വരൻ തുടങ്ങിയവയും ഈ ചുവരുകളെ അലംകൃതമാക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളിൽ പെടും.
പണ്ടുകാലത്ത് പല ഫലമൂലാദികളുടെയും ചാറുകൾ കൊണ്ട് വരച്ചു ചേർക്കപ്പെട്ടവയാണ് ഇവിടെയുള്ള ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ.
അവയിൽ പലതിലും പുതിയ നിറങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പൂർണ്ണമായി അവ ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഈ ചിത്രങ്ങൾക്കായിട്ടില്ല.
ദാരുശില്പങ്ങളിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങളും മഹർഷിരൂപങ്ങളും മൃഗരൂപങ്ങളും കാണാം.
വടക്കുവശത്ത് അഭിഷേകജലം ഒഴുകിപ്പോകുന്ന ഓവ് വ്യാളീമുഖത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നാലമ്പലം പണിതിരിയ്ക്കുന്നു.
നാലമ്പലത്തിനകത്തേയ്ക്ക് കടക്കുന്ന വഴിയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലുമായി വാതിൽമാടങ്ങൾ പണിതിട്ടുണ്ട്.
ഇവയിൽ തെക്കേ വാതിൽമാടം പൂജകൾക്കും ഹോമങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിച്ചുവരുമ്പോൾ വടക്കേ വാതിൽമാടം നാമജപത്തിനാണ് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത്.
ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സാമാന്യത്തിലധികം വലുപ്പമുള്ള നമസ്കാരമണ്ഡപം പണിതിട്ടുണ്ട്.
പതിനാറു കാലുകളുള്ള ഈ മണ്ഡപം ദീർഘചതുരാകൃതിയിലാണ് പണികഴിപ്പിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്.
ഇവിടെ വച്ചാണ് ഉത്സവത്തിന് കലശപൂജയും മറ്റും നടത്തുന്നത്.
മണ്ഡപത്തിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറേത്തൂണിൽ ശാസ്താവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.
മണിഭൂഷണൻ എന്നാണ് ഇവിടെ ശാസ്താവ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
വലതുകൈ മലർത്തിപ്പിടിച്ച് ഇടതുകൈ തുടയോട് ചേർത്തുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന രൂപമാണ് ശാസ്താവിന്.
നീരാജനമാണ് ശാസ്താവിന്റെ പ്രധാന വഴിപാട്.
മണ്ഡപത്തിൽ തന്നെ അഞ്ചുതിരികളോടുകൂടിയ ഒരു വിളക്ക് കൊളുത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇത് ഭദ്രദീപം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ഈ വിളക്ക് ഒരിയ്ക്കലും കെടാറില്ല.
ഇതിൽ എണ്ണയൊഴിയ്ക്കുന്നത് പ്രധാന വഴിപാടാണ്.
ശ്രീകോവിലിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി അകത്തെ ബലിവട്ടം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
അഷ്ടദിക്പാലകർ (കിഴക്ക് - ഇന്ദ്രൻ , തെക്കുകിഴക്ക് - അഗ്നി , തെക്ക് - യമൻ , തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് - നിരൃതി , പടിഞ്ഞാറ് - വരുണൻ , വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് - വായു , വടക്ക് - കുബേരൻ / സോമൻ , വടക്കുകിഴക്ക് - ഈശാനൻ ), സപ്തമാതൃക്കൾ ( ബ്രാഹ്മി , വൈഷ്ണവി , മഹേശ്വരി , ഇന്ദ്രാണി , വരാഹി , കൗമാരി , ചാമുണ്ഡി എന്നീ ക്രമത്തിൽ), വീരഭദ്രൻ (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പമുള്ള രണ്ട് ബലിക്കല്ലുകളിൽ കിഴക്കുഭാഗത്തേത്), ഗണപതി (സപ്തമാതൃക്കൾക്കൊപ്പമുള്ള രണ്ട് ബലിക്കല്ലുകളിൽ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേത്), ശാസ്താവ് (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനും ഇടയിൽ), ബ്രഹ്മാവ് (വടക്കുകിഴക്കിനും കിഴക്കിനും ഇടയിൽ), അനന്തൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറിനും പടിഞ്ഞാറിനും ഇടയിൽ, ശാസ്താവിന് സമീപം), സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും വടക്കിനും ഇടയിൽ), ദുർഗ്ഗാദേവി (പടിഞ്ഞാറിനും വടക്കുപടിഞ്ഞാറിനും ഇടയിൽ), നിർമ്മാല്യധാരി (വടക്കിനും വടക്കുകിഴക്കിനും ഇടയിൽ - ഇവിടെ മുണ്ഡിനി) തുടങ്ങിയ മൂർത്തികളെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന ചെറിയ ബലിക്കല്ലുകൾ ഇവിടെ കാണാം.
തന്മൂലം, അവയിൽ ചവിട്ടുന്നതും തൊട്ട് തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതും നിരോധിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.
ഇപ്പോൾ ബലിക്കല്ലുകൾ പിച്ചളയിൽ പൊതിഞ്ഞ് സ്വർണ്ണം പൂശിവച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഉപദേവതകൾ മഹാദേവൻ
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പരമശിവന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.
ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവ പ്രതിഷ്ഠ ഈ മഹാദേവനാണ്.
ഭഗവതിക്ക് തുല്യമായ പ്രതിഷ്ഠ ആണിത്.
നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ വരുന്ന അമ്പിളിക്കാട് കുമാരനെല്ലൂരിലെ ഈ ശിവസന്നിധിയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു.
ഭഗവാന്റെ വാമാംഗത്തിൽ വാഴുന്ന ഭഗവതി, തന്മൂലം ശ്രീ പാർവ്വതി അഥവാ ദുർഗ്ഗയായി ( ആദിപരാശക്തി ) സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു.