İdeolojik kriz
İdeolojik kriz, Tarihsel materyalizm açısından bakıldığında, üretim ilişkilerinin maddi koşulları veya ekonomik ve sosyal yapı açısından güncelliğini yitirmiş bir ideolojik üst yapıdaki değişimlerin konjonktürüdür. Eğer ideoloji, egemen sınıfların ve siyasal iktidarın baskınlığını, yeni koşullara karşı yetersizliğini veya onunla rekabet eden alternatif ideolojilerin ortaya çıkışını haklı çıkararak gerekli asgari toplumsal uzlaşmayı sağlayan, toplumsal ilişkilerin akıcı kalmasını sağlayan etmen ise; bir üretim şeklinin krizine ve diğerine geçişine katkıda bulunan toplumsal gerilimde (sınıf mücadelesinde) bir artış üretirler. Daha sınırlı kapsamlı krizlere ek olarak, ideolojik krizin maksimum örnekleri büyük laik krizlerle çakıştı: Üçüncü yüzyılın krizi sırasında Roma dininin, klasik felsefenin ve sanatının yerini Hristiyanlık, Yeni Platonculuk, Augustinusçuluk ve Orta Çağ sanatı aldı.