Allah ve âlem ilişkisi
Allah ve âlem ilişkisi, olabilecek bir tanrının yaratılan her şeyle olan bağlantısını, bunun dahilinde evren analizini içinde barındıran felsefi, teolojik ve teleolojik bir sorgu konusudur. Âlemin ezeliliği ve yaratılmışlığı hakkında İlkçağdan bu yana Allah-âlem konusu üzerinde yapılan tartışmalarda Eflatun başta olmak üzere antik filozoflar ile üç semavi dinin teologları ve bazı serbest düşünürler âlemin yaratılmış olduğunu savunurken Aristo, Proclus, Dehrîler ve bazı Meşşâîler ise onun ezeli olduğunu iddia etmişlerdir. Gazali ise bir taraftan felsefenin verilerinden yararlanırken, bir yandan da âlemin ezeliliğini eleştiren Yahya en-Nahvî gibi Hristiyan teologların birikiminden faydalanmıştır.